[ { "summarization_id": "1", "url": "https://www.exploremizoram.com/2022/05/chief-secretary-office-kai-tur-dan-tum.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_20.2.25", "original_text": "Social media leh Zonet chanchin thar puanah NGO Co-ordinator Committee-in Mizoram Chief Secretary ṭanglai, Dr. Renu Sharma office kái tùr dan an tum tih hi thil ṭûl lo tak a ni. Mizoram Chief Secretary Pu Lalnunmâwia Chuaungo kha Chief Information Commissioner(CIS)-a dah a nih dâwn khân Mizoram Chief Minister ṭhianpa Pu J.C.Ramthanga chu Chief Secretary ah dah nghâl mai tùr anga ngaih a ni a. Central sawrkar erawh chuan Pu JC Ramthanga chu Mizoram Chief Secretary ah rawn dah ta loin AGMUT Cadre-a IAS senior tak, Dr. Renu Sharma (IAS 1988) chu Chief Secretary ah a rawn dah ta záwk a nih kha.Mizoram Chief Minister meuhin Central-ah,“Mizo ṭawng thiam CS kan duh,”tiin a thlen a; A Cabinet Minister zîngah sâp ṭawng thiam ṭha lo an awm ni-a sawi te pawh a awm bawk a. India ram chanchinbu hrang hrangah a chhuak chuai chuai a; tûn thlengin internet-ah chuan chhiar tùr a la awm. Minister-te hian sâp ṭawng emaw Hindi emaw an thiam ṭha lo a nih pawhin officer zînga a thiam kha hman ṭangkai ve mai tùr a ni zâwk a; zaha lák chi pawh a ni lo.Mizo IAS officer senior tak hi AGMUT cadre-ah emaw India ram state dang Cadre-ah emaw awm ni sela chuan, Mizo IAS officer ngei, Chief Secretary-a dah pawh thil tih àwm tak a ni ang. Amaherawhchu, tûnah hian Mizo IAS officer senior kan nei tlêm hle; Chief Secretary-a an ruat ṭhin hi a tlângpuiin Pay Matrix 17-a awm chin an ni ber a. Chutiang kan neih lâi chu Pu JC Ramthanga (IAS 1989, Manipur Cadre), tûna Mizoram Addl, CS ni mêk leh Pu Lalbiaktluanga Khiangte (IAS 1988), Jharkhand State Cadre-a mi hi an ni a. Pu JC Ramthanga lah pension mai tùr a ni tawh a. Pu Lalbiaktluanga Khiangte (IAS 1988) hi kum 2024-a pension-a kal tùr a ni ang a. Ani hi Pu Lalnunmâwia Chuaungo-in CIS hna a zawm dâwn lâi khân Aizâwlah a lo chuang chhuak a; Pu JC Ramthanga âiin naupang zawk mah se, IAS-ah chuan senior zâwk a ni a. Mizoram CS hna pawh a rawn beisei ve deuh a ni mai thei! Amaherawhchu, boruak kal dàn a enin beisei bo-ah a ngâi a ni mahná; chinchâng hre tak mi pakhatin min hrilh dàn chuan Chief Minister pawh a hmu duh ta lo làw làw a ni.Tûnah hian Pu Lalbiaktluanga Khiangte hi Mizoram CS-ah dah dâwn se, Cadre thlák a ngaih dàwn avàngin thil tih fel neuh neuh tùr a awm ang a. Pu Lalbiaktluanga Khiangte tih lohah chuan Mizo IAS officer senior deuh kan neih chu Pu Lalrinlian Fanai (IAS 1997), Principal Secretary, Social Welfare, Uttarakhand leh Robert L. Chongthu (IAS 1998), tûna Principal Secretary to the Governor of Bihar te khu an ni a; Chief Secretary atân chuan an la junior deuh. Pay Matrix 15-naa awm ve ve an ni. Chuvàngin, Mizo ngei duh thlan tùr hi kan nei hlawl lo a ni!Chutih kâra CM dung thûla NGO Co-ordinating Committee-in,“Mizo ngei Chief Secretary kan duh,”lo tih thar vêl hi a hun lo hle a ni. Mizoram hian IAS&IPS Cadre hran pawh nei ila, Mizo vek an awm dâwn chuang lo a; chuvàngin CS leh DGP tùr hi chuan vai kan nei fo dâwn tih hriat láwk tûr a ni. Nakinah *\"Engati nge?”* ti bui bui lo tùrin thil kalhmang hi hriat láwk a ṭha.Mizote hian hnam dang thawhpui hi thiam tum ila a ṭha hle ang. India ram aṭangin kan inkâp chhuak zo ta lo sá sá, India rama awm dàn hi kan thiam pawh a ngâi ve bawk a ni. Covid-19 hripui lêng zualpui kârah khân Mizorama DC hrang hrang zînga vâi DC-te khân an district tân phâi lam aṭangin thil tam tak an hai chhuak zâwk te pawh kha ngaihtuah  tham tak a ni. Mizo DC-te âi khân a ngaihna an hre deuh zâwk em ni chu âw tih mai tùr a ni.Mizoram sawrkara thawk tùrin vai officer—IAS&IPS bâkah IFS leh Central Services-a mite pawh an lo la chhuak zêl ang. Anniho hi kan thawhpui thiam chuan hna ṭangkai tak an thawk thei ang tih ring ngam ila. Cachar DC *Keerthi Jalli* (IAS 2013), Andhra Pradesh mi chu tûnlai hian a lãr hle mai;  ramri buai lâi pawh khân ṭang na tak a ni. Assam mi a ni bîk hauh lo; mahse a awmna state tân a rinawm thiam hle a ni. Chutiang bawk chuan Mizorama IAS&IPS officer rawn awmte hi kan hman thiam chuan Mizoram tân hian an ṭang na thiam hle ang tih ring ila. Kan rin ngam loh erawh chuan anni tân pawh rilru put dàn táwk thiam ve mai a ngâi ang.*NGO Co-ordinating Committee-in Mizoram Chief Secretary ṭang lâi, Dr. Renu Sharma office kái tùr dàn an tum hi chu a ho mai pawh ni loin a âtthlák tak zet zâwk a ni.*(Revd CHṬ—30.5.2022)- Revd Chuauṭhuama,May 30, 2022", "summary": "Social media leh Zonet chanchin thar puanah NGO Co-ordinator Committee-in Mizoram Chief Secretary ṭanglai, Dr. Renu Sharma office kái tùr dan an tum tih hi thil ṭûl lo tak a ni. Mizoram CM meuhin Central-ah, \"Mizo ṭawng thiam CS kan duh\" tiin a thlen a; A Cabinet Minister zingah sap ṭawng thiam ṭha lo an awm ni-a sawi te pawh a awm bawk. Minister te hian sap ṭawng an thian lo a nih pawhin officer zinga a thiam kha hman tangkai mai tur a ni. Mizo IAS officer senior tak hi AGMUT cadre-ah emaw India ram state dang Cadre-ah emaw awm ni se la chuan, Mizo IAS officer ngei, Chief Secretary a dah pawh thil awm tak a ni ang. Mahse Mizo IAS officer senior kan nei tlem hle.Tûnah hian Pu Lalbiaktluanga Khiangte hi Mizoram CS-ah dah dâwn se, Cadre thlák a ngaih dàwn avàngin thil tih fel neuh neuh tùr a awm ang a. Pu Lalbiaktluanga Khiangte tih lohah chuan Mizo IAS officer senior deuh kan neih chu Pu Lalrinlian Fanai leh Robert L. Chongthu an ni. CS atan chuan an la junior deuh. Chuvangin Mizo ngei duh thlan tur hi kan nei hlawl lo a ni. Chutih kara CM thlawpa NGO Co-ordinating Committee-in \"Mizo ngei CS kan duh\" lo tih hi a hun lo hle. Mizote hian hnam dang thawhpui hi thiam tum ila a ṭha hle ang. India ram aṭangin kan inkâp chhuak zo ta lo sá sá, India rama awm dàn hi kan thiam pawh a ngâi ve bawk a ni." }, { "summarization_id": "2", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22468", "file_name": "H-276-21/02/2025-Sawrkar inthlak hnuah buaina", "original_text": "Central YMA hruaituten tun hnaia Mizorama kawng­pui siam an tlawhnaah contractor ni lo kawngpui siam hna lo thawk ve an awm thu an sawi a, kawngpuiin a tlawh tur khaw mite pawhin thuneitute hnenah an thlen pawha awmzia a neih loh thu an sawi lang bawk.Kawngpui chhia avangin kan buai a, politics-a inchirhthehna ber pakhat a tling. Kan kawngpui chhiat chhan hi sorkar lam chuan lung chang ṭha kan neih loh vangte leh ruah tui a tlak tam vangte a nih thu an sawi ṭhin a, kawngpui ṭhenkhatah chuan motor lian a tlan tam chu kawngpui tlo loh chhuanlamah an hmang fo bawk. A chhan tam tak awm thei zinga chhan lian ber pawl nia lang chu hnathawktu tura thlan ni loin hna an thawh nasat vang a ni a, a hnathawktu tak takten contract hmutute hnen aṭanga an lei chhawn fo avangin Mizoram kawngpui a tlo lo tih hi phat theih a ni lo ang.Mizoram hi kum 1987-a state a nih hnuah political party pahnih chiah­in an la enkawl a, ro an inrel chhawk pawhin sorkar hna­thawh danah thil danglam hmuh tur a tam lo ṭhin hle. Tun hnaia Cen­tral YMA lam thil hmuh dan pawh hi mi vengva deuhin an hmuh leh sawi fo, sorkarin a bengkhawn duh lem loh a ni a, CYMA a au chhuah hnu hian kan kawngpui siam danah hian danglamna awm thei tak maw? Central YMA hruaituten tun hnaia Mizorama kawng­pui siam an tlawhnaah contractor ni lo kawngpui siam hna lo thawk ve an awm thu an sawi a, kawngpuiin a tlawh tur khaw mite pawhin thuneitute hnenah an thlen pawha awmzia a neih loh thu an sawi lang bawk.Kawngpui chhia avangin kan buai a, politics-a inchirhthehna ber pakhat a tling. Kan kawngpui chhiat chhan hi sorkar lam chuan lung chang ṭha kan neih loh vangte leh ruah tui a tlak tam vangte a nih thu an sawi ṭhin a, kawngpui ṭhenkhatah chuan motor lian a tlan tam chu kawngpui tlo loh chhuanlamah an hmang fo bawk. A chhan tam tak awm thei zinga chhan lian ber pawl nia lang chu hnathawktu tura thlan ni loin hna an thawh nasat vang a ni a, a hnathawktu tak takten contract hmutute hnen aṭanga an lei chhawn fo avangin Mizoram kawngpui a tlo lo tih hi phat theih a ni lo ang.Mizoram hi kum 1987-a state a nih hnuah political party pahnih chiah­in an la enkawl a, ro an inrel chhawk pawhin sorkar hna­thawh danah thil danglam hmuh tur a tam lo ṭhin hle. Tun hnaia Cen­tral YMA lam thil hmuh dan pawh hi mi vengva deuhin an hmuh leh sawi fo, sorkarin a bengkhawn duh lem loh a ni a, CYMA a au chhuah hnu hian kan kawngpui siam danah hian danglamna awm thei tak maw? Central YMA hruaituten tun hnaia Mizorama kawng­pui siam an tlawhnaah contractor ni lo kawngpui siam hna lo thawk ve an awm thu an sawi a, kawngpuiin a tlawh tur khaw mite pawhin thuneitute hnenah an thlen pawha awmzia a neih loh thu an sawi lang bawk. Kawngpui chhia avangin kan buai a, politics-a inchirhthehna ber pakhat a tling. Kan kawngpui chhiat chhan hi sorkar lam chuan lung chang ṭha kan neih loh vangte leh ruah tui a tlak tam vangte a nih thu an sawi ṭhin a, kawngpui ṭhenkhatah chuan motor lian a tlan tam chu kawngpui tlo loh chhuanlamah an hmang fo bawk. A chhan tam tak awm thei zinga chhan lian ber pawl nia lang chu hnathawktu tura thlan ni loin hna an thawh nasat vang a ni a, a hnathawktu tak takten contract hmutute hnen aṭanga an lei chhawn fo avangin Mizoram kawngpui a tlo lo tih hi phat theih a ni lo ang. Mizoram hi kum 1987-a state a nih hnuah political party pahnih chiah­in an la enkawl a, ro an inrel chhawk pawhin sorkar hna­thawh danah thil danglam hmuh tur a tam lo ṭhin hle. Tun hnaia Cen­tral YMA lam thil hmuh dan pawh hi mi vengva deuhin an hmuh leh sawi fo, sorkarin a bengkhawn duh lem loh a ni a, CYMA a au chhuah hnu hian kan kawngpui siam danah hian danglamna awm thei tak maw?", "summary": "8th February,2021 Central YMA hruaituten Mizoram kawngpui siam an tlawhnaah contractor ni loin kawngpui siam hna thawkin,kawngpuiin a tlawh tur khaw miten hotute hnena an thlen pawha awmzia a awm loh thu an sawi. Mizoram kawngpui chhiat chhan hi sawrkar lam chuan lung chang ṭha kan neih loh vang te,ruahtui a tlak tam vang te leh motor lian a tlan tam ṭhin vang niin an sawi a.A chhan bulpui ber ni a lang zawk chu hnathawktu tura thlan ni loin kawng siam hna thawkin,a hnathawktu tak takten contract hmutute hnen aṭanga an lei chhawn fo avanga tlo lo a ni a tih theih ang. Mizoram hi kum 1987-a state a nih hnuah political party pahnih enkawlna hnuaiah kan awm tawh na chungin,thil danglam hmuh tur a awm lo hle." }, { "summarization_id": "3", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5962", "file_name": "SMizo_44_10-02", "original_text": "Halpuah leh halmawi khap chungchangah inrawnkhawm Mizoram NewsHalpuah leh halmawi khap chungchangah inrawnkhawm admin 18-Oct-2024 12:02 PM Nizan (17.10.2024) khan Dawrpui Multipurpose Centre-ah Krismas leh kumthar vuakveta halpuah leh halmawi khap chungchangah Central YMA chuan Aizawl khawpui chhunga branch YMA hruaitute inrawnkhawmna a buatsaih a, Home Minister K Sapdanga'n a telpui. Inrawnkhawmna hi CYMA President Lalhmachhuana'n kaihruaiin, CYMA Vice President Prof. Lalnuntluanga'n inkohkhawm chhan a sawi hawng a, Krismas leh kumthar vuakveta halpuah leh halmawi hal that loh zia leh a nghawng te, YMA Branch-te thahnemngai taka tan tlan a tul ziate a tarlang. Prof. Lalnuntluanga chuan halpuah leh halmawi khap chungchangah hian YMA chuan sorkar hmalakna a thlawp thu sawiin, 'Mahni branch huam chhung theuhah he hmalakna hi Branch YMA tinten chak taka kalpui hi kan tihtur a ni,' a ti. Home Minister K Sapdanga chuan dan leh thupek hmanga halpuah leh halmawi khap tur hian sorkar chuan khauh taka hma a lak tur thu te, sorkar hnathawk inhnamhnawih chu hrem an nih tur thute leh sorkar hmalak tum dante a sawi. K Sapdanga chuan YMA-te nena thahnem ngai taka an tanrual chuan a hlawhtlin ngei a beisei thu sawiin, hlawhtlin theihnan YMA hruaitu leh member zawng zawngte thawh pui turin a sawm a ni. Kalkhawmte atangin zawhna hrang hrang zawtin sawihona hun hman a ni a, heng zawhna te hi Aizawl DC Lalhriatpuia leh H. Ramthlengliana DIG (NR) ten an chhang a ni. He hunah hian Aizawl khawpui chhunga YMA Branch hruaitu 500 chuang an kal.", "summary": "Central YMA buatsaihin Krismas leh Kumthar vuakveta halpuah leh halmawi khap chungchang ah Aizawl khawpui chhung a YMA branch hruaitute nen inrawnkhawmna Dawrpui Multipurpose Centre-ah neih a ni a, Home Minister K Sapdanga'n a telpui. CYMA Vice President Prof. Lalnuntluanga chuan thusawiin halpuah leh halmawi that loh na leh nghawng tha lo a neih theih tamtak te chu sawiin hruaitute chu mahni branch theuh ah thahnemngai taka hma lakpui turin a sawm. Home Minister chuan dan leh thupek hmanga khap tur hian khauh takin hma an lak tur thute leh sorkar hnathawk inhnamhnawih chu hrem an nih tur thute a sawi ve bawk a ni. He hun ah hian Aizawl khawpui chhunga YMA Branch hruaitu 500 chuang an kal." }, { "summarization_id": "4", "url": "https://www.exploremizoram.com/2019/12/jr-mister-seven-sister-mizoram-aiawh.html", "file_name": "F_MIZO_SUM_9_21/2/25", "original_text": "Seven Sister Organisationin January ni 7, 2020 a an thlan tur Jr Mister Seven Sister (North East) a Mizoram aiawh a kal turPC Zomuansangahi lo hmelhriat ve teh le.PC Zomuansanga, Emree  ti a koh hi 27th June, 2002 khan PC Lalrosiama leh Zasiami te fa neihchhun niin, tunah hian Tuikual South ah an cheng mek a, Presbyterian kohhrana lawi an ni.Seven Sister Organisation hi India hmarchhak state pasarih huamchhung a entertainment organisation ni in, tuna Mizoram State Coordinator chuExplore MizoramContributing EditorAmos MS Dawngzualaa ni. (Hetah hian hmet ula, Multi Media competition atan lo vote ve rawh u) He Pageant ah hian Miss leh Mister bakah hmeichhe pasal nei tawh te tan Mrs leh kum 18 hnuailam te tan Jr Miss leh Jr Mister thlan a ni dawn a,Emreehian Jr Mister category ah Mizoram a represent dawn a, January ni 4 atanga tanin Grand Finale hi January ni 7 tlailam dar 4:00pm atanga tan a ni dawn a, audition hi 13th December 2019 khan JSJ Fitpro, Peter Street Khatla a neih a ni.Zirna lamah chuanPC Zomuansangahi Lalmalsawma Memorial School-ah Middle school zovin, Providence Higher Secondary School-ah High School a zo leh a, tunah hian Govt. Mizo Higher Secondary School-ah Class 11 Arts a zir mek a ni.Hobby:Lehkhabu chhiar/music ngaihthlak/zaiA duhzawng leh ngainat zawng hrang hrangte:-Lehkhabu duh:2...but III (Zirsangkima) & Smoke Gets In Your Eyes(Caitlin Doughty)Actor/Actress:Daniel Radcliffe & Emily BluntModel:Daisuke Ueda & Naomi CampbellZaithiam:Adele, Tetei Ralte, Cee Lo Green, Nicki Minaj, Ben E. KingChawhmeh:Ei duh loh em em pawh neilo. Mizo chawhmeh ah chuanin saisu bai leh vawksa rep.Hla :Israel Houghton feat. Adrienne Houghton - Be Still(I'm With You)Hmun: TaiwanRawng: Black & BlueZiaktu: J.K Rowling & Caitlin DoughtyMize ngainat zawng:- Mi rilru zau tak, fiamthu ngaina, fiam dawl, rilru nghet, tawngkam thiamMize ngainat loh zawng:- Mahni tihsual midang puh tlat ching, mi chungchang chhe zawng chauha sawi chingKawppui tura duhzawng?:- Midang tana mizia emaw ngaihdan thlak mai ching nilo, mi independentRelationship status: SingleAim in life: Counselling PsychiatristJr Mister Seven Sister audition tel chhan?:- Experience neihna atan hrim hrim bakah ka ngaihdan ang min tawmpuitute tana ka aw(voice) ka chhuah ve theihna chance a nih ka rin vangAduition kha i paltang i beisei lawk sa em?:- Lawk sa lo veModelling lam hi I tui em?:- Tuichilh bur em em si lovin ka bengvâr zawng tak a niAuditiin neih dan tlangpui?: Audition date khanin a venue ah kan va pan a. Kan bio-data min fill up tir a, Evaluation round 3 - photoshoot, ramp walk leh personal interview ten an chhunzawm a ni.Zawhna dang:::1.A tel lova i awm theih loh:Phone & earphones2.I nun kaihruaitu:Pathian3.Hringnuna i hlauh ber:Inchhir4.I tih ngai miah loh tur:Midang mitmei ven vanga ka dreams/goals umzui zel loh5.Mizo Tualzal nuna ṭha i tih:- Tanpui ngai an awm changa tumah in sit bik awm lova in tanpui mai kan awlsam hi a tha ka ti hle.6.Quote i duh ber:\"What's coming will come, and we'll meet it when it does\"** Zirna, Khawtlang leh Kohhran hi?:- Thil hrang theuh chi thum, mahse inzawm tlat an ni. Mipuite hian zirna atangin khawtlang leh kohhran relbawl dan tha kan inzir chhuak zel a, a enga mah mah hi lak hran theih bik awm ka tilo.** Khawtlang, Kohhran leh nangmah:- Ka theihtawp chuanin khawtlang leh kohhran tana mi tangkai nih ka tum thin a, mahse mihring ve tho ka nih angin duhthu sam tawk lohna pawh ka nei fo mai a, insiam that zel a puitling taka  khawtlang leh kohhran tana mi rintlak nih tum zel hi ka duhdan a ni.** Social Media leh Nangmah:- Social Media hian ka nunah hianin hmun chu a chelh tehmeuh mai a, mahse ka engkim chu a ni ber lo. A mawi tawk chuanin ka inhnamhnawih ve ti ila a sual awm lo ve.** Mizoram ṭhalai tam tak tlakchham:- An chanchin, chungchang leh ngaihdan judgements nei lova ngaihthlak sak tu tur. Hei vang hianin thalai tam tak hianin an duh dan pawh ni si lovin an chet phah fo.** Mizo ṭhalaite hian ngaihsan tur dik an ngaisangin i hria em?:- A zawng a za chuanin ngaisang lo.** Ngaihsan tur dik nia i hriat:- Hma sawn zel tur leh beidawng lova kan tum ram um zel duhna thinlung nei thei khawpa min inspire tu** Hlawhtling tura pawimawh:-  Thawhrimna, strategy(plan), tawngtaina, chhungte malsawmna leh mahni inrintawkna.** Hloh i hlauh ber:- Ka nu leh paI thalaipuite tan fuihna:- Beidawn leh chauh chang ni te chu a awm ve zel ang, mahse heng thil te hi kan nun pumpui tih chhiat phah nan hmang lo ila, hmalam hun ah kan phak tawk theuh hlawhtlinna kan chan theuh theih nan fuih thar leh vek ka duh a ni.www.exploremizoram.com i hmuh dan:- A bengvarthlak thinin hnamdang te lakah kan ram leh ram mipuite chanchin pholangtu zahawm tak niin ka ngai a, hmasawn zel tur leh hei aia in lo changtlun zel nan duhsakna ka hlan nghal a ni.", "summary": "Seven Sister Organisation-in January ni 7, 2020-a an thlan tur Jr Mister Seven Sister (North East)-a Mizoram aiawha kal tur PC Zomuansanga, Emree tia koh hi 27th June, 2002 khan PC Lalrosiama leh Zasiami te fa neihchhun ni turin a lo piang a, Tuikual South-ah an cheng mek a ni. Seven Sister Organisation hi India hmarchhak state pasarih huamchhung a entertainment organisation ni in, Miss leh Mister bakah hmeichhe pasal nei tawhte tan Mrs leh kum 18 hnuailam te tan Jr Miss leh Jr Mister thlan a ni dawn a,Emree hian Jr Mister category ah Mizoram a represent dawn a, January ni 4 atanga tanin Grand Finale hi January ni 7 atanga tan a ni ang. Zirna lamah chuan Emree hi Lalmalsawma Memorial School-ah Middle school zovin, Providence Higher Secondary School-ah High School a zo leh a,Govt. Mizo Higher Secondary School-ah Class 11 Arts a zir mek a ni. Tuna Jr Mister Seven Sister audition a tel hi Experience neihna atan hrim hrim bakah a ngaihdan tawmpuitute tana voice a chhuah theihna chance a nih a rin vang a ni. Zawhna hrang hrangte zawh niin a ngaihdante zawh a ni a, khawtlang leh Kohhranah lpawh a theihtawpa mi tangkai nih a tum thu a sawi bawk a, kan beidawn leh chauh chang nite kan nun pumpui tih chhiat phah nana hmanglo a, hmalam hunah kan phak tawk theuh hlawhtlinna kan chan theuh theih nan a thalaipuite a fuih bawk a ni." }, { "summarization_id": "5", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27811", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "Health Services joint direc­tor (Food & Drugs) chuan thuchhuah siamin, Mizoramah Ajinomoto ṭha lo leh him lo a awm thu a tarlang a, fimkhur turin mipui a chah.He thuchhuaha a lan dan chuan Ajinomoto tih hming pu, ei atana zawrh leh hralh chhuah chi hnih a awm a, ram páwn aṭanga lak luh ve ve a ni tih tarlangin, \"Pakhat chu ram páwn aṭanga FSSAI phalna thlapa Ajinomoto India Private Limited, Chennai-in a lâk luh a ni a, hei hi ei atana him tura ngaih a ni. Pakhat dang leh chu phalna awm loa lak luh leh zawrh a ni a, a label pawh Food Safety & Standard Act 2006 leh Rules & Regulation kalha siam a ni,\" tih a ni.Mizote hi ei leh in chungchang­ah hian kan fimkhur tawk lo a, a nawlpuiin kan ei tur leh kan in tur thianghlimna lam hi kan ngaihtuah tawk lo niin a lang. Tun hnaiah hian mi ṭhenkhatin ei leh in thianghlim leh hrisel lam an han uar ṭan a, zawi zawiin chu lamah chuan kan ṭhangharh mek a, hmasawnna lawmawm tak a ni.Mizoramah hian ei tur hi hmun hrang hrang aṭangin kan lalut a, kan thil lakluh ṭhenkhat hi chu khaw chhak lam aṭanga lo lut a ni. Hengte hi dan ang taka lakluh a ni lo a, eng ang chiaha hima him lo nge a nih tih pawh kan hre meuh lo. Sorkar lamin an tih tur tia hetia an lo endik hi a lawmawm a, ei leh in tur dangte pawh hi endikin finfiah vek thei se a ṭha khawp mai.Ei tur siam sa kan lakluhte chu sawi loh kan sa eite ngei pawh hi eng ang taka thinghlim nge a nih kan hre meuh lo a, a lo luhna lamte hi ngun taka chhui chian a ṭha a, sorkar lama department hrang hrangte ṭang kawpin kan sa eiṭhinte lo luhna leh a hriselna hi endik tel thei se a lawmawm khawp ang. Health Services joint direc­tor (Food & Drugs) chuan thuchhuah siamin, Mizoramah Ajinomoto ṭha lo leh him lo a awm thu a tarlang a, fimkhur turin mipui a chah.He thuchhuaha a lan dan chuan Ajinomoto tih hming pu, ei atana zawrh leh hralh chhuah chi hnih a awm a, ram páwn aṭanga lak luh ve ve a ni tih tarlangin, \"Pakhat chu ram páwn aṭanga FSSAI phalna thlapa Ajinomoto India Private Limited, Chennai-in a lâk luh a ni a, hei hi ei atana him tura ngaih a ni. Pakhat dang leh chu phalna awm loa lak luh leh zawrh a ni a, a label pawh Food Safety & Standard Act 2006 leh Rules & Regulation kalha siam a ni,\" tih a ni.Mizote hi ei leh in chungchang­ah hian kan fimkhur tawk lo a, a nawlpuiin kan ei tur leh kan in tur thianghlimna lam hi kan ngaihtuah tawk lo niin a lang. Tun hnaiah hian mi ṭhenkhatin ei leh in thianghlim leh hrisel lam an han uar ṭan a, zawi zawiin chu lamah chuan kan ṭhangharh mek a, hmasawnna lawmawm tak a ni.Mizoramah hian ei tur hi hmun hrang hrang aṭangin kan lalut a, kan thil lakluh ṭhenkhat hi chu khaw chhak lam aṭanga lo lut a ni. Hengte hi dan ang taka lakluh a ni lo a, eng ang chiaha hima him lo nge a nih tih pawh kan hre meuh lo. Sorkar lamin an tih tur tia hetia an lo endik hi a lawmawm a, ei leh in tur dangte pawh hi endikin finfiah vek thei se a ṭha khawp mai.Ei tur siam sa kan lakluhte chu sawi loh kan sa eite ngei pawh hi eng ang taka thinghlim nge a nih kan hre meuh lo a, a lo luhna lamte hi ngun taka chhui chian a ṭha a, sorkar lama department hrang hrangte ṭang kawpin kan sa eiṭhinte lo luhna leh a hriselna hi endik tel thei se a lawmawm khawp ang. Health Services joint direc­tor (Food & Drugs) chuan thuchhuah siamin, Mizoramah Ajinomoto ṭha lo leh him lo a awm thu a tarlang a, fimkhur turin mipui a chah. He thuchhuaha a lan dan chuan Ajinomoto tih hming pu, ei atana zawrh leh hralh chhuah chi hnih a awm a, ram páwn aṭanga lak luh ve ve a ni tih tarlangin, \"Pakhat chu ram páwn aṭanga FSSAI phalna thlapa Ajinomoto India Private Limited, Chennai-in a lâk luh a ni a, hei hi ei atana him tura ngaih a ni. Pakhat dang leh chu phalna awm loa lak luh leh zawrh a ni a, a label pawh Food Safety & Standard Act 2006 leh Rules & Regulation kalha siam a ni,\" tih a ni. Mizote hi ei leh in chungchang­ah hian kan fimkhur tawk lo a, a nawlpuiin kan ei tur leh kan in tur thianghlimna lam hi kan ngaihtuah tawk lo niin a lang. Tun hnaiah hian mi ṭhenkhatin ei leh in thianghlim leh hrisel lam an han uar ṭan a, zawi zawiin chu lamah chuan kan ṭhangharh mek a, hmasawnna lawmawm tak a ni. Mizoramah hian ei tur hi hmun hrang hrang aṭangin kan lalut a, kan thil lakluh ṭhenkhat hi chu khaw chhak lam aṭanga lo lut a ni. Hengte hi dan ang taka lakluh a ni lo a, eng ang chiaha hima him lo nge a nih tih pawh kan hre meuh lo. Sorkar lamin an tih tur tia hetia an lo endik hi a lawmawm a, ei leh in tur dangte pawh hi endikin finfiah vek thei se a ṭha khawp mai. Ei tur siam sa kan lakluhte chu sawi loh kan sa eite ngei pawh hi eng ang taka thinghlim nge a nih kan hre meuh lo a, a lo luhna lamte hi ngun taka chhui chian a ṭha a, sorkar lama department hrang hrangte ṭang kawpin kan sa ei ṭhinte lo luhna leh a hriselna hi endik tel thei se a lawmawm khawp ang.", "summary": "Health Services joint direc­tor chuan thuchhuah siamin, Mizoramah Ajinomoto ṭha lo leh him lo a awm thu a tarlang a, fimkhur turin mipui a chah. Ajinomoto chi hnih a awm a, Pakhat chu ram páwn aṭanga FSSAI phalna thlapa Ajinomoto India Private Limited, Chennai-in a lâk luh a ni a, hei hi ei atana him tura ngaih a ni. Pakhat dang leh chu phalna awm loa lak luh leh zawrh a ni a, a label pawh Food Safety & Standard Act 2006 leh Rules & Regulation kalha siam a ni. Mizote hi ei leh inah kan fimkhur tawk lo a, eitur hrisel kan ngaithah viau. Mi thenkhatin ei leh in thianghlim leh hrisel an uar tan a, a lawmawm hle. Mizoramah hian eitur hi hmun hrang hrang atangin kan la lut a, Khawchhak lam atanga lakluhte hi dan ang taka lakluh a ni lo a, a him leh him loh pawh hriat a ni lo. Sorkarin an tih tur tia hetia an lo endik hi a lawmawm hle. Ei leh in tur dang pawh hi endikin finfiah vek thei se a tha khawp mai. Ei tur siam sa kan lakluh te hi a thianghlim em kan hre lo a, a lo luhna lam hi ngun taka chhui a tha. Sorkar kana department hrang hrang tang kawpin kan sa eithinte lo luhna pawh hi endik thei se a lawmawm khawp ang." }, { "summarization_id": "6", "url": "https://theaizawlpost.org/a-ziah-leh-a-chhiar-zir-chawpin-mizo-ah-letter-hmu/", "file_name": "SMizo_2_17-02", "original_text": "Pawl 9 a nihin A Aw B atangin, a ziah leh a chhiar a zir chawp a, tha takin a pass; a kum lehah chuan HSLC-ah Mizo subject-ah letter a hmu daih! Myanmar atangin Mizoramah mi engemaw zat an raltlan a, an fate’n Mizoramah lehkha an zir hlawm. Myanmar-ah hian kawl tawnga lehkha an zir avangin Mizorama lehkha zirte har tih ber pakhat chu Mizo subject a ni. Myanmar-a Duhlian tawng hmangte tan chuan a har lo deuh pawh a ni ang, Duhlian tawng hmang lo Zo hnahthlak dangte tan chuan hautak tak a ni. Iangtintlemi pawhin har a ti reng a ni. Iangiangi tiin an ko a, Myanmar-a an khuaa pawl 9 a pass hnuah, 2021-ah khan an chhungin Mizoramah an raltlan. Farkawnah in luahin an khawsa ta a, Iangiangi chuan pawl 9 a zir tha leh. “Lehkha zir theih loh kha ka hlau lutuk a, a chhan chu lehkha kan zir loh chuan kan future a bright dawn lo lutuk a,” a ti a, Farkawn-ah lehkha an zir zawm thei chu a lawm tak zet tih a sawi. Sikul an kal dawnin an huphurh tih a sawi a, “Raltlan kan ni sia…” a ti. |awng lamah harsatna an nei tih a sawi bawk. Kawl tawnga lehkha zir thin, an khuaa Duhlian tawng hmang lo an nih avangin pawl 9-ah A Aw B atangin a tan ta a, “A chhiar ka zir a, a ziah pawh ka zir,” a ti. Mizo subject chu nuam a ti ta khawp a, Tualte Vanglai te, Khawnglung Run te ngaihnawm a ti hle. PS Chawngthu hla ‘Chhingkhual lenmawi’ tih te, C Lalkhawliana hla ‘Lalpa, kan thinlungah lal ber ang che’ tih te chu a hriat sa, a lo sak ve fo thin a ni a, a tam zawk fe chu a vawi khat hriatna mai ni lovin chhiar zir chunga a zir a ngai. “Mizo subject hi ka zir nasa. Ngaihnawm ka ti a, nuam ka ti a, mahse a chhiar leh a ziah zir chawp kan nih avangin ka tan zir nasat a ngai,” a ti. 2023-ah MBSE buatsaih HSLC exam result a lo chhuak a, pawl 9 a niha a ziah leh a chhiar zir chawp Iangiangi chuan Mizo subject-ah letter a hmu ta hial. Chu mai a ni lo, distinction-ah a pass a, Mizo chauh a ni lo, chhiarkawp leh science-ah pawh letter a hmu. A sikul nuam a ti a, an zirtirtute a fak hle. “Naupang min duhsak a, min zirtir uluk,” a ti a, “An fel lutuk,” a ti. Sikul naupangte pawh a fak a, “Min kawmngeih a, raltlan kan nih avangin min en hrang lo,” a ti. Farkawn khua a fak a, “Min en hrang lo a, raltlanah pawh min ngai lo a, keini pawh mahni khuaa awmah kan inngai,” a ti. Iangiangi hian phone a nei a, mahse Chawlhni-ah chauh a hmang thin. A nuin a kawlsak a, Chawlhni-ah a pe thin. Inrinni-ah pawh a pe ngai lo; “Inrinni-ah chuan insuk te, thil dang tih tur a tam a, min pe ngai lo,” a ti. Chawlhni-ah pawh a inkhawm thin avangin, inkhawm kar lakah chauh phone hi a khawih. Sikul banah vawk chaw a pe a, eirawng a bawl thin bawk. Zan leh zing hi a lehkha zir hun a ni a, zan lamah hian rei tak tak zir thlen chang a nei. Govt Thanchhuma High School atanga matric pass Iangiangi hian doctor nih a tum a, “Doctor nih ka tum. A chhan chu, doctor hi mi dang tan an tangkai a, mi dang tana mi tangkai nih ve ka duh,” a ti.", "summary": "Myanmar atangin Mizoramah mi engemaw zat an raltlan a, an fate'n Mizoramaah lehkha an zir hlawm. Myanmar ah hian kawl tawng an hman avangin heng ho hian har a tih ber chu Mizo subject a ni tlangpui a ni. Iangtintlemi Iangiangi ti a koh pawh hi raltlan zing ami Govt Thanchhuma High School Farkawn ah pawl 9 a zir tha leh a, ani pawh hian Mizo subject chu a thiam loh avangin A AW B atangin a tan a, chhiar leh ziah pawh a zir tha leh a ni. Chuta tang chuan Mizo subject chu nuam ti tanin thawnthu leh hla te chu a tuipui chho tan a, kum 2023 HSLC exam result a rawn chhuah meuh chuan Mizo ah letter hmu in Distinction-ah a rawn pass ani. An sikul nuam a tih thu a sawi nasa a, zirtirtu leh naupangte an fel in raltlan an nih avanga enhranna an neih loh thu a sawi a, Farkawn khaw mipui te pawh a fal hle a ni. Iangiangi hian phone chu nei mahse a nu in a kawlsak thin avang in Chawlhni ah bak a khawih ngai loh thu a sawi a, rim tak a lehkha zirin doctor nih a midangte tan a tangkai tak nih a tum a ni." }, { "summarization_id": "7", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5828", "file_name": "SMizo_2_22_01", "original_text": "CM-in eptu emaw a la intiah ngai Mizoram NewsCM-in eptu emaw a la intiah ngai admin 24-Sep-2024 01:27 PM MNF General Secretary K Lalsawmvela, PWD Engineer-in-Chief hlui K Lalsawmvela chuan kawng chhiat vangin sorkar zawkin kawng a khar hial a ngai ngaih loh thu leh Chief Minister chu opposition emaw a la inti em ni ni tih tura a awm thu a sawi. MNF Media Dept. kaihhruaina hnuaiah K Lalsawmvela hian vawiin (24.9.2024) chhunah press conference neiin, 'Kumin 2024 fur chhung hian Mizoram kawngpui, a bikin kan chak lakna ber Silchar-Sairang leh Aizawl Khawpui kawng hi a chhe nasa hle mai. Tunhma sawrkar kalta chhung zawng pawh khan kawng hi chu a chhe ve fo thin a; mahse hetiang a heng kawng pahnih chhiat nasat em em hi tunhmain a awm ngai lo hiala hriat a ni. Motor neituten kawng chhe lutuk vangin Silchar-Aizawl kawng oil leh bungrua an phurh duh loh vangin ni eng emawti chhung chu harsatna kan tawh phah . CYMA hial che chhuakin, a hun taka kawng siamtha tura an ngenna a sawt loh avanga hetiang thleng hi kan ni, tiin an au chhuak ta Drivers Association hotute pawhin, Kan kawng chhiat chhan chu sawrkar dinglai inthlahdah vang liau liau a ni, tiin an au chuak hial a ni. Chu mai ni loin, kawng chhiat lutuk vangin sorkar zawkin kawng a khar hial hi thil thleng ngai lo niin a lang,' a ti. K Lalsawmvela chuan bikin Kawnpui leh Khamrang inkar kawng chhiat chungchangah kan Chief Minister chuan MCS khawmpui hma-a a thusawiah chuan 'he kawng hi Sadguru thawh a ni a, an liability nakuma tawp tur a ni. Kum 5 chhung maintain nan nuai 12 agreement- ah ziah a ni, engtinnge kum 5 chhung nuai 12 in an repair theih ang? Khatiang agreement kha a ni kan sign pui thin. Sorkar chan chhe sa ranin, contractor duhsak sa ranin, hlawkna chu tem ve, chan tlan duhna avangin, contractor lamah officer tam tak kan tang thin, hei hi tawp rawh se; kan sorkar hnuah contractor hamthatna rawngkai agreement siam an awm chuan action kan la dawn, hei hi a tawp hmak tur a ni,' tiin a sawi tih sawiin, 'Opposition emaw a la inti a mawni chu aw’ tih turin, pa berin a hnuaia officer te thil awmdan zawt chiang hmasa loa, engineer ho rilru tina zawnga hetiang a sawi mai hi a pawi ka ti hle. State service pakhat kalkhawm hmaah service dang officer te hetianga hotupa berin a sawisel hi thil tih awm loh tak a niin, a hmain lo zawt chiang se, thil awmdan hrechiang seng chuan tiang hian a sawi ka ring lo,' tiin a sawitu hi hetiang sawi tur hian a inhmeh lo a tih thu a sawi. Kan CM hian opposition hotu a nih lai khan 'kawng tha lo lutuk hi ZPM a sorkar ruala tihbo kan tum a ni' a tih chu video pawh a la awm reng nia sawiin K Lalsawmvela chuan, 'Thla 9 hmel a sorkarin a hmu ta a, kawng tha lo chu a tibo ta em tih chu mipui chhan tur ni se. Kumina kan kawng chhiat nasat em em chhan hi eng dang vang ni loin, thal chhunga repair/maintenance tih loh vang liau liau a ni. November-April chhung hian kum dangah chuan sum awm ang angin PWD hian khawpui leh kawng dang pawh an repair thin kha a ni. Kumin hi chuan sum neih loh vang nge hmun hrang hrangah repair hmuh tur a tlem hle. Kawng hi tha reng tura ngaih tur chu a ni loa; fur a zawh meuh chuan a chhe lai siam tur eng emaw zat a awm ziah thin. Kumin hian thal laia a hun taka repair chu nise tun ang hun hi chu pumpelh theih ngei tur a ni. Sorkar thar honeymoon hmang rei, inthlahdah vang ni ngeiin a lang. Sorkar liamta in SEDP atana cheng vbc. 150 a dah hman loha a hnutchhiah atanga thlai lei nana DAH hman leh si loh cheng vbc. 110 leh, nikum SASCI first intalment atan a Central-in cheng vbc. 260 emaw lai a pek, a nihna tura hman si loh a dah that, kumin June a pek chhuah chauhte kha kawngpui repair nan hian lo hmang chu ni se, heng harsatna lian tak leh Aizawl khawpui khuar tam lutuk hi chu pumpelh theih a ni ngei ang,' a ti.", "summary": "MNF Media Department te kaihhruaina hnuai ah MNF General Secretary K. Lalsawmvela chuan press conference neiin kum 2024 fur chhung hian kum dang zawng zawng aiin kawngpui a chhe nasa hle a. Mizoram Drivers Association hotute pawhin kawng chhiat chhan hi sorkar dinglai te an inthlahdah vang ani an ti a. Motor neitute leh mipui ten harsatna kan tawh phah nasa hle niin a sawi. MCS khawmpui a Kawnpui leh Khamrang kawng chhiat thu a Chief Minister thusawi bawhzuiin, a thusawi chu tha a tih lohna tamtak tarlang in thil awmdan hrechiang lo niin a puh a ni. Kan Chief Minister chuan Opposition an nih lai a an sorkar hun a an tih tur an sawi chu an ti hlawhtling lo nasa hle a, tun thleng a kawng tha kan neihloh nachhan pawh hi SEDP leh SASCI pawisa an hman dikloh vang niin a sawi." }, { "summarization_id": "8", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11875", "file_name": "F_MIZO_SUM_20_19/2/25", "original_text": "Agriculture minister chuan, Mizoram chhunga thlai thar chhuahte hlâwk zawka kalpui turin sorkarin Vegetables & Fruits Market Chain a duan thu leh, Mizoramah ni tin mamawh hâwp khawp thar chu an tum bulpui a nih thu a sawi a, \"Kan tapchhak záwla kan ni tin mamawh hâwp khawp tal thar chhuah hi kan tum bulpui ber a ni,\" a ti.Tun hnaia MJA hruaitute nen an inkawmnaah Agricul­ture minister chuan, \"Kan rama buh chìn theihna hmunte chiang leh zuala chhin­chhiahna kalpui a ni. Land Leasing Act kan nei dawn a, kut hna­thawktute an taima a, kan thar chhuahte a hralhna a ṭhat phawt chuan an inthawk hlum lo chauh ang. Chutiang chuan kal kan tum a ni,\" a ti.State puitling kan nih hnu, Mizo pa ngei chief minister a nih a, minister leh sorkar office-a mi pawimawh zawng zawng deuhthaw Mizo pa an ni chungin kan ram hi kawng hrang hranga a intodelh loh piah lamah ei leh barah pawh a la intodelh lo a, hei hian kan ramah harsatna hrang hrang a thlen ṭhin tih kan hria. Tunah sorkarin ṭan lak a tum a, kan ei khawp tal thar chhuah tumna a nei hi a lawmawm takzet.Mizorama thil pawi ber ṭhin chu sorkarin kal tum dan fel tak a nei lâwk ṭhin lo hi a ni. Tuna sorkarna vawnfung chelhtu MNF-te pawhin kum hnih dawn ro an rel hnuah an 'tum' an la sawi chho ṭan mek a, tunah chuan a tiha tih hun mipuiin an nghak ta. Tuna kan chief minister ni ta, MNF president hian an sorkar huna Vai buh kan ei tawh loh tur thute kha a lo sawi tawh a, khatiang hmathlir (vision) nei tan chuan sorkar tûka hnathawh dan tur ruahmanna lo neih tawh âwm tak a nihlaiin, sorkar pawhin kal tum dan a la sawi chho mek chauh a ni.Engpawhnise buh leh bala intodelh a, kan ei leh bar tur tal thar chhuah hi a pawimawh takzet a, hemi thlen diktir thei tura tuna hnathawh hi a hun ta. Agriculture minister hian hnathawh tak tak a tum tih a lang thei a, a ṭhahnemngaihna hi a takin chang thei se; thil dangah hma kan sawn duak duak thei lo palh a nih pawhin, nitina kan ei leh bar tur thar chhuak thei state-ah tal kan ram hruaitute hian min chhuah thei se a lawmawm ngawt ang. Agriculture minister chuan, Mizoram chhunga thlai thar chhuahte hlâwk zawka kalpui turin sorkarin Vegetables & Fruits Market Chain a duan thu leh, Mizoramah ni tin mamawh hâwp khawp thar chu an tum bulpui a nih thu a sawi a, \"Kan tapchhak záwla kan ni tin mamawh hâwp khawp tal thar chhuah hi kan tum bulpui ber a ni,\" a ti.Tun hnaia MJA hruaitute nen an inkawmnaah Agricul­ture minister chuan, \"Kan rama buh chìn theihna hmunte chiang leh zuala chhin­chhiahna kalpui a ni. Land Leasing Act kan nei dawn a, kut hna­thawktute an taima a, kan thar chhuahte a hralhna a ṭhat phawt chuan an inthawk hlum lo chauh ang. Chutiang chuan kal kan tum a ni,\" a ti.State puitling kan nih hnu, Mizo pa ngei chief minister a nih a, minister leh sorkar office-a mi pawimawh zawng zawng deuhthaw Mizo pa an ni chungin kan ram hi kawng hrang hranga a intodelh loh piah lamah ei leh barah pawh a la intodelh lo a, hei hian kan ramah harsatna hrang hrang a thlen ṭhin tih kan hria. Tunah sorkarin ṭan lak a tum a, kan ei khawp tal thar chhuah tumna a nei hi a lawmawm takzet.Mizorama thil pawi ber ṭhin chu sorkarin kal tum dan fel tak a nei lâwk ṭhin lo hi a ni. Tuna sorkarna vawnfung chelhtu MNF-te pawhin kum hnih dawn ro an rel hnuah an 'tum' an la sawi chho ṭan mek a, tunah chuan a tiha tih hun mipuiin an nghak ta. Tuna kan chief minister ni ta, MNF president hian an sorkar huna Vai buh kan ei tawh loh tur thute kha a lo sawi tawh a, khatiang hmathlir (vision) nei tan chuan sorkar tûka hnathawh dan tur ruahmanna lo neih tawh âwm tak a nihlaiin, sorkar pawhin kal tum dan a la sawi chho mek chauh a ni.Engpawhnise buh leh bala intodelh a, kan ei leh bar tur tal thar chhuah hi a pawimawh takzet a, hemi thlen diktir thei tura tuna hnathawh hi a hun ta. Agriculture minister hian hnathawh tak tak a tum tih a lang thei a, a ṭhahnemngaihna hi a takin chang thei se; thil dangah hma kan sawn duak duak thei lo palh a nih pawhin, nitina kan ei leh bar tur thar chhuak thei state-ah tal kan ram hruaitute hian min chhuah thei se a lawmawm ngawt ang. Agriculture minister chuan, Mizoram chhunga thlai thar chhuahte hlâwk zawka kalpui turin sorkarin Vegetables & Fruits Market Chain a duan thu leh, Mizoramah ni tin mamawh hâwp khawp thar chu an tum bulpui a nih thu a sawi a, \"Kan tapchhak záwla kan ni tin mamawh hâwp khawp tal thar chhuah hi kan tum bulpui ber a ni,\" a ti. Tun hnaia MJA hruaitute nen an inkawmnaah Agricul­ture minister chuan, \"Kan rama buh chìn theihna hmunte chiang leh zuala chhin­chhiahna kalpui a ni. Land Leasing Act kan nei dawn a, kut hna­thawktute an taima a, kan thar chhuahte a hralhna a ṭhat phawt chuan an inthawk hlum lo chauh ang. Chutiang chuan kal kan tum a ni,\" a ti. State puitling kan nih hnu, Mizo pa ngei chief minister a nih a, minister leh sorkar office-a mi pawimawh zawng zawng deuhthaw Mizo pa an ni chungin kan ram hi kawng hrang hranga a intodelh loh piah lamah ei leh barah pawh a la intodelh lo a, hei hian kan ramah harsatna hrang hrang a thlen ṭhin tih kan hria. Tunah sorkarin ṭan lak a tum a, kan ei khawp tal thar chhuah tumna a nei hi a lawmawm takzet. Mizorama thil pawi ber ṭhin chu sorkarin kal tum dan fel tak a nei lâwk ṭhin lo hi a ni. Tuna sorkarna vawnfung chelhtu MNF-te pawhin kum hnih dawn ro an rel hnuah an 'tum' an la sawi chho ṭan mek a, tunah chuan a tiha tih hun mipuiin an nghak ta. Tuna kan chief minister ni ta, MNF president hian an sorkar huna Vai buh kan ei tawh loh tur thute kha a lo sawi tawh a, khatiang hmathlir (vision) nei tan chuan sorkar tûka hnathawh dan tur ruahmanna lo neih tawh âwm tak a nihlaiin, sorkar pawhin kal tum dan a la sawi chho mek chauh a ni. Engpawhnise buh leh bala intodelh a, kan ei leh bar tur tal thar chhuah hi a pawimawh takzet a, hemi thlen diktir thei tura tuna hnathawh hi a hun ta. Agriculture minister hian hnathawh tak tak a tum tih a lang thei a, a ṭhahnemngaihna hi a takin chang thei se; thil dangah hma kan sawn duak duak thei lo palh a nih pawhin, nitina kan ei leh bar tur thar chhuak thei state-ah tal kan ram hruaitute hian min chhuah thei se a lawmawm ngawt ang.", "summary": "Agriculture Minister chuan, Mizoram chhunga thlai thar chhuahte hlâwk zawka kalpui turin sorkarin Vegetables & Fruits Market Chain a duan thu leh, Mizoramah ni tin mamawh hâwp khawp thar chu an tum bulpui a nih thu a sawi. State puitling kan nih hnu, Chief Minister, Minister leh sorkar office-a mi pawimawh zawng zawng deuhthaw Mizo pa an ni chungin kan ram hi ei leh bar bakah thil tam takah a la intodelhlo hle. Mizorama thil pawi ber thin chu Sorkarin kal tum dan fel tak a nei lâwk thinlo hi a ni. Kan CM, MNF president ni bawk hian an Sorkar huna Vai buh kan ei tawhloh tur thute kha a lo sawi tawh a, khatiang hmathlir nei tan chuan Sorkar tûka hnathawh dan tur ruahmanna lo neih tawh âwm tak a nihlaiin, kal tum dan a la sawi chho mek chauh a ni. Engpawhnise buh leh bala intodelh a, kan ei leh bar tur tal thar chhuah a nih theih nan Agriculture Minister hian hnathawh tak tak a tum tih a lang thei a, a thahnemngaihna hi a takin chang thei se, nitina kan ei leh bar tur thar chhuak thei State-ah kan ram hruaitute hian min chhuah thei se a lawmawm ngawt ang." }, { "summarization_id": "9", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/128204", "file_name": "113-03/02/2025-Vanduaina,pawi khawihna leh politics", "original_text": "HPC (D) nia rinte chuan tun hnai khan Mizoram MLA pathumte telna, Assembly Assurance Committee-te zin veivak chu silaiin an kap a, anmahni vengtu police pathum an kap hlum a, mi paruk dangin hliam an tuar.Mizoram chhunga he pawi­khawihna thleng hian Mizo mipuite rilru a tina takzet a, sorkar hotute pawh an thinurin chhân lêt a nih tur thu an sawi. He pawi khawihna hian Mizoram chhung a nghawng a, mi tam takin an dem thu an au chhuahpui a, a demawm takzet a ni. Tunlai thiamna ṭhang zelah social media hmangin ngaihdan chi hrang hrang thehdarh a tam hle.Hetiang thil a lo thlen hian mi tin kan fimkhur thiam a ṭha a, kan thinurna leh kan demna thu kan au chhuahpui rual hian hnam leh hnam inkar boruak tichhe thei, pawikhawihtu ni ve lo an hnampuite tana ngaihthlak leh chhiar hrehawm zawnga thil thehdarh loh tum hram a ṭha hle. Tute'n emaw pawi an khawih tak avanga an chipuite vaihmaa beih chiamte hi thil ṭha ber a ni lo a, hei hi pawi sawilote tuarna ang deuh bawka pawi khawih lote rilru tihnat belhna a chang thei.Political party tan pawh insûm hun a ni a, ṭan rual hun a ni bawk. Politics-ah chuan ngaihdan a inang thei tak tak lo a, lamṭang inchuhna leh thuneihna inchuhna lam a nih vangin inbeih leh insawisel hi a ken tel ang deuh a ni thei. Hetih rual hian tun ang thil thlengah hi chuan tu political party mah hian hamṭhatna dawn tum lo se, tute emaw beihna remchang leh fakna hun ṭhaah chantir lo se, kan ngaihdan ang veka thil a kal lo a nih pawhin indem leh insawichhiat hun a ni lo a, ṭan rual hunlai a ni e.Politics a nih tawh hi chuan eng­kim mai hi a lenga ngaihna kan nei lian hle a, chu chu politics kan kalpui dan pawh a ni. Tun ṭuma vanduaina thlengah hi chuan kan thuchhuah siam turah te pawh insum thiam ila, kan ṭawng chhuah turah pawh fimkhur ila, kan party hlawkna leh party dangte chhiatna lam aiin Mizoram tana ṭha ber dah pawimawh hmasak tur a ni ang. HPC (D) nia rinte chuan tun hnai khan Mizoram MLA pathumte telna, Assembly Assurance Committee-te zin veivak chu silaiin an kap a, anmahni vengtu police pathum an kap hlum a, mi paruk dangin hliam an tuar.Mizoram chhunga he pawi­khawihna thleng hian Mizo mipuite rilru a tina takzet a, sorkar hotute pawh an thinurin chhân lêt a nih tur thu an sawi. He pawi khawihna hian Mizoram chhung a nghawng a, mi tam takin an dem thu an au chhuahpui a, a demawm takzet a ni. Tunlai thiamna ṭhang zelah social media hmangin ngaihdan chi hrang hrang thehdarh a tam hle.Hetiang thil a lo thlen hian mi tin kan fimkhur thiam a ṭha a, kan thinurna leh kan demna thu kan au chhuahpui rual hian hnam leh hnam inkar boruak tichhe thei, pawikhawihtu ni ve lo an hnampuite tana ngaihthlak leh chhiar hrehawm zawnga thil thehdarh loh tum hram a ṭha hle. Tute'n emaw pawi an khawih tak avanga an chipuite vaihmaa beih chiamte hi thil ṭha ber a ni lo a, hei hi pawi sawilote tuarna ang deuh bawka pawi khawih lote rilru tihnat belhna a chang thei.Political party tan pawh insûm hun a ni a, ṭan rual hun a ni bawk. Politics-ah chuan ngaihdan a inang thei tak tak lo a, lamṭang inchuhna leh thuneihna inchuhna lam a nih vangin inbeih leh insawisel hi a ken tel ang deuh a ni thei. Hetih rual hian tun ang thil thlengah hi chuan tu political party mah hian hamṭhatna dawn tum lo se, tute emaw beihna remchang leh fakna hun ṭhaah chantir lo se, kan ngaihdan ang veka thil a kal lo a nih pawhin indem leh insawichhiat hun a ni lo a, ṭan rual hunlai a ni e.Politics a nih tawh hi chuan eng­kim mai hi a lenga ngaihna kan nei lian hle a, chu chu politics kan kalpui dan pawh a ni. Tun ṭuma vanduaina thlengah hi chuan kan thuchhuah siam turah te pawh insum thiam ila, kan ṭawng chhuah turah pawh fimkhur ila, kan party hlawkna leh party dangte chhiatna lam aiin Mizoram tana ṭha ber dah pawimawh hmasak tur a ni ang.", "summary": "30th March,2015 HPC (D) ni a rinte chuan Mizoram MLA pathumte telna,Assembly Assurance Committee-te zin veivak chu silaiin an kap a,anmahni vengtu police pathum an kap hlum a,mi paruk dangin hliam an tuar. Hetiang thil a lo thlen hian hnam leh hnam inkar boruak tichhe thei khawpa mahni ngaih dan leh thu dik lo thehdarh a tam duh hle a.Political party huang chhungah tu political party mah hian hamthatna dawn tum lo se,kan tawngchhuah turah fimkhur tlang ila.Kan party hlawkna leh party dangte chhiatna lam aiin Mizoram tana tha ber tur dah pawimawh hmasak tur a ni ang." }, { "summarization_id": "10", "url": "https://theaizawlpost.org/us-leh-south-korea-ten-inremna-ha-siam/", "file_name": "SMizo_2_19-02", "original_text": "US leh South Korea te chuan North Korea vauna do turin inremna tha zawk an siam. Washington chuan US nuclear-armed submarine te chu South Korea ah a khat tawka tirh luh bakah Seoul chu a nuclear planning operation ah innhnamhnawihtir a remti bawk a. South Korea chuan a hranpain nuclear weapons neih a tum ve lo thung dawn a ni. Washington Declaration hian North Korea beih theihna lakah thawhhona tha zawk a thlen ngei dawn tiin US President Joe Biden chuan a sawi a. Tun hnaiah ram pahnih te chuan North Korea nuclear ralthuam kaihhnawihah hlauhthawnna nasa tak an nei a. Pyongyang chuan tactical nuclear weapons South Korea mai bakah long-range weapons US mainland pawh kap pha a buaipui nasa hle a ni. US hian inremna tihmakmawh neiin South Korea chuan beih a tawhin a chhan ngei ngei a ngai a, hei mai bakah hian a hma pawhin a tul a nih chuan South Korea chhan nan nuclear weapons a hman mai tur thu a sawi bawk. Mahse, tun hnaiah US intiamna chu South Korea chuan rinhlelhna neih phah hialin hei vang hian ama puala nuclear programme kalpui a tintuah phah hial a ni. South Korean President, Yoon Suk-yeol chuan US tlawhin White House ah inbiakna neih hnuah Washington Declaration chu puan a ni zui a. Tun ang renga nasaa US in South Korea him nana inpekna a neih a la awm lo tia sawi zui a ni. Inremna siam thar hi thla tam tak inremna a awm theih nana inbiakna rahchhuah a ni, tiin senior administration official te chuan an sawi a. Inremna siam thar hnuaiah US chuan langsar zawka South Korea a venhimna lantir dawnin kum 40 hnuah nuclear-armed submarine pawh South Korea ah a tirlut dawn a, hei mai bakah hian strategic asset dang nuclear-capable bomber te pawh a tirlut ang. Ram pahnihte chuan Nuclear Consultative Group dinin chutah chuan nuclear planning issue chungchangte sawihona neih thin a ni ang a. Seoul a politician te chuan Washington chu North Korea laka nuclear hman theih dan tur leh engtianga hman tur nge tihah ruahmanna tha zawka siam turin an lo phut reng tawh thin a ni. Tun hnaiah North Korea-in nuclear arsenal a neih a pung zel a, South Koreans te chuan hlauhthawnna nasa tak neiin engin nge Joe Biden-an an tana nuclear button a hmeh theih dan turah zawhna an nei a ni. Washington chuan Seoul chu a hnuchhawn duh mai ang tia ngaihna awm chuan South Korea chu ama puala nuclear weapons neih mai tumna a neihtir a. Mahse, January thla khan Yoon chuan Washington chu nuclear ralthuam neih tumna nei president hmasa ber a nih thu a lo hriattir zui tawh bawk a. US-in tawngkam leh thuphunga a tiamna ringawt chuan South Korea te chu a hneh zo tawh lo va, hei vang hian an puala bomb neih ngei duhna a neih lentir hle a ni. Biden chuan, “North Korea-in United States emaw a thawhpui ram te a bei a nih chuan chu chu pawm theih loh a ni dawn a, a tul anga chhan let a ni ang,” tiin a sawi zui bawk a. US-in South Korea humhimna nghet zawka kalpui a remtih rual chiahin South Korea erawh non-nuclear state a la ni tur a ni tiin non-proliferation of nuclear weapons zawmtu a la ni zui tur a ni a ti thung. South Korea hian US thu zawm lovin nuclear ralthuam neih tum lui se chuan khawvel ram dangte pawhin an zui mai hlauhthawnna a lian hle a ni.", "summary": "US leh South Korea te chuan North Korea vauna do turin inremna tha zawk an siam. Washington chuan US nuclear-armed submarine e chu South Korea ah a khat tawka tirh luh bak ah Seoul chu a nuclear planning opperation ah inhnamhnawih tir a remti bawk a, S.Korea hian a hranpain nuclear weapons neih a tum velo thung ang. Pyongyang chuan tactical nuclear weapons leh long-range weapons S.Korea mai bak ah US pawh kap pha an buaipui nasa hle a, heihian ram pahnihte hi a ti hlauthawng a ni. Hei vang hian S.Korea chuan US intiamna chu rinhlehna neih phah hialin an phatsan an hlau a ama puala nuclear weapons neih mai tumna a neihtir a, an President chuan US tlawhin inbiakna an nei a, hetah hian Washington Declaration chu puan zui a ni, heihian S.Korea humhimna nghet zawka kalpui a remtih rual chiah S.Korea erawh non-nuclear state ala ni tur a ni ati thung. US chuan an thawhpui ram te chu N.Korea in a bei anih chuan a tul anga chhan let an ni zel ang ati. South Korea hian US thu zawm lovin nuclear ralthuam neih tum lui se chuan khawvel ram dangte pawhin an zui mai hlauhthawnna a lian hle a ni." }, { "summarization_id": "11", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6220", "file_name": "H-5-23/01/2025- CYM hruaitute'n HM an hmu", "original_text": "CYMA hruaitute'n HM an hmu Mizoram NewsCYMA hruaitute'n HM an hmu admin 11-Nov-2024 02:39 PM Central YMA President Lalhmachhuana hoin Central YMA hruaitute chuan Home Minister K Sapdanga chu vawiin (11.11.20124) chawhm khan a office-ah an kawm a, thil chi li an thlen. CYMA thu thlente : 1. Tunhnaia Sub-Hqrs. YMA, Champhai huam chhunga Myanmar unau raltlante khawsakna in (house) chu, sawrkar lamin an hman a tul dawn tak avangin, relief camp thar sakna tur DM&R Deptt. a senso tur sum an dilna lehkha an thehlut. Minister chuan ṭul leh ṭha a tih thu leh; a rang thei ang bera hmalak dan tur committee koh a nih tur thu a lo hrilh. 2. Central YMA-in Village Profile Apps. Lailen Consulting Pvt. Ltd. an siam tir chungchang an sawi hoa, Home Minister hian senso ngai belh tur a awm a nih pawhin, a rang thei ang bera hman theih a peih ni se, a lo ti.3. Myanmar buai avanga Zohnahthlak raltlan, mi engemaw zat, Manipur Jail-a hren mekte chu Mizoram lama lak chhawn theih dan kawng dap tura Central YMA ngenna chu, police lam hotute nen hmalak dan tur an lo sawiho tur thuin a lo chhang. 4. Central YMA hruaitute hian zirlai pawl pakhat hruaitu man an awm chungchangah dan chunga leng tumah kan awm lo tih an thlen. Amaherawh, chu he thil thleng avanga Mizoram zirlai pawl leh hruaitute inkarahte, sawrkar lam nen a inkarahte pawh boruak ṭha lo awm lo tura, ngaihtuahna fim tak nen a kalpui a ṭul an tih thute an sawi.", "summary": "Central YMA hruaitute chuan Home Minister K.Sapdanga chu ni 11.11.2024 khan harsatna hrang hrang awmte chinfel a nih theihna turin a office-ah an kawm.An harsatna thlente chu- 1.Sub.Hqrs YMA, Champhai huam chhunga Myanmar unau raltlante khawsakna hmun chu sawrkarin a luah tawh dawn avangin in sakna tur DM&R Dept.a senso tur sum dilna an thehlut. 2.Central YMA-in Village Profile Apps.Lailen Consulting Pvt.Ltd.an siamtirah chuan insenso belh a ṭul thutah sum pekchhuah mai theiha a awm reng an phut. 3 Myanmar buaina avanga Zohnahthlak raltlan,Manipur Jail- a hren mekte chu Mizorama lak chhawn theih dan kawng dap ni se an ti. 4.Zirlai pawl hruaitu man awm chungchangah dan chunga leng an awm loh thu an thlen a. Hetiang thil thleng avang hian ram hruaitute leh Mizoram zirlai pawlte inkarah boruak ṭha lo awm lo turin fimkhur taka hmalak an phut." }, { "summarization_id": "12", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/122445", "file_name": "H-90-31/01-2025-Sumtuakna atana mihring hman", "original_text": "Bru misual leh National Liberation Front of Tripura (NLFT) ?angkawp nia hriatte chuan tun hnai khan Dampa ngawa Chikha leh Tuipuibari inkara BRTF hna thawk Hakum Singh leh Thangchhuaka-te an rubo a; tun hnaiah helai bawrah hian mi rukbo a tam tawh hle a ni.Mizoram chhunga inrukbona thleng fo mai hi a thinurthlak a, a rubotute hian thil phût neih vanga ru bo pawh ni loin sum tuakna atan an hmang a ni ber ṭhin a, a pawi hle a ni. Mizoram aṭanga Tripura lama anmahni duh thu ngeia chhuak ta Bru-te, Mizorama hruai kir tumna boruak a awmlai hian heng inrukbona hi a thleng duh hle mai a, chuvangin Tripura-a tlan lut Bru-te thiltih nia rinhlehna a tisang hle a ni.A rubotute chu tu pawh ni se Mizoram chhunga mihring an rubo fo mai hi Mizo tan pawh a tlawmthlak a, sorkar tan pawh a luhaithlak takzet ang. Tun hmain inrukbona hi a thleng tawh ṭhin a, sorkar thuneitute nen an indawr hnuah chhuah an ni ve leh mai ṭhin a, pawisaa tlan chhuah an nih leh nih loh lam chu mipui nawlpui tan hriat a ni lo a, thuneitu lam chuan tlan chhuah an nih loh thu an sawi deuh tlangpui a ni. Heti chunga inrukbona a thleng leh ṭhin hian pawisain an intlan nia rinhlelhna a siam lo thei lo a, chutiang chu a thleng a nih chuan a zialo hle a ni.Mizoram chhung aṭanga inrukbona thleng ṭhin hi sorkar pawhin vawi tam a ngaihtuah tawh ngei ang a, hmun tinah vengtu police dah theih a ni si lo a, inven sen a harsa hle ang. Heti chung hian sorkar hian hmun ralṭi bik leh misual chet duh zualna hmun nia an hriat hi tun aia ṭha zawk hian vil se, misualte ngampatna hmun bik a awm lohna turin Police lam pawhin an tih tur ti se, theihtawp chhuah rawh se. Bru misual leh National Liberation Front of Tripura (NLFT) ?angkawp nia hriatte chuan tun hnai khan Dampa ngawa Chikha leh Tuipuibari inkara BRTF hna thawk Hakum Singh leh Thangchhuaka-te an rubo a; tun hnaiah helai bawrah hian mi rukbo a tam tawh hle a ni.Mizoram chhunga inrukbona thleng fo mai hi a thinurthlak a, a rubotute hian thil phût neih vanga ru bo pawh ni loin sum tuakna atan an hmang a ni ber ṭhin a, a pawi hle a ni. Mizoram aṭanga Tripura lama anmahni duh thu ngeia chhuak ta Bru-te, Mizorama hruai kir tumna boruak a awmlai hian heng inrukbona hi a thleng duh hle mai a, chuvangin Tripura-a tlan lut Bru-te thiltih nia rinhlehna a tisang hle a ni.A rubotute chu tu pawh ni se Mizoram chhunga mihring an rubo fo mai hi Mizo tan pawh a tlawmthlak a, sorkar tan pawh a luhaithlak takzet ang. Tun hmain inrukbona hi a thleng tawh ṭhin a, sorkar thuneitute nen an indawr hnuah chhuah an ni ve leh mai ṭhin a, pawisaa tlan chhuah an nih leh nih loh lam chu mipui nawlpui tan hriat a ni lo a, thuneitu lam chuan tlan chhuah an nih loh thu an sawi deuh tlangpui a ni. Heti chunga inrukbona a thleng leh ṭhin hian pawisain an intlan nia rinhlelhna a siam lo thei lo a, chutiang chu a thleng a nih chuan a zialo hle a ni.Mizoram chhung aṭanga inrukbona thleng ṭhin hi sorkar pawhin vawi tam a ngaihtuah tawh ngei ang a, hmun tinah vengtu police dah theih a ni si lo a, inven sen a harsa hle ang. Heti chung hian sorkar hian hmun ralṭi bik leh misual chet duh zualna hmun nia an hriat hi tun aia ṭha zawk hian vil se, misualte ngampatna hmun bik a awm lohna turin Police lam pawhin an tih tur ti se, theihtawp chhuah rawh se.", "summary": "5th February,2015 Bru misual leh National Liberation Front of Tripura (NLFT) tangkawp nia hriatte chuan Dampa ngawa Chikha leh Tuipuibari inkara BRTF hna thawk Hakum Singh leh Thangchhuakate an ru bo. Tripura lama anmahni duhthu ngeia chhuak ta Bru te,Mizorama hruai kir tumna boruak a awm lai hian inrukbona a thleng nasa hle mai a,a ru botute hian phut an neih vanga ru bo pawh ni loin sum tuakna atan an hmang a ni ber. Mizoram chhunga mihring an rubo fo mai hi a tlawm thlak a,hmun kilkhawr,misual ngampatna hmun bik a awm lohna turin police lam pawhin theihtawp chhuah rawh se." }, { "summarization_id": "13", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/60286", "file_name": "SMizo_96_13-02", "original_text": "School Education Minister chuan MNF sorkar hnuaiah zirlaite'n sorkar sikul an bawh nasa a, sikul an tihpun belh zel bakah sorkar sikulah zirlai admit sen loh an awm thu a sawi a; Congress sorkar hun­laiin sorkar sikul an tlahniam a, mipuiin private sikul an bawh nasat thu a sawi.School Education depart­ment enkawltu berin zirlaite'n sorkar sikul an bawh nasat thu a sawi a, chu mai ni loa admit sen loh an neih thu a sawi tel bawk a, a department hnuaia mi a nih avangin a hre chiang turah ngai ila, hnial ngawt chi a ni kher lo ang. A thusawi nem­nghehna document pawh a nei ngei turah ngai ila, mipui vantlangin sorkar sikul dinhmun kan hriat ṭhin nen chuan a inang ta lo hle a ni.MNF sorkar hnuah sorkar sikul a ṭha ta thut a ti hi a ṭhat tak thut leh thut loh hriat ni lem lo mah se, kum 2018 kum tawpah an sorkar ṭan a. Kum 2020-ah hripui a leng a, kum hnih zet chu sikul hawn theih a ni tawh lo.Kum thum vel sorkarna vawnfung an chelh chhungin kum hnih vel sikul khar a ni a, chuti chunga sorkar sikul an ṭhang hman hle nia Minister-in a sawi hi a tak ni turah ngai ila, a department chan hnuaiah hmasawnna a kal chak hle tihna a ni a, a lawmawm khawp mai.Hetihlai hian sorkar sikulin zirlai admit sen loh an nei ta, tia a sawi hi sawifiah phawt loh chuan pawm a harsa deuh mai thei.Kum 2018-a MNF an sorkar hnuah academic session pangngai taka kalpui hi vawi khat emaw bak a awm lo a, sorkar sikula zirlai admit sen loh an neihna sikulte hi engzat chiah nge an nih hriat chian a chakawm khawp mai. School Education Minister chuan MNF sorkar hnuaiah zirlaite'n sorkar sikul an bawh nasa a, sikul an tihpun belh zel bakah sorkar sikulah zirlai admit sen loh an awm thu a sawi a; Congress sorkar hun­laiin sorkar sikul an tlahniam a, mipuiin private sikul an bawh nasat thu a sawi.School Education depart­ment enkawltu berin zirlaite'n sorkar sikul an bawh nasat thu a sawi a, chu mai ni loa admit sen loh an neih thu a sawi tel bawk a, a department hnuaia mi a nih avangin a hre chiang turah ngai ila, hnial ngawt chi a ni kher lo ang. A thusawi nem­nghehna document pawh a nei ngei turah ngai ila, mipui vantlangin sorkar sikul dinhmun kan hriat ṭhin nen chuan a inang ta lo hle a ni.MNF sorkar hnuah sorkar sikul a ṭha ta thut a ti hi a ṭhat tak thut leh thut loh hriat ni lem lo mah se, kum 2018 kum tawpah an sorkar ṭan a. Kum 2020-ah hripui a leng a, kum hnih zet chu sikul hawn theih a ni tawh lo.Kum thum vel sorkarna vawnfung an chelh chhungin kum hnih vel sikul khar a ni a, chuti chunga sorkar sikul an ṭhang hman hle nia Minister-in a sawi hi a tak ni turah ngai ila, a department chan hnuaiah hmasawnna a kal chak hle tihna a ni a, a lawmawm khawp mai.Hetihlai hian sorkar sikulin zirlai admit sen loh an nei ta, tia a sawi hi sawifiah phawt loh chuan pawm a harsa deuh mai thei.Kum 2018-a MNF an sorkar hnuah academic session pangngai taka kalpui hi vawi khat emaw bak a awm lo a, sorkar sikula zirlai admit sen loh an neihna sikulte hi engzat chiah nge an nih hriat chian a chakawm khawp mai.", "summary": "School Education Minister chuan MNF sorkar hnuaiah zirlaite'n sorkar sikul an bawh nasa a, sikul an tihpun belh zel bakah sorkar sikulah zirlai admit sen loh an awm thu a sawi .Congress sorkar hunlaiin sorkar sikul an tlahniam a, mipuiin private sikulan bawh nasat thu a sawi. MNF hi kum 2018 tawp lam atangin an sorkar tan a, an sorkar hnu a academic session pangai tak a kalpui hi tumkhat chauh ala awm lo a, hetih lai a sorkar sikul a thang hman hle anih chuan a lawmawm in hmasawnna a kalchak hle tihna a ni. Chutih rualin kan minister hian a thusawi nemnghehna document pawh hi a neih ngei a rinawm a, chumi kan hmuh hma chuan pawm mai erawh chu a harsa deuh a ni." }, { "summarization_id": "14", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/50636", "file_name": "SMizo_84_12-02", "original_text": "Mizoramin kawphetha a leina ṭhin NEEPCO chuan Mizoram sorkar aṭanga kawlphetha leina man an dawn tlai avangin Mizoram chu kawlphetha pek lohah an vaukhan a, hemi hnu hian Mizoram sorkar chuan NEEPCO hnenah hian kawlphetha man hi rang takin a pe nghal a ni.Electric bill chungchang hi Mizoram chhungah hun rei tak chhung khel tawh a ni a, mipui nawlpui tana phurrit tling khawpa bill a sang nia hriat avangin sawiselna ri pawh a ring hle. Hetih laia a sorkar zawkin kawlphetha leina sum a lo pe tlai tih hriat hian thil inhmeh lo tak a ni a, mipui hnena bill sang zawka khawntu ni chunga a leina lama pawisa a lo pe tlai hi chu a zia lo hle a ni.Mipuiin electric bill kan pekkhawm hian Mizorama kawlphetha lakluhna man hi a daih lo a, sorkar hian chawi belh chungin êng chhit tur hi mipui hnenah a pe a, hemi kawngah hi chuan a fakawm hle a ni. Sorkar sum indaih lohna sang zelah electric bill hi tisang lo thei lo dinhmunah a ding tawh a, sorkarin sum a hloh zat a pun zel bawk avangin mipui aṭangin a bill man sang zawkin a khawn ta hial a ni.Mipuiin ṭha taka a bill an pek laia NEEPCO-in vaukhan ngai hial khawpa kan sorkarin sum a lo pe chhuak tlai hi a zia lo takzet a, a mipui lamin sorkarah bill an pe thei lo tih ni lo a; a sorkar zawkin a leina hnena sum a pe thei lo hi chu a mualphothlak thei hial a ni. Sorkar tan sum neih loh hrim hrim hi a mualphothlak vek kher lo thei a; nimahsela mipui hnena thutiam hrawl pui pui nei chung leh, cheng vaibelchhe tela SEDP kalpui tum thu sawi dup dup si a, NEEPCO-a pawisa bat leh si hi a inhmeh lo hle a ni. Mizoramin kawphetha a leina ṭhin NEEPCO chuan Mizoram sorkar aṭanga kawlphetha leina man an dawn tlai avangin Mizoram chu kawlphetha pek lohah an vaukhan a, hemi hnu hian Mizoram sorkar chuan NEEPCO hnenah hian kawlphetha man hi rang takin a pe nghal a ni.Electric bill chungchang hi Mizoram chhungah hun rei tak chhung khel tawh a ni a, mipui nawlpui tana phurrit tling khawpa bill a sang nia hriat avangin sawiselna ri pawh a ring hle. Hetih laia a sorkar zawkin kawlphetha leina sum a lo pe tlai tih hriat hian thil inhmeh lo tak a ni a, mipui hnena bill sang zawka khawntu ni chunga a leina lama pawisa a lo pe tlai hi chu a zia lo hle a ni.Mipuiin electric bill kan pekkhawm hian Mizorama kawlphetha lakluhna man hi a daih lo a, sorkar hian chawi belh chungin êng chhit tur hi mipui hnenah a pe a, hemi kawngah hi chuan a fakawm hle a ni. Sorkar sum indaih lohna sang zelah electric bill hi tisang lo thei lo dinhmunah a ding tawh a, sorkarin sum a hloh zat a pun zel bawk avangin mipui aṭangin a bill man sang zawkin a khawn ta hial a ni.Mipuiin ṭha taka a bill an pek laia NEEPCO-in vaukhan ngai hial khawpa kan sorkarin sum a lo pe chhuak tlai hi a zia lo takzet a, a mipui lamin sorkarah bill an pe thei lo tih ni lo a; a sorkar zawkin a leina hnena sum a pe thei lo hi chu a mualphothlak thei hial a ni. Sorkar tan sum neih loh hrim hrim hi a mualphothlak vek kher lo thei a; nimahsela mipui hnena thutiam hrawl pui pui nei chung leh, cheng vaibelchhe tela SEDP kalpui tum thu sawi dup dup si a, NEEPCO-a pawisa bat leh si hi a inhmeh lo hle a ni.", "summary": "Electric bill chungchang hi Mizoram chhungah a ri ngun hle a, phurrit tling khawpin bill te a sang thin a. Kan bill chawi belhkhawm hian Mizorama kawlphetha leina sum hi a daih lo a, sorkar hian a chawibelh thin a an fakawm hle. Hetih rual hian Mizoram kawlphetha leina thin NEEPCO chuan Mizoram sorkar atanga kawlphetha leina man a dawn tlai avangin kawlphetha pek loh ah min vaukhan a, mipuiin tha taka bill kan pek laia hetia vau ngai a sorkar a awm hi a mualphothlak hle a ni. Mipui hnen a thutiam hrawl pui pui nei chung leh cheng vaibelchhe tela SEDP kalpui tum thu sawi dup dup si a, NEEPCO pawisa bat leh si hi a inhmeh lo hle a ni." }, { "summarization_id": "15", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/102627", "file_name": "H-151-05/02/2025-ruihhlo do", "original_text": "YMA Central Executive Committee chuan ruihhlo dotu pawl Supply Reduction Service (SRS) kalpui zel an rel. SRS hnathawh hun chhung tura ruahmanna awm hmasa chu tunah hian a tawp tawh a, ramin a la mamawh nia hriain SRS kalpui zel hi CYMA hian an rel ta a ni.Mizoramah tun hnaiah ruihhlo a hluar thar hle niin an sawi a, mi ṭhenkhat chuan zu zawrh a nih tak avang hian ruihhlo zuarte hi an ngampa sawt niin an sawi. Sorkarin dan angin zu a zawrh hnua ruihhlo a hluar ta a nih chuan sorkar mualphona lian tak a tling a, zu a zawrh hmaa khuahkhirhna hnuaia zu zawrh theih inring sorkar hian zu a zawrh tak hnuah hian ruihhlo lam hi a hlamchhiah thiang lo.Mizoramah hian ruihhlo chi hrang a tam hle a, India siam damdawi pangngai ruihna atana an hman chi a awm a, khaw chhak aṭanga ruihhlo lo lut a awm bawk a, heng bakah hian ruihtheih dangte pawh a awm ang. Hengte hi dan anga zu zawrh a nih tak avang hian an zalen ve ngawt thiang lo a, khuahkhirh an ngai a, chu chu sorkar mawhphurhna a ni.Central YMA lamin Mizoram din-hmun leh sorkar hnathawh dan hrain an ṭhahnemngaihnain ruihhlo dotu pawl SRS an din a, anṭangkai takzet a ni. SRS hi din hmasak a nih khan an kal chak lutukin sawi kai deuha hna an thawh chang a awm a, kha kha chu a hunlaiin a zir vang pawh a ni thei ang. Tunah SRS fim zawk leh fing zawk, Mizorama ruihhlo tihrem tuma dan hnuaia chak taka hnathawk an awm a, heng mite hian an tha thlah lo se, theihtawp chhuahin ruihhlo do hna hi chhunzawm zel rawh se. YMA Central Executive Committee chuan ruihhlo dotu pawl Supply Reduction Service (SRS) kalpui zel an rel. SRS hnathawh hun chhung tura ruahmanna awm hmasa chu tunah hian a tawp tawh a, ramin a la mamawh nia hriain SRS kalpui zel hi CYMA hian an rel ta a ni.Mizoramah tun hnaiah ruihhlo a hluar thar hle niin an sawi a, mi ṭhenkhat chuan zu zawrh a nih tak avang hian ruihhlo zuarte hi an ngampa sawt niin an sawi. Sorkarin dan angin zu a zawrh hnua ruihhlo a hluar ta a nih chuan sorkar mualphona lian tak a tling a, zu a zawrh hmaa khuahkhirhna hnuaia zu zawrh theih inring sorkar hian zu a zawrh tak hnuah hian ruihhlo lam hi a hlamchhiah thiang lo.Mizoramah hian ruihhlo chi hrang a tam hle a, India siam damdawi pangngai ruihna atana an hman chi a awm a, khaw chhak aṭanga ruihhlo lo lut a awm bawk a, heng bakah hian ruihtheih dangte pawh a awm ang. Hengte hi dan anga zu zawrh a nih tak avang hian an zalen ve ngawt thiang lo a, khuahkhirh an ngai a, chu chu sorkar mawhphurhna a ni.Central YMA lamin Mizoram din-hmun leh sorkar hnathawh dan hrain an ṭhahnemngaihnain ruihhlo dotu pawl SRS an din a, anṭangkai takzet a ni. SRS hi din hmasak a nih khan an kal chak lutukin sawi kai deuha hna an thawh chang a awm a, kha kha chu a hunlaiin a zir vang pawh a ni thei ang. Tunah SRS fim zawk leh fing zawk, Mizorama ruihhlo tihrem tuma dan hnuaia chak taka hnathawk an awm a, heng mite hian an tha thlah lo se, theihtawp chhuahin ruihhlo do hna hi chhunzawm zel rawh se.", "summary": "9th February,2016 YMA Central Executive Committee chuan ruihhlo dotu pawl Supply Reduction Service kalpui zel an rel. Mizoramah hian ruihhlo chi hrang hrang a tam hle a,ruihhlo chi hrang hrangte hi dan anga sawrkarin zu a zawrh tak avang hian an zalen ngawt thiang lo a,khuahkhirh an ngai a,chu chu sawrkar mawhphurhna a ni.Zu zawrh a nih avangin ruihhlo zuarte an ngampa sawta a lan avangin,SRS ho chu ramin a la mamawha hriain,tihtawp tawh SRS chu CYMA chuan kalpui zel an rêl ta a ni. Ruihhlo tihrem an tum kawngah hian an tha thlah lo se,theihtawp chhuahin ruihhlo do hna hi chhunzawm zel rawh se." }, { "summarization_id": "16", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Kumin ah Library tan Lehkhabu 118 lei dawn Mizoram State Library chuan kumtin-a lehkhabu a lei thin ah kum kal mek 2023-24 atan lehkhabu 118 lei an tum a, hei hi tihfel a ni tawh. Mizoram State Library hian India sawrkar hnuaia Raja Rammohun Roy Library Foundation (RRRLF) atangin pawisa an dawng a, hei hi lehkhabu lei nan an hmang thin a, heng an lehkhabu lei te hi Library hrang hrangah an sem darh leh a, hei hi lehkhabu thehdarhna tha tak niin State Library hnuaiah hian Recognised Library 511 a awm mek a, heng Library te hnenah hian an lehkhabu lei te hi an semchhuak thin a ni. State Library enkawltute chuan RRRLF hian kum khat chhunga an sum hmuh tur zat hi an hrilh tih sawiin, chuta tanga 10% chu State sawrkarin a lo tum ve tur a ni a, Lehkhabu lei nan an hmang thin tih an sawi a. An sum hmuh zat azirin an lehkhabu lei theih zat pawh kumtin a inang lo thei tih an sawi bawk. Sawrkar kum kal mek 2023-24 hian lehkhabu hrang hrang 118 chu State Library hian an lei dawn a, lehkhabu man azirin lehkhabu pakhat an lei zat (a copy zat) hi a inang lo a. Kuminah hian an ngaihtuah laiin Library 513 an nei a, lehkhabu an lei tur zingah bu 513 a awm a. Tunhnaiah Library pahnih chu Recognised an nihna a tawp a, Library 511-ah lehkhabu hi sem a ni anga. Kum hmasa 2022-23 khan lehkhabu 152 leiin hemi kum hian RRRLF lamin pawisa an pek tak mai loh avangin Lehkhabu man hi State Library hian an pe thei lawk lo a. Kum 2019-20 khan Lehkhabu 147 leiin kum 2020-21 khan lehkhabu 154 leh kum 2021-22 khan lehkhabu 145 an lei bawk a ni. Mizoram State Library hnuaia recognised Library-ah hian a tam ber chu YMA enkawl a ni a, RRRLF hian a theih ang angin an enkawl thin a. State Library enkawltute chuan Library thenkhat chu lehkhabu leh vantlang bungrua te inawm pawlh nuaina te a ni tih sawiin, Ccommittee Room atana hmang te an awm bawk a, heng hian RRRLF lam Mit a tlung lo thin tih an sawi bawk.", "summary": "Kumin ah Library tan Lehkhabu 118 lei dawn Mizoram State Library chuan kumtin-a lehkhabu a lei thin ah kum kal mek 2023-24 atan lehkhabu 118 lei an tum. Raja Rammohun Roy Library Foundation atangin pawisa an dawng a, hei hi lehkhabu lei nan an hmang thin. State Library hnuaiah hian Recognised Library 511 a awm mek a, heng Library te hnenah hian an lehkhabu lei te hi an semchhuak thin a ni. An sum hmuh zat a zirin lehkhabu lei theih zat pawh a inang lo a ni. Lehkhabu 118 chu an lei dawn a, aman a zirin lehkhabu pakhat an lei zat hi a inang lo. Kumin hian an ngaihtuah laiin Library 513 an nei. Kum 2019-20 khan Lehkhabu 147 leiin 2020-21 khan 154 an lei a, kum 2021-22 khan lehkhabu 145 an lei bawk a ni. Mizoram State Library hnuaia recogised Library-ah hian a tam ber chu YMA enkawl a ni." }, { "summarization_id": "17", "url": "https://theaizawlpost.org/mkhc-in-inthlan-thuchah-siam-tih-theih-loh-intiam-lo-turin-chah/", "file_name": "SMizo_11_21-02", "original_text": "2023 kumtawpa Mizoramin MLA inthlanpui a neih turah Mizoram Kohhran Hruaitute Committee (MKHC) chuan sawrkar tha leh nghet neih theihna’n mipui leh political party-te tan thuchah a siam a. Ngaihpawimawha zawm turin a ngen lawk. Candidate ruat chungchangah, ram hruaitu tha kan neih theih nan political party hruaitu zawng zawngten fimkhur leh uluk taka candidate thlang chhuak tura beisei an ni tih sawiin, ‘Pathian tih mi, mi hming tha leh rinawm; ruihtheih thila fihlim; hlepna bawlhhlawh leh thamna duh lo; mipat hmeichhiatna kawnga hminghliauna nei lo; mahni awmna kohhran, sakhua leh pawla mi rinawm’ thlang turin a ngen. Mipui leh political party leh candidate-te MKHC-in a beisei dan a sawi a. Inthlan thianghlim leh zalen taka mitinin mahni duh zawng thlan a nih theih nan, political party zawng zawngten hel pawl rawih emaw invau leh ralthuam lam chi emaw hman lo turin a chah a; MLA atana candidate-ten inthlan dawna vote leina anga ngaih theih sum leh thildang sem emaw pek emaw ti lo turin a chah. ‘Political party-ten a taka tih theih loh tur zuara mipui bumna ang thil intiam loh nise,’ a ti a. Kohhran leh khawtlang inpumkhatna leh inunauna tichhe thei – hnambil bik emaw pawl emaw tana political party leh candidate ten hma la lo tur te; political party tin leh candidate tin ten tharum thawhna chawktho thei zawnga tawngkam uchuak tak leh inelsen zawnga midang sawichhe lo tur leh chutiang lam hawi reng reng social media-a vawrhdarh lo turin a chah. Candidate-te hmalakna tura pawl bik emaw hnam bik emaw mi tlemte te hamthatna tur emawa intiamtir lo tur te; mi tumahin sum leh therhlo hmanga lei tumtute lakah kan vote (zalenna) hralh lo tur leh, hetianga tih tumtute hnawl ngam tura tan la turin a chah a. Political party leh candidate ten intihphurna atana ruai theh leh sum seng hnem zawnga hma la lo turin a chah bawk. ‘Kristian ram kan nih angin, mipuiin zawlnei der leh zawlthupuan hnawl nachang hre tur leh political party ten hetiang thupuan ang chi reng reng hmanrua atan hman loh ni se; vote nei zawng zawngten kan mawhphurhna a nih ang taka vote thlak vek nise,’ a ti. Sawrkarna siamtu apiang chu kan ram tana Pathian ruat an ni tih mipuiin hria a, sawiselna tur ringawt ngaihtuah loa ram leh hnam tan dik taka hna an thawh theihna’na tawiawm chu kan bat a ni tih hrereng turin MKHC chuan a chah lawk a. Kan ram hruaitu tur mi tha kan thlanchhuah theihna’n leh muanawm taka inthlan a nih theih nan Pathian hnenah tawngtaia tan la turin mipui a ngen a ni. -- Advertisement -- # A taka tih theih loh tur zuara mipui bumna ang thil intiam loh nise # Candidate-ten vote leina anga ngaih theih sum leh thildang sem/pek loh nise # Sum leh therhlo hmanga min lei tumtute lakah kan vote (zalenna) hralh loh nise # Sawrkarna siamtu chu kan ram tana Pathian ruat an ni tih hria a, sawiselna tur ringawt ngaihtuah loa ram leh hnam tan dik taka hna an thawh theih nana tawiawm hi kan bat a ni", "summary": "2023 kumtawpa Mizoramin MLA inthlanpui a neih turah Mizoram Kohhran Hruaitute Committee chuan sawrkar tha leh nghet neih theihna'n mipui leh political party-te tan thuchah a siam, ngaihpawimwh a zawm turin a ngen lawk. Candidate ruat chungchangah ram hruaitu tha kan neih theih nan political party hruaitute'n fimkhur leh uluk taka candidate thlang chhuak tura beisei an ni tih an sawi. Inthlan thianghlim leh zalen taka mitinin mahni duh zawng thlan a nih theih nan a hma la turin political party-te chu a fuih. Candidate-te chu pawl bik leh hnam bik emaw mi tlemte te hmathatna tur emawa intiam lo tur te, vote lei tum lo turte, tharum thawh zawng a khawsa lo tur te in a chah a. Mipui te pawh kan mawhphurhna a nih ang ngeiin kan vote te hralh lo a, mahni duhthlanna ngei hmang a vote thlak vek turin a chah a. Sorkar tur apiang te chu kan tan a Pathian ruat ani tih hriain kan theihna zawn theuh ah tawiawm zel tum turin mipuite a fuih." }, { "summarization_id": "18", "url": "https://theaizawlpost.org/ukraine-in-defence-minister-thlak/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_31.1.25", "original_text": "Ukraine Defence Minister Oleksii Reznikov chu a hna atanga bantir a nih thu leader Volodymyr Zelensky chuan a sawi. Reznikov hian February 2022 atanga Russia-in Ukraine a run atangin defence minister hna a chelh char char a. President Zelesnky chuan defence minstry in ‘kal dan thar’ a mamawh tawh tiin a sawi a. Ukraine’s State Property Fund enkawl mektu Rustem Umerov chu Zelensky chuan Reznikov thlaktu turah a dah nghal bawk. “Ministry-in kal dan thar a mamawh tawha military leh society nawlpui anga hisapa kalphung thar a mamawh a ni” tiin Ukrainian president chuan a sawi. Ukrainian media-te chuan Reznikov chu London-ah ambassador-in dah a ni ang an ti a, London-ah hian senior politician te nena inti tha sa em em an ni. Kum 57-a upa hi Ukraine indona neiha langsar tak niin khawvel pawhin a hmelhriat tha tak mai a ni a, Ukraine puitu khawthlang ram tena an puih theih nana sulsutu ber anga ngaih a ni. Defence minister a nihna bansantir tumna hi beisei lawksa tawh niin Reznikov ngei pawhin Ukrainian president nena a dinhmun chelh tur dang an sawi dun thu a lo sawi tawh bawk a. Local media te chuan Zelensky an project dang khawih tura a tih chuan a zawm mai dawn tiin an lo sawi lawk sa tawh bawk. Ukrainian defence advisor Yuriya Sak chuan Reznikov chu defence ministry thlak danglamtu tia sawiin Ukraine in NATO member a nih theih nan pawha sulsutu ber tiin a sawi bawk a. “Amah hriatrengna tur chu khawvel ram hrang hrang defence minister te thil theih loh ang theihin a tihtir thei a ni,” tiin Reznikov chu ralthuam an mamawha foreign sorkar te hnehtu berah a sawi a ni. Mahse mithiamte chuan Zelensky cabinet thlak danglam chuan Ukraine-in battelfield strategy a neih chu a thlak danglam dawn chuang lovah an ngai a. Gen Valery Zaluzhny- Ukraine armed forces commander chuan campaign a la kalpui zui zel a ni. Hetih lai hian Zelensky administration-ah anti-corruption drive nasa taka kalpui mek niin hei hi Western institution EU ang te Ukraine-in a zawm dawn chuan tihmakmawh a nih tlat vang a ni. Transparency International’s Corruption Perceptions Index chuan Ukraine chu ram 180 ah 116 naah a dah a, mahse, tun hnai chhovah Ukraine chuan nasa taka hmasawnna a hmu thung. Reznikov chu mimal takin eirukna thubuai nei lo leh hming hliauna nei miah lo a ni chungin ministry of defence-ah scandals tam tak a bik takin defence bungrua lei chungchangah a sawm thung. Kumin kumtir lam pawh khan Reznikov deputy Vyacheslav Shapovalov chu scandal avangin a bang tawh a. Khatih lai khan Reznikov pawh a dinhmun a chhe hle tih a ni bawk. Hei bakah hian defence ministry chu tun hnaiah a bik takin recruitment office lamah hmingchhiatna nasa tak tawk bawkin Ukraine sipaia tang turte lakah thamna laa puhin an awm bawk. Kar kalta Zirtawpni khan US National Security Adviser Jake Sullivan chuan senior Ukrainian anti-corruption officials te hmuin anti-graf case a thiam loh chantir te chu khawvel khawi hmunah pawh awm se umzui zel turin a ti bawk a. Reznoikov hi Umerov, Russia in a run tirha peace talk neiha Ukraine aiawh chuan a thlak thung dawn a ni. MP hlui niin March 2022 khan Russian billionaire Roman Abramovich nena tura hrai hlum tum tia sawi a ni bawk. Crimean tatar community chhuak niin Zelensky a international outreach kalpuina lama mi pawimawh niin Islamic ramte nena inzawmna tha siamtu ber a ni. Hetih lai hian Ukraine chuan Wester allies te hnen atangin ralthuam tha tak tak an dawng tawh chungin an hmalakna lamah an kalchak thei lo hle thung a. Mahse, pathianni kha chuan Ukraine chhim lama Russian defence an sut tlang tawh thu an sawi thung. Hetih lai hian Russia chuan zan lamah Ukraine chuan drone hmangin an territory a beih thin thu sawiin Kursk region-ah pawh Thawhtanni zing lamah drone pahnih an kahthlaksak tiin an sawi. Hetih lai vek hian Russia chuan chhim Ukraine a Odesa region chu bei ve thungin darkar 3 chuang a bei tia sawi niin Kurchatov a non-residential building pawh tihchhiatin a awm an ti bawk a. Russia drone 17 kahthlak niin sawi a ni bawk. Izmail region-ah pawh Russian drone chuan tihchhiat a nei teuh bawk a, mahse, nunna chan leh hliam an awm hriat a ni lo thung. Izmail hi Ukraine in Odesa region a thil thawnchhuahna hmunpui bera a neih Danube River a lawngchawlhna pahnih awmna a ni. Danube ports te chu Ukraine-in July thlaa Black Sea grain deal tlawlh hnua ram danga thawnchhuah nan bera a hman a ni tawh a. Danube hi Moscow chuan beih berah a neih a ni tawh bawk.", "summary": "Ukraine Defence Minister Oleksii Reznikov chu a hna atanga bantir a nih thu leader Volodymyr Zelensky chuan a sawi. Reznikov hian February 2022 atanga Russia-in Ukraine a run atangin defence minister hna a chelh char char a. President Zelesnky chuan defence minstry in ‘kal dan thar’ a mamawh tawh tiin a sawi a. Ukraine’s State Property Fund enkawl mektu Rustem Umerov chu Zelensky chuan Reznikov thlaktu turah a dah nghal bawk. Media te chuan Reznikov chu London-ah ambassador in a dah a ni ang an ti. Defence Minister a nihna ban tir tumna hi beisei sa ang a ni a president nen pawh a nihna chelh tur dang an lo sawidun tawh. Reznikov hi ralthuam an mamawha foreign sorkar te hnehtu ber a sawi a ni. Hetih lai hian Zalensky administration ah anti corruption drive nasa taka kalpui niin Western institution EU ang te Ukraine in a zawm dawn chuan tihmakmawh a nih tlat vang a ni. Reznikov chu eirukna thubuai nei miah lo a ni chungin ministry of defence ah scandals tam tak a bik takin defence bungrua lei chungchangah a sawm thung. Reznikov hi Umerov, Russia in a run tirha peace talk neiha Ukraine aiawh chuan a thlak thung dawn a ni. Crimean tatar community chhuak niin Zalensky a international outreach kalpuina lama mi pawimawh niin Islamic ramte nena inzawmna siamtu a ni. Ukraine hian Russia chhim lama defence an sut tlang tawh thu an sawi a, Russia chuan zan lamah Ukraine chu drone hmangin an territoy beih a nih thin thu a sawi. Russia drone 17 kahthlak nia sawi a ni bawk. Danube ports te pawh Ukraine hian July thlaa Black Sea grain deal tlawlh hnua ram danga thawn chhuah nan bera a hman a ni a, Danube hi Moscow chuan beih berah a nei bawk." }, { "summarization_id": "19", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6329", "file_name": "H-70-29/01/2024-Power Supoly man pre paid dawn", "original_text": "Power supply man pre paid dawn Mizoram NewsPower supply man pre paid dawn admin 23-Nov-2024 07:42 AM Power & Electricity Department chuan power supply hman mak pek lawk (pre paid) tawh turin ruahmanna an kalpui mek a, chumi atana pawimawh smart metre vuahtu turte agreement an ziahpui. Mizorama Smart Metering Project thawktu tur atan hian e-tender hmangin Advance Metering Infrastructure Service Provider (AMISP) thlan an ni a, anni nen hian P&E Minister F Rodingliana office-ah P&E Department chuan inremna an ziak a ni. P&E Dept. tarlan danin, Ministry of Power hmalaknain India ram pumah Electric Power Distribution tihchangtlunna tur Revamped Distribution Sector Scheme (RDSS) hnuaiah smart metering project hi thawk tur niin, state tam zawkah kalpui a ni tawh a, Mizoramah bulṭan ve a ni dawn ta a ni. Smart metering hi pre-paid mode a kalpui tur a ni a, a hna hi TOTEX mode a thawh tur a ni ang. Chumi awmzia chu AMISP-ten anmahni sum sengin engkim an thawk vek ang a, meter a tha chiang ngei (go-live) tih a chian aṭanga thla khat-na atangin consumer-te smart meter service charge hi department-ah thla 93 chhung bill an submit ve thung ang. Central Sorkar hian meter man (benchmark price) atanga 22.5 % min tum sak dawn avangin thla tin a AMISP-in an rawn bill tur hi a su hek nual dawn. Hnathawktu tur thlang tur hian e-tender tihchhuah niin, open competitive bidding hmanga thlan a ni. AMISP hi October 14, 2024 khan letter of award pek a ni a, nimin khan inremna ziahpui an ni ta a ni. Letter of award pek atanga thla 27 chhunga zawh tur a ni a, an zawh atanga thla 93 chhung an enkawl zui ang. Inremna ziah takah hian Mizorama consumer 2,89,383 te tana pre-paid smart meter vuahsak bakah distribution transformer (DT) 2,300-a smart meter vuah leh 11kV Feeder 398 atana smart meter vuahte a huam tel a ni. Smart metering hi hlawhtling taka hman theih a nih hunah chuan tuna P&E Department-a meter reader eng emaw zat kan neihte hian hna tûl dang an thawk thei ang. Thawktu indaih lohna nasa taka sutkianna hmanrua leh sum remchemna hmanraw tangkai tak a ni dawn. P&E Dept. chuan he project hi a lian thamin, thil thar a nih bawk avangin a thawktu tur pawh duh ang ang hmuh theih a ni ngawt lo tih tarlangin, 'Chuvangin Mizoram mipuite ram hmasawnna tur hna pawimawh tak thawktute hi a tul hun apianga lo ṭanpui a, chak zawk a hna thawh anih theih nan theihtawp lo thawhpui theuh turin kan ngen a ni,' an ti. Smart metering thatna tur :* Mipuiin power supply kan chhit man hi pek lawk vek tawh tur a nih dawn avangin collection efficiency hi 100% a ni thei tawh dawn. Bill ba a awm tawh dawn loh avangin thla tina bill dawn hi a pung thei dawn a ni. * Bill siam sual, bill sem tlai leh reading lak mumal loh a awm tawh lo ang* Online-a bill pek tur a nih dawn avangin duh hun hunah consumer-ten an pe thei tawh ang a, thla tawpa a hlawma bill pek ngai tawh loin mipuiin thla khatah a mamawh ang tawk zelin duh zat zat thla khat chhungin a top up thei ang. An duh zawk chuan thla 2, thla 3 tan pawh a pe lawk thei tawh dawn a ni.", "summary": "Power Supply hman man pek lawk theih tura ruahman a nih avangin smart metre vuahtu turte nen P&E Department chuan agreement an ziak.Mizorama Smart Metering Project thawktu tur atan hian e-tender hmangin Advance Metering Infrastructure Seevice Provider thlan an ni.Smart metering hi TOTEX mode a thawh tur a ni a,AMISP ten an sumsengin hna an thawk ang a,meter a tha chiang ngei tih an fiah hnuah thla khatna atangin consumer-te smart meter service charge hi department-ah thla 93 chhung bill an submit ve thung ang.Central sawrkarin meter man atanga 22.5% an tum dawn avangin thla tina AMISP in an bill tur hi a su hek nual dawn.AMISP hi October 14,2024 khan letter of award pek a ni a,inremna ziahpui niin,inremna ziahah hian Mizorama consumer 2,89,383 te tan pre paid smart meter vuahsak bakah distribution transformer 2,300-a smart meter vuah leh 11kV Feeder 398 atana smart meter vuah a huam bawk.Smart meter hman hian tha leh sum tam tak khawhral a nih chu a save thei dawn a ni." }, { "summarization_id": "20", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25018", "file_name": "F_Mizo_Sum_15_27/1/25 ", "original_text": "Rajya Sabha-a budget session tawp niah Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) pharh a ni ta lo a, tiamchin awm loin session tihtawp a nih zui avangin CAB hi a thi (lapse) zui tura ngaih a ni.Lok Sabha lama pass a nih hnuah Rajya Sabha-ah a tlang a nih chuan Mizote leh India hmar chhak state dangte pawhin an duh loh em em CAB hi hman a ni tawh dawn a; Rajya Sabha lama an pharh hman ta lo hi thil lawmawm tak a ni.He dan hi hman ni ta se, Mizoram tana a hlauhawm dan tur chu kan hriat sa vek a ni. Hei vang tak hian political party zawng zawngin an duh loh thu an puang a, NGO lamin theihtawp chhuahin ṭan an la bawk. Mizorama kan duh lohna kan lantirte hi mi ṭhenkhat chuan sawngsawhlawt lo nia ngaiin ṭul lo an ti a ni mai thei a, hetianga mahni hmun ṭheuha kan phak ang tawka theihtawp chhuaha kan beihna rah hi kan seng a, NDA (BJP) lam pawhin Rajya Sabha-ah an pharh ngam ta lo niin a lang.Tunah rih chuan Lok Sabha dinglai hi a hun a tawp dawn tak avangin CAB hi chu a zuzi dawn ta niin a lang. Chutih rual chuan CAB hi a la nung thar leh thei a, chu chu Lok Sabha inthlan lo awm tura BJP leh an thawhpuite an thlin nawn lehin a ni. Tunah hian CAB chu a tlawlh dawn ta niin a lang a, kan lawm viau rual hian Lok Sabha inthlan result azirin eng tikah emaw CAB hi a lo piang nawn leh thei dawn niin a lang. Rajya Sabha-a budget session tawp niah Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) pharh a ni ta lo a, tiamchin awm loin session tihtawp a nih zui avangin CAB hi a thi (lapse) zui tura ngaih a ni.Lok Sabha lama pass a nih hnuah Rajya Sabha-ah a tlang a nih chuan Mizote leh India hmar chhak state dangte pawhin an duh loh em em CAB hi hman a ni tawh dawn a; Rajya Sabha lama an pharh hman ta lo hi thil lawmawm tak a ni.He dan hi hman ni ta se, Mizoram tana a hlauhawm dan tur chu kan hriat sa vek a ni. Hei vang tak hian political party zawng zawngin an duh loh thu an puang a, NGO lamin theihtawp chhuahin ṭan an la bawk. Mizorama kan duh lohna kan lantirte hi mi ṭhenkhat chuan sawngsawhlawt lo nia ngaiin ṭul lo an ti a ni mai thei a, hetianga mahni hmun ṭheuha kan phak ang tawka theihtawp chhuaha kan beihna rah hi kan seng a, NDA (BJP) lam pawhin Rajya Sabha-ah an pharh ngam ta lo niin a lang.Tunah rih chuan Lok Sabha dinglai hi a hun a tawp dawn tak avangin CAB hi chu a zuzi dawn ta niin a lang. Chutih rual chuan CAB hi a la nung thar leh thei a, chu chu Lok Sabha inthlan lo awm tura BJP leh an thawhpuite an thlin nawn lehin a ni. Tunah hian CAB chu a tlawlh dawn ta niin a lang a, kan lawm viau rual hian Lok Sabha inthlan result azirin eng tikah emaw CAB hi a lo piang nawn leh thei dawn niin a lang. Rajya Sabha-a budget session tawp niah Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) pharh a ni ta lo a, tiamchin awm loin session tihtawp a nih zui avangin CAB hi a thi (lapse) zui tura ngaih a ni. Lok Sabha lama pass a nih hnuah Rajya Sabha-ah a tlang a nih chuan Mizote leh India hmar chhak state dangte pawhin an duh loh em em CAB hi hman a ni tawh dawn a; Rajya Sabha lama an pharh hman ta lo hi thil lawmawm tak a ni. He dan hi hman ni ta se, Mizoram tana a hlauhawm dan tur chu kan hriat sa vek a ni. Hei vang tak hian political party zawng zawngin an duh loh thu an puang a, NGO lamin theihtawp chhuahin ṭan an la bawk. Mizorama kan duh lohna kan lantirte hi mi ṭhenkhat chuan sawngsawhlawt lo nia ngaiin ṭul lo an ti a ni mai thei a, hetianga mahni hmun ṭheuha kan phak ang tawka theihtawp chhuaha kan beihna rah hi kan seng a, NDA (BJP) lam pawhin Rajya Sabha-ah an pharh ngam ta lo niin a lang. Tunah rih chuan Lok Sabha dinglai hi a hun a tawp dawn tak avangin CAB hi chu a zuzi dawn ta niin a lang. Chutih rual chuan CAB hi a la nung thar leh thei a, chu chu Lok Sabha inthlan lo awm tura BJP leh an thawhpuite an thlin nawn lehin a ni. Tunah hian CAB chu a tlawlh dawn ta niin a lang a, kan lawm viau rual hian Lok Sabha inthlan result azirin eng tikah emaw CAB hi a lo piang nawn leh thei dawn niin a lang.", "summary": "Lok Sabha lama pass a nih hnuah Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) chu Rajya Sabha-a budget session tawp niah pharh a ni talo.Rajya Sabha-ah a tlang a nih chuan NorthEast State-ten an duh loh em em CAB hi hman a ni tawh dawn a;a tlang hman talo hi thil lawmawm tak a ni.Kan duh lohna kan lantirte kha sawtlo angin lang mah se kan phak ang tawka kan beihna zarah NDA (BJP) lam pawhin Rajya Sabha-ah an pharh ngam talo niin a lang.Lok Sabha dinglai hi a hun a tawp dawn avangin CAB hi chu a zuzi dawn niin a lang a;mahse,Lok Sabha inthlan lo awm tura BJP leh an thawhpuite an tlin nawn leh chuan CAB hi a la nung thar leh thei,Lok Sabha inthlan result azirin eng tikah emaw CAB hi a lo piang nawn leh thei dawn niin a lang." }, { "summarization_id": "21", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/123088", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.25", "original_text": "Customs department hotute chuan Mizoram police aṭangin December 14, 2015 zana Aizawl dáia rangkachak phurtu suam kaihhnawiha a rangkachak bo chhui tura ngenna an dawn tawh thu an sawi a; nimahsela chhui vak theih an neih loh thu an hriattir tawh.Rangkachak phurtu suam chungchangah hian Mizoram police chuan thubuai ziak lutin an chhui a, anni lam hi chuan a rangkachak lam aiin a insuamna hi an ngaimawh zawk thu leh chu lam hawi chu an chhui tur a nih zawk thu an sawi. Rangkachak bo nia sawi hi chu Custom lam chan a nih vangin Custom lamah chhui zui tura ngenna ziakin an thlen tawh. Custom lam chuan rangkachak bo nia sawi hi a thu mai a ni a, a tak hmuh tur a awm si lo a, chhui zui vak ngaihna an hriat loh thuin an chhang let.Heng thil kal danah hian Mizoram police lam emaw, Custom lam emaw hi dem tur an awmin a lang lo a, an hnain a ken tel anga an chhui theih chinah an chiang a ni. Hetihlai hian helai hmunah hian insuamna a thleng ngei niin a lang a, rangkachak hi a bo ngei niin a lang a, a tibotua inchhal an awm a, sipai an mante pawhin rangkachak hi motor aṭanga an lak chhuah thu hi an sawi ṭheuh niin an sawi bawk.Hetia a lan dan hi chuan, he thu hi court-ah chai a ni tawh a, CBI-te pawh hriattir an ni tawh. An chhui zui zel ang a, a rang-kachak bera hi chu an hmu tawh dawn lo a ang khawp mai a, Custom lamin 'tihngaihna an hriat loh' miau chuan a hrilhhaithlak khawp mai.Mizoram police an ni emaw, Custom an ni emaw, CBI pawh ni se dana inziak ang kilh kelh leh tih theih leh theih loh china thil rek bung mai lo hian, he thila a bul inṭanna a rangkachak kalkawng zel hi chhui chhuah theih ni se, insuamna leh thil thleng dang a demawm tluk zet hian rangka-chak bo nia sawi chhui zui loha thamral thei dinhmuna ding hi a ngaimawhawm hle a ni. Customs department hotute chuan Mizoram police aṭangin December 14, 2015 zana Aizawl dáia rangkachak phurtu suam kaihhnawiha a rangkachak bo chhui tura ngenna an dawn tawh thu an sawi a; nimahsela chhui vak theih an neih loh thu an hriattir tawh.Rangkachak phurtu suam chungchangah hian Mizoram police chuan thubuai ziak lutin an chhui a, anni lam hi chuan a rangkachak lam aiin a insuamna hi an ngaimawh zawk thu leh chu lam hawi chu an chhui tur a nih zawk thu an sawi. Rangkachak bo nia sawi hi chu Custom lam chan a nih vangin Custom lamah chhui zui tura ngenna ziakin an thlen tawh. Custom lam chuan rangkachak bo nia sawi hi a thu mai a ni a, a tak hmuh tur a awm si lo a, chhui zui vak ngaihna an hriat loh thuin an chhang let.Heng thil kal danah hian Mizoram police lam emaw, Custom lam emaw hi dem tur an awmin a lang lo a, an hnain a ken tel anga an chhui theih chinah an chiang a ni. Hetihlai hian helai hmunah hian insuamna a thleng ngei niin a lang a, rangkachak hi a bo ngei niin a lang a, a tibotua inchhal an awm a, sipai an mante pawhin rangkachak hi motor aṭanga an lak chhuah thu hi an sawi ṭheuh niin an sawi bawk.Hetia a lan dan hi chuan, he thu hi court-ah chai a ni tawh a, CBI-te pawh hriattir an ni tawh. An chhui zui zel ang a, a rang-kachak bera hi chu an hmu tawh dawn lo a ang khawp mai a, Custom lamin 'tihngaihna an hriat loh' miau chuan a hrilhhaithlak khawp mai.Mizoram police an ni emaw, Custom an ni emaw, CBI pawh ni se dana inziak ang kilh kelh leh tih theih leh theih loh china thil rek bung mai lo hian, he thila a bul inṭanna a rangkachak kalkawng zel hi chhui chhuah theih ni se, insuamna leh thil thleng dang a demawm tluk zet hian rangka-chak bo nia sawi chhui zui loha thamral thei dinhmuna ding hi a ngaimawhawm hle a ni.", "summary": "Customs department hotute chuan Mizoram police aṭangin December 14, 2015 zana Aizawl dáia rangkachak phurtu suam kaihhnawiha a rangkachak bo chhui tura ngenna an dawn tawh thu an sawi a; mahse chhui vak theih an neih loh thu an hriattir tawh. Hemi chungchangah hian Mizoram police chuan thubuai ziak lutin an chhui a, anni lam hi chuan a rangkachak lam aiin a insuamna hi an ngaimawh zawk thu an sawi. Rangkachak bi nia sawi hi Custom lam chan a nih avangin Custom lamah chhui zui tura ngenna ziakun an thlen tawh. Heng thil kal danah hian Mizoram police emaw Custom lam emaw hi dem tur an ni lo. Hetih lai hian helai hmunah hian insuamna a thleng ngei niin alang. He thu hi court a chai a ni tawh a, CBI te pawh hriattir an ni tawh. An chhui zel ang a, a rangkachak bera hi chu an hmu tawh dawn lo a ang. He thila a bul intanna hi chhui chhuah theih ni se, insuamna leh thil thleng dang a demawm tluk zetin rangkachak bo nia sawi chhui zui loha thamral thei dinhmuna ding hi a ngaimawhawm hle." }, { "summarization_id": "22", "url": "https://theaizawlpost.org/pu-a-thanglura-ex-minister-kha-a-pa-rem-rem-ka-ti/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_29.1.25", "original_text": "F. Lalremsiama Chaltlang -- Advertisement -- Chawngkhum Dan Tlang huat loh Huang chhung atangin aw. Pu A. Thanglura kha Mizo Tlangval B.A B.L hmasa ber a niin ka hria. State puitling Assam-ah Cabinet Minister ni hmasa ber a ni. Midang 1987-ah. Mizoramah Mizo Union a zawm hlim deuh lawk atanga Union Perhte kha, a hnu leh deuhah a Politik bul tanna Party ngei mai “Kawthuahsak” (purgation-a vau tu) tum ta bawk kha ka hmu pa vet vet thin hle mai. Mite pawhin a PA an ti ve tho! Assam Legislative Assembly MLA-a thlan tlin a ni a. Cabinet Minister Capt. Sangma hnuaiah Parliamentary Secretary a ni a. Pu Lalmawia MLA pawh chutiang thoin, Tribal Affairs an enkawl. Pu Mawia te nena angkhat nih a duh lo. An ti CHIEF Parliamentary Secretary ta mai reng a ni. Pu BP Chaliha, Chief Minister -in a Ministry reshuffle dawn hria khan Minister nih a phut ta a. Ani CM lah chuan ‘i la tuai (naupang) lu deuh’ a ti a ni awm e. Amah Pu Lura lah chuan, “Ka pu, i tawlailir hnuhpui turin sakawr putar nge i duh sakawr patuai thalai chak?” a ti let ve thak a. Mahse, a hnu deuh fet-ah Cabinet Minister-ah a kaisang ta tho. Assam kehdarh hma 1970 daih tawh khan. Hetia a Minister hmaa Pu Lalmawia a nàu dan pakhat chauh: Pu Mawia Shillong atangin Mizoram fanga zin haw nen SILCHAR-ah an innang a, ani Pu Lura Zoram fang kual ve tur nen. Ani Pu Mawia Jeep thar chak leh tha zawk chu sawi set set loin a hmang ta hlauh a, a Station Wagon (car) chu Pu Mawia Shillong pan nan a hnutchhiah hmiah mai a. An pu Capt. Sangma a han phone lah chuan Pu Mawia chhanna dawn chu “I car/jeep lehzel engtin nge maw ka vensak theih ang che le” a lo ti daih an tih kha! Pui – nawi ve angreng!! Suangpuilawn Bial Pu Vaivenga nen an inchuh tum khan, “Vaivenga, Vaihmite venga, chil lem thei tawk chauh” te a ti vel a. Amah Pu Lura chu a tla thum dawp leh si! A diau zui chuang lo. A minister lai khan Pu ZD Sangliana kha a Private Secretary-ah a hmang a. An inti tawk hle. Ani ZD-a lah saptawng hmang nal thei ve tak mai kha, a pu (Minister) tawng ang tak tak khan tu tu te emaw a be kual thin niin a hria a. “ZD-a te hi tunge i biak leh tak? Ka hming hian Ramhuai te pawh in la hnawtchhuak dah rual ang e” a ti rawk mai. Ani ZD-a lah duai duh bik der si lo. “Hetia inrinhlelh reng mai, inhau fo mai, ka ning, ka bang e. Khawinge IAS exam nan Form ka han la nghal teh ang” ti chu ani Pu Lura’n a’n beizui leh ta hrep mai. An Grade IV Bahadura te, Kanchha te ko khawmin, “Hei ZD-a’n IAS ka exam dawn a ti. Nangni ho pawh in vaiin dilna form han la ula, IAS exam ve rawh u” a han tihkhum chu an hrethiam si lo, an hawihai nasa hle, an zawt ngam bawk si lo. An pui rep rep hle mai. Assam hun lai khan MLA Seat 3 Mizoramin kan nei a. Aizawl East Biala Congress Candidate, Pu Zalawma Campaign-puia a thusawi dan te kha asin pa riap riap. “Amah Zalawma kan Candidate hi in iai a nih pawhin, Kei, A Thanglura, BA BL Advocate ka awm alawm. Pu CH CHHUNGA MLA lai pawhin a thusawi tur chu ka ziaksak vek alawm. Pu Zalawma pawh ka ziaksak leh mai dawn alawm” tih te hi amah ZD-a ngeiin, Lunglei Circuit House-a a sawi (Zualtea MNF Underground tur kan zawn laia Pu Chhunga te, Pu SR Vala te nena kan awmho laia) kan hlimpui viau mai te kha a ni. Pu Chhunga lah chuan, “Pu Lura kha a tha asin mawle; kan dah sâng hma lutuk alawm mawle” a ti lek fang a. Tun tum kharna atan, a Martar em loh thu i hmang ang. Pu Laldenga ho Mizoram Independence sual kha a hlawhtling thei lo dawn chianga hriain, “In independent chuan, a Lawmnan min talh dawn nia!” a ti. PA BON TOP! Assam ram pum British Sorkar kalsan anga la awm laia Mizo tlangval Cabinet Minister ni thei, Rajya Sabha MP hlui, Greater Mizoram lo aupuitu hmasa ber berte zing ami hian chanchin sawi tham fe fe a ngah. Ka la hre teuh, Mizorama Congress (INC) la luttu, a Ngawi dawha tla lian lian pawh Pu CH Chhunga te, Pu CH. Saprawnga te, Pu R. Dengthuama te maw le! A ngaihdan erawh kan tawmpui vek lem chuang lo.", "summary": "A. Thanglura kha Mizo tlangval B.A B.L hmasa ber niin ka hria. State puitling Assam-ah Cabinet Minister hmasa ber a ni bawk. Mizo Union a zawm tirha a politik bultanna Party ngei mai \"kawthuahsak\" tum ta bawk kha ka hmu pa vet vet em. Assam Legislative Assemble MLA-a thlan tlin a ni a. Cabinet Minister Capt. Sangma hnuaiah Parliamentary Secretary a ni. Pu Mawia te nena angkhat nih a duh lo. BP Chaliha, CM in a Ministry reshuffle dawn hria khan Minister nih a phut ta a. Ani CM lah chuan 'I la tuai(naupang) lu deuh' a ti a, amah Pu Luta lah chuan, \"Ka pu i tawlailir hnuhpui turin sakawr putar nge i duh sakawr patuai thalai chak?\" a ti let ve thak a, a hnuah Cabinet Ministerah a kaisang ta tho. Assam hun lai khan MLA Seat 3 Mizoramin kan nei a. Aizawl East Biala Congress Candidate, Pu Zalawma Campaign-puia a thusawi dan te kha asin pa riap riap. “Amah Zalawma kan Candidate hi in iai a nih pawhin, Kei, A Thanglura, BA BL Advocate ka awm alawm. Pu CH CHHUNGA MLA lai pawhin a thusawi tur chu ka ziaksak vek alawm. Pu Zalawma pawh ka ziaksak leh mai dawn alawm” tih te hi a pui riap riap. Pu Laldenga hi Mizoram Independence sual kha a hlawhtling thei dawn lo tih hriain \"In independent chuan a lawmna min talh dawn nia\" a ti. Pa BON TOP! Assam ram pum British Sorkar kalsan anga la awm laia Mizo tlangval Cabinet Minister ni thei, Rajya Sabha MP hlui, Greater Mizoram lo aupuitu hmasa ber berte zing ami hian chanchin sawi tham fe fe a ngah." }, { "summarization_id": "23", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17575", "file_name": "F_Mizo_Sum_13_28/1/25", "original_text": "Mizo Zirlai Pawl (MZP) General Headquarters chuan tun hnai khan Dawrpui Multipurpose Hall-ah inkhawmpui vawi 64-na an hmang a, an thu rel zingah chak leh zuala ramri chinfel a nih theih nana hmalak a rel a; kum 2019-2021 hruaitu tur an thlang bawk.Ramri thil a nih tawh chuan zirlai pawlte hi hma latu an ni deuh zel a, tun hnaia ramri chung­changa thil thleng hrang hrangah pawh zirlai pawlte tel lo chuan awmzia a nei meuh lo a ang ber. Anni hian ramri hi an vei a, a chinchang an hre bawk a, a takin an thawk chhuak ṭhin bawk.Congress-in sorkarna vawn fung an chelh laiin Zophaiah thil thleng a awm a, MZP hruaitute hi a hmatawngah an ṭang ngam a, a tawrh pawh an tuar hle tih a takin kan hmu. Hetihlaia eptu pawl lam MNF-a an MLA ṭhenkhatte khan a hmunah an tlawh a, ramri humhalh an duh thu huaisen takin an sawi a, a video-te pawh hmuh tur a la awm.Sorkarna a inthlak ta a, tunah MNF lamin rorelna vawn fung an chelh ve ta thung a. Ramri chungchangah council of ministers meeting meuhin an pawm chinte an rel fel tawh. A taka an hmalak dan leh kan thlen chin chu kan hre vek a ni. Hei vang hian MZP in ramri chinfel tuma hmalak an rel hi a lawmawm a, a tawpkhawkah chuan zirlai pawlah bawk kan innghat leh nge nge dawn a ang ber. Mizo Zirlai Pawl (MZP) General Headquarters chuan tun hnai khan Dawrpui Multipurpose Hall-ah inkhawmpui vawi 64-na an hmang a, an thu rel zingah chak leh zuala ramri chinfel a nih theih nana hmalak a rel a; kum 2019-2021 hruaitu tur an thlang bawk.Ramri thil a nih tawh chuan zirlai pawlte hi hma latu an ni deuh zel a, tun hnaia ramri chung­changa thil thleng hrang hrangah pawh zirlai pawlte tel lo chuan awmzia a nei meuh lo a ang ber. Anni hian ramri hi an vei a, a chinchang an hre bawk a, a takin an thawk chhuak ṭhin bawk.Congress-in sorkarna vawn fung an chelh laiin Zophaiah thil thleng a awm a, MZP hruaitute hi a hmatawngah an ṭang ngam a, a tawrh pawh an tuar hle tih a takin kan hmu. Hetihlaia eptu pawl lam MNF-a an MLA ṭhenkhatte khan a hmunah an tlawh a, ramri humhalh an duh thu huaisen takin an sawi a, a video-te pawh hmuh tur a la awm.Sorkarna a inthlak ta a, tunah MNF lamin rorelna vawn fung an chelh ve ta thung a. Ramri chungchangah council of ministers meeting meuhin an pawm chinte an rel fel tawh. A taka an hmalak dan leh kan thlen chin chu kan hre vek a ni. Hei vang hian MZP in ramri chinfel tuma hmalak an rel hi a lawmawm a, a tawpkhawkah chuan zirlai pawlah bawk kan innghat leh nge nge dawn a ang ber. Mizo Zirlai Pawl (MZP) General Headquarters chuan tun hnai khan Dawrpui Multipurpose Hall-ah inkhawmpui vawi 64-na an hmang a, an thu rel zingah chak leh zuala ramri chinfel a nih theih nana hmalak a rel a; kum 2019-2021 hruaitu tur an thlang bawk. Ramri thil a nih tawh chuan zirlai pawlte hi hma latu an ni deuh zel a, tun hnaia ramri chung­changa thil thleng hrang hrangah pawh zirlai pawlte tel lo chuan awmzia a nei meuh lo a ang ber. Anni hian ramri hi an vei a, a chinchang an hre bawk a, a takin an thawk chhuak ṭhin bawk. Congress-in sorkarna vawn fung an chelh laiin Zophaiah thil thleng a awm a, MZP hruaitute hi a hmatawngah an ṭang ngam a, a tawrh pawh an tuar hle tih a takin kan hmu. Hetihlaia eptu pawl lam MNF-a an MLA ṭhenkhatte khan a hmunah an tlawh a, ramri humhalh an duh thu huaisen takin an sawi a, a video-te pawh hmuh tur a la awm. Sorkarna a inthlak ta a, tunah MNF lamin rorelna vawn fung an chelh ve ta thung a. Ramri chungchangah council of ministers meeting meuhin an pawm chinte an rel fel tawh. A taka an hmalak dan leh kan thlen chin chu kan hre vek a ni. Hei vang hian MZP in ramri chinfel tuma hmalak an rel hi a lawmawm a, a tawpkhawkah chuan zirlai pawlah bawk kan innghat leh nge nge dawn a ang ber.", "summary": "Mizo Zirlai Pawl (MZP) General Headquarters chuan Dawrpui Multipurpose Hall-a inkhawmpui vawi 64-na an hmanah chak leh zuala ramri chinfel a nih theih nana hmalak a rel a,kum 2019-2021 hruaitu tur an thlang bawk.Tun hnaia ramri chung­changa thil thleng hrang hrangah zirlai pawlte tello chuan awmzia a nei meuh lo a tihtheih.Congress sorkar laia Zophaia buaina thlengah MZP hruaitute hi a hmatawngah an ṭang ngam a,an tawrh phah hle tih kan hmu,hetihlaia eptu pawl lam MNF MLA ṭhenkhatte'n ramri humhalh an duh thu huaisen takin an sawi a rorelna an chan hnua ramri chungchanga an hmalak dan leh kan thlen chin chu kan hre vek.Hei vang hian MZP in ramri chinfel tuma hmalak an rel hi a lawmawm a,a tawpkhawkah chuan zirlai pawlah bawk kan innghat leh nge nge dawn a ang ber." }, { "summarization_id": "24", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27746", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "Aizawl District Court chuan MHIP General headquarters chu a titawp (suspend) lailawk a, MHIP office bearers-te pawh MHIP hminga che zui lo tur leh an seal-te pawh thehlut turin a hriattir.MHIP buai chhan ber hi chu hruaitu thar an inthlan tur thu kal zel a ni a, hei hi tlawmngai pawl hrang hrang inthlang turin a ken tel a ni ta emaw tih mai tur a ni. Tlawmngai pawl hruaitu hi tun hma deuh kha chuan, \"Nang ni rawh,\" tiin an inkian ṭhin a, tunah chuan a chuhin an inchuh a, lam ṭang an zawng a, pawl lian deuhah chuan political party-te hial pawh an remchan danin an inrawlh ta a, a pawi hle a ni.MHIP-te hi a vanduai leh a mualphoah an ṭang ta a ni mai a, hei hi Mizorama tlawmngai pawl dangte pawhin an tawn ve theih tur thil a ni. Zêp thu a cheng lo a, kan tlawmngai pawlte inthlan dan hi a lo danglam zo ta a, nihna inchuh reng rengin an tâl ta fo mai. Inthlana vote nei thei chinte pawhin politics-a inthlang ang maiin an buaipui a, hruaitu nih tumte hnena phût neia mahni vote hralh ang leka khawsa duh an awm zel bawk a, a vanduaithlak takzet a ni.Mizoram kalphung leh Mizo khawtlang nun inrelbawlna atan tlawmngai pawlte hi an pawimawh em em a, hei hi sorkar pawhin hriain tlawmngai pawl lian deuh china hruaitute hi chu a dah pawimawh ṭhin a, hamṭhatna tam tak an neih phah niin a lang. Heng sorkar duhsaknate leh khawtlanga mi challang nih duhna hian kan tlawmngai pawl ṭhenkhat hruai­tute hi a bual â mek niin a lang a, political party lamin an tana hamṭhatna awm thei zawngin 'ṭan lam' an lo nei ve thuai bawk a, hei hi kan tihtawp ngam a hun ta takzet a ni.MHIP an mualpho a, hei hi tlawmngai pawl dangte pawhin an tawn ve theih a nih avangin kan tlawmngai pawl inrelbawl dan, a bikin hruaitu thlan dan kalphung hi chu kan ennawn ngam a hun ta hle. Aizawl District Court chuan MHIP General headquarters chu a titawp (suspend) lailawk a, MHIP office bearers-te pawh MHIP hminga che zui lo tur leh an seal-te pawh thehlut turin a hriattir.MHIP buai chhan ber hi chu hruaitu thar an inthlan tur thu kal zel a ni a, hei hi tlawmngai pawl hrang hrang inthlang turin a ken tel a ni ta emaw tih mai tur a ni. Tlawmngai pawl hruaitu hi tun hma deuh kha chuan, \"Nang ni rawh,\" tiin an inkian ṭhin a, tunah chuan a chuhin an inchuh a, lam ṭang an zawng a, pawl lian deuhah chuan political party-te hial pawh an remchan danin an inrawlh ta a, a pawi hle a ni.MHIP-te hi a vanduai leh a mualphoah an ṭang ta a ni mai a, hei hi Mizorama tlawmngai pawl dangte pawhin an tawn ve theih tur thil a ni. Zêp thu a cheng lo a, kan tlawmngai pawlte inthlan dan hi a lo danglam zo ta a, nihna inchuh reng rengin an tâl ta fo mai. Inthlana vote nei thei chinte pawhin politics-a inthlang ang maiin an buaipui a, hruaitu nih tumte hnena phût neia mahni vote hralh ang leka khawsa duh an awm zel bawk a, a vanduaithlak takzet a ni.Mizoram kalphung leh Mizo khawtlang nun inrelbawlna atan tlawmngai pawlte hi an pawimawh em em a, hei hi sorkar pawhin hriain tlawmngai pawl lian deuh china hruaitute hi chu a dah pawimawh ṭhin a, hamṭhatna tam tak an neih phah niin a lang. Heng sorkar duhsaknate leh khawtlanga mi challang nih duhna hian kan tlawmngai pawl ṭhenkhat hruai­tute hi a bual â mek niin a lang a, political party lamin an tana hamṭhatna awm thei zawngin 'ṭan lam' an lo nei ve thuai bawk a, hei hi kan tihtawp ngam a hun ta takzet a ni.MHIP an mualpho a, hei hi tlawmngai pawl dangte pawhin an tawn ve theih a nih avangin kan tlawmngai pawl inrelbawl dan, a bikin hruaitu thlan dan kalphung hi chu kan ennawn ngam a hun ta hle. Aizawl District Court chuan MHIP General headquarters chu a titawp (suspend) lailawk a, MHIP office bearers-te pawh MHIP hminga che zui lo tur leh an seal-te pawh thehlut turin a hriattir. MHIP buai chhan ber hi chu hruaitu thar an inthlan tur thu kal zel a ni a, hei hi tlawmngai pawl hrang hrang inthlang turin a ken tel a ni ta emaw tih mai tur a ni. Tlawmngai pawl hruaitu hi tun hma deuh kha chuan, \"Nang ni rawh,\" tiin an inkian ṭhin a, tunah chuan a chuhin an inchuh a, lam ṭang an zawng a, pawl lian deuhah chuan political party-te hial pawh an remchan danin an inrawlh ta a, a pawi hle a ni. MHIP-te hi a vanduai leh a mualphoah an ṭang ta a ni mai a, hei hi Mizorama tlawmngai pawl dangte pawhin an tawn ve theih tur thil a ni. Zêp thu a cheng lo a, kan tlawmngai pawlte inthlan dan hi a lo danglam zo ta a, nihna inchuh reng rengin an tâl ta fo mai. Inthlana vote nei thei chinte pawhin politics-a inthlang ang maiin an buaipui a, hruaitu nih tumte hnena phût neia mahni vote hralh ang leka khawsa duh an awm zel bawk a, a vanduaithlak takzet a ni. Mizoram kalphung leh Mizo khawtlang nun inrelbawlna atan tlawmngai pawlte hi an pawimawh em em a, hei hi sorkar pawhin hriain tlawmngai pawl lian deuh china hruaitute hi chu a dah pawimawh ṭhin a, hamṭhatna tam tak an neih phah niin a lang. Heng sorkar duhsaknate leh khawtlanga mi challang nih duhna hian kan tlawmngai pawl ṭhenkhat hruai­tute hi a bual â mek niin a lang a, political party lamin an tana hamṭhatna awm thei zawngin 'ṭan lam' an lo nei ve thuai bawk a, hei hi kan tihtawp ngam a hun ta takzet a ni. MHIP an mualpho a, hei hi tlawmngai pawl dangte pawhin an tawn ve theih a nih avangin kan tlawmngai pawl inrelbawl dan, a bikin hruaitu thlan dan kalphung hi chu kan ennawn ngam a hun ta hle.", "summary": "Aizawl District Court chuan MHIP General headquarters chu a titawp (suspend) lailawk a, MHIP office bearers-te pawh MHIP hminga che zui lo tur leh an seal-te pawh thehlut turin a hriattir. MHIP buai chhan ber hi hruaitu thar inthlan thr thu kal zel a ni a, hei hi tlawmngai pawl inthlang turin a ken tel emaw tih mai tur a ni ta. Tun hma kha chuan, \"Nang ni rawh\" tiin an inkian thin a, tunah chuan a chuhin an inchuh a, lam tang an zawng a, pawl lian deuhah chuan political party hial oawh a inrawlh, a pawi hle a ni. MHIP hi a mualphoah an tang a ni mai a, midang pawhin an tawn ve theih thil a ni. Kan tlawmngai pawl inthlan dan hi a danglam zo tawh, nihna inchuh reng rengin an tal fo mai. Politics a inthlang ang mai an ni. Mizoram kalphung leh Mizo khawtlang nun inrelbawlna atan tlawmngai pawlte hi an pawimawh a, hei hi sorkar pawhin hriain a dah pawimawh thin a, hamthatna ram tak an nei phah niin a lang. Heng sorkara hamthatna leh nihna duhna hian a bual â mek niin a lang a, political party lamin an tana hamthatna awm thei zawngin tan lam an lo nei ve bawk a, kan tih tawp a hun takzet. MHIP chauh lo pawh hi mualpho thei an ni, kan hruaitu inthlan dan hi ennawn a hun hle." }, { "summarization_id": "25", "url": "https://theaizawlpost.org/alcaraz-leh-sinner-an-inhmachhawn-dawn/", "file_name": "SMizo_8_13-02", "original_text": "French Open 2024 khelh mek chu a hot chho zel dawn a, mipa semi-final-ah tunlaia player tha pahnih; Carlos Alcaraz leh Jannik Sinner te an inhmachhawn dawn. Djokovic a tlak tawh vangin Alcaraz leh Sinner te inhmachhawn hi final aia ngaihven hlawh tur a ni a, an inkhela chak zawk zawk hi an champion zui a rinawm. Grand Slam ah vawi hnih champion tawh a, World No. 1 pawh lo ni tawh Carlos Alacaraz hian thawhleh zan khan mipa lama player langsar zinga mi Stefanos Tsitsipas a hneh a, semi-final a lut. Alcaraz hian Tsitsipas lakah record a nei tha chhunzawm a, vawiruk an inhmachhawn tawhah a la hneh fai vek. Spanish third seed Alcaraz hian a hneh than Greek ninth seed Tsitsipas lakah bul a tan tha a, set khatnaah break a neih a chhawr tangkai a, game thum chauh hloh chungin set a la. Set hnihnaah Tsitsipas a khel tha hret a, inkhel a hmuhnawm ta viau. Set hnihnaah hian tie-break khelh a ni a, awlsam takin Alcaraz a chak zui leh. Greek tlangval lakah set hnih a lak zawn hnuin Alcaraz hian set thumnaah break pawimawh tak a nei zui leh a, 6-3 7-6 (7-3) 6-4 a hnehna changin semi-final a lut. Alcaraz hian French Open 2023 khan semi-final a lut tawh a, hliam tenauin a tihbuai vangin Djokovic a hneh lo. Inelna kal mekah champion tumin thapui tak meuh a chhuah zui ang. Tsitsipas lakah set hloh lova Alcaraz a chak lai hian World No. 1 thar tur Jannik Sinner chuan Bulgarian 10th Gigor Dimitrov lakah set hloh lovin hnehna a chang ve bawk a. Carlos Alcaraz hmachhawn turin semi-final a lut. Australian Open champion Sinners hian player tawnhriat ngah Dimitrov lakah tha takin bul a tan a, set khatnaah game hnih chauh hloh chungin set a la. Set a lak hnuin set hnihnaah break pawimawh tak a nei a, set a la zui leh. Set thumnaah tie-break khelh ngai bawk mah se awlsam takin a chak zui leh a, 6-2 6-4 7-6 (7-3) a chakin semi-final a lut ta a ni. Sinner hian French Open-a a thlen san ber tum a tawng a, World No. 1 thar a ni dawn bawk nen phurna namen lo nen Alcaraz a hmachhawn thei dawn a, final lut turin inrintawkna sang tak a nei ngei ang. Alcaraz vs Sinner Carlos Alcaraz leh Jannik Sinner te hi tunlaia player langsar pahnih an ni a, hmabak an nei eng dun hle. Roger Federer, Rafael Nadal leh Novak Djokovic te an chuai lamah an rawn chawrchhuak. Grand Slam-ah an champion ve ve a, World No. 1 an ni ve ve bawk. Kum la naupang deuh zinga player tha fal pahnih an ni a, an pahnih hian an inhnehtawk em em bawk a, an inchungnung chhawk zak zak a ni ber mai. Alcaraz leh Sinner te hi vawi 9 an inhmachhawn tawh a, Alcaraz a chungnung hret a, vawi 5 chak zawkah a tang tawh. Sinner hi vawi li chak zawkah a tang ve tawh a, French Open semi-final-ah a chak a nih chuan 5-5 in an inhnehtawk lehchiah ang. Zanina an inkhelhna tur Clay ah hian vawi hnih an inhmachhawn tawha vawi khat ve ve chakin an inhnehtawk. An intum hnuhnung ber chu March 2024-ah niin, Indian Wells semi-final-ah a ni a, hemi tum hian Alcaraz hian 2-1 in hnehna a chang. Alacaraz leh Sinner te hi an kum a la naupang a, an fit dun em em a, thiamna ril tak an nei dun bawk a, inkhel hmuhnawm tak an phochhuak thin. French Open semi-final-ah an intum dawn a ni a, inkhel hmuhnawm a ni ngei a. Anni pahniha chak zawk zawk hi French Open champion thar an nih ngei a rinawm.", "summary": "French Open 2024 khelh mek chu a pui chho hle a, mipa semi-final-ah tunlaia player tha pahnih; Carlos Alcaraz leh Jannik Sinner-te an inhmachhawn dawn a, Djokovic a tlak tawh avangin final aia ngaihven hlawh tur a ni. Alcaraz hian mipa lama player langsar zinga mi Stefanos chu alo hneh a, sem-final a lut. Australian Open champion Sinners hian Dimitrov hnehni semi-final a lut thung a ni. An pahnih hian tunlai player langsar ber an ni a vawi 9 lo inhmachhawn tawh in, Grand Slam champion leh World No.1 lo ni ve ve tawh an ni. Alcaraz leh Sinners te hi kum nupang tak an ni a, an fit dun em em a, thiamna ril tak an nei dun bawk a, inkhel hmuhnawm tak ani ngei ang. An pahnih a chak zawk hi French Open champion har anih ngei a rinawm." }, { "summarization_id": "26", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/2175", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Mizoram Larsap chuan tun hnai khan sorkar laipuia mi pawimawh hrang hrang a kawm a, Home Minister hnenah state hmasawnna tur thu pawimawh tam tak a thlen a, Civil Aviation Minister hnenah Lengpui Airport tihchangtlun dan turte a sawipui. Mizoram Chief Mi­nister pawhin tun hnaiah sorkar laipui mi pawimawh hrang hrang kawmin Civil Aviation Minister hnen­ah Lengpui Airport tihhmasawn dan turte a thlen bawk.Tun hnaiah kan state hotu lu pahnihin sorkar laipui mi pawimawhte an kawm a, state tana ṭhahnemngai taka hma an la hi a lawmawm takzet a ni. Kan Larsap thu thlente hi a hrawl hlawm hle mai a, Mizorama AIMS din, Aizawl-Silchar kawngpui four lane-a siam, Lawngtlai leh Bangladesh khawpui Dhaka inkalpawhna siam, Mizorama IIM leh IIT dinte a tel.Larsapin Lengpui Airport tihchangtlun a, international airport-a siam dan tur a sawipuite leh Lengpui-Delhi direct flight neih a ṭul thu a sawite hi a tak chang thei se a duhawm ngawt mai. Kan Larsap thu ken zawng zawng mai hi state sorkar tih ni se hahipa kan sawi zui tur a ni a, a tak la chang chiah lo mah se hetiang taka ke a pen hi a lawmawm takzet a ni.Kan Chief Minister pawh a duai lo. Sorkar laipui dawrin vawi eng emaw zat a feh chhuak ta a, a hlawh­tlin chang leh thil hawn lian tham a neih loh changte awm bawk mah se, Mizoram hmasawnna tura theihtawp chhuaha a pen chhuak ṭhin hi a chhuanawm hle.Kan state hotu lian pahnihin sorkar laipui an dawr a, thu pawi­mawh ṭhahnem tak an sawite hian rah ṭha chhuah ngei rawh se. Mizoram Larsap chuan tun hnai khan sorkar laipuia mi pawimawh hrang hrang a kawm a, Home Minister hnenah state hmasawnna tur thu pawimawh tam tak a thlen a, Civil Aviation Minister hnenah Lengpui Airport tihchangtlun dan turte a sawipui. Mizoram Chief Mi­nister pawhin tun hnaiah sorkar laipui mi pawimawh hrang hrang kawmin Civil Aviation Minister hnen­ah Lengpui Airport tihhmasawn dan turte a thlen bawk.Tun hnaiah kan state hotu lu pahnihin sorkar laipui mi pawimawhte an kawm a, state tana ṭhahnemngai taka hma an la hi a lawmawm takzet a ni. Kan Larsap thu thlente hi a hrawl hlawm hle mai a, Mizorama AIMS din, Aizawl-Silchar kawngpui four lane-a siam, Lawngtlai leh Bangladesh khawpui Dhaka inkalpawhna siam, Mizorama IIM leh IIT dinte a tel.Larsapin Lengpui Airport tihchangtlun a, international airport-a siam dan tur a sawipuite leh Lengpui-Delhi direct flight neih a ṭul thu a sawite hi a tak chang thei se a duhawm ngawt mai. Kan Larsap thu ken zawng zawng mai hi state sorkar tih ni se hahipa kan sawi zui tur a ni a, a tak la chang chiah lo mah se hetiang taka ke a pen hi a lawmawm takzet a ni.Kan Chief Minister pawh a duai lo. Sorkar laipui dawrin vawi eng emaw zat a feh chhuak ta a, a hlawh­tlin chang leh thil hawn lian tham a neih loh changte awm bawk mah se, Mizoram hmasawnna tura theihtawp chhuaha a pen chhuak ṭhin hi a chhuanawm hle.Kan state hotu lian pahnihin sorkar laipui an dawr a, thu pawi­mawh ṭhahnem tak an sawite hian rah ṭha chhuah ngei rawh se. Mizoram Larsap chuan tun hnai khan sorkar laipuia mi pawimawh hrang hrang a kawm a, Home Minister hnenah state hmasawnna tur thu pawimawh tam tak a thlen a, Civil Aviation Minister hnenah Lengpui Airport tihchangtlun dan turte a sawipui. Mizoram Chief Mi­nister pawhin tun hnaiah sorkar laipui mi pawimawh hrang hrang kawmin Civil Aviation Minister hnen­ah Lengpui Airport tihhmasawn dan turte a thlen bawk. Tun hnaiah kan state hotu lu pahnihin sorkar laipui mi pawimawhte an kawm a, state tana ṭhahnemngai taka hma an la hi a lawmawm takzet a ni. Kan Larsap thu thlente hi a hrawl hlawm hle mai a, Mizorama AIMS din, Aizawl-Silchar kawngpui four lane-a siam, Lawngtlai leh Bangladesh khawpui Dhaka inkalpawhna siam, Mizorama IIM leh IIT dinte a tel. Larsapin Lengpui Airport tihchangtlun a, international airport-a siam dan tur a sawipuite leh Lengpui-Delhi direct flight neih a ṭul thu a sawite hi a tak chang thei se a duhawm ngawt mai. Kan Larsap thu ken zawng zawng mai hi state sorkar tih ni se hahipa kan sawi zui tur a ni a, a tak la chang chiah lo mah se hetiang taka ke a pen hi a lawmawm takzet a ni. Kan Chief Minister pawh a duai lo. Sorkar laipui dawrin vawi eng emaw zat a feh chhuak ta a, a hlawh­tlin chang leh thil hawn lian tham a neih loh changte awm bawk mah se, Mizoram hmasawnna tura theihtawp chhuaha a pen chhuak ṭhin hi a chhuanawm hle. Kan state hotu lian pahnihin sorkar laipui an dawr a, thu pawi­mawh ṭhahnem tak an sawite hian rah ṭha chhuah ngei rawh se.", "summary": "Mizoram Larsap chuan tun hnai khan sorkar laipuia mi pawimawh hrang hrang a kawm a, Home Minister hnenah state hmasawnna tur thu pawimawh tam tak a thlen a, Civil Aviation Minister hnenah Lengpui Airport tihchangtlun dan turte a sawipui. CM pawhin tun hnaiah sorkar laipui mi pawimawh hrang hrang kawmin Civil Aviation Minister hnen­ah Lengpui Airport tihhmasawn dan turte a thlen bawk. Kan state hotu lu pahnihin state tana an hmalakna a lawmawm. Larsapin Lengpui Airport international airport a siam dan tur a sawipuite leh Lengpui-Delhi direct flight neih a tul thu a sawi hi a takah chang thei se a duhawm hle. Kan CM pawh vawi eng emaw zat sorkar laipui dawrin a feh chhuak ta a, a lawmawm hle." }, { "summarization_id": "27", "url": "https://www.exploremizoram.com/2024/01/accjsu-hruaitu-inti-te-hian-nationalism.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_17.2.25", "original_text": "\"ACCJSU hruaitu inti te hian 'Nationalism Awareness' an mamawh hle in kan hria!\" - Joint Hnampual Students OrganisationAizawl | Jan 31, 2024: Joint Hnam Pual  Students Organisation chuan thuchhuah siamin, vawiin chawhnua Press Conference-a Myanmar raltlante 'illegal.migrants' tia kotu Aizawl City College Joint Students Union chu  'Nationalism Awareness' an mamawh, an ti a.\"An pawl din chhan ang ngei a, Aizawl tlanga College leh Zirlaite hmasawn nan hma la se, Zofate inpumkhatna ti chhe thei zawngin hma la tawhlo turin kan hriattir a, an pawl din chhan hre chiang turin leh an mahni concern lo thil ah, in rawlh tamlo turin kan hriattir bawk e.\" an ti.ACCJSU Press Conference Full video:https://youtube.com/watch?v=RUiicvgOZO0&si=q33zpWlXcrMYg8VqJoint Hnam Pual Students Ogranisation-ah hian Lai, Mara, Hmar, Pang, Bawm, Paite leh Ranglong zirlai pawlte an inzawmkhawm a ni.Press CommuniqueDt. 31.01.2024 (Nilaini) a Aizawl City College Joint Students' Union (ACCJSU) in ti ten, Press Release an siam ah, Myanmar atanga kan unau sahimna zawnga rawn raltlante 'illegal migrants' ti a an koh hi hriatthiam harsa kan ti hle. He thumal 'illegal migrants' tih hi kan sawrkar leh NGO pawl lian te pawhin an hman duhloh lai a, langsar taka kan unaute hetianga an rawn koh ta mai hi hriatthiam a har kan ti hle a ni.Mizoram ramri a kan buaiin, ei leh in tur kan tlakchham hung min tanpui thin te chu, heng Myanmar leh Manipur -a kan unau kan chipui te hi an ni. Zofate chenna ram zawng zawng hi Zoram ah kan pawm a, Ramin ri nei mahse, hnam chuan ri a neilo tih hi kan pawm tlat a ni. mKan unau raltlante tan Sawrkar, NGO leh Mizoram mipui ten theihtawp kan chhuah laia, hetianga thuchhuah an rawn nei ta mai hi a lungchhiat thlak kan ti takzet. ACCJSU hruaitu inti te hian 'Nationalism Awareness' an mamawh hle in kan hria. An pawl din chhan ang ngei a, Aizawl tlanga College leh Zirlaite hmasawn nan hma la se, Zofate inpumkhatna ti chhe thei zawngin hma la tawhlo turin kan hriattir a, an pawl din chhan hre chiang turin leh an mahni concern lo thil ah, in rawlh tamlo turin kan hriattir bawk e.Kan unau sahimna zawnga Mizoram-a rawn raltlante, thlamuang taka awm turin kan chah a, chutihlai rengin Zofate inpumkhatna leh thawhhona ti chhe thei zawnga khawsa lo hram turin kan ngen bawk a ni.Joint Hnampual, Students' Organisation chuan Zofate inpumkhatna'n kum tam tak hma alo la tawh thin a, Zofate inpumkhatna ti chhe thei zawnga hmalakna reng reng chu a tawp thlengin a do zel dawn a ni.• • • • • •Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "Joint Hnampual Students OrganisationAizawl | Jan 31, 2024: Joint Hnam Pual Students Organisation chuan thuchhuah siamin, vawiin chawhnua Press Conference-a Myanmar raltlante 'illegal.migrants' tia kotu Aizawl City College Joint Students Union chu 'Nationalism Awareness' an mamawh, an ti a.\"An pawl din chhan ang ngei a, Aizawl tlanga College leh Zirlaite hmasawn nan hma la se, Zofate inpumkhatna ti chhe thei zawngin hma la tawhlo turin kan hriattir a, an pawl din chhan hre chiang turin leh an mahni concern lo thil ah, in rawlh tamlo turin kan hriattir bawk e.\" an ti" }, { "summarization_id": "28", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Ayushman Card/Golden Card 5,65,428 siam tawh Mizoram-ah Ayushman Card/Golden Card 5,65,428 siam ni tawhin he Scheme hi mipuite'n a thlawna damdawi In-a inenkawl nan tum 1,12,000 an hmang tawh. Nimin khan Ayushman Bharat Pradhan Mantri Jan Arogya Yojana (AB PM-JAY) hnuaia Mizoram-a hmalakna thlirletna hun chu Aizawl-a Dawrpui Multipurpose Hall-ah neih a ni a, he huna tarlan a nih danin AB PM-JAY hi September, 2018 atangin Mizoram-ah hman tan a ni a, chhungkaw khawsak harsa leh dinhmun hnuaihnung zawk thlanchhuah (Socio Economic Caste Census 2011 leh RSBY 2018) bakah Ration Card Eng (Yellow) leh Pawl (Blue) nei chhungkuate tana duan a ni a. He Scheme hmang thei chhungkaw member tinin Ayushman Card/Golden Card an neih a ngai a, tun thlengin Mizoram chhungah Ayushman Card/Golden Card 5,65,428 siam a ni tawh a. Nimin thlengin he Scheme hi mipuite'n a thlawna damdawi In-a inenkawl nan tum 1,12,000 an hmang tawh a; heng inenkawlna senso atan hian sawrkar chuan Rs. 1,23,45,86,300/- a hmang tawh a ni. He hunah hian Mizoram chhunga AB PM-JAY hman kawnga Hospital leh mimal tithate chawimawina hun hman niin, Mizoram puma AB PM-JAY hnuaia District Hospital titha ber chu Civil Hospital Lunglei niin Lawmpuina thuziak leh pawisafai Rs. 1,00,000/- hlan an ni a. CHC/SDH Category-ah Vairengte CHC chu titha ber niin lawmpuina thuziak leh pawisafai Rs. 70,000/- hlan an ni a. PHC Category-ah Kawrtethawveng PHC chu titha ber niin lawmpuina thuziak leh pawisafai Rs. 50,000/- hlan an ni a; Heng bakah hian District tina Arogya Mitra thawk tha thlan chhuahte hnenah chawimawina thuziak leh pawisafai hlan an ni bawk. Health & Family Welfare Department hnuaia Mizoram State Health Care Society, State Health Agency ni bawk huaihawta Review Meeting hi Health & Family Welfare Minister Lalrinpuii chuan khuallian nia hmanpuiin Sangchhin Chinzah IAS, Secretary, Health & Family Welfare Department chu khualzahawm a ni a. He hunah hian Dr. Biakthansangi, Chief Executive Officer, Mizoram State Health Care Society chuan AB PM-JAY zinkawng sawizauin, hlawhtlinna hrang hrang an neihte bakah harsatna hrang hrang an lo paltlang tawhte leh hmachhawp awmte a tarlang a. Health Care Scheme thar lo awm tur Mizoram Universal Health Care Scheme (MUHCS) kalphung tur inzirtirna neih a ni bawk. He hunah hian District tina Senior Chief Medical Officer, Senior Medical Superintendent leh Medical Superintendent te'n an District chhung leh Hospital-a AB PM-JAY an kalpui dan an tarlang a, PHC, CHC leh Sub-District Hospital-a hemi kaihhnawih Medical Officer zawng zawng bakah Arogya Mitra leh Block Accounts Manager-te an tel a ni.", "summary": "Ayushman Card/Golden Card 5,65,428 siam tawh. Mizoram-ah Ayushman Card/Golden Card 5,65,428 siam ni tawhin he Scheme hi mipuite'n a thlawna damdawi In-a inenkawl nan tum 1,12,000 an hmang tawh. Nimin khan Ayushman Bharat Pradhan Mantri Jan Arogya Yogana hnuaia Mizoram hmalakna thlirletna hun chu Aizawl ah neih a ni a, he huna tarlan a nih danin AB PM- JAY hi September, 2018 atangin Mizoram-ah hman tan a ni a, chhungkaw khawsak harsa puih bakah Ration card Eng leh Pawl siam sak an ni. He Scheme hi mipuiten a thlawna damdawi Ina inenkawl nan hmangin sawrkar chuan Rs. 1,23,45,86,300 a hmang tawh a ni. He hunah hian Mizoram puma Hospital leh mimal titha chawimawina hun neiin Citation leh pawisa fai an pe. Review Meetingah hian Minister Lalrinpuii chu khuallian a ni. Health Care Scheme thar lo awm tur inzirtirna neih a ni bawk. He hunah hian District tina Medical Officer, Senior Medical Superintendent ten an District chhung leh Hospital-a AB PM JAY an kalpui dan an tarlang." }, { "summarization_id": "29", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5644", "file_name": "F_MIZO_SUM_9_9/2/25", "original_text": "Chief minister chuan tun hnai khan khan Assam lam dep hmun hrang hranga ramri vengtute a tlawh a, Mizoram pum him theihna tura an inpekna ropui a tih thu a hrilhin, \"Volunteer duty-te hi ram dang tan pawha entawntlak, sorkar laipuia hotute lakah pawh ka chhuan ṭhin an ni,\" a ti.CM hian ramri vengtute a tlawh mai ni loin Chief Minister’s Relief Fund aṭangin Bairabi Joint VC hnena Rs. 20,000 leh silpauline paruk; Vairengte Joint VC hnenah Rs. 40,000, silpauline pariat, hand sanitizer litre 20, hmai tuamna 100 leh kutkawr 100; Zophai leh Phaisen police outpost-a duty-te hnenah Rs. 10,000 ve ve leh silpauline; Kolasib DC hnenah Rs. 20000, hmaituamna 100, kutkawr 100 leh hand sanitizer litre 20 a hlan.Mipuiin an lo beisei rûk ang ngeia thla hnih zet an duty tawh hnuah chief minister-in ramri vengtute a tlawh ta hi thil lawmawm leh chhinchhiahtlak tak a ni. Sorkar hotu dangte pawhin ramri duty-te hi an tlawh zauh zauh tawh a; amaherawhchu chief minister meuhin a tlawh hi a tlawha-te tan pawh a lawmawm zual dawn a, rah ṭha tak a chhuah ngei pawh a rinawm a ni.CM-in ramri lama duty-te hnena thilpek a hlan lehzelte hi a lawmawmna belhchhahtu a ni a; chutihlaiin Committee on Utilization of Chief Minister’s Relief Fund for COVID-19-te rel ang khan sum hi sem a ni tawh a, chumi bak chu Chief Minister’s Relief Fund aṭang thoa pawisa a pek belh a nih chuan a tlawh ve loh ramri duty dangte pawh hi pek belh ni thei se a kai rual lehzual awm e.Chutihlaiin kan CM hi ramri zawng zawng tlawh chhuak turin hun pawh a nei loin atan a remchang lo mai thei a, a hriselna leh a kum ngaihtuah pawhin hri len laia zin chhuak chiam tura beisei chi a ni lo ang. Tuna ramri a tlawh ta hian a ngai pawimawh hle tih a lantirah ngai tlang ila, a aiawh minister dangte leh sorkar official lamin ramri duty-te an tlawhin an vil reng tho a, a taka pen chhuak zel tura beisei leh phût chi pawh a ni lo ang.Hri leng kara mahni ngei kal chhuaka ramri tlawhtu chief minister kan nei hi a fakawm hle a ni. Chief minister chuan tun hnai khan khan Assam lam dep hmun hrang hranga ramri vengtute a tlawh a, Mizoram pum him theihna tura an inpekna ropui a tih thu a hrilhin, \"Volunteer duty-te hi ram dang tan pawha entawntlak, sorkar laipuia hotute lakah pawh ka chhuan ṭhin an ni,\" a ti.CM hian ramri vengtute a tlawh mai ni loin Chief Minister’s Relief Fund aṭangin Bairabi Joint VC hnena Rs. 20,000 leh silpauline paruk; Vairengte Joint VC hnenah Rs. 40,000, silpauline pariat, hand sanitizer litre 20, hmai tuamna 100 leh kutkawr 100; Zophai leh Phaisen police outpost-a duty-te hnenah Rs. 10,000 ve ve leh silpauline; Kolasib DC hnenah Rs. 20000, hmaituamna 100, kutkawr 100 leh hand sanitizer litre 20 a hlan.Mipuiin an lo beisei rûk ang ngeia thla hnih zet an duty tawh hnuah chief minister-in ramri vengtute a tlawh ta hi thil lawmawm leh chhinchhiahtlak tak a ni. Sorkar hotu dangte pawhin ramri duty-te hi an tlawh zauh zauh tawh a; amaherawhchu chief minister meuhin a tlawh hi a tlawha-te tan pawh a lawmawm zual dawn a, rah ṭha tak a chhuah ngei pawh a rinawm a ni.CM-in ramri lama duty-te hnena thilpek a hlan lehzelte hi a lawmawmna belhchhahtu a ni a; chutihlaiin Committee on Utilization of Chief Minister’s Relief Fund for COVID-19-te rel ang khan sum hi sem a ni tawh a, chumi bak chu Chief Minister’s Relief Fund aṭang thoa pawisa a pek belh a nih chuan a tlawh ve loh ramri duty dangte pawh hi pek belh ni thei se a kai rual lehzual awm e.Chutihlaiin kan CM hi ramri zawng zawng tlawh chhuak turin hun pawh a nei loin atan a remchang lo mai thei a, a hriselna leh a kum ngaihtuah pawhin hri len laia zin chhuak chiam tura beisei chi a ni lo ang. Tuna ramri a tlawh ta hian a ngai pawimawh hle tih a lantirah ngai tlang ila, a aiawh minister dangte leh sorkar official lamin ramri duty-te an tlawhin an vil reng tho a, a taka pen chhuak zel tura beisei leh phût chi pawh a ni lo ang.Hri leng kara mahni ngei kal chhuaka ramri tlawhtu chief minister kan nei hi a fakawm hle a ni. Chief minister chuan tun hnai khan khan Assam lam dep hmun hrang hranga ramri vengtute a tlawh a, Mizoram pum him theihna tura an inpekna ropui a tih thu a hrilhin, \"Volunteer duty-te hi ram dang tan pawha entawntlak, sorkar laipuia hotute lakah pawh ka chhuan ṭhin an ni,\" a ti. CM hian ramri vengtute a tlawh mai ni loin Chief Minister’s Relief Fund aṭangin Bairabi Joint VC hnena Rs. 20,000 leh silpauline paruk; Vairengte Joint VC hnenah Rs. 40,000, silpauline pariat, hand sanitizer litre 20, hmai tuamna 100 leh kutkawr 100; Zophai leh Phaisen police outpost-a duty-te hnenah Rs. 10,000 ve ve leh silpauline; Kolasib DC hnenah Rs. 20000, hmaituamna 100, kutkawr 100 leh hand sanitizer litre 20 a hlan. Mipuiin an lo beisei rûk ang ngeia thla hnih zet an duty tawh hnuah chief minister-in ramri vengtute a tlawh ta hi thil lawmawm leh chhinchhiahtlak tak a ni. Sorkar hotu dangte pawhin ramri duty-te hi an tlawh zauh zauh tawh a; amaherawhchu chief minister meuhin a tlawh hi a tlawha-te tan pawh a lawmawm zual dawn a, rah ṭha tak a chhuah ngei pawh a rinawm a ni. CM-in ramri lama duty-te hnena thilpek a hlan lehzelte hi a lawmawmna belhchhahtu a ni a; chutihlaiin Committee on Utilization of Chief Minister’s Relief Fund for COVID-19-te rel ang khan sum hi sem a ni tawh a, chumi bak chu Chief Minister’s Relief Fund aṭang thoa pawisa a pek belh a nih chuan a tlawh ve loh ramri duty dangte pawh hi pek belh ni thei se a kai rual lehzual awm e. Chutihlaiin kan CM hi ramri zawng zawng tlawh chhuak turin hun pawh a nei loin atan a remchang lo mai thei a, a hriselna leh a kum ngaihtuah pawhin hri len laia zin chhuak chiam tura beisei chi a ni lo ang. Tuna ramri a tlawh ta hian a ngai pawimawh hle tih a lantirah ngai tlang ila, a aiawh minister dangte leh sorkar official lamin ramri duty-te an tlawhin an vil reng tho a, a taka pen chhuak zel tura beisei leh phût chi pawh a ni lo ang. Hri leng kara mahni ngei kal chhuaka ramri tlawhtu chief minister kan nei hi a fakawm hle a ni.", "summary": "Chief minister chuan Assam lam dep hmun hrang hranga ramri vengtute tlawhin Mizoram pum him theihna tura an inpekna ropui a tih thu leh Sorkar laipuia hotute lakah pawh a chhuan thu a hrilh a, Chief Minister’s Relief Fund aṭangin Bairabi Joint VC hnenah Rs. 20,000 leh silpauline paruk; Vairengte Joint VC hnenah Rs. 40,000, silpauline pariat, hand sanitizer litre 20, hmai tuamna 100 leh kutkawr 100; Zophai leh Phaisen police outpost-a duty-te hnenah Rs. 10,000 ve ve leh silpauline; Kolasib DC hnenah Rs. 20000, hmaituamna 100, kutkawr 100 leh hand sanitizer litre 20 a hlan bawk. CM-in ramri lama duty-te hnena thilpek a hlan hi a lawmawm hle a, chutihlaiin Committee on Utilization of Chief Minister’s Relief Fund for COVID-19-te rel angin sum hi sem a ni tawh a, chumi bak chu CM Relief Fund aṭang thoa pawisa a pek belh a nih chuan a tlawh veloh ramri duty dangte pawh hi pek belh ni thei se a kai rual lehzual awm e. Chutihlaiin kan CM hi ramri zawng zawng tlawh chhuak turin a remchanglo thei a, a aiawh minister dangte leh sorkar official lamin ramri duty-te an tlawhin an vil reng tho a, a taka pen chhuak zel tura beisei leh phût chi pawh a nilo ang. Hri leng kara mahni ngei kal chhuaka ramri tlawhtu CM kan nei hi a fakawm hle a ni." }, { "summarization_id": "30", "url": "https://www.exploremizoram.com/2018/10/champhaiah-mizoram-secondary-school.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_19.2.25", "original_text": "Champhai | october 23, 2018:October Ni 23 atanga 26, 2018 chhunga neih tur Mizoram Secondary School Games vawi 36-na chu vawiin chawhma dar 10 khan Chhangphut Field, Champhaiah hawn a ni. Hawnna hunah hian Champhai Bawrhsap Dr. Naveen Aggarwal, IAS chu khuallian a ni a, School Games hi Flag pawt pharhin a hawng a ni.Khuallian Dr. Naveen  Aggarwal chuan Champhai District-in  Aizawl pawna School Games nghah anih vawi khatna  a thleng thei chu lawmawm a tih thu leh District tana ni chhinchhiah tlak tak a ni, a ti a. Zirlai naupang kalkhawmte chu damdawi hman sual leh ruihhlo dang leh a kaihhnawih laka inthiar fihlim hram hram turin a fuih a. Mizoramah a bik takin Champhai District chhungah damdawi hmansual a hluar thu leh a ngaihmawh thu a sawi a. Thalaite khawvel hrisel leh thianghlim tak siam tur  chuan infiamna huanga hmalak hi a pawimawh a ni tiin, infiamna chuan humsual dai tur lakah thalaite a chhanhim thei a ni, a ti bawk.Mizoramin  infiamna huangah  hma a sawn thu sawiin, tunhnai maia Youth Olympic Games, 2018 neih zawh takah  Mizo tlangval Jeremy Lalrinnunga’n rit chawisiakah Gold medal a la chu chhuanawm a tih thu leh Mizote India ram deng chhuaka tihmingthatu a ni chu fakawm a ti a. Zirlai naupangte chu thiam thil zir kawnga an harhvang laia Sap tawng nal taka thiam tum turin a fuih a, Sap tawng thiam chu zirna sang zawk zawm hunah a tangkaia, a la pui dawn che u a ni, a ti a. Infiammi Mizoram hmun hrang hrang atanga  lokalte chu  infiammi thinlung thianghlim tak neia inelna hmachhawn turin a chah a.  School Games hlawhtling leh felfai tak neih anih theihna tura duhsakna hlanin Mizoram Secondary School Games vawi 36-na chu a hawng a ni.He hunah hian Pu Lalrambuatsaiha, Dy. Director, School Education & Vice Chairman, Organizing Committee pawhin  Aizawl pawna School Games nghah  ani  chu mellung pawimawh tak anih thu a sawi a. School Games chhunga programme neih dan turte tarlangin Zirlai infiammi  kalkhawmte chu chak zawk   leh chak lo zawk nih dante thiama rilru thianghlim tak pu chunga inelna hmachhawn turin a chah nghal a ni.Pu C.Lalbiakzauva, District Education Officer, Champhai & Chairman, Food & Accomodation-in infiammi kalkhawmte chu thinlung taka an lo lawm thu leh Champhai District-in School Games a thlen theihna tura thathawhtu zawng zawngte chungah lawmthu a sawi a. Hmun dang atanga infiammi leh anmahni buaipuitu lokalte chu Champhai an cham chhungin harsatna leh mamawh an neihte hotute hnena thlen zel thin turin a chah a. Infiamna thianghlim tak hmachhawna Champhai leh a chheh  vel mawina leh nawmnate an cham chhung reilote chhunga chen theuh turin a sawm nghal bawk a ni.Hawna hunah hian District hrang hrang aiawh infiammite chu mipui hmuh theih turin  Chhangphut Field-ah an intlar a. Lalramdinthari, Class-IX Govt. Bungzung High School kaihhruainain Flag bearer theuhten team tin aiawhin infiammite zawm tur thutiam an la a. Pu Lalrambuatsaiha, Dy. Director, School Education & Vice Chairman, Organizing Committee-in lawmthu sawiin hawnna hun a khar a ni.Hawnna hunah hian Champhaia sawrkar department hotute, Assam Rifle hotu, Media, NGO, Ziralai naupang leh Zirtirtute an tel a ni.Mizoram Secondary School Games, 2018 thleng tur hian Champhai leh Thenzawl-te chu thlan an ni a. A thawh khatna Hmeichhe Hockey leh Volleyball-te chu October Ni 9-11, 2018 chhung khan Thenzawlah khelh a ni a, Hockey-ah Serchhip an Champion a, Volleyball-ah Champhai an Champion ve thung a ni.Champhai khawpuia thawh hnihna neih mekah hian Football, Judo, Boxing leh Athletics-te chu October Ni 23 atanga 26, 2018 chhunga neih tur a ni a. Football (Boys) hi Chhangphut Field-a khelh tur a ni a, Judo hi VANIS-ah niiin, Boxing (Boys) hi Tlangrawt Boxing Hall-ah khelh ani ang a, Athletics inelna chu Zotlang Sports Stadium-ah neih a ni ang.Mizoram School Games, 2018 ah hian  Zirlai infiammi 363 an fuan khawma, Aizawl District atangin Zirlai infiammi 44, Siaha District 44, Kolasib District 51, Serchhip District 39, Mamit District 49, Lawngtlai District 36, Lunglei District 47 leh a thlengtu Champhai District atangin 53 tel tura beisei an ni a. Organizing Committee chuan Champhaiin a vawi khatna tur atana School Games a thleng chu Champhai mipuiten  ngaihhlut saka en thin turin a sawm a ni.- DIPR", "summary": "Mizoram Secondary School Games vawi 36-na chu vawiin chawhma dar 10 khan Chhangphut Field, Champhaiah hawn a ni. Hawnna hunah hian Champhai Bawrhsap Dr. Naveen Aggarwal, IAS chu khuallian a ni a, School Games hi Flag pawt pharhin a hawng a ni. Zirlai kalkhawm hnenah ruihhlo laka fihlim tura chahin, infiamna chu uar turin a ti. Mizoramin infiamna lama hma a sawn thu sawiin India ram tihmingthatu an ni theite chu fakawm a ti. Sap ṭawng thiam tura chahin, infiamna lamah sang tak thleng tur chuan a pawimawh a ti. He hunah hian District Education Officer chuan kalkhawmte chu an lo lawm thu sawiin Champhai-in School Games a thlen theihna tura tha thawhtu zawng zawngte chungah lawmthu a sawi. District aiawh infiammite chu Chhangphut Field ah an intlat a, Flag bearer theuhten team aiawhin thutiam an la. He Games hi a thawh khatna Hmeichhe Hokey leh Volleyball chu Thenzawla khelh a ni a, Champhai khawpuia a thawh hnihna neih mek a ni. Champhaiin a vawi khatna tur atana School Games a thleng chu Champhai mipuiten ngaihhlut saka en thin turin a sawm a ni." }, { "summarization_id": "31", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5979", "file_name": "SMizo_37_10-02", "original_text": "Petrol leh diesel an man Mizoram NewsPetrol leh diesel an man admin 21-Oct-2024 08:33 AM Ni 19.10.2024 (Inrinni) zan khan Serchhip Police-te'n Sailiam Kawnah dan loa petrol leh disel phurh nia ngeia hriat chu barrel 56 an man a, an phurhna lirthei (207 Truck) panga (5) pawh an man tel nghal. Lenkawl Editor Zonuna Kawlni hnen atanga thudawn danin, petrol leh diesel hi Kabuganj Filling Station, Assam atanga rawn phurh niin Siaha lama pek tur a ni. Diesel hi litre 2,400 leh petrol hi litre 8,800, a vaiin litre 11,200 a ni a, a neitu hi Laldinpuii (47) Vairengte Zalen Veng leh Lalremruati (45), Vairengte Field Veng nia insawite an ni. Serchhip Police-ten chanchin buatsaih lai thleng hian an la hreng a ni. Hetihlai hian Facebook Group pakhat, 'Serchhip News' tih ah he thil thleng hi 'Zanin dar 6:30-7:00 bawr vela Serchhip Petrol Pump atanga an phurhchhuah diesel-te Sailiamkawn Police Duty-ten an lo man' tiin post a ni. Serchhipa petrol pump neitute chuan heng petrol leh diesel-te hi an pekchhuah a nih loh thu sawiin, hemi chungchang chhuifiah tur hian nimin khan Serchhip Police Station-ah FIR an thehlut. Serchhip Police-te chuan hemi chungchang hi chhui zui nghalin, he thu post tu hi an hrechhuak tawh nia thudawn a ni.", "summary": "Serchhip Police-te'n Sailiam Kawnah perol litre 8,800 leh diesel litre 2,400 dan lo a phurh ni ngei a hriat chu barrel 56 an man a, an phurhna lirthei panga an man tel nghal, heng an thil man te hi Kabunganj Filling Station, Assam atang a rawn phurh niin Siaha lama pek tur a ni a, a neitu te hi Laldinpuii leh Lalremruati Vairengte ami ve ve an ni. Hetih mek lai hian Saikhamakawn Police Duty-ten Serchhip Petrol Pump atanga phurhchhuah diesel an lo man a, Serchhip perol pump neitute chuan an pekchhuah anih loh thu sawiin FIR an thehlut." }, { "summarization_id": "32", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/126640", "file_name": "H-100-02/02/2025-Grape leh Eizawnna", "original_text": "Champhai district-a hlâwk zawk leh ṭha zawka kiwi leh grape chìn theih dan tur enfiah tura Mizorama rawn kal, Taiwan mithiamte chuan tun hnai khan Khuangphah leh Hnahlana kiwi leh grape chìnte an enfiah.Taiwan aṭang hian Taipei Economic and Cultural Cen­tre asisstant repre­sentative Dr Hsu Hsin-Chiang, senior adviser Yih Show Chang leh asistant researcher (crop science) Dr Ming Te Lu-te an rawn kal a, anni hian a hmunah kal chilhin an harsatna tawhte an zawt a, thil awm dante an zir chiang a ni.Mizoramah grape-a eizawngtu chhung­kaw ṭhahnem tak an awm a, grape tui sawr hmanga wine siamte pawh ṭhahnem tham tak hralh chhuah a ni. State pawn lamte nen inzawmna neiin rua­hmanna thui tak an nei tawh a, grape chingtute tan chanchin lawm­awm tak a awm chho zel a ni.Hetihlai hian grape tui sawr zawrh chhuahte hi kan hman danah hian ruih tura ngaia zu ina in tam tak an awm a, heng mite hian grape wine an in chhan ber chu ruihna atan niin a lang. Tunah sorkarin MLPC Act hmangin khuahkhirhna hnuaiah zu a zuar ṭan ta a, hei hian grape wine sumdawnna hi a nghawng thei a, chuti a nih chuan grape chingtute eizawnna hi a khawih thei dawn a ni.Sorkar lam hian thui tak thlirin ei­zawnna atana grape chingtute dinhmun hi ngun zawkin ngaih­tuah se, tuna a tih ang hian mithiante chah lutin hlawk zawka hralh chhuah tlaka sawngbawl zui dante pawh ngaihtuah se a ṭha khawp mai. Khawvel hmun hrang hrangah grape tui sawr hi eizawnna tling leh hlawk a ni a, chutiang taka Mizoram chhungah kalpui a nih theihna turin zirchian ngaite zirchian a, a ṭul chuan kan grape china thlak ngaite thlak a, hmathlir nei chunga ke pen a ṭul hle a ni. Champhai district-a hlâwk zawk leh ṭha zawka kiwi leh grape chìn theih dan tur enfiah tura Mizorama rawn kal, Taiwan mithiamte chuan tun hnai khan Khuangphah leh Hnahlana kiwi leh grape chìnte an enfiah.Taiwan aṭang hian Taipei Economic and Cultural Cen­tre asisstant repre­sentative Dr Hsu Hsin-Chiang, senior adviser Yih Show Chang leh asistant researcher (crop science) Dr Ming Te Lu-te an rawn kal a, anni hian a hmunah kal chilhin an harsatna tawhte an zawt a, thil awm dante an zir chiang a ni.Mizoramah grape-a eizawngtu chhung­kaw ṭhahnem tak an awm a, grape tui sawr hmanga wine siamte pawh ṭhahnem tham tak hralh chhuah a ni. State pawn lamte nen inzawmna neiin rua­hmanna thui tak an nei tawh a, grape chingtute tan chanchin lawm­awm tak a awm chho zel a ni.Hetihlai hian grape tui sawr zawrh chhuahte hi kan hman danah hian ruih tura ngaia zu ina in tam tak an awm a, heng mite hian grape wine an in chhan ber chu ruihna atan niin a lang. Tunah sorkarin MLPC Act hmangin khuahkhirhna hnuaiah zu a zuar ṭan ta a, hei hian grape wine sumdawnna hi a nghawng thei a, chuti a nih chuan grape chingtute eizawnna hi a khawih thei dawn a ni.Sorkar lam hian thui tak thlirin ei­zawnna atana grape chingtute dinhmun hi ngun zawkin ngaih­tuah se, tuna a tih ang hian mithiante chah lutin hlawk zawka hralh chhuah tlaka sawngbawl zui dante pawh ngaihtuah se a ṭha khawp mai. Khawvel hmun hrang hrangah grape tui sawr hi eizawnna tling leh hlawk a ni a, chutiang taka Mizoram chhungah kalpui a nih theihna turin zirchian ngaite zirchian a, a ṭul chuan kan grape china thlak ngaite thlak a, hmathlir nei chunga ke pen a ṭul hle a ni.", "summary": "19th March,2015 Taiwan atangin Taipei Economic and Cultural Centre assistant representative Dr Hsu HsinChiang,senior adviser Yih Show Chang leh assistant researcher (crop science) Dr Ming Te Lu-te chu Mizoramah rawn kalin,Khuangphah leh Hnahlana kiwi leh grape chinte an enfiah. Sawrkarin MLPC Act hmangin khuahkhirhna hnuaiah zu a zuar tan a,grape chingtute eizawnna a khawih thei dawn nite pawhin a lang.Eizawnna atana grape chingtute dinhmun hi sawrkarin ngun zawkin ngaihtuah se,hralh chhuah tlaka sawngbawl zui dante pawh ngaihtuah se a tha khawp mai.A tul chuan kan grape china thlak ngaite thlak a,hmathlir nei chunga ke pen a tul hle." }, { "summarization_id": "33", "url": "https://theaizawlpost.org/russia-in-ukraine-bei-zui-zel/", "file_name": "SMizo_7_20-02", "original_text": "Russia chuan Ukraine ram hmun hrang hrang missile-in a bei thar leh a, hmar lama Kharkiv khawpui atanga chhim lama Odesa thlengin leh khawthlang lama Zhytomyr thlengin a bei a ni. Kharkiv leh Odesa-ah chuan missile hian residential building leh infrastructure te a deng hlawm, hmun tam takah power nei lovin a siam bawk. Hetih lai hian eastern Ukraine a Bakhmut khawpuiah chu thunun zawk tuma inbeihna a nas ahle bawk a. US intelligence chief te chuan Ukraine indona chuan kum rei tak a la awh thei an ti. Russian President Vladimir Putin an kum khat kaltaa Ukraine a run hnuah sipai leh civilian sing telin nunna an chan phah tawh a, mi sang tam takin hliam tuarin Ukrainian maktaduai khat chuang te chu refugee in an awm phah tawh a ni. Russian missile chuan Odesa a energy facility fuhin hei vang hian power pekchhuah theihin a awm lo tiin governor Maksym Marchenko chuan a sawi a, missile hian civilian te chenna hmun thenkhat pawh a kap fuh tiin a sawi bawk. “Missile 15 velin Kharkiv city leh region a fuh a, infrastructure facility pawimawh te a tum ber” tia sawiin regional administrative chief Oleg Synegubov chuan residential building pawh a fuh tiin a sawi bawk. Russian missile te hian khawthlang lama Vynnytsia leh Rivne te leh centre a Dnipro leh Poltava te pawh a kap fuh bawk a ni. US Director of National Intelligence, Avril Haines chuan President Vladimir Putin chuan Ukraine indona chu kum tam tak awh turin a pawhsei an rinthu sawiin mahse kumin chuan liantham taka chet la turin Russia chu a chak tawk lo tiin a sawi bawk a. Ukraine indona chu inhrawt dakna a chhuak tawhin a tute ve ve mahin military advantage an nei tawh lo a ti bawk a. “Kumin chhung hi chuan Russia sipai ten liantham taka chetla turin theihna an nei lovah kan ngai a, Putin hian fim taka thlirin indona awh rei tir chu Russia-in Ukraine-a a thiltum tihhlawhtlin nana kawng tha berah a ngai a, chumi tur chuan a kum a kum pawh a awhtir thei” tiin a sawi. Haines chuan Russia chuan tuna Ukraine ram a awp chinte awp reng tur pawhin nasa taka a inthuam that a ngai ngei dawn tia sawi bawkin loh theih lohin sipai tam zawk leh third-pary ammunition Ukraine a awm reng turin a mamawh ngei ngei dawn a ti bawk. Hetih lai hian Ukraine sipai te chuan Bakhmut-ah Russian beihna chu an nawr let theih tawh thu an sawi a, chutih laiin Russian forces te chuan Bakhmut khawpui zahve khawchhak lam chu an thuhnuaiah an dah tawh an ti ve thung. Moscow hian Bakhmut hi a thlaa thla lak tumin a bei tawh a, Bakhmut lak tuma inbeihna avang hian ram pahnih chuan chan an nei nasa tawh hle a ni. “Hmelma ten min beih chhunzawm zel a, Bakhmut lak tuma an beihna an rauhsan hauh lo” tiin Ukrainian armed forces general staff chuan a sawi a, “Kan sipaite chuan Bakhmut lak tuma beihna an danghcat thei zel a ni” tiin a sawi bawk. Ukrainian city Bakhmut lak tuma beihnaah hian Russia chuan sipai 20,000 atanga 30,000 a chan phah tawh tia sawi a ni a, nikum summer atang khan lak tumin a la bei ta char char a ni.", "summary": "Russian chuan Ukraine ram hmun hrang hrang missile-in a bei thar leh a, hmar lama Kharkiv khawpui atanga chhim lama Odesa thlengin leh khawthlang lama Zhytomyr thlengin a bei a ni. Missile hian residential building leh infrastructure te a deng hlawm a, Bakhmut khawpui pawh thunun zawk tum a inbeihna a nasa hle bawk. US intelligence chief Ukraine indona chuan kum rei tak ala awh thei an ti a mahse kumin chuan liantham taka hma la turin Russia a chak tawk tawh lo a ti a, tuna Ukraine a awp chinte awp reng tur pawhin inthuam that a ngai ngei dawn a ni. Chutih laiin Russia chuan Bakhmut khawpui khawchhak lam chu an thuhnuaiah an dah tawh an ti ve thung. Ukrainian armed forces general chuan Bakhmu lak tuma beitute chu an dangchat thei zel a ni tiin a sawi ve thung. Kum khat kalta a Russia in Ukraine a run avang hian sipai leh civilian sing telin nunna an chan phah tawh a, mi sang tamtak in hliam tuarin Ukrainian maktaduai khat chuang te chu refugee in an awm phah tawh a ni." }, { "summarization_id": "34", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/118443", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_4/2/25", "original_text": "Lawngtlai District Land Owers Association chuan, Kaladan Multi Modal Transit Transport Project (KMMTTP) kawngpui siam meka an ram lak a nih avanga zangnadawmna pek thuai phûtin tun hnaiah hnathawktute an dang.He kawngpui pawimawh tak ni tur hna hi ṭha taka an zawh hun chuan Mizoram tan a ṭangkai dawn a, sumdawnna kawngpui pawimawh a nih piah lamah inkalpawhna atan pawh a ṭang-kai hle ang. He kawngpui siam mek hian harsatna a tawk zauh zauh a, tunah hian a ram neitu nia inchhalte'n zangnadawmna hmuh thuai an phut avangin hnathawktu lam an dang mak a ni.Thil mak tak chu heti teh thuta ram neitu nia inchhal an pung hluai mai hi a ni. Mizoram PWD hotute sawi danin, KMMTTP kawng siamnaah hian a tira ram enfiahnaa ram neitu dik tak nia hriat mi 165-te chu zangnadawmna cheng nuai 927 pek a ni tawh a; mahse, a tira tel lo mi dang 800 velin ram nei nia an insawi leh avangin Gauhati High Court-ah petition an thehlut a ni. High Court thuchhuak angin, ACB-in zangnadawmna diltu mi 800 zinga a zatve vel dilna chu enfiah tlaka ngaiin an enfiah a; chumi hnuah chuan Lawngtlai DC, district collector ni bawk chuan an thil hmuh dan report chu Mizoram sorkarah a thehlut a, thil inmil lo ṭhenkhat hmuh chhuah a nih avangin enfiah leh tura tih a ni.Mizoram hmun dangah pawh sorkar project lian tham kalpui a nih dawn hian zangnadawmna phuttu hi an pung hluai ṭhin a, tuna KMMTTP kawng siamah pawh hian thil rinhlelhawm a awm. A tira an enfiaha lang lo mi 800 zet lo lang hi chu engti zawng mahin a dik thlap theiin a rinawm lo a, he kawngpui sialna hmun zau zawng nena ngaihtuah hian ram neitu mi 800 zet awm theihna tur ni pawhin a lang lo.Hetihlai hian he kawngpui sial mekin mimal ram an laksak a nih tak tak chuan dan angin zangnadawmna hi an hmu ngei tur a ni a, a tira tih hmaih zingah ram neitu dik tak an awm a nih chuan an ram man hu hi an hmu tur a ni. Chutiang ni lo, zangnadawmna lak theih a ni tih hriaa dawt hmanga ram nei chawp an awm a nih chuan sorkarin dim lo se, hnathawh kallai tibuai thei tura zangnadawmna phuttute inlar fo mai hi a zialo takzet a ni. Lawngtlai District Land Owers Association chuan, Kaladan Multi Modal Transit Transport Project (KMMTTP) kawngpui siam meka an ram lak a nih avanga zangnadawmna pek thuai phûtin tun hnaiah hnathawktute an dang.He kawngpui pawimawh tak ni tur hna hi ṭha taka an zawh hun chuan Mizoram tan a ṭangkai dawn a, sumdawnna kawngpui pawimawh a nih piah lamah inkalpawhna atan pawh a ṭang-kai hle ang. He kawngpui siam mek hian harsatna a tawk zauh zauh a, tunah hian a ram neitu nia inchhalte'n zangnadawmna hmuh thuai an phut avangin hnathawktu lam an dang mak a ni.Thil mak tak chu heti teh thuta ram neitu nia inchhal an pung hluai mai hi a ni. Mizoram PWD hotute sawi danin, KMMTTP kawng siamnaah hian a tira ram enfiahnaa ram neitu dik tak nia hriat mi 165-te chu zangnadawmna cheng nuai 927 pek a ni tawh a; mahse, a tira tel lo mi dang 800 velin ram nei nia an insawi leh avangin Gauhati High Court-ah petition an thehlut a ni. High Court thuchhuak angin, ACB-in zangnadawmna diltu mi 800 zinga a zatve vel dilna chu enfiah tlaka ngaiin an enfiah a; chumi hnuah chuan Lawngtlai DC, district collector ni bawk chuan an thil hmuh dan report chu Mizoram sorkarah a thehlut a, thil inmil lo ṭhenkhat hmuh chhuah a nih avangin enfiah leh tura tih a ni.Mizoram hmun dangah pawh sorkar project lian tham kalpui a nih dawn hian zangnadawmna phuttu hi an pung hluai ṭhin a, tuna KMMTTP kawng siamah pawh hian thil rinhlelhawm a awm. A tira an enfiaha lang lo mi 800 zet lo lang hi chu engti zawng mahin a dik thlap theiin a rinawm lo a, he kawngpui sialna hmun zau zawng nena ngaihtuah hian ram neitu mi 800 zet awm theihna tur ni pawhin a lang lo.Hetihlai hian he kawngpui sial mekin mimal ram an laksak a nih tak tak chuan dan angin zangnadawmna hi an hmu ngei tur a ni a, a tira tih hmaih zingah ram neitu dik tak an awm a nih chuan an ram man hu hi an hmu tur a ni. Chutiang ni lo, zangnadawmna lak theih a ni tih hriaa dawt hmanga ram nei chawp an awm a nih chuan sorkarin dim lo se, hnathawh kallai tibuai thei tura zangnadawmna phuttute inlar fo mai hi a zialo takzet a ni.", "summary": "Lawngtlai District Land Owers Association chuan, Kaladan Multi Modal Transit Transport Project (KMMTTP) kawngpui siam meka an ram lak a nih avangin zangnadawmna pek thuai phûtin hnathawktute an dang. He kawngpui hi Mizoram tan sumdawnna leh inkalpawhna kawngpui ṭangkai tak tur a ni dawn a,hetih lai hian ram neitu nia inchhalte rawn pung hluaiin zangnadawmna hmuh thuai an phut avangin hnathawktu lam an dang mek a, Mizoram PWD hotute sawi danin, KMMTTP kawng siamnaah hian a tirah chuan ram neitu dik tak nia hriat mi 165-te zangnadawmna cheng nuai 927 pek an ni a; mahse,a tira tello mi dang 800 velin ram nei nia an insawi leh avangin Gauhati High Court-ah petition an thehlut a ni. Sorkar project lian tham kalpui a nih dawnin zangnadawmna phuttu an pung hluai ṭhin a, tuna KMMTTP kawng siamna pawh hi hmun zau zawng nena ngaihtuahin ram neitu mi 800 zet awm theihna tur niin a langlo. He kawngpui sial mekin mimal ram an laksak tak takte chuan dan angin zangnadawmna hmu ngei se, hnathawh kallai tibuai thei tura zangnadawmna lak theih a ni tih hriaa dawt hmanga ram nei chawpte erawh Sorkarin dimlo se a tha ang." }, { "summarization_id": "35", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_33_summarization", "original_text": "Hmun hlauhawm laia Inhmun cancel turin phut Bawngkawn Shalom Vengthar Welfare Committee chuan an Veng huamchhung Bawngkaw leh Durtlang inkar leimin vanga harsatna an tawh belh zel loh nan hmun hlauhawm laia ram neite License cancel sak turin sawrkar an ngen tih an sawi. Bawngkawn Shalom Vengthar Welfare Committee hian thuchhuah siamin, an Veng huamchhunga mimal ram laih leh Petrol Pump siamna tura lei laih tantirh atangin veng mipui, helai ram chinchang hriate chu an hlauthawng hle tih an sawi a, helai hmun hi mihring kutthlak miah loh pawha a khat tawka lung leh lei tla reng a nih thu leh tuna Petrol Pump laih mekna bul mai atang hian kum 2017 khan nasa taka lung tlain, In pakhat pawh a delh chhe vek niin an sawi a. Tuna leiminna pawh hi nikum kumtawp lama an laih atangin veng mipuite an hlauhthawn avangin AMC leh Bawrhsap hnenah pawh hma la turin an lo thlen tawh thu leh, hetiang avanga an veng mipui mahni In leh lo pawh luah ngam lo leh thlabara an awm thu an sawi a, tun hnuah helai hmun hlauhawm, a bikin kawngchhak lam zawng zawnga LSC emaw, VC Pass emaw nei zawng zawngte chu cancel sak vek turin sawrkar an phut tih an sawi a ni.", "summary": "Bawngkawn Shalom Vengthar Welfare Committee hian thuchhuah siamin an Veng huamchhung Bawngkaw leh Durtlang inkar leimin vanga harsatna an tawh belh zel loh nan hmun hlauhawm laia ram neite License cancel sak turin sawrkar an ngen tih an sawiin, Veng huamchhunga mimal ram laih leh Petrol Pump siamna tura lei laih tantirh atangin veng mipui, helai ram chinchang hriate chu an hlauthawng hle tih an sawi a, AMC leh Bawrhsap hnenah pawh hma la turin an lo thlen tawh thu an sawi." }, { "summarization_id": "36", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Home Minister in Jail-a thawktute a chah Home Minister K. Sapdanga chuan Jail chu mihring nun siamthatna hmun tak taka chhuah turin taima taka an enkawlte vil turin Jail-a thawktute a chah. Inrinni kalta-a Champhai District Jail a tlawhna ah Home Minister K. Sapdanga chuan kan State chhunga Jail hrang hrangah Jail chhunga awm tur zat aia tam kan awm deuh vek tih sawiin, “Mihring kan pung chho zel a, sualnate pawh a pung ve zel bawk a, Jail-a lut kan tam telh telh bawk a, kan ram mihring cheng zat nena khaikhin chuan Jail tang kan thahnem hle a, hei hi thil pawi tak a ni,” a ti a. “Kan Police te leh tlawmngai pawl ten theihtawp an chhuah zel anga, hmasawnna hmuh zel kan inbeisei a ni,” tiin mi thenkhat ten Jail atang hian a tha zawnga thil zir chhuah an neih laiin thenkhat erawh chuan an Jail tan pui te hnen atangin thil tha lo thiam belhte an nei thin tih a sawi a. Jail-a hnathawktute pawhin tan an lak thar a tul hle tih sawiin, “Mihring nun siamthatna hmun tak taka chhuah turin taima takin kan enkawlte i vil ang u. Mi thahnemngai, pawn lam atanga Pathian thuhriltute, sawrkar Department dang dang ten Jail tang te hnena thiamthil an zirtir thinte hi a hlut zia hriain Jail tang te pawhin lo chhawr tangkai zel se ka duh a ni,” a ti bawk. Home Minister hian Zokhawthar Police Station leh Land & Custom building te pawh tlawhin ruihhlo laka fihlim lo Police awm te hian nghawng a neih thui zia kan hriat a tul thu a sawi a, “Kan enkawl ram tan tan la thar theuh turin kan Police te pawh ka sawm a ni,” a ti. Home Minister hian Champhai District Jail a tlawhnaah SASCI Part IV atangin District Jail sak that a nih tur thu a sawi a, Champhai District Jail hi mi 105 awm theihna a nih laiin tun dinhmunah mi 165, mipa 115 leh hmeichhia 14 an tang mek a. Thawktu 20 an awm mek bawk a. Hringlang Tlang Society te sawmna angin Hringlang Tlang-ah hun a hmang bawk a ni.", "summary": "Home Minister in Jail-a thawktute a chah Home Minister K.Sapdanga chuan Jail chu mihring nun siamthatna hmun tak taka chhuah turin taima taka an enkawlte vil turin Jail-a thawktute a chah. Inrinni kalta-a Champhai District Jail a tlawhna ah Home Minister K. Sapdanga chuan kan State chhunga Jail hrang hrangah Jail chhunga awm tur zat aia tam kan awm deuh vek tih sawiin pawi a tih thu a sawi a. Jail chu mi thenkhatin thil zirchhuah an neih phahna a ni tih sawiin thawktute chu tan la zual turin a fuih. Home Minister hian Zokhawthar Police Station leh Land & Custom building te pawh tlawhin ruihhlo laka fihlim lo police awm te hian nghawng a neih thuizia hriat a tul thu a sawi. Chamlhai District Jail a tlawhnaah SASCI Part IV atangin Jail sak that a nih tur thu sawiin Champhai Jail ah hian mi 105 awm theihna a nih laiin 165 an awm. Hringlang Tlang Society te sawmna angin hetah hian hun a hmang bawk." }, { "summarization_id": "37", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5810", "file_name": "SMizo_24_30-01", "original_text": "MCS-ten Bana Kaih Scheme tha an ti Mizoram NewsMCS-ten Bana Kaih Scheme tha an ti admin 20-Sep-2024 05:28 PM Vawiin (20.9.2024) chhun khan Mizoram Civil Service Association chuan Aijal Club-ah General Conference vawi 48-na an hmang a, Chief Minister Lalduhoma'n a hman pui. Chief Minister chuan kalphung thar tha tho taka tuipui turin MCSA-te a ngen a, 'State dang umphak turin i tang ang u. MCS officer-te hi midangte kaihruaitu tur ber in ni a, entawn tlakin in awm tur a ni. Civil service hna hi a zauva, tawnhriat leh thlir dan zau zawk in nei thei thin. He in vanneihna hi hmang tangkai zel ang che u,' a ti. Nimina tlangzarh tak Bana Kaih Scheme chu ei leh bara hmasawnna mai ni loin, mipui moral thlenga siam that tumna policy a nih thu sawiin Chief Minister chuan, ngaih pawimawh hmasaah lo nei zel turin MCSA member-te a chah. Sorkar hnathawk pawl hrang hrangten amah an hmuh tawh atanga ka hmuh danin, a hnuai lam staff-ten ngaihthah an hlawha a hriat thu sawiin Lalduhoma chuan, 'Kan thawhna hmun theuhah kan hnuai leh kan chunga midangte nena thawhhona tha tak siam hi officer tha awm dan tur a ni. Hemi chungchangah pawh hian MCS chu hmahruaitu in ni zel dawn nia,' a ti. MCSA-te hian resolution pahnih an pass a, chungte chu -1) Fostering Economic Empowerment and Inclusive Growth in the State- Government’s flagship programme ‘The Mizoram Bana kaih (Handholding) Scheme’ hi tha kan ti a, champion pui ngei turin theihtawpin kan awmna hmun theuh ah kan chhuah ang.2) Upgrading Public Service Delivery : Investing in District, Sub-Division and Block Administration Infrastructures. Mipuite hnena essential service tha zawk pek a nih zel theih nan, District, Sub-Division leh Block-a hmasawnna ruhrel, tun aia tih changkan a nih theih nan sorkarah thlen ni se.", "summary": "Mizoram Civil Service Association General Conference chu Aijal Club-ah Chief Minister-in a hmanpui. Chief Minister chuan an policy kalphung thar leh Bana Kaih Scheme chu tha tho tak a tuipui tur leh ngaih pawimawh hmasa a lo nei zel turin MCS officer-te chu a ngen a, midangte kaihruaitu leh entawntlak tak ni turin a fuih bawk. MCSA-te hian resolution pahnih an pass a, mipuite hnen a essential service tha zawk pek a nih theih na District, Sub-Division leh Block-a hmasawnna tun aia tih changkan anih theih nan sorkarah thlen ni se an ti bawk a ni." }, { "summarization_id": "38", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9279", "file_name": "H-196-12/02/2025-a tuartu humhim thiam zir a ngai", "original_text": "Tun hnaiah Lunglei-ah hmeichhe naupang kumtling lo khuaikhem a ni a, pawi khawihtua puh hi police-in manin Lunglei District Jail-ah dah luh nghal a ni. Thil thleng chungchangah hian MHIP Gen. Hqrs. leh Lunglei Farm Veng Branch MHIP chu thuchhuah siamin, pawi khawhihtua puh chu dan anga na taka hrem an phût.Lungleia thil thleng hian Mizoram mipui a barakhaih hle a, hmeichhe naupang kumtling lo chunga heti taka nunrawng hi mipuiin an dem hle. He thil thleng hi social media lamah nasa takin a darh a, thil thleng tak tak a ni tih nemnghet thei turin pawl zahawm tak takin thuchhuah siamin an dem zui bawk.Hetiang thil a thlen hian thinrim sosan lai taka thutlukna siam mai hi thil awl tak a ni a, mipui zinga tute'n emaw a demna lam hawi social media-a an tidarhte hi chu inkhap sen a ni lo a, an thinrimna thu an au chhuahpui tur hi dan vek sen pawh a ni lo ang. Chutihlaiin pawl hminga thuchhuah siam dawn hian a thu hi uluk zawka dah a ngai ṭhin a, mipui nawlpui inven sen lohnaah hian inven dan zir a ṭha hle.Hetiang vanduaina, a bikin pawngsual leh a kaihhnawih thilah hian a tuartute awmna veng tilang thei ang chite leh a tuartute miin an chhui zui theih tur anga thuchhuah hi a awm leh zauh ṭhin a, \"Dan angin na taka hrem ni rawh se,\" tihte hi chu thil pangngai tak a nih rualin a pawi khawihtu kan hai lanna lamah hian a tuartute chhui theihna tur hi kan lo zep tel palh ṭhin.Tin, pawikhawihtu na taka hrem a nih theihna tur hian thuhretu (witness) an awm ṭhat a ngai ṭhin a, hetiang nikhua hian thuhretua ṭan kan hreh leh ṭhum si a, dan anga na taka hrem theih tur hi na vak loa hrem an lo ni tawh ṭhin.Engpawhnise dan hriatna kawngah hian a ram puma hmasawn kan la ngai a, pawi khawihna thlenga a tuartute humhim tur leh, an nihna thup­sak kawngah hian kan zavaiin kan inzir zel a ṭha ang. Tun hnaiah Lunglei-ah hmeichhe naupang kumtling lo khuaikhem a ni a, pawi khawihtua puh hi police-in manin Lunglei District Jail-ah dah luh nghal a ni. Thil thleng chungchangah hian MHIP Gen. Hqrs. leh Lunglei Farm Veng Branch MHIP chu thuchhuah siamin, pawi khawhihtua puh chu dan anga na taka hrem an phût.Lungleia thil thleng hian Mizoram mipui a barakhaih hle a, hmeichhe naupang kumtling lo chunga heti taka nunrawng hi mipuiin an dem hle. He thil thleng hi social media lamah nasa takin a darh a, thil thleng tak tak a ni tih nemnghet thei turin pawl zahawm tak takin thuchhuah siamin an dem zui bawk.Hetiang thil a thlen hian thinrim sosan lai taka thutlukna siam mai hi thil awl tak a ni a, mipui zinga tute'n emaw a demna lam hawi social media-a an tidarhte hi chu inkhap sen a ni lo a, an thinrimna thu an au chhuahpui tur hi dan vek sen pawh a ni lo ang. Chutihlaiin pawl hminga thuchhuah siam dawn hian a thu hi uluk zawka dah a ngai ṭhin a, mipui nawlpui inven sen lohnaah hian inven dan zir a ṭha hle.Hetiang vanduaina, a bikin pawngsual leh a kaihhnawih thilah hian a tuartute awmna veng tilang thei ang chite leh a tuartute miin an chhui zui theih tur anga thuchhuah hi a awm leh zauh ṭhin a, \"Dan angin na taka hrem ni rawh se,\" tihte hi chu thil pangngai tak a nih rualin a pawi khawihtu kan hai lanna lamah hian a tuartute chhui theihna tur hi kan lo zep tel palh ṭhin.Tin, pawikhawihtu na taka hrem a nih theihna tur hian thuhretu (witness) an awm ṭhat a ngai ṭhin a, hetiang nikhua hian thuhretua ṭan kan hreh leh ṭhum si a, dan anga na taka hrem theih tur hi na vak loa hrem an lo ni tawh ṭhin.Engpawhnise dan hriatna kawngah hian a ram puma hmasawn kan la ngai a, pawi khawihna thlenga a tuartute humhim tur leh, an nihna thup­sak kawngah hian kan zavaiin kan inzir zel a ṭha ang. Tun hnaiah Lunglei-ah hmeichhe naupang kumtling lo khuaikhem a ni a, pawi khawihtua puh hi police-in manin Lunglei District Jail-ah dah luh nghal a ni. Thil thleng chungchangah hian MHIP Gen. Hqrs. leh Lunglei Farm Veng Branch MHIP chu thuchhuah siamin, pawi khawhihtua puh chu dan anga na taka hrem an phût. Lungleia thil thleng hian Mizoram mipui a barakhaih hle a, hmeichhe naupang kumtling lo chunga heti taka nunrawng hi mipuiin an dem hle. He thil thleng hi social media lamah nasa takin a darh a, thil thleng tak tak a ni tih nemnghet thei turin pawl zahawm tak takin thuchhuah siamin an dem zui bawk. Hetiang thil a thlen hian thinrim sosan lai taka thutlukna siam mai hi thil awl tak a ni a, mipui zinga tute'n emaw a demna lam hawi social media-a an tidarhte hi chu inkhap sen a ni lo a, an thinrimna thu an au chhuahpui tur hi dan vek sen pawh a ni lo ang. Chutihlaiin pawl hminga thuchhuah siam dawn hian a thu hi uluk zawka dah a ngai ṭhin a, mipui nawlpui inven sen lohnaah hian inven dan zir a ṭha hle. Hetiang vanduaina, a bikin pawngsual leh a kaihhnawih thilah hian a tuartute awmna veng tilang thei ang chite leh a tuartute miin an chhui zui theih tur anga thuchhuah hi a awm leh zauh ṭhin a, \"Dan angin na taka hrem ni rawh se,\" tihte hi chu thil pangngai tak a nih rualin a pawi khawihtu kan hai lanna lamah hian a tuartute chhui theihna tur hi kan lo zep tel palh ṭhin. Tin, pawikhawihtu na taka hrem a nih theihna tur hian thuhretu (witness) an awm ṭhat a ngai ṭhin a, hetiang nikhua hian thuhretua ṭan kan hreh leh ṭhum si a, dan anga na taka hrem theih tur hi na vak loa hrem an lo ni tawh ṭhin. Engpawhnise dan hriatna kawngah hian a ram puma hmasawn kan la ngai a, pawi khawihna thlenga a tuartute humhim tur leh, an nihna thup­sak kawngah hian kan zavaiin kan inzir zel a ṭha ang.", "summary": "20th August,2020 Lungleiah hmeichhe naupang kumtling lo khuaikhem niin,pawi khawihtua puh hi police-in manin Lunglei District Jail-ah dah luh nghal a ni.Thil thleng chungchangah hian MHIP Gen.Hqrs.leh Lunglei Farm Veng Branch MHIP chuan thuchhuah siamin,pawi khawihtua puh chu dan anga na taka hrem an phût. Pawngsual leh a kaihhnawih thilah hian thu lailak thiam a ngai hle a,a tuartute awmna veng leh an chhui zui theihna tur kan zep palh ṭhin.Tin,pawikhawihtu na taka hrem a nih theihna turin thuhretu an awm ṭhaṭ a ngai hle bawk a,thuhretua ṭan nih kan hreh lutukna lamah hian dan anga na taka hrem theih tur chi pawh na vak loa hrem an lo ni tawh thin." }, { "summarization_id": "39", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/115318", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_3/2/25", "original_text": "Light for Comprehensive Development (LiFCoDe) chuan tun hnai khan MJA member-te tan mental health training an buatsaih a; journalist-te chu mipuite ngaihdan siamtir theitu an nih avangin news an ziah danah fimkhur a ngai tih sawi chhuah a ni a, rilru hrisel put a pawimawh thu tarlan a ni bawk.Tun hnaiah Mizo zingah rilru hrisel put pawimawhzia inzirtirna a awm ta zauh zauh a, hei hi rilru hrisel lo kan awm avanga harsatna kan tawh hrin chhuah a ni thei ngei ang. Mizo ṭhalai zingah rilru lama harsatna tawk eng emaw zat an awm a, inawkhlum hialte pawh an awm ṭhin a, a pawi takzet a ni. Kan ram dinhmun en hian, kan rilru put hmang thlak ngai tam tak a awm a, mithiamte pawhin zirtirna zau zawk an pek a ngai hle a ni.'Kan ram hian eng harsatna nge kan tawh bik?' tia inngaihtuah palh mai awl khawpin Mizo zingah inawkhlum an tam a, Mizo ṭhalai anga a nawlpuia ruihhlo ti nasa pawh hi an tam lo mai thei. Hetianga kawng dik lo zawh tura kan kal chhan hi kan rilru put hmang dik loh vang a ni ngei a, chhungkaw inenkawlna fuh lo piah lamah kan khawtlang inrelbawlnate thleng hian kan ennawn ngam chu a hun tawh khawp mai.A pawimawh ber erawh chu mimal ṭheuhin thil a êng zawng leh a ṭha zawnga kan thlir thiam hi a ni a, eng dinhmunah pawh ding ila a harsatna lam ringawt en lo a, a chinfel dan tur kan hmuh thiam a pawimawh. Journalist-te leh vantlang hmaa thusawi ṭhinte pawhin midangte hnena kan thu puan chhuah kan fimkhur tlan a ngai a, a chhe lai ringawt en loa a ṭha lamte pawh tun aia uara kan pho chhuah thiam a hun tawh hle a ni.He hnam hian rilru hrisel put a mamawh a, chhungkua, khaw-tlang, sorkar leh koh-hran thlengin a kal danah inthlak ngai a awm a nih chuan inen lêt hreh lo se; tuna kan kal dan pangngai ringawtah hi chuan kan ṭhalaite hi an himin an hlim tawk lo niin a lang a, kan rilru put hmang hi a êng zawnga kan sawi danglam hret a hun tawh hle. Rilru hrisel lo kan put ṭhin avanga kan harsatna tawhte hre rengin, rilru hrisel pu turin ṭan la thar ila, mithiamte pawhin tun aia uar leh zau zawkin zirtirna hi thehdarh zel rawh se. Light for Comprehensive Development (LiFCoDe) chuan tun hnai khan MJA member-te tan mental health training an buatsaih a; journalist-te chu mipuite ngaihdan siamtir theitu an nih avangin news an ziah danah fimkhur a ngai tih sawi chhuah a ni a, rilru hrisel put a pawimawh thu tarlan a ni bawk.Tun hnaiah Mizo zingah rilru hrisel put pawimawhzia inzirtirna a awm ta zauh zauh a, hei hi rilru hrisel lo kan awm avanga harsatna kan tawh hrin chhuah a ni thei ngei ang. Mizo ṭhalai zingah rilru lama harsatna tawk eng emaw zat an awm a, inawkhlum hialte pawh an awm ṭhin a, a pawi takzet a ni. Kan ram dinhmun en hian, kan rilru put hmang thlak ngai tam tak a awm a, mithiamte pawhin zirtirna zau zawk an pek a ngai hle a ni.'Kan ram hian eng harsatna nge kan tawh bik?' tia inngaihtuah palh mai awl khawpin Mizo zingah inawkhlum an tam a, Mizo ṭhalai anga a nawlpuia ruihhlo ti nasa pawh hi an tam lo mai thei. Hetianga kawng dik lo zawh tura kan kal chhan hi kan rilru put hmang dik loh vang a ni ngei a, chhungkaw inenkawlna fuh lo piah lamah kan khawtlang inrelbawlnate thleng hian kan ennawn ngam chu a hun tawh khawp mai.A pawimawh ber erawh chu mimal ṭheuhin thil a êng zawng leh a ṭha zawnga kan thlir thiam hi a ni a, eng dinhmunah pawh ding ila a harsatna lam ringawt en lo a, a chinfel dan tur kan hmuh thiam a pawimawh. Journalist-te leh vantlang hmaa thusawi ṭhinte pawhin midangte hnena kan thu puan chhuah kan fimkhur tlan a ngai a, a chhe lai ringawt en loa a ṭha lamte pawh tun aia uara kan pho chhuah thiam a hun tawh hle a ni.He hnam hian rilru hrisel put a mamawh a, chhungkua, khaw-tlang, sorkar leh koh-hran thlengin a kal danah inthlak ngai a awm a nih chuan inen lêt hreh lo se; tuna kan kal dan pangngai ringawtah hi chuan kan ṭhalaite hi an himin an hlim tawk lo niin a lang a, kan rilru put hmang hi a êng zawnga kan sawi danglam hret a hun tawh hle. Rilru hrisel lo kan put ṭhin avanga kan harsatna tawhte hre rengin, rilru hrisel pu turin ṭan la thar ila, mithiamte pawhin tun aia uar leh zau zawkin zirtirna hi thehdarh zel rawh se.", "summary": "Light for Comprehensive Development(LiFCoDe) chuan tun hnaiah MJA member-te tan mental health training an buatsaihin journalist-te chu mipuite ngaihdan siamtir theitu an nih avangin news an ziah danah fimkhur a ngaih thu leh rilru hrisel put a pawimawh thu tarlan a ni. Mizo ṭhalai zingah rilru lama harsatna tawk eng emaw zat an awm a, inawkhlum hialte pawh an awm ṭhin a, kan rilru put hmang thlak ngaihna tam tak a awm tih a chiang a, chhungkaw inenkawlna leh kan khawtlang inrelbawlnate thleng hian kan ennawn ngam chu a hun tawh hle. A pawimawh ber erawh mimal ṭheuhin thil a êng zawng leh a ṭha zawnga kan thlir thiam a, eng dinhmunah pawh ding ila a harsatna lam ringawt enlo a, a chinfel dan tur kan hmuh thiam a pawimawh. Journalist-te leh vantlang hmaa thusawi ṭhinte pawhin a chhe lai ringawt enloa a ṭha lamte pawh tun aia uara kan pho chhuah thiam a hun tawh hle. He hnam hian rilru hrisel a putna turin chhungkua, khawtlang, sorkar leh kohhran thlengin a kal danah inthlak ngai a awm a nih chuan inen lêt hrehlo se; kan rilru put hmang hi a êng zawngin sawi danglam ila, rilru hrisel pu turin ṭan la thar ila, mithiamte pawhin tun aia uar leh zau zawkin zirtirna hi thehdarh zel rawh se." }, { "summarization_id": "40", "url": "https://zothlifim.com/editorial/2021/01/editorial-bawlhhlawh-senghawi/", "file_name": "SMizo_5_13-02", "original_text": "Lawngtlai District chhung Hruitezawl Village Council huam chhunga Bawinu (Kolodyne) luia hmun pakhat, Lungmak/Lungmawi chu tunlaia khualzinte’n an tlawh ṭhin avangin leh, he hmun mawina leh hlutna te chawisan zel a nih theih nan leh ṭha taka humhalh a nih theih nan te, a tlawhtute tan pawh a lo him zawk nan te Lawngtlai District Magistrate chuan Bawinua Lungmak/Lungmawi tlawh tura kal reng rengte chu mahni bawlhhlawh fai taka senghawi leh vek turte, bomb/dynamo/generator/tur hmanga sangha man lo turtein thupek a chhuah a, thupek zawmlote chu dân anga hrem an nih tur thu a tarlang bawk a ni. Mizorama Environmentalist tam takte sawi nasat ber chu hmun mawi leh nuam deuh, tuten emaw an tlawh pawh aṭanga mi tam zawkin an hriat ve hnua, tlawhtu an tam apiangin hmun ṭawp takah a chang thuai ṭhin niin an sawi a, hemi awmzia chu, a tlawhtu tam takin bawlhhlawh an hnutchhiah nasat ṭhin vang a ni. Mizoramah hian tlang thlengthaw nuam leh mawi tak takte, lui/kawr mawi leh nuam tak tak kan nei tam hle a, heng kan hmun neih tam takte hi chu a panna kawng mumal awm lo leh a panna nuam lo tak takte a nih avangin mipui nawlpuiin kan tlawh pawh theih loh leh kan tlawhpawh ngai loh hi a tam zawk an ni hial ang. Hetihlai hian tunah chuan lirthei neite kan tam tawh a, a panna kawng nuam deuhte chu kan tlawhpawh nasa ta hle a, heng hmun nuam leh tlawh nasat deuhte hi a enkawltu mumal an awm loh chuan bawlhhlawh (thil eina kawr ruak leh sarang etc.) a tam thei hle. Mi engemawzatina bawlhhlawh an kalsan tlingkhawm chu a lo tam tham tawh ṭhin a, reiloteah hnawksak tham a ni a, kha hmun khan a mawina leh a nawmna a hloh phah thuai ṭhin a ni. Kan ram nuam leh mawi tak hian a nawmna leh mawina an hloh mai loh nan mipuite hian khawi i loa kan chhuahvahna reng rengah kan bawlhhlawhte hawn lêt leh ṭhin ila, kan hâwn lêt theilo a nih pawhin kan bawlhhlawhte chu keimahni ngeiin kan senghawi leh kan tihriral zel hi a ram neitute kan nih anga kan mawhphurhna a ni tih i hre thar ang u.", "summary": "Lawngtlai District chhung Hruitezawl Village Council huam chhunga Bawinu (Kolodyne) luia hmun pakhat, Lungmak/Lungmawi chu tunlaia khualzinte'n an tlawh nasa hle a, he hmun hi a mawina leh a hlutna te chawisan zel a nih theih nan leh tha taka humhalh anih theih nan Lawngtlai District Magistrate thuchhuak angin helai hmun tlawh reng reng te'n mahni bawlhhlawh senghawi leh vek tur a ni a, tin, bomb leh tur hmang sangha man lo turtein thupek a chhuah a ni. Mizoram ah hian hmun thengthaw nuam tak tak a tam em em a, miin lirthei hmang in kan tlawh zung zung tawh a kan bawlhhlawh te kan kalsan chuan reilote ah hnawksak tham ani a, a hmun mawina leh hlutna te a bo mai thin. Kan chhuahvahna apiangah kan bawlhhlawh te kan hawnlet a kan tih thianghlim zel hi a ram neitu kan nih ang a kanmawhphurhna ani tih hriat thar a ngai ani." }, { "summarization_id": "41", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/517", "file_name": "F_Mizo_Sum_11_28/1/25", "original_text": "Tuipuiral Zirlai Pawl (TZP) chuan tun hnai khan General Conference vawi 35-na an hmang a, resolution pathum an pass a, chu'ngte chu - East Tuipui huam chhunga Civil SDO dah, sorkar enkawl Higher Secondary School din leh an bial chhunga damdawi-in, doctor awm lohnaa doctor dah phûtnate a ni.Tuipuiral zirlaite'n an dinhmun leh Mizo­ram hmun dangte din­hmun thlira rawtna an siamte hi ngun taka thir chuan hma an la sawn lohna nemnghettu angin a ngaih theih. Mizoramah hian a bial leh tlang dung anga Civil SDO awmlohna leh sorkar enkawl Higher Secondary School awm lohna hi a tam vak tawh lo mai thei a, a la nei lo zingah Tuipuiral hi an tel.Tunah hian Tuipuiral mipuite chuan sorkar tharah rinna nghatin beiseina sang tak nen inthlanah pawh an hawi lam an tichiang tawh a, an rinna nghahna sorkar hian Tuipuiral mipuite mamawh hi phuhruksak thei se a ṭha khawp mai. Sum leh pai indaihlohna avangin sorkar hian khua zawng zawng a tichangtlung thei hauh lo a; nimahsela hetiang ram bial khat lian tawk takah hi chuan hmasawnna ruhrel din hi a ti thei ngei tur a ni.TZP hian tute emaw an bei lo a, tute emaw intihlar tumna lam an ngaihtuah lo a, tute emaw tan an thawk lo; Tuipuiral hmasawnna tur an ngaihtuah tih a lang. Heng an thil phût pathum - East Tuipui huam chhunga Civil SDO dah, sorkar enkawl Higher Secondary School din leh an bial chhunga damdawi-in, doctor awm lohnaa doctor dahte hi sorkar hian a duh chuan a tihlawhtling thei ngeiin a rinawm. Tuipuiral Zirlai Pawl (TZP) chuan tun hnai khan General Conference vawi 35-na an hmang a, resolution pathum an pass a, chu'ngte chu - East Tuipui huam chhunga Civil SDO dah, sorkar enkawl Higher Secondary School din leh an bial chhunga damdawi-in, doctor awm lohnaa doctor dah phûtnate a ni.Tuipuiral zirlaite'n an dinhmun leh Mizo­ram hmun dangte din­hmun thlira rawtna an siamte hi ngun taka thir chuan hma an la sawn lohna nemnghettu angin a ngaih theih. Mizoramah hian a bial leh tlang dung anga Civil SDO awmlohna leh sorkar enkawl Higher Secondary School awm lohna hi a tam vak tawh lo mai thei a, a la nei lo zingah Tuipuiral hi an tel.Tunah hian Tuipuiral mipuite chuan sorkar tharah rinna nghatin beiseina sang tak nen inthlanah pawh an hawi lam an tichiang tawh a, an rinna nghahna sorkar hian Tuipuiral mipuite mamawh hi phuhruksak thei se a ṭha khawp mai. Sum leh pai indaihlohna avangin sorkar hian khua zawng zawng a tichangtlung thei hauh lo a; nimahsela hetiang ram bial khat lian tawk takah hi chuan hmasawnna ruhrel din hi a ti thei ngei tur a ni.TZP hian tute emaw an bei lo a, tute emaw intihlar tumna lam an ngaihtuah lo a, tute emaw tan an thawk lo; Tuipuiral hmasawnna tur an ngaihtuah tih a lang. Heng an thil phût pathum - East Tuipui huam chhunga Civil SDO dah, sorkar enkawl Higher Secondary School din leh an bial chhunga damdawi-in, doctor awm lohnaa doctor dahte hi sorkar hian a duh chuan a tihlawhtling thei ngeiin a rinawm. Tuipuiral Zirlai Pawl (TZP) chuan tun hnai khan General Conference vawi 35-na an hmang a, resolution pathum an pass a, chu'ngte chu - East Tuipui huam chhunga Civil SDO dah, sorkar enkawl Higher Secondary School din leh an bial chhunga damdawi-in, doctor awm lohnaa doctor dah phûtnate a ni. Tuipuiral zirlaite'n an dinhmun leh Mizo­ram hmun dangte din­hmun thlira rawtna an siamte hi ngun taka thir chuan hma an la sawn lohna nemnghettu angin a ngaih theih. Mizoramah hian a bial leh tlang dung anga Civil SDO awmlohna leh sorkar enkawl Higher Secondary School awm lohna hi a tam vak tawh lo mai thei a, a la nei lo zingah Tuipuiral hi an tel. Tunah hian Tuipuiral mipuite chuan sorkar tharah rinna nghatin beiseina sang tak nen inthlanah pawh an hawi lam an tichiang tawh a, an rinna nghahna sorkar hian Tuipuiral mipuite mamawh hi phuhruksak thei se a ṭha khawp mai. Sum leh pai indaihlohna avangin sorkar hian khua zawng zawng a tichangtlung thei hauh lo a; nimahsela hetiang ram bial khat lian tawk takah hi chuan hmasawnna ruhrel din hi a ti thei ngei tur a ni. TZP hian tute emaw an bei lo a, tute emaw intihlar tumna lam an ngaihtuah lo a, tute emaw tan an thawk lo; Tuipuiral hmasawnna tur an ngaihtuah tih a lang. Heng an thil phût pathum - East Tuipui huam chhunga Civil SDO dah, sorkar enkawl Higher Secondary School din leh an bial chhunga damdawi-in, doctor awm lohnaa doctor dahte hi sorkar hian a duh chuan a tihlawhtling thei ngeiin a rinawm.", "summary": "Tuipuiral Zirlai Pawl(TZP) tun hnaia General Conference vawi 35-na an hmannaah resolution pathum an pass chungte chu- East Tuipui huam chhunga Civil SDO dah,Sorkar enkawl Higher Secondary School din leh an bial chhung damdawi-in,doctor awm lohnaa doctor dah phûtnate a ni.Civil SDO awmlohna leh sorkar enkawl Higher Secondary School awm lohna bial hi a tam vak tawhloh a rinawm laia heng an resolution pass-te hi Tuipuiralin hma an la sawn lohna nemnghettu angin a ngaih theih,sorkar hian khua zawng zawng a tichangtlung thei hauh lo a;mahse,bial khat lian tawk takah hi chuan hmasawnna ruhrel din hi a ti thei ngei tur a ni.TZP hian Tuipuiral hmasawnna tur an ngaihtuah tih a lang a,heng an thil phût pathumte hi sorkar hian a duh chuan a tihlawhtling thei ngeiin a rinawm." }, { "summarization_id": "42", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/130253", "file_name": "F_MIZO_SUM_17_4/2/25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan rangkachak tawlhrûk suam thubuai chhui tura ngenna Central Bureau of Investigation (CBI)-ah a thawn tawh a, CBI aṭangin chhanna an la dawng lo. Rangkachak kg. 50, cheng vbc. 14.5 vel hû tawlhrûk phurtu December 14, 2015 zana suam thubuaiah hian mi 14 man an ni tawh a, mahse an vaiin Court chuan bail-in a chhuah a ni.Rangkachak tawlhruk thubuai hi a kal zel dan tur hriatthiam a harsa a, mipui mimir (layman) tan phei chuan thil awm dan hi thlir thiam a harsa takzet tawh a ni. Rangkachak tawlhruk a nih thu hre chiang a, a phurtu nia inchhalte ngei pawh man an nih loh dante, dan loa cheng vaibelchhe tam tak hu thil che vela tumah hlin an la ni lote hi mipui nawlpui tan chuan a chhan hriatthiam a harsa hle.He thil hi hetia zuih ral mai tur a nih chuan a pawi dawn hle mai a, Mizoram hi dan loa thil tawlhruk awlsamna, thil tawlh rutute an zalenna leh 'smuggler' tia miin an puh theih mai turte pawh an duh anga an khawsak theihna ramah kan chhuah mai ang tih hlauhawm ta.Police lamin a rangkachak bo lam aiin insuamna thleng hi an ngaimawh zawk leh an chhui tur zawk a nih thu an sawi a, anni lam hi chuan silai nena intin chunga insuam hi an ngaih serious lai ber niin a lang. Mipui lamina rangkachak leh a pawisa in-hnamhnawih tam avangin helam hi kan hawi ṭhup a, Police mit aṭang chuan heng thil hi Custom lam chan a ni. Custom lamin chhui zui vak an tum bik lo a, a mantu an ni lo a, rangkachak hi a bo ngei tih finfiahna awm lo a, an tawlh ru ngei tih an hriat theih bawk si loh avangin an kut an sil a ni ber.CBI meuh pun an ni a, anni lam lahin ngawih an la chuh tlat mai si a; Mizorama insuamna lian tak thleng, cheng vaibelchhe 14 vel inhnamhnawihna thubuai hi a hlamzuih mai lohna turin eng thil emaw tih a ngai a, thuneitu lam an ṭan a ngai e. Mizoram sorkar chuan rangkachak tawlhrûk suam thubuai chhui tura ngenna Central Bureau of Investigation (CBI)-ah a thawn tawh a, CBI aṭangin chhanna an la dawng lo. Rangkachak kg. 50, cheng vbc. 14.5 vel hû tawlhrûk phurtu December 14, 2015 zana suam thubuaiah hian mi 14 man an ni tawh a, mahse an vaiin Court chuan bail-in a chhuah a ni.Rangkachak tawlhruk thubuai hi a kal zel dan tur hriatthiam a harsa a, mipui mimir (layman) tan phei chuan thil awm dan hi thlir thiam a harsa takzet tawh a ni. Rangkachak tawlhruk a nih thu hre chiang a, a phurtu nia inchhalte ngei pawh man an nih loh dante, dan loa cheng vaibelchhe tam tak hu thil che vela tumah hlin an la ni lote hi mipui nawlpui tan chuan a chhan hriatthiam a harsa hle.He thil hi hetia zuih ral mai tur a nih chuan a pawi dawn hle mai a, Mizoram hi dan loa thil tawlhruk awlsamna, thil tawlh rutute an zalenna leh 'smuggler' tia miin an puh theih mai turte pawh an duh anga an khawsak theihna ramah kan chhuah mai ang tih hlauhawm ta.Police lamin a rangkachak bo lam aiin insuamna thleng hi an ngaimawh zawk leh an chhui tur zawk a nih thu an sawi a, anni lam hi chuan silai nena intin chunga insuam hi an ngaih serious lai ber niin a lang. Mipui lamina rangkachak leh a pawisa in-hnamhnawih tam avangin helam hi kan hawi ṭhup a, Police mit aṭang chuan heng thil hi Custom lam chan a ni. Custom lamin chhui zui vak an tum bik lo a, a mantu an ni lo a, rangkachak hi a bo ngei tih finfiahna awm lo a, an tawlh ru ngei tih an hriat theih bawk si loh avangin an kut an sil a ni ber.CBI meuh pun an ni a, anni lam lahin ngawih an la chuh tlat mai si a; Mizorama insuamna lian tak thleng, cheng vaibelchhe 14 vel inhnamhnawihna thubuai hi a hlamzuih mai lohna turin eng thil emaw tih a ngai a, thuneitu lam an ṭan a ngai e.", "summary": "Mizoram Sorkar chuan rangkachak tawlhrûk suam thubuai chhui tura ngenna Central Bureau of Investigation(CBI)-ah a thawn tawh a, CBI aṭangin chhanna an la dawnglo. Rangkachak kg.50, cheng vbc.14.5 vel hû tawlhrûk phurtu December 14, 2015 zana suam thubuaiah hian mi 14 man an ni tawh a, mahse an vaiin Court chuan bail-in a chhuah a ni. Rangkachak tawlhruk a nih thu hre chiang a, a phurtute pawh man an nihloh dante, dan loa cheng vaibelchhe tam tak hu thil che vela tumah hlin an la nilote hi mipui nawlpui tan chuan a chhan hriatthiam a harsa hle. Police lamin a rangkachak bo lam aiin insuamna thleng hi an ngaih serious lai ber niin a lang. Custom lamin chhui zui vak an tum biklo a,rangkachak hi a bo ngei tih finfiahna awmlo a, an tawlh ru ngei tih an hriat theih bawk siloh avangin an kut an sil a ni ber. CBI lam lahin ngawih an la chuh a, Mizorama insuamna lian tak thleng, cheng vaibelchhe 14 vel inhnamhnawihna thubuai hi a hlamzuih mailohna turin thuneitu lam an ṭan a ngai e." }, { "summarization_id": "43", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/130218", "file_name": "F_MIZO_SUM_14_4/2/25", "original_text": "Lunglei Civil Hospital-a thawk ṭhin nurse pakhat, Lunglei District Court-in thiam loh a chan-tir tawh chu Lunglei District Court-a chief judicial magistrate chuan tan ina khung loin a chhuah. Court judgement-a a lan danin, CJM chuan nurse hi thubuai vanga a lo tawrh tawhna leh hremna a lo tawrh tawhte chu hremna tlingah a ngaihsak a, chhungkaw châwmtu a nih vang te, criminal record a la neih ngai loh vang te, insiam ṭhatna hun pek duh vang te, a chung thu ngaihtuah a nih chhunginṭha taka a awm vangtein Probation of Offenders Act Section-3 hmangin a chhuah a; chhuah a nih hmain an zilhhau bawk a ni.Court thutlukna a ni a, he thutluknaa lungawi lo chuan court sang zawkah a khing thei a, chuta kalpui kan tum lo a nih chuan court thutlukna sawisel hi thil awmze nei lo a ni. He thutlukna hi mipuiin chhan hrang hrang avangin an ngaihven a, eizawnna pawimawh taka hnathawktu chungchang a ni a, chumi piah lamah political party pakhat an lo lang nawlh bawk a, a kal zel dan hi mipuiin an ngaichang reng a ni.Court hian he nurse hi a thil tih dan dik loa a hriat avangin thiam loh a lo chantir tawh a, a hremna erawh a la puangzar lo. Thiam loh chantir a nih hnu, a hrem dan tur puanzar a nih hma si hian a hnathawhpuite lam lungawi lo an inpun khawm a, political party lam an lo lang bawk. Tunah a hrem dan tur puan a ni a, tan ina khung zui loin thiam loh chantir a ni chungin chhuah a ni.Hei hi a âwm loa ngai an awm a, chutih rualin thiam loh chantir a ni zawk kha âwm lo hle zawka ngai an awm bawk. Mipui ngaihdan chu a thuhmun thei dawn lo a, court thutlukna a nih avangin sawisel zui emaw, vei zui vak emaw awmzia a nei vak lo a; lungawi lo tan chuan court sang zawka kalpui mai chu tihdan awm chhun a nih hmel. A pawimawh ber chu court hian rilru fim tak nen thutlukna a siam turah ngai ila, roreltute berin an rel fel tawh hnuah hi chuan court thutlukna zah thiam leh pawm thiam zir hi a ṭha ber mai awm e. Lunglei Civil Hospital-a thawk ṭhin nurse pakhat, Lunglei District Court-in thiam loh a chan-tir tawh chu Lunglei District Court-a chief judicial magistrate chuan tan ina khung loin a chhuah. Court judgement-a a lan danin, CJM chuan nurse hi thubuai vanga a lo tawrh tawhna leh hremna a lo tawrh tawhte chu hremna tlingah a ngaihsak a, chhungkaw châwmtu a nih vang te, criminal record a la neih ngai loh vang te, insiam ṭhatna hun pek duh vang te, a chung thu ngaihtuah a nih chhunginṭha taka a awm vangtein Probation of Offenders Act Section-3 hmangin a chhuah a; chhuah a nih hmain an zilhhau bawk a ni.Court thutlukna a ni a, he thutluknaa lungawi lo chuan court sang zawkah a khing thei a, chuta kalpui kan tum lo a nih chuan court thutlukna sawisel hi thil awmze nei lo a ni. He thutlukna hi mipuiin chhan hrang hrang avangin an ngaihven a, eizawnna pawimawh taka hnathawktu chungchang a ni a, chumi piah lamah political party pakhat an lo lang nawlh bawk a, a kal zel dan hi mipuiin an ngaichang reng a ni.Court hian he nurse hi a thil tih dan dik loa a hriat avangin thiam loh a lo chantir tawh a, a hremna erawh a la puangzar lo. Thiam loh chantir a nih hnu, a hrem dan tur puanzar a nih hma si hian a hnathawhpuite lam lungawi lo an inpun khawm a, political party lam an lo lang bawk. Tunah a hrem dan tur puan a ni a, tan ina khung zui loin thiam loh chantir a ni chungin chhuah a ni.Hei hi a âwm loa ngai an awm a, chutih rualin thiam loh chantir a ni zawk kha âwm lo hle zawka ngai an awm bawk. Mipui ngaihdan chu a thuhmun thei dawn lo a, court thutlukna a nih avangin sawisel zui emaw, vei zui vak emaw awmzia a nei vak lo a; lungawi lo tan chuan court sang zawka kalpui mai chu tihdan awm chhun a nih hmel. A pawimawh ber chu court hian rilru fim tak nen thutlukna a siam turah ngai ila, roreltute berin an rel fel tawh hnuah hi chuan court thutlukna zah thiam leh pawm thiam zir hi a ṭha ber mai awm e.", "summary": "Lunglei Civil Hospital-a thawk ṭhin nurse pakhat, Lunglei District Court-in thiam loh a chantir tawh chu District Court Chief Judicial Magistrate chuan hremna a lo tawrh tawhte chu hremna tlingah ngaihsakin, chhungkaw châwmtu a nih vangte, criminal record a la neih ngailoh vang te leh insiam ṭhatna hun pek a duh vangtein Probation of Offenders Act Section-3 hmangin tan ina khungkoin a chhuah a, he Court thutluknaa lungawilo chuan court sang zawkah a khing thei a ni. He thutlukna hi eizawnna pawimawh taka hnathawktu chungchang anih avang leh political party pakhat hming a lan avangin mipuiin an ngaichang reng a, he nurse hi Court-in tan ina khung zuiloin thiamloh chantir a ni chungin chhuah a ni. Engpawhnise mipui ngaihdan a inang thei dawnlo a, court thutlukna a nih avangin sawisel zui leh vei zui vak awmzia a neilo a, lungawilo tan chuan court sang zawka kalpui mai chi a ni. A pawimawh ber chu roreltute berin an rel fel tawh hnuah hi chuan court thutlukna zah thiam leh pawm thiam zir hi a ṭha ber mai awm e." }, { "summarization_id": "44", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9196", "file_name": "H-210-13/02/2025-mi 777 an positive ta", "original_text": "Mizoramah August 15 thleng khan Covid-19 positive 777 hmuh chhuah an ni tawh a, tun thlengin Covid-19 avanga nunna chân Mizoramah an awm lo.Khawvel buaipui hripuiin Mizoram a luh ve hma aṭangin sorkar leh mipui ṭang rualin theihtawp kan chhuah tlang a, hun rei tak chhung chu Covid-19 vei awm mang lohna state kan ni. State pawna awmte an lo haw a ṭul a, loh theih lohna avangin sipaite pawh an lo luh a ṭul a, kan nitin mamawhte phurh luh a ṭul bawk a, state dangte ang bawkin zawi zawiin Covid-19 hri hi kan state-ah a lo lut ve ta.Covid-19 hi lockdown hmanga do hi sawt bawk mah se inkharkhip reng thei tur khawpin kan khawsak dinhmunin a zir lo ve thei a, Mizorama inkharkhip avangin chhungkaw tam tak eizawnnain a tuar a ni. Hetihlai hian 'a hlauhawm lohlaia inkharkhip a, a hlauhawm huna inkharkhip duh leh si lo,' tia phun pawl an awm bawk a, an ṭanna hi a dik ve tho ang.Tunah hi chuan sorkarin lockdown neih chhunzawm a tum lo mai ni loin August 27 hian Village Council leh Local Council inthlan kalpui a tum a, mipui nuai chuang an chet velna tur a huaihawt dawn a ni. Kan dinhmun en hi chuan mahni ngaihdan lam sawi uar a, a hlauhawmna leh kan dinhmun chhiat thut theih dan hi sawi vak theih a ni a, chutihlaiin tun thlenga thihpui kan la awm miau loh avangin Covid-19 hi hri hlauhawm vak loa sawi pawlte pawh an awm ta.Engpawhnise kan state dinhmun kan hria a, Covid-19 positive 777 zet kan neih ve tak avang hian he hripui hi a la ṭai darh zel palh thei a. Hri vei an pun zel lohna tura rorel thiam hi a pawimawh a, thihpui kan awm hnua hlauh thar chiam ai chuan, thihpui kan awm hmaa ṭan mar pât hi a pawimawh hle a ni. Mizoramah August 15 thleng khan Covid-19 positive 777 hmuh chhuah an ni tawh a, tun thlengin Covid-19 avanga nunna chân Mizoramah an awm lo.Khawvel buaipui hripuiin Mizoram a luh ve hma aṭangin sorkar leh mipui ṭang rualin theihtawp kan chhuah tlang a, hun rei tak chhung chu Covid-19 vei awm mang lohna state kan ni. State pawna awmte an lo haw a ṭul a, loh theih lohna avangin sipaite pawh an lo luh a ṭul a, kan nitin mamawhte phurh luh a ṭul bawk a, state dangte ang bawkin zawi zawiin Covid-19 hri hi kan state-ah a lo lut ve ta.Covid-19 hi lockdown hmanga do hi sawt bawk mah se inkharkhip reng thei tur khawpin kan khawsak dinhmunin a zir lo ve thei a, Mizorama inkharkhip avangin chhungkaw tam tak eizawnnain a tuar a ni. Hetihlai hian 'a hlauhawm lohlaia inkharkhip a, a hlauhawm huna inkharkhip duh leh si lo,' tia phun pawl an awm bawk a, an ṭanna hi a dik ve tho ang.Tunah hi chuan sorkarin lockdown neih chhunzawm a tum lo mai ni loin August 27 hian Village Council leh Local Council inthlan kalpui a tum a, mipui nuai chuang an chet velna tur a huaihawt dawn a ni. Kan dinhmun en hi chuan mahni ngaihdan lam sawi uar a, a hlauhawmna leh kan dinhmun chhiat thut theih dan hi sawi vak theih a ni a, chutihlaiin tun thlenga thihpui kan la awm miau loh avangin Covid-19 hi hri hlauhawm vak loa sawi pawlte pawh an awm ta.Engpawhnise kan state dinhmun kan hria a, Covid-19 positive 777 zet kan neih ve tak avang hian he hripui hi a la ṭai darh zel palh thei a. Hri vei an pun zel lohna tura rorel thiam hi a pawimawh a, thihpui kan awm hnua hlauh thar chiam ai chuan, thihpui kan awm hmaa ṭan mar pât hi a pawimawh hle a ni. Mizoramah August 15 thleng khan Covid-19 positive 777 hmuh chhuah an ni tawh a, tun thlengin Covid-19 avanga nunna chân Mizoramah an awm lo. Khawvel buaipui hripuiin Mizoram a luh ve hma aṭangin sorkar leh mipui ṭang rualin theihtawp kan chhuah tlang a, hun rei tak chhung chu Covid-19 vei awm mang lohna state kan ni. State pawna awmte an lo haw a ṭul a, loh theih lohna avangin sipaite pawh an lo luh a ṭul a, kan nitin mamawhte phurh luh a ṭul bawk a, state dangte ang bawkin zawi zawiin Covid-19 hri hi kan state-ah a lo lut ve ta. Covid-19 hi lockdown hmanga do hi sawt bawk mah se inkharkhip reng thei tur khawpin kan khawsak dinhmunin a zir lo ve thei a, Mizorama inkharkhip avangin chhungkaw tam tak eizawnnain a tuar a ni. Hetihlai hian 'a hlauhawm lohlaia inkharkhip a, a hlauhawm huna inkharkhip duh leh si lo,' tia phun pawl an awm bawk a, an ṭanna hi a dik ve tho ang. Tunah hi chuan sorkarin lockdown neih chhunzawm a tum lo mai ni loin August 27 hian Village Council leh Local Council inthlan kalpui a tum a, mipui nuai chuang an chet velna tur a huaihawt dawn a ni. Kan dinhmun en hi chuan mahni ngaihdan lam sawi uar a, a hlauhawmna leh kan dinhmun chhiat thut theih dan hi sawi vak theih a ni a, chutihlaiin tun thlenga thihpui kan la awm miau loh avangin Covid-19 hi hri hlauhawm vak loa sawi pawlte pawh an awm ta. Engpawhnise kan state dinhmun kan hria a, Covid-19 positive 777 zet kan neih ve tak avang hian he hripui hi a la ṭai darh zel palh thei a. Hri vei an pun zel lohna tura rorel thiam hi a pawimawh a, thihpui kan awm hnua hlauh thar chiam ai chuan, thihpui kan awm hmaa ṭan mar pât hi a pawimawh hle a ni.", "summary": "17th August,2020 Covid-19 Mizorama a luh hma aṭangin sawrkar leh mipui an ṭangrual tlat a.Hun rei tak chhung chu Covid-19 vei awm mang lohna state kan ni.State pawna awmte leh sipai lo hawte leh kan nitin mamawh phurh luh a ṭul bawk avangin state dangte angin Covid-19 hi kan state-ah a lo lut ve ta a.Mizoramah August ni 15 thleng khan Covid-19 positive 777 hmuh chhuah niin,covid-19 avanga nunna chan erawh an awm lo. Heti chung hian sawrkarin lockdown a kalpui dawn lo a,August ni 27 ah Village Council leh Local Council inthlan kalpui tumin,mipui nuai chuang an chet velna tur a huaihawt dawn a ni.Covid-19 hri avanga thi la awm lo mah ila,a inven dan kan thiam loh chuan ṭai darh huk reng thei a ni a.Thihpui kan awm hnua hlauh thar ai chuan thihpui kan awm hmaa ṭan mar pat hi a pawimawh hle a ni." }, { "summarization_id": "45", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17280", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_13.2.25", "original_text": "Mizoram chief minister chuan, tun hnaiah zirtirtu laka sawiselna awm chungchang sawiin, \"Zirtirtu lâk vel leh transfer vela buainate hi economics hmasawnnain a chinfel vek theih. Miin kum khata nuai 5-7 an lak luh a, school fee tur an neih chuan public school lo-ah an luhtir thei ang,\" a ti.Tun hnaiah School Education department hnuaia hna lak danah sawi­selna a nasa a, chu­mi chungchang chu chief minister hian thil dang a sawi pah­in a sawi chhuak. CM hian he hna lam buaina hi a hriatpui tih a lang a, chutihlaiin pawisa hmanga chinfel tum anga thu a sawi hi a vanduaithlak takzet a ni.He buaina hi economy nena inkaihhnawih lam aiin hna lâk dan kalphung hi a ni zawk mah a, advertisement chhuah loa hna an lak avangin dem a hlawh a ni. Hemi hma lawka zirtirtu 1,000 dawn lâk danah pawh MPSC kutah dah a ni lo a, recruitment rules mumal tak duan a ni lo bawk a, a hmaa zirtirtu hna lâkna tura tehna ṭhenkhatte hman zui a ni ta lo bawk.Engpawhnise tun hnaia zirtir-tu lâk chungchanga buaina inṭanna hi chu a hna lak dan kalphung hi a ni ber. Pawisa neih ngah tak avanga chinfel theih chi niin a lang lo a, dik taka kala chinfel chi zawk a ni ang. Mizorama kan chief minister neih­ten thu inchuh pawi­mawh tak awmte an sawi pial mai ṭhin hi a pawi a, Mizo ṭhalaiten dik taka dan anga sorkar hna lâk an duhlaia kan chief minister kam chhuak hian ngaihtuah a tithui ngawt mai. Mizoram chief minister chuan, tun hnaiah zirtirtu laka sawiselna awm chungchang sawiin, \"Zirtirtu lâk vel leh transfer vela buainate hi economics hmasawnnain a chinfel vek theih. Miin kum khata nuai 5-7 an lak luh a, school fee tur an neih chuan public school lo-ah an luhtir thei ang,\" a ti.Tun hnaiah School Education department hnuaia hna lak danah sawi­selna a nasa a, chu­mi chungchang chu chief minister hian thil dang a sawi pah­in a sawi chhuak. CM hian he hna lam buaina hi a hriatpui tih a lang a, chutihlaiin pawisa hmanga chinfel tum anga thu a sawi hi a vanduaithlak takzet a ni.He buaina hi economy nena inkaihhnawih lam aiin hna lâk dan kalphung hi a ni zawk mah a, advertisement chhuah loa hna an lak avangin dem a hlawh a ni. Hemi hma lawka zirtirtu 1,000 dawn lâk danah pawh MPSC kutah dah a ni lo a, recruitment rules mumal tak duan a ni lo bawk a, a hmaa zirtirtu hna lâkna tura tehna ṭhenkhatte hman zui a ni ta lo bawk.Engpawhnise tun hnaia zirtir-tu lâk chungchanga buaina inṭanna hi chu a hna lak dan kalphung hi a ni ber. Pawisa neih ngah tak avanga chinfel theih chi niin a lang lo a, dik taka kala chinfel chi zawk a ni ang. Mizorama kan chief minister neih­ten thu inchuh pawi­mawh tak awmte an sawi pial mai ṭhin hi a pawi a, Mizo ṭhalaiten dik taka dan anga sorkar hna lâk an duhlaia kan chief minister kam chhuak hian ngaihtuah a tithui ngawt mai. Mizoram chief minister chuan, tun hnaiah zirtirtu laka sawiselna awm chungchang sawiin, \"Zirtirtu lâk vel leh transfer vela buainate hi economics hmasawnnain a chinfel vek theih. Miin kum khata nuai 5-7 an lak luh a, school fee tur an neih chuan public school lo-ah an luhtir thei ang,\" a ti. Tun hnaiah School Education department hnuaia hna lak danah sawi­selna a nasa a, chu­mi chungchang chu chief minister hian thil dang a sawi pah­in a sawi chhuak. CM hian he hna lam buaina hi a hriatpui tih a lang a, chutihlaiin pawisa hmanga chinfel tum anga thu a sawi hi a vanduaithlak takzet a ni. He buaina hi economy nena inkaihhnawih lam aiin hna lâk dan kalphung hi a ni zawk mah a, advertisement chhuah loa hna an lak avangin dem a hlawh a ni. Hemi hma lawka zirtirtu 1,000 dawn lâk danah pawh MPSC kutah dah a ni lo a, recruitment rules mumal tak duan a ni lo bawk a, a hmaa zirtirtu hna lâkna tura tehna ṭhenkhatte hman zui a ni ta lo bawk. Engpawhnise tun hnaia zirtir-tu lâk chungchanga buaina inṭanna hi chu a hna lak dan kalphung hi a ni ber. Pawisa neih ngah tak avanga chinfel theih chi niin a lang lo a, dik taka kala chinfel chi zawk a ni ang. Mizorama kan chief minister neih­ten thu inchuh pawi­mawh tak awmte an sawi pial mai ṭhin hi a pawi a, Mizo ṭhalaiten dik taka dan anga sorkar hna lâk an duhlaia kan chief minister kam chhuak hian ngaihtuah a tithui ngawt mai.", "summary": "Mizoram chief minister chuan, tun hnaiah zirtirtu laka sawiselna awm chungchang sawiin, \"Zirtirtu lâk vel leh transfer vela buainate hi economics hmasawnnain a chinfel vek theih. Miin kum khata nuai 5-7 an lak luh a, school fee tur an neih chuan public school lo-ah an luhtir thei ang,\" a ti. CM hian he hna lan buaina hi a hriatpui tih a lang a. Chutihlaiin pawisa hmanga chinfel tum anga thu a sawi hi a vanduaithlak takzet. He buaina hi economy nena inkaihhnawih aiin hna lak dan kalphung zawk hi a ni a, advertisement chhuah loa hna an lak avangin dem a hlawh a ni. Hemi hma lawka zirtirtu 1000 dawn lakah pawh MPSC kutah a dah lo. Pawisa ngah tak avanga chinfel theih chi a ni lo a, dik taka kala chinfel chi a ni zawk. Mizo thalaiten dik taka dan anga sorkar hna lak an duhlaia kan CM kan chhuak hian ngaihtuah a tithui ngawt mai." }, { "summarization_id": "46", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19474", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Mizo Students' Union (MSU) chuan tun hnai khan General Conference vawi 18-na an hmang a; MSU hian, zirtirtu ai kal late zawn chhuah a, hrem an nih theih nana hmalak an rêl.Mizorama kan buaina lian ber chu sorkar hnathawk ai kal lak ching an awm hi a ni. School Education department hnuaiah ai kal la hi an tam ber awm e. Heng mite hi sorkar hnathawk ni reng si, sorkarin thawk tura a dahnaa awm duh loa hmun nuam zawka awma hlawh tlem zawka midang chhawr chhawn ching an ni a, hetianga tih hi sorkar dan bawhchhiatna lian tak a ni.Tun hnaia zirtirtu lak a ṭul chhan lian tak pakhat chu Mizoram sorkar sikula zirtirtu indaih loh lutuk vang lam niin, thiangtlang kilkhawr zawka zirtirtu indaih loh vang a ni. Zep nak emaw, khawpui hmun ṭhenkhatah chuan zirtirtu lamin ṭhahnemngai takin an zirlai tur an 'zawng khawm' hial tawh a, an sikul kharsak a nih mai hlauin zirtirtu hmun nuam zawka awmte chuan zirlai tur a zawnin an zawng tawh a ni.Hetihlai hian zir­tirtu ṭhenkhat mahni thawhna tur hmun kilkhawr deuh a nih vanga kal duh lo a, ai kal lak ching an awm hi a vanduaithlak hle. Sorkar hian a duhna hmunah a hnathawkte hi a dah thei hlawl lo a nih pawhin, ai kal lak ching tal hi chu a titawp ngei tur a ni. Tunah chuan zirlai pawl zawkin ai kal lak tihtawp tumin ṭan lak an rel ta hial a, engpawhnise hei hian rah ṭha chhuahin Mizoram sorkar hnuaia ai kal lak hi tawp tawh rawh se. Mizo Students' Union (MSU) chuan tun hnai khan General Conference vawi 18-na an hmang a; MSU hian, zirtirtu ai kal late zawn chhuah a, hrem an nih theih nana hmalak an rêl.Mizorama kan buaina lian ber chu sorkar hnathawk ai kal lak ching an awm hi a ni. School Education department hnuaiah ai kal la hi an tam ber awm e. Heng mite hi sorkar hnathawk ni reng si, sorkarin thawk tura a dahnaa awm duh loa hmun nuam zawka awma hlawh tlem zawka midang chhawr chhawn ching an ni a, hetianga tih hi sorkar dan bawhchhiatna lian tak a ni.Tun hnaia zirtirtu lak a ṭul chhan lian tak pakhat chu Mizoram sorkar sikula zirtirtu indaih loh lutuk vang lam niin, thiangtlang kilkhawr zawka zirtirtu indaih loh vang a ni. Zep nak emaw, khawpui hmun ṭhenkhatah chuan zirtirtu lamin ṭhahnemngai takin an zirlai tur an 'zawng khawm' hial tawh a, an sikul kharsak a nih mai hlauin zirtirtu hmun nuam zawka awmte chuan zirlai tur a zawnin an zawng tawh a ni.Hetihlai hian zir­tirtu ṭhenkhat mahni thawhna tur hmun kilkhawr deuh a nih vanga kal duh lo a, ai kal lak ching an awm hi a vanduaithlak hle. Sorkar hian a duhna hmunah a hnathawkte hi a dah thei hlawl lo a nih pawhin, ai kal lak ching tal hi chu a titawp ngei tur a ni. Tunah chuan zirlai pawl zawkin ai kal lak tihtawp tumin ṭan lak an rel ta hial a, engpawhnise hei hian rah ṭha chhuahin Mizoram sorkar hnuaia ai kal lak hi tawp tawh rawh se. Mizo Students' Union (MSU) chuan tun hnai khan General Conference vawi 18-na an hmang a; MSU hian, zirtirtu ai kal late zawn chhuah a, hrem an nih theih nana hmalak an rêl. Mizorama kan buaina lian ber chu sorkar hnathawk ai kal lak ching an awm hi a ni. School Education department hnuaiah ai kal la hi an tam ber awm e. Heng mite hi sorkar hnathawk ni reng si, sorkarin thawk tura a dahnaa awm duh loa hmun nuam zawka awma hlawh tlem zawka midang chhawr chhawn ching an ni a, hetianga tih hi sorkar dan bawhchhiatna lian tak a ni. Tun hnaia zirtirtu lak a ṭul chhan lian tak pakhat chu Mizoram sorkar sikula zirtirtu indaih loh lutuk vang lam niin, thiangtlang kilkhawr zawka zirtirtu indaih loh vang a ni. Zep nak emaw, khawpui hmun ṭhenkhatah chuan zirtirtu lamin ṭhahnemngai takin an zirlai tur an 'zawng khawm' hial tawh a, an sikul kharsak a nih mai hlauin zirtirtu hmun nuam zawka awmte chuan zirlai tur a zawnin an zawng tawh a ni. Hetihlai hian zir­tirtu ṭhenkhat mahni thawhna tur hmun kilkhawr deuh a nih vanga kal duh lo a, ai kal lak ching an awm hi a vanduaithlak hle. Sorkar hian a duhna hmunah a hnathawkte hi a dah thei hlawl lo a nih pawhin, ai kal lak ching tal hi chu a titawp ngei tur a ni. Tunah chuan zirlai pawl zawkin ai kal lak tihtawp tumin ṭan lak an rel ta hial a, engpawhnise hei hian rah ṭha chhuahin Mizoram sorkar hnuaia ai kal lak hi tawp tawh rawh se.", "summary": "MSU chuan tun hnai khan General Conference vawi 18-na an hmang a; MSU hian, zirtirtu ai kal late zawn chhuah a, hrem an nih theih nana hmalak an rêl. Mizorama kan buaina lian ber chu sorkar hnathawk ai kal lak ching an awm hi a ni. School Education department hnuaiah ai kal la hi an tam ber awm e. Hemi te hi sorkar hnathawk ni si, an thawhna hmuna awm duh lo, hlawh tlem zawka midang chhawr ching an ni a, dan bawhchhiatna a ni. Tun hnaia zirtirtu lak a tul chhan pakhat chu sorkar sikula zirtirtu indaih loh lam ai mahin thingtlang lama zirtirtu indaih loh vang a ni. Khawpui hmun thenkhatah chuan zirtirtu lamin zirlai tur an zawng hial tawh a, an sikul kharsak an hlauh vang a ni. Hetihlai hian zirtirtu thenkhat an thawhna tur avanga aikal lak ching an tam em em a, sorkar hian a duhna hmunah a hnathawkte hi a dah thei lo a nih pawhin aikal lak chingte tal hi chu a titawp tur a ni. Tunah zirlai pawl zawkin ai kal lak tihtawp tumin tan an la a, engpawhnise hei hian rah tha chhuah rawh se." }, { "summarization_id": "47", "url": "https://theaizawlpost.org/mamata-banerjee-in-doctor-te-ka-vau-lo-ti/", "file_name": "SMizo_10_22-02", "original_text": "West Bengal-a doctor lungawilohna lantir te chuan Chief Minister Mamata Banerjee-i’n hnathawk chhunzawm tawh tura a ngenna chu an hnawl a. Banerjee chuan doctor-te chu Supreme Court-in ngenna a siam anga an hna chhunzawm turin a ngen a ni. “Supreme Court-in junior doctor te chu hnathawk chhunzawm turin a ngen a. Mi tam tak enkawl ngai leh mamawh thi mai thei an awm mek a, mirethei te te an ni a, private healthcare man to tak tak a inenkawl thei an ni ve lo” tiin Mamata chuan a sawi a. Chief Minister chuan, “Supreme Court chuan a hma pawhin State sorkar chuan a tul chuan chet la turin thuneihna a nei a. FIR ka thehlut a nih chuan an hma lam hun a khawih pawi thei a, passport, visa an hmu thei dawn lo” tiin a sawi bawk. “Vawiin thlengin in lakah engmah tih kan la nei lo. In duh leh phut te hi ka hre thiam a, justice in duh a ni. Tunah chuan hnathawk turin let leh tawh rawh u,” tiin Mamata chuan a sawi bawk a. Mahse lungawilohna lantir doctor te chuan tlawm mai an tum lo va, a chhan ber pawh an demand te tihhlawhtlinin a awm lo an ti thung. Kolkata a protest march an neihnaah Banerjee thusawi chuan a tihhnual thu an sawi bawk a. Shyambazar a rally neihnaah doctor-te chuan Chief Minister chuan ‘a rukin a vau a ni’ tiin an sawi a. Sorkarin an demand a tihlawhtling lo a nih chuan hna an thawk chhunzawm dawn loh thu an sawi zui bawk a. “Commissioner of Police Vineet Goyal a ban kan phut tlat a. Principal hlui Sandip Ghosh chu man emaw suspend emaw a la ni lo va, CBI leh ED office a kartawn reng mai zawk a. Eng vangin nge tun thleng thlenga suspend a la nih loh? Pawngsual leh tualthahna thlenga mawhphurtu chu tun tlengin manin a la awm lo va, finfiahna thukruk tum mi thenkhatte pawh manin an la awm lo,” tiin doctor te chuan an sawi ve thung. “CM Mamata Banerjee thusawi hi a ruka invauna a ni a, doctor te lakah hremna emaw lekkawh a la nei lo va, a duh a nih chuan a la ti em em thung ang. Hna kan thawh chhunzawm theih loh chhan hi kan thiam loh a ni lo va. Hmalakna tha awm se kan thawk em em ang,” tiin an sawi bawk. R.G. Kar Medical College and Hospital a thawk resident doctor pakhat pawhin Chief Minister thusawi chuan a tihhnual thu a sawi a. “Min tihnual takzet a ni. Tun ang hunah hian sorkar hi kan lam tang tur zawk a ni,” tiin a sawi. -- Advertisement -- Doctor te vau lo West Bengal Chief Minster Mamata Banerjee chuan junior doctor te chu a vau lo tia sawiin, ni 21 lai hnathawk duh lova awm tawh doctor te vau anga an sawina chu ‘dawt muhlum’ tiin a sawi. “Medical students emaw an movement kalh zawngin tawngkam khat pawh ka la chhakchhuak lo. An movement hi ka thlawp zawk a ni. An movement hi a genuine bawk a. Ka vau ngai lo va, mi thenkhatin vau angin min chhuah a , chu chu dawt muhlum a ni” tiin a sawi. Banerjee chuan, “BJP te kalh zawngin tawngkam ka nei a. An kalh zawnga ka tawngna chhan pawh Government of India thlawpna an neih nen kan State a democracy vauin anarchy din an tum vang a ni. Centre thlawpna hmangin kan state-ah dan awmze nei lova siam tumin chu chu duh lovin ka tawngchhuak a ni,” tiin a sawi.", "summary": "West Bengal-a docor lunawilohna lantir te chuan Chief Minister Mamata Banerjee-i'n hnathawk chhunzawm tawh tura a ngenna chu an hnawl a. Mi tam tak enkaw ngai leh mamawh thi mai thei an awm mek a, mirehei te e an ni a, private healthcare man to tak tak a inenkawl thei an ni ve lo ati. Mahse lungawi lohna lantir doctor-te chuan an demand-te tihhlawhtlin a awm hma chuan tlawm mai an tum lo thung. Commissioner of Police Vineet Goyal chu man emaw suspend emaw a la ni lo va, CBI leh ED office a kartawn reng mai zawk a, pawngsual leh tualthahna thlenga mawhphurhna chu tun thlengin zalen tak a ala leng hi an hrethiam lo a, CM thuchhuak hi vauna ang deuh ni mahse kan thiam loh ani lo tiin hmalakna tah awm se kan thawk em em ang ati. Tun dinhmun ah sorkar chu an lam a tang tur an nih lai a CM thusawi chuan a tihhnual thu an sawi. Mahse CM chuan medical students te chu a vau loh thu leh a thlawp zawk thu a sawi a ni." }, { "summarization_id": "48", "url": "https://www.exploremizoram.com/2024/11/manipur-cm-bang-ngam-tur-ni-central.html", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_22/2/25", "original_text": "\"Mizoram sawrkar pawh kan unaute tuamhlawm leh thlavang hauh kawngah huaisen takin pen zel tur leh tun hmaa an sawi thin anga hnam thinlung pu thar leh turin kan phut,\" - MNFAizawl | November 28, 2024:MNF Media chuan vawiin khan Press Conf kovin,Manipur CM a bang ngam tur a ni' Central Sorkar pawh hian a mawhphurhna hlen rawh se,\" an ti a.\"Mizoram sawrkar pawh kan unaute tuamhlawm leh thlavang hauh kawngah huaisen takin pen zel tur leh tun hmaa an sawi thin anga hnam thinlung pu thar leh turin kan phut,\" an ti bawk.\"Manipur Sawrkar, Chief Minister Biren Singh a kaihhruaiin a tih tur a tih loh vang leh a tih loh tur a tih avanga an state chhunga buaina nasa tak chhuak chu chinfel ni thuai ni se kan duh a, hemi avanga kan unaute tawrhna zozai hi a tam ta mah mahin kan hria a. Manipur tualchhung buaina chingfel zawnga hmalakna hmuh tur a awm loh lai a, buaina tizual tur zawnga hleih nei taka thuneihna hmang chhunzawm zel theia ala awm hi tha kan ti lo. Chuvangin, an Chief Minister Biren Singh chu bang ngam turin kan ngen a, he buaina avanga pawisawi lote tawrhna kal zel hi titawp thuai turin Central sawrkar pawh kan phut a ni. Manipura chengten zalen taka rorelna dik hnuaia an chanvo diktak an neih leh thuai hi thil tul tawpkhawk a ni.\"\"Ni 22.11.2024 thleng khan Biren Singh-a kaihhruai Manipur sorkar rorelna hnuaiah tualchhung buaina avangin kan unaute zingah nunna chan 219 awm tawhin, thisen tam tak luang mekin, hliam tuar sang tam tak an awm mek a.  Kristiante Biak in 360 chuang tibawrhban leh halral a ni a, chenna In 7,000 chuang meivapah chantir a ni tawh a,  khaw 200 chuang hal a ni tawh bawk. Heng bakah hian khua atanga umchhuah, sa himna zawnga mahni in leh lo tlansan mi 41,425 chuang an awm mek bawk. Heng chhiatna leh buaina thleng zawng zawngah hian Manipur state a hotu lu ber hian mawh a phur niin kan ngai.\"\"Democracy ram lian bera chhal India ram chhunga nunrawnna leh pawikhawihna, sakhaw hmun thianghlim tihbawrhbanna nen lama khuahkhirh miahlo a a thleng chhunzawm zel hi khawvel hriatah pawh a zahthlak hle a ni. Hetia  Mipui thlan sorkarin mipui chunga tawrhna thleng a en liam mek hi Democracy laka helna a ni.\"\"Manipura kan unaute tawrhna hi kan tawrhna a nih tlat avangin an tan nghet taka ding zelin, MNF chuan a maimitchhin san ngai dawn lo a ni. MNF kaihhruai sawrkar kal ta, Chief Minister huaisen tak, Pu Zoramthanga hruaina hnuaiah  khan kan unaute thlavang hauh kawngah na takin ke pen a ni tawh a, Manipur, Myanmar leh Bangladesh atanga sahimna zawnga rawn tlanchuuak te pawh ei leh in, chenna leh zirna thlengin alo tuamhlawm tawh a. Central sawrkar duhdan kalh rap rapa chet pawh alo ni tawh a ni. Tunhnai maiah pawh MNF Sr. Vice President hovin MNF MLA 2 nen Manipur thlengin an thlavang hauhin thawh chhuah alo ni tawh bawk.\"Mahni hnampuite nunna humhim tur leh mahni ram chhan tura kan unauten an beihna kawngah inpumkhat leh lungrual taka thawk ho a,  Zo nunmawi a taka lantir zel turin kan duh a. Zofate hnama min dintu kan Pathian rawn chunga huaisen taka pen zel turin kan beisei a. Zoram mipui pawh in tan kan tih theih tawkah theihtawp chhuah a, unau inthen hrang theilo kan nihna lantir zel turin kan inngen in, kan sawm tak meuh bawk a ni.Rorelna fello avanga buaina tam tak thleng zel chungchang huaisen taka India ram rorelna sang bera auchhuah pui a, tlang tak a, Parliamentary Meeting ah pawh sawi chhuak ngam thin Mizoram MP(Rajya Sabha) Pu K. Vanlalvena kan nei hi a lawmawm kan ti a, Zofate tan hetiang hruaitu kan nei hi chhuanawm kan ti takzet.Manipur, Myanmar leh Bangladesh tualchhung buaina avanga sa himna zawnga Mizoram a lo lut kan unaute lo buaipui kawngah Kohhran te, Tlawmngai pawl hrang hrang te leh Zirlai pawlte inpekna a ropui hle a. An chenna tur leh ei leh in tur lo buaipuitu khaw hrang hranga  khawtlang hruaitute leh mipuite inpekna leh hmangaihna lanchhuah tir a ni hi fakawm kan ti takzet a. Zofate kan inunauna ngheh zia a langin kan hria. Kan inlungrualna leh inhmangaihna hi i vawng nung zel ang u. Chutihlaiin, kan unau sahimna zawnga Mizorama khawsa mekte pawh an awmna khawtlang duhdante ngai pawimawh tur leh ram dan te zah a, mi dangte tana hnawksak ni lo tur leh khawtlang leh kohhrana mi tangkai ni vek turin kan chah bawk.Mizoram sawrkar pawh kan unau, inhumhimna zawnga Mizorama awm mekte tuamhlawm kawngah leh Manipura kan unaute thlavang hauh kawngah huaisen takin pen zel tur leh tun hmaa an sawi thin anga hnam thinlung pu thar leh turin kan phut a. Ram leh hnam tana hma an lakna kawngah chuan theihtawpa tawiawm kan inhuam reng a ni.• • • • • •Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "MNF Media chuan Press Conf kovin,Manipur CM Biren Singh chu bang ngam se, Central Sorkar pawn a mawhphurhna hlen se,Mizoram Sorkar pawh kan unaute tuamhlawm leh thlavang hauh kawngah huaisen taka pen zel a,hnam thinlung pu thar leh tura an phut thu an sawi. Manipur CM kaihhruaina hnuaia tualchhung buaina chingfel zawnga hmalakna hmuh tur awmlo leh buaina tizual tur zawnga hleih nei taka thuneihna hmang chhunzawm zel theia ala awm hi tha an tihloh avangin, an CM Biren Singh chu bang ngam turin MNF hian an ngen a, pawisawi lote tawrhna kal zel hi titawp thuai turin Central Sorkar pawh an phut bawk. Biren Singh-a kaihhruai Manipur Sorkar rorelna hnuaiah tualchhung buaina avangin kan unaute zingah nunna chan 219 awm tawhin, hliam tuar tam tak an awm mek a, Kristiante Biak in 360 chuang tibawrhban leh halral niin chenna In 7,000 chuang leh khaw 200 chuang halral a ni tawh a, sa himna zawnga mahni in leh lo tlansan mi 41,425 chuang an awm mek bawk. Democracy ram lian bera chhal India ram chhunga nunrawnna leh pawikhawihna, sakhaw hmun thianghlim tihbawrhbanna nen lama khuahkhirh miahlo a a thleng chhunzawm zel hi khawvel hriatah a zahthlak hle a, MNF chuan Manipur, Myanmar leh Bangladesh atanga sahimna zawnga rawn tlanchhuakte chu ei leh in, chenna leh zirna thlengin a lo tuamhlawm tawh a, tunhnai maiah pawh MNF Sr. Vice President hovin MNF MLA 2 nen Manipur thlengin mahni hnampuite nunna humhim tur leh mahni ram chhan turin an thawk ho a, Zoram mipuite pawh theihtawp chhuah a bei ve turin an sawm tak meuh a ni. Manipur, Myanmar leh Bangladesh tualchhung buaina avanga sa himna zawnga Mizoram-a lo lut kan unaute lo buaipui kawngah Kohhran te, Tlawmngai pawl hrang hrang te leh Zirlai pawlte inpekna a ropui hle a, Zofate kan inunauna nghehzia a lang a,chutihlaiin, kan unau sahimna zawnga Mizorama khawsa mekte pawh an awmna khawtlang duhdante ngai pawimawh tur leh ram dan te zah a, mi dangte tana hnawksak nilo a, khawtlang leh kohhrana mi tangkai ni vek turin an chah bawk. Mizoram Sorkar pawh kan unau, inhumhimna zawnga Mizorama awm mekte tuamhlawm kawngah leh Manipura kan unaute thlavang hauh kawngah huaisen takin pen zel tur leh tun hmaa an sawi thin anga hnam thinlung pu thar leh turin kan phut a. Ram leh hnam tana hma an lakna kawngah chuan theihtawpa tawiawm kan inhuam reng a ni." }, { "summarization_id": "49", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22961", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "Excise & Narcotics department (END) chuan kumin kum chanve chhung, January leh June inkarah ruihhlo leh a kaihhnawih thubuai siamsakna dan NDPS Act hmangin mi 397 an man tawh a, thubuai 317 an ziak lut tawh a ni.Mizoramah zu khapna dan hman a ni leh ta a, zu dapin END lam pawhin theihtawpin ṭan an la. Hetihlai hian tun hnaiah Mizoramah hmuh theih khawpin ruihhlo a hluar a, hei hian chhungkaw tam takah harsatna a thlen mek a - mimal, chhungkua, veng leh khua, pawl, kohhran leh sorkar lamin theihtawp chhuaha inlungruala beih a ngai ta.Tuna kan harsatna tawh mek hi mipui nawlpuiin kan ngaih mai aiin a thukin a nasa tawh niin a hre deuhte chuan an sawi. Ruihhlo hi khaw chhak lam aṭangin a lo lut reng a, a hming maia a venna gate kan siamte hi chu a tawlh rutu lam chuan engah vak an ngai tawh mang lo an ti hial. Hei bakah hian vairam lam aṭangin damdawi ruih theih chi a lo lut ve reng a, kan rama damdawi zuarte zingah ruih theih chi damdawi hi doctor lehkha tel loa hralh chhuak hreh lo an awm nual bawk.Tunah hi chuan ruihhlo ti ṭhinte dapin kan vai a, an kuta ruihhlo an kawlte hi kan man a ni lek fang a, a hlawma lo lut hi sorkar tha chakna hi chuan a khawih phak meuh lo niin an sawi a; tlawmngai pawlte (a bikin SRS) nenṭang kawpa an dap theih chin pawh hi a la tlem tham hle a ni.Hei vang hian sorkar hian thapui thawha ruihhlo do a tum a nih chuan lirthei lut chhuak hi tun aia nasain khuahkhirin vil uluk se, ramri hmun hrang hrangah venhimna tichak se, END thuam ṭhain ralpui phiara phiar a ngai ta a ni e. Excise & Narcotics department (END) chuan kumin kum chanve chhung, January leh June inkarah ruihhlo leh a kaihhnawih thubuai siamsakna dan NDPS Act hmangin mi 397 an man tawh a, thubuai 317 an ziak lut tawh a ni.Mizoramah zu khapna dan hman a ni leh ta a, zu dapin END lam pawhin theihtawpin ṭan an la. Hetihlai hian tun hnaiah Mizoramah hmuh theih khawpin ruihhlo a hluar a, hei hian chhungkaw tam takah harsatna a thlen mek a - mimal, chhungkua, veng leh khua, pawl, kohhran leh sorkar lamin theihtawp chhuaha inlungruala beih a ngai ta.Tuna kan harsatna tawh mek hi mipui nawlpuiin kan ngaih mai aiin a thukin a nasa tawh niin a hre deuhte chuan an sawi. Ruihhlo hi khaw chhak lam aṭangin a lo lut reng a, a hming maia a venna gate kan siamte hi chu a tawlh rutu lam chuan engah vak an ngai tawh mang lo an ti hial. Hei bakah hian vairam lam aṭangin damdawi ruih theih chi a lo lut ve reng a, kan rama damdawi zuarte zingah ruih theih chi damdawi hi doctor lehkha tel loa hralh chhuak hreh lo an awm nual bawk.Tunah hi chuan ruihhlo ti ṭhinte dapin kan vai a, an kuta ruihhlo an kawlte hi kan man a ni lek fang a, a hlawma lo lut hi sorkar tha chakna hi chuan a khawih phak meuh lo niin an sawi a; tlawmngai pawlte (a bikin SRS) nenṭang kawpa an dap theih chin pawh hi a la tlem tham hle a ni.Hei vang hian sorkar hian thapui thawha ruihhlo do a tum a nih chuan lirthei lut chhuak hi tun aia nasain khuahkhirin vil uluk se, ramri hmun hrang hrangah venhimna tichak se, END thuam ṭhain ralpui phiara phiar a ngai ta a ni e. Excise & Narcotics department (END) chuan kumin kum chanve chhung, January leh June inkarah ruihhlo leh a kaihhnawih thubuai siamsakna dan NDPS Act hmangin mi 397 an man tawh a, thubuai 317 an ziak lut tawh a ni. Mizoramah zu khapna dan hman a ni leh ta a, zu dapin END lam pawhin theihtawpin ṭan an la. Hetihlai hian tun hnaiah Mizoramah hmuh theih khawpin ruihhlo a hluar a, hei hian chhungkaw tam takah harsatna a thlen mek a - mimal, chhungkua, veng leh khua, pawl, kohhran leh sorkar lamin theihtawp chhuaha inlungruala beih a ngai ta. Tuna kan harsatna tawh mek hi mipui nawlpuiin kan ngaih mai aiin a thukin a nasa tawh niin a hre deuhte chuan an sawi. Ruihhlo hi khaw chhak lam aṭangin a lo lut reng a, a hming maia a venna gate kan siamte hi chu a tawlh rutu lam chuan engah vak an ngai tawh mang lo an ti hial. Hei bakah hian vairam lam aṭangin damdawi ruih theih chi a lo lut ve reng a, kan rama damdawi zuarte zingah ruih theih chi damdawi hi doctor lehkha tel loa hralh chhuak hreh lo an awm nual bawk. Tunah hi chuan ruihhlo ti ṭhinte dapin kan vai a, an kuta ruihhlo an kawlte hi kan man a ni lek fang a, a hlawma lo lut hi sorkar tha chakna hi chuan a khawih phak meuh lo niin an sawi a; tlawmngai pawlte (a bikin SRS) nen ṭang kawpa an dap theih chin pawh hi a la tlem tham hle a ni. Hei vang hian sorkar hian thapui thawha ruihhlo do a tum a nih chuan lirthei lut chhuak hi tun aia nasain khuahkhirin vil uluk se, ramri hmun hrang hrangah venhimna tichak se, END thuam ṭhain ralpui phiara phiar a ngai ta a ni e.", "summary": "Excise & Narcotics department (END) chuan kumin kum chanve chhung, January leh June inkarah ruihhlo leh a kaihhnawih thubuai siamsakna dan NDPS Act hmangin mi 397 an man tawh a, thubuai 317 an ziak lut tawh a ni. Zoramah zu khap a ni leh tawh a, END pawn hma an la. Mizoramah ruihhlo a hluar hle a, hei hian chhungkaw tam tak harsatna a thlen mek a, beihpui thlak a ngai takzet. Kan ngaih ai hian a thuk zawk a, ruihhlo khawchhak atangin a lo lut reng a, a hming maia gate venna siam te chu engahmah an ngai lo. Hei bakah vai ram atangin damdawi a lut ve reng bawk a, damdawi zuar zingah doctor lehkha tela hralh an tam. Hei vang hian sorkar hian thapui thawh a ruihhlo do a tum a nih chuan lirthei lut chhuak hi tun aia uluk hian vil se, ramri hmun tinah venhimna tichak se, END thuam thain ralpui phiar taka phiar a ngai ta." }, { "summarization_id": "50", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6325", "file_name": "H-54-28/01/2025-Lunglei DC in hna a zawm", "original_text": "Lunglei DC-in a hna a zawm Mizoram NewsLunglei DC-in a hna a zawm admin 22-Nov-2024 12:57 PM Lunglei DC thar atana ruat Navneet Mann, IAS chuan vawiin (22.11.2024) hian R Lalthazuala, MCS hnen atangin DC mawhphurhna lain, office a luah tan. Navneet Mann hi a pasal Shivam Siddharth, IPS-n a tawimawm. Navneet Mann hi Amritsar, Punjab chhuak niin, New Delhi-ah an inbengbel. Mount Carmel School, Anand Niketan, New Delhi-ah sikul kal ?hinin, Indira Gandhi Delhi Technical University for Women, Delhi a?angin Bachelor of Technology (Computer Science & Engineering) a zo. Kum 2020 batch AGMUT cadre IAS niin, Jammu & Kashmir Sawrkar hnuaiah Assistant Commissioner hna leh Delhi Sawrkar hnuaiah Sub-Deputy Magistrate, Special Secretary (Home Department) leh Deputy Commissioner, Municipal Corporation of Delhi hna te a lo thawk tawh. Mizoram Sawrkar hnuaia thawk tura rawn sawn a nih angin October 28, 2024 khan a rawn zawm a, Mizoram Sawrkar hnuaia a mawhphurhna hmasa ber atan Lunglei DC atan ruat a ni. Lunglei DC pasal Shivam Siddharth hi IPS (AGMUT 2020) niin, Siaha District-ah Superintendent of Police-in a awm dawn bawk a ni.", "summary": "Lunglei DC thar atana ruat Navneet Mann, IAS chuan ni 22.11.2024 khan office a luah tan.Navneet hi Amritsar,Punjab chhuak niin, New Delhi ah an inbengbel.Kum 2020 batch AGMUT cadre IAS niin, Jammu & Kashmir Sawrkar hnuaiah Assistant Commissioner hna leh Delhi Sawrkar hnuaiah Sub-Deputy Magistrate, Special Secretary leh Deputy Commissioner, Municipal Corporatiin of Delhi hna te a lo thawk tawh.A pasal Siddharth hi IPS(AGMUT 2020) niin, Siaha District-ah SP in a awm dawn bawk a ni." }, { "summarization_id": "51", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/103263", "file_name": "H-143-05/02/2025-fai ber nih i tum ang u", "original_text": "Sorkar laipui chuan faina lama khawpui 73-te dinhmun tehna 'Swachh Survekshan - 2016 Survey' result a puang a; Aizawl chu hmalak tawh china khawpui fai 41-na a ni. Khawpui fai bera thlan chu Mysuru a ni a, khawpui bâl bera thlan chu Dhyanbad a ni.Aizawl khawpui hi India rama khawpui fai lam tehnaah 41-na a ni a, Aizawl aia khawpui fai zawk 40 an awm tihna a ni a, ṭan lak a ngai hle. India ram khawpuite hi a fai tawk lo tiin sawi ṭhin mah ila, tehna hrang hrangah Aizawl aia khawpui fai zawk 40 an la awm hi thil zahthlak angin pawm ngam ila, fai kawnga ṭan la tura min fuihtu ni thei se a ṭha khawp mai.Vai kan tih maite hi khawvela faina ngaina ber an ni lo tih chu an khawsak danah a hriat a, an chenna hmunhmate bakah khawpuite pawh a fai tawk lo hle a ni. India rama khawpui lian ber berte pawh hi tui luankawr mumal lo, bawlhhlawh paihna pawh nei fumfe mang lote an ni a, mipui nawlpuiin faina an dah pawimawh lo hle. Chuti chung chuan tluk loh kan la neih nual avangin kan ṭan thar a ṭul khawp mai.Khawpui fai tehfungah hian eng chiah nge an hman hre lo mah ila tuna an tehna hi ṭan lakna atan hmang ila, Mizoram pum tifai tur hian a chhunga chengte hi kan ṭha tawk a ni tih i inpawm ang u. Kan khawpui berte pawh hmun dangte angin mipui cheng an la tam lo a, a area pawh a la zau lutuk lo bawk a, fai taka vawn hi thil theih a ni.India ramah hian state fai ber nih tumin sorkar hotu lu aṭangin tih tak takna nen nawr ila thil theih a nih ngei a rinawm. Tun hmaa hnam bâl tak ni ṭhin hun rei lo te chhunga kan fai tak duak dan en hian, inzirtirna ṭha leh inkaihhruaina fel tak nen chuan India rama fai ber nih hi kan tlin ngeiin a rinawm - i ṭang thar ang u. Sorkar laipui chuan faina lama khawpui 73-te dinhmun tehna 'Swachh Survekshan - 2016 Survey' result a puang a; Aizawl chu hmalak tawh china khawpui fai 41-na a ni. Khawpui fai bera thlan chu Mysuru a ni a, khawpui bâl bera thlan chu Dhyanbad a ni.Aizawl khawpui hi India rama khawpui fai lam tehnaah 41-na a ni a, Aizawl aia khawpui fai zawk 40 an awm tihna a ni a, ṭan lak a ngai hle. India ram khawpuite hi a fai tawk lo tiin sawi ṭhin mah ila, tehna hrang hrangah Aizawl aia khawpui fai zawk 40 an la awm hi thil zahthlak angin pawm ngam ila, fai kawnga ṭan la tura min fuihtu ni thei se a ṭha khawp mai.Vai kan tih maite hi khawvela faina ngaina ber an ni lo tih chu an khawsak danah a hriat a, an chenna hmunhmate bakah khawpuite pawh a fai tawk lo hle a ni. India rama khawpui lian ber berte pawh hi tui luankawr mumal lo, bawlhhlawh paihna pawh nei fumfe mang lote an ni a, mipui nawlpuiin faina an dah pawimawh lo hle. Chuti chung chuan tluk loh kan la neih nual avangin kan ṭan thar a ṭul khawp mai.Khawpui fai tehfungah hian eng chiah nge an hman hre lo mah ila tuna an tehna hi ṭan lakna atan hmang ila, Mizoram pum tifai tur hian a chhunga chengte hi kan ṭha tawk a ni tih i inpawm ang u. Kan khawpui berte pawh hmun dangte angin mipui cheng an la tam lo a, a area pawh a la zau lutuk lo bawk a, fai taka vawn hi thil theih a ni.India ramah hian state fai ber nih tumin sorkar hotu lu aṭangin tih tak takna nen nawr ila thil theih a nih ngei a rinawm. Tun hmaa hnam bâl tak ni ṭhin hun rei lo te chhunga kan fai tak duak dan en hian, inzirtirna ṭha leh inkaihhruaina fel tak nen chuan India rama fai ber nih hi kan tlin ngeiin a rinawm - i ṭang thar ang u.", "summary": "18th February,2016 Sawrkar laipui chuan faina lama khawpui 73-te dinhmun tehna 'Swachh Survekshan-2016 Survey' result a puannaah Aizawl chu khawpui fai 41-na a ni.Khawpui fai bera thlan chu Mysuru niin;khawpui bâl bera thlan chu Dhyanbad a ni. Khawpui fai tehfungah hian eng chiah nge an hman hre lo mah ila India rama state fai ber nih tumin sawrkar hotu lu aṭangin tih tak takna nen nawr ila,inzirtirna ṭha leh inkaihhruaina fel tak nen India rama fai ber nih kan tlin theih nan i ṭang thar ang u." }, { "summarization_id": "52", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/14619", "file_name": "H-255-18/02/2025-ICU siam belh a hun e", "original_text": "Mizoram chhunga damdawi-in hrang hrangte Vanglaini-in a be pawp a, intensive care unit (ICU) nei damdawi-in 14 an awm a, chu'ng damdawi-in ICU-a khum awm zat chu 82 a ni. ICU-a khum 82 zinga 28 chu sorkar damdawi-ina mi a ni a, khum 54 chu mimal leh kohhran damdawi-ina mi a ni thung.ICU-a khum awm zat hi 82 chiah chiah a nih loh pawhin hei ai hian a takah a tlem thei a, chutih rualin hei aia tam zawk pawh hi a ni thei; thil lang chiang tak erawh chu Mizoramah hian ICU hi kan lo la nei tlem hle a ni. He mi kawngah hian rorelna vawn fung chelhtu MNF lam ringawt dem theih a ni lo a, a hmaa kum 10 chhung roreltu Congress lam pawh khan ICU siam lam hi an lo dah pawimawh tawk lo tih a lang.Hetihlai hian ICU mamawh­na hi engtiklai pawhin a sang reng hran lo a, Covid-19 hri a len tak avangin ICU mamawhna hi a sang zual a ni. Mizoram sorkar hian hripui len tirh khan ICU hi a nei tlem a nih chuan dem hleihtheih pawh a ni lo a, kan ram dinhmunin a zir lo deuh tihna a ni mai; nimahsela hun rei tak hriin min chiah tawh hnu pawha heti zat lek ICU kan la nei hi chu sorkarin Covid-19 dona hi a ngai pawimawh tawk loa puh loh theih loh a ni.Hri dona atana mipui pawisa thawh khawm ringawt pawh kha a ṭhahnem tham hle a, sorkar sum awm sate nen ICU hi chu tun aia tam neih a hun tawh takzet a ni. Sorkar hian damdawi lama kan inenkawlna hmanrua (health infrastructure) kan neih ṭhat tawk loh hi an sawi leh ṭhin a, kan ban phaka kan tih ve theih chinah pawh kan ti ṭha tawk lo tih a takin a lang mek a ni.ICU siamna tur te, ventilator tam zawk hman theihna tur buatsaih nan kha leh chen kha hun kan nei a, heng thil pawimawh bik atan hian sum awm loh chhuanlamah hman a thiang lo a, hemi kawngah kher hi chuan Mizoram sorkar hi a muthlu rei deuh tiin a puh loh theih loh. Mizoram chhunga damdawi-in hrang hrangte Vanglaini-in a be pawp a, intensive care unit (ICU) nei damdawi-in 14 an awm a, chu'ng damdawi-in ICU-a khum awm zat chu 82 a ni. ICU-a khum 82 zinga 28 chu sorkar damdawi-ina mi a ni a, khum 54 chu mimal leh kohhran damdawi-ina mi a ni thung.ICU-a khum awm zat hi 82 chiah chiah a nih loh pawhin hei ai hian a takah a tlem thei a, chutih rualin hei aia tam zawk pawh hi a ni thei; thil lang chiang tak erawh chu Mizoramah hian ICU hi kan lo la nei tlem hle a ni. He mi kawngah hian rorelna vawn fung chelhtu MNF lam ringawt dem theih a ni lo a, a hmaa kum 10 chhung roreltu Congress lam pawh khan ICU siam lam hi an lo dah pawimawh tawk lo tih a lang.Hetihlai hian ICU mamawh­na hi engtiklai pawhin a sang reng hran lo a, Covid-19 hri a len tak avangin ICU mamawhna hi a sang zual a ni. Mizoram sorkar hian hripui len tirh khan ICU hi a nei tlem a nih chuan dem hleihtheih pawh a ni lo a, kan ram dinhmunin a zir lo deuh tihna a ni mai; nimahsela hun rei tak hriin min chiah tawh hnu pawha heti zat lek ICU kan la nei hi chu sorkarin Covid-19 dona hi a ngai pawimawh tawk loa puh loh theih loh a ni.Hri dona atana mipui pawisa thawh khawm ringawt pawh kha a ṭhahnem tham hle a, sorkar sum awm sate nen ICU hi chu tun aia tam neih a hun tawh takzet a ni. Sorkar hian damdawi lama kan inenkawlna hmanrua (health infrastructure) kan neih ṭhat tawk loh hi an sawi leh ṭhin a, kan ban phaka kan tih ve theih chinah pawh kan ti ṭha tawk lo tih a takin a lang mek a ni.ICU siamna tur te, ventilator tam zawk hman theihna tur buatsaih nan kha leh chen kha hun kan nei a, heng thil pawimawh bik atan hian sum awm loh chhuanlamah hman a thiang lo a, hemi kawngah kher hi chuan Mizoram sorkar hi a muthlu rei deuh tiin a puh loh theih loh. Mizoram chhunga damdawi-in hrang hrangte Vanglaini-in a be pawp a, intensive care unit (ICU) nei damdawi-in 14 an awm a, chu'ng damdawi-in ICU-a khum awm zat chu 82 a ni. ICU-a khum 82 zinga 28 chu sorkar damdawi-ina mi a ni a, khum 54 chu mimal leh kohhran damdawi-ina mi a ni thung. ICU-a khum awm zat hi 82 chiah chiah a nih loh pawhin hei ai hian a takah a tlem thei a, chutih rualin hei aia tam zawk pawh hi a ni thei; thil lang chiang tak erawh chu Mizoramah hian ICU hi kan lo la nei tlem hle a ni. He mi kawngah hian rorelna vawn fung chelhtu MNF lam ringawt dem theih a ni lo a, a hmaa kum 10 chhung roreltu Congress lam pawh khan ICU siam lam hi an lo dah pawimawh tawk lo tih a lang. Hetihlai hian ICU mamawh­na hi engtiklai pawhin a sang reng hran lo a, Covid-19 hri a len tak avangin ICU mamawhna hi a sang zual a ni. Mizoram sorkar hian hripui len tirh khan ICU hi a nei tlem a nih chuan dem hleihtheih pawh a ni lo a, kan ram dinhmunin a zir lo deuh tihna a ni mai; nimahsela hun rei tak hriin min chiah tawh hnu pawha heti zat lek ICU kan la nei hi chu sorkarin Covid-19 dona hi a ngai pawimawh tawk loa puh loh theih loh a ni. Hri dona atana mipui pawisa thawh khawm ringawt pawh kha a ṭhahnem tham hle a, sorkar sum awm sate nen ICU hi chu tun aia tam neih a hun tawh takzet a ni. Sorkar hian damdawi lama kan inenkawlna hmanrua (health infrastructure) kan neih ṭhat tawk loh hi an sawi leh ṭhin a, kan ban phaka kan tih ve theih chinah pawh kan ti ṭha tawk lo tih a takin a lang mek a ni. ICU siamna tur te, ventilator tam zawk hman theihna tur buatsaih nan kha leh chen kha hun kan nei a, heng thil pawimawh bik atan hian sum awm loh chhuanlamah hman a thiang lo a, hemi kawngah kher hi chuan Mizoram sorkar hi a muthlu rei deuh tiin a puh loh theih loh.", "summary": "30th October,2020 Mizoram chhunga damdawi in hrang hrangte Vanglainiin be pawpin,intensive care unit nei damdawi in 14 awmin,ICU-a khum awm zât chu 82 a ni.Khum 82 zinga 28 chu sawrkar damdawi ina mi niin,khum 54 chu mimal leh kohhran damdawi ina mi a ni thung. Mizoram damdawi ina ICU tlem em em chhan hi MNF sawrkar thiam loh a nih bakah,kum 10 chhung rorel tawhtu Congress lam khan ICU siam an ngai pawimawh lo hle niin a lang.Covid-19 hri a lên avangin ICU mamawhna a sang zual a,hri dona atana mipui thawhkhawm ringawt pawh a ṭhahnemin sawrkar sum awm sate nen ICU hi tun aia tam nei tawh tur kan ni.Rorelna vawn fung chelhtu MNF sawrkar hian ICU siamna tur te,ventilator tam zawk hman theihna tur buatsaih nan hun tam tak a nei na chungin damdawi lama inenkawlna hmanrua ngaihsak chungchangah a muthlu rei deuh a tih theih ang." }, { "summarization_id": "53", "url": "https://www.exploremizoram.com/2019/02/hla-thu-hi-mihring-nun-leh-ngaihtuahna.html", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_21/2/25", "original_text": "~ Centenary C. LalzahawmaHla Thu hian mihring nunah thuneihna sâng tak a nei a, kan hla ngaihthlâk a zirin kan hlimin kan ngui thei a, lung a leng vawng vawng thei a, mittui hial a koh chhuah chang te pawh a awm fo ṭhin.Hla hi vâna Pathian chhiarkawp, lei a lo lang, mihringten an zir chhuah a an thiam zui tak a ni. Mihring nun hi a tawi a, mi tam takin Sermon aiin hla hi an hrethiam zâwk a. Hla kan siam hian thuchah hlan kan tum fo ṭhin. Hla hi Pathianin mihringte hnena a pek a ni a, chu a hla pek chuan a mihringpuite hriat ah a puang chhuak leh ṭhin a ni.Beethoven chuan,\"Phylosophy aiin music hian chhunglama a tak awm chu a ti lang fiah zawk a ni\",a ti hial mai! Victor Hugo chuan,\"Hla hian thil sawi chhuah theih loh, ngawih bopui theih bawk si loh chu a sawi chhuak a ni\",a ti bawk. Hla thu hian mihring nundân leh a hun lai a zir zêla thil awmdân a puang chhuak fo ṭhin a ni. Kum tam liamin hun leh nite inher danglam ṭhin mahse, a hun lai a hla thu chuan'khang hun laia phuah a ni maw?'tiin a hla thu hmangin a hriat theih fo ṭhin.Hei vang hian a ni ang e, kan u te, kan nu leh pate, kan pi leh pute hian tun lai zaithiamte aiin hrânghlui zaithiamte kha zaithiam an tih bik tlat na chhan hi? Mahse, tun lai ṭhangtharte erawh chuan hrânghlui hlate hi kan lo ngaina vak tawh lo, kan hun tawn azir vâng a ni ngei ang. Sik leh sa a in thlâk ang hian kan in thlâk a ni ber mai awm e! Kan hun tawn azir zêlin kan ngaihtuahnate pawh a danglam ve ta!Hla thiltihtheihna pakhat lo tarlang ila. American Civil War lai khan zan khat chu thla eng hnuaiah sipai duty pakhat chu hmelma in kah hlum tumin a veh a. Chu duty pa chuan Wesley-a hla,\"Isu ka thla hmangaihtu\",tih chu zawitein a sa riai riai a. Chang hnihna,\"Ka thih hun ni thleng pawhin, ka Lalpa min hruai zel rawh\",tih a sak lai chuan a vehtupa rilru chu a khawih ta hle mai a! A mittui a tla zawih zawih a, a kap thei ta ngang lova, a kir leh ta a. A hnu fê-ah Lawngah hmâna sipai duty pa khan chu hla bawk chu a sa leh a. Hmâna vehtupa kha  a bulah a lo awm a. An in sawi chhuak a, an inkuah a, an hlim dun ta êm êm a!He thu kan chhiar ṭang ringawt pawh hian hla thu hian mihring nunah thuneihna a neih thuk zia kan hre thei mai awm e. Hla chu awm lo se, pakhat zâwk hi chuan nunna a chân ngei ang. Hla thu hian mihring nun leh ngaihtuahna hi a pholang chiang êm êm a, hriatthiam harsa, mahse hriatthiam meuh chuan a hrethiamtu tan malsâwmna a ni fo si ṭhin. Rev. Thansiama chuan,\"Hla chu thu hriak nei a ni\",a ti a. Hla rêng rêng hian awmzia a neiin thiltihtheihna a nei a ni tih a chiang mai awm e.'Lal Isua kan ṭhian tha ber\",tih hla phuahtu Joseph Scriven-a hi kum 1819 khan Dublin, Ireland ah a piang a. Trinity College ah a kal ṭhin a. A nupui neih hma zânin a nupui tur chu tuiah a tla hlum a. A tuar thiam lo êm êm mai a. Mahse, Lal Isua ṭhian ṭha ber a nei tih hria in'Lal Isua kan ṭhian ṭha berin, kan mangan laiin min lawm'tiin he hla hi a lo phuah chhuak ta a ni. Kum25a nihin Canada ramah a pem a, tlang chunga Isua thusawi nunpuiin a neih zawng zawng a hralh a, mi retheite a ṭanpui ṭhin. He hla hi a nu damlo hnem nan lehkhathawnah a zep a, tih tlangthan a duh ngai lo. A damlohin a ṭhianpain a lukham hnuaiah he hlacopyhi a hmuhsak a, a zâwt a. A ni chuan,\"Pathian nena kan phuah dun a ni\",a ti mai a. Tichuan, he hla hi a lo lar ta êm êm a ni.He hla thu aṭâng hian mihring nun leh ngaihtuahna, kal ngaihna rêng rêng a hriat loh lai pawhin kalkawng a kawhhmuh a, lungngaihna ata lawmna ah a hruai chhuak a ni tih kan hre thei mai awm e. Tun thleng hian chakna nei lote ti chaktu leh mi retheite beiseina  thar petu a ni ta hial a ni.Vawikhat chu India rama Missionary sulsutu zinga mi E.P Scott-a chu hnam mawl hoten fei nen an rawn hual a. A tihngaihna hrelo chuan aViolinchu la chhuakin'Lal Isua hming i fak ang u'tih hla a a chang lina,\"Khawvel mize tinrenga chitin awm bawk te u, chawimawina zawng zawng pe u la, Lalber khumtir rawh u\",tih a sak lai chuan chung hnam mawl ho chuan anFeikente chu an dahthla a, an mittui a tla zawih zawih a ni an ti. An zingah chuan E.P Scott-a chuan hlawk takin rawng a bawl theih phah ta a ni.Hla thu hi a pawimawh êm êm a, chhanchhuaktu pawl lian tak takte aiin a ropuina a nep chuang awm love! He hla thu pawh hian mihring nunah thu sawi lo se chuan thihna a thleng ngei ang. Hla thu hmang hian ṭawng theiloten an thiamna an puang chhuak fo ṭhin a, hmelmate tlâwm tirin remna siamtu a ni fo bawk.Eng pawh nise, hla thu hi mihring nun leh ngaihtuahna pholangtu a nih dânte a chunga kan sawi tlêmte aṭângte khian a hriat theih mai awm e. Hla thu ṭha tam tak a awm a, a phuahtu a zirin danglam ṭhin mahse an danglam dan a zir zêlin ṭângkaina an nei ṭhin. Mihring nundân leh ziarang hailanna pholanna ṭha ber chu'HLA THU' hi a ni miau si a!", "summary": "Hla Thu hian mihring nunah thuneihna sâng tak a nei a, kan hla ngaihthlâk a zirin kan hlimin kan ngui thei a, mittui hial a koh chhuah changte pawh a awm fo thin. Hla hi vâna Pathian chhiarkawp, lei a lo lang, mihringten an zir chhuah a an thiam zui tak a ni a, Beethoven chuan,\"Phylosophy aiin music hian chhunglama a tak awm chu a tilang fiah zawk a ni\"a ti hial a, Victor Hugo pawn,\"Hla hian thil sawi chhuah theihloh, ngawih bopui theih bawk siloh a sawi chhuak a ni\"a ti bawk. Hla thu hian mihring nundân leh a hun lai a zir zêla thil awmdân a puang chhuak fo thin a, hei vang hian kan u te, kan nu leh pate, kan pi leh pute hian tun lai zaithiamte aiin hrânghlui zaithiamte kha zaithiam an ti tlat bik thin. Hla thiltihtheihna pakhat lo tarlang ila : American Civil War lai khan zan khat chu thla eng hnuaiah sipai duty pakhat chu hmelma in kah hlum tuma a veh laiin Wesley-a hla,\"Isu ka thla hmangaihtu\" tih hla chang hnihna,\"Ka thih hun ni thleng pawhin, ka Lalpa min hruai zel rawh\",tih a sak lai chuan a vehtupa rilru a khawih em avangin a kap thei talova, a kir leh ta a, a hnu fêah lawngah hmâna sipai duty pa khan chu hla bawk chu a sa leh a, amah vehtupa kha a bulah a lo awm a, an insawi chhuak a, inkuahin an hlim dun ta êm êm a, hla chu awmlo se, pakhat zâwk hian nunna a chân ngei ang. Hla thu hian mihring nun leh ngaihtuahna hi a pholang chiang êm êm a, hriatthiam harsa, mahse hriatthiam meuh chuan a hrethiamtu tan malsâwmna a ni si thin. Rev. Thansiama chuan,\"Hla chu thu hriak nei a ni\",a ti a, 'Lal Isua kan thian tha ber\",tih hla phuahtu Joseph Scriven-a hi a nupui neih hma zânin a nupui tur chu tuiah a tla hlum a, a tuar thiamlo êm êm a; mahse, Isua thian tha ber a nei tih hriain 'Lal Isua kan thian tha berin, kan mangan laiin min lawm' tiin he hla hi a lo phuah chhuak ta a ni, he hla thu atâng hian mihring nun leh ngaihtuahna, kal ngaihna rêng rêng a hriatloh lai pawhin kalkawng a kawhhmuh a, lungngaihna ata lawmnaah a hruai chhuak a ni tih kan hre thei mai awm e. Vawikhat pawh India rama Missionary sulsutu zinga mi E.P Scott-a chu hnam mawl hoten fei nen an rawn hual a, a tihngaihna hreloin a violin la chhuakin 'Lal Isua hming i fak ang u'tih hla a a chang lina,\"Khawvel mize tinrenga chitin awm bawk te u, chawimawina zawng zawng pe u la, Lalber khumtir rawh u\",tih a sak lai chuan chung hnam mawl ho chuan an feikente chu an dahthla a, an mittui a tla zawih zawih a ni an ti. Hla thu tha tam tak a awm a, a phuahtu a zirin danglam thin mah se an danglam dan a zir zêlin tângkaina an nei thin. Mihring nundân leh ziarang hailanna pholanna tha ber chu 'HLA THU' hi a ni miau si a!" }, { "summarization_id": "54", "url": "https://theaizawlpost.org/nelson-chamisa-an-president-chuh-dawn/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_29.1.25", "original_text": "Pentecostal preacher niin Zimbabwe a opposition leader a ni bawk a, Nelson Chamisa chuan mipui chawhthawh a thiam hle. Mi hip thei tak mai niin 23 August a inthlanpui neihnaah President ni lai mek Emmerson Mnangagwa chu a khing leh dawn a, kum 2018 inthlanah khan a lo hneh lo tawh thung. Chamisa hian Citizens Coalition for Change (CCC) banner hnuaiah president hi a chuh dawn a, he party hi nikum khan opposition party lian ber Movement for Democratic Change (MDC) atanga hnawhchhuah a nih hnua a din a ni. MDC-ah hian founding leader Morgan Tsvangirai a thih hnuah thuneihna chang tura inchuhna nasa tak a awm a. Chamisa chu a elpui MDC a mi te chuan party thunun tuma beiah an puh a, hei vang hian hnawhchhuahin a awm zui a, a hnua court a inkhinnaah pawh a chak lo zui a ni. Chung thil thlen hnu chuan a dinhmun a hniam duai tawha ngaih a nih laiin CCC dinin boruak a siam leh thei a. Parliamentary by-election hrang hrang neihah a party chu chakna chanpui thei zuiin hei vang hian an party colour chawia yellow revolution tia an sawi boruak a alh hle. Kum 45-a upa Chamisa hian thalai thlurbingin auhla berah pawh Shona tawnga “ngaapinde hake mukomana” tih ‘let the boy in’ tih chu an aupui a. Mahse kum 80 a upa ni tawh Mnangagwa ‘crocodile’ tia hriat lar Chamisa aia upa politics a inhmang tawh chu a hneh thei ang em tih chu zawhna a ni. Khawpui leh thalai lamah chuan Chamisa chu a lar hle a, tun hnai kum hnih chhungin a larna a zual a, a mentor thin Tsangirai kalsanin identity dang a insiam bawk. “Hun reilote chhunga opposition lian tak a siam thei hi hlawhtlinna turu tak a tling” tiin political scientists Alexander Rusero chuan a sawi a. Tsangirai ang bawkin opposition hruaitu lawk nihna chu beih a tawhtirna niin Chamisa chuan tun hnaiah pawh meeting a neih tum 63 lai chu police ten an khapsak tiin a sawi a. A party member te mana awmin a then thiamloh chantirin an awm a, heng te hi Chamisa chuan CCC tihchakloh tumna kalzel tiin a sawi a. A nun laksaka vauna a tawh thu sawiin hei vang hian a fimkhur thu a sawi a. Kum 2022 pawh khan by-election campaign a neihnaah a convoy chuan beih tawkin a him hlauh thung a. Kum 2007 khan sorkar in opposition crackdown a neihnaah a l ah vuaksak niin a khi hial nghe nghe a ni. A hma pawhin tura hrai a nih a hlauh thu a sawi chhuak hial bawk. Chamisa hi Church pastor ordain tawh ngat niin Living Waters Theological Seminary atanga graduate niin lawyer a ni tel bawk a. Chamisa social media timeline chu political commnetary leh biblical references a khat a ni bawk. Charisma neiin chu chuan campaign a kalpuina lamah a thawhhlawk hle a, mahse chu chu a then te chuan an sawiselna leh a political game-plan vek an tihsak thung. CCC te hian Chamisa an “strategic ambiguity” a tih chu an zawm tawp mai a. An aiawh thlan pwh an nei lo va, party strcuture emaw constitution tarlanna pawh an nei a. Huapzo taka citizens’ movement inti tawpin political party nihna aiin chu chu an sawi langsar zawk bawk. “By-election a kan chkana khan kan party hi one-man band ni lovin organised tha tak a nih zia a pholang” tiin CCC thupuangtu Fadzayi Mahere chuan a sawi a. Amah thlawp tu thenkhatte a bik takin social media influencer te chu an mangang tan thung tia sawi a ni a. Chamisa chuan ruling party te chu “social media kaltlangin bible chang nen” a tak (real life) aiah a hmachhawn an ti bawk. Kum 2018 khan Chamisa chuan BBC tena an interview naah thalai la naupang tak nia African continent ah politics duhthlan tur dang pe tu nih a duh thu sawiin ‘strong men’ tia sawi fo chu ‘strong institution’ a thlak a duh tiin a sawi a. Hei hi Zimbabwean politics thutchilh reng thin leh personality cult siamtu President Robert Mugabe te ang a sawina anga ngaih a ni. Sawisel erawh a hlawh ve tho va. Presidential campaign hnuhnung ber khan Rwandan economic lama hlawhtlinna thlentu President Paul Kagame nen an titi dun thu a sawi chu Kagame chuan Chamisa nena inhmuhna an neih miah lo thu in a chhang thung a ni. Hei bakah hian voters te hnenah President Mnangagwa an kum 2018 inthlanah vote 5% pawh a hmuh chuan a farnu chu Mnangagwa nupui turin a pe ang a tih chu sexist tia sawisel a ni bawk a. Mahse hei hi a hnuah sawifiahin political baner a nih thu sawi zuiin inthlanna felfai leh thianghlimah chuan ni se an hneh ngei tur zia a sawina a nih thu a sawifiah a ni.", "summary": "Pentecostal preacher niin Zimbabwe a opposition leader a ni bawk a, Nelson Chamisa chuan mipui chawhthawh a thiam hle. Mi hip thei tak mai niin August 23 a inthlanpui neihnaah President nilaia khing leh dawn a, kum 2018 inthlanah a hneh tawh thung. Chamisa hian Citizens Coalition for Change (CCC) banner hnuaiah president hi a chuh dawn a, he party hi nikum khan opposition party lian ber Movement for Democratic Change (MDC) atanga hnawhchhuah a nih hnua a din a ni. MDC founding leader a thih hnuah thuneihna chang tura inchuhna a awm a Chamisa chuan beihna tawkin hnawhchhuah a ni a, court ah pawh a chak lo zui. Chumi hnuah CCC dinin boruak a siam leh thei. Parliamentary by -election hrang hrangah a party chh a chakpui zel. Hei vang hian an party colour chawia yellow revolution tia sawi boruak a lian hle. Chamisa hian thalai thlurbingin auhla berah pawh \"let the boy' tih chu an hmang. Chamisa chuan tun hnaiah pawh meeting tum 63 a neih chu police ten an khapsak tiin a sawi. Harsatna neuh neuh a tawk reng a, a nunna hial laksaka vauna pawh a tawk a ni. Kum 2022 pawh khan a campaign-naah beih tawkin a hlim hlauh thung. Chamisa hi Church pastor ordain tawh niin Layer a ni tel bawk. Charisma neiin chu chuan campaign-naah a kal thin a, mahse game plan a ni thenkhatin an ti. CCC te hian Chamisa an \"strategic ambiguity\" a tih chu an zawm tawp mai a. Huapzo taka citizens movement an inti tawp. \"By-election a kan chakna khan kan party hi one-man band ni lovin organised tha tak a nih zia a pholang” tiin CCC thupuangtu Fadzayi Mahere chuan a sawi. Kum 2018 khan Chamisa chuan BBC ten an interview naah thalai la naupang tak nia African continent ah politics duhthlan tur dang petu nih a duh thu a sawi. \"strong men\" tia an sawi fo chu \"Strong institution\" tia thlak a duh thu sawiin hei bakah hian kum 2018 inthlana vote 5% a hmuh chuan a farnu chu Mnangagwa nupui turin a pe ang a tih chu sawisel a ni a, mahse hei hi sawifiahin baner a nih thu a sawi zui a, inthlanna felfai tak chu ni se an hneh ngei tur thu a sawina a nih thu a sawi." }, { "summarization_id": "55", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/129322", "file_name": "H-124-03/02/2025- police nih dan tur", "original_text": "President Pranab Mukherjee chuan zan khat riakin Aizawl a tlawh a, Mizoram University Convocation a hmanpui. Presi­dent lo zinah hian venhimna uluk taka kalpui a ni a, Mizorama VVIP lo zin tawh venhimnaah chuan a hautak leh inbuatsaih ṭhat ber ṭum a ni hial ang.President lo zina venhimna a khauh avangin mi ṭhenkhat chu an phun a, 'An ti lutuk deuh a ni,' tiin sawiselna pawh a awm a; nimahsela hei hi dan anga thil tih tur an tih vang zawk a ni. Mizoram hi a ralmuan avang leh Police hotu lamin a boruak an thlir thiam avangin venhimna khauh thei ang ber chi kenkawh kher a ṭul an ti lo ṭhin a; tunah chuan police hotu lu-ah hnam dang an awm vangte pawh a ni mai thei e, President lo zin venhimna hi a khauh hle a ni.Engpawhnise tun hi Mizoram Police-te hian inzirna atan hmang hlauh zawk se, ninawm tur leh uchuak taka thil kalpui ni loin dan anga thil kalpui a nih zawkzia hi hre thar se a ṭha hle. Dan ang lo deuh leh a hahdam zawngin kan lo kal ṭhang tawh a, discipline lekkawh tur bera ngaih police chhungah pawh discipline a chhe sawt hle niin an sawi. President lo zin dawngsawng tura an inbuatsaihna ang hi police awm dan tur a ni tih hriat thar lehna atan hmang thei se a ṭha khawp mai.Police chu hun vawng dik, smart, taksa hrisel ṭha leh inzo (fit) ṭha, mipuite tan pawha thlamuanpui tham tura ngaih an ni. Mi­zoram police zing­ah mi ṭha, fel leh hmantlak ṭha­hnem tak awm mah se, police inthlahdah leh fel lo leh chhawr­tlak mang lo thlenga an tam tawh avangin insiamṭhatna remchangah hmang se President lo zin hi Mizoramin rin loh lamah a hlawkpui dawn hle a ni. President Pranab Mukherjee chuan zan khat riakin Aizawl a tlawh a, Mizoram University Convocation a hmanpui. Presi­dent lo zinah hian venhimna uluk taka kalpui a ni a, Mizorama VVIP lo zin tawh venhimnaah chuan a hautak leh inbuatsaih ṭhat ber ṭum a ni hial ang.President lo zina venhimna a khauh avangin mi ṭhenkhat chu an phun a, 'An ti lutuk deuh a ni,' tiin sawiselna pawh a awm a; nimahsela hei hi dan anga thil tih tur an tih vang zawk a ni. Mizoram hi a ralmuan avang leh Police hotu lamin a boruak an thlir thiam avangin venhimna khauh thei ang ber chi kenkawh kher a ṭul an ti lo ṭhin a; tunah chuan police hotu lu-ah hnam dang an awm vangte pawh a ni mai thei e, President lo zin venhimna hi a khauh hle a ni.Engpawhnise tun hi Mizoram Police-te hian inzirna atan hmang hlauh zawk se, ninawm tur leh uchuak taka thil kalpui ni loin dan anga thil kalpui a nih zawkzia hi hre thar se a ṭha hle. Dan ang lo deuh leh a hahdam zawngin kan lo kal ṭhang tawh a, discipline lekkawh tur bera ngaih police chhungah pawh discipline a chhe sawt hle niin an sawi. President lo zin dawngsawng tura an inbuatsaihna ang hi police awm dan tur a ni tih hriat thar lehna atan hmang thei se a ṭha khawp mai.Police chu hun vawng dik, smart, taksa hrisel ṭha leh inzo (fit) ṭha, mipuite tan pawha thlamuanpui tham tura ngaih an ni. Mi­zoram police zing­ah mi ṭha, fel leh hmantlak ṭha­hnem tak awm mah se, police inthlahdah leh fel lo leh chhawr­tlak mang lo thlenga an tam tawh avangin insiamṭhatna remchangah hmang se President lo zin hi Mizoramin rin loh lamah a hlawkpui dawn hle a ni.", "summary": "11th April,2015 India President Pranab Mukherjee chuan Aizawl tlawhin,Mizoram University Convocation a hmanpui. Mizoram hi a ralmuan avang leh Police hotu lamin a boruak an thlir thiam avangin venhimna khauh thei ang ber kenkawh hi ṭul an ti lo ṭhin a. Nimahsela,president lo kal hi chu Mizorama VVIP lo zin tawha venhimnaah a hautak leh inbuatsaih ṭhaṭ ber ṭum niin,venhimna a khauh hle. Mizoram police chu hun vawng dik,smart,mipuite thlamuanpui tham tura ngaih an nih lai hian dan ang lo deuh leh hahdam zawnga an kal ṭhang tawh avangin disciplince a chhe hle ni in an sawi a.President lo zin dawngsawng tura an inbuatsaihna ang hi police awm dan tur a ni tih hriat thar lehna atan hmang se a duhawm hle." }, { "summarization_id": "56", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23342", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Aizawl DC chuan thupek chhuahin, Aizawl khawpui chhung kawngpui kam hmun eng emaw zata kea kalnaah thil zawrh khap a nih thu a puang. Khapna thupek chhuah chhan hi - kawngpui kama kea kalnaa inzawrhin mipui kal vel a tihharsat bakah, intawhsual a hlauhawm vang a ni.Aizawl khawpui hmun lunlai deuhah hian kea kalna leh vantlang hmuna inzuar hi hmuh tur an tam ta hle a, kawngpui lunlaia hmun zau leh awl remchangahte pawh an inzuar bawk ṭhin. Heng inzuarte hi a tam zawk chu khaw­sak harsa tak takte an ni a, an chhungkaw chawmna tur tuakin kawng kamahte hian an inzuar ṭhin a ni.A mihringte sum mamawhna leh an chhungkaw innghahna a ni tih hriat chuan an lainatawm a, chutihlai chuan kawngpui kama inzawrhte leh kea kalna tura siama inzawrh hi dan phal loh a ni. Hei vang hian dan ang taka kal a, kea kalna tura hmun siam bik leh kawngpui kama inzawrh hi chu khauh taka khap tlat a ṭha hle.Thil ngaihtuah chian ngai erawh chu hmun ṭhenkhatah kea kalna chu sawi loh motor kawngpuite khar meuhin Inrinni tukah inzawrhna hmunhma buatsaih a ni ang lawi a, hengte ngaihtuah hi chuan khawpui enkawltu tura ruatte hian awmze neia inang khat tlanga thil an kalpui a ṭha hle.DC lam an ni emaw, Municipal Corporation an ni emaw, Local Council lam pawh ni se dan inang tlang hmanga thil kalpui hi khawpui ṭhan zelnaah a pawimawh a; kea kalna tur leh kawngpui kam hmun remchanga inzawrh hi dan phal loh a nih avangin tihtawp ni se a ṭha khawp mai. Aizawl DC chuan thupek chhuahin, Aizawl khawpui chhung kawngpui kam hmun eng emaw zata kea kalnaah thil zawrh khap a nih thu a puang. Khapna thupek chhuah chhan hi - kawngpui kama kea kalnaa inzawrhin mipui kal vel a tihharsat bakah, intawhsual a hlauhawm vang a ni.Aizawl khawpui hmun lunlai deuhah hian kea kalna leh vantlang hmuna inzuar hi hmuh tur an tam ta hle a, kawngpui lunlaia hmun zau leh awl remchangahte pawh an inzuar bawk ṭhin. Heng inzuarte hi a tam zawk chu khaw­sak harsa tak takte an ni a, an chhungkaw chawmna tur tuakin kawng kamahte hian an inzuar ṭhin a ni.A mihringte sum mamawhna leh an chhungkaw innghahna a ni tih hriat chuan an lainatawm a, chutihlai chuan kawngpui kama inzawrhte leh kea kalna tura siama inzawrh hi dan phal loh a ni. Hei vang hian dan ang taka kal a, kea kalna tura hmun siam bik leh kawngpui kama inzawrh hi chu khauh taka khap tlat a ṭha hle.Thil ngaihtuah chian ngai erawh chu hmun ṭhenkhatah kea kalna chu sawi loh motor kawngpuite khar meuhin Inrinni tukah inzawrhna hmunhma buatsaih a ni ang lawi a, hengte ngaihtuah hi chuan khawpui enkawltu tura ruatte hian awmze neia inang khat tlanga thil an kalpui a ṭha hle.DC lam an ni emaw, Municipal Corporation an ni emaw, Local Council lam pawh ni se dan inang tlang hmanga thil kalpui hi khawpui ṭhan zelnaah a pawimawh a; kea kalna tur leh kawngpui kam hmun remchanga inzawrh hi dan phal loh a nih avangin tihtawp ni se a ṭha khawp mai. Aizawl DC chuan thupek chhuahin, Aizawl khawpui chhung kawngpui kam hmun eng emaw zata kea kalnaah thil zawrh khap a nih thu a puang. Khapna thupek chhuah chhan hi - kawngpui kama kea kalnaa inzawrhin mipui kal vel a tihharsat bakah, intawhsual a hlauhawm vang a ni. Aizawl khawpui hmun lunlai deuhah hian kea kalna leh vantlang hmuna inzuar hi hmuh tur an tam ta hle a, kawngpui lunlaia hmun zau leh awl remchangahte pawh an inzuar bawk ṭhin. Heng inzuarte hi a tam zawk chu khaw­sak harsa tak takte an ni a, an chhungkaw chawmna tur tuakin kawng kamahte hian an inzuar ṭhin a ni. A mihringte sum mamawhna leh an chhungkaw innghahna a ni tih hriat chuan an lainatawm a, chutihlai chuan kawngpui kama inzawrhte leh kea kalna tura siama inzawrh hi dan phal loh a ni. Hei vang hian dan ang taka kal a, kea kalna tura hmun siam bik leh kawngpui kama inzawrh hi chu khauh taka khap tlat a ṭha hle. Thil ngaihtuah chian ngai erawh chu hmun ṭhenkhatah kea kalna chu sawi loh motor kawngpuite khar meuhin Inrinni tukah inzawrhna hmunhma buatsaih a ni ang lawi a, hengte ngaihtuah hi chuan khawpui enkawltu tura ruatte hian awmze neia inang khat tlanga thil an kalpui a ṭha hle. DC lam an ni emaw, Municipal Corporation an ni emaw, Local Council lam pawh ni se dan inang tlang hmanga thil kalpui hi khawpui ṭhan zelnaah a pawimawh a; kea kalna tur leh kawngpui kam hmun remchanga inzawrh hi dan phal loh a nih avangin tihtawp ni se a ṭha khawp mai.", "summary": "Aizawl DC chuan thupek chhuahin, Aizawl khawpui chhung kawngpui kam hmun eng emaw zata kea kalnaah thil zawrh khap a nih thu a puang. Kawngpui kama kea kalnaa inzawrhin mipui kal vel a tiharsa a, tawhsual tawh a hlauhawm. Aizawl khawpui hmun lunlai leh kawngkama inzuar an tam hle a, hdng inzuarte hi a tam zawk chu khawsak harsa takte an ni. A mihringte sum mamawhna leh chhungkaw innghahna a ni tih hriat chuan an lainatawm a, chutih lai chuan hetianga inzawrh hi dan phal loh a ni. Khauh taka dan kalpui a tha hle. Ngaihtuah chian ngai erawh chu hmun thenkhat kela kalna chu sawi loh motor kawngpuite khar meuha inrinni tuka inzawrhna buatsaih a ni hi chu a mak ang reng. DC lam an ni emaw Municipal Corporation an ni emaw, Local Council lam pawh ni se dan inang thil kalpui hi a pawimawh. Dan phal loh hi chu tih tawp ni se a tha ang." }, { "summarization_id": "57", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/106219", "file_name": "F_MIZO_SUM_14_31/1//25", "original_text": "National Institute of Techno-logy (NIT), Mizoram boys hostel-ah tun hnaiah buaina a chhuak a, driver pahnih bân an ni. Buaina thleng chungchang hi Ministry of Home Affairs chuan NIT, Mizoram hotute a rawn zawtfiah a; NIT director chuan thuchhuah siamin he buaina hi chinfel a nih tawh thu a puang.NIT Mizoram Boys Hostel-I lama thil thleng hi zirna inah chuan thil thleng ve fo a ni a, buaina chhuah dan chu eng pawh lo ni se, a thawm hi a mawi lo hle a ni. He hostel-a awm ve hnam dang ṭhenkhatin Prime Minister office thleng thlenga an lo zualko hi thil fuh lo a ni a, hostel pakhata buaina ni ve mai an tlang thantir dan hi a fel lo hle a ni.Zirna inah chuan buaina tenau hi a chhuak fo a, hnam leh hnam han intihbuai changte pawh awm mah se, hetiang hi chu thil thleng ve fo ṭhin a ni. Mizoram chhunga zirna in sanga thil thleng, hnam dangin Mizote hekna remchang ang maia an hmang hi chu a fuh lo a, thuneitu lam hian thil awm dan hi chiang zawka an chhui aṭul khawp mai.Eng thil thlengah pawh hian Mizote hi chuan hmun danga zualko emaw, kan hmingṭhat theihna tur hawi zawnga puanzar emaw hi kan ti ngai meuh lo a; Mizorama Chakma leh Bru buaina a awm pawhin India hriat danah chuan a tisualtu leh pawi khawihtu hmasa ang zelin Mizote hi tarlan an lo ni fo tawh. Tuna hostel pakhata buaina ni ve mai pawh hi hmun danga an thehdarh danah chuan Mizote'n hnam dangte an hmuhsit leh beih rawn avanga thleng ta ang maiin a lang.Heng buaina hi aṭobul chu thil ho tê a ni ṭhin a, thuneitu lam a hun takah inrawlh se awlsam taka chinfel theih a ni. Tunah erawh chuan he buaina holam tak hi pawi khawihna lian tham thleng ang maiin state pawn thlengin an zualko tawh a, a hre lo tur thleng thlengin an hre tawh a, a tawpa hmingchhe tur chu Mizote bawk an ni.Hei vang hian NIT Mizoram Boys Hostel-I buaina chhuah dan leh thil awm dan hi thuneitu lamin chiang takin chhui se, thil tisualtu chu Mizo an nih pawhin dim lo se, thu dik lo thehdarh an awm a nih phei chuan eng hnam pawh ni se hrem an phu hle a ni. National Institute of Techno-logy (NIT), Mizoram boys hostel-ah tun hnaiah buaina a chhuak a, driver pahnih bân an ni. Buaina thleng chungchang hi Ministry of Home Affairs chuan NIT, Mizoram hotute a rawn zawtfiah a; NIT director chuan thuchhuah siamin he buaina hi chinfel a nih tawh thu a puang.NIT Mizoram Boys Hostel-I lama thil thleng hi zirna inah chuan thil thleng ve fo a ni a, buaina chhuah dan chu eng pawh lo ni se, a thawm hi a mawi lo hle a ni. He hostel-a awm ve hnam dang ṭhenkhatin Prime Minister office thleng thlenga an lo zualko hi thil fuh lo a ni a, hostel pakhata buaina ni ve mai an tlang thantir dan hi a fel lo hle a ni.Zirna inah chuan buaina tenau hi a chhuak fo a, hnam leh hnam han intihbuai changte pawh awm mah se, hetiang hi chu thil thleng ve fo ṭhin a ni. Mizoram chhunga zirna in sanga thil thleng, hnam dangin Mizote hekna remchang ang maia an hmang hi chu a fuh lo a, thuneitu lam hian thil awm dan hi chiang zawka an chhui aṭul khawp mai.Eng thil thlengah pawh hian Mizote hi chuan hmun danga zualko emaw, kan hmingṭhat theihna tur hawi zawnga puanzar emaw hi kan ti ngai meuh lo a; Mizorama Chakma leh Bru buaina a awm pawhin India hriat danah chuan a tisualtu leh pawi khawihtu hmasa ang zelin Mizote hi tarlan an lo ni fo tawh. Tuna hostel pakhata buaina ni ve mai pawh hi hmun danga an thehdarh danah chuan Mizote'n hnam dangte an hmuhsit leh beih rawn avanga thleng ta ang maiin a lang.Heng buaina hi aṭobul chu thil ho tê a ni ṭhin a, thuneitu lam a hun takah inrawlh se awlsam taka chinfel theih a ni. Tunah erawh chuan he buaina holam tak hi pawi khawihna lian tham thleng ang maiin state pawn thlengin an zualko tawh a, a hre lo tur thleng thlengin an hre tawh a, a tawpa hmingchhe tur chu Mizote bawk an ni.Hei vang hian NIT Mizoram Boys Hostel-I buaina chhuah dan leh thil awm dan hi thuneitu lamin chiang takin chhui se, thil tisualtu chu Mizo an nih pawhin dim lo se, thu dik lo thehdarh an awm a nih phei chuan eng hnam pawh ni se hrem an phu hle a ni.", "summary": "National Institute of Technology NIT), Mizoram boys hostel-a buaina a chhuakah driver pahnih bân an ni a, buaina thleng chungchang hi Ministry of Home Affairs chuan NIT, Mizoram hotute a rawn zawtfiah a; NIT director chuan thuchhuah siamin he buaina hi chinfel a nih tawh thu a puang. Zirna inah chuan buaina tenau hi a chhuak fo a, NIT Mizoram Boys Hostel-I-a awm ve hnam dang ṭhenkhatten Mizote hekna remchang ang maia an hmanga Prime Minister office thlenga an lo zualko hi a fuhlo hle. Eng thil thlengah pawh Mizote hian hmun danga zualko emaw, kan hmingṭhat theihna tur hawi zawnga puanzar emaw hi kan ti ngai meuhlo a, tuna hostel pakhata buaina ni ve mai pawh hi hmun danga an thehdarh danah chuan Mizote'n hnam dangte an hmuhsit leh beih rawn avanga thleng ta ang maiin a lang a,a tawpa hmingchhe tur chu Mizote bawk an ni.Hei vang hian NIT Mizoram Boys Hostel-I buaina chhuah dan leh thil awm dan hi thuneitu lamin chiang takin chhui se, thil tisualtu chu Mizo an nih pawhin dimlo se, thu diklo thehdarh an awm a nih phei chuan eng hnam pawh ni se hrem an phu hle a ni." }, { "summarization_id": "58", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5969", "file_name": "SMizo_43_10-02", "original_text": "Minister F Rodingliana a tawng chhuak Mizoram NewsMinister F Rodingliana a tawng chhuak admin 19-Oct-2024 11:45 AM Minister of State F Rodingliana chuan media miten an kawmnaah Assam Rifles nena an inkara buaina awm chungchang a sawi chhuak. F Rodingliana chuan October 11, 2024-a a bial chhung Kawlbema public meeting nei tura an kal chu Assam Rifles pakhatin a lo tih din thu sawiin, 'Pilot car a tlan tlang hnuah ka car an lo ti ding a, ka PSO-in ka nihnate a sawi hnuah pawh min kaltir duh lo. Ka motor bulah lokalin, motor kawngka a rawn kik. Ka hming vawi thum min zawt, a ruiin ka hria. Ka designation plate leh National Flag-te ka hmuh a, a hnuah Kawlbem kan pan,' a ti. Kawlbema an meeting zawhah an commander nen Kawlbemah an sawm angin Assam Rifle duty hi an kal ve thu sawiin F Rodingliana chuan, 'An commander chuan min dan tir loh thu a sawi a, keiin Assam Rifle duty kawkin, min dan thu ka hrilh a ni. Chumi hnu chuan commander chuan ngaihdam min dil a, kan ngaidam zui,' tiin SDO (C) kaltlanga thil awm dan Ngopa-a sawiho tura commander an sawmna chu Assam Rifle lamin an tih hlawhtlin duh loh thu a sawi. F Rodingliana sawi danin, October 13 khan Ngopa khaw daiah Assam Rifle-te hian lo dan an tum leh a, hemi tum chuan an tlan tlang. October 17 a Aizawla an haw tur chu Zemabawk daiah an lo dan leh thu sawiin F Rodingliana chuan, 'Ka motor hmaah AR pathum an rawn ding a, ka PSO in ka nihnate a hrilh pawhin an ding reng. Ka chhuk a, National Flag leh minister designation plate hi in zah lawm ni ka ti a, jawan an nih angin an captain order anga thil ti an nih thuin min chhang,' a ti. F Rodingliana chuan minute 15 vel a motor hmaah an din tlat thu sawiin, 'Ka PS-in an captain chu minister an dan chhan tum li vel a zawhin, jawan hoin captain thu hmua thil ti an nih thu ka motor hma-a ding chung ngeia an sawi laiin, kan dang lo tiin a tang tlat. Dawt ringawt a sawi avangin tiang thil kha a thleng a ni. Mipuiin thil awm dan min zawt nasa a, mob rule a thleng mai dawna ka hriat vangin ka PS boruak thelh dai turin ka ti zawk,' a ti.", "summary": "Minister of State F Rodingliana chuan Assam Rifles nena an inkara buaina awm chungchang a sawi chhuak. Assam Rifles te hian a chuanna kar tiding in an lo dang a, a nihna a sawi hnu pawh a an kaltir duh loh avangin a designation plate leh National Flag-te a hmuh hnu ah an kaltir chauh thu a sawi. An commander-in ngaihdam a dil avangin alo ngaihdam thu a sawi a, amaherawhchu hemi hnu ah hian tum 2 ngawt an dang leh tawh thu a sawi a, an dan chhan a zawh chuan jawan an nih thu leh anni chuan captain order anga thil ti mai an nih thu in an chhang tih thu a sawi a, mob rule a thleng mai dawn a a hriat avangin boruak thelh dai turin hma a lak thu a sawi bawk a ni." }, { "summarization_id": "59", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7886", "file_name": "F_MIZO_SUM_10_10/2/25", "original_text": "Covid-19 hri endikna RT-PCR khawl chu tun hnai khan Congress Legislature Party (CLP) leader Zodintluanga Ralte chuan Lunglei Civil Hospital-a dah turin a pe a, Civil Hospital hian kawl loin DC office-ah an pe kir. Health & Family Welfare minister chuan tun hnai khan thuchah tichhuakin, RT-PCR chu mi ṭhahnemngaite'n donate (pek) an duh thu sorkarah an thlen ṭhin tih a sawi a, \"An ṭhahnemngaihna a fakawm rualin, inthlahrung takin kan hnar a ngai ṭhin,\" a ti.Hetihlai hian Zo Peoples' Movement (ZPM) Legislaturte Party leader Lalduh­oma chuan June 1 khan Mizoramin RT-PCR hawh chawp kan hman avangin RT-PCR pek a duh thu sorkarah a thlen a; nimahsela sorkarin ruahmanna dang an nei tiin an chhang a, a pe ta lo.Tunlaia sawi hlawh ber pakhat chu RT-PCR chungchang hi a ni. Tun hnaiah mi thilphal pakhatin sorkarah RT-PCR leina a pe a, sorkarin lawm taka dawngin khawl thar hi hun rei lo te chhungin a lei nghal thei a ni. Hetihlai hian eptu MLA pahnihin khawl lei an tum leh an lei tak kalpui zui zel dan erawh politics-a inepna rim a nam deuh a, a pawi ngawt mai.Sorkar hian hri do kawngah ṭan rual a ṭul thu a sawi ṭhin a, mipui pawhin an zawm ṭha a, kan ṭang rual ṭha hle a ni. Political party lam pawhin hei hi an zawm ṭha thawkhat a, thil fel lo leh dik lo nia an hriatte an au chhuahpui tih lohah chuan, eptu lam pawhin Covid-19 dona kawnga sorkar do zawnga an chetna a awm vakin a lang lo. Eptu MLA-te pawhin hri dona atan an MLA fund-te an thawh bakah kawng hrang hrangin ṭan an la hlawm.Hetihlaia RT-PCR khawl mamawh loa insawi sorkarin midang khawl hawh chawpa a kalpui reng mai te, a lei tawh sa pawh a hmanna lama buai theih avanga lawm taka an dawng thei lote hi chu a zia lo khawp mai.Lungleia RT-PCR khawl bun nghal mai hi a harsa mai thei a, laboratory din hmasak a ngaih bakah a khawl enkawltu mithiamte pawh dah an ngai ang a; nimahsela sorkarin thilpek (RT-PCR) a dawng tawh a, lawm taka lo dawn phawt a, a kal zel dan tur chu ngaihtuah zui se a ṭhat tehlul nen, boruak ṭha lo tak a awm zui hi chu hri donaa ṭang rual tura min sawmtu sorkar tihah a inhmeh lo deuh niin a lang.Sum leh pai pek apiang lawm taka dawng a, sum leh pai thawh khawm zel tura mipuite sawm a, sorkar hnathawkte hlawh bat ṭhen­saktu sorkarin Covid-19 dona khawl man to tham tak lawm taka a dawng thei lo kha chu sawi zui a hlawh rei deuh dawn a nih hmel. Covid-19 hri endikna RT-PCR khawl chu tun hnai khan Congress Legislature Party (CLP) leader Zodintluanga Ralte chuan Lunglei Civil Hospital-a dah turin a pe a, Civil Hospital hian kawl loin DC office-ah an pe kir. Health & Family Welfare minister chuan tun hnai khan thuchah tichhuakin, RT-PCR chu mi ṭhahnemngaite'n donate (pek) an duh thu sorkarah an thlen ṭhin tih a sawi a, \"An ṭhahnemngaihna a fakawm rualin, inthlahrung takin kan hnar a ngai ṭhin,\" a ti.Hetihlai hian Zo Peoples' Movement (ZPM) Legislaturte Party leader Lalduh­oma chuan June 1 khan Mizoramin RT-PCR hawh chawp kan hman avangin RT-PCR pek a duh thu sorkarah a thlen a; nimahsela sorkarin ruahmanna dang an nei tiin an chhang a, a pe ta lo.Tunlaia sawi hlawh ber pakhat chu RT-PCR chungchang hi a ni. Tun hnaiah mi thilphal pakhatin sorkarah RT-PCR leina a pe a, sorkarin lawm taka dawngin khawl thar hi hun rei lo te chhungin a lei nghal thei a ni. Hetihlai hian eptu MLA pahnihin khawl lei an tum leh an lei tak kalpui zui zel dan erawh politics-a inepna rim a nam deuh a, a pawi ngawt mai.Sorkar hian hri do kawngah ṭan rual a ṭul thu a sawi ṭhin a, mipui pawhin an zawm ṭha a, kan ṭang rual ṭha hle a ni. Political party lam pawhin hei hi an zawm ṭha thawkhat a, thil fel lo leh dik lo nia an hriatte an au chhuahpui tih lohah chuan, eptu lam pawhin Covid-19 dona kawnga sorkar do zawnga an chetna a awm vakin a lang lo. Eptu MLA-te pawhin hri dona atan an MLA fund-te an thawh bakah kawng hrang hrangin ṭan an la hlawm.Hetihlaia RT-PCR khawl mamawh loa insawi sorkarin midang khawl hawh chawpa a kalpui reng mai te, a lei tawh sa pawh a hmanna lama buai theih avanga lawm taka an dawng thei lote hi chu a zia lo khawp mai.Lungleia RT-PCR khawl bun nghal mai hi a harsa mai thei a, laboratory din hmasak a ngaih bakah a khawl enkawltu mithiamte pawh dah an ngai ang a; nimahsela sorkarin thilpek (RT-PCR) a dawng tawh a, lawm taka lo dawn phawt a, a kal zel dan tur chu ngaihtuah zui se a ṭhat tehlul nen, boruak ṭha lo tak a awm zui hi chu hri donaa ṭang rual tura min sawmtu sorkar tihah a inhmeh lo deuh niin a lang.Sum leh pai pek apiang lawm taka dawng a, sum leh pai thawh khawm zel tura mipuite sawm a, sorkar hnathawkte hlawh bat ṭhen­saktu sorkarin Covid-19 dona khawl man to tham tak lawm taka a dawng thei lo kha chu sawi zui a hlawh rei deuh dawn a nih hmel. Covid-19 hri endikna RT-PCR khawl chu tun hnai khan Congress Legislature Party (CLP) leader Zodintluanga Ralte chuan Lunglei Civil Hospital-a dah turin a pe a, Civil Hospital hian kawl loin DC office-ah an pe kir. Health & Family Welfare minister chuan tun hnai khan thuchah tichhuakin, RT-PCR chu mi ṭhahnemngaite'n donate (pek) an duh thu sorkarah an thlen ṭhin tih a sawi a, \"An ṭhahnemngaihna a fakawm rualin, inthlahrung takin kan hnar a ngai ṭhin,\" a ti. Hetihlai hian Zo Peoples' Movement (ZPM) Legislaturte Party leader Lalduh­oma chuan June 1 khan Mizoramin RT-PCR hawh chawp kan hman avangin RT-PCR pek a duh thu sorkarah a thlen a; nimahsela sorkarin ruahmanna dang an nei tiin an chhang a, a pe ta lo. Tunlaia sawi hlawh ber pakhat chu RT-PCR chungchang hi a ni. Tun hnaiah mi thilphal pakhatin sorkarah RT-PCR leina a pe a, sorkarin lawm taka dawngin khawl thar hi hun rei lo te chhungin a lei nghal thei a ni. Hetihlai hian eptu MLA pahnihin khawl lei an tum leh an lei tak kalpui zui zel dan erawh politics-a inepna rim a nam deuh a, a pawi ngawt mai. Sorkar hian hri do kawngah ṭan rual a ṭul thu a sawi ṭhin a, mipui pawhin an zawm ṭha a, kan ṭang rual ṭha hle a ni. Political party lam pawhin hei hi an zawm ṭha thawkhat a, thil fel lo leh dik lo nia an hriatte an au chhuahpui tih lohah chuan, eptu lam pawhin Covid-19 dona kawnga sorkar do zawnga an chetna a awm vakin a lang lo. Eptu MLA-te pawhin hri dona atan an MLA fund-te an thawh bakah kawng hrang hrangin ṭan an la hlawm. Hetihlaia RT-PCR khawl mamawh loa insawi sorkarin midang khawl hawh chawpa a kalpui reng mai te, a lei tawh sa pawh a hmanna lama buai theih avanga lawm taka an dawng thei lote hi chu a zia lo khawp mai. Lungleia RT-PCR khawl bun nghal mai hi a harsa mai thei a, laboratory din hmasak a ngaih bakah a khawl enkawltu mithiamte pawh dah an ngai ang a; nimahsela sorkarin thilpek (RT-PCR) a dawng tawh a, lawm taka lo dawn phawt a, a kal zel dan tur chu ngaihtuah zui se a ṭhat tehlul nen, boruak ṭha lo tak a awm zui hi chu hri donaa ṭang rual tura min sawmtu sorkar tihah a inhmeh lo deuh niin a lang. Sum leh pai pek apiang lawm taka dawng a, sum leh pai thawh khawm zel tura mipuite sawm a, sorkar hnathawkte hlawh bat ṭhen­saktu sorkarin Covid-19 dona khawl man to tham tak lawm taka a dawng thei lo kha chu sawi zui a hlawh rei deuh dawn a nih hmel.", "summary": "Covid-19 hri endikna RT-PCR khawl Congress Legislature Party (CLP) leader Zodintluanga Ralte in Lunglei Civil Hospital-a dah tura a pek chu Civil Hospital hian kawlloin DC office-ah an pe kir. Health & Family Welfare Minister thuchah tihchhuah,mi ṭhahnemngaite'n RT-PCR donate(pek) an duh pawh inthlahrung taka an hnar a ngaih ṭhin tih thu avangin Zo Peoples' Movement(ZPM) Legislaturte Party leader Lalduh­oma pawn RT-PCR pek a tum chu Sorkarin ruahmanna dang an nei tia an chhang avangin a pe talo. Mi thilphal thenkhatin Sorkarah RT-PCR leina a pek hnu rei lote chhunga a lei nghal theih laia eptu MLA pahnihin khawl lei an tum leh an lei tawh an kalpui zui zel dan erawh politics-a inbeihna a ang hle a, a zialo hle. RT-PCR khawl mamawhloa insawi Sorkarin midang khawl hawh chawpa a kalpui rengte, lei tawh sa a hmanna lama buai theih avanga an dawng theilote pawh hi a zialo hle. Heti nilo hian Sorkar hian RT-PCR hi lawm taka lo dawngin a kal zel dan tur ngaihtuah zui se a ṭhat tehlul nen, boruak ṭhalo tak a awm zui hi hri donaa ṭang rual tura min sawmtu Sorkar tihah a inhmehlo hle. Sum leh pai pek apiang lawm taka dawng a, sum leh pai thawh khawm zel tura mipuite sawm a, Sorkar hnathawkte hlawh bat ṭhen­saktu Sorkarin Covid-19 dona khawl man to tham tak lawm taka a dawng theilo hian sawi zui a hlawh rei deuh dawn a nih hmel." }, { "summarization_id": "60", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7140", "file_name": "H-171-10/02/2025-lei chim leh politics", "original_text": "May 27 khan Darlak khaw bula Teirei luia lei (RCC bridge) dawh mek a chim a, a chim chhan PWD-in an sawifiah. PWD lam sawi danin lei a chim lai hian contractor-te'n vên tuma theihtawp chhuah­in tui luanna turte a chim zanah an siam a; amaherawhchu a chim ta tho a ni.Mizoramah lei chim kan hre ngun ta hle mai a, lei dawh lai a chim leh ṭhin hi a pawi hle. Mizorama lei dawh hi a dawhtu lam hi contractor an ni emaw, PWD lam an ni emaw, siam zawh hmaa a chim leh mai ṭhin hian mipuiah rin lohna a tuh palh ang tih a hlauhawm a, lei chim thawm reh hun a nghahhlelhawm hle.Tlemlai deuh khan lei chim hi kan hre zauh zauh a, nunna chân phah hialte pawh an awm. Khatihlai khan eptu MLA-te kha a hmun thleng hmasa ber berah an ṭang a, lei chima mawhphurtu minister bang turin an au a, department lam thiam loh a awm a nih pawhin a changtu minister chu a thiam lo berah ngaia bang tura an duh thu an aupui nasa hle a ni.Tunah lei a chim leh ta a, a chim chhan PWD lam sawifiah­naah chuan khuarel chhiatna nghawng kal zel a nih hmel. PWD insawifiahna hi chu an tih ve tur reng a ni a, ṭhenkhatin an pawm thlap ang a; nimahsela lei a chim ngun zozai tawh em a, hetianga insawifiah hi ring zo tawh lo pawh a awm theih ang.Engkim mai hi politics nena kaih kawp theih a ni a, kan puh lui duh a nih chuan tunah pawh PWD changtu minister thiam loh tia bang tura nawr emaw, a contract petu lam mawh chhiat emaw thlengin a tih theih ang. Hetihlai hian thil zawng zawng hi politics nena chawm pawlh vek kher lo hian a kalpui theih a, he lei chim siamtu contractor lam emaw, a enkawltu leh viltu PWD lamah pawh thiam lo an awm thei bawk awm e.Hun kal tawhah lei chim a ni emaw, thil dangah pawh politics zawnga thil nawr a nih tawh chuan chhui chhuah mumal loh leh hrem tawk pawh awm mang loin thil a zuzi leh mai ṭhin. Tuna thil thlengah pawh hian politics thila hnûk lut kher lo hian, a chim chhan chhuia a rang thei anga siam ṭha leh thuai tura a ṭul anga dan anga hmalak zel mai hi a ṭhat a rinawm. May 27 khan Darlak khaw bula Teirei luia lei (RCC bridge) dawh mek a chim a, a chim chhan PWD-in an sawifiah. PWD lam sawi danin lei a chim lai hian contractor-te'n vên tuma theihtawp chhuah­in tui luanna turte a chim zanah an siam a; amaherawhchu a chim ta tho a ni.Mizoramah lei chim kan hre ngun ta hle mai a, lei dawh lai a chim leh ṭhin hi a pawi hle. Mizorama lei dawh hi a dawhtu lam hi contractor an ni emaw, PWD lam an ni emaw, siam zawh hmaa a chim leh mai ṭhin hian mipuiah rin lohna a tuh palh ang tih a hlauhawm a, lei chim thawm reh hun a nghahhlelhawm hle.Tlemlai deuh khan lei chim hi kan hre zauh zauh a, nunna chân phah hialte pawh an awm. Khatihlai khan eptu MLA-te kha a hmun thleng hmasa ber berah an ṭang a, lei chima mawhphurtu minister bang turin an au a, department lam thiam loh a awm a nih pawhin a changtu minister chu a thiam lo berah ngaia bang tura an duh thu an aupui nasa hle a ni.Tunah lei a chim leh ta a, a chim chhan PWD lam sawifiah­naah chuan khuarel chhiatna nghawng kal zel a nih hmel. PWD insawifiahna hi chu an tih ve tur reng a ni a, ṭhenkhatin an pawm thlap ang a; nimahsela lei a chim ngun zozai tawh em a, hetianga insawifiah hi ring zo tawh lo pawh a awm theih ang.Engkim mai hi politics nena kaih kawp theih a ni a, kan puh lui duh a nih chuan tunah pawh PWD changtu minister thiam loh tia bang tura nawr emaw, a contract petu lam mawh chhiat emaw thlengin a tih theih ang. Hetihlai hian thil zawng zawng hi politics nena chawm pawlh vek kher lo hian a kalpui theih a, he lei chim siamtu contractor lam emaw, a enkawltu leh viltu PWD lamah pawh thiam lo an awm thei bawk awm e.Hun kal tawhah lei chim a ni emaw, thil dangah pawh politics zawnga thil nawr a nih tawh chuan chhui chhuah mumal loh leh hrem tawk pawh awm mang loin thil a zuzi leh mai ṭhin. Tuna thil thlengah pawh hian politics thila hnûk lut kher lo hian, a chim chhan chhuia a rang thei anga siam ṭha leh thuai tura a ṭul anga dan anga hmalak zel mai hi a ṭhat a rinawm. May 27 khan Darlak khaw bula Teirei luia lei (RCC bridge) dawh mek a chim a, a chim chhan PWD-in an sawifiah. PWD lam sawi danin lei a chim lai hian contractor-te'n vên tuma theihtawp chhuah­in tui luanna turte a chim zanah an siam a; amaherawhchu a chim ta tho a ni. Mizoramah lei chim kan hre ngun ta hle mai a, lei dawh lai a chim leh ṭhin hi a pawi hle. Mizorama lei dawh hi a dawhtu lam hi contractor an ni emaw, PWD lam an ni emaw, siam zawh hmaa a chim leh mai ṭhin hian mipuiah rin lohna a tuh palh ang tih a hlauhawm a, lei chim thawm reh hun a nghahhlelhawm hle. Tlemlai deuh khan lei chim hi kan hre zauh zauh a, nunna chân phah hialte pawh an awm. Khatihlai khan eptu MLA-te kha a hmun thleng hmasa ber berah an ṭang a, lei chima mawhphurtu minister bang turin an au a, department lam thiam loh a awm a nih pawhin a changtu minister chu a thiam lo berah ngaia bang tura an duh thu an aupui nasa hle a ni. Tunah lei a chim leh ta a, a chim chhan PWD lam sawifiah­naah chuan khuarel chhiatna nghawng kal zel a nih hmel. PWD insawifiahna hi chu an tih ve tur reng a ni a, ṭhenkhatin an pawm thlap ang a; nimahsela lei a chim ngun zozai tawh em a, hetianga insawifiah hi ring zo tawh lo pawh a awm theih ang. Engkim mai hi politics nena kaih kawp theih a ni a, kan puh lui duh a nih chuan tunah pawh PWD changtu minister thiam loh tia bang tura nawr emaw, a contract petu lam mawh chhiat emaw thlengin a tih theih ang. Hetihlai hian thil zawng zawng hi politics nena chawm pawlh vek kher lo hian a kalpui theih a, he lei chim siamtu contractor lam emaw, a enkawltu leh viltu PWD lamah pawh thiam lo an awm thei bawk awm e. Hun kal tawhah lei chim a ni emaw, thil dangah pawh politics zawnga thil nawr a nih tawh chuan chhui chhuah mumal loh leh hrem tawk pawh awm mang loin thil a zuzi leh mai ṭhin. Tuna thil thlengah pawh hian politics thila hnûk lut kher lo hian, a chim chhan chhuia a rang thei anga siam ṭha leh thuai tura a ṭul anga dan anga hmalak zel mai hi a ṭhat a rinawm.", "summary": "1st June,2020 May ni 27 khan Darlak khaw bula Teirei luia lei (RCC bridge) dawh mek a chim.Lei a chim lai hian contractor-ten vên tuma theihtawp chhuahin tui luanna turte a chim zanah siamin,a chim ta tho a ni tiin PWD chuan thuchhuah an siam a,khuarel chhiatna nghawng kal zel vanga chim niin an sawi bawk. Engkim mai hi politics nena kaihkawp theih a nih avang hian PWD changtu minister emaw,contract petu lam mawhchhiat emaw thlengin a tih theih ang.Politics thila hnûk lut kher lo hian lei chim chhan hi zawn chhuah theih a ni bawk,contractor lam emaw a enkawltu leh viltu PWD lam pawh thiam lo an awm thei a,dân ang taka hmalak zel hi a ṭhaṭ a rinawm." }, { "summarization_id": "61", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/15692", "file_name": "F_MIZO_SUM_15_20/2/25", "original_text": "MNF treasurer K Vanlalauva chuan, MNF sorkar hnuaiah board vice chairman ruat an nih chhan chu hna thawh duhna policy aṭanga chhuak niin a sawi a; board vice chairman ruat chu party dangte'n sawisel mah se, an chhàn lêt loh thu sawiin, \"Board vice chairman inruat hi hnathawh duhna policy aṭanga lo chhuak a ni a, kan CM hian minister remchàn loh laia lo enkawltu tur dah a pawimawhzia a hria a ni,\" a ti a; board vice chairman inruat avangin hnathawh a kal mar phah niin a sawi.Mizorama kan la hriat ngai loh, sorkar department awm sa leh minister-te hnathawh tichaktu tur board hrang hrang 14 sorkarin a din a, MNF MLA zinga nihna la nei lo zawngte chu heng board hrang hrang vice chairman-ah hian ruat an ni. Anni bakah hian an party mi leh sa ṭhenkhat chu board vice chairman-ah hian ruat an ni bawk. MLA ni lo vice chairman-te hian hlawh an lak bakah hnathawhna tur hamṭhatna hrang hrang (facility) an nei bawk a ni.Heng board hrang hrang din a nih dan leh, an hamṭhatna inpekte hi mi tam takin an sawisel a, an sawisel hi thil mak a ni hran lo. Sorkar department-ah thiamna neia hnathawktu hlawh nei ṭhahnem tak an awm sa a, a enkawltu tur hamṭhatna ṭhahnem tak dawng sa minister an awm bawk a, chumi piah lama mi thiam bik pawh ni lote'n sorkar sum senga dinhmun siam chawp an luah hi kan ram sorkar sum dinhmun enin thil inhmeh ber niin a lang lo.An sawi anga 'hnathawh duhna' aṭanga chhuak a nih phei chuan board din belha sorkar sum sen belh kher lo hian sorkar-in hnathawh tur a ngah tawk hle niin a lang a; board vice chairman-te hian sorkar hna hi an tichak nge sorkar hna kalphung an tibuai zawk tih thlengin hunin a la hril ang. MNF treasurer K Vanlalauva chuan, MNF sorkar hnuaiah board vice chairman ruat an nih chhan chu hna thawh duhna policy aṭanga chhuak niin a sawi a; board vice chairman ruat chu party dangte'n sawisel mah se, an chhàn lêt loh thu sawiin, \"Board vice chairman inruat hi hnathawh duhna policy aṭanga lo chhuak a ni a, kan CM hian minister remchàn loh laia lo enkawltu tur dah a pawimawhzia a hria a ni,\" a ti a; board vice chairman inruat avangin hnathawh a kal mar phah niin a sawi.Mizorama kan la hriat ngai loh, sorkar department awm sa leh minister-te hnathawh tichaktu tur board hrang hrang 14 sorkarin a din a, MNF MLA zinga nihna la nei lo zawngte chu heng board hrang hrang vice chairman-ah hian ruat an ni. Anni bakah hian an party mi leh sa ṭhenkhat chu board vice chairman-ah hian ruat an ni bawk. MLA ni lo vice chairman-te hian hlawh an lak bakah hnathawhna tur hamṭhatna hrang hrang (facility) an nei bawk a ni.Heng board hrang hrang din a nih dan leh, an hamṭhatna inpekte hi mi tam takin an sawisel a, an sawisel hi thil mak a ni hran lo. Sorkar department-ah thiamna neia hnathawktu hlawh nei ṭhahnem tak an awm sa a, a enkawltu tur hamṭhatna ṭhahnem tak dawng sa minister an awm bawk a, chumi piah lama mi thiam bik pawh ni lote'n sorkar sum senga dinhmun siam chawp an luah hi kan ram sorkar sum dinhmun enin thil inhmeh ber niin a lang lo.An sawi anga 'hnathawh duhna' aṭanga chhuak a nih phei chuan board din belha sorkar sum sen belh kher lo hian sorkar-in hnathawh tur a ngah tawk hle niin a lang a; board vice chairman-te hian sorkar hna hi an tichak nge sorkar hna kalphung an tibuai zawk tih thlengin hunin a la hril ang. MNF treasurer K Vanlalauva chuan, MNF sorkar hnuaiah board vice chairman ruat an nih chhan chu hna thawh duhna policy aṭanga chhuak niin a sawi a; board vice chairman ruat chu party dangte'n sawisel mah se, an chhàn lêt loh thu sawiin, \"Board vice chairman inruat hi hnathawh duhna policy aṭanga lo chhuak a ni a, kan CM hian minister remchàn loh laia lo enkawltu tur dah a pawimawhzia a hria a ni,\" a ti a; board vice chairman inruat avangin hnathawh a kal mar phah niin a sawi. Mizorama kan la hriat ngai loh, sorkar department awm sa leh minister-te hnathawh tichaktu tur board hrang hrang 14 sorkarin a din a, MNF MLA zinga nihna la nei lo zawngte chu heng board hrang hrang vice chairman-ah hian ruat an ni. Anni bakah hian an party mi leh sa ṭhenkhat chu board vice chairman-ah hian ruat an ni bawk. MLA ni lo vice chairman-te hian hlawh an lak bakah hnathawhna tur hamṭhatna hrang hrang (facility) an nei bawk a ni. Heng board hrang hrang din a nih dan leh, an hamṭhatna inpekte hi mi tam takin an sawisel a, an sawisel hi thil mak a ni hran lo. Sorkar department-ah thiamna neia hnathawktu hlawh nei ṭhahnem tak an awm sa a, a enkawltu tur hamṭhatna ṭhahnem tak dawng sa minister an awm bawk a, chumi piah lama mi thiam bik pawh ni lote'n sorkar sum senga dinhmun siam chawp an luah hi kan ram sorkar sum dinhmun enin thil inhmeh ber niin a lang lo. An sawi anga 'hnathawh duhna' aṭanga chhuak a nih phei chuan board din belha sorkar sum sen belh kher lo hian sorkar-in hnathawh tur a ngah tawk hle niin a lang a; board vice chairman-te hian sorkar hna hi an tichak nge sorkar hna kalphung an tibuai zawk tih thlengin hunin a la hril ang.", "summary": "MNF treasurer K Vanlalauva chuan, MNF Sorkar hnuaiah board vice chairman ruat an nih chhan chu hna thawh duhna policy aṭanga chhuak niin a sawiin, kan CM-in minister remchànloh laia lo enkawltu tur dah a pawimawhzia a hriat vang anih thu a sawi. Mizoram Sorkar department awm sa leh minister-te hnathawh tichaktu tur board hrang hrang 14 Sorkarin a din ah MNF MLA zinga nihna la neilo zawngte vice chairman-ah ruat an ni a,MLA nilo vice chairman-te hian hlawh an lak bakah hnathawhna tur hamṭhatna hrang hrang(facility) an nei bawk a ni. Heng hamṭhatna inpekte hi mi tam takin an sawisel a, Sorkar department-ah thiamna neia hnathawktu hlawh nei ṭhahnem tak an awm sa a, chumi piah lama mi thiam bik pawh niloten sorkar sum senga dinhmun siam chawp an luah hi kan ram sorkar sum dinhmun enin thil inhmeh ber niin a langlo. An sawi anga 'hnathawh duhna' aṭanga chhuak a nih phei chuan board din belha sorkar sum sen belh kherlo hian sorkar-in hnathawh tur a ngah tawk hle niin a lang a; board vice chairman-te hian sorkar hna hi an tichak nge sorkar hna kalphung an tibuai zawk tih thlengin hunin a la hril ang." }, { "summarization_id": "62", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6291", "file_name": "H-48-27/01/2025- Lirthei_parking_chungchang_sawiho.txt", "original_text": "Lirthei parking chungchang sawiho Mizoram NewsLirthei parking chungchang sawiho admin 19-Nov-2024 03:54 PM Vawiin (19.11.2024) chawhma khan Aizawl Municipal Corporation hnuaia Committee on Control of Parking & Collection of Parking Fees chu Dy. Mayor R Thanglura hoin AMC Conference Room-ah an thukhawm. Aizawla Night Parking kalpui dan tur ruahmanna te, Maxi Cab stand leh Berawluia Aizawl City Bus Terminal luah dan tur chungchang bakah Aizawl Municipal area chhunga two wheeler taxi parking chungchangte an sawiho a, parking area chei that dan tur leh chhinchhiahna siam dan turte an ngaihtuah nghal. Aizawl khawpui chhungah khualzin tamtakin zana motor riahna te an mamawh thin a, loh theih loh thil avanga zan riah ngaite tana ruahmanna mumal zawk siam dan turte sawiin, Aizawl City Traffic leh Local Council-te nen tha taka kalpui tum a ni. Aizawl khawpui chhunga veng 28 in ruahmanna an neihte AMC ah an thehlut tawh. Maxi cab-te zan riahna tur hi AMC-in ruahmanna a siam a, zan riah tul ten an duh duhna hmuna in dah mai loin hengah te hian dah zel turin committee chuan maxi cab neitute leh driver-te a ngen. Tin, Aizawl City Bus service-te tana terminal siam pawh hman theih a nih tawh vangin hman tan thuai ni se tiin rel a ni. Aizawl khawpui chhunga parking area siam hrang hrangte hi hauh bik a remchang lo tih a ni. Hmun thenkhata two wheeler taxi-ten an member ni lo din an phal loh thin pawh ti lo tura hriattir ni se tiin rel a ni.", "summary": "Ni 19.11.2024 khan Aizawl Municipal Corporation hnuaia Committee on Control of Parking &, Collection of Parking Fees chu Dy.Mayor R.Thanglura hoin AMC Conference Room-ah an thukhawm. An thurel hrang hrangte chu-1)Aizawla Night Parking leh Maxi Cab stand kalpui dan tur. 2)Berawluia Aizawl City Bus Terminal luah dan tur. 3)Two Wheeler taxi parking chungchangah.Aizawl khawchhunga parking area siamte hi hauh bik a remchang lo.Two wheeler taxi-ten an member ni lo din an phal loh thin pawh ti lo tura hriattir." }, { "summarization_id": "63", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5857", "file_name": "SMizo_56_10-02", "original_text": "ZPM leh HPC thawkho dawn Mizoram NewsZPM leh HPC thawkho dawn admin 01-Oct-2024 04:01 PM Sinlung Hills Council (SHC) inthlan kumin neih turah ZPM leh HPC Party-te an thawkho dawn a, vawiin (1.10.2024) hian thawhdunna thuthlung an ziak. ZPM President Lalliansawta sawi danin, kum 2023 MLA General Election hma khan ZPM leh HPC-te chuan thawhhona thuthlung an lo ziak tawh a, 2023 MLA inthlanpuiah khan bial pathum Serlui, Tuivawl leh Chalfilhahte an lo thawkho tawh a ni. Kha thawhhona thuthlungah khan 2024 Sinlung Hill Council inthlanpuiah thawhho zel ni se an ti a, chu chu bawhzuiin ZPM leh HPC te chu kan inbe chho zel a, duhdan in ang lo leh beisei dan in ang lote siam rem zelin, hetiang a thawkho thei tur hian lungrual takin thutlukna an siam chho thei ta a ni. Sinlung Hills Council hnuaiah hian Constituency 12 awm in MLA constituency 3 a huam a, kum 2019 khan mipui kutthlakna inthlan hmasa ber chu neih a lo ni tawh a, kha mi tum khan MNF leh HPC inkawp chuan sorkarna an lo siam tawh a ni. Tun dinhmunah hian ZPM leh HPC-ten sorkarna siam mekin, 2024 inthlan lo awm turah pawh thawkhova sorkarna siam ngei tumin thawhona thuthlung an lo ziak thei ta a ni. An thawhhona thuthlung :1. Bial 12 awmah hian ZPM in bial 8 an chang ang a HPC in bial 4 an chang ang. ZPM chan tur bial te, Bial 2na-Phuaibuang, Bial 3na- Suangpuilawn, Bial 4na – Vanbawng, Bial 5na – Ratu, Bial 6na- New Vervek, Bial 8na – Sakawrdai North, Bial 9na – Zohmun,Bial 11na -Saipum2. HPC chan tur Bial te :- Bial 1na – Khawlian, Bial 7na Sakawrdai South, Bial 10na – N. Tinghmun leh Bial 12na – SaiphaiThawhhona thuthlunga an ziak angin ministry ruangam hi chu ministry siam hunah party pahnihte hian an duang dawn a ni.", "summary": "Sinlung Hills Council inthlan kumin neih turah ZPM leh HPC Party-te an thawkho dawn a, thawhdunna thuthlung an ziak. 2023 MLA inthlanpuiah khan an lo thawk dun tawh a, kum 2024-ah pawh inbe chho lehin duhdan inang lo te leh siamrem ngaite siam rem anih hnu ah lungrual takin thuthlukna an siam chho thei ta a ni. Sinlung Hills Council hnuaiah hian Constituency 12 awmin kum 2019 khan inhlanna hmasa ber neih a ni a, tun dinhmun ah hian ZPM leh HPC te chuan sorkarna an siam mek a ni. Thawhhona thuthlung a inziak angin ministry ruangam hi chu ministry siam hunah party pahnihte hian an duang dawn a ni." }, { "summarization_id": "64", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5809", "file_name": "SMizo_17_30-01", "original_text": "Lungleia Council of Minister meeting sawisel? Mizoram NewsLungleia Council of Minister meeting sawisel? admin 20-Sep-2024 04:17 PM MPCC chuan vawiin (20.9.2024) chhun khan Congress Bhavan-ah chhung inkhawm an hmang a, MPCC PAC Member Joseph Lalhimpuia, Ex. MLA-in thu a sawi. Joseph Lalhimpuia chuan Mizoram a la awm ngailo, Council of Minister meeting chu boruak lian tak hnuaiah July 2, 2024 khan Lungleiah neih a nih thu sawiin, 'Meeting zawh chuan ei in man senso cheng nuai 3,21,565 lai ba thinna Aizawlah thawn phei an ngai phawt. Chu mai ala ni lo, April 18, 2023 a lakluh ZPM councilor-ten thla 16 an hmang ve chauh chungin an lawmman chu za zelah 106% laiin an tipung hem mai. Tichuan municipal sum tuak nan parking fees an ti to ta vak a, Lunglei mipui an phun ta sup sup mai a ni,' a ti. Council of Minister agenda 14 atangin 6 an pass a, 6 zinga 2 chu mipui phurrit siamtu a nih thu sawiin Joseph Lalhimpuia chuan, 'Petrol leh diesel man tih san vakna leh LMC lawmman rei lote chhung a 106 % a tihpunna ani. He meeting Lunglei DC leiba cheng nuai 3,21,565 bakah HPC sum nuai 1,16,800 hman a ni. Aizawl atanga official, Chief Minister atanga peon thlengin mi 134 an kal a ni,' tiin eeting a kalte thlenna leh TA/DA senso nuai tam tak a la awm thu pawh a sawi.", "summary": "MPCC chuan Congress Bhavan-a chhung inkhawm an hman naah Joseph Lalhlimpuia, Ex. MLA chuan thusawiin, Council of Minister meeting Lunglei a hman a ni chu thil tul ber anih loh thu sawiin, hemi avang a ZPM sorkar in an sum khawhral zawng zawng te chu a uiawm a tih thu a sawi a. An agenda paruk zing a pahnih phei chu mipui phurrit siamtu anih thu a sawi." }, { "summarization_id": "65", "url": "https://theaizawlpost.org/lakhuihthei-wine-siam-tumin-khaw-8-in-wine-rules-siam-dil/", "file_name": "SMizo_12_22-02", "original_text": "Sialhawk leh a chhehvela lakhuihthei chingtu khaw pariat chuan sawrkar phalnaa lakhuihthei wine siam tumin sawrkar hnenah ‘Pineapple Wine Rules’ siamsak turin an dil. An lakhuihthei tharchhuahte awmze nei leh man man zawka hralh a nih ve theihna’n lakhuihthei chingtu khaw 8 – Sialhawk, Tlangpui, Tlangmawi, Khawhai, Lungtan, New Chalrang, Chalrang leh Vangtlang te chuan Pineapple Wine Rules siamsak tur hian an dil mek a. The Aizawl Post thudawn danin, Sialhawk Village Council chuan 2022 October 10 khan khatihlaia Excise & Narcotics minister Dr K Beichhua hnenah lehkha thehlutin, an lakhuihthei thar hralhna kawngah harsatna an tawh nasat thin thu thlenin, Champhai leh Hnahlana grape chingtute tana sawrkarin Wine Rules a siamsak anga Pineapple Wine Rules siamsak ve turin an ngen. Kumin January 18 khan Sialhawk leh a chhehvela lakhuihthei chingtu khaw 8-te hian inthurualin Excise & Narcotics minister Er. LalRinawma hnenah Pineapple Wine Rules siam sak tura ngenna an thehlut leh a ni. Hetihlai hian Sialhawk leh a chhehvel khuaten Pineapple Wine Rules an dilnaah hian opposition party – Congress leh ZPM chuan ‘No Objection Certificate’ an pe tawh a; BJP pawhin an thlawp tih thu dawn a ni. Pineapple Wine Rules siam an dil bawhzuina nia ngaih hian May 18 khan Excise & Narcotics hotute chu minister tirhin Sialhawkah an kal a. Sialhawk VC leh Pineapple Growers Society te nen Wine Rules dil chungchangah hian an inkawm. Sialhawk VC leh Pineapple Growers Society hruaitute chuan, lakhuihthei atanga wine siam hi sawrkarin a phalsak a nih chuan, kumtina lakhuihthei quintal engemawzat hralh loha luangral ziah thin chu a reh tawh anga, kuthnathawktuten hah taka an thawh chhuah atanga an sum lakluh pawh nasa takin a pung thei dawn tih an sawi a ni. Sawrkar lam atanga The Aizawl Post thudawn danin, Wine Rules siam dil bawhzuina hi a bul an la tan chauh a, minister-ah report a luh hnu ah, cabinet te a paltlang a la ngai dawn a, a kawng a la thui dawn tih sawi a ni. Sialhawk Pineapple Growers Society chhinchhiah danin, Sialhawkah hian lakhuihthei chingtu chhungkua 250 an awm a. Nikum khan an khuain lakhuihthei quintal 14000 an thar. Chu’ng zinga quintal 2000 vel chu chhan hrang hrang vangin hralh lohin a riral a. Aizawl lama hralh tura an thawn, a man an hmuh tak loh pawh cheng nuai 6 man a tling tih an sawi. -- Advertisement -- Kum 2022 chhunga Sialhawk leh a chhehvel khuaten lakhuihthei an tharchhuah dan: # Thar hnem ber Sialhawkin quintal 14000 vel tharin an ni hi India ram pawna thawnchhuak awmchhun an ni a, quintal 10 an thawn. Hemi atanga an sum lakluh hi cheng nuai 160 chuang a ni. # Khawhai, Lungtan, New Chalrang ten quintal 1000/2000 chuang an thar vek a. A thar tlem ber pawl Tlangmawi pawhin quintal 230 vel an thar a, cheng nuai 2 chuang an lalut pha a ni. Khaw dang hian nuai 30 atanga nuai 6 inkar an lalut. An ni zinga khaw 5 hian India ram state hmun dangah an thawnchhuak bawk a, a vaiin quintal 1500 vel nia chhut a ni. # Khaw 8-in nikuma lakhuihthei an thar zawng zawng hi quintal 20000 chuang a ni a. An sum lakluh zawng zawng hi nuai 250 chuang a ni.", "summary": "Sialhawk leh a chhehvela lakhuihthei chingtu khaw pariat chuan sawrkar phalnaa lakhuihthei wine siam tumin sawrkar hnenah 'Pineapple Wine Rules' siamsak turin Excise & Narcotics Minister Er. Lalrinawma hnenah an dil. Kum 2022 khan Minister hnenah an lakhuithei hralhna kawngah harsatna an tawh nasat thin thu thlenin, Champhai leh Hnahlana grape chingtute tana sawrkarin Wine Rules a siamsak ang a siamsak ve turin an lo ngen tawh a, hetih lai hian opposition party-te pawhin 'No Objection Certificate' an pe tawh a. Wine Rules siam dil bawhzuina hi a bul an la tan chauh a, minister-ah report a luh hnu ah, cabinet te a paltlang ala ngai dawn a, kawng a la thui dawn hle a ni. Sialhawkah hian lakhuihthei chingtu chhungkua 250 an awm a, hralhna lamah an buai thei hle a, Aizawl lawm ahralh tura an thawn, a man an hmuh tak loh pawh cheng nuai 6 man a tling tih an sawi. Khaw riat in nikuma lakhuithei an thar zawng zawng hi quintal 20000 chuang a ni a. An sum lakluh zawng zawng hi nuai 250 chuang a ni." }, { "summarization_id": "66", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8059", "file_name": "F_MIZO_SUM_9_17/2/25", "original_text": "Mizoram Pradesh Congress Committee chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute kawmin Mizoram sorkarin Sorkar hna­thawkte hlawh bat a nih laiin ruling party mite tan contract cheng vaibelchhhe tam tak pek chhuah a nih thu an sawi a. RTI Act chhanna aṭanga a lan danin, inkhàrkhip lai, May aṭanga June 23 thleng khan Mizoram State Sports Council (MSSC) hnuaiah ringawt pawh cheng nuai 825 man pek chhuah a ni, an a ti a;  heng contract hnate hi hna hmanhmawhthlak a ni lo vek tih an sawi.Mizoram sum din­hmun hriat duhin mi­puiin an ngaihven a, kan Finance minister chuan a figure zawng­in a sawi lo a, sum hmuhna tur hriat a nih loh avangin Pathian chauh lo chuan kan sum dinhmun a hriat loh thu a lo sawi tawh. Finance minister bawk hian kan sum dinhmun a ṭhat loh thu a sawi leh a, sorkar hnathawkte hlawh pûk/ bat hial ngai khawpin sorkarin sum a nei ta lo.Hetihlai hian CM Relief Fund lamah mi tlawmngaiten sum an thehlut reng a, a hmanna tur tam hle mah se a lut lam a ṭhahnem avangin hman bâng pawh a ṭha­hnem tham hle. Hei bakah hian sorkar laipui aṭanga sum lo lut tur angte chu a lut mêk reng a, Mizoram sum dinhmun hi a ṭha nge ṭha lo tih erawh chu hriatthiam harsa takin a awm mek.Kan sum dinhmun chhiatzia tilangtu chu mahni hnathawkte hlawh bat ṭhen ngai khawpa sorkar a awm ta hi a ni a; nimah­sela inkharkhip vanglai leh sum pûk a ṭul lai pawha cheng nuai 800 chuang man hna hmanhmawhthlak pawh ni lo thawhna tur sum a la nei lawi si hi a ni.A ruh langa sawi dâwn chuan kan sorkar hian SEDP lama a sum dah hi a la hum tlat a, heng pawisa hmang heu loa hri do hi a tum a ang lek lek mai; hri dona atan mipui pawisa a dawng khawm ruih ruih a, sorkar hnathawkten a hlawmin an thawh khawm bawk a, chumi piah lamah sorkar hnathawkte hlawh a la ba ṭhen hial bawk a ni.Sorkar hian sum a nei lo tak tak a nih chuan a loa awm theih hnathawh tur ṭhenkhatah hian lo insum ve deuh se, chhungkaw tam tak chhuanchham lek leka an talbuai a, hnathawh tur nei lo an pun mêk lai leh amah sorkar ngei pawhin a hnathawkte hlawh a batsak lai em em hi chuan party induhsakna hna sem hi chu insum ve teh se. Mizoram Pradesh Congress Committee chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute kawmin Mizoram sorkarin Sorkar hna­thawkte hlawh bat a nih laiin ruling party mite tan contract cheng vaibelchhhe tam tak pek chhuah a nih thu an sawi a. RTI Act chhanna aṭanga a lan danin, inkhàrkhip lai, May aṭanga June 23 thleng khan Mizoram State Sports Council (MSSC) hnuaiah ringawt pawh cheng nuai 825 man pek chhuah a ni, an a ti a;  heng contract hnate hi hna hmanhmawhthlak a ni lo vek tih an sawi.Mizoram sum din­hmun hriat duhin mi­puiin an ngaihven a, kan Finance minister chuan a figure zawng­in a sawi lo a, sum hmuhna tur hriat a nih loh avangin Pathian chauh lo chuan kan sum dinhmun a hriat loh thu a lo sawi tawh. Finance minister bawk hian kan sum dinhmun a ṭhat loh thu a sawi leh a, sorkar hnathawkte hlawh pûk/ bat hial ngai khawpin sorkarin sum a nei ta lo.Hetihlai hian CM Relief Fund lamah mi tlawmngaiten sum an thehlut reng a, a hmanna tur tam hle mah se a lut lam a ṭhahnem avangin hman bâng pawh a ṭha­hnem tham hle. Hei bakah hian sorkar laipui aṭanga sum lo lut tur angte chu a lut mêk reng a, Mizoram sum dinhmun hi a ṭha nge ṭha lo tih erawh chu hriatthiam harsa takin a awm mek.Kan sum dinhmun chhiatzia tilangtu chu mahni hnathawkte hlawh bat ṭhen ngai khawpa sorkar a awm ta hi a ni a; nimah­sela inkharkhip vanglai leh sum pûk a ṭul lai pawha cheng nuai 800 chuang man hna hmanhmawhthlak pawh ni lo thawhna tur sum a la nei lawi si hi a ni.A ruh langa sawi dâwn chuan kan sorkar hian SEDP lama a sum dah hi a la hum tlat a, heng pawisa hmang heu loa hri do hi a tum a ang lek lek mai; hri dona atan mipui pawisa a dawng khawm ruih ruih a, sorkar hnathawkten a hlawmin an thawh khawm bawk a, chumi piah lamah sorkar hnathawkte hlawh a la ba ṭhen hial bawk a ni.Sorkar hian sum a nei lo tak tak a nih chuan a loa awm theih hnathawh tur ṭhenkhatah hian lo insum ve deuh se, chhungkaw tam tak chhuanchham lek leka an talbuai a, hnathawh tur nei lo an pun mêk lai leh amah sorkar ngei pawhin a hnathawkte hlawh a batsak lai em em hi chuan party induhsakna hna sem hi chu insum ve teh se. Mizoram Pradesh Congress Committee chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute kawmin Mizoram sorkarin Sorkar hna­thawkte hlawh bat a nih laiin ruling party mite tan contract cheng vaibelchhhe tam tak pek chhuah a nih thu an sawi a. RTI Act chhanna aṭanga a lan danin, inkhàrkhip lai, May aṭanga June 23 thleng khan Mizoram State Sports Council (MSSC) hnuaiah ringawt pawh cheng nuai 825 man pek chhuah a ni, an a ti a;  heng contract hnate hi hna hmanhmawhthlak a ni lo vek tih an sawi. Mizoram sum din­hmun hriat duhin mi­puiin an ngaihven a, kan Finance minister chuan a figure zawng­in a sawi lo a, sum hmuhna tur hriat a nih loh avangin Pathian chauh lo chuan kan sum dinhmun a hriat loh thu a lo sawi tawh. Finance minister bawk hian kan sum dinhmun a ṭhat loh thu a sawi leh a, sorkar hnathawkte hlawh pûk/ bat hial ngai khawpin sorkarin sum a nei ta lo. Hetihlai hian CM Relief Fund lamah mi tlawmngaiten sum an thehlut reng a, a hmanna tur tam hle mah se a lut lam a ṭhahnem avangin hman bâng pawh a ṭha­hnem tham hle. Hei bakah hian sorkar laipui aṭanga sum lo lut tur angte chu a lut mêk reng a, Mizoram sum dinhmun hi a ṭha nge ṭha lo tih erawh chu hriatthiam harsa takin a awm mek. Kan sum dinhmun chhiatzia tilangtu chu mahni hnathawkte hlawh bat ṭhen ngai khawpa sorkar a awm ta hi a ni a; nimah­sela inkharkhip vanglai leh sum pûk a ṭul lai pawha cheng nuai 800 chuang man hna hmanhmawhthlak pawh ni lo thawhna tur sum a la nei lawi si hi a ni. A ruh langa sawi dâwn chuan kan sorkar hian SEDP lama a sum dah hi a la hum tlat a, heng pawisa hmang heu loa hri do hi a tum a ang lek lek mai; hri dona atan mipui pawisa a dawng khawm ruih ruih a, sorkar hnathawkten a hlawmin an thawh khawm bawk a, chumi piah lamah sorkar hnathawkte hlawh a la ba ṭhen hial bawk a ni. Sorkar hian sum a nei lo tak tak a nih chuan a loa awm theih hnathawh tur ṭhenkhatah hian lo insum ve deuh se, chhungkaw tam tak chhuanchham lek leka an talbuai a, hnathawh tur nei lo an pun mêk lai leh amah sorkar ngei pawhin a hnathawkte hlawh a batsak lai em em hi chuan party induhsakna hna sem hi chu insum ve teh se.", "summary": "Mizoram Pradesh Congress Committee chuan thuthar thehdarhtute kawmin Mizoram Sorkarin Sorkar hna­thawkte hlawh bat a nih laiin ruling party mite tan contract cheng vaibelchhhe tam tak pek chhuah a nih thu an sawi a. RTI Act chhanna atanga a lan danin May atanga June 23 thleng khan Mizoram State Sports Council(MSSC) hnuaiah cheng nuai 825 man pek chhuah a ni a, heng contract hnate hi hna hmanhmawhthlak a nilo vek tih an sawi. Kan Finance Minister hian kan sum hmuhna tur hriat a nihloh avangin Pathian chauhlo chuan kan sum dinhmun a hriatloh thu a sawi hnu lawkah kan sum dinhmun a thatloh thu sawiin Sorkar hnathawkte hlawh pûk hial ngai khawpin Sorkarin sum a neilo a, hetih lai lai hian cheng nuai 800 chuang man hnathawhna tur sum a nei si hi hriatthiam a har a, chhungkaw tam tak chhuanchham lek leka an talbuai a, hnathawh tur neilo an pun mêk lai leh amah Sorkar ngei pawhin a hnathawkte hlawh a batsak lai em em hi chuan party induhsakna hna sem hi chu insum ve teh se." }, { "summarization_id": "67", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Ruihhlo do puala Video/Reels Competition result puangin Ruihhlo Do Monitoring Apps tlangzarh a ni Ruihhlo dona atana Video/Reels siam intihsiakna a lawmman chu nimin khan semin Ruihhlo Do Monitoring Apps chu tlangzarh nghal a ni bawk. Working Committee on Ruihhlo Do, 2023 in ruahmanna a lo siam tawh angin Video/Reels Competition on Drug Prevention result puanna leh lawmman sem hun bakah Monitoring Apps epi. info for Ruihhlo Do tlangzarhna hun hi nimin khan Aizawl-a SAD Conference Hall-ah neih a ni a, Lalzarmawii IAS, Commissioner & Secretary, Social Welfare, Tribal Affairs, Women & Child Development Department chu khuallian niin kum kalta ah khan Working Committee on Ruihhlo Do hnuaiah hian Sub-committee on Social Media chu din a ni a, anni hmalakna hian School zirlaite (Class 9 – Class 12) zingah leh College zirlaite zingah ruihhlo laka invenna atan Video/Clips Competition chu buatsaih a ni a. Heng Category pahnih atang hian Video clip 22 a lut a ni. High School leh Higher Secondary School te tana intihsiakna ah R. Lallawmsanga chu pakhatna niin College & University Category-ah Lalngaihsaki Hauhulh chu pakhatna a ni bawk. Kum kalta khan District tinah leh sawrkar department hrang hrang ah leh YMA, Tlawmngai Pawl (NGO) hrang hrangah Ruihhlo Dona atan sum pek an ni a, sum dawngtute pawhin theihtawpin hma an la mek zel tih sawrkar thuchhuah chuan tarlangin, Ruihhlo Dona atana heng hmalaknate hi awlsam taka inhriatpawh zung zung a nih theih nan Monitoring Apps ‘epi. info for Ruihhlo Do’ chu buatsaih a ni a. He Apps hi tangkai taka hman a nih theih nan Lalzarmawii IAS hian a tlangzarh nghal bawk a ni.", "summary": "Ruihhlo do puala Video/Reels Competition result puangin Ruihhlo Do Monitoring Apps tlangzarh a ni Working Committee on Ruihhlo Do, 2023 in Video/Reels Competition on Drug Prevention result puanna hi Aizawl-a SAD Conference Hall-ah neih niin Lalzarmawia IAS chu khuallian a ni. He Committe hnuaia Sub-comittee on Social Media chuan zirlaite (class 9 - 12) zingah leh college zirlaite zingah Competition hi an buatsaih a, Video clip 22 a lut. High school leh Higher intihsiaknaah lawmman pakhatna latu chu Lallawmsanga niin College & University ah Lalngaihsaki Hauhulh a ni. Monitorinh Apps epi info for Ruihhlo Do chu Ruihhlo dotura sawrkarin a thawhpui hrang hrangte hmalakna inhriat pawh nana hman tur chu Lalzarmawia IAS chuan a tlangzarh nghal bawk." }, { "summarization_id": "68", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6287", "file_name": "H-44-27/01/2025-November_chinah_endik_hmasa_dawn.txt", "original_text": "November chn endik hmasa dawn Mizoram NewsNovember chn endik hmasa dawn admin 18-Nov-2024 05:47 PM Mizoram State Policy Coordination Committee vawiin (18.11.2024) chhun khan Planning Committee room-ah Adviser to Chief Minister (Implementation of Hand Holding Policy) Dr KC Lalmalsawmzauva hoin an thukhawm a, dilna 8,370 a luh tawh thu tarlan a ni. Meeting-a tarlan a nih danin, implementing department atangin dilna 8,370 a lut tawh a, implementing department-a nodal officer leh search team-te'n zirchianna an kalpui tawh. Commerce & Industries Department-ah dilna 3346 lutin, a luh tamna ber department a ni. Aizawl District atangin dilna 1,741, Lawngtlai atangin 1,413, Champhai atangin 1,228, Mamit atangin 715, Kolasib atangin 702, Siaha atangin 667, Saitual atangin 567, Lunglei atangin 578, Serchhip 349, Khawzawl atangin 326 leh Hnathial district aṭangin dilna 84 a lut tawh. Adviser to Chief Minister chuan Bana Kaih Scheme chu hlawhtlin tuma thiamna leh theihna nei, mi tumruhte kaih chhuahna tur a nih thu sawiin, 'A thawhkhatna atan November china dilna lutte endik hmasak a ni dawn. Implementing department-a nodal officer-ten uluk tak dilnate an zirchian hnuah apex body-ah endik leh a ni ang,' a ti.", "summary": "Ni 18.11.2024 khan Mizoram State Policy Coordination Committee Adviser to Chief Minister Dr KC Lalmalsawmzauva hoin thutkhawmna an nei a. Bana Kaih Scheme chu hlawhtlin tuma thiamna nei, mi tumruhte kaih chhuahna tur a nih thu sawiin,dilna hi 8370 a lut tawh a ni.Commerce & Industries Department atang te,heng district hrang hrang-Aizawl,Lawngtlai,Champhai,Mamit,Kolasib,Siaha,Saitual,Lunglei,Serchhip, Khawzawl leh Hnahthial atangin dilna a lut a ni.Heng dilna hi Implementing department-a nodal officerte'n uluk taka an zirchian hnuah apex body-ah endik a ni leh ang." }, { "summarization_id": "69", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5453", "file_name": "F_MIZO_SUM_5_10/2/25", "original_text": "Tun hnaiah Mizoram mi state pawna tangkhangte sorkar ruahman angin an lo haw mek a a; hetihlai hian Aizawl khawpuia veng tam tak chuan an vengah state pawn mi hnam dang an awm belh lohna turin lockdown laiin  temporary ID card siamsakin an chhinchhiah.Zarkawt Local Task Force-te chuan tun hnai khan an veng  huam chhunga hnam dang awmte sawi lawk awm loin an endik thut (surprise check) a, lockdown ṭan tirha awm lo hnam dang eng emaw zat an hmu chhuak a; nimahsela heng mite hi ngun taka an endika an zawh chhuah hnuah state pawn aṭanga lo lut ru ni loa hriat an ni.Covid-19 lakah Mizoram hi hmun him niin a lang mek a, tunah hi chuan Mizoram chhungah he hri hlauhawm kai hi an awm lo niin a ngaih theih. Nimahsela loh theih lohna avangin kan chhung te, kan ṭhian­te leh kan unaute state pawna tangkhang mek an lo haw a ngai a, anni zingah hian van­duaithlak taka Covid-19 hri rawn lalut an awm palhte a nih ngawt loh chuan kan him chhunzawm zel tur angin a ngaih theih.Hetihlai hian thil hlauhawm tak awm thei erawh chu state pawn lam mi lo lutte kan ven hneh loh chuan he hri hlauhawm hi an rawn luhpui thei a, uluk zawka inven a ṭul. Ramria chengte chuan hun rei tak chhung chhun zan zawmin, thlipui leh ruahpui karah hmun hrehawm takah ram ven hna an thawk a, an theihna sang ber an hlan mek.Khawpui leh hmun hima awmte hian tih ve theih an neih chu an khua leh veng ṭheuh an venhim ṭhat a ni.  Khawpuia veng tam tak chuan an veng chhunga hnam dang (Vai) awmte an tlawh chhuak vek a, an chhinchiah fel a, temporary ID card-te an siamsak. Lockdown laiin hnam dang lo lut ru awm ta ang se, an veng chhungah awlsam takin an zawng chhuak thei mai dawn a, hemi kawngah hian ID card siamsak ṭheuh hi a pawimawh khawp mai.Covid-19 hri len lai kher lo pawh hian dan loa lut rute venna tur leh, kan state hi hnam dang laka a him zawk theihna turin mahni huam chhunga chengte chhinchhiahna fel tak neih vek hi chu thil ṭha tak a ni. Tun Covid-19 boruaka state pawn lam mi hnam dangte kan chhinchhiah hi chhunzawm theih ni se, ram leh hnam humhalhna kawngah thil ṭangkai tak a ni thei awm e. Tun hnaiah Mizoram mi state pawna tangkhangte sorkar ruahman angin an lo haw mek a a; hetihlai hian Aizawl khawpuia veng tam tak chuan an vengah state pawn mi hnam dang an awm belh lohna turin lockdown laiin  temporary ID card siamsakin an chhinchhiah.Zarkawt Local Task Force-te chuan tun hnai khan an veng  huam chhunga hnam dang awmte sawi lawk awm loin an endik thut (surprise check) a, lockdown ṭan tirha awm lo hnam dang eng emaw zat an hmu chhuak a; nimahsela heng mite hi ngun taka an endika an zawh chhuah hnuah state pawn aṭanga lo lut ru ni loa hriat an ni.Covid-19 lakah Mizoram hi hmun him niin a lang mek a, tunah hi chuan Mizoram chhungah he hri hlauhawm kai hi an awm lo niin a ngaih theih. Nimahsela loh theih lohna avangin kan chhung te, kan ṭhian­te leh kan unaute state pawna tangkhang mek an lo haw a ngai a, anni zingah hian van­duaithlak taka Covid-19 hri rawn lalut an awm palhte a nih ngawt loh chuan kan him chhunzawm zel tur angin a ngaih theih.Hetihlai hian thil hlauhawm tak awm thei erawh chu state pawn lam mi lo lutte kan ven hneh loh chuan he hri hlauhawm hi an rawn luhpui thei a, uluk zawka inven a ṭul. Ramria chengte chuan hun rei tak chhung chhun zan zawmin, thlipui leh ruahpui karah hmun hrehawm takah ram ven hna an thawk a, an theihna sang ber an hlan mek.Khawpui leh hmun hima awmte hian tih ve theih an neih chu an khua leh veng ṭheuh an venhim ṭhat a ni.  Khawpuia veng tam tak chuan an veng chhunga hnam dang (Vai) awmte an tlawh chhuak vek a, an chhinchiah fel a, temporary ID card-te an siamsak. Lockdown laiin hnam dang lo lut ru awm ta ang se, an veng chhungah awlsam takin an zawng chhuak thei mai dawn a, hemi kawngah hian ID card siamsak ṭheuh hi a pawimawh khawp mai.Covid-19 hri len lai kher lo pawh hian dan loa lut rute venna tur leh, kan state hi hnam dang laka a him zawk theihna turin mahni huam chhunga chengte chhinchhiahna fel tak neih vek hi chu thil ṭha tak a ni. Tun Covid-19 boruaka state pawn lam mi hnam dangte kan chhinchhiah hi chhunzawm theih ni se, ram leh hnam humhalhna kawngah thil ṭangkai tak a ni thei awm e. Tun hnaiah Mizoram mi state pawna tangkhangte sorkar ruahman angin an lo haw mek a a; hetihlai hian Aizawl khawpuia veng tam tak chuan an vengah state pawn mi hnam dang an awm belh lohna turin lockdown laiin  temporary ID card siamsakin an chhinchhiah. Zarkawt Local Task Force-te chuan tun hnai khan an veng  huam chhunga hnam dang awmte sawi lawk awm loin an endik thut (surprise check) a, lockdown ṭan tirha awm lo hnam dang eng emaw zat an hmu chhuak a; nimahsela heng mite hi ngun taka an endika an zawh chhuah hnuah state pawn aṭanga lo lut ru ni loa hriat an ni. Covid-19 lakah Mizoram hi hmun him niin a lang mek a, tunah hi chuan Mizoram chhungah he hri hlauhawm kai hi an awm lo niin a ngaih theih. Nimahsela loh theih lohna avangin kan chhung te, kan ṭhian­te leh kan unaute state pawna tangkhang mek an lo haw a ngai a, anni zingah hian van­duaithlak taka Covid-19 hri rawn lalut an awm palhte a nih ngawt loh chuan kan him chhunzawm zel tur angin a ngaih theih. Hetihlai hian thil hlauhawm tak awm thei erawh chu state pawn lam mi lo lutte kan ven hneh loh chuan he hri hlauhawm hi an rawn luhpui thei a, uluk zawka inven a ṭul. Ramria chengte chuan hun rei tak chhung chhun zan zawmin, thlipui leh ruahpui karah hmun hrehawm takah ram ven hna an thawk a, an theihna sang ber an hlan mek. Khawpui leh hmun hima awmte hian tih ve theih an neih chu an khua leh veng ṭheuh an venhim ṭhat a ni.  Khawpuia veng tam tak chuan an veng chhunga hnam dang (Vai) awmte an tlawh chhuak vek a, an chhinchiah fel a, temporary ID card-te an siamsak. Lockdown laiin hnam dang lo lut ru awm ta ang se, an veng chhungah awlsam takin an zawng chhuak thei mai dawn a, hemi kawngah hian ID card siamsak ṭheuh hi a pawimawh khawp mai. Covid-19 hri len lai kher lo pawh hian dan loa lut rute venna tur leh, kan state hi hnam dang laka a him zawk theihna turin mahni huam chhunga chengte chhinchhiahna fel tak neih vek hi chu thil ṭha tak a ni. Tun Covid-19 boruaka state pawn lam mi hnam dangte kan chhinchhiah hi chhunzawm theih ni se, ram leh hnam humhalhna kawngah thil ṭangkai tak a ni thei awm e.", "summary": "Tun hnaiah Mizoram mi state pawna tangkhangte Sorkar ruahman anga an lo haw mek laiin Aizawl khawpuia veng thenkhat chuan an vengah state pawn mi hnam dang an awm belhlohna turin lockdown laiin temporary ID card siamsakin an chhinchhiah. Zarkawt Local Task Force-te chuan tun hnaiah an veng huam chhunga hnam dang awmte surprise checking an nei a, lockdown ṭan tirha awmlo hnam dang eng emaw zat an hmu chhuak. Covid-19 lakah Mizoram hi hmun him niin a lang mek a,chutihlaiin loh theihlohna avangin kan hnampuite, State pawna tangkhang mek an lo haw a ngai a, anni zingah hian Covid-19 hri rawn lalut an awm palhte a nih ngawtloh chuan kan him chhunzawm zel tur angin a ngaih theih. Ramria chengten hmun hrehawm takah ram ven hnathawk a, an theihna sang ber an hlan mek laiin khawpui leh hmun hima awmte pawn mahni khua leh veng ṭheuh an venhim ṭhat a ngai a, lockdown laiin hnam dang lo lut ru awlsam taka an zawn chhuah theih nan ID card siamsak ṭheuh hi a pawimawh khawp mai. Covid-19 hri len lai kherlo pawhin danloa lut rute venna tur leh, kan State hi hnam dang laka a him zawk theihna turin mahni huam chhunga chengte chhinchhiahna fel tak neih vek hi chu thil ṭha tak a ni a,ram leh hnam humhalhna kawngah thil ṭangkai tak a ni thei awm e." }, { "summarization_id": "70", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25697", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Tun hnaia ruahsur nasa vangin Mizoram hmun hrang hrangah chhiatna a thleng a, leimin leh tui lian vangin mi tam takin harsatna an tâwk a, in leh lo chan an awm bakah mahni ina awm ngam lo chhung­kaw eng emaw zat an awm.Kum tin maia Mizoramin harsatna kan tawh ṭhin chu fur ruahtui tla avanga chhiatna thleng ṭhin hi a ni. Fur a nat deuh kum a awm a, hetiang hun a lo thlen hian kan harsatna tawh hi a zual ṭhin a, kumin pawh chawl mang loa ruah a tlak rei avangin lei min leh tui lian avangin Mizoram hmun hrang hrangah har­sat­na a thleng mek a ni.Heng chhiatna leh harsatna thlengte hi 'khuarel chhiatna' kan ti mai ṭhin a, kan dan rual loh leh kan pumpelh theih loh thil vanga thleng niin a lang a; nimahsela heng thil thleng ṭhenkhat hi chu mihring fimkhur loh vangte leh kan inralrin loh avanga thlengte a ni thei. Miin chhiat an tawh laia, 'chumi khami vang' tia lo sawi zut zut hi thil mawi ni lo mah se, thil tam tak hi chu kan zirlai kan zir ṭhat loh vanga thleng a ni ṭhin.Kum tinin furah ruahtui a tam dawn a, tui luanna mumal lo, tuidawn awm ṭha lo te, hmun hlauhawm bika khuh hul ṭhat lohte leh chhan dang tam tak avangin leimin a thleng thei tih kan hria a. Mi ṭhenkhat vanduai bik awm bawk mah se, hmun ṭhenkhatah chuan kan fimkhur loh vangin harsatna kan tawk ṭhin.Tui liante hi chu dan ngaihna awm lo tluk a ni a, chutihlaiin kum tin mai tuilian avangin harsatna kan tawk a ni ta ber a, tui len ṭhinna hmunah kan awm a nih chuan hmun him zawk zawn te pawh kan zir chhoh zel a ṭul dawn niin a lang.Fur vanglai kan thleng tawh a, engtia rei nge ruah a tlak dawn kan hre lo a, tuna fimkhur chhuah thar pawh hi a la tlai lo ang. Khuarel chhiatna dan zawh loh thil a awm a, mihring fimkhur tawk loh vanga thleng chhiatna a awm thei bawk tih hre chungin, kum tin fur hmachhawn tur ka nih avangin fimkhur zawkin i hma chhawn tlang ang u. Tun hnaia ruahsur nasa vangin Mizoram hmun hrang hrangah chhiatna a thleng a, leimin leh tui lian vangin mi tam takin harsatna an tâwk a, in leh lo chan an awm bakah mahni ina awm ngam lo chhung­kaw eng emaw zat an awm.Kum tin maia Mizoramin harsatna kan tawh ṭhin chu fur ruahtui tla avanga chhiatna thleng ṭhin hi a ni. Fur a nat deuh kum a awm a, hetiang hun a lo thlen hian kan harsatna tawh hi a zual ṭhin a, kumin pawh chawl mang loa ruah a tlak rei avangin lei min leh tui lian avangin Mizoram hmun hrang hrangah har­sat­na a thleng mek a ni.Heng chhiatna leh harsatna thlengte hi 'khuarel chhiatna' kan ti mai ṭhin a, kan dan rual loh leh kan pumpelh theih loh thil vanga thleng niin a lang a; nimahsela heng thil thleng ṭhenkhat hi chu mihring fimkhur loh vangte leh kan inralrin loh avanga thlengte a ni thei. Miin chhiat an tawh laia, 'chumi khami vang' tia lo sawi zut zut hi thil mawi ni lo mah se, thil tam tak hi chu kan zirlai kan zir ṭhat loh vanga thleng a ni ṭhin.Kum tinin furah ruahtui a tam dawn a, tui luanna mumal lo, tuidawn awm ṭha lo te, hmun hlauhawm bika khuh hul ṭhat lohte leh chhan dang tam tak avangin leimin a thleng thei tih kan hria a. Mi ṭhenkhat vanduai bik awm bawk mah se, hmun ṭhenkhatah chuan kan fimkhur loh vangin harsatna kan tawk ṭhin.Tui liante hi chu dan ngaihna awm lo tluk a ni a, chutihlaiin kum tin mai tuilian avangin harsatna kan tawk a ni ta ber a, tui len ṭhinna hmunah kan awm a nih chuan hmun him zawk zawn te pawh kan zir chhoh zel a ṭul dawn niin a lang.Fur vanglai kan thleng tawh a, engtia rei nge ruah a tlak dawn kan hre lo a, tuna fimkhur chhuah thar pawh hi a la tlai lo ang. Khuarel chhiatna dan zawh loh thil a awm a, mihring fimkhur tawk loh vanga thleng chhiatna a awm thei bawk tih hre chungin, kum tin fur hmachhawn tur ka nih avangin fimkhur zawkin i hma chhawn tlang ang u. Tun hnaia ruahsur nasa vangin Mizoram hmun hrang hrangah chhiatna a thleng a, leimin leh tui lian vangin mi tam takin harsatna an tâwk a, in leh lo chan an awm bakah mahni ina awm ngam lo chhung­kaw eng emaw zat an awm. Kum tin maia Mizoramin harsatna kan tawh ṭhin chu fur ruahtui tla avanga chhiatna thleng ṭhin hi a ni. Fur a nat deuh kum a awm a, hetiang hun a lo thlen hian kan harsatna tawh hi a zual ṭhin a, kumin pawh chawl mang loa ruah a tlak rei avangin lei min leh tui lian avangin Mizoram hmun hrang hrangah har­sat­na a thleng mek a ni. Heng chhiatna leh harsatna thlengte hi 'khuarel chhiatna' kan ti mai ṭhin a, kan dan rual loh leh kan pumpelh theih loh thil vanga thleng niin a lang a; nimahsela heng thil thleng ṭhenkhat hi chu mihring fimkhur loh vangte leh kan inralrin loh avanga thlengte a ni thei. Miin chhiat an tawh laia, 'chumi khami vang' tia lo sawi zut zut hi thil mawi ni lo mah se, thil tam tak hi chu kan zirlai kan zir ṭhat loh vanga thleng a ni ṭhin. Kum tinin furah ruahtui a tam dawn a, tui luanna mumal lo, tuidawn awm ṭha lo te, hmun hlauhawm bika khuh hul ṭhat lohte leh chhan dang tam tak avangin leimin a thleng thei tih kan hria a. Mi ṭhenkhat vanduai bik awm bawk mah se, hmun ṭhenkhatah chuan kan fimkhur loh vangin harsatna kan tawk ṭhin. Tui liante hi chu dan ngaihna awm lo tluk a ni a, chutihlaiin kum tin mai tuilian avangin harsatna kan tawk a ni ta ber a, tui len ṭhinna hmunah kan awm a nih chuan hmun him zawk zawn te pawh kan zir chhoh zel a ṭul dawn niin a lang. Fur vanglai kan thleng tawh a, engtia rei nge ruah a tlak dawn kan hre lo a, tuna fimkhur chhuah thar pawh hi a la tlai lo ang. Khuarel chhiatna dan zawh loh thil a awm a, mihring fimkhur tawk loh vanga thleng chhiatna a awm thei bawk tih hre chungin, kum tin fur hmachhawn tur ka nih avangin fimkhur zawkin i hma chhawn tlang ang u.", "summary": "Tun hnaia ruahsur nasa vangin Mizoram hmun hrang hrangah chhiatna a thleng a, leimin leh tui lian vangin mi tam takin harsatna an tâwk a, in leh lo chan an awm bakah mahni ina awm ngam lo chhung­kaw eng emaw zat an awm.Kum tin maia Mizoramin harsatna kan tawh ṭhin chu fur ruahtui tla avanga chhiatna thleng ṭhin hi a ni. Fur a nat deuh kum a awm a, hetiang hun a lo thlen hian kan harsatna tawh hi a zual ṭhin. Heng chhiatna lo thleng hi khuarel chhiatna kan ti mai thin a, nimahse heng thil lo thlen thenkhatte hi chu mihring fimkhur loh vang a ni. Kum tinin fur ruahtui a tam a, leimin a thleng thin. Mi thenkhat vanduai bik an awm a, mahse thenkhat hi chu mahni fimkhur lohna vang a ni. Fur vanglai kan thleng tawh a, fimkhur chhuah thar hi a la tlai lo." }, { "summarization_id": "71", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6280", "file_name": "H-34-27/01/2025-Chaltlang_an_inkokhawm.txt", "original_text": "Chaltlang an in kokhawm Mizoram NewsChaltlang an in kokhawm admin 18-Nov-2024 08:59 AM Chaltlang Local Council chuan Mizoram Sorkarin an veng chhunga awm tourist lodge, 5 star hotel-a leh a tum chungchangah an veng mite tan hriattirna a ti chhuak. Chaltlang LC hian 'Chaltlang Local Council chuan, ni 19.11.2024 zan dar 7 hian Chaltlang Presbyterian Kohhran Centenary Hall-ah vantlang inkhawm a ko a, thu pawimawh tak (Tourist Lodge Privatisation chungchang) ngaihtuah tur a awm avangin chhungtin aṭangin pakhat tal kal turin leh Chaltlang mipui a tam thei ang ber he vantlang inkhawmah hian kal turin kan inngenin kan insawm e,' tiin hriattirna a ti chhuak. Tarlan tawh angin, Tourism Minister Lalrinpuii chuan ni 11.11.2024 a Aizawl Press Club-a press conference a neihnaah Tourist Lodge, Chaltlang chu 5 star hotel-ah siam tum a nih thu a sawi. Lalrinpuii chuan khualzinte tana infrastructure tha nei turin nasa taka hma an lak thu sawiin, 'Mizoram, state pakhat ve riang ruangin 5 star hotel kan nei ve miah lo mai hi ka ve ve em em a ni. Plenary, meeting, business summit etc. lian dawng tur pawhin kan state hian hmunhma kan nei lo hi a buaithlak hle,' a ti. Tourism Minister chuan hotel chain lian tak tak hnen atangin 5 star hotel din tura offer an hmuh thu sawiin, 'Chuvangin, Tourist Lodge, Chaltlang hi 5 star hotel a nih theihna atan outsource mai turin hma kan la. Tih tur ang angte kan tifel nual tawh,\" a ti a, assets neih sate hlut zawng hriatchian a ngaih assets valuation ti turin PWD an ngen thu a sawi. PWD-in assets valuation an tih zawh chuan expression of interest chhuah ve theih mai an beisei tih sawiin Lalrinpuii chuan, 'Kan sorkar chhung ngeiin 5 star hotel kan neih theih ka beisei,' a ti.", "summary": "Tourism Minister Lalrinpuii chuan ni 11.11.2024 a Aizawl Press Club-a press conference a neihnaah Tourist Lodge, Chaltlang chu 5 star hotel-ah siam tum a nih thu a lo sawi tawh a.Chumi bawhzuinaah chuan,Chaltlang Local Council chuan,ni 19.11.2024 zan dar 7 khan Chaltlang Presbyterian Kohhran Centenary Hall-ah vantlang inkhawm a ko a,tourist Lodge chungchangah ngaihtuah tur a awm avangin chhungtin atangin pakhat tal kal tur leh Chaltlang mipui a tam thei ang ber he vantlang inkhawma tel tur hian an inngenin an insawm a ni." }, { "summarization_id": "72", "url": "https://theaizawlpost.org/zofate-nunah-khawi-aangin-nge-eirukna-a-lo-luh/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_1.2.25", "original_text": "Rev. Dr. Zaichhawna Hlawndo -- Advertisement -- Kan ramah rorelna thar, kan hmelhriat ngai loh a lo piang a. Kan Zosap missionary leh British hotute thurawn awih lovin India (milembia) kan tih maite rorelna hnuaiah kum 1947-ah kan lo lut a. Hnam dangte awpbehna hnuaiah lutin Assam State hnuaiah District Council pakhat – Lushai Hills District Council angin kan awm a. Kum 1954 khan Lushai Hills District Council chu Mizo District Council-a thlak a lo ni. Kum 1972-ah chuan Mizoram Union Territory-ah puan kan lo ni leh a. Kum 1987-ah Mizoram State ah hlankai kan lo ni leh ta a ni. He rorelna hi Democracy – mipuite siam leh mipuite ta ti a vuah hmanga siam a ni. Chu Democracy-ah chuan party politics hmangin rorelna kan siam a. Party MLA tling tam berin sawrkarna an siam a, a neitu nihna an chang a. Party mal MLA ten an sawrkarna siam tura an daihloh pawhin party dangte nen inzawm pawhin an siam thin. Chu Party politics leh Sawrkar atanga ‘corruption’ lo luh dan leh intan dan kan sawi dawn a. Tunah chuan chipchiar takin kan sawi rih lovang. Zofate chenna ram, kan ram Zoram chu India ram chhunga rin luh kan ni a. India rorelna hnuaia kan kun atang chiah chuan sum leh pai chu keimahni kut zalah a tla ve ta a. Tangka sum ngainatna thlemna hlauhawm tak chu kan dawhkanah a rawn inchhawp ta rup mai. Chung rorelna dangdai kan pi leh pute hun a kan la hmelhriat ngailoh chu kan hmang tan ta a. Chu rorelna kan chunga lo tla ta chu, kan hmang thiam lova, kan do zo lova, sum pathianna chuan kan zonunmawi a rawn thiat tan a, kan Kristianna pawh a tichhiain a tidal tan ta a ni. Milembiate’n an thupui ber leh an pathian ‘SUM’ chuan kan nun chhungril ber a rawn luah tan ta a ni. Hei eirukna (corruption) hian Politician leh Sawrkar hnathawkte ah bu a khuar hmasa kan ti thei awm e. Engtin nge politician-teah ‘corruption’ a luh tiin kan zawt ngei ang. India ram politics chu sum hmanga khelh a ni tlangpui a. Politics a inhnamhnawih tur chuan sum neih a ngai a, sum neilo pawhin sum neite hmangin politics khelh a ngai tlangpui. A tawi zawngin -sum hmangin lal leh thuneihna inchuh a ngai ta thin a ni. Lal leh thuneihna an lo chan chuan sawrkar sum lo lut chu an kut zalah a lo tla ta a, an politics khelh an hlawhtling ta maw tihah sum ei let theih dan tur chu an zawng ta thin a ni. Hruaitute chauh ni lovin anmahni puitute pawhin sum hmuh leh neih theih dan an ngaihtuah ta zel a, chutiang chuan mahni thawhchhuah ni miahlo sum neih duhna leh chakna party politics khelh chu a lo piang ta a ni. Chuvang chuan, eirukna (corruption) tobul chu party politics hi a ni ti ila kan sawi sual tam lovang. Chu party politics chuan sum chauh ni lovin thuneihna dik lo taka hmang a, a chang tur leh phu zawkte an chan tur chang lovin an mi duhsak zawngte chanvo tha zawk pek duhna te a lo piang ta zel a ni. A pahnihnaah chuan ‘Corruption’ tobul chu ‘ sawrkar hnathawkte’ an ni kan ti thei ang. District Council hnuaiah chuan Sawrkar hna tau a lo tet a, engkim mai chu sawrkar hna anga kalpuiin sawrkar hnathawkte pawh kan lo pung ta thur thur mai a. Department hrang hrang te a lo piang zel a, chung department hrang hrang te kutah chuan sum khawih tur tam tak a lo awm ta. Kan dawhkana sum lo lut thur thur ta mai chu a hman dan turte ruahman a lo ngai a. Kan entawn leh min enkawltute eiruk tur zawng leh eiruk dan thiam em em maite tihdan entawn tur chu a lo inchhawp ta. Zofate chu mi tihdan zir lamah chuan kan lo duai lo nasa mai si a. Anmahni aiin tihdan pawh rei lo te chhungin kan thiam zawk emaw tih mai tur a lo ni ta. Sawrkar hnathawkte chuan an thlabi hlawh bakah ‘side income’ tur an zawng a, ‘Side income’ kha ‘corruption’ eirukna a ni tih pawh an ngaihtuah lo. An hlawh baka pawisa lakluh tur eiruk tur a awm loh chuan keini chu kan chan a tha vak lo te an ti ta daih thin a nih chu. Chuvang chuan ‘corruption’ bul chu Sawrkar hna thawh dan dik lo atanga lo intan a ni tihna a ni. Mipuite pawhin corruption lo luhna bul chu kan hria, anmahni party politics khelte ngei ngei pawhin an hre lo a ni lo. Party politics atanga sawrkarna chu kal a nih tlat avangin sawrkar hnathawkte pawh a nghawng lo thei lo. Hla siamtute pawhin hlain he corruption chungchang hi an lo phuah chhuak ta hial a. ‘Kohhran sum a him a, Sawrkar sum a him si lo’ tiin. Chuvang chuan kan ramah corruption a lo luh dan chu kan hria a, tuna a awm mek dan pawh kan hria, tihbo pawh kan duh tlang. Corruption tunah chuan bo chu sawi loh a zual zel si a ni. Kan Chief Minsiter hlui Pu Hawlan ‘Curruption chu a zung a phawi a, phoro va, hal tur a tih hi a taka thlen tir tur chuan eng tin nge kan tih tak ang? Party politics a zung ber chu thiah a ngai tihna a ni mai em? Beng sik meuhvin ngaihtuahna i seng ang u.", "summary": "Kan ramah rorelna thar kan hmelhriat ngai loh a lo piang a, Zosap missionary leh British hotute thusawi awih lovin Indian mite rorelna hnuaiah kum 1947 ah kan lo lut a. Hnam dangte awpbehna hnuaiah lutin Assam State hnuaiah kan awm a. Kum 1954 Lushai Hills District Council chu Mizo District Council a thlak a lo ni a, 1972 ah chuan Union Territory ah puan kan lo ni leh a, 1987 ab State ah hlan kai kan ni leh ta a ni. He rorelna hi mipuite siam leh mipuite ta ti a vuah hmanga siam a ni. Chu Democray ah chuan party politics hmangin rorêlna kan siam a, a neitu nihna an chang a. Party mal MLA ten an sawrkarna siam tura an daih loh pawhin party dang nen an inzawm thin. Zofate chenna chu India rama rin luh kan ni a, India rorelna hnuaia kan kun atang chuan sum leh oai chu keimahni kut zalah a tla a. Tangka sum ngainatna thlêmna hlauhawm tak chu kan dawhkanah a rawn inchhawp a. Chung chu kan la hmelhriat ngai a ni lo, kan do zo lo va, sum pathianna chuan Zonunmawi a rawn thiat a, Kristianna pawh a tidal a ni. He eirukna hian politician leh sawrkar hnathawkteah bu a khuar hmasa phawt a. Politics a inhnamhnawih tur chuan sum neih a ngai a, sum hmangin lal leh thuneihna an lei a, tichuan chung thuneihna hmang chuan sum chu an kutah an nei ta a ni. Tichuan sum neih chakna a lo lian zel a, eirukna tobul chu party politics hi a ni awm e. A dang leh chu sawrkar hnathawkte an ni. District Council hnuaiah chuan sawrkar hnathawkte pawh an pung a, department hrang hrangte kutah sum a awm a, midang tihdan tiin eiruk a lo awl ta em em a ni. Sawrkar hnathawk te chuan an thla hlawh bakah Side income an duh a, chu chu corruption a ni tih an ngaihtuah lo. Hla pawhin corruption hi an phuah ta hial a. \"Kohhran sum a him a, Sawrkar sum a him si lo\" tiin. Kan CM hlui Pu Hawlan 'Corruption chu a zung phawi a, phoro va, hal tur a tih hi ataka thlen tir tur hian eng nge kan tih ang? Party politics a zung ber thiah a ngai tihna em ni? Ngaihtuah teh ang u." }, { "summarization_id": "73", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6248", "file_name": "H-16-26/01/2025-Lirthei chesualah mi 2 an thi", "original_text": "Lirthei chesualah mi 2 an thi Mizoram NewsLirthei chesualah mi 2 an thi admin 13-Nov-2024 11:34 AM Nizan (12.11.2024) khan Sateek khaw chhung kawngthlangah Ignis car a chesual a, Mizo pakhat leh hnamdang pakhat an thi. Bengvarna thudawn danin, hnamdang paliin Ignis car hi an hire a, Sateek khaw chhung in awm lohna lai kawngthlang feet 200 velah an tlan liam a ni. Chetsual thu hriat a nih veleh Sateek khawtlang mipui chuan chetsualna hmun panin, ruang leh hliam tuar lak chhuah hna an thawk nghal. Lirthei khalhtu T Lalthazawnga (52) h/o Lalsangliani, Zemabawk North chu car awmna thlen hma feet 50 velah car atangin a invawrh chhuak a, chetsualna hmunah hian a thi. Hnamdang pakhat chu car hian delh betin, Aibawk PHC panpui a nih hnuah a hliam tuar loin a thi. Nunna chante hi car hma lama chuang ve ve an ni a, a hnunga chuang hnamdang pathumte chuan hliamna lutuk an tuar lo. Hnamdangte hi Mumbai lam mi nia hriat an ni.", "summary": "Ni 12.11.2024 khan Sateek khawchhunga in awm lohna lai kawngthlang, feet 200 velah Ignis car a chesual.Motora chuang hi mi 5 niin,a khalhtu T.Lalthazawnga leh hnamdang pakhat chu an thi a.A bak hnamdang pathumte chuan hliam na lutuk an tuar lo, hnamdangte hi Mumbai lam mi nia hriat an ni." }, { "summarization_id": "74", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6111", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25", "original_text": "Engineer-te duh dan a hlawhtling Mizoram NewsEngineer-te duh dan a hlawhtling admin 02-Nov-2024 09:48 AM Nimin (1.11.2024) khan Mizoram Engineering Service Association (MESA) chuab Annual General Conference vawi 43-na Multipurpose Hall, Berawtlang-ah an hmang a, DP&AR Minister K Sapdanga'n a hman pui. MESA Annual General Conference-ah hian chawhma lamah rorel inkhawm neih a ni a, hriat theih chinah a hnuaia tarlan agenda pahnih hi an pawm. Agenda an pawmte : 1) MESA chuan sorkar policy tihlawhtling turin sorkar theihtawp a tawiawm tha a ti a, a bikin engineering works-ah phei chuan theihtawp chhuah turin member-te an ngen a ni.2) MESA chuan tunhnaia sorkar notification No. G.17012/1/2022-F. Est/pt. II dated:22.10.2024 a tihchhuahin a sawi, non-works department tana engineering works thawk ve thei tura a tih chu tha lo a ti. He notification hi ennawn tha leh a, hnukkir turin sorkarah ngen nise. Hetihlai hian nimin vek khan Finance Secretary chuan notification chhuahin, non works department tana engineering works thawh ve theihna tura notification chhuah tawh chu cancel a ni tih a tarlang. MESA-in agenda an pawm hma nge pawm hnuah engineer-te duh dana notification hi cancel a nih erawh hriat a ni lo.", "summary": "Nimin (1.11.2024) khan Mizoram Engineering Service Association (MESA) chuab Annual General Conference vawi 43-na Multipurpose Hall, Berawtlang-ah an hmang a, DP&AR Minister K Sapdanga'n a hman pui. MESA Annual General Conference-ah hian chawhma lamah rorel inkhawm neih a ni a, hriat theih chinah a hnuaia tarlan agenda pahnih hi an pawm. Agenda an pawmte : 1) MESA chuan sorkar policy tihlawhtling turin sorkar theihtawp a tawiawm tha a ti a, a bikin engineering works-ah phei chuan theihtawp chhuah turin member-te an ngen a ni.2) MESA chuan tunhnaia sorkar notification No. G.17012/1/2022-F. Est/pt. II dated:22.10.2024 a tihchhuahin a sawi, non-works department tana engineering works thawk ve thei tura a tih chu tha lo a ti. He notification hi ennawn tha leh a, hnukkir turin sorkarah ngen nise. Hetihlai hian nimin vek khan Finance Secretary chuan notification chhuahin, non works department tana engineering works thawh ve theihna tura notification chhuah tawh chu cancel a ni tih a tarlang. MESA-in agenda an pawm hma nge pawm hnuah engineer-te duh dana notification hi cancel a nih erawh hriat a ni lo." }, { "summarization_id": "75", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/103941", "file_name": "H-153-06/02/2025-statistics mumal lo kan tuar", "original_text": "March 1 aṭangin Mizoramah Food Security Act kalpui ṭan a ni dawn a, he mi hawngtu Food, Civil Supply & Consumers Affairs minister chuan, Mizorama FSA kalpui a nih lawk loh chhan chu statistics mumal leh rintlak tak neih loh vang a nih thu a sawi.Mizoramah hian ration card lem leh rintlak lo a tam hle a, Supply Minister chuan, \"Mizoramah ration card lem a tam em em a, ration card tibo tur hian department chuan unique ration card, thlalak tel siamin, ration card lem 30,000 chuang paih a ni thei dawn,\" tiin a sawi hial a ni.Ration card-ah chauh pawh ni lo, thil dangah pawh hamṭhatna dawn theihna tur chi-ah hian document lem siam mai hi kan hreh lo a, sorkar lam pawhin thil finfiah hmasa loa document dik chiah lo pek chhuah pawh an hreh bik lo niin a lang. Tuna kan ram kalphung en hian document dik lo siamte hi thil pawiah kan ngai lo a ang hial a, hei hi hriat loh vang a nih theih rualin dikna kan duh tak tak loh vang a ni tel thei a, Mizo mipuite hian kawng engkimah dikna hi kan mamawh thar hle a ni.Ration card dik lo hian thil tam tak a nghawng a, FSA kalpui a nih hnuah phei chuan kan buai phah hle dawn a ni. Chutih rualin insiam ṭhatna remchang a inhawng dawn a, tun hi ration card nei tur dik tak chauhin an neihna hun ṭhaah chantir ila, a dik lo paihna remchang a ni tel bawk ang. Sorkar document pawimawh a nih tawh ṭhin avangin kan intawngpawng ziah luh chiamte hian nghawng pawi tak a nei thei a, Mizoram mi leh sa dik lote phei chuan thil dangah ṭan chhanah neiin khua leh tui dik tak nia inziah luhna remchangahte an hmang fo a ni.Mizoram sorkar hnuaia department hrang hrangte data leh statistic neih a inang lo ṭhin hi siam rem ngam a ṭha a, hei hian thil ṭhenkhatah chuan chânna leh hlohna a thlen a nih pawhin a dika awm ngam hi a ṭha a; hamṭhatna duh vanga mipui lamin document lem an siam ṭhin ang tho hian sorkar department lam pawhin sorkar laipui aṭanga hamṭhatna beiseiin data dik zan lo an siam ve ṭhin bawk a, statistic dik tak kan neih theihna turin mipui leh sorkar kan dik ngam a ngai ve ve a ni. March 1 aṭangin Mizoramah Food Security Act kalpui ṭan a ni dawn a, he mi hawngtu Food, Civil Supply & Consumers Affairs minister chuan, Mizorama FSA kalpui a nih lawk loh chhan chu statistics mumal leh rintlak tak neih loh vang a nih thu a sawi.Mizoramah hian ration card lem leh rintlak lo a tam hle a, Supply Minister chuan, \"Mizoramah ration card lem a tam em em a, ration card tibo tur hian department chuan unique ration card, thlalak tel siamin, ration card lem 30,000 chuang paih a ni thei dawn,\" tiin a sawi hial a ni.Ration card-ah chauh pawh ni lo, thil dangah pawh hamṭhatna dawn theihna tur chi-ah hian document lem siam mai hi kan hreh lo a, sorkar lam pawhin thil finfiah hmasa loa document dik chiah lo pek chhuah pawh an hreh bik lo niin a lang. Tuna kan ram kalphung en hian document dik lo siamte hi thil pawiah kan ngai lo a ang hial a, hei hi hriat loh vang a nih theih rualin dikna kan duh tak tak loh vang a ni tel thei a, Mizo mipuite hian kawng engkimah dikna hi kan mamawh thar hle a ni.Ration card dik lo hian thil tam tak a nghawng a, FSA kalpui a nih hnuah phei chuan kan buai phah hle dawn a ni. Chutih rualin insiam ṭhatna remchang a inhawng dawn a, tun hi ration card nei tur dik tak chauhin an neihna hun ṭhaah chantir ila, a dik lo paihna remchang a ni tel bawk ang. Sorkar document pawimawh a nih tawh ṭhin avangin kan intawngpawng ziah luh chiamte hian nghawng pawi tak a nei thei a, Mizoram mi leh sa dik lote phei chuan thil dangah ṭan chhanah neiin khua leh tui dik tak nia inziah luhna remchangahte an hmang fo a ni.Mizoram sorkar hnuaia department hrang hrangte data leh statistic neih a inang lo ṭhin hi siam rem ngam a ṭha a, hei hian thil ṭhenkhatah chuan chânna leh hlohna a thlen a nih pawhin a dika awm ngam hi a ṭha a; hamṭhatna duh vanga mipui lamin document lem an siam ṭhin ang tho hian sorkar department lam pawhin sorkar laipui aṭanga hamṭhatna beiseiin data dik zan lo an siam ve ṭhin bawk a, statistic dik tak kan neih theihna turin mipui leh sorkar kan dik ngam a ngai ve ve a ni.", "summary": "26th February,2016 Mizoramah Food Security Act chu March ni 1 aṭangin kalpui ṭan a ni dawn a.Food,Civil Supply & Consumer Affairs chuan Mizorama FSA kalpui a nih lawk loh chhan chu statistics mumal leh rintlak tak neih loh vang a nih thu a sawi.Supply Minister chuan,\"Mizoramah ration card lem a tam em em a,ration card tibo tur hian department chuan unique ration card,thlalak tel siamin,ration card lem 30,000 chuang paih a ni thei dawn,\"tih a sawi. Mizoram sawrkar hnuaia department hrang hrangte data leh statistic neih a inang lo ṭhin hi siam rem ngam a ngai a,mipuiin hamṭhaṭna duh avanga document lem an siam ṭhin pawh ti lo ngam se,statistic dik tak kan neih theihna turin mipui leh sawrkar hi kan dik ngam ve ve a ngai a ni." }, { "summarization_id": "76", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9718", "file_name": "H-235-15/02/2025-roreltute hriatthiam an ngai", "original_text": "Health & Family Welfare chuan September 3 khan hriattirna tichhuakin, Vairengte leh Kân­hmuna Rapid Antigen Test (RAT) tih ṭhin chu Sept. 3, 2020 aṭangin tihtawp a nih thu a tarlang. He notification hi nimin September 4 khan sut leh nghal niin, RAT hi kalpui chhunzawm a ni.Covid-19 hri leng avang hian Mizoram sorkar hian a thu rel vawi tam a siam ṭha tawh a, zanlai pelha thuchhuah chângte pawh a nei a, mipui nawrna avanga thurel a thlak chang a awm tawh. Heng thil thlen chhan hi Covid-19 hri len vang a ni tih mipuiin pawm thiam ila, sorkar demna tur zawnga kan zawn chuan demna tur tam tak a awm a; nimahsela hripui leng avangin kan dai ngai loh ram kan dai tlang tih hi pawm a ṭha.Hripui leng avang kan buai a, sorkar pawh a buai hle. Mipui tana ṭha tur nia a rin leh, sorkar sum neih dan mil tawk nia a rinin ro a rel ṭhin. A tirah ṭha viauin lang mah se rel fuh loh tam tak a nei a, a rel tawh sa sût hreh loin ram leh mipui tana ṭha tura a ngaihah chuan a thu a sût leh mai a, hei hi mipui tana ṭha zawk tura an kal vang niin a ngaih theih.Hetihlai hian thutlukna ṭhen­khat hi chu sum kaih­hnawih thilte a ni hlawm a, a reltu lam hian an sum bawma sum awm zat hre chungin a ṭha ber an tlin tawh loh avangin a ṭha ber dawta kal tumin ro an rel ṭhin niin a lang. Chutiang taka kal chu an han tum chhin a, Chief Minister's Relief Fund lama sum tam tak lo chhung lut tawh mipui an rawn ṭawng chhuak ṭan a, social media-ah sorkar demna thu a awm ṭak ṭak a, sum nei lo leh inren chunga kal sorkar chu a ṭang tlang ngam lo a, a thu a sût leh chang a awm ṭhin niin a lang.Mizoram sorkar hian sum leh paiah harsat­na a tawk tih a takin a lang mek a, sorkar inrelbawlna kawngah pawh harsat­na a tawk ngei tih a hmuh theih. Hetihlaia kil khata sum nei awm taka lang a, inren lek lo ang maia an la khawsak reng vang hian mipui tan sum nei lo anga hmuh a har ṭhin a, thil danga sum ren si loin RAT test a han titawp kha an hrethiam lo ni berin a lang.Engpawhnise kan zavaiin thil thar kan tawng chho mek a, Covid-19 hian mimal, khawtlang leh ram rorelna thlengin a tibuai a, kan roreltute'n thutlukna an sût fo hi mipui pawhin kan hriatthiam an ngai hle a ni. Health & Family Welfare chuan September 3 khan hriattirna tichhuakin, Vairengte leh Kân­hmuna Rapid Antigen Test (RAT) tih ṭhin chu Sept. 3, 2020 aṭangin tihtawp a nih thu a tarlang. He notification hi nimin September 4 khan sut leh nghal niin, RAT hi kalpui chhunzawm a ni.Covid-19 hri leng avang hian Mizoram sorkar hian a thu rel vawi tam a siam ṭha tawh a, zanlai pelha thuchhuah chângte pawh a nei a, mipui nawrna avanga thurel a thlak chang a awm tawh. Heng thil thlen chhan hi Covid-19 hri len vang a ni tih mipuiin pawm thiam ila, sorkar demna tur zawnga kan zawn chuan demna tur tam tak a awm a; nimahsela hripui leng avangin kan dai ngai loh ram kan dai tlang tih hi pawm a ṭha.Hripui leng avang kan buai a, sorkar pawh a buai hle. Mipui tana ṭha tur nia a rin leh, sorkar sum neih dan mil tawk nia a rinin ro a rel ṭhin. A tirah ṭha viauin lang mah se rel fuh loh tam tak a nei a, a rel tawh sa sût hreh loin ram leh mipui tana ṭha tura a ngaihah chuan a thu a sût leh mai a, hei hi mipui tana ṭha zawk tura an kal vang niin a ngaih theih.Hetihlai hian thutlukna ṭhen­khat hi chu sum kaih­hnawih thilte a ni hlawm a, a reltu lam hian an sum bawma sum awm zat hre chungin a ṭha ber an tlin tawh loh avangin a ṭha ber dawta kal tumin ro an rel ṭhin niin a lang. Chutiang taka kal chu an han tum chhin a, Chief Minister's Relief Fund lama sum tam tak lo chhung lut tawh mipui an rawn ṭawng chhuak ṭan a, social media-ah sorkar demna thu a awm ṭak ṭak a, sum nei lo leh inren chunga kal sorkar chu a ṭang tlang ngam lo a, a thu a sût leh chang a awm ṭhin niin a lang.Mizoram sorkar hian sum leh paiah harsat­na a tawk tih a takin a lang mek a, sorkar inrelbawlna kawngah pawh harsat­na a tawk ngei tih a hmuh theih. Hetihlaia kil khata sum nei awm taka lang a, inren lek lo ang maia an la khawsak reng vang hian mipui tan sum nei lo anga hmuh a har ṭhin a, thil danga sum ren si loin RAT test a han titawp kha an hrethiam lo ni berin a lang.Engpawhnise kan zavaiin thil thar kan tawng chho mek a, Covid-19 hian mimal, khawtlang leh ram rorelna thlengin a tibuai a, kan roreltute'n thutlukna an sût fo hi mipui pawhin kan hriatthiam an ngai hle a ni. Health & Family Welfare chuan September 3 khan hriattirna tichhuakin, Vairengte leh Kân­hmuna Rapid Antigen Test (RAT) tih ṭhin chu Sept. 3, 2020 aṭangin tihtawp a nih thu a tarlang. He notification hi nimin September 4 khan sut leh nghal niin, RAT hi kalpui chhunzawm a ni. Covid-19 hri leng avang hian Mizoram sorkar hian a thu rel vawi tam a siam ṭha tawh a, zanlai pelha thuchhuah chângte pawh a nei a, mipui nawrna avanga thurel a thlak chang a awm tawh. Heng thil thlen chhan hi Covid-19 hri len vang a ni tih mipuiin pawm thiam ila, sorkar demna tur zawnga kan zawn chuan demna tur tam tak a awm a; nimahsela hripui leng avangin kan dai ngai loh ram kan dai tlang tih hi pawm a ṭha. Hripui leng avang kan buai a, sorkar pawh a buai hle. Mipui tana ṭha tur nia a rin leh, sorkar sum neih dan mil tawk nia a rinin ro a rel ṭhin. A tirah ṭha viauin lang mah se rel fuh loh tam tak a nei a, a rel tawh sa sût hreh loin ram leh mipui tana ṭha tura a ngaihah chuan a thu a sût leh mai a, hei hi mipui tana ṭha zawk tura an kal vang niin a ngaih theih. Hetihlai hian thutlukna ṭhen­khat hi chu sum kaih­hnawih thilte a ni hlawm a, a reltu lam hian an sum bawma sum awm zat hre chungin a ṭha ber an tlin tawh loh avangin a ṭha ber dawta kal tumin ro an rel ṭhin niin a lang. Chutiang taka kal chu an han tum chhin a, Chief Minister's Relief Fund lama sum tam tak lo chhung lut tawh mipui an rawn ṭawng chhuak ṭan a, social media-ah sorkar demna thu a awm ṭak ṭak a, sum nei lo leh inren chunga kal sorkar chu a ṭang tlang ngam lo a, a thu a sût leh chang a awm ṭhin niin a lang. Mizoram sorkar hian sum leh paiah harsat­na a tawk tih a takin a lang mek a, sorkar inrelbawlna kawngah pawh harsat­na a tawk ngei tih a hmuh theih. Hetihlaia kil khata sum nei awm taka lang a, inren lek lo ang maia an la khawsak reng vang hian mipui tan sum nei lo anga hmuh a har ṭhin a, thil danga sum ren si loin RAT test a han titawp kha an hrethiam lo ni berin a lang. Engpawhnise kan zavaiin thil thar kan tawng chho mek a, Covid-19 hian mimal, khawtlang leh ram rorelna thlengin a tibuai a, kan roreltute'n thutlukna an sût fo hi mipui pawhin kan hriatthiam an ngai hle a ni.", "summary": "7th September,2020 September 3,2020 aṭangin Vairengte leh Kânhmuna Rapid Antigen Test neih ṭhin chu Health & Family Welfare chuan tihtawp a nih tur thu an hriattir a,September 4 khan sût leh nghal niin,RAT hi kalpui chhunzawm a ni. Covid-19 avangin sawrkar a buai a,mipui tana ṭha tur ni a a rin leh sawrkar sum neih dan mil tawk ni a a rinin ro a rel a.Rel fuh loh tam tak a neih chang a awm ṭhin a,hripui leng vang a ni tih kan pawm thiam a ngai takzet. Mizoram sawrkar hian sum leh paiah harsatna a tawk ni a a lan laiin,sum nei ber anga a khawsak miau avangin mipui lamin sum nei hmuhin an hmu ṭhin a.Thil danga sum ren si loin RAT test a titawp ta mai kha mipuite hian an hrethiam lo niin a lang." }, { "summarization_id": "77", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19859", "file_name": "F_Mizo_Sum_18_28/1/25", "original_text": "Mizoram Youth Commission (MYC) chairman chuan tun hnai khan New Delhi-ah Naukri.com hotute a kâwm a; Mizoram ṭhalaite tana innghahna tling portal rintlak siamna turin MYC leh Naukri inthlun zawm dan tur an sawi dun.Naukri.com hi hna zawngtute tana website ṭha tak a ni a, he mi kal tlang hian mi ṭhahnem takin hna an hmuh tawh bakah thil tam tak an zir belh phah. Mizoramah ṭhalai hna hmu lo leh hna zawng mek ṭhahnem tak an awm mek a, heng zinga mi ṭhenkhat hi chu hrilhtu leh kawhhmuhtu nei mang lo an ni a, kawhhmuhtu an mamawh hle a ni.India ram hmar chhak kil aṭang hian internet kal tlangin engkim kan ban phakah a awm ve tawh a, tunah chuan thingtlang khaw kilkhawr deuhah pawh internet a thleng ve deuh zel tawh. Hei vang hian Mizo ṭhalaite hian kan awm hmun aṭangin internet-a hna zawnna hi kan hmuh phakah a awm a ni tih hre thar ila, kan hna zawnna mual pawh kan zauh a ṭha khawp mai.MYC-in India ṭhalaite el phak tur leh, hna an zawnna bupuia Mizo ṭhalaite an tel ve theih dan tur kawng an kawhhmuh hi thil lawmawm tak a ni. Tunah hian Naukri.com nena indawrna hi eng vang pawhin hlawhtling lo palh pawh ni se, Mizo ṭhalai eng emaw zat chuan Naukri.com an hmelhriat phah dawn bakah hna zawng turin an bih chiang ngei ang tih a rin theih. Mizoram Youth Commission (MYC) chairman chuan tun hnai khan New Delhi-ah Naukri.com hotute a kâwm a; Mizoram ṭhalaite tana innghahna tling portal rintlak siamna turin MYC leh Naukri inthlun zawm dan tur an sawi dun.Naukri.com hi hna zawngtute tana website ṭha tak a ni a, he mi kal tlang hian mi ṭhahnem takin hna an hmuh tawh bakah thil tam tak an zir belh phah. Mizoramah ṭhalai hna hmu lo leh hna zawng mek ṭhahnem tak an awm mek a, heng zinga mi ṭhenkhat hi chu hrilhtu leh kawhhmuhtu nei mang lo an ni a, kawhhmuhtu an mamawh hle a ni.India ram hmar chhak kil aṭang hian internet kal tlangin engkim kan ban phakah a awm ve tawh a, tunah chuan thingtlang khaw kilkhawr deuhah pawh internet a thleng ve deuh zel tawh. Hei vang hian Mizo ṭhalaite hian kan awm hmun aṭangin internet-a hna zawnna hi kan hmuh phakah a awm a ni tih hre thar ila, kan hna zawnna mual pawh kan zauh a ṭha khawp mai.MYC-in India ṭhalaite el phak tur leh, hna an zawnna bupuia Mizo ṭhalaite an tel ve theih dan tur kawng an kawhhmuh hi thil lawmawm tak a ni. Tunah hian Naukri.com nena indawrna hi eng vang pawhin hlawhtling lo palh pawh ni se, Mizo ṭhalai eng emaw zat chuan Naukri.com an hmelhriat phah dawn bakah hna zawng turin an bih chiang ngei ang tih a rin theih. Mizoram Youth Commission (MYC) chairman chuan tun hnai khan New Delhi-ah Naukri.com hotute a kâwm a; Mizoram ṭhalaite tana innghahna tling portal rintlak siamna turin MYC leh Naukri inthlun zawm dan tur an sawi dun. Naukri.com hi hna zawngtute tana website ṭha tak a ni a, he mi kal tlang hian mi ṭhahnem takin hna an hmuh tawh bakah thil tam tak an zir belh phah. Mizoramah ṭhalai hna hmu lo leh hna zawng mek ṭhahnem tak an awm mek a, heng zinga mi ṭhenkhat hi chu hrilhtu leh kawhhmuhtu nei mang lo an ni a, kawhhmuhtu an mamawh hle a ni. India ram hmar chhak kil aṭang hian internet kal tlangin engkim kan ban phakah a awm ve tawh a, tunah chuan thingtlang khaw kilkhawr deuhah pawh internet a thleng ve deuh zel tawh. Hei vang hian Mizo ṭhalaite hian kan awm hmun aṭangin internet-a hna zawnna hi kan hmuh phakah a awm a ni tih hre thar ila, kan hna zawnna mual pawh kan zauh a ṭha khawp mai. MYC-in India ṭhalaite el phak tur leh, hna an zawnna bupuia Mizo ṭhalaite an tel ve theih dan tur kawng an kawhhmuh hi thil lawmawm tak a ni. Tunah hian Naukri.com nena indawrna hi eng vang pawhin hlawhtling lo palh pawh ni se, Mizo ṭhalai eng emaw zat chuan Naukri.com an hmelhriat phah dawn bakah hna zawng turin an bih chiang ngei ang tih a rin theih.", "summary": "Mizoram Youth Commission (MYC) Chairman-in tun hnaia New Delhi-a Naukri.com hotute a kawmin Mizoram ṭhalaite tana innghahna tling portal rintlak siamna turin MYC leh Naukri inthlun zawm dan tur an sawi dun.Naukri.com hi hna zawngtute tana website ṭha tak niin Mizo ṭhalaite'n kan awm hmun aṭangin internet-a hna zawnna kan hmuh phakah a awm tih hre thar ila ka ṭha hle ang.MYC-in Mizo thalaite hna an zawnna tura kawng an kawhhmuh hi thil lawmawm tak a ni.Tuna Naukri.com nen an indawrna hi hlawhtlinglo palh pawh ni se,Mizo ṭhalai eng emaw zatin Naukri.com an hmelhriat phah dawn bakah hna zawng turin an bih chiang ngei ang tih a rin theih." }, { "summarization_id": "78", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4454", "file_name": "F_MIZO_SUM_15_29/1/25", "original_text": "Health minister chuan Covid-19 boruak chu politics-a inbeihna atan hman a duh loh thu a sawi a, Mizoram chief minister nen an inkar boruak a ṭhat thu a sawi a, chief minister-in Health department mamawh thilphal taka a pek ṭhin thu a sawi.Mizoram leh India ram mai ni lo, khawvelin hripui hlauhawm tak avangin buaina leh harsatna a tawk mêk a, kan zavaiin kan buai tlâng a ni. Hetihlaia politics-a hlawkna lo ûm bîk emaw, politics lama midangte beihna remchang hman hi a ṭha lo takzet a ni.Chief  minister leh Health minister inkar boruak hi eng ang tak nge tih hriat ni lo mah se, Health minister berin boruak ṭha tak an neih thu a sawi hi pawm mai a ṭha ang.Health minister berin,  \"Kan CM nen hian kan inzuina a rei tawh a, ani tluk an awm lo. Kan inthláwp ṭha lutuk,\" a tih hi thil chiang kan hriat theih chu a ni a, politics thila Health minister leh chief minister inkara buaina awm ang lek leka an puhna chiang takin a rawn sawi fiah ta a ni.Health minister-in thil awm dan a puang tawh a, \"Kan in thlawp ṭha lutuk,\" tia CM nen an inkar a sawi fiah tawh hnu hi chuan hri len chhung chu he thu hi sawi zui lo ila, eptu party lam pawhin umzui hrih lo se a ṭha awm e. Health minister chuan Covid-19 boruak chu politics-a inbeihna atan hman a duh loh thu a sawi a, Mizoram chief minister nen an inkar boruak a ṭhat thu a sawi a, chief minister-in Health department mamawh thilphal taka a pek ṭhin thu a sawi.Mizoram leh India ram mai ni lo, khawvelin hripui hlauhawm tak avangin buaina leh harsatna a tawk mêk a, kan zavaiin kan buai tlâng a ni. Hetihlaia politics-a hlawkna lo ûm bîk emaw, politics lama midangte beihna remchang hman hi a ṭha lo takzet a ni.Chief  minister leh Health minister inkar boruak hi eng ang tak nge tih hriat ni lo mah se, Health minister berin boruak ṭha tak an neih thu a sawi hi pawm mai a ṭha ang.Health minister berin,  \"Kan CM nen hian kan inzuina a rei tawh a, ani tluk an awm lo. Kan inthláwp ṭha lutuk,\" a tih hi thil chiang kan hriat theih chu a ni a, politics thila Health minister leh chief minister inkara buaina awm ang lek leka an puhna chiang takin a rawn sawi fiah ta a ni.Health minister-in thil awm dan a puang tawh a, \"Kan in thlawp ṭha lutuk,\" tia CM nen an inkar a sawi fiah tawh hnu hi chuan hri len chhung chu he thu hi sawi zui lo ila, eptu party lam pawhin umzui hrih lo se a ṭha awm e. Health minister chuan Covid-19 boruak chu politics-a inbeihna atan hman a duh loh thu a sawi a, Mizoram chief minister nen an inkar boruak a ṭhat thu a sawi a, chief minister-in Health department mamawh thilphal taka a pek ṭhin thu a sawi. Mizoram leh India ram mai ni lo, khawvelin hripui hlauhawm tak avangin buaina leh harsatna a tawk mêk a, kan zavaiin kan buai tlâng a ni. Hetihlaia politics-a hlawkna lo ûm bîk emaw, politics lama midangte beihna remchang hman hi a ṭha lo takzet a ni. Chief  minister leh Health minister inkar boruak hi eng ang tak nge tih hriat ni lo mah se, Health minister berin boruak ṭha tak an neih thu a sawi hi pawm mai a ṭha ang. Health minister berin,  \"Kan CM nen hian kan inzuina a rei tawh a, ani tluk an awm lo. Kan inthláwp ṭha lutuk,\" a tih hi thil chiang kan hriat theih chu a ni a, politics thila Health minister leh chief minister inkara buaina awm ang lek leka an puhna chiang takin a rawn sawi fiah ta a ni. Health minister-in thil awm dan a puang tawh a, \"Kan in thlawp ṭha lutuk,\" tia CM nen an inkar a sawi fiah tawh hnu hi chuan hri len chhung chu he thu hi sawi zui lo ila, eptu party lam pawhin umzui hrih lo se a ṭha awm e.", "summary": "Health Minister chuan Mizoram Chief Minister nen an inkar boruak a ṭhat thu leh Health department mamawh thilphal taka a pek ṭhin thu a sawi a,Covid-19 boruak chu politics-a inbeihna atan hman a duhloh thu a sawi.Hripui hlauhawm tak avanga khawvel a buai em em laia politics-a hlawkna lo ûm bîka midangte beihna remchanga hman hi a ṭhalo takzet.Health minister berin kan CM hi a that em em thu le an inthláwp ṭhat thuin Chief minister nen an inkara buaina awm anga an puhna chiang takin a rawn sawifiah a;chuvangin,hri len chhung chu he thu hi sawi zui lo ila, eptu party lam pawhin umzui hrih lo se a ṭha awm e." }, { "summarization_id": "79", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9665", "file_name": "H-269-21/02/2025-Sawrkar inkaihhruaina zawm ", "original_text": "Mizoram sorkar chuan October thla chhunga Mizoram chhunga in kaihhruaina tur a tichhuak a, state leh international border-te hawn a ni tawh dawn a; district headquarters-ah zan dar 8:00 aṭanga zing dar 4:30 inkarah pawn chhuah phal a ni lo.Covid-19 avangin nunphung a khaihlak rei tawh a, sorkar laipui lamin India economy tlachhe tur venna atan nun­phung pangngaia let leh theih dan tur ngaihtuahin ruahmanna hrang hrang a siam a, state lamte pawh an ruahmanna zawm turin an ti bawk.Hman ni deuha thil tih remchang lo deuhte kha tunah chuan phalsak chin a awm ta a, inkaihhruaina khauh tak pawh zawi zawiin thlah dul hret hret a ni ta. Hei vang hian Covid-19 hi a hlauhawm ta lo a ni hauh lo a, Covid-19 hi a hlauhawm dan a la pangngai reng a, chutih rualin fimkhur taka chenpui dan kan thiam a ṭul ta niin a lang.Hman ni deuh thleng khan Covid-19 hi 'chenpui loh hram dan' ngaihtuahin sorkar leh pawl hrang hrangin theihtawp an chhuah tlâng a, Mizorama hri a lo luh lohna turin nasa takin ṭan an la a; nimahsela khawvel puma hri lêng a nih miau avangin in dan hleih­theih pawh a ni ta lo.Tunah chuan kan duh emaw duh lo emaw kan inhawn zau a ngai lo thei ta lo a, kan luhka neih hrang hrangte pawh tunah chuan hawn a ni ta. Engpawhnise mipuiin fimkhur kan zir tawh a, tun hi fimkhur hun dik tak chu a ni.Covid-19 laka kan fihlim theihna turin sorkarin ruahman­na a siam a, hri lêng dona kawnga sorkar kan puih theihna kawng a ni tih hriain, mipuiin theihtawp chhuahin sorkar thupek i zawm ṭheuh ang u. Mizoram sorkar chuan October thla chhunga Mizoram chhunga in kaihhruaina tur a tichhuak a, state leh international border-te hawn a ni tawh dawn a; district headquarters-ah zan dar 8:00 aṭanga zing dar 4:30 inkarah pawn chhuah phal a ni lo.Covid-19 avangin nunphung a khaihlak rei tawh a, sorkar laipui lamin India economy tlachhe tur venna atan nun­phung pangngaia let leh theih dan tur ngaihtuahin ruahmanna hrang hrang a siam a, state lamte pawh an ruahmanna zawm turin an ti bawk.Hman ni deuha thil tih remchang lo deuhte kha tunah chuan phalsak chin a awm ta a, inkaihhruaina khauh tak pawh zawi zawiin thlah dul hret hret a ni ta. Hei vang hian Covid-19 hi a hlauhawm ta lo a ni hauh lo a, Covid-19 hi a hlauhawm dan a la pangngai reng a, chutih rualin fimkhur taka chenpui dan kan thiam a ṭul ta niin a lang.Hman ni deuh thleng khan Covid-19 hi 'chenpui loh hram dan' ngaihtuahin sorkar leh pawl hrang hrangin theihtawp an chhuah tlâng a, Mizorama hri a lo luh lohna turin nasa takin ṭan an la a; nimahsela khawvel puma hri lêng a nih miau avangin in dan hleih­theih pawh a ni ta lo.Tunah chuan kan duh emaw duh lo emaw kan inhawn zau a ngai lo thei ta lo a, kan luhka neih hrang hrangte pawh tunah chuan hawn a ni ta. Engpawhnise mipuiin fimkhur kan zir tawh a, tun hi fimkhur hun dik tak chu a ni.Covid-19 laka kan fihlim theihna turin sorkarin ruahman­na a siam a, hri lêng dona kawnga sorkar kan puih theihna kawng a ni tih hriain, mipuiin theihtawp chhuahin sorkar thupek i zawm ṭheuh ang u. Mizoram sorkar chuan October thla chhunga Mizoram chhunga in kaihhruaina tur a tichhuak a, state leh international border-te hawn a ni tawh dawn a; district headquarters-ah zan dar 8:00 aṭanga zing dar 4:30 inkarah pawn chhuah phal a ni lo. Covid-19 avangin nunphung a khaihlak rei tawh a, sorkar laipui lamin India economy tlachhe tur venna atan nun­phung pangngaia let leh theih dan tur ngaihtuahin ruahmanna hrang hrang a siam a, state lamte pawh an ruahmanna zawm turin an ti bawk. Hman ni deuha thil tih remchang lo deuhte kha tunah chuan phalsak chin a awm ta a, inkaihhruaina khauh tak pawh zawi zawiin thlah dul hret hret a ni ta. Hei vang hian Covid-19 hi a hlauhawm ta lo a ni hauh lo a, Covid-19 hi a hlauhawm dan a la pangngai reng a, chutih rualin fimkhur taka chenpui dan kan thiam a ṭul ta niin a lang. Hman ni deuh thleng khan Covid-19 hi 'chenpui loh hram dan' ngaihtuahin sorkar leh pawl hrang hrangin theihtawp an chhuah tlâng a, Mizorama hri a lo luh lohna turin nasa takin ṭan an la a; nimahsela khawvel puma hri lêng a nih miau avangin in dan hleih­theih pawh a ni ta lo. Tunah chuan kan duh emaw duh lo emaw kan inhawn zau a ngai lo thei ta lo a, kan luhka neih hrang hrangte pawh tunah chuan hawn a ni ta. Engpawhnise mipuiin fimkhur kan zir tawh a, tun hi fimkhur hun dik tak chu a ni. Covid-19 laka kan fihlim theihna turin sorkarin ruahman­na a siam a, hri lêng dona kawnga sorkar kan puih theihna kawng a ni tih hriain, mipuiin theihtawp chhuahin sorkar thupek i zawm ṭheuh ang u.", "summary": "2nd October,2020 Covid-19 avangin Mizoram sawrkar chuan October thla chhunga inkaihhruaina tur tichhuakin,state leh international border-hawn a ni tawh dawn.District headquarters-ah zan dar 8:00 aṭanga zing dar 4:30 inkarah pawn chhuah phal a ni dawn lo. Covid-19 avanga ram economy tlachhe mai tur chu sawrkar laipui lamin duh loin,ruahmanna hrang hrang a siamte chu state lamin zawm ngei turin an ti bawk.Covid-19 hi chenpui loh hram dan ngaihtuahin sawrkar leh pawl hrang hrangin theihtawp chhuah mah se dan hleihtheih a nih loh avangin chenpui dân kan thiam a ngai takzet a.Sawrkarin ruahmanna hrang hrang a siamte hi mipuiten zawm ṭheuh i tum ang u." }, { "summarization_id": "80", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/15598", "file_name": "F_MIZO_SUM_22_20/2/25", "original_text": "Covid-19 hri leng avangin khawvelin harsatna a tawk a, India ram leh Mizoram ngei pawh he hri hian a tibuai nasa. Mizoramah hian Pathianni vawi 43 chu inkhawm ṭhulh a ni ta a, eng chen nge inkhawm thei loa kan awm dawn hriat a ni lo.Mizoram sor­kara thuneitute chuan Covid-19 inkaihhruaina hman mek hi an ennawn dawn hnai ang a, eng chen nge kohhran inkhawm theih loha a awm zel dawn tih te, khawpuia zan lam chhuah phal loh leh dawrkaite inkhuahkhirhna hrang hrangte pawh an ennawn tur zingah a tel ang a, kan hma­lama kan awm zel dan tur a hriat theih dawn hnai tawh ang.Tunah hi chuan Mizoram kil tina awmte hi ang khatin min hrut rual a la ni deuh ber a, khawpuiah bik inkaihhruaina hranpa chu awm mah se hri vei la awm miah lohna khuate leh hri avanga an buaina khuate pawh kawng tam takah inang khata kaihhruai kan ni. Hei hi a sawisel duhtu tan sawiselna awm bawk mah se, Mizorama hri vei an tlem chhan leh hri avanga nunna chân an tlem chhan pawh hi kan zavaia ang khata thuneitu lamin min enkawl vang hi a ni thui hle ang.Hetihlai hian Covid-19 hri awm chhung khauh taka inenkawl reng hian chhung­kaw tam tak eizawnna na takin a nghawng a, a tira kan hlauh vanglai ang maia inkhuahkhirh reng lo deuh chu a hun chho ṭan dawn niin a lang. Eng chinah hian nge inthlahdul deuh tur tih leh eng chinah nge khauh taka kal tur, tih erawh hriatthiam a la harsa deuh ang; chutih rualin kan kalphung siam rem deuh dan ngaihtuah erawh a hun ta.Miretheite retheihna leh an retheih belhchhah dan ngaihtuah a, sumdawngte tawrhna leh an hloh nasat dan chhût a, sorkar aṭanga thla bi hlawh la ve lote sum leh paia an tlakchhiat dan hre reng chung hian, Mizoram sorkar hian Covid-19 chungchanga inkaihhruaina awm leh tur hi ngun takin ngaihtuah rawh se. Covid-19 hri leng avangin khawvelin harsatna a tawk a, India ram leh Mizoram ngei pawh he hri hian a tibuai nasa. Mizoramah hian Pathianni vawi 43 chu inkhawm ṭhulh a ni ta a, eng chen nge inkhawm thei loa kan awm dawn hriat a ni lo.Mizoram sor­kara thuneitute chuan Covid-19 inkaihhruaina hman mek hi an ennawn dawn hnai ang a, eng chen nge kohhran inkhawm theih loha a awm zel dawn tih te, khawpuia zan lam chhuah phal loh leh dawrkaite inkhuahkhirhna hrang hrangte pawh an ennawn tur zingah a tel ang a, kan hma­lama kan awm zel dan tur a hriat theih dawn hnai tawh ang.Tunah hi chuan Mizoram kil tina awmte hi ang khatin min hrut rual a la ni deuh ber a, khawpuiah bik inkaihhruaina hranpa chu awm mah se hri vei la awm miah lohna khuate leh hri avanga an buaina khuate pawh kawng tam takah inang khata kaihhruai kan ni. Hei hi a sawisel duhtu tan sawiselna awm bawk mah se, Mizorama hri vei an tlem chhan leh hri avanga nunna chân an tlem chhan pawh hi kan zavaia ang khata thuneitu lamin min enkawl vang hi a ni thui hle ang.Hetihlai hian Covid-19 hri awm chhung khauh taka inenkawl reng hian chhung­kaw tam tak eizawnna na takin a nghawng a, a tira kan hlauh vanglai ang maia inkhuahkhirh reng lo deuh chu a hun chho ṭan dawn niin a lang. Eng chinah hian nge inthlahdul deuh tur tih leh eng chinah nge khauh taka kal tur, tih erawh hriatthiam a la harsa deuh ang; chutih rualin kan kalphung siam rem deuh dan ngaihtuah erawh a hun ta.Miretheite retheihna leh an retheih belhchhah dan ngaihtuah a, sumdawngte tawrhna leh an hloh nasat dan chhût a, sorkar aṭanga thla bi hlawh la ve lote sum leh paia an tlakchhiat dan hre reng chung hian, Mizoram sorkar hian Covid-19 chungchanga inkaihhruaina awm leh tur hi ngun takin ngaihtuah rawh se. Covid-19 hri leng avangin khawvelin harsatna a tawk a, India ram leh Mizoram ngei pawh he hri hian a tibuai nasa. Mizoramah hian Pathianni vawi 43 chu inkhawm ṭhulh a ni ta a, eng chen nge inkhawm thei loa kan awm dawn hriat a ni lo. Mizoram sor­kara thuneitute chuan Covid-19 inkaihhruaina hman mek hi an ennawn dawn hnai ang a, eng chen nge kohhran inkhawm theih loha a awm zel dawn tih te, khawpuia zan lam chhuah phal loh leh dawrkaite inkhuahkhirhna hrang hrangte pawh an ennawn tur zingah a tel ang a, kan hma­lama kan awm zel dan tur a hriat theih dawn hnai tawh ang. Tunah hi chuan Mizoram kil tina awmte hi ang khatin min hrut rual a la ni deuh ber a, khawpuiah bik inkaihhruaina hranpa chu awm mah se hri vei la awm miah lohna khuate leh hri avanga an buaina khuate pawh kawng tam takah inang khata kaihhruai kan ni. Hei hi a sawisel duhtu tan sawiselna awm bawk mah se, Mizorama hri vei an tlem chhan leh hri avanga nunna chân an tlem chhan pawh hi kan zavaia ang khata thuneitu lamin min enkawl vang hi a ni thui hle ang. Hetihlai hian Covid-19 hri awm chhung khauh taka inenkawl reng hian chhung­kaw tam tak eizawnna na takin a nghawng a, a tira kan hlauh vanglai ang maia inkhuahkhirh reng lo deuh chu a hun chho ṭan dawn niin a lang. Eng chinah hian nge inthlahdul deuh tur tih leh eng chinah nge khauh taka kal tur, tih erawh hriatthiam a la harsa deuh ang; chutih rualin kan kalphung siam rem deuh dan ngaihtuah erawh a hun ta. Miretheite retheihna leh an retheih belhchhah dan ngaihtuah a, sumdawngte tawrhna leh an hloh nasat dan chhût a, sorkar aṭanga thla bi hlawh la ve lote sum leh paia an tlakchhiat dan hre reng chung hian, Mizoram sorkar hian Covid-19 chungchanga inkaihhruaina awm leh tur hi ngun takin ngaihtuah rawh se.", "summary": "Covid-19 hri leng avangin Mizoramah Pathianni vawi 43 inkhawm ṭhulh a ni ta a, eng chen nge inkhawm theiloa kan awm dawn hriat a nilo. Mizoram sor­kara thuneitute chuan Covid-19 inkaihhruaina hman mek hi an ennawn dawn hnai ang a, eng chen nge kohhran inkhawm theih loha a awm zel dawn a, khawpuia zan lam chhuah phalloh leh dawrkaite inkhuahkhirhna hrang hrangte pawh an ennawn tur zingah a tel ngei ang. Khawpuiah bik inkaihhruaina hranpa awm mah se hri vei la awm miahlohna khuate leh hri avanga an buaina khuate pawh kawng tam takah inang khata kaihhruai kan nih avangin sawisel duhtu tan sawiselna awm bawk mah se, Mizorama hri vei an tlem chhan leh hri avanga nunna chân an tlem chhan pawh hi kan zavaia ang khata thuneitu lamin min enkawl vang hi a ni thui hle ang. Miretheite retheihna leh an retheih belhchhah dan ngaihtuah a, sumdawngte tawrhna leh an hloh nasat dan chhût a, sorkar aṭanga thla bi hlawh la ve lote sum leh paia an tlakchhiat dan hre reng chung hian, Mizoram sorkar hian Covid-19 chungchanga inkaihhruaina awm leh tur hi ngun takin ngaihtuah rawh se." }, { "summarization_id": "81", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Bawrhsap in Kawlri Tlang-a Heritage Site a tlawh Serchhip Kawlri tlang-a Heritage Site chu nimin khan District Bawrhsap Paul L. Khuma chuan tlawhin helai hmuna hmalakna kal mek te a enfiah. Serchhip Kawlri tlang-ah hian NEC atanga sum hmuh hmangin ‘Establishing Mizo Cultural Heritage Centre for Protecting the historical and natural heritage of Mizo at Kawlri’ tih hming pu a Project thawh mek a ni a. Kawlri tlang hi Mizo Lal Bengkhuaia kut ata Sapho in Mary Winchester ‘Zoluti’ an laklet lehna hmun niin hriatrengna lung-phun pawh phun a lo ni tawh a. He hmun hi Mizo history a thil chhinchhiahtlak tak a nih avangin NEC hnuaiah Project siamin Heritage Centre sak hna hi thawh a ni a. He Centre sak hna hi kumin May ni 1 khan bultan a ni a. A hmunhma laih hna an thawk mek niin Heritage Centre sakna tur bungraw mamawh te lakkhawm mek a ni bawk. Bawrhsap in helai hmun a tlawh ah hian PWD hotute, Heritage Society aiawhte leh Contractor te nen an hmalakna te an enfiah a, SDC Dr. Marilyn Lalruatkimi chuan a tawiawm a ni. He Heritage Site hi State pawn atang leh Mizoram chhung hmun dang atanga khualzin te hip nan thil tangkai tak ni tura beisei a ni a. Serchhip khawpui leh a chhehvel a chengte tan pawh len khawthawna hmun remchang niin a hmunhma hi a theih chin chinah environment hum-halh zawnga hmalak a nih avangin a ngaw a la chhah tha a. Mizo history vawnhimna a nih bakah Serchhip District tan Tourism hmasawnna kawnga thil tangkai a nih theih beisei a ni.", "summary": "Bawrhsap in Kawlri Tlang-a Heritage Site a tlawh Serchhip Heritage Site chu District Bawrhsap Paul L.Khuma chuan tlawhin helai hmuna hmalakna kal mek te a enfiah. Serchhip Kawlri tlang-ah hian NEC atanga sum hmuh hmangin 'Establishing Mizo Cultural Heritage Centre for Protecting the historical and natural heritage of Mizo at Kawlri' tih hming pu a Project thawh mek a ni. Kawlri tlang hi Mizo Lal Bengkhuaia kut ata Sapho in Mary Winchester ‘Zoluti’ an laklet lehna hmun niin hriatrengna lung-phun pawh phun a lo ni tawh a. He hmun hi Mizo history a thil chhinchhiahtlak tak a nih avangin NEC hnuaiah Project siamin Heritage Centre sak hna hi thawh a ni a. He hmun hi a pawimawh khualzin hip nan a tangkai a, len khawthawn nan pawh a tha hle. Serchhip tan Tourism hmasawnna kawnga thil tangkai a nih theih beisei a ni." }, { "summarization_id": "82", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/115268", "file_name": "F_MIZO_SUM_13_2/2/25", "original_text": "Industries minister H Rohluna chuan tun hnai khan Thenzawla puantahtu mi 90 hnenah puan tahna hmanrua (loom accessory) leh mi 40 hnenah puantah khawl a sem a, hengte hi North East Textile Promotion Scheme (NETPS) sum aṭanga sem a ni. Minister chuan, \"Puantahte hi hnûhma mám zawka zo turin theihtawp chhuah ang che u. Look East Policy hi Mizoramah chuan puantahtute baka chhawr tur an awm lo,\" a ti.Mizoramah puantah hmanga eizawngtu mi ṭha-hnem tak an awm a, Mizorama puan tah te hi state pawn leh ram pawn thlenga hralh chhuah a ni. Hun eng emaw chen chu puantah tur hian Myanmar lam aṭangin mi an lo chhuk ṭhin a, a bikin kawl mi leh sain Mizoramah puan an tah nasa hle. Tun hnaiah Myanmar-ah politics dinhmun a ṭha chho a, puantahtu tam takte chu an haw chho tawh.Puantah eizawnna hi Mizo-ram khaw ṭhenkhatah chuan tualchhung miin an thawk a, hmun dang aṭanga puantah thiamte lalut loin a khaw pum eizawnna ang hialin an hmang ve ta a, an entawntlak hle. Tun hnaiah Mizo ṭhalaite zingah puantah eizawnna luhchilh a, chhungkaw chawmna atana hmangtu an pung zel bawk a, hengte hi hmasawnna duhawm tak a ni.Puantaha eizawngtute hian ṭan an lak thar zel a ngai a, tun aia kuthnu mam leh ṭha zawka hnathawh, hralh chhuah tura mawihnai zawka tuam (packaging), a hralhna tur zau zawka zawn (marketing) an mamawh a; tuna Mizote puantah hi a nihna pangngai reng hian awmze nei zawka buaipui chuan man to zawk leh darh zau zawka hralh theih a nih a rinawm a, mithiam zawkte'n he puantah eizawnna hi luhchilhin ṭan la zel rawh se. Industries minister H Rohluna chuan tun hnai khan Thenzawla puantahtu mi 90 hnenah puan tahna hmanrua (loom accessory) leh mi 40 hnenah puantah khawl a sem a, hengte hi North East Textile Promotion Scheme (NETPS) sum aṭanga sem a ni. Minister chuan, \"Puantahte hi hnûhma mám zawka zo turin theihtawp chhuah ang che u. Look East Policy hi Mizoramah chuan puantahtute baka chhawr tur an awm lo,\" a ti.Mizoramah puantah hmanga eizawngtu mi ṭha-hnem tak an awm a, Mizorama puan tah te hi state pawn leh ram pawn thlenga hralh chhuah a ni. Hun eng emaw chen chu puantah tur hian Myanmar lam aṭangin mi an lo chhuk ṭhin a, a bikin kawl mi leh sain Mizoramah puan an tah nasa hle. Tun hnaiah Myanmar-ah politics dinhmun a ṭha chho a, puantahtu tam takte chu an haw chho tawh.Puantah eizawnna hi Mizo-ram khaw ṭhenkhatah chuan tualchhung miin an thawk a, hmun dang aṭanga puantah thiamte lalut loin a khaw pum eizawnna ang hialin an hmang ve ta a, an entawntlak hle. Tun hnaiah Mizo ṭhalaite zingah puantah eizawnna luhchilh a, chhungkaw chawmna atana hmangtu an pung zel bawk a, hengte hi hmasawnna duhawm tak a ni.Puantaha eizawngtute hian ṭan an lak thar zel a ngai a, tun aia kuthnu mam leh ṭha zawka hnathawh, hralh chhuah tura mawihnai zawka tuam (packaging), a hralhna tur zau zawka zawn (marketing) an mamawh a; tuna Mizote puantah hi a nihna pangngai reng hian awmze nei zawka buaipui chuan man to zawk leh darh zau zawka hralh theih a nih a rinawm a, mithiam zawkte'n he puantah eizawnna hi luhchilhin ṭan la zel rawh se.", "summary": "Industries minister H Rohluna chuan tun hnai khan Thenzawla puantahtu mi 90 hnenah North East Textile Promotion Scheme (NETPS) sum aṭanga lei puan tahna hmanrua(loom accessory) leh mi 40 hnenah puantah khawl a sem. Minister chuan Puantahtute baka Look East Policy chhawr tur an awm lo a,an puantahte hnûhma mám zawka zo turin theihtawp chhuah turin a ti.Tun hnaia Myanmar-ah politics dinhmun a ṭhat chhoh hnuah puantah tur Myanmar aṭang lo chhukte an let leh tawh a, chuvangin Mizo ṭhalaite zingah puantah eizawnna luhchilh a, chhungkaw chawmna atana hmangtu an pung zel bawk. Puantaha eizawngtute hian tun aia kuthnu mam leh ṭha zawka hnathawh, hralh chhuah tura mawihnai zawka tuam(packaging), a hralhna tur zau zawka zawn (marketing) an mamawh a; awmze nei zawka buaipui chuan man to zawk leh darh zau zawka hralh theih a nih a rinawm a, mithiam zawkte'n he puantah eizawnna hi luhchilhin ṭan la zel rawh se." }, { "summarization_id": "83", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4021", "file_name": "F_MIZO_SUM_5_9/2/25", "original_text": "Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, tunlai hian misualte'n internet banking leh smart phone hmanga mi bum dan thar an hmuh chhuah thu tarlangin, mipuite fimkhur turin an chah.Khawvelin hma a sawn rualin misualte pawhin an chet dan an thlak chho ve zel a, tun hnaiah cyber crime an tih mai internet leh a kaihhnawih hmanga inbumna lian tham tak tak a thleng mêk a ni. Mipui nawlpui hi hemi kawngah hian kan la fingvar tawk lo a, misual fing tak takte hian min la bum dâwn chauh niin a lang a, a pawh hle a ni.Rukrute hi IT lama mi thiam tak takte niin phone hmanga mi be pawp zetin fing leh thiam takin an che a, hei hi mipuite tán rinhlelh harsa khawp a nih avangin an bum leh mai ṭhin a ni. Inven theih dan hrang hrang zinga ṭha ber chu kan hriatthiam loh leh hriat chian loh thilah chuan mi zawhna chhan loh, hi a nih mai hmel e.Zawhna hrang hrang thiam taka zawtin an duh ang an dil chhuak a, an bank account an rawksak ta mai ṭhin a ni. Tun hmaa misual leh rukrute chuan kawngka leh tukverhte kar chhiain pawisa leh thil hlu te an ru a, tunlaia rukrute chuan bank account aṭang ngeiin cheng nuai tam an ru ta.Hetiang deuh bawk hian mi ṭhen­khat chuan sorkar pawisa a nih lohna tura hmangin, a ṭhen chu ngialngan taka hlepruin an insiam milian ṭhin a, tunlai hian rukru changkang an pung zel a ni ta ber!Mipuiten phone kal tlanga bank leh a kaihhnawih thil zawhna hrim hrim hi chu chhan loh a him ber tih hriat a ngai a, hriat fiah duh kan neih chuan mahni bank-ah ṭheuh zawh fiah mai a finthlak ang. Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, tunlai hian misualte'n internet banking leh smart phone hmanga mi bum dan thar an hmuh chhuah thu tarlangin, mipuite fimkhur turin an chah.Khawvelin hma a sawn rualin misualte pawhin an chet dan an thlak chho ve zel a, tun hnaiah cyber crime an tih mai internet leh a kaihhnawih hmanga inbumna lian tham tak tak a thleng mêk a ni. Mipui nawlpui hi hemi kawngah hian kan la fingvar tawk lo a, misual fing tak takte hian min la bum dâwn chauh niin a lang a, a pawh hle a ni.Rukrute hi IT lama mi thiam tak takte niin phone hmanga mi be pawp zetin fing leh thiam takin an che a, hei hi mipuite tán rinhlelh harsa khawp a nih avangin an bum leh mai ṭhin a ni. Inven theih dan hrang hrang zinga ṭha ber chu kan hriatthiam loh leh hriat chian loh thilah chuan mi zawhna chhan loh, hi a nih mai hmel e.Zawhna hrang hrang thiam taka zawtin an duh ang an dil chhuak a, an bank account an rawksak ta mai ṭhin a ni. Tun hmaa misual leh rukrute chuan kawngka leh tukverhte kar chhiain pawisa leh thil hlu te an ru a, tunlaia rukrute chuan bank account aṭang ngeiin cheng nuai tam an ru ta.Hetiang deuh bawk hian mi ṭhen­khat chuan sorkar pawisa a nih lohna tura hmangin, a ṭhen chu ngialngan taka hlepruin an insiam milian ṭhin a, tunlai hian rukru changkang an pung zel a ni ta ber!Mipuiten phone kal tlanga bank leh a kaihhnawih thil zawhna hrim hrim hi chu chhan loh a him ber tih hriat a ngai a, hriat fiah duh kan neih chuan mahni bank-ah ṭheuh zawh fiah mai a finthlak ang. Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, tunlai hian misualte'n internet banking leh smart phone hmanga mi bum dan thar an hmuh chhuah thu tarlangin, mipuite fimkhur turin an chah. Khawvelin hma a sawn rualin misualte pawhin an chet dan an thlak chho ve zel a, tun hnaiah cyber crime an tih mai internet leh a kaihhnawih hmanga inbumna lian tham tak tak a thleng mêk a ni. Mipui nawlpui hi hemi kawngah hian kan la fingvar tawk lo a, misual fing tak takte hian min la bum dâwn chauh niin a lang a, a pawh hle a ni. Rukrute hi IT lama mi thiam tak takte niin phone hmanga mi be pawp zetin fing leh thiam takin an che a, hei hi mipuite tán rinhlelh harsa khawp a nih avangin an bum leh mai ṭhin a ni. Inven theih dan hrang hrang zinga ṭha ber chu kan hriatthiam loh leh hriat chian loh thilah chuan mi zawhna chhan loh, hi a nih mai hmel e. Zawhna hrang hrang thiam taka zawtin an duh ang an dil chhuak a, an bank account an rawksak ta mai ṭhin a ni. Tun hmaa misual leh rukrute chuan kawngka leh tukverhte kar chhiain pawisa leh thil hlu te an ru a, tunlaia rukrute chuan bank account aṭang ngeiin cheng nuai tam an ru ta. Hetiang deuh bawk hian mi ṭhen­khat chuan sorkar pawisa a nih lohna tura hmangin, a ṭhen chu ngialngan taka hlepruin an insiam milian ṭhin a, tunlai hian rukru changkang an pung zel a ni ta ber! Mipuiten phone kal tlanga bank leh a kaihhnawih thil zawhna hrim hrim hi chu chhan loh a him ber tih hriat a ngai a, hriat fiah duh kan neih chuan mahni bank-ah ṭheuh zawh fiah mai a finthlak ang.", "summary": "Mizoram Police chuan tunlaia misualten internet banking leh smart phone hmanga mi bum dan thar an hmuh chhuah thu tarlangin, mipuite fimkhur turin an chah. Khawvel hmasawn zel karah tun hnaiah cyber crime an tih mai internet leh a kaihhnawih hmanga inbumna lian tham tak tak a thleng mêk a, mipui nawlpui hi hemi kawngah hian kan la fingvar tawklo a, rukrute hi IT lama mi thiam tak takte niin phone hmanga mi biain fing leh thiam takin an che a, mipuite tán rinhlelh harsa khawp a nih avangin an bum leh mai ṭhin a ni. Inven theih dan hrang hrang zinga ṭha ber chu kan hriatthiamloh leh hriat chianloh thilah chuan mi zawhna chhanloh hi a ni, zawhna hrang hrang thiam taka zawtin an bank account aṭang cheng nuai tam an ru thin a ni. Hetiang deuh bawk hian mi ṭhen­khat chuan sorkar pawisa a nihlohna tura hmangin an insiam milian a, tunlai hian rukru changkang an pung zel a ni ta ber. Mipuiten phone kal tlanga bank leh a kaihhnawih thil zawhna hrim hrim hi chhanloh a him ber a, hriatfiah duh kan neih chuan mahni bank-ah zawhfiah mai a finthlak ang." }, { "summarization_id": "84", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5605", "file_name": "F_MIZO_SUM_13_9/2/25", "original_text": "Chief minister leh Hor­ticulture department hotute tun hnaia an ṭhut khawmnaah chief minister chuan, \"Chaw leh a hmeha intodelh bakah, economy hlângkai tura hausakna siam turin bamboo development a pawimawh,\" a ti.Sorkar tan ngaihtuah tur a tam hle mai a, rin lawk loh leh inbuatsaih lawk miah loin hripui kan hmachhawn a, chu chu ṭam kumin a zui ang tih hlauhthawnna a lian hle. Kan ṭam mai lohna turin keimahni lamah tih ve tur kan nei a, buh leh thlai tam zawk thar chhuak tura ṭan kan lak a ngai; kan ei khawp ngawr ngawr thar chhuah hi dinchhuahpuina tham a tling ṭhin lo a, sum hai lut tur zawnga ṭan kan lak a ṭul hle.Kan chief minister hian rorelna ṭhutthleng a ṭhut tirh aṭangin a thusawi a la thlak lo a, mau leh rua hmanga din chhuah hi a theih tih hriain a umzui chho zel a ni. Tuna kan ram kalphungah hi chuan uar bik leh luhchilh bik kan neih loh chuan hlawk thama thar chhuah leh hausakpui tham tura kalpui hi kan nei mang lo a; kan ram a retheih zui zel lohna turin MNF-in an flagship policy-ah rua an neih hi kan state-in a hausakpui tham law law turin kalpui thei se a lawm­awm khawp ang.Kan chief minis­ter hian vawi tam tak mau leh rua hmanga kan ram din chhuahna tur thu hi a lo sawi tawh a, a thil hriatah a chiangin a tumah a chiang bawk a, tihhlawhtlin ngei a tum tih pawh a lang. Sorkar hotu lu berin a tum na na nâ chuan a hlawhtling ngei pawhin a rinawm a, thil danga peng kawi loin hausakpui tham turin mau leh rua hi kan buaipui chho dawn a nih hmel. Chief minister leh Hor­ticulture department hotute tun hnaia an ṭhut khawmnaah chief minister chuan, \"Chaw leh a hmeha intodelh bakah, economy hlângkai tura hausakna siam turin bamboo development a pawimawh,\" a ti.Sorkar tan ngaihtuah tur a tam hle mai a, rin lawk loh leh inbuatsaih lawk miah loin hripui kan hmachhawn a, chu chu ṭam kumin a zui ang tih hlauhthawnna a lian hle. Kan ṭam mai lohna turin keimahni lamah tih ve tur kan nei a, buh leh thlai tam zawk thar chhuak tura ṭan kan lak a ngai; kan ei khawp ngawr ngawr thar chhuah hi dinchhuahpuina tham a tling ṭhin lo a, sum hai lut tur zawnga ṭan kan lak a ṭul hle.Kan chief minister hian rorelna ṭhutthleng a ṭhut tirh aṭangin a thusawi a la thlak lo a, mau leh rua hmanga din chhuah hi a theih tih hriain a umzui chho zel a ni. Tuna kan ram kalphungah hi chuan uar bik leh luhchilh bik kan neih loh chuan hlawk thama thar chhuah leh hausakpui tham tura kalpui hi kan nei mang lo a; kan ram a retheih zui zel lohna turin MNF-in an flagship policy-ah rua an neih hi kan state-in a hausakpui tham law law turin kalpui thei se a lawm­awm khawp ang.Kan chief minis­ter hian vawi tam tak mau leh rua hmanga kan ram din chhuahna tur thu hi a lo sawi tawh a, a thil hriatah a chiangin a tumah a chiang bawk a, tihhlawhtlin ngei a tum tih pawh a lang. Sorkar hotu lu berin a tum na na nâ chuan a hlawhtling ngei pawhin a rinawm a, thil danga peng kawi loin hausakpui tham turin mau leh rua hi kan buaipui chho dawn a nih hmel. Chief minister leh Hor­ticulture department hotute tun hnaia an ṭhut khawmnaah chief minister chuan, \"Chaw leh a hmeha intodelh bakah, economy hlângkai tura hausakna siam turin bamboo development a pawimawh,\" a ti. Sorkar tan ngaihtuah tur a tam hle mai a, rin lawk loh leh inbuatsaih lawk miah loin hripui kan hmachhawn a, chu chu ṭam kumin a zui ang tih hlauhthawnna a lian hle. Kan ṭam mai lohna turin keimahni lamah tih ve tur kan nei a, buh leh thlai tam zawk thar chhuak tura ṭan kan lak a ngai; kan ei khawp ngawr ngawr thar chhuah hi dinchhuahpuina tham a tling ṭhin lo a, sum hai lut tur zawnga ṭan kan lak a ṭul hle. Kan chief minister hian rorelna ṭhutthleng a ṭhut tirh aṭangin a thusawi a la thlak lo a, mau leh rua hmanga din chhuah hi a theih tih hriain a umzui chho zel a ni. Tuna kan ram kalphungah hi chuan uar bik leh luhchilh bik kan neih loh chuan hlawk thama thar chhuah leh hausakpui tham tura kalpui hi kan nei mang lo a; kan ram a retheih zui zel lohna turin MNF-in an flagship policy-ah rua an neih hi kan state-in a hausakpui tham law law turin kalpui thei se a lawm­awm khawp ang. Kan chief minis­ter hian vawi tam tak mau leh rua hmanga kan ram din chhuahna tur thu hi a lo sawi tawh a, a thil hriatah a chiangin a tumah a chiang bawk a, tihhlawhtlin ngei a tum tih pawh a lang. Sorkar hotu lu berin a tum na na nâ chuan a hlawhtling ngei pawhin a rinawm a, thil danga peng kawi loin hausakpui tham turin mau leh rua hi kan buaipui chho dawn a nih hmel.", "summary": "Chief Minister leh Hor­ticulture department hotute ṭhut khawmnaah CM chuan chaw leh a hmeha intodelh bakah, economy hlângkai tura hausakna siam turin bamboo development a pawimawh thu a sawi. Rin lawkloh leh inbuatsaih lawklohin hripui kan hmachhawn a, kan ṭam mailohna turin buh leh thlai tam zawk thar chhuak tura ṭan kan lak a ngaih bakah sum hai lut tur zawnga ṭan kan lak a ṭul hle. Tuna kan ram kalphungah hi chuan uar bik leh luhchilh bik kan neihloh chuan hlawk thama thar chhuah leh hausakpui tham tura kalpui hi kan nei manglo a; kan ram a retheih zui zellohna turin MNF-in an flagship policy-ah rua an neih hi kan state-in a hausakpui tham law law turin kalpui thei se a lawm­awm khawp ang. Kan CM pawh hian vawi tam tak mau leh rua hmanga kan ram din chhuahna tur thu hi a lo sawi tawh a, Sorkar hotu lu berin a tum na na nâ chuan a hlawhtling ngei pawhin a rinawm a, thil danga peng kawiloin hausakpui tham turin mau leh rua hi kan buaipui chho dawn a nih hmel." }, { "summarization_id": "85", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23810", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "Mizoram sorkara Transport department chuan kum hnih chhung, financial year 2017-18 leh 2018-19 chhung khan Mizoram State Transport (MST) bus enkawlna aṭangin Rs. 84,47,741 a hloh.MST bus hi private bus-te nena khaikhin hleihtheih loh a ni a, a chhan chu a hlawkna tur hmunah chauh an tlan lo a, mipui mamawhna hmunah private lirtheite pawh an tlan duh vak lohna hmunah an tlantir ṭhin niin Transport department hotute chuan an sawi. Hei bakah hian kum upa zawk te, cancer veite leh mitdelte chu man hniam zawkin an chuantir ṭhin bawk a ni.Hetihlai hian RTI Act hmanga zawhna an chhan dan aṭanga a lan danin tuna MST bus 36-te tlan mekna hi khaw kilkhawr leh kalpawh harsa ber ber an ni lo a, private lirtheite pawh hlawkna neia an tlanna hmun a ni deuh vek mai. Tunah hian Aizawl aṭangin khaw 12 - Guwahati, Silchar, Marpara, Mímbung, Kàwlbêm, Saipûm, Zohmun, Khuangthing, Fárkawn, Khawhai, Teikhang leh Lunglei-ah an tlan a; Kolasib leh Silchar inkara an tlan bakah Siaha leh Laki inkarahte an tlan mek bawk a ni.Tun hma chuan MST bus te kha an ṭangkaiin an pawimawh em em a, an tel loin zin veivah theih a ni lo. Thil a inthlak chho ve zel a, tunah chuan lirthei te zawk leh remchang zawk, chuan nuam leh tlan chak tak takte a awm tawh avangin MST bus-a chuang ṭhin hi an tla hniam ta tih kan pawm ngam a hun.Thawh chhuah nei lem lo state-in khaw 20 pawh tling lo inkalpawhna atana bus tlantir mana kum hnih chhunga cheng nuai 80 chuang hloh hi a tam lulai lutuk a, ennawn ngei a ṭha ang. MST bus hi a kalphung ennawn a nih loh chuan, tun ang zela hloh tam lutuka kal luih tir zel chi niin a lang lo a, sorkar hian thil inthlak chho mek hi thlirin MST bus hmalam hun hi ngun takin ngaihtuah rawh se. Mizoram sorkara Transport department chuan kum hnih chhung, financial year 2017-18 leh 2018-19 chhung khan Mizoram State Transport (MST) bus enkawlna aṭangin Rs. 84,47,741 a hloh.MST bus hi private bus-te nena khaikhin hleihtheih loh a ni a, a chhan chu a hlawkna tur hmunah chauh an tlan lo a, mipui mamawhna hmunah private lirtheite pawh an tlan duh vak lohna hmunah an tlantir ṭhin niin Transport department hotute chuan an sawi. Hei bakah hian kum upa zawk te, cancer veite leh mitdelte chu man hniam zawkin an chuantir ṭhin bawk a ni.Hetihlai hian RTI Act hmanga zawhna an chhan dan aṭanga a lan danin tuna MST bus 36-te tlan mekna hi khaw kilkhawr leh kalpawh harsa ber ber an ni lo a, private lirtheite pawh hlawkna neia an tlanna hmun a ni deuh vek mai. Tunah hian Aizawl aṭangin khaw 12 - Guwahati, Silchar, Marpara, Mímbung, Kàwlbêm, Saipûm, Zohmun, Khuangthing, Fárkawn, Khawhai, Teikhang leh Lunglei-ah an tlan a; Kolasib leh Silchar inkara an tlan bakah Siaha leh Laki inkarahte an tlan mek bawk a ni.Tun hma chuan MST bus te kha an ṭangkaiin an pawimawh em em a, an tel loin zin veivah theih a ni lo. Thil a inthlak chho ve zel a, tunah chuan lirthei te zawk leh remchang zawk, chuan nuam leh tlan chak tak takte a awm tawh avangin MST bus-a chuang ṭhin hi an tla hniam ta tih kan pawm ngam a hun.Thawh chhuah nei lem lo state-in khaw 20 pawh tling lo inkalpawhna atana bus tlantir mana kum hnih chhunga cheng nuai 80 chuang hloh hi a tam lulai lutuk a, ennawn ngei a ṭha ang. MST bus hi a kalphung ennawn a nih loh chuan, tun ang zela hloh tam lutuka kal luih tir zel chi niin a lang lo a, sorkar hian thil inthlak chho mek hi thlirin MST bus hmalam hun hi ngun takin ngaihtuah rawh se. Mizoram sorkara Transport department chuan kum hnih chhung, financial year 2017-18 leh 2018-19 chhung khan Mizoram State Transport (MST) bus enkawlna aṭangin Rs. 84,47,741 a hloh. MST bus hi private bus-te nena khaikhin hleihtheih loh a ni a, a chhan chu a hlawkna tur hmunah chauh an tlan lo a, mipui mamawhna hmunah private lirtheite pawh an tlan duh vak lohna hmunah an tlantir ṭhin niin Transport department hotute chuan an sawi. Hei bakah hian kum upa zawk te, cancer veite leh mitdelte chu man hniam zawkin an chuantir ṭhin bawk a ni. Hetihlai hian RTI Act hmanga zawhna an chhan dan aṭanga a lan danin tuna MST bus 36-te tlan mekna hi khaw kilkhawr leh kalpawh harsa ber ber an ni lo a, private lirtheite pawh hlawkna neia an tlanna hmun a ni deuh vek mai. Tunah hian Aizawl aṭangin khaw 12 - Guwahati, Silchar, Marpara, Mímbung, Kàwlbêm, Saipûm, Zohmun, Khuangthing, Fárkawn, Khawhai, Teikhang leh Lunglei-ah an tlan a; Kolasib leh Silchar inkara an tlan bakah Siaha leh Laki inkarahte an tlan mek bawk a ni. Tun hma chuan MST bus te kha an ṭangkaiin an pawimawh em em a, an tel loin zin veivah theih a ni lo. Thil a inthlak chho ve zel a, tunah chuan lirthei te zawk leh remchang zawk, chuan nuam leh tlan chak tak takte a awm tawh avangin MST bus-a chuang ṭhin hi an tla hniam ta tih kan pawm ngam a hun. Thawh chhuah nei lem lo state-in khaw 20 pawh tling lo inkalpawhna atana bus tlantir mana kum hnih chhunga cheng nuai 80 chuang hloh hi a tam lulai lutuk a, ennawn ngei a ṭha ang. MST bus hi a kalphung ennawn a nih loh chuan, tun ang zela hloh tam lutuka kal luih tir zel chi niin a lang lo a, sorkar hian thil inthlak chho mek hi thlirin MST bus hmalam hun hi ngun takin ngaihtuah rawh se.", "summary": "Mizoram sorkara Transport department chuan kum hnih chhung, financial year 2017-18 leh 2018-19 chhung khan MST bus enkawlna aṭangin Rs. 84,47,741 a hloh.MST bus hi private bus-te nena khaikhin hleihtheih loh a ni a, a chhan chu a hlawkna tur hmunah chauh an tlan lo a, mipui mamawhna hmunah private lirtheite pawh an tlan duh vak lohna hmunah an tlantir ṭhin niin Transport department hotute chuan an sawi. Hei bakah a man hniam zawkin kum upa te, natna nei te an chuantir thin bawk. MST bus 36 tlan mekna hi khaw kilkhawr tak a ni lo a, private pawh an tlanna a ni. Tunah hian Aizawl atangin khaw 12 ah a tlan. Tun hma chuan MST bus chu a tangkai em em a, tunah chuan lirthei te zawk leh chak zawk a awm a, MST bus a chuang thin an tlem tawh. Khaw 20 pawh tling lo bus tlantir nana kum hnih chhunga nuai 80 chuang hloh hi a tam lutuk, ennawn a ngai. Sorkar hian MST bus hmalam hun hi ngaituah rawh se." }, { "summarization_id": "86", "url": "https://theaizawlpost.org/ar-chhuahna-tura-hmalakna-zawng-zawng-hi-mnf-tih-vek-tawnluia/", "file_name": "SMizo_2_14-02", "original_text": "AR chhuahna tura hmalakna zawng zawng hi MNF tih vek – Tawnluia Assam Rifles sawnchhuahna tura lehkha pawimawh leh hmalakna awm zawng zawng chu MNF sawrkar laia tih vek a ni tih MNF hruaitu Tawnluia chuan a sawi a. Tun sawrkar nena agreement an siamah hnam tana him lo tam tak a awm thei nia a lan thu a sawi. Thawhtannia MNF office-a inkhawmah MNF National Core Committee member Tawnluia chuan, chief minister Pu Laldenga hun atang tawhin Assam Rifles hian an ram luah hi a vaiin an chhuahsan tur a ni, tih chu an dinna nghet tak a ni a. AR sawnchhuahna tur chungchanga lehkha pawimawh leh hmalakna awm zawng zawng chu an tih vek a ni a, an hmalakna hi chhui theihin a awm vek tih a sawi AR sawnchhuah chungchangah hian MNF party-in kum 1988-a General Assembly-ah an pass tawh a, an hmunhlui pawh vantlang /mipui tan hman ni rawh se, tih thlengin an lo pass tawh tih a sawi. “AR sawnchhuah hi hnam issue a nih avangin chhuak ngei se kan duh a. Tuna kan sawrkar nena agreement an siam erawh hnam tana him lo tam tak awm thei niin a lang thung. Hnam himna tura puih an ngaihnaah puih kan inhuam reng a, a hmun erawh joint verification an neih hma chuan khawih chet ni lo se a tha hle in ka hria,” Tawnluia hian a ti. Kum 1952 khan Luhshai Hills DC S Bartakati-a’n Assam Rifles standing order No.II of 1952 a siam a, chu chu Assam Gazzette-ah ni 8.8.1952 a chhuah niin, chutah chuan Khatla AR awmna hi an thingtuah lakna atan chauha pek an ni a, land ownership pek tel an ni lo tih sawiin, an tidanglam thiang loa, an hman loh chuan sawrkarah an pe let leh tur a ni, tih a nih thu a sawi. “Kum 1986-a remna thuthlung ziah a nih khan Pu Laldenga ngaihpawimawh hmasak ber zing ami chu AR sawnchhuah a ni. Zokhawsanga AR ram tur pek pawh Pu Denga CM lai, Revenue minister ka nihlai a ni. A tirah kan leng lo e, tiin an rawn report-a, survey neih nawn leh niin, mimal ram dilin cheng vaibelchhe 92 compensate-ah kan sen phah. 1988 May 31-ah Zokhawsanga an awmna tur hi tihfel sak an ni a, AR sawnchhuahna tura hma latu chu Pu Laldenga a ni,” MNF hruaitu hian a ti. AR biak in hmun chungchangah tuna chief minister-in MoU draft awm tawhah AR neih hlen tur anga a sawi chu thudik lo a ni tih deputy chief minister hlui Tawnluia hian a ti a. AR lamin draft rawn siam mah se, an pawmpui lo tih a sawi. “Kan sawrkarah khan Quarter Guard leh Loch House pawh hi Mizoram sawrkarah an hlan ngei ngei tur a ni, tih kha kan thu hnuhnung a ni a. Zokhawsanga an insawn hunah biak in leh a compound hi Mizoram Synod hnena hlan a ni ang, tih a nih angin, kum 1987-ah kan pe. Pu Denga hunah khan kan party office turin tuna Aizawl Dak Inpui leh AR biak in hi min kawhhmuh a, Pu Denga khan kohhran biak in kan khawih thiang lo, a ti a. AR biak in hi kan chhuhsak loa, kan lo humhalh sak zawk a ni,” a ti. Kum 2002 khan AR chhuahsan tur ram awl hi vantlang (public purpose) ah hman ni rawh se, tih dan an siam a. Legislation-ah an pass bawk tih sawiin, AR pawhin an insawn dawn chuan, tia tihfel ni rawh se, an tih zawng zawng pawh tihfel vek a ni tih a sawi bawk.", "summary": "Assam Riffles sawnchhuahna tura lehkha pawimawh leh hmalakna awm zawng zawng chu MNF sawrkar laia tih vek a ni tih MNF hruaitu Pu Tawnluia chuan a sawi a. Tun sawrkar nena inremna an siamah hnam tana him lo tam tak a awm thei nia a lan thu a sawi. Pu Laldenga hun atang tawhin Assam Rifles hian an ram luah hi an chhuahsan tur a ni tih hi an dinna nghet tak ani a, kum 1988-a General Assembly-ah an lo pass daih tawh avangin an hmalakna te pawh chhui theihin a awm vek thu a sawi. Kum 1952 khan tun a AR awmna hi thingtuah lakna tan chauh pek a ni a, land ownership pek tel an ni lo tih sawiin an pe let leh tur ani tih thu a sawi. An hunlai a ram chinfel dan tur an siam hrang hrang te pawh a sawichhuak a. Kum 2002 khan AR chhuahsan tur ram awl hi vantlang ah hman ni rawh se, tih dan an siam a, legislation-ah an pass bawk tih a siam." }, { "summarization_id": "87", "url": "https://theaizawlpost.org/high-security-registration-plate-hi-le/", "file_name": "SMizo_18_22-02", "original_text": "By Huna Kawlvawm -- Advertisement -- Delhi UT Sorkar chuan kum 2019 2019 October 13 hma ngeiin Delhi khawpui chhunga motor leh lir thei zawng zawngte chuan High Security Registration Plate (HSRP) an vuah vek tur a ni, tiin thu pek khauh tak mai a ti chhuak. Hei hi Supreme Court-in kum 2012 daih tawha thu pek a lo siam tawh bawhzuina a ni. Delhi khawpui chhunga lir thei vak velah hian HSRP hmang lo hi motor nuai 40 aia tlem lo awm anga chhut a ni. HIGH SECURITY PLATE HI ENG NGE ANIH? High Security Registration Plate (HSRP) hian Security features bilh tel ngei ngai a awm a, aluminium plate a siam a ni a, hetah hian a pawimawh ber chu hollogram sticker, chip chi khat hi a ni a, he sticker chhungah hian motor detail, a neitu hming, registration Number, enginge No etc te thun tur a ni a, chu chu laser detector camera hmanga chhiar leh finfiah theih tur a nih bakah he Number Plate hi Transport Department a thiam bik ni lo, midangin an thlawn leh lak ve theih loh tura kalh (locked) tlat a ni tur a ni. He High Security Registration Plate hi a ngaihtuah chhuaktute beisei dan chuan motor accident leh ruk hmang lakah motor hriat chhuah zung zung awlsamna tur a duan a ni. Hetih mek lai hian he High Security Registration Plate hi India ram state tam bera an hman hian a pawimawh ber ber pahnih: 1. Hologram sticker/chips ah hian engmah an thun lo nia hriat a ni a, a bial ve satliah ringawt a nih chu. 2. Number plate midang lak theih loh tura kalh (locked) tlat tur hi kalh a ni lo nia hriat a nih avangin motor ruk hmang ho chuan thiam takin an la thla thei. High Security Registration Plate hi kum April 28, 2012 atangin Mizoramin kan hmang tan tawh a, Mizoram chhunga motor zawng zawng deuh thawin an vuah tawh. Amaherawhchu, HSRP vuah a nih chhan ber motor bo chhui chhuahna atan erawh a hman tlak loh tih Mizoram Police ten an sawi a, he thil vuah vanga motor bo hmuh chhuah pakhat mah a la awm lo, (The Zozam Times July 3, 2019 – HC Vanlalruata) Transport Minister Pu TJ Lalnuntluanga chuan Assembly ah HSRP ah hian “chips” vuah a nih loh thu a sawi. A security features leh pawimawh ber lai heti mai a nih avang hian Mizorama kan NGO lian ber CYMA chuan Mizoram Transport Minister hnenah High Security Registration Plate hi loh theih loh (mandatory) a ngai lo tur leh titawp turin an ngen hial tawh reng a. Tun hnaia motor ruk an man chhuah zingah he High Security Registration Plate hian rukru lakah a him lohzia te, Motor Engine Number leh Chassis No hial pawh heng Vehicle mafia hovin an khawih danglam thei niin an hmu tlat mai a. Heng an thil hriat thar te hi Mizoram mai ni lo India ram pumpuia fimkhurna dar vuak a nih theihnan Union Transport Ministry lam pawh an hriattir ngei turah ngai ila. Engpawhnise, he High Security Registration Plate hi Supreme Court thu chhuak a nih miau avangin State pakhatin lo pal zut mai chu a rem kher lo maithei. Amaherawhchu, a pawimawh ber SECURITY FEATURES ber Mizoram a kan Registration Plate a bilh tel loh a nih lai tak hi chu ngaihzam leh en liam mai chi niin a lang lo.", "summary": "Delhi UT sorkar chuan Delhi chhunga motor leh lirthei zawng zawngte chuan Hight Seecurity Registration Plate an vuah vek tur a ni, tiin thu pek khauh tak mai a ti chhuak. Heihi Supreme Court-in kum 2012 daih tawha thu pek a lo siam tawh bawhzuina a ni. Delhi khawpui chhunga lir thei vak velah hian HSRP hmang lo hi motor nuai 40 aia tlem lo awm anga chhut a ni. HSRP hian Security features alluminium plate a siam bilh tel ngei ngei a ngai a, hetah hian a pawimawh ber chu hoologram sticker, chip chi khat a ni a, hetah hian motor detail thun tur a ni a, chu chu laser detector camera hmanga chhiar leh finfiah theih tur a nih bakah heihi a thiam bik nilo, midangin an thlawn leh lak ve theih loh tura kalh tlat a ni tur a ni. Heihi beiseei dan chuan motor accident leh ruk hmang laka hriatchhuah zung zung awlsam na tur a duan a ni." }, { "summarization_id": "88", "url": "https://www.exploremizoram.com/2019/10/mizo-tawng-tih-hmasawn.html", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_22/2/25", "original_text": "-Vidpuia HrahselMizo te hi tuipui ral aṭanga chanchin ṭha dawng kan nih vang nge, hnam pui kan tih 'English' Sap hnam ngaisang kan nihna hi a la reh thei lova, khawilo chhuah vel ah Sap hmu ila, naupang aṭanga puitling thleng hian kan vun rawng leh sap vunrawng hi a in an loh vang nge, hmuhnawm thlir in kan thlir ṭhin a ni ber mai. Tumah hi kan bang biklo, Sap hnam, hnam upa ngaisang kan ni a, min chenchilh hmasa tu leh hnam mawl tak aṭanga tun kan dinhmun min thlenpui tu te an ni tlat. Pathianin kan hnam hi Sap Missionary  te hmangin Chanchin Ṭha in min hruaichhuak a, ngaisang tur reng kan lo ni, hnam ṭawng hawrawp pawh neilo kha 'A, AW B,' min siamsak a, kan tan an va hlu em. Hla siamtu in a phuah ang deuhin :-\"Hruaitu Krista ni suh se, kan tlawm ngei ang, \"Tuipuiral aṭangin chanchintha min rawn thlentu te hruaitu hi Krista ni lo se, kan hnam hi a va tlawm in a va hlu dawn lo em, kan ti daih teh ang! Krista chanchintha hre ngailo, hnam hnufual aṭangin khawvel tukverh ah kan dak chhuak a, he hnam hian hawrawp te, zirna in te, damdawi in te  khawtlang inrelbawlna te leh a dang tam tak ah hma kan sawn in, sap ngaisang awm reng kan lo ni e.Mahni hnam chin ṭhan, mahni hnam chanchin hrechiang vak lo, hnam dang chanchin hre em em lawi si, hnam dang ngaihsanna avanga an thil chin ṭhan entawn ching, mahni hnam zahpui ti dawn ila, zah pui chiah anga lang silo, kan ni deuh vek lo maw? Heihi tu thiam loh nge? Ram leh Hnam tana ṭhahnemngaihna hi naupang kan ni aṭanga kan inzirtir tawk loh vang leh kan inchhung ṭheuh a, kan in fah ngun tawk loh vang a ni.Hun a kal zel a, mizo hnam chu zawi zawiin, zirna ah leh thuamhnaw ah thlengin hma kan va sawn em, ṭhangthar lehkha thiam tak tak an lo chhuak a, mi tih anga tih zel kan tum a, mi dai sa, mi paltlang tawh sa, kan en tawn a, zirna avangin hmun hrang hrang ah kan awm a, a khawm in awm nuam kan ti a, mizo society inrelbawlna leh kan mizo na hi kan inchhuanpui ṭhin nge, a kawr ah chauh kan Mizo na hi kan lantir ṭhin zawk le?Mizo te hi mahni hnam ṭawng pawh ziak dik hlei theilo, hawrawp kim lo a, ziah ching kan ni, hnam pui kan tih Sap te hian an hawrawp hi an ziak kim lo ve ṭhin angem le?. Hawrawp ziah kim leh kim loh chungchang hi chu thuziak hrang hrang  leh inzirtirna hrang hrang mi ṭhahnemngai ten an ziak fo tawh ṭhin. Mizo hawrawp hian danglamna a neih chu 'Ṭ' hi a ni awm e. 'Ṭ' hman na turah hian 'tr' emaw 'thr'  hman kan ching hle, i phone keyboard ah 'ṭ' a awm loh chuan 't' hmang mai rawh 'tr' hi tih belh kher a angai lo, 't' kan hman hian kan hrethiam vek a ni. Kan hawrawp hi Sap thumal nen hian kan hmanpawlh fo lo theilo a, amaherawhchu kan ṭawng ngei a, kan hman theih hi a awm ve nual mai.Mizo Sikul chhuak nih aiin, sap sikul chhuak nih kha changkanna ah kan ngai a, khawvel changkanna nen a thlir chuan a dikna chen a awm e, mahse Mizo nihna thinlung ah chuan Mizo sikul hi a hniam bik na chhhan tur ka hrelo, sikul ah Sapṭawng hman kan inzirtir a  nakin zel atana kan tan a ṭha tur chu ni teh meuh mai, mahse ngatinge, kan hnam ṭawng hi kan ngaihven lova, kan thiamloh zawk tlat ṭhin? Sap sikul ( English medium) a luh kan in tih hmuh a, sapṭawng vekin kan zirlai kan zir a, kan han zir zo a, sapṭawng nal taka hmang thei hi chu a tlem zawk leh a inzir peih an ni zel.Zir zawh hnuah Spoken English kan zir leh zel ṭhin tho bawk sia, hei vang hian, sap sikul hrang hrang a kal kan intih hmuh ta sa sa, kan fate emaw kan zirlai te hi eng sikul ah pawh kal se, mizo ṭawng ziah dik, hman dan, a bu chhung thu nimai lo, hi inchhung leh zirna in ṭheuh ah kan inzirtir uar deuh deuh a va ṭul em.‌Pawl hrang hrang kan indin a, chumi hnuah kan in ṭhen hrang leh thin pawl kan ṭhen hran (group) te hi, Group 'A' sapṭawng hawrawp  a 'A'  nilovin, kan hawrawp ngeiin 'A, AW, B, CH', tih te in, hman uar thar ila, zawi zawiin kan hawrawp leh kan ṭawng hian hma a sawn ngei ang le. Programme te pawh hi mizo taka 'Inkhawmna' emaw vantlang huap a inkhawmna kan huaihawt dawn pawhin programme tih ai chuan Vantlang Inkhawm tih hian mizo ril a rem zawk lo maw?‌Engemaw puipunna nikhua ah, zaithiam kan sawm ṭhin, heng hunah te hian, solo ti mai lovin 'malzai' tiin han dah ila, mizo ṭawng tih hmasawnna zel a ni. Lehkhathawn mai ni tawh lovin,  kut a  hum theih mai mi biakna, (mobile phone)  in kan hun pum pui a luah khat ta,  kan inbiaktawnna hian chanchin kan hriat ngailoh, thil thar tam tak min hriattir a, a ṭangkai pawh kan ṭangkai pui e, thuziah dan zirna ṭha leh thil engpawh hriat theihna ṭha ṭhangthar ten kan nei hi kan vannei hle. Zirna lama sang lo ten, hawrawp an ziah kimloh te, kan aia û ten, tihdik loh an neih te thurawn pe tur ber te in, hawrawp kan uluk lo ṭhin hi chu inzir kan la ngai hle. Chhiarkawp dan leh chhinchhiahna ah chuan (²) hi thil puntir na a ni a, keini mizo ṭhalai te hmasawn dan leh hriat dan erawh chuan thil sawi kawp leh thumal sawi nawn na turah (²) hi kan hmang daih thung!. Em em sawi na turah em² emaw a ṭhen phei chuan m² kan tia, heihi  changkanna diklo, a ni. Thatchhiatna nge hriatloh vang zawk ni ang le?‌Chutia mi? tih turah 'cutya my' te kan ti a, kan ṭawng hi kan pawngsual nasa ṭhin hle mai, kan ṭawng (cute) lutuk tlat. Mizo ṭawng hi i hman dik hram hram angai a, inzirna turah kan inzira ṭang ṭang ava ngai em, keinin kan zir loh chuan ṭhangthar lokal leh zel tur ten kan hawrawp hman dan hi an rawn chin ve zel a hlauhawm ta hle mai.Hriattirna tih mai turah 'Notice' emaw 'Information' tih te hi  a changkang ta bik riau in kan hria a, ni e, sapṭawng hi chu sap ngaisang hnam kan nihna nen, a fun kim bik turah leh a dan pangngai (formal) turah hian kan thinlung hian a pawm tawp tawh ni ber hian ka hria. Kan hun tawn in min ṭul pui tawh vang te pawh a ni thei ang chu. Heng ka rawn tarlan te hi ar chil zat lek a la ni, heilo pawh hi hmasawnna tam tak tur a la awm. Amaherawhchu inzir zel tur kan ni a, kan theih chin chin ah Mizo hawrawp  hi hman uar zel i tum ang u. Hei lo ṭawng dang kan neilo, Mizo hnam tan leh mizo ṭawng tan hma kan sawn zel hi a ngai a ni.", "summary": "Mizo te hi tuipui ral aṭanga chanchin ṭha dawng kan nih vang nge, 'English' Sap hnam ngaisang kan nihna hi a la reh thei lova, kan vun rawng leh sap vunrawng a inanloh vang nge, hmuhnawm thlirin kan thlir ṭhin a ni ber. Pathianin kan hnam hi Sap Missionary-te hmangin Chanchin Ṭha in min hruaichhuak a, 'A, AW B,' min siamsak a, kan tan an va hlu em, Krista chanchintha hre ngailo, hnam hnufual aṭangin khawvel tukverh ah kan dak chhuak a, hawrawp te, zirna in te, damdawi in te khawtlang inrelbawlna te leh a dang tam tak ah hma kan sawn phah a, mahni hnam chanchin hrechiang vaklo, hnam dang chanchin hre em em lawi site hi tu thiamloh nge kan tih chuan ram leh hnam tana ṭhahnemngaihna naupang kan nih aṭanga kan inzirtir tawkloh vang leh kan inchhung ṭheuh a, kan inhrilh ngun tawkloh vang a tih theih ang. Mizo-te hi mahni hnam ṭawng pawh ziak dik hlei theilo, hawrawp kimlo a ziah ching kan ni a, Mizo hawrawp-a 'Ṭ' hman na tura 'tr' emaw 'thr' hman kan ching hle a, phone keyboard ah 'ṭ' a awmloh chuan 't' hman mai tur a ni. Kan hawrawp hi Sap thumal nen hian kan hmanpawlh folo theilo a, amaherawhchu kan ṭawng ngei a kan hman theih hi a awm ve nual. Sapṭawng hman kan inzirtir hi nakin zel atana kan tan a ṭha tur ni tho mah se, kan hnam ṭawng hi kan ngaihven a kan thiam ve tho a tul. Pawl hrang hrang kan indin a,pawl kan ṭhen hran (group) te hi Group 'A' sapṭawng hawrawp a 'A' nilovin, kan hawrawp ngeiin 'A, AW, B, CH', tih tein, hman uar thar ila, zawi zawiin kan hawrawp leh kan ṭawng hian hma a sawn ngei ang. Programme-te pawh hi mizo taka 'Inkhawmna' emaw vantlang huap a inkhawmna kan huaihawt dawn pawhin programme tih ai chuan Vantlang Inkhawm ti zawk ila, zaithiam kan sawmte pawh solo ti mailovin 'malzai' tiin dah ila Mizo ṭawng hian hma a sawn zel ang. Zirna lama sanglo ten, hawrawp an ziah kimloh te, kan aia û ten, tihdikloh an neih te thurawn pe tur berten, hawrawp kan uluklo ṭhin hi inzir kan la ngai hle. Mizo ṭawng hi kan hman dik hram hram a ngai a, keinin kan zirloh chuan ṭhangthar lo kal leh zel turten kan hawrawp hman dan an rawn chin ve zel a hlauhawm hle. Amaherawhchu inzir zel tur kan ni a, kan theih chin chinah Mizo hawrawp hi hman uar zel ila, hei lo ṭawng dang kan neilo a, Mizo hnam tan leh mizo ṭawng tan hma kan sawn zel hi a ngai a ni." }, { "summarization_id": "89", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6264", "file_name": "H-28-27/01/2025-royal_enfield_zawlbuktxt.txt", "original_text": "Royal Enfield Zawlbuk charity ride Mizoram NewsRoyal Enfield Zawlbuk charity ride admin 15-Nov-2024 02:08 PM Royal Enfield Zawlbuk chuan tunkar chhung hian Mizoram chhimlamah midang ṭanpuiin Christmas Charity Ride an nei. Royal Enfield Zawlbuk hian kumtin vawi thum, miharsa zual tanpuiin chhuah thin nise ti a an ruahman angin tanpuina hi an semchhuak mek. Tun tum hi Lawngtlai District bikah tanpui ngaite an tanpui vawikhatna niin, nizan khan South Lungpherah riakin, vawiin khan South Lungpher leh Siachangkawn a chhungkaw harsate hnen ah tanpuina an hlan a, nimin khan South Vanlaiphai ah tanpuina an lo hlan tawh a ni. Tun tum charity ride-ah hian member 24 thawkchhuakin, zanin hian South Lungpherah an riak leh anga, naktuk khian Lawngtlai District an chhuahsan ang. Royal Enfield Zawlbuk hruaiture chuan an tlawh khuaten an lo dawnsawng thain, an thiltih an hlut thiam hle tih an sawi a, lawmthu an sawi.", "summary": "Royal Enfield Zawlbukte chuan kumtin vawi thum, miharsa zual tanpui nan chhuah thin nise tia an ruahman chu Mizoram chhimlamah tanpuina hun hmangin Christmas Charity Ride an nei.Charity ride-ah hian member 24 an thawkchhuak a,an tlawh khuaten an lo dawngsawng thain, an thiltih an hlut thiam hle tih an sawi." }, { "summarization_id": "90", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/31063", "file_name": "F_MIZO_SUM_11_30/1/25", "original_text": "Chief Minister chuan tun hnai khan ruihhlo ngaite enkawlna hmun, Jordan Centre chu Seṭhawnah a hawng. He hmun atan hian kum 2019-20 khan SEDP aṭangin cheng nuai 932.27 dah a ni a, a hmunhma thawm ṭhat a nih bakah hnathawktu mi 139 chuang lak belh an ni bawk.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu ruihhlo avanga kan ṭhalai talbuai an tam ta lutuk hi a ni a, hei hi sorkar pawhin hriain ruihhlo ngai enkawlna hmun lian tak a buatsaih a, a lawmawm hle a ni. Hei hian kan ṭhalai ruihhlo avanga buai mi ṭhenkhatte a chhanchhuah theih beisei ila, kawng dik an zawh leh theihna tur hmun pawimawh lo ni rawh se.Sorkarin sum tam tak senga ruihhlo ngaite enkawl­na hmun a buatsaih theih lai hian ruihhlo do kawngah chuan sorkar hian hna a thawk ṭha tawk lo tih chu phat rual a ni lo a; CYMA chuan ruihhlo do beihpui chawlhsana zirna uar lam kalpui an tum pawh inngaihtuah nawnin ruihhlo a hluar em avangin a do hna an thawk chhunzawm leh ta a, sorkar chu ruihhlo do kawnga a thawh ṭhat tawk loh thu vantlang hriatah an sawi lang ta hial a ni.Khawvel hmun dangah ruihhlo do hna hi sorkarin a kalpui a nih loh chuan tlawmngai pawl leh khawtlang huapa an beih vakna hmun hi a awm a nih pawhin a tam lo mai thei a. Mipui nawlpuiin an thawhpui ṭhatna ber Mizoram chhunga ruihhlo do kawnga tlawmngai pawl­te'n sorkar an duhkhawp loh thu an sawi chhuak hi sorkar tan mualphona a ni hial awm e.Sum tam tak senga ruih­hlo ngaite enkawlna saa hnathawktu lak belh a ni ang hian, sorkar hian ruihhlo do kawngah tun aia chak zawkin ke pen rawh se. Chief Minister chuan tun hnai khan ruihhlo ngaite enkawlna hmun, Jordan Centre chu Seṭhawnah a hawng. He hmun atan hian kum 2019-20 khan SEDP aṭangin cheng nuai 932.27 dah a ni a, a hmunhma thawm ṭhat a nih bakah hnathawktu mi 139 chuang lak belh an ni bawk.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu ruihhlo avanga kan ṭhalai talbuai an tam ta lutuk hi a ni a, hei hi sorkar pawhin hriain ruihhlo ngai enkawlna hmun lian tak a buatsaih a, a lawmawm hle a ni. Hei hian kan ṭhalai ruihhlo avanga buai mi ṭhenkhatte a chhanchhuah theih beisei ila, kawng dik an zawh leh theihna tur hmun pawimawh lo ni rawh se.Sorkarin sum tam tak senga ruihhlo ngaite enkawl­na hmun a buatsaih theih lai hian ruihhlo do kawngah chuan sorkar hian hna a thawk ṭha tawk lo tih chu phat rual a ni lo a; CYMA chuan ruihhlo do beihpui chawlhsana zirna uar lam kalpui an tum pawh inngaihtuah nawnin ruihhlo a hluar em avangin a do hna an thawk chhunzawm leh ta a, sorkar chu ruihhlo do kawnga a thawh ṭhat tawk loh thu vantlang hriatah an sawi lang ta hial a ni.Khawvel hmun dangah ruihhlo do hna hi sorkarin a kalpui a nih loh chuan tlawmngai pawl leh khawtlang huapa an beih vakna hmun hi a awm a nih pawhin a tam lo mai thei a. Mipui nawlpuiin an thawhpui ṭhatna ber Mizoram chhunga ruihhlo do kawnga tlawmngai pawl­te'n sorkar an duhkhawp loh thu an sawi chhuak hi sorkar tan mualphona a ni hial awm e.Sum tam tak senga ruih­hlo ngaite enkawlna saa hnathawktu lak belh a ni ang hian, sorkar hian ruihhlo do kawngah tun aia chak zawkin ke pen rawh se.", "summary": "Chief Minister chuan ruihhlo ngaite enkawlna hmun, Jordan Centre,Seṭhawn-ah a hawng.He hmun atan hian kum 2019-20 khan SEDP aṭangin cheng nuai 932.27 dah niin a hmunhma thawm ṭhat a nih bakah hnathawktu mi 139 chuang lak belh an ni bawk.Sorkarin sum tam tak senga ruihhlo ngaite enkawl­na hmun a buatsaih theih lai hian ruihhlo do kawngah Sorkar hian hna a thawk ṭha tawklo tih phat rual a nilo a,CYMA pawn ruihhlo a hluar em avangin an kumpuan thupui an thlak leh hial,khawvel hmun dangah ruihhlo do hna tlawmngai pawl leh khawtlang huapa an beihna hmun hi a tamlo maithei. Sum tam tak senga ruih­hlo ngaite enkawlna saa hnathawktu lak belh a ni ang hian,Sorkar hian ruihhlo do kawngah tun aia chak zawkin ke pen se,Mizorama thalai ruihhlo ngaite chhanchhuah nan leh kawng dik an zawh theihna tur hmun pawimawh ni rawh se." }, { "summarization_id": "91", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/125157", "file_name": "H-109-02/02/2025-police,discipline leh fitness", "original_text": "Mizoram Police Sports Meet kharna inkhawma khuallian, Home minister R Lalzirliana chuan, Congress-in sorkarna a siam hnuah Mizoram police-te chu mipuite'n an ring ngam leh ṭan niin a sawi a; police zingah inthununna thlahdah vanga dul kiar an tam hle tih sawiin, over weight lo tura training nasa zawk pe turin police hotute chu beisei an ni tih a sawi.Home Minister-in a sawi chhuah ngai hial khawpa police zingah taksa invawng lo an tam ta hi police hotute tan chuan mualphona a tling. Police-te chu midangte ṭan­puitu tur, mipuite venghima a ṭul anga ral pawh bei thei tura ngaih an ni a, discipline ṭha tak hnuaiah invawng takin an taksa pawh an enkawl tura ngaih a ni.Tuna Mizorama police tam tak hi chu an invawng lo a ni satliah lo a, an inthlahdah em em a, inthlahdah theia an awm hi an discipline ṭhat tawk loh vang a ni. Tun hma chuan police-te hi zinga an exercise late hmuh tur an awm ṭhin a, taksa insawizawina leh inthununna an ngai pawimawh ṭhin a, tunah chuan chutiang hmuh tur chu a vang ta hle.Police ni si dulkiar, armed police mi leh sa ni si operation neih dawn pawha chhawr tlak mang lohte an awm ta nuk a, police ṭhenkhat phei chu ruihhlo ngai an ni ta hial. Police zingah discipline leh fitness nei ṭha tak tak awm bawk mah se, Mizoram police inrelbawlna pumpui hian dis­cipline leh fitness lam hi a hlat tawlh tawlh palh ang tih a hlauhawm a, Home Minister thusawi hi darthlalangah hmang rawh se.Police hotu tinin hei hi chonaah ngai se, mahni thuneihna hnuaia an enkawlte ṭheuh fitness ṭha zawk nei turin discipline khauh zawk hnuaiah enkawl se, Mizoram Police ṭha tak kan neihte hi ṭha lehzuala chhuah tum ṭheuh rawh se. Mizoram Police Sports Meet kharna inkhawma khuallian, Home minister R Lalzirliana chuan, Congress-in sorkarna a siam hnuah Mizoram police-te chu mipuite'n an ring ngam leh ṭan niin a sawi a; police zingah inthununna thlahdah vanga dul kiar an tam hle tih sawiin, over weight lo tura training nasa zawk pe turin police hotute chu beisei an ni tih a sawi.Home Minister-in a sawi chhuah ngai hial khawpa police zingah taksa invawng lo an tam ta hi police hotute tan chuan mualphona a tling. Police-te chu midangte ṭan­puitu tur, mipuite venghima a ṭul anga ral pawh bei thei tura ngaih an ni a, discipline ṭha tak hnuaiah invawng takin an taksa pawh an enkawl tura ngaih a ni.Tuna Mizorama police tam tak hi chu an invawng lo a ni satliah lo a, an inthlahdah em em a, inthlahdah theia an awm hi an discipline ṭhat tawk loh vang a ni. Tun hma chuan police-te hi zinga an exercise late hmuh tur an awm ṭhin a, taksa insawizawina leh inthununna an ngai pawimawh ṭhin a, tunah chuan chutiang hmuh tur chu a vang ta hle.Police ni si dulkiar, armed police mi leh sa ni si operation neih dawn pawha chhawr tlak mang lohte an awm ta nuk a, police ṭhenkhat phei chu ruihhlo ngai an ni ta hial. Police zingah discipline leh fitness nei ṭha tak tak awm bawk mah se, Mizoram police inrelbawlna pumpui hian dis­cipline leh fitness lam hi a hlat tawlh tawlh palh ang tih a hlauhawm a, Home Minister thusawi hi darthlalangah hmang rawh se.Police hotu tinin hei hi chonaah ngai se, mahni thuneihna hnuaia an enkawlte ṭheuh fitness ṭha zawk nei turin discipline khauh zawk hnuaiah enkawl se, Mizoram Police ṭha tak kan neihte hi ṭha lehzuala chhuah tum ṭheuh rawh se.", "summary": "2nd March,2015 Mizoram Police Sports Meet kharna inkhawma khuallian,Home Minister R.Lalzirliana chuan,Congress-in sawrkarna a siam hnuah Mizoram police-te chu mipuiten an ring ngam leh tan niin a sawi.Police zingah inthununna thlahdah avanga dul kiar an tam thu leh over weight lo tura training nasa zawk pe turin police hotute chu beisei an ni tih a sawi. Mizoram police inrelbawlna hian discipline leh fitness lam hnaih se,mahni thuneihna hnuaia an enkawlte theuh fitness tha zawk nei turin discipline khauh zawk hnuaiah enkawl se,Home Minister thusawi hi darthlalangah hmangin,police tha tak tak kan neihte hi tha lehzuala chhuah tum theuh rawh se." }, { "summarization_id": "92", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_8_sum", "original_text": "Bungraw lo lut tur dang tan Zokhawthar kaltlanga Myanmar atanga India ram-a bungraw lakluh te chu nimin khan dan tan a ni ta a, Zokhawthar VCP Lalmuanpuia chuan Zokhawthar leh Khawimawi thlunzawmtu Lei chu nimin khan bungraw lut chhuak thei lo tura khar a ni tih sawiin, bungraw kai theihna dang pawh khar a ni bawk a. Engtia rei nge khar a nih dawn tih a hriat loh thu leh mihring veivak tur erawh dan an ni lo tih a sawi bawk.", "summary": "Zokhawthar kaltlanga Myanmar atanga India ram-a bungraw lakluh te chu nimin khan dan niin Zokhawthar VCP Lalmuanpuia chuan Zokhawthar leh Khawmawi thlunzawmtu Lei chu nimin khan bungraw lut chhuak thei lo tura khar a ni tih sawi." }, { "summarization_id": "93", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6317", "file_name": "H-59/28/01/2025- Adviser to CM hoin raltlan sawiho", "original_text": "Adviser to CM hoin raltlan sawiho Mizoram NewsAdviser to CM hoin raltlan sawiho admin 21-Nov-2024 05:52 PM Vawiin (21.11.2024) chawhma khan Adviser to Chief Minister (Political) Lalmuanpuia Punte hoin Lawngtali DC Conference Hall-ah Lawngtlai District-a thuneitute an thukhawm a, Bangladesh atanga rawn raltlante chungchang an sawiho. Lalmuanpuia Punte chuan Bangladesh atanga raltlan awm mekte dinhmun enfiah bakah ral tlan lo lut leh tur an awm pawha mumal zawka lo dawngsawn dan tur zirchiang tura Lawngtlai tlawh a nih thu sawiin, 'Raltlanten awmna tur atan an duh duhna hmun an thlang emaw hmun hrang hranga an kal kual thin chu thil fel lo tak a nih avangin, mumal zawka inkaihhruaina siam a tul hle. Raltlan enkawl kawngah hmun khata awmkhawm an nih chuan sorkar tan pawh hmalak a awlsam dawn,' a ti. Bangladesh atanga raltlante chu hmun li - Parva, Damdep-II, Cherluitlang leh Saizawh 'W' ah sawn khawm tura ruahmanna siam mek a nih thu sawiin Adviser to CM chuan, 'Heng khua pali zirchiang tur hian Study Team-ten nimin lama an tlawh vek tawh a, khawtlang hruaitute pawh sawipui an ni tawh,' tiin Study Team-te hian an thil zirchian leh enfiahte chu sawrkara 'High Level Committee on Bangladesh Refugees' ah an thlen leh tur thu a sawi. Lawngtlai DC Cheemala Siva Gopal Reddy sawi danin, tun dinhmunah Lawngtlai District-ah hian Bangladesh atanga rawn raltlan mi 2,014 an awm mek.", "summary": "Bangladesh atanga rawn raltlante awm dan tur chu ni 21.11.2024 khan Adviser to Chief Minister Lalmuanpuia Punte hoin Lawngtlai DC Conference Hallah Lawngtlai District-a thuneitute an thukhawm.Bangladesh atanga raltlante chu hmun li-Parva, Damdep-II, Cherluitlang leh Saizawh 'W' ah sawn khawm tura ruahmanna siam niin,Adviser to CM chuan heng khuate hi zirchianna neiin khawtlang hruaitute pawh an sawipui tawh a.An thil enfiah chu High Level Committee on Bangladesh Refugees ah an thlen leh dawn a ni.Lawngtlai District-ah hian Bangladesh atanga raltlan mi 2,014 an awmsa mek bawk." }, { "summarization_id": "94", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Kolasib District-a kawngpui dan tihtawp a ni Kolasib District-a lirthei neitu intelkhawmten an District chhunga lirthei tlan an phalloh chu kawng enkawltuten an rawtna an pawmsak avangin nimin chawhnu dar 2:00 khan tihtawp a ni. Kolasib DC Conference Hall-ah nimin khan Kolasib Bawrhsap Robert C. Lalhmangaiha kaihhruaiin sawrkar hotute, kawng enkawltute leh lirthei neitute chu an thukhawm a. Hetah hian lirthei neitute chuan Kolasib District huamchhunga Mizoram chak lakna kawngpui, National Highway Division-III, PWD enkawl Bairabi - Zero Point, Bilkhawthlir - Kolasib leh Kawnpui - Khamrang chu nimin August 23, 2024 atanga thla khat chhungin kawngpui khuar lai hnawha pangngai taka kal theihna turin an siamfel hman tur a ni tih an rawt a. Hei bakah hian Kolasib District huamchhunga Mizoram chak lakna kawngpui NHIDCL enkawl Sethawn RTP Workshop kawngchhe lai leh Kawnpui quarry kawng chhe lai chu an lo intiam tawh angin nimin atanga ni 15 chhungin an siamtha hman tura an rawt bakah heng hmalakna tur hi Kolasib Bawrhsap in ti hlawhtling ngei turin theihtawp chhuah in hma ala zui nghal ang tihte an rawt a. Heng an rawtna hi pawmsak an nih avangin kawng dan hi an titawp ta a ni. Tarlan tawh angin niminpiah chawhma dar 10:00 atanga Kolasib District-a lirthei neitu leh Driver pawl hrang hrang panga te chuan Vairengte leh Sairang inkar bakah Bairabi leh Kolasib inkar Kawngpui, National Highway te siamthat phutin kawngpui hi an dangchat a, hemi avang hian boruak duhawm lo thleng erawh a awm lo a ni.", "summary": "Kolasib District-a kawngpui dan tihtawp a ni Kolasib District-a lirthei neitu intelkhawmten an District chhunga lirthei tlan an phalloh chu kawng enkawltuten an rawtna an pawmsak avangin nimin chawhnu dar 2:00 khan tihtawp a ni. Kolasib Bawrhsap Robert C.Lalhmangaiha kaihhruaiin sawrkar hotute, kawng enkawltute leh lirthei neitute chu an thukhawm a. National Highway Division-III, chu thlakhat chhungin kawngpui khuar lai hnawhin kal theihna turin a an siamfel hman tur a ni tih an rawt. Hei bakah hian RTP Workshop kawngchhe lai chu ni 15 chhunga siamthat an rawt chu hma ala zui nghal ang tihte an rawt a, heng a rawtna te pawmsak a nih avang hian kawng dan hi tih tawp a ni." }, { "summarization_id": "95", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19926", "file_name": "F_MIZO_SUM_21_20/2/25", "original_text": "Assam Rifles leh Customs official-te chuan tun hnai khan Champhai Zote khaw ram chhungah AK-56 rifle pathum leh magazine ruak pathum an man a, Myanmar pawisa eng emaw zat an man tel. Tun hnaiah vek Assam Rifles leh Exice & Narcotics mite chuan Champhai Tlangsamah ruihhlo meth mun 2,69,000 an man a, tualchhunga an hralhna ang chuan cheng vaibelchhe 6 dawn man a ni.Mizoram hian Myanmar leh Bang­ladesh nen ramri thui tak an inṭawm a, heng ramrite hi sorkar laipui lamin a veng tura a ruat bik sipai an awm a, heng ramrite hi a him lo hle tih chu tlâng hriat a ni. Myanmar ramri lam aṭang hian ruihhlo a lo lut reng tih a chiang a, ralthuam, rangkachak leh sorkar phal loh thil dangte pawh a khat tawka man tur a awm reng bawk. Kan ramri hi a him lo hle tih a chiang.State sorkar tan chuan ramri veng tura sorkar laipui lamin a dahte kawh mai an remchang viau a; nimahsela kan ram leh hnam hmangaih tak taktu tan chuan state police-te chakna hmang pawha ven theih thil tam tak a awm ve ngei ang. Mizote tluka khawtlang tha chakna hman ṭangkai tur nei ṭha hi an vang hle ang a, sorkar hian ramri leh a chhehvela khaw­tlang hruaitute hi ṭha zawkin thawhpui ngat se ramri aṭanga lo lut thil ṭha lo tam tak hi a ven theih a rinawm.YMA branch hrang hrangin an khua leh a chhehvel tihtakzeta an ven phawt chuan ruihhlo leh dan loa thil lakluh pawh a vang pharh niin an sawi ṭhin a, chutihlaiin YMA/ VDP/ JAC ang tan hlawh nei loa tlawmngaia duty ve reng theih a ni lo a, sorkar lam hian thawhho dan tur ṭha zawk hi duang thiam se chu khawtlang mipui puihna nen kan ramri hi ṭha zawka ven theih a nih hmel.Tunah hi chuan sorkar laipuiin veng tura a dahten kan ramri an veng hneh tawk lo a, Mizoram police lamin tih tak takin an veng lo bawk nen, Myanmar lam aṭang hian ruihhlo, ralthuam leh sorkar phal loh thil dang hi a lo lut reng a. An mansak chhun media lama kan lo hmuhin kan phun kan phun ringawt a, a sorkar lamin ramri him lo hi a vei a nih loh chuan heti hian thil ṭha lo luhna kawngpui kan nei kumkhua dawn a ang ta hle. Assam Rifles leh Customs official-te chuan tun hnai khan Champhai Zote khaw ram chhungah AK-56 rifle pathum leh magazine ruak pathum an man a, Myanmar pawisa eng emaw zat an man tel. Tun hnaiah vek Assam Rifles leh Exice & Narcotics mite chuan Champhai Tlangsamah ruihhlo meth mun 2,69,000 an man a, tualchhunga an hralhna ang chuan cheng vaibelchhe 6 dawn man a ni.Mizoram hian Myanmar leh Bang­ladesh nen ramri thui tak an inṭawm a, heng ramrite hi sorkar laipui lamin a veng tura a ruat bik sipai an awm a, heng ramrite hi a him lo hle tih chu tlâng hriat a ni. Myanmar ramri lam aṭang hian ruihhlo a lo lut reng tih a chiang a, ralthuam, rangkachak leh sorkar phal loh thil dangte pawh a khat tawka man tur a awm reng bawk. Kan ramri hi a him lo hle tih a chiang.State sorkar tan chuan ramri veng tura sorkar laipui lamin a dahte kawh mai an remchang viau a; nimahsela kan ram leh hnam hmangaih tak taktu tan chuan state police-te chakna hmang pawha ven theih thil tam tak a awm ve ngei ang. Mizote tluka khawtlang tha chakna hman ṭangkai tur nei ṭha hi an vang hle ang a, sorkar hian ramri leh a chhehvela khaw­tlang hruaitute hi ṭha zawkin thawhpui ngat se ramri aṭanga lo lut thil ṭha lo tam tak hi a ven theih a rinawm.YMA branch hrang hrangin an khua leh a chhehvel tihtakzeta an ven phawt chuan ruihhlo leh dan loa thil lakluh pawh a vang pharh niin an sawi ṭhin a, chutihlaiin YMA/ VDP/ JAC ang tan hlawh nei loa tlawmngaia duty ve reng theih a ni lo a, sorkar lam hian thawhho dan tur ṭha zawk hi duang thiam se chu khawtlang mipui puihna nen kan ramri hi ṭha zawka ven theih a nih hmel.Tunah hi chuan sorkar laipuiin veng tura a dahten kan ramri an veng hneh tawk lo a, Mizoram police lamin tih tak takin an veng lo bawk nen, Myanmar lam aṭang hian ruihhlo, ralthuam leh sorkar phal loh thil dang hi a lo lut reng a. An mansak chhun media lama kan lo hmuhin kan phun kan phun ringawt a, a sorkar lamin ramri him lo hi a vei a nih loh chuan heti hian thil ṭha lo luhna kawngpui kan nei kumkhua dawn a ang ta hle. Assam Rifles leh Customs official-te chuan tun hnai khan Champhai Zote khaw ram chhungah AK-56 rifle pathum leh magazine ruak pathum an man a, Myanmar pawisa eng emaw zat an man tel. Tun hnaiah vek Assam Rifles leh Exice & Narcotics mite chuan Champhai Tlangsamah ruihhlo meth mun 2,69,000 an man a, tualchhunga an hralhna ang chuan cheng vaibelchhe 6 dawn man a ni. Mizoram hian Myanmar leh Bang­ladesh nen ramri thui tak an inṭawm a, heng ramrite hi sorkar laipui lamin a veng tura a ruat bik sipai an awm a, heng ramrite hi a him lo hle tih chu tlâng hriat a ni. Myanmar ramri lam aṭang hian ruihhlo a lo lut reng tih a chiang a, ralthuam, rangkachak leh sorkar phal loh thil dangte pawh a khat tawka man tur a awm reng bawk. Kan ramri hi a him lo hle tih a chiang. State sorkar tan chuan ramri veng tura sorkar laipui lamin a dahte kawh mai an remchang viau a; nimahsela kan ram leh hnam hmangaih tak taktu tan chuan state police-te chakna hmang pawha ven theih thil tam tak a awm ve ngei ang. Mizote tluka khawtlang tha chakna hman ṭangkai tur nei ṭha hi an vang hle ang a, sorkar hian ramri leh a chhehvela khaw­tlang hruaitute hi ṭha zawkin thawhpui ngat se ramri aṭanga lo lut thil ṭha lo tam tak hi a ven theih a rinawm. YMA branch hrang hrangin an khua leh a chhehvel tihtakzeta an ven phawt chuan ruihhlo leh dan loa thil lakluh pawh a vang pharh niin an sawi ṭhin a, chutihlaiin YMA/ VDP/ JAC ang tan hlawh nei loa tlawmngaia duty ve reng theih a ni lo a, sorkar lam hian thawhho dan tur ṭha zawk hi duang thiam se chu khawtlang mipui puihna nen kan ramri hi ṭha zawka ven theih a nih hmel. Tunah hi chuan sorkar laipuiin veng tura a dahten kan ramri an veng hneh tawk lo a, Mizoram police lamin tih tak takin an veng lo bawk nen, Myanmar lam aṭang hian ruihhlo, ralthuam leh sorkar phal loh thil dang hi a lo lut reng a. An mansak chhun media lama kan lo hmuhin kan phun kan phun ringawt a, a sorkar lamin ramri him lo hi a vei a nih loh chuan heti hian thil ṭha lo luhna kawngpui kan nei kumkhua dawn a ang ta hle.", "summary": "Assam Rifles leh Customs official-te chuan Champhai Zote khaw ram chhungah AK-56 rifle pathum leh magazine ruak pathum an man a, Myanmar pawisa eng emaw zat an man tel bawk. Hei bakah hian Assam Rifles leh Exice & Narcotics mite chuan Champhai Tlangsamah ruihhlo meth mun 2,69,000, cheng vaibelchhe 6 man hu dawn an man bawk. Mizoram hian Myanmar leh Bang­ladesh nen ramri thui tak an inṭawm a, Myanmar ramri lam aṭang hian ruihhlo a lo lut reng a, ralthuam, rangkachak leh sorkar phalloh thil dangte pawh a khat tawka man tur a awm reng bawk. State sorkar tan chuan ramri veng tura Sorkar laipui Police dahte kawh mai an remchang viau a; nimahsela kan ram leh hnam hmangaih tak taktu tan chuan state police-te chakna hmang pawha ven theih thil tam tak a awm ve ngei ang. Mizote tluka khawtlang tha chakna hman ṭangkai tur nei ṭha hi an vang hle ang a, YMA branch hrang hrangin an khua leh a chhehvel tihtakzeta an ven phawt chuan ruihhlo leh dan loa thil lakluh pawh a vang pharh niin an sawi ṭhin a, Sorkar lam hian thawhho dan tur ṭha zawk hi duang thiam se khawtlang mipui puihna nen kan ramri hi ṭha zawka ven theih a nih hmel. An mansak chhun media lama kan lo hmuhin kan phun kan phun ringawt a, a Sorkar lamin ramri himlo hi a vei a nihloh chuan heti hian thil ṭhalo luhna kawngpui kan nei kumkhua dawn a ang ta hle." }, { "summarization_id": "96", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18121", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "Aizawl SP office chuan tun hnai khan 'Awareness programme on drugs & arms traffickers/ smugglers for hotel owner/ manager’ an buatsaih a; he huna thusawitu Aizawl SP chuan, Aizawlah zin veivâk, mi chi hrang hrang an tam tawh avangin khualbûk enkawltute kawng engkimah an fimkhur a ṭul tih hre reng turin a chah.Mizoramah khual­zin an pung ve zel a, sumdawng leh sorkar hna pawimawha lo zin an awm a, Mizoram rawn tlawh tur hrim hrima lo zinte bakah mi ṭha lote pawh an lo zin ve bawk ṭhin. Hei vang tak hian khualzinte lo dawltu lam hi an fimkhur a ngai khawp mai.Mizoramah hian ṭhenawm state aṭanga mikhual lo lutte mai ni lo ṭhenawm ram, Myanmar leh Bangladesh aṭangtein mikhual an lo lut ṭhin bawk a. Heng mite hi dan ang taka lo lut an nih leh nih loh an finfiah hmasak a ṭha hle. Tunlai khawvelah chuan ID proof hi phût ngei tur a ni a, chiang taka mikhualte chhinchhiah an nih loh chuan misualte tan remchang a inhawng fo ṭhin.Misualte laka fimkhur a ṭul rual hian khualzin dawn­sawn dan hrim hrimah pawh kan khualbuk neitute hian ṭan an lak zel an pawimawh a, faina leh thianghlimna kawngahte leh hawih­hawmna lantir thlengin Mizoram tana darthlalang an nih avangin thawktute pawh an infuih ṭhat hle a ngai a ni.Khualzin chi hrang hrang kan neih belh zel dawn a, Mizoram khualzin dawng­sawngute’n fimkhur leh hawih­hawm taka khualzin dawn­sawn i zir zel ang u. Aizawl SP office chuan tun hnai khan 'Awareness programme on drugs & arms traffickers/ smugglers for hotel owner/ manager’ an buatsaih a; he huna thusawitu Aizawl SP chuan, Aizawlah zin veivâk, mi chi hrang hrang an tam tawh avangin khualbûk enkawltute kawng engkimah an fimkhur a ṭul tih hre reng turin a chah.Mizoramah khual­zin an pung ve zel a, sumdawng leh sorkar hna pawimawha lo zin an awm a, Mizoram rawn tlawh tur hrim hrima lo zinte bakah mi ṭha lote pawh an lo zin ve bawk ṭhin. Hei vang tak hian khualzinte lo dawltu lam hi an fimkhur a ngai khawp mai.Mizoramah hian ṭhenawm state aṭanga mikhual lo lutte mai ni lo ṭhenawm ram, Myanmar leh Bangladesh aṭangtein mikhual an lo lut ṭhin bawk a. Heng mite hi dan ang taka lo lut an nih leh nih loh an finfiah hmasak a ṭha hle. Tunlai khawvelah chuan ID proof hi phût ngei tur a ni a, chiang taka mikhualte chhinchhiah an nih loh chuan misualte tan remchang a inhawng fo ṭhin.Misualte laka fimkhur a ṭul rual hian khualzin dawn­sawn dan hrim hrimah pawh kan khualbuk neitute hian ṭan an lak zel an pawimawh a, faina leh thianghlimna kawngahte leh hawih­hawmna lantir thlengin Mizoram tana darthlalang an nih avangin thawktute pawh an infuih ṭhat hle a ngai a ni.Khualzin chi hrang hrang kan neih belh zel dawn a, Mizoram khualzin dawng­sawngute’n fimkhur leh hawih­hawm taka khualzin dawn­sawn i zir zel ang u. Aizawl SP office chuan tun hnai khan 'Awareness programme on drugs & arms traffickers/ smugglers for hotel owner/ manager’ an buatsaih a; he huna thusawitu Aizawl SP chuan, Aizawlah zin veivâk, mi chi hrang hrang an tam tawh avangin khualbûk enkawltute kawng engkimah an fimkhur a ṭul tih hre reng turin a chah. Mizoramah khual­zin an pung ve zel a, sumdawng leh sorkar hna pawimawha lo zin an awm a, Mizoram rawn tlawh tur hrim hrima lo zinte bakah mi ṭha lote pawh an lo zin ve bawk ṭhin. Hei vang tak hian khualzinte lo dawltu lam hi an fimkhur a ngai khawp mai. Mizoramah hian ṭhenawm state aṭanga mikhual lo lutte mai ni lo ṭhenawm ram, Myanmar leh Bangladesh aṭangtein mikhual an lo lut ṭhin bawk a. Heng mite hi dan ang taka lo lut an nih leh nih loh an finfiah hmasak a ṭha hle. Tunlai khawvelah chuan ID proof hi phût ngei tur a ni a, chiang taka mikhualte chhinchhiah an nih loh chuan misualte tan remchang a inhawng fo ṭhin. Misualte laka fimkhur a ṭul rual hian khualzin dawn­sawn dan hrim hrimah pawh kan khualbuk neitute hian ṭan an lak zel an pawimawh a, faina leh thianghlimna kawngahte leh hawih­hawmna lantir thlengin Mizoram tana darthlalang an nih avangin thawktute pawh an infuih ṭhat hle a ngai a ni. Khualzin chi hrang hrang kan neih belh zel dawn a, Mizoram khualzin dawng­sawngute’n fimkhur leh hawih­hawm taka khualzin dawn­sawn i zir zel ang u.", "summary": "Aizawl SP office chuan tun hnai khan 'Awareness programme on drugs & arms traffickers/ smugglers for hotel owner/ manager’ an buatsaih a; he huna thusawitu Aizawl SP chuan, Aizawlah zin veivâk, mi chi hrang hrang an tam tawh avangin khualbûk enkawltute kawng engkimah an fimkhur a ṭul tih hre reng turin a chah. Mizoramah khualzin an pung zel a, chung zinhah mi tha lote pawh an lo zin be bawk thin. Hei vang tak hian khualzinte lo dawltu lam hi an fimkhur a ngai. Thenawm state mai ni lo, Myanmar leh Bangladesh atangtein mikhual an lo lut reng a, heng mite hi dan anga lo lut an nih leh nih loh an finfiah hmasak a tha hle, chuti lo chu misualte tan remchang a inhawng fo. Misualte laka fimkhur piah lamah kan khualbuk neitute hian tan an lak zel a pawimawh a, faina kawngah te, hawihhawmna thlengin Mizoram darthlalang an ni tlat a ni." }, { "summarization_id": "97", "url": "https://theaizawlpost.org/joseph-zaia-album-hnuhnung-tunge-maw-ka-nih-le-zaninah-ngaihthlak-theih-dawn/", "file_name": "SMizo_7_17-02", "original_text": "Joseph Zaia album hnuhnung “Tunge Maw Ka Nih Le” zaninah ngaihthlak theih dawn -- Advertisement -- Joseph Zaihming-thanga gospel album – Tunge Maw Ka Nih Le chu Darbu Music App kaltlangin chhawp chhuah a ni dawn ta. Zanin dar 8:00 hian he album chhawpchhuahna hun hi Pu Lalrothanga, President MZI in a hmang ang, Super Trio member pahnih Sailova leh Robert-a te pawhin sawihawnna an nei ang. Khawvel A Ngam Ta album kha 2007 khan tlangzarh a ni a, hla 12 awmin zaithiam boralta Joseph Zaihmingthanga gospel album neih chhun a ni a. Album-a hla 12 bakah hian hla pathum recording buaipui lai hian siam puitlin an ni a. Khawvel A Ngam Ta album tihchhuah hnu mai khan Joseph Zaihming-thanga hian hla dang engemawzah record zuiin chu’ng hlate chu official taka tlangzarh a ni ta lo. Khawvel A Ngam Ta album-a an dah tak loh hla pathum bakah Joseph Zaia hian hla dang paruk a record te chu remchanga tlangzarh sak a, produce sak turin Joseph Zaihmingthanga khan a producer kutah a hlan a. Kum 15 vel zet mumal taka tlangzarh lohvin a awm zui ta a ni. Hetih chhung hian Joseph Zaihmingthanga hian heng hla te hi ama YouTube channel-ahte dahin youtubers tam takin an post chhawng nasa hle a. Hla thenkhatte phei chu single release anga tichhuakin music video te pawh a siam a ni. Heng a hla la tlangzarh mumal loh hla pakuate hi ama producer hnena a pek hnuah Darbu Music App hnenah nikum lam khan a album dangte nen tangkai zawk leh mumal zawka a hlate vawnhim a nih theihnan tiin a lo pe bawk a. Joseph Zaihmingthanga hian Khawvel A Ngam Ta producer pawh be rawnin he album ngei pawh hi Darbu Music App-ah hian dah a ni. Tuna a hla tlangzarh loh thenkhatte pawh Darbu music app enkawltute hnenah hian a lo pe tel nghe nghe a, Darbu lam hian mumal taka la tlangzarh loh a nih avangin an app atang pawh hian a la chhuak zui a ni. Tunge Maw Ka Nih Le album-ah hian hla pakua awmin, hla thenkhatte chu YouTube lama lo dah tawhte an ni a, hla thar, ruahtham loh kan han tih ang hi a ni lo tih producer te hian mipuite hnenah an sawi a, mahse mumal taka tlangzarh an nih loh avangin a ngaithla tawh leh a hla hmelhriat tawh an tam lo hle ang. Zanina ngaihthlak theiha chhawpchhuah tur zingah hian Kristian hla bu a hla lar tak Khawiah Pawh Lal Isua Nen tih leh Pastor PC Liansailova hla Kei Aia Hmangaihtu Che An Awm Lo (Studio Version) te a tel ang. Tunge Maw Ka Nih Le ngaihthlak theiha chhawpchhuah a nih hma hian youtube channel thenkhat – Robert Lalduhzuala official channel, Malsawma Photography channel leh Mizo Official Channel-ahte Super Trio-a a member pui Sailova leh Robert-a te’n a sawihawnna an nei ang a, Pu Lalrothanga, President, MZI in ngaihthlak theihin a chhawp chhuak zui ang. Tunge Maw Ka Nih Le album atanga sum hmuhte hi Joseph Zaia’n a kalsan tak a fate tan album producer te chuan an dah dawn a. Album lei theiha chhawpchhuaktu Darbu music app te pawhin artiste dangte hnena commission (10%) an lak thin pawh la lovin a thlawn liau liauvin Joseph Zaihming-thanga album hnuhnung hi an buaipui sak dawn a ni. A Tunge Maw Ka Nih Le album-a hla awmte: A Khawngaihna A Tawk Aw Ropui Ber Hmanhmawh Rawh Ka Lo Hre Tlem Kei Aia Hmangaihtu Che An Awm Lo Khawiah Pawh Lal Isua Nen", "summary": "Joseph Zaihmingthanga gospel album-Tunge maw ka nih le chu zanin dar 8-ah Darbu Music App kaltlangin chhawpchhuah ani dawn ta. Kum 2007-a tlangzarh Khawvel a ngam ta tih chu a gospel album awmchhun leh hnuhnung ber a ni a, hemi hnu hian hla engemaw zat record zui mahse official taka tlangzarh a ni ta lo a, hengte hi Joseph Zaihmingthanga hian a remchang hun a tlangzawh turin a Producer kutah a dah a. Kum 15 vel zet muma taka tlangzarh lohin a awm zui a, hetih chhung hian ama YouTube channel-ah te a post ve thin a ni. Chung a hla ho chu hemi album ah hian dahkhawm in hla pakua a awm a, hemi album atanga sum hmuhte hi a kalsan tak a fate tan album producer chuan a dah dawn a ni hei bak ah hian artiste dangte hnena commission 10% a lak thin pawh lo loin a thlawn liau liau in a buaipui sak dawn a ni." }, { "summarization_id": "98", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_29_summarization", "original_text": "Fresher Social hmang Govt. Serchhip College chuan kumin a an College-a lut thar te lawmna hun, Fresher Social nimin khan an hmang a, HD Rosanga Multipurpose Hall-a he hun hman ah hian College Principal C. Laldintluanga chu khuallian a ni. Nimin a Fresher Social-ah hian College Principal chuan an College-a zirlai lut thar te chu an lawm tih sawiin, he College-a an kal chhung zawngin activity hrang hrang te tha taka ti turin zirlaite chu a chah a ni. Govt. Serchhip College-ah hian kumin hian zirlai 399 awmin an zinga 153 te 1st Semester an ni.", "summary": "Govt. Serchhip College chuan Fresher Social nimin khan HD Rosanga Multipurpose Hall-ah an hmang a College Principal C. Laldintluanga chu khuallian a niin, kumin hian zirlai 399 awmin an zinga 153 te 1st Semester an ni." }, { "summarization_id": "99", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/67277", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_31/1/25", "original_text": "NGO Coordination Committee (Joint NGO)-in Mizoram chief secretary atan Mizo ngei dah an phût avanga chief secretary Dr Renu Sharma pisa kái tur dan an tum chu an ṭhulh a, dan tumna an nei tawh rih lo. Joint NGO hruaitute chuan sorkar laipuiah Mizo ngei CS dah tura nawr chhunzawm zel an tum thu an sawi thung.Chief Secretary atana Mizo ngei dah tumin Joint NGO chuan Chief Sec­retary Pisa kai tur dan an tum a, Chief Secretary hi a chawlh avangin an dang ta lo. Hetihlai hian social media lamah te, chanchinbu lamah leh tlâng titiah Joint NGO hian thlawp an hlawh vak lo niin a lang.Chief Secretary atana Mizo tling an awm phawt chuan Mizo ngei neih theih hi duhthusam a ni; nimahsela chu thil thlentir tumna lama mi pisa kai tur dan tum erawh ruahmanna ṭha ber niin a lang lo.Pawl intelkhawm hian thil tam tak a ti thei ṭhin a; nimahsela pawl intelkhawm lian tak pawhin a nawr kal hleih­theih loh thil hi a awm ve a, chumi zingah chuan mahni duh thu ngeia Mizoram chhuahsan Bru-te electoral roll aṭanga paih tura nawrna pawh kha a tel awm e.Kan rama pawl hrang hrang leh pilitical party-te kan inlungrual chung pawhin thuneitu lamin dan tlawh chhan neiin an thu an zawm duh si lo a, dik inti tak chung siin kan duh loh thil a thleng reng a nih kha.Chief Secretary atana Mizo ngei dah phei hi chu ṭan chhan ṭha tak neih a har a, ngenna piah lama tharuma mi pisa kai tur dan hmanga Chief Secretary siksawi tumna hi chu thil finthlak ber a ni lo a, a hlawhtling lo ang tih a rin theih sâ reng a ni. NGO Coordination Committee (Joint NGO)-in Mizoram chief secretary atan Mizo ngei dah an phût avanga chief secretary Dr Renu Sharma pisa kái tur dan an tum chu an ṭhulh a, dan tumna an nei tawh rih lo. Joint NGO hruaitute chuan sorkar laipuiah Mizo ngei CS dah tura nawr chhunzawm zel an tum thu an sawi thung.Chief Secretary atana Mizo ngei dah tumin Joint NGO chuan Chief Sec­retary Pisa kai tur dan an tum a, Chief Secretary hi a chawlh avangin an dang ta lo. Hetihlai hian social media lamah te, chanchinbu lamah leh tlâng titiah Joint NGO hian thlawp an hlawh vak lo niin a lang.Chief Secretary atana Mizo tling an awm phawt chuan Mizo ngei neih theih hi duhthusam a ni; nimahsela chu thil thlentir tumna lama mi pisa kai tur dan tum erawh ruahmanna ṭha ber niin a lang lo.Pawl intelkhawm hian thil tam tak a ti thei ṭhin a; nimahsela pawl intelkhawm lian tak pawhin a nawr kal hleih­theih loh thil hi a awm ve a, chumi zingah chuan mahni duh thu ngeia Mizoram chhuahsan Bru-te electoral roll aṭanga paih tura nawrna pawh kha a tel awm e.Kan rama pawl hrang hrang leh pilitical party-te kan inlungrual chung pawhin thuneitu lamin dan tlawh chhan neiin an thu an zawm duh si lo a, dik inti tak chung siin kan duh loh thil a thleng reng a nih kha.Chief Secretary atana Mizo ngei dah phei hi chu ṭan chhan ṭha tak neih a har a, ngenna piah lama tharuma mi pisa kai tur dan hmanga Chief Secretary siksawi tumna hi chu thil finthlak ber a ni lo a, a hlawhtling lo ang tih a rin theih sâ reng a ni.", "summary": "NGO Coordination Committee(Joint NGO)-in Mizoram Chief Secretary atan Mizo ngei dah an phût avanga Chief Secretary Dr Renu Sharma pisa kái tur dan an tum chu CS hi a chawlh avangin an ṭhulh rih a,Mizo ngei CS dah tura nawr chhunzawm zel an tum thu an sawi thung.Chief Secretary atana Mizo tling an awm phawt chuan Mizo ngei neih theih hi duhthusam a nih laiin chu thil thlentir tumna lama mi pisa kai tur dan tum erawh ruahmanna ṭha ber niin a langlo.Pawl intelkhawm hian thil tam tak a ti thei a;nimahsela, pawl intelkhawm lian tak pawhin a nawr kal hleih­theihloh thil a awm ve a,Chief Secretary atana Mizo ngei dah phei hi chu ṭan chhan ṭha tak neih a har a,tharuma mi pisa kai tur dan hmanga Chief Secretary siksawi tumna hi thil finthlak ber a nilo a, a hlawhtlinglo ang tih a rin theih sâ reng a ni." }, { "summarization_id": "100", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/15745", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_20/2/25", "original_text": "Mizoram Truck Owners' Association (MTOA) chuan thuchhuah siamin, Mizoram chhungah state dang truck-te bungraw phura inhlawh an remti tawh dawn lo tih an tarlang a, \"Kan state chhunga kan inhlawhfâk vena turah state dang truck an rawn inhlawh sup sup mai hi a pawi kan ti. State danga kan inhlawhfâk theih loh laia kan rama hnam dang an rawn inhlawh hian commercial vehicle-a inchîm ral a hlauhawmin kan hria,\" an ti.MTOA hruaitute chuan, kuhva rah phur ṭhinte'n hnam dang truck nen an inmawngzawm avangin state páwn truck an hman nasat thu an sawi a, \"A rate chungchangah pawh inremna kan siam a, mahse, state dang truck an hmang zel tho. Sumdawnna lian thamah state dang truck an hmang nasa bawk,\" an ti. Mizoram chhungah truck neitute hian harsatna hrang hrang an nei ṭhin a, tuna an harsatna sawi hi ngun taka ngaihtuah a ngai awm e. Hnam dang truck-te inhlawh phal loh hi dan anga thil tih theih a ni kher lo thei a, he hian state pawna tlan Mizoram lirthei ṭhenkhat tan harsatna a thlen palh ve thei bawk; chutih rualin an thutlukna phêna thil awm hi chu ngaihthah loa ngaihtuah ngei ngai a ni.Mizoram truck neitute tan state pawnah phurh tur a awm lo a ni ber a, Mizoram chhungah bak an inhlawh thei lo tiin a sawi theih hial awm e. Hetihlaia truck-te inhlawhna tur ṭha tak bungraw phurh kawnga state pawn truck hlir an chhawr a nih si chuan an lungawi loh chhan hi thil lian tak a ni. Thil phurh manah inremna an siam vek tawh hnu pawha Mizoram truck ni lo zawk zel Mizoram chhungah an chhawr a nih chuan, Mizorama truck-te inhlawhna nasa takin a nghawng ngei ang.Truck neitute harsatna tawh piah lamah hian kuhva raha sumdawnna lian tak kalpui mek hi chhui a ṭul hle mai a, sawi neuh neuh tam tak awm karah sorkar apiangin tihngaihna an hre mang lote hian ngaih a tiṭha lo zual a; Mizoram sorkar hian truck neitute harsatna tawh hi remchanga hmangin Mzoram kal tlanga kuhva raha sumdawnna kalpui dan thleng hian en fel ngam rawh se. Mizoram Truck Owners' Association (MTOA) chuan thuchhuah siamin, Mizoram chhungah state dang truck-te bungraw phura inhlawh an remti tawh dawn lo tih an tarlang a, \"Kan state chhunga kan inhlawhfâk vena turah state dang truck an rawn inhlawh sup sup mai hi a pawi kan ti. State danga kan inhlawhfâk theih loh laia kan rama hnam dang an rawn inhlawh hian commercial vehicle-a inchîm ral a hlauhawmin kan hria,\" an ti.MTOA hruaitute chuan, kuhva rah phur ṭhinte'n hnam dang truck nen an inmawngzawm avangin state páwn truck an hman nasat thu an sawi a, \"A rate chungchangah pawh inremna kan siam a, mahse, state dang truck an hmang zel tho. Sumdawnna lian thamah state dang truck an hmang nasa bawk,\" an ti. Mizoram chhungah truck neitute hian harsatna hrang hrang an nei ṭhin a, tuna an harsatna sawi hi ngun taka ngaihtuah a ngai awm e. Hnam dang truck-te inhlawh phal loh hi dan anga thil tih theih a ni kher lo thei a, he hian state pawna tlan Mizoram lirthei ṭhenkhat tan harsatna a thlen palh ve thei bawk; chutih rualin an thutlukna phêna thil awm hi chu ngaihthah loa ngaihtuah ngei ngai a ni.Mizoram truck neitute tan state pawnah phurh tur a awm lo a ni ber a, Mizoram chhungah bak an inhlawh thei lo tiin a sawi theih hial awm e. Hetihlaia truck-te inhlawhna tur ṭha tak bungraw phurh kawnga state pawn truck hlir an chhawr a nih si chuan an lungawi loh chhan hi thil lian tak a ni. Thil phurh manah inremna an siam vek tawh hnu pawha Mizoram truck ni lo zawk zel Mizoram chhungah an chhawr a nih chuan, Mizorama truck-te inhlawhna nasa takin a nghawng ngei ang.Truck neitute harsatna tawh piah lamah hian kuhva raha sumdawnna lian tak kalpui mek hi chhui a ṭul hle mai a, sawi neuh neuh tam tak awm karah sorkar apiangin tihngaihna an hre mang lote hian ngaih a tiṭha lo zual a; Mizoram sorkar hian truck neitute harsatna tawh hi remchanga hmangin Mzoram kal tlanga kuhva raha sumdawnna kalpui dan thleng hian en fel ngam rawh se. Mizoram Truck Owners' Association (MTOA) chuan thuchhuah siamin, Mizoram chhungah state dang truck-te bungraw phura inhlawh an remti tawh dawn lo tih an tarlang a, \"Kan state chhunga kan inhlawhfâk vena turah state dang truck an rawn inhlawh sup sup mai hi a pawi kan ti. State danga kan inhlawhfâk theih loh laia kan rama hnam dang an rawn inhlawh hian commercial vehicle-a inchîm ral a hlauhawmin kan hria,\" an ti. MTOA hruaitute chuan, kuhva rah phur ṭhinte'n hnam dang truck nen an inmawngzawm avangin state páwn truck an hman nasat thu an sawi a, \"A rate chungchangah pawh inremna kan siam a, mahse, state dang truck an hmang zel tho. Sumdawnna lian thamah state dang truck an hmang nasa bawk,\" an ti. Mizoram chhungah truck neitute hian harsatna hrang hrang an nei ṭhin a, tuna an harsatna sawi hi ngun taka ngaihtuah a ngai awm e. Hnam dang truck-te inhlawh phal loh hi dan anga thil tih theih a ni kher lo thei a, he hian state pawna tlan Mizoram lirthei ṭhenkhat tan harsatna a thlen palh ve thei bawk; chutih rualin an thutlukna phêna thil awm hi chu ngaihthah loa ngaihtuah ngei ngai a ni. Mizoram truck neitute tan state pawnah phurh tur a awm lo a ni ber a, Mizoram chhungah bak an inhlawh thei lo tiin a sawi theih hial awm e. Hetihlaia truck-te inhlawhna tur ṭha tak bungraw phurh kawnga state pawn truck hlir an chhawr a nih si chuan an lungawi loh chhan hi thil lian tak a ni. Thil phurh manah inremna an siam vek tawh hnu pawha Mizoram truck ni lo zawk zel Mizoram chhungah an chhawr a nih chuan, Mizorama truck-te inhlawhna nasa takin a nghawng ngei ang. Truck neitute harsatna tawh piah lamah hian kuhva raha sumdawnna lian tak kalpui mek hi chhui a ṭul hle mai a, sawi neuh neuh tam tak awm karah sorkar apiangin tihngaihna an hre mang lote hian ngaih a tiṭha lo zual a; Mizoram sorkar hian truck neitute harsatna tawh hi remchanga hmangin Mzoram kal tlanga kuhva raha sumdawnna kalpui dan thleng hian en fel ngam rawh se.", "summary": "Mizoram Truck Owners' Association(MTOA) chuan Mizoram chhungah state dang truck-te bungraw phura inhlawh an remtih tawh dawnloh thu chhuahin an tarlang a, State danga an inhlawhfâk theihloh laia kan rama hnam dang an rawn inhlawh hian commercial vehicle-a inchîm ral a hlauhawm thu an sawi bawk. MTOA hruaitute chuan, kuhva rah phur ṭhinte'n hnam dang truck an hman nasat thu an sawi a,hnam dang truck-te inhlawh phalloh hi dan anga thil tih theih a ni kherlo thei a, he hian state pawna tlan Mizoram lirthei ṭhenkhat tan harsatna a thlen palh ve thei bawk; chutih rualin Mizoram truck neitute tan state pawnah phurh tur a awmlo a ni ber a, hetihlaia thil phurh manah inremna an siam vek tawh hnu pawha Mizoram truck nilo zawk zel Mizoram chhungah an chhawr a nih chuan, Mizorama truck-te inhlawhna nasa takin a nghawng ngei ang. Truck neitute harsatna tawh piah lamah hian kuhva raha sumdawnna lian tak kalpui mek hi chhui a ṭul hle, Mizoram Sorkar hian truck neitute harsatna tawh hi remchanga hmangin Mzoram kal tlanga kuhva raha sumdawnna kalpui dan thleng hian en fel ngam rawh se." }, { "summarization_id": "101", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_9_summarization", "original_text": "CBI General Consent pek chungchang la sawi zui zel Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC) Vigilance Cell chuan Chief Minister in CBI te General Consent a pek dan nia a sawi chungchang ah thu dik ziktluak lo a awm nia an hriat thu an sawi. Nimin-a Aizawl Press Club-a thuthar thehdarhtute an kawmna ah MPCC Vigilance Cell chuan MPF hruaitute hnena Chief Minister Lalduhoma'n CBI hnenah 'ram dan tharin a phut ang thlapin General Consent kan pe' tia a sawi chungchangah Chief Minister-in ‘ram dan tharin a phut’ a tih hi Indian Penal Code, 1860 thlaktu Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023 nia a lan thu sawiin, CBI Consent pek chungchang ah he dan thar hian engmah phut a nei lo a, CBI Director-in State tin te hnena lehkha a thawn dungzuia ZPM sawrkarin remtihna thar an pek July ni 1-a Mizoram Gazette Notification a an chhuah ah pawh he ‘dan thar’ hi sawi lan a ni lo niin an sawi a. “ZPM ten CBI hnena General Consent kan pe an tih leh MNF Sawrkar kalta in Partial Consent an pek khan danglamna pakhatmah a nei lo,” an ti a ni. PC Party President Vanlalruata pawhin nimin khan Aizawl-a an party Office-ah CBI te hi tun dinhmunah General Consent hi pek an nih loh thu a sawi a. Kum 1990-a Mizoram in CBI hnena consent a lo pek tawh thu te, kum 1995-ah hei hi sawrzimin kum 2002-a Consent tihtawp anih thu te a sawi a. “ZPM a lo sawrkar a, an sawrkar hlim te ah General Consent an pek thu insawitheih nan an hmang a. Mipui pawh kan lawm a, corruption case lian te CBI in an chhui hun tlumtea thlir taka kan thlir laiin kumin June 27 khan hei hi tihtawp leh a ni,” a ti. CBI te General Consent pek hi a that leh that loh chu a thlirtu ngaihdana innghat a ni tih pawh sawiin, “Chutihlai chuan sawrkar in a duh anih phawt chuan General Consent hi a pe thei a ni,” a ti bawk.", "summary": "CBI General Consent pek chungchang la sawi zui zel. Aizawl Press Club-a thuthar thehdarhtute an kawmna ah MPCC Vigilance Cell chuan MPF hruaitute hnena Chief Minister Lalduhoma'n CBI hnenah 'ram dan tharin a phut ang thlapin General Consent kan pe' tia a sawi chungchangah Bharatiya Nyaya Sanhita, 2023 nia a lan thu sawiin, CBI Consent pek chungchang ah he dan thar hian engmah phut a nei lo a, \"ZPM sawrkarin remtihna thar an pek July ni 1-a Mizoram Gazette Notification a an chhuah ah pawh he ‘dan thar’ hi sawi lan a ni lo niin an sawi a. “ZPM ten CBI hnena General Consent kan pe an tih leh MNF Sawrkar kalta in Partial Consent an pek khan danglamna a nei lo,” an ti a ni. PC Party President Vanlalruata pawhin Aizawla an party office ah CBI te hi tun dinhmunah General Consent hi pek an nih loh thu a sawi bawk. “ZPM sawrkar chuan General Consent an pek chungchang thu insawitheih nan an hmang a mahse kumin june 27 khan tihtawp leh a ni a ti. Chutihlai chuan sawrkar in a duh anih phawt chuan General Consent hi a pe thei a ni,” a ti bawk." }, { "summarization_id": "102", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_26.1.25", "original_text": "MLA Trophy Inter-School Challenge 2024 neih a ni Serchhip Bial chhunga zirna In hrang hranga zirlaite tana intihsiakna, ‘MLA Trophy Inter-School Challenge-2024’ chu nimin khan Govt. High School Serchhip leh Govt. Higher Secondary School Serchhip-ah te neih a ni. Serchhip Teachers Association (STA) in an kum 50-na, Golden Jubilee lawmna puala an buatsaih 26-Serchhip (ST) A/C huamchhunga zirlaite tana an zirlai kawng hrang hranga inelna, ‘MLA Trophy Inter-School Challenge-2024’ ah hian Primary School atanga DIET/College zirlaite thlenga inelna siam niin Category 7-ah inelna hi neih a ni a, Primary School Section-ah zirlai 28, Middle School Section-ah zirlai 28, High School Section-ah zirlai 36, Higher Secondary School Section-ah zirlai 34 leh College leh DIET Section-ah zirlai 24, an vaiin zirlai 150 an tel a, Primary leh Middle School Section-ah hian sawrkar School leh Sawrkar School ni lo te chu Category hran ah inelna hi buatsaih sak an ni. He intihsiakna ah hian Category hrang hrangah zirlaite hian an zirlai Subject hrang hrang atanga zawhna siam te chu hun bituk siamin an chhang a, hei hi an zirlai-a hmasawnna an neih zel theih nana ruahman niin Category hrang hrangah hian lawmman siam a ni dawn a, he intihsiakna a lawmman te hi Bialtu MLA leh Chief Minister Lalduhoma chuan tum sakin hun remchang ah result puangin lawmman sem a ni ang. MLA Trophy Inter-School Challenge hi nikum lamah hlawhtling taka neih a lo ni tawh bawk a ni.", "summary": "MLA Trophy Inter-School Challenge 2024 neih a ni Serchhip Teachers Association in kum 50 na lawmna pualin Serchhip Bial chhungah Zirlaite tan intihsiakna Govt High School leh Higher Secondary School Serchhip ah te neih a ni. He inelnaah hian category 7 a awm a, Primary Section ah zirlai 28, Middle ah 28, High School ah 36, Higher ah 34 leh College leh DIET Section ah 24 an vaiin 150 an tel. Zirlaiten an zirlai subject hrang hrang atanga zawhna an siam hmanga inelna niin lawmman hi Bialtu MLA leh CM chuan an tumsak." }, { "summarization_id": "103", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22371", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan district headquarters thar pathum - Hnahthial, Khawzawl leh Saituala deputy commissioner (DC) turte a ruat a, bawrhsap tharte chu an hna thar zawm nghal tura tih an ni.Hun rei tak chhung district thar duha lo beisei tawhte'n district an han nei ta hi an lawmpuiawm a, district-in a ken tel hamṭhatna hrang hrangte pawh an dawng tel nghal dawn niin a lang. Mizoramah mipui nuai 10 vel kan cheng chungin tunah chuan district 11 kan nei ta a ni ber a, chawh rualin district pakhatah mi nuai khat pawh kan cheng dawn ta lo tihna a ni.Engpawhnise district thar chungchang hi chu politics-a thu inchuh lian tak a nih tel avangin thlir dan a inang thei dawn lo a, district ṭhuthmun khua leh a chehvel tan chuan hei aia lawmna sang zawk hi a tam hauh lo ang. Tunah chuan sorkarin DC thar a ruat ta a, DC a dah tharte hi an hna zawm nghal tura tih an ni a, chumi zawmzia chu heng district thar pathumte hian DC chu an nei ta.Chutihlaia ngaihtuah tithui zawk erawh chu heng DC-te hian an rorel chin tur ramri (boundary) hi an hria em, tih hi a ni. Khawi district thar mah hi ramri tihchian a la ni lo a, an huam chhung tur anga lang khaw ṭhenkhatin an duh loh thute an chhuah a, district danga awm mek khaw ṭhenkhatin district thar tura beh an duh zawk thute an chhuah ve mek bawk.Entirna'n Thing­sulthliah Village Council, tlawmngai pawl leh political party zawng zawngte chuan chief minister, an bialtu MLA leh chief secretary hnenah Sai­tual district-a awm an duh loh thu an thlen tawh. Tunah hian Thingsulthliahah hian eng thil emaw thleng ta se, Aizawl DC hmalakna tur nge Saitual DC hmalakna tur ni ta ang? Sorkarin DC thar a dah tawh a, a hnathawhna tur huam chin tal thliar fel loa a dah hi chu a tihfel tur tifel hmasa loa kalpui a ang lek lek a, heti lo deuha rorel theih hi a nih ngei hmel si a. Mizoram sorkar chuan district headquarters thar pathum - Hnahthial, Khawzawl leh Saituala deputy commissioner (DC) turte a ruat a, bawrhsap tharte chu an hna thar zawm nghal tura tih an ni.Hun rei tak chhung district thar duha lo beisei tawhte'n district an han nei ta hi an lawmpuiawm a, district-in a ken tel hamṭhatna hrang hrangte pawh an dawng tel nghal dawn niin a lang. Mizoramah mipui nuai 10 vel kan cheng chungin tunah chuan district 11 kan nei ta a ni ber a, chawh rualin district pakhatah mi nuai khat pawh kan cheng dawn ta lo tihna a ni.Engpawhnise district thar chungchang hi chu politics-a thu inchuh lian tak a nih tel avangin thlir dan a inang thei dawn lo a, district ṭhuthmun khua leh a chehvel tan chuan hei aia lawmna sang zawk hi a tam hauh lo ang. Tunah chuan sorkarin DC thar a ruat ta a, DC a dah tharte hi an hna zawm nghal tura tih an ni a, chumi zawmzia chu heng district thar pathumte hian DC chu an nei ta.Chutihlaia ngaihtuah tithui zawk erawh chu heng DC-te hian an rorel chin tur ramri (boundary) hi an hria em, tih hi a ni. Khawi district thar mah hi ramri tihchian a la ni lo a, an huam chhung tur anga lang khaw ṭhenkhatin an duh loh thute an chhuah a, district danga awm mek khaw ṭhenkhatin district thar tura beh an duh zawk thute an chhuah ve mek bawk.Entirna'n Thing­sulthliah Village Council, tlawmngai pawl leh political party zawng zawngte chuan chief minister, an bialtu MLA leh chief secretary hnenah Sai­tual district-a awm an duh loh thu an thlen tawh. Tunah hian Thingsulthliahah hian eng thil emaw thleng ta se, Aizawl DC hmalakna tur nge Saitual DC hmalakna tur ni ta ang? Sorkarin DC thar a dah tawh a, a hnathawhna tur huam chin tal thliar fel loa a dah hi chu a tihfel tur tifel hmasa loa kalpui a ang lek lek a, heti lo deuha rorel theih hi a nih ngei hmel si a. Mizoram sorkar chuan district headquarters thar pathum - Hnahthial, Khawzawl leh Saituala deputy commissioner (DC) turte a ruat a, bawrhsap tharte chu an hna thar zawm nghal tura tih an ni. Hun rei tak chhung district thar duha lo beisei tawhte'n district an han nei ta hi an lawmpuiawm a, district-in a ken tel hamṭhatna hrang hrangte pawh an dawng tel nghal dawn niin a lang. Mizoramah mipui nuai 10 vel kan cheng chungin tunah chuan district 11 kan nei ta a ni ber a, chawh rualin district pakhatah mi nuai khat pawh kan cheng dawn ta lo tihna a ni. Engpawhnise district thar chungchang hi chu politics-a thu inchuh lian tak a nih tel avangin thlir dan a inang thei dawn lo a, district ṭhuthmun khua leh a chehvel tan chuan hei aia lawmna sang zawk hi a tam hauh lo ang. Tunah chuan sorkarin DC thar a ruat ta a, DC a dah tharte hi an hna zawm nghal tura tih an ni a, chumi zawmzia chu heng district thar pathumte hian DC chu an nei ta. Chutihlaia ngaihtuah tithui zawk erawh chu heng DC-te hian an rorel chin tur ramri (boundary) hi an hria em, tih hi a ni. Khawi district thar mah hi ramri tihchian a la ni lo a, an huam chhung tur anga lang khaw ṭhenkhatin an duh loh thute an chhuah a, district danga awm mek khaw ṭhenkhatin district thar tura beh an duh zawk thute an chhuah ve mek bawk. Entirna'n Thing­sulthliah Village Council, tlawmngai pawl leh political party zawng zawngte chuan chief minister, an bialtu MLA leh chief secretary hnenah Sai­tual district-a awm an duh loh thu an thlen tawh. Tunah hian Thingsulthliahah hian eng thil emaw thleng ta se, Aizawl DC hmalakna tur nge Saitual DC hmalakna tur ni ta ang? Sorkarin DC thar a dah tawh a, a hnathawhna tur huam chin tal thliar fel loa a dah hi chu a tihfel tur tifel hmasa loa kalpui a ang lek lek a, heti lo deuha rorel theih hi a nih ngei hmel si a.", "summary": "Mizoram sorkar chuan district headquarters thar pathum - Hnahthial, Khawzawl leh Saituala deputy commissioner (DC) turte a ruat a, bawrhsap tharte chu an hna thar zawm nghal tura tih an ni. District thar a awm hi an lawmpuiawm hle. Mizoram mipui nuai 10 vel kan cheng chungin district 11 kan nei ta a ni ber a, chawh rualin district pakhatah mi nuai khat pawh kan cheng dawn lo tihna a ni. Thlir dan a inang lo a, District thuthmun khua leh a chhehvel tan chuan hei aia thu lawmawm a awm lo ang. Tunah chuan sorkarin DC thar a ruat a, heng DC te hian rorel chin tur ramri an hria em tih hi zawhna a ni. Khawi district mah hi ramri tihchian a la awm lo, an huam chin tur khaw thenkhatin an duh loh thu te an sawi a, district danga awm khaw thenkhatin district thar an duh zawk thu an sawi bawk. Thingsulthliah chuan CM leh an bialtu MLA hnenah Saitual district a awm an duh loh thu an thlen tawh. Thingsulthliahah hian eng emaw thleng se eng district hmalakna tur nge ni ang? district huam chin hi tihfel a tul hmasa khawp mai. Heti lo deuha rorel theih hi a nih ngei hmel si a." }, { "summarization_id": "104", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20067", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "MZP sub-headquarters, Tlabung chuan thuchhuah siamin, National Highway no. 302, Tlabung leh Lunglei inkar kawngpui chu siam zawh a nih aṭanga thla ngaah a chhe leh tawh hle tih an tarlang a, a rang lama siam ṭha leh thuai turin PWD an phût.Tun hnaia Mizorama kan hriat zing tak chu kawngpui chhiat thu a ni. Kum 2017 leh 2018-a mipui phunna lian ber chu kawng chhe lutuk a ni a, khaw ṭhenkhat phei chu tlawhpawh hleihtheih loh khawp­in kawng a chhia a, a chhiat vanglai phei chuan district ṭhenkhatah motor lian pawh a lut hleithei lo a nih kha.Sorkar thar kan nei ta a, chu sorkar tharin hmathar a lakna langsar chu kawngpui thawm ṭhat a ni. Hnathawhna tur sum a awm sa a, sorkar hmasa lamin pawisa hman bân an neih nual avangin sorkar tharin ṭangkai takin a hmang zui a, Mizorama kawngpui chhe zuallaite chu an thawm ṭha nghal zung zung a ni.Sorkar tih tur chu kawngpui siam a, tui in tur pek a, hriselna lama inenkawlna ṭha ngaihtuah a, mipuite nitin mamawh tur pek a ni a; heng thilte a tih loh hian a tih tur ti lo a ni a, heng thilte a tih avanga han uan chiamna tur a awm lo - state dangah chuan ngaia an neih thil a ni. Mizoram erawh kan dinhmun a lo hniam hman em avangin sorkar thar chuan sorkar hmasa pawisa hman bâng hmanga a kawngpui thawm ṭhatte chu a uanpui chiam a ni ber a, kawngpui zawng zawng siam ṭhat an nih thute an aupui mai bakah Assembly House-ah hian lawm­thu sawinate an nei hman.Kum khat pawh sorkarna vawnfung an chelh hmain kawng­pui chhia bawkin a rawn ûm ve leh ta a, hman ni lawka uang taka an kawng siam thu an sawilaiin kawngpui chhia avangin truck an ding a, tunah MZP lam an au chhuak leh ta.Engpawhnise kan ram sik leh sa, ruah tlak dan, a chheng chhiat dante thlir hian state dang kawngpuite nena khaikhin theih a ni kher lo thei a; nimahsela heti tak maia kan kawngpui tlo loh chhan te, siam leh thawm ṭhat loha hnutchhiah a nih chhante hi chhui chhuah a, a mawhphurtute chunga dan anga thil kalpui hi a hun tawh ngawt mai. MZP sub-headquarters, Tlabung chuan thuchhuah siamin, National Highway no. 302, Tlabung leh Lunglei inkar kawngpui chu siam zawh a nih aṭanga thla ngaah a chhe leh tawh hle tih an tarlang a, a rang lama siam ṭha leh thuai turin PWD an phût.Tun hnaia Mizorama kan hriat zing tak chu kawngpui chhiat thu a ni. Kum 2017 leh 2018-a mipui phunna lian ber chu kawng chhe lutuk a ni a, khaw ṭhenkhat phei chu tlawhpawh hleihtheih loh khawp­in kawng a chhia a, a chhiat vanglai phei chuan district ṭhenkhatah motor lian pawh a lut hleithei lo a nih kha.Sorkar thar kan nei ta a, chu sorkar tharin hmathar a lakna langsar chu kawngpui thawm ṭhat a ni. Hnathawhna tur sum a awm sa a, sorkar hmasa lamin pawisa hman bân an neih nual avangin sorkar tharin ṭangkai takin a hmang zui a, Mizorama kawngpui chhe zuallaite chu an thawm ṭha nghal zung zung a ni.Sorkar tih tur chu kawngpui siam a, tui in tur pek a, hriselna lama inenkawlna ṭha ngaihtuah a, mipuite nitin mamawh tur pek a ni a; heng thilte a tih loh hian a tih tur ti lo a ni a, heng thilte a tih avanga han uan chiamna tur a awm lo - state dangah chuan ngaia an neih thil a ni. Mizoram erawh kan dinhmun a lo hniam hman em avangin sorkar thar chuan sorkar hmasa pawisa hman bâng hmanga a kawngpui thawm ṭhatte chu a uanpui chiam a ni ber a, kawngpui zawng zawng siam ṭhat an nih thute an aupui mai bakah Assembly House-ah hian lawm­thu sawinate an nei hman.Kum khat pawh sorkarna vawnfung an chelh hmain kawng­pui chhia bawkin a rawn ûm ve leh ta a, hman ni lawka uang taka an kawng siam thu an sawilaiin kawngpui chhia avangin truck an ding a, tunah MZP lam an au chhuak leh ta.Engpawhnise kan ram sik leh sa, ruah tlak dan, a chheng chhiat dante thlir hian state dang kawngpuite nena khaikhin theih a ni kher lo thei a; nimahsela heti tak maia kan kawngpui tlo loh chhan te, siam leh thawm ṭhat loha hnutchhiah a nih chhante hi chhui chhuah a, a mawhphurtute chunga dan anga thil kalpui hi a hun tawh ngawt mai. MZP sub-headquarters, Tlabung chuan thuchhuah siamin, National Highway no. 302, Tlabung leh Lunglei inkar kawngpui chu siam zawh a nih aṭanga thla ngaah a chhe leh tawh hle tih an tarlang a, a rang lama siam ṭha leh thuai turin PWD an phût. Tun hnaia Mizorama kan hriat zing tak chu kawngpui chhiat thu a ni. Kum 2017 leh 2018-a mipui phunna lian ber chu kawng chhe lutuk a ni a, khaw ṭhenkhat phei chu tlawhpawh hleihtheih loh khawp­in kawng a chhia a, a chhiat vanglai phei chuan district ṭhenkhatah motor lian pawh a lut hleithei lo a nih kha. Sorkar thar kan nei ta a, chu sorkar tharin hmathar a lakna langsar chu kawngpui thawm ṭhat a ni. Hnathawhna tur sum a awm sa a, sorkar hmasa lamin pawisa hman bân an neih nual avangin sorkar tharin ṭangkai takin a hmang zui a, Mizorama kawngpui chhe zuallaite chu an thawm ṭha nghal zung zung a ni. Sorkar tih tur chu kawngpui siam a, tui in tur pek a, hriselna lama inenkawlna ṭha ngaihtuah a, mipuite nitin mamawh tur pek a ni a; heng thilte a tih loh hian a tih tur ti lo a ni a, heng thilte a tih avanga han uan chiamna tur a awm lo - state dangah chuan ngaia an neih thil a ni. Mizoram erawh kan dinhmun a lo hniam hman em avangin sorkar thar chuan sorkar hmasa pawisa hman bâng hmanga a kawngpui thawm ṭhatte chu a uanpui chiam a ni ber a, kawngpui zawng zawng siam ṭhat an nih thute an aupui mai bakah Assembly House-ah hian lawm­thu sawinate an nei hman. Kum khat pawh sorkarna vawnfung an chelh hmain kawng­pui chhia bawkin a rawn ûm ve leh ta a, hman ni lawka uang taka an kawng siam thu an sawilaiin kawngpui chhia avangin truck an ding a, tunah MZP lam an au chhuak leh ta. Engpawhnise kan ram sik leh sa, ruah tlak dan, a chheng chhiat dante thlir hian state dang kawngpuite nena khaikhin theih a ni kher lo thei a; nimahsela heti tak maia kan kawngpui tlo loh chhan te, siam leh thawm ṭhat loha hnutchhiah a nih chhante hi chhui chhuah a, a mawhphurtute chunga dan anga thil kalpui hi a hun tawh ngawt mai.", "summary": "MZP sub-headquarters, Tlabung chuan thuchhuah siamin, National Highway no. 302, Tlabung leh Lunglei inkar kawngpui chu siam zawh a nih aṭanga thla ngaah a chhe leh tawh hle tih an tarlang a, a rang lama siam ṭha leh thuai turin PWD an phût.Tun hnaia Mizorama kan hriat zing tak chu kawngpui chhiat thu a ni. Tun hma pawhin kawng chhia vangin kan phun nasa em em a, sorkar thar kan nei ta a, a hmalakna langsar tak chu kawngpui thawn that a ni. Hnathawhna tur sum a awm sa a, sorkar hmasa in hman ban an neih nual avangin sorkar tharin tangkai takin a hmang zui a, Mizorama kawngpui chhe zuallaite chh an thawm tha nghal zung zung a ni. Sorkar tih tur chu kawngpui siam a, tui in tur pek leh mipuite nitin mamawh pek a ni a, heng thil a tih hian a tih tur a tive a ni mai, state dangah chuan ngaia an neih thil a ni. Kum khat pawh sorkarna an chelh hmain kawngpui chhia bawkin a rawn um a, kawng siam thu an sawilaiin kawngpui chhia avangin truck an ding a, tunah MZP lam an auchhuak leh ta. Kan ram leilung leh sik leh sa hi state dang nena khaikhin theih a ni vak lo a, mahse he ti tak maia kawngpui tlo loh chhan hi chhui chhuah a, mawhphurtute chunga dan anga thil kalpui a hun tawh ngawt mai." }, { "summarization_id": "105", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17678", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "Chief minister hoa tun hnaia council of ministers ṭhukhawm chuan, Tripura-a awm mek Mizoram Bru-te Mizorama lak let hna rêng reng chu November 30, 2019 hnuah chuan tihtawp vek tawh turin an rêl.Mizorama awm ṭhin Bru-te anmahni duh thu ngeiin Tripura-ah an pem a, an pem chhan an sawi dan chu anni lam sawi leh Mizoram lama Mizote sawi dan a inang lo thei ang. Engpawhnise sorkar laipuiin ṭhangkhat lian zet a thlawnin a chawm tawh a, tunah erawh chuan sorkar laipui pawhin a thlawna an chawm hi tihtawp an tum ta.Bru zingah Mizorama kir duh eng emaw zat an awm a, tunah pawh an lo kir tawh. Chutihlaiin kir duh lo pawh ni satliah lo, Mizorama kir duh ngei ngeite pawh tibuai a, an tana harsatna siam duh an awm hi a vanduaithlak hle.A hre deuhte sawi dan phei chuan Bru zinga lo kir duhte tan khulaia an hruaitu bawrten harsatna an siam ṭhin a, heng hruaitute hi hun rei tak chhung a thlawna engkim dawng a, sorkar laipui sum hmanga inti milian tawh ang hialin an sawi a; Mizorama an kir chuan an hamṭhatna dawn ṭhinte a bo zo dawn niin a lang.Bru hruaitute chet dana an puh hi a dik famkim lo deuh a nih pawhin a dik thui hlein a rinawm. Lo kir tura ruahmanna a awm apiangin harsatna an siam ziah a, thil khirh­khan tak tak an phut a, hruai kir tuma rua­hmanna awm pawh a tlawlh leh nge nge ṭhin.Tunah erawh chuan sorkar laipui pawhin thil awm dan a hre chiang tawh niin a lang. NGO-te pawhin kawng hrang hrangin an sawm tawh a, Mizoram sorkar lamin thutlukna an lo siam bawk nen, Bru hruaikir tumna hi tun hi a tawpna ni thei se. Bru chungchangah hian sorkarin thuchhuah a nei nual tawh a, tun hi a tawpna ni ngei tawh rawh se. Chief minister hoa tun hnaia council of ministers ṭhukhawm chuan, Tripura-a awm mek Mizoram Bru-te Mizorama lak let hna rêng reng chu November 30, 2019 hnuah chuan tihtawp vek tawh turin an rêl.Mizorama awm ṭhin Bru-te anmahni duh thu ngeiin Tripura-ah an pem a, an pem chhan an sawi dan chu anni lam sawi leh Mizoram lama Mizote sawi dan a inang lo thei ang. Engpawhnise sorkar laipuiin ṭhangkhat lian zet a thlawnin a chawm tawh a, tunah erawh chuan sorkar laipui pawhin a thlawna an chawm hi tihtawp an tum ta.Bru zingah Mizorama kir duh eng emaw zat an awm a, tunah pawh an lo kir tawh. Chutihlaiin kir duh lo pawh ni satliah lo, Mizorama kir duh ngei ngeite pawh tibuai a, an tana harsatna siam duh an awm hi a vanduaithlak hle.A hre deuhte sawi dan phei chuan Bru zinga lo kir duhte tan khulaia an hruaitu bawrten harsatna an siam ṭhin a, heng hruaitute hi hun rei tak chhung a thlawna engkim dawng a, sorkar laipui sum hmanga inti milian tawh ang hialin an sawi a; Mizorama an kir chuan an hamṭhatna dawn ṭhinte a bo zo dawn niin a lang.Bru hruaitute chet dana an puh hi a dik famkim lo deuh a nih pawhin a dik thui hlein a rinawm. Lo kir tura ruahmanna a awm apiangin harsatna an siam ziah a, thil khirh­khan tak tak an phut a, hruai kir tuma rua­hmanna awm pawh a tlawlh leh nge nge ṭhin.Tunah erawh chuan sorkar laipui pawhin thil awm dan a hre chiang tawh niin a lang. NGO-te pawhin kawng hrang hrangin an sawm tawh a, Mizoram sorkar lamin thutlukna an lo siam bawk nen, Bru hruaikir tumna hi tun hi a tawpna ni thei se. Bru chungchangah hian sorkarin thuchhuah a nei nual tawh a, tun hi a tawpna ni ngei tawh rawh se. Chief minister hoa tun hnaia council of ministers ṭhukhawm chuan, Tripura-a awm mek Mizoram Bru-te Mizorama lak let hna rêng reng chu November 30, 2019 hnuah chuan tihtawp vek tawh turin an rêl. Mizorama awm ṭhin Bru-te anmahni duh thu ngeiin Tripura-ah an pem a, an pem chhan an sawi dan chu anni lam sawi leh Mizoram lama Mizote sawi dan a inang lo thei ang. Engpawhnise sorkar laipuiin ṭhangkhat lian zet a thlawnin a chawm tawh a, tunah erawh chuan sorkar laipui pawhin a thlawna an chawm hi tihtawp an tum ta. Bru zingah Mizorama kir duh eng emaw zat an awm a, tunah pawh an lo kir tawh. Chutihlaiin kir duh lo pawh ni satliah lo, Mizorama kir duh ngei ngeite pawh tibuai a, an tana harsatna siam duh an awm hi a vanduaithlak hle. A hre deuhte sawi dan phei chuan Bru zinga lo kir duhte tan khulaia an hruaitu bawrten harsatna an siam ṭhin a, heng hruaitute hi hun rei tak chhung a thlawna engkim dawng a, sorkar laipui sum hmanga inti milian tawh ang hialin an sawi a; Mizorama an kir chuan an hamṭhatna dawn ṭhinte a bo zo dawn niin a lang. Bru hruaitute chet dana an puh hi a dik famkim lo deuh a nih pawhin a dik thui hlein a rinawm. Lo kir tura ruahmanna a awm apiangin harsatna an siam ziah a, thil khirh­khan tak tak an phut a, hruai kir tuma rua­hmanna awm pawh a tlawlh leh nge nge ṭhin. Tunah erawh chuan sorkar laipui pawhin thil awm dan a hre chiang tawh niin a lang. NGO-te pawhin kawng hrang hrangin an sawm tawh a, Mizoram sorkar lamin thutlukna an lo siam bawk nen, Bru hruaikir tumna hi tun hi a tawpna ni thei se. Bru chungchangah hian sorkarin thuchhuah a nei nual tawh a, tun hi a tawpna ni ngei tawh rawh se.", "summary": "Chief minister hoa tun hnaia council of ministers ṭhukhawm chuan, Tripura-a awm mek Mizoram Bru-te Mizorama lak let hna rêng reng chu November 30, 2019 hnuah chuan tihtawp vek tawh turin an rêl. Mizoramah awm thin Bru fe hi anmahni duh thu ngeiin Tripura-ah an pem a, sorkar laipuiin a thlawna an lo chawm char charna hi tih tawp a tum ta. Bru zingah lo kir duh an awm nual a, tunah pawh an lo kir tawh. Thenkhat kir duh lo pawh ni satliah lo, a rawn kir duh ngei ngei pawh tibuai an awm hi a vanduaithlak hle. Lo kir tura ruahmanna a awm apiangin harsatna an siam ziah a, thul khirhkhan tak tak an phut a, hruai kir tuma ruahmanna awm pawh a tlawlh leh ngei nge thin. Tunah erawh chuan sorkar laipui pawhin thil awm dan a hre chiang tawh niin a lang. Bru hruaikir tumna hi tun hi a tawpna ni rawh se." }, { "summarization_id": "106", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9987", "file_name": "H-233-15/02/2025-ramri venbûk kang hi", "original_text": "Zawlnuam Vengpui Village Task Force-in Covid-19 kaih­hnawiha ramria vênbûk an siam chu a kâng a. Tripura-a Bru-te'n an hâl nia hriain an thinrim thu, Vengpui VLTF chuan an tarlang a, \"Vengpui  VLTF ramri vênbûk, Tripura Tuikukte'n an hâl hi kan thin a rim tak zet a, ramri rawn kân rêng rêng dim an ni tawh lo ang, an chungah eng pawh thleng se an cho chhuaha ngaih tur a ni ang,\" an ti a; vênbûk hâl a nih chungchang chu thuneitu hnenah thlen a nih tur thu leh Mok kàia duty post hi sak ṭhat leh tur a nih thu sawiin, Zawlpui kawngah ngawrh lehzuala duty tur an indah dawn tih an sawi.Mizoram leh a chhunga chengte kan him theihna turin khaw hrang hrangin Mizoram ramri an veng a, patlingin hna ṭhulhin ramri ven hna an thawk ṭhin. Hetihlaia ramri venna tura sak bûk hal a ni hi a thinurthlak takzet a, a haltu hi state pawn lam mi an nih phei chuan a thinurthlak lehzual a ni.Ramri venbuk hi a nihna takah chuan Mizoram chhunga cheng zawng zawng tana pawimawh a ni a, he state chhunga cheng hnam hrang hrangte Covid-19 laka an him theihna tura sak a ni. Mizo mipuite ṭhahnemngai tak leh inlungrual taka kan thawhho laia state pawn lam mi Bru-te'n he ramri venbuk hi an lo hal tak tak a nih ngai chuan Mizoram leh Mizo mipuite lakah hian thupha an chawi ngei tur a ni.Kan ram chhunga thil thleng ṭhenkhat social media-a lang kan chaiin kan sawi hut hut a, Mizo leh Mizo inkara buaina tenau deuhte khelin mipui nawlpuiin kan ngaihven ṭhin. Hetihlai hian kan ramri venhimna tura buk sak Tripura lama Bru-te ni ngeia ngaihin an hal thawm hian social media a luah mang der lo!Mizote'n mahni ram leh hnam kan ngaih pawimawh a, keimahni leh keimahni inkara thil thleng lian tham pawh ni lo aia ramri a thil duhawm lo thleng kan ngaihven zawk hi a pawimawh a, mipui nawlpui piah lamah sorkar pawh a chet chhuah a ṭul.Mizoram leh a chhunga chengte kan him tlan theihna tura ramri venbuk haltu hi khawi hmuna cheng pawh ni se, eng hnam pawh ni se man chhuah an nih ngei theihna turin sorkarin ke a pên a ngai a ni. Zawlnuam Vengpui Village Task Force-in Covid-19 kaih­hnawiha ramria vênbûk an siam chu a kâng a. Tripura-a Bru-te'n an hâl nia hriain an thinrim thu, Vengpui VLTF chuan an tarlang a, \"Vengpui  VLTF ramri vênbûk, Tripura Tuikukte'n an hâl hi kan thin a rim tak zet a, ramri rawn kân rêng rêng dim an ni tawh lo ang, an chungah eng pawh thleng se an cho chhuaha ngaih tur a ni ang,\" an ti a; vênbûk hâl a nih chungchang chu thuneitu hnenah thlen a nih tur thu leh Mok kàia duty post hi sak ṭhat leh tur a nih thu sawiin, Zawlpui kawngah ngawrh lehzuala duty tur an indah dawn tih an sawi.Mizoram leh a chhunga chengte kan him theihna turin khaw hrang hrangin Mizoram ramri an veng a, patlingin hna ṭhulhin ramri ven hna an thawk ṭhin. Hetihlaia ramri venna tura sak bûk hal a ni hi a thinurthlak takzet a, a haltu hi state pawn lam mi an nih phei chuan a thinurthlak lehzual a ni.Ramri venbuk hi a nihna takah chuan Mizoram chhunga cheng zawng zawng tana pawimawh a ni a, he state chhunga cheng hnam hrang hrangte Covid-19 laka an him theihna tura sak a ni. Mizo mipuite ṭhahnemngai tak leh inlungrual taka kan thawhho laia state pawn lam mi Bru-te'n he ramri venbuk hi an lo hal tak tak a nih ngai chuan Mizoram leh Mizo mipuite lakah hian thupha an chawi ngei tur a ni.Kan ram chhunga thil thleng ṭhenkhat social media-a lang kan chaiin kan sawi hut hut a, Mizo leh Mizo inkara buaina tenau deuhte khelin mipui nawlpuiin kan ngaihven ṭhin. Hetihlai hian kan ramri venhimna tura buk sak Tripura lama Bru-te ni ngeia ngaihin an hal thawm hian social media a luah mang der lo!Mizote'n mahni ram leh hnam kan ngaih pawimawh a, keimahni leh keimahni inkara thil thleng lian tham pawh ni lo aia ramri a thil duhawm lo thleng kan ngaihven zawk hi a pawimawh a, mipui nawlpui piah lamah sorkar pawh a chet chhuah a ṭul.Mizoram leh a chhunga chengte kan him tlan theihna tura ramri venbuk haltu hi khawi hmuna cheng pawh ni se, eng hnam pawh ni se man chhuah an nih ngei theihna turin sorkarin ke a pên a ngai a ni. Zawlnuam Vengpui Village Task Force-in Covid-19 kaih­hnawiha ramria vênbûk an siam chu a kâng a. Tripura-a Bru-te'n an hâl nia hriain an thinrim thu, Vengpui VLTF chuan an tarlang a, \"Vengpui  VLTF ramri vênbûk, Tripura Tuikukte'n an hâl hi kan thin a rim tak zet a, ramri rawn kân rêng rêng dim an ni tawh lo ang, an chungah eng pawh thleng se an cho chhuaha ngaih tur a ni ang,\" an ti a; vênbûk hâl a nih chungchang chu thuneitu hnenah thlen a nih tur thu leh Mok kàia duty post hi sak ṭhat leh tur a nih thu sawiin, Zawlpui kawngah ngawrh lehzuala duty tur an indah dawn tih an sawi. Mizoram leh a chhunga chengte kan him theihna turin khaw hrang hrangin Mizoram ramri an veng a, patlingin hna ṭhulhin ramri ven hna an thawk ṭhin. Hetihlaia ramri venna tura sak bûk hal a ni hi a thinurthlak takzet a, a haltu hi state pawn lam mi an nih phei chuan a thinurthlak lehzual a ni. Ramri venbuk hi a nihna takah chuan Mizoram chhunga cheng zawng zawng tana pawimawh a ni a, he state chhunga cheng hnam hrang hrangte Covid-19 laka an him theihna tura sak a ni. Mizo mipuite ṭhahnemngai tak leh inlungrual taka kan thawhho laia state pawn lam mi Bru-te'n he ramri venbuk hi an lo hal tak tak a nih ngai chuan Mizoram leh Mizo mipuite lakah hian thupha an chawi ngei tur a ni. Kan ram chhunga thil thleng ṭhenkhat social media-a lang kan chaiin kan sawi hut hut a, Mizo leh Mizo inkara buaina tenau deuhte khelin mipui nawlpuiin kan ngaihven ṭhin. Hetihlai hian kan ramri venhimna tura buk sak Tripura lama Bru-te ni ngeia ngaihin an hal thawm hian social media a luah mang der lo! Mizote'n mahni ram leh hnam kan ngaih pawimawh a, keimahni leh keimahni inkara thil thleng lian tham pawh ni lo aia ramri a thil duhawm lo thleng kan ngaihven zawk hi a pawimawh a, mipui nawlpui piah lamah sorkar pawh a chet chhuah a ṭul. Mizoram leh a chhunga chengte kan him tlan theihna tura ramri venbuk haltu hi khawi hmuna cheng pawh ni se, eng hnam pawh ni se man chhuah an nih ngei theihna turin sorkarin ke a pên a ngai a ni.", "summary": "22nd September,2020 Covid-19 laka kan him tlan theihna turin ramri vênbûk hi Mizoram chhunga cheng zawng zawngte tana pawimawh tak a ni a.Kan him tlanna tur haider a,Zawlnuam Vengpui Village Task Force-ten ramri ven buk an siam,Tripuraa Bru-ten an halsak nia rin tur awmte hian thin a tirim takzet a.Vengpui VLTF-te chuan,\"Vengpui VLTF ramri venbuk,Tripura Tuikukten an hal hi kan thin a rim tak zet a,ramri rawn kân reng reng dim an ni tawh lo ang,an chungah eng pawh thleng se an cho chhuaha ngaih tur a ni ang,\" tiin thuchhuah an siam hial. Vênbûk hal a nih chungchang chu thuneitu hnenah thlen a, Mok kaia duty post hi sak ṭhaṭ leh vat tura tih niin,Zawlpui kawngah ngawrh lehzuala duty tur an indah dawn tih an sawi bawk. Ramria thil duhawm lo tak thleng chungchangah hian eng hnam pawh ni se man chhuah an nih ngei theihna turin sawrkarin ke a pên chhuah vat a ṭul." }, { "summarization_id": "107", "url": "https://theaizawlpost.org/state-assembly-in-forest-dan-thar-hman-loh-rel-dawn/", "file_name": "SMizo_20_19-02", "original_text": "India sawrkarin forest humhalh lai a duh dan anga hman theihna tur dan thar a siam chu Mizorama hman a nih lohna turin State Legislative Assembly chuan thu tihtluk a tum dawn nia sawi a ni.Centre For Enviroment and Social Justice (CESJ) Mizoram buatsaihin Inrinni khan Forest Conservation and Biological Diversity (Amendment) Act 2023 hnuaiah India danpuia awm Article 371G-in Mizoram a hum thei dawn em, tih zirho a ni a. Indian Forest Service (Rtd) Lalthlamuana Pachuau chuan Forest Conservation & Biological Diversity (FC&BD) Amendment Act hi a sawifiah a. Jawaharlal Nehru University Delhi atanga Article 371G chungchanga Ph.D zo Dr Joseph Lalfakzuala chuan Article 371G a sawifiah bawk. He hun hmanpuitu Mizoram MP K Vanlalvena chuan ramngaw chu khawvel hmundangte neih ve loh Mizoramin kan neih rohlu a ni, tiin, kan ramngaw zau tak neih mek chu a humhalh kawngah mipui kan pawimawh tih a sawi. Forest Conservation Amendment Act 2023 chu a thlawp lo tih sawiin, Mizorama hmasawnna hrang hrang avanga kan ramngaw neih that sa vah chereu a ni tur chu a duh loh tih a sawi a ni. Senior advocate, chief minister legal adviser C Lalramzauva chuan Mizoram sawrkar ngaihdan leh tuna dan thar leh Article 371G inkungkaihna a sawi a. August 22 leh 23-a Mizoram Assembly thutkhawm hunah sawrkar chuan FC&BD Amendment Act 2023 hi Article 371G tlawhchhanin Mizorama hman a nih lohna tur resolution putluh an tum tih a sawi a ni. CESJ working chairman Vanramchhuangi chuan kan environment dimdawi nachang kan hriat loh avang leh sawrkarin environment humhim hi development a hmakhalh tir vangin kan environment-in a tuar tih a sawi a. Tunhnaia hmasawnna ruhrel lian hrang hrang, a bikin NHIDCL kawng laihin dan zawng zawng bawhchhiaa kan environment an tih chhiat dodal a nih mek laiin, centrala BJP sawrkar chuan FC&BD Amendment Act 2023 a pawm tih a sawi a ni. He dan siamthat hi Mizoram tan dan tha lo tak, ram neitu kan nihna min chhuhsak theihna leh kan environment tichhe vek thei a nih avangin Mizo mipuiin tangruala kan do a ngai tih sawiin, FC&BD Amendment Act dodal turin mipui, a bikin thalaiten hma la tura an ngen nasat avanga he zirhona hi buatsaih an nih thu a sawi. Academician, lawyer leh political party hrang hrang aiawhten FC&BD Amendment Act 2023 chu Mizoram tana a that loh dan an sawi ho zui a. He dan dolet tura tanrual a pawimawh zia, political party nihna dahthaa kohhran leh civil society nen kan zavaia tan ho tul zia bakah kan environment humhim tura hmasawnna awmzia dik tak kan ngaihtuah a ngai tih te an sawi a ni. -- Advertisement -- Forest dan siamthar hnuaia Mizorama himna tur ngaihtuaha kalkhawmten resolution pahnih an pawm: # Adviser to chief minister-in The Forest (Conservation) Amendment Act 2023 leh Biological Diversity (Amendment) Act 2023 hi Mizoramah kan hman ve lohna’n Mizoram State Legislative Assembly-ah pawm loh tur thu putluh an tum thu a sawi hi lawmawm kan ti hle. # The Forest (Conservation) Amendment Act 2023 leh Biological Diversity (Amendment) Act 2023 chungchangah Mizoram humhim a nih theihna’n a tul ang zela kohhran, civil society leh sawrkar tanghoa hma lak ni rawh se.", "summary": "India sawkarin forest humhalh lai a duh dan anga hman theihna tur dan Forest Conservation Amendment Act 2023 thar a siam chu Mizorama hman a nih lohna turin State Legislative assembly chuan thu tihtluk a tum dawn nia sawi a ni. CESJ Mizoram buasaihin he dan atang hian Aricle 371(G)-in min hum thei dawn em tih an zir ho a. Mithiam hrang hrang bak ah Mizoram MP K Vanlalvena ten thusawi in he hun hi an hmanpui a ni. Mizoram MP hian kan ramngaw te kan humhalh theih nan kan tanrual a ngaih thu sawiin, an dan thar siam chu a thlawp loh thu a sawi. Mizoram Assembly thutkhawm leh hmasa berah he dan hi Mizorama hman a nih lohna ur resolution put luh an tum. CESJ Chairman Vanramchhuangi chuan hmasawnna kan duh avangin kan environment in a tuar hle a, a bikin NHIDCL kawng laihin dan bawhchhia a environment a tihchhiat dodal mek anih laia, central sawrkar in hetiang dan a rawn siam hi thil tha lo tak ani ati. He dan dodal pui tur hian mipuite, kohhran leh sawrkar tanrual na a pawimawh hle a, a bik takin thalaite chu hma hruai turin a ngen a ni." }, { "summarization_id": "108", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/131413", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.25", "original_text": "April 25, 2015-ah Nepal ramah lirnghing na tak a thleng a, mi 2,000 dawnin nunna an chân a, hliam tam tak an awm. In tam tak a chhia a, kawngpui a khi chat a, inbiakpawhna a chhe tel a, khawvel ram hrang hrangin an ṭanpui nghal bawk. India ram hmun ṭhgenkhatah pawh lir hi a nghing a, nunna chân pawh eng emawzat an awm.Nepal-a lirnghing hian India ram chhung hmun ṭhen­khat a nghawng avang pawh a ni thei a, Mizoramah a darh chak hle. Tunlaiah inbiakpawh a awl­sam tawh a, mobile phone kaltlangin facebook, whatsapp, SMS leh kawng dangin thil a thehdarh zung zung theih tawh a, hei vang pawh hi a ni ang, Nepal lirnghing hian Mizoram a fan hneh hle a ni.He thil a thlen hnu lawk hian Mizote zingah insawiṭhaihna lam thehdarh a tam hle mai a, Mizo ṭawnga inziak thu mak tak tak hmuh tur a awm. Lir a nghin leh tur thute leh Mizoram ngei pawh a nghawng tur thute thlenga thehdarh pawl an awm a, a awih tawk an awm zel bawk.Hetianga thu belhchian dawl lo, mipui tichiai thei thehdarh hi a pawi takzet a, mi tam tak thlabarin a siam a ni. Hmun pakhata chhiatna a thlen avanga inralring tura inzirtir hi chu thil ṭha tak a ni ang a; nimahsela insawiṭhaih zawnga tih vak mai hi chu sim a hun tawh hle a ni. Mithiamte pawhin lirnghing tur hi an sawi lawk thei lo a, a hun leh hmun hi hriat theih a ni ngai lo, chutihlaia Mizorama lirnghin tur thu thehdarh a ni hi mi tam tak tihbuaina mai a ni a, a pawi hle a ni.Pathian thuah a ni emaw, khawvel thil thlengah pawh insawiṭhaih chin hi thil ṭha lo tak a ni. Inralring tura inzirtir leh inbuatsaih lawk tura inhrilh hi chu thil dang daih a ni a, insawiṭhaih zawnga thu thehdarh hi Mizote hian i sim ang u. April 25, 2015-ah Nepal ramah lirnghing na tak a thleng a, mi 2,000 dawnin nunna an chân a, hliam tam tak an awm. In tam tak a chhia a, kawngpui a khi chat a, inbiakpawhna a chhe tel a, khawvel ram hrang hrangin an ṭanpui nghal bawk. India ram hmun ṭhgenkhatah pawh lir hi a nghing a, nunna chân pawh eng emawzat an awm.Nepal-a lirnghing hian India ram chhung hmun ṭhen­khat a nghawng avang pawh a ni thei a, Mizoramah a darh chak hle. Tunlaiah inbiakpawh a awl­sam tawh a, mobile phone kaltlangin facebook, whatsapp, SMS leh kawng dangin thil a thehdarh zung zung theih tawh a, hei vang pawh hi a ni ang, Nepal lirnghing hian Mizoram a fan hneh hle a ni.He thil a thlen hnu lawk hian Mizote zingah insawiṭhaihna lam thehdarh a tam hle mai a, Mizo ṭawnga inziak thu mak tak tak hmuh tur a awm. Lir a nghin leh tur thute leh Mizoram ngei pawh a nghawng tur thute thlenga thehdarh pawl an awm a, a awih tawk an awm zel bawk.Hetianga thu belhchian dawl lo, mipui tichiai thei thehdarh hi a pawi takzet a, mi tam tak thlabarin a siam a ni. Hmun pakhata chhiatna a thlen avanga inralring tura inzirtir hi chu thil ṭha tak a ni ang a; nimahsela insawiṭhaih zawnga tih vak mai hi chu sim a hun tawh hle a ni. Mithiamte pawhin lirnghing tur hi an sawi lawk thei lo a, a hun leh hmun hi hriat theih a ni ngai lo, chutihlaia Mizorama lirnghin tur thu thehdarh a ni hi mi tam tak tihbuaina mai a ni a, a pawi hle a ni.Pathian thuah a ni emaw, khawvel thil thlengah pawh insawiṭhaih chin hi thil ṭha lo tak a ni. Inralring tura inzirtir leh inbuatsaih lawk tura inhrilh hi chu thil dang daih a ni a, insawiṭhaih zawnga thu thehdarh hi Mizote hian i sim ang u.", "summary": "-ah Nepal ramah lirnghing na tak a thleng a, mi 2,000 dawnin nunna an chân a, hliam tam tak an awm. Khawvel ram hrang hrangin an tanpui bawk. India ram hmun ṭhenkhatah pawh lir a nghing, Nepal lirnghing nghawng a ni thei. Tunlai inbiak pawhna a tha a, Mizoramah pawh a darh chak hle. He thil thlen hnuah Mizoramah insawithaihna a tam a, Mizoramah lirnghing ve vak tura sawi te, hetiang thu belhchian dawl lo hmanga thu post hi a pawi takzet. Inralring tur anga inzirtir chu a tha a, mahse insawithaih hi a tha lo a, sim vat tur a ni." }, { "summarization_id": "109", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/2001", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_6/2/25", "original_text": "Kum 2020-21 chhunga Mizoram budget tura ruahman cheng vbc. 10,715 chu Assembly House-ah Finance minister-in a pharh ta a, kum 2019-20 budget cheng vbc. 10,692.30 aiin vbc. 22.7 (0.21%)-in a tam zawk. Budget-ah hian sorkar hnathawk hlawh, pension hlawh, inrelbawlna etc. atana hman tur Revenue Expenditure chu 84.20% a ni.Mizoram budget thar hi kum hmasa lam aia a punna a tlem piah lamah kum danga kan pawisa dawn ṭhin aiin kawng tam takah kan dawng tlem zawk dawn. Finance changtu Chief Mi­nister chuan 14th Finance Commission thutlukna avangin budget hlâwk leh duhthusama ṭha a beisei theih loh thu a sawi.Thawh chhuah sawi tham kan neih si loh avangin sorkar tan sum hmuhna tur zawn thiam a ngai dawn a, he budget tharah hian state sorkara chhiah tling khawm State Own Tax Revenue (SOTR)aṭangin cheng vbc. 661.69 te, chhiah ni lo aṭanga sorkarin sum a hmuh State Own Non Tax Revenue (SONTR) aṭangin vbc. 583.07 leh, sorkar hnathawk leh cooperative society-te'n loan an rulhna Recovery of Loan & Advances aṭanga hmuh vbc. 41.06-te a ni. Hetia thlir thuak chuan sorkar hian khawiah ber emaw hi chuan chhiah a tipung ngei dawn niin a lang a, “Mipui nawlpui nghawng thilah nge chhiah hi an tihpun dawna hmun dangah?” tih hi zawhna chu a ni ang.Mizoram budget-a mangan­thlak ber ni ṭhin chu sorkar hnathawk hlawh leh an inenkawl­naa sum kal hnem lutuk hi a ni. He bud­get tharah hian sorkar hnathawk hlawh, pension hlawh leh department in­enkawlna senso tur (Revenue Expen­diture) atan cheng vbc. 9,021.90 ruahman a ni a, chu chu budget pumpui aṭangin 84.20% a tling. Heti a nih chuan hmasawnna atana sum hman tur hi a tlem tham hle tih a lang a, kan budget pumpui aṭanga 15% vel chauh hi.Mizoram budget pumpui hi kan thlir chuan ‘mipui chan tur’ han tih mai hi sawi tham a awm lo a, sorkar inrelbawlna lamah kan sum a kal fai deuh vek dawn a nih hmel. Chutihlaiin chhiah (SOTR) aṭangin cheng vbc. 661.69 hmuh chhuah an tum bawk si a, a pawisa chang tlem ber mipui lam hi budget-a pawisa thawhtu atan min hmang dawn a ni palh ang tih a hlauhawm khawp mai. Kum 2020-21 chhunga Mizoram budget tura ruahman cheng vbc. 10,715 chu Assembly House-ah Finance minister-in a pharh ta a, kum 2019-20 budget cheng vbc. 10,692.30 aiin vbc. 22.7 (0.21%)-in a tam zawk. Budget-ah hian sorkar hnathawk hlawh, pension hlawh, inrelbawlna etc. atana hman tur Revenue Expenditure chu 84.20% a ni.Mizoram budget thar hi kum hmasa lam aia a punna a tlem piah lamah kum danga kan pawisa dawn ṭhin aiin kawng tam takah kan dawng tlem zawk dawn. Finance changtu Chief Mi­nister chuan 14th Finance Commission thutlukna avangin budget hlâwk leh duhthusama ṭha a beisei theih loh thu a sawi.Thawh chhuah sawi tham kan neih si loh avangin sorkar tan sum hmuhna tur zawn thiam a ngai dawn a, he budget tharah hian state sorkara chhiah tling khawm State Own Tax Revenue (SOTR)aṭangin cheng vbc. 661.69 te, chhiah ni lo aṭanga sorkarin sum a hmuh State Own Non Tax Revenue (SONTR) aṭangin vbc. 583.07 leh, sorkar hnathawk leh cooperative society-te'n loan an rulhna Recovery of Loan & Advances aṭanga hmuh vbc. 41.06-te a ni. Hetia thlir thuak chuan sorkar hian khawiah ber emaw hi chuan chhiah a tipung ngei dawn niin a lang a, “Mipui nawlpui nghawng thilah nge chhiah hi an tihpun dawna hmun dangah?” tih hi zawhna chu a ni ang.Mizoram budget-a mangan­thlak ber ni ṭhin chu sorkar hnathawk hlawh leh an inenkawl­naa sum kal hnem lutuk hi a ni. He bud­get tharah hian sorkar hnathawk hlawh, pension hlawh leh department in­enkawlna senso tur (Revenue Expen­diture) atan cheng vbc. 9,021.90 ruahman a ni a, chu chu budget pumpui aṭangin 84.20% a tling. Heti a nih chuan hmasawnna atana sum hman tur hi a tlem tham hle tih a lang a, kan budget pumpui aṭanga 15% vel chauh hi.Mizoram budget pumpui hi kan thlir chuan ‘mipui chan tur’ han tih mai hi sawi tham a awm lo a, sorkar inrelbawlna lamah kan sum a kal fai deuh vek dawn a nih hmel. Chutihlaiin chhiah (SOTR) aṭangin cheng vbc. 661.69 hmuh chhuah an tum bawk si a, a pawisa chang tlem ber mipui lam hi budget-a pawisa thawhtu atan min hmang dawn a ni palh ang tih a hlauhawm khawp mai. Kum 2020-21 chhunga Mizoram budget tura ruahman cheng vbc. 10,715 chu Assembly House-ah Finance minister-in a pharh ta a, kum 2019-20 budget cheng vbc. 10,692.30 aiin vbc. 22.7 (0.21%)-in a tam zawk. Budget-ah hian sorkar hnathawk hlawh, pension hlawh, inrelbawlna etc. atana hman tur Revenue Expenditure chu 84.20% a ni. Mizoram budget thar hi kum hmasa lam aia a punna a tlem piah lamah kum danga kan pawisa dawn ṭhin aiin kawng tam takah kan dawng tlem zawk dawn. Finance changtu Chief Mi­nister chuan 14th Finance Commission thutlukna avangin budget hlâwk leh duhthusama ṭha a beisei theih loh thu a sawi. Thawh chhuah sawi tham kan neih si loh avangin sorkar tan sum hmuhna tur zawn thiam a ngai dawn a, he budget tharah hian state sorkara chhiah tling khawm State Own Tax Revenue (SOTR) aṭangin cheng vbc. 661.69 te, chhiah ni lo aṭanga sorkarin sum a hmuh State Own Non Tax Revenue (SONTR) aṭangin vbc. 583.07 leh, sorkar hnathawk leh cooperative society-te'n loan an rulhna Recovery of Loan & Advances aṭanga hmuh vbc. 41.06-te a ni. Hetia thlir thuak chuan sorkar hian khawiah ber emaw hi chuan chhiah a tipung ngei dawn niin a lang a, “Mipui nawlpui nghawng thilah nge chhiah hi an tihpun dawna hmun dangah?” tih hi zawhna chu a ni ang. Mizoram budget-a mangan­thlak ber ni ṭhin chu sorkar hnathawk hlawh leh an inenkawl­naa sum kal hnem lutuk hi a ni. He bud­get tharah hian sorkar hnathawk hlawh, pension hlawh leh department in­enkawlna senso tur (Revenue Expen­diture) atan cheng vbc. 9,021.90 ruahman a ni a, chu chu budget pumpui aṭangin 84.20% a tling. Heti a nih chuan hmasawnna atana sum hman tur hi a tlem tham hle tih a lang a, kan budget pumpui aṭanga 15% vel chauh hi. Mizoram budget pumpui hi kan thlir chuan ‘mipui chan tur’ han tih mai hi sawi tham a awm lo a, sorkar inrelbawlna lamah kan sum a kal fai deuh vek dawn a nih hmel. Chutihlaiin chhiah (SOTR) aṭangin cheng vbc. 661.69 hmuh chhuah an tum bawk si a, a pawisa chang tlem ber mipui lam hi budget-a pawisa thawhtu atan min hmang dawn a ni palh ang tih a hlauhawm khawp mai.", "summary": "Kum 2020-21 chhunga Mizoram budget tura ruahman cheng vbc. 10,715 chu Assembly House-ah Finance minister-in a pharh ta a, kum 2019-20 budget aiin vbc. 22.7(0.21%)-in a tam zawk. Mizoram budget-a mangan­thlak ber ṭhin chu Sorkar hnathawk hlawh leh an inenkawl­naa sum kal hnem lutuk hi niin Budget-ah hian sorkar hnathawk hlawh,pension hlawh,inrelbawlna atana hman tur Revenue Expenditure chu 84.20% a ni a, hmasawnna atana sum hman tur hi kan budget pumpui aṭanga 15% vel chauh a ni. Finance changtu Chief Mi­nister chuan 14th Finance Commission thutlukna avangin budget hlâwk leh duhthusama ṭha a beisei theihloh thu a sawi. Budget tharah hian State Sorkara chhiah tling khawm State Own Tax Revenue(SOTR)aṭangin cheng vbc. 661.69 te, chhiah nilo aṭanga Sorkarin sum a hmuh State Own Non-Tax Revenue(SONTR) aṭangin vbc. 583.07 leh, sorkar hnathawk leh cooperative society-te'n loan an rulhna Recovery of Loan & Advances aṭanga hmuh vbc. 41.06-te a ni. Mizoram budget pumpui hi kan thlir chuan ‘mipui chan tur’ han tih mai hi sawi tham a awmlo a, chutihlaiin chhiah(SOTR) aṭangin cheng vbc. 661.69 hmuh chhuah an tum bawk si a, a pawisa chang tlem ber mipui lam hi budget-a pawisa thawhtu atan min hmang dawn a ni palh ang tih a hlauhawm khawp mai." }, { "summarization_id": "110", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/60203", "file_name": "SMizo_95_13-02", "original_text": "Myanmar tualchhung buaina kal zelah tun hnai khan Zokhawthar piah lawka awm Khawmawiah Myanmar sipaite leh Chin National Democratic Force (CNDF) an inkap a, he thilthleng avang hian Khawmawia cheng mipui tam zawk chu Zokhawtharah an tlan lut.Tunah hian Mizo­rama district hrang hrangah Myanmar tualchhung politics avanga buaina kal zelah raltlan mi tam tham tak an awm tawh a, a zat hi sawi chian theih ni lo mah se a buaipuitute tana buaithlak khawpa tam an awm mek a ni.India sorkar hian Myanmar ram buai vanga sahimna zawnga Mizorama rawn tlan kan unaute hi raltlan (refu­gee) angin a pawm duh si lo a, kan state hotute'n a enkawlna tur sum an dil pawh an pe ṭha duh lo. Tunah hian mi tlawmngaite thawh khawm leh sorkar aṭanga ṭanpuina awm thei ang angte nen enkawl mek an ni.Myanmar tualchhung buaina hi a tawp mai dawnin a lang lo a, hun rei tak chhung chu inkahna leh buaina hi a la awm chho dawn a ang hle. Hei vang hian sahimna zawnga Mizoram chhunga lo lut hi an la pung zel dawn niin a lang a, heng raltlan tam zawkte hi kan unaute ngei an ni nghe nghe a, ṭha taka lo dawnsawn hi kan bat a ni.Hetih rual hian a dawnsawn dan tur leh enkawl zui dan tur hi felfai tak leh huaisen taka duan ngam a ṭha hle mai a, tuna kan inenkawl dan ringawt hi chu state sorkarin a tlin loh chin a awm thei a, a him lo thei bawk.Hei vang hian ruahmanna fel zawk nen raltlante hi lo dawnsawn tum ila, tumah hnar si loin kalphung fel fai tak duan hi a finthlak hle ang. Myanmar tualchhung buaina kal zelah tun hnai khan Zokhawthar piah lawka awm Khawmawiah Myanmar sipaite leh Chin National Democratic Force (CNDF) an inkap a, he thilthleng avang hian Khawmawia cheng mipui tam zawk chu Zokhawtharah an tlan lut.Tunah hian Mizo­rama district hrang hrangah Myanmar tualchhung politics avanga buaina kal zelah raltlan mi tam tham tak an awm tawh a, a zat hi sawi chian theih ni lo mah se a buaipuitute tana buaithlak khawpa tam an awm mek a ni.India sorkar hian Myanmar ram buai vanga sahimna zawnga Mizorama rawn tlan kan unaute hi raltlan (refu­gee) angin a pawm duh si lo a, kan state hotute'n a enkawlna tur sum an dil pawh an pe ṭha duh lo. Tunah hian mi tlawmngaite thawh khawm leh sorkar aṭanga ṭanpuina awm thei ang angte nen enkawl mek an ni.Myanmar tualchhung buaina hi a tawp mai dawnin a lang lo a, hun rei tak chhung chu inkahna leh buaina hi a la awm chho dawn a ang hle. Hei vang hian sahimna zawnga Mizoram chhunga lo lut hi an la pung zel dawn niin a lang a, heng raltlan tam zawkte hi kan unaute ngei an ni nghe nghe a, ṭha taka lo dawnsawn hi kan bat a ni.Hetih rual hian a dawnsawn dan tur leh enkawl zui dan tur hi felfai tak leh huaisen taka duan ngam a ṭha hle mai a, tuna kan inenkawl dan ringawt hi chu state sorkarin a tlin loh chin a awm thei a, a him lo thei bawk.Hei vang hian ruahmanna fel zawk nen raltlante hi lo dawnsawn tum ila, tumah hnar si loin kalphung fel fai tak duan hi a finthlak hle ang.", "summary": "Mynamar tualchhung buaina kalzel ah tun hnai khan Zokhawthar piah lawka awm Khawmawiah Mynamr sipaite leh Chin National Democratic Force an inkap a, he thilthleng avang hian Khawmawi a cheng mipui tam zawk chu Zokhawthar ah an tlan lut. Myanmar ram buai avanga sahimna zawnga Mizorama rawn tlan kan unaute hi an tam tham hle a, buaipuiute tan pawh a buaithlak chho tan a, India sorkar hian heng ho hi rufugee angin a pawm duh silo a, kan state hotute'n a enkawlna tur sum an dil pawh an pe tha duh lo a, sorkar leh tlawmngai pawlte thawhkhawm atangin enkawl mek a ni a, state sorkarin a tlin loh chin a awm thei dawn a. Heivang hian ruahmanna fel tak siam a, kalphung fel tak duan a finthlak hle ang." }, { "summarization_id": "111", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22129", "file_name": "H-274-21/02/2025-Mipui thleng phak", "original_text": "Tuivawl bialtu MLA Lalchhandama Ralte, minister of state chuan tun hnaia a bial a fannaa a thusawiah mipui thleng phak hna tam zawk thawh an châk tawh thu a sawi a, \"Tun sorkar term hi kum hnih leh thla khat chhungin Covid-19avangin thla 11, inthlan avangin thla 4 hnathawk thei loin kan awm... tunah chuan hri léngin ziaawm lam a pan a, sum leh pai dinhmun pawhin ziaawm lam a pan beisei a ni. Mipuite thleng phâk hna tam zawk thawh kan châk tawh hle,\" a ti a; SEDP pawh sorkar sum a ziaawm veleh kalpui turin sorkar a insan mar mek thu a sawi.Mizorama rorel mektu sorkar hi a vanduai hle mai a, an sorkar hnuah hna thawhna hun ṭha an la nei meuh lo niin CM pawhin a sawi ṭhin. A minister-te pawhin hei hi an sawi fo tawh a, thil awm dan pawh a nih hmel. Hnathawk turin pawisa lo awm tehreng pawh ni se, hnathawh theihna hun ṭha an la nei loah an inngai a, chuvangin an kalna apiangah hnathawhna hun an la neih loh thu hi an sawi ṭhin a ni.MNF-in sorkarna vawn fung an chelh hnua hna an thawh nasat vanglai tak nia lang chu an sorkar hlim kum 2019 kum tir tê kha a ni. Khatih hunlai khan kawngpui an thawm ṭhain an sial thar a, building an sain hna pawh an sem chhuak nasa; a chhan lian tak chu hnathawhna tur sum a awm vang a ni.Tunah hian hna thawh theihna hun ṭha pawh awm tehreng se, a thawhna tur sum a awm loh chuan hnathawh a harsa dawn a, Covid-19 avangin duh angin sum an hmu tam thei lo a, an vanduai hle a ni.Hetih lai hian SEDP-ah sum ṭhahnem tak sorkarin a dah a, hei hi Covid-19 hripui len vanglai pawha khawih chet loha awm reng kha a ni. Mipui thawhkhawm sum hmangin sorkar damdawi-ina hman tur khawl te lei a ni hial a, SEDP sum tur chu an la dah ṭha niin a lang.Heng sumte hi sem chhuakin mipui thleng phak hna pawimawh an thawh hun hi mipuiin an nghakhlel tawh takzet a ni. A eng chin hi nge 'mipui' tih chu hma sawnna hna an thawh zarzotu leh an sem tur dawngtu chinah a teh theih ang. Tuivawl bialtu MLA Lalchhandama Ralte, minister of state chuan tun hnaia a bial a fannaa a thusawiah mipui thleng phak hna tam zawk thawh an châk tawh thu a sawi a, \"Tun sorkar term hi kum hnih leh thla khat chhungin Covid-19avangin thla 11, inthlan avangin thla 4 hnathawk thei loin kan awm... tunah chuan hri léngin ziaawm lam a pan a, sum leh pai dinhmun pawhin ziaawm lam a pan beisei a ni. Mipuite thleng phâk hna tam zawk thawh kan châk tawh hle,\" a ti a; SEDP pawh sorkar sum a ziaawm veleh kalpui turin sorkar a insan mar mek thu a sawi.Mizorama rorel mektu sorkar hi a vanduai hle mai a, an sorkar hnuah hna thawhna hun ṭha an la nei meuh lo niin CM pawhin a sawi ṭhin. A minister-te pawhin hei hi an sawi fo tawh a, thil awm dan pawh a nih hmel. Hnathawk turin pawisa lo awm tehreng pawh ni se, hnathawh theihna hun ṭha an la nei loah an inngai a, chuvangin an kalna apiangah hnathawhna hun an la neih loh thu hi an sawi ṭhin a ni.MNF-in sorkarna vawn fung an chelh hnua hna an thawh nasat vanglai tak nia lang chu an sorkar hlim kum 2019 kum tir tê kha a ni. Khatih hunlai khan kawngpui an thawm ṭhain an sial thar a, building an sain hna pawh an sem chhuak nasa; a chhan lian tak chu hnathawhna tur sum a awm vang a ni.Tunah hian hna thawh theihna hun ṭha pawh awm tehreng se, a thawhna tur sum a awm loh chuan hnathawh a harsa dawn a, Covid-19 avangin duh angin sum an hmu tam thei lo a, an vanduai hle a ni.Hetih lai hian SEDP-ah sum ṭhahnem tak sorkarin a dah a, hei hi Covid-19 hripui len vanglai pawha khawih chet loha awm reng kha a ni. Mipui thawhkhawm sum hmangin sorkar damdawi-ina hman tur khawl te lei a ni hial a, SEDP sum tur chu an la dah ṭha niin a lang.Heng sumte hi sem chhuakin mipui thleng phak hna pawimawh an thawh hun hi mipuiin an nghakhlel tawh takzet a ni. A eng chin hi nge 'mipui' tih chu hma sawnna hna an thawh zarzotu leh an sem tur dawngtu chinah a teh theih ang. Tuivawl bialtu MLA Lalchhandama Ralte, minister of state chuan tun hnaia a bial a fannaa a thusawiah mipui thleng phak hna tam zawk thawh an châk tawh thu a sawi a, \"Tun sorkar term hi kum hnih leh thla khat chhungin Covid-19 avangin thla 11, inthlan avangin thla 4 hnathawk thei loin kan awm... tunah chuan hri léngin ziaawm lam a pan a, sum leh pai dinhmun pawhin ziaawm lam a pan beisei a ni. Mipuite thleng phâk hna tam zawk thawh kan châk tawh hle,\" a ti a; SEDP pawh sorkar sum a ziaawm veleh kalpui turin sorkar a insan mar mek thu a sawi. Mizorama rorel mektu sorkar hi a vanduai hle mai a, an sorkar hnuah hna thawhna hun ṭha an la nei meuh lo niin CM pawhin a sawi ṭhin. A minister-te pawhin hei hi an sawi fo tawh a, thil awm dan pawh a nih hmel. Hnathawk turin pawisa lo awm tehreng pawh ni se, hnathawh theihna hun ṭha an la nei loah an inngai a, chuvangin an kalna apiangah hnathawhna hun an la neih loh thu hi an sawi ṭhin a ni. MNF-in sorkarna vawn fung an chelh hnua hna an thawh nasat vanglai tak nia lang chu an sorkar hlim kum 2019 kum tir tê kha a ni. Khatih hunlai khan kawngpui an thawm ṭhain an sial thar a, building an sain hna pawh an sem chhuak nasa; a chhan lian tak chu hnathawhna tur sum a awm vang a ni. Tunah hian hna thawh theihna hun ṭha pawh awm tehreng se, a thawhna tur sum a awm loh chuan hnathawh a harsa dawn a, Covid-19 avangin duh angin sum an hmu tam thei lo a, an vanduai hle a ni. Hetih lai hian SEDP-ah sum ṭhahnem tak sorkarin a dah a, hei hi Covid-19 hripui len vanglai pawha khawih chet loha awm reng kha a ni. Mipui thawhkhawm sum hmangin sorkar damdawi-ina hman tur khawl te lei a ni hial a, SEDP sum tur chu an la dah ṭha niin a lang. Heng sumte hi sem chhuakin mipui thleng phak hna pawimawh an thawh hun hi mipuiin an nghakhlel tawh takzet a ni. A eng chin hi nge 'mipui' tih chu hma sawnna hna an thawh zarzotu leh an sem tur dawngtu chinah a teh theih ang.", "summary": "5th February,2021 Tuivawl bialtu MLA Lalchhandama Ralte,Minister of State chuan a bial a fannaah,\"Tun sawrkar term hi kum hnih leh thla khat chhungin Covid-19 avangin thla 11,inthlan avangin thla 4 hnathawk thei loin kan awm...mipui thleng phak hna tam zawk thawh kan châk tawh hle,\"a ti a,SEDP pawh sawrkar sum a ziaawm veleh kalpui turin sawrkar a insan mar mek thu a sawi a,mipui lam pawhin hna pawimawh an thawh hun hi an nghakhlel takzet a ni. MNF-in sawrkarna vawn fung an chelh kum 2019 tir khan kawngpui an thawm ṭhain,building sain hna an sem chhuak nasa hle a,hnathawhna tur sum a awm vang pakhat a ni.Covid-19-in Mizoram a luhchilh hnuah meuh zawng hna pawh thawk duh mah se sum an hmuh tur ang an hmu thei lo a,hna thawh a harsa nite pawhin a lang.Chutihrualin,mipui thawhkhawm hmangin sawrkar damdawi ina hman tur khawl lei a ni a,SEDP-ah sum ṭhahnem tak an dah ṭha thung." }, { "summarization_id": "112", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/128949", "file_name": "H-126-03/02/2025-SRS leh ruihhlo do", "original_text": "Central YMA chuan ruihhlo do turin Supply Reduction Service (SRS) an din leh dawn a, \"Ruihhlo hluar lutuk a ngaih­mawh awm avang leh mi tam takin harsatna an tawh avanga hma la tura min ngen angin SRS hi din a ni leh ta. SRS hmalakna hi mitinte'n thlawp a, lo ṭawngṭai pui turin Mizo mipuite a sawm a ni,\" tiin thu an chhuah.Tun hmain SRS hi din a lo ni tawh a, an thawm a nain an hnathawh pawh a lian a, Mizoram dinhmun nasa takin an thlak danglam thei. SRS din a nih hmain Mizoramah ruihhlo a hluar a, kawngpui lûnlaiah chhun ênlaiin ruihhlo an zuar ngam a, ruihhlo ti ve ngai lo kum lama naupang zawkte tan pawha ruihhlo tihchhin awlsam takin ruihhlo hmuh leh lei a awlsam.SRS an lo lang a, ruihhlo a bo duak a, ruihhlo vanga thihna a tlem a, ruihhlo tih ching thar pawh an tlem phah hle. Hetihlai hian SRS-in ruihhlo tihrêm tuma an chêt danah sawisel kai a awm zauh zauh a, hmun ṭhenkhatah chuan a SRS member-te ngei pawhin mimala dem an hlawh hman hial. SRS hian hna ṭha leh ṭangkai tak thawk mah se, an hnathawh dan a fim tawk lo a, dan phal chin an thliar loh châng a awm a, an ṭhahnemngaih luatah mi ṭhenkhat dem an kai ta hial.Mizoramin a ṭhat­pui tak SRS chu tihtawp a lo ni a, CYMA lamin ruihhlo a do dan pawh a lo nep ta tial tial a, chumi hrin chhuah chu ruihhlo vanga thihna a pung a, ruihhlo a zalen a, ṭhalai naupang te te ruihhlo ti thar an tam hle. Tunah CYMA-in Mizo ram leh hnam tana ṭangkai tura ngaiin SRS an din thar leh ta. Tun hmaa an tihṭhat kha chhunzawmin an tihsual tawhah inzir se, SRS ṭha zawk, hnathawk chak zawk leh ṭangkai zawk a nih ngei theihna turin ṭang rawh se. Central YMA chuan ruihhlo do turin Supply Reduction Service (SRS) an din leh dawn a, \"Ruihhlo hluar lutuk a ngaih­mawh awm avang leh mi tam takin harsatna an tawh avanga hma la tura min ngen angin SRS hi din a ni leh ta. SRS hmalakna hi mitinte'n thlawp a, lo ṭawngṭai pui turin Mizo mipuite a sawm a ni,\" tiin thu an chhuah.Tun hmain SRS hi din a lo ni tawh a, an thawm a nain an hnathawh pawh a lian a, Mizoram dinhmun nasa takin an thlak danglam thei. SRS din a nih hmain Mizoramah ruihhlo a hluar a, kawngpui lûnlaiah chhun ênlaiin ruihhlo an zuar ngam a, ruihhlo ti ve ngai lo kum lama naupang zawkte tan pawha ruihhlo tihchhin awlsam takin ruihhlo hmuh leh lei a awlsam.SRS an lo lang a, ruihhlo a bo duak a, ruihhlo vanga thihna a tlem a, ruihhlo tih ching thar pawh an tlem phah hle. Hetihlai hian SRS-in ruihhlo tihrêm tuma an chêt danah sawisel kai a awm zauh zauh a, hmun ṭhenkhatah chuan a SRS member-te ngei pawhin mimala dem an hlawh hman hial. SRS hian hna ṭha leh ṭangkai tak thawk mah se, an hnathawh dan a fim tawk lo a, dan phal chin an thliar loh châng a awm a, an ṭhahnemngaih luatah mi ṭhenkhat dem an kai ta hial.Mizoramin a ṭhat­pui tak SRS chu tihtawp a lo ni a, CYMA lamin ruihhlo a do dan pawh a lo nep ta tial tial a, chumi hrin chhuah chu ruihhlo vanga thihna a pung a, ruihhlo a zalen a, ṭhalai naupang te te ruihhlo ti thar an tam hle. Tunah CYMA-in Mizo ram leh hnam tana ṭangkai tura ngaiin SRS an din thar leh ta. Tun hmaa an tihṭhat kha chhunzawmin an tihsual tawhah inzir se, SRS ṭha zawk, hnathawk chak zawk leh ṭangkai zawk a nih ngei theihna turin ṭang rawh se.", "summary": "8th April,2015 Mizoramah ruihhlo a hluar leh tak em avangin Central YMA chuan ruihhlo do turin Supply Reduction Service an din leh dawn a,\"SRS hmalakna hi mitinte'n thlawp a,lo ṭawngṭaipui turin Mizo mipuite a sawm a ni\",tiin thu an chhuah. SRS din a lo ni tawh a,din a nih lai khan ruihhlo a bo duak a,ruihhlo vanga thihna leh ruihhlo tihching an tlem phah hle.Hetihlai hian,SRS chet danah sawisel kai a awm zeuh zeuh a,hna tangkai tak thawk mah se an thahnemngaih luatah dan phal chin an thliar loh chang a awm avangin SRS hi tihtawp a lo ni tawh a ni. CYMA-in SRS an din thar leh ta a,tun hmaa an tihsual atanga inzirin,hnathawk chak zawk leh tangkai zawk a nih theih nan hma la ngei rawh se." }, { "summarization_id": "113", "url": "https://theaizawlpost.org/ni-nga-awh-parliament-session-nei-tan/", "file_name": "Smizo_24_20-02", "original_text": "Prime Minister Narendra Modi chuan ni nga awh parliament special session neihna bultannaah parliamentary zinkawng sawihona hun a hawng a. Tun session hi parliament building hluiah neih niin mahse September 19 atangin building tharah insawn a ni dawn thung a ni. Parliamentary Affairs Minister Pralhad Joshi chuan political party tin floor leader te chu special session neih hma niin all-party meeting neihah a hrilhfiah tawh a ni. Session-a ni thum chhung chu sorkar business ngaihtuah nana dah a ni a, mahse eng nge ngaihtuah tur tih chu tihchian a la ni lo. Sorkar chuan bill pariat ngaihtuah a ni ang a ti a, chung zinga pali chu sepcial session ah chhawpchhuah tur a ti a. Session agenda a sawi duh loh avangin sawiselna a tawk nasa hle bawk a. Opposition leader te chuan Centre in Parliament a confidence a neih lohna pholanna an tihsak a ni. Prime Minister Modi chuan thu a sawinaah New Delhi-a hlawhtling taka G-20 summit thlen chu Indian 140 crore te hlawhtlinna tiin a sawi a, mimal emaw party emaw tuma ta a ni bik lo a ti. Lok Sabha-a “Parliamentary Journey of 75 years starting from Samvidhan Sabha — Achievements, Experiences, Memories and Learnings” tih sawihona bultanah Modi chuan India ram federal structure, diversity leh sorkar hrang hrang te chuan G-20 palaite chu an lo lawm a ni a ti bawk. G-20 hlawhtling taka thlen chu 140 crore Indian te hlawhtlinna tia sawiin India hlawhtlinna niin mimal emaw party emaw in hamthat nana lak chi leh theih tur a ni lo a ti bawk. PM Modi chuan parliament building hlui chu a ui thu sawiin history tam tak thlenna a ni tia sawiin thangthar te la ngaihven zel tur a ni a ti a. “Building thara kan chuankai hmain he Parliament building hlui atang hian thil tam tak hriatreng tlak kan hriatreng a ngai a ni” tiin PM Modi chuan a sawi bawk. Parliament building hlui chungchang sawiin Modi chuan foreign ruler ten a structure siam an tum laiin a thawk tak taktu chu India mite thawhrimna leh thlan tui leh sum zawk a ni a ti bawk a. Prime Minister chuan Parliament a luh hmasak ber sawiin member nia a luh hmasak berah mipui te ngainatna nasa tak a hlawh dawn tih a inhre lawk bik lo tiin a sawi bawk a ni. Independence hmain he building hi Imperial Legislative Council tih a ni a. Independence hnuah chuan parliament building tih a ni ta a ni a ti bawk a. Kum 75 chhungin democratic tradition tam tak siam a ni a. He House a tel tawh mitin ten thawh an nei vek a ni, tiin Modi chuan a sawi bawk. “Thil thleng duhawm leh duhawm lo te pawh a awm a, a changa inhnialna leh inbakkaihna te leh hlimna leh lawmna te pawh a awm a. Chungte chu kan hriatreng tlan vek a ni a, kan heritage intawm niin kan chhuan tlan pawh a ni” tiin Lok Sabha-ah a sawi bawk. “Nehru atanga Shari atanga Vajpayee thlengin, Parliament chuan hruaitu tam tak tena India hmathlir an neihte a tawng a ni” tiin a sawi bawk. “Building tharah kan awm dawn tawh chungin building hlui hian mi tam takte ngainat a la hlawh dawn a ni” tiin Prime Minister chuan a sawi bawk.", "summary": "Prime Minister Narendra Modi chuan ni nga awh parliament special session neihna bultannah parliamenary zinkawng sawihona hun a hawng a. Parliamentary Affairs Minster chuan un session hi building hluiah neih a ni. Session-a ni thum chhhung chu sorkar business ngaihtuah nana dah a ni a mahse an agenda chu tihchian ala nilo a hei vang hian sawiselna a tawk nasa hle, Sorkar chuan bill pariat a ngiahtuah ang a, chung zinga pali chu special session ah chhawpchhuah tur a ti a. PM Modi chuan New Delhi-a G-20 summit thlen chu Indian 140 crore te hlawhtlinna tiin a sawi a, mimal emaw party emaw ta bik a ni lo a ti. PM chuan parliament building hlui chu a ui zia sawiin he house a tel tawh mitin te'n thawh an nei vek a history tam tak thlenna anih avangin kan hriatreng a ngai ati a ni. Independence hmain he building hi Imperial Legislative Council-tih a ni a, kum 75 chhungin democratic tradition tam tak siam a ni." }, { "summarization_id": "114", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9964", "file_name": "H-230-15/02/2025-min luhchilhtu hri hlauhawm zawk", "original_text": "Mizoram State AIDS Control Society (MSACS) chhinchhiah danin, kumin March-July inkar, thla nga chhung khan Mizoramah thisen (blood sample) 19,471 endik a ni a, chu'ng aṭang chuan HIV hrik pai mi 833 hmuh chhuah niin, chawhrualin ni khatah mi 5.44 zel hmuh chhuak ang an ni.Khawvelin Covid-19 a buaipui a, khawvel a chawk buai a, hetihlai hian natna dang leh hri hlauhawm dangte hi ngaihthah chi a ni lo ang. Mizorama kan buaipui ber ṭhin pakhat chu HIV/ AIDS a ni a, Covid-19 kan buaipui tak avangin sawi a hlawh vak lo a; nimahsela a buaipuitu lamin thil awm dan an han puang chiah chu kan ram dinhmun a ṭha lo hle tih a lang leh ta.Covid-19 hi chu kai chhan hrang hrang a awm thei a, inven tum pawha inven hleihtheih loh a nihna chin a awm a, mi vanduaiten an vei a ni deuh ber. HIV erawh hi chu nu aṭanga nau paiah vanduai vanga kai awm ve bawk mah se, a tam ber hi chu nun inthlahdah leh fimkhur loh vang a ni. Mizoramah phei chuan sex aṭanga inkai chhawng an tam hle a, a pawi takzet a ni.Covid-19 a lo luh khan he hri hi chenpui thiam zir a ngaih tawh zawk thu leh, Covid-19 tibo tura hmalakna hi a hlawhtling tak tak thei dâwn lo, tih lam sawi a tam hle. He hri hi chu a la reh ve leh mai turah ngai ila, Mizoramah tun thlenga thihpui an la awm lo hi a lawmawm hle. Hetihlai hian HIV pawhin Covid-19 luh hmain min luhchilh tawh a, a chenpui kan zir pawh a ngai tel a, HIV positive-te kan en dan pawh kan thiam chhoh hret hret a pawimawh.HIV hi chu reh ve tawh mai lo tur, kan rama cheng ve reng tawh tur nia a lan avang hian kan kai ve lohna turin fimkhur chhuah ila, Mizoram mipuite HIV laka fihlim turin thapui thawhin i ṭang thar ang u. Mizoram State AIDS Control Society (MSACS) chhinchhiah danin, kumin March-July inkar, thla nga chhung khan Mizoramah thisen (blood sample) 19,471 endik a ni a, chu'ng aṭang chuan HIV hrik pai mi 833 hmuh chhuah niin, chawhrualin ni khatah mi 5.44 zel hmuh chhuak ang an ni.Khawvelin Covid-19 a buaipui a, khawvel a chawk buai a, hetihlai hian natna dang leh hri hlauhawm dangte hi ngaihthah chi a ni lo ang. Mizorama kan buaipui ber ṭhin pakhat chu HIV/ AIDS a ni a, Covid-19 kan buaipui tak avangin sawi a hlawh vak lo a; nimahsela a buaipuitu lamin thil awm dan an han puang chiah chu kan ram dinhmun a ṭha lo hle tih a lang leh ta.Covid-19 hi chu kai chhan hrang hrang a awm thei a, inven tum pawha inven hleihtheih loh a nihna chin a awm a, mi vanduaiten an vei a ni deuh ber. HIV erawh hi chu nu aṭanga nau paiah vanduai vanga kai awm ve bawk mah se, a tam ber hi chu nun inthlahdah leh fimkhur loh vang a ni. Mizoramah phei chuan sex aṭanga inkai chhawng an tam hle a, a pawi takzet a ni.Covid-19 a lo luh khan he hri hi chenpui thiam zir a ngaih tawh zawk thu leh, Covid-19 tibo tura hmalakna hi a hlawhtling tak tak thei dâwn lo, tih lam sawi a tam hle. He hri hi chu a la reh ve leh mai turah ngai ila, Mizoramah tun thlenga thihpui an la awm lo hi a lawmawm hle. Hetihlai hian HIV pawhin Covid-19 luh hmain min luhchilh tawh a, a chenpui kan zir pawh a ngai tel a, HIV positive-te kan en dan pawh kan thiam chhoh hret hret a pawimawh.HIV hi chu reh ve tawh mai lo tur, kan rama cheng ve reng tawh tur nia a lan avang hian kan kai ve lohna turin fimkhur chhuah ila, Mizoram mipuite HIV laka fihlim turin thapui thawhin i ṭang thar ang u. Mizoram State AIDS Control Society (MSACS) chhinchhiah danin, kumin March-July inkar, thla nga chhung khan Mizoramah thisen (blood sample) 19,471 endik a ni a, chu'ng aṭang chuan HIV hrik pai mi 833 hmuh chhuah niin, chawhrualin ni khatah mi 5.44 zel hmuh chhuak ang an ni. Khawvelin Covid-19 a buaipui a, khawvel a chawk buai a, hetihlai hian natna dang leh hri hlauhawm dangte hi ngaihthah chi a ni lo ang. Mizorama kan buaipui ber ṭhin pakhat chu HIV/ AIDS a ni a, Covid-19 kan buaipui tak avangin sawi a hlawh vak lo a; nimahsela a buaipuitu lamin thil awm dan an han puang chiah chu kan ram dinhmun a ṭha lo hle tih a lang leh ta. Covid-19 hi chu kai chhan hrang hrang a awm thei a, inven tum pawha inven hleihtheih loh a nihna chin a awm a, mi vanduaiten an vei a ni deuh ber. HIV erawh hi chu nu aṭanga nau paiah vanduai vanga kai awm ve bawk mah se, a tam ber hi chu nun inthlahdah leh fimkhur loh vang a ni. Mizoramah phei chuan sex aṭanga inkai chhawng an tam hle a, a pawi takzet a ni. Covid-19 a lo luh khan he hri hi chenpui thiam zir a ngaih tawh zawk thu leh, Covid-19 tibo tura hmalakna hi a hlawhtling tak tak thei dâwn lo, tih lam sawi a tam hle. He hri hi chu a la reh ve leh mai turah ngai ila, Mizoramah tun thlenga thihpui an la awm lo hi a lawmawm hle. Hetihlai hian HIV pawhin Covid-19 luh hmain min luhchilh tawh a, a chenpui kan zir pawh a ngai tel a, HIV positive-te kan en dan pawh kan thiam chhoh hret hret a pawimawh. HIV hi chu reh ve tawh mai lo tur, kan rama cheng ve reng tawh tur nia a lan avang hian kan kai ve lohna turin fimkhur chhuah ila, Mizoram mipuite HIV laka fihlim turin thapui thawhin i ṭang thar ang u.", "summary": "21st September, 2020 Mizoram State AIDS Control Society (MSACS) chhinchhiah danin, kumin March-July inkar, thla nga chhung khan Mizoramah thisen (blood sample) 19,471 endik a ni a, chu'ng aṭang chuan HIV hrik pai mi 833 hmuh chhuah niin, chawhrualin ni khatah mi 5.44 zel hmu chhuak ang an ni. Mizoramah Covid-19 vanga kan buai viau laiin a aia natna khirh leh hrehawm zawkin kan ram a luah reng tawh a ni.Covid-19 chu inven hleihtheih loh a nihna chin a awm a.Chutihrualin,HIV erawh nun thlahdah avang te,vanduai vang te leh sex aṭangtea inkai chhawn a ni thung.Covid-19 chu reh leh mai thei a nih rualin HIV hrik erawh damchhung daih a ni tawh.Mizoram mipuite HIV laka kan fihlim theih nan thapui thawha kan ṭan thar a ngai takzet a ni." }, { "summarization_id": "115", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Mizoram-a raltlan awm mek te buhfai sem tur tunkar chhungin phurhluh zawh hman beisei a ni Mizoram-a raltlan awm mek mi 40,000 velte tanpuina atana a thlawna buhfai sem tur chu phurhluh zawh tep a ni. Food, Civil Supplies & Consumer Affairs (FCS&CA) Department hotute hnen atanga thudawn danin sawrkar laipui ruahmanna anga buhfai Metric Tonne 1,379 leh quintal 34 phurhluh hna hi zawhfel a ni tep tawh a. Tunkar chhung hian phurhluh zawh hman beisei a ni. Food Corporation of India (FCI)-in pekchhuah phalna (release order) a tihchhuah mai loh avangin buhfai phurh hna hi an tan tlai a. Chuti chung chuan phalna hmuh veleh atangin phurhluh nghal a ni a. Tunkar hi chuan zawhfel vek tum a ni. Buhfai hi District hmunpui thlenpui niin Kudam-ah dah nghal zel a ni a. FCS&CA Director chuan tunkar chhung hi chuan phurh zawh fel vek hman an inrin thu Akashvani Aizawl a hrilh a. Hemi hnu lamah chuan Home Department ruahmanna-in District 11-a Bawrhsap Pisa-a hnathawkte'n a sem hna an buaipui zui dawn a ni. Tarlan tawh thin angin, sawrkar laipui Ministry of Home Affairs chuan Mizoram a awm mek raltlante tanpuina atan an ei tur buhfai cheng vbc. nga (5) hu ruahmanin hei hi a thlawna sem tura tih a ni a. Supply Department hotute chuan cheng vbc. 5 hi buhfai leina, a phurh chhuahna leh a semna senso daih vek tura ngaih a nih thu an sawi a ni. Hriat theih hnuhnung berah Mizoram-ah hian Myanmar atanga sahimna zawnga raltlan mi 33,004 an awm a, Bangladesh atanga raltlan mi 2,014 an awm bakah Manipur-a tharum thawhna avanga humhimna zawnga rawn tlanlut pawh tam tak an awm a, an zinga mi thenkhat chu an kir leh tawh chungin tunah hian mi 4,200 chuang vel la awm anga ngaih a ni a. Manipur atanga rawn lut hi an tam lai berin mi 12,000 chuang an tling a, Myanmar raltlan pawh hi an tam lai berin mi sing li an chuang a ni.", "summary": "Mizoram-a raltlan awm mek te buhfai sem tur tunkar chhungin phurhluh zawh hman beisei a ni Mizorama raltlan awm mek mi 40,000 velte tanpuina atana buhfai sem tur chu phurhluh zawh tep a ni. FCS&CA Department hotute hnen atanga thudawn danin sawrkar laipui ruahmanna anga buhfai Metric Tonne 1,379 leh quintal 34 phurhluh hna hi zawh fel a ni tep tawh. Tunkar chhung hian phurhluh zawh hman beisei a ni. FCI in release order a tihchhuah mai loh avangin buhfai phurh hna hi an tan tlai a, tunkar chhung erawh hi chuan zawhfel tum a ni. Buhfai hi District hmunpui thlenpui niin Kudam-ah dah nghal zel a ni. Raltlan tan hian sawrkar laipui chuan cheng vbc. 5 buhfai leina, phurhna leh semna senso daih tur a ruahman a ni. Hriat theih hnuhnung berah Mizoram-ah hian raltlan Myanmar atangin mi 33,004, Bangladesh atangin mi 2014, Manipur atangin 4200 vel an ni" }, { "summarization_id": "116", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27600", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Central Young Lai Association (CYLA)-in Lawngtlai district chhunga Chakma foreigner dap chhuak tura chhiarpui an buatsaih chu duh loin Young Chakma Association (YCA) chuan lawngtlai DC-ah an hêk. Hetihlai hian Central YMA leh MZP chuan CYLA-in Lawngtlai district hmalakna chu an thlawp tlat thu an sawi a, Chakma chhiarpui chu kal tlangpui ngei an duh thu an chhuah.Tun hnaia sawi hlawh tak mai chu Chakma-te chung­chang hi a ni. Chakma-te hi Mizoram mi leh sa dik tak ni loa ram pawn aṭanga pêm lut an ni a, chutih rualin 1950 hma lama Mizorama pem lutte leh an thlahte chu India khua leh tui dik tak anga pawm an ni. Tuna Mizoram tibuaitu lian tak chu Chakma pung chak ta lutuk leh political party ṭhenkhatin 'vote bank' anga an hmanga an duhtawka an inluling zui ta zel hi a ni.Chakma-te hian anmahni pualin Autonomous District Council an nei a, hei hi Mizo mipui nawlpuiin hnawk an tih tehlul nen political party hruaitu ṭhenkhat chuan vote zawnlaiin Chakma-te ADC pe theitu nih chu an tlangaupui deuh titih hial ṭhin a, a vanduaithlak hle. ADC an neih piah lamah kan state-in zirna sang ṭhenkhata quota an neih chu ram leilung fa angin an rawn chuhpui chho mek tawh a, he buaina hi tawp mai loin a zual zel dawn a nih hmel.Chakmate pun chak danin kan ngaih a tiṭha lo tlang a, CYLA chuan Chakma foreigner-te dap chhuah an nih theihna turin Lawngtlai district chhunga Chakma chhiar­pui kalpui an tum a, chu chu Chakma pawl (YCA) in duh loin thuneitute hnenah an hêk ta a ni. Chakma zingah foreigner ni lo tan he chhiarpui neih hi thil hnawksak a ni dawn lo a, mihring zat chhiarna tur a ni mai. Chutihlaia an pawl lian berin an duh lo hian Chakma foreigner an tamzia a tilang kan ti thei awm e.Engpawhnise CYLA hian an thil tih tum hi chhunzawm se, CYMA leh MZP lam pawhin thuchhuah hmang an thlawpna hi a taka lantirin chhiarpuiah hian va hnatlanpui thei bawk se. Chakma-te hnuaichhiahna leh diriamna lam a ni lo a,  dan anga awm leh dan loa lut rute thliarhranna tura ruahmanna ṭha tak a nih vangin Chakma foreigner dap chhuak tura chhiarpui neih hi kaltlangpui ngei ni se a ṭha khawp ang. Central Young Lai Association (CYLA)-in Lawngtlai district chhunga Chakma foreigner dap chhuak tura chhiarpui an buatsaih chu duh loin Young Chakma Association (YCA) chuan lawngtlai DC-ah an hêk. Hetihlai hian Central YMA leh MZP chuan CYLA-in Lawngtlai district hmalakna chu an thlawp tlat thu an sawi a, Chakma chhiarpui chu kal tlangpui ngei an duh thu an chhuah.Tun hnaia sawi hlawh tak mai chu Chakma-te chung­chang hi a ni. Chakma-te hi Mizoram mi leh sa dik tak ni loa ram pawn aṭanga pêm lut an ni a, chutih rualin 1950 hma lama Mizorama pem lutte leh an thlahte chu India khua leh tui dik tak anga pawm an ni. Tuna Mizoram tibuaitu lian tak chu Chakma pung chak ta lutuk leh political party ṭhenkhatin 'vote bank' anga an hmanga an duhtawka an inluling zui ta zel hi a ni.Chakma-te hian anmahni pualin Autonomous District Council an nei a, hei hi Mizo mipui nawlpuiin hnawk an tih tehlul nen political party hruaitu ṭhenkhat chuan vote zawnlaiin Chakma-te ADC pe theitu nih chu an tlangaupui deuh titih hial ṭhin a, a vanduaithlak hle. ADC an neih piah lamah kan state-in zirna sang ṭhenkhata quota an neih chu ram leilung fa angin an rawn chuhpui chho mek tawh a, he buaina hi tawp mai loin a zual zel dawn a nih hmel.Chakmate pun chak danin kan ngaih a tiṭha lo tlang a, CYLA chuan Chakma foreigner-te dap chhuah an nih theihna turin Lawngtlai district chhunga Chakma chhiar­pui kalpui an tum a, chu chu Chakma pawl (YCA) in duh loin thuneitute hnenah an hêk ta a ni. Chakma zingah foreigner ni lo tan he chhiarpui neih hi thil hnawksak a ni dawn lo a, mihring zat chhiarna tur a ni mai. Chutihlaia an pawl lian berin an duh lo hian Chakma foreigner an tamzia a tilang kan ti thei awm e.Engpawhnise CYLA hian an thil tih tum hi chhunzawm se, CYMA leh MZP lam pawhin thuchhuah hmang an thlawpna hi a taka lantirin chhiarpuiah hian va hnatlanpui thei bawk se. Chakma-te hnuaichhiahna leh diriamna lam a ni lo a,  dan anga awm leh dan loa lut rute thliarhranna tura ruahmanna ṭha tak a nih vangin Chakma foreigner dap chhuak tura chhiarpui neih hi kaltlangpui ngei ni se a ṭha khawp ang. Central Young Lai Association (CYLA)-in Lawngtlai district chhunga Chakma foreigner dap chhuak tura chhiarpui an buatsaih chu duh loin Young Chakma Association (YCA) chuan lawngtlai DC-ah an hêk. Hetihlai hian Central YMA leh MZP chuan CYLA-in Lawngtlai district hmalakna chu an thlawp tlat thu an sawi a, Chakma chhiarpui chu kal tlangpui ngei an duh thu an chhuah. Tun hnaia sawi hlawh tak mai chu Chakma-te chung­chang hi a ni. Chakma-te hi Mizoram mi leh sa dik tak ni loa ram pawn aṭanga pêm lut an ni a, chutih rualin 1950 hma lama Mizorama pem lutte leh an thlahte chu India khua leh tui dik tak anga pawm an ni. Tuna Mizoram tibuaitu lian tak chu Chakma pung chak ta lutuk leh political party ṭhenkhatin 'vote bank' anga an hmanga an duhtawka an inluling zui ta zel hi a ni. Chakma-te hian anmahni pualin Autonomous District Council an nei a, hei hi Mizo mipui nawlpuiin hnawk an tih tehlul nen political party hruaitu ṭhenkhat chuan vote zawnlaiin Chakma-te ADC pe theitu nih chu an tlangaupui deuh titih hial ṭhin a, a vanduaithlak hle. ADC an neih piah lamah kan state-in zirna sang ṭhenkhata quota an neih chu ram leilung fa angin an rawn chuhpui chho mek tawh a, he buaina hi tawp mai loin a zual zel dawn a nih hmel. Chakmate pun chak danin kan ngaih a tiṭha lo tlang a, CYLA chuan Chakma foreigner-te dap chhuah an nih theihna turin Lawngtlai district chhunga Chakma chhiar­pui kalpui an tum a, chu chu Chakma pawl (YCA) in duh loin thuneitute hnenah an hêk ta a ni. Chakma zingah foreigner ni lo tan he chhiarpui neih hi thil hnawksak a ni dawn lo a, mihring zat chhiarna tur a ni mai. Chutihlaia an pawl lian berin an duh lo hian Chakma foreigner an tamzia a tilang kan ti thei awm e. Engpawhnise CYLA hian an thil tih tum hi chhunzawm se, CYMA leh MZP lam pawhin thuchhuah hmang an thlawpna hi a taka lantirin chhiarpuiah hian va hnatlanpui thei bawk se. Chakma-te hnuaichhiahna leh diriamna lam a ni lo a,  dan anga awm leh dan loa lut rute thliarhranna tura ruahmanna ṭha tak a nih vangin Chakma foreigner dap chhuak tura chhiarpui neih hi kaltlangpui ngei ni se a ṭha khawp ang.", "summary": "Central Young Lai Association -in Lawngtlai district chhunga Chakma foreigner dap chhuak tura chhiarpui an buatsaih chu duh loin Young Chakma Association chuan lawngtlai DC-ah an hêk. Hetihlai hian CYMA leh MZP chuan CYLA in Lawngtlai district hmalakna chh an thlawp that thu an sawi. Chakna te hi Mizoram mi leh sa dik tak ni loa ram pawn atanga rawn pem lut an ni a, chrih rualin 1950 hma lama Mizorama pem lutte chu India khua leh tui dik tak anga pawm an ni. Tuna Mizoram tibuaitu lian tak chu Chakma pung chak lutuk leh party thenkhatin vote bank anga an hmanga an duhtawka an inluling zui thin hi a ni. Chakma hian ADC an nei a, hei pawh hi a hnawk tehlul nen party hruaitu thenkhat chuan vote zawn laiin Chakma te ADC pe theitu nih chu an tlangaupui deuh hial thin, a vanduaithlak hle. ADC an neih piah lamah kan state in zirna sang thenkhata quoza an neih chu ram leilung fa angin an rawn chuhpui chho mek tawh a, he buaina hi a zual zel dawn a nih hmel. An pungchak danah ngaih a tha lo a, Lawngtlai District chhunga Chakma chhiarpui kalpui an tum a, chu chu Chakma pawl YCA in duh loin thuneitute hnenah an hek ta a ni. Chakma zingah foreigner lo tan a pawina a awm lo a, mihring zat chhiarna tur a ni mai. Chutihlaia an pawl lian berin an duh lo hi Chakma foreigner an tamzia a tilang. Engpawhnise, Chakma te diriam a, hmuhsit lam ni loin, dan anga awm leh dan lo anga turte thiarna tur a nih avangin chhiarpui hi kaltlangpui ngei rawh se." }, { "summarization_id": "117", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/113995", "file_name": "F_MIZO_SUM_20_2/2/25", "original_text": "MNF president Zoramthanga chuan MNF-in sorkarna an siam thei a nih chuan kuthnathawktute chu suma ṭanpui an tum thu tun hnaiah a sawi a, Rs 3,00,000 aia tlem loṭanpuina an pek tur thu a sawi.Congress kaihhruai sorkar kan nei mek a, anni hian NLUP an kalpui a, sawi a hlawh khawp mai. NLUP hnuaiah hian kuthnathawktute ṭan-puina sum leh pai pek chhuah a ni a, sum ṭhahnem tak sem chhuah a ni tawh. NLUP hi mi tam tak chuan Congress tlin chhanah an puh a, an intiam ang ngeiin sorkarna an chan hnuah NLUP kal tlangin sum an sem zui ta bawk a ni.Khawvelah sorkar tam tak a ding mek a, India ram chhungah pawh state leh UT ṭhahnem tak a awm a, heng zingah hian a thlawna sum sem policy-a kalpui hi an tam lo hle ang. Pawisa sem kher lo hian kuthnathawktute khai chhuah dan policy ṭha tak tak an duang chhuak thei a, tun hmaa ram/state rethei ni ve ṭhinte pawh policy ṭha tak nen an ding chhuak mek a ni.Tuna political party pakhatin sum an sem hian ṭhatna nei bawk mah se mipui rilru a tipiangsual ṭan mek a, hnathawk hah loa a thlawna sum lakluh duhna mipuiin an nei a, a pawi khawp mai. Hetihlaia political party dangin, \"Sum sem hi kan titawp ang,\" tih rilru pu loa, \"Min thlan tlin chuan a aia tam kan sem ang,\" tia mipui an tlawn leh ta hi a pawi takzet a, hei hian Mizoram mipuite rilru hi a tipiangsual hlen ang tih hlauhawm tak a ni.Mi taima leh thawkrim, ṭanpui ngaite leh ṭanpui phûte chu an awm ngei a, heng mite hi chu an mamawh huna sum leh paia ṭanpui pawh an ṭha mai thei a; nimahsela mipui nawlpui hnena a thlawna sum peka ram siam ṭhat tum hi chu a hlawhtling thui lo ang tih a hlauhawm khawp mai.NLUP sem a ni a, chumiin kan ram a siam ṭhat leh siamṭhat loh chu a taka hmutu kan ni a, chutihlaia sum sem lam bawk policy-a neih tum an pun belh zel hi a pawi a, sum sem hmanga ram siam ta sawi tur hi an vang hle a ni. MNF president Zoramthanga chuan MNF-in sorkarna an siam thei a nih chuan kuthnathawktute chu suma ṭanpui an tum thu tun hnaiah a sawi a, Rs 3,00,000 aia tlem loṭanpuina an pek tur thu a sawi.Congress kaihhruai sorkar kan nei mek a, anni hian NLUP an kalpui a, sawi a hlawh khawp mai. NLUP hnuaiah hian kuthnathawktute ṭan-puina sum leh pai pek chhuah a ni a, sum ṭhahnem tak sem chhuah a ni tawh. NLUP hi mi tam tak chuan Congress tlin chhanah an puh a, an intiam ang ngeiin sorkarna an chan hnuah NLUP kal tlangin sum an sem zui ta bawk a ni.Khawvelah sorkar tam tak a ding mek a, India ram chhungah pawh state leh UT ṭhahnem tak a awm a, heng zingah hian a thlawna sum sem policy-a kalpui hi an tam lo hle ang. Pawisa sem kher lo hian kuthnathawktute khai chhuah dan policy ṭha tak tak an duang chhuak thei a, tun hmaa ram/state rethei ni ve ṭhinte pawh policy ṭha tak nen an ding chhuak mek a ni.Tuna political party pakhatin sum an sem hian ṭhatna nei bawk mah se mipui rilru a tipiangsual ṭan mek a, hnathawk hah loa a thlawna sum lakluh duhna mipuiin an nei a, a pawi khawp mai. Hetihlaia political party dangin, \"Sum sem hi kan titawp ang,\" tih rilru pu loa, \"Min thlan tlin chuan a aia tam kan sem ang,\" tia mipui an tlawn leh ta hi a pawi takzet a, hei hian Mizoram mipuite rilru hi a tipiangsual hlen ang tih hlauhawm tak a ni.Mi taima leh thawkrim, ṭanpui ngaite leh ṭanpui phûte chu an awm ngei a, heng mite hi chu an mamawh huna sum leh paia ṭanpui pawh an ṭha mai thei a; nimahsela mipui nawlpui hnena a thlawna sum peka ram siam ṭhat tum hi chu a hlawhtling thui lo ang tih a hlauhawm khawp mai.NLUP sem a ni a, chumiin kan ram a siam ṭhat leh siamṭhat loh chu a taka hmutu kan ni a, chutihlaia sum sem lam bawk policy-a neih tum an pun belh zel hi a pawi a, sum sem hmanga ram siam ta sawi tur hi an vang hle a ni.", "summary": "MNF President Zoramthanga chuan MNF-in Sorkarna an siam thei a nih chuan kuthnathawktute chu Rs 3,00,000 aia tlemloa ṭanpui an tum thu a sawi. Congress sorkar-a NLUP hnuaiah hian kuthnathawktute ṭanpuina sum ṭhahnem tak an semchhuak tawh a, ram dangah chuan a thlawna sum sem policy-a kalpui hi an tamlo hle ang. Tuna political party pakhatin sum an sem hian ṭhatna nei bawk mah se hnathawk hahloa a thlawna sum lakluh duhna mipuiin an nei a, hetihlaia political party dangin sum sem hi tihtawp aia an tlin chuan a aia tam sem hmanga mipui an tlawn leh hi a pawi takzet. Mi taima leh thawkrim, ṭanpui ngaite leh ṭanpui phûte chu an awm ngei a;mahse, mipui nawlpui hnena a thlawna sum peka ram siam ṭhat tum hi chu a hlawhtling thuilo ang tih a hlauhawm. NLUP sem hmanga kan ram siam ṭhat a nih leh nihloh chu a taka hmutu kan ni a, chutihlaia sum sem lam bawk policy-a neih tum an pun belh zel hi a pawi a, sum sem hmanga ram siam ta sawi tur hi an vang hle a ni." }, { "summarization_id": "118", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6120", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_12", "original_text": "Lirtheia chetsualnaah thi Mizoram NewsLirtheia chetsualnaah thi admin 03-Nov-2024 11:52 AM Nimin (2.11.2024) tlai dar 5 vel khan car (Wagon R) chu Khawruhlian daiah a chesual a, mi pathum chuangin, pakhat chetsualna hmunah a thi. Khawruhlian atanga thudawn danin, lirthei chetsual thu hi hriat a ni lawk loa, tukin dar 5 vel khan hliam tuar pakhat chu kawngah vak chhuakin, an chetsualna atanga kawi khat vela hotel-ah an chanchin a thlen a ni. Chetsual thu hriat a nih veleh Khawruhlian khawtlangin chetsualna hmun a pan a, hliam tuar leh ruang lak chhuah hna an thawk nghal. Mitthi hi James Laltluangliana (30) s/o F Laltlanhlua, ITI Veng, Aizawl a ni. Kawnga rawn vak chhuak hi chu a ngaihtuahawm lutuk loa ngaih a ni a, pakhat zawk erawh a vai leh thin. He thuziahlai hian inenkawl turin an pahnih hian Aizawl panpui mek an ni. Ruang la tur hian ITI Veng YMA-te chuan Khawruhlian an pan a, tlai dar 3 ah vui a ni ang.", "summary": "Lirtheia chetsualnaah thi. Nimin (2.11.2024) tlai dar 5 vel khan car (Wagon R) chu Khawruhlian daiah a chesual a, mi pathum chuangin, pakhat chetsualna hmunah a thi. Thu dawn danin, a chesual zinga hliam tuar pakhat chu hotel pakhatah chanchin va thlenin a kal a, an hriat veleh hliam tuar leh ruang lak chhuah hna an thawk zui nghal. Mitthi hi Laltlanthua, ITI Veng, Aizawl mi a ni. Midang hliam tuarte pawh enkawl zui nghal an ni." }, { "summarization_id": "119", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/123358", "file_name": "H-81-31/01/2025-Bru buaina atawp hnai tawh em", "original_text": "Union Home minister Rajnath Singh chuan tun hnai khan Kanchanpur, Tripura a tlawh a, Mizoram aṭanga tlan chhia Bru-te dinhmun a en. Mizoram Bru Displaced People's Forum chuan Rajnath Singh-a hnenah hian, Mizorama awm lo chunga Mizoram khua leh tui nih ngenna an thehlut.Bru buainaah hian Mizorama Mizote hian ngaihdan fel tak an nei sa tawh a, tuna Tripura refugee camp-a awm Bru-te hi anmahni duh thu ngeia tlanchhia an ni a, sorkar laipui ruahman anga state sorkarin koh kir a tum pawhin an duh lo a, harsatna an siam zel. Sorkar laipuiah an theih ang tawkin an zualko a, media kaltlangin an harsatnate uar takin an puangzar a, sorkar laipuiin a ngaihven theihna turin tih hreh an nei lo a ni ber - hei hi Mizorama Mizote'n Bru raltlante chungchanga an ngaihdan tlanglawn a ni.Hetihlai hian sorkar laipui hmuh dan nia lang chu Bru raltlante hi tun thlengin Mizo­ramah an la kir ngam lo a, Mizote'n an tihṭhaih nasat avangin an tan haw ngam a ni lo. Tripura-ah refugee anga an awm hi Bru tan a him ber a, sorkar laipuiin a châwm mai loh chuan rilṭamin an awm dawn, tih a nih hmel.Bru raltlante kan hmuh dan hi a inang lo takzet a, sorkar laipui hi chuan hawna tur nei lo leh haw ngam lo hmuhin an hmu a; Mizo mipuite hi chuan Mizorama kir thei reng, hamṭhatna beisei avanga refugee anga a rei thei ang ber awm luih tum hmuhin an hmu ve thung ang.Congress sor­kar laiin Union Home Minister kha Mizorama Mizote aia Bru raltlante vei zawk nia puh theih turin an awm tawh a; BJP hnuaiah pawh Union Home Minister-in Mizorama Mizote aiin Bru raltlante hi a ngaihsak zawk a ang hle. Hetiang zela thil a kal chuan Bru vanga kan buaina hi a reh lawk lo ang tih a hlauhawm a, sorkar laipui hian Bru raltlante harsatna ngaihvena a hmuna kala a biak rual hian, Mizorama Mizote hi Bru raltlante awm dana an ngaihdante pawh zawtin ngaihven ṭhin rawh se. Union Home minister Rajnath Singh chuan tun hnai khan Kanchanpur, Tripura a tlawh a, Mizoram aṭanga tlan chhia Bru-te dinhmun a en. Mizoram Bru Displaced People's Forum chuan Rajnath Singh-a hnenah hian, Mizorama awm lo chunga Mizoram khua leh tui nih ngenna an thehlut.Bru buainaah hian Mizorama Mizote hian ngaihdan fel tak an nei sa tawh a, tuna Tripura refugee camp-a awm Bru-te hi anmahni duh thu ngeia tlanchhia an ni a, sorkar laipui ruahman anga state sorkarin koh kir a tum pawhin an duh lo a, harsatna an siam zel. Sorkar laipuiah an theih ang tawkin an zualko a, media kaltlangin an harsatnate uar takin an puangzar a, sorkar laipuiin a ngaihven theihna turin tih hreh an nei lo a ni ber - hei hi Mizorama Mizote'n Bru raltlante chungchanga an ngaihdan tlanglawn a ni.Hetihlai hian sorkar laipui hmuh dan nia lang chu Bru raltlante hi tun thlengin Mizo­ramah an la kir ngam lo a, Mizote'n an tihṭhaih nasat avangin an tan haw ngam a ni lo. Tripura-ah refugee anga an awm hi Bru tan a him ber a, sorkar laipuiin a châwm mai loh chuan rilṭamin an awm dawn, tih a nih hmel.Bru raltlante kan hmuh dan hi a inang lo takzet a, sorkar laipui hi chuan hawna tur nei lo leh haw ngam lo hmuhin an hmu a; Mizo mipuite hi chuan Mizorama kir thei reng, hamṭhatna beisei avanga refugee anga a rei thei ang ber awm luih tum hmuhin an hmu ve thung ang.Congress sor­kar laiin Union Home Minister kha Mizorama Mizote aia Bru raltlante vei zawk nia puh theih turin an awm tawh a; BJP hnuaiah pawh Union Home Minister-in Mizorama Mizote aiin Bru raltlante hi a ngaihsak zawk a ang hle. Hetiang zela thil a kal chuan Bru vanga kan buaina hi a reh lawk lo ang tih a hlauhawm a, sorkar laipui hian Bru raltlante harsatna ngaihvena a hmuna kala a biak rual hian, Mizorama Mizote hi Bru raltlante awm dana an ngaihdante pawh zawtin ngaihven ṭhin rawh se.", "summary": "17th February,2015 Union Home Minister Rajnath Singh chuan Kanchanpur,Tripura a tlawh.Mizoram atanga tlanchhia Bru-te dinhmun a en.Mizoram Bru Displaced People's Forum chuan Rajnath Singh- a hnenah hian,Mizorama awm lo chungin Mizoram khua leh tui nihna ngenna an thehlut. Mizoram mipuite hi chuan Bru refugee kan hmuh dan hi ngaih dan nghet tak kan nei.Mizorama kir thei reng,hamthatna beisei avanga refugee anga a rei thei ang ber awm luih tum angin.Sawrkar laipui ve thung chuan hawna tur nei lo leh haw ngam lo hmuhin an hmu ve thung.Congress sawrkar thin lai leh BJP hnuaiah hian Union Home Minister khan Mizoram Mizote aia Bru raltlante vei zawk nia puh theih turin an awm ve ve a.Sawrkar laipuiin Bru raltlante harsatna a ngaihven rual hian,Mizorama Mizote hi Bru raltlante awm dana an ngaih dan pawh zawtin ngaihven ve turin an phut." }, { "summarization_id": "120", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Hleilenna tirem tura inzirtir tharna Ni hmanpui Women & Child Devlopment Minister Lalrinpuii chuan Ruihtheih thil chu tharum thawhna leh hleilenna thlen tirtu pakhat a ni tih sawiin, “Kan tih rem phawt chuan heng thil hi engemawchen a ziaawm phah ngei dawn a ni,” a ti. Mizoram Seventh Day Adventist hnuaia Womens Ministries ten Inrinni kalta-a Aizawl Millenium Centre kawt-a hleilenna tirem tura inzirtir tharna Ni an buatsaih a hmanpuina ah Social Welfare Minister chuan kan ram thenawm leh khawvel hmun dang dangah indona leh tharum thawhna, hleilenna chi hrang hrang a thlen mek bakah thihna thlen lem lo, mahni inchhung, hnathawhna hmun leh zirna In-ah hleilenna a thleng reng tih a sawi a. Mizoram-ah ngei pawh, a bikin hmeichhia, an hnathawhnaa an hotute atanga hleilennna tawk an awm fo a; zirlai zingah huaisen leh chak zawkin an aia naupang leh dawih zawk tih duhdah leh an hleilenna a tam em em tih a sawi a. “POCSO dan bawhchhiatna kan ngah tawh a, naupang hi aw nei lo, chhantu nei lo an ni fo thin a; dan kengkawhtu hrang hrang te hian heng tih bo tum hian hma an la reng a ni,” a ti. He hunah hian Women & Child Development Department-a District Programme Officer (ICDS) Dr. Lalhruaitluangi Chhangte chuan naupang leh hmeichhiate chunga tharum thawh leh hleilenna laka dan awmte sawifiahin, tanpui ngaiten an pan tur leh hmalak theih dan a sawi a. Mizoram-ah hmeichhiate chu eizawnna leh khawtlang nunah zalen takin lang mah se, hleilenna lakah an fihlim ta tihna a ni lo tih a sawi bawk.", "summary": "Hleilenna tirem tura inzirtir tharna Ni hmanpui Women & Child Devlopment Minister Lalrinpuii chuan Ruihtheih thil chu tharum thawhna leh hleilenna thlen tirtu pakhat a ni tih sawiin, “Kan tih rem phawt chuan heng thil hi engemawchen a ziaawm phah ngei dawn a ni,” a ti. SDA hnuaia Womens Ministries ten hleihlenna tirem tura inzirtir tharna Ni an buatsaih a hmanpuinaah hian kan ram thenawm leh hmun dang dang a indona leh tharum thawnna a thleng mek a, hengah hian hmeichhia te chuan hleilenna an tawk nasa bik a ti. POCSO dan chungchang a sawiin tanpui ngaite tanpui turin a inpeih reng thu a sawi bawk." }, { "summarization_id": "121", "url": "https://theaizawlpost.org/bail-a-chhuah-i-nih-pawhin-file-i-khawih-thei-lovang-apex-court/", "file_name": "SMizo_1_17-02", "original_text": "Arvind Kejriwal chu ‘pawikhawih hrat a ni lo’ tiin Supreme Court chuan Delhi Chief Minister tuna money laundering case a Tihar Jail a tang mek bail a nih leh nih loh tur ngaihtuahna neihnaah a sawi a. Apex Court chuan Kejriwal-an amah an manna a khinna ngaihtuahnaah a hma pawhin Lok Sabha election kal mekah AAP leader chu campaign a neih theih nana bail a remtihsak mai theih thu a lo sawi tawh bawk a. Delhi-ah hian Lok Sabha seat pasarih a awm a, inthlan hnuhnung berah khan BJP ten an la fai vek a, kumin inthlanah hian May 25 ah Delhi a inthlang dawn a ni. Court chuan Arvind Kejriwal chu ‘national capital elected Chief Minister a ni’ tia bul tanin, “Inthlan a awm mek a, hun danglam leh pawimawh a ni a, amah hi thiltisual fo a ni bawk lo” tiin bench of Justice Sanjiv Khanna leh Justice Dipankar Datta te chuan an sawi a. “Inthlan awm lo se chuan interim bail a chhuah ngaihtuah ngai hauh lo tur a ni,” tiin Justice Datta chuan a sawi bawk a. Mahse court chuan Enforcement Directorate tena Chief Minister chu Delhi liquor excise policy siam nana meizanghlaptu ber an tih hnuah vau lawk thungin, “Kan chhuah che a nih chuan inthlanah i inhnamhnawih remtih a ni dawn a, official duty i tih phalsak i ni dawn bawk a, chu chuan nghawng hrang hrang a nei thei dawn a ni” tiin a sawi a. Senior advocate Abhishek Manu Singhvi, Kejriwal aiawh ding chuan a client chuan ‘he excise case kaihhnawih thil engmah khawih a nei lovang’ a ti thung a. “Kan sawi chian duh chu, kan chhuah zalen che a nih chuan official duty engmah i tih kan duh dawn lo” tiin court chuan sawiin, “sorkar function thilah inrawlhna i neih kan duh dawn lo,” a ti bawk. Singhvi chuan court chu tiamin Kejriwal chuan statement siamin ‘file pakhatmah a sign lo ang’ tiin a chhang zui a ni. A hmain ED te chuan court hnenah Kejriwal interim bail chu an duh lo tiin an sawi thung a. Central agency aiawha ding Additional Solicitor General SV Raju chuan AAP leader chhuah zalen chuan example chia a thlen dawn a ti a. “Example chhe tak kan siam dawn a ni. Midangte chu an pawimawh lo zawk tihna em ni? Chief Minister a nih avangin ngaih pawimawh bik a nihna tur a awm lo. Politician te chu kan huam tel tir dawn lo bik tihna em ni? Election a campaign chu a pawimawh zawk tihna em ni?” tiin ED lawyer chuan court hnenah a sawi thung a. Chu chu chhangin court chuan ‘politician crime a inhnamhnawih te chu ngaihhnathiam bik a rem ti lo’ tia sawiin mahse zau zawka thlir a ngai a ni ti thungin, Kejriwal chuan 2024 Lok Sabha inthlan dawn hma chiah karah chiah man a ni tlat a ni a ti ve thung. AAP leader lawyer te chuan chu chu thupui pakhatah nei bawkin Arvind Kejriwal man hun chu sawiselin ‘Vote khat pawh thlak a nih hmaa AAP tihchhiat tumna’ an ti ve thung. Chutih rual chuan court chuan Kejriwal chu ED hmaa insawifiah tura koh tum kua lai a kal duhloh hnua man a nih chauh thu a hriat tho thu a tarlang thung. Delhi CM Arvind Kejriwal bail chung chang hi court chuan May 9 ah emaw a ngaihtuah leh dawn a ni.", "summary": "Delhi Chief Minister money laundering case a Tihar Jail a tang mek bail tur a nih tur anih loh thu an ngaihtuahna Supreme Court chuan pawikhawih hrat anih loh thu a sawi. Apex Court pawhin Lok Sabha inthlan kal mek ah AAP leader chu campaign a neih theih nana bail a remtihsak maithei tih thu a lo sawi tawh bawk. Justice Datta chuan inthlan awm lo se chuan interim bail a chhuah ngaihtuah a ngaih miah loh tur thu a sawi. Mahse ED-ten Delhi liquor excise poilicy siamnan a meizanghlaptu ber an tih avangin Court chu Kejriwal chuan a chhuak anih pawhin inthlanna ah leh official duty ah inhnamhnawih an phal dawn lo tih an tarlang. Hengte hi Kejriwal aiawh a ding Advocate Abhishek chuan an pawm thu an tarlang. ED hian Kejriwal chhuah zalen chu entirna tha lo tak anih thu sawiin Chief Minister anih vanga ngaipawimawh bik ah leh midang zawng zawng chu ngaipawimawh lo ah a chhuah ani. Court chuan chhangin tumah ngaihhnathiam bik an neih loh thu leh thil zau zawk a thlir angaih thu a sawi a, AAP leader lawyer chuan vote pakhat pawh thlak hma AAP tihchhiat tumna a ni ati be thung. Delhi CM Kejriwal bail chungchang hi court chuan a ngaihtuah tha leh ang." }, { "summarization_id": "122", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17538", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Mizoramah sorkar thar a piang ta a, Krismas leh Kumthar vuakvetah pawh chief minister leh minister-te che vel hmuh tur a tam hle a, mi tam takin chawlh an hmanlaiin chawlh hmang loin hna an thawk niin a lang.Kum 10 chhung Congress kaihhruaina hnuaiah sorkar a kal a, kan thlen chin chu tuna kan dinhmun hi a ni. Kawng ṭhenkhatah hmasawnna hmuh tur awm bawk mah se, mipui duhkhawp a ni lo tih a lan chianna chu vote-ah a ni. MNF pawh hian kum 10 hmalam khan kum 10 chhung ro an rel tawh a, anni pawh an rorel danin a zir lo a ni ngei ang, mipuiin mualpho takin an lo paih tawh a ni.Tuna sorkar thar lo piang hian an tihsualah ngaihdam an dil tawh a, ṭha taka langtlang sorkar siam tumin ṭan an la dawn tih an sawi. An insawi ang ngeia hnathawh an tum tih lantirin PWD changtu chief minister chuan December 27 leh 28, 2018 khan Aizawl traffic jam tihzia awm dan tur leh Khamrang lama NH-54 kawngpui siamṭhat dan tur a enfiah. He hunah hian a ṭawiawmtu zingah NPEC Consultancy Ltd., Delhi hotute'n an tel.Thil chik deuh ngai erawh chu CM-in fly over siam dan tur a en ṭuma consultancy firm pakhat an lo lang nghal nawlh mai hi a ni. Sorkar an din hlim hlawl a ni a, krismas chawlh a awm bawk nen hnathawhna hun ṭha pawh a la awm mang lo a, chutihlaia Delhi aṭanga consultancy firm lam an rawn lang thei nghal mai hi ‘langtlang sorkar’ hian an sawifiah nghal chu a ṭha awm e.Tun hmaa sorkarna siam tawhten hna an neih hma aṭanga ‘thawktu hual’ an nei ang mai mai khan an kal leh ang tih a hlauhawm a, heng hmalakna tura ruahmanna awmte hi dan ang thlapa tender la siama bawhzui chi a nih hmel lai a, a tir aṭanga consultancy firm lamin an vil nghal rûn mai chuan kan buaina ngaiah bawk kan buai chhunzawm leh palh ang tih a hlauhawm hle a ni.Congress kaih­hruai sorkar khan department ṭhen­khatah midang inrawlh ve theih loh khawpin firm ṭhenkhat kha an voh bik a, a project siam aṭanga a hmawrbawktu thlengin an invulh a, chu chu an party pawhin an tawrh phah niin a lang. MNF pawh hian hnathawh tuma bul an ṭannaah hian an dai sual lohna turin fimkhur takin ke pen se a duhawm hle.Hnathawh tum sorkar kan nei dawn niin a lang a, an hnahthawh danah fimkhur se, hnathawktu tur thlan danah dik takin kal se, Mizoram tan theihtawp chhuah zel rawh se. Mizoramah sorkar thar a piang ta a, Krismas leh Kumthar vuakvetah pawh chief minister leh minister-te che vel hmuh tur a tam hle a, mi tam takin chawlh an hmanlaiin chawlh hmang loin hna an thawk niin a lang.Kum 10 chhung Congress kaihhruaina hnuaiah sorkar a kal a, kan thlen chin chu tuna kan dinhmun hi a ni. Kawng ṭhenkhatah hmasawnna hmuh tur awm bawk mah se, mipui duhkhawp a ni lo tih a lan chianna chu vote-ah a ni. MNF pawh hian kum 10 hmalam khan kum 10 chhung ro an rel tawh a, anni pawh an rorel danin a zir lo a ni ngei ang, mipuiin mualpho takin an lo paih tawh a ni.Tuna sorkar thar lo piang hian an tihsualah ngaihdam an dil tawh a, ṭha taka langtlang sorkar siam tumin ṭan an la dawn tih an sawi. An insawi ang ngeia hnathawh an tum tih lantirin PWD changtu chief minister chuan December 27 leh 28, 2018 khan Aizawl traffic jam tihzia awm dan tur leh Khamrang lama NH-54 kawngpui siamṭhat dan tur a enfiah. He hunah hian a ṭawiawmtu zingah NPEC Consultancy Ltd., Delhi hotute'n an tel.Thil chik deuh ngai erawh chu CM-in fly over siam dan tur a en ṭuma consultancy firm pakhat an lo lang nghal nawlh mai hi a ni. Sorkar an din hlim hlawl a ni a, krismas chawlh a awm bawk nen hnathawhna hun ṭha pawh a la awm mang lo a, chutihlaia Delhi aṭanga consultancy firm lam an rawn lang thei nghal mai hi ‘langtlang sorkar’ hian an sawifiah nghal chu a ṭha awm e.Tun hmaa sorkarna siam tawhten hna an neih hma aṭanga ‘thawktu hual’ an nei ang mai mai khan an kal leh ang tih a hlauhawm a, heng hmalakna tura ruahmanna awmte hi dan ang thlapa tender la siama bawhzui chi a nih hmel lai a, a tir aṭanga consultancy firm lamin an vil nghal rûn mai chuan kan buaina ngaiah bawk kan buai chhunzawm leh palh ang tih a hlauhawm hle a ni.Congress kaih­hruai sorkar khan department ṭhen­khatah midang inrawlh ve theih loh khawpin firm ṭhenkhat kha an voh bik a, a project siam aṭanga a hmawrbawktu thlengin an invulh a, chu chu an party pawhin an tawrh phah niin a lang. MNF pawh hian hnathawh tuma bul an ṭannaah hian an dai sual lohna turin fimkhur takin ke pen se a duhawm hle.Hnathawh tum sorkar kan nei dawn niin a lang a, an hnahthawh danah fimkhur se, hnathawktu tur thlan danah dik takin kal se, Mizoram tan theihtawp chhuah zel rawh se. Mizoramah sorkar thar a piang ta a, Krismas leh Kumthar vuakvetah pawh chief minister leh minister-te che vel hmuh tur a tam hle a, mi tam takin chawlh an hmanlaiin chawlh hmang loin hna an thawk niin a lang. Kum 10 chhung Congress kaihhruaina hnuaiah sorkar a kal a, kan thlen chin chu tuna kan dinhmun hi a ni. Kawng ṭhenkhatah hmasawnna hmuh tur awm bawk mah se, mipui duhkhawp a ni lo tih a lan chianna chu vote-ah a ni. MNF pawh hian kum 10 hmalam khan kum 10 chhung ro an rel tawh a, anni pawh an rorel danin a zir lo a ni ngei ang, mipuiin mualpho takin an lo paih tawh a ni. Tuna sorkar thar lo piang hian an tihsualah ngaihdam an dil tawh a, ṭha taka langtlang sorkar siam tumin ṭan an la dawn tih an sawi. An insawi ang ngeia hnathawh an tum tih lantirin PWD changtu chief minister chuan December 27 leh 28, 2018 khan Aizawl traffic jam tihzia awm dan tur leh Khamrang lama NH-54 kawngpui siamṭhat dan tur a enfiah. He hunah hian a ṭawiawmtu zingah NPEC Consultancy Ltd., Delhi hotute'n an tel. Thil chik deuh ngai erawh chu CM-in fly over siam dan tur a en ṭuma consultancy firm pakhat an lo lang nghal nawlh mai hi a ni. Sorkar an din hlim hlawl a ni a, krismas chawlh a awm bawk nen hnathawhna hun ṭha pawh a la awm mang lo a, chutihlaia Delhi aṭanga consultancy firm lam an rawn lang thei nghal mai hi ‘langtlang sorkar’ hian an sawifiah nghal chu a ṭha awm e. Tun hmaa sorkarna siam tawhten hna an neih hma aṭanga ‘thawktu hual’ an nei ang mai mai khan an kal leh ang tih a hlauhawm a, heng hmalakna tura ruahmanna awmte hi dan ang thlapa tender la siama bawhzui chi a nih hmel lai a, a tir aṭanga consultancy firm lamin an vil nghal rûn mai chuan kan buaina ngaiah bawk kan buai chhunzawm leh palh ang tih a hlauhawm hle a ni. Congress kaih­hruai sorkar khan department ṭhen­khatah midang inrawlh ve theih loh khawpin firm ṭhenkhat kha an voh bik a, a project siam aṭanga a hmawrbawktu thlengin an invulh a, chu chu an party pawhin an tawrh phah niin a lang. MNF pawh hian hnathawh tuma bul an ṭannaah hian an dai sual lohna turin fimkhur takin ke pen se a duhawm hle. Hnathawh tum sorkar kan nei dawn niin a lang a, an hnahthawh danah fimkhur se, hnathawktu tur thlan danah dik takin kal se, Mizoram tan theihtawp chhuah zel rawh se.", "summary": "Mizoramah sorkar thar a piang ta a, Krismas leh Kumthar vuakvetah pawh chief minister leh minister-te che vel hmuh tur a tam hle a, mi tam takin chawlh an hmanlaiin chawlh hmang loin hna an thawk niin a lang. Kum 10 chhung Congress kaihhruaina hnuaiah sorkar a kal a, kan thlen chin chu kan hria. Kawng thenkhatah hmasawnna hmuh tur awm bawk mahse mipui duhkhawp a ni lo tih vote hmangin a lang. MNF lawh hian kum 10 hma lam khan ro an rel tawh a, anni pawh an rorel danin a zir lo a ni ngei ang, mipuiin an paih tawh. Tuna sorkar thar lo piang hian an tihsualah ngaihdam an dil tawh a, langtlang tak sorkar an siam dawn tih an sawi a, an insawi ang ngeiin PWD changtu CM chuan Aizawl traffic jam tihziaawm dan tur leh Khamrang lama NH-54 kawngpui siamthat dan tur a enfiah. Thil chik deuh ngai erawh chu CM-in fly over siam dan tur a en tuma consultancy firm pakhat an lo lang nghal nawlh mai hi a ni. Sorkar an din hlim hlawl a ni a, chutihlaia Delhi atanga consultancy firm lam an rawn lang thei nghal mai hi a tha hle. Tun hma ang mai mai khan an awm leh a hlauhawm hle, hmalakna tura ruahmanna awmte hi dan ang thlapa tender la siama bawhzui chi a nih hmel laia consultancy firm lamin an vil nghal run mai chuan kan buaina ngaia kan buai leh a hlauhawm. Congress sorkar khan midang inrawlh ve theih loh khawpin firm khan an voh bik a, an project siam atanga a hmawrbawktu thlengin an invulh a, chu chu an party pawhin an tawrh phah niin a lang. MNF pawh hian fimkhur nan hmang se, Mizoram tan theihtawp chhuah zel rawh se." }, { "summarization_id": "123", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/57308", "file_name": "SMizo_92_12-02", "original_text": "Assembly Speaker chu Ngaizawl kawng laihna turah cheng nuai 100 ei vea puhtu an awm avangin Congress leh ZPM chuan dan bawhchhiaah ngaiin Assembly Budget Session kaihruai tlakah an ngai lo a, House Leader hnenah Deputy Speaker kaihhruaitir turin an thlen.Congress leh ZPM-te ngenna hi House Leader hian tihlawhtling loin Speaker hian session a kaihruai zui a, he mi duh lo hian Congress leh ZPM MLA-te hian House an chhuahsan a, rorelnaah an tel ve lo a ni.Heng thil zawng zawng lo chhuah chhan hi contract hralh chhawn vang a ni ber a, mi hming hawha hna an thawh vang a ni. Hei hi kan ram ṭhanmawhbawk lian tak a ni a, kan politician-te hi an fihlim lo hle niin rinhlelh an kai nasa a, nimahsela contract lei leh hralhah document hmuh tur a awm tak tak ngai si lo a, tumah hlin lohin an chhuak leh mai ṭhin.Hna lian tham chinah hi chuan ruling party worker-te hi duhsak an ni tlangpui a, hei bakah hian ruling party lama MLA chinte pawh rinhlelhkai hi an lo awm fo tawh ṭhin.An MLA hlawh zat kan hriat chian, sumdawnna leh hnathawh dang an neih hriat si loha an sum dinhmun a pung thur thur ṭhinte hi a chhan awm ang chu a chiang mai a, hei hi kan politician-te thil intihhmuh ṭha lo tak leh kan ram hmelma lian tak a ni.Engpawhnise inpuhna a awm a, a dik leh dik loh erawh hriat mai theih a ni lo a; he thilah ni kher lo hian kan ram hmasawnna hnathawha contract-a induhsak uchhuak te, contract lei leh hralh te, rinhlelh kai khawpa contractor vulh bik neihte hian ram hmasawnna a dâl a ni tih kan hun tawn mek hian a hrilhfiah niin a lang. Assembly Speaker chu Ngaizawl kawng laihna turah cheng nuai 100 ei vea puhtu an awm avangin Congress leh ZPM chuan dan bawhchhiaah ngaiin Assembly Budget Session kaihruai tlakah an ngai lo a, House Leader hnenah Deputy Speaker kaihhruaitir turin an thlen.Congress leh ZPM-te ngenna hi House Leader hian tihlawhtling loin Speaker hian session a kaihruai zui a, he mi duh lo hian Congress leh ZPM MLA-te hian House an chhuahsan a, rorelnaah an tel ve lo a ni.Heng thil zawng zawng lo chhuah chhan hi contract hralh chhawn vang a ni ber a, mi hming hawha hna an thawh vang a ni. Hei hi kan ram ṭhanmawhbawk lian tak a ni a, kan politician-te hi an fihlim lo hle niin rinhlelh an kai nasa a, nimahsela contract lei leh hralhah document hmuh tur a awm tak tak ngai si lo a, tumah hlin lohin an chhuak leh mai ṭhin.Hna lian tham chinah hi chuan ruling party worker-te hi duhsak an ni tlangpui a, hei bakah hian ruling party lama MLA chinte pawh rinhlelhkai hi an lo awm fo tawh ṭhin.An MLA hlawh zat kan hriat chian, sumdawnna leh hnathawh dang an neih hriat si loha an sum dinhmun a pung thur thur ṭhinte hi a chhan awm ang chu a chiang mai a, hei hi kan politician-te thil intihhmuh ṭha lo tak leh kan ram hmelma lian tak a ni.Engpawhnise inpuhna a awm a, a dik leh dik loh erawh hriat mai theih a ni lo a; he thilah ni kher lo hian kan ram hmasawnna hnathawha contract-a induhsak uchhuak te, contract lei leh hralh te, rinhlelh kai khawpa contractor vulh bik neihte hian ram hmasawnna a dâl a ni tih kan hun tawn mek hian a hrilhfiah niin a lang.", "summary": "Assembly Speaker chu Ngaizawl kawng laihna turah cheng nuai 100 eia puhtu an awm avangin Congress leh ZPM chuan Assembly Budget Session kaihruai tlakah an ngai lo a, Deputy Speaker kaihhruaitir turin House Leader hnenah an thlen a, amaherawchu an dilna te chu tihlawhtling lo in Speaker chuan a kaihruai a, hemi avang hian Congress leh ZPM MLA te chu lungawilo in House an chhuhsan. Heihi a chhan ber chu contract lei leh hralh chungchang a ni a, politician tam tak pawh rinhleh an kai tawh thin a, nimahsela document hmuh tur a awm thin loh avang in tumah an in man thei tak tak silo a, heihi kan rawn thawnmawhbawk pakhat a ni. MLA hlawh zat kan hriatchian an hausakna lo pung ta thur thur te pawh hi hetiang vang hi a ni chawk a, party induhsakna avanga contractor vulh bik neihte hi ram hmasawnna daltu lian tak a ni." }, { "summarization_id": "124", "url": "https://theaizawlpost.org/bjp-ten-rahul-gandhi-helh-ngar-ngar/", "file_name": "SMizo_11_17-02", "original_text": "BJP te chuan Lok Sabha-a Leader of Opposition Rahul Gandhi a US a tlawhnaa thusawi a neih te chu helh ngar ngar hlein Union Home Minister Amit Shah leh Defence Minister Rajnath Singh te chuan Congress leader thusawi demna lamah hma an hruai zui a. Rahul Gandhi thusawi chu demin Union Home Minister Amit Shah chuan Congress leader chu ‘he ram thendarh duhtu forces te thlawp tlat’ tiin a sawi a. “He ram thendarh duhtu forces te thlawp tlatin leh anti-national statement siam chu Rahul Gandhi leh Congress party te tih thin dan a ni. J&K-a JKNC’s anti-national leh anti-reservation agenda thlawp emaw foreign platform a anti-India statement siam te, Rahul Gandhi hian ram security pawisa lovin rilru a ti na thin a ni” tiin Shah chuan a sawi. “Rahul Gandhi thusawi hian Congress tena regionalism, religion leh linguistics differences te hmanga khichat siam an tumzia a pholang a ni. He rama reservation nuaibo chungchang a sawi hmangin Rahul Gandhi hian Congress te anti-reservation hmelhmang diktak a pholang a ni. A rilrua awm te chu thuin a chhakchhuak ta a ni” tiin Shah chuan a sawi bawk a. “Rahul Gandhi hnena ka sawi duh chu BJP a awm chhung chuan tute mahin reservation an nuai bo lo ang a, tute mahin ram security an tibuai lovang” tiin Home Minister chuan a sawi bawk. Shah hian Gandhi an US a Georgetown University zirlaite nena inkawmna an neiha reservation chungchang an zawhnaah Gandhi chuan, “India dinhmun a that hunah reservation nuaibo dan kan la ngaihtuah ang a, tunah chuan India dinhmun a tha lo” tiin a sawi. BJP te chuan Congress leader in Constitution humhim ngai tia campaign a kalpui chu ‘a lem mai mai’ tia sawiin reservation chungchanga a rilru puthmang dik tak pawh lailanin a awm ta an ti bawk. Reservation dodalna hi Rahul Gandhi legacy a ni tia sawi bawkin senior BJP leader Ravi Shankar Prasad chuan prime minister hlui Jawaharlal Nehru, Indira Gandhi leh Rajiv Gandhi te pawh kha caste-baste reservation dodaltute vek an ni a ti bawk a. Prasad chuan Opposition’s INDIA bloc member– DMK chief M K Stalin, RJD supremo Lalu Prasad, Samajwadi Party president Akhilesh Yadav leh leaders of the Left parties te chuan Rahul Gandhi thusawi duhlohna lantirna an sawi ngei tur a ni a ti bawk a. “Congress tena reservation nuaibo an tum a nih chuan BJP te chuan na takin a dodal dawn a ni,” tiin a sawi bawk. BJP tena Rahul Gandhi thusawi an beih vakna chhan hi tun hnai lawka Assembly poll Maharashtra leh Jharkhand a neih tur hisap nia ngaih a ni a. Lok Sabha inthlan atanga che chhe tak BJP te chuan Gandhi thusawi chu behchhana hmanga anti-reservation tia Opposition te chhuaha swing voter te hui an tumna anga ngaih a ni. US a tlawha thusawina a neihah Rahul Gandhi chuan BJP te leh an ideological parent te chu sawiselna hle in chu chu BJP te chuan an la na hle a ni. Gandhi chuan Lok Sabha poll hnu atangin BJP te hlauhna a bo tawh ti bawkin, “inthlan result chhuah hnu lawkah tute mahin BJP leh Prime Minister of India te hlauhna an nei tawh lo. Chu chu hlawhtlinna turu tak niin Rahul Gandhi emaw Congress hlawhtlinna a ni lo va, India mipui ten Constitution siam danglam tumna an duhlohzia pholanna zawk a ni,” tiin Rahul chuan a sawi.", "summary": "Lok Sabha-a Leader of Opposition Rahul Gandhi chuan US a tlawhna a a thusawi chu BJP te chuan an helh ngar ngar hle a, Union Home Minister Amit Shah chuan India ram thendarh duhtu force te a thlawp tlat ni a sawiin anti-national statement siam chu Congress party-te tih thin dan ani a ti. A thusawi hian regionalism leh linguistic differences hmang a khichat siam an tumzia leh reservation nuaibo an tumzia a tarlang ati. Amit Shah chuan BJP a awm chhung chu tumahin reservation an nuai bo lo ang a, ram security an tibuai lo ang ati a, a campaign na a a kalpui Constitution humhim te chu a lem mai mai niin a sawi. Opposition's INDIA bloc te pawh Rahul Gandhi thusawi an duhlohna sawi ve ngei turin a ti a. Hetia an bei chiam mai hi Maharastra leh Jharkhand a inthlan awm tur hisap vek nia ngaih a ni. Gandhi chuan BJP ideological parent te chu na takin a sawisel a, Lok Sabha poll hnu atangin BJP te chu tumahin an hlau tawh lo a, heihi India mipuite hlawhtlinna ropui tak ani ati." }, { "summarization_id": "125", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24131", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "June 30 hi Remna Ni a ni a, MNF leh India sorkarin kum 1986-a remna an ziah champhaphak a ni. Kumin Remna Ni hi Mizo Zirlai Pawl (MZP) buatsaihin Lammualah lawm a ni tawh a, Mizoram sorkar buatsaihin vawiin lamah lawm a ni leh ang.Remna Ni hi Mizote tana ni chhinchhiahtlak leh lawmawm a ni a, kum 1986-a remna ziah a nih zana Mizoram boruak ang kha engtikah mah a awm leh thei tawh pawhin a rinawm lo. Kum 20 chhung zet ram buai avangin Mizote'n harsatna hrang hrang kan tawk a, mipui nawlpui pawh zuah loa harsatna a thlen hnuah kum 1986-ah remna a lo thleng ta a nih kha.Remna siam a ngaih chhan te, chumi phena inhnialna leh ṭan chhan inang lo hrang hrang te, politics-a thil kan thlir dan hrang hrangte awm bawk mah se, he remna lo thleng hi kan zavaiin kan lawmin kan ngaihlu thiam tur a ni. Thil kal tawh sawi chhuaka indemna leh mahni lam insawi lenna dah ṭha ila, inrem lohna avanga kan tawrhna hre rengin remna avanga kan dinhmun lo ṭha chho ta avangin lawm ila, he remna hi Mizo zawng zawng tan a ni tih hi i sawi uar deuh deuh ang u.Tlemlai deuh khan Remna Ni hi inrem lohna ni ang maiin kan chhuah a, midang sawi nêpa mahni lam insawi lenna remchangah kan hmang a ang ber. Political party lamin an party thawh­hlawkzia sawina atan an hman rualin a lehlam demna hunah an hmang tel bawk a, Remna Ni khan inrem lohna boruak a hring chhuak lek lek fo mai.Tun aṭang chuan Remna Ni hi Mizo zawng zawng ta a ni tih hi pawm thar ila, he ni hi mahni insawi ṭhatna leh midang sawi chhiatna hunah hmang tawh lo ila, Mizote hian Remna Ni hlutzia hi kan hriat belh zel thei ngei ang. June 30 hi Remna Ni a ni a, MNF leh India sorkarin kum 1986-a remna an ziah champhaphak a ni. Kumin Remna Ni hi Mizo Zirlai Pawl (MZP) buatsaihin Lammualah lawm a ni tawh a, Mizoram sorkar buatsaihin vawiin lamah lawm a ni leh ang.Remna Ni hi Mizote tana ni chhinchhiahtlak leh lawmawm a ni a, kum 1986-a remna ziah a nih zana Mizoram boruak ang kha engtikah mah a awm leh thei tawh pawhin a rinawm lo. Kum 20 chhung zet ram buai avangin Mizote'n harsatna hrang hrang kan tawk a, mipui nawlpui pawh zuah loa harsatna a thlen hnuah kum 1986-ah remna a lo thleng ta a nih kha.Remna siam a ngaih chhan te, chumi phena inhnialna leh ṭan chhan inang lo hrang hrang te, politics-a thil kan thlir dan hrang hrangte awm bawk mah se, he remna lo thleng hi kan zavaiin kan lawmin kan ngaihlu thiam tur a ni. Thil kal tawh sawi chhuaka indemna leh mahni lam insawi lenna dah ṭha ila, inrem lohna avanga kan tawrhna hre rengin remna avanga kan dinhmun lo ṭha chho ta avangin lawm ila, he remna hi Mizo zawng zawng tan a ni tih hi i sawi uar deuh deuh ang u.Tlemlai deuh khan Remna Ni hi inrem lohna ni ang maiin kan chhuah a, midang sawi nêpa mahni lam insawi lenna remchangah kan hmang a ang ber. Political party lamin an party thawh­hlawkzia sawina atan an hman rualin a lehlam demna hunah an hmang tel bawk a, Remna Ni khan inrem lohna boruak a hring chhuak lek lek fo mai.Tun aṭang chuan Remna Ni hi Mizo zawng zawng ta a ni tih hi pawm thar ila, he ni hi mahni insawi ṭhatna leh midang sawi chhiatna hunah hmang tawh lo ila, Mizote hian Remna Ni hlutzia hi kan hriat belh zel thei ngei ang. June 30 hi Remna Ni a ni a, MNF leh India sorkarin kum 1986-a remna an ziah champhaphak a ni. Kumin Remna Ni hi Mizo Zirlai Pawl (MZP) buatsaihin Lammualah lawm a ni tawh a, Mizoram sorkar buatsaihin vawiin lamah lawm a ni leh ang. Remna Ni hi Mizote tana ni chhinchhiahtlak leh lawmawm a ni a, kum 1986-a remna ziah a nih zana Mizoram boruak ang kha engtikah mah a awm leh thei tawh pawhin a rinawm lo. Kum 20 chhung zet ram buai avangin Mizote'n harsatna hrang hrang kan tawk a, mipui nawlpui pawh zuah loa harsatna a thlen hnuah kum 1986-ah remna a lo thleng ta a nih kha. Remna siam a ngaih chhan te, chumi phena inhnialna leh ṭan chhan inang lo hrang hrang te, politics-a thil kan thlir dan hrang hrangte awm bawk mah se, he remna lo thleng hi kan zavaiin kan lawmin kan ngaihlu thiam tur a ni. Thil kal tawh sawi chhuaka indemna leh mahni lam insawi lenna dah ṭha ila, inrem lohna avanga kan tawrhna hre rengin remna avanga kan dinhmun lo ṭha chho ta avangin lawm ila, he remna hi Mizo zawng zawng tan a ni tih hi i sawi uar deuh deuh ang u. Tlemlai deuh khan Remna Ni hi inrem lohna ni ang maiin kan chhuah a, midang sawi nêpa mahni lam insawi lenna remchangah kan hmang a ang ber. Political party lamin an party thawh­hlawkzia sawina atan an hman rualin a lehlam demna hunah an hmang tel bawk a, Remna Ni khan inrem lohna boruak a hring chhuak lek lek fo mai. Tun aṭang chuan Remna Ni hi Mizo zawng zawng ta a ni tih hi pawm thar ila, he ni hi mahni insawi ṭhatna leh midang sawi chhiatna hunah hmang tawh lo ila, Mizote hian Remna Ni hlutzia hi kan hriat belh zel thei ngei ang.", "summary": "hi Remna Ni a ni a, MNF leh India sorkarin kum 1986-a remna an ziah champhaphak a ni. Kumin Remna Ni hi Mizo Zirlai Pawl (MZP) buatsaihin Lammualah lawm a ni tawh a, Mizoram sorkar buatsaihin vawiin lamah lawm a ni leh ang. Remna Ni hi a pawimawh a, kum 1986-a remna ziah a nih zana Mizoram boruak ang kha engtikah mah a awm leh thei tawh pawhin a rinawm lo. Kum 20 chhung zet ram buai vangin Mizoten harsatna hrang hrang kan tawk a. Remna siam a ngaih chhan te, chumi phena inhnialna leh tan chhan inang lo hrang hrang te, politics-a thil kan thlir dan hrang hrangte awm bawk mah se, he remna lo thleng hi kan lawmin kan ngaihlu thiam tur a ni. Thil kal tawh dah tha ila, kan dinhmun tha chhoah lawm ila, he remna hi Mizo zawng zawng tan a ni tih hria ila, i sawi uar ang u. Remna ni hi inrem lohna ni ang maiin kan chhuah a, midang sawi nep leh mahni insawi len nan kan hmang a ang thin. Tun atang chuan Remna Ni hi Mizo zawng zawng ta a ni tih pawm ila, remna ni i hlut zel ang u." }, { "summarization_id": "126", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/105321", "file_name": "F_MIZO_SUM_12_31/1//25", "original_text": "National Food Security Act (NFSA) hnuaia ration card dik lo a tam avangin mipui an phun nasa hle. NFSA ration card-a dik lo tam tak hi FCSCA minister leh director-te chuan tidik turin hna an thawh ṭan tawh thu an sawi a; NIC-te nen pawh an sawiho tawh a ni.Ration card-a hming dik lo, pian kum dik lo, chhungkaw inkhai-diat dan dik lo taka ziah luh hian sawi a hlawh a, keimahni nihna ngei an tih dik loh avangin kan ngaimawh a ni. Hei hi tihsual palah pawh ni se an tisual tam lutuk hi chu thawktute inthlahdah vang a ni a, insawi thiam leh insawi mam chi pawh a ni lo a, a tisualtute hi hrem hial tlak an ni ang.Hetihlai hian ration card-a thil tihsual palh hi chu siam ṭhat leh theih mai a ni a, an siam ṭha leh thuai dawn niin a lang a; amaherawhchu ration card-a hming tihsual mai ni lo, kan chanvo tur dik tak kan chan loh tam tak awmte hi kan au chhuahpui lo zawk ngawt mai.Kan kawngpui neih tur ang kan nei lo a, a chhuat a panin a chhe hma em em a, tui luanna tur pawh an siam ṭha lo a, tui pawh kan hnianghnar tawk lo a, sorkar building-te pawh a nih tur ang a ni lo. Kan chan tur thil tam tak hi a nih angin kan chang lo a, tute'n emaw suam siamna remchangah hmangin vantlang tana ṭha turte pawh pawh pên a ni ṭhin. Heng thil serious leh nghawng nei thui takte hi vei tel ila, heng thila a nih tur ang a nih loh hian au chhuak ila, sorkar lakah hian thikthu i tichhe lehzual ang u.Tunah hi chuan keimahni min den dawp hma chu kan thlir liam mai a, sorkar lakah mipui thikthu a chhe tawk lo a, thuneitu ni tura mipui thlan lalte leh mipui tana hnathawk tura sorkar mi rawih-te hian an duh angin lal an hrawt emaw tih mai tur a ni. Ration card-ah chuan kan hming ngei, kan pian kum leh nihna ngeite an rawn tisual a, kan âng bawrh bawrh a, kan sawi chhuak a, hei hi chu siam ṭhat theih a ni. Sorkar hnuaia hna chhe lutukte hi au chhuahpui ila, kan chan tur kan chan loh thilahte hian âng ngam ila, sorkar laka mipuiin kan thikthu kan tihchhiat zual poh leh sorkar a fimkhur ang a, rorelna dik leh ṭha zawk kan hnaih deuh ang chu. National Food Security Act (NFSA) hnuaia ration card dik lo a tam avangin mipui an phun nasa hle. NFSA ration card-a dik lo tam tak hi FCSCA minister leh director-te chuan tidik turin hna an thawh ṭan tawh thu an sawi a; NIC-te nen pawh an sawiho tawh a ni.Ration card-a hming dik lo, pian kum dik lo, chhungkaw inkhai-diat dan dik lo taka ziah luh hian sawi a hlawh a, keimahni nihna ngei an tih dik loh avangin kan ngaimawh a ni. Hei hi tihsual palah pawh ni se an tisual tam lutuk hi chu thawktute inthlahdah vang a ni a, insawi thiam leh insawi mam chi pawh a ni lo a, a tisualtute hi hrem hial tlak an ni ang.Hetihlai hian ration card-a thil tihsual palh hi chu siam ṭhat leh theih mai a ni a, an siam ṭha leh thuai dawn niin a lang a; amaherawhchu ration card-a hming tihsual mai ni lo, kan chanvo tur dik tak kan chan loh tam tak awmte hi kan au chhuahpui lo zawk ngawt mai.Kan kawngpui neih tur ang kan nei lo a, a chhuat a panin a chhe hma em em a, tui luanna tur pawh an siam ṭha lo a, tui pawh kan hnianghnar tawk lo a, sorkar building-te pawh a nih tur ang a ni lo. Kan chan tur thil tam tak hi a nih angin kan chang lo a, tute'n emaw suam siamna remchangah hmangin vantlang tana ṭha turte pawh pawh pên a ni ṭhin. Heng thil serious leh nghawng nei thui takte hi vei tel ila, heng thila a nih tur ang a nih loh hian au chhuak ila, sorkar lakah hian thikthu i tichhe lehzual ang u.Tunah hi chuan keimahni min den dawp hma chu kan thlir liam mai a, sorkar lakah mipui thikthu a chhe tawk lo a, thuneitu ni tura mipui thlan lalte leh mipui tana hnathawk tura sorkar mi rawih-te hian an duh angin lal an hrawt emaw tih mai tur a ni. Ration card-ah chuan kan hming ngei, kan pian kum leh nihna ngeite an rawn tisual a, kan âng bawrh bawrh a, kan sawi chhuak a, hei hi chu siam ṭhat theih a ni. Sorkar hnuaia hna chhe lutukte hi au chhuahpui ila, kan chan tur kan chan loh thilahte hian âng ngam ila, sorkar laka mipuiin kan thikthu kan tihchhiat zual poh leh sorkar a fimkhur ang a, rorelna dik leh ṭha zawk kan hnaih deuh ang chu.", "summary": "National Food Security Act(NFSA) hnuaia ration card-a hming diklo, pian kum diklo, chhungkaw inkhaidiat dan diklo taka ziah luh a tam avangin mipui an phun nasa hle a,FCSCA minister leh Director-ten NIC-te nena sawihoin tihdik hna an thawh ṭan tawh thu an sawi. Hei thil hi tihsual palh pawh ni se an tihsual tam lutuk avangin a thawktute inthlahdah vang a ni a,hrem hial tlak an ni, insawi thiam leh insawi mam chi niin a langlo. Ration card-a hming tihsual mai nilo, tute'n emaw sum siamna remchangah hmangin vantlang tana ṭha tur an pawt pêng a, kan kawngpui neih tur ang kan neilo a,tui luanna tur pawh an siam ṭhalo a, tui kan hnianghnar tawklo a, sorkar building-te pawh a nih tur ang a nilo a, heng thil nghawng nei thui takte hi vei tel ila, Sorkar lakah hian thikthu i tichhe lehzual ang u.Thuneitu ni tura mipui thlan lalte leh mipui tana hnathawk tura Sorkar mi rawih-te hian Ration card-ah kan hming, kan pian kum leh nihna ngeite an rawn tisual a, hei hi chu siam ṭhat theih a ni. Sorkar hnuaia hna chhe lutukte, kan chan tur kan chan loh thilahte hian âng ngamin kan thikthu tichhia ila, Sorkar pawh a fimkhur ang a, rorelna dik leh ṭha zawk kan hnaih deuh ang chu." }, { "summarization_id": "127", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Sinlung Hills Council sawrkar thar lakluh a ni Sinlung Hills Council (SHC) Inthlanpui neih zawh taka thlantlin mi 12 te chu nimin khan lakluh niin sawrkar thar pawh siam nghal a ni bawk. Sinlung Hills Council-a Member thlantlin te hi Aizawl Bawrhsap Pisapui Hall-ah Er. Lalhriatpuia Aizawl Bawrhsap kaihhruaina hnuaiah thu tiam tira lakluh an ni a, hemi hnu hian Protem Chairman Lalhmingthanga kaihhruaina hnuaiah Chairman leh Deputy Chairman thlanna neih nghal niin Tinghmun Bial atanga thlantlin R. Lalfakzuala chu Chairman atan thlantlin a ni a, Deputy Chairman atan Zohmun Bial atanga thlantlin Benjamin Lalrawnliana chu chuhtu awm lova thlantlin a ni bawk. Heng bakah hian Executive Council siam nghal niin Vanbawng Bial atanga thlantlin Ricky Lalremsanga chu Chief Executive Member (CEM) niin Executive Member atan Sakawrdai North Bialtu Melody Lalchhuangzeli; Ratu Bialtu Lalhmingthanga; Sakawrdai South Bialtu Lalhriatchhunga leh Saiphai Bialtu Zokhumthanga te an ni a. Nominated Member atan C. Lalnuntlanga (New Vervek) leh Ramfangzauva (Sakawrdai) te ruat an ni bawk. Sinlung Hills Council-a Chief Executive Member (CEM) thar Ricky Lalremsanga chuan Akashvani zawhna chhangin Sinlung Hills Council mipuiten an beisei anga hmasawnna an thlensak theih nan theihtawp an chhuah dawn tih a sawi a. Mipuite hre renga hna thawh an tum tih sawiin, sum dinhmun enfel bakah hmasawnna tura hmalak chu an tih hmasak tur zinga mi a nih thu a sawi bawk. Tarlan tawh angin Sinlung Hills Council Inthlanpui-ah khan MNF in bial 5 an la a, an thawhpui HPC-R in bial 2 lain sawrkarna an siam thei a. ZPM in bial 4 la-in Congress in bial 1 an la a ni.", "summary": "Sinlung Hills Council sawrkar thar lakluh a ni. SHC Inthlanpui neih zawh takah thlantlin mi 12 te chu lakluh niin sawrkar thar pawh siam nghal a ni. Thlan tlin te hi Aizawl Bawrhsap kaihhruaina hnuaiah thu tiam tir an ni a, hemi hnu hian Protem Chairman Lalhmingthanga kaihhruaina hnuaiah Chairman leh Deputy Chairman thlanna neih nghal niin R.Lalfakzual a chu Chairman a thlan niin Deputy Chairman ah Benjamin Lalrawnliana chu thlan a ni. Heng bakah hian Executive Council siam nghal niin Ricky Lalremsanga chu Chief Executive Member niin Executive Member atan mi 4 ruat an niin Nominated Member mi 2 an awm bawk. CEM thar chuan Akashvani zawhna chhangin SHC mipuiten an beisei anga hmasawnna an thlensak theih nan theihtawp an chhuah tur thu a sawi. Tarlan tawh angin SHC inthlanah hian MNF in bial 5 lain an thawhpuiin bial 2 an la a, sawrkarna an siam a, ZPM in bial 4 lain Congress in bial 1 an la bawk." }, { "summarization_id": "128", "url": "https://theaizawlpost.org/zpm-sawrkarin-a-tih-tur-thil-pali-k-sapdanga/", "file_name": "SMizo_3_18-02", "original_text": "An sawrkar a nih chuan sawrkarin a la tih ngai loh leh a tih tawh thin, tuna hman zui tak loh tih tur thil pali an nei tih ZPM working president K Sapdanga chuan a sawi. ZPM a sawrkar chuan sawrkar ding tawha la awm ngai lo, Budget Session hmasa berah kuthnathawktute khaichhuahna’n thlai thar leina tur sum an dah dawn tih a sawi a. A bul tanna atan thlai chi li-ah enchhin a ni anga, a thar huna a rate tur bithliah sa in, Mizo kuthnathawktute chu eng anga taima nge an nih khawvel hriattir an tum tih a sawi. Hetihrual hian thlai dang chingtute pawh an hahthlawn loh dan tur ruahman hmaih a ni dawn lo tih a sawi a ni. Lehkha an thiam emaw thiam lo emaw, thalaiten mahni kea dinga chhungkaw chawmna thawhchhuah nei tura ruahmanpui an tum tih a sawi a. “Mitinin kan thiam zawng leh tui zawng eizawnna thawh kan duh a, thenkhatin kan ruahman thiam a, bul tanna sum kan neih loh vangin tih ngaihna kan hre lo. Thenkhat chuan thawk peih mah ila thawh tur ruahman dan pawh kan thiam lo. Chutiang mite hlei hlei chu thawh tur ruahmanpui a, thawh bul tanna tur ngaihtuahsak hi sawrkar ngaihpawimawh hmasak turah kan ngai,” a ti. Thalai, mahni kea din chak ngawih ngawihte bana kaih policy chu kalphung thar zingah pawh ram hmasawnna atan tangkai pawl tak tur a ni tih a sawi. Sawrkar office tam bera state pawnlam siam, tlo lo zawk, thawleng zawk, hman hrehawm zawk leh man to zawka lei kher thin chu, ZPM a sawrkar chuan, sawrkar building leh sawrkar luah building reng rengah Mizopa siam furniture, Mizonu tah parda hman an tum tih K Sapdanga hian a sawi. “He thil ti tur hian harsatna chhete mah a awm lo. Mizoram tihhmasawnna tur sum tam tak state pawna luangchhuak hum hum kha ram chhung mistiri-te leh puantahtute kutah a lut tawh dawn tih mai a ni,” a ti. Tunhma chuan contractor office chu office lun pawl tak thin, kawng laih emaw in sak tur emaw a awmin, sawrkarin tender chhuahin, registered contractor-ten an chhang thin a; vanduai fal, contract hna hmu thei lo riau an awmte in an inkian tel tel thin a. Contractor diktakin hna a thawk a, sawrkar engineer-ten an endik thin tih ZPM hruaitu hian a sawi bawk. “Tunah chuan contract-a thawh chi hna reng reng open tender chhuah a awm tawh loa, a hmutu tur thlansa vekin, ruling party worker-te kutah a lut fai ta vek a. Mipuiin khawiah nge Contractor Association office a awm pawh kan hre tawh lo. Contract hna thawhna phenah MLA-te an biru thin tih sawi a awm, tak tak a nih ngai chuan, Bihar state chhiat vanglai ang chauh kan ni tawh tihna a ni ang. ZPM hian thuneihna a chan chuan, contract hna chu contractor kutah a kir leh anga, sawrkar engineer ten an endik leh anga, hlemhletna awm lo turin thuneituten fir takin an veng ang,” a ti. ZPM chuan a thlawna sum sem an do tlat a, Mizoramah politics khelh dan thianghlim lantir an tum a. An thutiamah hian an ding tak tak ngam em tih enchhin turin an cho tih ZPM working president hian a sawi a ni.", "summary": "ZPM Working President K Sapdanga chuan an sawrkar chuan sawrkarin ala tih ngai loh leh a tih tawh thin, tun a hman zui tak loh tur thil pali an nei tih a sawi. Budget session hmasaber ah kuthnathawktute khaichhuahna'n thlai thar leina tur sum an dah dawn tih a sawi a, a bul tanna atan thlai chi li-an enchhin phawt ang, hetihrual hian thlai dang chingtute pawh an hahthlawn dawn lo ati. Taima tak a hnathawk tawh phawt chu mahni ke a an din theihna tur an ngaihtuahsak ang. Sawrkar office tam ber ah pawh ram dang thilsiam hmang lo in mizopa siam furniture lwh mizonu kuttah parda thlengin hman an tum tih sawiin heti hian kan sum te kan mizo pui ngeite kut ah a lut dawn ani a ti. Heibak ah hian tun sawrkar tihdan lo ang takin duhsak zawngte hnena contract pe ringawt lo in open-tender chhuah vek ani ang ati bawk a. Tun a kan sawrkar min hruai dan en hi chuan Bihar stare chhiat vanglai ang chauh kan ni tiin, mipuite chu an party enchhin turin a cho a ni." }, { "summarization_id": "129", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_23_summarization", "original_text": "DC in Damdawi In a tlawh Lunglei District Bawrhsap R. Lalthazuala chuan Inrinni khan Civil Hospital Lunglei tlawhin an dinhmun a enfiah a, Civil Hospital Lunglei-a Ward hrang hrang leh Department/room hrang hrang te fanpuiin, khawl leh hmanraw chi hrang hrang dinhmun te, thawktu dinhmun leh damdawi In inrelbawlna kaihhnawih thil hrang hrang bakah an mamawh leh harsatna te Bawrhsap hnenah hian an lo thlen bawk a ni. Civil Hospital Lunglei-ah hian tun dinhmunah Senior Medical Superintendent hovin Doctor 33 an awm mek a. Psychiatrist tih loh chu Department zawng zawngah Doctor an awm kim a; Psychiatry Department pawh Clinical Psychologist hovin pangngai taka kalpui a ni bawk.", "summary": "Lunglei District Bawrhsap R. Lalthazuala chuan Civil Hospital Lunglei tlawhin an dinhmun a enfiah a, thawktu ten an mamawh leh harsatna te Bawrhsap hnenah an thlen bawk. Civil Hospital Lunglei-ah hian tun dinhmunah Senior Medical Superintendent hovin Doctor 33 an awm mek a. Psychiatrist Department hian Doctor a nei lo a; Psychiatry Department chu Clinical Psychologist hovin pangngai taka kalpui a ni." }, { "summarization_id": "130", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/10/covid-19-positive-28-hmuhchhuah-belh.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_21.2.25", "original_text": "Aizawl | October 31, 2020:Mizoram a COVID 19 positive chu a pung zel a, Nimin khanCOVID-19 positive 28 hmuh belh a ni a, nimin vek khan dam tawh mi 26 chuan enkawlna hmun an chhuahsan.Sawrkar thuchhuahin a tarlan danin, heng positive te hi ZMC RT-PCR positive: 25,TrueNAT positive 2 lehRapid Antigen test positive: 1te an ni.Tun dinhmun-ah Mizoram-ah COVID 19 positive hmuhchhuah tawh zawng zawng hi mi 2722 an ni a,  dam tawh mi 2284 an ni a, enkawl lai mi 437 awmin, thi pakhat a awm a ni.Hri vei hmuhchhuah tawh zingah hian Mipa 2116 niin, Hmeichhia hi 606 an ni.Tun dinhmun-ah Aizawl district-ah positive tam berin mi 376 an awm a, Serchhip-ah 13, Lawngtlai-ah 13, Lunglei-ah 9, Kolasib-ah 8, Hnahthial-ah 7, Mamit-ah 6, Khawzawl-ah 3 leh Siaha, leh Saitual-ah pakhat theuh an awm bawk a ni.Champhai chu hrivei enkawllai awm lohna district a ni rih.Tuna hri vei mi 437 awm zingah hian Aizawl district-ah mi 376 an awm a, hei hi  za zel-ah 83.67 a ni mek a ni.💠ZMC RT-PCR➡️Zemabawk Vengthar: Hmeichhia kum 20➡️Zonuam: Hmeichhia kum 51 & mipa kum 37. Mipa hi positive contact symptom nei, hmeichhia hi kaina hriat rihloh➡️Tanhril: Mipa kum 39, positive contact, kaina chin hriat rih loh➡️Zuangtui: Hmeichhia kum 23 & 26, positive contact, symptom nei lo➡️Republic Vengthlang: Mipa kum 31, positive contact, symptom nei➡️Chaltlang: Mipa kum 35, positive contact, symptom nei lo➡️BSF: kum 46 & 47➡️Venghlui: Mipa 2 & hmeichhia 1, kum 52, 63 & 92, positive contact, symptom nei 2, nei lo 1➡️Tuikual North: Mipa kum 17, symptom nei lo, kaina chin hriat rih loh➡️QF-a awm: Mipa 8 & Hmeichhia 3, kum 14-48, state pawn atanga lo lut, symptom nei lo vek💠RAgT Positive➡️Falkland: Mipa kum 28, inneih hmang tura zin tum in test tir, mild symptoms nei, kaina hriat loh💠TrueNAT positive➡️Lunglei: BSF sipai kum 54, Silchar atanga lo kal, symptom nei lo➡️Mamit: Mipa kum 58, Mamit Agri Office-a thawk, positive contact, symptom nei lo💠Sample test dan:➡️ZMC lab- Aizawl - 755➡️TrueNAT labs: Lunglei -99, Serchhip -38, Mamit-36, Siaha -10,  Kolasib -13,  Lawngtlai -12, Saitual-11, Khawzawl-1,➡️RAgT:- Serchhip -65, Aizawl -35, Lunglei -33, Kolasib -27, Champhai -11,  Saitual -6, Mamit -3,   Lawngtlai -2, Khawzawl -1,", "summary": "Mizoram-ah COVID 19 positive chu an pung zel a, Nimin khanCOVID-19 positive 28 hmuh belh an ni a, nimin vek khan dam tawh mi 26 chuan enkawlna hmun an chhuahsan. Tun dinhmunah Positive hmuhchhuah tawh zawng zawng hi mi 2722 an ni a, dam tawh mi 2284 an ni a, enkawl mek 437 awmin thi pakhat a awm. Aizawl district ah hri vei tam berin 376 an awm a, Champhai-ah hrivei enkawl lai an awm lo." }, { "summarization_id": "131", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26470", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Mizoram chief minister chuan sorkarin State Day-a chawlh a puang chunga a puala hun hman a awm ṭhin lo chu dik loa a hriat ṭhin thu a sawi a, \"Kuminah State Day puala hun hman turin rawtna ka siam a, hun hman a ni ta a. India ram pawhin Independence Day leh Republic Day ropui takin a lawm ṭhin a, kan Independence Day leh Republic Day ni kawp hi ropui takin lawm a ni dawn lo'm ni? Kum dangah pawh ropui zawka lawm dan ngaihtuah a ngai,\" a ti.Mizoramin kan state puala ni pawimawh kan neih pahnih - Remna Ni leh State Day-te hi tlem lai deuh aṭang tawh khan politics nen kan chawm pawlh a, a ni a hlut tehlul nen kan zavaiin inthurualin kan lawm hleithei lo. Political party-a kan awmna azirin kan sawi mawiin kan sawi mawi lo a, kan sawi duh dan pawh a inang lo hle.Heti taka mahni state ni pawimawh ngaih pawimawh nachang hre lo emaw, ngai pawimawh duh lo lui kan ni ṭhin hi a vanduaithlak hle a ni. Tunah chief  minister-in kan state ni pawimawh ngai pawimawh tura rawtna a siam hi a lawmawm a, Mizorama chengte tan State Day hi a pawimawh a, lawm a phu a, sorkar pawhin he ni hi chawlh satliah ang maia hmang loin a puala hun bik neih hi inhmeh hle a ni.State Day hi kan la hmang leh zel dawn a, sorkarin he ni hi tun aiin ngai pawimawh se, mahni state ni pawimawh ngaih pawimawh nachang hre lo kan ni palh ang e. Mizoram chief minister chuan sorkarin State Day-a chawlh a puang chunga a puala hun hman a awm ṭhin lo chu dik loa a hriat ṭhin thu a sawi a, \"Kuminah State Day puala hun hman turin rawtna ka siam a, hun hman a ni ta a. India ram pawhin Independence Day leh Republic Day ropui takin a lawm ṭhin a, kan Independence Day leh Republic Day ni kawp hi ropui takin lawm a ni dawn lo'm ni? Kum dangah pawh ropui zawka lawm dan ngaihtuah a ngai,\" a ti.Mizoramin kan state puala ni pawimawh kan neih pahnih - Remna Ni leh State Day-te hi tlem lai deuh aṭang tawh khan politics nen kan chawm pawlh a, a ni a hlut tehlul nen kan zavaiin inthurualin kan lawm hleithei lo. Political party-a kan awmna azirin kan sawi mawiin kan sawi mawi lo a, kan sawi duh dan pawh a inang lo hle.Heti taka mahni state ni pawimawh ngaih pawimawh nachang hre lo emaw, ngai pawimawh duh lo lui kan ni ṭhin hi a vanduaithlak hle a ni. Tunah chief  minister-in kan state ni pawimawh ngai pawimawh tura rawtna a siam hi a lawmawm a, Mizorama chengte tan State Day hi a pawimawh a, lawm a phu a, sorkar pawhin he ni hi chawlh satliah ang maia hmang loin a puala hun bik neih hi inhmeh hle a ni.State Day hi kan la hmang leh zel dawn a, sorkarin he ni hi tun aiin ngai pawimawh se, mahni state ni pawimawh ngaih pawimawh nachang hre lo kan ni palh ang e. Mizoram chief minister chuan sorkarin State Day-a chawlh a puang chunga a puala hun hman a awm ṭhin lo chu dik loa a hriat ṭhin thu a sawi a, \"Kuminah State Day puala hun hman turin rawtna ka siam a, hun hman a ni ta a. India ram pawhin Independence Day leh Republic Day ropui takin a lawm ṭhin a, kan Independence Day leh Republic Day ni kawp hi ropui takin lawm a ni dawn lo'm ni? Kum dangah pawh ropui zawka lawm dan ngaihtuah a ngai,\" a ti. Mizoramin kan state puala ni pawimawh kan neih pahnih - Remna Ni leh State Day-te hi tlem lai deuh aṭang tawh khan politics nen kan chawm pawlh a, a ni a hlut tehlul nen kan zavaiin inthurualin kan lawm hleithei lo. Political party-a kan awmna azirin kan sawi mawiin kan sawi mawi lo a, kan sawi duh dan pawh a inang lo hle. Heti taka mahni state ni pawimawh ngaih pawimawh nachang hre lo emaw, ngai pawimawh duh lo lui kan ni ṭhin hi a vanduaithlak hle a ni. Tunah chief  minister-in kan state ni pawimawh ngai pawimawh tura rawtna a siam hi a lawmawm a, Mizorama chengte tan State Day hi a pawimawh a, lawm a phu a, sorkar pawhin he ni hi chawlh satliah ang maia hmang loin a puala hun bik neih hi inhmeh hle a ni. State Day hi kan la hmang leh zel dawn a, sorkarin he ni hi tun aiin ngai pawimawh se, mahni state ni pawimawh ngaih pawimawh nachang hre lo kan ni palh ang e.", "summary": "Mizoram chief minister chuan sorkarin State Day-a chawlh a puang chunga a puala hun hman a awm ṭhin lo chu dik loa a hriat ṭhin thu a sawi a, \"Kuminah State Day puala hun hman turin rawtna ka siam a, hun hman a ni ta a. India ram pawhin Independence Day leh Republic Day ropui takin a lawm ṭhin a, kan Independence Day leh Republic Day ni kawp hi ropui takin lawm a ni dawn lo'm ni? Kum dangah pawh ropui zawka lawm dan ngaihtuah a ngai,\" a ti. Mizoramin kan state puala ni pawimawh kan neih pahnih - Remna Ni leh State Day te hi politics nena chawhpawlh a, kan lawm hleithei lo. Political party awmna a zirin kan sawi mawiin kan sawi mawi lo va, hetianga mahni state ngaihpawimawh loh hi a vanduaithlak hle a ni. Tuna CM in he ni ngaipawimawh tura rawtna a siam hi a lawm hle. He ni hi a pawimawh a, kan la hmang zel dawn a, tun aia ngaih pawimawh hlawh se a tha viau ang." }, { "summarization_id": "132", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9552", "file_name": "H-232-15/02/2025-PAHOSS kalpui dan", "original_text": "Urban Development & Poverty Alleviation (UDPA) changtu deputy chief minister chuan, khawpuia lirthei hunna tur siamna Parking House Support Scheme (PAHOSS) hnuaiah cheng nuai 6,171 pek chhuah a nih tawh thu House a hrilh. Kum 2020-21 budget-a PAHOSS atana cheng vbc. 10 dah chu Lung­lei, Champhai leh Kolasib atan ruahman a nih thu a sawi.Khawpuia lirthei pung zel avangin Aizawlah lirthei tlan hleihtheih loh khawpin kawngpui a tawt ta a, hun, ṭha leh sum tam tak khawhral ṭhin a ni. Traffic jam tihrehna turin lirthei hunna tur sorkarin siam a tum a, sum tam tak a pe chhuak tawh a ni.Kan state khawpuia PAHOSS kalpui tum dan hi a bul ṭan dan ṭha viau mah se, a kal rei tawlh tawlha a duangtute leh a ngaihtuah chhuaktute duh dan piah lamah an kalpui ṭan emaw tih palh a awl ta hle a, sorkar aṭanga hamṭhatna dawnna anga ngaiin 'ruling party' mi leh sâ ṭhenkhat chu an insawipui nasa ta mai.PAHOSS hi a duangtu lam chuan khawpuia lirthei pung chak avanga traffic jam tihziaawmna lam an ngaihtuah ber laiin, ruling party zingah party mi leh sâ induhsakna tur emaw ti pawl an awm a, chu mite nawrna avang nge, a duangtu lam anṭang zo ta lo zawk nge, tunah chuan a hmun nei ṭha lam aiin ruling party mi leh sate duhsakna angin a kal thui ta hle a, a zialo takzet a ni.Mizoramin sum a nei lo a, kan sorkar hnathawkte hlawh pawh puk lailawk a ngai ta hial a, chumi karah pawh chatlak loa uar taka kalpui PAHOSS kalphung hi mipuiin an thlir reng a, political party rimnamin a kal tawh nge tawh lo tihte an chhinchhiah ngei ang. Urban Development & Poverty Alleviation (UDPA) changtu deputy chief minister chuan, khawpuia lirthei hunna tur siamna Parking House Support Scheme (PAHOSS) hnuaiah cheng nuai 6,171 pek chhuah a nih tawh thu House a hrilh. Kum 2020-21 budget-a PAHOSS atana cheng vbc. 10 dah chu Lung­lei, Champhai leh Kolasib atan ruahman a nih thu a sawi.Khawpuia lirthei pung zel avangin Aizawlah lirthei tlan hleihtheih loh khawpin kawngpui a tawt ta a, hun, ṭha leh sum tam tak khawhral ṭhin a ni. Traffic jam tihrehna turin lirthei hunna tur sorkarin siam a tum a, sum tam tak a pe chhuak tawh a ni.Kan state khawpuia PAHOSS kalpui tum dan hi a bul ṭan dan ṭha viau mah se, a kal rei tawlh tawlha a duangtute leh a ngaihtuah chhuaktute duh dan piah lamah an kalpui ṭan emaw tih palh a awl ta hle a, sorkar aṭanga hamṭhatna dawnna anga ngaiin 'ruling party' mi leh sâ ṭhenkhat chu an insawipui nasa ta mai.PAHOSS hi a duangtu lam chuan khawpuia lirthei pung chak avanga traffic jam tihziaawmna lam an ngaihtuah ber laiin, ruling party zingah party mi leh sâ induhsakna tur emaw ti pawl an awm a, chu mite nawrna avang nge, a duangtu lam anṭang zo ta lo zawk nge, tunah chuan a hmun nei ṭha lam aiin ruling party mi leh sate duhsakna angin a kal thui ta hle a, a zialo takzet a ni.Mizoramin sum a nei lo a, kan sorkar hnathawkte hlawh pawh puk lailawk a ngai ta hial a, chumi karah pawh chatlak loa uar taka kalpui PAHOSS kalphung hi mipuiin an thlir reng a, political party rimnamin a kal tawh nge tawh lo tihte an chhinchhiah ngei ang. Urban Development & Poverty Alleviation (UDPA) changtu deputy chief minister chuan, khawpuia lirthei hunna tur siamna Parking House Support Scheme (PAHOSS) hnuaiah cheng nuai 6,171 pek chhuah a nih tawh thu House a hrilh. Kum 2020-21 budget-a PAHOSS atana cheng vbc. 10 dah chu Lung­lei, Champhai leh Kolasib atan ruahman a nih thu a sawi. Khawpuia lirthei pung zel avangin Aizawlah lirthei tlan hleihtheih loh khawpin kawngpui a tawt ta a, hun, ṭha leh sum tam tak khawhral ṭhin a ni. Traffic jam tihrehna turin lirthei hunna tur sorkarin siam a tum a, sum tam tak a pe chhuak tawh a ni. Kan state khawpuia PAHOSS kalpui tum dan hi a bul ṭan dan ṭha viau mah se, a kal rei tawlh tawlha a duangtute leh a ngaihtuah chhuaktute duh dan piah lamah an kalpui ṭan emaw tih palh a awl ta hle a, sorkar aṭanga hamṭhatna dawnna anga ngaiin 'ruling party' mi leh sâ ṭhenkhat chu an insawipui nasa ta mai. PAHOSS hi a duangtu lam chuan khawpuia lirthei pung chak avanga traffic jam tihziaawmna lam an ngaihtuah ber laiin, ruling party zingah party mi leh sâ induhsakna tur emaw ti pawl an awm a, chu mite nawrna avang nge, a duangtu lam an ṭang zo ta lo zawk nge, tunah chuan a hmun nei ṭha lam aiin ruling party mi leh sate duhsakna angin a kal thui ta hle a, a zialo takzet a ni. Mizoramin sum a nei lo a, kan sorkar hnathawkte hlawh pawh puk lailawk a ngai ta hial a, chumi karah pawh chatlak loa uar taka kalpui PAHOSS kalphung hi mipuiin an thlir reng a, political party rimnamin a kal tawh nge tawh lo tihte an chhinchhiah ngei ang.", "summary": "3rd September,2020 Khawpuia lirthei hunna tur siamna Parking House Support Scheme (PAHOSS) hnuaiah cheng nuai 6,171 pek chhuah a nih tawh thu Urban Development & Poverty Alleviation (UDPA) changtu deputy chief minister chuan House hrilhin,kum 2020-21 budget-a PAHOSS atana cheng vbc. 10 dah chu Lung­lei, Champhai leh Kolasib atan ruahman a nih thu a sawi. PAHOSS hi a duangtu lam chuan khawpuia lirthei pung chak tak avanga traffic jam tihziaawmna lam an ngaihtuah ber laiin,ruling party zingah party mi leh sa induhsakna tur emaw ti pawl awmin,ruling party mi leh sa ṭhenkhat chu an insawipui nasa ta hle. PAHOSS kalphung hi mipuiin an thlir reng a,political party rimnamin a kal tawh nge tawh lo tihte an chhinchhiah ngei ang." }, { "summarization_id": "133", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/103198", "file_name": "H-148-05/02/2025-lo neih dan thar", "original_text": "Food & Agriculture Orga-nization (FAO) palai chuan nimin khan Mizoram chief secretary a kâwm. FAO palai chuan, Mizoram chu tlang ram a nih angin fûr ruahtuiin lei ṭha a luan ralpui ṭhin chu uiawm a tih thu sawiin, \"Terrace uar zawka siam a ngai. Sloping Agricultural Land Technology (SALT) thiamna hi Mizoramah enchhin ve kan tum a ni,\" a ti a; chief secretary chuan Mizoram sorkarin Mizo lo neih dan pangngai kalsan tura hma a lak dan tlangpuite a hrilhfiah.Mizoram hi tlang ram a nih thu te, hmun danga lo neih dan zawm a harsat avangin pi pute hunlai aṭanga kan lo neih dan pangngai bak kalpui a harsat thute kan sawi ṭhin a, thil dik tak pawh a ni. Mizoramah hi chuan kan lo neih dan pangngai thlak tumna hi awm tawhṭhin mah se tun thlengin a la hlawhtling lo a, pi pute hunlaia kan lo neih dan kha kan la chhawm a, kan la intodelh lo hle a ni.Ngun taka kan ngaihtuah ngai chu Mizoram ni lo tlang ram hi a tam hle a, heng tlang rama chengte hian Mizote ang em hi chuan lo an hal nasa lo a, ramngaw tichereu vak vak loin lo an nei thei. Kan lo neih dan hi a ṭha ber lo tih a chianna chu kan intodelh thei lo a, kan loneitute an hausa thei lo hi a ni a, thil tharṭha zawk ngaihtuah chhuah a hun tawh khawp mai.Mizoram sorkar hnuaia Agriculture leh Horticulture department-ah ringawt pawh mithiam ṭhahnem tak an awm a, sorkar-in loneitute tan sum tam tak a ruahman bawk a, chuti chunga pi pute hunlai lo neih dan ringawt kan la chhawm zel hi chu a fel lo khawp mai.Tlang ram dangah pawh ramngaw ṭhiat kher lo leh hal dur dur kher loa lo an nei thei a nih chuan an tihdan zirin entawn mai ila, kan lo neih dan hi chu ennawn a hun tawh takzet a ni. Food & Agriculture Orga-nization (FAO) palai chuan nimin khan Mizoram chief secretary a kâwm. FAO palai chuan, Mizoram chu tlang ram a nih angin fûr ruahtuiin lei ṭha a luan ralpui ṭhin chu uiawm a tih thu sawiin, \"Terrace uar zawka siam a ngai. Sloping Agricultural Land Technology (SALT) thiamna hi Mizoramah enchhin ve kan tum a ni,\" a ti a; chief secretary chuan Mizoram sorkarin Mizo lo neih dan pangngai kalsan tura hma a lak dan tlangpuite a hrilhfiah.Mizoram hi tlang ram a nih thu te, hmun danga lo neih dan zawm a harsat avangin pi pute hunlai aṭanga kan lo neih dan pangngai bak kalpui a harsat thute kan sawi ṭhin a, thil dik tak pawh a ni. Mizoramah hi chuan kan lo neih dan pangngai thlak tumna hi awm tawhṭhin mah se tun thlengin a la hlawhtling lo a, pi pute hunlaia kan lo neih dan kha kan la chhawm a, kan la intodelh lo hle a ni.Ngun taka kan ngaihtuah ngai chu Mizoram ni lo tlang ram hi a tam hle a, heng tlang rama chengte hian Mizote ang em hi chuan lo an hal nasa lo a, ramngaw tichereu vak vak loin lo an nei thei. Kan lo neih dan hi a ṭha ber lo tih a chianna chu kan intodelh thei lo a, kan loneitute an hausa thei lo hi a ni a, thil tharṭha zawk ngaihtuah chhuah a hun tawh khawp mai.Mizoram sorkar hnuaia Agriculture leh Horticulture department-ah ringawt pawh mithiam ṭhahnem tak an awm a, sorkar-in loneitute tan sum tam tak a ruahman bawk a, chuti chunga pi pute hunlai lo neih dan ringawt kan la chhawm zel hi chu a fel lo khawp mai.Tlang ram dangah pawh ramngaw ṭhiat kher lo leh hal dur dur kher loa lo an nei thei a nih chuan an tihdan zirin entawn mai ila, kan lo neih dan hi chu ennawn a hun tawh takzet a ni.", "summary": "17th February, 2016 Food & Agriculture Organization chuan Mizoram chief secretary a kâwm. FAO palai chuan, Mizoram chu tlang ram a nih angin fûr ruahtuiin lei ṭha a luan ralpui ṭhin chu uiawm a tih thu sawiin, \"Terrace uar zawka siam a ngai. Sloping Agricultural Land Technology (SALT) thiamna hi Mizoramah enchhin ve kan tum a ni,\" a ti a; chief secretary chuan Mizoram sorkarin Mizo lo neih dan pangngai kalsan tura hma a lak dan tlangpuite a hrilhfiah. Mizoram ni lo tlang rama chengte hian ramngaw tichereu vak loin lo an nei thei a.Chutihrualin,kan pi leh pute lo neih dan ang la chhawm zelin,kan intodelh chuang si loa.Kan lo neih dante pawh hi kan ennawn a hun takzet tawh a ni." }, { "summarization_id": "134", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6231", "file_name": "H-76-29/01/2025-MSUin_sawmna_leh_ngenna_tichhuak.txt", "original_text": "MSU-in sawmna leh ngenna ti chhuak Mizoram NewsMSU-in sawmna leh ngenna ti chhuak admin 12-Nov-2024 09:18 AM Vawiin (12.11.2024) chhhun dar 12 hian Mizo Students Union (MSU) hruaitu ni tawh zawng zawngte chu a hnuaia tarlan ang hian an in kokhawm. SAWMNA LEH NGENNAVawiin ni 12 chawhnu dar 3:00 hian Mizo Zirlate Run, MSU Pisa Pui-ah MSU General Headquarters O. B lo ni tawh zawng zawngte leh MSU a nihna lo chelh tawh zawng zawng te, MSU tun dinhmun leh hun tawn mek ngaihtuah a tul tak avangin meeting pawimawh tak koh a ni a, he hunah hian MSU hmangaih avanga MSU tana theihtawp lo chhuah tawh thin zawng zawng te chu kim taka lo tel vek turin kan sawmin kan inngen tak meuh meuh a ni. He hunah hian Advisers zawng zawng te pawh an tel bawk ang. PS - Political Party lama nihna nei kan lo awm a nih pawhin, Party-a kan nihna dah thain, MSU tana lo pen chhuak turin kan inngen tak meuh meuh e. Sd/- (LALRAMHLUNA FANAI)General Secretary, MSU GHQ12-Nov-2024", "summary": "Ni 12.11.2024 chawhnu dar 3:00 khan Mizo Zirlaite Run,MSU Pisa Pui-ah MSU General Headquarters O.B lo ni tawh zawng zawng leh MSU-a nihna lo chelh tawh zawng zawng te,MSU dinhmun thlirletna neih a nih dawn avangin meeting pawimawh tak an ko.Meetingah hian adviser zawng zawngte pawh tel vek tur a ni a,Political party lama nihna nei an awm a nih pawhin, mahni nihna dah thaa MSU tana pen chhuak turin an inngen tak meuh meuh a ni." }, { "summarization_id": "135", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/123624", "file_name": "H-96-02/02/2025- VIP quota", "original_text": "Chief minister Lal Thanhawla hoa Council of Ministers ṭhu­khawm chuan, VIP ten buhfai leh chini an dawn ṭhin tihtawp an rel.VIP-te'n buhfai leh chini an dawn ṭhin tihtawp a ni ta hi thil lawmawm lam chu a ni phawt ang a, kha leh chen quota an lo nei reng erawh mipui tan thik tham a tling awm e. VIP-te hian chim buaitu an ngah hle mai a, thingtlang lama MLA-te phei chuan mikhual an thleng reng a, an khawsak a hautak a, ei leh ina an senral ringawt pawh a tam tham hle. Heng vangte hian VIP-in buhfai leh chinia quota an dawng hi a âwm ti pawl an awm ngei ang.MLA hlawh tihsan a nih dawna MLA an ṭang rual ṭhup mai khan an khawsak a hautak hle tih hi a tichiang a, chutih rualin an tana hlawkna turah chuan eptu pawl pawh awm hrang loin an inthurual hle tih a lang. Ngun taka ngaihtuah erawh chuan mipui aiawh tura mipuite bawkin an thlan tlinte'n hamṭhatna an ngah lutuk hi mipui tan thik tham a ni a, kan MLA-te hamṭhatna neihte hi a tam khawp mai. Hengte hi tihtawp an tum a nih loh chuan tute'n emaw titawp turin an ti ngawt thei tawh lo a, kan rama mipui khawsak a harsat dan en hi chuan MLA-te hamṭhatna an inpek hi chu a tam lulai deuh chu a ni.Heng zinga buhfai leh chini quota an neih tihtawp a ni tur hi mipui hmakhua ngaih vang nge, sorkar sum indaih lohna nasat vang, tihte pawh chhut theih a ni a. Tun hnaia buhfai man a to tak hnua VIP quota tihtawp a nite pawh hi sorkar mualpho tur khuhna remchangah pawh puh theih dan a awm ang.Engpawhnise VIP nih vanga invulhna leh mahni tana ṭha tur zawnga invurna lam rawngkai, buhfai leh quota tihtawp a ni tur hi chu thil lawmawm tak chu a ni e. Chief minister Lal Thanhawla hoa Council of Ministers ṭhu­khawm chuan, VIP ten buhfai leh chini an dawn ṭhin tihtawp an rel.VIP-te'n buhfai leh chini an dawn ṭhin tihtawp a ni ta hi thil lawmawm lam chu a ni phawt ang a, kha leh chen quota an lo nei reng erawh mipui tan thik tham a tling awm e. VIP-te hian chim buaitu an ngah hle mai a, thingtlang lama MLA-te phei chuan mikhual an thleng reng a, an khawsak a hautak a, ei leh ina an senral ringawt pawh a tam tham hle. Heng vangte hian VIP-in buhfai leh chinia quota an dawng hi a âwm ti pawl an awm ngei ang.MLA hlawh tihsan a nih dawna MLA an ṭang rual ṭhup mai khan an khawsak a hautak hle tih hi a tichiang a, chutih rualin an tana hlawkna turah chuan eptu pawl pawh awm hrang loin an inthurual hle tih a lang. Ngun taka ngaihtuah erawh chuan mipui aiawh tura mipuite bawkin an thlan tlinte'n hamṭhatna an ngah lutuk hi mipui tan thik tham a ni a, kan MLA-te hamṭhatna neihte hi a tam khawp mai. Hengte hi tihtawp an tum a nih loh chuan tute'n emaw titawp turin an ti ngawt thei tawh lo a, kan rama mipui khawsak a harsat dan en hi chuan MLA-te hamṭhatna an inpek hi chu a tam lulai deuh chu a ni.Heng zinga buhfai leh chini quota an neih tihtawp a ni tur hi mipui hmakhua ngaih vang nge, sorkar sum indaih lohna nasat vang, tihte pawh chhut theih a ni a. Tun hnaia buhfai man a to tak hnua VIP quota tihtawp a nite pawh hi sorkar mualpho tur khuhna remchangah pawh puh theih dan a awm ang.Engpawhnise VIP nih vanga invulhna leh mahni tana ṭha tur zawnga invurna lam rawngkai, buhfai leh quota tihtawp a ni tur hi chu thil lawmawm tak chu a ni e.", "summary": "21st February,2015 Chief Minister Lal Thanhawla hoa Council of Ministers thukhawm chuan,VIP ten buhfai leh chini an dawn thin tihtawp an rel.MLA-te hian chimbuaitu leh mikhual neuh neuh an nei ngei ang,MLA hlawh tihsan a nih dawna an tangrual thup khan hlawh sang an mamawhzia a tilang.Chutihrualin,kan MLA-te hamthatna tam lutukte pawh hi mipuite tan chuan thiktham a ni a,VIP quota tihtawp tur tihah pawh hian sawrkar mualpho theihna khuhna tur remchang anga ngaih theihna lai deuh pawh a awm a ni." }, { "summarization_id": "136", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_28.1.25", "original_text": "Seling khuaa chenna In pakhat thiah thu ah cheng nuai 25 in inremna siam a ni Seling leh Champhai inkar Kawngpui NH-06 laih hna kal meka Aizawl District chhung Seling khuaa sawrkar in hmeithai chenna In a thiah sak chungchangah hmalak nghal niin, nimin khan a tuartu chhungkua te nen cheng nuai 25 in inremna siam a ni. Seling khawchhunga chenna In pakhat hi NH-06 laih mekah ram lak tur zingah telin niminpiah khan hnathawktute chuan an bungrua te thiarchhuakin khawl hmangin he In hi thiah a ni a, hemi duh loh lantirna atan hian nimin khan Seling-ah Joint NGO te chuan kawng zawhin he hunah hian Centre for Environment & Social Justice (CESJ) te pawh an tel a. CESJ hruaitu Vanramchhungi, Ruatfela Nu tia hriat lar chuan sawrkarin hmeithai Lalhmangaihi In thiah sak tura DC/CALA leh Revenue ten thuneihna lek an chakna chu mak an tih thu sawiin, tui in tur leh thing leh mau chhiar sen loh leh nungcha tichhetute lakah District hotuten vawikhat tal ke an pen em tih chu an zawhna a nih thu a sawi a, hmeithai, taksa lama harsatna nei lehnghal chunga hetianga an tih chhan hriat tuma kal an nih thu sawiin, a tuartu chhungkua te hi mitthi In-a an kal laiin thuneituten kawngka kalh vawchhiain bungrua te an thiarchhuak niin a sawi a. Tunhnaia Supreme Court pawhin Bulldozer hmanga mi In thiah sak a khap lai leh a tuartu te lehkha an pek atanga insawifiahna hun ni 15 pek tur tih pawh sawrkarin a zawm loh thu a sawi a ni. He In thiah chungchangah hian nimin vek khan sawrkar chuan thuchhuah siamin thil thlen dan a sawifiah ve bawk a, Sawrkar thuchhuah tarlan danin The National Highways Act, 1956 Under Section 3D/3E-in a tarlan angin sawrkar hian he ramah hian thuneihna pumhlum a nei tawh nia sawiin, he rama Compensation latu hming chu Sawihara tiin Deputy Commissioner's Office record-ah hian tarlan a ni a. Competent Authority for Land Acquisition (CALA) chuan Rs. 8,25,268/- chu Sawihara hnena hlan turin a peih sa tawh a, mahse anni hian an Inhnuai chhût kim loh ni a sawiin, compensation hi a la duh lo a. Sawihara dilna angin assessment lak that niin Rs. 12,38,091/- in chhút chhuah sak a ni. Sawihara assessment leh mi dang 41 assessment tharte hi DC Office/CALA chuan NHIDCL hnenah a thawn leh a. DC Office-in theihtawp a chhuahpui laiin NHIDCL hian heng assessment te hi a hnâwl sak vek a. Hetiang a nih avang hian ram neitute hian an In leh lo an chhuahsan duh loh avangin NHIDCL hian kawng zauh hna an thawk thei lo a, an harsatna hi Empowered Committee Meeting thla hmasa ni 17-a neihah NHIDCL hian a thlen a. Empowered Committee hian ram leh In laih chhiat ngai engemaw zat chu hmalak a ngaih thu leh hemi chungchang hi Arbitrator hian chingfel se a ti a. Hemi bawhzui zel hian Section 3E of National Highway Act, 1956 angin CALA Office chuan hma a la ta a ni. Thudawn danin he In neitu Sawihara hi a thi tawh a, tunah hian a faten he In hi luah mekin, a fate zinga mi Lalhmangaihi hian a luah mek a ni. Nimin vek khan Seling Bialtu MLA Prof. Lalnilawma chuan Seling khua hi tlawh nghalin thil thlen dan te a sawipui bawk a, Minister chuan thil awm dan hrang hrang a thlirna atangin Competent Authority For Land Aquisition (CALA) te leh ram neitute thu leh hla inhmuh tawn loh vanga hetiang thil lo thleng ta ni a a hriat thu a sawi a ni. He hunah hian Seling Bialtu Pastor Rev. V. Lalrozuala pawhin NHIDCL kawng laih meka BCM Seling Biak In hmun chungchanga an harsatna tawhte Minister hnenah hian a thlen a, an harsatna tawhte chu a chinfel dan kawng awm theite ngaihtuahpui turin a ngen bawk. Seling khawtlang hruaitute leh Ram neitu, campensation a harsatna tawk mekte chuan Bialtu MLA in an harsatna te ngaihvena Seling khua a tlawh chu lawmawm an tih thu leh harsatna chinfel thuai an beisei thu an sawi a ni.", "summary": "Seling khuaa chenna In pakhat thiah thu ah cheng nuai 25 in inremna siam a ni Seling leh Champhai inkar kawng NH-06 laih hna kal mek ah sawrkarin hmeithai chenna in a thiah sak chungchangah hmalak nghal niin, a tuartu chhungkua te nen inremna nuai 25 a siam a ni. NH-06 lai mekah ram lak tur zingah in pakhat telin bungrua thiarchhuahsak a, khawl hmanga in hi thiah a ni a, hemi duh loh lantirnan hian Seling-ah Joint NGO te chuan kawng zawhin CESJ pawh an tel. CESJ hruaitu chuan sawrkar chu demin tun hnaia Supreme Court pawhin Bulldozer hmanga inthiah a khap laia an huntiam ang pawha awm lo a hetianga an che chu a dem hle. He in thiah chungchangah hian sawrkar chuan thuchhuah siamin inneitute nen hian vawi tam inbe tawhin assessment pawh lak that a ni ngun tawh a, an la chhuah duh loh avangin Section 3E of National Highway Act, 1956 angin CALA office chuan hma a la niin an sawi. Seling Bialtu MLA chuan tlawhin CALA te leh ram neitute thu leh hla inhmuh tawn loh vanga hetiang thil thleng niin a sawi. Seling khawtlang hruaitute leh Pastor te pawhin harsatna an tawh mekte chu hrilhin a chungah an lawm tih an sawi." }, { "summarization_id": "137", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6345/MFA-in+an+hremna+appeal", "file_name": "H-68-28/01/2025-MFA in hremna appeal", "original_text": "MFA-in an hremna appeal Mizoram NewsMFA-in an hremna appeal admin 24-Nov-2024 06:04 PM Mizoram Football Association (MFA)-in match fixing kaihhnawih avanga damchhung atana football kaihhnawiha inhnamhnawih tawh lo tura an hrem Lironthung Lotha, Nagaland chuan dan hremite hmangin MFA-ah appeal a thehlut. FC Bethlehem player thin Lironthung Lotha hian dan hremi pahnih ruaiin, anni kaltlang hian Article 117 of the AIFF Disciplinary Code, 2024 tan chhanin MFA-in an hremna chungchangah hian appeal a thehlut a ni. MFA-in insawifiah tura an koh tumin Lironthung Lotha hi a inlan loa, dan hremite kaltlangin appeal a thehlut ta zawk a ni. Tarlan tawh angin MFA chuan November 4, 2024 khan match fixing kaihhnawihah MPL club pathum, officials pathum leh player 24 hremna a ti chhuak a, player pahnih chu dam chhunga fotball kaihhnawiha inhnamhnawih tawh lo turin a hrem. A dang chu kum 1, kum 5 leh kum 3 atana hrem an ni hlawh. November 20 khan player pariat chu kum 3 chhung atan theuh MFA chuan an hrem leh.", "summary": "Mizoram Football Association (MFA) in match fixing kaihhnawih avangin Lironthung Lotha,Nagaland chu damchhunga football kaihhnawiha inhnamhnawih tawh lo turin an hrem.Lironthung Lotha hian dan hremi pahnih ruaiin,anni kaltlang hian Article 117 of the AIFF Disciplinary Code,2024 tan chhanin MFA-in an hremna chungchangah hian appeal a thehlut.MFA-in insawifiah tura an koh tumin, Lironthung Lotha hi a inlanlo a,appeal a thehlut zawk a ni. MFA hian November 4,2024 khan match fixing kaihhnawihah MPL club pathum a hrem tawh bawk a,player pahnih chu damchhunga footballa inhnamhnawih tawh lo tura hrem an ni." }, { "summarization_id": "138", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7325", "file_name": "F_MIZO_SUM_15_10/2/25", "original_text": "Tun hnaiah Lunglei quaran­tine facility-a awm hmeichhe ṭhenkhat chu ni 10 hnuah pawh an swab sample an lak result an hmuh theih loh vanga lungawi loin chaw an nghei. Hetihlai hian ZMC director chuan thawktute'n rim taka theihtawp chhuaha an thawh thu leh, zing dar 9:00 aṭanga zanlai pelh thlenga an thawh ṭhin thu leh, fimkhur tak chunga a rang thei anga an kal chungin test chak a harsat dan a sawifiah.Tun hnaia kan thil tawn mek hi khawvel pawhin a buaipui a ni a, Mizorama harsatna kan tawk hi a mak lem lo a, a taka thawktute an hah tawh hle ang tih a chiang. Chutihlaiin Covid-19 positive-te nena hmun khata awm chunga swab sample laksak tawh ni 10 zet an nghak hi chu an lainatawm takzet a, a kalphung fel zawka duan dan chu awm se a ṭha khawp mai.Thawktu lam tan chuan an hmanraw neih ang ang, mi leh sa neih ang anga mipui mamawhna phuhruk tura theihtawp chhuah bak tih theih a awm lo ang; nimahsela thuneitu sang lam tan chuan awmze neia thil rel fel theih, khawl leh mihring mamawh zat tur pawh ruahman lawk a, pawh khawm theih a nih hmel.State pawn aṭanga lo hawte hun inhnaih lutuka a hlawma hruai kir hian harsatna a siam phawt a, an swab sample endik chu sawi loh an riahna tur buaipuiin sorkar lu a hai hle a ni. Hemi piah lamah hian a tirah a inring thiam lo deuh nge, kan hotute'n a endikna ber RT-PCR lam an lo hlamchhiah veng veng mai hi kan buaina lian tak chu a ni. Chumi piah lamah laboratory-a hna kal tichak tura mihring indah belh (data buaipui turte thlengin) ngai lo hian inruahman lâwk thiam chu ni se a ziaawm deuh ang.He hripui hi a tihdamna tak tak a awm loh avangin mitin inveng chunga thuneitu lamin a tam thei ang ber an endik (test) a ṭul a, a endikna khawl (RT-PCR), a endiktu leh a endiktute puitu lam a tam thei ang indah a, aṭul a nih chuan hmun danga mite pawh inchah khawm tur a ni ang. Mamawhna a san zual bik chhung chu ZMC hi thuam chak deuh a ngai niin a lang. Tun hnaiah Lunglei quaran­tine facility-a awm hmeichhe ṭhenkhat chu ni 10 hnuah pawh an swab sample an lak result an hmuh theih loh vanga lungawi loin chaw an nghei. Hetihlai hian ZMC director chuan thawktute'n rim taka theihtawp chhuaha an thawh thu leh, zing dar 9:00 aṭanga zanlai pelh thlenga an thawh ṭhin thu leh, fimkhur tak chunga a rang thei anga an kal chungin test chak a harsat dan a sawifiah.Tun hnaia kan thil tawn mek hi khawvel pawhin a buaipui a ni a, Mizorama harsatna kan tawk hi a mak lem lo a, a taka thawktute an hah tawh hle ang tih a chiang. Chutihlaiin Covid-19 positive-te nena hmun khata awm chunga swab sample laksak tawh ni 10 zet an nghak hi chu an lainatawm takzet a, a kalphung fel zawka duan dan chu awm se a ṭha khawp mai.Thawktu lam tan chuan an hmanraw neih ang ang, mi leh sa neih ang anga mipui mamawhna phuhruk tura theihtawp chhuah bak tih theih a awm lo ang; nimahsela thuneitu sang lam tan chuan awmze neia thil rel fel theih, khawl leh mihring mamawh zat tur pawh ruahman lawk a, pawh khawm theih a nih hmel.State pawn aṭanga lo hawte hun inhnaih lutuka a hlawma hruai kir hian harsatna a siam phawt a, an swab sample endik chu sawi loh an riahna tur buaipuiin sorkar lu a hai hle a ni. Hemi piah lamah hian a tirah a inring thiam lo deuh nge, kan hotute'n a endikna ber RT-PCR lam an lo hlamchhiah veng veng mai hi kan buaina lian tak chu a ni. Chumi piah lamah laboratory-a hna kal tichak tura mihring indah belh (data buaipui turte thlengin) ngai lo hian inruahman lâwk thiam chu ni se a ziaawm deuh ang.He hripui hi a tihdamna tak tak a awm loh avangin mitin inveng chunga thuneitu lamin a tam thei ang ber an endik (test) a ṭul a, a endikna khawl (RT-PCR), a endiktu leh a endiktute puitu lam a tam thei ang indah a, aṭul a nih chuan hmun danga mite pawh inchah khawm tur a ni ang. Mamawhna a san zual bik chhung chu ZMC hi thuam chak deuh a ngai niin a lang. Tun hnaiah Lunglei quaran­tine facility-a awm hmeichhe ṭhenkhat chu ni 10 hnuah pawh an swab sample an lak result an hmuh theih loh vanga lungawi loin chaw an nghei. Hetihlai hian ZMC director chuan thawktute'n rim taka theihtawp chhuaha an thawh thu leh, zing dar 9:00 aṭanga zanlai pelh thlenga an thawh ṭhin thu leh, fimkhur tak chunga a rang thei anga an kal chungin test chak a harsat dan a sawifiah. Tun hnaia kan thil tawn mek hi khawvel pawhin a buaipui a ni a, Mizorama harsatna kan tawk hi a mak lem lo a, a taka thawktute an hah tawh hle ang tih a chiang. Chutihlaiin Covid-19 positive-te nena hmun khata awm chunga swab sample laksak tawh ni 10 zet an nghak hi chu an lainatawm takzet a, a kalphung fel zawka duan dan chu awm se a ṭha khawp mai. Thawktu lam tan chuan an hmanraw neih ang ang, mi leh sa neih ang anga mipui mamawhna phuhruk tura theihtawp chhuah bak tih theih a awm lo ang; nimahsela thuneitu sang lam tan chuan awmze neia thil rel fel theih, khawl leh mihring mamawh zat tur pawh ruahman lawk a, pawh khawm theih a nih hmel. State pawn aṭanga lo hawte hun inhnaih lutuka a hlawma hruai kir hian harsatna a siam phawt a, an swab sample endik chu sawi loh an riahna tur buaipuiin sorkar lu a hai hle a ni. Hemi piah lamah hian a tirah a inring thiam lo deuh nge, kan hotute'n a endikna ber RT-PCR lam an lo hlamchhiah veng veng mai hi kan buaina lian tak chu a ni. Chumi piah lamah laboratory-a hna kal tichak tura mihring indah belh (data buaipui turte thlengin) ngai lo hian inruahman lâwk thiam chu ni se a ziaawm deuh ang. He hripui hi a tihdamna tak tak a awm loh avangin mitin inveng chunga thuneitu lamin a tam thei ang ber an endik (test) a ṭul a, a endikna khawl (RT-PCR), a endiktu leh a endiktute puitu lam a tam thei ang indah a, a ṭul a nih chuan hmun danga mite pawh inchah khawm tur a ni ang. Mamawhna a san zual bik chhung chu ZMC hi thuam chak deuh a ngai niin a lang.", "summary": "Lunglei quaran­tine facility-a awm hmeichhe ṭhenkhat chu ni 10 hnuah pawh an swab sample an lak result an hmuh theihloh avangin lungawiloin chaw an nghei a, hetihlai hian ZMC director chuan thawktute'n rim taka theihtawp chhuaha an thawh thu leh, fimkhur tak chunga a rang thei anga an kal chungin test chak a harsat dan a sawifiah. Covid-19 avanga Mizorama a taka thawktute an hah tawh hle rualin Covid-19 positive-te nena hmun khata awm chunga swab sample laksak tawh ni 10 zet an nghak hi chu an lainatawm takzet, thawktu lam tan chuan an hmanraw neih ang ang, mipui mamawhna phuhruk tura theihtawp chhuah bak tih theih a awmlo ang; nimahsela thuneitu sang lam tan chuan awmze neia thil rel fel theih, khawl leh mihring mamawh zat tur pawh ruahman lawk a, pawh khawm theih a nih hmel. State pawn aṭanga lo hawte a hlawma hruai kir hian harsatna a siam phawt a,an riahna tur buaipuiin Sorkar lu a hai hle a, chumi piahah kan hotute'n a endikna ber RT-PCR lam an lo hlamchhiah veng veng mai hi kan buaina lian tak chu a ni. He hripui hi a tihdamna a awmloh avangin mitin inveng chunga thuneitu lamin a tam thei ang ber an endik(test) a, a endiktu leh a endiktute puitu lam a tam thei ang indahin ZMC hi thuam chak deuh a ngai niin a lang." }, { "summarization_id": "139", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/119127", "file_name": "F_MIZO_SUM_15_2/2/25", "original_text": "India rama cancer hluar dan chhui chiangtu National Cancer Registry (NCRP) hnuaia cancer registry chi hnih - Population Based Cancer Registry (PBCR) leh Hospital Based Cancer Registry (HBCR) hnuaia report thar ber May 19, 2016-a tihchhuahah Mi-zoram chu thil chi nga - mipa cancer zawng zawng belhkhawm, mipa chuap, hmeichhe chuap, mipa rílpui leh hmeichhe rílpui cancer-ahte a sang ber.Tun hnaia Mizorama cancer tam dan ngaihtuah hian eng tin emaw kan tih a ngai a, tuna kan dawnsawn ang ringawta dawnsawn chi niin a lang tawh lo. Cancer avanga kan tawrhna hi a nasa takzet a, mihring a suat nasatzia, a inenkawlna sum kan sen nasatzia leh chhungkua a tihbuaizia hi a namen lo hle a ni.Cancer awm chhante sawi a ni ṭhin a, a chhante hi hre vek mah ila vawi leh khata thil thleng nghal a nih loh vang nge, Mizo mipui nawlpui hian cancer natna laka inven hi kan ngaihsak tawk lo hle. Tun aia nasa hian cancer chungchanga inzirtirna hi kalpui a ngai a, tuna kan ram dinhmun en hian kan la bei nasa tawk lo tih inpawm ngam a ngai a ni.Hemi piah lamah hian kan doctor thiamte hian an thiamna hi tun aia nasa hian hmang se, damlo enkawl lam piah lamah hiah natna thlen dan zir chiangin research lam hi uar zawka kalpui a ngai. Tunah hi chuan natna a lan chhuah tawh hnua enkawl hi kan doctor tam berte hnathawh dan a ni a, natna chungchang zir chiang a, a invenna lam inzirtirna pe thei tura luhchilhtu mi tam zawk chhuak thei se a ṭha khawp mai. Doctor thiam leh zirna ṭha tak taka zir chhuak kan nei nual tawh a, damlo enkawl piah lam thil hi thleng se, inzir belh zel leh intihchak tawn (seminar, sawihona etc) lam uar deuh deuh se a ṭha hle.Mizorama cancer hluar dan en hian, kan rama kan ei leh inah emaw, kan thil tihṭhan (practice) ṭhenkhatah hian thil hrisel lo leh fel lo tak a awm ngei ang tiha rin theih a, zuk leh hmuama insum tura kan infuihna piah lamah hian thil tih tur a awm ngei ang.Cancer natna a thlen hnua inenkawlna lam chu kan thiam chho ve mek a, cancer a thlen lohna tura zirtirna zau zawk leh ṭha zawk inpek a, Mizoram mila kan cancer vei chhante zir chian lama ke kan pen a ṭul khawp mai. India rama cancer hluar dan chhui chiangtu National Cancer Registry (NCRP) hnuaia cancer registry chi hnih - Population Based Cancer Registry (PBCR) leh Hospital Based Cancer Registry (HBCR) hnuaia report thar ber May 19, 2016-a tihchhuahah Mi-zoram chu thil chi nga - mipa cancer zawng zawng belhkhawm, mipa chuap, hmeichhe chuap, mipa rílpui leh hmeichhe rílpui cancer-ahte a sang ber.Tun hnaia Mizorama cancer tam dan ngaihtuah hian eng tin emaw kan tih a ngai a, tuna kan dawnsawn ang ringawta dawnsawn chi niin a lang tawh lo. Cancer avanga kan tawrhna hi a nasa takzet a, mihring a suat nasatzia, a inenkawlna sum kan sen nasatzia leh chhungkua a tihbuaizia hi a namen lo hle a ni.Cancer awm chhante sawi a ni ṭhin a, a chhante hi hre vek mah ila vawi leh khata thil thleng nghal a nih loh vang nge, Mizo mipui nawlpui hian cancer natna laka inven hi kan ngaihsak tawk lo hle. Tun aia nasa hian cancer chungchanga inzirtirna hi kalpui a ngai a, tuna kan ram dinhmun en hian kan la bei nasa tawk lo tih inpawm ngam a ngai a ni.Hemi piah lamah hian kan doctor thiamte hian an thiamna hi tun aia nasa hian hmang se, damlo enkawl lam piah lamah hiah natna thlen dan zir chiangin research lam hi uar zawka kalpui a ngai. Tunah hi chuan natna a lan chhuah tawh hnua enkawl hi kan doctor tam berte hnathawh dan a ni a, natna chungchang zir chiang a, a invenna lam inzirtirna pe thei tura luhchilhtu mi tam zawk chhuak thei se a ṭha khawp mai. Doctor thiam leh zirna ṭha tak taka zir chhuak kan nei nual tawh a, damlo enkawl piah lam thil hi thleng se, inzir belh zel leh intihchak tawn (seminar, sawihona etc) lam uar deuh deuh se a ṭha hle.Mizorama cancer hluar dan en hian, kan rama kan ei leh inah emaw, kan thil tihṭhan (practice) ṭhenkhatah hian thil hrisel lo leh fel lo tak a awm ngei ang tiha rin theih a, zuk leh hmuama insum tura kan infuihna piah lamah hian thil tih tur a awm ngei ang.Cancer natna a thlen hnua inenkawlna lam chu kan thiam chho ve mek a, cancer a thlen lohna tura zirtirna zau zawk leh ṭha zawk inpek a, Mizoram mila kan cancer vei chhante zir chian lama ke kan pen a ṭul khawp mai.", "summary": "India rama cancer hluar dan chhui chiangtu National Cancer Registry(NCRP) hnuaia cancer registry chi hnih - Population Based Cancer Registry(PBCR) leh Hospital Based Cancer Registry(HBCR) hnuaia report thar ber May 19, 2016-a tihchhuahah Mizoram chu thil chi nga - mipa cancer zawng zawng belhkhawm, mipa chuap, hmeichhe chuap, mipa rílpui leh hmeichhe rílpui cancer-ahte a sang ber.Cancer avanga kan tawrhna, mihring a suat nasatzia, a inenkawlna sum kan sen nasatzia leh chhungkua a tihbuaizia ngaihtuahin Mizo mipui nawlpui hian cancer natna laka inven hi kan ngaihsak tawklo hle. Kan Doctor-te pawh hian Cancer natna a lan chhuah tawh hnua enkawl piah lamah natna thlen dan zir chiangin research lam hi uar zawkin kalpui se,damlo enkawl piah lamah inzir belh zel leh intihchak tawn(seminar, sawihona etc) lam uar deuh deuh se a ṭha hle.Mizorama cancer hluar dan en hian, kan rama kan ei leh inah emaw, kan thil tihṭhan(practice) ṭhenkhatah hian thil hrisello leh fello tak a awm ngei ang tih a rin theih a, zuk leh hmuama insum tura kan infuihna piah lamah hian thil tih tur a awm ngei ang. Mizoram mila kan cancer vei chhante zir chian lama ke kan pen a ṭul khawp mai." }, { "summarization_id": "140", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17860", "file_name": "F_MIZO_SUM_14_20/2/25", "original_text": "Khawvel tibuaitu Covid-19 laka invenna damdawi (vaccine) chu India sorkarin a pe ṭan ta a, Mizoramah pawh Covid-19 donaa hmalatute pek ṭan an ni. He vaccine hi hmanhmawh taka siam a ni a, vaccine dangte angin enchhinna hun a rei tawk lo a, insawi ṭhaihna leh a him tawk loa ngaihna sawi a tam hle. Mizoram Health minister chuan, \"Vaccine hi a ṭha tawkah i ngai phawt ang u,\" a ti a. India sorkarin mipuite chhiatna tura hma an lak loh tur thu a sawi a, damdawite pawh a ngeih leh ngeih lo an awm theih thu a sawi.Hripui leng vangin kan buai a, kan nghah­­hlelh ber pakhat chu hri leng danna (vaccine) an siam chhuah hun a ni. Chu hun chu kan thleng ta a, khawvel hmun dangte ang bawkin India pawhin vaccine a siam chhuak ta a; nimahsela a ṭhat tawk lohna leh a him tawk lohna lam insawi ṭhaihna a tam hle.Health minister sawi ang hian India sorkar hian mipuite chhiatna tur chuan hma a la hauh lo ang tih a chiang a, khawi khawiah emaw he vaccine ṭhatlohna lam an lo sawi a nih pawhin, thuneitu lamin a him tawka an ngaih leh hripui laka kan himna tura ruahmanna an siam hi chu finfiahna nei lem lo chuan sel loh phawt a ṭha ber ang.Mihringah a thawh dan a inang lo mai thei a, mi tam ber tana damna leh himna tura mithiamte'n an duana an siam chhuah hi anni aia thiam lo zawkin rinthu nena lo sawi pawr a, a hre lo lehchhawng zawkte sawi ṭhaih zawnga lo ṭawng phei chu tih loh atan a ṭha hle.Covid-19 avanga kan buai leh mangan em em laia hri leng laka kan himna tura vaccine siam chhuah a ni ta hi a lawmawm a, India sorkarin Mizoramah rang taka a rawn thlen thei hi a lawmawm hle a ni. Khawvel tibuaitu Covid-19 laka invenna damdawi (vaccine) chu India sorkarin a pe ṭan ta a, Mizoramah pawh Covid-19 donaa hmalatute pek ṭan an ni. He vaccine hi hmanhmawh taka siam a ni a, vaccine dangte angin enchhinna hun a rei tawk lo a, insawi ṭhaihna leh a him tawk loa ngaihna sawi a tam hle. Mizoram Health minister chuan, \"Vaccine hi a ṭha tawkah i ngai phawt ang u,\" a ti a. India sorkarin mipuite chhiatna tura hma an lak loh tur thu a sawi a, damdawite pawh a ngeih leh ngeih lo an awm theih thu a sawi.Hripui leng vangin kan buai a, kan nghah­­hlelh ber pakhat chu hri leng danna (vaccine) an siam chhuah hun a ni. Chu hun chu kan thleng ta a, khawvel hmun dangte ang bawkin India pawhin vaccine a siam chhuak ta a; nimahsela a ṭhat tawk lohna leh a him tawk lohna lam insawi ṭhaihna a tam hle.Health minister sawi ang hian India sorkar hian mipuite chhiatna tur chuan hma a la hauh lo ang tih a chiang a, khawi khawiah emaw he vaccine ṭhatlohna lam an lo sawi a nih pawhin, thuneitu lamin a him tawka an ngaih leh hripui laka kan himna tura ruahmanna an siam hi chu finfiahna nei lem lo chuan sel loh phawt a ṭha ber ang.Mihringah a thawh dan a inang lo mai thei a, mi tam ber tana damna leh himna tura mithiamte'n an duana an siam chhuah hi anni aia thiam lo zawkin rinthu nena lo sawi pawr a, a hre lo lehchhawng zawkte sawi ṭhaih zawnga lo ṭawng phei chu tih loh atan a ṭha hle.Covid-19 avanga kan buai leh mangan em em laia hri leng laka kan himna tura vaccine siam chhuah a ni ta hi a lawmawm a, India sorkarin Mizoramah rang taka a rawn thlen thei hi a lawmawm hle a ni. Khawvel tibuaitu Covid-19 laka invenna damdawi (vaccine) chu India sorkarin a pe ṭan ta a, Mizoramah pawh Covid-19 donaa hmalatute pek ṭan an ni. He vaccine hi hmanhmawh taka siam a ni a, vaccine dangte angin enchhinna hun a rei tawk lo a, insawi ṭhaihna leh a him tawk loa ngaihna sawi a tam hle. Mizoram Health minister chuan, \"Vaccine hi a ṭha tawkah i ngai phawt ang u,\" a ti a. India sorkarin mipuite chhiatna tura hma an lak loh tur thu a sawi a, damdawite pawh a ngeih leh ngeih lo an awm theih thu a sawi. Hripui leng vangin kan buai a, kan nghah­­hlelh ber pakhat chu hri leng danna (vaccine) an siam chhuah hun a ni. Chu hun chu kan thleng ta a, khawvel hmun dangte ang bawkin India pawhin vaccine a siam chhuak ta a; nimahsela a ṭhat tawk lohna leh a him tawk lohna lam insawi ṭhaihna a tam hle. Health minister sawi ang hian India sorkar hian mipuite chhiatna tur chuan hma a la hauh lo ang tih a chiang a, khawi khawiah emaw he vaccine ṭhatlohna lam an lo sawi a nih pawhin, thuneitu lamin a him tawka an ngaih leh hripui laka kan himna tura ruahmanna an siam hi chu finfiahna nei lem lo chuan sel loh phawt a ṭha ber ang. Mihringah a thawh dan a inang lo mai thei a, mi tam ber tana damna leh himna tura mithiamte'n an duana an siam chhuah hi anni aia thiam lo zawkin rinthu nena lo sawi pawr a, a hre lo lehchhawng zawkte sawi ṭhaih zawnga lo ṭawng phei chu tih loh atan a ṭha hle. Covid-19 avanga kan buai leh mangan em em laia hri leng laka kan himna tura vaccine siam chhuah a ni ta hi a lawmawm a, India sorkarin Mizoramah rang taka a rawn thlen thei hi a lawmawm hle a ni.", "summary": "Khawvel tibuaitu Covid-19 laka invenna damdawi (vaccine) chu India sorkarin a pe ṭan ta a, Mizoramah pawh Covid-19 donaa hmalatute pek ṭan an ni. He vaccine hi hmanhmawh taka siam a nih avangin vaccine dangte angin enchhinna hun a rei tawklo a, insawi ṭhaihna leh a him tawkloa ngaihna sawi a tam hle. Hripui leng vangin kan buai a, hri leng danna(vaccine) an siam chhuah hun kan nghahhlelh ang ngeiin India pawhin vaccine a siam chhuak ta a; nimahsela a ṭhat tawklohna leh a him tawklohna lam insawi ṭhaihna a tam hle mah se Health minister sawi ang hian India sorkar hian mipuite chhiatna tur chuan hma a la hauhlo ang tih a chiang a, finfiahna nei lemlo chuan sawiselloh phawt a ṭha ber ang. Mihringah a thawh dan a inang theilo ang a, mi tam ber tana damna leh himna tura mithiamte'n an siam chhuah hi anni aia thiamlo zawkin rinthu nena a hrelo lehchhawng zawkte sawi ṭhaih zawnga lo ṭawng phei chu tihloh atan a ṭha hle. Covid-19 avanga kan buai leh mangan em em laia hri leng laka kan himna tura vaccine siam chhuah a ni ta hi a lawmawm a, India sorkarin Mizoramah rang taka a rawn thlen thei hi a lawmawm hle a ni." }, { "summarization_id": "141", "url": "https://theaizawlpost.org/arsenal-leh-chelsea-an-chak/", "file_name": "SMizo_1_14-02", "original_text": "Inrinni zana English Premier League khelhah London club lian Arsenal leh Chelsea in hnehna an chang a, table-ah an inum chhunzawm zel. Inrinni zan hian Brighton leh Wolves in hnehna an chang ve bawk. An match hnuhnunga result nei tha lo Arsenal hian an muala Nottingham Forrest an mikhual a. Season thara khel tha tak Nottingham Forrest lakah hian 3-0 in hnehna an chang a, awlsam takin point thum an hmu. Aesenal hian an mualah bul an tan tha a, goal pawh an thun har lo. Inkhel tan atanga minute 15-na lekah fuh taka a khalh kual hnuin Bukayo Saka chuan mawi zetin a pet goal a, hmahruaina goal a thun. Hma takah goal an thun vangin an phur a, an khel tha zui viau bawk. Khel tha zui viau mah se chawlhlawk hmain goal an thun belh thei lova, 1-0 a hmahruai chungin chawlhlawk an hmang. Chawlhlawk hnu lamah Gunners an khel tha chhunzawm a, goal an thun leh thuai. Minute 52-na lekah Thomas Partey chuan pui zetin box pawn atangin a pet goal a, an goal hnihna a thun. Si hniha an hnufual hnu pawhin Nottingham Forrest hian awmze nei leh hlauhawm siam khawpin Arsenal an nawr thei chuang lo. Goal lut a awm belh theih loh reng hnuin hun tawp dawn hnaiah Arsenal in goal an thun belh leh ta nge nge. EPL khel thei naupang ber record siamtu Ethan Nwaneri chuan Sterling siam tha tak chu near post-ah rang zetin a pet goal a, an goal thumna a thun. Nwaneri goal thun hnu hian goal dang a luh belh thei tawh lova, Arsenal in an mualah awlsam taka changin point thum an hmu. Nottingham Forrest sawptu Arsenal hian khelh 12 atangin point 22 an hmu a, palinaah an awm chhunzawm. An chung chiaha awm Chelsea nen an point hmuh zat a inang a, pahnihna City nen an inkarah point khat chauh a tla zep mek bawk. Arsenal laka an tlawm vangin Nottingham in hma an sawn thei rih lova, khelh 12 atanga point 19 hmuin pa sarihna an luah chhunzawm. Inrinni zana inkhel dangah Chelsea chuan 2-1 in Leicester City an hneh a, pathumna an luah chhunzawm. King Power Stadium-a lenglut Chelsea tan hian Nicolas Jackson chuan minute 15-naah hmahruaina goal a thun. Jackson goal thun hmangin hun rei tak hma an hruai a, goal lut a awm belh thei lo reng. Hun rei tak chhung goal lut a awm belh theih loh hnuin Enzo Fernández chuan minute 75-naah Chelsea goal hnihna a thun a, an hmahruaina a tizau. Si hniha an hnufual hnuin mualneitu Leicester City tan Jordan Ayew chuan minute 90’+5-naah penalty atangin an si phurh a sut then. Goal an thun vangin phur viau mah se Foxes hian an si phurh an sut zo thei lova an mualah an tlawm zui ta a ni. Leicester City hnehtu Chelsea hi season tharah an khel tha rih viau a, khelh 12 atanga point 22 hmuin pathumna an ni mek. Hetihlai hian Leicester City hian table hnuai lam an luah chhunzawm ve thung. Team lian Arsenal leh Chelsea an chak laiin season thara bul tan tha lo, relegation zone-a awm reng Wolves chuan Fulham mualah 4-1 in hnehna an chang nawlh a, point thum hlu tak an hmu. Wolves hian mualneitu Fulham lakah goal chhuah hmasa zet mah se Matheus Cunha goal hnih leh João Gomes leh Goncalo Guedes te goal khat ve thun hmangin hnehna an chang let a, Craven Cottage-ah 4-1 in an chak. Fulham lakah an chak vangin Wolves hian relegation zone an chhuahsan nghal.", "summary": "Inrinni zana English Premier League khelhah London club lian Arsenal leh Chelsea in hnehna an chang a, table-ah an inum chhunzawm zel. Inrinni zan hian Brighton leh Wolves in hnehna an chang ve bawk. Arsenal hi Nottingham Forrest nen intum in 3-0 in hnehna an chang a, awlsam takin point thum an hmu. Arsenal hian inkhelh tan atanga minute 15-na lek ah goal an khung a, bul an tan that avangin a tawp thleng in Nottingham hian awmze nei leh hlauhawm khawpin an nawr thei lo a ni. Goal khungtute hi Saka, Partey leh Nwaneri-te an ni. Arsenal hian khelh 12 atangin 22 point hmuin palinaah an awm. Arsenal leh Chelsea hi an point hmuh zat a inang a ni. Chelsea chuan 2-1 in Leichester City an hneh ve thung a, minute 15-naah goal hmahruai Jackson-an a khung a, minute 75-naah Fernandez-in goal hnihna a khung ve leh a ni. Chelsea hian khelh 12 atanga point 22 hmuin pathumna an ni mek. Notthingham leh Leichester City te hian table hnuai lam an luah chhunzawm ve thung. Hetih lai hian regulation zone-a awm reng Wolves chuan Fulham 4-1 a hnehin point thum an hmu a ni." }, { "summarization_id": "142", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6161", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "SHC mipui chungah ZPM an lawm Mizoram NewsSHC mipui chungah ZPM an lawm admin 06-Nov-2024 05:34 PM ZPM chuan thuchhuah siamin, Sinlung Hills Council (SHC) General Election neih zawh takah SHC mipuite'n bial eng emaw zatah ZPM leh HPC thawkdunte duhsak taka hnenah an pek avanga an lawm thu tarlangin, 'Bial thenkhat hnehna kan chan lohnaah pawh vote sang tak min petu mipuite chungah lawmthu kan sawi takzet. Bial hrang hranga hnehna changtute kan lawmpui bakah council mipuite tan thahnem ngai tak thawk turin duhsakna kan hlan,' an ti. Hmar tlangdung hmasawnna turin ZPM Party leh ministry chuan theih tawp a chhuah zel dawn tih tarlangin ZPM chuan, 'Tun dinhmunah council bial zawng zawngah politics harhtharna la thleng rih lo mah se, a tahtawl leh hmatiam zela kalphungthar mipui sorkar a din chhoh zel kan beisei,' tiin chutiang tur chuan thahnem ngai takin hmartlangdung mipuite tan hma an lak zel dawn thu an tarlang.", "summary": "SHC mipui chungah ZPM an lawm SHC General Election neih zawh takah SHC mipuite'n bial eng emaw zatah ZPM leh HPC thawkdunte duhsak taka hnenah an pek avanga an lawm thu an sawi a. Hmar tlangdung hmasawnna turin ZPM party leh ministry chuan theihtawp an chhuah zel dawn tih an tarlang. Mipui sorkar chu a ṭhanchhoh zel an beisei thu leh mipui tan hman an lak zel tur thu an tarlang." }, { "summarization_id": "143", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/59988", "file_name": "SMizo_1_13-02", "original_text": "Mizo Students’ Union (MSU) General Headquarters chuan thuchhuah siamin, SEDP hnuaia zirtirtu lâk kal mekah East Lungdar Primary School-a zirtirtu tur pahnih leh East Lungdar High School atana LDC pakhat lak turah East Lungdar MNF Group-in advertisement an chhuah chu pawi an tih tak zet thu an tarlang a; MNF-in advertisement an chhuah hmanga thawktu lak chu sût an phût a, School Education Minister hnenah an thlen.Mizorama kan political party kal­phung han thlir hian, ruling party mi leh sâ ṭhenkhat hi chuan sorkar kaihruaitu an nih inhre loin anmahni hi 'sorkar' emaw an inti ta hi a ang ṭhin a, sokar kaihruai tura thlan tlin mai an nih hi an hriat fuh a pawimawh hle.Sorkarna vawnfung chelhtu nih hian a party-a hi sorkar an ni lo a, sorkar enkawltu chauh an ni tih hi hriat fuh a ngai hle a ni.Tun hnaia thil thleng pawh hi ruling party lam an ṭang ulh niin a lang a, Mizoram sorkar kalpui dan kalphungah ruling party mi leh sa duhsak an ni ṭhin tih hai rual ni lo mah se, ruling party em emin advertisement an chhuah hi chu a awm ngai kher lo ang.SEDP sum hmanga zirtirtu rawih belh hi a sum neitu chu 'mipui' an ni a, ruling party sum pawh a ni lo a, chuvangin political party bikin advertise­ment an lo chhuah mai hi chu kalphung an hriat fuh tawk loh vang a ni ngei ang.Sorkar leh ruling party hi thil thuhmun a ni lo a, tun hnuah chuan sorkar sum hmanna tur chi-ah reng reng ruling party hming lang tawh lo se, nakin zelah party tán pawh a ṭha zawk ngei ang. Mizo Students’ Union (MSU) General Headquarters chuan thuchhuah siamin, SEDP hnuaia zirtirtu lâk kal mekah East Lungdar Primary School-a zirtirtu tur pahnih leh East Lungdar High School atana LDC pakhat lak turah East Lungdar MNF Group-in advertisement an chhuah chu pawi an tih tak zet thu an tarlang a; MNF-in advertisement an chhuah hmanga thawktu lak chu sût an phût a, School Education Minister hnenah an thlen.Mizorama kan political party kal­phung han thlir hian, ruling party mi leh sâ ṭhenkhat hi chuan sorkar kaihruaitu an nih inhre loin anmahni hi 'sorkar' emaw an inti ta hi a ang ṭhin a, sokar kaihruai tura thlan tlin mai an nih hi an hriat fuh a pawimawh hle.Sorkarna vawnfung chelhtu nih hian a party-a hi sorkar an ni lo a, sorkar enkawltu chauh an ni tih hi hriat fuh a ngai hle a ni.Tun hnaia thil thleng pawh hi ruling party lam an ṭang ulh niin a lang a, Mizoram sorkar kalpui dan kalphungah ruling party mi leh sa duhsak an ni ṭhin tih hai rual ni lo mah se, ruling party em emin advertisement an chhuah hi chu a awm ngai kher lo ang.SEDP sum hmanga zirtirtu rawih belh hi a sum neitu chu 'mipui' an ni a, ruling party sum pawh a ni lo a, chuvangin political party bikin advertise­ment an lo chhuah mai hi chu kalphung an hriat fuh tawk loh vang a ni ngei ang.Sorkar leh ruling party hi thil thuhmun a ni lo a, tun hnuah chuan sorkar sum hmanna tur chi-ah reng reng ruling party hming lang tawh lo se, nakin zelah party tán pawh a ṭha zawk ngei ang.", "summary": "Mizoram Stusents' Union General Headquarters chuan thuchhuah siamin, SEDP hnuaia zirtirtu lak kal mekah East Lungdar Primary School-a zirtirtu tur pahnih leh East Lungdar High School atana LDC pakhat lak turah East Lungdar MNF Group-in advertisement an chhuah chu pawi an tih takzet thu a larlang in School Education Minister hnenah an thlen. Party hi sorkar an nilo a sorkar enkawltu chauh an ni tih hriat a ngai a, ruling party mi leh sa duhsak an ni thin hi hai rual ni lo mah se, advertisement an chhuah hi chu a awm ngai kher lo ang a, kalphung an hriat fuh tawk loh vang a ni ngei ang a tihnawn chi a ni lo ang." }, { "summarization_id": "144", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6259", "file_name": "H-24-26/01/2025- ILP_lem_hmuchhuakxt.txt", "original_text": "ILP lem hmu chhuak Mizoram NewsILP lem hmu chhuak admin 14-Nov-2024 08:11 PM Lawngtlai Election Officer & BDO Collin Hlychho chuan Siaha SDC a nih laia a signature anga inner line permit (ILP) siam hnamdang pakhatin a neih chu a lem a nih avangin police-ah FIR a thehlut. Collin Hlychho chuan FIR a thehluhah hian ILP lem siamna atan a signature ang an lo hmang tih a tarlang. Mohd Shahnawaz Ali ILP neih chu Siaha DC Office pek chhuah anga siam chawp a ni a, Sub Deputy Commissioner, i/c Inner Line Pass, Siaha District signature a chuang a ni. Lawngtlai Election Officer & BDO-ah a awm tawh avangin Collin Hlychho hian Lawngtlai PS-ah FIR hi a thehlut a, anni hian Aizawl PS lamah an transfer a ni. ILP lem neitu hi Mohd Shahnawas Ali (22) s/o Ummed Ali of Chungi Waali Gali, Rasheed Nagar, Meerut City, Uttar Pradesh niin, Thuampui, Aizawla awm mek a ni. Thawmhnaw a zuar thin a, Aizawl PS-te chuan ni 12.11.2024 tlai khan an man. A ILP neih hi Collin Hlychho hi whatsapp hmanga thawn niin, a lem ngei a ni tih a finfiah avangin, a awm mekna khua Lawngtlai PS-ah FIR a thehlut ta a ni. Lawngtlai PS hian Mohd Shahnawas Ali lo man tawhtu Aizawl PS-ah thubuai hi an transfer. Thudawnnain a sawi danin, Mohd Shahnawas Ali hian ILP lem a neih bakah, a ILP lem hi mistiri hna thawhna tur a nih laiin thawmhnaw a zuar daih a ni. Tin, a ILP hi en chianin a lem tih a hriat nghal.", "summary": "Lawngtlai Election Officer & BDO Collin Hlychho chuan Siaha SDC a nih laia a signature anga inner line permit (ILP) siam hnamdang pakhatin a neih chu a lem a nih avangin police-ah FIR a thehlut a.Sub Deputy Commissioner, i/c Inner Line Pass, Siaha District signature a chuang a ni.ILP lem neitu hi Mohd Shahnawas Ali (22) s/o Ummed Ali of Chungi Waali Gali, Rasheed Nagar, Meerut City, Uttar Pradesh niin, Thuampui, Aizawla awm mek a ni. A ILP lem hi mistiri hna thawh tur a nih laiin thawmhnaw a zuar daih a, Aizawl PS-te chuan ni 12.11.2024 tlai khan an man." }, { "summarization_id": "145", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25018", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Rajya Sabha-a budget session tawp niah Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) pharh a ni ta lo a, tiamchin awm loin session tihtawp a nih zui avangin CAB hi a thi (lapse) zui tura ngaih a ni.Lok Sabha lama pass a nih hnuah Rajya Sabha-ah a tlang a nih chuan Mizote leh India hmar chhak state dangte pawhin an duh loh em em CAB hi hman a ni tawh dawn a; Rajya Sabha lama an pharh hman ta lo hi thil lawmawm tak a ni.He dan hi hman ni ta se, Mizoram tana a hlauhawm dan tur chu kan hriat sa vek a ni. Hei vang tak hian political party zawng zawngin an duh loh thu an puang a, NGO lamin theihtawp chhuahin ṭan an la bawk. Mizorama kan duh lohna kan lantirte hi mi ṭhenkhat chuan sawngsawhlawt lo nia ngaiin ṭul lo an ti a ni mai thei a, hetianga mahni hmun ṭheuha kan phak ang tawka theihtawp chhuaha kan beihna rah hi kan seng a, NDA (BJP) lam pawhin Rajya Sabha-ah an pharh ngam ta lo niin a lang.Tunah rih chuan Lok Sabha dinglai hi a hun a tawp dawn tak avangin CAB hi chu a zuzi dawn ta niin a lang. Chutih rual chuan CAB hi a la nung thar leh thei a, chu chu Lok Sabha inthlan lo awm tura BJP leh an thawhpuite an thlin nawn lehin a ni. Tunah hian CAB chu a tlawlh dawn ta niin a lang a, kan lawm viau rual hian Lok Sabha inthlan result azirin eng tikah emaw CAB hi a lo piang nawn leh thei dawn niin a lang. Rajya Sabha-a budget session tawp niah Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) pharh a ni ta lo a, tiamchin awm loin session tihtawp a nih zui avangin CAB hi a thi (lapse) zui tura ngaih a ni.Lok Sabha lama pass a nih hnuah Rajya Sabha-ah a tlang a nih chuan Mizote leh India hmar chhak state dangte pawhin an duh loh em em CAB hi hman a ni tawh dawn a; Rajya Sabha lama an pharh hman ta lo hi thil lawmawm tak a ni.He dan hi hman ni ta se, Mizoram tana a hlauhawm dan tur chu kan hriat sa vek a ni. Hei vang tak hian political party zawng zawngin an duh loh thu an puang a, NGO lamin theihtawp chhuahin ṭan an la bawk. Mizorama kan duh lohna kan lantirte hi mi ṭhenkhat chuan sawngsawhlawt lo nia ngaiin ṭul lo an ti a ni mai thei a, hetianga mahni hmun ṭheuha kan phak ang tawka theihtawp chhuaha kan beihna rah hi kan seng a, NDA (BJP) lam pawhin Rajya Sabha-ah an pharh ngam ta lo niin a lang.Tunah rih chuan Lok Sabha dinglai hi a hun a tawp dawn tak avangin CAB hi chu a zuzi dawn ta niin a lang. Chutih rual chuan CAB hi a la nung thar leh thei a, chu chu Lok Sabha inthlan lo awm tura BJP leh an thawhpuite an thlin nawn lehin a ni. Tunah hian CAB chu a tlawlh dawn ta niin a lang a, kan lawm viau rual hian Lok Sabha inthlan result azirin eng tikah emaw CAB hi a lo piang nawn leh thei dawn niin a lang. Rajya Sabha-a budget session tawp niah Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) pharh a ni ta lo a, tiamchin awm loin session tihtawp a nih zui avangin CAB hi a thi (lapse) zui tura ngaih a ni. Lok Sabha lama pass a nih hnuah Rajya Sabha-ah a tlang a nih chuan Mizote leh India hmar chhak state dangte pawhin an duh loh em em CAB hi hman a ni tawh dawn a; Rajya Sabha lama an pharh hman ta lo hi thil lawmawm tak a ni. He dan hi hman ni ta se, Mizoram tana a hlauhawm dan tur chu kan hriat sa vek a ni. Hei vang tak hian political party zawng zawngin an duh loh thu an puang a, NGO lamin theihtawp chhuahin ṭan an la bawk. Mizorama kan duh lohna kan lantirte hi mi ṭhenkhat chuan sawngsawhlawt lo nia ngaiin ṭul lo an ti a ni mai thei a, hetianga mahni hmun ṭheuha kan phak ang tawka theihtawp chhuaha kan beihna rah hi kan seng a, NDA (BJP) lam pawhin Rajya Sabha-ah an pharh ngam ta lo niin a lang. Tunah rih chuan Lok Sabha dinglai hi a hun a tawp dawn tak avangin CAB hi chu a zuzi dawn ta niin a lang. Chutih rual chuan CAB hi a la nung thar leh thei a, chu chu Lok Sabha inthlan lo awm tura BJP leh an thawhpuite an thlin nawn lehin a ni. Tunah hian CAB chu a tlawlh dawn ta niin a lang a, kan lawm viau rual hian Lok Sabha inthlan result azirin eng tikah emaw CAB hi a lo piang nawn leh thei dawn niin a lang.", "summary": "Rajya Sabha-a budget session tawp niah Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) pharh a ni ta lo a, tiamchin awm loin session tihtawp a nih zui avangin CAB hi a thi (lapse) zui tura ngaih a ni. Lok Sabha lama pass a nih hnuah Rajya Sabha-ah a tlang a nih chuan Mizote leh India hmar chhak state dangte pawhin an duh loh em em CAB hi hman a ni tawh dawn a; Rajya Sabha lama an pharh hman ta lo hi thil lawmawm tak a ni. He dan hi hman ni ta se, Mizoram tana a hlauhawm dan tur chu kan hriat sa vek a ni. Hei vang hian political party leh NGO lamin an duh loh thu an puang a ni. Mizorama kan duh lohna kan lantir hi tul lo leh sawt loah ngai an awm a, hetianga mahni phak ang tawka kan tih hian kan thawh rah kan seng a, NDA lam pawhin Rajya Sabha-ah a pharh ngam ta lo niin a lang. Tunah rih chuan Lok Sabha dinglai hi a hun a tawp dawn avangin CAB hi chu a zuzi dawn niin a lang. CAB hi la nung leh thei a ni a, chu chu Lok Sabha inthlan lo awm tura BJP leh an thawhpuite an tlin nawn lehin a ni." }, { "summarization_id": "146", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/03/naktukah-union-home-minister-lo-zin.html", "file_name": "Naktukah_Union_Home_Minister_lo_zin_dawn_Aizawl_bawrhsap-in_mipuite_hnena_ngenna_a_tichhuak.txt", "original_text": "Aizawl | March 31, 2023:Union Home Minister Pu Amit Shah chuan Ni 1.4.2023 (Inrinni) hian Mizoram a rawn tlawh dawn a. He hun hi Mizoram mipuite tana hun pawimawh leh hun rei tak atang tawha kan lo thlir a ni a. Hemi ni hian Mizoram tana mellung pawimawh tak tak Infrastructure Project leh Assam Rifles te awmna tur Zokhawsang hmun biak-hmuh theihna kaltlangin a hawng dawn bawk a ni. Hemi hunah hian Aizawl mipui zawng zawngte Union Home Minister zahawm tak hi mahni remchan dan angin lo lawma lo hmuak turin Aizawl DC chuan a sawm a ni.Union Home Minister hi ruahmanna lawkna ang chuan dar 1 PM ah Lengpui Airport a lo thleng anga, dar 1:30 PM - 2:30 PM-ah AR Battallion Headquarters Complex Zokhawsang lungphum bakah Infrastructure Projects pakaw (9) dang a hawng tel anga, tlai dar 4:20 PM-ah Mizoram a chhuahsan leh ang.DC chuan dan leh thupek kengkawhtu ten thupek an chhuahte tha tak a zawm turin mipuite a ngen a. Bazarpui ni a nih avangin Bazar kalte pawhin Hon'ble Union Home Minister carcade a kaltlang laiin a theih danin lo lawm turin mipuite a sawm bawk. Carcade in a rawn tlan tlang chhung hian Bazar leh a chhehvelah thuneituten kawng an khar a nih pawhin mipuite hrethiam turin DC chuan a ngen a, kawng kama in sa lai te pawhin an insakna bungrua senghawi tur leh lo chawlsan turin a ngen bawk. VVIP-te leh a thuihruaite tana nungchang mawi tak lantir tur te, mikhualte dawngsawng thiam tak kan nih thin angin thuawih leh mawi tak a lo dawngsawng turin a ngen a ni.Hemi ni hian ruahsur palh thei a nih avangin he Programme-a tel turte chu nihliap emaw Raincoat emaw keng tel turin ngen an ni a, hei bakah hian an nihna tichiang thei tur Identity Card a remchang ang kengtel turin hriattir an ni bawk. Rawlkhawlhna avanga AR Lammual a hman theihloh a nih chuan Vanapa Hall hi ruahman tel a ni a. Mipui ten thuneitute thuchhuak lo ngaichang tur leh media kaltlanga thupuante lo ngaichang turin Aizawl DC chuan mipuite ngen a ni.Aizawl District Bawrhsap Dr Lalhriatzuali Ralte chuan a hnuaia tarlan ang hian Union Home Minister Amit Shah in Aizawl khawpui a rawn tlawh huna  mipui ten Kan zawm tur thupek a chhuah.Dt 1.4.2023 (Saturday) hian Union Home Minister, Govt. of India chuan Aizawl a rawn tlawh dawn a. Venhimna tha taka kalpui a nih theih nan leh Aizawl a rawn tlawh chhunga harsatna a thlen loh nan a hnuaia thupek hi chhuah a tul  a.Chuvangin, Dt. 1.4.2023 atan mipuite zawm turin hetiang hian thupêk a chhuah e:-1. Heng hmun-Head Post Office, Treasury Square, Aizawl atanga Raj Bhavan chhimlam gate inkarah leh Tennis Court atanga Treasury Bazar inkarah hian vantlang, politics, sakhuana leh thil dang vangin mi 5 (panga) aia tam punkhawm leh bengchheng siam te khap tlat a ni.2. VVIP kalna tur kawng Thuampui Helipad leh Raj Bhavan inkarah mi tumahin kawngpui hrulah insak hna an thawk tur a ni lova. Insakna bungrua eng chi pawh an chhawp hnawk tur a ni lo.3. Assam Rifle Ground (Lammual) leh Raj Bhavan ah leh VVIP Route i.e Thuampui Helipad to Raj Bhavan inkar ah Remote Control hmang Drone/Aerial Camera leh hetiang lam chi reng reng thlawh tir khap a ni. He thupek bawhchhia an awm a nih chuan an Drone/Aerial Camera te man/kahthlak sak a ni ang a, an chungah dân angin hremna lek a ni ang. Hei hian Police thuneitute leh venhimna lam thawktute a huam lo ang.4. Bungbangla leh a chheh vela quarry nei ten lung an hal tur a ni lo.5. Bazar Ni anih avangin bazar leh a chhehvelah bazartute leh bazar kaihhnawiha chetvelna ah tumahin dan leh thupek kengkawhtute tan harsatna an siam tur ani lo.Competent Authority in phalna a pek bik te erawh he thupek hian a huam lovang. Thupek bawhchhia te chu IPC Sec. 188 hmangin an chungah action lak a ni ang...", "summary": "Union Home Minister Pu Amit Shah chuan Ni 1.4.2023 (Inrinni) hian Mizoram a rawn tlawh dawn a. Mizoram tana mellung pawimawh tak tak Infrastructure Project leh Assam Rifles te awmna tur Zokhawsang hmun biak-hmuh theihna kaltlangin a hawng dawn bawk a ni. Aizawl DC chuan dan leh thupek kengkawhtu ten thupek an chhuahte tha taka zawm turin leh mahni remchan dan anga Minister hi lo lawm turin mipuite a ngen in a sawm bawk. Visit programme hi rawlkhawlhna avanga AR Lammual a hman theihloh a nih chuan Vanapa Hall hi ruahman tel a ni a. Aizawl District Bawrhsap Dr Lalhriatzuali Ralte chuan Home Minister in a rawn tlawh chhunga kan zawm tur thupek siamin, Thupek bawhchhia te chu IPC Sec. 188 hmangin an chungah action lak a ni ang." }, { "summarization_id": "147", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/138265", "file_name": "H-140-05/02/2025-pawl din chamah sawrkar chawlh", "original_text": "June 15 hi Young Mizo Asso­ciation din cham a ni a, he YMA Day-ah hian sorkarin pisa leh zirna in chawlh a puang ṭhin. YMA Day hi hmun tam takah chuan awm ni khama hman ṭhin a ni a, hmun ṭhenkhatah erawh an lawm lem lo.Mizoram sorkar hian kar khatah hnathawh loh ni vawi hnih a nei ziah a, Inrinni leh Pathianniah a chawl ṭhin. Hei bakah hian chawlh (holiday) a nei nual bawk a, sakhaw hrang hrang ni pawimawh, sorkar ni pawimawh bikte leh mi pawimawhte pianchamah chawlh a puang a, pawl ṭhen­khat din chamah chawlh a puang bawk ṭhin.YMA Day-a chawlh hman hi thil inhmeh tak a ni reng ṭhin a, kan hman ṭhin dante nen pawh a inhmeh hle. Khaw/ veng tam tak chuan ni lengin hun an hmang a, tlaiah ruaite ṭhehin khawtlang mipuiin kum khata an ni nghahhlelh ber pawl a ni. Khawsak phung a inthlak hret hret a, khawpuia veng tam zawk hi chuan YMA Day-ah meuh pawh nileng programme hi an huaihawt ta mang lo a, thingtlang lamah pawh awmni khama hun hmang lo an pung zel.Zêp thu a chêng lo a, Mizoram pumah YMA Day hi hman niin sawi mah ila, YMA din ve lohna hmunahte chuan YMA Day hian awmzia a nei tam lo a, sorkar hnathawh chawlh ni a ni ve mai. YMA member ni lem lo, naupang leh a bikin hmeichhe ṭhenkhat tan pawh YMA Day hi chawlh satliah ang maia hman awlsam tak a ni. YMA Day hi sorkarin chawlh a puang a nih rau rau chuan, tun aia ṭangkai zawk leh chawlh puan a nih chhan ang taka YMA-in thil ṭha tih ni-ah tun aia uara hmang turin inzirtir thar leh ni se a ṭha hle.MHIP Day-a a ram pum kan chawl ṭhuap maite hi a inhmeh lo a, hmeichhia zawng zawng pawh MHIP member an ni tawh lo a, mipate leh zirlaite nena kan chawl rual ṭhup mai ṭhin hi chu ennawn ngam a ṭha. YMA Day pawh hi chawlh puan a nih ang ngei hian vantlang huap programme, thil ṭha tih ni leh thil ṭangkai atan hmang uar deuh deuh thei ila a duhawm hle a ni. June 15 hi Young Mizo Asso­ciation din cham a ni a, he YMA Day-ah hian sorkarin pisa leh zirna in chawlh a puang ṭhin. YMA Day hi hmun tam takah chuan awm ni khama hman ṭhin a ni a, hmun ṭhenkhatah erawh an lawm lem lo.Mizoram sorkar hian kar khatah hnathawh loh ni vawi hnih a nei ziah a, Inrinni leh Pathianniah a chawl ṭhin. Hei bakah hian chawlh (holiday) a nei nual bawk a, sakhaw hrang hrang ni pawimawh, sorkar ni pawimawh bikte leh mi pawimawhte pianchamah chawlh a puang a, pawl ṭhen­khat din chamah chawlh a puang bawk ṭhin.YMA Day-a chawlh hman hi thil inhmeh tak a ni reng ṭhin a, kan hman ṭhin dante nen pawh a inhmeh hle. Khaw/ veng tam tak chuan ni lengin hun an hmang a, tlaiah ruaite ṭhehin khawtlang mipuiin kum khata an ni nghahhlelh ber pawl a ni. Khawsak phung a inthlak hret hret a, khawpuia veng tam zawk hi chuan YMA Day-ah meuh pawh nileng programme hi an huaihawt ta mang lo a, thingtlang lamah pawh awmni khama hun hmang lo an pung zel.Zêp thu a chêng lo a, Mizoram pumah YMA Day hi hman niin sawi mah ila, YMA din ve lohna hmunahte chuan YMA Day hian awmzia a nei tam lo a, sorkar hnathawh chawlh ni a ni ve mai. YMA member ni lem lo, naupang leh a bikin hmeichhe ṭhenkhat tan pawh YMA Day hi chawlh satliah ang maia hman awlsam tak a ni. YMA Day hi sorkarin chawlh a puang a nih rau rau chuan, tun aia ṭangkai zawk leh chawlh puan a nih chhan ang taka YMA-in thil ṭha tih ni-ah tun aia uara hmang turin inzirtir thar leh ni se a ṭha hle.MHIP Day-a a ram pum kan chawl ṭhuap maite hi a inhmeh lo a, hmeichhia zawng zawng pawh MHIP member an ni tawh lo a, mipate leh zirlaite nena kan chawl rual ṭhup mai ṭhin hi chu ennawn ngam a ṭha. YMA Day pawh hi chawlh puan a nih ang ngei hian vantlang huap programme, thil ṭha tih ni leh thil ṭangkai atan hmang uar deuh deuh thei ila a duhawm hle a ni.", "summary": "16th June,2015 Young Mizo Association din cham hi June ni 15 niin,sawrkar pisa leh zirna in chu khar ṭhin a ni.Mizoram sawrkar hian chawlh a nei nual a,sakhaw hrang hrang ni pawimawh,sawrkar ni pawimawh bikte leh mi pawimawhte pianchamah leh pawl ṭhenkhat din chamah chawlh a puang ṭhin. YMA day hi khua/veng tinah hman vek a ni lem loa;Mizoram pumah YMA Day hi hman niin sawi mah ila,YMA din ve lohna hmunahte chuan YMA Day hian awmzia a nei tam lo hle.YMA Day hi chawlh puan a nih ang ngeiin vantlang huap programme,thil ṭha tih ni leh thil ṭangkai atan hman uar i la,inzirtir thar ni leh se a duhawm hle." }, { "summarization_id": "148", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Kolasib District-ah kawngpui hrang hrang dangchat Kolasib District-a lirthei neitu leh Driver pawl hrang hrang panga te chuan nimin August 22, 2024 chawhma dar 10:00 atang khan Vairengte - Sairang leh Bairabi - Kolasib inkar Kawngpui (National Highway) chu an dangchat a, boruak duhawmlo thleng a awm hriat a ni lo. Kolasib District Truck Owner’s Association (KDTOA) leh Kolasib Joint Action Committee (JAC) Co-ordination Committee te hian Kolasib District chhunga kawngpui pawimawh a chhiat avanga kawngpui tha an neih thuai theihna atan leh Zoram mipuite harsatna sutkian thuai anih beiseina avangin NH-54/306/06 kawngpui te lirthei eng chi mah tlan lo turin an ngen a, Kawngpui dan pin a nih avanga mipuiten harsatna an tawh loh nan sumdawngtuten an thil zawrh te a man bithliah pangngai aia to in tuman hralh lo turin an ngen bawk a ni. Kawngpui dan huaihawttute hi Vairengte, Saiphai, Rengtekawn (Bairabi kawng peng), Bualpui North-ah leh Kawnpui Serkhan pengah te an duty a. Kawngpui dan huamchhunga khaw hrang hrangah erawh chuan nunphung a pangngai a, Zirna In, Sawrkar pisa, Bank, Damdawi In leh Bazaar te pawh hawn theih a ni. Kawngpui dan chah chungchangah hian nimin chawhma dar 11:00 khan Kolasib DC Robert C. Lalhmangaiha chuan a pisa ah Kolasib District MJA hruaitute kawmin an hmalakna hrang hrang a hrilhfiah a. Kolasib DC chuan Sethawn (RTP Farm bul) leh Kawnpui Quarry bula kawng chhe zual lai siamthat anih theih nana hma an lak dan te sawiin, kawngpui chhe zual lai hi ni 15 chhunga siam tha vek turin NHIDCL hotute leh Contractor te hriattir an nih tawh thu a sawi a, an hmalakna ngai changa an beisei anga an siamtha lo anih chuan tun aia na in Contractor leh NHIDCL hotute nawr leh anih tur thu a sawi a. Hetianga hmalak anih avang hian Road Block huaihawttute chu an thil kalpui mek chu mipuite hmakhua ngaihna avangin titawp se a duh thu a sawi a ni. Kolasib District Bawrhsap chuan, Kawngpui chhe zual lai siam dan thli thlai a, a tul anga a hmuna endik leh viltu tur Working Group din anih tawh thu leh Kolasib SDO (Sadar) H. Lalramliana kaihhruaina hnuaiah din anih thu a sawi a. Tun dinhmunah kawngpui chhe zual lai thawm that chu an ngaih pawimawh ber anih thu a sawi bawk. He thutkhawm zawh hnu hian DC leh MJA hruaitute chuan Road Block duty-na hmun thenkhat an tlawh nghal a, Road Block avang hian thil duhawmlo a thlen thu hriat ani lova, lirthei khalhtu leh mipuite pawhin an thlawp tha rih hle ni a hriat a ni a. Kolasib Bialtu MLA leh Assembly Deputy Speaker Lalfamkima chuan nizan khan kawngpui dangtute hi a chenna In ah kawm a tum bawk a ni.", "summary": "Kolasib District-ah kawngpui hrang hrang dangchat Kolasib District-a lirthei neitu leh Driver pawl hrang hrang panga te chuan nimin August 22, 2024 chawhma dar 10:00 atang khan Vairengte - Sairang leh Bairabi - Kolasib inkar Kawngpui (National Highway) chu an dangchat a, boruak duhawmlo thleng a awm hriat a ni lo. kawngpui pawimawh a chhiat avanga kawngpui tha an neih thuai theihna atan leh Zoram mipuite harsatna sutkian thuai anih beiseina avangin NH-54/306/06 kawngpui te lirthei eng chi mah tlan lo turin an ngen a, Kawngpui dan pin a nih avanga mipuiten harsatna an tawh loh nan thil man tihsan phah loh turin an ngen bawk. Kawngpui dan huaihawttute veng 5 ah duty in zirna in, Bank, Sawrkar pisa leh Damdawiin te pawh hawn theih a ni. Hemi chungchangah hian Kolasib DC chuan Kolasib District MJA hruaitute a kawm. Kawng chhe zual chu ni 15 chhunga siamtha vek turin NHIDCL hotute leh Contractor te hriattir an nih tawh thu a sawi bawk. Hetianga hma an lak avang hian Block huaihawttute chu titawp turin a ngen. Bawrhsap chuan Lalramlian kaihhruainain Working group din a nih tawh thu a sawi. MJA hruaitute chuan Road Block duty na hmun ṭhenkhat an tlawh a, thil duhawm lo thleng a awm hran lo." }, { "summarization_id": "149", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18217", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "Mizoram Survey and Land Record Service Association (MIS­LARSA) General Body Meeting, Training cum Workshop hmanpuitu LRS minister Lal­ruatkima chuan, LSC lem leh felfai lo tam ta lutuk chu mang­anthlak a tih thu a sawi.Mizorama LSC lem leh mumal lo tam lutuk hi a buaithlak a, mi tam takin sum leh pai an chân phah chhan a ni a, mi ṭhenkhatin dan lo leh midang bum chunga sum an siamna a ni tel bawk. He thilah hian misual mi bum hmang an inrawlh chang awm bawk ṭhin mah se, LSC lem leh LSC felfai lo tam taka mawh­phurtu hi chu LRS department-a thawktute hi an ni ve bawk niin a lang.LRS-a hnathawktute hi LSC lem man chhuak thei ber tur an ni a, ram buai chinchang hre ber tur leh LSC felfai lo pawh zawng chhuaka siam ṭha thei tur ber an ni. Chutihlaiin anmahni ngei pawh an inrawlhna LSC felfai lo a awm leh nawlh ṭhin hi a pawi a, hemi kawngah hian department lam hian ṭan la thar thei se, anni lamin khauh taka thil an kalpuia an chungkua an inrel fel ṭhat chuan LSC vanga buaina tam tak hi chu a chinfel theih ngei ang.Chutih rual chuan LRS-a hnathawktute pawh tibuai a, midang bum reng renga khawsa misual eng emaw zat an awm ve bawk a, mi bum hmang chinchang hre tak an awm phei chuan buaina chinfel hi a harsa zual ṭhin. Ramri leh ram neih dana thubuai hi a nghawng a na a, pawisa fai pawha cheng nuai bite a nih piah lam­ah chhungkaw din­chhuahna leh tlak chhiatna hial pawh hril theitu a ni.LRS-a hnathawktu hmun hrang hrang inhmun leh ram nei thei tak, an hlawh phu loa hausa leh he lama rinhlelh kaite an awm nawk zel chuan LSC buaina hi a fel lawk lo ang tih a hlauhawm. Chutihlaiin LSC lem leh LSC fel lo hi vawi leh khata chinfel theih a ni dawn hauh lo a, chutih rual chuan LRS department lamin tih takzeta ṭan an lak chuan LSC buai chinfel kawnga hmalakna hian awmzia a nei thei ngei ang. Mizoram Survey and Land Record Service Association (MIS­LARSA) General Body Meeting, Training cum Workshop hmanpuitu LRS minister Lal­ruatkima chuan, LSC lem leh felfai lo tam ta lutuk chu mang­anthlak a tih thu a sawi.Mizorama LSC lem leh mumal lo tam lutuk hi a buaithlak a, mi tam takin sum leh pai an chân phah chhan a ni a, mi ṭhenkhatin dan lo leh midang bum chunga sum an siamna a ni tel bawk. He thilah hian misual mi bum hmang an inrawlh chang awm bawk ṭhin mah se, LSC lem leh LSC felfai lo tam taka mawh­phurtu hi chu LRS department-a thawktute hi an ni ve bawk niin a lang.LRS-a hnathawktute hi LSC lem man chhuak thei ber tur an ni a, ram buai chinchang hre ber tur leh LSC felfai lo pawh zawng chhuaka siam ṭha thei tur ber an ni. Chutihlaiin anmahni ngei pawh an inrawlhna LSC felfai lo a awm leh nawlh ṭhin hi a pawi a, hemi kawngah hian department lam hian ṭan la thar thei se, anni lamin khauh taka thil an kalpuia an chungkua an inrel fel ṭhat chuan LSC vanga buaina tam tak hi chu a chinfel theih ngei ang.Chutih rual chuan LRS-a hnathawktute pawh tibuai a, midang bum reng renga khawsa misual eng emaw zat an awm ve bawk a, mi bum hmang chinchang hre tak an awm phei chuan buaina chinfel hi a harsa zual ṭhin. Ramri leh ram neih dana thubuai hi a nghawng a na a, pawisa fai pawha cheng nuai bite a nih piah lam­ah chhungkaw din­chhuahna leh tlak chhiatna hial pawh hril theitu a ni.LRS-a hnathawktu hmun hrang hrang inhmun leh ram nei thei tak, an hlawh phu loa hausa leh he lama rinhlelh kaite an awm nawk zel chuan LSC buaina hi a fel lawk lo ang tih a hlauhawm. Chutihlaiin LSC lem leh LSC fel lo hi vawi leh khata chinfel theih a ni dawn hauh lo a, chutih rual chuan LRS department lamin tih takzeta ṭan an lak chuan LSC buai chinfel kawnga hmalakna hian awmzia a nei thei ngei ang. Mizoram Survey and Land Record Service Association (MIS­LARSA) General Body Meeting, Training cum Workshop hmanpuitu LRS minister Lal­ruatkima chuan, LSC lem leh felfai lo tam ta lutuk chu mang­anthlak a tih thu a sawi. Mizorama LSC lem leh mumal lo tam lutuk hi a buaithlak a, mi tam takin sum leh pai an chân phah chhan a ni a, mi ṭhenkhatin dan lo leh midang bum chunga sum an siamna a ni tel bawk. He thilah hian misual mi bum hmang an inrawlh chang awm bawk ṭhin mah se, LSC lem leh LSC felfai lo tam taka mawh­phurtu hi chu LRS department-a thawktute hi an ni ve bawk niin a lang. LRS-a hnathawktute hi LSC lem man chhuak thei ber tur an ni a, ram buai chinchang hre ber tur leh LSC felfai lo pawh zawng chhuaka siam ṭha thei tur ber an ni. Chutihlaiin anmahni ngei pawh an inrawlhna LSC felfai lo a awm leh nawlh ṭhin hi a pawi a, hemi kawngah hian department lam hian ṭan la thar thei se, anni lamin khauh taka thil an kalpuia an chungkua an inrel fel ṭhat chuan LSC vanga buaina tam tak hi chu a chinfel theih ngei ang. Chutih rual chuan LRS-a hnathawktute pawh tibuai a, midang bum reng renga khawsa misual eng emaw zat an awm ve bawk a, mi bum hmang chinchang hre tak an awm phei chuan buaina chinfel hi a harsa zual ṭhin. Ramri leh ram neih dana thubuai hi a nghawng a na a, pawisa fai pawha cheng nuai bite a nih piah lam­ah chhungkaw din­chhuahna leh tlak chhiatna hial pawh hril theitu a ni. LRS-a hnathawktu hmun hrang hrang inhmun leh ram nei thei tak, an hlawh phu loa hausa leh he lama rinhlelh kaite an awm nawk zel chuan LSC buaina hi a fel lawk lo ang tih a hlauhawm. Chutihlaiin LSC lem leh LSC fel lo hi vawi leh khata chinfel theih a ni dawn hauh lo a, chutih rual chuan LRS department lamin tih takzeta ṭan an lak chuan LSC buai chinfel kawnga hmalakna hian awmzia a nei thei ngei ang.", "summary": "Mizoram Survey and Land Record Service Association General Body Meeting, Training cum Workshop hmanpuitu LRS minister Lal­ruatkima chuan, LSC lem leh felfai lo tam ta lutuk chu mang­anthlak a tih thu a sawi. Mizorama LSC lem leh mumal lo tam lutuk hi a buaithlak a, mi tam takin sum leh pai an chan phah chhan a ni. He thilah hian misual mi bum hmang an inrawlh chang awm bawk mah se, LSC lem leh felfai lo tam tak hi chu LRS department-a thawktute vang a ni ve bawk. LRS-a hnathawktute hi LSC lem man chhuak theitu tur ber an ni. Chutihlaiin an mahni ngei pawh inrawlh chang an lo nei a, a zia lo hle. Chutih rualin LRS-a hnathawktute pawh tibuai a, midang bum reng renga khawsa an awm tho bawk. Ramri leh ram neih dana thubuai hi a nghawng a na a, pawisa fai pawha cheng nuai bite a nih piah lamah chhungkaw dinchhuahna leh tlak chhiatna hril theitu a ni. LSC lem leh fel lo hi vawi leh khata chinfel theih a ni lo a, mahse LRS department lamin tan an lak chuan LSC buai chinfel kawnga hmalakna hian awmzia a nei thei ang." }, { "summarization_id": "150", "url": "https://theaizawlpost.org/sc-in-ramdev-ngaihdam-dilna-hnawl/", "file_name": "SMizo_3_20-02", "original_text": "Supreme Court chuan Patanjali co-founder Baba Ramdev leh managing director Acharya Balkrihna ten November 2023 a medical product advertisement titawh lo tura a tihna pawisa lova an tihluih avanga ngaihdam an dilna chu a pawmsak duh lo. Supreme Court chuan February 27 khan Patanjali Ayuved leh Balkrishna te lakah contempt notice a pe a. Court a ngaihtuahnaah pawh Ramdev leh Balkrishna te chu an awm ve ve a ni. Justices Hima Kohli leh Ahsanuddin Amanullah te chuan senior advocate Mukul Rohatgi hnenah Ramdev chuan hriatchhuah a nih hnuah ngaihdam a dil chauh a ni a ti a. Court thu a zawm duhlohna chu a duh reng vang a ni a ti bawk. Supreme Court chuan Patanjali, Balkrishna leh Ramdev tena ngaihdam an dilnaah a lawm lo tiin a sawi a, April 16 ah contempt of court case chu ngaihtuah a ni ang a ti bawk. Supreme Court chuan a hranin State Licensing Atuhority officers-in-charge tuna ni mek leh a thlak taka te chu eng vangin nge Drugs and Magic Remedies (Objectionable Advertisements) Act hnuaiah Patanjali lakah hremna an lekkawh loh affidavit siam turin a ti bawk a. Hearing neihnaah Justice Amanullah chuan Baba Ramdev chuan Supreme Court thupek tum hnih a bawhchhia tia sawiin Patanjali te thupek an nih tukah Ramdev chuan press conference a ko nghal a, a hnuah contempt ngaihtuah lai mekin a ko leh zui a ti bawk a. “Court a inlan tura koh an nih hnuah thil a chian fak hnuah an tlawm chauh a ni” tiin Justice Amanullah chuan a sawi bawk. Bench chuan Uttarakhand State Licensing Authority te chu publication leh advertisement tihchhuah dang turin engmah an ti lo tiin a hau bawk a. “Eng vangin nge in officer te bricks thahnem taka kan vawmloh ang? Hun khawhralin an au mai mai a ni” tiin Justice Kohli chuan a sawi bawk a. Court chuan State Licensing Authority ten intiamkamna an neih leh court thupek zahlo tute ngaihdam dilna paper a an ziah chu a hlu tawk lo a ti bawk a. Hetiang anga chetlakna hian Supreme Court chu nuihzaburah a siam a, mipui ten judge te an nuihsawh phah thin a ti bawk a. Supreme Court Bench chuan State Licensing Authority officer court room chhunga awmin Drugs and Magic Remedies (Objectionable Advertisements) Act chu Bombay High Court thutlukna siam avanga ‘suspend’ a nih avangin Patanjali te chu an advertisement tihah ‘an vau’ thei chauh a ti chu a hau na hle bawk a. Uttarakhand State Licensing Authority Officer chuan FIR ka file ang a tih chu Justice Amanullah chuan tunah chuan i lo chawlhahdam thei tawh ang a, midangin FIR an file zawk ang a ti zui a. “He ram dan in kai harh tawh a ni” tiin Justice Kohli chuan Uttarakhand Licensing Authority te hnenah chuan a sawi bawk a. “Damna damdawi tia mipui te bum an nih laiin eng vangin nge mipakhatin zahngaihna a dawn bik ang? Mitam tak lungawilo ten lehkhain an lungawilohna an hrilh asin” tiin Justice Kohli chuan Uttarakhand Licensing Authority officer chetdan chu a sawisel zui bawk. Supreme Court Bench chuan District Ayurvedic leh Unani Officers, Haridwar a mi Uttarakhand State Licensing Authority a kum 2018 atanga 2024 inkara thawk zawng zawng te chu Supreme Court thupek zawm lova dan anga Patanjali laka eng vanga hma la lo nge an nih sawifiahna affidavit siam vek turin a ti zui bawk.", "summary": "Supreme Court chuan Patanjali co-founder Baba Ramdev leh managing director Archarya Balkrishna te medical product advertisement titawh lo tura a tihna pawisa lova an tihluih avanga ngaihdan an dilna chu a pawmsak duh lo. Justices Hima Kohli leh Ahsanuddin Amanullah te chuan Ramdev chuan hriatchhuah an nih hnuah ngaihsam a dil chauh a ni ati a, Court thu an zawn duhloh na pawh an duh vang reng a ni ai bawk. Supreme Court chuan a hranin Uttarakhand State Liscensing Authority te chuan Patanjali lakah hremna an lekkawh loh avangin a hauh bakah affidavit siam turin a ti bawk. An ngaihdam dilna chu pawm loin, mipui tam tak in bumna an tawh laiin zahngaihna an dawn bik nachhan tur a awm lo an ti. Hetiang a an chetna hian Supreme Court chu nuihzaburah an siam a, mipui te'n judge te an nuihsawh phah thin ati bawk." }, { "summarization_id": "151", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/104425", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_2/2/25", "original_text": "Chief Minister chuan, \"Industry lian nei lo mah ila tourism industry din theihna ṭha tak kan nei,\" a ti a; pi pute rohlu tidanglam lo a, a nihna ang anga humhalh chu khualzinte hmuh duh a nih avangin humhalh a ṭul thu a sawi.Mizoramin tourism lamah theihna (potential) sang tak a neih thu hi kan ngaithla ngun ta hle mai a, a bikin Mizoram rawn tlawhtu mikhualte'n an sawi kan hre fo. Tun hnaiah Mizoram sorkar mi pawimawhte pawhin tourism aṭanga sum lakluh theih a nih thu te, khualzinte pawhin khualzin mite tana tlawh chakawm khawp ram mawi leh nuam kan neih thute sawi a ni ṭhin.Kan ram hruaitute'n tourism-a theihna kan neih thu sawi a nihlai hian kan state ṭhenawmte chuan a takin an kalpui mek a, sum ṭhahnem tak an hai lut tawh bawk a ni. Mizoram ṭhenawm maiah Nagaland, Assam, Meghalaya, Arunachal Pradesh leh Sikkim-te pawhin tourism aṭangin sum ṭhahnem tak an lalut hlawm a, Mizoramah erawh Tourism department-te'n sorkara sum an chhun luh a la tam tham lo hle a ni.Tourism hi chak taka kan kalpui ve a hun tawh a, kan thil neihte pawh kan pholan a, kan zawrh a, khawvel dangte kan hrilh hriat thiam a ngai. Chumi tur chuan ngaihtuahna thar ṭha zawk kan neih a ngai a, tuna Toursim department kal dan ngai ringawt hi chu a tawk lo tih a takin kan hmu mek a ni.Sorkar hian Mizoramah tourism aṭanga sum hailuh a tum tak tak a nih chuan zau zawka inzir chungin ngaihtuahna seng se, tuna tourism lama kan kalphung hi thlak a ngai a, a sawia sawi mai loin a taka kalpui a tum ta. Chief Minister chuan, \"Industry lian nei lo mah ila tourism industry din theihna ṭha tak kan nei,\" a ti a; pi pute rohlu tidanglam lo a, a nihna ang anga humhalh chu khualzinte hmuh duh a nih avangin humhalh a ṭul thu a sawi.Mizoramin tourism lamah theihna (potential) sang tak a neih thu hi kan ngaithla ngun ta hle mai a, a bikin Mizoram rawn tlawhtu mikhualte'n an sawi kan hre fo. Tun hnaiah Mizoram sorkar mi pawimawhte pawhin tourism aṭanga sum lakluh theih a nih thu te, khualzinte pawhin khualzin mite tana tlawh chakawm khawp ram mawi leh nuam kan neih thute sawi a ni ṭhin.Kan ram hruaitute'n tourism-a theihna kan neih thu sawi a nihlai hian kan state ṭhenawmte chuan a takin an kalpui mek a, sum ṭhahnem tak an hai lut tawh bawk a ni. Mizoram ṭhenawm maiah Nagaland, Assam, Meghalaya, Arunachal Pradesh leh Sikkim-te pawhin tourism aṭangin sum ṭhahnem tak an lalut hlawm a, Mizoramah erawh Tourism department-te'n sorkara sum an chhun luh a la tam tham lo hle a ni.Tourism hi chak taka kan kalpui ve a hun tawh a, kan thil neihte pawh kan pholan a, kan zawrh a, khawvel dangte kan hrilh hriat thiam a ngai. Chumi tur chuan ngaihtuahna thar ṭha zawk kan neih a ngai a, tuna Toursim department kal dan ngai ringawt hi chu a tawk lo tih a takin kan hmu mek a ni.Sorkar hian Mizoramah tourism aṭanga sum hailuh a tum tak tak a nih chuan zau zawka inzir chungin ngaihtuahna seng se, tuna tourism lama kan kalphung hi thlak a ngai a, a sawia sawi mai loin a taka kalpui a tum ta.", "summary": "Chief Minister chuan Industry lian neilo mah ila Tourism Industry din theihna ṭha tak kan nei a, kan pipute rohlu tidanglamlo a, a nihna ang anga humhalh chu khualzinte hmuh duh a nih avangin humhalh a ṭul thu a sawi. Mizoramin tourism lamah theihna sang tak a neih thu hi Mizoram rawn tlawhtu mikhualte'n an sawi kan hre fo, Mizoram sorkar mi pawimawhte pawhin tourism aṭanga sum lakluh theih a nih thute,tourism-a theihna kan neih thu an sawi lai hian kan State ṭhenawm- Nagaland, Assam, Meghalaya, Arunachal Pradesh leh Sikkim-te chuan a takin an kalpui mek a, sum ṭhahnem tak an hai lut tawh bawk, Mizoramah erawh Tourism department-te'n Sorkara sum an chhun luh a la tam thamlo hle a, kan thil neihte kan pholan a, kan zawrh a, khawvel dangte kan hrilh hriat thiam a ngai. Chumi tur chuan ngaihtuahna thar nen Sorkar hian zau zawka inzir chungin ngaihtuahna seng se, tuna tourism lama kan kalphung hi thlakin, a sawia sawi mai loin a taka kalpui a tum ta." }, { "summarization_id": "152", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25127", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "Durtlang Leitana Basic Service to Urban Poor (BSUP) building pali chimah mi pathumin nunna an chân a, hliam tuar eng emawzat an awm bawk. He chhiatna thleng hi a hmunah chief minister, minister leh sorkar mi pawimawhte'n an tlawh a ni.He vanduaina thlentu hi a kawm chhak lam hmun zau tak lei leh lung tawlh vang a ni a, chu chuan BSUP building hi na takin a deng a, heng inte hi a chhawng hnuai lam chhiain nunna hial an chân ta a ni. He hmun hi chhungkaw khawsak harsa zawkte awm khawmna tura sak a ni a, an chunga van­duaina a thleng zui hian lainat an hlawh­in a thlen dan hian sawi a hlawh hle.Zan thim hnua thil thleng a nih vangin a tirah eng ang taka nain nge lei leh lung tawlhin a den hi hriat a ni lo a, a in satu contractor leh a viltu lam demna a nasa hman hle. Khua a var a, leimin dan thlalak chiang zawka a lan hnu leh mi thil hre deuh zawkte titi (social media) vawrh darh aṭangin a nêktu a nat avangin chim âwm ve renga ngaihna pawh a lian zui leh hle.Hetiang thil a thlen hian mipui hian thil hre chiang mang loin kan ngaihdan kan au chhuahpui thuai a, ṭhenkhatin politics zawnga lo kai lutin dem tur kan zawng vat a, a tlawhtu lamah fak tur kan hmu thuai bawk ṭhin. Heng chhiatna thleng hi a vanduaite tawrhpui hunlai aṭanga politics rimnam inhnial­naa kan chantir ṭhin hi a pawi hle.He chhiatna hi sorkar hmun­hmaa thleng a ni a, nunna chân an awm bawk a, sorkarin chiang takin a chhui ngei tur a ni. A chhui chian hnu­ah a building sak dan kalhmang, a hmun­hma thlan fel dan leh thil dangah fel lo a awm a nih chuan a mawhphurtu pawh hrem ngei tur a ni ang a, a zuzi ral mai tur a ni tawh lo ang.Tun hmain buil­ding chim avanga chhiatna, lei chim avanga thihna hialte a thlen pawhin an chhui chian hnua a tawpna hi beisei loh lam a ni fo; he chhiatna thlengah hian mihring thiam loh leh mawhphurhna a awm a nih ngai chuan chhui chhuah a, dan anga hrem hi a ṭul a, engpawhnise mithiamten thil awm dan an chhui chian hmaa hmanhmawh taka ngaihdan siam erawh a fing ber lo ang. Durtlang Leitana Basic Service to Urban Poor (BSUP) building pali chimah mi pathumin nunna an chân a, hliam tuar eng emawzat an awm bawk. He chhiatna thleng hi a hmunah chief minister, minister leh sorkar mi pawimawhte'n an tlawh a ni.He vanduaina thlentu hi a kawm chhak lam hmun zau tak lei leh lung tawlh vang a ni a, chu chuan BSUP building hi na takin a deng a, heng inte hi a chhawng hnuai lam chhiain nunna hial an chân ta a ni. He hmun hi chhungkaw khawsak harsa zawkte awm khawmna tura sak a ni a, an chunga van­duaina a thleng zui hian lainat an hlawh­in a thlen dan hian sawi a hlawh hle.Zan thim hnua thil thleng a nih vangin a tirah eng ang taka nain nge lei leh lung tawlhin a den hi hriat a ni lo a, a in satu contractor leh a viltu lam demna a nasa hman hle. Khua a var a, leimin dan thlalak chiang zawka a lan hnu leh mi thil hre deuh zawkte titi (social media) vawrh darh aṭangin a nêktu a nat avangin chim âwm ve renga ngaihna pawh a lian zui leh hle.Hetiang thil a thlen hian mipui hian thil hre chiang mang loin kan ngaihdan kan au chhuahpui thuai a, ṭhenkhatin politics zawnga lo kai lutin dem tur kan zawng vat a, a tlawhtu lamah fak tur kan hmu thuai bawk ṭhin. Heng chhiatna thleng hi a vanduaite tawrhpui hunlai aṭanga politics rimnam inhnial­naa kan chantir ṭhin hi a pawi hle.He chhiatna hi sorkar hmun­hmaa thleng a ni a, nunna chân an awm bawk a, sorkarin chiang takin a chhui ngei tur a ni. A chhui chian hnu­ah a building sak dan kalhmang, a hmun­hma thlan fel dan leh thil dangah fel lo a awm a nih chuan a mawhphurtu pawh hrem ngei tur a ni ang a, a zuzi ral mai tur a ni tawh lo ang.Tun hmain buil­ding chim avanga chhiatna, lei chim avanga thihna hialte a thlen pawhin an chhui chian hnua a tawpna hi beisei loh lam a ni fo; he chhiatna thlengah hian mihring thiam loh leh mawhphurhna a awm a nih ngai chuan chhui chhuah a, dan anga hrem hi a ṭul a, engpawhnise mithiamten thil awm dan an chhui chian hmaa hmanhmawh taka ngaihdan siam erawh a fing ber lo ang. Durtlang Leitana Basic Service to Urban Poor (BSUP) building pali chimah mi pathumin nunna an chân a, hliam tuar eng emawzat an awm bawk. He chhiatna thleng hi a hmunah chief minister, minister leh sorkar mi pawimawhte'n an tlawh a ni. He vanduaina thlentu hi a kawm chhak lam hmun zau tak lei leh lung tawlh vang a ni a, chu chuan BSUP building hi na takin a deng a, heng inte hi a chhawng hnuai lam chhiain nunna hial an chân ta a ni. He hmun hi chhungkaw khawsak harsa zawkte awm khawmna tura sak a ni a, an chunga van­duaina a thleng zui hian lainat an hlawh­in a thlen dan hian sawi a hlawh hle. Zan thim hnua thil thleng a nih vangin a tirah eng ang taka nain nge lei leh lung tawlhin a den hi hriat a ni lo a, a in satu contractor leh a viltu lam demna a nasa hman hle. Khua a var a, leimin dan thlalak chiang zawka a lan hnu leh mi thil hre deuh zawkte titi (social media) vawrh darh aṭangin a nêktu a nat avangin chim âwm ve renga ngaihna pawh a lian zui leh hle. Hetiang thil a thlen hian mipui hian thil hre chiang mang loin kan ngaihdan kan au chhuahpui thuai a, ṭhenkhatin politics zawnga lo kai lutin dem tur kan zawng vat a, a tlawhtu lamah fak tur kan hmu thuai bawk ṭhin. Heng chhiatna thleng hi a vanduaite tawrhpui hunlai aṭanga politics rimnam inhnial­naa kan chantir ṭhin hi a pawi hle. He chhiatna hi sorkar hmun­hmaa thleng a ni a, nunna chân an awm bawk a, sorkarin chiang takin a chhui ngei tur a ni. A chhui chian hnu­ah a building sak dan kalhmang, a hmun­hma thlan fel dan leh thil dangah fel lo a awm a nih chuan a mawhphurtu pawh hrem ngei tur a ni ang a, a zuzi ral mai tur a ni tawh lo ang. Tun hmain buil­ding chim avanga chhiatna, lei chim avanga thihna hialte a thlen pawhin an chhui chian hnua a tawpna hi beisei loh lam a ni fo; he chhiatna thlengah hian mihring thiam loh leh mawhphurhna a awm a nih ngai chuan chhui chhuah a, dan anga hrem hi a ṭul a, engpawhnise mithiamten thil awm dan an chhui chian hmaa hmanhmawh taka ngaihdan siam erawh a fing ber lo ang.", "summary": "Durtlang Leitana Basic Service to Urban Poor (BSUP) building pali chimah mi pathumin nunna an chân a, hliam tuar eng emawzat an awm bawk. He chhiatna thleng hi a hmunah chief minister, minister leh sorkar mi pawimawhte'n an tlawh a ni. He vanduaina thlentu hi a kawm chhak lam hmun zau tak lei leh lung tawh vang a ni a, chu chuan BSUP building hi a deng a, heng inte hi a chhawng hnuai lam chhiain nunna hial an chan ta a ni. Zan thim hnua thil thlenh a nih avangin a tirah hriatchian theih a ni lo a, insatu demna a nasa viau. Khua a var a, chiang zawka en chuan chim awm ve renga ngaihna pawh a lian zui leh. Hetiang thil a thlen hian dem tur kan zawng vat a, a tlawhtu lamah fak tur kan hmu thuai bawk thin. Heng vanduaina atanga politica rimnam inhnialna kan chantir thin hi a pawi. Sorkarin chiang takin chhui se, a mawhphurtu pawh hrem ngei rawh se. He chhiatnaah hian mihring thiam loh leh mawhphurhna a awm a nih chuan hrem ngei a tul ang. Mi thiamten an chhui chian hma erawh chuan ngaihdan lo siam chu a finthlak ber lo ang." }, { "summarization_id": "153", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5977", "file_name": "SMizo 40_10-02", "original_text": "Vairengteah heroin an man Mizoram NewsVairengteah heroin an man admin 20-Oct-2024 04:49 PM Mizoram Police tarlan danin, Vairengte Police chuan nimin (19.10.2024) khan lirthei pakhat atangin heroin grams 239.18, cheng nuai 7.17 hua chhut an man. Vairengte Police-te hian an check gate-ah Kolasib atanga Silcharlam pan lirthei pakhat (Maruti A-Star B/R No. MZ05A/0712) Khundra Pam (55) s/o K. Tomba, Venglai, Kolasib nia inchhal leh a thianpa Lalchhanchuaha (38) s/o Lamthanga (L), Venglai East, Kolasib nia inchhalte khalh chu lo tidingin, ngun taka lirthei an dap hnuah heroin ni ngeia hriat, gram 239.18 hi an man. Lirthei endik anih lai hian lirthei neitu leh khalhtu Khundra Pam hi chin hriatloh in a tlanbo hman a ni. Vairengte PS Case No.49/24 Dated 19.10.2024 u/s 21(b)/25/29(1) ND&PS Act ziah luh niin mi dang kaihhnawih awm theite chhui zui mek a ni", "summary": "Vairengte Police te chuan Kolasib atanga Silchar lam pan lirthei pakhat atangin heroin gram 239.18 cheng nuai 7.17 hu a chhut an man. Lirthei neitu Khundra Pam leh Lalchhanchhuaha te hi lirthei endik anih lai hian chin hriat lohin an tlanbo hman a ni." }, { "summarization_id": "154", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/05/amc-area-ah-dawr-hawn-theih-hun.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_18.2.25", "original_text": "Aizawl, the 31st May 2021 : Nimin khan Aizawl DC chuan Mizoram Sorkar-in Order No.B.13021/101/2020-DMR/Vol-IV Dt.29.5.2021 a chhuah bawhzuiin a hnuaia mi ang hian dawr/chawhmeh dawr hawn, bungrua semchhuah/lak, hnathawh, zin veivah, containment zone leh inkhuahkhirhna chungchangah hriattirna a chhuah.1.AMC area-a dawr hawn theih hun:A hnuaia mi ang hian dawr hawn theih a ni ang.# Eichawp dawr  -NitinLLTF ruahmanna-in,Zing dar 8 thleng*Distributor/wholesaler ten zan dar 8 atanga zing dar 4 inkarah LLTF hriatpuina-in bungrua an sem thei ang.#Thawhlehni:Zirlaibu zawrhna dawr,Thlai chi/tiak leh agriculture kaihhnawih bungrua,# Zirlaibu zawrhna dawr,Bungraw phur motormamawh, oil leh spareparts zawrhna, loh theihloh thila hawn ngaiworkshop, punctureworks te pawh telinLLTF hriatpuina-in -Zing dar 5 atanga tlai dar 5* Heng  dawr kaltur hian LLTF phalna lak hmasak tur a ni.#Zirtawpni:1. Thlai leh sa -LLTF hriatpuina-in  -Zing dar 5 atanga tlai dar 5*Ningani zan dar 8 atanga zing dar 4 inkarah LLTF hriatpuina-in distributor/agent-te'n zuar chhawng tur hnenah bungrua an sem thei ang.Veng dangah chawhmeh lei tura kal lohtur a ni a. Chawhmeh lei tura motor-a chhuah khap a ni.2. Computer leh mobile zawrhna leh siamna,Hmasawnna hna peng hrang hrang thawhna atana bungraw mamawh -iron rod, balu, rawra, lung, brick, cement,electricbungrua, insakna bungruaLLTF hriatpuina-in -Zing dar 5 atanga tlai dar 5*Heng  dawr kaltur hian LLTF phalna lak hmasak tur a ni.A chunga dawr hawn leh bungraw lak chungchangah heng hi zawmtur a ni.(i) Chawhmeh/sazawrh turte lakna hmunah emaw an zawrhna tur hmunah emaw thutchilh nghal phal a ni lo. LLTF-te’n chawhmeh/sazuar te thutna hmun tur hi a hmaa tihdan angin mipui punkhawm tlem theihdan tur berin leh social distancing tha thei ang bera vawn a nih theih nan ruahmanna an siam ang. Tin, Executive Duty leh LLTF ten uluk takin an vil anga, dan bawhchhiate chu dan angin an hrem zel ang.(ii) Dawrah-te hian Covid-19 Appropriate Behaviour zawm ngei tur a ni a, Executive Duty leh LLTF ten uluk takin an vil anga, dan bawhchhia-te chu dan angin an hrem zel ang.(iii) A theih chin chinah a chunga dawr hawnni- Thawhlehni (Tuesday) leh Zirtawpni (Friday)-ah te hian home delivery kalpui tur a ni.2. AMC-area-a hnathawh chungchang:(i) Mahni in compound chhuahsan lova hnathawh phal a ni. Veng dang atanga hnathawk tur rawih phal a ni lova. Vengchhung mi leh veng chhunga bungraw awmsa chauh hman tur a ni.(ii) Hmasawnna hna leh chhiatna thleng thei laka inven ngaihna thawh ngai chuan LLTF-ah in report tur a ni a. LLTF te hian bialtu Incident Commander hnenah  an thlen anga, Incident Commander-in hnathawh phalna a pe thei ang.(iii) Incident Commander-in hnathawh phalna a pekte chuan hnathawhna bungrua – lung, balu, etc an lakhawm thei anga. Bungraw laknaah hian IC-in permit a pek ken zeltur a ni. IC chuan heng bungrua lakhawm tur hian Zirtawpni tihloh, ni dang zawngah  movement permit a pe thin ang. (Zirtawpni ah chuan LLTF in an pe thei ang)3. Zin veivah chungchang :(i) Zin veivah khap a ni a. Chhiattawh leh damlohna thilah chuan VLTF/LLTF hriatpuina lehkha nen zinveivah theih a ni ang.Lehkha ah hian kal tanna/chhuahna hmun, kalna tur hmun, chhuah tan ni leh darkar, chhuah/kalchhan a chuang tur a ni.(ii) Zin veivah dawnin kalna tur District-a Deputy Commissioner-in zinna hmun tur chu Containment Zone-ah a puang em tih finfiah hmasak tur a ni a. Chutiang a Containment Zone-a puan a nih chuan kalna tur hmun (destination) VLTF/LLTF remtihna lehkha chu zin diltu chuan a nei ngei tur a ni a, hemi lehkha nen hian Deputy Commissioner/SDO(C)/BDO hnenah zinchhuah dilna hi thehluh tur a ni. DC hnena dilna chu online in he link ah hian dil theih a ni- mcovid19.mizoram.gov.in/pages/mpass/inter-district.4. Containment zone/area inkaihhruaina:Containment zone/area-a puan chhunga hman turin kaihhruaina (SOP) siam chu containment area chhunga awm-te’n an zawm vek tur a ni. Inkaihhruaina hi LLTF/VLTF ten mipui hriatah a zing thei ang berin an puang tur a ni a, Inkaihhruaina chu zawm a ni em tih thlithlai reng tur a ni. Khauh takin inkaihhruaina hi kenkawh tur a ni a, a zawm lote chungah LLTF/VLTF, Executive Duty leh police duty ten a tul angin hremna an lek kawh ang. Containment zone/area-a hnathawktu mamawh belhna a awm chuan DC emaw a aiawh Incident Commander hnenah ziaka thlen tur a ni.5. Inkhuahkhirhna puan chungchang:Sawrkar-in a siam SOP/inkaihhruaina-in a huam baka veng bil bik tana inkhuahkhirhna khauhzawk neih tul tihna a awm chuan LLTF/VLTFte’n a chhan leh vang chiang taka ziakin Deputy Commissioner hnenah rawtna thlen theih a ni a. Mahni thu-a veng bil bik tan inkhuakhirhna hranpa/containment area/restricted area puan loh tur a ni.- DIPR", "summary": "Nimin khan Aizawl DC chuan Mizoram Sorkar-in Order No.B.13021/101/2020-DMR/Vol-IV Dt.29.5.2021 a chhuah bawhzuiin dawr/chawhmeh dawr hawn, bungrua semchhuah/lak, hnathawh, zin veivah, containment zone leh inkhuahkhirhna chungchangah hriattirna a chhuah. SOP/inkaihhruaina-in a huam baka veng bil bik tana inkhuahkhirhna khauhzawk neih tul tihna a awm chuan LLTF/VLTFte’n a chhan leh vang chiang taka ziakin Deputy Commissioner hnenah rawtna thlen theih a ni a. Mahni thu-a veng bil bik tan inkhuakhirhna hranpa/containment area/restricted area puan loh tur a ni." }, { "summarization_id": "155", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/120577", "file_name": "F_MIZO_SUM_15_3/2/25", "original_text": "Champhai Grape Growers Society nena thawk dun Radiant Company, Guwahati-te chuan tun hnai khan Champhai winery aṭangin grape tui litre 15000 an lei a, grape tui hi litre khat Rs. 65 zelin an lei. Tun ṭum hi a Radiant company ten Champhai aṭanga grape tui an lak vawi rukna a ni.Champhai leh a chhehvel khaw ṭhenkhatah grape hi uar taka chin a ni a, chhungkaw tam tak eizawnna a ni. Mizoram sorkarin grape tui zawrh a phalsak a, a hralh pawh a kal hle a, grape chingtute tan pawh eizawnna ṭha tak innghah ngamna tling a ni hman. Tun hnaiah erawh chhan hrang hrang avangin grape chingtute'n an grape tui an hralh ṭha lo a, chhungkaw tam tak chu an buai mek a ni.Heng grape chingtute hian eizawnna dang kalsanin grape chin an thlang a, a hlawk dawn leh a rintlak dawna an hriat avangin helam hi an hawi a ni. Nimahsela tun hnaia grape tui hralh a lo harsa ta hian an eizawnnaah thui takin nghawng a nei a, hei hi sorkar hian hriatsakin ṭan lakpui se a ṭha khawp mai.Zep thu a cheng lo a, grape tui hralh a kal chhan lian tak kha chu zu ang deuha in an tam vang a ni. Tunah erawh sorkarin MLPC Act hmangin zu a zuar tawh a, hei hian grape tui hralh kawngah ngawng a nei ta niin a lang.Grape tui hi a hralhna tur lam dap taima deuh se, tun aia zau zawkin a hralhna hi zawng se hralh theih loh tur thu a awm lo a, hei hi sorkar inrawlhna tur a ni ang. Guwahati lama hmunpui neite'n an leisak thei ang hian India ram hmun zau zawkah grape tui lei duhtu hi dap chhuah ni se, Mizorama kuthnathawka grape chingtute hian an thawhrim rah an tel theihna turin grape tui leisaktu tur hi sorkar hian zawng rawh se. Champhai Grape Growers Society nena thawk dun Radiant Company, Guwahati-te chuan tun hnai khan Champhai winery aṭangin grape tui litre 15000 an lei a, grape tui hi litre khat Rs. 65 zelin an lei. Tun ṭum hi a Radiant company ten Champhai aṭanga grape tui an lak vawi rukna a ni.Champhai leh a chhehvel khaw ṭhenkhatah grape hi uar taka chin a ni a, chhungkaw tam tak eizawnna a ni. Mizoram sorkarin grape tui zawrh a phalsak a, a hralh pawh a kal hle a, grape chingtute tan pawh eizawnna ṭha tak innghah ngamna tling a ni hman. Tun hnaiah erawh chhan hrang hrang avangin grape chingtute'n an grape tui an hralh ṭha lo a, chhungkaw tam tak chu an buai mek a ni.Heng grape chingtute hian eizawnna dang kalsanin grape chin an thlang a, a hlawk dawn leh a rintlak dawna an hriat avangin helam hi an hawi a ni. Nimahsela tun hnaia grape tui hralh a lo harsa ta hian an eizawnnaah thui takin nghawng a nei a, hei hi sorkar hian hriatsakin ṭan lakpui se a ṭha khawp mai.Zep thu a cheng lo a, grape tui hralh a kal chhan lian tak kha chu zu ang deuha in an tam vang a ni. Tunah erawh sorkarin MLPC Act hmangin zu a zuar tawh a, hei hian grape tui hralh kawngah ngawng a nei ta niin a lang.Grape tui hi a hralhna tur lam dap taima deuh se, tun aia zau zawkin a hralhna hi zawng se hralh theih loh tur thu a awm lo a, hei hi sorkar inrawlhna tur a ni ang. Guwahati lama hmunpui neite'n an leisak thei ang hian India ram hmun zau zawkah grape tui lei duhtu hi dap chhuah ni se, Mizorama kuthnathawka grape chingtute hian an thawhrim rah an tel theihna turin grape tui leisaktu tur hi sorkar hian zawng rawh se.", "summary": "Champhai Grape Growers Society nena thawk dun Radiant Company, Guwahati-te chuan a vawi ruk nan Champhai winery aṭangin grape tui litre 15000 an lei a, litre khat Rs. 65 zelin an lei. Champhai leh a chhehvel khaw ṭhenkhatah grape hi chhungkaw tam tak eizawnna a ni a, Mizoram Sorkarin grape tui zawrh a phalsak a, tun hnaiah hian chhan hrang hrang avangin grape chingtute'n an grape tui an hralh ṭhalo a, chhungkaw tam tak chu an buai mek, hei hian an eizawnnaah thui takin nghawng a nei a, hei hi a chhan lian tak chu zu ang deuha in an tam vang a ni a, Sorkar hian hriatsakin ṭan lakpui se, grape tui an hralhna tur zau zawkin dapsak se, Guwahati lama hmunpui neite'n an leisak thei ang hian India ram hmun zau zawkah grape tui lei duhtu dap chhuahsak bawk se, Mizorama kuthnathawka grape chingtute hian an thawhrim rah an tel thei ngei ang." }, { "summarization_id": "156", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8452", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_17/2/25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan a hnathawkte July thla hlawh a pûk leh dawn a, chumi hnua a pûk chhunzawm zel dawn leh dawn loh chu sum dinhmun azirin ngaihtuah ṭhat leh a ni dawn niin Finance department hotute chuan an sawi.Covid-19 hri leng donaa sum senso a tam tham avangin Council of Ministers thutlukna angin Mizoram sorkar chuan sum dinhmun a ṭhat loh avangin sorkar hnathawkte June thla hlawh a pûksak tawh a, July thla hlawh pawh a pûksak leh dawn ta a; heng pawisate hi thil dangah hman a ni lo a, hman tur pawh a awm chiah lo. Sorkar hnathawkte hlawh pek kim tur hi sorkarin a neih loh avangin a ba ṭhen a ni zawk mahin a lang.Tuna kan sorkar sum dinhmun chu a ṭha lo hle a, a hnathawkte hlawh tur pawh a pe thei lo a, sum a neih loh avangin a mi rawihte hlawh a bat ṭhensak a, sum a neih hunah a pe kim leh mai dawn niin a lang a. Hetihlai hian sorkar hian thil dangah chuan sum a nei loin a lang lem lo a, a duhzawng hna a thawk tho a, contractor pawh ni lem lo ruling party worker-te hnena contract hna pek a kalpui reng a, minister ṭhenkhat phei chuan sorkar thil tih tur hraw pui puai an la sawi dup dup reng tho a ni.Tun hnaiah sorkar lam offi­cial-a insawifiahna ni lem lo, ruling party ṭhalai lamin sorkar sum pawh pên theih chi leh pawh pên remchang lote an sawifiah tawh a; nimahsela tuna thil lang tlang vek pakhat chu SEDP atana sum ṭhahnem tak dah khawih chet loh a la ni zel a, heng pawisate hi khawih thiang lo a nihna awmin a lang lem lo. Hei bakah hian sorkar hnathawk zawkten hlawh a kima an lak theih lohlai hian, SEDP Board hrang hranga hna­thawktute hian an hlawh hi a kimin an hmu nge hmu lo tihte pawh chhui chian chakawm tak a ni awm e.Engpawhnise kan sorkarin a hnathawkte hlawh pek tur a nei daih tawh lo a, a ba ṭhen ta hial a. Hetiang dinhmuna kan tluk luh hnu hi chuan sorkar hian loh theih loh thilah lo chuan a sum hman hi insum ve se, pûk chawpa kal chunga pawisa hman huau huau hi a inhmeh lo. Mizoram sorkar chuan a hnathawkte July thla hlawh a pûk leh dawn a, chumi hnua a pûk chhunzawm zel dawn leh dawn loh chu sum dinhmun azirin ngaihtuah ṭhat leh a ni dawn niin Finance department hotute chuan an sawi.Covid-19 hri leng donaa sum senso a tam tham avangin Council of Ministers thutlukna angin Mizoram sorkar chuan sum dinhmun a ṭhat loh avangin sorkar hnathawkte June thla hlawh a pûksak tawh a, July thla hlawh pawh a pûksak leh dawn ta a; heng pawisate hi thil dangah hman a ni lo a, hman tur pawh a awm chiah lo. Sorkar hnathawkte hlawh pek kim tur hi sorkarin a neih loh avangin a ba ṭhen a ni zawk mahin a lang.Tuna kan sorkar sum dinhmun chu a ṭha lo hle a, a hnathawkte hlawh tur pawh a pe thei lo a, sum a neih loh avangin a mi rawihte hlawh a bat ṭhensak a, sum a neih hunah a pe kim leh mai dawn niin a lang a. Hetihlai hian sorkar hian thil dangah chuan sum a nei loin a lang lem lo a, a duhzawng hna a thawk tho a, contractor pawh ni lem lo ruling party worker-te hnena contract hna pek a kalpui reng a, minister ṭhenkhat phei chuan sorkar thil tih tur hraw pui puai an la sawi dup dup reng tho a ni.Tun hnaiah sorkar lam offi­cial-a insawifiahna ni lem lo, ruling party ṭhalai lamin sorkar sum pawh pên theih chi leh pawh pên remchang lote an sawifiah tawh a; nimahsela tuna thil lang tlang vek pakhat chu SEDP atana sum ṭhahnem tak dah khawih chet loh a la ni zel a, heng pawisate hi khawih thiang lo a nihna awmin a lang lem lo. Hei bakah hian sorkar hnathawk zawkten hlawh a kima an lak theih lohlai hian, SEDP Board hrang hranga hna­thawktute hian an hlawh hi a kimin an hmu nge hmu lo tihte pawh chhui chian chakawm tak a ni awm e.Engpawhnise kan sorkarin a hnathawkte hlawh pek tur a nei daih tawh lo a, a ba ṭhen ta hial a. Hetiang dinhmuna kan tluk luh hnu hi chuan sorkar hian loh theih loh thilah lo chuan a sum hman hi insum ve se, pûk chawpa kal chunga pawisa hman huau huau hi a inhmeh lo. Mizoram sorkar chuan a hnathawkte July thla hlawh a pûk leh dawn a, chumi hnua a pûk chhunzawm zel dawn leh dawn loh chu sum dinhmun azirin ngaihtuah ṭhat leh a ni dawn niin Finance department hotute chuan an sawi. Covid-19 hri leng donaa sum senso a tam tham avangin Council of Ministers thutlukna angin Mizoram sorkar chuan sum dinhmun a ṭhat loh avangin sorkar hnathawkte June thla hlawh a pûksak tawh a, July thla hlawh pawh a pûksak leh dawn ta a; heng pawisate hi thil dangah hman a ni lo a, hman tur pawh a awm chiah lo. Sorkar hnathawkte hlawh pek kim tur hi sorkarin a neih loh avangin a ba ṭhen a ni zawk mahin a lang. Tuna kan sorkar sum dinhmun chu a ṭha lo hle a, a hnathawkte hlawh tur pawh a pe thei lo a, sum a neih loh avangin a mi rawihte hlawh a bat ṭhensak a, sum a neih hunah a pe kim leh mai dawn niin a lang a. Hetihlai hian sorkar hian thil dangah chuan sum a nei loin a lang lem lo a, a duhzawng hna a thawk tho a, contractor pawh ni lem lo ruling party worker-te hnena contract hna pek a kalpui reng a, minister ṭhenkhat phei chuan sorkar thil tih tur hraw pui puai an la sawi dup dup reng tho a ni. Tun hnaiah sorkar lam offi­cial-a insawifiahna ni lem lo, ruling party ṭhalai lamin sorkar sum pawh pên theih chi leh pawh pên remchang lote an sawifiah tawh a; nimahsela tuna thil lang tlang vek pakhat chu SEDP atana sum ṭhahnem tak dah khawih chet loh a la ni zel a, heng pawisate hi khawih thiang lo a nihna awmin a lang lem lo. Hei bakah hian sorkar hnathawk zawkten hlawh a kima an lak theih lohlai hian, SEDP Board hrang hranga hna­thawktute hian an hlawh hi a kimin an hmu nge hmu lo tihte pawh chhui chian chakawm tak a ni awm e. Engpawhnise kan sorkarin a hnathawkte hlawh pek tur a nei daih tawh lo a, a ba ṭhen ta hial a. Hetiang dinhmuna kan tluk luh hnu hi chuan sorkar hian loh theih loh thilah lo chuan a sum hman hi insum ve se, pûk chawpa kal chunga pawisa hman huau huau hi a inhmeh lo.", "summary": "Covid-19 hri leng donaa sum senso a tam tham avangin Council of Ministers thutlukna angin Mizoram Sorkar chuan Sorkar hnathawkte June thla hlawh a pûksak tawh hnuah July thla hlawh a pûksak leh dawn. Tuna kan Sorkar sum dinhmun hi a thalo hle a, a hnathawkte hlawh tur pawh a pe theilo a, hetihlai hian Sorkar hian contractor pawh ni lemlo ruling party worker-te hnena contract hna pek a kalpui reng a, SEDP atana sum thahnem tak dah pawh khawih chetloh a ni zel a. Hei bakah hian Sorkar hnathawkten hlawh a kima an lak theihloh lai hian, SEDP Board hrang hranga hna­thawktuten an hlawh a kimin an hmu nge hmulo tih chhui chian chakawm tak a ni. Engpawhnise kan Sorkarin a hnathawkte hlawh pek tur a neih daih tawhloh lai hi chuan Sorkar hian loh theihloh thilah lo chuan a sum hman hi insum ve se, pûk chawpa kal chunga pawisa hman huau huau hi a inhmehlo." }, { "summarization_id": "157", "url": "https://theaizawlpost.org/mipui-hman-chi-lirtheiah-chhui-theihna-dah-dawn/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25", "original_text": "Mipui vantlang hman chi lirthei (public transport) ah an thlen chin chhuizui theihna (tracking device) dah a ni dawn tih Transport minister TJ Lalnuntluanga chuan a sawi. Minister sawi danin, Ministry of Road Transport & Highways thuchhuak angin Mizoram sawrkar pawhin ‘Nirbhaya Framework’ hnuaiah passenger phur chi lirtheiah, awm nem zawk hmeichhia leh naupangte zahawmna tih bawrhban emaw hleilenna lam emaw thleng thin venna pakhat atan lirthei thlen chin hriat zel theihna tur khawl hi vuaktir vek tum a ni tih a sawi a. He project kalpuina atana ministry-in cheng vaibelchhe 10.4 a ruahman chu central leh state-in 90:10 a intum sem tur a ni tih sawiin, kum 2023 chhunga zawhfel tum a ni tih a sawi bawk. He project kalpui tuma an inbuatsaih meknaah Mizoramah ngei pawh passenger phur lirthei hoah, a bikin hmeichhiate chunga hetiang lam thil thleng a awm tawh thu hi sawi a ni tih TJ Lalnuntluanga hian a sawi a. Hei hi thil pawimawh tak a ni tih a sawi. An sawrkar hlima a thu aupui pakhat, Zohnahthlakte chenna hmun state dang leh ramdang nena inkalpawhna tha zawk siama, passenger bus tlantir an tumnaah, Manipur Churachandpur leh Aizawl inkara bus service tir tumin amah ngeiin Manipur chief minister Bireng Singh pawh dawrin, hma an lak laiin, khatihlai daih tawh khan tuna an state buaina, Manipur Zohnahthlakte leh Mizoram lam inpawhna tha awm theihna tur hi an lo hlauthawng tawh nge, tawngkam tha taka thlah chung siin, tihhlawhtlin tum zawngin Manipur sawrkarin hma a la zui lo reng reng tih Transport minister hian a sawi a ni. Transport department-in inland water transport a lak tel avangin, tui lama inkalpawhna tur hi, a bikin Mizoram chhim lam tan ruahmanna hrang hrang nei mah se, sawrkar laipuiin tih mai tur anga an sawi chu hma an la chak lo hle tih a sawi a. Tunah hian Chhimtuipui leh Khawthlangtuipuia tuikawng siam tur hian hma lak a, bawhzui chhoh mek a ni tih a sawi. An department chu sum hloh zawnga kal thin ni reng mah se, tunhnaiah an hloh lo ve tan ta tih Transport minister hian a sawi. Sum an hlohna pakhat nia lang, MST Wing atanga hlawh la thin, Motor Vehicle/ State Transport Authority Wing lam mi ni si te chu mi 102 te hlawh lakna siamrem a nih hnu ah, an sum hlohna nia sawi thin chu a tlahniam chho ta hle tih a sawi bawk. Transport department chanchin minister sawi thenkhat: # An department-ah post luah theih 684 a awm mek a, chung zinga 303 chu a ruak a ni. # 2022 December 31 thleng khan Mizoramah driving license 484226 a awm a, lirthei registered 293448 a awm. # Tunhnai kum 4 chhunga state sawrkar sumbawma sum chhunluh chu: 2018-19 ah nuai 3703.3, 2019-20 ah nuai 4951.6, 2020-21 ah nuai 3420.7, 2021-22 ah nuai 3385.4, 2022-23 ah nuai 4903, kum kal mek July thlengin nuai 866. # Silchar-a Mizoram Transport department-in Pu Zangena hminga la awm ram a neih chu pass mumal nei loin hun rei tak a awm a. Kum 2021 khan department hmalakna in pass hi tih fel a ni. # Miin lirthei thar a leiin, Transport office-ah registration tihfel nan hun tam tak senga an buaipui thin tih ziaawm nan, 2019 atang khan lirthei hralhtu – dealer ten anmahni dawrtute motor registration an lo tihsakna tur Dealer Point Registration siam a ni a. Hei hian lirthei leitu mipui leh department lam buaina a tih tlem phah. # Bungraw phur chi lirthei, an phurh theih zat phal chin aia rita phur thinte chu kawng rah chhiat thua mawhphurtu zingah an tel thin avangin hmun li – Vairengte, Rengtekawn Kolasib, Kanhmun leh Champhaiah weighbridge dah a ni dawn a. Weighbridge atanga sum lut hi a enkawltu leh sawrkarin 75:25 in hlawkna an insem dawn a ni. # Lirthei tawng tawh, off road ngaite khawl hmanga endikna tur hmun ruahman mek a ni. Kum 2018 atanga June 2023 thlengin sawrkar lirthei 432 chu hman zui tlak tawh lo, ‘condemned’ tawh an ni a; heng zingah hian Transport department lirthei pawh 43 a tel. Lirthei condemned tawh tihralna atang hian sawrkar sumbawmah Rs. 27,34,163 an chhunglut. # Kum 15 tling tawh lirthei, registration renew zui loh chu enchiangin, neitu hriat loh, lirthei awm tawh lo leh lirthei chhiah ba ngaihsak loh lirthei 45646 chu a neitute hnenah registration renew tura hriattir an ni a. Hriattir nawn leh an nih hnu ah 43137 chu ‘blacklist’ an ni. Kum 2021 chhung khan lirthei resgitration 8708 chu demand notice pek niin, registration renew zui lo mimal lirthei 8365 leh sawrkar lirthei 130 chu blacklist an ni bawk.", "summary": "Mipui vantlang hman chi lirthei-ah an thlen chin chhuina dah a ni dawn tih Transport Minister TJ Lalnuntluanga chuan a sawi. Minister sawi danin, Nirbhaya Framework hnuaiah passenger phur chi lirthei thlen chun hriat zel theihna tur khawl hi vuahtir tum a ni a ti. He project kalpuina atana ministry in cheng vbc 10.4 a ruahhman chu central leh state in 90:10 a intum sem tur a ni tih sawiin, kum 2023 chhunga zawh fel tum a ni a ti. Hmeichhia leh naupang chunga hleihlenna thleng thin laka venna thil tha tak a ni a ti. An sawrkar hlima a thu aupui pakhat, Zohnahthlakte chenna hmun state leh ramdang nena inkalpawhna tha zawk siam a, bus tlantir an tumnaah, Manipui Churachandpur leh Aizawl inkar bus service tir tumin amah ngeiin Manipur CM pawh dawra hma an lak laiin hma a la zui lo a ti. Chhimtuipui leh Khawthlangtuipuia tuikawmg siam tur hian hma a lak mek thu sawiin an department chu sum hloh zawnga kal thin ni mahse tunhnaiah an hloh lo ve tan tih a sawi. Sum an hlohna pakhat nia lang, MST Wing atanga hlawh la thin State Transport Authority Wing lam mi ni si te chu mi 102 te hlawh lakna siamrem a nih hnuah, an sum hlihna nia sawi thin chu a thlahniam chho ta tih a sawi bawk. Minsiter hian an department-ah post 684 luah theih awmin 303 chu a ruah thu a sawi. Mizoramah Driving lisence 484226 awmin lirthei registered 293448 a awm tih a sawi bawk. Heng bakah hian tun hnai kum 4 chhunga state sawrkar sumbawma chhun luh zat te, lirthei leh lisence chungchang te, bungraw phurin an phurh theih chin aia rit an phurh thin thu te a sawi." }, { "summarization_id": "158", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5982", "file_name": "SMizo_33_4-02", "original_text": "K Vena'n Amit Shah a kawm Mizoram NewsK Vena'n Amit Shah a kawm admin 21-Oct-2024 12:18 PM New Delhi-a cham mek Rajya Sabha MP K Vanlalvena chuan ni 19.10.2024 (Inrinni) khan Union Home Minister Amit Shah chu a chennaah hmuin, Mizoram tana thil pawimawh thenkhat a sawipui. Sorkar thuchhuah tarlan danin, K Vanlalvena hian kan thenawm ram Myanmar politics inthlak mekte Amit Shah hi sawipuiin 'Act East Policy' kalpui mek hnuaia Mizoram chhim lamin tuifinriat a pawhna tur kawngpui sial mek KMMTTP Road tihpuitlinna tur te, Indo- Myanmar Border Trade Centre, Zokhawthar awmze nei zawka a kal theih nan security thilah thil pawimawh Sorkar Laipuiin a tih thar ngai nia a hriatte a sawipui a ni. Rajya Sabha MP chuan Aizawl khawpui laili atanga Assam Rifle-te Zokhawsanga insawn tur chungchang pawh Union Home Minister hi sawipuiin, 'Je ruahmanna lo intanna chu kum 1988 ah Assam Rifles te leh mipui te inhmuhthiam lohna ah Assam Rifle-ten mipui pawisawi lo mi 11 lai an kahhlum avang leh mi tamtakin hliam an tawrh avangtein khawpui laili atanga AR-te sawn chhuah chu civil mite nena intihbuaina a awm fo lohna tura tih makmawh nia hriaa, khatih laia Chief Minister Pu Laldenga ruahmanna a ni,' a ti. Kum 36 ral hnuah pawh an la chhuak lo fo leh nikuma amah Amit Shah ngei Aizawlah lokal a a rawn enfiah tawh hnuah an la insawn lo fo hi mipuiten an hriatthiam loh thu pawh K Vanlalvena hian a sawi. K Vanlalvena chuan Mizoram Chief Secretary ni lai Renu Sharma IAS kumin October thla tawp a pension tawh tur a nih avangin Mizo hnahthlak zing a mi, Mizo tawng thiam IAS senior Mizoram Chief Secretary-ah rawn dah a tul thu Amit Shah hi a sawipui bawk a ni.", "summary": "New Delhi-a cham mek Rajya Sabha MP K. Vanlalvena chuan Union Home Minister Amit Shah chu a chenna ah hmuin, Myanmar politics te, Mizoram chhim lamin tuifinriat pawhna tur kawngpui a siam mekte, Indo-Myanmar Trade Centre awmze nei zawk a kalpui te leh kum 1988 daih tawh a Pu Laldenga ruahmanna Assam Riffles-te Aizawl khawpui laili atang a Zokhawthar a insawn chungchang te a sawipui a, kum 38 hnuah pawh an la insawn chhuak lo chu a hriatthiam loh thu a sawi a. Hei bak ah hian kan Chief Secretary a pension dawn a, a aiah Mizo hnahthlak zing ami Mizo tawng thiam ngei lo dah turin a ngen bawk a ni." }, { "summarization_id": "159", "url": "https://www.exploremizoram.com/2022/07/d3-amrit-cement-22nd-inter-branch-yma_31.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_22.2.25", "original_text": "Aizawl | July 31, 2022:D3 Amrit Cement 22nd Inter Branch YMA Volleyball tournament - mipa final nizana khelhah Hunthar Veng branch, Aizawl-in 25-21; 25-19; 16-25; 22-25; 15-13 a Khawhai branch hnehin an champion.(He website kal zel theih nan hian fakna lo langte hi i lo hmet ve thin dawn nia.)[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel]Heti hian Hunthar veng hi ram pum huap volleyball inelna lianah a vawi thum nan an champion a ni.Ram pum huam inelnaah tun hmain vawi hnih an champion tawh a, final-ah vawi nga an tlawm tawh bawk, an thleng sang ngun hle.R Dengṭhuama Indoor Stadium-a khelh D3 Amrit Cement 22nd Inter Branch YMA Volleyball tournament 2022 hian ngaihhlut a hlawhin entu an tam thei hle a. July 29 zan khan Hmeichhe final khelin, Bungkawn Branch YMA in Kolasib diakkawn hnehin champion an ni bawk.R. Dengthuama Indoor Stadium, Mualpuiah fans an phungkhawm hnem, hall-a leng lo an kalkhawm bakah TV leh YouTube atanga entu an tam - final boruak a sangin a hmuhnawm takzet.Khawhai hian Pro Volleyball player an nei nual a. Tuichangral player tha Saidingpuia Sailo, Vanlalthlamuanpuia Sailo leh Lalruatkima te bakah Hunthar team tana khel Zomuansanga te an nei - ani hian YMA inelnaah erawh club ni loin mahni branch tan a khel.Hunthar hian PVL player paruk ngawt an kawl a, anni ho bakah hian 2009 an champion tuma Best Spiker C Laldawngkima hoa khel an ni, team pahnih hi tih fuh vang ni loin thiam vanga final khel an ni tih a chiang.Inkhel boruak sangah Hunthar lamin an tawnhriat neih an chhawr tangkai. Set khatnaah an che tha zawk a, set hnihnaah pawh 3-0 in hniam nghal mah se set latu zawk an ni thei.Set thumnaah Khawhai lamin tlawm an tum mai mai lo tih an lantir, point nga vel bawrin an sang reng thei. Mapuia awmna team hian huaisen takin set an la.Khawhai bawkin set lina an la, set lina tawp dawnah boruak a sang zual deuh zauh a, an chawl lailawk. Set hnuhnung berah team tha Hunthar an vannei ta zawk a ni.D3 Amrit Cement 22nd Inter Branch YMA Volleyball Tournament hmeichhe champion chu Bungkawn an ni.R.Dengṭhuama Hall-a final hmuhnawm takah Bungkawn hian Kolasib Diakkawn chub 23-25, 25-17, 25-17, 25-22 in an hnen. Kum 2018 khan Bungkawn hi an champion a, an nomawi an humhim.Bungkawn hian CYMA Volleyball-ah a vawi riat nan an champion a, Kanan nen an champion zat a inang.He tournamentah hian Branch YMA tel zawng zawng hnenah Dekchi pek vek an ni.Quarterfinal aṭangin Player of the match thlan a ni a, trophy pek zel a ni.MIPA LAWMMANChampion: HuntharRs. 50,000/- Trophy, Medal, CertificateRunners' up: KhawhaiRs. 25,000/- Trophy, Medal, CertificateSemi Finalist: Chhinga Veng & Zawlnuam Vengpui - Rs 5,000/- eachQuarter Finalist: Tlangsam, Khawbel, Kulikawn West & Maubawk.- Rs. 2,000/- eachHMEICHHE LAWMMANBungkawn 3-1 Kolasib Diakkawn23-25, 25-17, 25-17, 25-22PoM : FP Lalduhkimi, BungkawnChampion : BungkawnRs. 50,000/- Trophy, Medal, CertificateRunners' up : Kolasib DiakkawnRs. 25,000/- Trophy, Medal, CertificateAemi Finalist : Armed Veng South & KananRs 5,000/- eachQuarter Finalist : Dawrpui Vengthar, Hlimen, Bethlehem Vengthlang & Thenzawl Field VengRs. 2,000/- eachBest Spiker : F . Lalparmawii, BungkawnBest Setter : Lalrinzuali, Kolasib DiakkawnBest Coach : Rohmingliana Khiangte, Bungkawn🏐 Mimal lawmman hian Rs 1,000/- leh Trophy a keng tel.With Input from - Chhanna_TheAnswer / Central YMA |", "summary": "D3 Amrit Cement 22nd Inter Branch YMA Volleyball tournament - mipa final nizana khelhah Hunthar Veng-in Khawhai hnenin an champion. Hunthar veng hi ram pum huap Volleyball inelna lianah an champion vawi thumna a ni a, final-ah vawi 5 an tlawm tawh bawk. Tun tum tournament hian ngaihhlut a hlawh a, entu pawh an tam thei hle. Hmeichhe final-ah Bungkawn-in Diakkawn hnehin an Champion bawk. Hall-a leng lo an kal khawm bakah Youtube atanga entu an tam hle. Khawhai hian Pro Volleyball player an nei nual a, Hunthar hian PVL player paruk ngawt an kawl bawk. Team pahnih hi thiam vang liau liaua final thleng an ni. Set khatnaah Hunthar che thain, set hnihna pawh an la. Set thumna leh set lina Khawhaiin la ve lehin Set hnuhnung berah Hunthar an vannei ta zawk a ni. Hmeichhe lamah Bungkawn hian CYMA Volleyball-ah vawi riat nan an champion a, Kannan nen an champion zat a inang. He tournamentah hian Branch YMA tel zawng zawng Dekchi pek vek an ni. Champion hian 50,000 leh Trophy, Medal, Certificate an dawng a ni." }, { "summarization_id": "160", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25367", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "July 6 hi Mizo Hmeichhe Insuihkhawm Pawl (MHIP) din champha a ni a, kum tinin sorkar chawlhah (holiday) puan a ni ṭhin. Kumina MHIP Day pawh Mizoram hmun hrang hrangah lawm a ni.MHIP Day hi tun hma deuh chuan sorkar chawlhah puan a ni ngai lo a, chuti chung chuan MHIP member-te chuan ṭha takin an lawm ṭhin. Tlem lai deuh aṭang khan sor­kar chawlhah puan a ni ta a, hei hian sawi a hlawh hle a, chutihlaiin tidanglam ngam an awm awm ta lo a ang ber.MHIP hi pawl zahawm tak a ni a, Mizo hmeichhia zawng zawng huap pawl a ni. Chutihlaiin nuho pawl anga sawi theih a nih chhan chu hmeichhe naupang an tel ngai lo a, nula pawh an tel meuh lo. Mizo zawng zawng huap pawl ni lem lo, hmeichhiaah pawh kum tam deuh chinte chiah telna pawl a ni a, an din champha phaka a state pumin chawlh lo puan ziah hi chu ennawn ngam ni se a ṭha khawp mai.Chutihlaiin MHIP member bikten he ni hi an lawm theihna atan restricted holiday-ah puan ni ta mai se, a pawla tel ve lote leh tel ve thei ngai reng reng lote pawh huapa hnathawh chawlh ni atana hman hi chu a inhmeh chiah lo.State hrang hrang chawlh neih dan enin Mizoram hi chawlh ngah pawl tak kan ni sa tawh a, MHIP Day-a a state puma chawlh puan hi chu ennawn leh theih ni se. MHIP lam pawhin huatah la loin zau taka thil thlir chungin, Mizoram state pum tana ṭha ber tur ngaihtuah ni se a lawmawm hle ang. July 6 hi Mizo Hmeichhe Insuihkhawm Pawl (MHIP) din champha a ni a, kum tinin sorkar chawlhah (holiday) puan a ni ṭhin. Kumina MHIP Day pawh Mizoram hmun hrang hrangah lawm a ni.MHIP Day hi tun hma deuh chuan sorkar chawlhah puan a ni ngai lo a, chuti chung chuan MHIP member-te chuan ṭha takin an lawm ṭhin. Tlem lai deuh aṭang khan sor­kar chawlhah puan a ni ta a, hei hian sawi a hlawh hle a, chutihlaiin tidanglam ngam an awm awm ta lo a ang ber.MHIP hi pawl zahawm tak a ni a, Mizo hmeichhia zawng zawng huap pawl a ni. Chutihlaiin nuho pawl anga sawi theih a nih chhan chu hmeichhe naupang an tel ngai lo a, nula pawh an tel meuh lo. Mizo zawng zawng huap pawl ni lem lo, hmeichhiaah pawh kum tam deuh chinte chiah telna pawl a ni a, an din champha phaka a state pumin chawlh lo puan ziah hi chu ennawn ngam ni se a ṭha khawp mai.Chutihlaiin MHIP member bikten he ni hi an lawm theihna atan restricted holiday-ah puan ni ta mai se, a pawla tel ve lote leh tel ve thei ngai reng reng lote pawh huapa hnathawh chawlh ni atana hman hi chu a inhmeh chiah lo.State hrang hrang chawlh neih dan enin Mizoram hi chawlh ngah pawl tak kan ni sa tawh a, MHIP Day-a a state puma chawlh puan hi chu ennawn leh theih ni se. MHIP lam pawhin huatah la loin zau taka thil thlir chungin, Mizoram state pum tana ṭha ber tur ngaihtuah ni se a lawmawm hle ang. July 6 hi Mizo Hmeichhe Insuihkhawm Pawl (MHIP) din champha a ni a, kum tinin sorkar chawlhah (holiday) puan a ni ṭhin. Kumina MHIP Day pawh Mizoram hmun hrang hrangah lawm a ni. MHIP Day hi tun hma deuh chuan sorkar chawlhah puan a ni ngai lo a, chuti chung chuan MHIP member-te chuan ṭha takin an lawm ṭhin. Tlem lai deuh aṭang khan sor­kar chawlhah puan a ni ta a, hei hian sawi a hlawh hle a, chutihlaiin tidanglam ngam an awm awm ta lo a ang ber. MHIP hi pawl zahawm tak a ni a, Mizo hmeichhia zawng zawng huap pawl a ni. Chutihlaiin nuho pawl anga sawi theih a nih chhan chu hmeichhe naupang an tel ngai lo a, nula pawh an tel meuh lo. Mizo zawng zawng huap pawl ni lem lo, hmeichhiaah pawh kum tam deuh chinte chiah telna pawl a ni a, an din champha phaka a state pumin chawlh lo puan ziah hi chu ennawn ngam ni se a ṭha khawp mai. Chutihlaiin MHIP member bikten he ni hi an lawm theihna atan restricted holiday-ah puan ni ta mai se, a pawla tel ve lote leh tel ve thei ngai reng reng lote pawh huapa hnathawh chawlh ni atana hman hi chu a inhmeh chiah lo. State hrang hrang chawlh neih dan enin Mizoram hi chawlh ngah pawl tak kan ni sa tawh a, MHIP Day-a a state puma chawlh puan hi chu ennawn leh theih ni se. MHIP lam pawhin huatah la loin zau taka thil thlir chungin, Mizoram state pum tana ṭha ber tur ngaihtuah ni se a lawmawm hle ang.", "summary": "hi MHIP din champha a ni a, kum tinin sorkar chawlhah puan a ni ṭhin. Kumina MHIP Day pawh Mizoram hmun hrang hrangah lawm a ni. MHIP Day hi tun hma deuh chuan sorkar chawlhah puan a ni ngai lo a, chuti chung chuan MHIP member-te chuan ṭha takin an lawm ṭhin. MHIP hi pawl zahawm tak a ni a, Mizo hmeichhia zawng zawng huap pawl a ni. Chutihlaiin nuho a huap deuh angin a lang a, naupang leh nula an tel ngai lo a, Mizo zawng zawng huap a ni lo a, hmeichhia pawh kum tam deuh chin chiah an tel thin a, state pumin chawlh lo puan ziah hi chu ennawn ngam ni se a tha khawp mai. MHIP day an lawm ve theih nan restricted holiday puan ni thung se. State hrang hrang chawlh neih enin Mizoram hi chawlh ngah pawl tak kan ni sa tawh. MHIP pawhin huatah la loin state pum tana tha ber tur ngaihtuah ni se a lawmawm hle ang." }, { "summarization_id": "161", "url": "https://theaizawlpost.org/venezuela-opposition-leader-in-democracy-tundin-nan-beih-zel-tum/", "file_name": "SMizo_7_18-02", "original_text": "Venezuelan opposition candidate Edmundo González chuan Spain in asylum a pek hnuah Venezuela a democracy tun din a nih theih nan theihtawp chhuaha a beih zui zel tur thu a sawi. Gonzalez chuan Venezuela chu Spain military airplane hmanga chhuahsanin a nupui nen Madrid an thlawklut a. Kum 75-a upa Gonzalez chu opposition candidate niin July 28 a Venezuela inthlanna neihah chak zawk tiin an sawi a, mahse, President Nicolas Maduro chu election commission chuan chak zawkah puangin chu chu khawvel ram tam takin an pawmpui loh a ni thung. Audio message a tihchhuahah Gonzalez chuan hun rei lo te hnuah zalenna neiin Venezuela ah democracy tundin leh ngei a nih theih nan theihtawp chhuahin kan beizui ang tiin a sawi. Venezuela a chhuahsan hmain sorkar chuan amah manna thupek tichhuakin phatsanna phiarrutu leh document dik lo siam tiin an puh thung. Spain a thlen hnuah Gonzalez chuan, “Caracas ka chhuahsan hmain nasa taka nawr, tihluih leh ram chhung chhuahsan thei lo tura vau in ka awm a ni,” tiin a sawi. A hma lawk pawhin Venezuela Opposition leader Maria Corina Machado chuan social media kaltlangin Gonzalez chu a nun derthawnga a awm avang leh inthlan zawh tawh hnuah nasa taka rawng taka rahbeh tumna avangin loh theih lohin ram a chhuahsan a ngai tiin a lo awi tawh bawk. Machado chu Venezuela a politician lar ber niin Maduro khing ber tura ngaih a nih laiin inthlan dawn ruaiah Venezuela sorkar chuan Machado chu inthlana chuh thei lovin an siam zui a, chuvang chuan opposition te chuan Gonzalez chu an vawrhchhuak ta a ni. Inthlanna neihah pawh opposition te chuan Gonzalez chuan hnehna a chang tia sawiin voting tally kimchang te pawh internet ah an thehdarh a, Gonzalez chuan Maduro lakah chakna hneh takin a chang an ti. US, EU leh foreign government thahnem tak te chuan inthlanah Maduro chakna chu pawmpui duh lovin Caracas chu voting data kimchang pechhuak turin an ngen a, tun thlengin Caracas chuan inthlan data kimchang a la pechhuak duh lo thung. US Secretary of State Antony Blinken chuan Venezuela chhuahsana Gonzalez an Spain a panna chu ‘Nicolas Maduro kaihhruaia Venezuela mipuite laka anti-democratic measure kalpui hrin a ni’ tiin a sawi. “Inthlan result leh mipuite duhthlanna chu Maduro leh Venezuela electoral authority tena an duh ang anga an her danglam theih ngawt a ni lo. Gonzalez kan thlawp tlat a, Venezuela ah democracy leh zalenna tundin a nih ngei theih nan theihtawp chhuahin hma kan la zel ang” tiin Blinken chuan a sawi bawk. European Commission Vice-President Josep Borrel pawhin, “Vawiin hi Venezuela democracy tana ni duhawm lo a ni” tia sawiin, “Democracy ramah political leader tena ram danga asylum dil lo thei lova siam a ni tur a ni lo” tiin a sawi bawk. Spanish Prime Minister Pedro Sanchez pawhin Gonzalez chu ‘Spain-in a thlauhthlak ngai loh tur hero a ni’ tiin a sawi bawk. Gonzalez hian Spain sorkar a ngenna angin Spain military plane hmangin Madrid-ah phurh thlen a ni a. Venezuela a chhuahsan hma hian Maduro kaihhruai sorkar chuan manna thupek tichhuakin man ngei tumin an bei nasa hle a, mahse, a bikbo tlat avangin a awmna an hre mai thei lo a ni.", "summary": "Vanezuela opposition candidate Edmundo Gonzalez chuan Venezuela inthlanna neihah chak zawk tiin an sawi a, mahse President Nicholas Maduri chu election commission chuan chak zawk ah an puang a, chu chu khawvel ram tam takin an pawm lo a ni. Gonzalez hian Spain military airplane hmangin ram a chhuahsan a, sorkar chuan phatsantu leh phiarrutu ah an puh a ni. Spain a thlen hnu hian Caracas a chhuhsan hmain nasa tak a nawr, tihluih leh ramchhung chhuahsan lo thei lo a an siam thu a sawi. Machodo pawhin a dinhmun a hlauhawm thu alo sawi sak tawh bawk a, ani hi politician liam Maduro khing thei ber tur a an rin a ni a, mahse inthlan dawn a ruai ah inthlanna chuh theilo a an siam avangin Gonzalez chu a vawrhchhuak ta a ni. Gonzalez chu hnehna chang tur a ngaih vek anih lai a hetiang thil a thleng hi US, EU leh foreign government chuan Caracas chu inthlan data kimchang pechhuak turina ti a, heihi tun thlengin an la pechhuak thei lo. Maduro chuan inthlan result chu amah leh electoral authority tena an duh anga an her danglam ngawt theih anih loh thu a sawi ve thung." }, { "summarization_id": "162", "url": "https://theaizawlpost.org/spain-in-euro-2024-final-an-lut/", "file_name": "SMizo_1_20-02", "original_text": "Germany a khelh mek Euro 2024 chu July ni 9, Thawhleh zan khan semi-final khelh tan a ni a. Munich khawpuia Allianz Arena a inkhel hmuhnawm takah Spain chuan 2-1 in France an hneh a, final an lut. Inelna neih tirh atang khel tha tluang Spain an hmuhnawm deuh deuh zel a, champion turin rin an kai lehzual ta hle. Spain hian England leh Netherlands te inkhela chak zawk zawk an hmachhawn zui leh ang. Bul tan tha France Football a ram lian, player tha tak tak kawl khawmtu France hian Euro 2024-ah beisei an phak lova, an tlarhnung phui mah se goal thun an harsat. Semi-final an luh thleng hian goal thum chauh an thun a. Heng goal thum an thun pawh hi own-goal pahnih leh penlaty atanga Kylian Mbappe thun a ni. Goal thun an harsat vang hian hmuhnawm taka inlan a, goal thun thei tel bawk Spain lakah rin an kai zo lo hle. Spain hmachhawn tur an nih miau vangin semi-final hi an tawpna tura ngai an tam hle. Spain lakah rinkai zo lo hle mah se France hian bul an tan tha a, goal thun hmasa zawkah an tang teh tlat. An tlarhmate an tlanchak leh thahruai an ngah an chhawr tangkai a, inkhel tir lamah an khingpuite an nawr tlang fua fuau. An khingpuite an nawr nghal pawp pawp vangin goal pawh an thun thuai. Inkhel tan atanga minute 9-na lekah Mbappe siam tha zet mai chu Kolo Muani chuan hnaite atangin tibuaitu nei map lovin a tauh goal a, hmahruaina goal a thun. Muani hian inelna neih mekah a hun tha neih hloh fo mah se Spain lakah goal a thun ta nge nge. Spain an chhaihkawlh France in goal an thun hmasa hi inkhel tihmuhnawm zualtu a ni a, Kolo Muani goal thun hmang hian an khingpuite an chhaihkawlh. Goal an thun hmasak vangin an phur hluai a, hlauhawm takin an khingpuite an nawr tlang zui leh. Goal chhuah belh em lovin Spain an him hram thung. Goal chhuah hmasa zawkah an tan hnuin Spain an insiamtha a, an duh ang takin a khel thei ta thuai bawk. An duh ang taka an khelh theih hnuin France hi no hnih in ang char char an ni a, lu hai deuh chhap chungin Spain an hmachhawn a, an buai lo thei lo. Phur takin an khel chho a, Lamine Yamal goal ropuiin a tiphur lehzual sauh bawk. Rawlthar duhawm Yamal hian inringtawk taka a khalh rem hnuin minute 21-naah goal ropui a thun a, an si phurh a sut. France laka goal a thun hmang hian Euro-a goal thun thei naupang ber record a siam nghal a, Euro-ah record a siam belh chhunzawm zel. Yamal goal hian Spain a fuih phur tak zet a, nuamti takin an khingpuite an hmachhawn chhunzawm nghal. France player te hual vel kar chep tak takah pawh rang leh dik takin ball an inpekual zung zung a, France an chhaihbuai tak zet. France an buai zual lai hian box chhungah Dani Olmo chuan inringtawkna sang tak leh fing leh tha tha chungchuangin ball a la lut a, France player intlan thelh karah fuh zetin a pet goal a, minute 25-naah hma an hruai letna goal a thun. Minute 25 chhung leka goal hnih a luh vangin goal tam zawk lut zui tura ngaih a ni a. Inkhel hmuhnawm takah goal dang a luh belh thei tawh lo thung. Hun tawp thlengin Spain an hmuhnawm tluan a, goal khatna an thun hma minute 21 thleng kha France nen an inbuktawk viau a. Minute 21 hnu lam zawn chu Spain chan, Spain lansarhna a ni tluan ta thung. An khingpuite nawr let thutin, hlauhawm nei thin bawk mah se France hian an si phurh a sut thei lo tluan a, an tla zui ta a ni.", "summary": "Germany-a khelh mek Euro 2024 chu July 9 khan semi-final khelh tan a ni a, Spain chuan 2-1 in France an hneh a, final an lut. Inelna neih tirh aang khel tha tluang Spain an hmuhnawm deuh deuh a, chawmpion tura rin an kai lehzual ta a, Spain hian England leh Netherlands te inkhela chak zawk zawk a hmachhawn zui leh ang. France erawh chuan beisei an pha lo deuh a, goal thun an harsat hle a, semi-final an luh thleng hian goal thum chauh an khung. Spain nen an inkhelhna an pawh bul an tan tha hle a, goal hamhruai an khung. Spain an chhaihkawlh a goal an thun hmasa hi inkhel ti hmuhnawm tu a ni. Spain an insiam tha a, an duh angin an khel thei ta thuai bawk a, minute 21-naah Yamal chuan ti goal an si phurh an sut ta a, Yamal hian Euro chhunga goal khungtu naupang ber niin record a siam. Minute 25-naah Olmo chuan goal khung lehin Spain hian hnehna an chang ta a ni." }, { "summarization_id": "163", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/47929", "file_name": "H-288-22/02/2025-Plastic bag khap", "original_text": "Urban Development & Poverty Alleviation (UDPA) department chuan, Plastic Waste (Management & Handling) Rules, 2016 Rule 4-in a sawi angin, micron 75 aia pan sarâng hmanga siamte kawl, hralh, hman leh thil tuamna atana hman khap tlat a nih thu a tarlang a. Polystyrene leh expanded polystyrene (thermocol tia hriat) siam chhuah, chah luh, kawl, sem, hralh leh hmante pawh an khap. Dan bawhchhiate chu kum nga thleng tàntir leh Rs 1,00,000 thleng chawitir theih an ni.Kum 2019 khan Aizawl Municipal Corporation chuan Aizawl hi 'Plastic Free City' tiin a lo puang tawh a, India rama smart city atana puan khawpui 99 dangte nen danin hman a phal chin bâk plastic bag hman phal lohna khawpui zingah puan tel a ni.AMC-in hmalakna a puan hnu hian Aizawl bazar leh khawpui chhungah polythene bag kan tih mai ṭhin a vang hman hle a, uluk leh ṭha taka an vil chhung zawng chu plastic bag hi ualau taka hman zui a ni ta meuh lo. A vil zuina lamah thuneitute an inthlahdah ta deuh nge ni, tun hnaiah erawh plastic bag hmanga thil fûn leh zawrh, thil khai hmuh tur a pung chak leh ta hle a ni.AMC-in plastic bag a khap tak avang hian mipui mamawh plastic bag thlakna tur siam hna mimalin an ṭan nghal vat a, harsatna awm lem loin kan kal theih phah mai. AMC in plastic bag a khap hnu-ah bag ṭawih thei chi kha mi 2-3 in an siam a, mahse hun a lo rei deuh a, khapna an kenkawh loh avangin plastic bag thlakna zawk hralh hleihtheih loh khawpin plastic bag a tam leh a.Plastic bag thlak­na siamtute tana hnual rawihna tur khawpin Aizawl leh a chhehvelah plastic bag hi hman a ni leh tho si kha a dik lo. Tuna UDPA-in khapna an tharthawh tur hi thil lawmawm tak a nih rualin, a hmaa khapna awm sa ṭha taka kenkawh a ni lo kha a zialo hle a ni.Tunah plastic bag khapna thar siam a ni leh ta hi a lawmawm rualin, eng thilah pawh dan kan siam a nih chuan khapna thuchhuahah duh tawk mai tawh lo ila, a kenkawh hna ṭha taka thawh zui ni tawh ṭhin rawh se.Dan kan siam a, kan kengkawh leh ṭhin lo hi kan ṭhanmawh bawk lian ber pakhat a ni. Urban Development & Poverty Alleviation (UDPA) department chuan, Plastic Waste (Management & Handling) Rules, 2016 Rule 4-in a sawi angin, micron 75 aia pan sarâng hmanga siamte kawl, hralh, hman leh thil tuamna atana hman khap tlat a nih thu a tarlang a. Polystyrene leh expanded polystyrene (thermocol tia hriat) siam chhuah, chah luh, kawl, sem, hralh leh hmante pawh an khap. Dan bawhchhiate chu kum nga thleng tàntir leh Rs 1,00,000 thleng chawitir theih an ni.Kum 2019 khan Aizawl Municipal Corporation chuan Aizawl hi 'Plastic Free City' tiin a lo puang tawh a, India rama smart city atana puan khawpui 99 dangte nen danin hman a phal chin bâk plastic bag hman phal lohna khawpui zingah puan tel a ni.AMC-in hmalakna a puan hnu hian Aizawl bazar leh khawpui chhungah polythene bag kan tih mai ṭhin a vang hman hle a, uluk leh ṭha taka an vil chhung zawng chu plastic bag hi ualau taka hman zui a ni ta meuh lo. A vil zuina lamah thuneitute an inthlahdah ta deuh nge ni, tun hnaiah erawh plastic bag hmanga thil fûn leh zawrh, thil khai hmuh tur a pung chak leh ta hle a ni.AMC-in plastic bag a khap tak avang hian mipui mamawh plastic bag thlakna tur siam hna mimalin an ṭan nghal vat a, harsatna awm lem loin kan kal theih phah mai. AMC in plastic bag a khap hnu-ah bag ṭawih thei chi kha mi 2-3 in an siam a, mahse hun a lo rei deuh a, khapna an kenkawh loh avangin plastic bag thlakna zawk hralh hleihtheih loh khawpin plastic bag a tam leh a.Plastic bag thlak­na siamtute tana hnual rawihna tur khawpin Aizawl leh a chhehvelah plastic bag hi hman a ni leh tho si kha a dik lo. Tuna UDPA-in khapna an tharthawh tur hi thil lawmawm tak a nih rualin, a hmaa khapna awm sa ṭha taka kenkawh a ni lo kha a zialo hle a ni.Tunah plastic bag khapna thar siam a ni leh ta hi a lawmawm rualin, eng thilah pawh dan kan siam a nih chuan khapna thuchhuahah duh tawk mai tawh lo ila, a kenkawh hna ṭha taka thawh zui ni tawh ṭhin rawh se.Dan kan siam a, kan kengkawh leh ṭhin lo hi kan ṭhanmawh bawk lian ber pakhat a ni.", "summary": "13th November, 2021 Urban Development & Poverty Alleviation (UDPA) department chuan, Plastic Waste (Management & Handling) Rules, 2016 Rule 4-in a sawi angin, micron 75 aia pan sarâng hmanga siamte kawl, hralh, hman leh thil tuamna atana hman khap tlat a nih thu tarlangin,polystyrene leh expanded polystyrene (thermocol tia hriat) siam chhuah, chah luh, kawl, sem, hralh leh hmante pawh an khap a, dan bawhchhiate chu kum nga thleng tàntir leh Rs 1,00,000 thleng chawitir theih an ni ang. Aizawl Municipal Corporation chuan Aizawl hi 'Plastic Free City' tiin kum 2019 khan a puang tawh a.India rama smart city atana puan khawpui 99 dangte nen dânin hman a phal chin bâk plastic bag hman phal lohna khawpui zingah puan tel a nih bawk avangin bag ṭawih thei chi mi 2-3 in an siam hman a.Chutihrualin,plastic bag thlakna siamtute hnual rawihna turin Aizawlah plastic bag hman an uar thar leh a.UDPA-lam pawhin Aizawla plastic bag hman uar leh tak chu khapna dân thar an rawt leh hial a ni." }, { "summarization_id": "164", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/12780", "file_name": "H-253-18/02/2025-hnathawhnaah fimkhur a ngai", "original_text": "Tun hnaiah Mizoramah Covid-19 positive hmuh belh zel an ni a, tun hnaia positive hmuh chhuah mi tam tak hian symptoms an nei a, an kaina hriat a ni lo.Covid-19 avangin kan nunphung a buai a, hun rei tak chhung hna thawk mumal thei loin kan awm. Tunah chuan loh theih lohna avangin hna kan chhunzawm leh deuh vek tawh a, hei vang hian hri hi a hlauhawm ta lo sawt a ni lo tih mipuiten kan hriat a ṭha khawp mai.A nihna takah chuan Covid-19 hläu em èma kan inkhung ṭhin lai ai khan tunah hian a hlauhawm tawh zawk angin a sawi theih a, hun rei tak chhung positive hmuh chhuahten symptoms an neih mang lohlaiin tun hnaiah chuan symptoms nei an ni ta nual mai a, hei vang hian fimkhur a ṭul zual a ni.Sorkar chuan fimkhur takin rua-hmanna a siam a, hnathawhna hmuna zawm tur inkaihhruaina fel tak a duang a, he mi zawm hi mitin mawhphurhna a ni. 'Covid-19 hi chenpui thiam a chi tawh e' tiin an sawi ṭhin a, kan duh emaw duh lo emaw tunah chuan kan chenpui ta chu a ni a, hnathawhpui thiam pawh kan zir a ngai a, kan hnathawhnaah ṭheuh sorkar inkaihhruaina zawm chungin i fimkhur tlâng ang u. Tun hnaiah Mizoramah Covid-19 positive hmuh belh zel an ni a, tun hnaia positive hmuh chhuah mi tam tak hian symptoms an nei a, an kaina hriat a ni lo.Covid-19 avangin kan nunphung a buai a, hun rei tak chhung hna thawk mumal thei loin kan awm. Tunah chuan loh theih lohna avangin hna kan chhunzawm leh deuh vek tawh a, hei vang hian hri hi a hlauhawm ta lo sawt a ni lo tih mipuiten kan hriat a ṭha khawp mai.A nihna takah chuan Covid-19 hläu em èma kan inkhung ṭhin lai ai khan tunah hian a hlauhawm tawh zawk angin a sawi theih a, hun rei tak chhung positive hmuh chhuahten symptoms an neih mang lohlaiin tun hnaiah chuan symptoms nei an ni ta nual mai a, hei vang hian fimkhur a ṭul zual a ni.Sorkar chuan fimkhur takin rua-hmanna a siam a, hnathawhna hmuna zawm tur inkaihhruaina fel tak a duang a, he mi zawm hi mitin mawhphurhna a ni. 'Covid-19 hi chenpui thiam a chi tawh e' tiin an sawi ṭhin a, kan duh emaw duh lo emaw tunah chuan kan chenpui ta chu a ni a, hnathawhpui thiam pawh kan zir a ngai a, kan hnathawhnaah ṭheuh sorkar inkaihhruaina zawm chungin i fimkhur tlâng ang u. Tun hnaiah Mizoramah Covid-19 positive hmuh belh zel an ni a, tun hnaia positive hmuh chhuah mi tam tak hian symptoms an nei a, an kaina hriat a ni lo. Covid-19 avangin kan nunphung a buai a, hun rei tak chhung hna thawk mumal thei loin kan awm. Tunah chuan loh theih lohna avangin hna kan chhunzawm leh deuh vek tawh a, hei vang hian hri hi a hlauhawm ta lo sawt a ni lo tih mipuiten kan hriat a ṭha khawp mai. A nihna takah chuan Covid-19 hläu em èma kan inkhung ṭhin lai ai khan tunah hian a hlauhawm tawh zawk angin a sawi theih a, hun rei tak chhung positive hmuh chhuahten symptoms an neih mang lohlaiin tun hnaiah chuan symptoms nei an ni ta nual mai a, hei vang hian fimkhur a ṭul zual a ni. Sorkar chuan fimkhur takin rua-hmanna a siam a, hnathawhna hmuna zawm tur inkaihhruaina fel tak a duang a, he mi zawm hi mitin mawhphurhna a ni. 'Covid-19 hi chenpui thiam a chi tawh e' tiin an sawi ṭhin a, kan duh emaw duh lo emaw tunah chuan kan chenpui ta chu a ni a, hnathawhpui thiam pawh kan zir a ngai a, kan hnathawhnaah ṭheuh sorkar inkaihhruaina zawm chungin i fimkhur tlâng ang u.", "summary": "21st October,2020 Covid-19 avangin kan nunphung a buai a,hun rei tak chhung chu hna thawk mumal thei loin kan awm.Loh theih lohna avangin hna kan chhunzawma,Covid-19 a hlauhawm nêp ta tihna ni loin,hlau em ema kan inkhung ṭhin lai ai khan a hlauhawm fe tawh zawk a.Covid-19 postive hmuh belh zel niin,a tam zawkin symptoms an nei a,an kaina hriat a ni lo leh zel a ni. Sawrkarin ruahmanna a siam a,hnathawhna hmuna zawm tur inkaihhruaina fel tak a duang bawk.Hemi zawm hi mitinte mawhphurhna a ni." }, { "summarization_id": "165", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/6006", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_17/2/25", "original_text": "Champhai DC chuan tun hnaia Champhai Bethel Assem­bly of God biak ina inneih­naah sorkar dan bawhchhiain punkhawm phal zat aia tam an pungkhawm tiin Rs 1,000 chawi turin thu a chhuah a, November 23 hmain DC Office-ah pawisa hi pe turin a hriattir.Mizoramah hian mipuite enkawlna leh thununna tura dan siam hi a tam hle a, hengte hi ken kawh ṭhat tawk loh a awm ṭhin. Tun hnaiah Covid-19 hri leng avangin mipui him zawkna tur dan siam thar a tam hle a, heng dan siamte hi Local Level Task Force lam an khauh vak lohna hmunahte chuan kenkawh ṭhat lohna a tam hle.Covid-19 hri a darh zel lohna tura mipuite enkawlna dan siam zingah mitthi vuina leh inneih inkhawma mi 35 bak punkhawm phal loh tih hi hmun tam takah an zawm ṭha tawk lo. Task Force an khauha an ṭhatna hmunahte chuan felfai takin hengte hi kalpui a ni. Chutihlaiin veng leh khaw ṭhenkhatah chuan 'inhriatthiamna' tiin a vuina hmun leh inneih inkhawmna biak in chhungah bik mi an tel tlem a, a chhehvelah mi tam tham tak an pungkhawm tho.Sorkarin dan a siam chhan hi inneih inkhawm leh mitthi vui dana thuneih a tumna lam a ni lo a, hri a darh zel lohna turin mipui pungkhawm tam lo se a duh vang zawk a ni. Chutihlaiin a mipui lamah hall/biak in chhunga luh kher loh chuan duh duh zat punkhawm theih emaw ti an la awm tlat hi a pawi a, sorkar lam lahin dan bawhchhiate chungah dan angin hremna a kalpui bawk ṭhin lo.Dan a awm tawh chuan 'inhriatthiam­na' tih hi hman a thiang tawh lo. He dan siam a nih chhan hi Cocid-19 hri len vang a ni tih hria­in, hri lengin min hriatthiam ve si loh avangin dan ang taka thil kalpui mai hi a ṭha ber. Champhai DC-in khauh taka dan a lekkawh ngam hi a fakawm a, district dang thuneitute pawhin mahni huam chhungah ṭheuh Covid-19 kaihhnawih dante hi tun aia khauh zawkin kalpui thei se a ṭha ngawt mai. Champhai DC chuan tun hnaia Champhai Bethel Assem­bly of God biak ina inneih­naah sorkar dan bawhchhiain punkhawm phal zat aia tam an pungkhawm tiin Rs 1,000 chawi turin thu a chhuah a, November 23 hmain DC Office-ah pawisa hi pe turin a hriattir.Mizoramah hian mipuite enkawlna leh thununna tura dan siam hi a tam hle a, hengte hi ken kawh ṭhat tawk loh a awm ṭhin. Tun hnaiah Covid-19 hri leng avangin mipui him zawkna tur dan siam thar a tam hle a, heng dan siamte hi Local Level Task Force lam an khauh vak lohna hmunahte chuan kenkawh ṭhat lohna a tam hle.Covid-19 hri a darh zel lohna tura mipuite enkawlna dan siam zingah mitthi vuina leh inneih inkhawma mi 35 bak punkhawm phal loh tih hi hmun tam takah an zawm ṭha tawk lo. Task Force an khauha an ṭhatna hmunahte chuan felfai takin hengte hi kalpui a ni. Chutihlaiin veng leh khaw ṭhenkhatah chuan 'inhriatthiamna' tiin a vuina hmun leh inneih inkhawmna biak in chhungah bik mi an tel tlem a, a chhehvelah mi tam tham tak an pungkhawm tho.Sorkarin dan a siam chhan hi inneih inkhawm leh mitthi vui dana thuneih a tumna lam a ni lo a, hri a darh zel lohna turin mipui pungkhawm tam lo se a duh vang zawk a ni. Chutihlaiin a mipui lamah hall/biak in chhunga luh kher loh chuan duh duh zat punkhawm theih emaw ti an la awm tlat hi a pawi a, sorkar lam lahin dan bawhchhiate chungah dan angin hremna a kalpui bawk ṭhin lo.Dan a awm tawh chuan 'inhriatthiam­na' tih hi hman a thiang tawh lo. He dan siam a nih chhan hi Cocid-19 hri len vang a ni tih hria­in, hri lengin min hriatthiam ve si loh avangin dan ang taka thil kalpui mai hi a ṭha ber. Champhai DC-in khauh taka dan a lekkawh ngam hi a fakawm a, district dang thuneitute pawhin mahni huam chhungah ṭheuh Covid-19 kaihhnawih dante hi tun aia khauh zawkin kalpui thei se a ṭha ngawt mai. Champhai DC chuan tun hnaia Champhai Bethel Assem­bly of God biak ina inneih­naah sorkar dan bawhchhiain punkhawm phal zat aia tam an pungkhawm tiin Rs 1,000 chawi turin thu a chhuah a, November 23 hmain DC Office-ah pawisa hi pe turin a hriattir. Mizoramah hian mipuite enkawlna leh thununna tura dan siam hi a tam hle a, hengte hi ken kawh ṭhat tawk loh a awm ṭhin. Tun hnaiah Covid-19 hri leng avangin mipui him zawkna tur dan siam thar a tam hle a, heng dan siamte hi Local Level Task Force lam an khauh vak lohna hmunahte chuan kenkawh ṭhat lohna a tam hle. Covid-19 hri a darh zel lohna tura mipuite enkawlna dan siam zingah mitthi vuina leh inneih inkhawma mi 35 bak punkhawm phal loh tih hi hmun tam takah an zawm ṭha tawk lo. Task Force an khauha an ṭhatna hmunahte chuan felfai takin hengte hi kalpui a ni. Chutihlaiin veng leh khaw ṭhenkhatah chuan 'inhriatthiamna' tiin a vuina hmun leh inneih inkhawmna biak in chhungah bik mi an tel tlem a, a chhehvelah mi tam tham tak an pungkhawm tho. Sorkarin dan a siam chhan hi inneih inkhawm leh mitthi vui dana thuneih a tumna lam a ni lo a, hri a darh zel lohna turin mipui pungkhawm tam lo se a duh vang zawk a ni. Chutihlaiin a mipui lamah hall/biak in chhunga luh kher loh chuan duh duh zat punkhawm theih emaw ti an la awm tlat hi a pawi a, sorkar lam lahin dan bawhchhiate chungah dan angin hremna a kalpui bawk ṭhin lo. Dan a awm tawh chuan 'inhriatthiam­na' tih hi hman a thiang tawh lo. He dan siam a nih chhan hi Cocid-19 hri len vang a ni tih hria­in, hri lengin min hriatthiam ve si loh avangin dan ang taka thil kalpui mai hi a ṭha ber. Champhai DC-in khauh taka dan a lekkawh ngam hi a fakawm a, district dang thuneitute pawhin mahni huam chhungah ṭheuh Covid-19 kaihhnawih dante hi tun aia khauh zawkin kalpui thei se a ṭha ngawt mai.", "summary": "Champhai DC chuan Champhai Bethel Assem­bly of God biak ina inneih­naah punkhawm phal zat aia tam an punkhawm avangin Rs 1,000 chawi turin thu a chhuah a, November 23 hmain DC Office-ah pawisa hi pe turin a hriattir. Mitthi vuina leh inneih inkhawmah mi 35 bak punkhawm phalloh tih a ni a, Sorkarin dan a siam chhan hi inneih inkhawm leh mitthi vui dana thuneih a tumna lam niloin hri a darh zellohna turin mipui pungkhawm tamlo se a duh vang zawk a ni. Chutihlaiin mipui lamah hall/biak in chhunga luh kherloh chuan duh duh zat punkhawm theih emaw an ti a, Sorkar lam lahin dan bawhchhiate chungah dan angin hremna a kalpui thinlo bawk. Dan a awm tawh chuan 'inhriatthiam­na' tih hi hman a thiang tawhlo a, hri lengin min hriatthiam ve siloh avangin dan ang taka thil kalpui mai hi a tha ber. Champhai DC-in khauh taka dan a lekkawh ngam hi a fakawm a, district dang thuneitute pawhin mahni huam chhungah theuh Covid-19 kaihhnawih dante hi tun aia khauh zawkin kalpui thei se a tha ngawt mai." }, { "summarization_id": "166", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6195", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "Heroin kgs. 3 chuang an man Mizoram NewsHeroin kgs. 3 chuang an man admin 09-Nov-2024 12:15 PM Excise & Narcotics Department leh Zemabawk East Joint Action Committee (JAC) thawk dunin heroin thahnem tak an man. Excise & Narcotics Department leh Zemabawk East JAC thawk dun hian tukin (9.11.2024) dar 3:30 khan Zemabawk East, Kanan Thar vengah Heroin kgs. 2.557 leh a neitu nia puh mi pahnih-Thangmuansein (30) s/o Kaikhanpau leh Thangkhansawm (22) s/o Vialsuanthang, Tuithang, Tiddim, Myanmar-a khawsa ve ve nia inchhalte an man. Tukin vek dar 6:30 khan Excise & Narcotics Department leh Zemabawk East JAC thawk dun hian Zemabawk East, Kanan Thar Vengah tho heroin kgs 1.177, Sowab Uddin (23) s/o Monazir Ali, Tukar Bazar, Patharkandi, Karimganj District, Assam-a khawsa mek nia inchhal hnen atangin an man leh. Excise & Narcotics Department leh Zemabawk East JAC-te thawk dunin heroin an man zawng zawng hi kgs. 3 & 734 a ni. Heroin vanga mante hi the Narcotics Drugs & Psychotropic Substances Act, 1985 tlawhchhanin thubuai siamsak an ni a, vawiin hian Special Court (NDPS Act), Aizawl District-ah thawn nghal an ni.", "summary": "Heroin kgs. 3 chuang an man Excise & Narcotics Department leh Zemabawk East JAC thawk dun hian tukin (9.11.2024) dar 3:30 khan Zemabawk East, Kanan Thar vengah Heroin kgs. 2.557 leh a neitu nia puh mi pahnih an man. Tukin vek khan heroin kgs 1.177, Zemabawk East ah an man bawk. Heroin vanga mante hi thubuai siamsak an ni." }, { "summarization_id": "167", "url": "https://www.exploremizoram.com/2019/07/cherrapunji-lamtluang.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_20.2.25", "original_text": "~ Centenary C. LalzahawmaINTER STATE MIZO STUDENTS' MEET 2019Mi tam tak kan pungkhâwm a, tute mai pawh chu an hlim êm êm a, lungngaihna chu a zawna zawn chawp a nih ngawt loh chuan zawn hmuh ngaihna a awm âwm love! Ka rilru tête chuan,\"Lungngaihna zawn hmuh tum chu Buhfai bag chhûnga a rawng milpui sehrep vâr zawn hmuh tum ang vêl a nih dâwn hi,\"tiin ka ngaihtuah neuh neuh a. Chutih lai mêk chuan kan hmaa Bus chu a tum ram panin a kal ta duai duai a, kan chuanna Bus pawh chuan a zui ve nghal a, kan hnungah Bus dang chuan min zui ve leh a. Lal ni si lovin lal nih ka inchan a, vengtu ka ngahin vengtu kan va ngah si em!Tichuan, zing dar 9:43 a rîk chiah chuan kan chuanna Bus No. 6 pawh chuan NEHU CAMPUS Gate No. 1 chu chhuahsanin kan tum ram chu kan pan a. Aizawl aṭânga Shillong thlenga Bus No. 8-a chuang kha nimah ila tun ṭum chu Bus No. 6-ah ka chuang ve ta rân a. Khang Bus tam takte khân hmân lai kan Mizo nulate min hriat chhuahtir a. Ka rilru tête chuan,\"Hmân laia kan Mizo nulate kha chu pasal an neih hma chuan mipa inleng tam tak nei mahse an ngaihzâwn rûkte leh an ngaihzâwn lohte thlengin inang tlâng takin an be vek ṭhîn a, nula pasal nei lo tih takah an fimkhur êm êm a, tlangval te lah ta ta bîk awm lovin an khaw nulate in an duhna hmun hmunah an han leng kual suau suau thei a. Nimahsela, tûn laiah chuan mi tam zâwk ngaihzâwng neite chu ṭhian atân pawh kan duh lova, a neite lahin ngaihzâwng an in la nei êm êm a, hmêlhriata siam ngam pawh an ni tawh meuh lo!\"tiin ka ngaihtuah neuh neuh a. Kan tûn lai khawvêl chhiat tawhzia hi a mak ka ti bâng lo a ni ber mai! Khang Bus-te kha hmân lai kan Mizo nulate ang mai an lo ni, nunna nei si lovah chuan an rilru a lo va zau si em! Ta ta bîk awm lovin kan han chuang lâwr lâwp lâwp thei si a!Tichuan, kan tum ram panin kan han tlân zêl a. Hmêlhriat loh tam takte leh hmêlhriat tlêmtê te nên. Râl do tura kal kan ni lo bawk a mi lungngai hmêl hmuh tur an vâng hle mai! Kei ngei pawh a rûk tak chuan ka hlim lo bik hauh lo! Mi tinte chu an hlimin kan hlim êm êm a! Bus-ah chuan hla nalh tak tak kan ngaithla zêl bawk a.Chutia hla chi hrang hrang kan ngaihthlak hnu chuan C. Vansanga hla 'Kan Dam chhan'tih chu an han play a. Khawvêl hi vawilehkhatah a ngui ruai ruai hian ka hria a! 'Duh vâng rêngin kan piang si lo'tia a han zai laite chuan kha Bus No. 6-ah khan keimah chauhvin khawhar takin ka chuang ni berin ka hria. Ka ngaihtuah zui zêl a,\"Hringnun nêpzia hi aw?\"ka ti vawng vawng mai!Eng anga lehkha thiam leh mi ropui pawh niin, eng anga mi hausa neinung pawh ni ila he ka thlarau, thih hnua rorêlna hma chhawn tur hi ka va ngaihtuah si êm! Ka chatuan nunna hi khawi zâwkah hian nge a kal ang? Eng anga pian thiam chungchuang pawh niin, khawvêl ngaiha mi fing pawh ni ila Vânram Ticket kan chan si loh chuan enge he leia kan damchhan hi ni ta ang le? He khawvêlah chhuan tur nei lovin mi rethei baihvâi tak pawh ni ila Pathian thu anga thil kan tih loh chuan heng kan retheihnate hi min ti rethei zual tirtu mai an la ni dawn si a! Thih hnu piah lama ka(n) thlarau kalna tur ngaihtuah tel lo ila chuan hmân hmânah khan he lei hreawm hi râwng takin ka chhuahsan ngei ang. Subject passed ngai a va tam êm! Tûn thlenga zawhna chhan harsa ka tih chu,\"Eng chiah hi nge mihringte dam chhan?,\"tih hi! Ni tin mahni hnaah buaiin kan hma lam huna nuam zâwka kan khawsak theih nan tiin chawlh hun pawh nei lêk lovin hna kan thawk a. Enge kan hma lam huna thil lo awm tur hi ni tehrêng ni? Engmah hi engmah lo mai a lo ni!A châng chuan ti hian ka ngaihtuah ṭhin,\"Mi zawng zawngte hi thi thei lovin tar thei lo bawk ila, kan chhûngte, kan ṭhiante, kan hmangaihte bulah awmin retheihna hre lovin dam chhûng hun hmang ila, tute mai pawh chu kan aia sâng zâwkah ngaiin inzah tawnna nên kan nun ṭheuh hi hmang ila,\"tiin. Mahse, heng ka duhthusâm tak ram chang ngai lo tur ka ngaihtuah nawn hian vuakna tiang hmuh tur awm si lovin keimah leh keimah ka invaw nawn fo ṭhîn. He khawvêla kan lo pian dâwn khân Siamtu Pathian hian thih hnua kan thlarau kalna tûrah duhthlan tur min siamsak se, chu a rorêlna hmachhawn ngam lo tur chuan he khawvêl lei rem rah hi remti lo se chuan khawvêl êng hmu lo tûr List-ah ka chuang ve ngei ang. Nang eng zâwk hi nge i thlan tâk ang le? Siamtu khawngaihna hian tâwp hun a nei dâwn si a! Mihringte hi eng nge maw kan nih chiah le? Ramsate angin kan thih vêl leh kan thlarau pawh hi thi tel nghal se chuan dam chhûng lungngaihna hi a tâwk mai tûr! Ngaihtuah tûr a va tam êm! Mi rethei kutdawhin duh a thlang thei lo tih min hriat nawntir fo ṭhîn. Siamtu'n ama anpuia a siam lei mihringte hi kan lo va nêp si êm! Heti khawpa he khawvêla mawhphurhna nei sâng si hi?Mi tam tak fuih ṭhîntu khân fuihtu a mamawh fova, mi tam tak ṭanpui ṭhîntu khan ṭanpui a mamawh ve fo ṭhîn. Nun hi intlânsiakna a ni a, a tlân chak chakte'n ropuina an chang ṭhîn. I hringnun kawng zawh mêkna-ah fimkhur la, zâwh chak aiin zawh thiam a ṭul fo ṭhîn. Ruah a sûrin lei khuar laiah ruah tui a tlin khâwm a, chu lei khuar chuan,\"Tinge ka phalna la lova i lo luh?,\"a ti ngai loang hian chu Bus No. 6-a ka chuan lai chuan mangchhia nei  ang maiin heng thute hi a lo lût a,  ka phalna lâk kher a lo ngai lo tih leh chu thu lo lût chu ka pawm thiam a ngai tih ka hai lo. Tui Bottle chhûngah tui chhia leh tui ṭha a thun luh ve ve theih ang hian kan rilru-ah pawh thu ṭha leh ṭha lo a luh pawlh fo ṭhin a lo ni.Tichuan, tlai 2:18 a rîk chuan mi tam tak lo tlawh tawh ṭhin leh mi tam tak lo la tlawh zêl tûr Cherrapunji(jee)-a Mawsmai Cave chu kan thleng ta a...JULY 18, 2019", "summary": "Mi tam tak kan pungkhawm a, kan hlim tlang hle. Kan hmaah bus tlan chu ka en a, kan chuanna bus pawhin a zui nghal, kan hnungah pawh bus tlan a awm a, Lal angah ka inchana, min vengtu ka va ngah em! Bus tam takte chuan hman lai kan Mizo nulate min hriat chhuahtir a. An ngaihzawng pawh tilang ngai lo an ni a, tunah chuan ngaihzawng nei lem lo pawh in la em em an ni hlawm tawh si a, bus te kha hman lai nula ang maiin ta ta awm lovin kan chuang lawr lawp lawp thei si a, tihte ka ngaihtuah a. Kan tum ram kan pan zel a, bus-ah chuan hla kan ngaithla a, C.Vansanga hla, 'Kan Dam Chhan' chu an play a. Khawvel hi vawilehkhatah ngui ruai hian ka hria. Hringnun nepzia ka ngaihtuah a, eng anga mi ropui pawh ni ila kan thlarau thih hnua rorelna hmachhawn tur hi ka ngaihtuah a ni. Khawiah nge ka kal ang tih te, eng anga fing pawh ni ila Vanram ticket kan chan si loh chuan eng nge he leia kan dam chhan hi ni ta ang tih te, rethei tê pawh ni ila Pathian tel lo chuan kan retheih tizualtu mai a ni dawn si tihte chu ka ngaihtuah a. Subject pass ngai a va tam em! Eng nge kan hma lam hun kan hre lo a, engmah hi engmah lo mai a ni. Mihring hi eng nge kan nih chiah le? Ngaihtuah tur a va tam em! Nun hi intlansiakna a ni a, a tlan chakte'n ropuina an chang ṭhin. Mahse zawh chak aiin zawh thiam a pawimawh zawk. Tichuan, tlai lamah chua mi tam tak lo tlawh tawh ṭhin leh tlawh zel tur Cherrapunji-a Mawsmai Cave chu kan thleng ta." }, { "summarization_id": "168", "url": "https://theaizawlpost.org/mizoram-ngo-ten-manipur-buainaah-inremna-siampui-turin-union-hm-ngen/", "file_name": "SMizo_2_22-02", "original_text": "Mizoram NGO-ten Manipur buainaah Inremna siampui turin Union HM ngen NGO Coordination Committee Mizoram chuan Manipur buainaah hnam hrang hrangte pawm tlan theih tur inremna siampui thuai turin Union Home minister Amit Shah an ngen. Manipur buaina chungchangah NGO Coordination Committee hruaitute hian May 15 chawhnu khan Union Home minister hi New Delhi-a a office ah hmu memorandum an thehlut a. He buaina hi a reh thuai theihna’n hma la tur leh buaina tuartute chhawmdawl hna chak taka thawk turin an ngen. Zohnahthlak unauten an tawrh nasat zia leh mahni inlum pawh luah ngam loa Mizoram leh hmun hrang hranga an raltlan thu te, Mizote thinlung nat ziate an thlen. He buaina avanga zirna bahlah zawng zawng, a bikin Mizoram atanga Manipura lehkhazir ten tha tak leh boruak muanawm tak hnuaiah an zirlai an chhunzawm thuai theihna’n rang taka hma lak a ngaih thu an thlen a. Buaina a reh theihna’n Manipur chhunga hnam hrang hrangten an pawm tlan theih tur inremna siam thuai tura ngenin, buaina hian North East hmun hrang hrangah hlet thalo a hrin chhuah belh lohna’n ngaihtuahna seng tur leh boruak thlir reng turin an ngen bawk. Union Home minister chuan Manipur buaina hi a mawhphurhna a nih thu leh an enzui reng thu sawiin, tun atanga ni reiloteah boruak muanawm a thlen leh thuai a beisei thu NGO Coordination Committee hruaitute hi a lo hrilh a, ei leh in mamawh te pawh a luh mek zel thu a sawi a ni. Amit Shah hi Union Home secretary, joint secretary (NE) leh Intelligence Bureau director ten an tawiawm. Mizoram NGO hruaitute hian Union Law minister Kiren Rijiju chu a chenna inah an hmu bawk a. Manipur buaina irh chhuah chhan nia lang, Manipur High Court order leh Supreme Court inrawlh dan chungchang an sawipui. Kiren Rijiju chuan special status chungchang hi High Court thuneihna a nih loh thu sawiin, North East MP Forum ten boruak muanawm a thlen leh thuai theihna’n theihtawp an chhuah thu NGO Coordination Committee hruaitute a hrilh a ni. Indian National Congress hruaitu Rahul Gandhi chu a chenna inah hmu in, Manipur buaina chungchang an sawipui a. Ama level-ah a theih ang anga he buaina a reh theih na’na hma la tur leh en zui reng turin an ngen. Rahul Gandhi chuan Manipur buaina chu a lo hriat tawh thu leh a tul anga a lo en zui ve reng tur thu a sawi a. NGO Coordination Committee hian Rahul Gandhi hnenah hian memorandum an thehlut a ni. NGO Coordination Committee hruaitute hian centre dawra Delhi an cham chhungin Meghalaya chief minister Conrad Sangma, Nagaland MP-te bakah mi pawimawh dangte an hmu a. Delhi-a pawl hrang hrang aiawhten an thlenna Mizoram House-ah an lo hmu bawk. Central YMA vice president Lalhmachhuana’n a ho a, a ni bakah hian CYMA fin. secretary Roneihthanga, MUP vice president Lalbiakmawia Khiangte, MHIP president Ngurmawii Sailo, MZP general secretary Jacob Lalmuanpuia leh MSU vice president Laldinsanga te an ni. Delhi-a an mi hmuh duhte an hmuh theihna tura Mizoram sawrkar, Mizoram MP pahnih bakah Mizorama political party hruaitute leh mimal thahnemngai engemawzatin an puihnaah lawmthu an sawi a ni.", "summary": "NGO Coordination Commitee Mizoram chuan Manipur buainaah hnam hrang hrangte pawm tlan theih tur inremna sipui thuai turin Union Home Minister Amit Shah an ngen a, New Delhi-a a office ah hmu in memorandum an thehlut. Zohnahthlak unaute'n an tawrh nasat zia leh mahni inlum pawh luah ngam loa Mizoram leh hmun hrang hranga an raltlan thu te, Mizote thinlung natziate an thlen. He buaina avanga zirna bahlah zawng zawng, a bikin Mizoram atanga Manipur a lehkha zir ten tha tak leh boruak muanawm tak hnuaiah an zirlai an chhunzawm thuai theihna'n rang taka hma lak a ngaih thu an thlen bawk. Union Home Minister chuan Manipur buaina hi a mawhphurhna a nih thu leh an enzui reng thu sawiin, tun atanga reilo teah chuan boruak muanawm a thlen leh thuai a beisei thu a lo hrilh. Mizoram NGO hruaitute hian Union Law Minister Kiren Rijiju leh Congress leader Rahul Gandhi chu an chenna inah an hmu a, Manipur buaina chungchang an sawipui a, hei bakah hian mi pawimawh dangte an hmu nual bawk a ni." }, { "summarization_id": "169", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/6340", "file_name": "F_MIZO_SUM_11_19/2/25", "original_text": "Agriculture minister chuan, thlai man a tlàwm zawk theihna turin Vegetable Market Chain kalpui tum a ni a, hmalak mek a nih thu a sawi a; thlaia intodelh a nih theih nan 'One District, One Crop' kalpui an tum bawk tih sawiin, \"Mizorama kan thar ve theih reng, a bik takin alu, dailuah leh tomato-ahte intodelh a nih theih nan theihtawp chhuah kan tum. Heng ringawt pawh hi state dang aṭanga lak luhna atan kan séng hnem lutuk. Chuvangin, a district tawpa thlai chi khat chíng tura hmalak kan tum a ni,\" a ti.Tun hnaia sorkar thil tih tum zinga lawm­awm ber pawl nia lang chu 'One District, One Crop' kalpui tumna awm hi a ni awm e. Tunah hi chuan kan pi leh pute hunlai aṭang tawhin kan loah thil te tham te te kan ching lawr a, chhungkaw kham khawp thar chhuah thil harsa ni lo mah se hlawk thama thil thar a harsa em em a, kuthnathawktute tun thlengin dinhmun harsa takah an la awm phah tih pawhin a sawi theih hial awm e.Kan chenna hmun mil tura sum chang thlai kan thar chhuah thiam hma loh chuan kuthnathawktute dinhmun hi a kâng thei tak tak dawnin a lang lo a, kuthnathawktu hlawhtling tlem te awmte media lama chhuang taka pholanga kan kawm kual luai luai laiin kuthnathawktu tam zawkte dinhmun chu a la hniam hle a; a thawkrim leh a taimate hi a rethei zawkah an la ṭang a ni.Sorkarin district tinin an chin uar tur bik thlai kalpui a tum hi thil lawmawm tak a ni a, hei hi a tihlawhtling thei ngai a nih chuan loneitute dinhmun thui tak a siam ṭha theiin rinawm. A hlawma thil thar chhuah piah lamah a hralh dan tur thlengin sorkar hian a enpui a ngai dawn a, hlawk tham tak taka kalpui tur chuan Mizoram pawn thlenga hralh theih tur chin uar a ṭha hle ang.Hetihlai hian sorkarin kum hniha  hman zawh dawnah 'One District, One Crop' hi an sawi ri chauh a, ruahmanna awm sa bawhzui ni lem lo, ngaih­tuah chhuah chawp kalpui mai mai a nih erawh chuan a hlawhtling lo palh thei.Mizoramah hian loneitute tana ṭha âwm tak hlawhtling ta lem lo hi a awm nual a, 'One Dis­trict, One Crop' erawh a hlawh­tlin ngei theihna turin sor­karin ṭan la se, tuna tumna awm hi a tak chantir rawh se. Agriculture minister chuan, thlai man a tlàwm zawk theihna turin Vegetable Market Chain kalpui tum a ni a, hmalak mek a nih thu a sawi a; thlaia intodelh a nih theih nan 'One District, One Crop' kalpui an tum bawk tih sawiin, \"Mizorama kan thar ve theih reng, a bik takin alu, dailuah leh tomato-ahte intodelh a nih theih nan theihtawp chhuah kan tum. Heng ringawt pawh hi state dang aṭanga lak luhna atan kan séng hnem lutuk. Chuvangin, a district tawpa thlai chi khat chíng tura hmalak kan tum a ni,\" a ti.Tun hnaia sorkar thil tih tum zinga lawm­awm ber pawl nia lang chu 'One District, One Crop' kalpui tumna awm hi a ni awm e. Tunah hi chuan kan pi leh pute hunlai aṭang tawhin kan loah thil te tham te te kan ching lawr a, chhungkaw kham khawp thar chhuah thil harsa ni lo mah se hlawk thama thil thar a harsa em em a, kuthnathawktute tun thlengin dinhmun harsa takah an la awm phah tih pawhin a sawi theih hial awm e.Kan chenna hmun mil tura sum chang thlai kan thar chhuah thiam hma loh chuan kuthnathawktute dinhmun hi a kâng thei tak tak dawnin a lang lo a, kuthnathawktu hlawhtling tlem te awmte media lama chhuang taka pholanga kan kawm kual luai luai laiin kuthnathawktu tam zawkte dinhmun chu a la hniam hle a; a thawkrim leh a taimate hi a rethei zawkah an la ṭang a ni.Sorkarin district tinin an chin uar tur bik thlai kalpui a tum hi thil lawmawm tak a ni a, hei hi a tihlawhtling thei ngai a nih chuan loneitute dinhmun thui tak a siam ṭha theiin rinawm. A hlawma thil thar chhuah piah lamah a hralh dan tur thlengin sorkar hian a enpui a ngai dawn a, hlawk tham tak taka kalpui tur chuan Mizoram pawn thlenga hralh theih tur chin uar a ṭha hle ang.Hetihlai hian sorkarin kum hniha  hman zawh dawnah 'One District, One Crop' hi an sawi ri chauh a, ruahmanna awm sa bawhzui ni lem lo, ngaih­tuah chhuah chawp kalpui mai mai a nih erawh chuan a hlawhtling lo palh thei.Mizoramah hian loneitute tana ṭha âwm tak hlawhtling ta lem lo hi a awm nual a, 'One Dis­trict, One Crop' erawh a hlawh­tlin ngei theihna turin sor­karin ṭan la se, tuna tumna awm hi a tak chantir rawh se. Agriculture minister chuan, thlai man a tlàwm zawk theihna turin Vegetable Market Chain kalpui tum a ni a, hmalak mek a nih thu a sawi a; thlaia intodelh a nih theih nan 'One District, One Crop' kalpui an tum bawk tih sawiin, \"Mizorama kan thar ve theih reng, a bik takin alu, dailuah leh tomato-ahte intodelh a nih theih nan theihtawp chhuah kan tum. Heng ringawt pawh hi state dang aṭanga lak luhna atan kan séng hnem lutuk. Chuvangin, a district tawpa thlai chi khat chíng tura hmalak kan tum a ni,\" a ti. Tun hnaia sorkar thil tih tum zinga lawm­awm ber pawl nia lang chu 'One District, One Crop' kalpui tumna awm hi a ni awm e. Tunah hi chuan kan pi leh pute hunlai aṭang tawhin kan loah thil te tham te te kan ching lawr a, chhungkaw kham khawp thar chhuah thil harsa ni lo mah se hlawk thama thil thar a harsa em em a, kuthnathawktute tun thlengin dinhmun harsa takah an la awm phah tih pawhin a sawi theih hial awm e. Kan chenna hmun mil tura sum chang thlai kan thar chhuah thiam hma loh chuan kuthnathawktute dinhmun hi a kâng thei tak tak dawnin a lang lo a, kuthnathawktu hlawhtling tlem te awmte media lama chhuang taka pholanga kan kawm kual luai luai laiin kuthnathawktu tam zawkte dinhmun chu a la hniam hle a; a thawkrim leh a taimate hi a rethei zawkah an la ṭang a ni. Sorkarin district tinin an chin uar tur bik thlai kalpui a tum hi thil lawmawm tak a ni a, hei hi a tihlawhtling thei ngai a nih chuan loneitute dinhmun thui tak a siam ṭha theiin rinawm. A hlawma thil thar chhuah piah lamah a hralh dan tur thlengin sorkar hian a enpui a ngai dawn a, hlawk tham tak taka kalpui tur chuan Mizoram pawn thlenga hralh theih tur chin uar a ṭha hle ang. Hetihlai hian sorkarin kum hniha  hman zawh dawnah 'One District, One Crop' hi an sawi ri chauh a, ruahmanna awm sa bawhzui ni lem lo, ngaih­tuah chhuah chawp kalpui mai mai a nih erawh chuan a hlawhtling lo palh thei. Mizoramah hian loneitute tana ṭha âwm tak hlawhtling ta lem lo hi a awm nual a, 'One Dis­trict, One Crop' erawh a hlawh­tlin ngei theihna turin sor­karin ṭan la se, tuna tumna awm hi a tak chantir rawh se.", "summary": "Agriculture minister chuan, thlai man a tlàwm zawk theihna turin Vegetable Market Chain kalpui tum a nih thu leh thlaia intodelh a nih theih nan 'One District, One Crop' kalpui an tum thu a sawi. Kan pi leh pute hunlai atangin kan loah thil te tham te te kan ching lawr a, chhungkaw kham khawp thar chhuah thil harsa nilo mah se hlawk thama thil thar a harsa a, kuthnathawktu tam zawkte dinhmun hi a la hniam hle a; a thawkrim leh a taimate hi a rethei zawkah an la tang a. Sorkarin district tinin an chin uar tur bik thlai kalpui a tum hi a tihlawhtling thei a nih chuan loneitute dinhmun thui tak a siam tha theiin a rinawm, hemi piah lamah a hralh dan tur thlengin Sorkar hian a enpui a ngai dawn a, hlawk tham tak taka kalpui tur chuan Mizoram pawn thlenga hralh theih tur chin uar a tha hle ang. Hetihlai ruahmanna awm sa bawhzui ni lemlo, ngaih­tuah chhuah chawp kalpui mai mai a nih erawh chuan a hlawhtlinglo palh thei. Mizoramah hian loneitute tana tha âwm tak hlawhtling ta lemlo a awm nual a, 'One Dis­trict, One Crop' erawh a hlawh­tlin ngei theihna turin sor­karin tan la se, tuna tumna awm hi a tak chantir rawh se." }, { "summarization_id": "170", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6208", "file_name": "H-01-23/01/2025", "original_text": "SHC-ah sorkar tur a la chiang lo? Mizoram NewsSHC-ah sorkar tur a la chiang lo? admin 10-Nov-2024 03:45 PM Sinlung Hills Council (SHC) inthlan neih zawh takah MNF leh HPC (R) tangkawpin seat sarih lain sorkarna siam thei mah se, sorkarna siam tur a la chiang lo nia thudawn a ni. MNF leh HPC (R) atanga thlan tlinte chuan November 8, 2024 khan Aizawl District Election Officer (DEO) Lalhriatpuia, bawrhsap hnenah sorkarna an siam theih thu thlen tawh mah se, sorkarna an siam ngei dawn em tih a la chiang lo niin thudawnna pakhat chuan a sawi. ZPM, Congress leh HPC (R) tangkawpin sorkarna an siam dawn tia sawite an awm a, mahse finfiahna erawh engmah a la awm lo. Sorkarna siam tur a la fel loh chhan hi CEM tur chungchang vang nia sawi a ni. Hetihlai hian thudawnna pakhat chuan vawiin (10.11.2024) tlai hian MNF leh HPC (R) te an thukhawm dawn a, chutah chuan sorkarna siam tura an inbiakfel theih a beisei thu a sawi. Tarlan tawh thin angin SHC-ah hian seat 12 awmin, sorkarna siam turin seat 7 lak a ngai. MNF leh HPC (R) tangkawpin seat 7 (MNF 5, HPC (R) 2), ZPM leh HPC tangkawpin seat 4 (ZPM 4, HPC 0) leh Congress Party-in seat 1 an la.", "summary": "SHC-ah sawrkar tur a la chiang lo. Sinlung Hills Council (SHC)-ah hian seat 12 awmin, sawrkarna siam turin seat 7 lak a ngai a.SHC-inthlan neih zawh takah khan, MNF leh HPC (R) tangkawpin seat sarih an laa,November ni 8,2024 khan Aizawl District Election Officer (DEO) Lalhriatpuia, bawrhsap hnenah sawrkarna an siam theih thu thlen mah se; CEM tur chungchang a la fel loh avangin sawrkarna an siam ngei dawn em tih a la chiang lo." }, { "summarization_id": "171", "url": "https://theaizawlpost.org/india-ah-trudeau-nuihzabur-a-ni-ti/", "file_name": "SMizo_17_22-02", "original_text": "India leh Canada ramte inpalai tawnna chungchanga thu inchuh kal mekah Canada rama opposition party leader Pierre Poilievre chuan na takin Prime Minister Justin Trudeau chu sawisel-in “India ram nuihzat bur a ni,” tiin a sawi. Poilievre hi Canada ram Prime Minister thar tur atana mipui beisei mek niin a kaihhruai party hian tuna sorkarna chang mektu Liberal Party aiin a let hnih laiin mipui ngaihdan lakkhawmnaah hma a hruai fal a ni. Nepalese chanchinbu Namaste Radio Toronto-in an kawmnaah Poilievre chuan, “Khawvela democracy ram lian ber India-ah chuan Justin Trudeau hi nuihza siamtu ang maiin an ngai a ni,” tiin a sawi a. Chanchinbumite nena an inkawmnaah hian Prime Minister a nih chuan India nena kan inlaichinna hi siam that niin ‘Professional relationship’ kan siam ang tiin a sawi a ni. Tunlaia India leh Canada te inkara inlaichinna tha tawk lo awm chungchanga zawhna chhangin Poilievre chuan, “Hei hi kum riat kal ta chhunga sum leh pai leh thil danga insenso zawng zawng atanga chhut-a Justin Trudeau-a hmalaknain a khuh zawh loh chu ni. Justin hian Canada ram chhungah ngei pawh mipuite a inhuat tir a, khawvel ram dangte nen kan inlaichinna tha neihte a chhem kiang vek a ni. Hruaitu chak lo leh thiam lo a nihna chu khawvel ram thil ti thei ber ber sorkar te nen kan inlaichinna a chhia-in kan innghirngho a, heng zingah hian India ngei pawh hi a tel a ni,” tiin a sawi a ni. “India nen hian inlaichinna tha tak neih kan mamawh a ni. India hi khawvela democracy ram ropui leh lian ber a ni a, kan inremlohna lai hi chiang taka kan hriata siam that theih tura kan inbuatsaih tawn hi a ngai a, hemi tur hian inlaichinna tha, dik leh rem hre tak kan neih a ngai a, chu chu Canada Prime Minister ka nih hunah kan thlen tir ang,” tiin a sawi bawk a ni. Trudeau-a foreign policy kalpui mek dan sawiin Poilievre chuan US President Joe Biden chu Canadian PM chungah a duh dan danin a kal kual a, kawngkaa ke tahna chhuatphah ang vel lekin a ngai a ni, tiin a sawi a. “Trudeau-a’n kum riat chhung ro a rel hnu hian kan hmingthatna te chu a keh sawm vek ta a ni. Beijing chu kan ram chhungah rawn inrawlhin Canada-ah ngei mai mipui te tibuai turin police station te a rawn siam a. Democracy ram lian ber India chuan nuiza siamtuah a ngai ta a, President Biden chuan kawngka a ke tahfaina ang lekah leh naupang inawmlemna ang leka then kual mai mai tawkin a ngai a ni,” tiin a sawi bawk. Poilievre chuan Trudeau chu Canada tana buaina siamtu a ni tih sawiin Prime Minister ni zui zel thei a ni lo tiin a sawi a. Conservative Party hruaitu chuan Canada-a Hindu Temple beih a nih a duh loh thu sawiin, “Hindu temple beih a ni leh an hruaitute vaua tih thlabar an ni hi na takin ka dem a ni. India palaite run an nih dan mipui thiltih khawmna hmuna tarlan a ni te hi engti kawng maha pawmzam theih chi a ni lo. Hindu temple hmuna bungrua leh mipuite beitute hi hmun danga thil thleng ang bawkin thiamloh chantira hrem ngei ngei tur an ni,” tiin a sawi bawk a ni.", "summary": "India leh Canada inpalai tawnna chungchanga thu inchuh kal mekah Canada rama opposition party leader chuan na takin PM Trudae chu sawiselin India ram nuihzat bur a ni tiin a sawi. Poilievre hi Canada ram Prime Minister thar tur atana mipui beisei mek niin a kaihruai party hian tuna sorkar mek Liberal Party aiin a let hnih laiin mipui ngaihdan lakkhawmnaah hma a hruai fal a ni. Chanchinbu mite a kawm naah PM a nih chuan India nena an inlaichinna hi siam that niin Professional Realationship kan siam ang tiin a sawi a ni. Justin hian Canada ram chhungah ngei pawh mipuite a inhuta tir a, khawvel ram dangte nen kan inlaichinna tha neihte a chhem kiang vek a ti a, heihi hruaitu chak lo leh thiam lo a nihna a ni a ti. Democracy ram lian ber India chuan nuihza siamtuah a ngai ta a, President Biden pawhin kawngka a ke tahfaina ang lekah leh naupang inawmlemna ang leka then kual mai mai tawkin a ngai ani ati." }, { "summarization_id": "172", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "VC By-Election neih tur chungchangah Political party te zawm tur kaihhruaina tichhuak State Election Commission Mizoram in thuchhuah a siam angin Serchhip-III (Chhim Veng) leh New Serchhip North Village Council huamchhung ah General Seat atan By-election buatsaih a nih dawn avangin hetiang hian Serchhip DC leh District Election Officer Paul L. Khuma chuan Political Party te zawm ngei turin thuchhuah a siam. Campaign chungchang : September ni 24, 2024-a Serchhip-III (Chhim Veng) leh New Serchhip North VC By-election neih tur atan Political party ten an campaign pui turin hmun dang atangin Campaigner chahluh theih a ni a. Inthlanna boruak felfai leh thianghlim tak a awm theih nan Vote thlak hun khar (close of poll) a nih atanga chhiar leta darkar 48, September ni 22, 2024 (Pathianni) tlai dar 5:00) hnulamah campaign phal a ni tawh lo. September ni 22, 2024 (Pathianni) tlai dar 5:00 hnulamah Serchhip III (Chhim Veng) leh New Serchhip North VC area chhunga campaign tura lut, VC Roll-a chuang si lo te cham ban phal a ni tawh lova, hemi hma hian VC area chu an chhuahsan ngei ngei tawh tur a ni. Motor hman chungchang : 1) Inthlan ni-ah Polling Station-a voter te phurh nan motor hman phal a ni lo. 2) Inthlan ni (Poll day) ah Candidate leh an Agent te tan motor pakhat hman phalsak an ni a. He phalna hi RO hnenah ziakin an dil tur a ni. Inthlan ni-ah voter leh mipui vantlang rikrap thei tur hriamhrei leh silai lek emaw, phurh emaw phal a ni lo a. Hetiang ang hmanraw phur motor hi man a nih chuan motor hi man nghal tur a ni. Election zawh hma chuan hren tur a ni. A neitu pawh dan angin a chungah action lak a ni ang. Defacement of Public Property leh Banner zar chungchang : 1) Sawrkar building leh hmun chhungah banga thil ziah, Poster tar leh campaign-na lam hawi engmah tar emaw ziah lan emaw phal a ni lo. 2) Kawng kan/tan zawngin banner emaw, Gate emaw siam phal a ni lo. 3) He thu kalh zawnga Political Party emaw, Candidate emaw in hma an la a nih chuan District Election Officer in lathla tura tihna hriattirna a chhuah anga, a zawmlo a nih chuan dan anga hmalak tur a ni ang. Common Election Camp : ParIy worker-te inkara boruak tha lo pumpelh nan Polling Station bulah Political Party-te leh Candidate-te awmkhawm nan Common Election Camp pakhat chauh siam phalsak a ni a, he Camp hi mawlmang thei ang bera siam tur a ni. Flag te, Poster te, Symbol te leh thuziak, Political Party emaw, Candidate emaw lam kaihhnawih ziahna engmah tar loh tur a ni. He Camp-ah hian pawm tlan theih tu emaw in a ho ang. Loudspeaker hman chungchang : Campaign hun chhung hian Loudspeaker/Public Address System-te hman phal a ni lova, amaherawhchu, Candidate te emaw Political Party emaw ten Public Meeting/Rally te buatsaih an duh a nih chuan Loudspeaker hman phalna District Magistrate emaw, Sub-Divisional Magistrate te hnenah an dil thei ang.", "summary": "VC By-Election neih tur chungchangah Political party te zawm tur kaihhruaina tichhuak. State Election Commission Mizoram in thuchhuah a siam angin Serchhip-III (Chhim Veng) leh New Serchhip North VC huamchhung ah General Seat atan By-election buatsaih a nih dawn avangin hetiang hian Serchhip DC leh District Election Officer Paul L. Khuma chuan Political Party te zawm ngei turin thuchhuah a siam. Campaign Chungchangah te, Motor hman chungchangah lehDefacement of Public Property leh Banner zarah te, Common Election Camp chungchangah thuchhuah an siam. Flag te, Poster te, Symbol te leh thuziak, Pilitical Party emaw, Candidate emaw lan kaihhnawih ziahna engmah tar lo turin an ti. Loud Speaker hman phal a ni lo va, an hmang duh a nih chuan District Megistrate emaw Sub-Divisional Megistrate hnenah an dil thei thung." }, { "summarization_id": "173", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25556", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "Biate Village Council leh Biate Welfare Society (BWS), Aizawl hruaitute chuan tun hnai khan chief minister a pisaah an kâwm a; Khawzawl district-a awm an duh thu leh an khuaah civil sub-division dah ni se an duh thu an thlen.Tun hnaiah khaw hrang hrang leh tlang dung khaw awm khawm hrang hrangin an district awm duhna bik an thlang mek a, a ṭhenin awm duh lohna an neih thu an thlen ve mek bawk. Tun hnaiah district thar pathum sorkarin tihpuitlin ngei tumin ṭan a la a, ramri a la tihchian loh avangin awm duhna leh duh lohna thlangin khaw tam takin thuneitute an dawr mek.Tunah hian district-a hna­thawktu tur sorkar hotu lu ber berte dah tumin sorkar a inbuatsaih ṭan tawh a, sorkar department ṭhenkhat hmun tur pawh an thlang mek. Heti chung hian district-in ramri an la nei fel lo a, kan hotuten an duhna lama an beh tur thu an lo sawi thawi bawk nen, district ramri rin fel hma aṭangin kan duhna lam kawkin khaw tam tak an buai mek.Sorkar hian district a tihpuitlin turah hian ruahmanna fel tak a nei ngei ang tih a chiang a, a district tur ber a fel tawh a, a ramri pawh an rin vek tawh hmel a. Khaw hrang hrangin awm duhna leh duh lohna an sawi mek karah hian, sorkar hian district ramri tura a ruahmanna neih hi puang fel tawh mai se a ṭhat hmel. Biate Village Council leh Biate Welfare Society (BWS), Aizawl hruaitute chuan tun hnai khan chief minister a pisaah an kâwm a; Khawzawl district-a awm an duh thu leh an khuaah civil sub-division dah ni se an duh thu an thlen.Tun hnaiah khaw hrang hrang leh tlang dung khaw awm khawm hrang hrangin an district awm duhna bik an thlang mek a, a ṭhenin awm duh lohna an neih thu an thlen ve mek bawk. Tun hnaiah district thar pathum sorkarin tihpuitlin ngei tumin ṭan a la a, ramri a la tihchian loh avangin awm duhna leh duh lohna thlangin khaw tam takin thuneitute an dawr mek.Tunah hian district-a hna­thawktu tur sorkar hotu lu ber berte dah tumin sorkar a inbuatsaih ṭan tawh a, sorkar department ṭhenkhat hmun tur pawh an thlang mek. Heti chung hian district-in ramri an la nei fel lo a, kan hotuten an duhna lama an beh tur thu an lo sawi thawi bawk nen, district ramri rin fel hma aṭangin kan duhna lam kawkin khaw tam tak an buai mek.Sorkar hian district a tihpuitlin turah hian ruahmanna fel tak a nei ngei ang tih a chiang a, a district tur ber a fel tawh a, a ramri pawh an rin vek tawh hmel a. Khaw hrang hrangin awm duhna leh duh lohna an sawi mek karah hian, sorkar hian district ramri tura a ruahmanna neih hi puang fel tawh mai se a ṭhat hmel. Biate Village Council leh Biate Welfare Society (BWS), Aizawl hruaitute chuan tun hnai khan chief minister a pisaah an kâwm a; Khawzawl district-a awm an duh thu leh an khuaah civil sub-division dah ni se an duh thu an thlen. Tun hnaiah khaw hrang hrang leh tlang dung khaw awm khawm hrang hrangin an district awm duhna bik an thlang mek a, a ṭhenin awm duh lohna an neih thu an thlen ve mek bawk. Tun hnaiah district thar pathum sorkarin tihpuitlin ngei tumin ṭan a la a, ramri a la tihchian loh avangin awm duhna leh duh lohna thlangin khaw tam takin thuneitute an dawr mek. Tunah hian district-a hna­thawktu tur sorkar hotu lu ber berte dah tumin sorkar a inbuatsaih ṭan tawh a, sorkar department ṭhenkhat hmun tur pawh an thlang mek. Heti chung hian district-in ramri an la nei fel lo a, kan hotuten an duhna lama an beh tur thu an lo sawi thawi bawk nen, district ramri rin fel hma aṭangin kan duhna lam kawkin khaw tam tak an buai mek. Sorkar hian district a tihpuitlin turah hian ruahmanna fel tak a nei ngei ang tih a chiang a, a district tur ber a fel tawh a, a ramri pawh an rin vek tawh hmel a. Khaw hrang hrangin awm duhna leh duh lohna an sawi mek karah hian, sorkar hian district ramri tura a ruahmanna neih hi puang fel tawh mai se a ṭhat hmel.", "summary": "Biate VC leh Biate Welfare Society, Aizawl hruaitute chuan tun hnai khan CM a pisaah an kâwm a; Khawzawl district-a awm an duh thu leh an khuaah civil sub-division dah ni se an duh thu an thlen. Tun hnaiah khaw hrang hrangkn district awm duhna an thlang mek a, a thenin awm duh lohna an neih thu an thlen bawk. Sorkar chuan district thar pathum awmtir ngei tumin hma a la a, ramri a la tihchian loh avangin awm duhna leh duh lohna thlangin khaw tam takin thuneitute an dawr mek. District-a hnathawktu tur dah tumin sorkar a inbuatsaih tan tawh a, ruahmanna fel tak a nei ngei ang tih a chiang a, a district tur ber a fel tawh a, sorkar hian district ramri tur ruahmanna a neih hi puang fel tawh se a that hmel." }, { "summarization_id": "174", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/2678", "file_name": "F_MIZO_SUM_17_6/2/25", "original_text": "Mizoram Subordinate Ser­vices Selection Board (MSSSB) chairman atan Mizoram sorkar chuan MNF General head­quarters-a Adviser ni lai a ruat a; Mizo Students’ Union chuan, “Chairman atana party mi leh sa dah a ni hi ṭhalaite rilrua hlauhthawnna awm sa chawh thawhna leh Mizo zirlaite aiawha thu thlen zahlohna lian takah kan ngai,” an ti a, political party-a inhnamhnawihna nei lo mithiam dah an phût.Mizorama sorkar thar a din tirha a thil tih langsar pawl tak pakhat chu Mizoram Public Service Comission a tidanglam kha a ni. MPSC hna ṭhenkhat chhuhsakin, hna hniam lam latu tur MSSSB a din a, hei hi chak zawka hna an lak theihna tura tih a ni a, MPSC hna chhawk zangkhai thei tura ruahman a ni.Sorkar thar a din hnuah zirtirtu mi 800 chuang lak an nihin MSSSB a la ding lo a, MPSC kal tlang loa lak an ni. Hei bakah hian sorkar hna hrang hrang chu advertisement chhuah loa lak a ni bawk a, department ṭhenkhatah phei chuan mipui hnena puangzar miah loa a hlawma hna lakte pawh a awm. Hengte hi ruling party lam induhsak theihna remchang a ni a, thil ṭha lo tak a nih vangin hna lak a nih dawn hi chuan dan ang taka kalpui hi a ṭul hle.Dan ang taka hnalakna tura sorkarin a din MSSSB-a MNF Senior Adviser ruat thar zirlai pawl lamin an rawn dodal nghal chat hi thil mak a ni lo. A mimalin pa ṭha tak leh mi thiam tak, mi dik tak pawh a ni thei a; nimahsela a kalphung hi a fuh lo a, ruling party lama Senior Adviser zinga mipui nawlpui ban phak hnalakna aṭhutchilh chuan ngaih a ṭha lo a ni. Hei mai hi a ni lo a, dan ang takin an thiam vang liau liauin tu emaw sorkar hnaah la ta se, MNF lam hnai an nih chuan thil dik lo awm miah loah pawh eptu lam tana sawi tur siamna remchang mai a ni palh thei.Kan ṭhalaite zinga a thiam fâl deuhin an beih ṭhin Group A chin hna chu MPSC-in an la dawn a, a nawlpuiin an ban phak hna latu tur chu MSSSB hi a ni. Hetihlaia MSSSB enkawltu tura ruling party-a nihna chelhlai ruat hi a in­hmeh lo a, zirlai pawl lamin an hre­thiam lo pawh hi thil âwm tak a ni. Mizoram Subordinate Ser­vices Selection Board (MSSSB) chairman atan Mizoram sorkar chuan MNF General head­quarters-a Adviser ni lai a ruat a; Mizo Students’ Union chuan, “Chairman atana party mi leh sa dah a ni hi ṭhalaite rilrua hlauhthawnna awm sa chawh thawhna leh Mizo zirlaite aiawha thu thlen zahlohna lian takah kan ngai,” an ti a, political party-a inhnamhnawihna nei lo mithiam dah an phût.Mizorama sorkar thar a din tirha a thil tih langsar pawl tak pakhat chu Mizoram Public Service Comission a tidanglam kha a ni. MPSC hna ṭhenkhat chhuhsakin, hna hniam lam latu tur MSSSB a din a, hei hi chak zawka hna an lak theihna tura tih a ni a, MPSC hna chhawk zangkhai thei tura ruahman a ni.Sorkar thar a din hnuah zirtirtu mi 800 chuang lak an nihin MSSSB a la ding lo a, MPSC kal tlang loa lak an ni. Hei bakah hian sorkar hna hrang hrang chu advertisement chhuah loa lak a ni bawk a, department ṭhenkhatah phei chuan mipui hnena puangzar miah loa a hlawma hna lakte pawh a awm. Hengte hi ruling party lam induhsak theihna remchang a ni a, thil ṭha lo tak a nih vangin hna lak a nih dawn hi chuan dan ang taka kalpui hi a ṭul hle.Dan ang taka hnalakna tura sorkarin a din MSSSB-a MNF Senior Adviser ruat thar zirlai pawl lamin an rawn dodal nghal chat hi thil mak a ni lo. A mimalin pa ṭha tak leh mi thiam tak, mi dik tak pawh a ni thei a; nimahsela a kalphung hi a fuh lo a, ruling party lama Senior Adviser zinga mipui nawlpui ban phak hnalakna aṭhutchilh chuan ngaih a ṭha lo a ni. Hei mai hi a ni lo a, dan ang takin an thiam vang liau liauin tu emaw sorkar hnaah la ta se, MNF lam hnai an nih chuan thil dik lo awm miah loah pawh eptu lam tana sawi tur siamna remchang mai a ni palh thei.Kan ṭhalaite zinga a thiam fâl deuhin an beih ṭhin Group A chin hna chu MPSC-in an la dawn a, a nawlpuiin an ban phak hna latu tur chu MSSSB hi a ni. Hetihlaia MSSSB enkawltu tura ruling party-a nihna chelhlai ruat hi a in­hmeh lo a, zirlai pawl lamin an hre­thiam lo pawh hi thil âwm tak a ni. Mizoram Subordinate Ser­vices Selection Board (MSSSB) chairman atan Mizoram sorkar chuan MNF General head­quarters-a Adviser ni lai a ruat a; Mizo Students’ Union chuan, “Chairman atana party mi leh sa dah a ni hi ṭhalaite rilrua hlauhthawnna awm sa chawh thawhna leh Mizo zirlaite aiawha thu thlen zahlohna lian takah kan ngai,” an ti a, political party-a inhnamhnawihna nei lo mithiam dah an phût. Mizorama sorkar thar a din tirha a thil tih langsar pawl tak pakhat chu Mizoram Public Service Comission a tidanglam kha a ni. MPSC hna ṭhenkhat chhuhsakin, hna hniam lam latu tur MSSSB a din a, hei hi chak zawka hna an lak theihna tura tih a ni a, MPSC hna chhawk zangkhai thei tura ruahman a ni. Sorkar thar a din hnuah zirtirtu mi 800 chuang lak an nihin MSSSB a la ding lo a, MPSC kal tlang loa lak an ni. Hei bakah hian sorkar hna hrang hrang chu advertisement chhuah loa lak a ni bawk a, department ṭhenkhatah phei chuan mipui hnena puangzar miah loa a hlawma hna lakte pawh a awm. Hengte hi ruling party lam induhsak theihna remchang a ni a, thil ṭha lo tak a nih vangin hna lak a nih dawn hi chuan dan ang taka kalpui hi a ṭul hle. Dan ang taka hnalakna tura sorkarin a din MSSSB-a MNF Senior Adviser ruat thar zirlai pawl lamin an rawn dodal nghal chat hi thil mak a ni lo. A mimalin pa ṭha tak leh mi thiam tak, mi dik tak pawh a ni thei a; nimahsela a kalphung hi a fuh lo a, ruling party lama Senior Adviser zinga mipui nawlpui ban phak hnalakna a ṭhutchilh chuan ngaih a ṭha lo a ni. Hei mai hi a ni lo a, dan ang takin an thiam vang liau liauin tu emaw sorkar hnaah la ta se, MNF lam hnai an nih chuan thil dik lo awm miah loah pawh eptu lam tana sawi tur siamna remchang mai a ni palh thei. Kan ṭhalaite zinga a thiam fâl deuhin an beih ṭhin Group A chin hna chu MPSC-in an la dawn a, a nawlpuiin an ban phak hna latu tur chu MSSSB hi a ni. Hetihlaia MSSSB enkawltu tura ruling party-a nihna chelhlai ruat hi a in­hmeh lo a, zirlai pawl lamin an hre­thiam lo pawh hi thil âwm tak a ni.", "summary": "Mizoram Subordinate Ser­vices Selection Board(MSSSB) chairman atan Mizoram Sorkar chuan MNF General head­quarters-a Adviser ni lai ruat niin Mizo Students’ Union chuan hetia party mi leh sa dah a ni hi ṭhalaite rilrua hlauhthawnna awm sa chawh thawhna leh Mizo zirlaite aiawha thu thlen zahlohna lian takah an ngaih thu an sawi a, political party-a inhnamhnawihna neilo mithiam dah an phût. MPSC ten chak zawka hna an lak theihna turin MSSSB din a ni a, Sorkar thar a din hnuah zirtirtu mi 800 chuang MPSC kal tlangloa lak niin , hei bakah hian sorkar hna hrang hrang advertisement chhuahloa lak a ni bawk a, hengte hi ruling party lam induhsak theihna remchang a ni a, thil ṭhalo tak a nih vangin hna lak a nih dawn hi chuan dan ang taka kalpui hi a ṭul hle. Dan ang taka hnalakna tura Sorkarin a din MSSSB Ruling party lama Senior Adviser zinga miin a ṭhutchilh dawn chuan ngaih a ṭhalo a ni, zirlai pawl lamin an hre­thiamlo pawh hi thil âwm tak a ni." }, { "summarization_id": "175", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/6604", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Rajya Sabha MP K Vanlalvena chuan tun hnai khan MJA Gen. Hqrs hruaitute a kâwm a, Mizoram hmasawnna turin project thar bawhzui tur eng emaw zat a neih zingah ramhmul damdawi sawngbàwlna Mizorama din chungchang te, environment tichhe si loa eizawnna leh hmasawnna hna thawh chungchang te, hlâwk tak tak tham tura khuai khawi chungchang te, Mizorama luite ṭangkai lehzuala hman a nih theih nan chhim lama leilet tam zawk siam leh lawng hman ṭangkai chungchangte a tel thu a sawi.Rajya Sabha MP hian hun rei lo te a hman chhungin Mizoram tan thil ṭha tam tak tih a tum tih a lang tawh a, sorkar laipuia mi pawimawhte pawh a hmu nual tawh a, ram mamawh thil a thlen chungchangte pawh media lamah hmuh a ni. Hetianga ram tana inpe, hmasawnna thlentir tak tak tum MP kan nei hi a lawmawm hle.Chutih rualin thil hi a taka thlentir tur chuan a awlsam lo a, heng a tih tur nia a sawite hi bawhzui tur chuan hun a duh dawn a, a tak ram thleng tur phei chuan hun a duh rei lehzual ang. Tunah chuan media hmaah a kâ a âng tawh a, Mizoram mipui hriat turin a ṭawng chhuak tawh a, thil tih tum a neihte hi a taka tihlawhtling ngei tura ṭan a lak a ngai ta a ni.Kan sorkar hotu ṭhenkhat hian thil ṭha tak tak nia lang an sawi liam puat a, mipuite beiseina sang tak an siam zet hnuah a tak ram thlentir leh si loin an zuih ral fo a ni. Sorkar laipuia mamawh thlen leh sorkar laipui aṭanga a taka hnathawk thei tura thil sawi chhuah hi a inang lo a, hei vang tak hian kan Rajya Sabha MP pawh hian ṭan a lak zual a ngai dawn a, a thu thlen ṭha taka lo dawngsawngtute hi a tak taka thlentir ngei tura a nawr chak deuh pawh a ṭul ang.Hun rei lo te chhunga Rajya Sabha MP hmachhawp neih chin ringawt pawh hi a lawmawm a, hmalakna dang neih belh miah tawh lo pawh ni se tuna a hmachhawpte hi a taka a thlentir theih chuan MP fakawm tak a ni dawn. Tuna a sawi chhuah chin tal hi a hlawhtlin theihna turin tha thlah loin kan MP hian hna thawk zel thei se a lawmawm dawn hle a ni. Rajya Sabha MP K Vanlalvena chuan tun hnai khan MJA Gen. Hqrs hruaitute a kâwm a, Mizoram hmasawnna turin project thar bawhzui tur eng emaw zat a neih zingah ramhmul damdawi sawngbàwlna Mizorama din chungchang te, environment tichhe si loa eizawnna leh hmasawnna hna thawh chungchang te, hlâwk tak tak tham tura khuai khawi chungchang te, Mizorama luite ṭangkai lehzuala hman a nih theih nan chhim lama leilet tam zawk siam leh lawng hman ṭangkai chungchangte a tel thu a sawi.Rajya Sabha MP hian hun rei lo te a hman chhungin Mizoram tan thil ṭha tam tak tih a tum tih a lang tawh a, sorkar laipuia mi pawimawhte pawh a hmu nual tawh a, ram mamawh thil a thlen chungchangte pawh media lamah hmuh a ni. Hetianga ram tana inpe, hmasawnna thlentir tak tak tum MP kan nei hi a lawmawm hle.Chutih rualin thil hi a taka thlentir tur chuan a awlsam lo a, heng a tih tur nia a sawite hi bawhzui tur chuan hun a duh dawn a, a tak ram thleng tur phei chuan hun a duh rei lehzual ang. Tunah chuan media hmaah a kâ a âng tawh a, Mizoram mipui hriat turin a ṭawng chhuak tawh a, thil tih tum a neihte hi a taka tihlawhtling ngei tura ṭan a lak a ngai ta a ni.Kan sorkar hotu ṭhenkhat hian thil ṭha tak tak nia lang an sawi liam puat a, mipuite beiseina sang tak an siam zet hnuah a tak ram thlentir leh si loin an zuih ral fo a ni. Sorkar laipuia mamawh thlen leh sorkar laipui aṭanga a taka hnathawk thei tura thil sawi chhuah hi a inang lo a, hei vang tak hian kan Rajya Sabha MP pawh hian ṭan a lak zual a ngai dawn a, a thu thlen ṭha taka lo dawngsawngtute hi a tak taka thlentir ngei tura a nawr chak deuh pawh a ṭul ang.Hun rei lo te chhunga Rajya Sabha MP hmachhawp neih chin ringawt pawh hi a lawmawm a, hmalakna dang neih belh miah tawh lo pawh ni se tuna a hmachhawpte hi a taka a thlentir theih chuan MP fakawm tak a ni dawn. Tuna a sawi chhuah chin tal hi a hlawhtlin theihna turin tha thlah loin kan MP hian hna thawk zel thei se a lawmawm dawn hle a ni. Rajya Sabha MP K Vanlalvena chuan tun hnai khan MJA Gen. Hqrs hruaitute a kâwm a, Mizoram hmasawnna turin project thar bawhzui tur eng emaw zat a neih zingah ramhmul damdawi sawngbàwlna Mizorama din chungchang te, environment tichhe si loa eizawnna leh hmasawnna hna thawh chungchang te, hlâwk tak tak tham tura khuai khawi chungchang te, Mizorama luite ṭangkai lehzuala hman a nih theih nan chhim lama leilet tam zawk siam leh lawng hman ṭangkai chungchangte a tel thu a sawi. Rajya Sabha MP hian hun rei lo te a hman chhungin Mizoram tan thil ṭha tam tak tih a tum tih a lang tawh a, sorkar laipuia mi pawimawhte pawh a hmu nual tawh a, ram mamawh thil a thlen chungchangte pawh media lamah hmuh a ni. Hetianga ram tana inpe, hmasawnna thlentir tak tak tum MP kan nei hi a lawmawm hle. Chutih rualin thil hi a taka thlentir tur chuan a awlsam lo a, heng a tih tur nia a sawite hi bawhzui tur chuan hun a duh dawn a, a tak ram thleng tur phei chuan hun a duh rei lehzual ang. Tunah chuan media hmaah a kâ a âng tawh a, Mizoram mipui hriat turin a ṭawng chhuak tawh a, thil tih tum a neihte hi a taka tihlawhtling ngei tura ṭan a lak a ngai ta a ni. Kan sorkar hotu ṭhenkhat hian thil ṭha tak tak nia lang an sawi liam puat a, mipuite beiseina sang tak an siam zet hnuah a tak ram thlentir leh si loin an zuih ral fo a ni. Sorkar laipuia mamawh thlen leh sorkar laipui aṭanga a taka hnathawk thei tura thil sawi chhuah hi a inang lo a, hei vang tak hian kan Rajya Sabha MP pawh hian ṭan a lak zual a ngai dawn a, a thu thlen ṭha taka lo dawngsawngtute hi a tak taka thlentir ngei tura a nawr chak deuh pawh a ṭul ang. Hun rei lo te chhunga Rajya Sabha MP hmachhawp neih chin ringawt pawh hi a lawmawm a, hmalakna dang neih belh miah tawh lo pawh ni se tuna a hmachhawpte hi a taka a thlentir theih chuan MP fakawm tak a ni dawn. Tuna a sawi chhuah chin tal hi a hlawhtlin theihna turin tha thlah loin kan MP hian hna thawk zel thei se a lawmawm dawn hle a ni.", "summary": "Rajya Sabha MP K Vanlalvena chuan tun hnai khan MJA Gen. Hqrs hruaitute a kâwm a, Mizoram hmasawnna turin project thar bawhzui tur eng emaw zat a neih zingah ramhmul damdawi sawngbàwlna Mizorama din chungchang te, environment tichhe si loa eizawnna te, khuai khawi chungchang te, Mizorama luite ṭangkai lehzuala hman a nih theih nan chhim lama leilet tam zawk siam leh lawng hman ṭangkai chungchangte a tel thu a sawi. MP a nih rei lote chhungin Mizoram tan thil tha tam tak tih a tum tih a lanh tawh a, sorkar laipuia mipuite pawh a hmu nual tawh. Hetianga ram tana inpe MP kan nei hi a lawmawm hle. Chutih rualin thil hi a taka thlentir a harsa a, heng a tih tur nia a sawite hian hun a duh dawn a ni. Tunah chuan media hmaah a ka a ang tawh a, tihlawhtling ngei tura tan a lak a ngai a ni. Sorkar hotu thenkhatin an sawi a, an tih leh loh ang mai maia a awm lo turin MP hian tan a lakzual a ngai hle dawn a, a thu thlen tha taka lo dawngsawngtute hi a taka thlentir tur chuan a nawr chak pawh a tul dawn. Hmachhawp dang nei loin tuna mi pawh hi a tihhlawhtlin theih chuan MP tha tak a ni ang." }, { "summarization_id": "176", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/11/engvangin-nge-i-thilphal-ang.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_22.2.25", "original_text": "— Rick Warren— 30 November, 2021“He rawngbawlna hian a fiahna che u avangin, Krista Chanchin Tha lama in thurin in zawmzia avang leh, anmahni tan leh mi zawng zawng tan thawhlawmnaa in thilphalzia avang hian Pathian an tiropui thin asin\" 2 Korinth 9:13Krista zuitu kan nihnaah hian engnge thilphal chu a pawimawhna? Heng kawng thumte hi i nuna awmzia a neih theihna turte an ni.A ti lawm ang che.\"Engkim ka tih apiangah ka tihhmuh ṭhin che u kha, chutianga thawk rim chung leh, Lalpa Isua thu hre reng chungin mi chak lote in tanpui tur a ni; amah ngeiin, ‘Englo lak aiin pekin lukhawng a nei zawk,’ a tih kha,” a ti a.\" (Tirhkohte 20:35).Khawvel chuan thilpek i dawn hian i hlim ber ang a ti che a. Mahse Isuan chutiang lo zawng chuan ngaihdan a neia, thilpek i dawn ai chuan i pekchhuah hian i hlim zawk ang a ti a ni.Awmzia a nei ṭhin.Bible chuan, “Amaherawhchu chutiang kawngah chuan theh tlem chuan a at tlem bawk ang a, theh tam chuan a at tam bawk ang\" a ti. (2 Korinth 9:6). Midangte chu i chungah thilphal turin i duh ṭhin a. Mahse mahni hmasial ran chung chuan, midang leh Pathian hnen aṭangin thilphalna rah i seng thei dawn em ni? Pathianin chutiang chu nun dan phung a ni lo a ti. Chi tuh rah seng dan a awm a, thilphalna rah i seng duh a nih chuan, thilphalna bawk kha i tuh a ngai a ni.Pathian chu eng ang mi nge a nih a entir.Bible chuan, “He rawngbawlna hian a fiahna che u avangin, Krista Chanchin Ṭha lama in thurin in zawmzia avang leh, anmahni tan leh mi zawng zawng tan thawhlawma in thilphalzia avang hian Pathian an tiropui thin asin\" (2 Korinth 9:13).Thilphal dan ṭha ber nia ka zirchhuah chu Pathian thilphalzia hriatchhuah zel hi a ni. Hun harsaah pawh, Pathian thilpek i zawn chuan i hmu zel ang. Chenna tur khawvel a pek che hi thlir la. Nunna a pek che hi ngaihtuah la. I mamawh tinreng a pek che hi ngaihtuah bawk rawh.Thilphalna kawngah chuan Pathian chu kan entawn ber tur a ni. Pathian thilphalna i chungah a lan avanga midang chunga thilphalna i lantir hian, Pathian lam an hawi phah ṭhin a ni.Ngaihtuah zui atanThilpek i dawn aia i pekchhuah avanga i hlimni kha engtik nge ni? A nih loh pawhin, midang thilphalna avangin engtik khan nge malsawmna i dawn?Eng kawngah te nge thilphalna chi chu i tuh theih ang?Eng kawngah te nge Pathian chu i lakah a thilphal? Engtin nge lawmthu i hrilh ang le?Isuaah i la innghat lo va, zui turin i rilru pawh a la insiam fel lo a ni tiraw, engvangin nge i la nghah kher ang?Pathian thilphalna ropui tak chu chhandamna thilpek Isua Krista kaltlanga kan neih hi a ni. I sualna chuan Pathian nen a tihrang che a. Pathian khawngaihna avang chauhin, Isua kaltlangin, inlaichinna ṭha zawk chu kan lo nei thei ta a ni.Bible chuan heti hian min hrilh, \"Rinna avanga khawngaihnaa chhandam in ni; nangmahni thawh chhuah a ni lo va, Pathian thilpek a ni; thiltih avang a ni lo ve, chutilochuan miin an chhuang dah ang e.\" Ephesi 2:8-9Nangmah Siamtu nena inremna i neih theih dawn chuan hetiang hian ṭawngṭai la:\"Lalpa, ka sualna avanga nang nena inṭhen hi ka duh tawh lo. Ka rin che chuan, ka sualna zawng zawng pawh min ngaidam dawn tih min tiam chu ka ring e, ka nun awmzia hi ka zir zel anga, engtikniah emaw chuan i van in nuamah min la seng lut ngei ang.“Ka sualnate ka puanga, ka chhandamtu i nih hi ka ring e. Ka sualnate ka puana, ka rin che chuan chhandamin ka awm tih min tiam a. Chhandamna chu thiltih vang ni loin, khawngaihna avanga, rinna kaltlanga neih tur a ni tih i sawi avangin ka ring che a ni. Ka Lalpa atan vawiinah ka thlang che a.  Ka nunna zawng zawng hi vawiinah hian ka hlan a che.“Mahni tana nun ai chuan i rawngbawla, damchunga min siam chhan anga nun hi ka duh tawh a ni. Ka nunna hi i hnenah ka hlan a, i angchhung nuama cheng ve turin min pawmin min chhandam ang che. Isua hmingin ka dil e. Amen.\"A chunga mi anga i ṭawngṭai thei a nih chuan hetah hian min lo be ta che Rick@PastorRick.com. Tichuan, Isua i zui theihna tur atana pawimawhte ka lo thawn dawn che nia.[Lettu: Sangpuia]", "summary": "Krista zuitu kan nihnaah hian eng nge thilphal chu a pawimawhna? \"Englo lak aiin pekin lukhawng a nei zawk\". Khawvel chuan thilpek i dawn huan i hlim ber ang a ti che a, mahse Isuan chutiang letling chiah chuan a sawi thung. Midang chu i chungah thilphal turin i duh ṭhin a, mahse mahni hmasial chung chuan midang leh Pathuan hnen atangin thilphalna rah i awng thei lovang. Thil tha ber nia lang chu Pathian thilpalzia hriatchhuah zel hi a ni. Hun harsaah pawh Pathuan thilpek i zawn chuan i hmu zel ang. Nunna a pek che ngaihtuah la, i mamawh tinreng a pek che ngaihtuah bawk rawh. Thilphalna kawngah chuan Pathian chu kan entawn ber tur a ni. Pathian thilpalna ropui tak chu chhandamna thilpek Isua Krista kaltlanga kan neih hi a ni." }, { "summarization_id": "177", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Monitoring Committee in Thenzawl-a hnathawh enfiah Mizoram State Project Monitoring Committee (MSPMC) chuan Thenzawl-a Sangha Pui dahkhawmna leh a chi siamchhuahna tur hmun, Establishment of Brood Banks-a hnathawh mek chu nimin khan a hmunah an enfiah. Mizoram State Project Monitoring Committee (MSPMC) hian an Vice Chairman R. Lal Rinawma hova helai hmun hi enfiahin Sangha dahna tur dil hrang hrang, Rearing Tank leh Nursery Tank siam te bakah building sak thar te chu uluk takin an endik a. Hemi hnu hian Staff Guest House-ah thukhawmin, hnathawh tha tawklo lai an hmuh te an sawi a. MSPMC Vice Chairman chuan Sangha-a kan intodelh nan hmachhawp lian tak an nei tih Fisheries Department hotute chu a hrilh a. Thahnem ngai tak leh tih takzeta thawk tur leh a hlawhtlin ngei theihna tura hma la turin a chah a. Brood Banks a lo hlawhtlina, a kal leh zelna tur atan Visionary Plan tha an neih a pawimawh tih a sawi a ni. He hunah hian Fisheries Department Joint Director Zonuntluangi chuan Mizoram State Project Monitoring Committee in Thenzawl-a Brood Banks a hmuna an tlawh leh an hmalak leh zelna tura thurawn tha tak tak an pe chu lawmawm a tih thu a sawi a, an thurawn pek te chu theih-tawpa an bawhzui tur thu a sawi a ni. Nimin-a Brood Banks-a hnathawh mek enfiahna ah hian MSPMC Secretary Er. Lalthan-zuala Ralte, MSPMC Member Prof. Chawngsailova leh Er. Vanlalhruaia; MSPMC Task Force Member Vanchhungi leh PS to Vice Chairman Vannunmawia te an tel a. Fisheries Department atangin Joint Director Zonuntluangi leh thawktu dangte bakah Thenzawl East VC aiawhte leh chanchinbu mite an tel bawk a ni.", "summary": "Monitoring Committee in Thenzawl-a hnathawh enfiah MSPMC chuan Thenzawl-a Sangha Pui dahkhawmna leh a chi siamchhuahna hmun, Establishment of Brood Banks-a hnathawh mek chu nimin khan a hmunah a enfiah. Vice Chairman hova helai hmun hi enfiahin Sangha dahna tur dil hrang hrang bakah building sak thar te chu uluk takin an endik a. Hemi hnu hian Staff Guest House-ah thukhawmin hnathawh tha lo an hmuhte an sawi. MSPMC Vice Chairman chuan thahnem ngai taka thawk turin Fisheries Department te chu a chah." }, { "summarization_id": "178", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6159", "file_name": "Ruatpuia_24.125", "original_text": "Pathian remruat vek a ni - Zoramthanga Mizoram NewsPathian remruat vek a ni - Zoramthanga admin 06-Nov-2024 02:09 PM Vawiin (6.11.2024) hian MNF chuan an office-ah Sinlung Hills Council (SHC) General Election vawi 2na inthlan result-ah MNF-in hnehna a chan avangin Pathian hnena lawmthu sawina hun an hmang a, MNF President Zoramthanga chuan, 'Bukin kan awm a, lawmthu sawi theia kan awm hi a lawmawm hle. Pathian remruat vek a ni,' a ti. Zoramthanga chuan, 'MNF an tla, an tih hian a tlak chhan kan sawi thin. Chu mi, kha mi vang chu a ni, NDA-a kan tel vang a ni tihte an sawi thin. Amaherawhchu, MNF hi Pathianin min puihna avanga ding chhuak chho a ni a, kum 63-naah pawh party lian tak niin kan la nung a ni. Vawi hnih khat inthlan hi Pathian ngaih pawimawh ber a ni lo,' tiin Pathianin a changin a dah sang a, a changin a dah hniam thin a nih zawk thu a sawi. Party dangte chu a ral zel tih sawiin MNF President chuan, 'Tuna ZPM sorkar hmang hian Pathianin engtinnge MNF hi min humhalh a tum? Kum 60 chuang min hruaitu hian kawng lakah min kalsan lo ang. A remruatna angin kan kal a, a thiltum tihlawhtling turin min hum zel ang. Kan thuthlung innghahna - 'Pathian leh kan ram tan' tih hi i zir zel ang u,' a ti.", "summary": "Pathian remruat vek a ni - Zoramthanga MNF chuan an office-ah Sinlung Hills Council (SHC) General Election vawi 2na inthlan result-ah MNF-in hnehna a chan avangin Pathian hnena lawmthu sawina hun an hmang a, MNF President Zoramthanga chuan, MNF pathianin a hruai nasatzia sawiin 'Bukin kan awm a, lawmthu sawi theia kan awm hi a lawmawm hle. Pathian remruat vek a ni,' a ti. MNF President chuan, 'Tuna ZPM sorkar hmang hian Pathianin engtinnge MNF hi min humhalh a tum? Kum 60 chuang min hruaitu hian kawng lakah min kalsan lo ang' tiin 'Pathian leh kan ram tan' tih i zir zel ang u a ti." }, { "summarization_id": "179", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18079", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "Mizoram Journalists' Association (MJA) member-te leh Information & Public Relation (IPR) department official-te chuan tun hnai hian press tour neiin Puducherry an fang mek a; Puducherry sorkar chuan an journalist zinga kum 20 thawk tawh, kum 58 tlingte chu sorkarin pension a pe ṭhin a, journalist-te'n hamṭhatna hrang hrang sorkar aṭangin an dawng bawk.Journalist-te hi an pawimawhna sawi lan ṭhin ni mah se hamṭhatna pek kawngah hian sorkar tan pawh tih thiam a harsain puih tawk dan thiam hi a harsa hlein a rinawm a. Sorkar hnathawkte anga en theih an ni lo a, chutihlaiin sorkar thawhpuitu pawimawh tak an nih ve si avang hian sorkar tan pawh an hmasawnna leh hamṭhatna tur ngaihtuah hi chu thil tihâwm tak a ni.State hrang hrangin an phak tawk, an tlin tawk leh an thiam ang tawkin journalist-te hamṭhatna an siamsak a, Mizoram sorkar pawhin a ngaihtuah hle. Mizoramah chuan journalist-te damloh nikhuaa an inenkawlna senso phuhruk dan siam a ni tawh a, an thihin sorkarin a ral bawk ṭhin. Press tour-te siamin kawng tam takah sorkarin a ngaihsakzia a lantir ṭhin.Hetihlai hian Mizoram journalist-te'n hun rei tak chhung an buaipui leh an ngen chu pension siamsak hi a ni a, sorkarin a la tihlawhtling thei chiah lo. Private firm ṭhenkhat pawh hian an hnathawkte pension scheme an siamsak thei tawh a, a tihdan kalphung hrang hrang awmin mahni tlin tawka pension scheme siam dan hi chu a awm. Mizoram sorkar hian a ngaih pawimawh zawngah chuan sum a dah thei reng tih kan hmu tawh a, journalist-te pension pek dan pawh hi a ngai pawimawh a nih chuan a ti thei ngeiin a rinawm. Mizoram Journalists' Association (MJA) member-te leh Information & Public Relation (IPR) department official-te chuan tun hnai hian press tour neiin Puducherry an fang mek a; Puducherry sorkar chuan an journalist zinga kum 20 thawk tawh, kum 58 tlingte chu sorkarin pension a pe ṭhin a, journalist-te'n hamṭhatna hrang hrang sorkar aṭangin an dawng bawk.Journalist-te hi an pawimawhna sawi lan ṭhin ni mah se hamṭhatna pek kawngah hian sorkar tan pawh tih thiam a harsain puih tawk dan thiam hi a harsa hlein a rinawm a. Sorkar hnathawkte anga en theih an ni lo a, chutihlaiin sorkar thawhpuitu pawimawh tak an nih ve si avang hian sorkar tan pawh an hmasawnna leh hamṭhatna tur ngaihtuah hi chu thil tihâwm tak a ni.State hrang hrangin an phak tawk, an tlin tawk leh an thiam ang tawkin journalist-te hamṭhatna an siamsak a, Mizoram sorkar pawhin a ngaihtuah hle. Mizoramah chuan journalist-te damloh nikhuaa an inenkawlna senso phuhruk dan siam a ni tawh a, an thihin sorkarin a ral bawk ṭhin. Press tour-te siamin kawng tam takah sorkarin a ngaihsakzia a lantir ṭhin.Hetihlai hian Mizoram journalist-te'n hun rei tak chhung an buaipui leh an ngen chu pension siamsak hi a ni a, sorkarin a la tihlawhtling thei chiah lo. Private firm ṭhenkhat pawh hian an hnathawkte pension scheme an siamsak thei tawh a, a tihdan kalphung hrang hrang awmin mahni tlin tawka pension scheme siam dan hi chu a awm. Mizoram sorkar hian a ngaih pawimawh zawngah chuan sum a dah thei reng tih kan hmu tawh a, journalist-te pension pek dan pawh hi a ngai pawimawh a nih chuan a ti thei ngeiin a rinawm. Mizoram Journalists' Association (MJA) member-te leh Information & Public Relation (IPR) department official-te chuan tun hnai hian press tour neiin Puducherry an fang mek a; Puducherry sorkar chuan an journalist zinga kum 20 thawk tawh, kum 58 tlingte chu sorkarin pension a pe ṭhin a, journalist-te'n hamṭhatna hrang hrang sorkar aṭangin an dawng bawk. Journalist-te hi an pawimawhna sawi lan ṭhin ni mah se hamṭhatna pek kawngah hian sorkar tan pawh tih thiam a harsain puih tawk dan thiam hi a harsa hlein a rinawm a. Sorkar hnathawkte anga en theih an ni lo a, chutihlaiin sorkar thawhpuitu pawimawh tak an nih ve si avang hian sorkar tan pawh an hmasawnna leh hamṭhatna tur ngaihtuah hi chu thil tihâwm tak a ni. State hrang hrangin an phak tawk, an tlin tawk leh an thiam ang tawkin journalist-te hamṭhatna an siamsak a, Mizoram sorkar pawhin a ngaihtuah hle. Mizoramah chuan journalist-te damloh nikhuaa an inenkawlna senso phuhruk dan siam a ni tawh a, an thihin sorkarin a ral bawk ṭhin. Press tour-te siamin kawng tam takah sorkarin a ngaihsakzia a lantir ṭhin. Hetihlai hian Mizoram journalist-te'n hun rei tak chhung an buaipui leh an ngen chu pension siamsak hi a ni a, sorkarin a la tihlawhtling thei chiah lo. Private firm ṭhenkhat pawh hian an hnathawkte pension scheme an siamsak thei tawh a, a tihdan kalphung hrang hrang awmin mahni tlin tawka pension scheme siam dan hi chu a awm. Mizoram sorkar hian a ngaih pawimawh zawngah chuan sum a dah thei reng tih kan hmu tawh a, journalist-te pension pek dan pawh hi a ngai pawimawh a nih chuan a ti thei ngeiin a rinawm.", "summary": "Mizoram Journalists' Association (MJA) member-te leh Information & Public Relation department official-te chuan tun hnai hian press tour neiin Puducherry an fang mek a; Puducherry sorkar chuan an journalist zinga kum 20 thawk tawh, kum 58 tlingte chu sorkarin pension a pe ṭhin a, journalist-te'n hamṭhatna hrang hrang sorkar aṭangin an dawng bawk. Journalist te hi sorkar hnathawkte anga en theih an ni lo a, chutihlaiin sorkar thawhpuitu pawimawh tak an nih ve si avang hian sorkar tan lawh an hmasawnna leh hamthatna tur ngaihtuah hi chu thil tihawm tak a ni. Mizoramah chuan journalist-te dam loh nikhuaa an inenkawlna senso phuhruk dan siam a ni tawh a, an thihin sorkarin a ral bawk thin. Hetihlai hian Mizoram journalist ten hun rei tak chhung an ngen chu pension siamsak hi a ni a, sorkar-in a la tihlawhtling thei chiah lo. Mizoram sorkar hian a ngaih pawimawh zawngah chuan sum a dah thei reng tih kan hmu tawh a, journalist te pension pek dan pawh hi ngai pawimawh se chuan a ti thei ngeiin a rinawm." }, { "summarization_id": "180", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5980", "file_name": "SMizo_38_10-02", "original_text": "DFO-in khuaino lak khap Mizoram NewsDFO-in khuaino lak khap admin 21-Oct-2024 09:59 AM Lunglei Forest Division DFO Lalduhthlana chuan thuchhuah siamin, ramhnuai atanga khuaino lak, zawrh leh hralh a khapRamhnuai atanga lak khuai leh khawizu chu ‘The Mizoram Forests Act, 1955 hnuaia ‘forest produce’ zinga chhiar tel a nih thu tarlangin Lunglei DFO chuan, 'Khuai lak thin dan enin a rem mai ang tih a hlauhawm. Lo leh huan neitute thlai chin a lo puitlin a, hlawk zawka thar a nih theih na’n leh ramngaw a lo hrisel zawk theih na’n Lunglei Forest Division huam chhungah ramhnuai atanga khuaino lak, zawrh leh hralh khap a ni, ' a ti. Lunglei DFO tarlan danin, tunlaiin ramhnuai atanga khuaino la leh zuar an awm thin tih hriat a ni. Khuaite hi thlai chin leh ramhnuai a thing leh ramhmul chi hrang hrang inthlahpun na’na nungcha pawimawh tak an ni. Chubakah thlai chin leh ramngaw ei chhetu nungcha dang eitu an ni bawk a, khuai hi food chain-a nungcha pawimawh tak an ni.", "summary": "Lunglei Forest Division DFO Lalduhthlana chuan thuchhuah siamin, ramhnuai atanga khuaino lak, zawrh leh hralh a khap a, khuai leh khawizu te chu 'The Mizoram Forests Act', 1955 hnuaia 'forest produce' zing a chhiartel anih thu a tarlang a ni. Khuai hi food chain-a nungcha pawimawh tak an nih avangin humhalh hi kan tih makmawh ani a ti." }, { "summarization_id": "181", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/123869", "file_name": "H-88-31/01/2025-Rangvamual", "original_text": "Tun hnai khan Rangvamuala NH-54 kawngpui thlang lamah hmeichhe ruang chhar a ni a; a thattu nia hriat a pasal chu police-te'n an man.Aizawl khawpui daia awm Rangvamual hi hmun ualau tak leh hmun nuam tak a ni a; nimahsela zu zawrhna hmunpui anga hman a nih vangin thil ṭha lo tam tak a thleng tawh ṭhin. Tun hnaiah helai hmunah hian ruang chhar a ni leh ta a, helai hmunah hian tualthihna pawh a thleng tam tawh hle a ni.Sorkarin zu khap burna dan MLTP Act a hman chhung zawngin Rangvamual leh a chhehvela zu zawrh hi an tirem thei lo a ni ber a, tlawmngai pawlte nen ṭangin theihtawp chhuah mah se zu zawrh hi an titawp thei tak tak lo. Dan loa zu zawrhna hmunpui ni ta chu dan loa thil tihna remchangah an hmang zui a, ruihhlo tawlhtute tawmkûk ang maia a chan chângte pawh a awm a, thil ṭha lo tam tak tihna hmunah an hman phah ta ṭhin.Rangvamualah hian mi fel tak tak, zu leh thil ṭha loa inhnamhnawih duh lo an awm­laiin he khua leh a chhevela pêm lut tharte hian zu zawrh tum rana lutte an ni hlawm a, dan loa khawsa India khua leh tui ni lote pawh an awm. Heng mite hi a khaw mi leh sa, nunphung pangngaia awm duhte tana mi hnawksak an ni a, an duh ang thâla an tâl theihna tur hmun a awm hi a ṭha lo hle a ni.Tunah MLPC Act hman a ni ṭan ta a, tun thlengin Rangvamual hi a awm dan a la ngai reng niin a lang. Aizawl khawpui dai maia duh duh tih theihna ang mai hmun a awm hi a dik lo a, sorkarin ṭhahnemngai takin he hmun leh a chhehvel hi thian fai se, hmun nuam leh ralmuanga a awm theihna turin ke pên rawh se. Tun hnai khan Rangvamuala NH-54 kawngpui thlang lamah hmeichhe ruang chhar a ni a; a thattu nia hriat a pasal chu police-te'n an man.Aizawl khawpui daia awm Rangvamual hi hmun ualau tak leh hmun nuam tak a ni a; nimahsela zu zawrhna hmunpui anga hman a nih vangin thil ṭha lo tam tak a thleng tawh ṭhin. Tun hnaiah helai hmunah hian ruang chhar a ni leh ta a, helai hmunah hian tualthihna pawh a thleng tam tawh hle a ni.Sorkarin zu khap burna dan MLTP Act a hman chhung zawngin Rangvamual leh a chhehvela zu zawrh hi an tirem thei lo a ni ber a, tlawmngai pawlte nen ṭangin theihtawp chhuah mah se zu zawrh hi an titawp thei tak tak lo. Dan loa zu zawrhna hmunpui ni ta chu dan loa thil tihna remchangah an hmang zui a, ruihhlo tawlhtute tawmkûk ang maia a chan chângte pawh a awm a, thil ṭha lo tam tak tihna hmunah an hman phah ta ṭhin.Rangvamualah hian mi fel tak tak, zu leh thil ṭha loa inhnamhnawih duh lo an awm­laiin he khua leh a chhevela pêm lut tharte hian zu zawrh tum rana lutte an ni hlawm a, dan loa khawsa India khua leh tui ni lote pawh an awm. Heng mite hi a khaw mi leh sa, nunphung pangngaia awm duhte tana mi hnawksak an ni a, an duh ang thâla an tâl theihna tur hmun a awm hi a ṭha lo hle a ni.Tunah MLPC Act hman a ni ṭan ta a, tun thlengin Rangvamual hi a awm dan a la ngai reng niin a lang. Aizawl khawpui dai maia duh duh tih theihna ang mai hmun a awm hi a dik lo a, sorkarin ṭhahnemngai takin he hmun leh a chhehvel hi thian fai se, hmun nuam leh ralmuanga a awm theihna turin ke pên rawh se.", "summary": "24th February,2015 Rangvamuala NH-54 kawngpui thlang lamah hmeichhe ruang chhar a ni a;a thattu nia hriat a pasal chu police ten an man. Rangvamual hi sual tihnan taka hmang an thahnem hle a,tualthihna pawh a thleng tam hle a ni.Sawrkarin zu khapna dan MLTP Act a hman chhung zawng pawhin Rangvamualah hi chuan zu zawrh leh khap hian hmun a chang meuh lo.He khua leh a chhehvela pem lutte pawh hi dan loa khawsa,India khua leh tui ni lote pawh awmin,zu zawrh tuma lut an ni hlawm.A chhehvel leh a veng chhunga nunphung pangngai taka awm duhte tana thil hnawksak hi a tam em em a,hmun nuam leh ralmuang a nih theihna turin sawrkar chak takin ke pen ngei rawh se." }, { "summarization_id": "182", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21733", "file_name": "F_MIZO_SUM_14_5/2/25", "original_text": "Tun hnai khan Aizawla veng lailía awm pahnih Chanmari leh Zarkawt veng ramri chung­changah inhriatthiam lohna a awm avangin MacDonald Hill-a School Education Directorate thlangah veng pahnih ṭhalaite pung khawmin an inep a, venhimna hna thawktu police nen rei vak lo an innawr buai hman a, buaina leh harsatna lian tham a thleng zui lo.Ramri chung­changa buaina hi veng leh veng, khua leh khua bakah ram leh ram inkarah a awm fo a, thil thar a ni lo a, a tawpna tur pawh a ni kher lo ang. A ral thlirtu tan chuan thil holam tak angin a lang mai thei a, ṭhenkhat chuan buai­na awm lo tak ang hialin an ngai a, a khawih tel veng pahnih tan erawh thil pawimawh tak, buai chhan tling a ni.Ramri buai a nih tawh chuan 'Kan huam chin' kan tih a inan loh vang emaw, a lehlama sawi dawn chuan a inan vang emaw a ni ṭhin. Aizawla veng pahnihte pawh hi an ram chin nia an hriat dan a inang lo. Hetiang deuh hian khaw hrang hrang leh veng hrang hrang hian ramri buaina hi an lo tawk ve fo tawh a, Mizoram chhung bikah hi chuan buaina lian tham thleng loin a fel ve leh mai ṭhin.He ramri buaina tenau thleng hian Mizoram leh Assam ramri buaina min mitthla tir thiam se, ramri chin nia ngaih humhim tura mi a pen chhuah tawh ngat chuan amahah ramri pawimawhzia a chiang thar a, ram humhim duhna a lian a, a chhunga cheng mipuite pawhin an ram chin neih hlen ngei duhna an nei thar ṭhin.Mizoram leh Assam ramri pawh hi kan ral thlir a, ziaka chinfel tuma kan nghah mai mai hi chuan a fel tak tawk dawnin a lang lo. Tharum thawha zuk bei chiam kher loin kan ram chin ngei humhim turin eng emaw chu ti ve ila, Assam lam an rawn chet apianga chhang let mai lo hian, ramri humhim tur hi chuan a taka pen chhuah a ṭul chang a awm a; hei hian ramri buai chinfelna kawngah rah ṭha tak a chhuah fo a ni. Tun hnai khan Aizawla veng lailía awm pahnih Chanmari leh Zarkawt veng ramri chung­changah inhriatthiam lohna a awm avangin MacDonald Hill-a School Education Directorate thlangah veng pahnih ṭhalaite pung khawmin an inep a, venhimna hna thawktu police nen rei vak lo an innawr buai hman a, buaina leh harsatna lian tham a thleng zui lo.Ramri chung­changa buaina hi veng leh veng, khua leh khua bakah ram leh ram inkarah a awm fo a, thil thar a ni lo a, a tawpna tur pawh a ni kher lo ang. A ral thlirtu tan chuan thil holam tak angin a lang mai thei a, ṭhenkhat chuan buai­na awm lo tak ang hialin an ngai a, a khawih tel veng pahnih tan erawh thil pawimawh tak, buai chhan tling a ni.Ramri buai a nih tawh chuan 'Kan huam chin' kan tih a inan loh vang emaw, a lehlama sawi dawn chuan a inan vang emaw a ni ṭhin. Aizawla veng pahnihte pawh hi an ram chin nia an hriat dan a inang lo. Hetiang deuh hian khaw hrang hrang leh veng hrang hrang hian ramri buaina hi an lo tawk ve fo tawh a, Mizoram chhung bikah hi chuan buaina lian tham thleng loin a fel ve leh mai ṭhin.He ramri buaina tenau thleng hian Mizoram leh Assam ramri buaina min mitthla tir thiam se, ramri chin nia ngaih humhim tura mi a pen chhuah tawh ngat chuan amahah ramri pawimawhzia a chiang thar a, ram humhim duhna a lian a, a chhunga cheng mipuite pawhin an ram chin neih hlen ngei duhna an nei thar ṭhin.Mizoram leh Assam ramri pawh hi kan ral thlir a, ziaka chinfel tuma kan nghah mai mai hi chuan a fel tak tawk dawnin a lang lo. Tharum thawha zuk bei chiam kher loin kan ram chin ngei humhim turin eng emaw chu ti ve ila, Assam lam an rawn chet apianga chhang let mai lo hian, ramri humhim tur hi chuan a taka pen chhuah a ṭul chang a awm a; hei hian ramri buai chinfelna kawngah rah ṭha tak a chhuah fo a ni. Tun hnai khan Aizawla veng lailía awm pahnih Chanmari leh Zarkawt veng ramri chung­changah inhriatthiam lohna a awm avangin MacDonald Hill-a School Education Directorate thlangah veng pahnih ṭhalaite pung khawmin an inep a, venhimna hna thawktu police nen rei vak lo an innawr buai hman a, buaina leh harsatna lian tham a thleng zui lo. Ramri chung­changa buaina hi veng leh veng, khua leh khua bakah ram leh ram inkarah a awm fo a, thil thar a ni lo a, a tawpna tur pawh a ni kher lo ang. A ral thlirtu tan chuan thil holam tak angin a lang mai thei a, ṭhenkhat chuan buai­na awm lo tak ang hialin an ngai a, a khawih tel veng pahnih tan erawh thil pawimawh tak, buai chhan tling a ni. Ramri buai a nih tawh chuan 'Kan huam chin' kan tih a inan loh vang emaw, a lehlama sawi dawn chuan a inan vang emaw a ni ṭhin. Aizawla veng pahnihte pawh hi an ram chin nia an hriat dan a inang lo. Hetiang deuh hian khaw hrang hrang leh veng hrang hrang hian ramri buaina hi an lo tawk ve fo tawh a, Mizoram chhung bikah hi chuan buaina lian tham thleng loin a fel ve leh mai ṭhin. He ramri buaina tenau thleng hian Mizoram leh Assam ramri buaina min mitthla tir thiam se, ramri chin nia ngaih humhim tura mi a pen chhuah tawh ngat chuan amahah ramri pawimawhzia a chiang thar a, ram humhim duhna a lian a, a chhunga cheng mipuite pawhin an ram chin neih hlen ngei duhna an nei thar ṭhin. Mizoram leh Assam ramri pawh hi kan ral thlir a, ziaka chinfel tuma kan nghah mai mai hi chuan a fel tak tawk dawnin a lang lo. Tharum thawha zuk bei chiam kher loin kan ram chin ngei humhim turin eng emaw chu ti ve ila, Assam lam an rawn chet apianga chhang let mai lo hian, ramri humhim tur hi chuan a taka pen chhuah a ṭul chang a awm a; hei hian ramri buai chinfelna kawngah rah ṭha tak a chhuah fo a ni.", "summary": "Tun hnaia Chanmari leh Zarkawt veng ramri chung­changa inhriatthiamlohna awm avangin MacDonald Hill-a School Education Directorate thlangah veng pahnih thalaite pung khawmin an inep a,Police nen rei vaklo an innawr buai hman a, buaina leh harsatna lian tham a thleng zuilo. Ramri chung­changa buaina hi ral atanga thlirtu tan chuan thil holam tak angin a lang mah se a khawih tel veng pahnih tan erawh thil pawimawh tak, buai chhan tling a ni. Aizawla veng pahnihte pawh hi an ram chin nia an hriat dan a inanglo a, he ramri buaina tenau thleng hian Mizoram leh Assam ramri buaina min mitthla tir thiam se, ramri chin nia ngaih humhim tura mi a pen chhuah tawh ngat chuan amahah ramri pawimawhzia a chiang thar a, ram humhim duhna a lian a, a chhunga cheng mipuite pawhin an ram chin neih hlen ngei duhna an nei thar thin. Tharum thawha zuk bei chiam kherlo leh Assam lam an rawn chet apianga chhang let mailo hian, ramri humhim tur hian a takin pen chhuak ila, hei hian ramri buai chinfelna kawngah rah tha tak a chhuah ngei ang." }, { "summarization_id": "183", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6270", "file_name": "H-29-27/01/2025-truck_in_a_su_chhe_vek.txt", "original_text": "Truck-in in a su chhe vek Mizoram NewsTruck-in in a su chhe vek admin 15-Nov-2024 07:49 PM Tukin (15.11.2024) zing dar 6:40 vel khan Chhiahtlang Chhimvenga Lalpandikate in luah Assam Type chu truck RJ 14/GN - 9384 chu a su chhe vek a, thi leh hliam an awm lo. Truck-a chuangte an tlabo nghal vek. Bengvarna thudawn danin, truck hian in a sut chhiat hma hian barrel (sintex) leh thirban a su chhe phawt a, chumi hnuah Lalpandikate in luahlai hi a su chhe ta vek a ni. Lalpandika hi a nupui leh a fate pahnih nena cheng an ni a, truck-in an in a sutlai hian an la mu vek. Vanneihthlak takin in chim kar atangin him taka chhan chhuah vek an ni. Lalpandikate hi in dang hlim an ni a, an in luah hi Lalremliana, Chhiahtlang Vengchung a mi ta a ni. He thil thleng chungchangah hian police-ah FIR thehluh a ni. Motor-a chuangte an tlanbo nghal avang hian he thuziahlai thleng hian truck khalhtu hi hriat a la ni loa, a registration number atang Rajasthan lam mi ta nia ngaih a ni.", "summary": "Ni 15.11.2024 zing dar 6:40 vel khan Rajasthan lam nia hriat, truck RJ 14/GN-9384 khalhtu chuan, Lalpandikate in luah Assam Type chu a su chhe vek a,in a sut chhiat hma hian barrel leh thirban a su chhe phawt nia hriat a ni a,trucka chuangte hi an tlanbo nghal vek a. A khalhtu hi hriat a ni lo a ni." }, { "summarization_id": "184", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19672", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Mizorama sorkar thar kan neih hnuah Mizoram sorkar minister-te Delhi lamah sorkar laipui dawrin an kal nual tawh a, tun hnaiah Health minister leh Rural Development minister-te pawh sorkar laipui lam dawrin an zin chhuak a ni.Sorkar inthlaka thil lawmawm tak mai kan hmuh chu sorkar laipui lama thu neitu sang zawkte dawr tura kan minister-te an zin chhuak ṭhin hi a ni. Zep thu a cheng lo a, Mizoram dinhmun hi kan hre vek a, thawh chhuah sawi tham kan neih loh avangin sorkar laipui aṭanga sum hai chhuah thiam hi kan state tan a pawimawh a, chumi kawngah chuan thuneitute taima taka dawr hi a ṭul hle reng a ni.Ka ram hotu lute hi kan sum hnar ber an nih miau avangin kan dawr taimak na na na chuan a hlawhtlinna chinte a awm ngai a, tun hnaia kan ram hruaitute zin chhuak pawh hian rah ṭha a chhuah ngei ang. Kan chief minister zin chhuakin \"Kan zuk vaw dup\" a tihte pawh kha ṭhenkhatin fiamthu thawhna atan hmang zui bawk mah se, hna ṭha tak a zuk thawk ngei niin a lang. Vawi khat zin chhuaha pawisa hawn nghal duak duak theih a ni lo a, a pawisa faia a zuk sawi chhuah loh avanga hlawhchhama ngaia 'vuak dup' tih lo nuihzat hi thil finthlak ber a ni lo ang.Kan state-in thawh chhuah a neih loh avangin kan sum hnar ber chu sorkar laipui an ni a, anni dawr taima leh kawng hmang fel tak nena dawr hian rah ṭha a chhuah ṭhin. Mizoram tan kan minister-te hi feh chhuak zel se, rah ṭha a chhuah ngei ang tih a rinawm. Mizorama sorkar thar kan neih hnuah Mizoram sorkar minister-te Delhi lamah sorkar laipui dawrin an kal nual tawh a, tun hnaiah Health minister leh Rural Development minister-te pawh sorkar laipui lam dawrin an zin chhuak a ni.Sorkar inthlaka thil lawmawm tak mai kan hmuh chu sorkar laipui lama thu neitu sang zawkte dawr tura kan minister-te an zin chhuak ṭhin hi a ni. Zep thu a cheng lo a, Mizoram dinhmun hi kan hre vek a, thawh chhuah sawi tham kan neih loh avangin sorkar laipui aṭanga sum hai chhuah thiam hi kan state tan a pawimawh a, chumi kawngah chuan thuneitute taima taka dawr hi a ṭul hle reng a ni.Ka ram hotu lute hi kan sum hnar ber an nih miau avangin kan dawr taimak na na na chuan a hlawhtlinna chinte a awm ngai a, tun hnaia kan ram hruaitute zin chhuak pawh hian rah ṭha a chhuah ngei ang. Kan chief minister zin chhuakin \"Kan zuk vaw dup\" a tihte pawh kha ṭhenkhatin fiamthu thawhna atan hmang zui bawk mah se, hna ṭha tak a zuk thawk ngei niin a lang. Vawi khat zin chhuaha pawisa hawn nghal duak duak theih a ni lo a, a pawisa faia a zuk sawi chhuah loh avanga hlawhchhama ngaia 'vuak dup' tih lo nuihzat hi thil finthlak ber a ni lo ang.Kan state-in thawh chhuah a neih loh avangin kan sum hnar ber chu sorkar laipui an ni a, anni dawr taima leh kawng hmang fel tak nena dawr hian rah ṭha a chhuah ṭhin. Mizoram tan kan minister-te hi feh chhuak zel se, rah ṭha a chhuah ngei ang tih a rinawm. Mizorama sorkar thar kan neih hnuah Mizoram sorkar minister-te Delhi lamah sorkar laipui dawrin an kal nual tawh a, tun hnaiah Health minister leh Rural Development minister-te pawh sorkar laipui lam dawrin an zin chhuak a ni. Sorkar inthlaka thil lawmawm tak mai kan hmuh chu sorkar laipui lama thu neitu sang zawkte dawr tura kan minister-te an zin chhuak ṭhin hi a ni. Zep thu a cheng lo a, Mizoram dinhmun hi kan hre vek a, thawh chhuah sawi tham kan neih loh avangin sorkar laipui aṭanga sum hai chhuah thiam hi kan state tan a pawimawh a, chumi kawngah chuan thuneitute taima taka dawr hi a ṭul hle reng a ni. Ka ram hotu lute hi kan sum hnar ber an nih miau avangin kan dawr taimak na na na chuan a hlawhtlinna chinte a awm ngai a, tun hnaia kan ram hruaitute zin chhuak pawh hian rah ṭha a chhuah ngei ang. Kan chief minister zin chhuakin \"Kan zuk vaw dup\" a tihte pawh kha ṭhenkhatin fiamthu thawhna atan hmang zui bawk mah se, hna ṭha tak a zuk thawk ngei niin a lang. Vawi khat zin chhuaha pawisa hawn nghal duak duak theih a ni lo a, a pawisa faia a zuk sawi chhuah loh avanga hlawhchhama ngaia 'vuak dup' tih lo nuihzat hi thil finthlak ber a ni lo ang. Kan state-in thawh chhuah a neih loh avangin kan sum hnar ber chu sorkar laipui an ni a, anni dawr taima leh kawng hmang fel tak nena dawr hian rah ṭha a chhuah ṭhin. Mizoram tan kan minister-te hi feh chhuak zel se, rah ṭha a chhuah ngei ang tih a rinawm.", "summary": "Mizorama sorkar thar kan neih hnuah Mizoram sorkar minister-te Delhi lamah sorkar laipui dawrin an kal nual tawh a, tun hnaiah Health minister leh Rural Development minister-te pawh sorkar laipui lam dawrin an zin chhuak a ni.Sorkar inthlaka thil lawmawm tak mai kan hmuh chu sorkar laipui lama thu neitu sang zawkte dawr tura kan minister-te an zin chhuak ṭhin hi a ni. Mizoram dinhmun kan hre vek a, sorkar laipui atanga sum hai chhuah thiam hi kan state tan a pawimawh a, chumi kawngah chuan thuneitute taima taka dawr hi a tul reng a ni. Kan CM zin chhuakin \"Kan zuk vaw dup\" a tihte oawh kha hna tha tak a zuk thawk niin a lang. Kan state tan kan minister te hi feh chhuak zel se, rah tha a chhuah ngei ang tih a rinawm." }, { "summarization_id": "185", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Minister in Durtlang-a Home hrang hrang a tlawh Social Welfare & Tribal Affairs Minister Lalrinpuii chuan Zirtawpni khan Durtlang-a Home hrang hrang tlawhin Home a awm mek naupangte nen an inkawm a, Home-in harsatna an tawh hrang hrangte a ngaihthlak sak bawk. Minister Lalrinpuii hian Ferrando Integrated Women Development Centre (Peace Home) tlawhin he Home hi kum 2005-a din a ni a, tunah hian naupang 26 leh hmeichhe humsual dai 7 enkawl mek an ni a. Domestic Workers Training Programme kalpui mek niin Missionary Sisters of Mary Help of Christian (MSMHC) ten an enkawl a ni. Hemi hnu hian Hmeichhe baihvaite tlukluh lailawkna One Stop Centre chu tlawh lehin he Centre hi kum 2016-a din kha a ni a, tun thleng hian hmeichhia harsatna neih avanga tlulut mi 399 an awm tawh a. Thawktu 12 an awm mek bawk a ni. One Stop Centre-ah hian vawi khatah a rualin mi 5 riah theihna buatsaih a ni a. Mi pakhat tan ni 5 leh zan 5 thleng a riah theih bakah an fate hruailuh phalsak an ni a. Hmeichhe naupang kum bithliah awm lo leh mipa naupang kum 8 hnuailam hruailuh theih an ni. Hemi hnu hian Bethsaida Home tlawh lehin he Home hi kum 2015-a din a ni a, mi 50 awm theihna niin naupang kum 18 hnuailam pianphunga harsatna nei naupang, mipa leh hmeichhia awmna a ni. Naupang 19 enkawl lai awmin thawktu 18 an awm mek a. Naupang awmte hi Cerebral Palsy (tluak zeng) avanga pianphunga harsatna nei an ni tlangpu a ni. Minister hian Observation Home leh Special Home pawh tlawhin Observation Home hi naupang case nei (in conflict) dahna hmun niin naupang pakua an awm mek a, Special Home hi naupang siam thatna hmun (Rehabilitation Centre) niin kum thum thleng an awm thei a. Tunah hian naupang 20 an awm mek a, Home chhungah hian Middle School kalna tur awmin zirtirtu 5 an nei mek a ni. Hemi hnu hian Daffodils Haven tlawhin mipa naupang kum 16 leh 18 inkar sual lian tham deuh khawih te dahna a ni a. Tunah hian naupang mipa 6 an awm mek a, Hmeichhe naupang case nei te dahna Observation Cum Special Home for Girls pawh tlawhin Hmeichhia 7 an awm ve mek bawk a ni. Daffodils Haven (Place of Safety) leh Observation cum Special Home for girls-ah hian thawktu mi 13 an awm bawk a ni. Daffodils Haven hi Kum 2022 din niin tun thleng hian naupang 22 an lo enkawl tawh a. Kumin January thla attang khan Home hi din tan niin hmeichhe naupang (kum 7 -18) case nei 13 an lo enkawl tawh bawk a ni. Social Welfare Minister-in Home hrang hrang a tlawhah hian thawktute'n tha taka lo dawngsawngin Jt. Director, WCD Department, Principal Programme Manager, ICPS, DCPO, Aizawl, Deputy Director, WCD bakah Officials dangte'n an tawiawm a ni.", "summary": "Minister in Durtlang-a Home hrang hrang a tlawh Social Welfare & Tribal Afdairs Minister Lalrinpuii chuan Zirtawpni khan Dungtlang-a Home hrang hrang tlawhin Home-a awm mek naupangte nen inkawmin Home-in harsatna a tawh hrang hrangte a ngaihthlaksak bawk. Integrated Women Devevlopment Centre tlawhin he home ab hian naupang 26 leh hmeichhe humsual dai 7 an enkawl. Hemi hnu hian One Stop Centre tlawhin hetah hian mi 399 an awm a, thawktu 12 an awm. Hemi hnu hian mi 50 awmna Bethesda Home a tlawh leh a, thawktu 18 an awm. Minister hian Observation Home leh Special Home pawh a tlawh tel bawk. Hei bakah hian Daffodils Haven a tlawh leh bawk. Ministerin hetianga home hrang hrang a tlawh hian thawktuten an lo dawngsawng ṭhin a, Jt. Director, WCD Department, Principal Programme Manager, ICPS, DCPO, leh Officials dangte'n an ṭawiawm" }, { "summarization_id": "186", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/123805", "file_name": "H-97-02/02/2025-zangnadawmna", "original_text": "Serkhan-Bagha kawngpui zauh hna thawh mek chu zang­nadawmna chungchangah harsatna a awm leh a; PWD-in an duh tâwk aia zau kawng laih a nih avangin, kawng laih sa teh fel vek tawh chu tizîm leh tura tih a ni.Mizoramah tun hnaiah zangnadawmna vanga harsatna thleng a tam hle mai a, Serkhan-Bagha kawngpui zauh meka zangnadawmna vanga buaina a awm hi thil pawi tak a ni. He kawngpui hi ṭha taka peih fel thuai ni se, Mizo mipui tana kawng pawimawh tak a ni dawn a, he hna kalpui mek tikhaihlak thei tur zangnadawmna pek dan tura harsatna thleng hi a zialo hle a ni.Tun hnaiah zangnadawmna vanga buaina hi a awm ta fo mai a, Serkhan-Bagha kawng laih buaina hi kher lo, zang­nadawmna lak theihna tur chi thil danga buaina a awm fo chhan chu sorkar official ṭhenkhatte thiam loh a nih châng a awm. Sorkar official-te hi project lian tham awm tur hre hmasatu an ni a, anni hian khawi hmunah nge hnathawh a nih dawn an hria a, anni zinga mi duham ṭhenkhat hian an hlawkna tur ûmin zangnadawmna dawn ve theih dan an ngaihtuah a, zangnadawmna hmanga inti lian ta sorkar hnathawk sawi tur an awm nual.Zangnadawmna lâk chung­changah hian politician-te pawh an bang lo a, anni hi zangnadawmna lak dana hmingchhe hlei hlei an ni hial awm e. Kan politician langsarte pawh hi tun hmaa zangnadawmna an lak hnemzia mipui vantlangin an hriatte an ni a, zangnadawmna an lakte hi dan dik tak pawh lo ni teh reng se, anni ram awmna khera sorkar project lian a awm fuh chat zel hi mipui ngaih chu a ṭha thei chuang lo.Zangnadawmna vanga buaina tam tak lo tawk tawh Mizo mipuite hian project ṭha tak tur zangnadawmna vang bawka a buai leh hi an phal tawh dawn lo a, tun hnaia Serkhan-Bagha kawngpui zauh hna thawh meka thil awm dan pawh hi ngun takin an thlir dawn a, thil fel lo a awm a nih chuan mipuiin an ngaidam thei ngai dawn lo a, felfai takin he buaina hi chinfel ni rawh se. Serkhan-Bagha kawngpui zauh hna thawh mek chu zang­nadawmna chungchangah harsatna a awm leh a; PWD-in an duh tâwk aia zau kawng laih a nih avangin, kawng laih sa teh fel vek tawh chu tizîm leh tura tih a ni.Mizoramah tun hnaiah zangnadawmna vanga harsatna thleng a tam hle mai a, Serkhan-Bagha kawngpui zauh meka zangnadawmna vanga buaina a awm hi thil pawi tak a ni. He kawngpui hi ṭha taka peih fel thuai ni se, Mizo mipui tana kawng pawimawh tak a ni dawn a, he hna kalpui mek tikhaihlak thei tur zangnadawmna pek dan tura harsatna thleng hi a zialo hle a ni.Tun hnaiah zangnadawmna vanga buaina hi a awm ta fo mai a, Serkhan-Bagha kawng laih buaina hi kher lo, zang­nadawmna lak theihna tur chi thil danga buaina a awm fo chhan chu sorkar official ṭhenkhatte thiam loh a nih châng a awm. Sorkar official-te hi project lian tham awm tur hre hmasatu an ni a, anni hian khawi hmunah nge hnathawh a nih dawn an hria a, anni zinga mi duham ṭhenkhat hian an hlawkna tur ûmin zangnadawmna dawn ve theih dan an ngaihtuah a, zangnadawmna hmanga inti lian ta sorkar hnathawk sawi tur an awm nual.Zangnadawmna lâk chung­changah hian politician-te pawh an bang lo a, anni hi zangnadawmna lak dana hmingchhe hlei hlei an ni hial awm e. Kan politician langsarte pawh hi tun hmaa zangnadawmna an lak hnemzia mipui vantlangin an hriatte an ni a, zangnadawmna an lakte hi dan dik tak pawh lo ni teh reng se, anni ram awmna khera sorkar project lian a awm fuh chat zel hi mipui ngaih chu a ṭha thei chuang lo.Zangnadawmna vanga buaina tam tak lo tawk tawh Mizo mipuite hian project ṭha tak tur zangnadawmna vang bawka a buai leh hi an phal tawh dawn lo a, tun hnaia Serkhan-Bagha kawngpui zauh hna thawh meka thil awm dan pawh hi ngun takin an thlir dawn a, thil fel lo a awm a nih chuan mipuiin an ngaidam thei ngai dawn lo a, felfai takin he buaina hi chinfel ni rawh se.", "summary": "23rd February,2015 Serkhan Bagha kawngpui zauh hna thawh mek chu,PWD-in an duh tawk aia zau kawng laih a nih avangin,kawng laih sa teh fel vek tawh chu tizim leh tura tih a ni. Zangnadawmna lak theih tur chi-ah buaina a awm fo chhan chu sawrkar official thenkhatte vang a nih chang a awm.Project lian tham hretu hmasa an ni a,khawi hmunah nge hnathawh an tum tih te leh an ni zinga duham fal an awm thin vang a ni.Kan politician-te kuta project lian a awm fuh chat zelte pawh hi ngaihtuah fe tham a ni. Zangnadawmna avangin Mizo mipuite hian buaina tam tak an lo tawk tawh a,Serkhan-Bagha kawngpui zauh hna thawh meka thil awm dan pawh hi ngun taka thlir tur niin,thil fel lo a awm a nih chuan mipuiin an ngaidam thei ngai dawn lo." }, { "summarization_id": "187", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/127933", "file_name": "F_Mizo_Sum_3_27/1/25", "original_text": "Health minister Lal Thanzara chuan, sorkar hnathawk ṭhen­khat awm duh lohna leh thawh duhna bik nei an awm ṭhin chu vanduaithlak a tih thu a sawi. Health department-a medical officer atana lak thar doctor 27-te puala Aizawl Civil Hospital conference hall-a training-ah he thu hi a sawi a ni.Mizorama thil vanduaithlak tak chu sorkar hnathawkte'n thawh duhna hmun bik an nei a, thawh hrehna hmun bik an nei ṭhin hi a ni. Hei hi Mizorama zirna siam ṭhat a ṭul chhan lian tak pakhat pawh a ni a, sorkar sikula zirtirtute hi thingtlang khaw kil zawkahte hian awm duh se thingtlanga zirna pawhin a ṭhatpui ngei ang a, tun anga khawpui pan zel hi a ṭul bik kher lo ang.Sorkar hna hrang hrangah hian thingtlanga awm ṭulna bik hi a awm ṭhin a, hengahte hian hnathawktu lam an inpek a ngai hle. A bikin Health department leh School Education depart­ment-a hnathawktute hi khaw hrang hranga post nei an ni a, thingtlang khaw kilkhawr deuh thlengin awmna an nei a; nimahsela an awmna tur hmuna an awm duh loh avangin thingtlang mipuite'n harsatna an tawk nasa ṭhin hle a ni.He thilah hian sortkar thuneitu lamin ṭan an lak a ngai a, huaisen taka thil an kalpui loh chuan mahni hnathawkte thunun zo lo angah an chhuak mai ang.Tunah hian hna­thawktu awm loh avangin thingtlang hmun tam takah harsatna an tawk a, hei hi sorkar hian thlir liam mai ṭhin lo se, sorkarin a dahna hmuna awm duh lo sorkar hnathawkte chungah khauh takin thununna lek ngam rawh se. Health minister Lal Thanzara chuan, sorkar hnathawk ṭhen­khat awm duh lohna leh thawh duhna bik nei an awm ṭhin chu vanduaithlak a tih thu a sawi. Health department-a medical officer atana lak thar doctor 27-te puala Aizawl Civil Hospital conference hall-a training-ah he thu hi a sawi a ni.Mizorama thil vanduaithlak tak chu sorkar hnathawkte'n thawh duhna hmun bik an nei a, thawh hrehna hmun bik an nei ṭhin hi a ni. Hei hi Mizorama zirna siam ṭhat a ṭul chhan lian tak pakhat pawh a ni a, sorkar sikula zirtirtute hi thingtlang khaw kil zawkahte hian awm duh se thingtlanga zirna pawhin a ṭhatpui ngei ang a, tun anga khawpui pan zel hi a ṭul bik kher lo ang.Sorkar hna hrang hrangah hian thingtlanga awm ṭulna bik hi a awm ṭhin a, hengahte hian hnathawktu lam an inpek a ngai hle. A bikin Health department leh School Education depart­ment-a hnathawktute hi khaw hrang hranga post nei an ni a, thingtlang khaw kilkhawr deuh thlengin awmna an nei a; nimahsela an awmna tur hmuna an awm duh loh avangin thingtlang mipuite'n harsatna an tawk nasa ṭhin hle a ni.He thilah hian sortkar thuneitu lamin ṭan an lak a ngai a, huaisen taka thil an kalpui loh chuan mahni hnathawkte thunun zo lo angah an chhuak mai ang.Tunah hian hna­thawktu awm loh avangin thingtlang hmun tam takah harsatna an tawk a, hei hi sorkar hian thlir liam mai ṭhin lo se, sorkarin a dahna hmuna awm duh lo sorkar hnathawkte chungah khauh takin thununna lek ngam rawh se.", "summary": "26th March 2015 Health Minister Lal Thanzara chuan Health Department-a Medical Officer atana lak thar Doctor 27-te puala training neihah thusawiin Sorkar hnathawk thenkhat awm duhlohna hmun bik neih hi a vanduaithlak thu a sawi. A bikin Health Department leh School Education Department-a thawktute thingtlang khaw kilkawr deuha an awmna tura awm duhlote avangin thingtlang mipuite'n harsatna an tawk nasa thin a,he thilah hian Sorkar thuneituten huaisen taka hma an lak a ngai a,thingtlang kilkawra mipuite harsatna hrerengin Sorkar hian a dahna hmuna awm duhlo Sorkar hnathawkte chungah khauh takin thununna lek ngam rawh se." }, { "summarization_id": "188", "url": "https://theaizawlpost.org/premier-league-award-sem-turah-haaland-langsar/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_1.2.25", "original_text": "Premier League award sem turah Haaland langsar Season kal lai Premier League-a goal khung hnem ber ni mek Manchester City striker Erling Haaland chu a zawna a vawihnihna atan Premier League player of the season ni thei dinhmunah dingin, he award dawng thei tura thlanchhuah (nominee) zinga a tel bakah nikuma a dawn tho Premier League young player of the season shortlist zingah a tel zui leh chiah bawk. Kum 23-a upa Norway international hian Premier League player of the season ni thei turin a City team-mate Phil Foden bakah Arsenal midfielder pahnih Martin Odegaard leh Declan Rice, Chelsea forward Cole Palmer, Newcastle striker Alexander Isak, Aston Villa forward Ollie Watkins leh Liverpool defender Virgil van Dijk-te a hmakhalh a ngai dawn a ni. He’ng shortlist tarchhuah mi pariat atang hian mipui leh Premier League panel lamin vote hmangin an duh ber an thlangchhuak dawn a, award dawngtu chu May ni 18 khian puanzar a ni ang. Nikum khan Haaland hian league game 35 khelin goal 36 a khung tling a, player of the season award leh young player award dawngkawp thei hmasaber a ni. Tun season kal laiah hian league game 35 a khelh tawh atangin goal 25 a khawl tling leh tawh a, nikum a pha lo hle chungin a team vawn lai chu a zawna title vawili la tling thei turin beiseina a neihpui mek a ni. Kum 2006-07 leh 2007-08 award dawngtu Manchester United striker hlui Cristiano Ronaldo chiah kha a zawna Premier League player of the season award dawng thei awmchhun tun thlengin a la ni a, Haaland hian nihrualpui thei tak ang maw? Tunhnai mai khan England forward Foden chu Football Writers’ Association lamin footballer of the year atan an thlang a; chu chawimawina dawng thei tur chuan season kal laiah league goal 16 thun tling tawhin, assist vawikua a nei bawk a, Haaland lakah chuan la nau tak a ni! Tunhnai season liamta hnuhnung paliah khan he award hi City player hlirin an la dawng a, Haaland-a hlawhtlinna kan hmuh hma khan Kevin de Bruyne (2019-20 & 2021-22) leh Ruben Dias (2020-21)-te chan a ni. Kumina nominee dang pahnih Odegaard leh Rice hi kum 20 chhunga Arsenal title hmasaber ni thei tur beiseina kal vung mek chhemalhtu pawimawh niin, Norway international Odegaard hian league goal riat bakah assist vawiriat bawk nei tawhin, England player Rice hian West Ham atanga North London club a zawm hnua a season khatna a hman mekah goal kua leh assist vawisarih a nei tling ve tawh bawk. Nikum September thlaa City chhuahsana Chelsea lama insawn ta Palmer hian a club thar tan thawhhlawk bawkin, goal 21 bakah assist vawikua a nei tling tawh a; nominee dang Sweden international Isak hian goal 20 bakah assist vawikhat a nei tling. England player dang Watkins pawhin Villa tan season ropui hmang mekin, goal 19 leh assist tum 12 a ngah tawh a; kum 2018-19 lama he award lo hui ve tawh Netherlands international Van Dijk erawh goal venhim lam buaipuitu niin, goal thun lamah chhuan tur a ni lo a, mahse, season kal laiah hian Liverpool chu Carabao Cup a lakpui fel leh der tawh a ni. Tarlan tak angin, Haaland, Foden, Palmer leh Isak-te hi Premier League young player of the season shortlist zingah Arsenal forward Bukayo Saka leh defender William Saliba, Manchester United midfielder Kobbie Mainoo leh Tottenham defender Destiny Udogie-te nen an awmho. Premier League player of the season shortlist tarchhuah taka lang lo langsar zinga Manchester City midfielder Rodri a tel a, Etihad club hlawhtlinna kal meka an player pawimawh ni chunga a hming lang ve ta lo hian mak tih pawh a hlawh viau reng a ni. Nikum February thla daih tawha Tottenham khelmuala an tlawm hnu khan Spain international Rodri tel tawhna game-ah tun thlengin City hi an la tlawm leh ta lo a, Rodri hoa an an tlawm loh zawn belhkhawm hi game 47 zet a tling tawh! Newcastle winger Anthony Gordon pawh hi lang pha lo langsar zingah telin, season kal laiah top flight game 33 atangin hoal 10 leh assist vawi 10 a nei tling tawh a; club lama a chetthat em avangin England squad-ah pawh telh a ni hial a ni. England striker Dominic Solanke pawhin Bournemouth tan goal 18 leh assist vawithum nei tawhin, Liverpool forward Mohamed Salah pawh hian 2023-24 campaign kal laiah goal 18 leh assist vawi 10 ngawt nei tawh mah se an pahnih hian shortlist-ah an lang pha lo. Vawili ngawt manager of the season award dawng tawh Manchester City boss Pep Guardiola chu tuntum hian nominee zingah tel lehin, Arsenal manager Mikel Arteta, Liverpool head coach Jurgen Klopp, Villa boss Unai Emery leh Bournemouth kaihruaitu Andoni Iraola-te nen nominee an niho.", "summary": "Premier League award sem turah Haaland langsar Season kal lai Premier League-a goal khung hnem ber ni mek Manchester City striker Erling Haaland chu a zawna a vawihnihna atan Premier League player of the season ni thei dinhmunah dingin, he award dawng thei tura thlanchhuah (nominee) zinga a tel bakah nikuma a dawn tho Premier League young player of the season shortlist zingah a tel zui leh chiah bawk. Kum 23-a upa Norway mi hian Premier League player of the season ni thei turin a team mate Phil Foden bakah Arsenal midfielder pahnih Martin Odegaard leh Declan Rice, Chelsea Forward Cole Parmer, New Caltle Striker Alexander Isak, Aston Villa forward Ollie Watkins leh Liverpool defender Virgil van Dijk te a hmakhalh a ngai dawn. Heng mi pariatte hi PL panel lamin vote hmangin an duh ber an thlangchhuak dawn a, May ni 18 ah puanzar a ni ang. Nikum khan Haaland hian game 35 khelin 36 a khung tling a, player of the season leh young player award dawng kawp thei hmasa ber a ni. Tun season ah hian game 35 khel tawhin goal 25 a khung. Critiono Ronaldo chiah hi he award dawng zawn thei a la ni a, Halaand hian a thei ve dawn em? Tun hnaiah Football Writers Association lamin Foden chu footballer of the year atan an thlang a, season kal laiah goal 16 khungin assist 9 a nei a, Haaland lakah chuan a la nep hle. He award hi a zawnin vawili City player ten an dawng. Premier League player of the season shortlist zingah Man City player Rodri a tel lo a, a mak tih a hlawh hle. Nikum February thla daih tawha Tottenham khelmuala an tlawm hnu khan Spain international Rodri tel tawhna game-ah tun thlengin City an la tlawm leh ta lo. Anthony Gordon pawh hi lang pha lo langsar zingah a tel. Dominic Solanke leh Mohames Salah pawh che tha viau mahse an lang pha lo. Vawili lai manager of the season award dawng tawh Man City boss chu tun tumah pawh hian nominee zingah a tel leh a, Arselna manager te, liverpool head coach leh Villa boss Unai Emery leh Bournemoubt kaihruaitu te nen nominee an niho." }, { "summarization_id": "189", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "CMS-a Bharat Scouts & Guides ten Camp an nei Chawngbuangi Memorial School, Serchhip-a Bharat Scouts & Guides te chuan niminpiah atang khan zan khat awh Camp Programme hmangin nimin khan Bawrhsap Paul L. Khuma chuan a hmanpui a ni. CMS Picnic Spot, Serchhip-a CMS Bharat Scouts & Guides ten he hun an hman ah hian niminpiah chawhnu lam khan tuihleuh zirin zan lamah Camp Fire Programme an hmang leh a, nimin zing-ah Hiking neiin hemi hnu hian Tui hleuh zirin hrui suih dan chi hrang hrangte an zirho leh bawk a ni. Hemi hnu hian Special Programme hmang zuiin he hun hi Bawrhsap leh Serchhip District Bharat Scouts and Guides President Paul L. Khuma chuan a hmanpui a, Scouts and Guides Movement chu a din tirh atanga Vawiin thlengin ram leh khawtlang tana mi puitling chherchhuaktu a ni a, he movement hi khawvela NGO hrang hrang zingah a lian ber leh darh zau ber te zinga mi a ni a, chutiang pawl ropuia an tel thei chu an vanneihzia inhre turin Scouts and Guides te a chah a ni. Bawrhsap chuan Scouts and Guides Motto chu ‘Inring renga awm’ (Be prepared) tih a nih angin eng pawh hmachhawn thei turin taksa, rilru leh thlaraua kan inbuatsaih reng a ngai tih a sawi a. Scouts and Guides chuan mahni mihringpui te rawngbawlsak te, mi dangte thiana siam te, tanpui ngaite tanpui te, mi dik leh rinawm ni turte in naupangte a buatsaih a; Vawiin a Scouts leh Guides ni mek te chu an puitlin thlenga an pawl thil tum leh inkaihhruaina te vawng a, nunpui a, khawtlang leh ram tana malsawmna nih tum theuh turin a fuih a ni. Nimin-a he hun hman hi Serchhip District Bharat Scouts and Guides Secretary CVL. Hruaia pawhin hmanpuiin thu a sawi a, Bharat Scouts & Guides-a District Deputy Commissioner leh DIPRO Lalnunmawii pawhin he hun hi a hmanpui bawk a ni.", "summary": "CMS-a Bharat Scouts & Guides ten Camp an nei Chawngbuangi Memorial School, Serchhip-a Bharat Scout & Guides te chuan Camp Programme hmangin Bawrhsap Paul L.Khuma chuan a hman pui. Tuihleuh zir, Camp Fire Programme, Hiking te neiin hrui suih dan chi hrang hrangte pawh an zir a, he mi hnu hian Special programme neiin Bawrhsap chuan a hmanpui a, Khawvela NGO hrang hrang zinga lian ber leh thang chak ber a nih thu sawiin an awmna chu pawl ropui tak a nih thu a sawi. An motto, 'Inrinh renga awm' chu vawng nung a, taksa, rilru leh thlaraua inbuatsaih reng tur te, mahni mihringpui te rawngbawl sak tur tein a chah bawk. Nimin he hun hman hi BSG Secretary pawhin hmanpuiin thu a sawi." }, { "summarization_id": "190", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17506", "file_name": "F_MIZO_SUM_17_20/2/25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan mipuite Covid-19 laka an him theihna tur leh hripui darh zel tur venna turin January 16, 2021 khan ruahmanna thar a siam a; February aṭangin chhun lamah biak-ina inkhawm a theih tawh dawn a, zan lama pawn chhuah phal loh kalpui zel a la ni dawn. Infiamna lamah inelna kalpui theih dan duan a nih bakah sikul naupang lut thei bik tur bithliah an nia, inkaihhruaina hmasa aiin kawng hrang hrangah mipui an zalen hret dawn.Khawpuia zan lama chhuah phal loh dar 8:00 hnu lam tih ṭhin chu dar 8:30 hnu lamah tawlh hret a ni a, Pathianniah lirthei tlan chhuah phal loh a la ni. Hei hian sawisel a hlawh zui leh hle ang tih a rin theih a; nimahsela he inkaihhruaina siamtu lam ngaihtuahna aṭang chuan thil ṭha tak a ni ngei ang.Hripui a la len miau avangin duhthusamah chuan tumah hi chhuak loin inkhung ila, fimkhur takin awm reng ila a ṭha ang; nimahsela ei zawn a ngai a, loh theih loh avangin kan chhuah a ngai. Thawhṭanni aṭanga Inrinni thlengin eizawnna hna kan thawhna hun a awm a, chhun lamah mi tam zawkin ei an zawn avangin chhun lamah chuan inkhuahkhirhna hranpa vak nei loin mipui pawh an zalen. Zan lam erawh ṭul bik thil ni lem loah chuan ina awma pawna lên chhuah loh theih hi thuneitu lam duh dan a ni; mipui harsatna siamsaka khuahkhirh tumna lam aiin mipui himna ngaih pawimawh vang a ni zawk ang.Infiamna (sports) lam pawh hi puipun lian tham buatsaih lo zawnga kalpui a ṭha a, inelna (tournament) kalpui phalsak ni tawh mah se zawm tura an dan siam (SOP) hi a la khirh em em mai a, \"Inelna kalpui an phal tawh alawm,\" tia ke pen nghal mai chi niin a lang lo a; sorkarin mipui kaihhruaina a siam hi ngun taka chhiarin, Mizoram tan chuan zawm harsa tak vek mai a la ni a, hei vang hian sorkar lam pawh a la fimkhur hle tih a thuchhuahah hian a lang.Sorkar tan pawh ngaihtuah thiam harsa khawpin he hripui hian min tibuai a, vawiina ṭha kha naktukah a ṭha tawh lo thei a, inkaihhruaina ṭha tak nia hriatte pawh rei lo teah thlak zung zung a ngai fo a ni. Hei vang hian thuneitu lamin kan zavaia ṭhat tlanna tur a nih beiseia ruahmanna an siamte hi zawm tum ṭheuh ila a ṭha hle ang. Mizoram sorkar chuan mipuite Covid-19 laka an him theihna tur leh hripui darh zel tur venna turin January 16, 2021 khan ruahmanna thar a siam a; February aṭangin chhun lamah biak-ina inkhawm a theih tawh dawn a, zan lama pawn chhuah phal loh kalpui zel a la ni dawn. Infiamna lamah inelna kalpui theih dan duan a nih bakah sikul naupang lut thei bik tur bithliah an nia, inkaihhruaina hmasa aiin kawng hrang hrangah mipui an zalen hret dawn.Khawpuia zan lama chhuah phal loh dar 8:00 hnu lam tih ṭhin chu dar 8:30 hnu lamah tawlh hret a ni a, Pathianniah lirthei tlan chhuah phal loh a la ni. Hei hian sawisel a hlawh zui leh hle ang tih a rin theih a; nimahsela he inkaihhruaina siamtu lam ngaihtuahna aṭang chuan thil ṭha tak a ni ngei ang.Hripui a la len miau avangin duhthusamah chuan tumah hi chhuak loin inkhung ila, fimkhur takin awm reng ila a ṭha ang; nimahsela ei zawn a ngai a, loh theih loh avangin kan chhuah a ngai. Thawhṭanni aṭanga Inrinni thlengin eizawnna hna kan thawhna hun a awm a, chhun lamah mi tam zawkin ei an zawn avangin chhun lamah chuan inkhuahkhirhna hranpa vak nei loin mipui pawh an zalen. Zan lam erawh ṭul bik thil ni lem loah chuan ina awma pawna lên chhuah loh theih hi thuneitu lam duh dan a ni; mipui harsatna siamsaka khuahkhirh tumna lam aiin mipui himna ngaih pawimawh vang a ni zawk ang.Infiamna (sports) lam pawh hi puipun lian tham buatsaih lo zawnga kalpui a ṭha a, inelna (tournament) kalpui phalsak ni tawh mah se zawm tura an dan siam (SOP) hi a la khirh em em mai a, \"Inelna kalpui an phal tawh alawm,\" tia ke pen nghal mai chi niin a lang lo a; sorkarin mipui kaihhruaina a siam hi ngun taka chhiarin, Mizoram tan chuan zawm harsa tak vek mai a la ni a, hei vang hian sorkar lam pawh a la fimkhur hle tih a thuchhuahah hian a lang.Sorkar tan pawh ngaihtuah thiam harsa khawpin he hripui hian min tibuai a, vawiina ṭha kha naktukah a ṭha tawh lo thei a, inkaihhruaina ṭha tak nia hriatte pawh rei lo teah thlak zung zung a ngai fo a ni. Hei vang hian thuneitu lamin kan zavaia ṭhat tlanna tur a nih beiseia ruahmanna an siamte hi zawm tum ṭheuh ila a ṭha hle ang. Mizoram sorkar chuan mipuite Covid-19 laka an him theihna tur leh hripui darh zel tur venna turin January 16, 2021 khan ruahmanna thar a siam a; February aṭangin chhun lamah biak-ina inkhawm a theih tawh dawn a, zan lama pawn chhuah phal loh kalpui zel a la ni dawn. Infiamna lamah inelna kalpui theih dan duan a nih bakah sikul naupang lut thei bik tur bithliah an nia, inkaihhruaina hmasa aiin kawng hrang hrangah mipui an zalen hret dawn. Khawpuia zan lama chhuah phal loh dar 8:00 hnu lam tih ṭhin chu dar 8:30 hnu lamah tawlh hret a ni a, Pathianniah lirthei tlan chhuah phal loh a la ni. Hei hian sawisel a hlawh zui leh hle ang tih a rin theih a; nimahsela he inkaihhruaina siamtu lam ngaihtuahna aṭang chuan thil ṭha tak a ni ngei ang. Hripui a la len miau avangin duhthusamah chuan tumah hi chhuak loin inkhung ila, fimkhur takin awm reng ila a ṭha ang; nimahsela ei zawn a ngai a, loh theih loh avangin kan chhuah a ngai. Thawhṭanni aṭanga Inrinni thlengin eizawnna hna kan thawhna hun a awm a, chhun lamah mi tam zawkin ei an zawn avangin chhun lamah chuan inkhuahkhirhna hranpa vak nei loin mipui pawh an zalen. Zan lam erawh ṭul bik thil ni lem loah chuan ina awma pawna lên chhuah loh theih hi thuneitu lam duh dan a ni; mipui harsatna siamsaka khuahkhirh tumna lam aiin mipui himna ngaih pawimawh vang a ni zawk ang. Infiamna (sports) lam pawh hi puipun lian tham buatsaih lo zawnga kalpui a ṭha a, inelna (tournament) kalpui phalsak ni tawh mah se zawm tura an dan siam (SOP) hi a la khirh em em mai a, \"Inelna kalpui an phal tawh alawm,\" tia ke pen nghal mai chi niin a lang lo a; sorkarin mipui kaihhruaina a siam hi ngun taka chhiarin, Mizoram tan chuan zawm harsa tak vek mai a la ni a, hei vang hian sorkar lam pawh a la fimkhur hle tih a thuchhuahah hian a lang. Sorkar tan pawh ngaihtuah thiam harsa khawpin he hripui hian min tibuai a, vawiina ṭha kha naktukah a ṭha tawh lo thei a, inkaihhruaina ṭha tak nia hriatte pawh rei lo teah thlak zung zung a ngai fo a ni. Hei vang hian thuneitu lamin kan zavaia ṭhat tlanna tur a nih beiseia ruahmanna an siamte hi zawm tum ṭheuh ila a ṭha hle ang.", "summary": "Mizoram Sorkar chuan mipuite Covid-19 laka an him theihna tur leh hripui darh zel tur venna atan ruahmanna thar siamin, February aṭangin chhun lamah biak-ina inkhawm a theih tawh dawn a, zan lama pawn chhuah phalloh dar 8:00 hnu lam tih ṭhin chu dar 8:30 hnu lamah tawlh hret a,Pathianniah lirthei tlan chhuah phalloh la niin, infiamna lamah inelna kalpui theih dan duan a nih bakah sikul naupang lut thei bik tur bithliah an ni a, inkaihhruaina hmasa aiin kawng hrang hrangah mipui an zalen hret dawn. Hripui leng karah ei zawn a ngaih avangin loh theih loha kan chhuah a ngai a, zan lam erawh ṭul bik thil ni lemloah chuan lên chhuahloh theih hi thuneitu lam duh dan a ni a, infiamna(sports) lam pawh puipun lian tham buatsaihlo zawnga kalpui a ṭha a, inelna kalpui an phal tawh avanga zalen ta viaua innagiah a thalo ang. Sorkar tan pawh ngaihtuah thiam harsa khawpin he hripui hian min tibuai a,inkaihhruaina ṭha tak nia hriatte pawh reilo teah thlak zung zung a ngai fo a, hei vang hian thuneitu lamin kan zavaia ṭhat tlanna tur a nih beiseia ruahmanna an siamte hi zawm tum ṭheuh ila a ṭha hle ang." }, { "summarization_id": "191", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22735", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "Darlawn District Demand Committee (DDDC) chuan thuchhuah siamin, district thar pathuma awm tur khuate cabinet meeting-in a tihchian takah, hmar tlangdung khuate Saitual district-a telh an ni lo chu lawmawm an tih thu an tarlang. Darlawn district siam a nih ngei theih nan DDDC-in hma an lak zel tur thu an puang nghal.Darlawn hian hun rei tak chhung district neih hi an lo ngiat tawh a, tun thlengin an la hlawhtling lo. Tun hnaiah sorkarin district-a puan tawh pathum chu tipuitling turin an huam chinte a tifel a, SP leh DC thar an dah fel ta a, district thar pathumin a tak a chang dawn ta.Hetihlai hian Darlawnin hun rei tak chhunga an lo beisei district an la hmu lo a, hetia a lan dan chuan an hmu hnai lo mai thei. Mipui nuai 10 chuang awrh awmna enkawl turin district 11 a awm dâwn ta a, chumi baka district dang siam leh chu thil awlsam tak a ni tawh lo mai thei a, sorkar tan a hranpaa sum dah pawh a harsat tawh hmel.Chutihlaiin kan sorkarin district a pek dan en hi chuan, a area leh a mipui zat lam hi a dah pawimawh ber a ni lo mai thei a, a nawrtu lamin an nawr nat deuh chuan an pe mai ang pawhin a sawi theih ang. Khaw inhnai te te, darkar khat vel lek leka inhlatah district hmunpui a hung ta thluah si a, hemi tehna aṭang hi chuan Darlawn pawh hi district hmu awm an nih lohna a awm bik lo ang.Sorkar hian district thar din turin tehna fel tak - a zau zawng, a mihring cheng zat, district headquarters aṭanga a hlat lam emaw a zam chuangin a lang lo a; Darlawn-in distrist thar mamawhna an sawi hi midangte aiin a nep bik hauh lo a, tehna ṭhenkhatah phei chuan a awm ber ber an nih dan pawh a awm a, District hi an la dil chhuak nge nge lo ang tih a sawi theih loh. Darlawn District Demand Committee (DDDC) chuan thuchhuah siamin, district thar pathuma awm tur khuate cabinet meeting-in a tihchian takah, hmar tlangdung khuate Saitual district-a telh an ni lo chu lawmawm an tih thu an tarlang. Darlawn district siam a nih ngei theih nan DDDC-in hma an lak zel tur thu an puang nghal.Darlawn hian hun rei tak chhung district neih hi an lo ngiat tawh a, tun thlengin an la hlawhtling lo. Tun hnaiah sorkarin district-a puan tawh pathum chu tipuitling turin an huam chinte a tifel a, SP leh DC thar an dah fel ta a, district thar pathumin a tak a chang dawn ta.Hetihlai hian Darlawnin hun rei tak chhunga an lo beisei district an la hmu lo a, hetia a lan dan chuan an hmu hnai lo mai thei. Mipui nuai 10 chuang awrh awmna enkawl turin district 11 a awm dâwn ta a, chumi baka district dang siam leh chu thil awlsam tak a ni tawh lo mai thei a, sorkar tan a hranpaa sum dah pawh a harsat tawh hmel.Chutihlaiin kan sorkarin district a pek dan en hi chuan, a area leh a mipui zat lam hi a dah pawimawh ber a ni lo mai thei a, a nawrtu lamin an nawr nat deuh chuan an pe mai ang pawhin a sawi theih ang. Khaw inhnai te te, darkar khat vel lek leka inhlatah district hmunpui a hung ta thluah si a, hemi tehna aṭang hi chuan Darlawn pawh hi district hmu awm an nih lohna a awm bik lo ang.Sorkar hian district thar din turin tehna fel tak - a zau zawng, a mihring cheng zat, district headquarters aṭanga a hlat lam emaw a zam chuangin a lang lo a; Darlawn-in distrist thar mamawhna an sawi hi midangte aiin a nep bik hauh lo a, tehna ṭhenkhatah phei chuan a awm ber ber an nih dan pawh a awm a, District hi an la dil chhuak nge nge lo ang tih a sawi theih loh. Darlawn District Demand Committee (DDDC) chuan thuchhuah siamin, district thar pathuma awm tur khuate cabinet meeting-in a tihchian takah, hmar tlangdung khuate Saitual district-a telh an ni lo chu lawmawm an tih thu an tarlang. Darlawn district siam a nih ngei theih nan DDDC-in hma an lak zel tur thu an puang nghal. Darlawn hian hun rei tak chhung district neih hi an lo ngiat tawh a, tun thlengin an la hlawhtling lo. Tun hnaiah sorkarin district-a puan tawh pathum chu tipuitling turin an huam chinte a tifel a, SP leh DC thar an dah fel ta a, district thar pathumin a tak a chang dawn ta. Hetihlai hian Darlawnin hun rei tak chhunga an lo beisei district an la hmu lo a, hetia a lan dan chuan an hmu hnai lo mai thei. Mipui nuai 10 chuang awrh awmna enkawl turin district 11 a awm dâwn ta a, chumi baka district dang siam leh chu thil awlsam tak a ni tawh lo mai thei a, sorkar tan a hranpaa sum dah pawh a harsat tawh hmel. Chutihlaiin kan sorkarin district a pek dan en hi chuan, a area leh a mipui zat lam hi a dah pawimawh ber a ni lo mai thei a, a nawrtu lamin an nawr nat deuh chuan an pe mai ang pawhin a sawi theih ang. Khaw inhnai te te, darkar khat vel lek leka inhlatah district hmunpui a hung ta thluah si a, hemi tehna aṭang hi chuan Darlawn pawh hi district hmu awm an nih lohna a awm bik lo ang. Sorkar hian district thar din turin tehna fel tak - a zau zawng, a mihring cheng zat, district headquarters aṭanga a hlat lam emaw a zam chuangin a lang lo a; Darlawn-in distrist thar mamawhna an sawi hi midangte aiin a nep bik hauh lo a, tehna ṭhenkhatah phei chuan a awm ber ber an nih dan pawh a awm a, District hi an la dil chhuak nge nge lo ang tih a sawi theih loh.", "summary": "Darlawn District Demand Committee (DDDC) chuan thuchhuah siamin, district thar pathuma awm tur khuate cabinet meeting-in a tihchian takah, hmar tlangdung khuate Saitual district-a telh an ni lo chu lawmawm an tih thu an tarlang. Darlawn district siam a nih ngei theih nan DDDC-in hma an lak zel tur thu an puang nghal.Darlawn hian hun rei tak chhung district neih hi an lo ngiat tawh a, tun thlengin an la hlawhtling lo. Sorkarin district a puan tawhte chu tipuitling thein an huam chinte a tifel a, SP leh DC thar an dah fel ta. A lan dan chuan Darlawn hian district an hmuh mai hmel tawh lo. Mipui nuai 10 vel enkawl turin district 11 a awm a, district dang siam elh chu a awlsam tawh lo ang. Chutih laiin sorkarin district a pek dan en chuan, a area leh a mipui zat hi a dah pawimawh vak lo, a nawrtu lam nat leh nat loh a ang deuh ber. Khaw inhnai te te, darkar khat vel lek leka inhlatah district a hung ta thluah mai si, hetiang a nih chuan Darlawn pawhin an hmuh theih lohna chhan a awm lo ang. Sorkar hian district thar din turin tenna fel tak a nei lo a, Darlawn pawh hian an la dil chhuak lo ang tih a sawi theih loh." }, { "summarization_id": "192", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/104201", "file_name": "F_MIZO_SUM_9_2/2/25", "original_text": "February 26, 2016 chawhnu lamah Tuichawngchhuah Primary School a kang a, he mi zan dan 11 vel hian police-te'n Mizo Students Union (MSU) hruaitu pakua an man a, a tukah chhuah an ni. MSU thuchhuah chuan, an hruaitute'n Tuichawngchhuaha in pakhat an ṭhiahsak hnuah chawhnu dar 2 velah khua an chhuahsan a, khua an chhuahsan hnu chawhnu dar 3 velah sikul hi a kâng tih an hriat thu leh pawi an tih an tarlang. Hemi tlai la la hian Mizoram Chakma Alliance Against Dis-crimination (MCAAD), Delhi intite'n sikul kang hi MSU tihah puhin thuchhuah an siam a, hei hi media hrang hrangah a darh.Tuichhawng-chhuah thil thleng hi ngun taka ngaihtuah chi a ni a, haw hawa nawr chiam chi niin a lang lo. Tun hnaia Tuichhawngchhuah Primary School kang hi hal ni ngeiin a lang a, a haltu hi finfiahna nei an awm a nih chuan police hnenah hriattira man ngei tur an ni ang a; nimahsela rin thua inpuh ngawtna tur chi niin a lang lo.Thil chhhut ngai deuh mai chu Tuichhawngchhuah hi thingtlang hmun kilkhawr tak a ni a, a nihna takah chuan khua pawh ni loin dan loa mi ṭhenkhat awm khawmna mai a ni. He khuaah hian zirlai hruaitu ṭhenkhat an kal a, zirlai lam thuchhuahin a tarlan danin an haw hnuah Tuichhawngchhuah Primary School kan thu hi an hre ve chiah a ni. Hemi ni tlaiah hian Delhi lama awm daih Chakma pawlin MSU-te thiltiha huaisen taka an puh nghal ngawt thei pawh hi finfiahna an hria a nih loh chuan thu an ngam hle a ni.Thingtlang khaw pilrila chawhnu lama thil thleng, a thlen ni tlaia Delhi lamin an lo hre nghal leh thuchhuah an siam rang lutuk hian ngaih a tiṭha lo a, anmahni lamin awmze nei takin thil an kam lawk emaw tih palh awl tur khawpin an zualko rang a ni. Engpawhnise Tuichhawngchhuah Primary School kangah hian ngaihdan inang lo tak pahnih a awm a, pakhat chu Chakma lamin MSU-te halah an puh a, MSU lamin an haw hnua kang a nih thu an sawi ve thung.Thu inchuh a awm-lai hi chuan haw hawa thil nawr a hun lo a, thuneitu lamin dan hmangin thiam takin chhui zui se a fuh ber ang. Chutihlaiin Joint NGO Co-or-dination Committee chuan Tuichawng-chhuah chu dan loa din a nih avangin ṭhiat thuai turin sorkar an phût a, hengte pawh hi sorkar hian a bawhzui ran a ṭha khawp mai.Khawi hmunah pawh thil thleng a awmin hnam leh hnam, chi leh chi zawnga lak loh a ṭha ber a; tun hnaia Tuichawngchhuaha thil thlengte pawh hi police lamin chhui se, hal a nih ngei chuan a haltu an finfiah hnuah man se, finfiahna awm loa inpuh ringawt erawh thil dik ber a ni lo ang. February 26, 2016 chawhnu lamah Tuichawngchhuah Primary School a kang a, he mi zan dan 11 vel hian police-te'n Mizo Students Union (MSU) hruaitu pakua an man a, a tukah chhuah an ni. MSU thuchhuah chuan, an hruaitute'n Tuichawngchhuaha in pakhat an ṭhiahsak hnuah chawhnu dar 2 velah khua an chhuahsan a, khua an chhuahsan hnu chawhnu dar 3 velah sikul hi a kâng tih an hriat thu leh pawi an tih an tarlang. Hemi tlai la la hian Mizoram Chakma Alliance Against Dis-crimination (MCAAD), Delhi intite'n sikul kang hi MSU tihah puhin thuchhuah an siam a, hei hi media hrang hrangah a darh.Tuichhawng-chhuah thil thleng hi ngun taka ngaihtuah chi a ni a, haw hawa nawr chiam chi niin a lang lo. Tun hnaia Tuichhawngchhuah Primary School kang hi hal ni ngeiin a lang a, a haltu hi finfiahna nei an awm a nih chuan police hnenah hriattira man ngei tur an ni ang a; nimahsela rin thua inpuh ngawtna tur chi niin a lang lo.Thil chhhut ngai deuh mai chu Tuichhawngchhuah hi thingtlang hmun kilkhawr tak a ni a, a nihna takah chuan khua pawh ni loin dan loa mi ṭhenkhat awm khawmna mai a ni. He khuaah hian zirlai hruaitu ṭhenkhat an kal a, zirlai lam thuchhuahin a tarlan danin an haw hnuah Tuichhawngchhuah Primary School kan thu hi an hre ve chiah a ni. Hemi ni tlaiah hian Delhi lama awm daih Chakma pawlin MSU-te thiltiha huaisen taka an puh nghal ngawt thei pawh hi finfiahna an hria a nih loh chuan thu an ngam hle a ni.Thingtlang khaw pilrila chawhnu lama thil thleng, a thlen ni tlaia Delhi lamin an lo hre nghal leh thuchhuah an siam rang lutuk hian ngaih a tiṭha lo a, anmahni lamin awmze nei takin thil an kam lawk emaw tih palh awl tur khawpin an zualko rang a ni. Engpawhnise Tuichhawngchhuah Primary School kangah hian ngaihdan inang lo tak pahnih a awm a, pakhat chu Chakma lamin MSU-te halah an puh a, MSU lamin an haw hnua kang a nih thu an sawi ve thung.Thu inchuh a awm-lai hi chuan haw hawa thil nawr a hun lo a, thuneitu lamin dan hmangin thiam takin chhui zui se a fuh ber ang. Chutihlaiin Joint NGO Co-or-dination Committee chuan Tuichawng-chhuah chu dan loa din a nih avangin ṭhiat thuai turin sorkar an phût a, hengte pawh hi sorkar hian a bawhzui ran a ṭha khawp mai.Khawi hmunah pawh thil thleng a awmin hnam leh hnam, chi leh chi zawnga lak loh a ṭha ber a; tun hnaia Tuichawngchhuaha thil thlengte pawh hi police lamin chhui se, hal a nih ngei chuan a haltu an finfiah hnuah man se, finfiahna awm loa inpuh ringawt erawh thil dik ber a ni lo ang.", "summary": "chawhnu lamah Tuichawngchhuah Primary School a kang a,hemi tlai la la hian Mizoram Chakma Alliance Against Discrimination(MCAAD), Delhi intite'n sikul kang hi MSU tihah puhin thuchhuah an siam a,hemi zan dar 11 vel hian police-te'n Mizo Students Union(MSU) hruaitu pakua an man a,a tukah chhuah lehnghal, MSU thuchhuah chuan, an hruaitute'n Tuichawngchhuaha in pakhat an ṭhiahsak hnuah chawhnu dar 2 velah khua an chhuahsan a, khua an chhuahsan hnu chawhnu dar 3 velah sikul hi a kâng tih an hriat chauh thu an tarlang. Tuichhawngchhuah Primary School kang hi hal ni ngeiin a lang a; mahse,rin thua inpuh ngawtna tur chi niin a langlo. Tuichhawngchhuah hi thingtlang hmun kilkhawr tak niin khua pawh niloin danloa mi ṭhenkhat awm khawmna mai a ni.Thingtlang khaw pilrila chawhnu lama thil thleng, a thlen ni tlaia Delhi lamin an lo hre nghal leh thuchhuah an siam rang lutuk hian ngaih a tiṭhalo a, he School kangah hian ngaihdan inanglo tak pahnih a awm a, pakhat chu Chakma lamin MSU-te halah an puh a, MSU lamin an haw hnua kang a nih thu an sawi ve thung. Chutihlaiin Joint NGO Co-ordination Committee chuan Tuichawngchhuah chu danloa din a nih avangin ṭhiat thuai turin sorkar an phût a, Sorkar pawhin rang takin bawhzui se,hnam leh hnam, chi leh chi zawnga laloin police lamin chhui se, hal a nih ngei chuan a haltu an finfiah hnuah man se, finfiahna awmloa inpuh ringawt erawh thil dik ber a nilo ang." }, { "summarization_id": "193", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6132", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_16", "original_text": "Hotel, hostel leh restaurant endik dawn Mizoram NewsHotel, hostel leh restaurant endik dawn admin 04-Nov-2024 01:22 PM Aizawl Municipal Corporation Board of Councillors Meeting in hma la tura a din, Committee on Regulations of Restaurant, Hotel & Hostel-te chuan an chairman Rosiamngheta hoin vawiin (4.11.2024) hian Aizawl Press Club-ah press conference neiin, Aizawl Khawpui chhunga restaurant, hotel leh hostel-te endikna hun a nei dawn tih an sawi. An sawi danin, November chawlhkar hnihna atangin surprise visit/checking neih thin a ni bawk dawn. Inchinfelna hun atan November, 2024 chhung hun pek an ni anga. Hemi hnulamah hi chuan dan zawm lote chungah dan angin action lak a ni ang. An endik turte :1. AMC hnuaiah Registration an ti em?2. Registration a nung (valid) em?3. License No. dawr neituin langsar takin signboard-ah ziakin emaw tarchhuah tur a ni.4. Eitur siamtute leh Hotel/Hostel siamtute'n Faina leh Thianglimna chungchangah, dan angin hma an la em?5. Bawlhlawh thliar(Waste Segregation) an ti em?6. Heng bakah hian regulation-te an zawm that leh that loh enfel a ni bawk ang.", "summary": "Hotel, hostel leh restaurant endik dawn Aizawl Municipal Corporation Board of Councillors Meeting in hma la tura a dinte chuan an chairman Rosiamngheta hoin press conference an nei a, Aizawl Khawpui chhunga restaurant, hotel leh hostel-te endikna hun a nei dawn tih an sawi. An sawi danin, November chawlhkar hnihna aṭangin surprise visit/cheking neih ṭhin a ni bawk dawn. Inchinfel hun November thleng an siam sak." }, { "summarization_id": "194", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6285", "file_name": "H-42-27/01/2025-Theihtawp_kan_chhuah_zel_dawn.txt.txt", "original_text": "Theihtawp kan chhuah zel dawn - PWD Minister Mizoram NewsTheihtawp kan chhuah zel dawn - PWD Minister admin 18-Nov-2024 04:28 PM ZPM chuan vawiin (18.11.2024) hian an office-ah chhung inkhawm an hmang a, thusawitu PWD Minister Vanlalhlana chuan khaw awm danin a zir chhoh tak avanga kawngpui siamthat hna an thawk thei ta chu lawmawm a tih thu sawiin, 'ZPM Ministry-ah mipuiten rinna an nghah tlat, theihtawp kan chhuah zel dawn,' a ti. Vanlalhlana chuan PWD chu Bristish hunlai atang tawha mipui tana hnathawk turin din, sorkar department upa tawh tak a nih thu sawiin, 'District Council hunah khan SDO enkawlna hnuaiah awmin office neiin mumal takin a lo kal tawh a, UT kan nih khan Executive Engineer enkawlna hnuaiah awm lehin, state kan nih hnuah Chief Engineer neiin, tunah phei chuan Engineer in Chief enkawlna hnuaiah kan ram hmasawnna hna pawimawh tak tak thawkin PWD hi a kal mek a ni,' tiin kawng siam leh enkawl bakah sorkar in sak leh enkawl chu PWD hnapui ber a nih thu a sawi. PWD Minister chuan Mizoramah kawngpui kms. 7723.18 a awm mek tih sawiin, 'Chung zingah chuan kms. 605 hi National Highway niin, State Highway kms. 371. Mizorama black top kawng kan neih zawng zawng hi kms. 6,706 a ni a, black top loh hi kms. 1,106 a la awm. Tin Mizoramah hian lei (bridge) 123 kan nei mek a, Tlawng lei dawh mek pawh technology thar hmanga uluk taka siam a ni a, India rama a vawi khatna tur a nih avangin engineer-te pawhin an ngaihven hle. Mizorama kawngpui kan neihte hi PWD enkawl vek a ni lova, NHIDCL leh BRO ten hmun tam taka kan kawngte hi an enkawl avangin kawngchhia siam that kawngah an che muang thin hle a, mipuiten harsatna an tawh thin avangin PWD hi a chet chhuah angai leh fo thin a ni,' a to. Cyclone Remal vangin lei min a tam hle a, chu chuan hmun 576 ah kan kawngpuite hnawhin mipui tan harsatna a siam tih sawiin Vanlalhlana chuan,'Kum dang zawng aia fur a nat avangin sorkar chuan theihtawp chhuah mah ila khaw awm danin a zir loh avangin chak takin hma kan la thei lo a ni. Chutichung chuan kan theih ang angin hmun hrang hranga kawng chhiahte a theih anga thawm that a ni,' tiin theihtawp an chhuahna hai derin eptu party-ten nasa takin politics a inbeih nan an hmang tih a sawi. PWD Minister chuan, khaw tha pe thei bik lote'n kawng tha pek an phut tih sawiin, 'Amaherawh chu mipuiten min hrethiam hlein ka hria a, lawmthu ka sawi a ni. Tunah chuan khaw awm danin a zir chhoh tak avangin chak zawkin kawng siam hna kan thawk thei ta a, tunhma chuan ‘kawng hmangin sum an siam’ tih tawngkamte kan hre thin a, kalphung thar mipui sorkar hnuaiah chuan sorkar sum dik taka hmangin kawng siam that hna kan thawk mek a ni. Heti chung hian eptu party lam chuan phunnawina leh sawisel tur an la rawn zawng zel a, nimahsela mipuite hian ZPM Ministry-ah rinna an la nghat nghet hle a, keini pawhin theih tawp kan chhuah zel dawn ni,' a ti.", "summary": "Ni 18.11.2024 khan ZPM chuan chhung inkhawm an hmang a.PWD minister Vanlalhlana chuan PWD chu British hun lai atang tawha mipui tana hnathawk tura din, sawrkar department upa tawh tak a nih thu sawiin,kawng siam leh enkawl bakah sawrkar in sak leh enkawl chu PWD hnapui ber a nih thu a sawi.Mizorama kawngpui kan neihte hi PWD enkawl vek a ni loa, NHIDCL leh BRO ten hmun tam taka kan kawngte hi an enkawl avangin duh aiin an che muang thin a,PWD a chet chhuah a ngai leh thin niin a sawi.PWD Minister chuan,\"tun hma chuan 'kawng hmangin sum an siam' tih tawngkam hi kan hre thin a,kalphung thar mipui sawrkar hnuaiah chuan sawrkar sum dik tak hmangin kawng siam that hna kan thawk mek a ni\", tiin, kawngpui siam that hna an thawk thei ta chu a lawmawm a tih thu a sawi." }, { "summarization_id": "195", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/04/covid-19-positive-140-hmuhchhuah-belh.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_22.2.25", "original_text": "Aizawl | April 30, 2021:Nimin khan Mizoram-ah  COVID-19 positive 140 hmuhchhuah belh an ni a, tukin khan hri pui vangin putar pakhat a boral a, nimin khan hri vei enkawl dam tawh mi 90 in enkawlna hmun an chhuahsan a ni.Nimina hri vei hmuhchhuah belh te hi ZMC RT-PCR atangin 52, TrueNAT atangin 2 leh Rapid Antigen test hmanga hmuhchhuah 86 te an ni.Tun dinhmun-ah Mizoram a hri vei hmuhchhuah tawh zawng zawng hi mi 6019 niin, dam tawh hi mi 4882  an ni a, enkawl lai mi 1123 awmin, nunna chan hi mi 14 an ni thung.Hri vei hmuhchhuah tawh zing-ah hian Mipa 4142 niin, Hmeichhia hi 1867 an ni.Aizawl district-ah hri vei enkawl lai tam berin mi 843 an ni a, Serchhip-ah 83, Lawngtlai district-ah 63, Mamit-ah 50, Kolasib district-ah 47, Lunglei district -ah 16 an ni a,   Champhai-ah 9 awmin,  Khawzawl 5, Saitual-ah 4, Siaha-ah 2 leh Hnahthial-ah 1 te an awm a ni.ZMC RT-PCR positive:➡️Lengpui (9): Mipa kum 29-49 inkar, BSF, state pawn atanga lo kal, quarantine lai➡️Chhinga Veng (2) : Hmeichhia kum 40 & 71, positive contact, home quarantine lai➡️Bethlehem (2): Mipa kum 7 & Hmeichhia kum 15,  positive contact, home quarantine lai➡️Republic Vengthlang (1): Hmeichhia kum 22, positive contact, home quarantine lai➡️Tuikual South (1) : Mipa kum 51, positive contact, home quarantine lai➡️Zarkawt (3): Mipa 1 (kum 34) leh Hmeichhia 2 (kum 32 & 27), Positive contact, home quarantine lai➡️Dawrpui (10) : Mipa 3 (kum 25-41) leh Hmeichhia 7 (kum 6-30), Positive contact, home quarantine lai➡️Armed Veng (4) : Mipa 2 (kum 5 & 43) leh Hmeichhia 2 (kum 35 & 39),Positive contact, home quarantine lai➡️Venghnuai (1) : Mipa kum 5, positive contact, home quarantine lai➡️Kulikawn (1) : Hmeichhia kum 30, positive contact, home quarantine lai➡️Dinthar (3) : Hmeichhia vek kum 15-28 an ni a. Kum 28 mi hi tunhnaia Karnataka atanga lo haw niin midang pahnih hi positive contact atanga hri kai an ni.Serchhip district(15)➡️Thenzawl (15) : Mipa kum 20-60, Thenzawla Horticulture College sak hna thawk tura Assam atanga lo kal, Quarantine Facility a khunghran lai mek, symptom nei lo vek an ni.TrueNAT positive:Lunglei district (2)➡️ Ramthar, Lunglei (1) : Mipa kum 25 mi, tunhnaia Silchar atanga lo haw, symptom nei lo a ni.➡️Border Security Force (1) : Mipa kum 52, 199 Bn BSF, Zotlang, Lunglei ami a ni a. Uttar Pradesh atanga lo kal, symptom nei lo a ni.Rapid Antigen Test Positive:Aizawl district (63):Lengpui Airport Screening Point-a hmuhchhuahte (26)➡️Delhi (16) :🔹Hmeichhia kum 24, Bawngkawna cheng, symptom nei lo🔹Hmeichhia kum 23, Bungkawn Dam Venga cheng, symptom nei lo.🔹Mipa kum 59, Luangmual, Aizawla cheng, symptom nei.🔹Hmeichhia kum 24, Tuikuala cheng, symptom nei lo.🔹 Hmeichhia kum 24, Dinthar, Aizawla cheng, symptom nei lo.🔹Mipa kum 40, Ngopa khua, symptom nei lo.🔹Mipa kum 19, Ramhlun Veng, Aizawl, symptom nei.🔹Hmeichhia kum 63, Hualngohmuna cheng, symptom nei lo.🔹Mipa kum 15, Bethlehem Vengthlanga cheng, symptom nei lo.🔹Hmeichhia kum 17, Kulikawna cheng, symptom nei lo.🔹Hmeichhia kum 24, Siaha khua, symptom nei lo.🔹Hmeichhia kum 18, Champhai Bethel Veng, symptom nei.🔹Hmeichhia kum 18, Zotlang, Aizawla cheng, symptom nei.🔹Hmeichhia kum 18, Zarkawta cheng, symptom nei.🔹Mipa kum 25, Nursery Venga cheng, symptom nei.🔹Mipa kum 46, BSF sipai, Lunglei Camp-a kal tur, symptom nei lo.➡️ Guwahati (6) :🔹Mipa 2 (kum 3 & 40) leh Hmeichhia 2 (kum 10 & 35), chhungkaw khat, Hunthar Venga cheng, symptom nei 3 an awm.🔹Mipa kum 18 & 22, Siaha khua, symptom nei lo ve ve.➡️ Bangalore (3) :🔹Mipa kum 18 leh Hmeichhia kum 20 mi, Lunglei khua ve ve, symptom nei lo ve ve.🔹Mipa kum 32, BSF sipai, Durtlang Camp-a kal tur, symptom nei lo.➡️ Bhopal (1) :🔹Mipa kum 25, BSF sipai, Serchhip Dawngzawl Camp-a kal tur, symptom nei lo.Aizawl district chhung hmun hrang hranga hmuhchhuahte (37)➡️Kulikawn (1) : Mipa kum 45 mi, frontline worker, symptom nei➡️Lengpui (2) : Hmeichhia kum 27 & 37, frontline workers, Symptom nei➡️Zotlang (1) : Mipa kum 36, symptom neih vanga sample test, hri kaina chhui mek➡️Chanmari (5) : Mipa 3 leh Hmeichhia 2, kum 3-47. Mipa kum 47 mi hi symptom a neih vanga sample test niin, midang zawng hi positive contact, symptom nei an ni➡️Central Jail Veng (1) : Mipa kum 28, symptom neih vanga sample test, hri kaina chhui mek➡️Tuikual South (1) : Hmeichhia kum 9, symptom neih vanga sample test, hri a kaina chhui mek a ni.➡️Dawrpui Vengthar (2) : Hmeichhia kum 2 & 34, nufa an ni a. Symptom neih vanga sample test niin, hri kaina chhui mek➡️Mission Veng (1) : Hmeichhia kum 29, symptom neih vanga sample test, hri kaina chhui mek➡️ITI Veng (1) : Hmeichhia kum 15 mi, symptom a neih vanga sample test niin, hri a kaina chhui mek➡️Tuithiang (4) : Mipa 2 leh Hmeichhia 2, kum 15- 46, Symptom neih vanga sample test➡️Hlimen (2) : Mipa kum 45 & Hmeichhia kum 47, Positive contact, symptom nei➡️Zarkawt (1) : Mipa kum 33, Symptom neih vanga sample test➡️Electric Veng (1): Mipa kum 28, symptom neih vanga sample test➡️Ramhlun South (3): Mipa kum 42, Hmeichhia kum 10 & 35, Symptom an neih vanga sample test➡️Bawngkawn Brigade (1): Hmeichhia kum 50, Symptom neih vanga sample test➡️Bawngkawn Venglai (1) : Hmeichhia kum 28, Symptom neih vanga sample test➡️Ramhlun North (3) : Mipa kum 3, 9 & 19, Positive contact, symptom nei➡️Bethlehem Vengthlang (3) : Hmeichhia kum 32- 54, Positive contact, symptom nei➡️College Veng (3) : Hmeichhia vek kum 2-23, Positive contact, symptom neiLunglei district (1)➡️ Theiriat (1) : Hmeichhia kum 28 mi a ni a, hri a kaina chhui mek niin, symptom a nei lo.Kolasib district (12)➡️ Vairengte Screening Point (10):🔹Guwahati atanga lo haw hmeichhia 2 (kum 20 & 24), Vaivakawn & Salem Veng, Aizawla cheng🔹Shillong atanga lo haw hmeichhia kum 22, Vaivakawna cheng🔹Sichar atanga lo haw mipa kum 21, Bairabi a cheng🔹Kolkata atanga lo haw mipa 4 (kum 20,-45), College Veng (Aizawl), Salem (Lunglei), Marpara leh Arunachal Pradesh a cheng🔹Dhubri, Assam atanga lo kal mipa kum 37🔹Hmeichhia kum 12, Vairengte khua➡️Phaisen Screening Point (1) : Mipa kum 29 mi,  Vishakapatnam atanga lo kal➡️Venglai, Kolasib (1) : Mipa kum 53 mi, Vellore atanga lo hawLawngtlai district (7)➡️Liapha (3): Mipa 3 (kum 21-29), Positive contact➡️AOC Veng, Lawngtlai (2) : Mipa kum 69, Hmeichhia kum 30, positive contact, Hmeichhia hian symptom a nei a ni.➡️Kamalanagar-III (1) : Hmeichhia kum 38, Shillong atanga lo haw➡️Kamalanagar-IV (1) : Hmeichhia kum 23, Guwahati atanga lo hawSerchhip district (3)➡️ PTS, Thenzawl (3) : Mipa vek kum 36, 54 & 57 an ni a. Police Training School, Thenzawl ami, West Bengal election duty a kal lo haw niin, an rawn thlen hlima RAgT negative,➡️Sample test zat: 2937Positive rate: 4.76%", "summary": "Nimin khan Mizoram-ah COVID-19 positive 140 hmuhchhuah belh an ni. Hri vei enkawl dam tawh mi 90 in enkawlna hmun an chhuahsan a ni. Tun dinhmuhah hri vei hmuh chhuah tawh zawng zawng hi 6019 niin, dam tawh mi 4882 an ni a, enkawl lai mi 1123 an awm a, nunna chan tawh mi 14 an awm. Hri vei hmuh chhuahah mipa 4142 awmin, Hmeichhia 1867 an awm. Aizawl ah hri vei enkawl tam berin 843 an ni a, Serchhip 83, Lawngtlai 63, Mamit 50, Kolosib 47, Lunglei 16, Champhai 9, Khawzawl 5, Saitual leh Siaha 2 leh hnathialah 1 an awm a ni." }, { "summarization_id": "196", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_13_summarization", "original_text": "Chhawmdawlna hlan Mizoram Legislative Assembly Speaker Lalbiakzama chuan Chalfilh Bial chhunga Cyclone Remal avanga chhiatna tuartute hnenah nimin khan chhawmdawlna a hlan a, Speaker Office-a he hun hman ah hian khaw pasarih - Khawlian, Suangpuilawn, Hmunnghak, Sesawng, CTI, Phullen leh Tualbung-a Cyclone Remal in chhiatna a thlen kaihhnawiha an chenna In rauhsan mi 78 te hnenah chhawmdawlna ‘Hygiene Pack’ a hlan a, Hygiene Pack-ah hian nitin mamawh tlachawp chi 7 dahkhawm niin Formosa Foundation kaltlanga hlan a ni.", "summary": "Mizoram Legislative Assembly Speaker Lalbiakzama chuan Chalfilh Bial chhunga Cyclone Remal avanga chhiatna tuartu khaw pasarih - Khawlian, Suangpuilawn, Hmunnghak, Sesawng, CTI, Phullen leh Tualbung hnenah chhawmdawlna Formosa Foundation kaltlangin a hlan. chhawmdawlna ‘Hygiene Pack -ah hian nitin mamawh tlachawp chi 7 dahkhawm a ni." }, { "summarization_id": "197", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/61445", "file_name": "SMizo_4_13-02", "original_text": "Bilkhawthlir MSU hruaitute chuan NABARD sum puk hmanga an khuaa sikul chei ṭhat pahnih chu a hna hralh chhawn ve ve a nih thu leh a nih ang tura chei a ni lo tih an puang a, hna hmutu leh an hralh chhawn dante chiang takin an tarlang.Mizoramah hian ualau taka eiruk a awm a nih ngai chuan contract lei leh hralh chhawn hi eirukna langsar ber pakhat a ni ang a, heti taka kan rama hmasawnna ruhrel tur kan sawp chhe zo hi a pawi hle a ni. Sorkarna vawnfung chelhtu chu tu pawh ni se, an sorkar hun chhungin an party mi leh sate 'duhsakna remchang' tiin contract hna an sem ṭhin a, hei hi kan ram ṭhanmawhbawk pakhat a ni.Party mi leh sa induhsak hi chu thil thleng fo a ni ang a, chutihlaiin a awm chin thliar a nih loh chuan kan hna pawimawh zawng zawng deuhthawa man ṭang eitu an tam ta lutuk hi a zia lo hle a ni. State ṭhenawm hmun ṭhenkhatah 'corruption hi an kalphungah a bet tlat tawh a' kan tih ang kha kan ni zo ta emaw tih turin kan conrtact hnathawh dan te pawh hi a awm ta a, chu chu kan ram hruaitute hian an pawi ti lo a ang ta hial zawk a ni.NABARD sum hmanga sikul thuam ṭhatna pawisa hi a puka kan puk, sorkarin a la rulh leh tur a ni. Chutihlaia party mite duhsakna remchang ang mai a chang ta leh, khaw tinah an hnathawh a phuailuai ta lutuk hi a zialo a, School Education Minister khan a sa ṭha lote chu an bill hrensak an nih tur te kha a sawi a, amah pawhin sak ṭhat loh hi a pawm niin a lang thei.Engpawhnise kan ram hmasawnna tura pawisa lo kal hi thawk ve lo chuan lo pawt pêng tawh lo se, sum riral tam lutuk hi kan tuar mek a nih hi. Bilkhawthlir MSU hruaitute chuan NABARD sum puk hmanga an khuaa sikul chei ṭhat pahnih chu a hna hralh chhawn ve ve a nih thu leh a nih ang tura chei a ni lo tih an puang a, hna hmutu leh an hralh chhawn dante chiang takin an tarlang.Mizoramah hian ualau taka eiruk a awm a nih ngai chuan contract lei leh hralh chhawn hi eirukna langsar ber pakhat a ni ang a, heti taka kan rama hmasawnna ruhrel tur kan sawp chhe zo hi a pawi hle a ni. Sorkarna vawnfung chelhtu chu tu pawh ni se, an sorkar hun chhungin an party mi leh sate 'duhsakna remchang' tiin contract hna an sem ṭhin a, hei hi kan ram ṭhanmawhbawk pakhat a ni.Party mi leh sa induhsak hi chu thil thleng fo a ni ang a, chutihlaiin a awm chin thliar a nih loh chuan kan hna pawimawh zawng zawng deuhthawa man ṭang eitu an tam ta lutuk hi a zia lo hle a ni. State ṭhenawm hmun ṭhenkhatah 'corruption hi an kalphungah a bet tlat tawh a' kan tih ang kha kan ni zo ta emaw tih turin kan conrtact hnathawh dan te pawh hi a awm ta a, chu chu kan ram hruaitute hian an pawi ti lo a ang ta hial zawk a ni.NABARD sum hmanga sikul thuam ṭhatna pawisa hi a puka kan puk, sorkarin a la rulh leh tur a ni. Chutihlaia party mite duhsakna remchang ang mai a chang ta leh, khaw tinah an hnathawh a phuailuai ta lutuk hi a zialo a, School Education Minister khan a sa ṭha lote chu an bill hrensak an nih tur te kha a sawi a, amah pawhin sak ṭhat loh hi a pawm niin a lang thei.Engpawhnise kan ram hmasawnna tura pawisa lo kal hi thawk ve lo chuan lo pawt pêng tawh lo se, sum riral tam lutuk hi kan tuar mek a nih hi.", "summary": "Bilkhawhtlir MSU hruaiute chuan NABARD sum puk hmanga an khuaa sikul chei that pahnih chu a hna hralh chhawn ve ve a nih thu leh a nih ang tura chei ani lo tih a puang a, hna hmutu leh an hralh chhawn dante chiang takin an tarlang. Sawrkarna siam party te hian in duhsakna atan an party mi leh sa te hnenah contract hi an sem thin a, chu chu an hralh chhawng leh a, contract lei leh hralh hi eirukna langsar ber pakhat kan ram hmasawntu daltu lian ber a ni. NABARD sum hmang a sikul chei that te chu anih tur ang a chei anih loh bak ah an hna a phuailuai lutuk chu Minister-in a sa thalo te bill a hrensak dawn thu a sawi. Kan ram hmasawnna tur a pawisa lo lut te hi thawk velo chuan lo pawt peng tawh lo se, sum riral tam lutuk hi kan tuar mek a ni." }, { "summarization_id": "198", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/117928", "file_name": "F_MIZO_SUM_20_3/2/25", "original_text": "Supply kudam aṭanga buhfai quintal 150 hralh rua puh, Kolasib DCSO hlui chu sorkarin a hna aṭangin a ban.Mizorama thil thleng khat tak chu sorkar hnathawkte an hna aṭanga ban hi a ni a, sorkar officer pakhat chu buhfai a hralh ru ngei a ni tih fianfiah a nih avanga thubuai kal zelah a hna aṭanga ban a ni. He thil ang hi Mizoramah chuan a thleng ngai zen zen lo a, hei hian sorkar thil eiruk chingte eituk hlauhawmzia zirtir thei se a ṭha ngawt mai.Kawng lehlama ngaihtuah erawh chuan DCSO hi a vanduai bik niin a ngaih theih a, a thiltih hi ṭha lo hle mah se ani aia sorkar thil eiru nasa zawk, man chhuah ve si loh tam tak an awm ngei ang. Kan officer 'fing' chin hi chuan man chhuah harsa takin thil an kalpui thiam a, sorkar sum leh theihna hmangin anmahni sum tur an siam a, an tihsualna lai leh an tisual lai tak hmuh tur a awm ṭhin si loh avangin man lohin an chhuak leh mai ṭhin.Sorkar hi eirukna do ngam lo leh eirute pawh hre renga hrem ngam loa puh ṭhin a ni a, tuna buhfai hralh rutu ban a ni hial hian sorkar hi eiruk do kawngah a huaisen ta hle niin a lantir ang nge, sorkar nunrawng tak angin kan chhuah zawk ang? Mizote hi dan anga rorelna pawh hmachhawn ngam loa, thil tisualtu ngaidam duh zel mai kan ni a, \"midangte pawh an ban chuang lo,\" tia sorkar rorelna lam dem lêt hlauh pawh an awm nawk ngei ang.A pawimawh ber erawh chu sorkar hian eiruk hi a do duh a, a do ngam tak tak a nih chuan tuna mi hi a bul ṭanna ang lekah ngai rawh se. Mi fing ber tan lo pawha awlsam taka hmuh theih khawpa uchuak taka eiru sorkar officer tam takte hi chhui chiang ngam se, buhfai quintal 150 hralh hi banna tling a nih chuan Mizoram sorkara officer dang ban tawk thei tur tam tak an awm ngei ang. Supply kudam aṭanga buhfai quintal 150 hralh rua puh, Kolasib DCSO hlui chu sorkarin a hna aṭangin a ban.Mizorama thil thleng khat tak chu sorkar hnathawkte an hna aṭanga ban hi a ni a, sorkar officer pakhat chu buhfai a hralh ru ngei a ni tih fianfiah a nih avanga thubuai kal zelah a hna aṭanga ban a ni. He thil ang hi Mizoramah chuan a thleng ngai zen zen lo a, hei hian sorkar thil eiruk chingte eituk hlauhawmzia zirtir thei se a ṭha ngawt mai.Kawng lehlama ngaihtuah erawh chuan DCSO hi a vanduai bik niin a ngaih theih a, a thiltih hi ṭha lo hle mah se ani aia sorkar thil eiru nasa zawk, man chhuah ve si loh tam tak an awm ngei ang. Kan officer 'fing' chin hi chuan man chhuah harsa takin thil an kalpui thiam a, sorkar sum leh theihna hmangin anmahni sum tur an siam a, an tihsualna lai leh an tisual lai tak hmuh tur a awm ṭhin si loh avangin man lohin an chhuak leh mai ṭhin.Sorkar hi eirukna do ngam lo leh eirute pawh hre renga hrem ngam loa puh ṭhin a ni a, tuna buhfai hralh rutu ban a ni hial hian sorkar hi eiruk do kawngah a huaisen ta hle niin a lantir ang nge, sorkar nunrawng tak angin kan chhuah zawk ang? Mizote hi dan anga rorelna pawh hmachhawn ngam loa, thil tisualtu ngaidam duh zel mai kan ni a, \"midangte pawh an ban chuang lo,\" tia sorkar rorelna lam dem lêt hlauh pawh an awm nawk ngei ang.A pawimawh ber erawh chu sorkar hian eiruk hi a do duh a, a do ngam tak tak a nih chuan tuna mi hi a bul ṭanna ang lekah ngai rawh se. Mi fing ber tan lo pawha awlsam taka hmuh theih khawpa uchuak taka eiru sorkar officer tam takte hi chhui chiang ngam se, buhfai quintal 150 hralh hi banna tling a nih chuan Mizoram sorkara officer dang ban tawk thei tur tam tak an awm ngei ang.", "summary": "Supply kudam aṭanga buhfai quintal 150 hralh rua puh, Kolasib DCSO hlui chu sorkarin a hna aṭangin a ban.He thil ang hi Mizoramah chuan a thleng khat hle, hei hian sorkar thil eiruk chingte eituk hlauhawmzia zirtir thei se, kawng lehlama ngaihtuah erawh chuan DCSO aia Sorkar thil eiru nasa zawk, man chhuah ve siloh tam tak an awm ngei ang, kan officer thenkhat hi chuan man chhuah harsa takin thil an kalpui thiam a,an tihsualna lai tak hmuh tur a awm ṭhinloh avangin manlohin an chhuak leh mai ṭhin. Mizote hi dan anga rorelna pawh hmachhawn ngamloa, thil tisualtu ngaidam duh zel mai kan ni a,a pawimawh ber chu Sorkar hian eiruk hi a do duh a, a do ngam tak tak a nih chuan tuna mi hi a bul ṭanna ang lekah ngai se, uchuak taka eiru sorkar officer tam takte hi chhui chiang ngam se, buhfai quintal 150 hralh hi banna tling a nih chuan Mizoram sorkara officer dang ban tawk thei tur tam tak an awm ngei ang." }, { "summarization_id": "199", "url": "https://zothlifim.com/editorial/2022/06/editorial-ruihhlo-do-turin-ruahmanna-fel-leh-tha-tak-duang-lawk-ang", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.2.25", "original_text": "Tunhnai chhoah Mizoramah ruihhlo (Heroin) a hluar hle a, kan ṭhalai tam takin an chhiatpui mek a, a ti thar zingah naupang te te an awm mek niin sawi a ni bawk a, hei hi sawrkar pawhin ngai mawhin, niminpiaha State Working Committee on Ruihhlo Do ṭhukhawm chuan State level bakah District tinah District Working Committee on Ruihhlo Do din nise tiin a rel a, hei bakah hian khua leh veng tinah Village Level Task Force din ni se an ti bawk a ni. Ruihhlo (heroin)-in heti tak maia kan ram min luhchilh hi kan ram leh hnam hma lam hun atan hian thil pawi tak a ni a, tuna kan dinhmunah phei chuan Excise & Narcotics Department leh Police-ten ruihhlo an man thu hriat tur a awm chho mawlh mawlh a, heng ruihhlo an mante hi Mizoram chhunga vawrh tur mai bakah state pawna kaltlangpui turte pawh a awm a, ruihhlo rawn tawlh luh hi man chhuah aiin man chhuah loh hi a tam fe zawka ngaih a ni lehnghal a ni. Ruihhlo hian kan ṭhalai, lehkha zir rual leh hnathawk thei rual tam tak nun a tichhe mek a, kan ṭhalai zingah ruihhlo vanga zirna chhunzawm hlei thei lo, hnathawk thei lo, nupui pasal pawh nei hlei thei lo tam tak an awm mek a, chhungkaw tam takin an chhiatpuiin, an tlakran phah a, khawtlang a ralṭi a, tun ang renga kan kal chho a nih chuan kan hnam hian a la tuar nasa dawn hle niin a lang. Hetiang a nih avang hian kan rama ruihhlo tirem tura sawrkarin hmalak a tumnaah mipuiten kan theihtawpa kan thlawp ṭul takzet a, chutihrualin, kan ṭhalai zingah ruihhlo ngai tam tak kan nei mek a, state level, district level leh village level-a ruihhlo do tura kan inpuahchah meknaah hian ruihhlo tirêm tura hma kan lak rualin ruihhlo ngaite enkawl leh chhawmdawl kawngah pawh ruahmanna ṭha tak kan duan tel hi ruihhlo kan dona kawnga hlawhtlinna kan neihna tur atana thil ṭul tak a ni tih hriain ruahmanna fel tak kan duan a ngai dawn a ni.", "summary": "Tun hnaiah Heroin Mizoramah a hluar hle a, ṭhalai tam takin an chhiatpui mek a, a tithar zingah naupang te te an awm mek niin sawi a ni bawk. Hei hi sorkar pawhin a ngai mawh hle a, State Working Committee on Ruihhlo Do ṭhukhawm pawhin State level bakah District tina Committee din nise tiin a rel a, khua leh veng tinah Village Level Task Force din ni se an ti bawk. Ruihhlo an man thu hriat tur a awm chho reng a, hetiang a nih chuan kan ram hma lam hun a tan hian a pawi dawn hle a ni. Heng ruihhlo an mante hi Mizoram chhunga vawrh tur mai bakah state pawna kaltlangpui turte pawh a awm. Tin, man chhuah aiin man loh hi a la tam zawk dawn a, hetianga ruihhloin kan ṭhalai nun min tihchhiatsak zel chuankan hnam hian a la tuat nasa dawn hle a ni. Chuvangin sorkar hian theihtawpa hma a lak a ṭul takzet. " }, { "summarization_id": "200", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7296", "file_name": "F_MIZO_SUM _9_10/2/25", "original_text": "Covid-19 avanga sorkar sum indaih loh phuhrûkna tura Mizoram sorkarin a hnathawkte hlawh a pûk dan kal hmang chu Finance department chuan a tifel ta. Thla khata Rs. 40,000 hlawh tling lote chu puksak an ni dawn lo a; hlawh puksak turte hian Rs. 40,000 aia tlem lo hlawh an lak theih dan turin ruahmanna siam a ni.Mizoram sorkar sum dinhmun a ṭha lo ta takzet a, ama hnathawkte hlawh ngei a puk a lo ṭul ta hial mai. Hemi kawngah hian kan state sorkar hi dem leh sawi chhiat tur a ni lo a, hripui lêng avanga khawvel buai tuartu zingah a tel ve a ni mai a; nimahsela mahni hnathawkte hlawh puktu sorkar chet danin a che zui em, tih hi mipuiin an enzui tur chu a nih hmel.Tunah hian sorkarin sum tam tak a senna SEDP Board 14 a awm a, heng board-ah hian hnathawktu a hranpaa lâk vek a ni. Sorkar hnathawk kan mamawh aia tam kan nei tia an sawi khawpa sorkar hnathawk awm tamna state ni chung a, a thawk sate ring zo lo ang maia mi thar lâk hi sum neih loh lai chuan a inhmeh lo hle. Sorkar department hrang hrang awmin a enkawltu minister an awm vek chunga board hranpa siam leh hi sum khawhralna angah a ngaih theih.Sorkar lam chuan hmasawnna tura sorkar ruahmanna kal meka sum hman hi Covid-19 sum nen thil thuhmun ni lo angin sawi mah se, sorkar hnathawk hlawh pawh hi Covid-19 dona tur sum a ni hauh lo a, a ṭulna avangin an pawt zawk mai dâwn a ni. Hei vang hian SEDP Board sum a ni emaw, chumi hnuaia mau chinna tur sum a ni emaw, PAHOSS sum leh construction work thawhna tur contract sum hrang hrangte pawh hi Covid-19 dona atana pawh theih loh a nihna a awm bîk dâwn em ni?Covid-19 dona atana sorkar hnathawkte hlawh liau liau puk/bat ṭhensak an nih tawh chuan, sorkar pawisa dang hmanna hi mipui hian an chhinchhiah ve kauh kauh dâwn a ni. Covid-19 avanga sorkar sum indaih loh phuhrûkna tura Mizoram sorkarin a hnathawkte hlawh a pûk dan kal hmang chu Finance department chuan a tifel ta. Thla khata Rs. 40,000 hlawh tling lote chu puksak an ni dawn lo a; hlawh puksak turte hian Rs. 40,000 aia tlem lo hlawh an lak theih dan turin ruahmanna siam a ni.Mizoram sorkar sum dinhmun a ṭha lo ta takzet a, ama hnathawkte hlawh ngei a puk a lo ṭul ta hial mai. Hemi kawngah hian kan state sorkar hi dem leh sawi chhiat tur a ni lo a, hripui lêng avanga khawvel buai tuartu zingah a tel ve a ni mai a; nimahsela mahni hnathawkte hlawh puktu sorkar chet danin a che zui em, tih hi mipuiin an enzui tur chu a nih hmel.Tunah hian sorkarin sum tam tak a senna SEDP Board 14 a awm a, heng board-ah hian hnathawktu a hranpaa lâk vek a ni. Sorkar hnathawk kan mamawh aia tam kan nei tia an sawi khawpa sorkar hnathawk awm tamna state ni chung a, a thawk sate ring zo lo ang maia mi thar lâk hi sum neih loh lai chuan a inhmeh lo hle. Sorkar department hrang hrang awmin a enkawltu minister an awm vek chunga board hranpa siam leh hi sum khawhralna angah a ngaih theih.Sorkar lam chuan hmasawnna tura sorkar ruahmanna kal meka sum hman hi Covid-19 sum nen thil thuhmun ni lo angin sawi mah se, sorkar hnathawk hlawh pawh hi Covid-19 dona tur sum a ni hauh lo a, a ṭulna avangin an pawt zawk mai dâwn a ni. Hei vang hian SEDP Board sum a ni emaw, chumi hnuaia mau chinna tur sum a ni emaw, PAHOSS sum leh construction work thawhna tur contract sum hrang hrangte pawh hi Covid-19 dona atana pawh theih loh a nihna a awm bîk dâwn em ni?Covid-19 dona atana sorkar hnathawkte hlawh liau liau puk/bat ṭhensak an nih tawh chuan, sorkar pawisa dang hmanna hi mipui hian an chhinchhiah ve kauh kauh dâwn a ni. Covid-19 avanga sorkar sum indaih loh phuhrûkna tura Mizoram sorkarin a hnathawkte hlawh a pûk dan kal hmang chu Finance department chuan a tifel ta. Thla khata Rs. 40,000 hlawh tling lote chu puksak an ni dawn lo a; hlawh puksak turte hian Rs. 40,000 aia tlem lo hlawh an lak theih dan turin ruahmanna siam a ni. Mizoram sorkar sum dinhmun a ṭha lo ta takzet a, ama hnathawkte hlawh ngei a puk a lo ṭul ta hial mai. Hemi kawngah hian kan state sorkar hi dem leh sawi chhiat tur a ni lo a, hripui lêng avanga khawvel buai tuartu zingah a tel ve a ni mai a; nimahsela mahni hnathawkte hlawh puktu sorkar chet danin a che zui em, tih hi mipuiin an enzui tur chu a nih hmel. Tunah hian sorkarin sum tam tak a senna SEDP Board 14 a awm a, heng board-ah hian hnathawktu a hranpaa lâk vek a ni. Sorkar hnathawk kan mamawh aia tam kan nei tia an sawi khawpa sorkar hnathawk awm tamna state ni chung a, a thawk sate ring zo lo ang maia mi thar lâk hi sum neih loh lai chuan a inhmeh lo hle. Sorkar department hrang hrang awmin a enkawltu minister an awm vek chunga board hranpa siam leh hi sum khawhralna angah a ngaih theih. Sorkar lam chuan hmasawnna tura sorkar ruahmanna kal meka sum hman hi Covid-19 sum nen thil thuhmun ni lo angin sawi mah se, sorkar hnathawk hlawh pawh hi Covid-19 dona tur sum a ni hauh lo a, a ṭulna avangin an pawt zawk mai dâwn a ni. Hei vang hian SEDP Board sum a ni emaw, chumi hnuaia mau chinna tur sum a ni emaw, PAHOSS sum leh construction work thawhna tur contract sum hrang hrangte pawh hi Covid-19 dona atana pawh theih loh a nihna a awm bîk dâwn em ni? Covid-19 dona atana sorkar hnathawkte hlawh liau liau puk/bat ṭhensak an nih tawh chuan, sorkar pawisa dang hmanna hi mipui hian an chhinchhiah ve kauh kauh dâwn a ni.", "summary": "Covid-19 avangin Mizoram sorkar sum dinhmun a ṭhalo hle a, Finance Department chuan Sorkar hnathawk thla khata Rs. 40,000 hlawh tlinglote a puksak dawnloh avangin hlawh puksak turte hian Rs. 40,000 aia tlemlo hlawh an lak theih dan turin ruahmanna a siam. Hetih lai hian Sorkarin sum tam tak a senna SEDP Board 14 a awm a, Sorkar hnathawk kan mamawh aia tam awmna state kan ni chung a a thawk sate ring zolo ang maia mi thar lâk hi sum neihloh lai chuan a inhmehlo hle. Sorkar hnathawk hlawh hi Covid-19 dona tur sum a nilo chunga pawh pen a nih laia SEDP Board sum a ni emaw, mau chinna tur sum a ni emaw, PAHOSS sum leh construction work thawhna tur contract sum hrang hrangte Covid-19 dona atana pawh theihloh a nih bîk hi a mak hle. Covid-19 dona atana Sorkar hnathawkte hlawh bat ṭhensak an nih tawh chuan, Sorkar pawisa dang hmanna hi mipui hian an chhinchhiah ve kauh kauh dâwn a ni." }, { "summarization_id": "201", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23018", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Home minister chuan tun hnai khan Serchhip district-a sorkar department hrang hrang hotute DC conference hall-ah a kâwm a, \"Langtlang sorkar, eirukna awm lohna sorkar din kan tum a ni tih hi officer-te rilruah chám reng se ka duh a ni,\" a ti.Mizoramah hian eirukna hi kan sawi ṭhin a, chutihlaiin eiruk avanga man emaw, hna aṭanga ban tawk emaw hi chu an la tlem hle. Eirukna hi kan duh lo tak tak a nih chuan a eiru ngei nia hriat chin hi chu hrem awm tak a ni a, hrem tawk erawh sawi tur an awm mang lo a, a mak hle a ni.Sorkar thar a piang a, bul an la ṭan mek bawk a. An ṭawngkam leh an chezia pawh a la ngaihnawm hle a, hnathawh tak tak an tum niin a lang. Hetihlai hian sorkarah eirukna umbo an tum tak tak a nih chuan a lu lam a fim hmasak a ngai a, chumi hnuah sorkar official lamte hi na zawka an hrek ngam a ṭul ang.Tuna kan kal danah hi chuan kan minister-te pawh hian ṭan la viau bawk mah se, sorkar hnathawkte hnathawh danah hian chin ṭhan ṭha lo tak an nei a, an­mahni phei chuan an eiru angah pawh an inngaih tawh loh khawpin kan kalphung (system) hi a lo dik lo (corrupt) tawh niin a lang.Sorkar thar hian langtlang leh eiruk awm lohna sorkar an siam duh tak tak a nih chuan sorkar hnathawkte vil ngam turin anmahni lam an fihlim hmasak a ngai a, contract leh supply pek chhuah danah dan anga an kal ngam a ngai a, chutiang taka ti ngam minister chu a department-ah danglamna a awm ngei ang tih a rin theih. Home minister chuan tun hnai khan Serchhip district-a sorkar department hrang hrang hotute DC conference hall-ah a kâwm a, \"Langtlang sorkar, eirukna awm lohna sorkar din kan tum a ni tih hi officer-te rilruah chám reng se ka duh a ni,\" a ti.Mizoramah hian eirukna hi kan sawi ṭhin a, chutihlaiin eiruk avanga man emaw, hna aṭanga ban tawk emaw hi chu an la tlem hle. Eirukna hi kan duh lo tak tak a nih chuan a eiru ngei nia hriat chin hi chu hrem awm tak a ni a, hrem tawk erawh sawi tur an awm mang lo a, a mak hle a ni.Sorkar thar a piang a, bul an la ṭan mek bawk a. An ṭawngkam leh an chezia pawh a la ngaihnawm hle a, hnathawh tak tak an tum niin a lang. Hetihlai hian sorkarah eirukna umbo an tum tak tak a nih chuan a lu lam a fim hmasak a ngai a, chumi hnuah sorkar official lamte hi na zawka an hrek ngam a ṭul ang.Tuna kan kal danah hi chuan kan minister-te pawh hian ṭan la viau bawk mah se, sorkar hnathawkte hnathawh danah hian chin ṭhan ṭha lo tak an nei a, an­mahni phei chuan an eiru angah pawh an inngaih tawh loh khawpin kan kalphung (system) hi a lo dik lo (corrupt) tawh niin a lang.Sorkar thar hian langtlang leh eiruk awm lohna sorkar an siam duh tak tak a nih chuan sorkar hnathawkte vil ngam turin anmahni lam an fihlim hmasak a ngai a, contract leh supply pek chhuah danah dan anga an kal ngam a ngai a, chutiang taka ti ngam minister chu a department-ah danglamna a awm ngei ang tih a rin theih. Home minister chuan tun hnai khan Serchhip district-a sorkar department hrang hrang hotute DC conference hall-ah a kâwm a, \"Langtlang sorkar, eirukna awm lohna sorkar din kan tum a ni tih hi officer-te rilruah chám reng se ka duh a ni,\" a ti. Mizoramah hian eirukna hi kan sawi ṭhin a, chutihlaiin eiruk avanga man emaw, hna aṭanga ban tawk emaw hi chu an la tlem hle. Eirukna hi kan duh lo tak tak a nih chuan a eiru ngei nia hriat chin hi chu hrem awm tak a ni a, hrem tawk erawh sawi tur an awm mang lo a, a mak hle a ni. Sorkar thar a piang a, bul an la ṭan mek bawk a. An ṭawngkam leh an chezia pawh a la ngaihnawm hle a, hnathawh tak tak an tum niin a lang. Hetihlai hian sorkarah eirukna umbo an tum tak tak a nih chuan a lu lam a fim hmasak a ngai a, chumi hnuah sorkar official lamte hi na zawka an hrek ngam a ṭul ang. Tuna kan kal danah hi chuan kan minister-te pawh hian ṭan la viau bawk mah se, sorkar hnathawkte hnathawh danah hian chin ṭhan ṭha lo tak an nei a, an­mahni phei chuan an eiru angah pawh an inngaih tawh loh khawpin kan kalphung (system) hi a lo dik lo (corrupt) tawh niin a lang. Sorkar thar hian langtlang leh eiruk awm lohna sorkar an siam duh tak tak a nih chuan sorkar hnathawkte vil ngam turin anmahni lam an fihlim hmasak a ngai a, contract leh supply pek chhuah danah dan anga an kal ngam a ngai a, chutiang taka ti ngam minister chu a department-ah danglamna a awm ngei ang tih a rin theih.", "summary": "Home minister chuan tun hnai khan Serchhip district-a sorkar department hrang hrang hotute DC conference hall-ah a kâwm a, \"Langtlang sorkar, eirukna awm lohna sorkar din kan tum a ni tih hi officer-te rilruah chám reng se ka duh a ni,\" a ti. Mizoramah hian eiruk avanga man emaw hna ban tawk emaw a vang viau a, eirukna hi kan duh lo a nih chuan a eiru ngei nia hriat chuan hi chu hrem awm tak a ni a, hrem tawk erawh sawi tur an tlem a, a mak hle. An tawngkam leh an chezia pawh a ngaihnawm hle hnathawh takntak an tum niin a lang. Sorkaran eitukna umbo an tum tak tak a nih chuan a lu lam an fihlim hmasak a ngai. Tuna kan kal danah chuan minister te pawh hian tan la viau mahse sorkar hnathawkte thawh danah hian dik tawk lo a tam hle. Sorkar hian langtlang sorkar a duh tak tak a nih chuan a hnathawkte a vil that a ngai, anmahni pawh an fihlim a ngai. Contract leh supply pek chhuah danah dan anga an kal ngam a ngai a, chutianga an tingam a nih chuan hmasawnna a awm ngei ang." }, { "summarization_id": "202", "url": "https://www.exploremizoram.com/2025/01/bjp-mizoram-president-in-mi-140-chuang.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_19.2.25", "original_text": "Aizawl | Jan 31, 2025:BJP Mizoram chuan vawiin 31st January 2025 Zirtawpni hian Mamit District Damparengpui khua ah mithar lawmluhna hun hmangin, Damparengpui Community Hall ah hun hman a ni a, Pu A Lalropuia BJP Mamit mandal President in inkhawm akaihruaia, BJPState PresidentVanlalhmuaka  chuan BJP-ah Mithar 149 lawmluhna leh thusawina hun a nei a, BJP MizoramState Core Group MemberDr K Beichhua MLA  in thusawina hun a nei bawk a ni.BJP Mizoram State President Vanlalhmuaka chuan Village Council inthlan kan hnaih leh ta a, PM Scheme kal tlang a insak ṭanpuina mamawh an awm chuan, a mamawh tu dik tak ten an dawn theih nan khawtlanghruaitu te an pawimawh hle a, chung mite chuan insak ṭanpuina an dawn vek theih nan hma kan lak pui dawn a ni a ti.Hmuaka chuan PM Ayushman Bharat, Golden Card kal tlanga damdawiin a inenkawlna senso tur a thlawna hman theih pawh, dik tak leh fel taka kalpui ani anga, PM Schemes hi mi retheite tana hamthatna leh awlsamna ani a, chuvangin heng mai nilo, PM Scheme dang ah te pawh Damparengpui khaw mipuite'n BJP VC candidate palite in thlan tlin vek chuan in dawng vek dawn a ni a ti bawk.Dr. K. Beichhua chuan thusawiin, Ka hna pawimawh tak bansanin, kan ram leh hnam hmasawn nan politics ah ka zuanglut ve a, independent candidate niin bul ka ṭan phawt a, ka tling zo ta lo a, party zawm neiin opposition MLA kan han ni chho a, chumi hnuah Minister kan han ni chho leh a, Kum 2023 khan Cabinet Minister ni tura sawmna pawh lo dawng mah ila, Central Sawrkar BJP ka thlang ta zawk a ni. Harsatna nasa tak paltlang chungin Pathian leh mipui zarah Siaha bialah thlan tlin ka lo ni ta a ni. Tun hmaa Politics-a ka zinkawng ang khan Opposition MLA nih leh phawt hi ka tan Pathian ruat a ni ang, tiin ka pawm thlap a ni.Tuna kan sawrkar hrawn mek te hi kan sawichhiat ngawt hi a thiang lo, an hna thawh dan dik tak hi han thlir ila, chutah chuan judgement kan pe tur a ni. Mipuite hian buhfai, tuialhthei, kawngpui, kuthnathawktute, khawtlang dinhmun te han ngaihtuah ila, sum leh paiah harsatna kan tawh leh tawhloh te kan ngaihtuah chian a ṭul a ni. Tuna kan sawrkar hi kan enchhin mek a, la enchhin zel ang u, kan tih leh tih loh chu mipuite'n kan khawtlang dinhmun kan teh dan aṭangin kan chhut thiam a ṭul a ni. Kan ṭhenawm Tripura ah erawh development a zuanin a zuang mek a, Keini aiin mihring an tam zawk mahse hma an sawn chak zawk tlat a ni. BJP hlauhna state kan ni hi a pawi hle a ni a ti.Dr K Beichhua chuan Damparengpui hall hi siamthat a ngai ve tawh hle a, BJP candidate-te in thlan tlin chuan he Hall sak ṭhatna tur hian cheng nuai 1 pek in ni nghal ang. Chu chu hna kan thawh hmasak tur zinga mi a ni. Mamit District 'Aspirational District' hi Pu Modi-a'n a ngai pawimawh a, Central Minister-te'n vawi tam tak an rawn tlawh che u a. Mamit hi Pu Modi-a hian a ngai pawimawh a, min ngai pawimawhtu hmasawnna kan hmuh ve duhtu party, BJP hi kan hnawl a thiang tawhlo a ni. Tun aia dinhmun ṭha hi Damparengpui khaw mipuite leh Mamit District  te hian kan phu a ni a ti bawk.Inkhawm ah hian J Lalrimawia BJP Mamit District President in lawmthusawina hun hmangin, District hruaitu ten thusawina hun an hmang bawk.• • • • • •Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "BJP Mizoram chuan vawiin 31st January 2025 Zirtawpni hian Mamit District Damparengpui khua ah mithar lawmluhna hun hmangin, BJP President Mamit-in inkhawm akaihruai a, BJP State President chuan BJP-ah Mithar 149 lawmluhna leh thusawina hun a nei a, BJP MizoramState Core Group Member Dr K Beichhua MLA in thusawina hun a nei bawk a ni. BJP President chuan VC inthlan hnai takah PM Scheme kal tlanga insak ṭanpuina mamawh an awm chuan, a mamawhtu dik takten an dawn theih nan khawtlang hruaitute an pawimawh a, chumite puih chu an tum ber a ni a ti. PM Ayushman Bharat, Golden Card kal tlanga damdawiin a inenkawlna senso lam pawh sawiin Scheme dangah te pawh mipuite'n BJP VC candidate an vote tlin vek chuan an dawn tur thu a sawi. Dr.K.Beichhua pawhin a chanchin te sawiin tuna a dinhmun ni thei tura a beihna a sawi a, Central Sawrkar BJP a thlanchhan a sawi. Tin, Hall sak ṭhatna tur hian cheng nuai 1 pek a tiam nghal bawk. Mamit chu Modi a pawhin a ngaih pawimawh thu sawiin tun aia dinhmun ṭhaa awm an phu thu a sawi." }, { "summarization_id": "203", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6294", "file_name": "H-49-27/01/2025-Finance_Commissiona_thlen_tur_sawiho.txt", "original_text": "Finance Commission-a thlen tur sawiho Mizoram NewsFinance Commission-a thlen tur sawiho admin 19-Nov-2024 05:30 PM Vawiin (19.11.2024) hian Chief Minister Lalduhoma, Finance Minister ni bawk hovin 16th Finance Commission hnena thlen tur Mizoram Sorkar rawtna leh ruahmanna CM Conference Hall-ah sawiho a ni. Chief Minister chuan, 'Tun tumah hian 16th Finance Commission hun chhunga state specific grant lam kan sawiho bik dawn. Tun hmaa he specific grant lo kalpui tawh dan ang thoa rawn kal tur a nih hmel avangin sum hmuh beisei a tam thei hmel lo. Department hrang hrangten project in rawn thehluh hi kan thun vek thei dawn lo tih kan hriat a ngai. Kan sum dawn theih tur awm tawka kan ngaih behchhanin kan mamawh zual chauh kan thlan a ngai dawn a ni,' a ti. Finance Commissioner Vanlaldina chuan meeting an koh chhan tlangpui a sawifiah a, 'Vawiinah hian official bik kan inko khawm a ni. Hun remchang hmasa berah kan NGO-te nena inkawmna buatsaih leh kan tum,' tiin an ruahmanna a tarlang. Meeting hian 16th Finance Commission hun chhunga state specific grant hmanga thawh tura department-te project thehluh enho a ni a, project thehluh thenkhat tun tuma la tarlan lohte chu a ranglama enho leh ni se, an ti. Hei bakah hian 16th Finance Commission-ten Mizoram an rawn tlawh huna lo dawnsawn dan tur pawh an sawiho nghal. Finance Commission hi kum nga chhunga sawrkar laipui leh state sawrkar ten tax an insem dan tur bithliahtu atana India danpui Article 280 anga din a ni. 15th Finance Commission huam chin hi a tawp mai tawh dawn a, April 1, 2026 atang khian 16th Finance Commission rawtna anga kal tawh tur a ni.15th Finance Commission hun, kum nga kal ta chhunga Mizoram sum hmuh revenue receipts 42% hi Government of India Grant in Aid atanga dawn a ni a, a dang 42% chu share of tax atanga hmuh niin, a la bang zawng chu own tax revenue 9% leh own non tax revenue atangin 7% te an ni. Government of India Grant in Aid huang (component) atanga kan dawn hi CSS leh Finance Commission grant-te 47% ve ve an ni a, a bang 6% hi kawng dang atanga grant hmuh a ni. 15th Finance Commission-in share of tax-a state share atana a bituk chu 41% a ni.", "summary": "Ni 19.11.2024 khan Chief Minister Lalduhoma, Finance Minister ni bawk hoin 16th Finance Commission hnena thlen tur Mizoram sawrkar rawtna leh ruahmanna bakah,state specific grant chungchang an sawiho.Hei bakah hian 16th Finance Commission-ten Mizoram an rawn tlawh huna lo dawnsawn dan tur pawh an sawiho nghal.Finance Commission hi kum nga chhunga sawrkar laipui leh state sawrkar ten tax an insem dan tur bithliahtu atana India danpui Article 280 anga din a ni.April 1,2026 atangin 16th Finance Comission rawtna anga kal tawh tur a ni bawk." }, { "summarization_id": "204", "url": "https://zothlifim.com/editorial/2021/01/editorial-politician-te-kawih-her-theih-ni-lova-politician-te-khalh-ngiltu-nih-tum-a-hun-tawh/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.2.25", "original_text": "February thlaah Aizawl Municipal Corporation (AMC) inthlan neih a ni dawn a, hemi hnu hian Serchhip bialah MLA by-election neih a ni dawn bawk a, heng inthlanna lo awm tura tlin ngei tumin political party hrang hrangten tunah hian hma an la mek a, campaign pawh an bei ngawrh chho hle a, an thu leh hla leh, an inbeihnate pawh nitin chanchintharah chhiar tur leh ngaihthlak tur a awm chho leh mek a ni. Serchhip bial pawh MLA by-election neihna tur a ni a, tun aṭangin political party hrang hrangte campaign thawm hriat tur a awm chho mek a, campaign pawh an rawn bei ngawrh chho telh telh dawn a ni. Political party-te hian inthlan an hmachhawn hian ṭan an la nasa a, inbeih pawh an inbei nasa thei a, hetianga an inbeihnaah hian politician-te hian mipuite hmin an tum luatah thu dik tawk lo leh thu belhchian dawl chiah lo sawi châng an nei fo niin a lang. Hetianga inthlan dawna political party-te inbeihna karah hian mipuite hian rilru fim tak kan put a ṭul hun tak a ni tih kan hriat a ṭul a, politician tam takin thu dik tawk lo leh thu belhchian dawl lo emaw, sum leh therhlo engemaw hmang mai maia an kawih pên theih tawk leka min hmuh lohna turin, sawrkarin puitlinga a ngaih, vote nei thei tawh chin hi chuan inthlanna kan neih turah ngun taka ngaihtuahna kan sên hi kan mawhphurhna a ni tih hria ila. Tuten emaw thuneihna an chan duh vanga hmanraw thianghlim lem lo hmanga kan rilru an kuai her thei zel a nih chuan kan ram chhiat leh hmasawn loh chhanah mawhphurtu kan ni ve thei tih pawh hi kan hriat a ṭul a, ram tana ṭha leh ṭha lo turte thliar thiam ve thei tura kan hriatna tihzauh kawngah pawh ṭan kan lâk a ṭul takzet a ni. Political party-te chuan lalna chan ngei hi an tum a ni ber a, chumi tur chuan hmanraw hrang hrang an hmang fo a, hetiang karah hian mipuite hian kan ramin hma a sawn chuan a hlawkpuitu tur chu mipuite bawk kan ni dawn tih hi kan vawn tlat a ṭul a, politician-te kawih her mai mai theih ni lova, politician-te khalh ngiltu zawk ni thei tura kan intuaihriam ve hi a hun tawh hle a ni.", "summary": "February thlaah AMC inthlan neih a ni dawn a, hemi hnuah Serchhip bialah MLA by-election neih a ni dawn bawk. Heng inthlanna neih tur vang hian political party-ten theihtawp an chhuah ṭheuh a ni. Political party te campaign thawm hriat tur a awm chho mek a, ṭan an la nasa a, an inbeihnate pawh nitin chanchintharah chhiar tur leh ngaihthlak tur a awm reng a, heng thua mipui hmin an tumnaah thu dik tawk lo a awm fo. Mipuiten rilru fim tak pua thu dik leh dik lo kan thlir thiam a ngai a ni. Tuten emaw thuneihna an chan duh vanga hmaraw thianghlim lo hmanga kan rilru an kuaiher thei a nih chuan ram hmasawn lohnaa mawhphurtu kan ni tih pawh hriat a ṭul. Ram hruai tumin hmaraw chi hrang hrangin political party te chu an che ang a, mahse mipuite chu a khalh ngiltu zawk ni thei tura kan intuaihriam ve hi a hun tawh a ni." }, { "summarization_id": "205", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/06/health-minister-thangtean-ngentiang.html", "file_name": "Health_Minister_Thangtean_Ngentiang_Damdawi_In_building_thar_hawng.txt", "original_text": "Serchhip | June 29, 2023:Vawiin khan Dr R. Lalthangliana, Health Minister chuan Ngentiang Primary Health Centre building thar a hawng a. Er. Lalrinawma, bialtu MLA, Social Welfare & Tibal Affairs Minister ni bawk leh Health Department hotuten an telpui.Primary Health Centre thar lawmna hun hi Ngentiang Community Hall-ah neih a ni a. He hunah hian Dr R. Lalthangliana chuan, tun kum nga chhungin Community Health Centre sak thar 20 chuang kan lo nei ta a, hawn mai theih tura sak zawh tawh an la awm nual bawk a, kan lawm hle a ni. Ngentiang Primary Health Centre sak thar pawh hi Ngentiang leh a chhehvel mipuiten tangkai taka in lo hman ka beisei. Kan hriat theuh angin kum 2 leh thla 3 chhung vel Covid hripuiin min nuai a, khawvel a buai hle mai a. Sum tam tak sorkarin a hmang ral a. Keini ram pawhin kan pumpelh thei bik lo a nih kha. Hripui vang hian Health Department bikah pawh hna lak tura tihfel tawh tam tak kan la thei ta rih ta lova. Chutichung chuan Mizoram hian Sub Centre 375 kan nei a, Primary Health Centre 61 neiin, Community Health Centre 9 kan nei a; kan Sub Centre zawng zawng te hi Health and Wellness Centre-ah kan hlangkai hman vek ta thova, a ropuiin a chhinchhiah tlak hle a ni. Covid vanga harsatna piah lamah India ram hmun dangin an tawrh loh vawkpul hrite kan tuar a, vawk sing chuang fe an thi a, ramri buai leh Myanmar, Bangladesh leh Manipur aṭanga unaute raltlan te kan theih tawkin kan dawngsawng bawk a. Heti chunga hmasawnna tam tak kawng hrang hranga kalpui zel a ni hi a lawmawmin a mak ka ti hial zawk a ni, a ti bawk.He hunah hian Er Lalrinawma, bialtu MLA, Social Welfare Minister ni bawk pawhin thu a sawi a. Ngentiang damdawi in building thar hawn a ni ta hi ka lawm tak zet a. Ngentiang leh a chhehvel khuate tan he damdawiin hi a hlu em em a, tunah phei chuan hmunhma tha lehzual nen mipuite tan  hna an thawk dawn a ni a, Sorkar leh Health Minister Dr R Lalthangliana chungah lawmthu ka sawi a ni. Hriselna hi a pawimawh em em a, khawvel sorkar dangte pawh hian inthlana an buaipui leh an zawrh ber chu health care scheme a ni fo ṭhin. Kan bial chhungah Health and Wellness centre hmun 8 lai maia sorkar-in min pe hi a ropuiin kan tan an hlu tak zet a ni. Vawiina kan hawn thar damdawiin neitu dik tak chu mipuite kan ni a, felfai leh duat takin lo enkawl turin ka ngen che u a ni, tiin Ngentiang mipuite a chah bawk.He PHC building thar hi NABARD (RIDF XXVI 2020-21) fund cheng  266.5 lakhs senga sak a ni a, kum 2021 February atanga sak tan niin chhawng hnih a sang a ni a, tun thla ni 6 khan a sak hna hi zawh fel a ni. A chhawng hnuai zawk (ground floor) zau zawng hi 485.50 sq meter niin hetah hian Male & Female Ward, Clinics, Dressing Room, X-Ray Room, Store Room, Preparation Room, Laboratory, Waiting Area, Minor OT, Casualty, Office, Kitchen leh a dangte an awm a, a chhawng chung zawk zau zawng hi 100sq meter niin Main Centre leh Main Hall te a awm a ni. A satu contractor hi C. Lalrengliana, Aizawl a ni.A hawnna leh a lawmna inkhawm hi Dr. Chawngthanchhunga, Joint Director, Health Services (M)-in a kaihruai a ni.Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "Vawiin khan Dr R. Lalthangliana, Health Minister chuan Ngentiang Primary Health Centre building thar a hawng a. Er. Lalrinawma, bialtu MLA, Social Welfare & Tibal Affairs Minister ni bawk leh Health Department hotuten an telpui. He hunah hian Dr R. Lalthangliana chuan, lawmthu te sawiin, covid hripuiin khawvel a tih buai hle a, Chutichung chuan Mizoram hian Sub Centre 375 Primary Health Centre 61, Community Health Centre 9 kan nei a; Sub Centre zawng zawng te hi Health and Wellness Centre-ah kan hlangkai hman vek ta thova, a chhinchhiah tlak hle a ni. Covid vanga harsatna piah lamah Vawkpul hri te kan tuar a, ramri buai leh Myanmar, Bangladesh leh Manipur atanga raltlan unaute kan dawngsawng bawk. He ti chu a hmasawnna kalpui zel a ni hi a lawmawm a tih thu a sawi bawk a ni. Er Lalrinawma, bialtu MLA, Social Welfare Minister ni bawk pawhin thu a sawi a. Ngentiang damdawi in building thar hawn a ni ta hi lawmawm a ti in, a chhehvel khuate tan he damdawiin hi a hlu in, hawn thar damdawiin neitu dik tak chu mipuite kan ni a felfai taka enkawl turin a chah bawk, hawn thar damdawiin neitu dik tak chu mipuite kan ni. A satu contractor hi C. Lalrengliana a ni a.A hawnna leh a lawmna inkhawm hi Dr. Chawngthanchhunga, Joint Director, Health Services (M)-in a kaihruai a ni." }, { "summarization_id": "206", "url": "https://theaizawlpost.org/oil-palm-ching-uar-turin-infuih/", "file_name": "SMizo_23_20-02", "original_text": "Agriculture department buatsaihin Ningani khan Aizawlah ‘Mega Oil Palm Plantation Drive- 2023’ hman a ni a. Oil palm ching hlawhtling thlanchhuahte hnenah “Best Farmers Award 2023” sem a ni. He hun hmanpuitu Agriculture minister C Lalrinsanga chuan sawrkar laipui ruahman anga Mega Oil Palm Plantation Drive hi Mizoram district tinah hman tan a ni tih a sawi a. Oil palm chingtute an hlawhtling chho zel chu lawmawm a tih thu sawiin, beiseina sang tak a neihtir tih a sawi a ni. Oil palm chingtute chu an tharchhuah a tam zawk theihna’n plantation area zauh zel bakah kung khatah a tam thei ang ber tharchhuah a nih theihna’n plantation tihna tur hmun thlang fimkhur a, enkawl uluk turin a chah a ni. Mizoram State Planning Board vice chairman H Rammawi chuan sawrkar laipuiah hmalakna tur dila project siam chungchangah fimkhur leh uluk a pawimawh a, mithiam rawn tam a pawimawh tih a sawi. Godrej Agrovet Ltd. leh Patanjali Foods Ltd. aiawhten Mizorama oil palm chingtute nen an thawhhona leh hmalak zelna tur, harsatna an tawh thenkhat leh hamthatna siambelh theih turte an sawi bawk. Oil palm ching hlawhtling mi pathum – Ramtinchawma, Nalzawl Mamit district; Lallawmzuala, Serchhip leh F Lalhlimpuii, Bairabi, Kolasib district ten oil palm chin kawnga an tawnhriat an sawi a ni. India-in ram dang atanga hriak ei chi (edible oil) a lakluh tihtlem na’n oil palm chin kawngah hma a la a. Scheme thar, “National Mission on Edible Oils – Oil Palm (NMEO-OP)” ah cheng vaibelchhe 11040 hman tura ruahmanin, Mizoramah pawh kum 2022 atangin he scheme hmang hian hma lak a ni. Mizorama oil palm chin leh sawngbawlna atan 2004 December 2 khan ‘The Mizoram Oil Palm (Regulation & Processing) Act’ pawm a ni a, he Act hmang hian kumtina tlangram lo neih tih tlem leh hriak hmanga intodelh a nih theihna’n hma lak a ni. Loneitute leh oil palm atana thawhpui – Godrej Agrovet Pvt. Ltd. leh Ruchi Soya Industries Ltd. (Patanjali Foods Ltd. tia thlak) te nen thawk hoin, hlawhtlinna hmuh chhoh mek a ni. -- Advertisement -- District hrang hranga “Best Farmers Award 2023” dawngtute: # Mamit District : Ramtinchawma, Nalzawl. Hectare (Ha) 31.89 a zau ramah kung 4560 neiin, kum 2022- 2023 chhung khan quintal 4071.85 a hralhchhuak. # Aizawl District : C Vanlalthlamuana, Armed Veng. Ha 4.265 a zauah kung 610 neiin, kum 2022- 2023 chhung khan quintal 153.53 a hralhchhuak. # Serchhip District : Lalremruata Royte, Serchhip Darnam Veng. Ha 3.56 a zauah kung 509 neiin, 2022- 2023 chhung khan quintal 75.47 a hralhchhuak. # Kolasib District : Zomuansanga Ralte, Khamrang. Ha 23 a zauah kung 3293 neiin, kum 2022- 2023 chhung khan quintal 1774.40 a hralhchhuak. # Lunglei District : Lalrinthanga, Khawmawi. Ha 3.85 a zauah kung 550 neiin, kum 2022- 2023 chhung khan quintal 379.59 a hralhchhuak. # Lawngtlai District : Tarit Kanti Chakma, Chawngte ‘C’. Ha 2.50 a zauah kung 370 neiin, kum 2022- 2023 chhung khan quintal 307.00 a hralhchhuak.", "summary": "Agricuture Department buaisaihin Ningani khan Aizawlah ' Mega Oil Palm Plantation Drive-2023' hman a ni a, oil palm ching hlawhtling thlam chhuahte hnenah \"Best Farmers Award 2023\" sem a ni. He hun hi Agriculture minster C Lalrinsanga chuan hmanpuiin oil palm chingtute an hlawhtling chho zel hmuh chu lawmawm a tih thu sawiin, beiseina sang tak a neihtir thu a sawi. Oil Palm chingtute chu an tharchhuah a tam zawk theihna'n platntation area thlang fimkhur a, enkawl uluk turin a chah a ni. India ramin ramdang atanga hriak ei chi a lakluh tlem nan oil palm chin kawngah hma a la a, scheme thar hmangin Mizoram pawhin hma kan la a, Mizorama kumtina tlangram lo neih tih tlem leh hriak hmanga intodelh a nih theih nan hma lak a ni. Loneitute leh oil palm atana thawpui-Godrej Agrovet Pv. Ltd. leh Ruchi Soya Industries Ltd. te nen thawk hoin, hlawhtlinna hmuh chhoh mek a ni." }, { "summarization_id": "207", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/123937", "file_name": "F_Mizo_Sum_2_27/1/25", "original_text": "MNF party chuan sorkara an lungawi lohna lantirin total bandh an buatsaih a, tun hnaiah Mizorama total bandh huaihawtin mipui thlawp a hlawh ṭha ṭhin hle.Tun hnaiah eng pawl pawhin total bandh buatsaih se, mipuiin an thlawp ṭhain hnathawh tuma chhuak an awm ta ngai meuh lo. Tun hma kha chuan total bandh neih a nih hian sorkarin thuchhuah siamin office kal ngei turin sorkar hnathawkte a hriattir ṭhin a, hei hi tunah chuan a awm tawh ngai lo niin a lang.Sorkar laka lung­awi lohna lantirin eng pawl pawhin total bandh buatsaih se, sorkarin thu leh hla a nei ngai ta lo a ang ber. Sorkar hian bandh hi a thlawp ve ta chu a ni hauh lo a; nimahsela mipuite chu bandh thlawp lo turin a hrilh tawh ngai lo a, a hnathawkte ngei pawh an hna chhunzawm turin a hrilh ngai lo. Total bandh neih nia hnathawk lote chungah pawh sorkar thikthu a chhe ngai lo a, an inhrethiam tlang a ni ber mai.Total bandh hi eng pawl pawhin an la buatsaih leh thei a, tuna kan kal danah hi chuan 'chawlh' a ni tawp mai a, dawrkai tam tak chawlh nei ve ngai lote tan phei chuan chawlh hah­damna remchang tak a ni. Hetihlai hian total bandh avanga sorkarin sum a hloh zatte leh mimalin sum an hloh nasatzia te, mi tana harsatna a thlen dante hi kan chhut tel a ṭha hle a ni.Sorkar lakah a ni emaw, eng lakah pawh lungawi lohna kan neihin total bandh thleng kher loa lungawi lohna lantir dan zawn thiam hi a ṭha a, total bandh nghawng hi a nat ṭhin em avangin total bandh pumpelh zawnga kal tum hram hi a ṭha hle a ni. MNF party chuan sorkara an lungawi lohna lantirin total bandh an buatsaih a, tun hnaiah Mizorama total bandh huaihawtin mipui thlawp a hlawh ṭha ṭhin hle.Tun hnaiah eng pawl pawhin total bandh buatsaih se, mipuiin an thlawp ṭhain hnathawh tuma chhuak an awm ta ngai meuh lo. Tun hma kha chuan total bandh neih a nih hian sorkarin thuchhuah siamin office kal ngei turin sorkar hnathawkte a hriattir ṭhin a, hei hi tunah chuan a awm tawh ngai lo niin a lang.Sorkar laka lung­awi lohna lantirin eng pawl pawhin total bandh buatsaih se, sorkarin thu leh hla a nei ngai ta lo a ang ber. Sorkar hian bandh hi a thlawp ve ta chu a ni hauh lo a; nimahsela mipuite chu bandh thlawp lo turin a hrilh tawh ngai lo a, a hnathawkte ngei pawh an hna chhunzawm turin a hrilh ngai lo. Total bandh neih nia hnathawk lote chungah pawh sorkar thikthu a chhe ngai lo a, an inhrethiam tlang a ni ber mai.Total bandh hi eng pawl pawhin an la buatsaih leh thei a, tuna kan kal danah hi chuan 'chawlh' a ni tawp mai a, dawrkai tam tak chawlh nei ve ngai lote tan phei chuan chawlh hah­damna remchang tak a ni. Hetihlai hian total bandh avanga sorkarin sum a hloh zatte leh mimalin sum an hloh nasatzia te, mi tana harsatna a thlen dante hi kan chhut tel a ṭha hle a ni.Sorkar lakah a ni emaw, eng lakah pawh lungawi lohna kan neihin total bandh thleng kher loa lungawi lohna lantir dan zawn thiam hi a ṭha a, total bandh nghawng hi a nat ṭhin em avangin total bandh pumpelh zawnga kal tum hram hi a ṭha hle a ni.", "summary": "25th February 2015 MNF party chuan Sorkara lungawilohna lantirin total bandh an buatsaih a,eng pawl buatsaih pawh ni se Mizoram mipuite'n an thlawp tha thin hle,tumah hnathawka chhuak an awm ngai meuhlo.Tun hma kha chuan total bandh neih a nihin Sorkarin office kal ngei turin Sorkar hnathawkte a hriattir thin a;mahse,tunah chuan Sorkar laka lungawilohna lantir nan total bandh buatsaih pawhnise Sorkarin thu leh hla a nei tawh ngailo. total bandh hi tamtak tan chawlh hahdamna ni mah se Sorkar leh mimalin sum an hloh nasatzia leh thenkhat tana harsatna a thlen dante chhut tel a tha hle ang. Eng thuah pawh lungawilohna kan neihin total bandh thleng kherloa lungawilohna lantir dan zawng thiam ila,total bandh pumpelh zawnga kal i tum hram ang u." }, { "summarization_id": "208", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8434", "file_name": "H-180-11/02/2025-hnam dang chhinchhiah hun remchang", "original_text": "Hnahthiala police leh Joint YMA ṭangkawp chuan Covid-19 hripui darh zel tur vênna atan Hnahthiala hnam dang awmte ko khawmin, inner line permit (ILP) an endik a, an thla laksakin, identity card (ID) an siamsak dawn. Aizawla veng eng emaw zat chuan an veng huam chhunga hnam dang awmte dap chhuakin ID hi an siamsak tawh a, hei hi Covid-19 hri laka invenna atana tih a ni.Mizoramah hian Mizote ni lo hnam dang awm hi khap a ni lo a, dan ang thlapa an awm erawh a ngai thung. Hetihlai hian Mizoram chhungah hna hrang hrang thawkin hnam dang dan loa lo lut tam tham tak an awm a, heng zinga eng emaw zat hi Covid-19 hripui leng mek avangin an ram lamah an haw darh mek a ni.Tun hi Mizoram tan dan loa hnam dang awm dap chhuahna hun remchang ṭha tak a ni a, dan anga awmte pawh fel taka chhinchhiah hun remchang a ni bawk ang. Hnam dang hrim hrim hi an hnawk lo a, en hran tur pawh an ni lo a; nimahsela dan loa hnam dang lo lut erawh dan anga an ram lama thawn haw zel hi Mizoram leh Mizote tan thil ṭha zawk a nih hmel.Tunah hian hnam dangte mahni in lama an hawlai a ni a, awlsam takin Mizo­ramah an luh theih loh hunlai a ni chiah bawk a, mahni huam chhunga hnam dang awmte fel taka chhinchhiah an nih chuan dan loa Mizorama hnam dang lo lutte hi awlsam taka dap chhuah theih an ni ang.Tun hi dan loa awm hnam dangte dap chhuah hun remchang a nih piah lamah dan loa lut turte laka invenna hun ṭha a ni a, Mizo mipuite'n he hripui avanga harsatna kan tawh hi hnam anga kan himna turin ṭangkai takin i hmang hlauh ang u. Hnahthiala police leh Joint YMA ṭangkawp chuan Covid-19 hripui darh zel tur vênna atan Hnahthiala hnam dang awmte ko khawmin, inner line permit (ILP) an endik a, an thla laksakin, identity card (ID) an siamsak dawn. Aizawla veng eng emaw zat chuan an veng huam chhunga hnam dang awmte dap chhuakin ID hi an siamsak tawh a, hei hi Covid-19 hri laka invenna atana tih a ni.Mizoramah hian Mizote ni lo hnam dang awm hi khap a ni lo a, dan ang thlapa an awm erawh a ngai thung. Hetihlai hian Mizoram chhungah hna hrang hrang thawkin hnam dang dan loa lo lut tam tham tak an awm a, heng zinga eng emaw zat hi Covid-19 hripui leng mek avangin an ram lamah an haw darh mek a ni.Tun hi Mizoram tan dan loa hnam dang awm dap chhuahna hun remchang ṭha tak a ni a, dan anga awmte pawh fel taka chhinchhiah hun remchang a ni bawk ang. Hnam dang hrim hrim hi an hnawk lo a, en hran tur pawh an ni lo a; nimahsela dan loa hnam dang lo lut erawh dan anga an ram lama thawn haw zel hi Mizoram leh Mizote tan thil ṭha zawk a nih hmel.Tunah hian hnam dangte mahni in lama an hawlai a ni a, awlsam takin Mizo­ramah an luh theih loh hunlai a ni chiah bawk a, mahni huam chhunga hnam dang awmte fel taka chhinchhiah an nih chuan dan loa Mizorama hnam dang lo lutte hi awlsam taka dap chhuah theih an ni ang.Tun hi dan loa awm hnam dangte dap chhuah hun remchang a nih piah lamah dan loa lut turte laka invenna hun ṭha a ni a, Mizo mipuite'n he hripui avanga harsatna kan tawh hi hnam anga kan himna turin ṭangkai takin i hmang hlauh ang u. Hnahthiala police leh Joint YMA ṭangkawp chuan Covid-19 hripui darh zel tur vênna atan Hnahthiala hnam dang awmte ko khawmin, inner line permit (ILP) an endik a, an thla laksakin, identity card (ID) an siamsak dawn. Aizawla veng eng emaw zat chuan an veng huam chhunga hnam dang awmte dap chhuakin ID hi an siamsak tawh a, hei hi Covid-19 hri laka invenna atana tih a ni. Mizoramah hian Mizote ni lo hnam dang awm hi khap a ni lo a, dan ang thlapa an awm erawh a ngai thung. Hetihlai hian Mizoram chhungah hna hrang hrang thawkin hnam dang dan loa lo lut tam tham tak an awm a, heng zinga eng emaw zat hi Covid-19 hripui leng mek avangin an ram lamah an haw darh mek a ni. Tun hi Mizoram tan dan loa hnam dang awm dap chhuahna hun remchang ṭha tak a ni a, dan anga awmte pawh fel taka chhinchhiah hun remchang a ni bawk ang. Hnam dang hrim hrim hi an hnawk lo a, en hran tur pawh an ni lo a; nimahsela dan loa hnam dang lo lut erawh dan anga an ram lama thawn haw zel hi Mizoram leh Mizote tan thil ṭha zawk a nih hmel. Tunah hian hnam dangte mahni in lama an hawlai a ni a, awlsam takin Mizo­ramah an luh theih loh hunlai a ni chiah bawk a, mahni huam chhunga hnam dang awmte fel taka chhinchhiah an nih chuan dan loa Mizorama hnam dang lo lutte hi awlsam taka dap chhuah theih an ni ang. Tun hi dan loa awm hnam dangte dap chhuah hun remchang a nih piah lamah dan loa lut turte laka invenna hun ṭha a ni a, Mizo mipuite'n he hripui avanga harsatna kan tawh hi hnam anga kan himna turin ṭangkai takin i hmang hlauh ang u.", "summary": "21st July,2020 Hnahthial police leh Joint YMA ṭangkawp chuan Covid-19 hripui darh zel tur vênna atan Hnahthiala hnam dang awmte ko khawmin,inner line permit an endik a,identity card an siamsak dawn.Covid-19 hluar zel laka invenna atana kalpui a ni. Hnam dang hrim hrim hi an hnawk a ni loa,en hran tur pawh a ni lo.Chutihrualin,dan loa hnam dang awm dap chhuahna remchang tak niin,dan loa lo lut turte lakah pawh invenna hun ṭha a ni a.Dan lo anga hnam dang rawn awmte pawh an ram lama thawn haw zel hi Mizoram mipuite tana himna leh a hnam ang zawng pawha himna tur a ni." }, { "summarization_id": "209", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/126235", "file_name": "H-106-02/02/2025-Medical reimbursement", "original_text": "Health minister Lal Thanzara chuan, pharmacist-te chu medical reimbursement (MR) bill dik lo hai chhuah kawngah huaisen taka kal turin a fuih a, harsatna an tawh chuan an hnunga din a intiam a, \"MR bill dik lo in hmuhchhuah hian Mizoram sum tam tak luangral tur min humsak a ni,\" a ti.Mizoram sorkarin sum a neih loh avangin harsatna a tawk mek a, hetihlai hian medical reim­bursement lamah sum tam tak a seng reng thung. Medical reimbursement hi thil ṭul a ni a, sorkarin a mipuite tana pe tur pawh a ni a; nimahsela medical reimbursement dik lo tam tak a awm ṭhin a, sum siamna rem­changa hmang an awm ṭhin.Tun hnaia medical reim­bursement lama Mizoram sorkar sum sen tamzia en hian ṭan lak thar a ngai hle tih a chiang a, medical reimbursement dik leh dik lo viltu tur a hranpaa indin pawh a ṭha hial mai thei. Sorkar hian mi thiam bik, medical reimbursement hrang hrangte vil tur leh endik tur pawh indah hial se a la hlawk zawk theiin a rinawm a, tun hnaia Mizoram chhung leh Mizoram pawna medical reimbursement kan pek dan hi chhui chian a ngai a ni.Mizoram sorkar-a bill leh tur a nih hre rengin phai lama damdawi-in ṭhenkhatte pawhin uchuak takin bill an siam a, damlo an en danah pawh a ṭul lo thlengin an en emaw tih mai turte a awm. Mizoram chhungah pawh sorkara bill leh thei damlo an nih chuan an enkawl dan hi a dang deuha a lan châng a awm a, hengte hi mi thiam zawkte ruaiin huaisen taka endik ngam a ṭha hle.Sorkarin sum renchem dan tur kawng hrang hrang a dap a, chumi kawnga ṭangkai thei tak pakhat chu medical reimbursement kalphung endik tur mi thiam dah hi a ni ngei ang. Health minister pawhin hei hi bawhzui thei se, a tidik lote hrem piah lamah a dik loa bill an siam hmaa hai chhuah hi a finthlak hle a ni. Health minister Lal Thanzara chuan, pharmacist-te chu medical reimbursement (MR) bill dik lo hai chhuah kawngah huaisen taka kal turin a fuih a, harsatna an tawh chuan an hnunga din a intiam a, \"MR bill dik lo in hmuhchhuah hian Mizoram sum tam tak luangral tur min humsak a ni,\" a ti.Mizoram sorkarin sum a neih loh avangin harsatna a tawk mek a, hetihlai hian medical reim­bursement lamah sum tam tak a seng reng thung. Medical reimbursement hi thil ṭul a ni a, sorkarin a mipuite tana pe tur pawh a ni a; nimahsela medical reimbursement dik lo tam tak a awm ṭhin a, sum siamna rem­changa hmang an awm ṭhin.Tun hnaia medical reim­bursement lama Mizoram sorkar sum sen tamzia en hian ṭan lak thar a ngai hle tih a chiang a, medical reimbursement dik leh dik lo viltu tur a hranpaa indin pawh a ṭha hial mai thei. Sorkar hian mi thiam bik, medical reimbursement hrang hrangte vil tur leh endik tur pawh indah hial se a la hlawk zawk theiin a rinawm a, tun hnaia Mizoram chhung leh Mizoram pawna medical reimbursement kan pek dan hi chhui chian a ngai a ni.Mizoram sorkar-a bill leh tur a nih hre rengin phai lama damdawi-in ṭhenkhatte pawhin uchuak takin bill an siam a, damlo an en danah pawh a ṭul lo thlengin an en emaw tih mai turte a awm. Mizoram chhungah pawh sorkara bill leh thei damlo an nih chuan an enkawl dan hi a dang deuha a lan châng a awm a, hengte hi mi thiam zawkte ruaiin huaisen taka endik ngam a ṭha hle.Sorkarin sum renchem dan tur kawng hrang hrang a dap a, chumi kawnga ṭangkai thei tak pakhat chu medical reimbursement kalphung endik tur mi thiam dah hi a ni ngei ang. Health minister pawhin hei hi bawhzui thei se, a tidik lote hrem piah lamah a dik loa bill an siam hmaa hai chhuah hi a finthlak hle a ni.", "summary": "13th March,2015 Health Minister Lal Thanzara chuan,pharmacist-te chu medical imbursement bill dik lo hai chhuah kawngah huaisen taka kal turin a fuih.\"MR bill dik lo inhmuhchhuah hian Mizoram sum tam tak luangral tur min humsak a ni,\" a ti. Sawrkarin sum renchem dan tur kawng hrang hrang a dap a,chumi kawnga tangkai tak pakhat chu medical reimbursement kalphung endik tur mithiam dah a ni ngei ang.Health Minister pawhin bawhzui thei se,a tidik lote hrem piah lamah a dik loa bill an siam hmaa hai chhuah hi a finthlak hle a ni." }, { "summarization_id": "210", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11537", "file_name": "H-254-18/02/2025-Hri leng avanga inthlan ṭhulh", "original_text": "MNF party thuneitu sang National Core Committee (NCC) tun hnaia ṭhukhawm chuan Covid-19 leng mek avangin block hruaitu tur thlang loa ruat ni se, an ti. MNF party President hoa ṭhukhawm chuan, \"Tun thlengin Covid 19 hripui leng nen kan la inchiahpiah mek zel avangin MNF block inthlanna buatsaih pawh a hun tawh viau nain, tun ang dinhmunah chuan inthlanna buatsaih chi-ah kan ngai lo. MNF dan buin NCC thuneihna a pek angin, block hruaitu turte chu a ruata inruat thar mai nise,\" an ti.Mizorama sor­karna vawn fung chelhtu party berin fimkhur nachang hriaa Covid-19 a darh zel lohna tura MNF Block inthlanna an sawn hla hi thil lawmawm tak a ni a, hri inkai darh thei reng dinhmunah kan la awm a ni tih hre chianga hetianga thutlukna finthlak tak an siam hi a lawmawm takzet a ni.Tun hnai maiah Mizoramah Village Council leh Local Council inthlanna chu State Election Commission-in a kalpui tawh a, political party hrang hrangin Covid-19 avanga inthlan a la hlauhawm thu an sawi a, chu mai ni loin SEC-ah inthlan sawn hla turin ngenna an thlen bawk. Hetihlai hian MNF chiah hi Village Council leh Local Council inthlan sawn tura ngenna siam ve lo a, kal tlangpui duhtu an ni thung.Kha inthlan kha hri darh zauna tia puh mai chu a fuh loh theih rualin, inthlan kaih­hnawihah Covid-19 vei tam tak hmuh belh an nih leh takah chuan, mi tam takin kha inthlan neih leh tak kha Covid-19 darh nasat chhanah an puh. Inthlan buai­puitu official-te zingah ngei pawh hri kai hmuh an ni a, an inenkawlnaah sorkarin sum tam tak a sen a ṭul ta a ni.Hei vang pawh hi a ni mai thei, mipui nawlpui chet chhuahna tur pawh ni tawh lo, political party pakhat chhunga block level-a inthlang tur ringawt pawh, \"Covid 19 hripui leng nen kan la in chiahpiah mek zel avangin MNF block inthlanna buatsaih pawh a hun tawh viau nain, tun ang dinhmunah chuan inthlanna buatsaih chi-ah kan ngai lo,\" an ti ta hial a ni.Tihdam aiin inven a ṭha a, MNF-in hripui leng mek avanga block inthlan an kalpui ngam ta lo pawh hi hri leng laka invenna lam hawi a nih hmel. MNF party thuneitu sang National Core Committee (NCC) tun hnaia ṭhukhawm chuan Covid-19 leng mek avangin block hruaitu tur thlang loa ruat ni se, an ti. MNF party President hoa ṭhukhawm chuan, \"Tun thlengin Covid 19 hripui leng nen kan la inchiahpiah mek zel avangin MNF block inthlanna buatsaih pawh a hun tawh viau nain, tun ang dinhmunah chuan inthlanna buatsaih chi-ah kan ngai lo. MNF dan buin NCC thuneihna a pek angin, block hruaitu turte chu a ruata inruat thar mai nise,\" an ti.Mizorama sor­karna vawn fung chelhtu party berin fimkhur nachang hriaa Covid-19 a darh zel lohna tura MNF Block inthlanna an sawn hla hi thil lawmawm tak a ni a, hri inkai darh thei reng dinhmunah kan la awm a ni tih hre chianga hetianga thutlukna finthlak tak an siam hi a lawmawm takzet a ni.Tun hnai maiah Mizoramah Village Council leh Local Council inthlanna chu State Election Commission-in a kalpui tawh a, political party hrang hrangin Covid-19 avanga inthlan a la hlauhawm thu an sawi a, chu mai ni loin SEC-ah inthlan sawn hla turin ngenna an thlen bawk. Hetihlai hian MNF chiah hi Village Council leh Local Council inthlan sawn tura ngenna siam ve lo a, kal tlangpui duhtu an ni thung.Kha inthlan kha hri darh zauna tia puh mai chu a fuh loh theih rualin, inthlan kaih­hnawihah Covid-19 vei tam tak hmuh belh an nih leh takah chuan, mi tam takin kha inthlan neih leh tak kha Covid-19 darh nasat chhanah an puh. Inthlan buai­puitu official-te zingah ngei pawh hri kai hmuh an ni a, an inenkawlnaah sorkarin sum tam tak a sen a ṭul ta a ni.Hei vang pawh hi a ni mai thei, mipui nawlpui chet chhuahna tur pawh ni tawh lo, political party pakhat chhunga block level-a inthlang tur ringawt pawh, \"Covid 19 hripui leng nen kan la in chiahpiah mek zel avangin MNF block inthlanna buatsaih pawh a hun tawh viau nain, tun ang dinhmunah chuan inthlanna buatsaih chi-ah kan ngai lo,\" an ti ta hial a ni.Tihdam aiin inven a ṭha a, MNF-in hripui leng mek avanga block inthlan an kalpui ngam ta lo pawh hi hri leng laka invenna lam hawi a nih hmel. MNF party thuneitu sang National Core Committee (NCC) tun hnaia ṭhukhawm chuan Covid-19 leng mek avangin block hruaitu tur thlang loa ruat ni se, an ti. MNF party President hoa ṭhukhawm chuan, \"Tun thlengin Covid 19 hripui leng nen kan la inchiahpiah mek zel avangin MNF block inthlanna buatsaih pawh a hun tawh viau nain, tun ang dinhmunah chuan inthlanna buatsaih chi-ah kan ngai lo. MNF dan buin NCC thuneihna a pek angin, block hruaitu turte chu a ruata inruat thar mai nise,\" an ti. Mizorama sor­karna vawn fung chelhtu party berin fimkhur nachang hriaa Covid-19 a darh zel lohna tura MNF Block inthlanna an sawn hla hi thil lawmawm tak a ni a, hri inkai darh thei reng dinhmunah kan la awm a ni tih hre chianga hetianga thutlukna finthlak tak an siam hi a lawmawm takzet a ni. Tun hnai maiah Mizoramah Village Council leh Local Council inthlanna chu State Election Commission-in a kalpui tawh a, political party hrang hrangin Covid-19 avanga inthlan a la hlauhawm thu an sawi a, chu mai ni loin SEC-ah inthlan sawn hla turin ngenna an thlen bawk. Hetihlai hian MNF chiah hi Village Council leh Local Council inthlan sawn tura ngenna siam ve lo a, kal tlangpui duhtu an ni thung. Kha inthlan kha hri darh zauna tia puh mai chu a fuh loh theih rualin, inthlan kaih­hnawihah Covid-19 vei tam tak hmuh belh an nih leh takah chuan, mi tam takin kha inthlan neih leh tak kha Covid-19 darh nasat chhanah an puh. Inthlan buai­puitu official-te zingah ngei pawh hri kai hmuh an ni a, an inenkawlnaah sorkarin sum tam tak a sen a ṭul ta a ni. Hei vang pawh hi a ni mai thei, mipui nawlpui chet chhuahna tur pawh ni tawh lo, political party pakhat chhunga block level-a inthlang tur ringawt pawh, \"Covid 19 hripui leng nen kan la in chiahpiah mek zel avangin MNF block inthlanna buatsaih pawh a hun tawh viau nain, tun ang dinhmunah chuan inthlanna buatsaih chi-ah kan ngai lo,\" an ti ta hial a ni. Tihdam aiin inven a ṭha a, MNF-in hripui leng mek avanga block inthlan an kalpui ngam ta lo pawh hi hri leng laka invenna lam hawi a nih hmel.", "summary": "8th October,2020 MNF party thuneitu sang National Core Committee chuan,\"MNF dan buin NCC thuneihna a pek angin,block hruaitu turte chu a ruata inruat thar mai ni se\",an ti. Mizoramah Village Council leh Local Council inthlanna State Election Commission-in a kalpui khan Covid-19 avanga inthlan a hlauhawm thu an sawi a,SEC-ah inthlan sawn hla turin ngenna an thlen bawk.MNF chauhin inthlan sawn turin ngenna an siam ve lo.Inthlan kalpui a nih avangin inthlan buaipuitu official-te bakah mipui tam tak Covid-19 positive an tam phah em em a.Sawrkarin sum tam tak a sen a ṭul hial.Hei vang hi a ni ngei ang,mipui nawlpui chet chhuahna tur ni tawh lo,political party pakhat chhunga block level-a inthlanna awm tur chu,\"Covid-19 hripui leng nen kan inchiahpiah mek avangin MNF block inthlanna buatsaih hun tawh viau mah se tun dinhmunah chuan inthlanna buatsaih chi-ah kan ngai lo,\" an ti hial a ni." }, { "summarization_id": "211", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/127933", "file_name": "H-111-02/02/2025- thawh duh lohna nei sawrkar hnathawk", "original_text": "Health minister Lal Thanzara chuan, sorkar hnathawk ṭhen­khat awm duh lohna leh thawh duhna bik nei an awm ṭhin chu vanduaithlak a tih thu a sawi. Health department-a medical officer atana lak thar doctor 27-te puala Aizawl Civil Hospital conference hall-a training-ah he thu hi a sawi a ni.Mizorama thil vanduaithlak tak chu sorkar hnathawkte'n thawh duhna hmun bik an nei a, thawh hrehna hmun bik an nei ṭhin hi a ni. Hei hi Mizorama zirna siam ṭhat a ṭul chhan lian tak pakhat pawh a ni a, sorkar sikula zirtirtute hi thingtlang khaw kil zawkahte hian awm duh se thingtlanga zirna pawhin a ṭhatpui ngei ang a, tun anga khawpui pan zel hi a ṭul bik kher lo ang.Sorkar hna hrang hrangah hian thingtlanga awm ṭulna bik hi a awm ṭhin a, hengahte hian hnathawktu lam an inpek a ngai hle. A bikin Health department leh School Education depart­ment-a hnathawktute hi khaw hrang hranga post nei an ni a, thingtlang khaw kilkhawr deuh thlengin awmna an nei a; nimahsela an awmna tur hmuna an awm duh loh avangin thingtlang mipuite'n harsatna an tawk nasa ṭhin hle a ni.He thilah hian sortkar thuneitu lamin ṭan an lak a ngai a, huaisen taka thil an kalpui loh chuan mahni hnathawkte thunun zo lo angah an chhuak mai ang.Tunah hian hna­thawktu awm loh avangin thingtlang hmun tam takah harsatna an tawk a, hei hi sorkar hian thlir liam mai ṭhin lo se, sorkarin a dahna hmuna awm duh lo sorkar hnathawkte chungah khauh takin thununna lek ngam rawh se. Health minister Lal Thanzara chuan, sorkar hnathawk ṭhen­khat awm duh lohna leh thawh duhna bik nei an awm ṭhin chu vanduaithlak a tih thu a sawi. Health department-a medical officer atana lak thar doctor 27-te puala Aizawl Civil Hospital conference hall-a training-ah he thu hi a sawi a ni.Mizorama thil vanduaithlak tak chu sorkar hnathawkte'n thawh duhna hmun bik an nei a, thawh hrehna hmun bik an nei ṭhin hi a ni. Hei hi Mizorama zirna siam ṭhat a ṭul chhan lian tak pakhat pawh a ni a, sorkar sikula zirtirtute hi thingtlang khaw kil zawkahte hian awm duh se thingtlanga zirna pawhin a ṭhatpui ngei ang a, tun anga khawpui pan zel hi a ṭul bik kher lo ang.Sorkar hna hrang hrangah hian thingtlanga awm ṭulna bik hi a awm ṭhin a, hengahte hian hnathawktu lam an inpek a ngai hle. A bikin Health department leh School Education depart­ment-a hnathawktute hi khaw hrang hranga post nei an ni a, thingtlang khaw kilkhawr deuh thlengin awmna an nei a; nimahsela an awmna tur hmuna an awm duh loh avangin thingtlang mipuite'n harsatna an tawk nasa ṭhin hle a ni.He thilah hian sortkar thuneitu lamin ṭan an lak a ngai a, huaisen taka thil an kalpui loh chuan mahni hnathawkte thunun zo lo angah an chhuak mai ang.Tunah hian hna­thawktu awm loh avangin thingtlang hmun tam takah harsatna an tawk a, hei hi sorkar hian thlir liam mai ṭhin lo se, sorkarin a dahna hmuna awm duh lo sorkar hnathawkte chungah khauh takin thununna lek ngam rawh se.", "summary": "26th March,2015 Health Department-a Medical Officer atana lak thar doctor 27-te puala Aizawl Civil Hospital Conference Hall-a training-ah Health Minister Lal Thanzara chuan,\"Sawrkar hnathawk thenkhat awm duh lohna leh thawh duhna bik nei an awm thin chu vanduaithlak a tih thu a sawi\". Health Department leh School Education Department-a hnathawktute hi khaw hrang hranga post neite an ni thin a.Thingtlang kilkhawr deuha post thenkhat hi chu an awmna tur hmuna an awm duh loh avangin thingtlang miten harsatna nasa tak an tawk thin.He thilah hian sawrkarin a dahna hmuna awm duh lo sawrkar hnathawkte chungah khauh takin thununna lek ngam rawh se." }, { "summarization_id": "212", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6277", "file_name": "H-39-27/01/2025-ZPM_an_mangang_tih_a_hriat.txt", "original_text": "ZPM an mangang tih a hriat - Zoramthanga Mizoram NewsZPM an mangang tih a hriat - Zoramthanga admin 17-Nov-2024 04:13 PM Aizawl East MNF Block Extended Meeting chu nimin (16.11.2024) khan Thuampui YMA Hall-ah neih a ni a, an hun hmanpuitu MNF President Zoramthanga, Ex. CM chuan ZPM Sorkar chu an chetdanah an mangang tih a hriat thu a sawi. MNF President chuan kum 1986 ah an lo chhuah thu sawiin, 'MNF kha unit pawh kan la nei ngai lo. Chuti chung chuan MLA election hmasa berah Pathianin unit awm miah lo chungin seat 40 ah seat 24 min pe a nih kha. Central-ah Congress an sorkar lai khan an duh tawkin min sawisa thin. Kum 1998ah MNF a sawrkar leh khan, tun a kan CM Pu Lalduhoma hova MNF an chhuah san a, MNF an phel phawk hun lai, MNF chhiat vanglai ber a ni. Pathianin hun a tih ah chuan min khai chhuak leh thin,' a ti. Kalphungthar sorkar hian, Congress leh MNF-te thlak hrim hrim a tul thu an tlangaupui thiam em em tih sawiin Zoramthanga chuan, 'Han thlir thuak chuan a awm ve viau a nih kha. Aizawl East-I Bialah pawh 2018 -a ka vote hmuh aiin 2023 a ka vote hmuh kha atam zawk daih a, mahse kan chak ta chuang lo. Ka bial chhungah kei aia development te, kha ai a nasa kha midang in an luh tir ka ring bik ka ringlo, mahse kan chak zo ta chuang lo,' tiin Pathian remruatah an pawm thlap tho thu a sawi. MNF President chuan tunah chuan mipuiten ZPM Ministry chu an hre chiang chho ta hle tih sawiin, 'Airport hralhna an zawng, ZMC hralh an tum leh bawk, thil dangte pawh thawm a awm chho zel, an mangang ve hle tih a hriat. SASCI hna leh sum awmsa pawh, ZPM Sorkar thar khan an ipteah an ak tawp ringawt mai a ni ber, sanction a nihna ang pawhin hmang loin, cheng vbc. 150 SEDP leh SASCI cheng vbc. 230 te kha, min petute min pek chhan ni lo, sorkar hna thawk hlawhahte an pe ta ringawt mai a nih kha. Central-in hnathawhna tura a sanction tawh, an duh duh dana a pawhsawih a vangin Court emaw, Central emaw hian, a guideline anga an tih loh vangin state sum in arulh tir a nih chuan, kan state hian sum lama kan hmachhawn tur hi a na mai dawn lo hle,' a ti.", "summary": "Aizawl East MNF Block Extended Meeting chu ni 16.11.2024 khan Thuampui YMA Hall-ah neih a ni a.MNF president Ex.CM Zoramthanga chuan MNF chu a chhiat vanglai ber pawhin Pathianin a hun takah a khaichhuak thinin a sawi. Chutihrualin,ZPM sawrkar chu Congress leh MNF thlak an tul tawhzia puang chhuak thin nia sawiin,ZPM sawrkar ina Airport hralh leh ZMC hralh an tumna kawngah chuan ZPM chu an mangang hle niin a sawi bawk.ZPM sawrkar chu SASCI hna leh sum awm sa pawh a nihna anga hmang loin, sawrkar hnathawkte hlawhah zawk pe angin a sawi a.An duh duh dana sum an pawhpen avanga Court emaw Central lamin, state suma a rulh tir a nih chuan, kan state hian sum lama kan hmachhawn tur chu a namai lo hle dawnin a hria a ni." }, { "summarization_id": "213", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7303", "file_name": "F_MIZO_SUM_11_29/1/25", "original_text": "Horticulture department chuan thuchhuah siamin, mau chi supply-tu tur zawnna atana tender an chhuah chungchang an sawifiah a, \"Mau chi leina turin Covid-19 dona tur pawisa a tibuai lo,\" an ti a; dan dik takin advertisement chhuah a nih thu an sawi.Mau chi supply hi tuna tih thar thut a ni lo a, hun rei tak chhung lo inbuatsaih tawh a nih bakah hunbi neia kalpui ṭul a ni a, phun hunbi nei a nih bawk avangin hmanhmawh taka kalpui tur a nih hmel. Model Bamboo Plantation program hnuaiah chhungkaw thlan bikten mau chin hi an kalpui mek tawh zawk a ni.Hei vang hian sorkar insawi­fiahna hi mipui pawhin pawm thiam ila, rem leh rem loa tu emaw hmeh bela sawisel tur zawng ang maia kawh rawn luai luai a hun lo ang. Sorkarin thil a lo kalpui ṭan tawh a, a zuzi mai lohna tura mau chi supply-tu tur zawn pawh hi thil âwm tak a ni.Mipuiin an chân ṭhup tur zawk erawh chu, \"Tunge mau chi hi supply ang?\" tih hi a ni awm e.  Kan rorelna in säng ber Assembly House-ah ngei pawh mau chi supply hian sawi a hlawh tawh a, rorelna vawnfung chelhtu party lamin an flagship programme-ah mau (rua) an thlan bawk avangin ngaihven a hlawh lo thei lo.Mi ṭhenkhat chuan hri lenlai leh pawisa awm lohlaia mau/ raw chi supply-tu tur thlan hi hun loah an ngai ang a; mi ṭhenkhat ngaihven zawk tur erawh chu, \"Tunge mau/raw chi hi supply ang?\" tih hi a nih hmel. Horticulture department chuan thuchhuah siamin, mau chi supply-tu tur zawnna atana tender an chhuah chungchang an sawifiah a, \"Mau chi leina turin Covid-19 dona tur pawisa a tibuai lo,\" an ti a; dan dik takin advertisement chhuah a nih thu an sawi.Mau chi supply hi tuna tih thar thut a ni lo a, hun rei tak chhung lo inbuatsaih tawh a nih bakah hunbi neia kalpui ṭul a ni a, phun hunbi nei a nih bawk avangin hmanhmawh taka kalpui tur a nih hmel. Model Bamboo Plantation program hnuaiah chhungkaw thlan bikten mau chin hi an kalpui mek tawh zawk a ni.Hei vang hian sorkar insawi­fiahna hi mipui pawhin pawm thiam ila, rem leh rem loa tu emaw hmeh bela sawisel tur zawng ang maia kawh rawn luai luai a hun lo ang. Sorkarin thil a lo kalpui ṭan tawh a, a zuzi mai lohna tura mau chi supply-tu tur zawn pawh hi thil âwm tak a ni.Mipuiin an chân ṭhup tur zawk erawh chu, \"Tunge mau chi hi supply ang?\" tih hi a ni awm e.  Kan rorelna in säng ber Assembly House-ah ngei pawh mau chi supply hian sawi a hlawh tawh a, rorelna vawnfung chelhtu party lamin an flagship programme-ah mau (rua) an thlan bawk avangin ngaihven a hlawh lo thei lo.Mi ṭhenkhat chuan hri lenlai leh pawisa awm lohlaia mau/ raw chi supply-tu tur thlan hi hun loah an ngai ang a; mi ṭhenkhat ngaihven zawk tur erawh chu, \"Tunge mau/raw chi hi supply ang?\" tih hi a nih hmel. Horticulture department chuan thuchhuah siamin, mau chi supply-tu tur zawnna atana tender an chhuah chungchang an sawifiah a, \"Mau chi leina turin Covid-19 dona tur pawisa a tibuai lo,\" an ti a; dan dik takin advertisement chhuah a nih thu an sawi. Mau chi supply hi tuna tih thar thut a ni lo a, hun rei tak chhung lo inbuatsaih tawh a nih bakah hunbi neia kalpui ṭul a ni a, phun hunbi nei a nih bawk avangin hmanhmawh taka kalpui tur a nih hmel. Model Bamboo Plantation program hnuaiah chhungkaw thlan bikten mau chin hi an kalpui mek tawh zawk a ni. Hei vang hian sorkar insawi­fiahna hi mipui pawhin pawm thiam ila, rem leh rem loa tu emaw hmeh bela sawisel tur zawng ang maia kawh rawn luai luai a hun lo ang. Sorkarin thil a lo kalpui ṭan tawh a, a zuzi mai lohna tura mau chi supply-tu tur zawn pawh hi thil âwm tak a ni. Mipuiin an chân ṭhup tur zawk erawh chu, \"Tunge mau chi hi supply ang?\" tih hi a ni awm e.  Kan rorelna in säng ber Assembly House-ah ngei pawh mau chi supply hian sawi a hlawh tawh a, rorelna vawnfung chelhtu party lamin an flagship programme-ah mau (rua) an thlan bawk avangin ngaihven a hlawh lo thei lo. Mi ṭhenkhat chuan hri lenlai leh pawisa awm lohlaia mau/ raw chi supply-tu tur thlan hi hun loah an ngai ang a; mi ṭhenkhat ngaihven zawk tur erawh chu, \"Tunge mau/raw chi hi supply ang?\" tih hi a nih hmel.", "summary": "Horticulture Department chuan mau chi supply-tu tur zawnna atana tender an chhuah chungchangah Mau chi leina turin Covid-19 dona tur pawisa a tibuai lo a,dan dik takin advertisement pawh chhuah a ni tiin an sawifiah.Mau chi supply hi hun rei tak chhung lo inbuatsaih tawh a nih bakah hunbi neia kalpui ngai niin tunah pawh chhungkaw thlan bikten mau chin hi an kalpui mek,Sorkar hmalakna a zuzi mai lohna tura mau chi supply-tu tur zawn pawh hi thil âwm tak a nih laia sawisel tur zawn ruai a hunlo ang. Assembly House-a mau chi supply hian sawi a hlawh tawh a,Ruling Party lam pawn flagship programme-a mau(rua) an thlan avangin ngaihven a hlawh hle.Thenkhatin hri lenlai leh pawisa awm lohlaia mau/raw chi supply-tu tur thlan hi hun loah ngai mah se ṭhenkhat ngaihven zawk tur chu mau/raw chi supply-tu tur a ni ang." }, { "summarization_id": "214", "url": "https://theaizawlpost.org/prime-minister-modi-a-kyiv-tlawhin-ngaihven-hlawh/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1 25", "original_text": "Indian Prime Minister Narendra Modi chuan Ukraine tlawh mekin President Volodymyr Zelensky nena inbiakna an nei dawn a. A hma lawkah Modi chuan Moscow ah Russian President Vladimir Putin a hmu tawh bawk. July thla khan Modi chuan Russian capital Moscow lo tlawh tawhin Kyiv leh Western capital te chuan an sawisel na hle tawh a. Zelensky phei chuan na taka sawiselin ‘khawvel democracy ram lian ber hruaitu in Moscow a thisen chhuahtu misual a kuah’ chu hmuh hrehawm a tih thu a sawi hial a ni. Chutihlaiin India chuan indo mek ram pahnih te ah inbuktawk taka thil kalpui tumin tun hma atang tawhin India chu zawl bik nei lo ram non-alignment approach kalpui thin a ni tia sawi a ni thung a. Modi chu Indian prime minister zinga Ukraine tlawh hmasa ber ni bawkin, India chuan Russia nena inzawmna thuk tak an neih lai reng a ni tho bawk a, khawthlang ram te chuan Modi zin chu an ngaihven em em thung. Michael Kugelman, director of the South Asia Institute, Wilson Centre think-tank, Washington chuan Modi zin hian India strategic autunomy a tichak zual ang a ti thung a. “India hian Western power te nena remna a zawng lo. Modi zin hian Indian interest bak a ngaihtuah lo va, Kyiv nena inthianthatna indona karah kalpui zel a duhna lantirna a ni” tiin a sawi. Chutihlaiin US chuan Modi-a’n Moscow a tlawh chu na taka a sawisel tawh niin India chuan Ukraine indonaah Russia chu lang hrakin a la sawisel ngai miah lo bawk a, chu chu Western powers ten an lawm lo hle bawk. Delhi chuan territorial integrity leh sovereignty humhim leh inzahsak chu thupuiah a neih a ni a, Ukraine indona tihtawp a nih theih nan diplomacy leh dialogue aupuitu a ni bawk. Kyiv a tlawh avangin Modi chuan Russia a bansan dawn tihna a ni lo va, US leh Western nation te chuan Delhi dinnaah chiangin Moscow nena an inlaichinna chu tun hma ata tawh tih chiangin New Delhi chu Moscow military equipment a thuk taka innghat a ni tlat bawk. India chu khawvela arms chawlut hnem ber niin a defence pawimawh te chu ram dang atanga a chawkluh a ni a, tun hnaiah erawh ram chhungah ralthuam siam beihpui a thlak thung a, tichung chuan a defence equipment 50% chu Russia atanga a chawkluh a la ni tho. India chuan Russia tangin oil man tlawm zawkin a chawlut reng bawk a, khawthlang ram tena Russia an hrekna chu remchangah la in man tlawm takin oil a chawlut reng a, nikum khan India chu Russian oil chawlut hnem ber ram a ni. US leh a allies te chuan Ukraine indonaah India chu a dinna sawi chiang tura an phut chungin India chuan tawngkam a nei duh thak lo bawk. Khawthlang ram te chuan India chu China lian zel tur dan nana pawimawhah an ngaih avangin an uksak lo thei lo bawk si. Chumai bakah India chu khawvela economy lian ber pangana a nih bawk si avangin a market lian tham tak te chu sumdawnna kalpui nana an mamawh a ni bawk si a ni. Kugelman chuan India in Ukraine a tlawh chu Khawthlang ram te lawmna tur ani tia sawiin Delhi chuan Moscow a thlawp bur lo tihna a ni a ti bawk a. India chuan khawthlang ram te nena inzawmna tha a duh a, a bik takin US nen a ni zual a, chuvangin Moscow a tan bur thiang lo tiin Eric Garcetti, US ambasador to India chuan tun hnaiah a sawi bawk. India chuan Khawthlang ram te chu a Asian rival China dan nan a mamawh tho bawk a. Tun hnaiah Moscow leh Beijing te chuan inzawmna tha zawk an siam bawk si a ni. Chutihlaiin Delhi chuan Moscow chu a tul huna China nawr theiah a ngai bawk si a ni. Chutihlai Ukraine chuan Modi chu Moscow tlawh zo hlim hlawl pawh ni se an be chhe dawn chuang lo bawk a. Tichung chuan Zelensky chuan Modi a sawiselna chu a tim dawn chuang lova ngaih a ni. Moscow pawhin Delhi in geopolitics a multilateral approach a kalpui zia hria in Modi an Kyiv a tlawh chu a sawisel miah dawn lo tih a ni bawk. Non-alignment policy piah lamah Delhi chuan Ukraine tlawhah tum dang a nei tia sawi niin India chuan tun hnaiah Europe nena inzawmna thuk zawk neih duh a, a bik takin Central leh Eastern Europe te nen a nizual bawk. Delhi chuan big four- UK, Italy, Germany leh Frane te nena inzawmna nghet tha a duh a, chutihrual chuan Europe ram dang te nen pawha inzawmna tha zawk a duh bawk. Modi hian Ukraine hnuah Poland tlawh leh dawnin kum 45 hnua Indian PM Poland tlawh leh hmasa ber tur a ni dawn a, July thla pawh khan Austria a lo tlawh trawh bawk. India chuan Central European ram te nena inzawmna thukzawk neih duhin chu chu nakin zelah Delhi tana tha tura ngaih a ni a. India chuan intergovernmental organisation – Iceland, Liechtenstein, Norway leh Switzerland te nen European Free Trade Association investment deal an lo siam tawh bawk. Chuvangin Modi an tun hnaia central leh Eastern Europe a tlawh hi Central European state te nena bilateral political, economic leh security ties tha zawk neih a duh vang a ni, tiin foreign policy analyst C Raja Mohan chuan a sawi.", "summary": "Indian Prime Minister Narendra Modi chuan Ukraine tlawh mekin President Volodymyr Zelensky nena inbiakna an nei dawn a. A hma lawkah Modi chuan Moscow ah Russian President Vladimir Putin a hmu tawh bawk. July thla khan Modi chuan Russian capital Moscow lo tlawh tawhin Kyiv leh Western capital te chuan an sawisel na hle tawh a. Zelensky phei chuan na taka sawiselin ‘khawvel democracy ram lian ber hruaitu in Moscow a thisen chhuahtu misual a kuah chu hmuh hrehawm a tih thu a sawi hial. Modi chu Indian prime minister zinga Ukraine tlawh hmasa ber ni bawkin, India chuan Russia nena inzawmna thuk tak an neih lai reng a ni tho bawk a, khawthlang ram te chuan Modi zin chu an ngaihven em em thung. US chuan Modi an Moscow a tlawh chu na taka sawisel tawh niin India chu Ukraine indonaah Russia chu a la sawisel ngai lo bawk a, chu chuan lawm lo hle. Delhi chuan territorial integrity leh sovereignty chu thupuiah a neih a ni a, indona a tawp nana diploma leh dialogue aupuitu a ni bawk. Kyiv a tlawh avangin Modi chhan Russia a bansan dawn tihna a ni lo. India leh Russia te hi an inthian tha em em. US chuan India chu a dinna sawi chiang turin a phut chungin India chu a ngawi thung. India chuan khawthlanh ram te nen inzawmna tha a duh a, a bik takin US nen, chuvangin Moscow a tan bur thiang lo tiin Eric Garcetti, US ambasador to India chuan a sawi. India chuan khawthlanh ram te chu a Asian rival China dan nan a mamawh tho bawk a. Tun hnaiah Moscow leh Beijing te chuan inzawmna tah an siam bawk si a ni. Non-alignment policy piah lamah Delhi chuan Ukraine tlawhah tum dang a nei tia sawi niin India chuan tun hnaiah Europe nena inzawmna thuk zawk neih duh a, a bik takin Central leh Eastern Europe te nen a nizual bawk. Delhi chuan big four- UK, Italy, Germany leh Frane te nena inzawmna nghet tha a duh a, chutihrual chuan Europe ram dang te nen pawha inzawmna tha zawk a duh bawk. Modi hian Ukraine hnuah Poland tlawh leh dawnin July thla pawh khan Austria a lo tlawh tawh bawk. Central Europe ramte nena inzawmna neih hi nakin zela Delhi tana tha tur a ni. Chuvangin tun hnaia Modi an Centsl European states te nena bilateral political, economic leh security ties tha zawk neih a duh vang a ni tiin C Raja Mohan chuan a sawi." }, { "summarization_id": "215", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11881", "file_name": "F_MIZO_SUM_14_19/2/25", "original_text": "Central YMA chuan thu­chhuah siamin, Mizoram hmun hrang hrangah sangha fuan hun lai a ni a, nungchate an him theih nan YMA sub-headquarters, group leh branch-te'n theihtawp chhuahin hma an la mek tih an sawi a, \"Kum 2020-ah pawh he hmalakna hi chhunzawm zel a ni. YMA leh khawtlangin lui dung kan humhalh mek laiin, tun hnaiah khawih an ni hi CYMA chuan a dem tak zet a ni,\" an ti.Nungcha hum­halh kum hial lo puang tawhtu CYMA-in nungchate an him theihna tura hma an la chhunzawm zel hi a lawmawm a, chutih laiin thuchhuah tlanglawn tak siam piah lamah hian tih theih an nei ngei ang. Branch YMA-te'n an huam chhunga nungchate chunga pawi khawihtu an mante an hming an puanzar chang a awm ṭhin a, phalna nei loa sa kapte leh dan phal loha lui dunga nungcha suasamte an duh loin mimal hming pawh an tarlang mai ṭhin.Zep thu a cheng lo a, tun hnaiah Mizorama rorel tura mipui thlan chhuah mi 40 zinga tel, MLA pakhat chu luia sangha humhalh lai bomb hmanga suasamtu zingah a tel niin khaw pakhatin an puh a, a thlalakte hial social media lamah a darh chuai chuai a ni. Hetiang thil hi politics-a inbeihna chang thei mai a nih ṭhin avangin CYMA lam tan pawh fimkhur a ṭul a; chutih rualin ram puma nungcha humhalh kum lo puang tawhtu pawl zahawm tak hi a ṭul hunah chuan che chhuak turah mipuiin an beisei ngei ang.Central YMA hian an thuchhuahah nungcha humhalhna kawngah sorkar leh khawtlangte nena thawhhona ṭha tak an neih thu an tarlang tel a; hei hi tun hnaia thil thlenga dan phal loha sangha mantu zingah MLA a lo tel ve nia khawtlangin an puhte nen hian a inhmeh lo hle a ni.Engpawhnise CYMA hi pawl zahawm tak a ni a, tih tur chin leh tihâwn chin pawh a thliar thiam ṭhin a, nungcha humhalhna kawngah pawh hian a tih tur chin chu ṭha takin a ti chho zel ang a; Mizorama nungchate an himna turin he pawl hi a pawimawh chhunzawm zel dawn a ni. Central YMA chuan thu­chhuah siamin, Mizoram hmun hrang hrangah sangha fuan hun lai a ni a, nungchate an him theih nan YMA sub-headquarters, group leh branch-te'n theihtawp chhuahin hma an la mek tih an sawi a, \"Kum 2020-ah pawh he hmalakna hi chhunzawm zel a ni. YMA leh khawtlangin lui dung kan humhalh mek laiin, tun hnaiah khawih an ni hi CYMA chuan a dem tak zet a ni,\" an ti.Nungcha hum­halh kum hial lo puang tawhtu CYMA-in nungchate an him theihna tura hma an la chhunzawm zel hi a lawmawm a, chutih laiin thuchhuah tlanglawn tak siam piah lamah hian tih theih an nei ngei ang. Branch YMA-te'n an huam chhunga nungchate chunga pawi khawihtu an mante an hming an puanzar chang a awm ṭhin a, phalna nei loa sa kapte leh dan phal loha lui dunga nungcha suasamte an duh loin mimal hming pawh an tarlang mai ṭhin.Zep thu a cheng lo a, tun hnaiah Mizorama rorel tura mipui thlan chhuah mi 40 zinga tel, MLA pakhat chu luia sangha humhalh lai bomb hmanga suasamtu zingah a tel niin khaw pakhatin an puh a, a thlalakte hial social media lamah a darh chuai chuai a ni. Hetiang thil hi politics-a inbeihna chang thei mai a nih ṭhin avangin CYMA lam tan pawh fimkhur a ṭul a; chutih rualin ram puma nungcha humhalh kum lo puang tawhtu pawl zahawm tak hi a ṭul hunah chuan che chhuak turah mipuiin an beisei ngei ang.Central YMA hian an thuchhuahah nungcha humhalhna kawngah sorkar leh khawtlangte nena thawhhona ṭha tak an neih thu an tarlang tel a; hei hi tun hnaia thil thlenga dan phal loha sangha mantu zingah MLA a lo tel ve nia khawtlangin an puhte nen hian a inhmeh lo hle a ni.Engpawhnise CYMA hi pawl zahawm tak a ni a, tih tur chin leh tihâwn chin pawh a thliar thiam ṭhin a, nungcha humhalhna kawngah pawh hian a tih tur chin chu ṭha takin a ti chho zel ang a; Mizorama nungchate an himna turin he pawl hi a pawimawh chhunzawm zel dawn a ni. Central YMA chuan thu­chhuah siamin, Mizoram hmun hrang hrangah sangha fuan hun lai a ni a, nungchate an him theih nan YMA sub-headquarters, group leh branch-te'n theihtawp chhuahin hma an la mek tih an sawi a, \"Kum 2020-ah pawh he hmalakna hi chhunzawm zel a ni. YMA leh khawtlangin lui dung kan humhalh mek laiin, tun hnaiah khawih an ni hi CYMA chuan a dem tak zet a ni,\" an ti. Nungcha hum­halh kum hial lo puang tawhtu CYMA-in nungchate an him theihna tura hma an la chhunzawm zel hi a lawmawm a, chutih laiin thuchhuah tlanglawn tak siam piah lamah hian tih theih an nei ngei ang. Branch YMA-te'n an huam chhunga nungchate chunga pawi khawihtu an mante an hming an puanzar chang a awm ṭhin a, phalna nei loa sa kapte leh dan phal loha lui dunga nungcha suasamte an duh loin mimal hming pawh an tarlang mai ṭhin. Zep thu a cheng lo a, tun hnaiah Mizorama rorel tura mipui thlan chhuah mi 40 zinga tel, MLA pakhat chu luia sangha humhalh lai bomb hmanga suasamtu zingah a tel niin khaw pakhatin an puh a, a thlalakte hial social media lamah a darh chuai chuai a ni. Hetiang thil hi politics-a inbeihna chang thei mai a nih ṭhin avangin CYMA lam tan pawh fimkhur a ṭul a; chutih rualin ram puma nungcha humhalh kum lo puang tawhtu pawl zahawm tak hi a ṭul hunah chuan che chhuak turah mipuiin an beisei ngei ang. Central YMA hian an thuchhuahah nungcha humhalhna kawngah sorkar leh khawtlangte nena thawhhona ṭha tak an neih thu an tarlang tel a; hei hi tun hnaia thil thlenga dan phal loha sangha mantu zingah MLA a lo tel ve nia khawtlangin an puhte nen hian a inhmeh lo hle a ni. Engpawhnise CYMA hi pawl zahawm tak a ni a, tih tur chin leh tihâwn chin pawh a thliar thiam ṭhin a, nungcha humhalhna kawngah pawh hian a tih tur chin chu ṭha takin a ti chho zel ang a; Mizorama nungchate an himna turin he pawl hi a pawimawh chhunzawm zel dawn a ni.", "summary": "Central YMA chuan Mizoram hmun hrang hrangah sangha fuan hun lai a nih avangin nungchate an him theih nan YMA sub-headquarters, group leh branch-te'n theihtawp chhuaha hma an la mek thu an sawi. Branch YMA-te'n an huam chhunga nungchate chunga pawi khawihtu an mante an hming an puanzar chang a awm thin a, tun hnaiah Mizoram MLA pakhat chu luia sangha humhalh lai bomb hmanga suasamtu zingah a tel niin khaw pakhatin an puh a, hetiang thil hi politics-a inbeihna chang thei a nih thin avangin CYMA lam tan pawh fimkhur a tul hle. Central YMA hi pawl zahawm tak a ni a, tih tur chin leh tihâwm chin pawh a thliar thiam thin a, nungcha humhalhna kawngah pawh hian a tih tur chin chu tha takin a ti chho zel ang a; Mizorama nungchate an himna turin he pawl hi a pawimawh chhunzawm zel dawn a ni." }, { "summarization_id": "216", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/104373", "file_name": "F_MIZO_SUM_16_31/1//25", "original_text": "Environment & Forest minister Lalrinmawia Ralte chuan, tun hnaiah mi ṭhenkhatin China airgun, enlenna invuah hmanga sava tam tak an kap hlum chu thil pawi tak a nih thu a sawi a; district commissioner-te sava leh nungchate humhalhna thupek an chhuahtir chuan ngaih pawimawh a hlawh loh chuan dan khauh zawk leh hun rei zawk daih tur khapna thupek tihchhuah leh a nih tur thu a sawi.Tun hnaia thil thleng hi a pawi hle mai a, Mizoramah nungcha humhalh kan inzirtir meklaia tunlai thiamna hmanga nungchate suat an ni hi a ṭha lo takzet a ni. Nung-cha humhalh duhtu an pung zel a, ṭhang-thar zingah ngat phei chuan savate hi tihhlum ena en lo, an sa pawh ei duh lo an pung zel a; nimahsela hetihlai hian sava vehna hmanraw ṭha zawk a lo chhuak ve mek bawk a, a vanduaithlak hle a ni.Mizoramah hian ram ngaw kan suat nasat avangin sava hi an tlem tawh hle a, tun hnaia nungcha humhalh inzirtirna a kal chak deuh hnu hian sava hmuh tur an awm leh ṭan. Hun rei tak chhung khawpuia sava hram hriat tur a awm loh hnuah khawpui daifem lamahte pawh sava hmuh tur an awm leh ṭan a, sava humhalh duhna pawh a lian chho mek zel a ni. Hetih hunlai taka sava veh ching an lo chhuak thar ve leh chiah hi an demawm a, hei hi chu sorkar pawhin a ngaimawh a, hetiang mite hi ven hneh an nih ngei theihna tura ṭan lak a ngai.Nungcha humhalh chung-chang sawi a nihlai hian khaw tam takah ualau takin sava leh ramsa ṭhenkhat sa lei tur a awm ve reng bawk a, silai tung tura kan infuihlai mekin ṭhenkhatin eizawnna ang deuh thawin sapel turin ṭan an la ve mek bawk. Luia nungcha humhalhte pawh hmun tam takah entawntlaka kalpui a nihlaiin hmunṭhenkhatah chuan ualau takin bomb leh thil ṭha lo dang hmangin sanga an la mek tho a ni.Tun hnaia sava veh ṭhinte thil tih hi ram tan a pawi a, sorkarin chak taka ṭan a la zui nghal hi an fakawm a, hei hian khawtlang hruaitute kang kai se, Mizorama savate humhalh hi Mizote kutah a awm a, tun hnaia silai chhuak thar hmanga sava veh ṭhin hi tihtawp ni rawh se. Environment & Forest minister Lalrinmawia Ralte chuan, tun hnaiah mi ṭhenkhatin China airgun, enlenna invuah hmanga sava tam tak an kap hlum chu thil pawi tak a nih thu a sawi a; district commissioner-te sava leh nungchate humhalhna thupek an chhuahtir chuan ngaih pawimawh a hlawh loh chuan dan khauh zawk leh hun rei zawk daih tur khapna thupek tihchhuah leh a nih tur thu a sawi.Tun hnaia thil thleng hi a pawi hle mai a, Mizoramah nungcha humhalh kan inzirtir meklaia tunlai thiamna hmanga nungchate suat an ni hi a ṭha lo takzet a ni. Nung-cha humhalh duhtu an pung zel a, ṭhang-thar zingah ngat phei chuan savate hi tihhlum ena en lo, an sa pawh ei duh lo an pung zel a; nimahsela hetihlai hian sava vehna hmanraw ṭha zawk a lo chhuak ve mek bawk a, a vanduaithlak hle a ni.Mizoramah hian ram ngaw kan suat nasat avangin sava hi an tlem tawh hle a, tun hnaia nungcha humhalh inzirtirna a kal chak deuh hnu hian sava hmuh tur an awm leh ṭan. Hun rei tak chhung khawpuia sava hram hriat tur a awm loh hnuah khawpui daifem lamahte pawh sava hmuh tur an awm leh ṭan a, sava humhalh duhna pawh a lian chho mek zel a ni. Hetih hunlai taka sava veh ching an lo chhuak thar ve leh chiah hi an demawm a, hei hi chu sorkar pawhin a ngaimawh a, hetiang mite hi ven hneh an nih ngei theihna tura ṭan lak a ngai.Nungcha humhalh chung-chang sawi a nihlai hian khaw tam takah ualau takin sava leh ramsa ṭhenkhat sa lei tur a awm ve reng bawk a, silai tung tura kan infuihlai mekin ṭhenkhatin eizawnna ang deuh thawin sapel turin ṭan an la ve mek bawk. Luia nungcha humhalhte pawh hmun tam takah entawntlaka kalpui a nihlaiin hmunṭhenkhatah chuan ualau takin bomb leh thil ṭha lo dang hmangin sanga an la mek tho a ni.Tun hnaia sava veh ṭhinte thil tih hi ram tan a pawi a, sorkarin chak taka ṭan a la zui nghal hi an fakawm a, hei hian khawtlang hruaitute kang kai se, Mizorama savate humhalh hi Mizote kutah a awm a, tun hnaia silai chhuak thar hmanga sava veh ṭhin hi tihtawp ni rawh se.", "summary": "Environment & Forest Minister Lalrinmawia Ralte chuan mi ṭhenkhatin China airgun, enlenna invuah hmanga sava tam tak an kap hlum chu thil pawi tak a nih thusawiin dan khauh zawk tihchhuah leh a nih tur thu a sawi. Mizoramah nungcha humhalh kan inzirtir meklaia tunlai thiamna hmanga nungchate suat an ni hi a ṭhalo takzet, nungcha humhalh duhtu an pung zel a,hun rei tak chhung khawpuia sava hram hriat tur a awm tawhloh hnuah khawpui daifem lamahte pawh sava hmuh tur an awm leh ṭan a, hetih hunlai taka sava veh ching an lo chhuak thar ve leh chiah hi an demawm a, hei hi chu Sorkar pawhin ngaimawh a hetiang mite hi ven hneh an nih ngei theihna tura ṭan lak a ngai.Luia nungchate pawh hmun thenkhatah humhalh that ni viau mah se hmun ṭhenkhatah chuan bomb leh tur hmangin sangha an man mek thung. Tun hnaia sava veh ṭhinte chunga Sorkarin chak taka ṭan a la hi an fakawm a, hei hian khawtlang hruaitute kang kai se, silai chhuak thar hmanga sava veh ṭhin hi tihtawp ni rawh se." }, { "summarization_id": "217", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/128611", "file_name": "H-122-03/02/2025-organic farming leh Mizoram", "original_text": "Mizorama organic farming kalpui dan sawihonaah chief minister Lal Thanhawla chuan, organic certification neih a buaithlak thu a sawi a, kan kalpui theih tak tak dawn leh dawn loh zir chian hmasat ṭha a tih thu a sawi a, tuna organic farming kalpui ngawt chu arkhawthimdai a hlauhawm thu a sawi a, \"Engtin nge kan kalpui ang tih ngaihtuah tlan a ṭul a ni,\" a ti.Organic farming hi a hlawkna lam ringawt kan thlir chuan tih fuh loh ve theih tak tur a ni a, a hautakzia leh mithiamte'n 'organic certification' an pek tura a kalkawng thui­ziate pawh ngaihtuah tel a ngai. Organic farming hmanga thlai thar chhuahte a man a to a, hralh a kal tih chin ringawt kan inzirtir ang tih a hlauhawm a, a buaipui harsatziate thlenga sawi tel hi a ṭul reng a ni.Hetihlai hian chief minister berin organic farming hi a hautakna lam ringawt a sawi mai ang tih a hlauhawm a, midang pawhin an kalpui theih chuan kan kalpui ve theih a nih thute pawh sawi tel se a ṭha khawp mai. Khawvel hmun dangah pawh organic farming hi an kalpui theih chuan Mizorama kan kalpui ve theih dan tur hi zir chian a ngai a, sorkar mithiam­te'n an tih tur an tih a ṭul.Mizorama thil buaithlak tak chu mithiam tam takin a taka hna an thawk lo ṭhin hi a ni. Kan leidawh a tlo loh chhante leh kan building leh kan lungremte a ṭhat loh chhan hi chu engineer lamin an vil ṭhat tawk loh vang tih phat rual a ni lo. Chutiang bawkin agriculture leh horticulture lama mithiamte pawh hian lo leh huante hi a takin tlawh tam se, an thiamnate a taka hman chhuah tum se, chu chu ramin a mamawh chu a ni.Organic farming hi a hlawk a, mi tam takin an din­chhuahpui tawh. Mizorama loneitute'n organic farming hi tluang taka an kalpui ve theih dan tur hi mithiamte hian ngaihtuah se, a theih dan tur zawngin ṭan la se, a ṭul chuan a hmunah kal chilhin a takin thawk rawh se. Mizorama organic farming kalpui dan sawihonaah chief minister Lal Thanhawla chuan, organic certification neih a buaithlak thu a sawi a, kan kalpui theih tak tak dawn leh dawn loh zir chian hmasat ṭha a tih thu a sawi a, tuna organic farming kalpui ngawt chu arkhawthimdai a hlauhawm thu a sawi a, \"Engtin nge kan kalpui ang tih ngaihtuah tlan a ṭul a ni,\" a ti.Organic farming hi a hlawkna lam ringawt kan thlir chuan tih fuh loh ve theih tak tur a ni a, a hautakzia leh mithiamte'n 'organic certification' an pek tura a kalkawng thui­ziate pawh ngaihtuah tel a ngai. Organic farming hmanga thlai thar chhuahte a man a to a, hralh a kal tih chin ringawt kan inzirtir ang tih a hlauhawm a, a buaipui harsatziate thlenga sawi tel hi a ṭul reng a ni.Hetihlai hian chief minister berin organic farming hi a hautakna lam ringawt a sawi mai ang tih a hlauhawm a, midang pawhin an kalpui theih chuan kan kalpui ve theih a nih thute pawh sawi tel se a ṭha khawp mai. Khawvel hmun dangah pawh organic farming hi an kalpui theih chuan Mizorama kan kalpui ve theih dan tur hi zir chian a ngai a, sorkar mithiam­te'n an tih tur an tih a ṭul.Mizorama thil buaithlak tak chu mithiam tam takin a taka hna an thawk lo ṭhin hi a ni. Kan leidawh a tlo loh chhante leh kan building leh kan lungremte a ṭhat loh chhan hi chu engineer lamin an vil ṭhat tawk loh vang tih phat rual a ni lo. Chutiang bawkin agriculture leh horticulture lama mithiamte pawh hian lo leh huante hi a takin tlawh tam se, an thiamnate a taka hman chhuah tum se, chu chu ramin a mamawh chu a ni.Organic farming hi a hlawk a, mi tam takin an din­chhuahpui tawh. Mizorama loneitute'n organic farming hi tluang taka an kalpui ve theih dan tur hi mithiamte hian ngaihtuah se, a theih dan tur zawngin ṭan la se, a ṭul chuan a hmunah kal chilhin a takin thawk rawh se.", "summary": "2nd April,2015 Chief Minister Lal Thanhawla chuan Mizoramah organic farming kalpui a nih dawn chuan organic certification neih a buaithlakzia leh hautakzia te,kan kalpui tak tak theih dawn leh dawn loh hriatchian hmasak a tul tih sawiin,\"Engtin nge kan kalpui ang tih ngaihtuah tlan a ṭul a ni,\" a ti. Mizorama thil buaithlak tak ṭhin chu mithiam tam takin an tihtur an ti lo ṭhin hi a ni.Organic farmingte pawh hi hautak hle mah se mi tam takin an dinchhuahpui tawh a.A hautakna lam ngawt thlir loin,loneitute'n atak ngeia an hman theihna turin mithiamten a hmunah kal chilhin,a takin thawk se, hmasawnna hmuh tur a awm em em ang." }, { "summarization_id": "218", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/10180", "file_name": "H-251-18/02/2025-faina leh Mizoram", "original_text": "October 2-9 chhung hi kum dang ang bawkin Faina Hapta a ni a, Mizoramah khawpui fai inelna kalpui tur a ni. UD&PA department changtu Deputy Chief Minister sawi danin,  khawpui fai intihsiakna chu Census 2011-in notified town atana a puan khawpui 23-ah kalpui a ni dawn a, zirna-in, sorkar pisa, damdawi-in, khua leh veng, khawlai, hotel, restaurant, bazar leh sumdawnna hmunte endik a ni dawn a; tunlai hripui léng mek do lêtna atana sorkar inkaihhruaina dan an zawm ṭhat leh ṭhat loh endik tel a ni bawk ang.Sorkar laipuiin India ramah faina beihpui thlakin Swachh Bharat Mission a kalpui a, sum leh pai ṭhahnem tak dah a ni a, hei hi Mizoramah pawh kalpui a ni. Heng kan sum hmuhte hi eng angin nge kan hman chiah a, mipui vantlangin a ṭhatna an chhawr phak tak tak nge tak tak lo tihte leh heng pawisa hlawm lian lo luh hnuah Mizoram hian faina leh thianghlimna kawngah eng ang chiahin nge hma a sawn, tihte hi uluk taka zirchian chhoh zel a nih a rinawm a; kan sum hman ralte leh a rah chhuahte pawh nakinah bûk a la ni chho zel ang.Tun hma chuan Mizote hi hnam fai taka sawi kan ni ngai lo a, Kristianna a lo luh hnuah erawh zawi zawiin faina leh thianghlimna kawngah hma kan sawn zel.Swachh Bharat Mission a din hma pawha pawisa phût lo leh beisei miah loa khawtlang faina atana hnatlang ṭhin hnam kan ni a, mahni in seng­soa khawtlang faina tura lo bei tawh ṭhin kan ni. Hetihlai hian mihring chen tamna pawh ni lo, inenkawl harsa tak tur pawh ni si lo Mizoram hi India rama fai tehna hrang hrangah kan la tiṭha tawk lo a, sorkar lam pawh a ṭan lehzual a ngai a ni.Faina leh thiang­hlimna kawngah hian khaw tam tak chu sorkarin a nawr ngai loa entawntlak khawpa fai an awm a, khua leh veng ṭhenkhat chu an khaw hming leh faina a inzawm tlat emaw tih tur an ni hial tawh; heng khua leh vengte pawhin faina hi an kalpui thei a nih chuan, Mizorama veng tin leh khaw tin ṭang rual ila, sorkar lamin a tih tur ti bawk se, India rama state fai ber leh khawpui fai ber kan ni thei dawn lo'm ni? October 2-9 chhung hi kum dang ang bawkin Faina Hapta a ni a, Mizoramah khawpui fai inelna kalpui tur a ni. UD&PA department changtu Deputy Chief Minister sawi danin,  khawpui fai intihsiakna chu Census 2011-in notified town atana a puan khawpui 23-ah kalpui a ni dawn a, zirna-in, sorkar pisa, damdawi-in, khua leh veng, khawlai, hotel, restaurant, bazar leh sumdawnna hmunte endik a ni dawn a; tunlai hripui léng mek do lêtna atana sorkar inkaihhruaina dan an zawm ṭhat leh ṭhat loh endik tel a ni bawk ang.Sorkar laipuiin India ramah faina beihpui thlakin Swachh Bharat Mission a kalpui a, sum leh pai ṭhahnem tak dah a ni a, hei hi Mizoramah pawh kalpui a ni. Heng kan sum hmuhte hi eng angin nge kan hman chiah a, mipui vantlangin a ṭhatna an chhawr phak tak tak nge tak tak lo tihte leh heng pawisa hlawm lian lo luh hnuah Mizoram hian faina leh thianghlimna kawngah eng ang chiahin nge hma a sawn, tihte hi uluk taka zirchian chhoh zel a nih a rinawm a; kan sum hman ralte leh a rah chhuahte pawh nakinah bûk a la ni chho zel ang.Tun hma chuan Mizote hi hnam fai taka sawi kan ni ngai lo a, Kristianna a lo luh hnuah erawh zawi zawiin faina leh thianghlimna kawngah hma kan sawn zel.Swachh Bharat Mission a din hma pawha pawisa phût lo leh beisei miah loa khawtlang faina atana hnatlang ṭhin hnam kan ni a, mahni in seng­soa khawtlang faina tura lo bei tawh ṭhin kan ni. Hetihlai hian mihring chen tamna pawh ni lo, inenkawl harsa tak tur pawh ni si lo Mizoram hi India rama fai tehna hrang hrangah kan la tiṭha tawk lo a, sorkar lam pawh a ṭan lehzual a ngai a ni.Faina leh thiang­hlimna kawngah hian khaw tam tak chu sorkarin a nawr ngai loa entawntlak khawpa fai an awm a, khua leh veng ṭhenkhat chu an khaw hming leh faina a inzawm tlat emaw tih tur an ni hial tawh; heng khua leh vengte pawhin faina hi an kalpui thei a nih chuan, Mizorama veng tin leh khaw tin ṭang rual ila, sorkar lamin a tih tur ti bawk se, India rama state fai ber leh khawpui fai ber kan ni thei dawn lo'm ni? October 2-9 chhung hi kum dang ang bawkin Faina Hapta a ni a, Mizoramah khawpui fai inelna kalpui tur a ni. UD&PA department changtu Deputy Chief Minister sawi danin,  khawpui fai intihsiakna chu Census 2011-in notified town atana a puan khawpui 23-ah kalpui a ni dawn a, zirna-in, sorkar pisa, damdawi-in, khua leh veng, khawlai, hotel, restaurant, bazar leh sumdawnna hmunte endik a ni dawn a; tunlai hripui léng mek do lêtna atana sorkar inkaihhruaina dan an zawm ṭhat leh ṭhat loh endik tel a ni bawk ang. Sorkar laipuiin India ramah faina beihpui thlakin Swachh Bharat Mission a kalpui a, sum leh pai ṭhahnem tak dah a ni a, hei hi Mizoramah pawh kalpui a ni. Heng kan sum hmuhte hi eng angin nge kan hman chiah a, mipui vantlangin a ṭhatna an chhawr phak tak tak nge tak tak lo tihte leh heng pawisa hlawm lian lo luh hnuah Mizoram hian faina leh thianghlimna kawngah eng ang chiahin nge hma a sawn, tihte hi uluk taka zirchian chhoh zel a nih a rinawm a; kan sum hman ralte leh a rah chhuahte pawh nakinah bûk a la ni chho zel ang. Tun hma chuan Mizote hi hnam fai taka sawi kan ni ngai lo a, Kristianna a lo luh hnuah erawh zawi zawiin faina leh thianghlimna kawngah hma kan sawn zel. Swachh Bharat Mission a din hma pawha pawisa phût lo leh beisei miah loa khawtlang faina atana hnatlang ṭhin hnam kan ni a, mahni in seng­soa khawtlang faina tura lo bei tawh ṭhin kan ni. Hetihlai hian mihring chen tamna pawh ni lo, inenkawl harsa tak tur pawh ni si lo Mizoram hi India rama fai tehna hrang hrangah kan la tiṭha tawk lo a, sorkar lam pawh a ṭan lehzual a ngai a ni. Faina leh thiang­hlimna kawngah hian khaw tam tak chu sorkarin a nawr ngai loa entawntlak khawpa fai an awm a, khua leh veng ṭhenkhat chu an khaw hming leh faina a inzawm tlat emaw tih tur an ni hial tawh; heng khua leh vengte pawhin faina hi an kalpui thei a nih chuan, Mizorama veng tin leh khaw tin ṭang rual ila, sorkar lamin a tih tur ti bawk se, India rama state fai ber leh khawpui fai ber kan ni thei dawn lo'm ni?", "summary": "5th October,2020 Sawrkar laipuiin India ramah faina beihpui thlakin Swachh Bharat Mission a kalpui a,sum leh pai ṭhahnem tak pawh hemi pual hian dah a ni.October 2-9 chhung hian Faina Hapta beihpui thlak a ni dawn a,Mizoramah pawh khawpui fai inelna kalpui tur a ni bawk.UD&PA Department changtu Deputy Chief Minister sawi danin,khawpui fai intihsiakna chu Census 2011-in notified town atana a puan khawpui 23-ah kalpui a ni dawn a,zirna in,sawrkar pisa,damdawi in,khua leh veng,khawlai,hotel,restaurant,bazar leh sumdawnna hmunte endik a ni dawn a;hripui leng mek do lêtna atana sawrkar inkaihhruaina dan an zawm ṭhaṭ leh ṭhaṭ loh endik tel a ni bawk ang. Faina kawngah hian khaw tam tak chu sawrkarin a nawr ngai loa entawntlak khawpa fai an awm a.Chutihrualin,India rama state fai ber ni tur erawhin ṭan lak kan la ngai nasa hle thung." }, { "summarization_id": "219", "url": "https://www.exploremizoram.com/2024/10/chapona-intanna-hi-hmuh-hmaih-suh.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_19.2.25", "original_text": "Tihnghin rual lohBy Rick Warren— Oct 29, 2024“Chuvâng chuan, aw lalber, ka thu râwn che hi pawmtlâkah ngai la, i sualna chu felnain thlâk la, i suahsualnate chu mi rethei chunga zahngaihnain thlâk rawh, i nunkhaw nawmna hi a sei thei deuh mahna,\" tiin a chhâng a.” Daniela 4:27Kan nun hi a kaltluan purh chuan kan lo chapo leh mai ṭhin. Chapona chuan tluknaah min hruai ṭhin. Thufingte 16:18 chuan, “Chapona chu boralna hmaah a kal a, Rilru intivei chu tlukna hmaah.”Chapona chuan tlukna lo thleng tur chu min hmuhtir thei lo fo ṭhin.Thutlukna hote siamin tlawm takin i awm chhunzawm thei— chu chuan tlukna lo thleng tur chu a tlai hmain a hmuhtir thei che a ni. Mi te ngaihsan leh awmthei tak emaw i nih chuan hetiang hian bulṭan ang che, i inah haw la, i huanah hna thawk la, nangmah ngeiin thleng sil la, i bula cheng ve te chu ngaihsak ang che.Tuna i nun chu eng ang pawh lo ni se la, chapona tlangsang ata chhuk tur leh Pathianin i hnenah engnge sawi a tum tih hre tura i hawi zau a ngai a ni.Nebukadnezara nunah chu chu a chiang khawp mai. He lal ringlo mi hi Pathianin a ngaihsak hle a, Daniela 4 ah a chungah eng nge lo thleng dawn tih erawh Pathianin a hriattir lawk a ni. Pathian chuan Nebukadnezara lalna chu a chhuhsak thei reng mai — nimahsela insiamṭhatna hun Pathianin pek a duh zawk a ni. Pathianin mumang a neihtir a, Daniela chu a hrilhfiahtir a, Daniela chuan thil lo thleng tur leh a pumpelh dan pawh a hrilh a ni. Chu aia chiang chu i hmu bik lo vang.Danielan lal hnenah, “Chuvâng chuan, aw lalber, ka thu râwn che hi pawmtlâk ah ngai la, i sualna chu felnain thlâk la, i suahsualnate chu mirethei chunga zahngaihnain thlâk rawh, i nunkhaw nawmna hi a sei thei deuh mahna,\" tiin a chhâng a.” (Daniela 4:27).Daniela kaltlangin Pathianin Nebukadnezara chu thil pathum ti tur leh hlawhtlinna a chan tur thu pawh a hrilh a ni. Nimahsela chu hriattirna chu lal chuan a ngaihthah a ni.Pathian min hriattirlawkna chu hmuh ṭhelh emaw ngaihthah emaw chu a awlin i hre ve em?Inlaichinnaah harsatna i nei maithei e. Chu chu mi dangin harsatna an tawh ang tho vah ngaiin i lo ngaihthah a ni maithei e, nimahsela Pathianin chu chu nangma nunah a engemaw ber mai chu i zawh fuh tawk tawh lo va, chu chu hriattirna che atan a hmang duh a ni.Thlemna hi i buaina chu a ni maithei e, a chhan chu thil tha lo lam i awn tlat avangin. A nih loh vek pawhin i nuna buaina emaw hriat thiam loh thil i neih vang pawh a ni maithei a ni. Heng zawng zawng hi mahni theihna hmanga thil tih duhna - Pathian rinlohna aṭanga lo chhuak a ni.Khing harsatna aṭanga Pathianin a hriattir duh che chu: “Sual bansan la! Ka hnenah lo kir rawh!”Kawng i zawh sual a nih chuan, Pathianin a hmangaih avang chein a hriattir ang che. Chu a hriattirna chu ngaithla la, sim la, i chapona sim rawh, inngaitlawm takin awm ang che. He thutiam hi min pe si a: “Kan sualte thupha kan chawi chuan kan sualte ngaidam tur leh kan fel lohna zawng zawng tlengfai turin amah chu a rinawmin a fel a ni.” (1 Johana 1:9).Ngaihtuah zui atan* Chapona chuan engtiangin nge hun kaltaah khan i mit a tihdel? Eng hriattirna nge i hriat loh emaw i ngaihthah awm le?* Kawng dik lo i zawh avangin Pathianin chu chu a hriattir chein i ring em? I hnenah engnge a sawi nia i hriat?* I nunah chapona aia tlawmna i thlan theih nan engtin nge a takin ke i pen ang?*[Lettu: Sangpuia]*", "summary": "Kan nun hi a kaltluan purh chuan kan lo chapo leh mai ṭhin. Chapona chuan tluknaah min hruai ṭhin. Thutlukna hote siamin tlawm takin i awm chhunzawm thei- chu chuan tlukna lo thleng tur chu a tlai hmain a hmuhtir thei che a ni. Tuna i nun chu eng pawh ni se, chapona laka inveng tur leh Pathianin kan hnena thu a sawi nan hawi zau a ngai. Nebukanezara nunah chu chu a chiang, ani hi Pathianin a chunga lo thleng tur a hriatlawktir a ni. Mumang a neih tira, Danielan a hrilhfiahsak a nih kha. Danielan a sualna chu felnaa thlak turin a ti a, tichuan a nun a sei theih tur thu a hrilh. Mahse chu hriattirna chu lal chuan a ngaihthah a ni. Pathianin nangmaha a thil tum hriatlawktir che emaw a nei a, tichuan Pathian rin lohna emaw harsatna i nei a. A thil hriattir che chu ngaithla la, sim la, i chapona te sim rawh, inngaitlawm takin awm ang che." }, { "summarization_id": "220", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Vaivakawn - Zohnuai a harsatna thleng enfiah Aizawl Vaivakawn - Zohnuai kawng-a lei tlahniam leh a bulhnai a In chim mai thei dinhmun a awm te chu nimin zing khan DM&R changtu Home Minister K. Sapdanga leh Minister dangte bakah sawrkar Official ten a hmunah an enfiah. Nimin zing-a helai hmun enfiahn ah hian DM&R Minister bakah PWD changtu Minister Vanlalhlana; PHE Minister Prof. Lalnilawma leh Deputy Govt. Chief Whip W. Chhuanawma bakah DM&R Director, Aizawl DC aiawh leh PHE, PWD, AMC, SIPMUI leh khawtlang hruaitute an tel a. DM&R Minister chuan Fur ruahtui tam avanga Vaivakawn - Zohnuai kawng a lei tlahniam leh leimin avanga harsatna hrang hrang thleng chu pawi a tih thu sawiin, Sawrkar department hnuaia mithiamte enpuina hnuaiah ruahmanna siam thuai a tul thu a sawi a. Hemi kawng a hma la tur leh ruahmanna bawhzui tur hian Deputy Commissioner Office, Aizawl ruat nise tih a nih thu a sawi bawk. PWD Minister Vanlalhlana chuan khawtlang ah harsatna lian zawk a thlen loh nan In chim mai thei dinhmun a dingte chu a rang lamin a thiah hna kalpui a tul thu a sawi a. PHE Minister Lalnilawma chuan khawtlang a harsatna thlengte ngaihven leh chhawmdawl tura Sawrkar leh khawtlang hruaitute inpek thinna chu thlamuan thlak a tih thu a sawi bawk. Helai hmun tlawha kal Minister te, Department hrang hranga thawktute leh khawtlang hruaitute hikawmin Vaivakawn - Zohnuai kawng lei tlahniam zel tur ven nan tui kawng siam that a tul thu te, lei tlahniam zawn chho a In chim thei awm te thiah a tul thu te, motor lian leh load phur lirthei tlan khap rih a tul thu te sawi a ni a. Lei tlahniam avanga tui connection khaihlak te tan 'Temporary connection point' siam tura hmalak a nih thu tarlan a ni bawk.", "summary": "Vaivakawn - Zohnuai a harsatna thleng enfiah Aizawl Vaivakawn - Zohnuai kawng-a lei tlahniam leh a bulhnai a In chim mai thei dinhmun a awm te chu nimin zing khan Home Minister K. Sapdanga leh Minister dangte bakah sawrkar Official ten a hmunah an enfiah. SIPMUI leh khawtlang hruaitute an tel a, DM&R Minister chuan Vaivakawn - Zohnuai kawng tlahniam leh leimin vanga harsatna hrang hrang thleng chu mithiamte enpuina hnuaia ruahmanna siam thuai a tul thu a sawi. Hemi kawnga hma la tur hian DC, Aizawl chu ruat ni se an ti. PWD Minister pawhin in chim mai theite chu a rang lama inthiarchhuah ni se a ti. PHE Minister chuan Sawrkar leh khawtlang hruaitute fakin leimin vanga harsatna thleng thei leh a inven dan a sawi a, lei tla hniam vanga tui connection khaihlak te tan 'Temporary connection point' siam a tul thu a sawi bawk." }, { "summarization_id": "221", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8468", "file_name": "F_MIZO_SUM_20_10/2/25", "original_text": "Champhaia sumdawng leh lirthei neitu pawl hrang hrang tun hnaia ṭhukhawm chuan resolu­tion siamin, Assam Rifles-te'n khawchhak tlang­dunga chêngte tan harsatna an thlen thu an tarlang a, an chêt dan an dem.Champhai District-a pawl hrang hrangte thuchhuah en hian Assam Rifles-te hian mipui tán harsatna nasa tâk an siamsak ngei niin a lang a, an chet dan ṭhenkhat ruang phurhna lirthei thlenga an endik leh hmeichhia pawh tharum hmanga an hmachhawn tihte hi thil tak tak a nih ngai chuan a zialo takzet a ni.Hetihlai hian Assam Rifles lam hi chuan insawi thiamna tur chu an nei ve ngeiin a rinawm a, ram venhimna kawnga an tih tur tiah an inngai ve ngei ang. Zep thu a cheng lo a, Myanmar hnaih lamah hian ruihhlo, silai, pawisa lem leh rangkachakte thlengin sorkar phal loh tawlh ruk hi a hluar em em a, hei vang hian Champhai District hmun ṭhenkhata sipai lamin uluk taka thil an endik hi chu a mak vak loh dan pawh a awm thei ang.Engpawhnise Assam Rifles-te hian awm chhan lian tak an neih chu ram leh mipuite venhim hnathawh a ni a, mipuite tana harsatna thlen zawnga an khawsa a nih chuan thil fel lo tak a ni. Thil tisual pawh ni lo, dan ang taka lirthei veivakte tana harsatna siam a, mipui nawlpui tana ngaimawh tur khawpa an awm a nih chuan an tidik lo hle a ni ang.Sorkar hotu lam an inrawlh a ṭul tihna a ni a, mipuiin harsatna an tawk a nih chuan a bialtu MLA pawhin Assam Rifles lam hi kawmin thil awm dante sawipui ve se, a la fel thei lo a nih chuan Home minister-ah kalin a la ṭul cheu a nih chuan chief minister pawh pun mai tur a ni ang. Champhai mipuite'n Assam Rifles laka harsatna an tawh chungchangah sorkar hotu lamin bân a phar a ngai e. Champhaia sumdawng leh lirthei neitu pawl hrang hrang tun hnaia ṭhukhawm chuan resolu­tion siamin, Assam Rifles-te'n khawchhak tlang­dunga chêngte tan harsatna an thlen thu an tarlang a, an chêt dan an dem.Champhai District-a pawl hrang hrangte thuchhuah en hian Assam Rifles-te hian mipui tán harsatna nasa tâk an siamsak ngei niin a lang a, an chet dan ṭhenkhat ruang phurhna lirthei thlenga an endik leh hmeichhia pawh tharum hmanga an hmachhawn tihte hi thil tak tak a nih ngai chuan a zialo takzet a ni.Hetihlai hian Assam Rifles lam hi chuan insawi thiamna tur chu an nei ve ngeiin a rinawm a, ram venhimna kawnga an tih tur tiah an inngai ve ngei ang. Zep thu a cheng lo a, Myanmar hnaih lamah hian ruihhlo, silai, pawisa lem leh rangkachakte thlengin sorkar phal loh tawlh ruk hi a hluar em em a, hei vang hian Champhai District hmun ṭhenkhata sipai lamin uluk taka thil an endik hi chu a mak vak loh dan pawh a awm thei ang.Engpawhnise Assam Rifles-te hian awm chhan lian tak an neih chu ram leh mipuite venhim hnathawh a ni a, mipuite tana harsatna thlen zawnga an khawsa a nih chuan thil fel lo tak a ni. Thil tisual pawh ni lo, dan ang taka lirthei veivakte tana harsatna siam a, mipui nawlpui tana ngaimawh tur khawpa an awm a nih chuan an tidik lo hle a ni ang.Sorkar hotu lam an inrawlh a ṭul tihna a ni a, mipuiin harsatna an tawk a nih chuan a bialtu MLA pawhin Assam Rifles lam hi kawmin thil awm dante sawipui ve se, a la fel thei lo a nih chuan Home minister-ah kalin a la ṭul cheu a nih chuan chief minister pawh pun mai tur a ni ang. Champhai mipuite'n Assam Rifles laka harsatna an tawh chungchangah sorkar hotu lamin bân a phar a ngai e. Champhaia sumdawng leh lirthei neitu pawl hrang hrang tun hnaia ṭhukhawm chuan resolu­tion siamin, Assam Rifles-te'n khawchhak tlang­dunga chêngte tan harsatna an thlen thu an tarlang a, an chêt dan an dem. Champhai District-a pawl hrang hrangte thuchhuah en hian Assam Rifles-te hian mipui tán harsatna nasa tâk an siamsak ngei niin a lang a, an chet dan ṭhenkhat ruang phurhna lirthei thlenga an endik leh hmeichhia pawh tharum hmanga an hmachhawn tihte hi thil tak tak a nih ngai chuan a zialo takzet a ni. Hetihlai hian Assam Rifles lam hi chuan insawi thiamna tur chu an nei ve ngeiin a rinawm a, ram venhimna kawnga an tih tur tiah an inngai ve ngei ang. Zep thu a cheng lo a, Myanmar hnaih lamah hian ruihhlo, silai, pawisa lem leh rangkachakte thlengin sorkar phal loh tawlh ruk hi a hluar em em a, hei vang hian Champhai District hmun ṭhenkhata sipai lamin uluk taka thil an endik hi chu a mak vak loh dan pawh a awm thei ang. Engpawhnise Assam Rifles-te hian awm chhan lian tak an neih chu ram leh mipuite venhim hnathawh a ni a, mipuite tana harsatna thlen zawnga an khawsa a nih chuan thil fel lo tak a ni. Thil tisual pawh ni lo, dan ang taka lirthei veivakte tana harsatna siam a, mipui nawlpui tana ngaimawh tur khawpa an awm a nih chuan an tidik lo hle a ni ang. Sorkar hotu lam an inrawlh a ṭul tihna a ni a, mipuiin harsatna an tawk a nih chuan a bialtu MLA pawhin Assam Rifles lam hi kawmin thil awm dante sawipui ve se, a la fel thei lo a nih chuan Home minister-ah kalin a la ṭul cheu a nih chuan chief minister pawh pun mai tur a ni ang. Champhai mipuite'n Assam Rifles laka harsatna an tawh chungchangah sorkar hotu lamin bân a phar a ngai e.", "summary": "Champhaia sumdawng leh lirthei neitu pawl hrang hrangte ṭhukhawm chuan resolu­tion siamin, Assam Rifles-te'n khawchhak tlang­dunga chêngte tan harsatna an thlen thu an tarlang a, an chêt dan an dem. Assam Rifles-te hian ruang phurhna lirthei thlenga an endik leh hmeichhia pawh tharum hmanga an hmachhawn tihte hi thil tak tak a nih chuan a zialo takzet a ni, Myanmar hnaih lamah hian ruihhlo, silai, pawisa lem leh rangkachakte thlengin sorkar phalloh tawlh ruk hi a hluar em em a, hei vang hian Champhai District hmun ṭhenkhata sipai lamin uluk takin thil an endik mek. Engpawhnise Assam Rifles-te hian awm chhan lian tak an neih chu ram leh mipuite venhim hnathawh a ni a, mipuite tana harsatna thlen zawnga an khawsa a nih chuan thil fello tak a ni,dan ang taka lirthei veivakte tana harsatna siam a, mipui nawlpui tana ngaimawh tur khawpa an awm a nih chuan an tidik lo hle ang. Mipuiin harsatna an tawk a nih chuan a bialtu MLA pawhin Assam Rifles lam hi kawmin thil awm dante sawipui ve se, a la fel theilo a nih chuan Home minister bakah Chief Minister pawh pun mai tur a ni ang. Champhai mipuite'n Assam Rifles laka harsatna an tawh chungchangah sorkar hotu lamin bân a phar a ngai e." }, { "summarization_id": "222", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "MLDB Chairman in MLDB din a nih chhan te a sawi Mizo Language Development Board (MLDB) Chairman R. Lallianzuala chuan Mizo tawng humhim tihhmasawn leh thehdarh kawnga hma la turin Mizoram sawrkarin Mizo Language Development Board a din thu a sawi. Mizo Academy of Letters (MAL), Joint Headquarters Lunglei leh Department of Mizo, Lunglei Govt. College (LGC) tangkawpin ‘Lalhmingliana Saiawi thu leh hla zirhona’, One day State level Seminar nimin-a Art & Culture Auditorium Lunglei-a an buatsaih a hmanpuina ah he thu hi sawiin MLDB Chairman chuan MLDB din a nih theih nana March ni 10, 2022-a Mizoram State Legislative Assembly thukhawma lungrual taka Mizo Language Development Board (MLDB) Bill, 2022 pawm a ni chu a hluin, a chhinchhiah tlak hle tih a sawi a. MLDB-in hma lakna leh hma-chhawp a neihte tarlangin, MLDB hnuaia Committee peng pathum - Grammar Committee, Glossary (Mizo tawng Zempui) Committee leh Research & Documentation Committee te kaltlangin Mizo tawng hmasawnna turin hmalak chhoh mek a nih thu a sawi a. Mizo tawng hawrawp, thumal leh tawngkauchheh zirchian a, humhalh leh tih-hmasawn kawngah te, Mizo thu leh hlate zirchianna lamah te hmalak chhoh zel tum a nih thu a sawi bawk. MLDB Chairman chuan ‘Lalhmingliana Saiawi thu leh hla zirhona’ pawh hi MLDB hma-lakna tur huamchhunga tel tho a nih angin sum leh paia do ve an nih thu a sawi a. Lalhmingliana Saiawi kutchhuakte chu amah kum 50 a tlin hnua chhuak deuh chauh a ni hlawm tih tarlangin, Pathian in thluak, hriatna leh thiamna a pekte hmanga thangtharte tana rohlu hnutchhiah tura thu leh hla lam luhchilh tura kum upa zawkte cho chhuaktu nise a duh thu a sawi bawk. He zirhona hi Lalhmingliana Saiawi (L) nupui, Lalthankhumi (Nupuii) leh MLDB te'n an tum (sponsor) a ni.", "summary": "MLDB Chairman in MLDB din a nih chhan te a sawi MAL Joint Headquarters Lunglei leh Department of Mizo, Lunglei LGC tangkawpin 'Lalhmingliana Saiawi thu leh hla zirhona' an buatsaih a hmanpuinaah MLDB Chairman R.Lallianzuala chuan Mizo tawng humhim tihhmasawn leh thehdarh kawnga hma la turin MLDB chu din a ni tih sawiin MLDB hnuaia Committee peng pathum Grammer Committee, Glossary Committee leh Research & Documentation Committee te kaltlangin Mizo tawng hmasawnna turin hmalak chhoh zel a nih thu a sawi. MLDB Chairman chuan hetiang Programme an siam pawh hi an hmalakna huam chhunga tel tho a ni tiin hei vanga sim leh paia do ve an nih thu a sawi a. A kutchhuakte hi kum 50 a tlin tawh hnua chhuak deuh chauh an ni hlawm tih a sawi. He zirhona hi Lalhmingliana Saiawi nupui leh MLDB ten an tum a ni." }, { "summarization_id": "223", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/124658", "file_name": "H-86-31/05/2025-Mizo hmeichhiate", "original_text": "Mizo Hmeichhia Insuih­khawm Pawl (MHIP) chuan tun hnai khan MHIP kum 40-na, Ruby Jubilee an lawm. He huna khuallian chief minister Lal Thanhawla chuan, Aizawl Municipal Council leh village council-ahte hmeichhiate tan seat hauhsak a ni tawh tih sawiin, chungte chu lawm taka pawm turin MHIP-te a ngen.MHIP-in kum 40 a lo tling ta a, MHIP din tirha Mizo hmeichhe dinhmun leh tuna an dinhmun chu a inthlau tawh hle ang. MHIP-te hian harsatna leh dodalna karah Mizo hmeichhiate dinhmun chawi kan tumin theihtawp an chhuah a, tun­ah chuan Mizo hmei­chhiate pawh dinhmun ṭha zawkah an ding tawh a, mi­pate nen an dinhmun a danglam tam tawh lo hle a ni.Mizo hmeichhe dinhmun hrim hrim hi tun hnaiah chuan a ṭha thawkhat hle a, mipate tih theih an tih theih loh hi a tam tawh lo. Kohhran ṭhenkhatah puithiam hna an la chelh thei lo tih mai loh chu mipate nen an danglamna sawi tur a tam tawh lo a, tunah phei chuan politics lamah an hamṭhatna tur kawng tam tak sorkarin a ruahmansak.India ramah kan cheng a, India ramah hian hmeichhe president leh hmeichhe prime minister hial pawh kan nei tawh a, state tam takah chuan hmeichhe chief minister pawh an nei. Hmeichhe tana a bika seat hauhsak ngai lem loin hmeichhe zingah hruaitu ropui tak tak an awm ṭhin a, Mizo hmeichhe zingah ram pum huap hruaitu lian kan la nei meuh lo hi ram inrelbawlna zir loh vang nge ni a, a hmeichhe lam zir loh vang, tihte pawh ngun taka ngaihtuah tham chu a ni awm e.Tunah chuan village council leh Aizawl Municipal Council inthlanah hmeichhe tan a bika seat hauhte a awm ta a, loh theih loha hmeichhia thlan tlin an ni zel tawh dawn tih a chiang. Heng mite hi seat hauh awm lohna MLA leh MP thleng pawhin nakinah chuan an la tling chho zel lo ang tih a sawi theih loh a, hmeichhiate tan ram rorelna lamah pawh kawng a inhawng zau zel dawn a ni.Hmeichhe dinhmun chawi san tum luata mipa er leh sawisel zawnga thil kalpui hun a liam tawh a, Mizo hmeichhiate pawhin state danga hmeichhiate elin ṭan an la ṭan tawh ang a, Mizo hmeichhe ropui tak tak hi an la chhuah belh zel ngei ang. Mizo Hmeichhia Insuih­khawm Pawl (MHIP) chuan tun hnai khan MHIP kum 40-na, Ruby Jubilee an lawm. He huna khuallian chief minister Lal Thanhawla chuan, Aizawl Municipal Council leh village council-ahte hmeichhiate tan seat hauhsak a ni tawh tih sawiin, chungte chu lawm taka pawm turin MHIP-te a ngen.MHIP-in kum 40 a lo tling ta a, MHIP din tirha Mizo hmeichhe dinhmun leh tuna an dinhmun chu a inthlau tawh hle ang. MHIP-te hian harsatna leh dodalna karah Mizo hmeichhiate dinhmun chawi kan tumin theihtawp an chhuah a, tun­ah chuan Mizo hmei­chhiate pawh dinhmun ṭha zawkah an ding tawh a, mi­pate nen an dinhmun a danglam tam tawh lo hle a ni.Mizo hmeichhe dinhmun hrim hrim hi tun hnaiah chuan a ṭha thawkhat hle a, mipate tih theih an tih theih loh hi a tam tawh lo. Kohhran ṭhenkhatah puithiam hna an la chelh thei lo tih mai loh chu mipate nen an danglamna sawi tur a tam tawh lo a, tunah phei chuan politics lamah an hamṭhatna tur kawng tam tak sorkarin a ruahmansak.India ramah kan cheng a, India ramah hian hmeichhe president leh hmeichhe prime minister hial pawh kan nei tawh a, state tam takah chuan hmeichhe chief minister pawh an nei. Hmeichhe tana a bika seat hauhsak ngai lem loin hmeichhe zingah hruaitu ropui tak tak an awm ṭhin a, Mizo hmeichhe zingah ram pum huap hruaitu lian kan la nei meuh lo hi ram inrelbawlna zir loh vang nge ni a, a hmeichhe lam zir loh vang, tihte pawh ngun taka ngaihtuah tham chu a ni awm e.Tunah chuan village council leh Aizawl Municipal Council inthlanah hmeichhe tan a bika seat hauhte a awm ta a, loh theih loha hmeichhia thlan tlin an ni zel tawh dawn tih a chiang. Heng mite hi seat hauh awm lohna MLA leh MP thleng pawhin nakinah chuan an la tling chho zel lo ang tih a sawi theih loh a, hmeichhiate tan ram rorelna lamah pawh kawng a inhawng zau zel dawn a ni.Hmeichhe dinhmun chawi san tum luata mipa er leh sawisel zawnga thil kalpui hun a liam tawh a, Mizo hmeichhiate pawhin state danga hmeichhiate elin ṭan an la ṭan tawh ang a, Mizo hmeichhe ropui tak tak hi an la chhuah belh zel ngei ang.", "summary": "28th February,2015 Mizo Hmeichhia Insuihkhawm Pawl (MHIP) chuan an kum 40-na,Ruby Jubilee an lawm.Chief Minister Lal Thanhawla chu Khuallian niin,Aizawl Municipal Council (AMC) leh Village Council-ahte hmeichhiate tan seat hauhsak a ni tawh tih sawiin,chungte chu lawm taka pawm turin MHIP-te a ngen. India ramah hian hmeichhe president leh prime minister hial kan nei tawh a.State tam takah chuan hmeichhe chief minister pawh an awm hial tawh.Kohhran thenkhatah puithiam hna hi hmeichhiain an chelh thei lo tih lohah chuan mipate nena an danglamna hi sawi tur a tam tawh lo hle,hmeichhe dinhmun hi kawng hrang hrangah a sang chho zel a ni." }, { "summarization_id": "224", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19766", "file_name": "F_Mizo_Sum_8_28/1/25", "original_text": "GoAir thlawhtheihna chu Aizawl (Lengpui)-ah a thlâwk ṭan a, Aizawl - Guwahati inkara GoAir thlawhtheihna thlâwk hmasa ber chu October 15 khan Lengpui Airport-ah chief minister-in a vailiam.February 10, 2019-a Jet Airways-in Mizorama ser­vice an tihtawp hnuah Mizoram leh Guwahati inkarah thlawhna thlâwk a awm lo a, Lengpui aṭangin Air India thlawhtheihna Kolkata aṭanga lo kal tih loh chu eng thlawhtheihna mah a lo ṭum ta lo. Mizoramah thlawhtheihna thlawk a tlem avangin mipuiin harsatna nasa tak an tawk a, a bikin hmanhmawh thila damlo phai pan ngaiin an tuar nasa zual niin a lang.Thlawhtheihna service tlem chhan hi sawi dan a inang lo a, Lengpui Airport runway ṭhat loh vanga sawi pawl awm bawk mah se chu chu a chhan niin a lang lo. Tunah thlawhtheihna service thar a lo awm ta hi a lawmawm a, mipui harsatna tam tak chu a chhawk ngei ang.Hetihlai hian private airline pakhat­in zin veivahna thar an neih belh tur state khat chief minister meuhin a lo vai liam hi chu thil thleng khat tak a nih a rinawm. Engpawhnise a lawmawm ber chu mipuiin thlawhtheihna service ṭhahnem zawk hman tur an nei ta hi a ni a, kan state aṭanga khualzin lut leh chhuak an ṭhahnem ve tawh a, tun aia tam zawk neih belh pawh hi kan phu a, private airlines tam zawk lo lut belh zel se a ṭha ngawt mai. GoAir thlawhtheihna chu Aizawl (Lengpui)-ah a thlâwk ṭan a, Aizawl - Guwahati inkara GoAir thlawhtheihna thlâwk hmasa ber chu October 15 khan Lengpui Airport-ah chief minister-in a vailiam.February 10, 2019-a Jet Airways-in Mizorama ser­vice an tihtawp hnuah Mizoram leh Guwahati inkarah thlawhna thlâwk a awm lo a, Lengpui aṭangin Air India thlawhtheihna Kolkata aṭanga lo kal tih loh chu eng thlawhtheihna mah a lo ṭum ta lo. Mizoramah thlawhtheihna thlawk a tlem avangin mipuiin harsatna nasa tak an tawk a, a bikin hmanhmawh thila damlo phai pan ngaiin an tuar nasa zual niin a lang.Thlawhtheihna service tlem chhan hi sawi dan a inang lo a, Lengpui Airport runway ṭhat loh vanga sawi pawl awm bawk mah se chu chu a chhan niin a lang lo. Tunah thlawhtheihna service thar a lo awm ta hi a lawmawm a, mipui harsatna tam tak chu a chhawk ngei ang.Hetihlai hian private airline pakhat­in zin veivahna thar an neih belh tur state khat chief minister meuhin a lo vai liam hi chu thil thleng khat tak a nih a rinawm. Engpawhnise a lawmawm ber chu mipuiin thlawhtheihna service ṭhahnem zawk hman tur an nei ta hi a ni a, kan state aṭanga khualzin lut leh chhuak an ṭhahnem ve tawh a, tun aia tam zawk neih belh pawh hi kan phu a, private airlines tam zawk lo lut belh zel se a ṭha ngawt mai. GoAir thlawhtheihna chu Aizawl (Lengpui)-ah a thlâwk ṭan a, Aizawl - Guwahati inkara GoAir thlawhtheihna thlâwk hmasa ber chu October 15 khan Lengpui Airport-ah chief minister-in a vailiam. February 10, 2019-a Jet Airways-in Mizorama ser­vice an tihtawp hnuah Mizoram leh Guwahati inkarah thlawhna thlâwk a awm lo a, Lengpui aṭangin Air India thlawhtheihna Kolkata aṭanga lo kal tih loh chu eng thlawhtheihna mah a lo ṭum ta lo. Mizoramah thlawhtheihna thlawk a tlem avangin mipuiin harsatna nasa tak an tawk a, a bikin hmanhmawh thila damlo phai pan ngaiin an tuar nasa zual niin a lang. Thlawhtheihna service tlem chhan hi sawi dan a inang lo a, Lengpui Airport runway ṭhat loh vanga sawi pawl awm bawk mah se chu chu a chhan niin a lang lo. Tunah thlawhtheihna service thar a lo awm ta hi a lawmawm a, mipui harsatna tam tak chu a chhawk ngei ang. Hetihlai hian private airline pakhat­in zin veivahna thar an neih belh tur state khat chief minister meuhin a lo vai liam hi chu thil thleng khat tak a nih a rinawm. Engpawhnise a lawmawm ber chu mipuiin thlawhtheihna service ṭhahnem zawk hman tur an nei ta hi a ni a, kan state aṭanga khualzin lut leh chhuak an ṭhahnem ve tawh a, tun aia tam zawk neih belh pawh hi kan phu a, private airlines tam zawk lo lut belh zel se a ṭha ngawt mai.", "summary": "-a Jet Airways-in Mizorama ser­vice an tihtawp hnuah GoAir thlawhtheihna chu October 15 khan Aizawl(Lengpui) - Guwahati-ah a thlâwk ṭan a,Lengpui Airport-ah chief minister-in a vailiam. Mizoramah thlawhtheihna thlawk a tlem avanga mipuiin harsatna kan tawh laia thlawhtheihna service thar a lo awm hi a lawmawm a,chutihlaiin state khat Chief Minister meuhin lo vai liam hi chu thil thleng khat tak a nih a rinawm.Engpawhnise kan state aṭanga khualzin lut leh chhuak an ṭhahnem ve tawh avangin hetia thlawhtheihna service thahnem zawk hman tur awm hi a lawmawm hle a,private airlines tam zawk lo lut belh zel se a ṭha ngawt mai." }, { "summarization_id": "225", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/38078", "file_name": "SMizo_74_12-02", "original_text": "Covid-19 vei, natna lang lo leh natna lang nasa lo (mild/moderate symptom)-te chu swab sample endik nawn loin ni 10 hnuah chhuahtir ṭan an ni. Revised Discharged Protocol for Covid Patient hi WHO bakah USA leh South Korea CDC leh ICMR ngaihdan a ni a, Mizoram pawhin hei hi a zawm ve dawn niin Health department official-te chuan an sawi a, a him tawkah an ngai a ni.Hun rei tak chhung Covid-19 in min chenchilh hnu­ah Covid-19 veite enkawl an nih hnuah chhuahtir dan thar hman ṭan a ni dawn a, hei hi mi tam takin an sawisel. Covid-19 positive an ni tihte an negative tih finfiahna awm loa chhuahtir hi a him loh theih dan sawi a tam a, hetianga sorkar a chet chhan hi test nawn lehna sum a heksak vang leh sorkar sum senso tihhniam tumna vang, ti zawngin social media lamah an bei lêt nasa hle a ni.Hetihlai hian he chhuahtir dan thar hi Mizoramin an duan a ni lo a, khawvel huapa mithiamte'n a ṭha leh him tawka an ngaih a ni. Mi pangngai (layman) thlirna aṭang chuan Covid-19 vei tawhte an negative tih finfiahna tel loa chhuahtir mai hi a la hlauhawm hle ang tih a chiang a; nimahsela a thiam zawk leh a hre chiang zawkte'n a him tawka an ngaih hi chu pawm tlan mai a ṭha ang.Tuna Mizoram sorkarin 'Revised Discharged Protocol for Covid Patient' a hman tur hi hmun danga an tih ngai loh leh keimahni mil tura duan bik a ni lo a, khawvel hmun dang leh India ram state dangah pawh an lo hman tawh a ni. Mithiamte'n a ṭha leh him tawka an ngaih a nih avang hian hre chiang loa lo hnial mai loin a hre zawkte ruahmanna hi ngaih ngam takin i zawm phawt mai ang u. Covid-19 vei, natna lang lo leh natna lang nasa lo (mild/moderate symptom)-te chu swab sample endik nawn loin ni 10 hnuah chhuahtir ṭan an ni. Revised Discharged Protocol for Covid Patient hi WHO bakah USA leh South Korea CDC leh ICMR ngaihdan a ni a, Mizoram pawhin hei hi a zawm ve dawn niin Health department official-te chuan an sawi a, a him tawkah an ngai a ni.Hun rei tak chhung Covid-19 in min chenchilh hnu­ah Covid-19 veite enkawl an nih hnuah chhuahtir dan thar hman ṭan a ni dawn a, hei hi mi tam takin an sawisel. Covid-19 positive an ni tihte an negative tih finfiahna awm loa chhuahtir hi a him loh theih dan sawi a tam a, hetianga sorkar a chet chhan hi test nawn lehna sum a heksak vang leh sorkar sum senso tihhniam tumna vang, ti zawngin social media lamah an bei lêt nasa hle a ni.Hetihlai hian he chhuahtir dan thar hi Mizoramin an duan a ni lo a, khawvel huapa mithiamte'n a ṭha leh him tawka an ngaih a ni. Mi pangngai (layman) thlirna aṭang chuan Covid-19 vei tawhte an negative tih finfiahna tel loa chhuahtir mai hi a la hlauhawm hle ang tih a chiang a; nimahsela a thiam zawk leh a hre chiang zawkte'n a him tawka an ngaih hi chu pawm tlan mai a ṭha ang.Tuna Mizoram sorkarin 'Revised Discharged Protocol for Covid Patient' a hman tur hi hmun danga an tih ngai loh leh keimahni mil tura duan bik a ni lo a, khawvel hmun dang leh India ram state dangah pawh an lo hman tawh a ni. Mithiamte'n a ṭha leh him tawka an ngaih a nih avang hian hre chiang loa lo hnial mai loin a hre zawkte ruahmanna hi ngaih ngam takin i zawm phawt mai ang u.", "summary": "Covid-19 vei natna lang lo leh natna lang nasa lo te chu swab sample endik nawn loin ni 10 hnuah chhuahtir tan an ni a, heihi WHO bakah USA leh South Korea CDC leh ICMR ngaihdan a ni. Mipui tam tak chuan heihi an sawisel a, a him tawk lo loh theih dan kawng hrang hrang an sawi thung a, sorkar in hetiang a ti hi sum a ngah tawk loh vang ni te in social media-ah an bei nasa hle. Amaherawhchu heihi Mizoram ah chauh hman an lo a, khawvel hmun hrang hrang a hman a nih bak ah, mithiamte'n him tawk a an ngaih avangin zawm phawt mai a tha ani." }, { "summarization_id": "226", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9334", "file_name": "H-219-14/02/2025-vote thlak tura mipui sawmna", "original_text": "Mizoram Peoples' Forum (MPF) hruaitute chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute an kâwm a, August 27, 2020-a village council (VC) leh local council (LC) inthlan tura an thuchahte an puang a; MPF president chuan, \"Inthlanna thianghlim, zalen leh muanawm a awm ngei theihna turin mi tinin theih­tawp chhuah ṭheuh ni se. Inthlanah hian khua leh tui dik tak, vote neite chuan thlak ṭheuh tur a ni,\" a ti.Mizorama inthlanna awm ṭhinte hi a ralmuang tlangpui a, zalen taka inthlanna a ni deuh zel. Tlemlai deuh khan Mizoramah hel pawl an awm avangin hmun ṭhen­khatah silai nena invaunate lo thleng bawk mah se, a ram pum thlir hi chuan inthlanna dik, felfai leh ralmuang tak a ni deuh zel.Tun ṭuma village council leh local council inthlang tur erawh a dan a dang deuh dawn a, Mizorama political party zawng zawng deuhthawin Covid-19 hri leng avanga inthlan hun sawn tura an ngen laiin ruling political party MNF lam chuan State Election Commission lamah inthlan hun sawn turin ngenna an siam ve lo a, August 27-a inthlanna kal tlangpui hi an thlawp niin a lang.He inthlan hi hripui lenlai a nih miau avangin inthlanna zalen leh muanawm tak kan neih ṭhin dangte nen a inang dawn lo a, sorkar thuchhuah ṭhenkhatah kum 65 chung lamte chu inkhung hram tura ngen an nih bakah natna benvawn neite pawh pawn chhuak lo tura thurawn pek an ni a, chutih kara inthlannaa vote thlak tura kal chhuah chu zalen taka kal chhuah a harsa dawn a, zalen taka kan inthlan tawhte nen chuan a inang thei lo ang.Hetihlai karah hian khua leh tui ṭha, vote nei chinte chuan vote thlak hi an mawhphurhna a ni a, tunlai boruaka mahni ina tawm tura kan inchah mawlh mawlh laia in aṭanga in ko chhuaka vote thlak vek tura in sawm pawh hi a sawmtu tan chuan a inthlahrunawm thei hial ang. Mipuiin eng angin nge inthlan hi kan ngaih pawimawh a, hri lengin eng ang chiahin nge kan 'democratic duty' ti thei loa min siam, tih chu vote tla zat aṭangin a teh theih dawn a ni. Mizoram Peoples' Forum (MPF) hruaitute chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute an kâwm a, August 27, 2020-a village council (VC) leh local council (LC) inthlan tura an thuchahte an puang a; MPF president chuan, \"Inthlanna thianghlim, zalen leh muanawm a awm ngei theihna turin mi tinin theih­tawp chhuah ṭheuh ni se. Inthlanah hian khua leh tui dik tak, vote neite chuan thlak ṭheuh tur a ni,\" a ti.Mizorama inthlanna awm ṭhinte hi a ralmuang tlangpui a, zalen taka inthlanna a ni deuh zel. Tlemlai deuh khan Mizoramah hel pawl an awm avangin hmun ṭhen­khatah silai nena invaunate lo thleng bawk mah se, a ram pum thlir hi chuan inthlanna dik, felfai leh ralmuang tak a ni deuh zel.Tun ṭuma village council leh local council inthlang tur erawh a dan a dang deuh dawn a, Mizorama political party zawng zawng deuhthawin Covid-19 hri leng avanga inthlan hun sawn tura an ngen laiin ruling political party MNF lam chuan State Election Commission lamah inthlan hun sawn turin ngenna an siam ve lo a, August 27-a inthlanna kal tlangpui hi an thlawp niin a lang.He inthlan hi hripui lenlai a nih miau avangin inthlanna zalen leh muanawm tak kan neih ṭhin dangte nen a inang dawn lo a, sorkar thuchhuah ṭhenkhatah kum 65 chung lamte chu inkhung hram tura ngen an nih bakah natna benvawn neite pawh pawn chhuak lo tura thurawn pek an ni a, chutih kara inthlannaa vote thlak tura kal chhuah chu zalen taka kal chhuah a harsa dawn a, zalen taka kan inthlan tawhte nen chuan a inang thei lo ang.Hetihlai karah hian khua leh tui ṭha, vote nei chinte chuan vote thlak hi an mawhphurhna a ni a, tunlai boruaka mahni ina tawm tura kan inchah mawlh mawlh laia in aṭanga in ko chhuaka vote thlak vek tura in sawm pawh hi a sawmtu tan chuan a inthlahrunawm thei hial ang. Mipuiin eng angin nge inthlan hi kan ngaih pawimawh a, hri lengin eng ang chiahin nge kan 'democratic duty' ti thei loa min siam, tih chu vote tla zat aṭangin a teh theih dawn a ni. Mizoram Peoples' Forum (MPF) hruaitute chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute an kâwm a, August 27, 2020-a village council (VC) leh local council (LC) inthlan tura an thuchahte an puang a; MPF president chuan, \"Inthlanna thianghlim, zalen leh muanawm a awm ngei theihna turin mi tinin theih­tawp chhuah ṭheuh ni se. Inthlanah hian khua leh tui dik tak, vote neite chuan thlak ṭheuh tur a ni,\" a ti. Mizorama inthlanna awm ṭhinte hi a ralmuang tlangpui a, zalen taka inthlanna a ni deuh zel. Tlemlai deuh khan Mizoramah hel pawl an awm avangin hmun ṭhen­khatah silai nena invaunate lo thleng bawk mah se, a ram pum thlir hi chuan inthlanna dik, felfai leh ralmuang tak a ni deuh zel. Tun ṭuma village council leh local council inthlang tur erawh a dan a dang deuh dawn a, Mizorama political party zawng zawng deuhthawin Covid-19 hri leng avanga inthlan hun sawn tura an ngen laiin ruling political party MNF lam chuan State Election Commission lamah inthlan hun sawn turin ngenna an siam ve lo a, August 27-a inthlanna kal tlangpui hi an thlawp niin a lang. He inthlan hi hripui lenlai a nih miau avangin inthlanna zalen leh muanawm tak kan neih ṭhin dangte nen a inang dawn lo a, sorkar thuchhuah ṭhenkhatah kum 65 chung lamte chu inkhung hram tura ngen an nih bakah natna benvawn neite pawh pawn chhuak lo tura thurawn pek an ni a, chutih kara inthlannaa vote thlak tura kal chhuah chu zalen taka kal chhuah a harsa dawn a, zalen taka kan inthlan tawhte nen chuan a inang thei lo ang. Hetihlai karah hian khua leh tui ṭha, vote nei chinte chuan vote thlak hi an mawhphurhna a ni a, tunlai boruaka mahni ina tawm tura kan inchah mawlh mawlh laia in aṭanga in ko chhuaka vote thlak vek tura in sawm pawh hi a sawmtu tan chuan a inthlahrunawm thei hial ang. Mipuiin eng angin nge inthlan hi kan ngaih pawimawh a, hri lengin eng ang chiahin nge kan 'democratic duty' ti thei loa min siam, tih chu vote tla zat aṭangin a teh theih dawn a ni.", "summary": "24th August, 2020 Mizoram Peoples' Forum (MPF) hruaitute chuan thuthar thehdarhtute kâwmin, August 27, 2020-a village council (VC) leh local council (LC) inthlan tura an thuchahte an puang a; MPF president chuan, \"Inthlanna thianghlim, zalen leh muanawm a awm ngei theihna turin mi tinin theih­tawp chhuah ṭheuh ni se. Inthlanah hian khua leh tui dik tak, vote neite chuan thlak ṭheuh tur a ni,\" a ti. Covid-19 hri leng avangin Mizorama political party ṭhenkhatte chuan inthlan hun sawn tura State Election Commission hnenah ngenna an thehluh laiin,ruling party MNF lam chuan ngenna an siam ve lo a,inthlanna kal tlangpui an thlawp niin a lang. Sawrkar thuchhuah ṭhenkhatah kum 65 chung lam leh natna benvawn neite chu pawn chhuak lo tura thurawn pek an ni.Zalen taka inthlanna kalpui chu a harsa dawn a,hri lengin eng ang chiahin nge kan 'democratic duty' ti thei loa min siam tih chu vote tla zat aṭangin a teh theih thung ang." }, { "summarization_id": "227", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22330", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "Tun hnaia a thusawinaah cabinet minister pakhat chuan, Mizo ṭhalai zingah hnathawh tum lo, kum upa zawkte châwm hlàwm an tam thu sawiin, \"Ṭhalaite an thatchhiat avang hian kan ramin tunah tuar rih lo mah se, kum 10-20 ah chuan kan ram hi a tlabal hle ang tih a rinawm,\" a ti a; ṭhalaite thawh hreh nei lo tura fuihin, châwm hlàwm nih zak turin a chah.Minister ṭha­hnem­ngaihna hi thlirna kil khat aṭang chuan a dik a, kan ṭhalaite hi an taima tawk lo a, an thawkrim tawk lo a, chuvangin kan hmalam hun hi a him lo palh mai ang tih hi thil hlauhawm tak a ni. Hnathawh chu sawi loh hnathawk hleithei loa zu leh ruihhloa talbuai tam tak an awm a, heti zela kan kal chuan kan ram hmabak hi a êng vak lo tiin a sawi theih awm e.Chutihlaiin, \"Eng vangin nge Mizo ṭhalaite an thatchhiat a, eng vangin nge chawmhlawm mai an lo nih tak?\" tih zawhna hi zawh lêt ve a ṭul ta. Mizote hi hnam thatchhia tia sawi tur kan ni ngai lo a, pi leh pute hunlai aṭang tawhin mahni inchawm zo, kutdawh awm lohna ram anga chhal theih kan ni a, keimahni tawkah kan intodelh hle a ni.Tun hnaia kan ṭhalaite an lo thatchhiat tak chhan tam tak zinga pakhat chu politics kal dik lo a ni a, a thawkrim aia thawkrim lo an din chan zawk chang a awm a, a phute aia phu lem lo hmelhriat nei ṭhain sorkar hna an hmuh theih zawk chang a awm a, hnathawh tur mumal leh ṭha min kawhhmuh thei lo sorkar kan hrawn rei tawh vang pawh a ni tel bawk ang. Sorkar ber a inrem fuh a, roreltu ṭha an awmna ramah reng reng ṭhalai an thatchhe ngawt lo a; hna thawh tur a awm a, an thawhrim rah an tel theihna ramah ṭhalai dawngdah leh thatchhia an awm ngai meuh lo tih hriat tel a ṭha awm e.Kan ṭhalaite hian hmasawn tuma rualel chungin taimak chhuah lehzual se, ṭhalai taimate tana kawng hawnsak turin sorkarin ṭan la zel se, kan ram ṭhalaite dinhmun mek hi kan ram rorelna hlimthla a ni tih kan ram hruaitute hian hre tel se a ṭha khawp mai. Tun hnaia a thusawinaah cabinet minister pakhat chuan, Mizo ṭhalai zingah hnathawh tum lo, kum upa zawkte châwm hlàwm an tam thu sawiin, \"Ṭhalaite an thatchhiat avang hian kan ramin tunah tuar rih lo mah se, kum 10-20 ah chuan kan ram hi a tlabal hle ang tih a rinawm,\" a ti a; ṭhalaite thawh hreh nei lo tura fuihin, châwm hlàwm nih zak turin a chah.Minister ṭha­hnem­ngaihna hi thlirna kil khat aṭang chuan a dik a, kan ṭhalaite hi an taima tawk lo a, an thawkrim tawk lo a, chuvangin kan hmalam hun hi a him lo palh mai ang tih hi thil hlauhawm tak a ni. Hnathawh chu sawi loh hnathawk hleithei loa zu leh ruihhloa talbuai tam tak an awm a, heti zela kan kal chuan kan ram hmabak hi a êng vak lo tiin a sawi theih awm e.Chutihlaiin, \"Eng vangin nge Mizo ṭhalaite an thatchhiat a, eng vangin nge chawmhlawm mai an lo nih tak?\" tih zawhna hi zawh lêt ve a ṭul ta. Mizote hi hnam thatchhia tia sawi tur kan ni ngai lo a, pi leh pute hunlai aṭang tawhin mahni inchawm zo, kutdawh awm lohna ram anga chhal theih kan ni a, keimahni tawkah kan intodelh hle a ni.Tun hnaia kan ṭhalaite an lo thatchhiat tak chhan tam tak zinga pakhat chu politics kal dik lo a ni a, a thawkrim aia thawkrim lo an din chan zawk chang a awm a, a phute aia phu lem lo hmelhriat nei ṭhain sorkar hna an hmuh theih zawk chang a awm a, hnathawh tur mumal leh ṭha min kawhhmuh thei lo sorkar kan hrawn rei tawh vang pawh a ni tel bawk ang. Sorkar ber a inrem fuh a, roreltu ṭha an awmna ramah reng reng ṭhalai an thatchhe ngawt lo a; hna thawh tur a awm a, an thawhrim rah an tel theihna ramah ṭhalai dawngdah leh thatchhia an awm ngai meuh lo tih hriat tel a ṭha awm e.Kan ṭhalaite hian hmasawn tuma rualel chungin taimak chhuah lehzual se, ṭhalai taimate tana kawng hawnsak turin sorkarin ṭan la zel se, kan ram ṭhalaite dinhmun mek hi kan ram rorelna hlimthla a ni tih kan ram hruaitute hian hre tel se a ṭha khawp mai. Tun hnaia a thusawinaah cabinet minister pakhat chuan, Mizo ṭhalai zingah hnathawh tum lo, kum upa zawkte châwm hlàwm an tam thu sawiin, \"Ṭhalaite an thatchhiat avang hian kan ramin tunah tuar rih lo mah se, kum 10-20 ah chuan kan ram hi a tlabal hle ang tih a rinawm,\" a ti a; ṭhalaite thawh hreh nei lo tura fuihin, châwm hlàwm nih zak turin a chah. Minister ṭha­hnem­ngaihna hi thlirna kil khat aṭang chuan a dik a, kan ṭhalaite hi an taima tawk lo a, an thawkrim tawk lo a, chuvangin kan hmalam hun hi a him lo palh mai ang tih hi thil hlauhawm tak a ni. Hnathawh chu sawi loh hnathawk hleithei loa zu leh ruihhloa talbuai tam tak an awm a, heti zela kan kal chuan kan ram hmabak hi a êng vak lo tiin a sawi theih awm e. Chutihlaiin, \"Eng vangin nge Mizo ṭhalaite an thatchhiat a, eng vangin nge chawmhlawm mai an lo nih tak?\" tih zawhna hi zawh lêt ve a ṭul ta. Mizote hi hnam thatchhia tia sawi tur kan ni ngai lo a, pi leh pute hunlai aṭang tawhin mahni inchawm zo, kutdawh awm lohna ram anga chhal theih kan ni a, keimahni tawkah kan intodelh hle a ni. Tun hnaia kan ṭhalaite an lo thatchhiat tak chhan tam tak zinga pakhat chu politics kal dik lo a ni a, a thawkrim aia thawkrim lo an din chan zawk chang a awm a, a phute aia phu lem lo hmelhriat nei ṭhain sorkar hna an hmuh theih zawk chang a awm a, hnathawh tur mumal leh ṭha min kawhhmuh thei lo sorkar kan hrawn rei tawh vang pawh a ni tel bawk ang. Sorkar ber a inrem fuh a, roreltu ṭha an awmna ramah reng reng ṭhalai an thatchhe ngawt lo a; hna thawh tur a awm a, an thawhrim rah an tel theihna ramah ṭhalai dawngdah leh thatchhia an awm ngai meuh lo tih hriat tel a ṭha awm e. Kan ṭhalaite hian hmasawn tuma rualel chungin taimak chhuah lehzual se, ṭhalai taimate tana kawng hawnsak turin sorkarin ṭan la zel se, kan ram ṭhalaite dinhmun mek hi kan ram rorelna hlimthla a ni tih kan ram hruaitute hian hre tel se a ṭha khawp mai.", "summary": "Tun hnaia a thusawinaah cabinet minister pakhat chuan, Mizo ṭhalai zingah hnathawh tum lo, kum upa zawkte châwm hlàwm an tam thu sawiin, \"Ṭhalaite an thatchhiat avang hian kan ramin tunah tuar rih lo mah se, kum 10-20 ah chuan kan ram hi a tlabal hle ang tih a rinawm,\" a ti a; ṭhalaite thawh hreh nei lo tura fuihin, châwm hlàwm nih zak turin a chah. Minister thahnemngaihna hi a dik khawp mai, thalai hnathawh tum lo chu sawi loh, ruihhlo vanga hnathawk thei lo an tam. Chutihlaiin engvangin nge hetianga an awm tih zawhna inzawh a ngai. Mizote hi pipute atangin hnam thatchhia tia sawi kan ni ngai lo. Tun hnaia thalai an thatchhiat tak chhan tam tak zinga pakhat chu politics kal dik lo a ni a, a thawkrim aia thawkrim lo an dinchan chang a awm a, a phute aia hnelhriat nei thain hna an hmuh chang a awm a, hnathawh tur mumal min kawhhmuh thei lo sorkar vang pawh a ni. Roreltu tha awmnaah thalai an thatchhe ngawt thei lo. Kan thalaite hian hmasawn turin taimak chhuah se, thalai taimakna kawng hawnsak turin sorkarin tan la se, kan ram thalai dinhmun hi a tha deuh ngei ang." }, { "summarization_id": "228", "url": "https://www.exploremizoram.com/2022/07/home-minister-in-sainik-welfare.html", "file_name": "Home_Minister_in_Sainik_Welfare_Resettlement_Department_buatsaih_lehkhabhu_Lest_We_Forget_tlangzarh.txt", "original_text": "Aizawl | July 29, 2022:Home Minister Pu Lalchamliana'n vawiin khan Assembly Annexe ah Sainik Welfare & Resettlement Department hnuaia awm District Sainik Welfare  & Resettlement, Aizawl buatsaih Mizo sipaiten India Independence hma leh hnua ram tana an hnathawh leh inpekna chungchang, thlalak leh thuziah telna lehkhabu Coffee Table Book 'Lest We Forget' tih chu a tlangzarh a ni.Home Minister Pu Lalchamliana chuan hetiang lehkhabu British hunlaia Indopui II-na atanga India a zalen hnua Indo hrang hranga Indian Army ah tang tawh Mizo sipaite chanchin tarlanna lehkhabu buatsaih chu a hlu tak zet tiin thangthar leh academic research buaipui te tan phei chuan a hlut leh zual ka ring a, sipaia Mizote thawhhlawk dan chhuina kawnga lehkhabu tangkai tak a nih ngei ka beisei, a ti. Sipai tang tawh te chu sipai atanga an ban hnu in ram tan an tangkai zel thu sawiin Mizo khawtlangah phei chuan an thawh hlawk hle a, Mizo society a tha zawnga siamtu an ni tih hi tuman an hai lovang, a ti a. Politics ah phei chuan Mizo sipai officer pension engemawzatin hmingchherin ram tan an thawhhlawk hle tiin  chung zingah chuan Brig. T Sailo te, Pu J Lalsangzuala te, Pu Hmingdailova leh Lt. Col. ZS Zuala leh midangte an tel thu a sawi.Home Minister hian Indopui II-na a tel zinga la dam mi 11 zingah he programme hmang tura lo kal mi 5 – Hav. Lalbiakthanga, Padma Shri, Lance Naik Kawlhlira, Sepoy Rosanga, Sepoy Zaduha leh Hav. Kaphlira te; Rfl. C Kamlova Padma Shri leh ram tanna nunna hlan sipai nupui 3 te hnenah lehkhabu copy hi a hlan a ni.Programme ah hian Surg. Lt. Cdr. Lalnuntluanga, Director, Sainik Welfare & Resettlement in lawmna thusawiin Rev. Darkhuma in Pathian hnena inhlanna hun a hmang a. Lehkhabu thlirna leh a chanchin sawizauna chu Capt(Prof) Lalkima'n neiin lehkhabhu ah hian Mizote’n Indopui I-na leh Indopui II-ah an tel dan te, India Independence hnua Indo hrang hrang awm a, ram tana an inpekna chanchin te tarlan a nih thu a sawi a. Mizote zinga huaisenna leh chawimawina dang dawngtu chanchin te pawh Prof. Lalkima'n a sawilang bawk a ni.He lehkhabu tlangzarhna ah hian Indopui II-na Mizo sipai tel la dam mi 5 leh sipai bang thahnem tak an tel bakah Assam Rifles, Station Headquarters leh Field Ambulance lamah sipai hotute an tel a ni.He lekhabu ah hian Mizo sipai leh officer a lo tang tawh chhuanawm tak tak te chanchin tawi a tel a. Indopui II-a V-Force a tel Mizo zawng zawng te hming a tel kim vek bawk a. Hei bakah Sipai chawimawina hrang hrang dawngte, Indo hrang hrang leh Operation hrang hranga a ram tana nunna pe sipai hming te pawh tarlan a ni.Mizo zinga British hunlaia Army Commission Officer hmasa ber pahnih te chu Maj. R.K. Hranga leh Brig. T. Sailo te an ni. Indopui II-ah khan Mizote zinga huaisen lawmman Military Cross dawng mi 2 – Sgt. Saihnuna leh Sub. R Khawma an awm a ni.  Subhash Chandra Bose a din Indian National Army zawmtu a hunlaia British sipai Darthawma chu Mizo zinga Indian Freedom Fighter awmchhun niin zalenna sualtu te hnena chawimawina sang pek thin Tamra Patra dawngtu awmchhun a ni.-DIPR", "summary": "Home Minister Pu Lalchamliana'n District Sainik Welfare & Resettlement, Aizawl buatsaih Mizo sipaiten India Independence hma leh hnu a ram tana an in pekna chungchang lehkhabu Coffee Table Book 'Lest We Forget' tih chu a tlangzarh a ni. Minister chuan hetiang lehkhabu hi Mizo society a tha zawnga siamtu a ni a ti bawk. Sainik Welfare & Resettlement, Director Surg. Lt. Cdr. Lalnuntluanga chuan lawmna thusawiin Rev. Darkhuma in Pathian hnena inhlanna hun a hmanga Capt(Prof) Lalkima'n Lehkhabu thlirna leh a chanchin sawizauna a nei a Mizo sipai huaisen leh chawimawina dawng te chanchina tarlang bawk." }, { "summarization_id": "229", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4972", "file_name": "F_MIZO_SUM_12_29/1/25", "original_text": "Sorkar laipui chuan Covid-19 hri lêng avanga inkharkhip hun chhung chu kar hnih atan a pawtsei leh ta. Hetihlai hian ruahmanna tharte siamin a hlauhawm dana zirin a inthlah dul hret hret a, Mizo­ram pawh Green Zone-ah awmin lockdown avanga inkhuahkhirhna tam tak chu thlah dul a ni ta.Mizoram sorkar pawhin lockdown kalpui chhunzawm zel dan tur a duang ve nghal bawk a, a hma ai chuan mipui an zalen tawh dâwn tih a chiang. Lirthei veivak a tam sawt ang a, khawlaiah mipui an vak chhuak ṭan ang a; state pawn lama tangkhangte an lo haw ve chiah nen, tun hi inven uluk a ṭul hun a ni awm e.Inkharkhipa inkhung reng theih a ni lo a, sorkar hnathawkte anga thawh loh pawha hlawh la reng thei lo hi mi tam zawk an ni. Eizawnnaah an kal chhuah a ngai a, hnathawka an tei chhuah a ṭul tawh a; nimahsela a hmaa kan hlauh leh ṭih em em mai Covid-19 hri hi a hlauhawm ngaiin a la hlauhawm reng tih leh, kan ṭhenawm ram leh state-ah a la lêng mêk zel tih kan hriat tel a ṭha hle.Sorkar chuan kan dam khawchhuahna a ngaihtuah a ngai a, economy lam vên a ṭul bawk si avangin hreh tak chungin loh theih lohna avangin lockdown hi a thlah dul hret hret a, hei hi zalenna dár a vaw ta tihna a ni lo a, kha leh chen kan insûm tawhna leh thu kan awih tawhna kha a thlawn a chan mai lohna turin, fimkhur takin hun i hmang chhunzawm zel ang u. Sorkar laipui chuan Covid-19 hri lêng avanga inkharkhip hun chhung chu kar hnih atan a pawtsei leh ta. Hetihlai hian ruahmanna tharte siamin a hlauhawm dana zirin a inthlah dul hret hret a, Mizo­ram pawh Green Zone-ah awmin lockdown avanga inkhuahkhirhna tam tak chu thlah dul a ni ta.Mizoram sorkar pawhin lockdown kalpui chhunzawm zel dan tur a duang ve nghal bawk a, a hma ai chuan mipui an zalen tawh dâwn tih a chiang. Lirthei veivak a tam sawt ang a, khawlaiah mipui an vak chhuak ṭan ang a; state pawn lama tangkhangte an lo haw ve chiah nen, tun hi inven uluk a ṭul hun a ni awm e.Inkharkhipa inkhung reng theih a ni lo a, sorkar hnathawkte anga thawh loh pawha hlawh la reng thei lo hi mi tam zawk an ni. Eizawnnaah an kal chhuah a ngai a, hnathawka an tei chhuah a ṭul tawh a; nimahsela a hmaa kan hlauh leh ṭih em em mai Covid-19 hri hi a hlauhawm ngaiin a la hlauhawm reng tih leh, kan ṭhenawm ram leh state-ah a la lêng mêk zel tih kan hriat tel a ṭha hle.Sorkar chuan kan dam khawchhuahna a ngaihtuah a ngai a, economy lam vên a ṭul bawk si avangin hreh tak chungin loh theih lohna avangin lockdown hi a thlah dul hret hret a, hei hi zalenna dár a vaw ta tihna a ni lo a, kha leh chen kan insûm tawhna leh thu kan awih tawhna kha a thlawn a chan mai lohna turin, fimkhur takin hun i hmang chhunzawm zel ang u. Sorkar laipui chuan Covid-19 hri lêng avanga inkharkhip hun chhung chu kar hnih atan a pawtsei leh ta. Hetihlai hian ruahmanna tharte siamin a hlauhawm dana zirin a inthlah dul hret hret a, Mizo­ram pawh Green Zone-ah awmin lockdown avanga inkhuahkhirhna tam tak chu thlah dul a ni ta. Mizoram sorkar pawhin lockdown kalpui chhunzawm zel dan tur a duang ve nghal bawk a, a hma ai chuan mipui an zalen tawh dâwn tih a chiang. Lirthei veivak a tam sawt ang a, khawlaiah mipui an vak chhuak ṭan ang a; state pawn lama tangkhangte an lo haw ve chiah nen, tun hi inven uluk a ṭul hun a ni awm e. Inkharkhipa inkhung reng theih a ni lo a, sorkar hnathawkte anga thawh loh pawha hlawh la reng thei lo hi mi tam zawk an ni. Eizawnnaah an kal chhuah a ngai a, hnathawka an tei chhuah a ṭul tawh a; nimahsela a hmaa kan hlauh leh ṭih em em mai Covid-19 hri hi a hlauhawm ngaiin a la hlauhawm reng tih leh, kan ṭhenawm ram leh state-ah a la lêng mêk zel tih kan hriat tel a ṭha hle. Sorkar chuan kan dam khawchhuahna a ngaihtuah a ngai a, economy lam vên a ṭul bawk si avangin hreh tak chungin loh theih lohna avangin lockdown hi a thlah dul hret hret a, hei hi zalenna dár a vaw ta tihna a ni lo a, kha leh chen kan insûm tawhna leh thu kan awih tawhna kha a thlawn a chan mai lohna turin, fimkhur takin hun i hmang chhunzawm zel ang u.", "summary": "Covid-19 hri lêng avanga inkharkhip hun chhung chu kar hnih atan pawhsei leh ni mah se Mizo­ram hi Green Zone-ah a awm tawh avangin lockdown avanga inkhuahkhirhna thenkhat thlah dul a ni. Mizoram Sorkar ruahmanna hnuaiah a hma ai chuan mipui an zalen tawh a,lirthei veivak leh khawlaia mipui vak chhuak an tam ṭan. State pawn lama tangkhangte an lo haw ve chiah avangin tun hi inven uluk hun tak niin,inkhung reng theih a nilo a,eizawnnaa kal chhuah a ngai a;mahse,Covid-19 hri hi a hlauhawm ngaiin a la hlauhawm reng tih leh, kan ṭhenawm ramah a la lêng mêk zel tih hriat tel a ṭha hle.Sorkar-in economy lam vên a ṭul bawk si avangin hreh tak chungin lockdown a thlah dul a, kan zalen ta vau tihna nilovin fimkhur takin hun i hmang chhunzawm zel ang u." }, { "summarization_id": "230", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6149", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25", "original_text": "CM-in portal thar a hawng Mizoram NewsCM-in portal thar a hawng admin 05-Nov-2024 06:00 PM Vawiin khan Irrigation & Water Resources Auditorium-ah Chief Minister Lalduhoma chuan mipuiten Land Revenue & Settlement Department-te awlsam taka an dawr theihna tur online service portal, e-ram ti a vuah (Development of Comprehensive & Integrated GIS based System for Maintenance and Management of Land Records in Mizoram Portal) a hawng a, Land Revenue & Settlement B Lalchhanzova'n chu khualzahawm a ni. He e-ram portal hi Ministry of DoNER, Science & Technology Section fund cheng vbc. 6.4 atanga thawh niin, a bul tan nan hian pilot project angin Aizawl District hnuaia land records leh process-te kalpui phawt a ni ang. In hmun dilna, periodical patta, land lease, house site leh hming thlaktea bul tan a ni ang a. A tahtawlin Revenue Department service 27 te chu he portal-ah hian bilh tel vek tura ruahman a ni. A portal address chu eram. mizoram.gov.in a ni a, a hmang thiam lote tan Common Service Centre (CSC) kal tlangin a hman theih.", "summary": "CM-in portal thar a hawng Vawiin khan Irrigation & Water Resources Auditorium-ah Chief Minister Lalduhoma chuan mipuiten Land Revenue & Settlement Department-te awlsam taka an dawr theihna tur online service portal, e-ram tih a vuah. He e-ram portal hi Ministry of DoNER, Science & Technology Section fund atanga thawh niin, a bul tan nan hian pilot project angin Aizawl District hnuaia land records leh process-te kalpui phawt a ni ang. A portal address chu eram.mizoram.gov.in a ni." }, { "summarization_id": "231", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27631", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "Food, Civil Supplies & Con­sumer Affairs (FCSCA) minis­ter chuan tun hnai khan Zuang­tuia FCSCA kudam aṭangin miretheite hnena man tláwm zawka chini sem tur motor pahnih chu a vai liam. Chini hi mi harsa zawk Antyodaya Anna Yojana (AAY)-te tan thla khatah chhungkaw pakhatin kilogram khat zel man tlawmin an dawng thei dawn a ni.Mizoramah sorkar thar a piang a, anni hian an intiam angin chini sem ṭhin tawp ta chu an sem thar leh dawn a, a lawmawm hle. Tuna an chini sem tur hi mipui zawng zawng huap a ni lova, mirethei zawkte hnena sem tur a ni a, a thlawna sem tur ni loin a leia lei tur a ni a, man tlawm zawka lei tur a ni.Tuna chini sem chin hi chu eng tham a la ni mang lo a, minister sawi ang hian tam zawk sem dan an ngaihtuah zel dawn a, a lawmawm hle a ni. Chhungkua zawng zawng pawh ni lo, chhungkaw harsa bikte hi chu sorkar hian a thlawnin sem thei se a duhawm a, sorkar sumin a la daih lo deuh a nih pawhin a tihdan ngaihtuah thei se AAY chhungkaw tan a lawmawm khawp ang.Kan ram hruaituten motor pahniha chini sem tur an phur chhuak an han vai liam hluai mai hian kan ram dinhmun a hril chiang hlein a ngaih theih a; hetiang thil pawh minister vai liam tham khawpa lian leh hmingṭhatna (acheivement) tling a nih tawh chuan kan ram hian hmasawnna tur a la mamawh hle tih a chiang a ni.Mirethei zawkte tana thla khata chini Kg khat zel lâk tur a awm tur hi a lawm­awm a, hei hi AAY chhungkuate hian a leia an la lei dawn avangin sem lam ai mahin man tlawm zawka an lei dan tur siamsak a ni ber. Hetianga AAY-te’n man tlawm zawka chini lei tur an nei lo hman kha a vanduaithlak a, FCSCA minister-in chini tam zawk ngaihtuah tur a nih thu a sawi hi a tak chantir ngei se a lawmawm khawp ang. Food, Civil Supplies & Con­sumer Affairs (FCSCA) minis­ter chuan tun hnai khan Zuang­tuia FCSCA kudam aṭangin miretheite hnena man tláwm zawka chini sem tur motor pahnih chu a vai liam. Chini hi mi harsa zawk Antyodaya Anna Yojana (AAY)-te tan thla khatah chhungkaw pakhatin kilogram khat zel man tlawmin an dawng thei dawn a ni.Mizoramah sorkar thar a piang a, anni hian an intiam angin chini sem ṭhin tawp ta chu an sem thar leh dawn a, a lawmawm hle. Tuna an chini sem tur hi mipui zawng zawng huap a ni lova, mirethei zawkte hnena sem tur a ni a, a thlawna sem tur ni loin a leia lei tur a ni a, man tlawm zawka lei tur a ni.Tuna chini sem chin hi chu eng tham a la ni mang lo a, minister sawi ang hian tam zawk sem dan an ngaihtuah zel dawn a, a lawmawm hle a ni. Chhungkua zawng zawng pawh ni lo, chhungkaw harsa bikte hi chu sorkar hian a thlawnin sem thei se a duhawm a, sorkar sumin a la daih lo deuh a nih pawhin a tihdan ngaihtuah thei se AAY chhungkaw tan a lawmawm khawp ang.Kan ram hruaituten motor pahniha chini sem tur an phur chhuak an han vai liam hluai mai hian kan ram dinhmun a hril chiang hlein a ngaih theih a; hetiang thil pawh minister vai liam tham khawpa lian leh hmingṭhatna (acheivement) tling a nih tawh chuan kan ram hian hmasawnna tur a la mamawh hle tih a chiang a ni.Mirethei zawkte tana thla khata chini Kg khat zel lâk tur a awm tur hi a lawm­awm a, hei hi AAY chhungkuate hian a leia an la lei dawn avangin sem lam ai mahin man tlawm zawka an lei dan tur siamsak a ni ber. Hetianga AAY-te’n man tlawm zawka chini lei tur an nei lo hman kha a vanduaithlak a, FCSCA minister-in chini tam zawk ngaihtuah tur a nih thu a sawi hi a tak chantir ngei se a lawmawm khawp ang. Food, Civil Supplies & Con­sumer Affairs (FCSCA) minis­ter chuan tun hnai khan Zuang­tuia FCSCA kudam aṭangin miretheite hnena man tláwm zawka chini sem tur motor pahnih chu a vai liam. Chini hi mi harsa zawk Antyodaya Anna Yojana (AAY)-te tan thla khatah chhungkaw pakhatin kilogram khat zel man tlawmin an dawng thei dawn a ni. Mizoramah sorkar thar a piang a, anni hian an intiam angin chini sem ṭhin tawp ta chu an sem thar leh dawn a, a lawmawm hle. Tuna an chini sem tur hi mipui zawng zawng huap a ni lova, mirethei zawkte hnena sem tur a ni a, a thlawna sem tur ni loin a leia lei tur a ni a, man tlawm zawka lei tur a ni. Tuna chini sem chin hi chu eng tham a la ni mang lo a, minister sawi ang hian tam zawk sem dan an ngaihtuah zel dawn a, a lawmawm hle a ni. Chhungkua zawng zawng pawh ni lo, chhungkaw harsa bikte hi chu sorkar hian a thlawnin sem thei se a duhawm a, sorkar sumin a la daih lo deuh a nih pawhin a tihdan ngaihtuah thei se AAY chhungkaw tan a lawmawm khawp ang. Kan ram hruaituten motor pahniha chini sem tur an phur chhuak an han vai liam hluai mai hian kan ram dinhmun a hril chiang hlein a ngaih theih a; hetiang thil pawh minister vai liam tham khawpa lian leh hmingṭhatna (acheivement) tling a nih tawh chuan kan ram hian hmasawnna tur a la mamawh hle tih a chiang a ni. Mirethei zawkte tana thla khata chini Kg khat zel lâk tur a awm tur hi a lawm­awm a, hei hi AAY chhungkuate hian a leia an la lei dawn avangin sem lam ai mahin man tlawm zawka an lei dan tur siamsak a ni ber. Hetianga AAY-te’n man tlawm zawka chini lei tur an nei lo hman kha a vanduaithlak a, FCSCA minister-in chini tam zawk ngaihtuah tur a nih thu a sawi hi a tak chantir ngei se a lawmawm khawp ang.", "summary": "Food, Civil Supplies & Con­sumer Affairs (FCSCA) minis­ter chuan tun hnai khan Zuang­tuia FCSCA kudam aṭangin miretheite hnena man tláwm zawka chini sem tur motor pahnih chu a vai liam. Chini hi mi harsa zawk Antyodaya Anna Yojana (AAY)-te tan thla khatah chhungkaw pakhatin kilogram khat zel man tlawmin an dawng thei dawn a ni. Mizoramah sorkar thar a piang a, anni hian an intiam angin chini sem thin tawp ta chu an sem thar leh dawn a, a lawmawm hle. Tuna an chini sem tur hi mipui zawng zawng huap a ni lo a, mirethei zawkte hnena sem tur a ni a, a thlawn ni lovin man tlawm zawka lei a ni. Chhungkaw harsa zualte chu sorkar hian a thlawnin sem thei se, sorkar sumin a daih lo deuh a nih pawhin a tihdan ngaihtuah se AAY chhungkaw tan a lawmawm khawp ang. Kan ram hruaituten motor pahniha chini sem tur an vai lian hluai hian kan ram dinhmun a hril chiang hle; hetiang thil pawh minister vai liam tham khawpa lian leh hmingthatna tling a nih chuan kan ram hian hmasawnna tur a la mamawh hle tih a chiang. Mi rethei zawkten sum tlem zawka an lei thei tur hi a lawmawm a, FCSCA minister in chini tam zawk ngaihtuah tur a nih thu a sawi hi a takin chantir ngei se a lawmawm khawp ang." }, { "summarization_id": "232", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/124111", "file_name": "F_MIZO_SUM_10_4/2/25", "original_text": "Sorkarin thupek thar a siam a, gas bur thun khahna hmun Mualkhang leh Aizawl inkara gas phur motor-te chu, kawnglaka gas bur an tihchingpen tawh lohna turin vengtu a dah tawh dawn a ni.Tun hnaiah Central YMA duty-ten gas bur tichingpen lai an man fo ṭhin a, thuneitute hnen an thlen pawhin a ziaawm phah hlei thei lo a. Mualkhang leh Aizawl inkar, kilometre 30 emaw chauh chhungah hian nasa takin gas bur hi tihchingpen a ni ṭhin tih hi mipuiin kan hria a, sorkar pawhin a hria a, mahse a reh thei lo. YMA-inṭha-hnemngaih vang chauhin ven hna a thawk a, kuang lo nawra puh an hlawh a, mahse sorkar tan ven hneh a harsa deuh a ni mai thei, gas tihchingpen hian hluar lam a pan zel a ni. Tun hnaiah YMA-ten nasa zawka thawm an neih a, mipui hriata an puanzar tak hnuah, sorkarin vengtu dah a tum ta a, a lawmawm hle.Thuneihna hmanga ven a nih chuan a him tawh turah ngaih a ni. Mipuite pawhin beiseina sang tak nen, a man an pek phu tawk gas bur hmuh an tum tawh ngei ang. Tihchingpen tho an dawn erawh chuan an thikthu a chhe zual ngei thung ang. Chu chu hriain, sorkar aiawha vengtute pawhin him takin mipui hnen an thlen a ṭul ang. Gas bur chingpen hi sorkar tan ven hneh loh tham a ni lo a, ven chung pawha a him lo fo a nih chuan, tichingpentu leh a vengtute mawhphurh liau liau a ni tawh ang.Tun hnaiah Mizo Carbon Products-ten industrial subsidy tam tham tak an dil a, Mizoram sorkarin a dilpui hnuah mi ṭhahnemngaiten an han chik deuh a, thil fel lo inzepa an hriat thu mipui hriatah an puangzar a, sorkar chuan a lo dilpui tawh hnu chu sut lehin, bawhzuisak lo turin hriattirna a chhuah a ni awm e. Tun hma lam pawh-in he firm hian, sorkar dilpuina zarah subsidy tam tham tak a lo dil hmu tawh a ni.Mizoram state hi hlemhletna laka fihlim pawl tak a ni tih sorkar hotute hian an sawi ṭhin. Gas tihchingpen hnu sem chungchangah te, indus-trial subsidy dik lo dilpui chungchangahte sorkarin mipui chhan zawnga thupek a siam hi a lawmawm a, mipuite thurawn pawm duh sorkar kan nei hi a vanneihthlak hle. Tun chinah chuan, thil dangah pawh, dik lo tih hriat chian chu vantlang hriata nawr leh thurawn kher nghak loin, mahni thua siam ṭhat hna thawk zel tawh turin, mipuiten sorkar hi an beisei tawh ngei ang. Sorkarin thupek thar a siam a, gas bur thun khahna hmun Mualkhang leh Aizawl inkara gas phur motor-te chu, kawnglaka gas bur an tihchingpen tawh lohna turin vengtu a dah tawh dawn a ni.Tun hnaiah Central YMA duty-ten gas bur tichingpen lai an man fo ṭhin a, thuneitute hnen an thlen pawhin a ziaawm phah hlei thei lo a. Mualkhang leh Aizawl inkar, kilometre 30 emaw chauh chhungah hian nasa takin gas bur hi tihchingpen a ni ṭhin tih hi mipuiin kan hria a, sorkar pawhin a hria a, mahse a reh thei lo. YMA-inṭha-hnemngaih vang chauhin ven hna a thawk a, kuang lo nawra puh an hlawh a, mahse sorkar tan ven hneh a harsa deuh a ni mai thei, gas tihchingpen hian hluar lam a pan zel a ni. Tun hnaiah YMA-ten nasa zawka thawm an neih a, mipui hriata an puanzar tak hnuah, sorkarin vengtu dah a tum ta a, a lawmawm hle.Thuneihna hmanga ven a nih chuan a him tawh turah ngaih a ni. Mipuite pawhin beiseina sang tak nen, a man an pek phu tawk gas bur hmuh an tum tawh ngei ang. Tihchingpen tho an dawn erawh chuan an thikthu a chhe zual ngei thung ang. Chu chu hriain, sorkar aiawha vengtute pawhin him takin mipui hnen an thlen a ṭul ang. Gas bur chingpen hi sorkar tan ven hneh loh tham a ni lo a, ven chung pawha a him lo fo a nih chuan, tichingpentu leh a vengtute mawhphurh liau liau a ni tawh ang.Tun hnaiah Mizo Carbon Products-ten industrial subsidy tam tham tak an dil a, Mizoram sorkarin a dilpui hnuah mi ṭhahnemngaiten an han chik deuh a, thil fel lo inzepa an hriat thu mipui hriatah an puangzar a, sorkar chuan a lo dilpui tawh hnu chu sut lehin, bawhzuisak lo turin hriattirna a chhuah a ni awm e. Tun hma lam pawh-in he firm hian, sorkar dilpuina zarah subsidy tam tham tak a lo dil hmu tawh a ni.Mizoram state hi hlemhletna laka fihlim pawl tak a ni tih sorkar hotute hian an sawi ṭhin. Gas tihchingpen hnu sem chungchangah te, indus-trial subsidy dik lo dilpui chungchangahte sorkarin mipui chhan zawnga thupek a siam hi a lawmawm a, mipuite thurawn pawm duh sorkar kan nei hi a vanneihthlak hle. Tun chinah chuan, thil dangah pawh, dik lo tih hriat chian chu vantlang hriata nawr leh thurawn kher nghak loin, mahni thua siam ṭhat hna thawk zel tawh turin, mipuiten sorkar hi an beisei tawh ngei ang.", "summary": "Sorkarin thupek thar a siam a, gas bur thun khahna hmun Mualkhang leh Aizawl inkar,kilometre 30 huamchhunga gas phur motor-te kawnglaka gas bur an tihchingpen thin chu YMA-ten mipui hriata an puanzar hnuah Sorkarin vengtu dah a tum. Gas bur chingpen hi Sorkar tan ven hnehloh tham a nilo a, ven chung pawha a himlo fo a nih chuan, tichingpentu leh a vengtute mawhphurh liau liau a ni tawh ang. Tun hnaiah Mizo Carbon Products-ten industrial subsidy tam tham tak an dil hnuah thil fello inzep avangin Sorkar chuan a lo dilpui tawh hnu sut lehin, bawhzuisaklo turin hriattirna a chhuah a. Mizoram state hi hlemhletna laka fihlim pawl tak a ni tih sorkar hotute hian an sawi ṭhin. Gas tihchingpen hnu sem chungchangah te, industrial subsidy diklo dilpui chungchangahte Sorkarin mipui chhan zawnga thupek a siam hi a lawmawm a, mipuite thurawn pawm duh sorkar kan nei hi a vanneihthlak hle, Thil dangah pawh, diklo tih hriat chian chu vantlang hriata nawr leh thurawn kher nghakloin, mahni thua siam ṭhat hna thawk zel tawh turin, mipuiten Sorkar hi an beisei tawh ngei ang." }, { "summarization_id": "233", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/10094", "file_name": "H-239-17/02/2025-Speaker thutlukna Mizoramin a nghak", "original_text": "MLA aṭanga ZPM Legislature Party leader Lalduhoma bàn a nih theih nan MNF party MLA 12-te chuan tun hnai khan Assembly speaker Lalrinliana Sailo hnenah hêkna lehkha an thehlut a; MNF MLA zinga lehkha thehluttute hi MLA-a vawi khat tlinna vek an nih bakah - chief minister, deputy chief minister, speaker, minister, deputy speaker leh govt. deputy chief whip ni lo zawng an ni.MNF MLA-te chuan, Lal­duhoma'n Indian Constitution 10th Schedule Para 2(2) a bawhchhia nia tarlangin, MLA a nihna aṭanga bàn (disqualify) turin Speaker an ngen. Lalduhoma chu independent ticket-in MLA atan thlan a ni a, MLA a niha a thil tih zawng zawngin party dang ZPM a zawma a lan avangin bàn turin Speaker hnenah hian an hek ta a ni.Hetihlai hian Congress party president leh kum 2018 MLA inthlana Serchhip biala Cogress party candidate ni bawk Lal Thanhawla chuan, MNF MLA-te chet dan chu Serchhip bial mipui bakah, Mizoram mipui zahlohna leh pawisak lohna lian tak a nih thu a sawi a, \"Congress party tan ZPM hi hnawksak viauin lang mah se, mipui thlan tlin an nih miau avangin Pu Lalduhoma leh a thawhpui MLA-te hi ZPM MLA-ah Congress party chuan kan pawm thlap a ni,\" tiin MLA inthlan hma aṭang tawhin mipuiin ZPM mi leh sa an ni sa tih hre chungin an thlang a, Election Commission of India (ECI)-a registration an la neih loh avang chauha independent-a ding an nih thu a sawi a, MNF MLA-te thil tih chu a dem.Tunah chuan Speaker kutah engkim a awm tawh a, eng angin nge rorelna a kalpui dawn tih mipuiin an hre châk dawn hle a ni. Dan mit aṭanga thlirna lam hi mipui nawlpui chuan an hrethiam ve kher lo ang a, dan hre mite pawh an ngaihdan a inang vek lo ang. ZPM hi kum 2018 inthlan hma kha chuan ECI hriatpui loh an la nih avangin an candidate-te pawh independent-a din mai bak kha tih theih an neiin a lang lo a, tuna ZPM tana hna an thawh tak avanga ban tura nawrna awm hi thil danglam tak chu a ni awm e.He thila kan ngaih pawimawh ber tur nia lang chu a thlang tlingtu mipuite an ni a, \"Serchhip bial mipuite hian he thil hi eng angin nge an ngaih ang?\" tih hi ngaihtuah tur a nih hmel. Anni lam hian an thlan tlin tâk an MLA hian a phatsan nia an hriat chuan independent-a ding chuan ZPM rawng a kai hi an dem tur a nih hmel a; nimahsela a thlangtu mipui lam ngaihdan pawh ngaichang loa eng emaw vang mai maia a paih theihna dan awm nia lang hai chhuah tumna hi chu Mizoram history-a chuang reng loa nawh reh theih ni se a ṭha ngawt mai.Engpawhnise tunah chuan Speaker kutah hekna a lut tawh a, eng ang Speaker nge kan neih a, eng tin chiah nge a kalpui dawn tih Zoram mipuite'n an ngaichang mek a ni. MLA aṭanga ZPM Legislature Party leader Lalduhoma bàn a nih theih nan MNF party MLA 12-te chuan tun hnai khan Assembly speaker Lalrinliana Sailo hnenah hêkna lehkha an thehlut a; MNF MLA zinga lehkha thehluttute hi MLA-a vawi khat tlinna vek an nih bakah - chief minister, deputy chief minister, speaker, minister, deputy speaker leh govt. deputy chief whip ni lo zawng an ni.MNF MLA-te chuan, Lal­duhoma'n Indian Constitution 10th Schedule Para 2(2) a bawhchhia nia tarlangin, MLA a nihna aṭanga bàn (disqualify) turin Speaker an ngen. Lalduhoma chu independent ticket-in MLA atan thlan a ni a, MLA a niha a thil tih zawng zawngin party dang ZPM a zawma a lan avangin bàn turin Speaker hnenah hian an hek ta a ni.Hetihlai hian Congress party president leh kum 2018 MLA inthlana Serchhip biala Cogress party candidate ni bawk Lal Thanhawla chuan, MNF MLA-te chet dan chu Serchhip bial mipui bakah, Mizoram mipui zahlohna leh pawisak lohna lian tak a nih thu a sawi a, \"Congress party tan ZPM hi hnawksak viauin lang mah se, mipui thlan tlin an nih miau avangin Pu Lalduhoma leh a thawhpui MLA-te hi ZPM MLA-ah Congress party chuan kan pawm thlap a ni,\" tiin MLA inthlan hma aṭang tawhin mipuiin ZPM mi leh sa an ni sa tih hre chungin an thlang a, Election Commission of India (ECI)-a registration an la neih loh avang chauha independent-a ding an nih thu a sawi a, MNF MLA-te thil tih chu a dem.Tunah chuan Speaker kutah engkim a awm tawh a, eng angin nge rorelna a kalpui dawn tih mipuiin an hre châk dawn hle a ni. Dan mit aṭanga thlirna lam hi mipui nawlpui chuan an hrethiam ve kher lo ang a, dan hre mite pawh an ngaihdan a inang vek lo ang. ZPM hi kum 2018 inthlan hma kha chuan ECI hriatpui loh an la nih avangin an candidate-te pawh independent-a din mai bak kha tih theih an neiin a lang lo a, tuna ZPM tana hna an thawh tak avanga ban tura nawrna awm hi thil danglam tak chu a ni awm e.He thila kan ngaih pawimawh ber tur nia lang chu a thlang tlingtu mipuite an ni a, \"Serchhip bial mipuite hian he thil hi eng angin nge an ngaih ang?\" tih hi ngaihtuah tur a nih hmel. Anni lam hian an thlan tlin tâk an MLA hian a phatsan nia an hriat chuan independent-a ding chuan ZPM rawng a kai hi an dem tur a nih hmel a; nimahsela a thlangtu mipui lam ngaihdan pawh ngaichang loa eng emaw vang mai maia a paih theihna dan awm nia lang hai chhuah tumna hi chu Mizoram history-a chuang reng loa nawh reh theih ni se a ṭha ngawt mai.Engpawhnise tunah chuan Speaker kutah hekna a lut tawh a, eng ang Speaker nge kan neih a, eng tin chiah nge a kalpui dawn tih Zoram mipuite'n an ngaichang mek a ni. MLA aṭanga ZPM Legislature Party leader Lalduhoma bàn a nih theih nan MNF party MLA 12-te chuan tun hnai khan Assembly speaker Lalrinliana Sailo hnenah hêkna lehkha an thehlut a; MNF MLA zinga lehkha thehluttute hi MLA-a vawi khat tlinna vek an nih bakah - chief minister, deputy chief minister, speaker, minister, deputy speaker leh govt. deputy chief whip ni lo zawng an ni. MNF MLA-te chuan, Lal­duhoma'n Indian Constitution 10th Schedule Para 2(2) a bawhchhia nia tarlangin, MLA a nihna aṭanga bàn (disqualify) turin Speaker an ngen. Lalduhoma chu independent ticket-in MLA atan thlan a ni a, MLA a niha a thil tih zawng zawngin party dang ZPM a zawma a lan avangin bàn turin Speaker hnenah hian an hek ta a ni. Hetihlai hian Congress party president leh kum 2018 MLA inthlana Serchhip biala Cogress party candidate ni bawk Lal Thanhawla chuan, MNF MLA-te chet dan chu Serchhip bial mipui bakah, Mizoram mipui zahlohna leh pawisak lohna lian tak a nih thu a sawi a, \"Congress party tan ZPM hi hnawksak viauin lang mah se, mipui thlan tlin an nih miau avangin Pu Lalduhoma leh a thawhpui MLA-te hi ZPM MLA-ah Congress party chuan kan pawm thlap a ni,\" tiin MLA inthlan hma aṭang tawhin mipuiin ZPM mi leh sa an ni sa tih hre chungin an thlang a, Election Commission of India (ECI)-a registration an la neih loh avang chauha independent-a ding an nih thu a sawi a, MNF MLA-te thil tih chu a dem. Tunah chuan Speaker kutah engkim a awm tawh a, eng angin nge rorelna a kalpui dawn tih mipuiin an hre châk dawn hle a ni. Dan mit aṭanga thlirna lam hi mipui nawlpui chuan an hrethiam ve kher lo ang a, dan hre mite pawh an ngaihdan a inang vek lo ang. ZPM hi kum 2018 inthlan hma kha chuan ECI hriatpui loh an la nih avangin an candidate-te pawh independent-a din mai bak kha tih theih an neiin a lang lo a, tuna ZPM tana hna an thawh tak avanga ban tura nawrna awm hi thil danglam tak chu a ni awm e. He thila kan ngaih pawimawh ber tur nia lang chu a thlang tlingtu mipuite an ni a, \"Serchhip bial mipuite hian he thil hi eng angin nge an ngaih ang?\" tih hi ngaihtuah tur a nih hmel. Anni lam hian an thlan tlin tâk an MLA hian a phatsan nia an hriat chuan independent-a ding chuan ZPM rawng a kai hi an dem tur a nih hmel a; nimahsela a thlangtu mipui lam ngaihdan pawh ngaichang loa eng emaw vang mai maia a paih theihna dan awm nia lang hai chhuah tumna hi chu Mizoram history-a chuang reng loa nawh reh theih ni se a ṭha ngawt mai. Engpawhnise tunah chuan Speaker kutah hekna a lut tawh a, eng ang Speaker nge kan neih a, eng tin chiah nge a kalpui dawn tih Zoram mipuite'n an ngaichang mek a ni.", "summary": "26th September,2020 Lalduhoma'n India Constitution 10th Schedule Para 2(2) a bawhchhia ni a tarlangin,MLA a nihna aṭanga bân turin MNF party MLA-12 te chuan Assembly speaker Lalrinliana Sailo hnenah hêkna lehkha an thehlut.MNF MLA zinga lehkha thehluttute hi MLA-a vawi khat tlinna vek an nih bakah-chief minister,deputy chief minister,speaker,minister,deputy speaker leh govt deputy chief whip ni lo zawng an ni. Congress party president leh kum 2018 MLA inthlana Serchhip biala Congress party candidate ni bawk Lal Thanhawla chuan,MNF MLA-te chet dan chu Serchhip bial mipui bakah,Mizoram mipui zahlohna leh pawisak lohna lian tak a nih thu a sawi a,\"Congress party tan ZPM hi hnawksak viauin lang mah se,mipui thlan tlin an nih miau avangin Pu Lalduhoma leh a thawhpui MLA-te hi ZPM MLA-ah Congress party chuan kan pawm thlap a ni,\" tiin Election Commission of India-a registration an la neih loh avang chauha independent-a ding an nih thu a sawi a,MNF MLA-te chu na takin a dem. Mipuiten an ngaih chan ber chu Speaker thutlukna a ni tawh a,speaker kutah engkim a awm tawh a,Speakerin engtin chiah nge a kalpui dawn tih Zoram mipuiten an ngaichang mek a ni." }, { "summarization_id": "234", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/120517", "file_name": "F_MIZO_SUM_14_3/2/25", "original_text": "Chief minister Lal Thanhawla chuan, \"Political party prog-ramme-ah chuan khawvel pum huapah pawh NLUP hi a zahpuiawm lo lawr lak. Khaw-vel sorkar changtlung leh chak zawkah pawh hetiang ang programme ṭha nei hi an awm lo,\" a ti a; NLUP chuan UNO thlenga ngaihven a hlawh thu a sawi.Mizoram sorkar hotu lu berin a poli-tical party leh a kaih-hruai sorkarin an buaipui ber NLUP ṭhatzia a sawi a, khawvel huap pawha zahpuiawm lo a nih thu a puang. Chief minister hian NLUP ṭhatzia hi a sawi ṭhin a, Mizoramah hei aia programme ṭha hi kalpui a la nih ngai loh thu a sawi ṭhin.Mizoramah hian hmasawnna hna thawk theia sorkarna chelh hman awm chhun chu Congress leh MNF an ni mai a, anni pahnih hian policy kalpui hi an neih sawi tur a awm mang lo a, Congress-in NLUP an kalpui hi a lian thama thil kalpui chu a ni mai awm e. Hei vang hian NLUP hi a sawi mawi duh lam tan chuan Mizorama a hnuhma neih hi chu sawi tur a tam hle ang a, sum leh tha ṭhahnem tak senna a nih vangin NLUP hian nghawng chu a nei tur a ni reng a ni.Hetihlai hian khawvel huapin eng ang nge a nih chiah, tih lam hi chu thlirna a inang lo thei hle ang. Khawvelah hian ram hrang hrangin economic policy an nei ṭhin a, ram khat chhunga state/ province-te pawhin anmah-ni inenkawlnaah policy hrang hrang an lo duang tawhṭhin. Policy nei ṭhaa tihlawh-tlingte chu an state-in an hausakpui a, an din chhuahpui a, an policy ṭhatzia chu an state dinhmunah kan hmu thei.NLUP tluka sum hrawm nâ, tha heh leh hun pek tamna policy hi Mizoramah a la awm ngai lo. He policy, khawvel huap pawha zahpuiawm lo nia sawi hi India huap tala hlawhtlinpui turin thapui thawh se a ṭha ngawt mai. Chief minister Lal Thanhawla chuan, \"Political party prog-ramme-ah chuan khawvel pum huapah pawh NLUP hi a zahpuiawm lo lawr lak. Khaw-vel sorkar changtlung leh chak zawkah pawh hetiang ang programme ṭha nei hi an awm lo,\" a ti a; NLUP chuan UNO thlenga ngaihven a hlawh thu a sawi.Mizoram sorkar hotu lu berin a poli-tical party leh a kaih-hruai sorkarin an buaipui ber NLUP ṭhatzia a sawi a, khawvel huap pawha zahpuiawm lo a nih thu a puang. Chief minister hian NLUP ṭhatzia hi a sawi ṭhin a, Mizoramah hei aia programme ṭha hi kalpui a la nih ngai loh thu a sawi ṭhin.Mizoramah hian hmasawnna hna thawk theia sorkarna chelh hman awm chhun chu Congress leh MNF an ni mai a, anni pahnih hian policy kalpui hi an neih sawi tur a awm mang lo a, Congress-in NLUP an kalpui hi a lian thama thil kalpui chu a ni mai awm e. Hei vang hian NLUP hi a sawi mawi duh lam tan chuan Mizorama a hnuhma neih hi chu sawi tur a tam hle ang a, sum leh tha ṭhahnem tak senna a nih vangin NLUP hian nghawng chu a nei tur a ni reng a ni.Hetihlai hian khawvel huapin eng ang nge a nih chiah, tih lam hi chu thlirna a inang lo thei hle ang. Khawvelah hian ram hrang hrangin economic policy an nei ṭhin a, ram khat chhunga state/ province-te pawhin anmah-ni inenkawlnaah policy hrang hrang an lo duang tawhṭhin. Policy nei ṭhaa tihlawh-tlingte chu an state-in an hausakpui a, an din chhuahpui a, an policy ṭhatzia chu an state dinhmunah kan hmu thei.NLUP tluka sum hrawm nâ, tha heh leh hun pek tamna policy hi Mizoramah a la awm ngai lo. He policy, khawvel huap pawha zahpuiawm lo nia sawi hi India huap tala hlawhtlinpui turin thapui thawh se a ṭha ngawt mai.", "summary": "Chief Minister Lal Thanhawla chuan NLUP chu khawvel pum huap Political Party programme-ah a zahpuiawmlo lawr lak a,khawvel sorkar changtlung leh chak zawkah pawh hetiang ang programme nei an awm loh thusawiin UNO thlenga ngaihven a hlawh thu a sawi. NLUP hi a sawi mawi duh lam tan chuan sawi tur a tam hle ang a, sum leh tha ṭhahnem tak senna a nih vangin NLUP hian nghawng chu a nei tur a ni reng a, hetihlai hian khawvel huapin eng ang nge a nih, tih lam hi chu thlirna a inanglo hle thung, khawvelah ram hrang hrangte pawn anmahni inenkawlnaah policy hrang hrang an lo duang tawh ṭhin a,policy nei ṭhaa tihlawhtlingte chu an state-in an hausakpui a, an din chhuahpui a,an state dinhmunah a langchhuak thin. Mizoramah hian NLUP tluka sum hrawm nâ, tha heh leh hun pek tamna policy a la awm ngailo a,khawvel huap pawha zahpuiawmlo nia sawi hi India huap tala hlawhtlinpui turin thapui thawh se a ṭha ngawt mai." }, { "summarization_id": "235", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5653", "file_name": "F_MIZO_SUM_16_9/2/25", "original_text": "Tunlaiin India ram state danga tangkhang Mizote an rawn haw mek a, chutihlaiin mi tlawmngaite'n hun rei tak chhung an lo kalpui tawh angin hlawh nei loin ramri an la veng zel bawk. Hetihlai hian Aizawl leh khaw ṭhenkhatah chuan nunphung pangngaiah mipui an kir mek a, mask vuah tih loh Covid-19 laka invenna dang social distancing leh kut sil faite chu an kalpui ṭha tawh lo hle a ni.Ramri vengin mi tlawmngaite an thawk chhuak a, mahni hna ṭul an kalsan satliah mai a ni lo a, hmun hrehawm takah thlipui leh ruahpui karah, thosi leh vaihmite zingah Mizoram a him theihna turin an thawk chhuak a ni. Covid-19 laka kan him duha ramri hrula mi an inpek viau lai hian khawpuiah chuan mahni ina inkhung kan harsat a, loh theih loh ni lem loa chhuak vak, intihlim tur mai maia tei chhuakte leh leng vakte pawh hmuh tur an tam leh ta.Kan do mek Covid-19 hi hmun khata ṭan nat vak avanga hneh mai chi a ni lo a, kil tinah kan zavaia ṭan rual a pawimawh. Hei hi kan theihnghilha kan inthlahdah mai chuan, kan ngam loh chalah chil kan hnawm palh mai ang tih a hlauhawm takzet a ni.Tun hnaiah kan ṭhenawm hmar chhak state dangah state pawn aṭanga haw zingah Covid-19 hri kai hmuh chhuah an tam hle a, hetihlai hian Pathian zarah Mizo rawn hawte chu an la him zel niin a lang. Kan theih leh kan inbuatsaih ṭhat lam a ni lo a, Pathian vanna avangin kan state chhunga mite chauh ni loin state pawna Mizote pawh a him pawlah an la ṭang thei zel niin a lang a, a vanneihthlak hle.Hetihlai hian mipuite pawhin Covin-19 dona kawngah hian tih ve tur kan nei a, chu chu theihtawp chhuaha mahni inven a ni. Covid-19 dona kawnga kan inthlahdah ṭan mek nia lang hi a pawi takzet a; ramri ven a pawimawh tluk zetin mahni inven thiam a pawimawh tih hriain, Mizo mipuite i ṭang thar leh ang u. Tunlaiin India ram state danga tangkhang Mizote an rawn haw mek a, chutihlaiin mi tlawmngaite'n hun rei tak chhung an lo kalpui tawh angin hlawh nei loin ramri an la veng zel bawk. Hetihlai hian Aizawl leh khaw ṭhenkhatah chuan nunphung pangngaiah mipui an kir mek a, mask vuah tih loh Covid-19 laka invenna dang social distancing leh kut sil faite chu an kalpui ṭha tawh lo hle a ni.Ramri vengin mi tlawmngaite an thawk chhuak a, mahni hna ṭul an kalsan satliah mai a ni lo a, hmun hrehawm takah thlipui leh ruahpui karah, thosi leh vaihmite zingah Mizoram a him theihna turin an thawk chhuak a ni. Covid-19 laka kan him duha ramri hrula mi an inpek viau lai hian khawpuiah chuan mahni ina inkhung kan harsat a, loh theih loh ni lem loa chhuak vak, intihlim tur mai maia tei chhuakte leh leng vakte pawh hmuh tur an tam leh ta.Kan do mek Covid-19 hi hmun khata ṭan nat vak avanga hneh mai chi a ni lo a, kil tinah kan zavaia ṭan rual a pawimawh. Hei hi kan theihnghilha kan inthlahdah mai chuan, kan ngam loh chalah chil kan hnawm palh mai ang tih a hlauhawm takzet a ni.Tun hnaiah kan ṭhenawm hmar chhak state dangah state pawn aṭanga haw zingah Covid-19 hri kai hmuh chhuah an tam hle a, hetihlai hian Pathian zarah Mizo rawn hawte chu an la him zel niin a lang. Kan theih leh kan inbuatsaih ṭhat lam a ni lo a, Pathian vanna avangin kan state chhunga mite chauh ni loin state pawna Mizote pawh a him pawlah an la ṭang thei zel niin a lang a, a vanneihthlak hle.Hetihlai hian mipuite pawhin Covin-19 dona kawngah hian tih ve tur kan nei a, chu chu theihtawp chhuaha mahni inven a ni. Covid-19 dona kawnga kan inthlahdah ṭan mek nia lang hi a pawi takzet a; ramri ven a pawimawh tluk zetin mahni inven thiam a pawimawh tih hriain, Mizo mipuite i ṭang thar leh ang u. Tunlaiin India ram state danga tangkhang Mizote an rawn haw mek a, chutihlaiin mi tlawmngaite'n hun rei tak chhung an lo kalpui tawh angin hlawh nei loin ramri an la veng zel bawk. Hetihlai hian Aizawl leh khaw ṭhenkhatah chuan nunphung pangngaiah mipui an kir mek a, mask vuah tih loh Covid-19 laka invenna dang social distancing leh kut sil faite chu an kalpui ṭha tawh lo hle a ni. Ramri vengin mi tlawmngaite an thawk chhuak a, mahni hna ṭul an kalsan satliah mai a ni lo a, hmun hrehawm takah thlipui leh ruahpui karah, thosi leh vaihmite zingah Mizoram a him theihna turin an thawk chhuak a ni. Covid-19 laka kan him duha ramri hrula mi an inpek viau lai hian khawpuiah chuan mahni ina inkhung kan harsat a, loh theih loh ni lem loa chhuak vak, intihlim tur mai maia tei chhuakte leh leng vakte pawh hmuh tur an tam leh ta. Kan do mek Covid-19 hi hmun khata ṭan nat vak avanga hneh mai chi a ni lo a, kil tinah kan zavaia ṭan rual a pawimawh. Hei hi kan theihnghilha kan inthlahdah mai chuan, kan ngam loh chalah chil kan hnawm palh mai ang tih a hlauhawm takzet a ni. Tun hnaiah kan ṭhenawm hmar chhak state dangah state pawn aṭanga haw zingah Covid-19 hri kai hmuh chhuah an tam hle a, hetihlai hian Pathian zarah Mizo rawn hawte chu an la him zel niin a lang. Kan theih leh kan inbuatsaih ṭhat lam a ni lo a, Pathian vanna avangin kan state chhunga mite chauh ni loin state pawna Mizote pawh a him pawlah an la ṭang thei zel niin a lang a, a vanneihthlak hle. Hetihlai hian mipuite pawhin Covin-19 dona kawngah hian tih ve tur kan nei a, chu chu theihtawp chhuaha mahni inven a ni. Covid-19 dona kawnga kan inthlahdah ṭan mek nia lang hi a pawi takzet a; ramri ven a pawimawh tluk zetin mahni inven thiam a pawimawh tih hriain, Mizo mipuite i ṭang thar leh ang u.", "summary": "Tunlaiin India ram state danga tangkhang Mizote an rawn haw mek laiin mi tlawmngaite'n hun rei tak chhung an lo kalpui tawh angin hlawh neiloin ramri an la veng zel bawk. Hetihlai hian Aizawl leh khaw ṭhenkhatah chuan nunphung pangngaiah mipui an kir mek a, mask vuah tihloh Covid-19 laka invenna dang social distancing leh kut sil faite pawh an kalpui ṭha tawhlo hle a, ramri vengin mi tlawmngaite an thawk chhuak a, mahni hna ṭul kalsanin hmun hrehawm takah thlipui leh ruahpui karah, thosi leh vaihmite zingah Mizoram a him theihna turin an thawk chhuak a, hetia kan him duha ramri hrula mi an inpek viau laia loh theihloh ni lemloa chhuaka intihlim tur mai maia tei chhuak an awm hi a thalo hle, Covid-19 hi hmun khata ṭan nat vak avanga hneh mai chi a nilo a, kil tinah inthlahdahloa kan zavaia ṭan rual a pawimawh. Kan theih leh kan inbuatsaih ṭhat vang nilo a, Pathian venna avangin kan state chhunga mite chauh nilo State pawna Mizote pawh a him pawla an la ṭang thei zel hi a vanneihthlak hle. Covid-19 do nan ramri ven a pawimawh tluk zetin mahni inven thiam a pawimawh tih hriain, Mizo mipuite i ṭang thar leh ang u." }, { "summarization_id": "236", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7253", "file_name": "H-173-10/02/2025-mipuiin covid-19 kan pawm a ngai", "original_text": "Mizoramah tun hnaiah Covid-19 vei thar eng emaw zat hmuh chhuah a ni a, state pawna tangkhangte an rawn haw hnuah nitin positive thar hmuh chhuah an awm ta deuh zel a ni.State pawna tangkhangte hian an duh vang rengin Covid-19 hi an rawn pu haw a ni lo a, an awmna state-ah a hluar avangin vanduaina an tawk a ni. Hri vang hian state pawn lama kan unaute hi kan en hrang tur a ni lo a, kan zinga mi, he ram neitute tho an ni tih hriain thiam taka kan lo läwm (welcome) zel a ṭha ang.Hetihlai hian Covid-19 hi kan ramah a awm tih a chiang tawh a, vawi leh khata tihbo duak theih pawh niin a lang lo a, hun eng emaw chen chu kan chenpui a ngai dawn ta niin a lang. Hei vang tak hian mipui lam hi kan inbuatsaih a, Covid-19 hi kan zingah a awm ve reng a ni tih pawh kan pawm thiam a hun ta.Mipui lam pawh positive thar neih belh zel thei dinhmunah kan ding tih kan pawm a ngai a, chumi lo dawngsawng tura kan inpeih a ṭha ang. Tuna an endik chinah heti zat positive an awm a nih chuan, an endik tam deuh hunah positive hi kan nei tam chho deuh dâwn pawh a ni thei a, chumi lo dawngsawng tura mahni lam insiam rem thiam a pawimawh khawp ang. Mizoramah tun hnaiah Covid-19 vei thar eng emaw zat hmuh chhuah a ni a, state pawna tangkhangte an rawn haw hnuah nitin positive thar hmuh chhuah an awm ta deuh zel a ni.State pawna tangkhangte hian an duh vang rengin Covid-19 hi an rawn pu haw a ni lo a, an awmna state-ah a hluar avangin vanduaina an tawk a ni. Hri vang hian state pawn lama kan unaute hi kan en hrang tur a ni lo a, kan zinga mi, he ram neitute tho an ni tih hriain thiam taka kan lo läwm (welcome) zel a ṭha ang.Hetihlai hian Covid-19 hi kan ramah a awm tih a chiang tawh a, vawi leh khata tihbo duak theih pawh niin a lang lo a, hun eng emaw chen chu kan chenpui a ngai dawn ta niin a lang. Hei vang tak hian mipui lam hi kan inbuatsaih a, Covid-19 hi kan zingah a awm ve reng a ni tih pawh kan pawm thiam a hun ta.Mipui lam pawh positive thar neih belh zel thei dinhmunah kan ding tih kan pawm a ngai a, chumi lo dawngsawng tura kan inpeih a ṭha ang. Tuna an endik chinah heti zat positive an awm a nih chuan, an endik tam deuh hunah positive hi kan nei tam chho deuh dâwn pawh a ni thei a, chumi lo dawngsawng tura mahni lam insiam rem thiam a pawimawh khawp ang. Mizoramah tun hnaiah Covid-19 vei thar eng emaw zat hmuh chhuah a ni a, state pawna tangkhangte an rawn haw hnuah nitin positive thar hmuh chhuah an awm ta deuh zel a ni. State pawna tangkhangte hian an duh vang rengin Covid-19 hi an rawn pu haw a ni lo a, an awmna state-ah a hluar avangin vanduaina an tawk a ni. Hri vang hian state pawn lama kan unaute hi kan en hrang tur a ni lo a, kan zinga mi, he ram neitute tho an ni tih hriain thiam taka kan lo läwm (welcome) zel a ṭha ang. Hetihlai hian Covid-19 hi kan ramah a awm tih a chiang tawh a, vawi leh khata tihbo duak theih pawh niin a lang lo a, hun eng emaw chen chu kan chenpui a ngai dawn ta niin a lang. Hei vang tak hian mipui lam hi kan inbuatsaih a, Covid-19 hi kan zingah a awm ve reng a ni tih pawh kan pawm thiam a hun ta. Mipui lam pawh positive thar neih belh zel thei dinhmunah kan ding tih kan pawm a ngai a, chumi lo dawngsawng tura kan inpeih a ṭha ang. Tuna an endik chinah heti zat positive an awm a nih chuan, an endik tam deuh hunah positive hi kan nei tam chho deuh dâwn pawh a ni thei a, chumi lo dawngsawng tura mahni lam insiam rem thiam a pawimawh khawp ang.", "summary": "6th June,2020 State pawna tangkhangte an rawn haw hnuah Mizoramah Covid-19 vei engemaw zat hmuhchhuah an ni.An duh vang renga rawn pu lut an ni lo a,an awmna state-ah a hluar avangin vanduaina an tawk a,en hrang loa,thiam taka kan lo lawm zel a ṭha ang. Covid-19 hi vawi leh khata tihbo duak theih chi pawh a ni loa,kan zingah a awm ve reng tawh tih hriain,kan chenpui thiam a ngai takzet a. Mipui lamah pawh positive thar neih belh zel thei dinhmunah kan din avangin kan insiam rem thiam a pawimawh hle." }, { "summarization_id": "237", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/118342", "file_name": "F_Mizo_Sum_6_27/1/25", "original_text": "Champhai District Fire Prevention Committee chuan, sorkarin lo hal hun a bituk bawhchhiate chu hrem ngei ni se an ti a, hetihlai hian ram kang ven kawnga tiṭhate chawimawina pek an rel bawk.Mizoramah hian dan leh thupek lekkawh ṭhat loh avangin thil tisualtute an huangtau a, a tidik lo tih chiang pawh 'khawngaihna' leh 'ngaihdamna' nen kan in en avangin hrem lohin an chhuak fo. Mihring khawsakhonaah hian inngaihdam chu a tel ngei tur a ni a, nimahsela danin ro a rel theih loh tur khawpa in ngaihdam leh inhriatthiam kan ching hi thil ṭha ber niin a lang lo.Ram kang veng turin sorkarin ṭan a la a, lo hal hun fel takin a bithliah a; nimahsela lo hal hun ni loa lo halte leh ram tikangtute pawh hrem lohin an chhuak leh mai ṭhin a, a pawi takzet a ni. Ram kang ven kawngah kan thawh hlawk lo a nih pawhin a tikangtu ni lo tura ṭan tlan a ngai. Ram tikangtu hi hrem theih a ni a, ram tihkan hi thil hlauhawm tak a ni bawk.Mizoramah heti khawpin ram kan hal chereu nasa a, mahni lo tur bak tikang hi kum tin an awm a; nimahsela ram tikangtu hrem an nih thu hriat tur a tlem hle. Miin ram a tihkan chuan hrem theih a ni a, lo neitu khawsak harsa zawk a nih vang ringawtin danin a ngaidam lo a; mi tam zawkin mei lam sialin kangmei chhuak tur an veng thei a, heti chunga ram lo tikangtute hi chu an thlavang hauh tur pawh a ni lo ang.Ram kang kan veng duh a nih tak tak chuan hemi kawnga a thawk ṭhate lawmman pek a, ram tikangtu an chhuahte dan ang taka hrem ngei hi tihmakmawh a ni ta. Champhai District Fire Prevention Committee chuan, sorkarin lo hal hun a bituk bawhchhiate chu hrem ngei ni se an ti a, hetihlai hian ram kang ven kawnga tiṭhate chawimawina pek an rel bawk.Mizoramah hian dan leh thupek lekkawh ṭhat loh avangin thil tisualtute an huangtau a, a tidik lo tih chiang pawh 'khawngaihna' leh 'ngaihdamna' nen kan in en avangin hrem lohin an chhuak fo. Mihring khawsakhonaah hian inngaihdam chu a tel ngei tur a ni a, nimahsela danin ro a rel theih loh tur khawpa in ngaihdam leh inhriatthiam kan ching hi thil ṭha ber niin a lang lo.Ram kang veng turin sorkarin ṭan a la a, lo hal hun fel takin a bithliah a; nimahsela lo hal hun ni loa lo halte leh ram tikangtute pawh hrem lohin an chhuak leh mai ṭhin a, a pawi takzet a ni. Ram kang ven kawngah kan thawh hlawk lo a nih pawhin a tikangtu ni lo tura ṭan tlan a ngai. Ram tikangtu hi hrem theih a ni a, ram tihkan hi thil hlauhawm tak a ni bawk.Mizoramah heti khawpin ram kan hal chereu nasa a, mahni lo tur bak tikang hi kum tin an awm a; nimahsela ram tikangtu hrem an nih thu hriat tur a tlem hle. Miin ram a tihkan chuan hrem theih a ni a, lo neitu khawsak harsa zawk a nih vang ringawtin danin a ngaidam lo a; mi tam zawkin mei lam sialin kangmei chhuak tur an veng thei a, heti chunga ram lo tikangtute hi chu an thlavang hauh tur pawh a ni lo ang.Ram kang kan veng duh a nih tak tak chuan hemi kawnga a thawk ṭhate lawmman pek a, ram tikangtu an chhuahte dan ang taka hrem ngei hi tihmakmawh a ni ta.", "summary": "Champhai District Fire Prevention Committee chuan Sorkarin lo hal hun a bituk bawhchhiate hrem ngei an phut rualin ram kang ven kawnga tiṭhate chawimawina pek an rel,ram kang venna turin Sorkarin lo hal hun a bithliah a;mahse,lo hal hun niloa lo halte leh ram tikangtute hrem lohin an chhuak leh mai ṭhin,ram tikangtute hi hrem theih an ni a;mahse,Mizoramah heti khawpa ram kan tikang nasa chungin hrem an nih thu hriat tur a tlem hle thung,hrem theih na na na chu danin a ngaidam theilo.Ram kang kan veng duh a nih tak tak chuan ram kang ven kawnga a thawk ṭhate lawmman pek a,ram tikangtu an chhuahte dan ang taka hrem ngei hi tihmakmawh a ni.Ram kang ven kawngah kan thawh hlawklo a nih pawhin a tikangtu nilo tura ṭan tlan a ngai a ni." }, { "summarization_id": "238", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6290", "file_name": "H-41-27/01/2025- Zirlaite_enkawl_dan_thlak_a_ngai.txt", "original_text": "Zirlaite enkawl dan thlak a ngai - R Lalvena Mizoram NewsZirlaite enkawl dan thlak a ngai - R Lalvena admin 19-Nov-2024 10:01 AM R Lalvena, IAS chuan Mizote All India Service, central service leh All India Level-a inelna hrang hrangah kan tlin theihna atan zirlaite enkawl dan thlak leh question siam dan tihdanglam ngaia a hriat thu a sawi. Bengvarna chuan R Lalvena hi be pawpin, Mizote central service-a kan tling thei ta lo lutuk chungchanga a ngaihdan kan zawt a ni. R Lalvena chuan, 'Zirlaite kan enkawl dan hi a tha lo ka ti a, thiamna tak tak an neih theih dan tur kawnga enkawl a tul ka ti. Exam na-a result tha tak tak neih ringawt hi a tawk tawh lo, a ti. Hnamdangte an naupan lai atangin an kalna tur lam hawi zawngin zirtirtute leh an nu leh paten an buatsaih thin tih sawiin R Lalvena chuan, 'NEET hmachhawn turte chuan class IX, X atangtein coaching kaltir an ni, tiin, civil service exam hmachhawn tumte pawh zirlai an nih lai atangin hemi hawi zawnga kaihhruai an nih thu a sawi. R Lalvena chuan exam tha taka pass ringawt a tawk lo tih sawiin, 'Result tha tak tak kan zirlaiten an nei a, India ram pum inelna-ah state dang kan pha lo leh viau thung si. Chuvangin, kan zirlaite kan enkawl dan hi thlak a ngai. Kan syllabus hi chu a tha thawkhatin ka hria a, zirlaite kan enkawl dan zawk hi thlak a tul. Result ringawt ni lo, an thiam tak tak dan tur ngaihtuah a tul, a ti. Question set dan thlak tha a tih thu sawiin R Lalvena chuan, 'Distinction-a pass awm teuh mah se, quality tak tak a awm loh chuan awmzia a awm lo. A mi nawlpuiten lehkha an zira an pass na tur tawk set tel a, a bak by heart ngawt ni lo, a hrethiam a, a inzir peih tak takte chauh chhan theih tur chi set nise a duhawm, tiin question set dan phung thlak ngei nise a duh thu a sawi. Coaching kal miah loa Indian Postal Service leh IAS-a tlingkawp thei R Lalvena chuan lehkha chhiar tam a pawimawh thu sawiin, 'English news paper leh magazine-te hi a tam thei ang ber chhiar a tha. Exam hmachhawn dawnah chauh ni lo, chin than (habit) a neih a tul. Keipawh coaching kal loah ka tlin theih chhan chu Pathian tih loah chuan class IX ka nih lai atanga ka chhiar thin kha a ni berin ka hria,' a ti. R Lalvena hi 2001 Batch, IAS niin, IAS a nih hma hian Indian Postal Service- ah inziaktlingin, thla ruk vel a zawm hnuah IAS-ah a inziahtlin avangin a ban san. IAS a tlin kumin All India Rank-ah 158 na niin, tribal bikah pathumna a ni. Tamil Nadu cadre a nih angin tunah hian Tamil Nadu Sorkar hnuaiah Food Safety & Drugs Control Commissioner hna a chelh.", "summary": "R.Lalvena IAS chuan Mizote chu All India Service, Central service leh All India Level-a inelna hrang hrangah kan tlin theihna tur chuan zirlaite kan enkawl dan thlak a, thiamna tak tak an neih theih dan tur kawnga enkawl ṭul hlein a hria a.Exam naa result tha tak tak neih a,quality awm leh si lo chu tha ti loin, question set dante pawh thlak danglam a tulin a hre bawk.Hnamdangte chu an naupan lai atangin an kalna tur lam hawi zawngin zirtirtute leh an nu leh paten an buatsaih thin thu a sawi.Coaching kal miah loa Indian Postal Service leh IAS-a tlingkawp thei R.Lalrawna chuan lehkha chhiar tam a pawimawh thu sawiin,chin thana neih a thatzia a sawi bawk." }, { "summarization_id": "239", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18167", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "MPC party ṭhalaite chuan thuchhuah siamin, Aizawl Municipal Corporation(AMC)-a sorkarna chelhtu MNF party-in kum 2015-a AMC inthlan dawna Aizawla free wifi pek an tiam chu tun thlengin awmze neia tihhlawhtlin a la nih loh thu an tarlang a, \"Vawiin thlenga a rim a râ hriata hmuh tur a awm leh ta si lo hian AMC mayor Pu Lalhmingthanga leh a hote an thutiama an din zawh lohzia a tilang chiang hle a ni,\" an ti.Inthlan dawnah political party hrang hrangte an thil tih tum ṭha tak tak hmangin an inzuar ṭhin a, vote hmuh an duh vanga inzuar an nih piah lamah ram tana hnathawh an tum dan puan chhuahna hun a ni. Mizoram mipuite pawhin inthlan dawna political party-te manifesto hi kan dah pawimawh tawhin kan vote danah pawh chu mi hre reng chuan kan vote niin a ngaih theih ṭan ta.State inthlan result thlir ila, political party-te’n an tih tur an zawrh hi mipuiin kan chik ta hle niin a lang a, an tih loh tur leh tihtawp an tumte thlengin kan pawmpui zawng a nih chuan vote hmangin kan thlawpna kan lantir ve ṭan mek niin a lang a, hmasawnna lawmawm tak a ni.Hei vang tak hian inthlan dawna thutiam hi a pawimawh a. AMC inthlan dawna MNF lamin free wifi an tiam ang an tihlawhtling thei ta lote hi a pawi a ni mai lo a, mipui zahlohna ang hialah a ngaih theih ang. Free wifi pek an tumna kawngah harsatna an tawk a ni ngei ang a, chu tal chu mipui hma­ah huaisen takin puang se a zahawm ang.State inthlanah pawh district pathum tihpuitlin te, zu zawrh tihtawpte pawh intiamin an tihlawhtling nghal mai a; chutih­laiin cheng nuai thum sem, traffic jam awm lohna khawpuia Aizawl siam, kawng chhawng siamte pawh an tihhlawhtlin ngei mipuiin an phût tlat dawn a ni. MPC party ṭhalaite chuan thuchhuah siamin, Aizawl Municipal Corporation(AMC)-a sorkarna chelhtu MNF party-in kum 2015-a AMC inthlan dawna Aizawla free wifi pek an tiam chu tun thlengin awmze neia tihhlawhtlin a la nih loh thu an tarlang a, \"Vawiin thlenga a rim a râ hriata hmuh tur a awm leh ta si lo hian AMC mayor Pu Lalhmingthanga leh a hote an thutiama an din zawh lohzia a tilang chiang hle a ni,\" an ti.Inthlan dawnah political party hrang hrangte an thil tih tum ṭha tak tak hmangin an inzuar ṭhin a, vote hmuh an duh vanga inzuar an nih piah lamah ram tana hnathawh an tum dan puan chhuahna hun a ni. Mizoram mipuite pawhin inthlan dawna political party-te manifesto hi kan dah pawimawh tawhin kan vote danah pawh chu mi hre reng chuan kan vote niin a ngaih theih ṭan ta.State inthlan result thlir ila, political party-te’n an tih tur an zawrh hi mipuiin kan chik ta hle niin a lang a, an tih loh tur leh tihtawp an tumte thlengin kan pawmpui zawng a nih chuan vote hmangin kan thlawpna kan lantir ve ṭan mek niin a lang a, hmasawnna lawmawm tak a ni.Hei vang tak hian inthlan dawna thutiam hi a pawimawh a. AMC inthlan dawna MNF lamin free wifi an tiam ang an tihlawhtling thei ta lote hi a pawi a ni mai lo a, mipui zahlohna ang hialah a ngaih theih ang. Free wifi pek an tumna kawngah harsatna an tawk a ni ngei ang a, chu tal chu mipui hma­ah huaisen takin puang se a zahawm ang.State inthlanah pawh district pathum tihpuitlin te, zu zawrh tihtawpte pawh intiamin an tihlawhtling nghal mai a; chutih­laiin cheng nuai thum sem, traffic jam awm lohna khawpuia Aizawl siam, kawng chhawng siamte pawh an tihhlawhtlin ngei mipuiin an phût tlat dawn a ni. MPC party ṭhalaite chuan thuchhuah siamin, Aizawl Municipal Corporation(AMC)-a sorkarna chelhtu MNF party-in kum 2015-a AMC inthlan dawna Aizawla free wifi pek an tiam chu tun thlengin awmze neia tihhlawhtlin a la nih loh thu an tarlang a, \"Vawiin thlenga a rim a râ hriata hmuh tur a awm leh ta si lo hian AMC mayor Pu Lalhmingthanga leh a hote an thutiama an din zawh lohzia a tilang chiang hle a ni,\" an ti. Inthlan dawnah political party hrang hrangte an thil tih tum ṭha tak tak hmangin an inzuar ṭhin a, vote hmuh an duh vanga inzuar an nih piah lamah ram tana hnathawh an tum dan puan chhuahna hun a ni. Mizoram mipuite pawhin inthlan dawna political party-te manifesto hi kan dah pawimawh tawhin kan vote danah pawh chu mi hre reng chuan kan vote niin a ngaih theih ṭan ta. State inthlan result thlir ila, political party-te’n an tih tur an zawrh hi mipuiin kan chik ta hle niin a lang a, an tih loh tur leh tihtawp an tumte thlengin kan pawmpui zawng a nih chuan vote hmangin kan thlawpna kan lantir ve ṭan mek niin a lang a, hmasawnna lawmawm tak a ni. Hei vang tak hian inthlan dawna thutiam hi a pawimawh a. AMC inthlan dawna MNF lamin free wifi an tiam ang an tihlawhtling thei ta lote hi a pawi a ni mai lo a, mipui zahlohna ang hialah a ngaih theih ang. Free wifi pek an tumna kawngah harsatna an tawk a ni ngei ang a, chu tal chu mipui hma­ah huaisen takin puang se a zahawm ang. State inthlanah pawh district pathum tihpuitlin te, zu zawrh tihtawpte pawh intiamin an tihlawhtling nghal mai a; chutih­laiin cheng nuai thum sem, traffic jam awm lohna khawpuia Aizawl siam, kawng chhawng siamte pawh an tihhlawhtlin ngei mipuiin an phût tlat dawn a ni.", "summary": "AMC-a sorkarna chelhtu MNF party-in kum 2015-a AMC inthlan dawna Aizawla free wifi pek an tiam chu tun thlengin awmze neia tihhlawhtlin a la nih loh thu an tarlang a, \"Vawiin thlenga a rim a râ hriata hmuh tur a awm leh ta si lo hian AMC mayor Pu Lalhmingthanga leh a hote an thutiama an din zawh lohzia a tilang chiang hle a ni,\" an ti. Inthlan dawnin party tinin an policy hmangin an inzuar thin a, mipuite pawhin party te manifesto hi kan dah pawimawh tawhin kan vote danah pawh nghawng a nei thui hle a, hmasawnna lian tak a ni. AMC inthlan dawna MNF lamin free wife an tian ang an tihhlawhtling thei ta lote hi a pawi a ni mai lo a, mipui zah lohna ang hialin a ngaih theih. Free wifi pek an tumna kawngah harsatna an tawk a nih chuan mipui hmaah puang se a zahawm ngawt ang." }, { "summarization_id": "240", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19171", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Mizorama khawpui (census town) fai intihsiaknaah a záwna a ṭum thumna atan Biate chu Mizorama khaw fai ber atan thlan a ni. Biate hi UDPA department-in kum 2017 aṭanga khawpui fai inelna a siamah khawi fai bera thlan a la ni vek a ni.India ramah fai­na beihpui thlak a ni a, Mizoramah pawh faina hi chak taka kalpui a ni. Fai intihsiakna leh inenla ṭan hma aṭang tawh hian khaw ṭhenkhat chuan faina kawngah chak takin hma an lo la tawh a, lawmman dawn beisei vang ni loin lawmman an siam hma aṭang tawhin an khua enkawl fai turin ṭan an lo la tawh. Chutiang zinga thawk rim ber pakhat chu Biate hi an ni a, he khua hian tun hma aṭang tawhin fai hi an nunpui a, faina an ngaina a, fai tura inzirtirna an kalpui a, fai turin an pen chhuak a ni.He khuaa chengte hi an pian phungah emaw, an khawsak danah emaw, an ei leh in leh thil dangah danglamna bik an nei hauh lo a, an danglamna chu fai an tumna kawngah hian a ni. Biate khua chuan fai hi nunphungah neiin fai an tum tlat a, khaw danga mite'n kan thil eina kawr leh kan meizial bungte kan paih mai mai ang hi bawlh­hlawh bawmah chiah an paih a, chuti chuan khaw fai an lo ni ta.Mizote tho awmna khua, keimahni ang bawkin, \"Kan khuaah bawhhlawh a awm lo,\" ti ngam khawpa faina an kalpui a nih chuan khaw dang tan pawh tih ve theih a ni. Fai tur hian sum sen belh chiam emaw, sorkar puihna emaw lam aiin thinlunga fai duhna neih a pawimawh ber. Biate khuain fai tura ṭan an lakna hi Mizoram khaw tinin entawn thei ila a duhawm khawp mai. Mizorama khawpui (census town) fai intihsiaknaah a záwna a ṭum thumna atan Biate chu Mizorama khaw fai ber atan thlan a ni. Biate hi UDPA department-in kum 2017 aṭanga khawpui fai inelna a siamah khawi fai bera thlan a la ni vek a ni.India ramah fai­na beihpui thlak a ni a, Mizoramah pawh faina hi chak taka kalpui a ni. Fai intihsiakna leh inenla ṭan hma aṭang tawh hian khaw ṭhenkhat chuan faina kawngah chak takin hma an lo la tawh a, lawmman dawn beisei vang ni loin lawmman an siam hma aṭang tawhin an khua enkawl fai turin ṭan an lo la tawh. Chutiang zinga thawk rim ber pakhat chu Biate hi an ni a, he khua hian tun hma aṭang tawhin fai hi an nunpui a, faina an ngaina a, fai tura inzirtirna an kalpui a, fai turin an pen chhuak a ni.He khuaa chengte hi an pian phungah emaw, an khawsak danah emaw, an ei leh in leh thil dangah danglamna bik an nei hauh lo a, an danglamna chu fai an tumna kawngah hian a ni. Biate khua chuan fai hi nunphungah neiin fai an tum tlat a, khaw danga mite'n kan thil eina kawr leh kan meizial bungte kan paih mai mai ang hi bawlh­hlawh bawmah chiah an paih a, chuti chuan khaw fai an lo ni ta.Mizote tho awmna khua, keimahni ang bawkin, \"Kan khuaah bawhhlawh a awm lo,\" ti ngam khawpa faina an kalpui a nih chuan khaw dang tan pawh tih ve theih a ni. Fai tur hian sum sen belh chiam emaw, sorkar puihna emaw lam aiin thinlunga fai duhna neih a pawimawh ber. Biate khuain fai tura ṭan an lakna hi Mizoram khaw tinin entawn thei ila a duhawm khawp mai. Mizorama khawpui (census town) fai intihsiaknaah a záwna a ṭum thumna atan Biate chu Mizorama khaw fai ber atan thlan a ni. Biate hi UDPA department-in kum 2017 aṭanga khawpui fai inelna a siamah khawi fai bera thlan a la ni vek a ni. India ramah fai­na beihpui thlak a ni a, Mizoramah pawh faina hi chak taka kalpui a ni. Fai intihsiakna leh inenla ṭan hma aṭang tawh hian khaw ṭhenkhat chuan faina kawngah chak takin hma an lo la tawh a, lawmman dawn beisei vang ni loin lawmman an siam hma aṭang tawhin an khua enkawl fai turin ṭan an lo la tawh. Chutiang zinga thawk rim ber pakhat chu Biate hi an ni a, he khua hian tun hma aṭang tawhin fai hi an nunpui a, faina an ngaina a, fai tura inzirtirna an kalpui a, fai turin an pen chhuak a ni. He khuaa chengte hi an pian phungah emaw, an khawsak danah emaw, an ei leh in leh thil dangah danglamna bik an nei hauh lo a, an danglamna chu fai an tumna kawngah hian a ni. Biate khua chuan fai hi nunphungah neiin fai an tum tlat a, khaw danga mite'n kan thil eina kawr leh kan meizial bungte kan paih mai mai ang hi bawlh­hlawh bawmah chiah an paih a, chuti chuan khaw fai an lo ni ta. Mizote tho awmna khua, keimahni ang bawkin, \"Kan khuaah bawhhlawh a awm lo,\" ti ngam khawpa faina an kalpui a nih chuan khaw dang tan pawh tih ve theih a ni. Fai tur hian sum sen belh chiam emaw, sorkar puihna emaw lam aiin thinlunga fai duhna neih a pawimawh ber. Biate khuain fai tura ṭan an lakna hi Mizoram khaw tinin entawn thei ila a duhawm khawp mai.", "summary": "Mizorama khawpui fai intihsiaknaah a záwna a ṭum thumna atan Biate chu Mizorama khaw fai ber atan thlan a ni. Biate hi UDPA department-in kum 2017 aṭanga khawpui fai inelna a siamah khawi fai bera thlan a la ni vek a ni.India ramah fai­na beihpui thlak a ni a, Mizoramah pawh faina hi kalpui a ni. Biate hian inelna kalpui a nih hma atangin faina lamah tan an la tawh a ni. He khuaa chengte hi an pian phungah emaw, an khawsak danah emaw danglamna bik an nei hran lo, an danglamna chu fai an tumna kawngah hian a ni. Biate khua chuan fai an tum tlat a, an thil eina kawr leh meizial bung te bawlhhlawh bawmah chauh an paih a, tichuan khaw fai a lo ni mai. Mizote tho awmna khuaah bawlhhlawh a awm lo ti ngam khawpin faina an kalpui thei a nih chuan khaw dang tan lawh tih ve theih a ni. Biate khuain fai tura hma an lakna hi Mizoram khaw tinin entawn thei ila a tha khawp mai." }, { "summarization_id": "241", "url": "https://theaizawlpost.org/supreme-court-in-trump-thlawp/", "file_name": "SMizo_16_19-02", "original_text": "US Supreme Court chuan president hlui Donald Trump chuan amah hekna thenkhatah president a nihna anga khin theihlohna (immunity) a nei tiin thutlukna a siam a, hei vang hian kum 2020 election tihchingpen tum tia puhnaa a thubuai ngaihtuahna chu a ti hnufual ngei dawn a ni. US-in inthlan a neih hma thla li a la awm tihah Supreme Court chuan thutlukna siamin Conservative Chief Justice John Roberts chuan president chuan office a luah lai chuan official thila a thutlukna a siamah criminal prosecution lakah ‘absolute immunity’ a nei tiin a sawi. “Unofficial thilah chuan immunity a awm lo” tia sawiin Roberts chuan Trump case chu court hniam zawkah thawn thlain president hlui thubuai neih te chu official nge unofficial te ni hlawm tichiang tura tih an nih tur thu a sawi. Liberal Justice pathumte chuan Trump chu an thlawp lo thung a, Conservative judge 6 in Trump chu an thlawp thung. Liberal Justice Sonia Sotomayor chuan ‘kan ram history ah a office chu criminal law bawhchhiat nana hmang chunga criminal prosecution laka a him a la awm ngai lo’ tia sawiin, “chuvangin kan democracy tan hlauhawm ka tih avangin ka pawm thei lo” tiin a sawi. Trump-a thubuai hi a tirah chuan March 4 a ngaihtuah tan tura tih a ni a. Mahse, Supreme Court chu conservative justice ten an thunun niin an zinga pathum lai chu Trump hun laia ruat an nih bawk avangin February thlaah a case ngaihtuah an sawn hma a ni. Trump hian criminal case pali lai neiin US president inthlan neih hnuah chauh a thubuai te chu ngaihtuah a nih theih nan hma a la nasa hle a ni. May 30 khan New York court chuan Trump chu felony charge 34 siamsakin chung te chu kum 2016 presidential campaign a neih laia a sex scandal kaihhnawihah business records dik lo taka siamah puhna te a ni hlawm bawk. -- Advertisement -- Biden an sawisel US President Joe Biden chuan US Supreme Court chuan Donald Trump laka partial immunity a pek avangin nakin zelah thil pawi thei an siam tiin a sawi. Judge te chuan ‘rule of law’ beng hniamin Americans te tan thil pawi tak an ti a ni a ti bawk a. Trump erawh chuan court thutlukna chu democracy tan ‘hnehna ropui’ a ti ve thung. President Biden chuan, “He ram hi America-ah Lal an awm lo tih principle hmanga din a ni. Tute pawh hi dan hnuaiah inang tlang vek kan ni a. Tumah dan chunga leng an awm lo, United States president pawh dan chunga leng a ni lo. “Vawiina court thutlukna siam hian president chuan tih theih loh a nei lo a tihna tluk a ni a. US capitol a pawikhawih tur mite tirkhawmtu khan cirminal conviction hmachhawn tur a ni a. American mipuite hian inthlan hma ngeiin court atangin chhanna dawn an phu a ni. Mahse, court thutlukna avangin chung chu a thleng thei dawn ta lo niin a lang,” tiin a sawi. Democratic Congresswomen Judy pawhin court thutlukna siam chu sawiselin, “Kei nina mawi lo leh dik lo leh criminal nia kan ngaih te pawh president chuan nakin zelah a official capacity-in a tithei zel tawh dawn a, dan lakah a him zel tawh dawn a ni,” tiin court thutluna a dem thu a sawi bawk.", "summary": "US Supreme Court-chuan president hlui Donald Trump chuan amah hekna thenkhatah President a nihna angin khin theihlohna a nei tiin thuthlukna a siam a, hei vang hian kum 2020 election tihchingpen tuma puhnaa thubuai ngaihtuahna chu a ti hnufual ngei dawn a ni. US inthlan hman thla li awmah Justice John Roberts chuan Trump-a chu court hiam zawk ah thawn thla in official leh unofficial an nih tichiang tura tih an nih thu a sawi. Liberal Justice pathumun Trump hi an thlawp lo a, Conservative Judge pathumin an thlawp thung. Trump hian crimina case pali lai neiin US President inthlan neih hnuah chauh a thubuaite ngaihtuah a nih theih nan hma a la nasa hle a ni. US President Joe Biden chuan Trump-a laka partial immuity Supreme Court-in a pe chu nakin zel ah a pawi dawn niin a sawi a, tumah dan chunga leng kkan awm lo a, President pawh a leng lo. Vawiina court thuthlukna chu President chuan tih theih loh a nei lo tihna tluk a ni ati a, Democratic Congresswoman Judy pawhin court thuthlukna chu a sawisel ve bawk." }, { "summarization_id": "242", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23329", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "Higher & Technical Edu­cation minister chuan tun hnai khan Aizawla college pali chu hrilh lawk loin a tlawh. College chhung, classroom, zirtirtute awmnate a tlawh a, college ṭhenkhata classroom pakhata zirlai inhnawh tam lutuknate pawh kal chilhin a enfiah a ni.Mizorama zirna kan sawi hian zirna hniam lama zirtirtu aikal lak te, classroom ṭha tawk lo te, mid day meal chungchanga harsatna awmte leh zirtirtu indaih lohnate sawi a ni a, ngaihven a hlawh viau zel. Chutih­laiin kan zirna sang kalpui dan hian sawi a hlawh tam vak lo a, mipui pawhin kan ngaihven tawk lo deuh niin a lang.Minister-in higher edu­cation a ngai pawimawh tih a taka lantira college-te a tlawh hi thil lawmawm tak a ni a, a hmalak dan ṭha tak hi chhunzawm zel thei se a duhawm khawp mai. Kan zirna in sangte hi a hmunhma leh classroom chungchangah pawh duhthusam lo tak takte an awm a, college ṭhenkhat phei chu an zawh tawk aia tam zirlai neite pawh an awm a ni.Ram pumin zirna kan vei hian a zirna hniam lam hi kan tin zawn deuh ṭhin a; nimahsela zirnaah hian a hmawr bawkna hi a pawimawh hle tih chu a takin kan hre tlang a ni. Hna zawn nikhua pawhin zirna sang lama kan result-in ngaih pawimawh a hlawh a, a sang lama kan tihṭhat hian hna hmuh pawh a awl hle zawk a ni.Mipui nawlpuiin zirna sang kan ngaih pawimawh deuh deuh a ṭul a, khawtlang leh pawl hrang hrangte pawhin zirna kan vei hian zirna sang lam kan ngaihthah thiang lo; Mizorama zirnain hma a sawn dawn chuan, zirna sang lam hian tun aia ngaih pawimawh a hlawh zel hi a ṭul a ni. Higher & Technical Edu­cation minister chuan tun hnai khan Aizawla college pali chu hrilh lawk loin a tlawh. College chhung, classroom, zirtirtute awmnate a tlawh a, college ṭhenkhata classroom pakhata zirlai inhnawh tam lutuknate pawh kal chilhin a enfiah a ni.Mizorama zirna kan sawi hian zirna hniam lama zirtirtu aikal lak te, classroom ṭha tawk lo te, mid day meal chungchanga harsatna awmte leh zirtirtu indaih lohnate sawi a ni a, ngaihven a hlawh viau zel. Chutih­laiin kan zirna sang kalpui dan hian sawi a hlawh tam vak lo a, mipui pawhin kan ngaihven tawk lo deuh niin a lang.Minister-in higher edu­cation a ngai pawimawh tih a taka lantira college-te a tlawh hi thil lawmawm tak a ni a, a hmalak dan ṭha tak hi chhunzawm zel thei se a duhawm khawp mai. Kan zirna in sangte hi a hmunhma leh classroom chungchangah pawh duhthusam lo tak takte an awm a, college ṭhenkhat phei chu an zawh tawk aia tam zirlai neite pawh an awm a ni.Ram pumin zirna kan vei hian a zirna hniam lam hi kan tin zawn deuh ṭhin a; nimahsela zirnaah hian a hmawr bawkna hi a pawimawh hle tih chu a takin kan hre tlang a ni. Hna zawn nikhua pawhin zirna sang lama kan result-in ngaih pawimawh a hlawh a, a sang lama kan tihṭhat hian hna hmuh pawh a awl hle zawk a ni.Mipui nawlpuiin zirna sang kan ngaih pawimawh deuh deuh a ṭul a, khawtlang leh pawl hrang hrangte pawhin zirna kan vei hian zirna sang lam kan ngaihthah thiang lo; Mizorama zirnain hma a sawn dawn chuan, zirna sang lam hian tun aia ngaih pawimawh a hlawh zel hi a ṭul a ni. Higher & Technical Edu­cation minister chuan tun hnai khan Aizawla college pali chu hrilh lawk loin a tlawh. College chhung, classroom, zirtirtute awmnate a tlawh a, college ṭhenkhata classroom pakhata zirlai inhnawh tam lutuknate pawh kal chilhin a enfiah a ni. Mizorama zirna kan sawi hian zirna hniam lama zirtirtu aikal lak te, classroom ṭha tawk lo te, mid day meal chungchanga harsatna awmte leh zirtirtu indaih lohnate sawi a ni a, ngaihven a hlawh viau zel. Chutih­laiin kan zirna sang kalpui dan hian sawi a hlawh tam vak lo a, mipui pawhin kan ngaihven tawk lo deuh niin a lang. Minister-in higher edu­cation a ngai pawimawh tih a taka lantira college-te a tlawh hi thil lawmawm tak a ni a, a hmalak dan ṭha tak hi chhunzawm zel thei se a duhawm khawp mai. Kan zirna in sangte hi a hmunhma leh classroom chungchangah pawh duhthusam lo tak takte an awm a, college ṭhenkhat phei chu an zawh tawk aia tam zirlai neite pawh an awm a ni. Ram pumin zirna kan vei hian a zirna hniam lam hi kan tin zawn deuh ṭhin a; nimahsela zirnaah hian a hmawr bawkna hi a pawimawh hle tih chu a takin kan hre tlang a ni. Hna zawn nikhua pawhin zirna sang lama kan result-in ngaih pawimawh a hlawh a, a sang lama kan tihṭhat hian hna hmuh pawh a awl hle zawk a ni. Mipui nawlpuiin zirna sang kan ngaih pawimawh deuh deuh a ṭul a, khawtlang leh pawl hrang hrangte pawhin zirna kan vei hian zirna sang lam kan ngaihthah thiang lo; Mizorama zirnain hma a sawn dawn chuan, zirna sang lam hian tun aia ngaih pawimawh a hlawh zel hi a ṭul a ni.", "summary": "Higher & Technical Edu­cation minister chuan tun hnai khan Aizawla college pali chu hrilh lawk loin a tlawh. College chhung, classroom, zirtirtute awmnate a tlawh a, college ṭhenkhata classroom pakhata zirlai inhnawh tam lutuknate pawh kal chilhin a enfiah a ni. Mizorama zirna sawi hian zirna sang hian sawi a hlawh vak lo a, mipui pawhin kan ngaihven tawk lo deuh. Minister-in a ngai pawimawha a thlawh hi a lawmawm hle a, hmalak dan tha takin chhunzawm thei se a duhawm khawp mai. Kan zirna sangte hi duhthu an sam lo a, college ṭhenkhat phei chu an zawh tawk aia tam zirlai neite pawh an awm a ni. Zirna sawi hian a tir lam chauh a pawimawh lo a, hmawr bawkna pawh a that a ngai. Hna zawnnah pawh zirna sang result zel a pawimawh. Mizorama zirnain hma a sawn dawn chuan tun aia zirna sang lamin ngaih pawimawh a hlawh zel a tul." }, { "summarization_id": "243", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23109", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "NGO Coordination Commi­ttee chuan The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) duh loh vangin kumin Republic Day hman tur chu boycott an tum a; Home minister-in Joint NGO hruaitute hi kawmin ram ni pawimawh a nih vanga boycott lo turin a ngen. Home minister ngenna hi NGO lam hian an ngaihtuah nawn leh tawh a, Republic Day boycott zel hi an tum tlang ta a ni.Home minister hian chief minister hrilh angin NGO hruaitute hi a kawm a, an thil tum chu sût turin a ngen. An thil tih tum chu CAB 2016 chu India prime minister leh Home minister hnenah pawh CM-in a thlen tawh thu leh, Mizoram leh India hmar chhak tana ṭha lo a nih avanga an duh loh thu an au chhuahpui tawh thute pawh a hrilh a ni.NGO lam erawh chuan CAB 2016 hi an duh lohzia hre reng chunga Lok Sabha-a an pass ta chu an hrethiam thei lo a, Rajya Sabha lama an pass leha dan thar a nih phei chuan kan ram, kan hnam tana thil pawi thui tak a nih theih avangin an duh lohzia lantirna chu kal tlangpui an tum.Sorkar tan pawh awm dan thiam a harsa hle ang tih a rin theih a, a party ang chuan sorkarna vawn fung chelhtu MNF hian CAB 2016 an duh loh thu hi an sawi fo tawh a; nimahsela sorkarna vawn fung chelhtu an nih angin sorkar ni pawimawh an kalpui hi a ṭul bawk si a, an dinhmun a khirhkhan hle a ni.Engpawhnise NGO lamin Mizoram leh hnam tana thil pawi thei an dodal hi mipuiin kan ṭawiawm a, kan zawm tlan a ṭhat hmel a; ram ni pawimawh dodal tura inzirtirna lam ni loin, kan duh loh CAB 2016 hi chu kan dodal ngam ngei tur a ni ang. NGO Coordination Commi­ttee chuan The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) duh loh vangin kumin Republic Day hman tur chu boycott an tum a; Home minister-in Joint NGO hruaitute hi kawmin ram ni pawimawh a nih vanga boycott lo turin a ngen. Home minister ngenna hi NGO lam hian an ngaihtuah nawn leh tawh a, Republic Day boycott zel hi an tum tlang ta a ni.Home minister hian chief minister hrilh angin NGO hruaitute hi a kawm a, an thil tum chu sût turin a ngen. An thil tih tum chu CAB 2016 chu India prime minister leh Home minister hnenah pawh CM-in a thlen tawh thu leh, Mizoram leh India hmar chhak tana ṭha lo a nih avanga an duh loh thu an au chhuahpui tawh thute pawh a hrilh a ni.NGO lam erawh chuan CAB 2016 hi an duh lohzia hre reng chunga Lok Sabha-a an pass ta chu an hrethiam thei lo a, Rajya Sabha lama an pass leha dan thar a nih phei chuan kan ram, kan hnam tana thil pawi thui tak a nih theih avangin an duh lohzia lantirna chu kal tlangpui an tum.Sorkar tan pawh awm dan thiam a harsa hle ang tih a rin theih a, a party ang chuan sorkarna vawn fung chelhtu MNF hian CAB 2016 an duh loh thu hi an sawi fo tawh a; nimahsela sorkarna vawn fung chelhtu an nih angin sorkar ni pawimawh an kalpui hi a ṭul bawk si a, an dinhmun a khirhkhan hle a ni.Engpawhnise NGO lamin Mizoram leh hnam tana thil pawi thei an dodal hi mipuiin kan ṭawiawm a, kan zawm tlan a ṭhat hmel a; ram ni pawimawh dodal tura inzirtirna lam ni loin, kan duh loh CAB 2016 hi chu kan dodal ngam ngei tur a ni ang. NGO Coordination Commi­ttee chuan The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) duh loh vangin kumin Republic Day hman tur chu boycott an tum a; Home minister-in Joint NGO hruaitute hi kawmin ram ni pawimawh a nih vanga boycott lo turin a ngen. Home minister ngenna hi NGO lam hian an ngaihtuah nawn leh tawh a, Republic Day boycott zel hi an tum tlang ta a ni. Home minister hian chief minister hrilh angin NGO hruaitute hi a kawm a, an thil tum chu sût turin a ngen. An thil tih tum chu CAB 2016 chu India prime minister leh Home minister hnenah pawh CM-in a thlen tawh thu leh, Mizoram leh India hmar chhak tana ṭha lo a nih avanga an duh loh thu an au chhuahpui tawh thute pawh a hrilh a ni. NGO lam erawh chuan CAB 2016 hi an duh lohzia hre reng chunga Lok Sabha-a an pass ta chu an hrethiam thei lo a, Rajya Sabha lama an pass leha dan thar a nih phei chuan kan ram, kan hnam tana thil pawi thui tak a nih theih avangin an duh lohzia lantirna chu kal tlangpui an tum. Sorkar tan pawh awm dan thiam a harsa hle ang tih a rin theih a, a party ang chuan sorkarna vawn fung chelhtu MNF hian CAB 2016 an duh loh thu hi an sawi fo tawh a; nimahsela sorkarna vawn fung chelhtu an nih angin sorkar ni pawimawh an kalpui hi a ṭul bawk si a, an dinhmun a khirhkhan hle a ni. Engpawhnise NGO lamin Mizoram leh hnam tana thil pawi thei an dodal hi mipuiin kan ṭawiawm a, kan zawm tlan a ṭhat hmel a; ram ni pawimawh dodal tura inzirtirna lam ni loin, kan duh loh CAB 2016 hi chu kan dodal ngam ngei tur a ni ang.", "summary": "NGO Coordination Commi­ttee chuan The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) duh loh vangin kumin Republic Day hman tur chu boycott an tum a; Home minister-in Joint NGO hruaitute hi kawmin ram ni pawimawh a nih vanga boycott lo turin a ngen. Mahse Boycott hi an tum tlang a ni. Home minister hian CM hrilh angin NGO hruaitute hi a kawm a ni. An thil tum CAB 2016 chu Indian PM leh Home Minister hnenah pawh CM-in a thlen tawh thu leh Hmarchhak states tana tha lo a nih thu an auchhuahpui tawh thu a hrilh a, NGO lam erawh chuan CAB Lok Sabha a an pass ta chu a hrethiam thei lo. Sorkar tan pawh awmdan thian a harsa hle ang tih a rin theih, MNF hian CAB 2016 hi an duh loh thu an sawi fo a, mahse sorkarna fawng chelhtu an nih angin sorkar ni pawimawh hi kalpui angai si a ni. Engpawhnise, NGO lamin Mizoram leh hnam tana thil pawi thei an dodal hi mipuite chuan kan thlawp tlat tur a ni." }, { "summarization_id": "244", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5597", "file_name": "F_MIZO_SUM_11_9/2/25", "original_text": "Mizoram Journalists' Association (MJA) Gen. Hqrs. hruaitute chuan, India sorkarin press mite zalenna a pek chu Covid-19 hri léng kaihhnawihah rahbeh tumna awm niin an hria a, chu chu an duh loh thu chief secretary hnenah an thlen.Tun hnaiah Lunglei district-a ramri tlawh chung­changah, \"Media mite'n ramri hrúl an tlawh duh a nih chuan a huam chhung BSF Commandant hnen aṭangin phalna an la hmasa phawt tur a ni ang,\" tiin thu rel a awm a, hei hi press mite chet velna rahbehna chi khat a ni thei a, ennawn ngei chi a ni ang.Indonaah pawh press mite leh damdawi lama hnathawkte chu hriatthiam an ni ṭhin a, indona hmun aṭang pawhin media lamin report an pe ṭhin. Hetihlaia BSF batallion pakhat commandant hnuaia kun tura Mizoram press mite dah hi thil fuh tawk lo niin a lang a, thuneitu lamin an ennawn ngei a ṭha ang.Hetihlai hian press mite zalenna kan tih hian mawhphurhna a keng tel tih press mite pawhin an hriat a ngai. Lirtheia 'Press' tih inziak tar avanga khuahkhirhna hmun leh curfew lai pawha duh duhnaa kal theihna anga ngaih chu a fuh hauh lo a, 'hnathawk tura chhuah phalna' hi duh duh ti theia vah vel phalna ang maia kan hmang a nih chuan a fuh lo ang. Press lamin zalenna an neih hi hnathawk thei tura zalenna a ni tih hriat nawn fo aṭha hle.Engpawhnise tun hnaia chhim lama thurel pakhata press mite zalenna rahbehna awm anga lang thei hi Mizoram sorkar thuneitute hian a rang lamin bawhzui se; Covid-19 hri len laia heti khawpa sorkar thawhpui ṭhatu leh sorkar thupuan puangzar ṭhatu press mite thlavang hauh hi sorkar pawhin a tih ngei tur a ni awm e. Mizoram Journalists' Association (MJA) Gen. Hqrs. hruaitute chuan, India sorkarin press mite zalenna a pek chu Covid-19 hri léng kaihhnawihah rahbeh tumna awm niin an hria a, chu chu an duh loh thu chief secretary hnenah an thlen.Tun hnaiah Lunglei district-a ramri tlawh chung­changah, \"Media mite'n ramri hrúl an tlawh duh a nih chuan a huam chhung BSF Commandant hnen aṭangin phalna an la hmasa phawt tur a ni ang,\" tiin thu rel a awm a, hei hi press mite chet velna rahbehna chi khat a ni thei a, ennawn ngei chi a ni ang.Indonaah pawh press mite leh damdawi lama hnathawkte chu hriatthiam an ni ṭhin a, indona hmun aṭang pawhin media lamin report an pe ṭhin. Hetihlaia BSF batallion pakhat commandant hnuaia kun tura Mizoram press mite dah hi thil fuh tawk lo niin a lang a, thuneitu lamin an ennawn ngei a ṭha ang.Hetihlai hian press mite zalenna kan tih hian mawhphurhna a keng tel tih press mite pawhin an hriat a ngai. Lirtheia 'Press' tih inziak tar avanga khuahkhirhna hmun leh curfew lai pawha duh duhnaa kal theihna anga ngaih chu a fuh hauh lo a, 'hnathawk tura chhuah phalna' hi duh duh ti theia vah vel phalna ang maia kan hmang a nih chuan a fuh lo ang. Press lamin zalenna an neih hi hnathawk thei tura zalenna a ni tih hriat nawn fo aṭha hle.Engpawhnise tun hnaia chhim lama thurel pakhata press mite zalenna rahbehna awm anga lang thei hi Mizoram sorkar thuneitute hian a rang lamin bawhzui se; Covid-19 hri len laia heti khawpa sorkar thawhpui ṭhatu leh sorkar thupuan puangzar ṭhatu press mite thlavang hauh hi sorkar pawhin a tih ngei tur a ni awm e. Mizoram Journalists' Association (MJA) Gen. Hqrs. hruaitute chuan, India sorkarin press mite zalenna a pek chu Covid-19 hri léng kaihhnawihah rahbeh tumna awm niin an hria a, chu chu an duh loh thu chief secretary hnenah an thlen. Tun hnaiah Lunglei district-a ramri tlawh chung­changah, \"Media mite'n ramri hrúl an tlawh duh a nih chuan a huam chhung BSF Commandant hnen aṭangin phalna an la hmasa phawt tur a ni ang,\" tiin thu rel a awm a, hei hi press mite chet velna rahbehna chi khat a ni thei a, ennawn ngei chi a ni ang. Indonaah pawh press mite leh damdawi lama hnathawkte chu hriatthiam an ni ṭhin a, indona hmun aṭang pawhin media lamin report an pe ṭhin. Hetihlaia BSF batallion pakhat commandant hnuaia kun tura Mizoram press mite dah hi thil fuh tawk lo niin a lang a, thuneitu lamin an ennawn ngei a ṭha ang. Hetihlai hian press mite zalenna kan tih hian mawhphurhna a keng tel tih press mite pawhin an hriat a ngai. Lirtheia 'Press' tih inziak tar avanga khuahkhirhna hmun leh curfew lai pawha duh duhnaa kal theihna anga ngaih chu a fuh hauh lo a, 'hnathawk tura chhuah phalna' hi duh duh ti theia vah vel phalna ang maia kan hmang a nih chuan a fuh lo ang. Press lamin zalenna an neih hi hnathawk thei tura zalenna a ni tih hriat nawn fo a ṭha hle. Engpawhnise tun hnaia chhim lama thurel pakhata press mite zalenna rahbehna awm anga lang thei hi Mizoram sorkar thuneitute hian a rang lamin bawhzui se; Covid-19 hri len laia heti khawpa sorkar thawhpui ṭhatu leh sorkar thupuan puangzar ṭhatu press mite thlavang hauh hi sorkar pawhin a tih ngei tur a ni awm e.", "summary": "Mizoram Journalists' Association(MJA) Gen. Hqrs. hruaitute chuan, India Sorkarin press mite zalenna a pek chu Covid-19 hri léng kaihhnawihah rahbeh tumna awm chu an duhloh thu Chief Secretary hnenah an thlen. Media mite'n ramri hrúl an tlawh duh a nih chuan a huam chhung BSF Commandant hnen aṭanga phalna an lak hmasa phawt a tul thu rel a awm a, indonaah pawh press mite leh damdawi lama hnathawkte chu hriatthiam an ni ṭhin a, hetihlaia BSF batallion pakhat commandant hnuaia kun tura Mizoram press mite dah hi thuneitu lamin an ennawn ngei a ṭha ang. Hetihlai hian lirtheia 'Press' tih inziak tar avanga khuahkhirhna hmun leh curfew lai pawha duh duhnaa kal theihna anga ngaih chu a fuhlo ang. Engpawhnise thurel pakhata press mite zalenna rahbehna awm anga lang thei hi Mizoram sorkar thuneitute hian a rang lamin bawhzui se; Covid-19 hri len laia Sorkar thawhpui ṭhatu leh Sorkar thupuan puangzar ṭhatu press mite thlavang hauh hi Sorkar pawhin a tih ngei tur a ni awm e." }, { "summarization_id": "245", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/113947", "file_name": "F_MIZO_SUM_18_2/2/25", "original_text": "Mizorama tlawmngai pawl (NGO) hrang hrang hruaitute inhmu khawm chuan, Central YMA kaihhruaina hnuaiah kumin June 30-ah Remna Ni a huhoa hman an rel. Remna Ni hi district-ah pawh YMA sub-headquarters YMA-te kaihhruainaa hman ṭha an ti a; Lawngtlaiah chuan Central YLA leh Saihaah MTP-te huaihawt tura ngen an rel.India sorkar leh MNF-in inremna an ziah ni, Remna Ni hi hun rei tak chhung chu political party-te pual ang deuha ngaih a ni a, inhnialna tam tak a chhuak ṭhin. Remna Ni hman dan chungchang hi YMA General Conference vawi 70-na, Bairabi-a neihah, 'Mipui náwlpuiin a huhoa lungrual taka hman a nih theih nan sorkarah thlen ni rawh se' tiin an rel a; NGO-te leh political party aiawhte kal khawm chuan Remna Ni chu YMA kaihhruaina hnuaia hman an lo rel tawh a ni.Zofate tan ni chhinchhiahtlak ber pakhat ni si hi inremna ni angin kan hmang hleithei lo a, political party lamin san zawk leh tiṭha zawk nih inchuhna ni ang maiin an hmang a, a pawi hle. A huhoa he ni hman dan tur rel a ni ta hi a lawmawm a, hei hian nakin zelah rah ṭha zawk chhuah ngei se a ṭha ang.Hetihlai hian Remna Ni a huhoa hman han tih hian a hman dan azirin inrem lohna a chawk chhuak palh ang tih a hlauhawm a, platform thuhmuna political party hrang hrang thusawitir emaw, hun pek an nih chuan a huai-hawttute beisei loh zawngin a thawk ve palh thei. Heng zawng zawng hre chung hian Remna Ni hman dan tur pawh hi duang se, fimkhur leh uluk taka kalpui chi a ni ang.Remna Ni hi Mizote tana ni pawimawh, ni hlimawm leh ni chhinchhiahtlak a ni a, hei vang hian a huhoa hlim taka hman ngei chi a ni a, he ni hian Mizote zingah remna thlen nawntir thei se a duhawm hle. Mizorama tlawmngai pawl (NGO) hrang hrang hruaitute inhmu khawm chuan, Central YMA kaihhruaina hnuaiah kumin June 30-ah Remna Ni a huhoa hman an rel. Remna Ni hi district-ah pawh YMA sub-headquarters YMA-te kaihhruainaa hman ṭha an ti a; Lawngtlaiah chuan Central YLA leh Saihaah MTP-te huaihawt tura ngen an rel.India sorkar leh MNF-in inremna an ziah ni, Remna Ni hi hun rei tak chhung chu political party-te pual ang deuha ngaih a ni a, inhnialna tam tak a chhuak ṭhin. Remna Ni hman dan chungchang hi YMA General Conference vawi 70-na, Bairabi-a neihah, 'Mipui náwlpuiin a huhoa lungrual taka hman a nih theih nan sorkarah thlen ni rawh se' tiin an rel a; NGO-te leh political party aiawhte kal khawm chuan Remna Ni chu YMA kaihhruaina hnuaia hman an lo rel tawh a ni.Zofate tan ni chhinchhiahtlak ber pakhat ni si hi inremna ni angin kan hmang hleithei lo a, political party lamin san zawk leh tiṭha zawk nih inchuhna ni ang maiin an hmang a, a pawi hle. A huhoa he ni hman dan tur rel a ni ta hi a lawmawm a, hei hian nakin zelah rah ṭha zawk chhuah ngei se a ṭha ang.Hetihlai hian Remna Ni a huhoa hman han tih hian a hman dan azirin inrem lohna a chawk chhuak palh ang tih a hlauhawm a, platform thuhmuna political party hrang hrang thusawitir emaw, hun pek an nih chuan a huai-hawttute beisei loh zawngin a thawk ve palh thei. Heng zawng zawng hre chung hian Remna Ni hman dan tur pawh hi duang se, fimkhur leh uluk taka kalpui chi a ni ang.Remna Ni hi Mizote tana ni pawimawh, ni hlimawm leh ni chhinchhiahtlak a ni a, hei vang hian a huhoa hlim taka hman ngei chi a ni a, he ni hian Mizote zingah remna thlen nawntir thei se a duhawm hle.", "summary": "Mizorama tlawmngai pawl(NGO) hrang hrang hruaitute inhmu khawm chuan, Remna Ni chu YMA General Conference vawi 70-na, Bairabi-a neiha, 'Mipui náwlpuiin a huhoa lungrual taka hman a nih theih nan Sorkarah thlen ni rawh se' tia a rel angin Central YMA kaihhruaina hnuaiah kumin June 30-ah a huhoa hman an rel a, District-ah pawh YMA sub-headquarters YMA,Lawngtlaiah Central YLA leh Saihaah MTP-te huaihawt tura ngen an rel. India sorkar leh MNF-in inremna an ziah ni, Remna Ni hi hun rei tak chhung chu political party-te pual ang deuha ngaih a ni a, Zofate tan ni chhinchhiahtlak ber pakhat ni si hi inremna ni angin kan hmang hleitheilo a, political party lamin san zawk leh tiṭha zawk nih inchuhna ni ang maiin an hmang thin a, a huhoa he ni hman dan tur rel a ni ta hi a lawmawm a, nakin zelah rah ṭha zawk chhuah ngei se a ṭha ang. Remna Ni hi Mizote tana ni pawimawh, ni hlimawm leh ni chhinchhiahtlak a ni a, hei vang hian a huhoa hlim taka hman ngei chi a ni a, he ni hian Mizote zingah remna thlen nawntir thei se a duhawm hle." }, { "summarization_id": "246", "url": "https://theaizawlpost.org/opec-ten-oil-siakchhuah-an-tihtlem-belh-leh-tawh-nghawng-na-tak-nei-zui-ngei-dawn/", "file_name": "SMizo_22_20-02", "original_text": "Oil siakchhuak tam ram te chuan a man tlahniam zel tur ven nan oil siakchhuah tihtlem an tum a. Saudi Arabia chuan July thla atangin oil siakchhuah million barrel in nikhatah a titlem dawn a ti a, Opex+ te chuan kum 2024 atangin 1.4 million in an titlem dawn an ti bawk. Opec+ te hi khawvela crude oil 40% vel tharchhuak tute niin an thutlukna siam hian khawvel pum oil man a khawih danglam nghal zel a ni. Tuna an thutlukna avang hian Thawhtanni khan Asia trade-ah oil man chu 2.4% in a sang zui nghal bawk a. Pathiannia oil tharchhuak tamtu ram inhmukhawmte chuan thutlukna an siam a ni. -- Advertisement -- Eng nge Opec+? Opec+ hi oil thar chhuak tam ram 23 intelkhawmte niin khawvel puma oil market hi an thunun a, oil man bithliahtu an ni. Opec+ ram zingah rau rau pawh core group member 13 an la awm leha heng te hi Opec (Organization of the Oil Exporting Countries) tih te niin Middle Eastern leh African ram te an ni ber a. Opec hi kum 1960 khan cartel anga din niin a tum ber chu khawvel puma oil supply leh a man bithliah a ni. Opec ram te hian khawvel puma crude oil 30% vel an tharchuak a. Chutah pawh Saudi Arabia chu Opec chhungah pawh oil tharchhuak tam ber niin nikhatah barrel maktaduai 10 chuang a tharchhuak thin. Kum 2016 khan oil price man a tlakhniam vanglai khan Opec te chuan oil tharchhuaktu dang ram 10 te nena inzawmkhawmin Opec+ an din a. Chuta member zingah chuan Russia pawh telin nikhatah barrel 10 million vel a siakchhuak thei a. Heng ram te hian khawvel poil siakchhuah 40% vel an thunun a ni. “Opec+ te hian market ah supply leh demand inbuktawkin an siam tlat” tiin Kate Dourian, Energy Institute chuan a sawi a, “Oil demand a hniam laiin supply an titlem tlata a man a sang mai,” tiin a sawi bawk. Opec+ te hian oil siakchhuah an tihtlem chuan khawvel pumah oil man a hniam mai bawk. Eng vangn nge Opec+ tena oil siakchhuah an tithtlem? October 2022 khan nikhatah barrel maktaduai hnihin an titlem tawh a, a hnuah 1.16 million barrel in an titlem leh a, tunah tihtlem zual an tum leh bawk a. Khang vaang te khan oil man chu international exchange ah 5% in a sang nghal a ni. Kum 2020 khan pandemic leng vangin oil siakchhuah nikahtah 9 million barrel in an titlem tawh bawk a. Pandemic len lai khan lockdown a nasat avangin crude oil man nasa takin a tlahniam a, a chhan ber pawh mi veivak an awm loh avangin hralh theih a nih loh vang a ni. Russia in Ukraine a run hnuah oil man chu a to leh dfar far hle a, a hmaa thla 15 vel a tlakhniam hnuah a to tha leh a. Oil man sang hian khawvel pumah nghawng neiin cost-of-living a tisang lo thei lo bawk a. US chuan Opec+ te chetlak dan chu a sawiselna hle bawk. Opec+ tena crude oil man an bithliah angin khawvel chu a inher rem mai lo thei lo va, an siak chhuah tam chuan oil mana tlahniam mai a, an siakchhuah tlem chuan oil man a sang a ni mai a. Khawvel market an oil siakchhuah hmanga an thunun tlat avangin ram dang te tan tihvak ngaihna a awm tak tak thei chuang lo.", "summary": "Oil siakchhuak tam ramte chuan a man tlahniam zel tur ven nan oil siakchhuah tihtlem an tum a, Saudi Arabia chuan July thla atangin oil siakchhuah million barrel in nikhatah a titlem dawn a ti, Opec+ te chuan kum 2024 atangin 1.4 million in an titlem dawn an ti bawk, anni hi khawvel pum a oil thar chhuak tam ram 23 intelkhawmte khawvela crude oil 40% vel tharchhuak tue niin an thuthlukna siam hian khawvel pum oil man a khawih danglam nghal zel a ram dang te tan tihvak ngaihna a awm tak tak thei silo a, Asia trade-a oil man 2.4% in a sang zui nghal bawk a ni. Kum 2016 khan oil price man a tlakhniam vanglai khan Opec te chuan oil tharchhuaktu dang ram 10 te nena inzawmkhawmin Opec+ an din a, heng zingah hian Russia pawh tel vein nakhatah barrel 10 million vel a siamchhuak thei a ni. Russia-in Ukraine a run hnuah oil man a sang chho he a, heihian khawvel pumah nghawng neiin cost of living a tisang lo theilo bawk." }, { "summarization_id": "247", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_32_summarization", "original_text": "H&TE Minister in hmanpui Govt. Mamit College chuan nimin khan ‘Freshers cum Graduation Day, 2024’ hmangin Higher & Technical Education Minister Dr. Vanlalthlana chuan khuallian niin a hmanpui a,Mamit chu mi hrang hrang awmkhawmna (cultural diversity) ni mahse inlungrual leh inngeih tlang taka an awm thei chu District dang aia an chungnunna a nih thu a sawi a. Zirna in a tum ber chu mi laktlak chherchhuah a nih thu sawiin, eng hna pawh thawk se tangkai leh rintlak taka thawk turin zirlai pass thar te chu a fuih a. Zirlai tharte chu lehkha chhiar tam tur leh zirlai kaihhnawih ngaithla nasa turin a chah bawk. Govt. Mamit College hi kum 1983 khan din a ni a, kum kalta ah khan pass percentage chu 73.30% niin mi 29 an Graduate a ni. Minister hian amn College hmunhma tlawhin thawktute a kawm nghal bawk a ni.", "summary": "Govt. Mamit College chuan nimin khan ‘Freshers cum Graduation Day, 2024’ hmangin Higher & Technical Education Minister Dr. Vanlalthlana chuan khuallian niin a hmanpui a, Zirlai te fuihna a nei bawk. Govt. Mamit College hi kum 1983 khan din a ni a, kum kalta ah khan pass percentage chu 73.30% niin mi 29 an Graduate a ni." }, { "summarization_id": "248", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6289", "file_name": "H-45-27/01/2025- MSU-in_an_dem_takzet_tih_an_tarlangtxt.txt", "original_text": "MSU-in an dem takzet tih an tarlang Mizoram NewsMSU-in an dem takzet tih an tarlang admin 18-Nov-2024 08:21 PM Mizo Students' Union (MSU), General Headquarters chuan thuchhuah siamin, Satnam Global (vai company)-ah sponsorship an dilna kal zelah company-a hnathawk MSU Pisa Puia lenga an sawm chu, Aizawl SP (vai) chuan lo hriain a police za rual dawnte nen MSU Office (Mizo Zirlaite Rún) chu September 19, 2024 khan zah derna awm miah loa a luh chhuah tih tarlangin, 'Hemi thu kal zelah MSU General Headquarters President ni lai chu man niin, vawiin thlenga judicial custody-a dah a ni leh kan active member-te leh office staff-te man leh tumna boruak awm mek hi na kan tiin kan dem tak zet,' an ti. MSU chuan vai sumdawng company Satnam Global ten sum chhuh lui leh an staff-te hreng luia an puh vanga tun thlenga MSU President bail phalsak a la ni lo chu na an ti tak zet tih tarlangin, 'Bail a hmuh ngei theihna turin thuneitute pawh kan ngen a ni,' tiin vai sumdawng company pakhat FIR avanga puh hming chhiatna a tawrh mek hi na an tih tak zet thu leh a țul angin a theih dan kawng kawngin an do let dawn tih an tarlang.", "summary": "Mizo Students' Union (MSU), General Headquarters chuan thuchhuah siamin, Satnam Global (vai company)-ah sponsorship an dilna kal zelah company-a hnathawk MSU Pisa Puia lenga an sawm chu, Aizawl SP (vai) chuan lo hriain a police za rual dawnte nen MSU Office (Mizo Zirlaite Rún) chu September 19, 2024 khan zah derna awm miah loin an luh chhuah.Vai sumdawng company Satnam Global ten sum chhuh lui leh an staff-te hreng luia an puh avangin MSU General Hqrs President ni lai chu an man a, bail pawh phalsak a ni lo.MSU-te chuan a theih dan kawng kawngin an do let dawn tih an tarlang." }, { "summarization_id": "249", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/93", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Kum 2020 kan lo chuang kai leh ta a, kumin atana Vanglaini chanchinbu chhuah hmasak ber ni a lo ni leh ta a, chhiartu zawng zawngte Kumthar Chibai kan buk a che u.Hun eng emaw chen Krismas leh Kumthar chawlh kan hman hnuah hna bul kan ṭan chho leh dawn ta a, thingtlang hmun tam zawkah Vanglaini thawn chhuah theih a la ni lo a, a phurtu lirtheite an la service mumal loh vang a ni. Khawpuia hmun ṭhenkhatah pawh chanchinbu semtu lam an la awm remchang lo ve ṭhin bawk. Hetih hun chhung bik atan hian Vanglaini hi a soft copy-in Pdf file-a sem chhuah a ni leh ang.Hemi ruala chhiartu lamin lo hre tel se kan duh chu Vanglaini chanchinbu hi mahni ṭhahnemngaihnaa lo scan a, Pdf file-a siama kum tluana lo thawn darh ṭhin an awm a, hei hi dan phal loh a ni a, phulisher phalna la hmasa loa soft copy siama thawn darh tawh lo turin kan inngen a. Kan duhsak zawngte'n chhiar ve se kan ti a nih chuan Vanglaini chanchin tharte hi www.vanglaini.org lamah man chawi ngai loa chhiar theihin a awm reng a ni.Kum a thar hian mihringin hmasawn a duh ṭhin a, kum a thar ruala thil ṭha zawk tih tur chhawp chhuak a, thil ṭha lo kalsan tum a neiṭhin. Hetihlai hian a kuma thar tawh mah se a mihring erawh a ngai reng kan la ni a, hei vang tak hian kum thar hian rilru thar a her chhuahpui a ṭul a, chu thil thar ṭha zawk ti thei tur chuan rilru thar put thiam a pawimawh.Kumtharah hian mahni zawn ṭheuha hmasawn a, chak zawka ke pen thei turin Vanglaini chhiartu zawng zawngte duhsakna kan hlan a che u. Kum 2020 kan lo chuang kai leh ta a, kumin atana Vanglaini chanchinbu chhuah hmasak ber ni a lo ni leh ta a, chhiartu zawng zawngte Kumthar Chibai kan buk a che u.Hun eng emaw chen Krismas leh Kumthar chawlh kan hman hnuah hna bul kan ṭan chho leh dawn ta a, thingtlang hmun tam zawkah Vanglaini thawn chhuah theih a la ni lo a, a phurtu lirtheite an la service mumal loh vang a ni. Khawpuia hmun ṭhenkhatah pawh chanchinbu semtu lam an la awm remchang lo ve ṭhin bawk. Hetih hun chhung bik atan hian Vanglaini hi a soft copy-in Pdf file-a sem chhuah a ni leh ang.Hemi ruala chhiartu lamin lo hre tel se kan duh chu Vanglaini chanchinbu hi mahni ṭhahnemngaihnaa lo scan a, Pdf file-a siama kum tluana lo thawn darh ṭhin an awm a, hei hi dan phal loh a ni a, phulisher phalna la hmasa loa soft copy siama thawn darh tawh lo turin kan inngen a. Kan duhsak zawngte'n chhiar ve se kan ti a nih chuan Vanglaini chanchin tharte hi www.vanglaini.org lamah man chawi ngai loa chhiar theihin a awm reng a ni.Kum a thar hian mihringin hmasawn a duh ṭhin a, kum a thar ruala thil ṭha zawk tih tur chhawp chhuak a, thil ṭha lo kalsan tum a neiṭhin. Hetihlai hian a kuma thar tawh mah se a mihring erawh a ngai reng kan la ni a, hei vang tak hian kum thar hian rilru thar a her chhuahpui a ṭul a, chu thil thar ṭha zawk ti thei tur chuan rilru thar put thiam a pawimawh.Kumtharah hian mahni zawn ṭheuha hmasawn a, chak zawka ke pen thei turin Vanglaini chhiartu zawng zawngte duhsakna kan hlan a che u. Kum 2020 kan lo chuang kai leh ta a, kumin atana Vanglaini chanchinbu chhuah hmasak ber ni a lo ni leh ta a, chhiartu zawng zawngte Kumthar Chibai kan buk a che u. Hun eng emaw chen Krismas leh Kumthar chawlh kan hman hnuah hna bul kan ṭan chho leh dawn ta a, thingtlang hmun tam zawkah Vanglaini thawn chhuah theih a la ni lo a, a phurtu lirtheite an la service mumal loh vang a ni. Khawpuia hmun ṭhenkhatah pawh chanchinbu semtu lam an la awm remchang lo ve ṭhin bawk. Hetih hun chhung bik atan hian Vanglaini hi a soft copy-in Pdf file-a sem chhuah a ni leh ang. Hemi ruala chhiartu lamin lo hre tel se kan duh chu Vanglaini chanchinbu hi mahni ṭhahnemngaihnaa lo scan a, Pdf file-a siama kum tluana lo thawn darh ṭhin an awm a, hei hi dan phal loh a ni a, phulisher phalna la hmasa loa soft copy siama thawn darh tawh lo turin kan inngen a. Kan duhsak zawngte'n chhiar ve se kan ti a nih chuan Vanglaini chanchin tharte hi www.vanglaini.org lamah man chawi ngai loa chhiar theihin a awm reng a ni. Kum a thar hian mihringin hmasawn a duh ṭhin a, kum a thar ruala thil ṭha zawk tih tur chhawp chhuak a, thil ṭha lo kalsan tum a nei ṭhin. Hetihlai hian a kuma thar tawh mah se a mihring erawh a ngai reng kan la ni a, hei vang tak hian kum thar hian rilru thar a her chhuahpui a ṭul a, chu thil thar ṭha zawk ti thei tur chuan rilru thar put thiam a pawimawh. Kumtharah hian mahni zawn ṭheuha hmasawn a, chak zawka ke pen thei turin Vanglaini chhiartu zawng zawngte duhsakna kan hlan a che u.", "summary": "Kum 2020 kan lo chuang kai leh ta a, kumin atana Vanglaini chanchinbu chhuah hmasak ber ni a lo ni leh ta a, chhiartu zawng zawngte Kumthar Chibai kan buk a che u. Krismas leh Kumthar chawlh kan hman hnuah hna bul kan tan chho leh dawn ta. Thingthlang hmun tam zawkah Vanglaini thawn chhuah theih a la ni lo a, lirthei a la service mumal loh vang a ni. Vanglaini hi soft copy-in Pdf file sem chhuah a ni a, hemi ruala hriat tel atân pdf file-a siam kum tluana lo thawn darh thin an awm a, hei hi dan kalh a ni a, publisher phalna tel loa soft copy siam hi ti tawh lo turin kan inngen a ni. Midangin chhiar se kan duh chuan www.vanglaini.org lamah a thlawnin a chhiar theih reng. Kum tharah rilru thar nen mahni zawn theuhah hmasawn a, chak zawka ke pen turin Vanglaini chhiartu zawng zawngte duhsakna kan hlan a che u." }, { "summarization_id": "250", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11382", "file_name": "F_Mizo_Sum_1_29/1/25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan Aizawl Municipal Corporation huam chhunga lockdown a puan chu tukin aṭangin a phelh ta a, hetihlai hian Covid-19 No Tolerance Drive puang zuiin mipuite Covid-19 laka an him theihna turin ruahmanna thar a siam.Covid-19 avanga mipui tawrhna hi a nasa ta hle mai a, a retheiin an retheih zual phah a, mi hausa ṭhenkhatin an tlakchiat phah dâwn niin a lang a, sorkar meuh pawhin a harsat phah hle tih a takin kan hmu mêk.He hripui hian kan nunphung nasa takin a tibuai tawh a, kha leh chen kha hnathawk thei loa kan inkharkhip a, kan inkhung hran tawh hnuah pawh hripui avanga harsatna hi a ziaawm thei lo. Hei vang hian inkharkhip reng ai chuan nunphung pangngaia zawi zawia kir leh tura ruahmanna siam a, fimkhur zual tura inzirtir hi thil tihâwm tak a ni reng a ni.Sorkar hian ruahmanna siam mah se a taka tihlawhtling theitu chu mipuite kan ni a, sorkarin ruahmanna a neih ṭhat phawt chuan mipui nawlpui hi chuan thu an awih ṭhin tlangpui a, hei vang hian Covid-19 laka kan him theihna tur hian ruahmanna ṭha kan mamawh ta hle a ni.Hetiang hi kan dinhmun a nih avangin Covid-19 laka kan himna tur hian mipui leh sorkar thawhhona ṭha a awm a ngai tih lang a, sorkarin ruahmanna a siamte a hlawhtlinna turin mipuiin thuawih zir ila; tun hi fimkhur hun a ni mai lo a, a hma aia fimkhur zual hun a ni tih i hre reng ang u. Mizoram sorkar chuan Aizawl Municipal Corporation huam chhunga lockdown a puan chu tukin aṭangin a phelh ta a, hetihlai hian Covid-19 No Tolerance Drive puang zuiin mipuite Covid-19 laka an him theihna turin ruahmanna thar a siam.Covid-19 avanga mipui tawrhna hi a nasa ta hle mai a, a retheiin an retheih zual phah a, mi hausa ṭhenkhatin an tlakchiat phah dâwn niin a lang a, sorkar meuh pawhin a harsat phah hle tih a takin kan hmu mêk.He hripui hian kan nunphung nasa takin a tibuai tawh a, kha leh chen kha hnathawk thei loa kan inkharkhip a, kan inkhung hran tawh hnuah pawh hripui avanga harsatna hi a ziaawm thei lo. Hei vang hian inkharkhip reng ai chuan nunphung pangngaia zawi zawia kir leh tura ruahmanna siam a, fimkhur zual tura inzirtir hi thil tihâwm tak a ni reng a ni.Sorkar hian ruahmanna siam mah se a taka tihlawhtling theitu chu mipuite kan ni a, sorkarin ruahmanna a neih ṭhat phawt chuan mipui nawlpui hi chuan thu an awih ṭhin tlangpui a, hei vang hian Covid-19 laka kan him theihna tur hian ruahmanna ṭha kan mamawh ta hle a ni.Hetiang hi kan dinhmun a nih avangin Covid-19 laka kan himna tur hian mipui leh sorkar thawhhona ṭha a awm a ngai tih lang a, sorkarin ruahmanna a siamte a hlawhtlinna turin mipuiin thuawih zir ila; tun hi fimkhur hun a ni mai lo a, a hma aia fimkhur zual hun a ni tih i hre reng ang u. Mizoram sorkar chuan Aizawl Municipal Corporation huam chhunga lockdown a puan chu tukin aṭangin a phelh ta a, hetihlai hian Covid-19 No Tolerance Drive puang zuiin mipuite Covid-19 laka an him theihna turin ruahmanna thar a siam. Covid-19 avanga mipui tawrhna hi a nasa ta hle mai a, a retheiin an retheih zual phah a, mi hausa ṭhenkhatin an tlakchiat phah dâwn niin a lang a, sorkar meuh pawhin a harsat phah hle tih a takin kan hmu mêk. He hripui hian kan nunphung nasa takin a tibuai tawh a, kha leh chen kha hnathawk thei loa kan inkharkhip a, kan inkhung hran tawh hnuah pawh hripui avanga harsatna hi a ziaawm thei lo. Hei vang hian inkharkhip reng ai chuan nunphung pangngaia zawi zawia kir leh tura ruahmanna siam a, fimkhur zual tura inzirtir hi thil tihâwm tak a ni reng a ni. Sorkar hian ruahmanna siam mah se a taka tihlawhtling theitu chu mipuite kan ni a, sorkarin ruahmanna a neih ṭhat phawt chuan mipui nawlpui hi chuan thu an awih ṭhin tlangpui a, hei vang hian Covid-19 laka kan him theihna tur hian ruahmanna ṭha kan mamawh ta hle a ni. Hetiang hi kan dinhmun a nih avangin Covid-19 laka kan himna tur hian mipui leh sorkar thawhhona ṭha a awm a ngai tih lang a, sorkarin ruahmanna a siamte a hlawhtlinna turin mipuiin thuawih zir ila; tun hi fimkhur hun a ni mai lo a, a hma aia fimkhur zual hun a ni tih i hre reng ang u.", "summary": "Mizoram Sorkar-in Aizawl Municipal Corporation huam chhunga lockdown a puan chu tukin atanga phelhin mipuite an him theih zawk nan Covid-19 No Tolerance Drive an puang zui nghal. Covid-19 hian kan nunphung a tibuai nasain Sorkar meuh pawhin a harsat phah hle. Hun rei tak hnathawk thei loa kan inkharkhip hnuah pawh hripui avanga harsatna a ziaawm theihloh avangin inkharkhip reng ai chuan nunphung pangngaia zawi zawia kir leh tura ruahmanna siam niin a tihlawhtling tur chuan mipuiin thu kan awih a Sorkar kan thawhhopui that a ngai a,a hma aia fimkhur zual hun a ni tih i hre reng ang u." }, { "summarization_id": "251", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5984", "file_name": "SMizo_31_4-02", "original_text": "Sorkar a ngawi reng a mak - Lalchhandama Ralte Mizoram NewsSorkar a ngawi reng a mak - Lalchhandama Ralte admin 21-Oct-2024 04:10 PM MNF chuan vawiin (21.10.2024) chhun khan an office-ah chhung inkhawm an hmang a, thusawitu MNF Vice President Lalchhandama Ralte, Leader of Opposition chuan Power Minister leh Assam Rifles indan buai chungchanga Mizoram Sorkar a ngawi reng mak a tih thu a sawi. Leader of Opposition chuan MNF Legislature Party chuan buaina thlen tuk ni 18.10.2024 khan thuchhuah siamin AR-te chet dan an dem thu an tarlang tih sawiin, 'Congress leh BJP-te pawhin an dem thu an sawi bawk a nih kha. Democracy kan ni a, lndia ramah hian mipuite thlantlin an lal ber. 2nd Bn. AR-te'nArmed Forces (Special Powers) Act, 1958 (AFSPA) hmanna ang maiin an duhna hmun hmuna check post an siam a, minister an dang buai hi kan dem tak zet. Hei hi MNF Legislature Party chuan kan dem tak zet tih kan sawi nawn a ni,' a ti. Thil thleng chu hnam anga tanrualna hun atan hman an beisei tih sawiin Lalchhandama Ralte chuan, 'Khawiah nge kan Mizoram Sorkar hi? Engatinge vawiin thenga thuchhuah a la neih loh? He hnam humhim tur hian he sorkar hi kan ring zui zel ang em? Minister 12 zinga pakhatin harsatna a tawk a, engatinge Chief Minister leh Home Minister-te hi an ngawih reng? Hlauh an ngah ta viau em ni,' tiin CM-in a tihtur nia a hriat chu AR hotulu ber hi a rang a rangin a ko tur a ni a, Union Home Ministry-ah thlengin action la turin hma a la nghal tur a nih thu a sawi. Lalchhandama Ralte chuan kan ram leh hnam hian chhantu a ngai tih sawiin, 'Kha thil thleng kha hnam issue dik tak a ni. Power Minister tawrhna hi kan tawrhpui em em laiin, ZPM Sorkar leh an party an ngawi tlat hian ngaihtuah loh tur thil tam tak min ngaihtuahtir phah. Mi thenkhatin AR hmuna party office tur an beisei tihte hi tak tak a nih ka ring ta hial a, tawng chhuah ngam loh chhan an nei niah ka ngai bawk. He thil thleng hi party dangte hian politics thilah kan la lo. Democracy leh mipui dikna chanvo tun din ni rawh se kan ti mai a ni,' tiin an minister dang leh MLA dangte an ngawi tlat hi an party chhungkaw boruak that loh vang a ni em, tiin zawhna a siam.", "summary": "MNF Vice President Lalchhandama Ralte chuan an office-ah thusawiin Power Minister leh Assam Riffles buaina chungchang ah Democracy ram kan ni a, mipui thlantlin te hi an thu ber a chutih lai a Assam Rifles te Minister lak a an chetdan chu an dem takzet thu leh hnam issue a an ngaih thu a sawi a, kan CM chuan Assam Rifles hotulu koin Union Home Ministry thlengin action lai tur a an lo beisei laiin thuchhuah engmah an siam lo leh Minister te pawh an ngawi reng chu mak a tih thu a sawi a, AR hmuna party office an beisei tihte chu a tak tak a nih an rin tak hial thu an sawi." }, { "summarization_id": "252", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8954", "file_name": "H-197-12/02/2025-AMC leh free wifi", "original_text": "Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) chuan Aizawl khawpuia hman tur free wifi an buatsaih pahnihna chu tun hnai khan an hawng. AMC mayor chuan kum 2016 November-ah Aizawla hmun pasarihah free wifi an pek tawh thu a sawi a, a contractor lam tih ṭhat tawk loh avangin a hlawhtling lo a, tunah hian contractor thar hnuaiah beiseina sang tak an neih thu a sawi.AMC inthlan hnu­hnung berah kha chuan Mizoramah internet connection a la ṭha tawk lo a, khawpui ber Aizawlah pawh internet a la chak lo hle a, inthlan dawna inzawrhna atan free wifi tiam khan mipui a hip a, a bikin ṭhalai a hip hle. Nimahsela vanduaithlak takin AMC lamin thil harsa tak nia lang lem lo free wifi chu an kalpui hleithei ta tlat lo mai a, inthlan dawna an auhla zinga mipui hriat hlawh ber chu an mualpho phah ta hial angin a sawi theih ang.Free wifi pek theih loh avang maia mualpho chu AMC lam hian a duh lo a ni ngei ang, tunah an term tawp dawna ruaiah free wifi chu lian zawk leh chak zawkin an han bun thar leh ta a, tun ṭuma mi hi chu hlawhtling tawh hlauh se a duhawm khawp mai. Hetihlai hian politics lama thlir chuan free wifi hi AMC lam hian an hlawhtlinpui tak lohah khan duhtawk mai se mipui pawhin an theihnghilh ṭan tawh nia a lan laiin, AMC inthlan dawnah an rawn thar thawh leh ta rup mai a, sawi a hlawh thar leh dawn a ni.Politics-ah hi chuan thlirna chi hnih a awm nghal lo thei lo - pakhat chuan, \"AMC nge nge an lo rintlak e, an intiamna angin a tirah hlawhtling lo mah se an term tawp dawnah chuan hlawh­tling takin free wifi an pe,\" tiin an fak ang; thlirna dangah chuan, \"AMC hian an mipuite free wifi pek hi an ngaihtuah tak tak lo a, kum tam tak free wifi pe loa an awm pawhin an ngaihsak lo a, AMC inthlan lo awm turah 'free wifi mai mai pawh pe thei lo' tia mipuiin an nuihzat an hlauh avangin term tawp dawnah hnawhsarum takin free wifi an pe leh ta,\" an ti ngei ang.Engpawhnise tun term-a AMC-te hi hriatrengna tur tam tak zingah an free wifi buaipui hi hriat an hlawhna ber tur pakhat a nih tak hmel a. Free wifi an pek leh tak avanga lawm leh AMC inthlan dawn tawha free wifi an pek thar leh avanga nui tet tet pawh an awm nawk dawn a nih hi. Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) chuan Aizawl khawpuia hman tur free wifi an buatsaih pahnihna chu tun hnai khan an hawng. AMC mayor chuan kum 2016 November-ah Aizawla hmun pasarihah free wifi an pek tawh thu a sawi a, a contractor lam tih ṭhat tawk loh avangin a hlawhtling lo a, tunah hian contractor thar hnuaiah beiseina sang tak an neih thu a sawi.AMC inthlan hnu­hnung berah kha chuan Mizoramah internet connection a la ṭha tawk lo a, khawpui ber Aizawlah pawh internet a la chak lo hle a, inthlan dawna inzawrhna atan free wifi tiam khan mipui a hip a, a bikin ṭhalai a hip hle. Nimahsela vanduaithlak takin AMC lamin thil harsa tak nia lang lem lo free wifi chu an kalpui hleithei ta tlat lo mai a, inthlan dawna an auhla zinga mipui hriat hlawh ber chu an mualpho phah ta hial angin a sawi theih ang.Free wifi pek theih loh avang maia mualpho chu AMC lam hian a duh lo a ni ngei ang, tunah an term tawp dawna ruaiah free wifi chu lian zawk leh chak zawkin an han bun thar leh ta a, tun ṭuma mi hi chu hlawhtling tawh hlauh se a duhawm khawp mai. Hetihlai hian politics lama thlir chuan free wifi hi AMC lam hian an hlawhtlinpui tak lohah khan duhtawk mai se mipui pawhin an theihnghilh ṭan tawh nia a lan laiin, AMC inthlan dawnah an rawn thar thawh leh ta rup mai a, sawi a hlawh thar leh dawn a ni.Politics-ah hi chuan thlirna chi hnih a awm nghal lo thei lo - pakhat chuan, \"AMC nge nge an lo rintlak e, an intiamna angin a tirah hlawhtling lo mah se an term tawp dawnah chuan hlawh­tling takin free wifi an pe,\" tiin an fak ang; thlirna dangah chuan, \"AMC hian an mipuite free wifi pek hi an ngaihtuah tak tak lo a, kum tam tak free wifi pe loa an awm pawhin an ngaihsak lo a, AMC inthlan lo awm turah 'free wifi mai mai pawh pe thei lo' tia mipuiin an nuihzat an hlauh avangin term tawp dawnah hnawhsarum takin free wifi an pe leh ta,\" an ti ngei ang.Engpawhnise tun term-a AMC-te hi hriatrengna tur tam tak zingah an free wifi buaipui hi hriat an hlawhna ber tur pakhat a nih tak hmel a. Free wifi an pek leh tak avanga lawm leh AMC inthlan dawn tawha free wifi an pek thar leh avanga nui tet tet pawh an awm nawk dawn a nih hi. Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) chuan Aizawl khawpuia hman tur free wifi an buatsaih pahnihna chu tun hnai khan an hawng. AMC mayor chuan kum 2016 November-ah Aizawla hmun pasarihah free wifi an pek tawh thu a sawi a, a contractor lam tih ṭhat tawk loh avangin a hlawhtling lo a, tunah hian contractor thar hnuaiah beiseina sang tak an neih thu a sawi. AMC inthlan hnu­hnung berah kha chuan Mizoramah internet connection a la ṭha tawk lo a, khawpui ber Aizawlah pawh internet a la chak lo hle a, inthlan dawna inzawrhna atan free wifi tiam khan mipui a hip a, a bikin ṭhalai a hip hle. Nimahsela vanduaithlak takin AMC lamin thil harsa tak nia lang lem lo free wifi chu an kalpui hleithei ta tlat lo mai a, inthlan dawna an auhla zinga mipui hriat hlawh ber chu an mualpho phah ta hial angin a sawi theih ang. Free wifi pek theih loh avang maia mualpho chu AMC lam hian a duh lo a ni ngei ang, tunah an term tawp dawna ruaiah free wifi chu lian zawk leh chak zawkin an han bun thar leh ta a, tun ṭuma mi hi chu hlawhtling tawh hlauh se a duhawm khawp mai. Hetihlai hian politics lama thlir chuan free wifi hi AMC lam hian an hlawhtlinpui tak lohah khan duhtawk mai se mipui pawhin an theihnghilh ṭan tawh nia a lan laiin, AMC inthlan dawnah an rawn thar thawh leh ta rup mai a, sawi a hlawh thar leh dawn a ni. Politics-ah hi chuan thlirna chi hnih a awm nghal lo thei lo - pakhat chuan, \"AMC nge nge an lo rintlak e, an intiamna angin a tirah hlawhtling lo mah se an term tawp dawnah chuan hlawh­tling takin free wifi an pe,\" tiin an fak ang; thlirna dangah chuan, \"AMC hian an mipuite free wifi pek hi an ngaihtuah tak tak lo a, kum tam tak free wifi pe loa an awm pawhin an ngaihsak lo a, AMC inthlan lo awm turah 'free wifi mai mai pawh pe thei lo' tia mipuiin an nuihzat an hlauh avangin term tawp dawnah hnawhsarum takin free wifi an pe leh ta,\" an ti ngei ang. Engpawhnise tun term-a AMC-te hi hriatrengna tur tam tak zingah an free wifi buaipui hi hriat an hlawhna ber tur pakhat a nih tak hmel a. Free wifi an pek leh tak avanga lawm leh AMC inthlan dawn tawha free wifi an pek thar leh avanga nui tet tet pawh an awm nawk dawn a nih hi.", "summary": "6th August,2020 Aizawl Municipal Corporation chuan Aizawl khawpuia hman tur free wifi an buatsaih chu hawngin,AMC mayor chuan kum 2016 November-ah Aizawla hmun pasarihah free wifi an pek tawh thu a sawi a,contractor lam tih ṭhaṭ tawk loh avangin a hlawhtling ta lo. AMC inthlan hnuhnungah khan Mizoramah internet connection a ṭha tawk lo a,Aizawlah pawh internet a la chak loin,inthlan dawna inzawrhna atan free wifi tiam khan mipui a hip a,AMC erawh hlawhchhamin,an term tawp dawnah free wifi lian zawk leh chak zawk an bun thar leh chauh a ni. Free Wifi an pek leh tak avanga lawma AMC fak an awm rualin,AMC inthlan dawn tawha free wifi an pek thar leh avanga nui tet tet pawh an awm nawk ngei ang." }, { "summarization_id": "253", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/04/covid-19-positive-140-hmuhchhuah-belh.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_22.2.25", "original_text": "Aizawl | April 30, 2021:Nimin khan Mizoram-ah  COVID-19 positive 140 hmuhchhuah belh an ni a, tukin khan hri pui vangin putar pakhat a boral a, nimin khan hri vei enkawl dam tawh mi 90 in enkawlna hmun an chhuahsan a ni.Nimina hri vei hmuhchhuah belh te hi ZMC RT-PCR atangin 52, TrueNAT atangin 2 leh Rapid Antigen test hmanga hmuhchhuah 86 te an ni.Tun dinhmun-ah Mizoram a hri vei hmuhchhuah tawh zawng zawng hi mi 6019 niin, dam tawh hi mi 4882  an ni a, enkawl lai mi 1123 awmin, nunna chan hi mi 14 an ni thung.Hri vei hmuhchhuah tawh zing-ah hian Mipa 4142 niin, Hmeichhia hi 1867 an ni.Aizawl district-ah hri vei enkawl lai tam berin mi 843 an ni a, Serchhip-ah 83, Lawngtlai district-ah 63, Mamit-ah 50, Kolasib district-ah 47, Lunglei district -ah 16 an ni a,   Champhai-ah 9 awmin,  Khawzawl 5, Saitual-ah 4, Siaha-ah 2 leh Hnahthial-ah 1 te an awm a ni.ZMC RT-PCR positive:➡️Lengpui (9): Mipa kum 29-49 inkar, BSF, state pawn atanga lo kal, quarantine lai➡️Chhinga Veng (2) : Hmeichhia kum 40 & 71, positive contact, home quarantine lai➡️Bethlehem (2): Mipa kum 7 & Hmeichhia kum 15,  positive contact, home quarantine lai➡️Republic Vengthlang (1): Hmeichhia kum 22, positive contact, home quarantine lai➡️Tuikual South (1) : Mipa kum 51, positive contact, home quarantine lai➡️Zarkawt (3): Mipa 1 (kum 34) leh Hmeichhia 2 (kum 32 & 27), Positive contact, home quarantine lai➡️Dawrpui (10) : Mipa 3 (kum 25-41) leh Hmeichhia 7 (kum 6-30), Positive contact, home quarantine lai➡️Armed Veng (4) : Mipa 2 (kum 5 & 43) leh Hmeichhia 2 (kum 35 & 39),Positive contact, home quarantine lai➡️Venghnuai (1) : Mipa kum 5, positive contact, home quarantine lai➡️Kulikawn (1) : Hmeichhia kum 30, positive contact, home quarantine lai➡️Dinthar (3) : Hmeichhia vek kum 15-28 an ni a. Kum 28 mi hi tunhnaia Karnataka atanga lo haw niin midang pahnih hi positive contact atanga hri kai an ni.Serchhip district(15)➡️Thenzawl (15) : Mipa kum 20-60, Thenzawla Horticulture College sak hna thawk tura Assam atanga lo kal, Quarantine Facility a khunghran lai mek, symptom nei lo vek an ni.TrueNAT positive:Lunglei district (2)➡️ Ramthar, Lunglei (1) : Mipa kum 25 mi, tunhnaia Silchar atanga lo haw, symptom nei lo a ni.➡️Border Security Force (1) : Mipa kum 52, 199 Bn BSF, Zotlang, Lunglei ami a ni a. Uttar Pradesh atanga lo kal, symptom nei lo a ni.Rapid Antigen Test Positive:Aizawl district (63):Lengpui Airport Screening Point-a hmuhchhuahte (26)➡️Delhi (16) :🔹Hmeichhia kum 24, Bawngkawna cheng, symptom nei lo🔹Hmeichhia kum 23, Bungkawn Dam Venga cheng, symptom nei lo.🔹Mipa kum 59, Luangmual, Aizawla cheng, symptom nei.🔹Hmeichhia kum 24, Tuikuala cheng, symptom nei lo.🔹 Hmeichhia kum 24, Dinthar, Aizawla cheng, symptom nei lo.🔹Mipa kum 40, Ngopa khua, symptom nei lo.🔹Mipa kum 19, Ramhlun Veng, Aizawl, symptom nei.🔹Hmeichhia kum 63, Hualngohmuna cheng, symptom nei lo.🔹Mipa kum 15, Bethlehem Vengthlanga cheng, symptom nei lo.🔹Hmeichhia kum 17, Kulikawna cheng, symptom nei lo.🔹Hmeichhia kum 24, Siaha khua, symptom nei lo.🔹Hmeichhia kum 18, Champhai Bethel Veng, symptom nei.🔹Hmeichhia kum 18, Zotlang, Aizawla cheng, symptom nei.🔹Hmeichhia kum 18, Zarkawta cheng, symptom nei.🔹Mipa kum 25, Nursery Venga cheng, symptom nei.🔹Mipa kum 46, BSF sipai, Lunglei Camp-a kal tur, symptom nei lo.➡️ Guwahati (6) :🔹Mipa 2 (kum 3 & 40) leh Hmeichhia 2 (kum 10 & 35), chhungkaw khat, Hunthar Venga cheng, symptom nei 3 an awm.🔹Mipa kum 18 & 22, Siaha khua, symptom nei lo ve ve.➡️ Bangalore (3) :🔹Mipa kum 18 leh Hmeichhia kum 20 mi, Lunglei khua ve ve, symptom nei lo ve ve.🔹Mipa kum 32, BSF sipai, Durtlang Camp-a kal tur, symptom nei lo.➡️ Bhopal (1) :🔹Mipa kum 25, BSF sipai, Serchhip Dawngzawl Camp-a kal tur, symptom nei lo.Aizawl district chhung hmun hrang hranga hmuhchhuahte (37)➡️Kulikawn (1) : Mipa kum 45 mi, frontline worker, symptom nei➡️Lengpui (2) : Hmeichhia kum 27 & 37, frontline workers, Symptom nei➡️Zotlang (1) : Mipa kum 36, symptom neih vanga sample test, hri kaina chhui mek➡️Chanmari (5) : Mipa 3 leh Hmeichhia 2, kum 3-47. Mipa kum 47 mi hi symptom a neih vanga sample test niin, midang zawng hi positive contact, symptom nei an ni➡️Central Jail Veng (1) : Mipa kum 28, symptom neih vanga sample test, hri kaina chhui mek➡️Tuikual South (1) : Hmeichhia kum 9, symptom neih vanga sample test, hri a kaina chhui mek a ni.➡️Dawrpui Vengthar (2) : Hmeichhia kum 2 & 34, nufa an ni a. Symptom neih vanga sample test niin, hri kaina chhui mek➡️Mission Veng (1) : Hmeichhia kum 29, symptom neih vanga sample test, hri kaina chhui mek➡️ITI Veng (1) : Hmeichhia kum 15 mi, symptom a neih vanga sample test niin, hri a kaina chhui mek➡️Tuithiang (4) : Mipa 2 leh Hmeichhia 2, kum 15- 46, Symptom neih vanga sample test➡️Hlimen (2) : Mipa kum 45 & Hmeichhia kum 47, Positive contact, symptom nei➡️Zarkawt (1) : Mipa kum 33, Symptom neih vanga sample test➡️Electric Veng (1): Mipa kum 28, symptom neih vanga sample test➡️Ramhlun South (3): Mipa kum 42, Hmeichhia kum 10 & 35, Symptom an neih vanga sample test➡️Bawngkawn Brigade (1): Hmeichhia kum 50, Symptom neih vanga sample test➡️Bawngkawn Venglai (1) : Hmeichhia kum 28, Symptom neih vanga sample test➡️Ramhlun North (3) : Mipa kum 3, 9 & 19, Positive contact, symptom nei➡️Bethlehem Vengthlang (3) : Hmeichhia kum 32- 54, Positive contact, symptom nei➡️College Veng (3) : Hmeichhia vek kum 2-23, Positive contact, symptom neiLunglei district (1)➡️ Theiriat (1) : Hmeichhia kum 28 mi a ni a, hri a kaina chhui mek niin, symptom a nei lo.Kolasib district (12)➡️ Vairengte Screening Point (10):🔹Guwahati atanga lo haw hmeichhia 2 (kum 20 & 24), Vaivakawn & Salem Veng, Aizawla cheng🔹Shillong atanga lo haw hmeichhia kum 22, Vaivakawna cheng🔹Sichar atanga lo haw mipa kum 21, Bairabi a cheng🔹Kolkata atanga lo haw mipa 4 (kum 20,-45), College Veng (Aizawl), Salem (Lunglei), Marpara leh Arunachal Pradesh a cheng🔹Dhubri, Assam atanga lo kal mipa kum 37🔹Hmeichhia kum 12, Vairengte khua➡️Phaisen Screening Point (1) : Mipa kum 29 mi,  Vishakapatnam atanga lo kal➡️Venglai, Kolasib (1) : Mipa kum 53 mi, Vellore atanga lo hawLawngtlai district (7)➡️Liapha (3): Mipa 3 (kum 21-29), Positive contact➡️AOC Veng, Lawngtlai (2) : Mipa kum 69, Hmeichhia kum 30, positive contact, Hmeichhia hian symptom a nei a ni.➡️Kamalanagar-III (1) : Hmeichhia kum 38, Shillong atanga lo haw➡️Kamalanagar-IV (1) : Hmeichhia kum 23, Guwahati atanga lo hawSerchhip district (3)➡️ PTS, Thenzawl (3) : Mipa vek kum 36, 54 & 57 an ni a. Police Training School, Thenzawl ami, West Bengal election duty a kal lo haw niin, an rawn thlen hlima RAgT negative,➡️Sample test zat: 2937Positive rate: 4.76%", "summary": "Nimin khan Mizoram-ah COVID-19 positive 140 hmuhchhuah belh an ni. Hri vei enkawl dam tawh mi 90 in enkawlna hmun an chhuahsan a ni. Tun dinhmuhah hri vei hmuh chhuah tawh zawng zawng hi 6019 niin, dam tawh mi 4882 an ni a, enkawl lai mi 1123 an awm a, nunna chan tawh mi 14 an awm. Hri vei hmuh chhuahah mipa 4142 awmin, Hmeichhia 1867 an awm. Aizawl ah hri vei enkawl tam berin 843 an ni a, Serchhip 83, Lawngtlai 63, Mamit 50, Kolosib 47, Lunglei 16, Champhai 9, Khawzawl 5, Saitual leh Siaha 2 leh hnathialah 1 an awm a ni." }, { "summarization_id": "254", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1040", "file_name": "F_MIZO_SUM_13_6/2/25", "original_text": "Aizawl Municipal Corpo­ration (AMC) mayor chuan, Aizawlah free wifi a thara kalpui leh tum mek a nih thu tun hnaiah press mite zawhna chhangin a sawi a; free wifi chu Aizawl khawpuia hmun lûn laiahte a thara dah leh tuma hmalak mek a nih thu sawiin, \"A hmaa company-te kha duh anga an rintlak loh avangin free wifi kal mek kha kan titawp. Tunah chuan tute nge rintlak ang tiin kan zir mek a, kan zo thawkhat tawh,\" a ti.AMC inthlan dawna party hrang hrangte inzawrhna kha a inang tlâng hle a, ṭhalaite tuipui tâk free wifi pek intiamna kha a ni awm e. MNF lamin AMC-a thlan tlin an nih chuan Aizawla a thlawna internet hman theihna tura free wifi kalpui an intiam a, thlan tlin an nih hnu kum nga a ral dâwn tawhah an rawn sawi chhuak leh ta a ni.Free wifi hi kalpui an la tum miah lo a ni lo a, kalpui ngei tumin hma an la tawh a, nimahsela an hlawhtling lo a ni. A nihna taka sawi dawn chuan AMC hi free wifi kalpui an tumna kawngah an hlawhchham let der a, mipui hmaa an intiam ang an pe thei lo a ni.Tunah he AMC term hi a tawp dâwn tawh a, inthlang leh tura boruak a inmûn mêk laiin free wifi chu sawi chhuah a ni leh ta. AMC mayor chuan, \"Tute nge rintlak ang an zir mêk,\" niin a sawi a, a zirchianna atan hun an seng rei ta mah mah deuh niin a lang. Mipui chuan an intiam ang ngeia ro an rel hun chhunga free wifi hman theih an duh a, an rorel hun tawp lama free wifi pe thei tur rintlak an la zir mêk hi chu a thlang tlingtu mipui zahlohna rawng a kai thei hial awm e.Inthlan dawna intiamna hi a zavaia tih kim sen loh a awm thei a, nimahsela AMC kuta pawisa awm en hian free wifi pek hi thil harsa a ni hauh lo a, mipui hmaa intiamkamna zah lo ang maia term tawp dawna taka an rawn sawi ri leh hi chu voter ngaihsak loh vanga puh palh a awl dâwn mang e. Aizawl Municipal Corpo­ration (AMC) mayor chuan, Aizawlah free wifi a thara kalpui leh tum mek a nih thu tun hnaiah press mite zawhna chhangin a sawi a; free wifi chu Aizawl khawpuia hmun lûn laiahte a thara dah leh tuma hmalak mek a nih thu sawiin, \"A hmaa company-te kha duh anga an rintlak loh avangin free wifi kal mek kha kan titawp. Tunah chuan tute nge rintlak ang tiin kan zir mek a, kan zo thawkhat tawh,\" a ti.AMC inthlan dawna party hrang hrangte inzawrhna kha a inang tlâng hle a, ṭhalaite tuipui tâk free wifi pek intiamna kha a ni awm e. MNF lamin AMC-a thlan tlin an nih chuan Aizawla a thlawna internet hman theihna tura free wifi kalpui an intiam a, thlan tlin an nih hnu kum nga a ral dâwn tawhah an rawn sawi chhuak leh ta a ni.Free wifi hi kalpui an la tum miah lo a ni lo a, kalpui ngei tumin hma an la tawh a, nimahsela an hlawhtling lo a ni. A nihna taka sawi dawn chuan AMC hi free wifi kalpui an tumna kawngah an hlawhchham let der a, mipui hmaa an intiam ang an pe thei lo a ni.Tunah he AMC term hi a tawp dâwn tawh a, inthlang leh tura boruak a inmûn mêk laiin free wifi chu sawi chhuah a ni leh ta. AMC mayor chuan, \"Tute nge rintlak ang an zir mêk,\" niin a sawi a, a zirchianna atan hun an seng rei ta mah mah deuh niin a lang. Mipui chuan an intiam ang ngeia ro an rel hun chhunga free wifi hman theih an duh a, an rorel hun tawp lama free wifi pe thei tur rintlak an la zir mêk hi chu a thlang tlingtu mipui zahlohna rawng a kai thei hial awm e.Inthlan dawna intiamna hi a zavaia tih kim sen loh a awm thei a, nimahsela AMC kuta pawisa awm en hian free wifi pek hi thil harsa a ni hauh lo a, mipui hmaa intiamkamna zah lo ang maia term tawp dawna taka an rawn sawi ri leh hi chu voter ngaihsak loh vanga puh palh a awl dâwn mang e. Aizawl Municipal Corpo­ration (AMC) mayor chuan, Aizawlah free wifi a thara kalpui leh tum mek a nih thu tun hnaiah press mite zawhna chhangin a sawi a; free wifi chu Aizawl khawpuia hmun lûn laiahte a thara dah leh tuma hmalak mek a nih thu sawiin, \"A hmaa company-te kha duh anga an rintlak loh avangin free wifi kal mek kha kan titawp. Tunah chuan tute nge rintlak ang tiin kan zir mek a, kan zo thawkhat tawh,\" a ti. AMC inthlan dawna party hrang hrangte inzawrhna kha a inang tlâng hle a, ṭhalaite tuipui tâk free wifi pek intiamna kha a ni awm e. MNF lamin AMC-a thlan tlin an nih chuan Aizawla a thlawna internet hman theihna tura free wifi kalpui an intiam a, thlan tlin an nih hnu kum nga a ral dâwn tawhah an rawn sawi chhuak leh ta a ni. Free wifi hi kalpui an la tum miah lo a ni lo a, kalpui ngei tumin hma an la tawh a, nimahsela an hlawhtling lo a ni. A nihna taka sawi dawn chuan AMC hi free wifi kalpui an tumna kawngah an hlawhchham let der a, mipui hmaa an intiam ang an pe thei lo a ni. Tunah he AMC term hi a tawp dâwn tawh a, inthlang leh tura boruak a inmûn mêk laiin free wifi chu sawi chhuah a ni leh ta. AMC mayor chuan, \"Tute nge rintlak ang an zir mêk,\" niin a sawi a, a zirchianna atan hun an seng rei ta mah mah deuh niin a lang. Mipui chuan an intiam ang ngeia ro an rel hun chhunga free wifi hman theih an duh a, an rorel hun tawp lama free wifi pe thei tur rintlak an la zir mêk hi chu a thlang tlingtu mipui zahlohna rawng a kai thei hial awm e. Inthlan dawna intiamna hi a zavaia tih kim sen loh a awm thei a, nimahsela AMC kuta pawisa awm en hian free wifi pek hi thil harsa a ni hauh lo a, mipui hmaa intiamkamna zah lo ang maia term tawp dawna taka an rawn sawi ri leh hi chu voter ngaihsak loh vanga puh palh a awl dâwn mang e.", "summary": "Aizawl Municipal Corpo­ration(AMC) mayor chuan, Aizawl khawpui hmun lunlaia free wifi a thara kalpui leh tum mek a nih thu sawiin, a hmaa company-te duh anga an rintlakloh avangin hna kal lai an titawp a,a rintlak tur an zir mek thu a sawi. AMC inthlan dawnah MNF lamin thlan tlin an nih chuan Aizawla free wifi kalpui an intiam a, thlan tlin an nih hnu kum nga a ral dâwn tawhah an rawn sawi chhuak leh a,free wifi hi kalpui an la tumlo niloin hma an la tawh ngei a, an hlawhtlinglo a ni. Tunah AMC term a tawp dâwn tawh a, inthlan campaign laiin AMC mayor-in rintlak tur an zir mêk thu a sawi a, mipui lamin free wifi hman theih an duh a, an rorel hun tawp lama free wifi pe thei tur rintlak an la zir mêk hi chu a thlang tlingtu mipui zahlohna a ni a, AMC kuta pawisa awm en hian free wifi pek hi thil harsa a ni hauhlo a, mipuite zahlo taka term tawp dawna an rawn sawi ri leh hi chu voter ngaihsakloh vanga puh palh a awl dâwn mang e." }, { "summarization_id": "255", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5848", "file_name": "SMizo_58_10-02", "original_text": "Social media-a video darh vangin thukhawm Mizoram NewsSocial media-a video darh vangin thukhawm admin 29-Sep-2024 03:57 PM Tun hnaia Serchhip veng pakhata ruihhlo ngai nia rinhlelh thalai eng emaw zat a ruala vak, social media a video darh (viral) avangin Serchhip District Task Force on Ruihhlo Do chuan thutkhawm pawimawh an nei. Meeting kaihruaitu Serchhip DC leh District Task Force on Ruihhlo Do Chairman Paul L Khuma, Serchhip DC chuan Serchhip khawpuiah thalai eng emaw zat ruihhlo bawihah an tang a, ruihhlo zuar ru eng emaw zat an awm nia a lan avangin tan lak nasat zual a ngai hle tih sawiin, 'Rei lote atan chauha ruihhlo tihrem hi a tawk lo a, engtinnge a rem hlen theih ang tih ngaihtuah a pawimawh,' a ti. Meeting-ah hian sorkar force-te mai bakah tlawmngai pawlte leh kohhranho tanhona a pawimawhzia sawi lan a ni. Additional SP PSaidingliana Sailo kaihhruaina hnuaiah working committee din nghal niin, Serchhip District Police leh Excise-te mai bakah a remchan dan angin YMA Branch hrang hrang te leh VDP-te nen thawk ho a, hunbi neiin nasa lehzualin duty ni se, tiin an rel . Ruihhlo ngai te kal tamna hmun nia ngaihah te leh ruihhlo zuarte awmna hmun nia ngaih hmun thenkhatah ngawrh lehzualin duty ni se, supply reduction ah nasa lehzualin tan lak ni se, an ti.", "summary": "Tun hnai a social media-a viral thalai rual ruihhlo ngai ni ngei a rinhleh Serchhip veng pakhata an vak kual vel chu hmuin Serchhip District Task Force on Ruihhlo Do chuan thutkhawm an nei. Chairman Paul L Khuma chuan thusawiin Serchhip khawpui ah thalai ruihhlo bawih a tang an tam thu leh, zuar ru eng emaw zat an awm ni a a lan avangin tan lak nasat an ngai hle tih a sawi a, sorkar force-te mai bak ah tlawmngai pawl leh kohhran tanhona a pawimawhzia sawi lan a ni. Addl. SP kaihhruaina hnuaiah working committee din nghal niin, Police leh Excise-te mai bakah YMA leh VDP te ch hunbi neiin ruihhlo ngaite kal tamna hmun thenkhat ah te ngawrh lehzual a duty ni se an ti." }, { "summarization_id": "256", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/15495", "file_name": "F_MIZO_SUM_11_20/2/25", "original_text": "Kum 2021 kan chuang kai leh ta a, sorkar chawlh bik chu kan hmang ral leh ta a, January 4 (Thawhtanni) aṭangin sorkar pisate chu hna thawn ṭan leh nghal tawh tur an ni.Mizote hi kum hlui thlaha lungleng ṭhin kan ni a, Krismas hunpui kan hmang zo hlim bawk nen, kum bul ṭan hi kan harsat ṭhin hle. Kut ṭiak ngang kan ni bawk a, kum thara phur taka hnathawh ṭan leh nghal hi chu thil harsa tak a ni a, hna hi kan thawk chhunzawm har ṭhin hle a ni.Hetihlai hian ram changkanga hnampui zawkte chu sawi loh, India rama kan thenawm state-te pawh hian keini ang em emin kum bula hnathawh ṭan hi an harsat vak lo niin a lang a, kum bul a inṭan hi chuan an hna ngai hi an chhunzawm leh nghal vat ṭhin. Keini hunpui ngaia lungleng  reng renga kan awm hlanin hna min lo thawhsan a, hengte vang pawh hi a ni mai thei, state hmasawn lo pawlah hian kan awm rei ta hle a ni.Mizo mipui zawng zawngte hnathawk ṭan nghal tura kan siam thei lo a nih pawhin sorkar hnathawk lam tal hi entawn turin awm thei se; sorkar hnathawkte hi anmahniah aṭanga kum bula hnathawk ṭan hma tura tumna a awm lo palh a nih pawhin sorkarin thupek khauh zawk nen kum bul aṭangin office hour hi dik takin a nihna angin kalpui thei se awmzia a nei ngei ang.Sorkarin hripui avangin hun rei tak hnathawhna hun ṭha a lo hloh tawhte pawh eng emaw chen chu a kêp (cover) theih dan a awm mai thei a; sorkar hnathawkte tal hian kum bulah hna hi ṭan hma se, he hnam hi hun kal tawh ngaia ṭhu ngui reng loin kum tharah hna i thawk ṭan nghal ang u. Kum 2021 kan chuang kai leh ta a, sorkar chawlh bik chu kan hmang ral leh ta a, January 4 (Thawhtanni) aṭangin sorkar pisate chu hna thawn ṭan leh nghal tawh tur an ni.Mizote hi kum hlui thlaha lungleng ṭhin kan ni a, Krismas hunpui kan hmang zo hlim bawk nen, kum bul ṭan hi kan harsat ṭhin hle. Kut ṭiak ngang kan ni bawk a, kum thara phur taka hnathawh ṭan leh nghal hi chu thil harsa tak a ni a, hna hi kan thawk chhunzawm har ṭhin hle a ni.Hetihlai hian ram changkanga hnampui zawkte chu sawi loh, India rama kan thenawm state-te pawh hian keini ang em emin kum bula hnathawh ṭan hi an harsat vak lo niin a lang a, kum bul a inṭan hi chuan an hna ngai hi an chhunzawm leh nghal vat ṭhin. Keini hunpui ngaia lungleng  reng renga kan awm hlanin hna min lo thawhsan a, hengte vang pawh hi a ni mai thei, state hmasawn lo pawlah hian kan awm rei ta hle a ni.Mizo mipui zawng zawngte hnathawk ṭan nghal tura kan siam thei lo a nih pawhin sorkar hnathawk lam tal hi entawn turin awm thei se; sorkar hnathawkte hi anmahniah aṭanga kum bula hnathawk ṭan hma tura tumna a awm lo palh a nih pawhin sorkarin thupek khauh zawk nen kum bul aṭangin office hour hi dik takin a nihna angin kalpui thei se awmzia a nei ngei ang.Sorkarin hripui avangin hun rei tak hnathawhna hun ṭha a lo hloh tawhte pawh eng emaw chen chu a kêp (cover) theih dan a awm mai thei a; sorkar hnathawkte tal hian kum bulah hna hi ṭan hma se, he hnam hi hun kal tawh ngaia ṭhu ngui reng loin kum tharah hna i thawk ṭan nghal ang u. Kum 2021 kan chuang kai leh ta a, sorkar chawlh bik chu kan hmang ral leh ta a, January 4 (Thawhtanni) aṭangin sorkar pisate chu hna thawn ṭan leh nghal tawh tur an ni. Mizote hi kum hlui thlaha lungleng ṭhin kan ni a, Krismas hunpui kan hmang zo hlim bawk nen, kum bul ṭan hi kan harsat ṭhin hle. Kut ṭiak ngang kan ni bawk a, kum thara phur taka hnathawh ṭan leh nghal hi chu thil harsa tak a ni a, hna hi kan thawk chhunzawm har ṭhin hle a ni. Hetihlai hian ram changkanga hnampui zawkte chu sawi loh, India rama kan thenawm state-te pawh hian keini ang em emin kum bula hnathawh ṭan hi an harsat vak lo niin a lang a, kum bul a inṭan hi chuan an hna ngai hi an chhunzawm leh nghal vat ṭhin. Keini hunpui ngaia lungleng  reng renga kan awm hlanin hna min lo thawhsan a, hengte vang pawh hi a ni mai thei, state hmasawn lo pawlah hian kan awm rei ta hle a ni. Mizo mipui zawng zawngte hnathawk ṭan nghal tura kan siam thei lo a nih pawhin sorkar hnathawk lam tal hi entawn turin awm thei se; sorkar hnathawkte hi anmahniah aṭanga kum bula hnathawk ṭan hma tura tumna a awm lo palh a nih pawhin sorkarin thupek khauh zawk nen kum bul aṭangin office hour hi dik takin a nihna angin kalpui thei se awmzia a nei ngei ang. Sorkarin hripui avangin hun rei tak hnathawhna hun ṭha a lo hloh tawhte pawh eng emaw chen chu a kêp (cover) theih dan a awm mai thei a; sorkar hnathawkte tal hian kum bulah hna hi ṭan hma se, he hnam hi hun kal tawh ngaia ṭhu ngui reng loin kum tharah hna i thawk ṭan nghal ang u.", "summary": "Kum 2021 kan chuang kai leh ta a, sorkar chawlh bik a ral tawh avangin January 4(Thawhtanni) aṭangin sorkar pisate hna thawh ṭan leh nghal tawh tur an ni a,Mizote hi kum hlui thlaha lungleng ṭhin kan nih avangin kum thara phur taka hnathawh ṭan leh nghal hi chu thil harsa tak a ni. Hetihlai hian India rama kan thenawm state-te chu keini ang em emin kum bula hnathawh ṭan hi an harsat vaklo niin a lang a, kum bul a inṭan hi chuan an hna ngai hi an chhunzawm leh nghal vat ṭhin a, hengte vang pawh hi a ni mai thei, state hmasawnlo pawlah hian kan awm rei ta hle a ni. Mizo mipui zawng zawngte hnathawk ṭan nghal tura kan siam theilo a nih pawhin sorkar hnathawk lam tal hi entawn turin awm thei se; Sorkarin thupek khauh zawk nen kum bul aṭangin office hour hi dik takin a nihna angin kalpui thei se awmzia a nei ngei ang. Sorkarin hripui avanga hun rei tak hnathawhna hun ṭha a hloh tawhte pawh eng emaw chen a kêp(cover) thei ngei ang a, he hnam hi hun kal tawh ngaia ṭhu ngui rengloin kum tharah hna i thawk ṭan nghal ang u." }, { "summarization_id": "257", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6201", "file_name": "H-03-23/01/2025-ruihhlo do hnatlang", "original_text": "Ruihhlo do beihpui thlak tan Mizoram NewsRuihhlo do beihpui thlak tan admin 09-Nov-2024 05:48 PM Tukin (9.11.2024) khan Kawn Veng Welfare, Chhiahtlang leh All NGOs huaihawtin ruihhlo do beihpui thlak tanna hun Chhiahtlang Bazar-ah neih a ni a, mipui kal khawmten an veng chhunga zu leh ruihhlo zawrh an duh lohzia an lantir. He hun hi Kawn Veng Welfare Committee (KWC) Chairman R. Lalremchhungan a kaihruaia, Pastor C Lalsanglura (Chhiahtlang Kawn Veng Bialtu) leh Chhiahtlang South VCP K Lalbiakmawia ten thu an sawi a. Mipui kalkhawmte ruihhlo dona lam thuziak keng chungin an au rual a; khawtlang tihnawktu zu leh ruihhlo zuar thinten sim a zuar tawh lo tura an duh thu te; zu leh ruihhlo an do zel dawn thu te, khawtlang ngenna zah lo chuan veng chhung chhuahsan tura an duh thu te, ram leh hnam hmelma zu leh ruihhlo zuar an mamawh loh thute leh sawrkar phal loh zuartute chu na taka hrem an phut thu te in an au rual a ni. Kawn Veng Welfare, Chhiahtlang hma lakna hi a bul tanna chauh a ni a, veng chhunga zu leh ruihhlo zuar lui zel an awm chuan na zawka hma lak chhoh zel an tum.", "summary": "Ruihhlo do beihpui thlak tan. Ni 9.11.2024 khan Kawn Veng Welfare, Chhiahtlang leh All NGOs huaihawtin, ruihhlo do beihpui thlak ṭanna hun Chhiahtlang Bazar-ah neih a ni.He hun hi Kawn Veng Welfare Committee (KWC) Chairman R.Lalremchhungan a kaihruai a, Pastor C.Lalsanglura (Chhiahtlang Kawn Veng Bialtu) leh Chhiahtlang South VCP K.Lalbiakmawiate'n thu an sawi bawk. He huna mipui kalkhawmte hian ruihhlo an duh lohzia chu nasa taka tlangauin, zuar lui leh khawtlang duh loh thil ti lui an awm a nih chuan veng chhung aṭanga chhuak mai turin ngenna an siam. Kawn veng Chhiahtlang hmalakna hi a bul tanna chauh ni mah se khawtlang palzuttute lakah na zawka hmalak chhoh zel an tum a ni." }, { "summarization_id": "258", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/123553", "file_name": "H-160-10/02/2025-sikul ṭan hma ", "original_text": "Coincil of Ministers ṭhu­khawm chuan Mizorama sikul kai hun sawn hma rawtna a pawm a, academic session thar aṭangin zing dar 8:00-ah sikul ṭan a ni tawh ang.Sikul kai hun sawn hma tum rawtna a awm aṭangin inhnialna a tam hle mai a, sikul kai hma ṭha titu lamin a ṭhatzia sawi tur tam tak an nei a, a ṭha ti lo lamin ṭan chhan ṭha tak tak an nei bawk. Tunah chuan sorkar berin sikul kai hun zing dar 8:00-ah a titlu ta a, inbuatsaih ṭan a hun ta a ni.India rama state tam zawk hi Mizoram aia thlang zawka awm an ni a, ni a chhuak tlai zawk. Heng state tam zawkah hian Mizoram aiin sikul an ṭan hma vek a, zing dar 7:30 bawr vela sikul kai ṭan hi ṭhahnem tak an awm. Anni pawh an inpeih hman a nih chuan Mizorama sikul naupangte pawh hi zing dar 8:00-a sikul ṭan turin an inpeih hman a rinawm a, kan nunphung erawh tlema kan thlak hret chu a ṭul mai thei e.Sorkarin sikul kai hun a sawn hma dawn ta a, naupangte pawhin tlai lamah hun thawl an ngah dawn. Hei hi a ṭangkai thei ang bera hman tum ni se, khawpui leh thingtlangah mahni tlin tawka naupangte tih tur siam thiam a pawimawh dawn a; hausak leh retheih kar a nihna chen pawh awm bawk mah se nu leh pain an fate an ngaihsak tak tak a nih chuan an sikul bana an awm dan/ tih tur hi chu an rel fel sak thiam ngei tur a ni ang.Sikul ṭan hma hi a tirah chuan kan thiam loin a harsa kan ti deuh mai thei a; nimahsela state dang zawng pawhin an tih theih hi Mizoram a nih vanga kan theih lohna tur a awm lo a, a harsatna lam ringawt en lo hian, sikul kai hma kan ṭhatpuina lam tur hi i thlir tawh zawk ang u. Coincil of Ministers ṭhu­khawm chuan Mizorama sikul kai hun sawn hma rawtna a pawm a, academic session thar aṭangin zing dar 8:00-ah sikul ṭan a ni tawh ang.Sikul kai hun sawn hma tum rawtna a awm aṭangin inhnialna a tam hle mai a, sikul kai hma ṭha titu lamin a ṭhatzia sawi tur tam tak an nei a, a ṭha ti lo lamin ṭan chhan ṭha tak tak an nei bawk. Tunah chuan sorkar berin sikul kai hun zing dar 8:00-ah a titlu ta a, inbuatsaih ṭan a hun ta a ni.India rama state tam zawk hi Mizoram aia thlang zawka awm an ni a, ni a chhuak tlai zawk. Heng state tam zawkah hian Mizoram aiin sikul an ṭan hma vek a, zing dar 7:30 bawr vela sikul kai ṭan hi ṭhahnem tak an awm. Anni pawh an inpeih hman a nih chuan Mizorama sikul naupangte pawh hi zing dar 8:00-a sikul ṭan turin an inpeih hman a rinawm a, kan nunphung erawh tlema kan thlak hret chu a ṭul mai thei e.Sorkarin sikul kai hun a sawn hma dawn ta a, naupangte pawhin tlai lamah hun thawl an ngah dawn. Hei hi a ṭangkai thei ang bera hman tum ni se, khawpui leh thingtlangah mahni tlin tawka naupangte tih tur siam thiam a pawimawh dawn a; hausak leh retheih kar a nihna chen pawh awm bawk mah se nu leh pain an fate an ngaihsak tak tak a nih chuan an sikul bana an awm dan/ tih tur hi chu an rel fel sak thiam ngei tur a ni ang.Sikul ṭan hma hi a tirah chuan kan thiam loin a harsa kan ti deuh mai thei a; nimahsela state dang zawng pawhin an tih theih hi Mizoram a nih vanga kan theih lohna tur a awm lo a, a harsatna lam ringawt en lo hian, sikul kai hma kan ṭhatpuina lam tur hi i thlir tawh zawk ang u.", "summary": "20th February,2015 Council of Ministers ṭhukhawm chuan Mizorama sikul kai hun sawn hma chu pawmin,zing dar 8:00-ah school ṭan tawh tur a ni. School ṭan hma ṭha tipawl leh ṭha lo tipawl an awm nual a.Chutihrualin,India rama state tam tak hi Mizoram sikul aia ṭan hma ṭhahnem tak an awm thung.Sawrkarin sikul ṭan hun a sawn hma hi a ṭangkai thei ang bera hman ni se,nu leh pate pawhin an fate tân a ṭha thei ang ber ruahman sak bawk se,a harsatna lam ringawt thlir loa,sikul kai hma kan ṭhaṭpuina lam tur thlir thiam a ngai takzet a ni." }, { "summarization_id": "259", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19381", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan thuchhuah siamin, tunlaiin Mizoram hmun hrang hranga eirawngbawlna gas a harsat hle tih an tarlang a, \"Supply Minister chak lo leh nêp kan nei hi a vanduaithlak hle a ni,\" an ti.Mizorama kan buaina tawh lian tak ni reng ṭhin chu eirawng­bawlna gas hnianghnara kan dawng lo ṭhin hi a ni a, mipuiah harsatna lian tak a siam mek a ni. Sorkar inthlak ṭhin bawk mah se, eirawngbawlna gas-a harsatna hian a ziaawm lam a pan thei meuh lo a, tun hnaiah he harsatna hi a zual ta niin a lang. Congress ṭhalai lamin hetia minister demna thu an chhuah ngam chhan hi an hunlai aia ti chhe zawka an ngaih vang a ni ngei ang.Engpawhnise state pum buaia kan buai fona eirawngbawlna gas chungchang hi a nihna takah chuan sorkar kut pawh a ni ber lo a, chutih rualin harsatna a awm a nih chuan sorkarin a mipuite harsatna hi chu sut kiansak a tum tur a ni. Kan rama eirawngbawlna gas a harsata mipui buaina awm fo ṭhin chu a harsat chhan an hre lo ṭhin hi a ni a; sorkaran aṭangin emaw, gas agent lam aṭang pawhin thu­chhuah a awm ngai mang lo a, mipui an hrilhhai ṭhin hle.Hetihlai hian khaw­­puiah bik chuan dan loa (black market) eirawngbawlna gas lei tur hi chu a la awm reng a, a har­sat avangin a man erawh a sang tawh hle. Thingtlang khaw ṭhenkhatah erawh chuan a man toa lei tur pawh a awm lo a, eirawngbawlna gas an sem khat si avangin mi tam takin an nghei tawh thung.Engpawhnise sorkar hian eirawngbawlna gas-a harsatna thleng mekah hian thil awm dan kimchang hi mipui hnenah puangzar se, mipuite manganga an buai mek laia thuneitu lam an ngawi vung vung mai hi a hrilhhaithlak deuh a ni. Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan thuchhuah siamin, tunlaiin Mizoram hmun hrang hranga eirawngbawlna gas a harsat hle tih an tarlang a, \"Supply Minister chak lo leh nêp kan nei hi a vanduaithlak hle a ni,\" an ti.Mizorama kan buaina tawh lian tak ni reng ṭhin chu eirawng­bawlna gas hnianghnara kan dawng lo ṭhin hi a ni a, mipuiah harsatna lian tak a siam mek a ni. Sorkar inthlak ṭhin bawk mah se, eirawngbawlna gas-a harsatna hian a ziaawm lam a pan thei meuh lo a, tun hnaiah he harsatna hi a zual ta niin a lang. Congress ṭhalai lamin hetia minister demna thu an chhuah ngam chhan hi an hunlai aia ti chhe zawka an ngaih vang a ni ngei ang.Engpawhnise state pum buaia kan buai fona eirawngbawlna gas chungchang hi a nihna takah chuan sorkar kut pawh a ni ber lo a, chutih rualin harsatna a awm a nih chuan sorkarin a mipuite harsatna hi chu sut kiansak a tum tur a ni. Kan rama eirawngbawlna gas a harsata mipui buaina awm fo ṭhin chu a harsat chhan an hre lo ṭhin hi a ni a; sorkaran aṭangin emaw, gas agent lam aṭang pawhin thu­chhuah a awm ngai mang lo a, mipui an hrilhhai ṭhin hle.Hetihlai hian khaw­­puiah bik chuan dan loa (black market) eirawngbawlna gas lei tur hi chu a la awm reng a, a har­sat avangin a man erawh a sang tawh hle. Thingtlang khaw ṭhenkhatah erawh chuan a man toa lei tur pawh a awm lo a, eirawngbawlna gas an sem khat si avangin mi tam takin an nghei tawh thung.Engpawhnise sorkar hian eirawngbawlna gas-a harsatna thleng mekah hian thil awm dan kimchang hi mipui hnenah puangzar se, mipuite manganga an buai mek laia thuneitu lam an ngawi vung vung mai hi a hrilhhaithlak deuh a ni. Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan thuchhuah siamin, tunlaiin Mizoram hmun hrang hranga eirawngbawlna gas a harsat hle tih an tarlang a, \"Supply Minister chak lo leh nêp kan nei hi a vanduaithlak hle a ni,\" an ti. Mizorama kan buaina tawh lian tak ni reng ṭhin chu eirawng­bawlna gas hnianghnara kan dawng lo ṭhin hi a ni a, mipuiah harsatna lian tak a siam mek a ni. Sorkar inthlak ṭhin bawk mah se, eirawngbawlna gas-a harsatna hian a ziaawm lam a pan thei meuh lo a, tun hnaiah he harsatna hi a zual ta niin a lang. Congress ṭhalai lamin hetia minister demna thu an chhuah ngam chhan hi an hunlai aia ti chhe zawka an ngaih vang a ni ngei ang. Engpawhnise state pum buaia kan buai fona eirawngbawlna gas chungchang hi a nihna takah chuan sorkar kut pawh a ni ber lo a, chutih rualin harsatna a awm a nih chuan sorkarin a mipuite harsatna hi chu sut kiansak a tum tur a ni. Kan rama eirawngbawlna gas a harsata mipui buaina awm fo ṭhin chu a harsat chhan an hre lo ṭhin hi a ni a; sorkaran aṭangin emaw, gas agent lam aṭang pawhin thu­chhuah a awm ngai mang lo a, mipui an hrilhhai ṭhin hle. Hetihlai hian khaw­­puiah bik chuan dan loa (black market) eirawngbawlna gas lei tur hi chu a la awm reng a, a har­sat avangin a man erawh a sang tawh hle. Thingtlang khaw ṭhenkhatah erawh chuan a man toa lei tur pawh a awm lo a, eirawngbawlna gas an sem khat si avangin mi tam takin an nghei tawh thung. Engpawhnise sorkar hian eirawngbawlna gas-a harsatna thleng mekah hian thil awm dan kimchang hi mipui hnenah puangzar se, mipuite manganga an buai mek laia thuneitu lam an ngawi vung vung mai hi a hrilhhaithlak deuh a ni.", "summary": "MPYCC chuan thuchhuah siamin, tunlaiin Mizoram hmun hrang hranga eirawngbawlna gas a harsat hle tih an tarlang a, \"Supply Minister chak lo leh nêp kan nei hi a vanduaithlak hle a ni,\" an ti.Mizorama kan buaina tawh lian tak ni reng ṭhin chu eirawng­bawlna gas hnianghnara kan dawng lo ṭhin hi a ni a, mipuiah harsatna lian tak a siam mek a ni. Gas-a harsatna hi chu a awm reng a, tunah a zual ta a ni mai. Congress in he tia thuchhuah an siam ngam hi an hunlai aia a chhiat zawk vang a ni ang. Gas chungchang hi sorkar kut a ni ber lo a, mahse harsatna a awm chuan a chinfel chu sorkar hna a ni thin a, thuchhuah engmah a awm loh avangin mipui an hrilhhai thin. Khawpuiah bik chuan dan lo a gas lei tur a awm reng thung a, a man erawh a to. Engpawhnise sorkar hian gasa harsatna thlenh hi thil awmdan mipui hnenah puangzar se, mipuiin an mangan lutuk loh nan." }, { "summarization_id": "260", "url": "https://theaizawlpost.org/beisei-phak-lohvah-thangkura/", "file_name": "SMizo_2_15-02", "original_text": "Mizo zingah ‘Thangkura’ tih hming hre lo an awm ang em aw? |hangthar zelte pawhin an hria a, an la hre zel dawn pawh a ni mai thei. B Lalthlengliana a ni a, drama-ah Thangkura hming a pu thin. Kar lovah chu hming chuan Zoram kil tin a dengchhuak a, naupang inkhualtelem thlengin Thangkura lem an chang thin. B Lalthlengliana hian Thangkura thlen chin hi a beisei phak bak a nih thu a sawi a, hetiangin mipuiin an drama an lo ngaina ang tih a beisei phak loh thu a sawi. Tun hnaiah chawimawina sang Sangeet Natak Akademi a dawng a, hei pawh a beisei phak ngai loh a nih thu a sawi. Sangeet Natak Akademi hi rimawi, lam, drama lamtea India ram chawimawina sang a ni a, February ni 23 khan Delhi-ah India president kut atangin a dawng a ni. He award hi folk theatre lama a thawhhlawk vanga dawng a ni a, “Hetiang hi ka beisei lo, ka beisei phak loh thil a ni. Ka’n dawn takah hian mithiamte’n a ropuizia te min hrilh a, a ropuizia pawh ka hre ve chauh alawm,” a ti. 1979 November ni 29-ah R Vanlalzauva leh K Lalchhanhima nen, an pathumin Biate-ah drama an chang a, man chawi lovin mipuiin an en. A entute chuan hmuhnawm an ti a, man chawia en an duh thu te an sawi ta hial. An chhunzawm ta zel a, chu chu Thangkura Drama Party lo pian dan a ni. A tirah chuan Thangkura hming hi an hmang lo a, an drama hmasa pawh ‘Chhiahhlawh chhaw’ tih a ni. Kum khat vel hnuah Thangkura hming hi an phuah ta a, a anpui awm lo thei tur ber a ni ang tiin he hming hi an chher chawp. A din tirh atangin he party hi a hlawhtling nghal a, Zoram hmun hrang hrangah an drama hi a lar. Audio cassette-in a ngaihthlak theih a, drama 20 an buatsaih. A cassette a lei theih bakah hmun hrang hrangah zinin an chang thin bawk. Thangkura Drama Party hi an hun laia Zoram mipuite tihlimtu an tling a, an drama hi fiamthu lam ni mah se thuken a nei thin. “Vawiin thleng hian mi hmaa dinga thusawitute’n an drama-a kan thil sawite an sawi chhawng tih te kan lo hre thin a, hei hian min tilawm khawp mai,” B Lalthlengliana chuan a ti. “Miin kan drama, kan fiamthute an lo hlimpui hi ka lawm, hei hian min tihlim. A tirah hetiangin an hlimpui ang tih pawh ka beisei pha lo kha a ni a, rin phak bakin miin an lo hlimpui a, hei hian min tihlim tak zet a ni,” a ti bawk. Hetianga fiamthu leh drama lama a inhmang hi hma a sawn phah tih a sawi a, “Mi zakzum ka ni a, kimki chawih chawih khawpa zakzum chu ka ni lo a, mahse mi zakzum, ka tih tur chu tih ve hram hram thin ka ni. Hetianga fiamthu lama ka inhmang hi hma ka sawnpui a, ka lawm khawp mai,” a ti. “Zak chung chunga kan tih a tul chang a awm a, nuam lo ti riau chunga mipui hmaa inlan te pawh a ngaih chang a awm. Chutiang chunga kan lo ti hram hram thin kha hma ka sawnpui khawp mai,” a ti bawk. Tun hnaia a award dawn Sangeet Natak Akademi hi 2020-a dawng tur a ni tawh zawk a, mahse Covid-19 hrilengin a tihbuai avangin, 2019 hnu lama award dawng tura thlante chu kumin February ni 23 khan an hlan ta a ni. “Hetiang award ropui ka dawng ve hi ka lawm khawp mai. Ka beisei ngai loh thil a ni,” a ti.", "summary": "B.Lalthlengliana (Thangkura) tih hi mizo zingah hrelo an awm a rinawm loh. Kum 1979 ah R.Vanlalzauva leh K Lalchhanhima nen Biate ah drama an chang a man chawi lovin mipuiin an en a hmuhnawm an tih hle a kar lovah Zoram kil tin a dengchhuak ta ani.Sangeet Natak Akademi hi rimawi, lam, drama lamtea India ram chawimawina sang a ni a, February ni 23 khan Delhi-ah India president kut atangin an dawng a, a ropui a ti in a beisei phak bak a nih thu a sawi ani. A tir ah chuan 'Chhiahhlawh chhaw' tih a ni a, Thangkura tih hi chu a hnu a an phuah leh a ni, heng hunlai hian audio cassette-a ngaihthlak theihin drama 20 an buatsaih a ni. Tun thlenga an drama te mipui in an la ngaihhlu a an la hlimpui ani tih an hriat hian an lawm hle a, a tir ah chuan mi zakzum tak ni ve mahse hetianga fiamthu lama a inhmang hi hma a sawnpui hle thu a sawi bawk a ni. He award hi 2020 khan dawng tur a tih a ani tawh a, amaherawhchu Covid 19 hrileng avangin kumin ah an hlan ta a ni." }, { "summarization_id": "261", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/07/cm-in-zidco-tlawh-zidco-in-industry-leh.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_20.2.25", "original_text": "Aizawl | July 30, 2020:Chief Minister Pu Zoramthanga chuan vawiin khan ZIDCO (Zoram Infrastructure and Industrial Development Corporation Ltd.) office chu tlawhin, thawktute nena inkawmna a neihnaah Mizoram hmasawnna atana mawhphurhna lian tak an neih thu leh thahnemngai taka thawk turin a fuih a ni.Chief Minister chuan PSU changtlung tak state in a neih chu a pawimawh thu a sawi a. State budget piah bakah sawrkar laipui chuan state ten hmasawnna hna an thawhna tur suma ruahman thin thahnem tak chu state tam takin an hman tangkai tawk loh thin thu a sawi a. Heng sum hi hmang tangkai tur chuan ram tihhmasawnna tur project tha tak siam in, chung project an lo pawmsak te chu a thawhna tur sum chu state sawrkar department kaltlangin emaw, Central Public Sector Undertaking (PSU) kaltlangin emaw pek thin a nih thu a sawi a. State thenkhatah chuan state PSU changtlung tak awmin, Central PSU ang chiahin sawrkar laipui pawhin state PSU kaltlangin state chu sum pe in, chumi atang chuan hmalakna tur ruahman zui a nih thin thu te a sawi. Chutiang chuan ZIDCO pawh hman tangkai a nih theihna turin Chief Minister chuan industry mai bakah infrastructure khawih thei turin hma lak a nih tak thu vawiin hian a sawi a ni.ZIDCO Chairman Pu Lalthlangliana, Ex-MLA chuan State Planning Board rawtna angin ZIDCO chu Infrastructure (Construction works) lam khawih thei tura duan thar a nih dan te, a hmingah pawh “Zoram Infrastructure and Industrial Development Corporation Ltd’ ti-a thlak in June 4, 2020 khan Companies Act hnuaiah Ministry of Corporate Affairs in a pawmpui thu a sawi a. Industrial development mai ni lovin infrastructure development pawh ZIDCO chuan a thawh theih tawh dawn avangin tunah hian Engineering Wing pawh tih len tura hmalak mek a nih thu a sawi.ZIDCO Managing Director Pu Lalramsanga Sailo, IRS chuan ZIDCO chu Loan financing ah mi in an hriat tam berna a nih thu leh mi 4961 hnenah loan vbc 45.76 lai a pek chhuak tawh thu te, heng te avanga Mizoram pumah chhungkaw tam takin eizawnna hlawhtling tak an neih phah tawh thu a sawi ani.ZIDCO hi kum 1978 a din niin, Mizorama corporation upa ber a ni a. Tunah hian Chairman Pu Lalthlengliana leh Managing Director Pu Lalramsanga Sailo ho-in thawktu 40 an awm a. Branch Office pakhat Lungleiah a nei. ZIDCO hian Financial institution hrang hrang heng SIDBI, NMDFC leh HUDCO atangin vbc 37.69 la-in industry din nan leh sumdawnna atan loan a pe chhuak thin a ni.Tun hma atang leh tun hun thlengin ZIDCO hian construction works engemaw zat thawkin Central Ministry hnuaiah cheng vbc 40 hu a lo thawk tawh a ni.Kumin April thla atangin Mizoram pumpui buhfai supply hna pawh ZIDCO chuan a thawk mek bawk a ni.Chief Minister hi Adviser to CM Pu C. Lalramzauva'n a tawiawm a ni.-EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comFB:https://www.facebook.com/exploremizoramportalInstagram:https://www.instagram.com/exploremizoram(A hnuaia fakna hi lo hmet ve rawh.)", "summary": "CM Pu Zoramthanga chuan vawiin khan ZIDCO office chu tlawhin, thawktute nena inkawmna an nei a, Mizoram hmasawnna atana mawhphurhna lian tak an neih thu leh thahnemngai taka thawk turin a fuih. CM chuan PSU changtlung tak state-in a neih chu a pawimawh thu a sawi. State thenkhatah chuan state PSU changtlung tak awmin, Central PSU ang chiahin Sorkar laipui pawhin state PSU kaltlangin state chu sum pe in, chumi atang chuan hmalakna tur ruahmanna zui a nih thin thu a sawi. ZIDCO pawh hman tangkai a nih theihna turin CM chuan Industry bakah infrastructure khawih thei turin hma lak a nih tak thu a sawi a ni. ZIDCO Chairman chuan ZIDCO chu Infrastructure lam khawih thei tura duan a nih dan leh Companies Act hnuaia Ministry of Corporate Affairs in a pawmpui thu a sawi. ZIDCO Managing Director chuan ZIDCO chu Loan financing-ah miin an hriat tam berna a nih thu leh mi 4961 hnenah loan vbc.45.76 lai an pek tawh thu a sawi. ZIDCO hi kum 1978 a din niin, Mizorama corporation upa ber a ni a, tunah Chairman hi Pu Lalthlengliana a ni a, thawktu mi 40 an awm. Kumin April thla atangin Mizoram pumpui buhfai supply hna pawh ZIDCO chuan a thawk mek bawk a ni." }, { "summarization_id": "262", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8034", "file_name": "H-182-11/02/2025-hri donaah tihfuh kim a harsa", "original_text": "Tun hnaia Mizorama sawi hlawh ber pakhat chu Covid-19 hrik endikna khawl RT-PCR chungchang a ni. Congress MLA pakhatin Lunglei Civil Hospital-a hman atana he khawl a pek hi sorkar lamin lawm taka dawn harsa an ti a, Lunglei-ah mai ni loin ram pumah sawi zui a hlawh hle.Sorkar lam chuan RT-PCR chu khawl man to leh a laboratory mamawh pawh siam mai harsa tak a nih thu an sawi a, chief minister hmalaknain district tinah a endikna khawl man tlawm zawk Truenat khawl ruahman a nih thu an sawi bakah, RT-PCR ngei pawh hi USA aṭanga an chah chu a lo thleng ṭep tawh niin an sawi.Hri len tirha thuneitute an inhmuhkhawmna hmasa lamah pawh RT-PCR lei rawtna hi a lut daih tawh a, chuti chung chuan sorkar hian a lei lawk lo a, tun thlengin ama pualin a la chah thleng lo niin a lang. Hei mai hi ni loin RT-PCR din mai harsatzia uar taka sawiin an thehdarh bawk a; nimahsela a thiamte'n a khawl bun theih dan an ngaihtuah hnuah hun rei vak lo chhungin chu khawl bawk chu an bun leh thei ta mai a ni.Covid-19 endikna chi dang, a man tlawm zawk leh a rintlak lo zawk RAT hman an rawt a, RAT-in a hmuh hmaih hri vei a hlawma hmuh chhuah a nih tak hnuah chawpchilh takin a man to leh rintlak zawk RT-PCR sawi rik a ni chho a. State pawn aṭanga a hlawma lo haw an tam vanglai a ni bawk nen, sorkar a buai ta a, thawktute pawh an hah hle a ni.Buai zualpui a reh hnai a, a boruak a reh ṭan dawn tihah sorkar­in mimal hnen aṭanga RT-PCR khawl leina lawm taka a dawn hnu lawkah eptu MLA pek RT-PCR chu lawm taka dawn harsa a ti leh lawi si a; hei hian chhim mipuite rilru a hliam deuh niin a lang. Khawl inang reng si, pakhat lawm taka dawnga pakhat lawm taka dawn harsa a ti hi ram pum enkawl tura thlan chhuah sorkar tihah chuan a inhmeh lo hle.Covid-19 endikna atana sorkarin tun hnaia a sawi mawi tak chu a tir lama a sawi rik vak loh, a man tlawm zawk leh enkawl awlsam zawk Truenat khawl a ni.Engpawhnise kan do hi a hautak em em a, sum a heh a, hun a heh a, tha leh thluak tam tak sen a ngai. Sorkar tan thil zawng zawng tihfuh kim a harsa a, tihfuh tawk loh pawh a nei tih kan hun tawn mek niin a lang. Tun hnaia Mizorama sawi hlawh ber pakhat chu Covid-19 hrik endikna khawl RT-PCR chungchang a ni. Congress MLA pakhatin Lunglei Civil Hospital-a hman atana he khawl a pek hi sorkar lamin lawm taka dawn harsa an ti a, Lunglei-ah mai ni loin ram pumah sawi zui a hlawh hle.Sorkar lam chuan RT-PCR chu khawl man to leh a laboratory mamawh pawh siam mai harsa tak a nih thu an sawi a, chief minister hmalaknain district tinah a endikna khawl man tlawm zawk Truenat khawl ruahman a nih thu an sawi bakah, RT-PCR ngei pawh hi USA aṭanga an chah chu a lo thleng ṭep tawh niin an sawi.Hri len tirha thuneitute an inhmuhkhawmna hmasa lamah pawh RT-PCR lei rawtna hi a lut daih tawh a, chuti chung chuan sorkar hian a lei lawk lo a, tun thlengin ama pualin a la chah thleng lo niin a lang. Hei mai hi ni loin RT-PCR din mai harsatzia uar taka sawiin an thehdarh bawk a; nimahsela a thiamte'n a khawl bun theih dan an ngaihtuah hnuah hun rei vak lo chhungin chu khawl bawk chu an bun leh thei ta mai a ni.Covid-19 endikna chi dang, a man tlawm zawk leh a rintlak lo zawk RAT hman an rawt a, RAT-in a hmuh hmaih hri vei a hlawma hmuh chhuah a nih tak hnuah chawpchilh takin a man to leh rintlak zawk RT-PCR sawi rik a ni chho a. State pawn aṭanga a hlawma lo haw an tam vanglai a ni bawk nen, sorkar a buai ta a, thawktute pawh an hah hle a ni.Buai zualpui a reh hnai a, a boruak a reh ṭan dawn tihah sorkar­in mimal hnen aṭanga RT-PCR khawl leina lawm taka a dawn hnu lawkah eptu MLA pek RT-PCR chu lawm taka dawn harsa a ti leh lawi si a; hei hian chhim mipuite rilru a hliam deuh niin a lang. Khawl inang reng si, pakhat lawm taka dawnga pakhat lawm taka dawn harsa a ti hi ram pum enkawl tura thlan chhuah sorkar tihah chuan a inhmeh lo hle.Covid-19 endikna atana sorkarin tun hnaia a sawi mawi tak chu a tir lama a sawi rik vak loh, a man tlawm zawk leh enkawl awlsam zawk Truenat khawl a ni.Engpawhnise kan do hi a hautak em em a, sum a heh a, hun a heh a, tha leh thluak tam tak sen a ngai. Sorkar tan thil zawng zawng tihfuh kim a harsa a, tihfuh tawk loh pawh a nei tih kan hun tawn mek niin a lang. Tun hnaia Mizorama sawi hlawh ber pakhat chu Covid-19 hrik endikna khawl RT-PCR chungchang a ni. Congress MLA pakhatin Lunglei Civil Hospital-a hman atana he khawl a pek hi sorkar lamin lawm taka dawn harsa an ti a, Lunglei-ah mai ni loin ram pumah sawi zui a hlawh hle. Sorkar lam chuan RT-PCR chu khawl man to leh a laboratory mamawh pawh siam mai harsa tak a nih thu an sawi a, chief minister hmalaknain district tinah a endikna khawl man tlawm zawk Truenat khawl ruahman a nih thu an sawi bakah, RT-PCR ngei pawh hi USA aṭanga an chah chu a lo thleng ṭep tawh niin an sawi. Hri len tirha thuneitute an inhmuhkhawmna hmasa lamah pawh RT-PCR lei rawtna hi a lut daih tawh a, chuti chung chuan sorkar hian a lei lawk lo a, tun thlengin ama pualin a la chah thleng lo niin a lang. Hei mai hi ni loin RT-PCR din mai harsatzia uar taka sawiin an thehdarh bawk a; nimahsela a thiamte'n a khawl bun theih dan an ngaihtuah hnuah hun rei vak lo chhungin chu khawl bawk chu an bun leh thei ta mai a ni. Covid-19 endikna chi dang, a man tlawm zawk leh a rintlak lo zawk RAT hman an rawt a, RAT-in a hmuh hmaih hri vei a hlawma hmuh chhuah a nih tak hnuah chawpchilh takin a man to leh rintlak zawk RT-PCR sawi rik a ni chho a. State pawn aṭanga a hlawma lo haw an tam vanglai a ni bawk nen, sorkar a buai ta a, thawktute pawh an hah hle a ni. Buai zualpui a reh hnai a, a boruak a reh ṭan dawn tihah sorkar­in mimal hnen aṭanga RT-PCR khawl leina lawm taka a dawn hnu lawkah eptu MLA pek RT-PCR chu lawm taka dawn harsa a ti leh lawi si a; hei hian chhim mipuite rilru a hliam deuh niin a lang. Khawl inang reng si, pakhat lawm taka dawnga pakhat lawm taka dawn harsa a ti hi ram pum enkawl tura thlan chhuah sorkar tihah chuan a inhmeh lo hle. Covid-19 endikna atana sorkarin tun hnaia a sawi mawi tak chu a tir lama a sawi rik vak loh, a man tlawm zawk leh enkawl awlsam zawk Truenat khawl a ni. Engpawhnise kan do hi a hautak em em a, sum a heh a, hun a heh a, tha leh thluak tam tak sen a ngai. Sorkar tan thil zawng zawng tihfuh kim a harsa a, tihfuh tawk loh pawh a nei tih kan hun tawn mek niin a lang.", "summary": "2nd July,2020 Covid-19 hrik endikna khawl RT-PCR hi sawrkar lam chuan khawl man to leh a laboratory mamawh pawh siam harsa tak niin an sawi a.Chief Minister hmalak nain district tinah a endikna khawl man tlawm zawk Treunat khawl ruahman a nih thu an sawi bakah RT-PCR pawh USA aṭanga an chah a thleng ṭep tawh niin an sawi bawk. Hri len tirh khan sawrkar hian RT-PCR an lei lawk thei lo a,Covid-19 hrik enna man tlawm zawk RAT-in hri tam tak hmuh hmaih a neih avangin RT-PCR mamawhna a sang hle a.Sawrkarin mimal hnen atangin RT-PCR leina lawm taka an dawn hnuah eptu MLA pek RT-PCR chu an dawng ve hleithei lo a.Lungleiah mai ni loin ram pumah sawi zui a hlawh hle nghe nghe a ni.Sawrkar tan thil zawng zawng tihfuh kim vek a harsa a,tihfuh tawk loh a nei tih pawh kan hun tawn mek hian a tilang." }, { "summarization_id": "263", "url": "https://www.exploremizoram.com/2022/11/zoro-in-hnam-peng-chhiarpui-neih-tum.html", "file_name": "ZORO-in_hnam_peng_chhiarpui_neih_tum_chhan_sawifiah_phut.txt", "original_text": "Aizawl | Nov 30, 2022: Zo Re-Unification Organisation (ZORO) chuan vawiin khan thuchhuah siamin, Zohnahthlak hnam pengte hrana chhiar tumna hi engvanga neih tum nge an nih tih Mizoram Sorkar hian a chhan mipui hnenah sawifiah ngei turin ZORO chuan a ngen a ni.ZORO chuan, Zohnahthlak te chhiarpui neihna tura DC thenkhat in order an siam hi ennawn a siamtha leh turin Sorkar an ngen.Mizoram district ṭhenkhatah DC te thupek angin BDO ten chhiarpui neihna tur mak tak VC hrang hrang hnenah order an siam a, chu chhiarpui neih tur order-a hnam an tarlan te chu :1. Man (Tai speaking), 2. Garo, 3. Khasi - Jaintia, 4. Hajong, 5. Naga & Dimasa, 6. Chorei, 7. Simte, 8. Zou, 9. Zomi, 10. Neihsial, 11. Ranglong leh 12. ThadoHe'ng chhiar tur zinga mi no. 6 aṭanga 12 thleng hian Zohnahthlak vek an ni a, hetia kan unaute a hrana chhiar tumna hi engvanga neih tum nge an nih tih Mizoram Sorkar hian a chhan mipui hnenah sawifiah ngei turin ZORO chuan a ngen a ni.ZORO thuchhuah chuan, Kan Zohnahthlak unaute a hranpa a chhinchhiah tum an ni hi ZORO chuan ngaihṭhat thlak loh hlein a hria a, Zohnahthlak unau, Mizoram chhunga chengte enhran an ni hi ZORO chuan ṭha lo a ti takzet a ni, tiin an tarlang.__________________________________________ZORO Press Release30th November 2022Mizoram district ṭhenkhatah DC te thupek angin BDO ten chhiarpui neihna tur mak tak VC hrang hrang hnenah order an siam a, chu chhiarpui neih tur order-a hnam an tarlan te chu :1. Man (Tai speaking)2. Garo3. Khasi - Jaintia4. Hajong5. Naga & Dimasa6. Chorei7. Simte8. Zou9. Zomi10. Neihsial11. Ranglong12. ThadoHe'ng chhiar tur zinga mi no. 6 aṭanga 12 thleng hian Zohnahthlak vek an ni a, hetia kan unaute a hrana chhiar tumna hi engvanga neih tum nge an nih tih Mizoram Sorkar hian a chhan mipui hnenah sawifiah ngei turin ZORO chuan a ngen a ni.Kan Zohnahthlak unaute a hranpa a chhinchhiah tum an ni hi ZORO chuan ngaihṭhat thlak loh hlein a hria a, kan Zohnahthlak unau, Mizoram chhunga chengte enhran an ni hi ZORO chuan ṭha lo a ti takzet a ni.Zohnahthlak te chhiarpui neihna tura DC thenkhat in order an siam hi ennawn a siamtha leh turin Sorkar kan ngen a ni.(L. RAMDINLIANA RENTHLEI)General Secretary,ZORO General Headquarters, Aizawl.(He website kal zel theih nan hian fakna lo langte hi i lo hmet ve thin dawn nia.)[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[Website ah hian sumdawng leh mi tin tan tlawmtein fakna kan dahsak thei e. WhatsApp +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Website leh a hnuaia fakna hi lo hmet ve rawh.)", "summary": "Zo Re-Unification Organisation (ZORO) chuan vawiin khan thuchhuah siamin, Mizoram sorkar in hnam chhiarpui neih tur order-a hnam an tarlan te chu :1. Man (Tai speaking), 2. Garo, 3. Khasi - Jaintia, 4. Hajong, 5. Naga & Dimasa, 6. Chorei, 7. Simte, 8. Zou, 9. Zomi, 10. Neihsial, 11. Ranglong leh 12. Thado niin heng chhiar tur zinga mi no. 6 aṭanga 12 thleng hian Zohnahthlak vek an ni a, hetia kan unaute a hrana chhiar tumna hi engvanga neih tum nge an nih tih Sorkar hian a chhan mipui hnenah sawifiah ngei turin ZORO chuan a ngen a ni." }, { "summarization_id": "264", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21566", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "MEDMOC hmalakna hnuaia Mizoram Kailawn - Business Plan Contest & Entrepreneurship Summit 2019 chu tun hnai khan neih chhunzawm a ni a, chief minister-in he hun hi hmanpuiin, sorkarin entrepreneurship chawikân a ngaih pawimawh thu a sawi.Congress kaih­hruai sorkar khan entrepreneur-te leh entrepreneurship lam chawikan tumin ṭha takin bul a ṭan a, Mizorama kan la hriat ngai zen zen loh lamah hmalakna lian tak a nei a, thui tak chu a hlawhtling hle a ni. Tunah MNF kaihhruai sorkar a ding a, 'sorkar hmasa thiltih' tia thlau thla mai loin a hma aia liana kalpui duhna thinlung an pu hi a lawmawm takzet a ni.Mizorama thil pawi tak thleng tawh ṭhin chu sorkar hmasa hmalakna chhunzawm duh loh hi a ni. Mahni bul ṭan ni lo tihpuitlin duh loh avangin hmasawnna tura hmachhawp lian tak takte pawh a lo hlamzuih tawh ṭhin a, chutah chuan a mawhphurtute pawh chiang takin kan la kawk thei hial awm e.Khawvelin hma a sawn zel angin kan ram hruaitute rilru put hmang pawh tlem tlemin a danglam chho zel a, political party dangte bul ṭan a nih vanga hnawl vek emaw, tihtawp vek emaw tumna thil ṭhenkhatah chuan a awm ta lo.Tunlai khawvelin a ngaih pawimawh, kan ramin a mamawh em em chu mahni kea dina eizawnna nghet siam thiam hi a ni a, entrepreneurship lamah chak takin khawvel a intlansiak chho mek. MNF kaihhruai sorkarin Congress hunlaia bul ṭan a nih vanga MEDMOC leh a kaihhnawih thilte hlamchhiah loa a kalpui chhunzawm leh, hmasawn tura a thuam chho zel hi a lawmawm a, an fakawm hle a ni. MEDMOC hmalakna hnuaia Mizoram Kailawn - Business Plan Contest & Entrepreneurship Summit 2019 chu tun hnai khan neih chhunzawm a ni a, chief minister-in he hun hi hmanpuiin, sorkarin entrepreneurship chawikân a ngaih pawimawh thu a sawi.Congress kaih­hruai sorkar khan entrepreneur-te leh entrepreneurship lam chawikan tumin ṭha takin bul a ṭan a, Mizorama kan la hriat ngai zen zen loh lamah hmalakna lian tak a nei a, thui tak chu a hlawhtling hle a ni. Tunah MNF kaihhruai sorkar a ding a, 'sorkar hmasa thiltih' tia thlau thla mai loin a hma aia liana kalpui duhna thinlung an pu hi a lawmawm takzet a ni.Mizorama thil pawi tak thleng tawh ṭhin chu sorkar hmasa hmalakna chhunzawm duh loh hi a ni. Mahni bul ṭan ni lo tihpuitlin duh loh avangin hmasawnna tura hmachhawp lian tak takte pawh a lo hlamzuih tawh ṭhin a, chutah chuan a mawhphurtute pawh chiang takin kan la kawk thei hial awm e.Khawvelin hma a sawn zel angin kan ram hruaitute rilru put hmang pawh tlem tlemin a danglam chho zel a, political party dangte bul ṭan a nih vanga hnawl vek emaw, tihtawp vek emaw tumna thil ṭhenkhatah chuan a awm ta lo.Tunlai khawvelin a ngaih pawimawh, kan ramin a mamawh em em chu mahni kea dina eizawnna nghet siam thiam hi a ni a, entrepreneurship lamah chak takin khawvel a intlansiak chho mek. MNF kaihhruai sorkarin Congress hunlaia bul ṭan a nih vanga MEDMOC leh a kaihhnawih thilte hlamchhiah loa a kalpui chhunzawm leh, hmasawn tura a thuam chho zel hi a lawmawm a, an fakawm hle a ni. MEDMOC hmalakna hnuaia Mizoram Kailawn - Business Plan Contest & Entrepreneurship Summit 2019 chu tun hnai khan neih chhunzawm a ni a, chief minister-in he hun hi hmanpuiin, sorkarin entrepreneurship chawikân a ngaih pawimawh thu a sawi. Congress kaih­hruai sorkar khan entrepreneur-te leh entrepreneurship lam chawikan tumin ṭha takin bul a ṭan a, Mizorama kan la hriat ngai zen zen loh lamah hmalakna lian tak a nei a, thui tak chu a hlawhtling hle a ni. Tunah MNF kaihhruai sorkar a ding a, 'sorkar hmasa thiltih' tia thlau thla mai loin a hma aia liana kalpui duhna thinlung an pu hi a lawmawm takzet a ni. Mizorama thil pawi tak thleng tawh ṭhin chu sorkar hmasa hmalakna chhunzawm duh loh hi a ni. Mahni bul ṭan ni lo tihpuitlin duh loh avangin hmasawnna tura hmachhawp lian tak takte pawh a lo hlamzuih tawh ṭhin a, chutah chuan a mawhphurtute pawh chiang takin kan la kawk thei hial awm e. Khawvelin hma a sawn zel angin kan ram hruaitute rilru put hmang pawh tlem tlemin a danglam chho zel a, political party dangte bul ṭan a nih vanga hnawl vek emaw, tihtawp vek emaw tumna thil ṭhenkhatah chuan a awm ta lo. Tunlai khawvelin a ngaih pawimawh, kan ramin a mamawh em em chu mahni kea dina eizawnna nghet siam thiam hi a ni a, entrepreneurship lamah chak takin khawvel a intlansiak chho mek. MNF kaihhruai sorkarin Congress hunlaia bul ṭan a nih vanga MEDMOC leh a kaihhnawih thilte hlamchhiah loa a kalpui chhunzawm leh, hmasawn tura a thuam chho zel hi a lawmawm a, an fakawm hle a ni.", "summary": "MEDMOC hmalakna hnuaia Mizoram Kailawn - Business Plan Contest & Entrepreneurship Summit 2019 chu tun hnai khan neih chhunzawm a ni a, CM-in he hun hi hmanpuiin, sorkarin entrepreneurship chawikân a ngaih pawimawh thu a sawi. Congress sorkar lai khan hetiang kan hi bul an tan a, thui tak chu a hlawhtling. Tunah MNF in a hma aia liana kalpui duhna thinlung an pu hi a lawmawm takzet a ni. Mahni bul tan ni lo tihpuitlin duh loh avangin hmasawnna tura hmachhawp lian takte pawh a lo hlamzuih tawh thin. Tunlai khawvelin a ngaih pawimawh, kan ramin a mamawh em em chu mahni kea dina eizawnna nghet siam thiam hi a ni." }, { "summarization_id": "265", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9381", "file_name": "H-207-13/02/2025-khawtlang enkawltu", "original_text": "August 27 hian Mizoram hmun hrang hrangah Villace Council (VC) inthlan­ nei turin State Election Commission chuan ruahmanna a siam a, he mi ni vek hian Aizawl khawpuiah Local Council (LC) thlan a ni bawk ang.Hripui lêng kar­ah, a hun sawn tura nasa taka nawrna karah inthlan hi kal tlangpui a ni dâwn ta niin a lang a, inthlan hi neih a nih rau rau chuan mipui pawhin ṭha taka vote thlak hi kan mawhphurhna a ni tih i hre thar ang u. Hripui lêng avangin mi ṭhenkhatin vote an thlak hreh deuh a nih pawhin dem lo ila, vote thlaktu zingah tel hram i tum ang u.Kan thlan chhuah turte hi kum nga chhunga kan khúa leh veng enkawltu turte an ni a, hei hi political party inbeihnaa ngaia kalpui loh hram a ṭha hle. Mipui hian kan khawtlang enkawltu tur kan thlang dâwn tih hria ila, hmun danga sorkarna siamtu tur thlan ang a ni lo a, political party ang zawnga thlir loh hram a ṭha awm e.Kan khúa leh venga VC leh LC atana candidate awmte ngun takin zir hlawm ila; mahni khúa leh veng enkawltu tura kan duh political party ni loin, kan khúa leh veng enkawla kaihruaitu tura kan duh mihring thlan chhuah thiam ni se a hlawkna teltu chu a khúa leh vengte an ni dawn si a. August 27 hian Mizoram hmun hrang hrangah Villace Council (VC) inthlan­ nei turin State Election Commission chuan ruahmanna a siam a, he mi ni vek hian Aizawl khawpuiah Local Council (LC) thlan a ni bawk ang.Hripui lêng kar­ah, a hun sawn tura nasa taka nawrna karah inthlan hi kal tlangpui a ni dâwn ta niin a lang a, inthlan hi neih a nih rau rau chuan mipui pawhin ṭha taka vote thlak hi kan mawhphurhna a ni tih i hre thar ang u. Hripui lêng avangin mi ṭhenkhatin vote an thlak hreh deuh a nih pawhin dem lo ila, vote thlaktu zingah tel hram i tum ang u.Kan thlan chhuah turte hi kum nga chhunga kan khúa leh veng enkawltu turte an ni a, hei hi political party inbeihnaa ngaia kalpui loh hram a ṭha hle. Mipui hian kan khawtlang enkawltu tur kan thlang dâwn tih hria ila, hmun danga sorkarna siamtu tur thlan ang a ni lo a, political party ang zawnga thlir loh hram a ṭha awm e.Kan khúa leh venga VC leh LC atana candidate awmte ngun takin zir hlawm ila; mahni khúa leh veng enkawltu tura kan duh political party ni loin, kan khúa leh veng enkawla kaihruaitu tura kan duh mihring thlan chhuah thiam ni se a hlawkna teltu chu a khúa leh vengte an ni dawn si a. August 27 hian Mizoram hmun hrang hrangah Villace Council (VC) inthlan­ nei turin State Election Commission chuan ruahmanna a siam a, he mi ni vek hian Aizawl khawpuiah Local Council (LC) thlan a ni bawk ang. Hripui lêng kar­ah, a hun sawn tura nasa taka nawrna karah inthlan hi kal tlangpui a ni dâwn ta niin a lang a, inthlan hi neih a nih rau rau chuan mipui pawhin ṭha taka vote thlak hi kan mawhphurhna a ni tih i hre thar ang u. Hripui lêng avangin mi ṭhenkhatin vote an thlak hreh deuh a nih pawhin dem lo ila, vote thlaktu zingah tel hram i tum ang u. Kan thlan chhuah turte hi kum nga chhunga kan khúa leh veng enkawltu turte an ni a, hei hi political party inbeihnaa ngaia kalpui loh hram a ṭha hle. Mipui hian kan khawtlang enkawltu tur kan thlang dâwn tih hria ila, hmun danga sorkarna siamtu tur thlan ang a ni lo a, political party ang zawnga thlir loh hram a ṭha awm e. Kan khúa leh venga VC leh LC atana candidate awmte ngun takin zir hlawm ila; mahni khúa leh veng enkawltu tura kan duh political party ni loin, kan khúa leh veng enkawla kaihruaitu tura kan duh mihring thlan chhuah thiam ni se a hlawkna teltu chu a khúa leh vengte an ni dawn si a.", "summary": "26th August,2020 State Election Commission chuan August ni 27 hian Mizoram hmun hrang hrangah Village Council inthlanna nei turin ruahmanna a siam a,hemi ni vek hian Aizawl khawpuiah Local Council thlan a ni bawk ang. Hripui leng kara inthlang tur kan nih angin,mi ṭhenkhatten vote an thlak hreh deuh a nih pawhin dem lo ila;chutihrualin,vote thlak hi kan mawhphurhna a ni tih i hre thar ang u. Mipui hian kum nga chhung khawtlang enkawltu tur kan thlang dawn tih hriain,political party ang zawnga thlir lo in,kan khua leh veng enkawla kaihruaitu tura kan duh mihring thlang chhuak thiam i la,a hlawkna teltu chu a khua leh vengte tho an ni dawn si a." }, { "summarization_id": "266", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/118291", "file_name": "F_MIZO_SUM_12_2/2/25", "original_text": "Planning & Programme Implementation department leh All Mizoram Farmers Union (AMFU) ṭangkawp chuan, ram neih dan kalhmang siamṭhat leh buh leh bâl thar chhuah tam zawk theih dan tur dapna chungchanga inrâwn-khawmna an buatsaih a; Planning minister chuan, \"Kan pi leh pute tih dan, kum za aia tam kan hman tawh hi system thar hmanga kan thlak a hun. Kalphung tharah chuan kan ṭhalai tam tak hna thawh tur nei lote hian lo neitu hausa nih tumin an thiamna hmangin lo neitu nih an châk tawh dawn a ni,\" a ti.Hmasawnna a thlen dawn hi chuan thil a inthlakthleng a ṭul ṭhin a, kan tih ṭhinte kalsana tih dan thar kan neih a ṭul. Ei leh bar dapna kawngah mai ni lo, hringnunah hian thil a inthlak danglam loh chuan a ngai rengin kan awm a; midangin hma an sawn si avangin a ngai renga awmte hi hnungtawlh ang tho kan ni. Mizote hi ei leh bar kan zawn dan kawngah hian a ngai rengin kan awm a, kan chhehvel state-te'n tunlai thiamna an hmang ṭangkai tawh si a, hnungtawlh ang maia awmin kan la hnufual bik hle.Kan ramah eng ang thlai pawh a ṭhat duh thu te, awmze neia buh leh thlai kan chin chuan hlawk tham khawpa thar theih a nih thute sawi a ni ṭhin a; nimahsela tun thlengin state dangte thlai tharah kan innghat a, buhfai ni se hmun dang aṭanga a lo luh loh chuan kan ṭam a ni mai. Mizoram mipui tam zawk kuthnathawka eizawng kan ni chunga kan intodelh thei miah lo hi chu kan lo neih dan kan thlak ngam a hun tawh takzet a ni.NLUP hi chumi atana hmanraw ṭha ber tura ngaih ni mah se, kum eng emaw zat NLUP-in min luhchilh chungin ei leh bar kawnga kan intodelh sawtna hmuh tur a tam lo hle a, a sum hman ral a ṭhathnem tham em avangin khawilaiah emaw chuan hlawk-pui awm bawk mah se, a ram pumin danglamna a thlen phak meuh lo.Mizo lo neih dan, pi leh pute aṭanga kan kakpui dan ringawt hi kan rin chhung chu he ram hi a intodel lo mai ang tih a hlauhawm a; tlang rama cheng hnam dangte pawhin lo hal loa buh leh thlai an thar theih avangin entawn ngam ila, thil inthlak danglam a thleng a nih loh chuan ei leh barah Mizote hi ṭhenawmte chawm kan ni reng ang tih a hlauhawm. Planning & Programme Implementation department leh All Mizoram Farmers Union (AMFU) ṭangkawp chuan, ram neih dan kalhmang siamṭhat leh buh leh bâl thar chhuah tam zawk theih dan tur dapna chungchanga inrâwn-khawmna an buatsaih a; Planning minister chuan, \"Kan pi leh pute tih dan, kum za aia tam kan hman tawh hi system thar hmanga kan thlak a hun. Kalphung tharah chuan kan ṭhalai tam tak hna thawh tur nei lote hian lo neitu hausa nih tumin an thiamna hmangin lo neitu nih an châk tawh dawn a ni,\" a ti.Hmasawnna a thlen dawn hi chuan thil a inthlakthleng a ṭul ṭhin a, kan tih ṭhinte kalsana tih dan thar kan neih a ṭul. Ei leh bar dapna kawngah mai ni lo, hringnunah hian thil a inthlak danglam loh chuan a ngai rengin kan awm a; midangin hma an sawn si avangin a ngai renga awmte hi hnungtawlh ang tho kan ni. Mizote hi ei leh bar kan zawn dan kawngah hian a ngai rengin kan awm a, kan chhehvel state-te'n tunlai thiamna an hmang ṭangkai tawh si a, hnungtawlh ang maia awmin kan la hnufual bik hle.Kan ramah eng ang thlai pawh a ṭhat duh thu te, awmze neia buh leh thlai kan chin chuan hlawk tham khawpa thar theih a nih thute sawi a ni ṭhin a; nimahsela tun thlengin state dangte thlai tharah kan innghat a, buhfai ni se hmun dang aṭanga a lo luh loh chuan kan ṭam a ni mai. Mizoram mipui tam zawk kuthnathawka eizawng kan ni chunga kan intodelh thei miah lo hi chu kan lo neih dan kan thlak ngam a hun tawh takzet a ni.NLUP hi chumi atana hmanraw ṭha ber tura ngaih ni mah se, kum eng emaw zat NLUP-in min luhchilh chungin ei leh bar kawnga kan intodelh sawtna hmuh tur a tam lo hle a, a sum hman ral a ṭhathnem tham em avangin khawilaiah emaw chuan hlawk-pui awm bawk mah se, a ram pumin danglamna a thlen phak meuh lo.Mizo lo neih dan, pi leh pute aṭanga kan kakpui dan ringawt hi kan rin chhung chu he ram hi a intodel lo mai ang tih a hlauhawm a; tlang rama cheng hnam dangte pawhin lo hal loa buh leh thlai an thar theih avangin entawn ngam ila, thil inthlak danglam a thleng a nih loh chuan ei leh barah Mizote hi ṭhenawmte chawm kan ni reng ang tih a hlauhawm.", "summary": "Planning & Programme Implementation department leh All Mizoram Farmers Union(AMFU) ṭangkawpin inrâwnkhawmna hun an buatsaihah Planning Minister chuan kan pi leh pute ram neih dan, rei tak kan hman tawh hi system thar hmanga kan thlak a hun tawh a, kan ṭhalai tam tak hnathawh tur neiloten lo neitu hausa nih tumin an thiamna hmangin lo neitu nih an châk tawh dawn thu a sawi. Kan ramah eng ang thlai pawh a ṭhat duh thu te, buh leh thlaite hlawk tham khawpa thar theih a nih thute sawi ni ṭhin mah se ram dang atang buhfai a lo luhloh chuan kan ṭam a ni mai. Mizoram mipui tam zawk kuthnathawka eizawng kan ni chunga kan intodelh thei miahlo leh a hmanraw ṭha ber tura ngaih NLUP-in min luhchilh chungin ei leh bar kawnga kan intodelh sawtna hmuh tur awmlo hi kan pi leh pute aṭanga kan kalpui dan thlak a hun tawh tih a tichiang a,tlang rama cheng hnam dangte pawhin lo halloa buh leh thlai an thar theih avangin entawn ngam ila,thil inthlak danglam a thleng a nihloh chuan ei leh barah Mizote hi ṭhenawmte chawm kan ni reng ang tih a hlauhawm." }, { "summarization_id": "267", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23851", "file_name": "F_MIZO_SUM_15_5/2/25", "original_text": "Kolasib DC chuan tun hnai khan an district chhunga Kuhva leh leiṭha hmanga sumdawnna atana an hman kudam eng emaw zat a kalhsak. Hei hi sawifiahin kuhva rah chu ramria insumdawn tawnna thil a nih thu sawiin, \"Tumahin licence an nei pawhin ka ring lo. Leiṭha chu a supply turin sorkarin approved dealer an nei a, anni lo chuan an supply ngawt thei lo. Document fel tak an nei a nih loh chuan kudamah hian kuhva leh leiṭhate dah kan phal tawh dawn lo,\" a ti.Hun rei tak chhung an lo kalpui tawh, mipui nawlpui lam phei chuan dan ang taka thil kalpui anga an lo ngaih hial tawh nia lang, Kuhva leh leiṭha hmanga sumdawnna sorkar mi leh sa lamin dan lo a nih thu rawn hai lang a, huaisen taka kudam a kalhsak hian nghawng a nei thui dawn hle niin a lang.Tuna Kolasib district lama kudam sak a nih hma daih tawh hian Champhai district lama hmun eng emaw zatah kudam hi sak a ni a, mi tam tak eizawnna niin an lo kalpui rei tawh hle. Champhai leh Zokhawthar inkara kawngpui kama hmun rem deuhte chu Kuhva leh leiṭha kudamin a khat a ni thawthang tawh. Kolasib DC-in a huam chhunga kudamte endik a, a kalhsak a nih chuan, mi naran (layman) chhutnaah pawh Champhai lam kudamte hi Dan anga sak a ni bikin a rinawm lo a, enzui ngei ngai chi a ni. Thil hi a titu an len a, a titu an tam deuh chuan ngaimawh loa thlir liam mai theih a ni a; nimahsela Mizoram chhunga district danga dan lo chetna hi hi Champhai district a nih vangin 'dan ang' a ni bik ngawt thiang lo a, sorkarin a enpui a, a vil zui ngei a ngai.Sumdawnna hi Dan anga kalpui a nih loh phei chuan a phurtu lirtheiin chhiah an pek dante thlengin en zui a ngai a. Kan kawngpui ṭha rap chhetu motor lian rit tak takte hian sorkarah dan angin chhiah an lo pe miah lo thei tlat a ni. Hetih lai hian Champhai district chhunga sorkar chhiah khawn pangngai ni lo, lirtheia bungraw phurte chhiah (pawisa) lâk dan hun rei tak kalpui tawh pawh hi sorkarin dan anga a enzui ngam a ngai ta. Tunah chuan mahni 'area' tia kan phuah chawp chhungah pawl indinin kan duh ang angin pawisa kan khawn ngawt a ang ber.Engpawhnise he sumdawnna lian tak mai, hun rei tak lo kal tawh hi mi ṭhahnem takin eizawnna atan an lo hmang tawh a ni thei a, vawi leh khata tihtawp rup chu a fuh lo mai thei. Chutihlaiin dan lo a nih miau si chuan dan ang taka an kalpui a ngai a, sorkarin hun pe se, dan hnuaia sumdawnna an kalpui theih dan kawh hmuh se; hun tiam a ral hnuah erawh dan angin khauh taka vil zui chi a nih hmel. Kolasib DC chuan tun hnai khan an district chhunga Kuhva leh leiṭha hmanga sumdawnna atana an hman kudam eng emaw zat a kalhsak. Hei hi sawifiahin kuhva rah chu ramria insumdawn tawnna thil a nih thu sawiin, \"Tumahin licence an nei pawhin ka ring lo. Leiṭha chu a supply turin sorkarin approved dealer an nei a, anni lo chuan an supply ngawt thei lo. Document fel tak an nei a nih loh chuan kudamah hian kuhva leh leiṭhate dah kan phal tawh dawn lo,\" a ti.Hun rei tak chhung an lo kalpui tawh, mipui nawlpui lam phei chuan dan ang taka thil kalpui anga an lo ngaih hial tawh nia lang, Kuhva leh leiṭha hmanga sumdawnna sorkar mi leh sa lamin dan lo a nih thu rawn hai lang a, huaisen taka kudam a kalhsak hian nghawng a nei thui dawn hle niin a lang.Tuna Kolasib district lama kudam sak a nih hma daih tawh hian Champhai district lama hmun eng emaw zatah kudam hi sak a ni a, mi tam tak eizawnna niin an lo kalpui rei tawh hle. Champhai leh Zokhawthar inkara kawngpui kama hmun rem deuhte chu Kuhva leh leiṭha kudamin a khat a ni thawthang tawh. Kolasib DC-in a huam chhunga kudamte endik a, a kalhsak a nih chuan, mi naran (layman) chhutnaah pawh Champhai lam kudamte hi Dan anga sak a ni bikin a rinawm lo a, enzui ngei ngai chi a ni. Thil hi a titu an len a, a titu an tam deuh chuan ngaimawh loa thlir liam mai theih a ni a; nimahsela Mizoram chhunga district danga dan lo chetna hi hi Champhai district a nih vangin 'dan ang' a ni bik ngawt thiang lo a, sorkarin a enpui a, a vil zui ngei a ngai.Sumdawnna hi Dan anga kalpui a nih loh phei chuan a phurtu lirtheiin chhiah an pek dante thlengin en zui a ngai a. Kan kawngpui ṭha rap chhetu motor lian rit tak takte hian sorkarah dan angin chhiah an lo pe miah lo thei tlat a ni. Hetih lai hian Champhai district chhunga sorkar chhiah khawn pangngai ni lo, lirtheia bungraw phurte chhiah (pawisa) lâk dan hun rei tak kalpui tawh pawh hi sorkarin dan anga a enzui ngam a ngai ta. Tunah chuan mahni 'area' tia kan phuah chawp chhungah pawl indinin kan duh ang angin pawisa kan khawn ngawt a ang ber.Engpawhnise he sumdawnna lian tak mai, hun rei tak lo kal tawh hi mi ṭhahnem takin eizawnna atan an lo hmang tawh a ni thei a, vawi leh khata tihtawp rup chu a fuh lo mai thei. Chutihlaiin dan lo a nih miau si chuan dan ang taka an kalpui a ngai a, sorkarin hun pe se, dan hnuaia sumdawnna an kalpui theih dan kawh hmuh se; hun tiam a ral hnuah erawh dan angin khauh taka vil zui chi a nih hmel. Kolasib DC chuan tun hnai khan an district chhunga Kuhva leh leiṭha hmanga sumdawnna atana an hman kudam eng emaw zat a kalhsak. Hei hi sawifiahin kuhva rah chu ramria insumdawn tawnna thil a nih thu sawiin, \"Tumahin licence an nei pawhin ka ring lo. Leiṭha chu a supply turin sorkarin approved dealer an nei a, anni lo chuan an supply ngawt thei lo. Document fel tak an nei a nih loh chuan kudamah hian kuhva leh leiṭhate dah kan phal tawh dawn lo,\" a ti. Hun rei tak chhung an lo kalpui tawh, mipui nawlpui lam phei chuan dan ang taka thil kalpui anga an lo ngaih hial tawh nia lang, Kuhva leh leiṭha hmanga sumdawnna sorkar mi leh sa lamin dan lo a nih thu rawn hai lang a, huaisen taka kudam a kalhsak hian nghawng a nei thui dawn hle niin a lang. Tuna Kolasib district lama kudam sak a nih hma daih tawh hian Champhai district lama hmun eng emaw zatah kudam hi sak a ni a, mi tam tak eizawnna niin an lo kalpui rei tawh hle. Champhai leh Zokhawthar inkara kawngpui kama hmun rem deuhte chu Kuhva leh leiṭha kudamin a khat a ni thawthang tawh. Kolasib DC-in a huam chhunga kudamte endik a, a kalhsak a nih chuan, mi naran (layman) chhutnaah pawh Champhai lam kudamte hi Dan anga sak a ni bikin a rinawm lo a, enzui ngei ngai chi a ni. Thil hi a titu an len a, a titu an tam deuh chuan ngaimawh loa thlir liam mai theih a ni a; nimahsela Mizoram chhunga district danga dan lo chetna hi hi Champhai district a nih vangin 'dan ang' a ni bik ngawt thiang lo a, sorkarin a enpui a, a vil zui ngei a ngai. Sumdawnna hi Dan anga kalpui a nih loh phei chuan a phurtu lirtheiin chhiah an pek dante thlengin en zui a ngai a. Kan kawngpui ṭha rap chhetu motor lian rit tak takte hian sorkarah dan angin chhiah an lo pe miah lo thei tlat a ni. Hetih lai hian Champhai district chhunga sorkar chhiah khawn pangngai ni lo, lirtheia bungraw phurte chhiah (pawisa) lâk dan hun rei tak kalpui tawh pawh hi sorkarin dan anga a enzui ngam a ngai ta. Tunah chuan mahni 'area' tia kan phuah chawp chhungah pawl indinin kan duh ang angin pawisa kan khawn ngawt a ang ber. Engpawhnise he sumdawnna lian tak mai, hun rei tak lo kal tawh hi mi ṭhahnem takin eizawnna atan an lo hmang tawh a ni thei a, vawi leh khata tihtawp rup chu a fuh lo mai thei. Chutihlaiin dan lo a nih miau si chuan dan ang taka an kalpui a ngai a, sorkarin hun pe se, dan hnuaia sumdawnna an kalpui theih dan kawh hmuh se; hun tiam a ral hnuah erawh dan angin khauh taka vil zui chi a nih hmel.", "summary": "Kolasib DC chuan an district chhunga Kuhva leh leitha hmanga sumdawnna atana an hman kudam eng emaw zat a kalhsak. Sorkarin approved dealer nilo chuan kuhva leh leitha hi an supply ve ngawt theilo a, hengte hmanga sumdawnna Sorkar-in danlo a nih thu rawn hai lang a, huaisen taka kudam a kalhsak hian nghawng a nei thui dawn hle niin a lang. Kolasib district lama kudam sak a nih hma pawh hian Champhai leh Zokhawthar inkara kawngpui kama hmun rem deuhte chu Kuhva leh leitha kudamin a khat titih a,Kolasib DC-in a huam chhunga kudamte a kalhsak a nih chuan, Champhai lam kudamte hi Dan anga sak a ni bikin a rinawmlo a, enzui ngei ngai chi a ni. Thil hi a titu an len a, a titu an tam deuh chuan ngaimawhloa thlir liam mai a awl hle, Sorkarin a enpui a, a vil zui ngei a ngai. Sumdawnna hi Dan anga kalpui a nilo anih chuan a phurtu lirthei, kawngpui tha rap chhetu motor lian rit tak takte hian Sorkarah dan angin chhiah an lo pe miahlo thei a, hetih lai hian Champhai district chhunga Sorkar chhiah khawn pangngai nilo hun rei tak kalpui tawh pawh hi Sorkarin dan anga a enzui ngam a ngai ta. Engpawhnise he sumdawnna lian tak hi mi tam takin eizawnna atan an lo hman tawh avangin titawp nghal vekloin Sorkarin hun pe se, dan hnuaia sumdawnna an kalpui theih dan kawh hmuh se; hun tiam a ral hnuah erawh dan angin khauh taka vil zui chi a nih hmel." }, { "summarization_id": "268", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4256", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_9/2/25", "original_text": "Coronavirus avangin khaw­vel pumin harsatna a tawk mêk a, Mizoram pawh sorkar, khawtlang leh kohhran thlengin he hrilemg laka fihlim tumin a inbuatsaih mêk a ni. Hetihlai hian social media leh media hrang hrangah thu ziak chhiar tur a tam hle a, mithiamte thu ziak chhiar tur a awm rualin mithiam ni lem lote ṭhahnemngaihna thuziak pawh tam tham tak a awm.Hetiang hun harsa leh hun danglam bîk hi Mizoten kan la tawng lo a tih theih a, tunlaiin hri lo lêng tawh bawk mah se tun anga media kan ban phaka a awm hnu hi chuan kan la tawng lo. Hei vang pawh hi a ni ang, kan hlauhthawnna thu ziak a darh nasa a, inven a ṭulna leh inven dan tur thu ziakte leh Pathian thu lam hawi pawh chhiar tur a awm tam hle. Hetih hunah hian kan hmuh apiang chhiar ringawt hi a finthlak ber lo a, chutih rualin chhiar tur thliar thiam erawh thil harsa tak a ni.Hei vang hian kan mi thiamten midangte zirtirna tur thu ṭha leh pawimawh ziak tam se, mi thiam leh mi bîk ni lem lo chu insum thiam aṭha khawp mai. Kan vei zawng apiang kan ziahte leh thil hre famkim tawk loa kan thehdarh hi tute emaw chuan thu dik leh belhchian dawl tak anga ngaiin an lo pawm hmiah ṭhin a, kan thudawnna leh hriat. A dik si loh hian ṭul loah buaina a thlen thei.Hripui lenlai na nâ nâ chuan mithiamte hi hun kian thiam ila, mipui lam pawh insum thiamin hriat chian loh leh ngaihdan satliah ringawt thehdarh loh ngam a hun ta. Engpawhnise mithiamte pawh taima hret se, mipui zirtirna tur lam ziak tam se, a mi naran lam tán ṭawng tlem (ziah tlem) leh insûm hun a ni e. Coronavirus avangin khaw­vel pumin harsatna a tawk mêk a, Mizoram pawh sorkar, khawtlang leh kohhran thlengin he hrilemg laka fihlim tumin a inbuatsaih mêk a ni. Hetihlai hian social media leh media hrang hrangah thu ziak chhiar tur a tam hle a, mithiamte thu ziak chhiar tur a awm rualin mithiam ni lem lote ṭhahnemngaihna thuziak pawh tam tham tak a awm.Hetiang hun harsa leh hun danglam bîk hi Mizoten kan la tawng lo a tih theih a, tunlaiin hri lo lêng tawh bawk mah se tun anga media kan ban phaka a awm hnu hi chuan kan la tawng lo. Hei vang pawh hi a ni ang, kan hlauhthawnna thu ziak a darh nasa a, inven a ṭulna leh inven dan tur thu ziakte leh Pathian thu lam hawi pawh chhiar tur a awm tam hle. Hetih hunah hian kan hmuh apiang chhiar ringawt hi a finthlak ber lo a, chutih rualin chhiar tur thliar thiam erawh thil harsa tak a ni.Hei vang hian kan mi thiamten midangte zirtirna tur thu ṭha leh pawimawh ziak tam se, mi thiam leh mi bîk ni lem lo chu insum thiam aṭha khawp mai. Kan vei zawng apiang kan ziahte leh thil hre famkim tawk loa kan thehdarh hi tute emaw chuan thu dik leh belhchian dawl tak anga ngaiin an lo pawm hmiah ṭhin a, kan thudawnna leh hriat. A dik si loh hian ṭul loah buaina a thlen thei.Hripui lenlai na nâ nâ chuan mithiamte hi hun kian thiam ila, mipui lam pawh insum thiamin hriat chian loh leh ngaihdan satliah ringawt thehdarh loh ngam a hun ta. Engpawhnise mithiamte pawh taima hret se, mipui zirtirna tur lam ziak tam se, a mi naran lam tán ṭawng tlem (ziah tlem) leh insûm hun a ni e. Coronavirus avangin khaw­vel pumin harsatna a tawk mêk a, Mizoram pawh sorkar, khawtlang leh kohhran thlengin he hrilemg laka fihlim tumin a inbuatsaih mêk a ni. Hetihlai hian social media leh media hrang hrangah thu ziak chhiar tur a tam hle a, mithiamte thu ziak chhiar tur a awm rualin mithiam ni lem lote ṭhahnemngaihna thuziak pawh tam tham tak a awm. Hetiang hun harsa leh hun danglam bîk hi Mizoten kan la tawng lo a tih theih a, tunlaiin hri lo lêng tawh bawk mah se tun anga media kan ban phaka a awm hnu hi chuan kan la tawng lo. Hei vang pawh hi a ni ang, kan hlauhthawnna thu ziak a darh nasa a, inven a ṭulna leh inven dan tur thu ziakte leh Pathian thu lam hawi pawh chhiar tur a awm tam hle. Hetih hunah hian kan hmuh apiang chhiar ringawt hi a finthlak ber lo a, chutih rualin chhiar tur thliar thiam erawh thil harsa tak a ni. Hei vang hian kan mi thiamten midangte zirtirna tur thu ṭha leh pawimawh ziak tam se, mi thiam leh mi bîk ni lem lo chu insum thiam a ṭha khawp mai. Kan vei zawng apiang kan ziahte leh thil hre famkim tawk loa kan thehdarh hi tute emaw chuan thu dik leh belhchian dawl tak anga ngaiin an lo pawm hmiah ṭhin a, kan thudawnna leh hriat. A dik si loh hian ṭul loah buaina a thlen thei. Hripui lenlai na nâ nâ chuan mithiamte hi hun kian thiam ila, mipui lam pawh insum thiamin hriat chian loh leh ngaihdan satliah ringawt thehdarh loh ngam a hun ta. Engpawhnise mithiamte pawh taima hret se, mipui zirtirna tur lam ziak tam se, a mi naran lam tán ṭawng tlem (ziah tlem) leh insûm hun a ni e.", "summary": "Coronavirus avangin khaw­vel pumin harsatna a tawk mêk a, Mizoram pawh Sorkar, khawtlang leh kohhran thlenga he hrileng laka fihlim tuma a inbuatsaih mêk lai hian Social Media leh Media hrang hrangah thu ziak chhiar tur a tam hle a, mithiamte thu ziak chhiar tur a awm rualin mithiam ni lemlote ṭhahnemngaihna thuziak pawh a tam hle, hei vang hian kan hlauhthawnna thu ziak a darh nasa a, kan hmuh apiang chhiar ringawt hi a finthlak berlo a, chutih rualin chhiar tur thliar thiam erawh thil harsa tak a ni, hei vang hian kan mi thiamten midangte zirtirna tur thu ṭha leh pawimawh ziak tam se, kan vei zawng apiang kan ziahte leh thil hre famkim tawkloa kan thehdarh hi tute emaw chuan thu dik leh belhchian dawl tak anga ngaiin an lo pawm ṭhin a, a dik siloh hian ṭulloah buaina a thlen thei.Engpawhnise mithiamte pawh taima hret se, mipui zirtirna tur lam ziak tam se, a mi naran lam tán ṭawng tlem(ziah tlem) leh insûm hun a ni e." }, { "summarization_id": "269", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11799", "file_name": "F_Mizo_Sum_3_29/1/25", "original_text": "School Education minister hoa tun hnaia consultative committee ṭhukhawm chuan, board exam tur pawl 10 leh 12 zirlaite chu October 16, 2020 aṭangin regular class kaltir ṭan an rél a; nakkum March-a school academic session tawp tur chu April thleng pawhsei an rél bawk.Covid-19 avangin hun rei tak chhung chu zirna inte khar a ni a, tun hnaiah mahni remtihnaa class kal chhunzawm dan tur duan a ni. Hmun tam zawkah sikul hi chhunzawm la ni lo mah se, khawpuiah chuan sikul tam takin class an kalpui leh ṭan a, a bikin pawl 10 leh pawl 12 zirlaite tan zirna hi ngawrh taka kalpui tawhte pawh an awm a ni.Kan rama hri leng mek thlir chungin mithiamte'n sikul kal chu fimkhur taka chhunzawm leh theih tawhah an ngai a, ruahmanna hrang hrang pawh an siam tawh bawk. Hei vang hian hri lakah kan ram hi a fihlim ta tihna lam a ni lo a; nimahsela hri leng chung pawhin loh theih lohna avangin sikul chhunzawm hi a hun leh tawh an tih vang zawk a ni ang.Zirlai leh zirtirtu lamin sorkar rua­hman­na siamte zawm ṭha se, sikul chhunzawm leh tur hi Covid-19 hri darhna a nih lohna turin fimkhur thiam tlang se; fimkhur avanga ina inkhung reng theih a ni lo a, loh theih lohna avanga zirna in hawn leh turah hian fimkhur thei ang bera kal hram ni se a lawmawm ang. School Education minister hoa tun hnaia consultative committee ṭhukhawm chuan, board exam tur pawl 10 leh 12 zirlaite chu October 16, 2020 aṭangin regular class kaltir ṭan an rél a; nakkum March-a school academic session tawp tur chu April thleng pawhsei an rél bawk.Covid-19 avangin hun rei tak chhung chu zirna inte khar a ni a, tun hnaiah mahni remtihnaa class kal chhunzawm dan tur duan a ni. Hmun tam zawkah sikul hi chhunzawm la ni lo mah se, khawpuiah chuan sikul tam takin class an kalpui leh ṭan a, a bikin pawl 10 leh pawl 12 zirlaite tan zirna hi ngawrh taka kalpui tawhte pawh an awm a ni.Kan rama hri leng mek thlir chungin mithiamte'n sikul kal chu fimkhur taka chhunzawm leh theih tawhah an ngai a, ruahmanna hrang hrang pawh an siam tawh bawk. Hei vang hian hri lakah kan ram hi a fihlim ta tihna lam a ni lo a; nimahsela hri leng chung pawhin loh theih lohna avangin sikul chhunzawm hi a hun leh tawh an tih vang zawk a ni ang.Zirlai leh zirtirtu lamin sorkar rua­hman­na siamte zawm ṭha se, sikul chhunzawm leh tur hi Covid-19 hri darhna a nih lohna turin fimkhur thiam tlang se; fimkhur avanga ina inkhung reng theih a ni lo a, loh theih lohna avanga zirna in hawn leh turah hian fimkhur thei ang bera kal hram ni se a lawmawm ang. School Education minister hoa tun hnaia consultative committee ṭhukhawm chuan, board exam tur pawl 10 leh 12 zirlaite chu October 16, 2020 aṭangin regular class kaltir ṭan an rél a; nakkum March-a school academic session tawp tur chu April thleng pawhsei an rél bawk. Covid-19 avangin hun rei tak chhung chu zirna inte khar a ni a, tun hnaiah mahni remtihnaa class kal chhunzawm dan tur duan a ni. Hmun tam zawkah sikul hi chhunzawm la ni lo mah se, khawpuiah chuan sikul tam takin class an kalpui leh ṭan a, a bikin pawl 10 leh pawl 12 zirlaite tan zirna hi ngawrh taka kalpui tawhte pawh an awm a ni. Kan rama hri leng mek thlir chungin mithiamte'n sikul kal chu fimkhur taka chhunzawm leh theih tawhah an ngai a, ruahmanna hrang hrang pawh an siam tawh bawk. Hei vang hian hri lakah kan ram hi a fihlim ta tihna lam a ni lo a; nimahsela hri leng chung pawhin loh theih lohna avangin sikul chhunzawm hi a hun leh tawh an tih vang zawk a ni ang. Zirlai leh zirtirtu lamin sorkar rua­hman­na siamte zawm ṭha se, sikul chhunzawm leh tur hi Covid-19 hri darhna a nih lohna turin fimkhur thiam tlang se; fimkhur avanga ina inkhung reng theih a ni lo a, loh theih lohna avanga zirna in hawn leh turah hian fimkhur thei ang bera kal hram ni se a lawmawm ang.", "summary": "School Education minister hoa Consultative Committee ṭhukhawm chuan, Covid-19 avanga hun rei tak chhung zirna in khar a nih hnuah board exam tur pawl 10 leh 12 zirlaite October 16, 2020 aṭanga regular class kaltir ṭan an rel a, nakkum March-a school academic session tawp tur chu April thleng pawhsei an rel bawk.Hei vang hian hri lakah kan ram hi a fihlim ta tihna lam nilovin hri leng chung pawha loh theih lohna avanga sikul chhunzawm a hun tawh an tih vang zawk a ni. Fimkhur avanga ina inkhung reng theih a nihloh avangin loh theih lohna avanga zirna in hawn leh turah hian zirlai leh zirtirtu lamin sorkar rua­hman­na siamte zawmin,Covid-19 hri darhna a nih lohna turin fimkhur thiam tlang se a lawmawm hle ang." }, { "summarization_id": "270", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/01/asia-pacific-youth-exchange-apye-online.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_18.2.25", "original_text": "Aizawl | January 30, 2021: Asia Pacific Youth Exchange (APYE) Online India 2021 chu India ramah a vawikhatna atan Nimin piah atang khan neih tan a ni a, Mizoramin he programme hi a thleng a ni.APYE Online India 2021 hi Planning & Programme Implementation Department, Government of Mizoram, Urban Youth Academy (UYA) South Korea leh Rochun: Pay it Forward UK tangkawp ten an buatsaih a. North Eastern Council, Government of India-in fund a tumsak bawk. January 28, 2021(Ningani) ah ram hrang hrang atanga palai te lawmna inkhawm Pre-Program Session Online a neih a ni a, he lawmna inkhawmah hian Dr. C Vanlalramsanga, Commission & Secretary, Planning & Programme Implementation Department chuan inlawmna thuchah a sawi a, ani bakah hian Alinery Lianhlawng, Founder, Rochun Pay it Forward UK leh Hyoungmin Kim, MD, UYA South Korea ten thuchah tawi an sawi bawk. APYE chungchang leh Sustainable Development Goals chungchang zir hona neih zui nghal a ni.Vawiin chawhnu, India sana a chawhnu dar 1:00 khan APYE Online India 2021 hawnna ni pahfawmin High Level Forum neih a ni a. Chief Secretary, Govt of Mizoram chuan welcome speech sawiin, Economic Affairs Officer, UNESCAP- Dr. Aida Karazhanova, Special Secretary, Ministry of DONER- Indevar Pandey, Head of NGOC, Asia Development Bank - Mr. Christoper M. Morris, Secretary leh North Eastern Council- Mr. Moses Challai ten lawmpuina leh duhsakna thuchah an sawi a. Philippines Vice President Maria Leonor G Robredo, Union Minister, Ministry of Doner- Dr. Jitendra Singh leh Mizoram Chief Minister Pu Zoramthanga ten Special Address an nei bawk a ni.High Level Forum hi “Entrepreneurship and SDGs under Sustainable Bio Economy” tih hmangin Panel Discussion in a zui nghal a, “Understanding the Community” tih thupui hmangin Dr. Laldinliana Varte, Expert Member, MEDMOC-in thu a sawi bawk.Urban Youth Academy, United Nations Development Programme (UNDP), Asia Development Bank (ADB) leh United Nations Economic & Social Commission for Asia & Pacific (UNESCAP) in a buatsaih thin, Asia Pacific Youth Exchange hian a tum ber chu society (khawtlâng leh ram) than mawh bâwk leh harsatna tikiang tûra chakna pêk (empower) leh UNO Sustainable Development Goals 2030 atâna Goals 17 zir chian leh danglamna siam thei tura thalaite buatsaih a ni.APYE hi kum tin South Korea, Thailand, Philippines leh Asia ram hrang hrangah neih thin a ni a, APYE India Online 2021 hi Programme thuang thumah then a ni ang. Covid 19 hrileng avangin APYE hi tum danga an neih thin dan ang loin, online a neih tura ruahhman a ni a. He programme chawlhkâr hnih chhûng neih turah hian Asia Pacific ram 22 atangin thalai 200 lai kal khâwmte chuan Online-in Leadership Development Training an nei ang a; chumi zawhah Local Immersion neih tur a ni. He Local Immersion ah hian Team hrang hrangah inthenin, Mizorama district hrang hranga khaw thlan bîkah an harsatna te zir chiang tûrin Mizoram atanga tel te chu an team aiawh in an zin chhuak dawn a. Chung khaw thlan bik te chu - Lungdai, Sihphir, Thenzawl, Mualpheng, Biate, Reiek, Sekhum, Darzo leh Champhai te an ni a. Heng khua ah te hian team hrang hrang a inthenin, ni 4 chhungin zirchianna hun hi an nei dawn a ni.He zirchianna atanga an thil hmuh leh zir chhuahte chu an team theuhin ngaihtuah hoin SDGs Symposium-ah inelin Innovative Solutions Showcase neih a ni leh ang a, an harsatna va zirchhuah te sutkian dan turah team hrang hrang te an inel dawn a ni. Heta a tha zual 3-te hi an project implement-na tûr funding, Hanyang University South Korea atanga tumsak an ni dâwn a. Heng program atanga hlawhtling te hi UN Young Professional Programme-ah te, Universities, State leh National level-a hmalakna atana thlanchhuah chhunzawm an lo awm fo tawh thin a ni.APYE Online India hi February ni 5 ah Asia Pacific Youth Symposium hmangin kharna hun neih tum a ni a. Hetah hian Pu Lalchhandama Ralte, Minister LESDE bakah Dr. Vanlalramsanga, Commissioner & Secretary, Planning & Programme Implementation te chu thusawi tur a sawm an ni.", "summary": "APYE Online India 2021 chu India ramah a vawikhatna atan Nimin piah atang khan neih tan a ni a, Mizoramin he programme hi a thleng a ni. APYE Online India 2021 hi Planning & Programme Implementation Department, Government of Mizoram, UYA South Korea leh Rochun: Pay it Forward UK tangkawp ten an buatsaih a. North Eastern Council, Government of India-in fund a tumsak bawk. January 28, 2021 ah ram hrang hrang atanga palai te lawmna inkhawm Pre- Program Session Online a neih a ni a, he lawmna inkhawmah hian Dr. C Vanlalramsanga chuan inlawmna thuchah a sawi a, ani bakah hian Alinery Lianhlawng, Founder, Rochun Pay it Forward UK leh Hyoungmin Kim, MD, UYA South Korea ten thuchah an sawi bawk. APYE chungchang leh Sustainable Development Goals chungchang zirhona neih zui nghal a ni. Vawiin chawhnu khan APYE Online India 2021 hawnna ni pahfawmin High Level Forum neih a ni. .High Level Forum hi “Entrepreneurship and SDGs under Sustainable Bio Economy” tih hmangin Panel Discussion in a zui nghal a, “Understanding the Community” tih thupui hmangin Dr. Laldinliana Varte, Expert Member, MEDMOC-in thu a sawi bawk. He programme chawlhkâr hnih chhûng neih turah hian Asia Pacific ram 22 atangin thalai 200 lai kal khâwmte chuan Online-in Leadership Development Training an nei ang a; chumi zawhah Local Immersion neih tur a ni. He Local Immersion ah hian Team hrang hrangah inthenin, Mizorama district hrang hranga khaw thlan bîkah an harsatna te zir chiang tûrin Mizoram atanga tel te chu an team aiawh in an zin chhuak dawn a. Chung khaw thlan bik te chu - Lungdai, Sihphir, Thenzawl, Mualpheng, Biate, Reiek, Sekhum, Darzo leh Champhai te an ni a. Heng khua ah te hian team hrang hrang a inthenin, ni 4 chhungin zirchianna hun hi an nei dawn a ni.He zirchianna atanga an thil hmuh leh zir chhuahte chu an team theuhin ngaihtuah hoin SDGs Symposium-ah inelin Innovative Solutions Showcase neih a ni leh ang a, an harsatna va zirchhuah te sutkian dan turah team hrang hrang te an inel dawn a ni. Heta a tha zual 3-te hi an project implement-na tûr funding, Hanyang University South Korea atanga tumsak an ni dâwn a. Heng program atanga hlawhtling te hi UN Young Professional Programme-ah te, Universities, State leh National level-a hmalakna atana thlanchhuah chhunzawm an lo awm fo tawh thin a ni." }, { "summarization_id": "271", "url": "https://theaizawlpost.org/sawrkar-hnathawkten-health-care-scheme-thar-pawm-ve-lo/", "file_name": "SMizo_5_20-02", "original_text": "Mizoram state sawrkar hnuaia hnathawkte chuan sawrkarin health care scheme thar a ruahmanah telh ve rih loh phawt an duh tih an sawi. Mizoram sawrkar hnathawkte inzawmkhawmna – Federation of Mizoram Govt. Employees & Workers (FMGE&W) chuan hemi chungchang hi an ngaihtuah a. Sawrkar hnathawk health facility – Central Services (Medical Attendance) Rules 1944 anga kalpui thin chu, tun sawrkarin revised health care scheme hmanga kalpui a tum danah thil chiang lo tam tak a la awm, tiin, heng hi chinfel a nih hma chuan sawrkar hnathawkte telh ve rih lo se an duh tih an sawi. Mizoram sawrkarin Pay Commission din thar tura thutlukna a siam chu ram tan thil tha ber nia a lan loh thu FMGE&W hian sawiin, sawrkar hnathawk lak thar (new recruits) tan chauha siam pawh nise, technically-in thil remchang lo a awm bakah dan mit atang pawhin him lo awm thei nia hriat a nih vangin, state pay hran siam loa tuna an kal dan anga kal an duh tih sawrkarah thlen an tum a ni. Sawrkar hnathawkte dearness allowance chungchang Council of Ministers ngaihtuah zel tura tih chu ennawn a, tunhmaa kal dan pangngaia kal tur sawrkar an lo ngen tawh chu ngen leh nise, an ti a. Dearness allowance chu an pay rules ang chuan central government rate ang zela kal tur an nih lai a, Council of Ministers thukhawmin 1.4.2025 atanga 2% chauha tihpun tura a rel chu lungawithlak loh an ti a. Mizoram sawrkarin Year of Consolidation a hman hre chungin, pay rules anga central govt rate pawh phut ngam loin, 1.7.2024 atangin 4% tala tihsan sak turin sawrkarah ngen nise, an ti bawk. The Aizawl Post-in a zawhchiannaah FMGE&W hruaitute chuan, sawrkarin health care scheme thar a ruahmanah hian sawrkarin rate a siam hi private hospital-ten an pawm thei dawn em, tih a la chian loh bakah private damdawi inte hian cashless facility hi an duh dawn em tih a la chiang loa, hei vang hian tel ve rih loh phawt an duh tih an sawi a ni. Dearness allowance chungchang hi tunhma zawngin Finance department-in a changtu minister/ chief minister hoin an ngaihtuah mai thin a; sawrkar thar a pian hnu ah Council of Ministers ngaihtuah tura tih a ni ta daih chu, a nawrtu an awm vanga tih a nih theih thu an sawi. A pek dan turah dan leh notification awmsa vek, policy thil pawh ni lo a ni tih sawiin, “Rules awm lo emaw, kaihhruaina awm sa thlak thleng ngai thil a nih chuan cabinet decision lakna awm tak a ni anga, cabinet thuthlukna lak kher ngai loin rules a awmsa vek a ni,” thudawnna chuan a ti. Thudawnna dang sawi danin, Mizoram sawrkar hnathawkte DA tihpun chungchangah kumin January-a Council of Ministers thutkhawmah cabinet approval zel a ngai tawh ang, tih a ni a. Hetah hian deputation-a Mizoram sawrkar hnuaia thawk central service leh All India service ho chuan central-a tihpun a nih rualin a pungin an la ve nghal zel lawi si tih a sawi a ni. FMGE&W hruaitute hian vawiin – August 26 hian finance changtu chief minister hmu in heng thil hi thlenin an sawipui dawn nia sawi a ni.", "summary": "Mizoram sawrkar hnathawkte inzawmkawmna FMGE&W chuan sawrkarin health care scheme thar a ruahmanah telh ve rih loh phawt an duh tih an sawi. Heihi a chhan chu thil chiang lo tam tak ala awm a, sawrkarin a rate siam hi private hospital-in an pawm thei dawn em tihte leh cashless facility hi an duh dawn em tih te leh technical lamah pawh thil chiang lo tam tak a awm a, henghi chinfel anih hma chuan tel ve rih loh ni se an duh tih an sawi. Pay Commision thar hi thil tha ber nia a lan loh thu te, state pay hrana siam lo a tuna an kal dan anga kal an duh tih sawrkarah thlen an tum a ni. Dearness allowance chungchang pawh tunhma zawng a an tihdan thlak a Council of ministers ngaihtuah tura tih a ni ta daih chu mak an ti a, central government rate ang zela kal tur an nih laia 2% chauh tihpun tura rel chu a lungawithlak loh an ti bawk. FMGE&W hruaitute hian finamce minister hmuin heng thil hi an sawipui dawn a ni." }, { "summarization_id": "272", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5844", "file_name": "SMizo_70_10-02", "original_text": "Durtlang Khawthleng YMA-in pawi ti Mizoram NewsDurtlang Khawthleng YMA-in pawi ti admin 28-Sep-2024 02:41 PM Durtlang khawthlenga YMA Branch pali - Durtlang, Durtlang Leitan, Durtlang North leh Leitan Ramthar Branch intelkhawm Joint Action Committee meeting chuan, Ni 21 Sept, 2024 (Inrinni) zana an khawthlenga pawisawi lo tlangvalte kutthlak rawn/sawisak rawnna duhawm lo tak a thleng chu pawi an ti hle. Durtlang Khawthlenga YMA Branch-te chuan, A tuartu YMA Branch hrang hrangte leh pawl hrang hrangin demna leh ngenna thuchhuah an siamte chu awm kan tiin kan thlawp tlat a, pawikhawitute'n an phu tawk hremna an hmuh ngei pawh kan beisei a, thuneitute pawh kan ngenpui nghal a ni,' an ti. Ramhlun North Branch YMA leh Venghlui Branch YMA-ten pawikhawihna a inhnamhnawih an naute tana thupha an chawina puitling leh zahawm tak thu an chhuah leh an naute zilhau-a hma an la nghalte hi ropui klan tiin, an hmalakna hian rah tha tak a chhuah ngei an beisei tlat. Durtlang Khawthlengah hmun fianrial leh thengthaw nuam tak tak, thalaite inkawmhlimna leh hahchawlhna hmun tam tak kan nei a, heng hmun hma te hi veng dang thalaite'n an hlutpui a, zalen taka inkawmhlimna hun leh hmun atana an rawn hmang thin hi lawmawm an tiin an lo lawm vek. Amaherawhchu, mi hawihhawm tak tak karah ruihtheih thil nena nawmsip bawlna atana rawn hmangte, nawmchenna leh midangte tana hnawksak leh pawisawi zawnga khawsak chingte avangin harsatna an tawk fo thin a, heng mi awm tha duh lote avanga hmun ralti leh hmun hlauhawm chan a lo chang ta fo pawi an tiin hrehawm an ti tak zet a ni. Durtlang Khawthlengah mitinte thlamuang leh hlim taka lo leng lut fo turin an sawm a, boruak tha lo, buaina leh harsatna thlen thei zawnga khawsak chingte erawh Durtlang Khawthleng YMA Joint Action Committee chuan a tute mah lo leng lut lo turin he thuchhuak hmang hian a hriattir nghal thung a ni. Heng an thuchhuah pawisa lo zawnga khawsa lui an awm a nih chuan a tul angin hma a la zel dawn a, he an thuchhuahte umzui kawngah hian chak takin Joint Action Committee YMA Durtlang Khawthleng chuan hma a la tan nghal e.", "summary": "Durtlanf khawthleng YMA Branch pali- Durtlang, Durtlang Leitan, Durtlang North leh Leitan Ramthar Branch intelkhawm chuan an khawthlenga pawisawi lo tlangvalte sawisak rawn an ni chu pawi an ti hle a, a tuartu branch hrang hrang te'n demna leh ngenna thu an chhuahte chu a awm an tiin an thlawp tlat a, pawikhawihtute hi an phutawk hremna pek ngei nise an ti. Hetih rual hian Ramhlun leh Venghlui Branch te chu an member-te pawikhawihna avang hian thupha chawina puiling tak a an chhuah leh an naute zilhhau a hma an la nghal chu an fak hle a ni. Durtlang khawthleng a hmun nuam tak tak te veng hrang hrnag atangin an ngaihhlutsak a tlawhtu a ngah thin chu an lawm zia sawiin, hetih rual hian Durtlang mipui te thlamuang tak a an awm theih nan boruak tha lo leh buaina siam zawng a awm lo turin mipuite an ngen a. Heng an thuchhuah pawisa lo te chung ah chuan a tul ang a action lak zel ani ang." }, { "summarization_id": "273", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_31_summarization", "original_text": "Helicopter service tan leh ta Manipur (Churachandpur) leh Mizoram (Ai-zawl) inkara Helicopter Service chu kar hmasa Zirtawpni khan thlawh tan tir a ni leh ta. Churachandpur leh Aizawl inkara Helicopter thlawk hi kartin Thawhtanni leh Zirtawpni a thlawk tura ruahman a ni a, kar hmasa Thawhtanni-a thlawk tan tura ruahman ni mah se Manipur Transport lamin Pathianni-ah Mizoram lam a an rawn hriattir chauh avangin an inbuatsaih hman lova, Ticket pawh an hralhchhuak hman lo niin Civil Aviation-a thawkte chuan an sawi a. Zirtawpni khan a hmasa ber chu a thlawk ta chauh a, Churachand-pur atangin mi 11 an rawn chuang a, Mualpui atanga Churachandpur lama thlawkah mi 9 an chuang thung a, Mualpui atanga Churachandpur pan Helicopter hi thlawk tlang lovin Lengpui Airport-ah a tui (fuel) a thun kual ziah thin dawn a ni. Churachandpur leh Aizawl inkara helicopter Service hi Ministry of Home Affairs remtihna-in nikum September ni 27 atang khan chawlhkar khatah vawi khat a thlawk tan a. Kumin June ni 27 khan tihtawp lailawk niin, tunah hian chhunzawm a ni leh ta a ni.", "summary": "Manipur (Churachandpur) leh Mizoram (Aizawl) inkara Helicopter Service chu kar hmasa Zirtawpni khan thlawh tan tir a ni leh niin kartin Thawhtanni leh Zirtawpni a thlawk tura ruahman a ni. Aizawl,Mualpui atanga Churachandpur pan Helicopter hi thlawk tlang lovin Lengpui Airport-ah a tui (fuel) a thun kual ziah thin dawn a ni. Ministry of Home Affairs remtihna in nikum September ni 27 atang khan chawlhkar khatah vawi khat a thlawk tan a. Kumin June ni 27 khan tihtawp lailawk niin, tunah hian chhunzawm a ni leh ta a ni." }, { "summarization_id": "274", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6240", "file_name": "H-14-26/01/2025-mini bus a pe", "original_text": "CM-in mini bus a pe Mizoram NewsCM-in mini bus a pe admin 12-Nov-2024 04:25 PM Chief Minister Lalduhoma chuan a bial chhung Serchhipa Shalom Spastic Society-te enkawl rualbanlote school, Shalom Special School hnenah school bus tur Force Traveller (mini bus 21 seater) a pe. School tuala bus hlanna a neih zawhah a lawmna inkhawm tawi New Serchhip YMA Hall-ah neihzui a ni. Chief Minister chuan, sawrkarin rualbanlote zirna lama ngaihtuahna a sen mek thu a sawi a, 'Heng kan unaute tana insengso a, theihtawp chhuah thin mi tam tak kan nei hi Mizoram kan vanneihna a ni. Shalom Special School pawhin a school building thlenga saksaktu in nei hi a ropui a, 19 Assam Rifles te chungah lawmthu ka sawi a ni,' a ti. Lalduhoma chuan, 'Pathianin hmangaihtu tha tak tak a pe thin che u a, a pe zel ang che u tih pawh ka ring. Vawiina kan rawn hlan che u bus thar pawh hi sawrkar sum engmah seng loin, rualbanlote hmangaihtu, in mamawhzia hria, ka thianten an thawhkhawm atanga an lei a ni Kei hian a hming ka tum ve ringawt mai a ni,' tiin bus thar nen ngei Chief Minister chenna tlawh leh turin a sawm nghal. He school hi kum 2005 a mi thahnemngaite din a ni a, an school building hi Assam Rifle-ten kum 2011 khan an saksak a, eiin tur thilte an pe zui reng thin. Zirtirtu pathumten hlawh nei loin zirtir hna an thawk mek a, zirlai naupang 32 an nei.", "summary": "Serchhipa Shalom Spastic Society-te enkawl rualbanlo school, Shalom Special School hi kum 2005 khan mi ṭhahnemngaiten dinin, Assam Rifle-ten kum 2011-ah school building an sak sak a, zirtirtu pathumin hlawh nei loin, zirlai naupang 32 an enkawl.Serchhip bialtu Chief Minister Lalduhoma chuan Shalom Special School hnenah Force Traveller (mini bus 21 seater) a pe a,sawrkar sum hmang loa,ṭhiante thawhkhawm atanga an lei thu sawiin,kan unaute tana insengso a, theihtawp chhuahtute chungah lawmthu a sawi zui a ni." }, { "summarization_id": "275", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6316", "file_name": "H-60-28/01/2025-Power Supply awm dawn lo", "original_text": "Power supply awm dawn lo Mizoram NewsPower supply awm dawn lo admin 21-Nov-2024 05:08 PM Power & Electricity Department chuan hriattirna ti chhuakin ni 23.11.2024 (Inrinni) hian 132 Zuangtui Sub Station-ah 'Pre-Christmas Preventive Maitenance' hna thawh a nih dawn avangin zing dar 10 atanga tlai dar 3 thleng (darkar 5 chhung) shutdown lak a ni dawn tih an tarlang. P&E Department tarlan danin, shutdown lak a nih chhung hian a hnuaia veng tarlante hian power supply an hmu thei dawn lo. Power supply hmu lo turte :Tuikual South, Venghlui, Treasury Square, Dawrpui, Civil Hospital, Electric Veng, Chhinga Veng, Zarkawt, Chanmari, Saron Veng, Tuithiang Veng, Bethlehem bazar road, Bethlehem Veng thlang, PUC, Venghnuai, Trinity Hospital, Melthum tlem, Kulikawn world bank, College Veng, Arhuan, Republic, Upper Republic, Republic Vengthlang tlem, ITI, Salem, Armed Veng, Armed Veng South, Distric Jail, Aizawl Venglai, Ramthar, Ramthar North, Ramhlun South, Ramhlun North, Ramhlun Venglai, Ramhlun Vengthar, Ramhlun Sport Complex, Bawngkawn, Bawngkawn South, Bawngkawn North, Bawngkawn Bazar Veng, Bawngkawn Brigade, Muthi, Muanna Veng, Zuangtui, Thuampui, Falkland, Zemabawk, Zemabawk North, Zemabawk South, Berawlui, Bung bangla, Airfield, Tuirial, Durtlang, Vanglaini, Gosen Veng, Durtlang North, Selesih, Durtlang South, Leitan, Sihphir, Sihphir Venghlun, Neihbawih, Rescue Centre, Nausel, Synod Hospital, ATC leh DDK.", "summary": "Power & Electricity Department chuan hriattirna ti chhuakin ni 23.11.2024 (Inrinni) hian 132 Zuangtui Sub Station-ah 'Pre-Christmas Preventive Maitenance' hna thawh a nih dawn avangin zing dar 10 atanga tlai dar 3 thleng (darkar 5 chhung) shutdown lak a ni dawn tih an tarlang." }, { "summarization_id": "276", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/2805", "file_name": "F_MIZO_SUM_5_6/2/25", "original_text": "Assembly session neuh mekah School Education minister chuan, 'Mizoram Education (Transfer and Posting of School Teachers) (Amendment) Rules, 2020 a pharh. Rules-ah hian, zirtirtu an awmna hmun ngaia an awm tur chin bituk a ni.Mizorama zirnain hma a sawn theih loh chhan lian tak chu thingtlang kilkhawr zawka zirtirtu indaih­lohna lian lutuk hi a ni a, zirlai tán pawh hmasawn harsa khawpin khaw tam taka sorkar sikulah zirtirtu an indaih lo. Hetihlai hian khawpui leh hmun nuam deuh­ahte chuan mamawh aia tam zirtirtu an awm del dul a, sorkarin a siam rem hleithei si lo a, chu chu pawi sawi lo zirlaiten an tuar ta a ni ber.Zirtirtu tam berte'n khawpuia luh duhin an thiam ang angin thuneitu an dawr a; damlohna leh harsatna bîk avanga khawpuia transfer pawh ni lo, sawipuitu leh hmelhriat neih ṭhat avanga khawpuia lut a, an pension thleng ṭhak ṭhaka khawpuia hun hmang zo zirtirtu hi an tam hle.Hei hi siam ṭhat tumin sorkar kan neih tawhten ṭan an la ṭheuh a, nimahsela an siam ṭha thei lo a ni ber mai. MNF kaihhruai sorkar thar a lo piang a, kum khat emaw chhung lekin zirtirtu 100 chuang zet chu Aizawl khawpuiah an sawn lut leh der tawh a ni!Tunah chuan zirtirtu transfer leh posting-a buaina chinfel tumin Transfer and Posting rules siam a lo ni ta a, hei hi thil lawmawm tak a ni a; dana inziak anga rang takin zirtirtu indaih lo leh indaih leh lutuk avanga buaina hi chinfel ni thuai rawh se. Assembly session neuh mekah School Education minister chuan, 'Mizoram Education (Transfer and Posting of School Teachers) (Amendment) Rules, 2020 a pharh. Rules-ah hian, zirtirtu an awmna hmun ngaia an awm tur chin bituk a ni.Mizorama zirnain hma a sawn theih loh chhan lian tak chu thingtlang kilkhawr zawka zirtirtu indaih­lohna lian lutuk hi a ni a, zirlai tán pawh hmasawn harsa khawpin khaw tam taka sorkar sikulah zirtirtu an indaih lo. Hetihlai hian khawpui leh hmun nuam deuh­ahte chuan mamawh aia tam zirtirtu an awm del dul a, sorkarin a siam rem hleithei si lo a, chu chu pawi sawi lo zirlaiten an tuar ta a ni ber.Zirtirtu tam berte'n khawpuia luh duhin an thiam ang angin thuneitu an dawr a; damlohna leh harsatna bîk avanga khawpuia transfer pawh ni lo, sawipuitu leh hmelhriat neih ṭhat avanga khawpuia lut a, an pension thleng ṭhak ṭhaka khawpuia hun hmang zo zirtirtu hi an tam hle.Hei hi siam ṭhat tumin sorkar kan neih tawhten ṭan an la ṭheuh a, nimahsela an siam ṭha thei lo a ni ber mai. MNF kaihhruai sorkar thar a lo piang a, kum khat emaw chhung lekin zirtirtu 100 chuang zet chu Aizawl khawpuiah an sawn lut leh der tawh a ni!Tunah chuan zirtirtu transfer leh posting-a buaina chinfel tumin Transfer and Posting rules siam a lo ni ta a, hei hi thil lawmawm tak a ni a; dana inziak anga rang takin zirtirtu indaih lo leh indaih leh lutuk avanga buaina hi chinfel ni thuai rawh se. Assembly session neuh mekah School Education minister chuan, 'Mizoram Education (Transfer and Posting of School Teachers) (Amendment) Rules, 2020 a pharh. Rules-ah hian, zirtirtu an awmna hmun ngaia an awm tur chin bituk a ni. Mizorama zirnain hma a sawn theih loh chhan lian tak chu thingtlang kilkhawr zawka zirtirtu indaih­lohna lian lutuk hi a ni a, zirlai tán pawh hmasawn harsa khawpin khaw tam taka sorkar sikulah zirtirtu an indaih lo. Hetihlai hian khawpui leh hmun nuam deuh­ahte chuan mamawh aia tam zirtirtu an awm del dul a, sorkarin a siam rem hleithei si lo a, chu chu pawi sawi lo zirlaiten an tuar ta a ni ber. Zirtirtu tam berte'n khawpuia luh duhin an thiam ang angin thuneitu an dawr a; damlohna leh harsatna bîk avanga khawpuia transfer pawh ni lo, sawipuitu leh hmelhriat neih ṭhat avanga khawpuia lut a, an pension thleng ṭhak ṭhaka khawpuia hun hmang zo zirtirtu hi an tam hle. Hei hi siam ṭhat tumin sorkar kan neih tawhten ṭan an la ṭheuh a, nimahsela an siam ṭha thei lo a ni ber mai. MNF kaihhruai sorkar thar a lo piang a, kum khat emaw chhung lekin zirtirtu 100 chuang zet chu Aizawl khawpuiah an sawn lut leh der tawh a ni! Tunah chuan zirtirtu transfer leh posting-a buaina chinfel tumin Transfer and Posting rules siam a lo ni ta a, hei hi thil lawmawm tak a ni a; dana inziak anga rang takin zirtirtu indaih lo leh indaih leh lutuk avanga buaina hi chinfel ni thuai rawh se.", "summary": "Assembly session neih mekah School Education minister chuan, 'Mizoram Education(Transfer and Posting of School Teachers) (Amendment)Rules, 2020 a pharh a, he rules-ah hian, zirtirtu an awmna hmun ngaia an awm tur chin bituk a ni. Mizoramah thingtlang kilkhawr zawka zirtirtu indaih­lohna nasa tak avangin zirlaite tán hmasawn a harsa hle a,hetihlai hian khawpui leh hmun nuam deuh­ahte mamawh aia tam zirtirtu awmte Sorkarin a siam rem hleitheilo a,pawi sawilo zirlaiten an tuar hle. Zirtirtu tam berte'n khawpuia luh duhin thuneitu an dawr a; damlohna leh harsatna bîk avanga khawpuia transfer pawh nilo, sawipuitu leh hmelhriat neih ṭhat avanga khawpuia lut a, an pension thleng ṭhak ṭhaka khawpuia hun hmang zo zirtirtu hi an tam hle. MNF kaihhruai Sorkar tharah hian kum khat chhung vel lekin zirtirtu 100 chuang zet Aizawl khawpuiah an sawn lut der tawh! Tunah chuan zirtirtu transfer leh posting-a buaina chinfel tumin Transfer and Posting rules siam a ni ta a, dana inziak anga rang takin zirtirtu indaihlo leh indaih leh lutuk avanga buaina hi chinfel ni thuai rawh se." }, { "summarization_id": "277", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/48558", "file_name": "H-285-22/02/2025-Mizorama industry-te dinhmun", "original_text": "Commerce & Industries minister chuan, North East Micro, Small & Medium Indus­tries Conclave-ah thu sawiin hripui leng avanga Mizorama industry-te harsatna tawh a sawi chhuak a, sorkar laipui chu ṭanpuina pe chhuak turin a ngen a, ṭanpuina tel lo chuan industry tenau ṭhenkhat tan kal chhunzawm a harsat tur thu a sawi.Mizoram hian industry lian tham a la kalpui meuh lo a, industry tenau a kalpui ve chhunte pawhin kawng hrang hrangin harsat­na an tawk ṭhin. Hna­thawktu hlawh a san avang te, bungraw chawk luh a hautak avang te, industry hmunhma neih ṭhat tawk loh vang te, electric bill sang leh harsatna dang avangin industry tam tak chu an din aṭanga rei lo teah an zuzi leh mai ṭhin a, hetiang harsatna aṭanga khai chhuak tur hian state sorkar leh sorkar laipui an ṭan rual thiam a pawimawh takzet a ni.Hetihlai hian Mizorama industry ṭhanmawhbawk pakhat chu industry lem tam lutuk leh subsidy sum ringawt ûma industry kalpui an awm ṭhin hi a ni a, heng mite hian a taka kalpui duhte kawng an tihpin bakah industry kalpuitute tan kawng tam takah harsatna an thlen a ni. Mizorama industry dintute dinhmun harsa tak ni sa chu hripui lengin a tihbuai belhchhah a, thawh chhuah leh hralhna awm mumal loh laia thawktu hlawh leh electric bill-a kal ral ringawt zat pawh a tam a, hei vang hian sorkar aṭanga puih hi chu an mamawh hle a ni.Industries minis­ter hian Mizoram-a industrial unit-te khai chhuah an nih a, ṭanpuina pek theih dan tur pawh Ministry of MSME-ah an thehluh tawh thu sawiin DoNER ministry pawh he mi kawnga inrawlh turin a ngen bawk a; industry neitute harsatna hre chiang a, chhawmdawlna leh ṭanpuina dilsaktu minister hi a fakawm a, a thil dilte leh amah leh a department enkawla mite'n chak takin bawhzui zel se a ṭha hle ang. Commerce & Industries minister chuan, North East Micro, Small & Medium Indus­tries Conclave-ah thu sawiin hripui leng avanga Mizorama industry-te harsatna tawh a sawi chhuak a, sorkar laipui chu ṭanpuina pe chhuak turin a ngen a, ṭanpuina tel lo chuan industry tenau ṭhenkhat tan kal chhunzawm a harsat tur thu a sawi.Mizoram hian industry lian tham a la kalpui meuh lo a, industry tenau a kalpui ve chhunte pawhin kawng hrang hrangin harsat­na an tawk ṭhin. Hna­thawktu hlawh a san avang te, bungraw chawk luh a hautak avang te, industry hmunhma neih ṭhat tawk loh vang te, electric bill sang leh harsatna dang avangin industry tam tak chu an din aṭanga rei lo teah an zuzi leh mai ṭhin a, hetiang harsatna aṭanga khai chhuak tur hian state sorkar leh sorkar laipui an ṭan rual thiam a pawimawh takzet a ni.Hetihlai hian Mizorama industry ṭhanmawhbawk pakhat chu industry lem tam lutuk leh subsidy sum ringawt ûma industry kalpui an awm ṭhin hi a ni a, heng mite hian a taka kalpui duhte kawng an tihpin bakah industry kalpuitute tan kawng tam takah harsatna an thlen a ni. Mizorama industry dintute dinhmun harsa tak ni sa chu hripui lengin a tihbuai belhchhah a, thawh chhuah leh hralhna awm mumal loh laia thawktu hlawh leh electric bill-a kal ral ringawt zat pawh a tam a, hei vang hian sorkar aṭanga puih hi chu an mamawh hle a ni.Industries minis­ter hian Mizoram-a industrial unit-te khai chhuah an nih a, ṭanpuina pek theih dan tur pawh Ministry of MSME-ah an thehluh tawh thu sawiin DoNER ministry pawh he mi kawnga inrawlh turin a ngen bawk a; industry neitute harsatna hre chiang a, chhawmdawlna leh ṭanpuina dilsaktu minister hi a fakawm a, a thil dilte leh amah leh a department enkawla mite'n chak takin bawhzui zel se a ṭha hle ang.", "summary": "22nd November,2021 Commerce & Industries Minister chuan North East Micro,Small & Medium Industries Conclave-ah hripui leng avanga Mizorama Industry-te harsatna tawh sawi chhuakin,sawrkar laipui chu ṭanpuina pe chhuak turin a ngen a,ṭanpuina tel lo chuan industry tenau ṭhenkhat tan kal chhunzawm a harsat tur thu a sawi.Hei bakah hian Mizorama industrial unit-te khai chhuah an nih a,ṭanpuina pek theih dan tur pawh Ministry of MSME-ah an thehlut a,DoNER ministry pawh he mi kawnga inrawlh turin a ngen bawk. Mizoram hian industry lian tham a kalpui meuh lo a,industry tenau a kalpui ve chhunah pawh harsatna hrang hrang an tawk a,a chhan bulpui ber chu sum indaih lohna vang a ni.Tin,Industry lem tam lutuk leh subsidy sum ringawt uma industry kalpui hreh lo an awm nen a kalpui duh tak takte kawng a pin phah fo ṭhin." }, { "summarization_id": "278", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25940", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "School Education department-in primary school leh middle school zirtirtu 881 a lak tur chu written exam awm loin, personal interview hmanga lak tur a ni. Hetih lai hian, School Education department hian Grade-IV tur eng emaw zat an la dawn bawk a, chutah chuan written exam a awm dawn thung.Tun hnaia Mizo­ram sorkarin zirtirtu lak a tum hian sawi a hlawh hle mai a, a chhan lian tak chu zirtirtu lak dan kalphung awm sa zawm loa kal a tum vang a ni ber ang. MPSC kal tlang loa lak tum an nih bakah zirtirtu ni turin an paltlang ngei ngei ngai MTET paltlang lote pawhin an dil theih turin he hna lak dan hi her rem a ni. Chutihlaiin School Education minister leh thuneitu dangte pawhin sorkarin dik takin a tling ngeite lak a tum thu an sawi fo tawh bawk.Ngaihtuah tithui tak erawh chu School Education department hnuaiah hian tun hnaiah hna chi hnih lak a ni dawn a, pakhat chu lehkha thiam chinte dil tur a ni a, pakhat chu lehkha thiam sang lote pawhin an dil theih a ni. Kan naupangte kaihruai a, kan zirlaite zirtirtu tur laknaah written test a tel dawn lo a, chutihlaiin Grade-IV hnathawktu an lak tur pawl 8 pass chin dil theihah chuan written test a awm dawn.Hna lak dan hi a thuhmun lo a nih a, written test neih tel a ngai dawn a nih chuan zirtirtu laknaah hian a inhmeh zawk tehlul nen, pawl 8 pass chin dil theihah written test a awm ta zawk daih a, thil theih loh ni lo mah se thil inhmeh ber a ni chiah lo. Engpawhnise Mizoram sorkar hnuaia hnathawktu tur lak dan hi tun hma aṭangin a fel lo nasa tawh a, vawi leh khata chinfel theih a ni kher lo ang a, a tibuai behchhah zawnga kal loh hi chu a ṭha ngawt mai. School Education department-in primary school leh middle school zirtirtu 881 a lak tur chu written exam awm loin, personal interview hmanga lak tur a ni. Hetih lai hian, School Education department hian Grade-IV tur eng emaw zat an la dawn bawk a, chutah chuan written exam a awm dawn thung.Tun hnaia Mizo­ram sorkarin zirtirtu lak a tum hian sawi a hlawh hle mai a, a chhan lian tak chu zirtirtu lak dan kalphung awm sa zawm loa kal a tum vang a ni ber ang. MPSC kal tlang loa lak tum an nih bakah zirtirtu ni turin an paltlang ngei ngei ngai MTET paltlang lote pawhin an dil theih turin he hna lak dan hi her rem a ni. Chutihlaiin School Education minister leh thuneitu dangte pawhin sorkarin dik takin a tling ngeite lak a tum thu an sawi fo tawh bawk.Ngaihtuah tithui tak erawh chu School Education department hnuaiah hian tun hnaiah hna chi hnih lak a ni dawn a, pakhat chu lehkha thiam chinte dil tur a ni a, pakhat chu lehkha thiam sang lote pawhin an dil theih a ni. Kan naupangte kaihruai a, kan zirlaite zirtirtu tur laknaah written test a tel dawn lo a, chutihlaiin Grade-IV hnathawktu an lak tur pawl 8 pass chin dil theihah chuan written test a awm dawn.Hna lak dan hi a thuhmun lo a nih a, written test neih tel a ngai dawn a nih chuan zirtirtu laknaah hian a inhmeh zawk tehlul nen, pawl 8 pass chin dil theihah written test a awm ta zawk daih a, thil theih loh ni lo mah se thil inhmeh ber a ni chiah lo. Engpawhnise Mizoram sorkar hnuaia hnathawktu tur lak dan hi tun hma aṭangin a fel lo nasa tawh a, vawi leh khata chinfel theih a ni kher lo ang a, a tibuai behchhah zawnga kal loh hi chu a ṭha ngawt mai. School Education department-in primary school leh middle school zirtirtu 881 a lak tur chu written exam awm loin, personal interview hmanga lak tur a ni. Hetih lai hian, School Education department hian Grade-IV tur eng emaw zat an la dawn bawk a, chutah chuan written exam a awm dawn thung. Tun hnaia Mizo­ram sorkarin zirtirtu lak a tum hian sawi a hlawh hle mai a, a chhan lian tak chu zirtirtu lak dan kalphung awm sa zawm loa kal a tum vang a ni ber ang. MPSC kal tlang loa lak tum an nih bakah zirtirtu ni turin an paltlang ngei ngei ngai MTET paltlang lote pawhin an dil theih turin he hna lak dan hi her rem a ni. Chutihlaiin School Education minister leh thuneitu dangte pawhin sorkarin dik takin a tling ngeite lak a tum thu an sawi fo tawh bawk. Ngaihtuah tithui tak erawh chu School Education department hnuaiah hian tun hnaiah hna chi hnih lak a ni dawn a, pakhat chu lehkha thiam chinte dil tur a ni a, pakhat chu lehkha thiam sang lote pawhin an dil theih a ni. Kan naupangte kaihruai a, kan zirlaite zirtirtu tur laknaah written test a tel dawn lo a, chutihlaiin Grade-IV hnathawktu an lak tur pawl 8 pass chin dil theihah chuan written test a awm dawn. Hna lak dan hi a thuhmun lo a nih a, written test neih tel a ngai dawn a nih chuan zirtirtu laknaah hian a inhmeh zawk tehlul nen, pawl 8 pass chin dil theihah written test a awm ta zawk daih a, thil theih loh ni lo mah se thil inhmeh ber a ni chiah lo. Engpawhnise Mizoram sorkar hnuaia hnathawktu tur lak dan hi tun hma aṭangin a fel lo nasa tawh a, vawi leh khata chinfel theih a ni kher lo ang a, a tibuai behchhah zawnga kal loh hi chu a ṭha ngawt mai.", "summary": "School Education department-in primary school leh middle school zirtirtu 881 a lak tur chu written exam awm loin, personal interview hmanga lak tur a ni. Hetih lai hian, School Education department hian Grade-IV tur eng emaw zat an la dawn bawk a, chutah chuan written exam a awm dawn thung. Hemi chungchang hian sawi a hlawh a, a chhan chu zirtirtu lak dan kalphung awm sa zawm loa kal a tum vang a ni ber. MPSC kal tlang loa lak tum a nih bakah zirtirtu ni turin an paltlang ngei ngei ngai MTET paltlang lote pawhin an dil theih turin he hna lak dan hi kalpui a ni. Chutih laiin a tling ngeite chauh lak an tum. Tun hnaiah hna chi hnih lak a ni dawn a, pakhat chu lehkhathiam chinte dil tur a ni a, pakhat chu lehkha thiam sang lote pawhin an dil theih a ni. Hna lak dan hi a thuhmun loh a, written test neih a ngai dawn a nih chuan pawl 8 pass chin dil theihah written test a awm ta zawk daih a, a inhmeh lo hle. Tun hma atangin hnathawktu lak hi fel lo a awm thin a, chinfel nghal mai theih a ni thin lo, tihbuai belh loh erawh a tha." }, { "summarization_id": "279", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/47497", "file_name": "H-287-22/02/2025-Oil palm thu inchuh", "original_text": "Agriculture department chuan tun hnai khan oil palm chin ṭulna leh ṭhatna an sawiho a, oil palm chu kum 25 chhung loneitute'n kum tin lakluh an neih theihna tur a nih thu an sawi. Oil palm chu tel (hriak) siamtu a nih piah lamah boruak chhia hip raltu a nih thu an sawi a; buh, fu leh balhlate ai pawha tui mamawh tlem zawk a nih thu an sawi.Tun hnaiah Mizorama pawl hrang hrangte'n oil palm chin tharthawh an duh loh thu chif minister-ah an lo thlen tawh a; oil palm-in leilung, thing leh maute a tihchhiat nasat thu ASEP, BIOCONE leh Conversation Mizoram-te chuan an sawi ve thung a ni.Hetihlai hian India sorkar chuan oil palm hi a lian thama chinna turin National Mission on Edible Oil-Oil Palm (NMEO-OP) a din a, hemi atan hian cheng vaibelchhe 11,040 vel zet a dah. India hmar chhakah oil palm hi nasa taka kalpui a tum a, Mizoramah pawh ram hectre 2,000-a pil palm ching turin sorkar laipui lamin target an rawn siam niin an sawi.Heti a nih chuan state sorkar tan chuan pawisa tamna project ni bawk, chumi piah lama kuthnathawktute tana pawisa luh theihna tur kawng lo ûm hi thil mak a ni lo ang.Kan sorkarin sum a neih loh dan en phei chuan project lian tham hmanga sum lakluhna awm hi thil lawmawm tak a ni thei a, a ṭhat loh dan awm bawk mah se a ṭhatna leh ṭangkaina pawh sawi tham zet a awm ve ngei ang.Oil palm lakluh a pawizia hretute'n an dodal a, Agriculture department lamin a ṭhatna an sawi ve thung a, mithiam leh mithiam hi oil palm chungchangah hian an la inhnial chho zel ngei ang. Agriculture department chuan tun hnai khan oil palm chin ṭulna leh ṭhatna an sawiho a, oil palm chu kum 25 chhung loneitute'n kum tin lakluh an neih theihna tur a nih thu an sawi. Oil palm chu tel (hriak) siamtu a nih piah lamah boruak chhia hip raltu a nih thu an sawi a; buh, fu leh balhlate ai pawha tui mamawh tlem zawk a nih thu an sawi.Tun hnaiah Mizorama pawl hrang hrangte'n oil palm chin tharthawh an duh loh thu chif minister-ah an lo thlen tawh a; oil palm-in leilung, thing leh maute a tihchhiat nasat thu ASEP, BIOCONE leh Conversation Mizoram-te chuan an sawi ve thung a ni.Hetihlai hian India sorkar chuan oil palm hi a lian thama chinna turin National Mission on Edible Oil-Oil Palm (NMEO-OP) a din a, hemi atan hian cheng vaibelchhe 11,040 vel zet a dah. India hmar chhakah oil palm hi nasa taka kalpui a tum a, Mizoramah pawh ram hectre 2,000-a pil palm ching turin sorkar laipui lamin target an rawn siam niin an sawi.Heti a nih chuan state sorkar tan chuan pawisa tamna project ni bawk, chumi piah lama kuthnathawktute tana pawisa luh theihna tur kawng lo ûm hi thil mak a ni lo ang.Kan sorkarin sum a neih loh dan en phei chuan project lian tham hmanga sum lakluhna awm hi thil lawmawm tak a ni thei a, a ṭhat loh dan awm bawk mah se a ṭhatna leh ṭangkaina pawh sawi tham zet a awm ve ngei ang.Oil palm lakluh a pawizia hretute'n an dodal a, Agriculture department lamin a ṭhatna an sawi ve thung a, mithiam leh mithiam hi oil palm chungchangah hian an la inhnial chho zel ngei ang.", "summary": "8th November,2021 Agriculture department chuan oil palm chin ṭulna leh ṭhaṭna sawi hoin,oil palm chu kum 25 chhung loneituten kum tin lakluh an neih theihna tur a nih bakah têl (hriak) siamtu niin,boruak chhia hip raltu a ni a.Buh,fu leh balhlate ai pawha tui mamawh tlem zawk a nih thu an sawi. India sawrkarin oil palm chinna turin National Mission on Edible Oil-Oil Palm dinin,vaibelchhe 11,040 lai sum dah a ni.India hmarchhakah oil palm hi kalpui tum niin,Mizoramah pawh ram hectre 2,000-a oil palm ching turin sawrkar laipui lamin target an siam niin an sawi.Chutihrualin,Mizorama pawl hrang hrangten oil palm chin tharthawh an duh loh thu CM hnenah thlenin,oil palm-in leilung,thing leh maute a tihchhiat nasat thu ASEP,BIOCONE leh Conservation Mizoramte chuan an sawi ve bawk.Oil palm chungchangah hian inhnialna a la chhuak fo dawn niin a lang." }, { "summarization_id": "280", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/14294", "file_name": "F_MIZO_SUM_16_17/2/25", "original_text": "Mizoram Larsap PS Sree­dharan Pillai chuan tun hnai khan Prime Minister leh Union Home Minister a kawm a, Mizorama All India Institute of Medical Sciences (AIIMS) din turin a dil a; Mizorama damlote chu sum tam tak senga state pawna an inenkawl a ṭul ṭhin avangin damdawi-in changtlung zawk mamawhna a san thu a thlen.Mizoram Larsap-in India ram thu­neitu sang hnena damdawi-in ṭha zawk nei tura dilna a thlen hi a lawmawm takzet a, hei hi tihhlawhtlin theih a nih chuan Mizoramin Larsap ṭhahnem tak a neih tawh zinga hriatreng hlawh ber pakhat a ni ngei ang.Kan ramah sorkar damdawi-in ṭha tak takte awm ve bawk mah se, natna khirh zawk enkawlna turin khawl ṭha leh changtlung kan nei meuh lo a, private damdawi-in thar awmte pawh chhuanawm ve viau tawh mah se kawng tam takah kan la hnufual hle a ni.Mizoramin medical college-te pawh a nei ve tawh a, chutih­laiin kawng tam takah hma­sawnna tur a la awm a, damlo inenkawlna turin mamawh tam tak a la nei a  ni. Hei vang hian damdawi-in changtlung zawk chu kan mamawh a, chutiang min pe tura Larsap-in thuneitute a dil hi a lawmawm khawp mai.Tunah hian India ramah NDA (BJP)-in ro an rel mek a, kan rama rorel mektu MNF-te hi NDA-a awm tho an ni a, anni lam pawh hian Larsap dilna tichak tur hian Prime Minister hnenah AIIMS dilna hi thawn ve leh thei se a ṭhat a rinawm a; state pawn aṭanga kan state enkawl lailawk tura an rawn dah kan Larsap ṭhahnemngaihna hi kan state tan a ni tih hriaa an thlawp thiam a ṭha hle ang.Mizorama damdawi-in chang­tlung zawk a awm ngei theihna turin kan state thuneitute ṭangrualin Larsap bul ṭan tawh hi ṭha takin chhunzawm se, AIIMS kan neih ve ngei theihna turin Mizoram sorkarin bawhzui thei se a lawmawm ang. Mizoram Larsap PS Sree­dharan Pillai chuan tun hnai khan Prime Minister leh Union Home Minister a kawm a, Mizorama All India Institute of Medical Sciences (AIIMS) din turin a dil a; Mizorama damlote chu sum tam tak senga state pawna an inenkawl a ṭul ṭhin avangin damdawi-in changtlung zawk mamawhna a san thu a thlen.Mizoram Larsap-in India ram thu­neitu sang hnena damdawi-in ṭha zawk nei tura dilna a thlen hi a lawmawm takzet a, hei hi tihhlawhtlin theih a nih chuan Mizoramin Larsap ṭhahnem tak a neih tawh zinga hriatreng hlawh ber pakhat a ni ngei ang.Kan ramah sorkar damdawi-in ṭha tak takte awm ve bawk mah se, natna khirh zawk enkawlna turin khawl ṭha leh changtlung kan nei meuh lo a, private damdawi-in thar awmte pawh chhuanawm ve viau tawh mah se kawng tam takah kan la hnufual hle a ni.Mizoramin medical college-te pawh a nei ve tawh a, chutih­laiin kawng tam takah hma­sawnna tur a la awm a, damlo inenkawlna turin mamawh tam tak a la nei a  ni. Hei vang hian damdawi-in changtlung zawk chu kan mamawh a, chutiang min pe tura Larsap-in thuneitute a dil hi a lawmawm khawp mai.Tunah hian India ramah NDA (BJP)-in ro an rel mek a, kan rama rorel mektu MNF-te hi NDA-a awm tho an ni a, anni lam pawh hian Larsap dilna tichak tur hian Prime Minister hnenah AIIMS dilna hi thawn ve leh thei se a ṭhat a rinawm a; state pawn aṭanga kan state enkawl lailawk tura an rawn dah kan Larsap ṭhahnemngaihna hi kan state tan a ni tih hriaa an thlawp thiam a ṭha hle ang.Mizorama damdawi-in chang­tlung zawk a awm ngei theihna turin kan state thuneitute ṭangrualin Larsap bul ṭan tawh hi ṭha takin chhunzawm se, AIIMS kan neih ve ngei theihna turin Mizoram sorkarin bawhzui thei se a lawmawm ang. Mizoram Larsap PS Sree­dharan Pillai chuan tun hnai khan Prime Minister leh Union Home Minister a kawm a, Mizorama All India Institute of Medical Sciences (AIIMS) din turin a dil a; Mizorama damlote chu sum tam tak senga state pawna an inenkawl a ṭul ṭhin avangin damdawi-in changtlung zawk mamawhna a san thu a thlen. Mizoram Larsap-in India ram thu­neitu sang hnena damdawi-in ṭha zawk nei tura dilna a thlen hi a lawmawm takzet a, hei hi tihhlawhtlin theih a nih chuan Mizoramin Larsap ṭhahnem tak a neih tawh zinga hriatreng hlawh ber pakhat a ni ngei ang. Kan ramah sorkar damdawi-in ṭha tak takte awm ve bawk mah se, natna khirh zawk enkawlna turin khawl ṭha leh changtlung kan nei meuh lo a, private damdawi-in thar awmte pawh chhuanawm ve viau tawh mah se kawng tam takah kan la hnufual hle a ni. Mizoramin medical college-te pawh a nei ve tawh a, chutih­laiin kawng tam takah hma­sawnna tur a la awm a, damlo inenkawlna turin mamawh tam tak a la nei a  ni. Hei vang hian damdawi-in changtlung zawk chu kan mamawh a, chutiang min pe tura Larsap-in thuneitute a dil hi a lawmawm khawp mai. Tunah hian India ramah NDA (BJP)-in ro an rel mek a, kan rama rorel mektu MNF-te hi NDA-a awm tho an ni a, anni lam pawh hian Larsap dilna tichak tur hian Prime Minister hnenah AIIMS dilna hi thawn ve leh thei se a ṭhat a rinawm a; state pawn aṭanga kan state enkawl lailawk tura an rawn dah kan Larsap ṭhahnemngaihna hi kan state tan a ni tih hriaa an thlawp thiam a ṭha hle ang. Mizorama damdawi-in chang­tlung zawk a awm ngei theihna turin kan state thuneitute ṭangrualin Larsap bul ṭan tawh hi ṭha takin chhunzawm se, AIIMS kan neih ve ngei theihna turin Mizoram sorkarin bawhzui thei se a lawmawm ang.", "summary": "Mizoram Larsap PS Sree­dharan Pillai chuan Prime Minister leh Union Home Minister a kawmnaah Mizorama damlote sum tam tak senga state pawna an inenkawl a tul thin avangin Mizorama All India Institute of Medical Sciences(AIIMS) din turin a dil. Kan ramah sorkar damdawi-in tha tak takte awm ve bawk mah se, natna khirh zawk enkawlna turin khawl tha leh changtlung kan nei meuhlo a, Mizoram medical college-te pawhin damlo inenkawlna turin mamawh tam tak a la nei a, hei vang hian damdawi-in changtlung zawk chu kan mamawh hle a, kan rama rorel mektu MNF-te hi NDA-a awm tho an nih avangin anni hian Larsap dilna tichak turin Prime Minister hnenah AIIMS dilna hi thawn ve leh thei se a that a rinawm hle ang. Mizorama damdawi-in chang­tlung zawk a awm ngei theihna turin kan state thuneitute tangrualin Larsap bul tan tawh hi tha takin chhunzawm se, AIIMS kan neih ve ngei theihna turin Mizoram sorkarin bawhzui thei se a lawmawm ang." }, { "summarization_id": "281", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/130910", "file_name": "H-120-03/02/2025-inthlan dodala thil nawr", "original_text": "April 30, 2015-ah Mizoramah village council leh local council inthlanna neih tur a ni. Khaw ṭhenkhat chuan an khaw tana an thil ngiatte sorkarin a tihhlawhtlin loh avangin inthlana vote thlak loh an rel.Inthlan dawn apiangin lung­awi loh avanga vote thlak loha sorkar kar/vau hi an awm ṭhin a, a tam zawk hi chuan vote thlak hi an ṭhulh hlen ngai tak tak lo a, vote thlak lo tlang ta pawh an awm ṭhin. Democracy hnuaiah kan cheng a, kan aiawh min enkawltu turte hi keimahni thlan vek an ni a, a thlangtu mipuite thlan tur hi tumahin an nawr lui thei lo a, vote thlak tura kal tura innawr luih chi pawh a ni lo.Heti chung hian khua leh tui ṭhain a tih tur chu vote thlak ngei hi a ni a, lungawi lohna kan nei a nih pawhin inthlan ṭhulh zawnga tihlan loh hi a finthlak awm e. Kan chunga roreltu lamin kan duh anga thil an kalpui lo a nih chuan vote hmangin kan ngaihdan puangchhuak zawk ila a finthlak ang a, vote thlak loha thil kan kalpui hian kan thil phut kan hmuh phah lo kherin a rinawm lo a, vote thlak ngei hi a fuh zawkin a rinawm.Kan lungawi lo a nih chuan lungawi lohna hi kan vote thlaknaah kan lantir thei a, tuna ro­reltu kan neihte thil tih dana kan lung­awi lohna pawh vote thlak hmanga chinfel tum hi a fuh zawk hmel. Chuti ni loa vote thlak loha kan ram ṭang dawn a nih chuan, kan lungawi loh chhan ber su kiang bawk si loin mahni aiawhte pawh thlang bawk si loin a awm theih dawn niin a lang.Democracy hnuaiah kan awm a, kan chunga roreltute hi kan thlan tur an ni. Khua leh tui ṭha chu inthlanah a tel ngei tur a ni a, a ngaihdan puanchhuahna atan a vote hlu tak a hmang tur a ni zawk ang. April 30, 2015-ah Mizoramah village council leh local council inthlanna neih tur a ni. Khaw ṭhenkhat chuan an khaw tana an thil ngiatte sorkarin a tihhlawhtlin loh avangin inthlana vote thlak loh an rel.Inthlan dawn apiangin lung­awi loh avanga vote thlak loha sorkar kar/vau hi an awm ṭhin a, a tam zawk hi chuan vote thlak hi an ṭhulh hlen ngai tak tak lo a, vote thlak lo tlang ta pawh an awm ṭhin. Democracy hnuaiah kan cheng a, kan aiawh min enkawltu turte hi keimahni thlan vek an ni a, a thlangtu mipuite thlan tur hi tumahin an nawr lui thei lo a, vote thlak tura kal tura innawr luih chi pawh a ni lo.Heti chung hian khua leh tui ṭhain a tih tur chu vote thlak ngei hi a ni a, lungawi lohna kan nei a nih pawhin inthlan ṭhulh zawnga tihlan loh hi a finthlak awm e. Kan chunga roreltu lamin kan duh anga thil an kalpui lo a nih chuan vote hmangin kan ngaihdan puangchhuak zawk ila a finthlak ang a, vote thlak loha thil kan kalpui hian kan thil phut kan hmuh phah lo kherin a rinawm lo a, vote thlak ngei hi a fuh zawkin a rinawm.Kan lungawi lo a nih chuan lungawi lohna hi kan vote thlaknaah kan lantir thei a, tuna ro­reltu kan neihte thil tih dana kan lung­awi lohna pawh vote thlak hmanga chinfel tum hi a fuh zawk hmel. Chuti ni loa vote thlak loha kan ram ṭang dawn a nih chuan, kan lungawi loh chhan ber su kiang bawk si loin mahni aiawhte pawh thlang bawk si loin a awm theih dawn niin a lang.Democracy hnuaiah kan awm a, kan chunga roreltute hi kan thlan tur an ni. Khua leh tui ṭha chu inthlanah a tel ngei tur a ni a, a ngaihdan puanchhuahna atan a vote hlu tak a hmang tur a ni zawk ang.", "summary": "21st April,2015 Village Council leh Local Council inthlanna chu April 30,2015-ah neih tur a ni. Democracy hnuaia cheng kan nih avangin kan aiawha min enkawltu turte laka vote thlak hi kan tihmakmawh a ni.Chutihrualin,inthlan dawn apianga sawrkar laka lungawi lohna chu sawrkar kar/vau zawnga ti an awm thin a,vote thlak duh loa ram ṭang tate pawh an awm.Lungawi lohna kan nei a nih chuan inthlan thulh zawnga tilang loin,kan ngaih dan puanchhuah nan vote hlu tak hmang zawk i la,kan lungawi lohna sutkianin a awm hma zawk ngeiin a rinawm." }, { "summarization_id": "282", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/832", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Law & Judicial minister chuan, India leh Myanmar inkalpawhna leh insum dawn tawnna hmun Zokhawthar tlawhin Immigration Check Post buatsaih leh Integrated Check Post siamna tura pawimawhte a enfiah a, Immigration Check Post chu rei lo teah kalpui ṭan tum a nih thu a sawi. Insumdawntawnna chungchanga harsatna awm ṭhinte sorkarin a hriat reng thu sawiin, \"Sutkian a niha dan ang taka kalpui a nih theihna turin bawhzui zel a ni. Dan ang taka inkalpawhna mumal tak a awm theih nan Immigration Check Post reiloteah kalpui ṭan tum a ni,\" a ti.Zokhawthar kal tlanga India leh Myanmar insumdawn tawnna hi hun rei tak chhung kalpui a ni tawh a, dan ang taka kalpui la ni chiah lo mah se chhungkaw tam tak eizawnna a ni tawh. Hei vang hian dan anga kalpui a nih hunah pawh thil kalphung tihdanglam vak loh emaw, tuna an kalpui dana eizawngtute thil inthlak hmachhawn tura lo buatsaih lawk emaw a ṭul hle ang. Ram pahnih inkal pawh tawnna a nih rual hian ramri lehlama chengte hi Zofa tho, kan thisen zawmpui leh kan unaute an nih pawh kan hriat reng a ṭul dawn a; kan sorkar hian a thunun phak loh sipai kutah emaw thil a luh vek chuan harsatna a thleng palh thei tihte pawh hmu lawk thiam se a ṭha khawp mai.India ram hmun danga Immigration Check Post ang diak diaka kalpui a nih chuan Zofate tana ṭha tur kan zawnna lamah Zofate tana harsatna thlentu pawh a ni palh thei a, fimkhur leh fing taka thil thlir thiam a ṭul hle dawn a ni.Khawvel hmun danga ramri an vil dan ang emaw, khawi emaw laia ramri an veng anga tawngpawng khauh taka kalpui a ṭha ber lo maithei a, thuneitu lam hian uluk taka ngaihtuah lawkin thil an kalpui turah i ngai phawt ang. Law & Judicial minister chuan, India leh Myanmar inkalpawhna leh insum dawn tawnna hmun Zokhawthar tlawhin Immigration Check Post buatsaih leh Integrated Check Post siamna tura pawimawhte a enfiah a, Immigration Check Post chu rei lo teah kalpui ṭan tum a nih thu a sawi. Insumdawntawnna chungchanga harsatna awm ṭhinte sorkarin a hriat reng thu sawiin, \"Sutkian a niha dan ang taka kalpui a nih theihna turin bawhzui zel a ni. Dan ang taka inkalpawhna mumal tak a awm theih nan Immigration Check Post reiloteah kalpui ṭan tum a ni,\" a ti.Zokhawthar kal tlanga India leh Myanmar insumdawn tawnna hi hun rei tak chhung kalpui a ni tawh a, dan ang taka kalpui la ni chiah lo mah se chhungkaw tam tak eizawnna a ni tawh. Hei vang hian dan anga kalpui a nih hunah pawh thil kalphung tihdanglam vak loh emaw, tuna an kalpui dana eizawngtute thil inthlak hmachhawn tura lo buatsaih lawk emaw a ṭul hle ang. Ram pahnih inkal pawh tawnna a nih rual hian ramri lehlama chengte hi Zofa tho, kan thisen zawmpui leh kan unaute an nih pawh kan hriat reng a ṭul dawn a; kan sorkar hian a thunun phak loh sipai kutah emaw thil a luh vek chuan harsatna a thleng palh thei tihte pawh hmu lawk thiam se a ṭha khawp mai.India ram hmun danga Immigration Check Post ang diak diaka kalpui a nih chuan Zofate tana ṭha tur kan zawnna lamah Zofate tana harsatna thlentu pawh a ni palh thei a, fimkhur leh fing taka thil thlir thiam a ṭul hle dawn a ni.Khawvel hmun danga ramri an vil dan ang emaw, khawi emaw laia ramri an veng anga tawngpawng khauh taka kalpui a ṭha ber lo maithei a, thuneitu lam hian uluk taka ngaihtuah lawkin thil an kalpui turah i ngai phawt ang. Law & Judicial minister chuan, India leh Myanmar inkalpawhna leh insum dawn tawnna hmun Zokhawthar tlawhin Immigration Check Post buatsaih leh Integrated Check Post siamna tura pawimawhte a enfiah a, Immigration Check Post chu rei lo teah kalpui ṭan tum a nih thu a sawi. Insumdawntawnna chungchanga harsatna awm ṭhinte sorkarin a hriat reng thu sawiin, \"Sutkian a niha dan ang taka kalpui a nih theihna turin bawhzui zel a ni. Dan ang taka inkalpawhna mumal tak a awm theih nan Immigration Check Post reiloteah kalpui ṭan tum a ni,\" a ti. Zokhawthar kal tlanga India leh Myanmar insumdawn tawnna hi hun rei tak chhung kalpui a ni tawh a, dan ang taka kalpui la ni chiah lo mah se chhungkaw tam tak eizawnna a ni tawh. Hei vang hian dan anga kalpui a nih hunah pawh thil kalphung tihdanglam vak loh emaw, tuna an kalpui dana eizawngtute thil inthlak hmachhawn tura lo buatsaih lawk emaw a ṭul hle ang. Ram pahnih inkal pawh tawnna a nih rual hian ramri lehlama chengte hi Zofa tho, kan thisen zawmpui leh kan unaute an nih pawh kan hriat reng a ṭul dawn a; kan sorkar hian a thunun phak loh sipai kutah emaw thil a luh vek chuan harsatna a thleng palh thei tihte pawh hmu lawk thiam se a ṭha khawp mai. India ram hmun danga Immigration Check Post ang diak diaka kalpui a nih chuan Zofate tana ṭha tur kan zawnna lamah Zofate tana harsatna thlentu pawh a ni palh thei a, fimkhur leh fing taka thil thlir thiam a ṭul hle dawn a ni. Khawvel hmun danga ramri an vil dan ang emaw, khawi emaw laia ramri an veng anga tawngpawng khauh taka kalpui a ṭha ber lo maithei a, thuneitu lam hian uluk taka ngaihtuah lawkin thil an kalpui turah i ngai phawt ang.", "summary": "Law & Judicial minister chuan Zokhawthar tlawhin Immigration Check Post buatsaih leh Integrated Check Post siamna tura pawimawhte a enfiah a, Immigration Check Post chu rei lo teah kalpui ṭan tum a nih thu a sawi. Zokhawthar kal tlanga India leh Myanmar insumdawn tawnna hi rei tak kalpui a ni tawh a, dan ang taka tih la ni lo mah se chhungkaw tam tak eizawnna a ni tawh. Hei vang hian dan anga kalpui a nih chuan inbuatsaih lawk a tul hle ang. Ramri lehlama cheng Zofate kan hriat reng a tul a, kan sorkar hian a thunun phâk loh sipai kutah emaw thil a luh vek chuan harsatna a thleng palh thei. India ram hmun dang anga kalpui a nih chuan Zofate tana harsatna thlentu a ni palh thei a, fimkhur leh fing taka thlir thiam a tul dawn a ni. Thuneitu lan hian uluk taka ngaihtuah lawkin thil an kalpui turah i ngai phawt ang." }, { "summarization_id": "283", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/15335", "file_name": "F_MIZO_SUM_5_29/1/25", "original_text": "Krismas leh Kumthar vuakvetah sorkarin halpuah leh halmawi a khap bakah sky lantern kah chhuahte a khap a, dan bawhchhiate chu hrem theih an ni. Kum dangah pawh sorkarin halpuah leh halmawi chi hrang hrang bakah naupang silai a mu kap chhuak thei chite a lo khap tawh ṭhin.Halpuah leh halmawi khap hi thawk khatlai khan a hlawhtling hle a, Mizoramah a zuar hmuh tur pawh an awm mang lo hman hial a; a ram puma halpuah ri hriat miah loa kumhlui thlah zan hman ṭumte pawh a awm hial a ni.Chhan hrang hrang avangin halpuah khap hian zawm a hlawh lo chho tawlh tawlh a, ṭun hnaiah phei chuan kum hlui thlah zanah Aizawl khawpuiah chuan halpuah leh halmawi khap loh ang maiin an hal nasa leh ṭan ta. A hal luite an man emaw, pawisa an chawitir emaw hriat tur a awm mumal ngai lo a, an hal thawm erawh chiang taka hriat ṭhin a ni.Hetiang thilah hian a hal luitu mipui lam hi an demawm a, chutiang tluk tho chuan a hal luite en liam mai mai tura thuchhuahtute pawh an demawm tel bawk.Sorkar tán thuchhuah hi rûn dala tih ve mai mai a awm a, bawhzui tum tak taka thuchhuah siam pawh a awm bawk - a khawi zawk rilru pu hian nge sorkarin ṭhu a chhuah tih chu halpuah leh halmawi hal luitute chunga a chet danah a lang mai dâwn a ni. Krismas leh Kumthar vuakvetah sorkarin halpuah leh halmawi a khap bakah sky lantern kah chhuahte a khap a, dan bawhchhiate chu hrem theih an ni. Kum dangah pawh sorkarin halpuah leh halmawi chi hrang hrang bakah naupang silai a mu kap chhuak thei chite a lo khap tawh ṭhin.Halpuah leh halmawi khap hi thawk khatlai khan a hlawhtling hle a, Mizoramah a zuar hmuh tur pawh an awm mang lo hman hial a; a ram puma halpuah ri hriat miah loa kumhlui thlah zan hman ṭumte pawh a awm hial a ni.Chhan hrang hrang avangin halpuah khap hian zawm a hlawh lo chho tawlh tawlh a, ṭun hnaiah phei chuan kum hlui thlah zanah Aizawl khawpuiah chuan halpuah leh halmawi khap loh ang maiin an hal nasa leh ṭan ta. A hal luite an man emaw, pawisa an chawitir emaw hriat tur a awm mumal ngai lo a, an hal thawm erawh chiang taka hriat ṭhin a ni.Hetiang thilah hian a hal luitu mipui lam hi an demawm a, chutiang tluk tho chuan a hal luite en liam mai mai tura thuchhuahtute pawh an demawm tel bawk.Sorkar tán thuchhuah hi rûn dala tih ve mai mai a awm a, bawhzui tum tak taka thuchhuah siam pawh a awm bawk - a khawi zawk rilru pu hian nge sorkarin ṭhu a chhuah tih chu halpuah leh halmawi hal luitute chunga a chet danah a lang mai dâwn a ni. Krismas leh Kumthar vuakvetah sorkarin halpuah leh halmawi a khap bakah sky lantern kah chhuahte a khap a, dan bawhchhiate chu hrem theih an ni. Kum dangah pawh sorkarin halpuah leh halmawi chi hrang hrang bakah naupang silai a mu kap chhuak thei chite a lo khap tawh ṭhin. Halpuah leh halmawi khap hi thawk khatlai khan a hlawhtling hle a, Mizoramah a zuar hmuh tur pawh an awm mang lo hman hial a; a ram puma halpuah ri hriat miah loa kumhlui thlah zan hman ṭumte pawh a awm hial a ni. Chhan hrang hrang avangin halpuah khap hian zawm a hlawh lo chho tawlh tawlh a, ṭun hnaiah phei chuan kum hlui thlah zanah Aizawl khawpuiah chuan halpuah leh halmawi khap loh ang maiin an hal nasa leh ṭan ta. A hal luite an man emaw, pawisa an chawitir emaw hriat tur a awm mumal ngai lo a, an hal thawm erawh chiang taka hriat ṭhin a ni. Hetiang thilah hian a hal luitu mipui lam hi an demawm a, chutiang tluk tho chuan a hal luite en liam mai mai tura thuchhuahtute pawh an demawm tel bawk. Sorkar tán thuchhuah hi rûn dala tih ve mai mai a awm a, bawhzui tum tak taka thuchhuah siam pawh a awm bawk - a khawi zawk rilru pu hian nge sorkarin ṭhu a chhuah tih chu halpuah leh halmawi hal luitute chunga a chet danah a lang mai dâwn a ni.", "summary": "Krismas leh Kumthar vuakvetah sorkarin halpuah leh halmawi bakah sky lantern kah chhuahte a khap. Kum dangah pawh Sorkarin halpuah leh halmawi a lo khap tawh ṭhin hi a hlawhtling thin hle a; mahse, tun hnaiah halpuah khap hian zawm a hlawhlo chho telh telh thung,halpuah leh halmawi khaploh ang maiin an hal nasa leh ṭan tawh.Hetiang thilah hian a hal luitu mipui lam an demawm rualin a hal luite en liam mai mai tura thuchhuahtute pawh an demawm tel bawk.Sorkar tán thuchhuah hi bawhzui tum tak taka thuchhuah siam leh bawhzui tum lemloa thuchhuah a awm a - halpuah leh halmawi hal luitute chunga a chet danah a khawi zawk rilru pu hian nge Sorkarin ṭhu a chhuah tih a lang mai dâwn a ni." }, { "summarization_id": "284", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/16596", "file_name": "F_MIZO_SUM_13_17/2/25", "original_text": "Chief minister Zoramthanga chuan Lengpui Airport chu Indian Air Force (IAF) kuta hlan tumna a awm ṭhin thu sawiin MNF an sorkar chhung chuan an hlan dawn lo tih a sawi a, Airport Authority of India (AII) khawl chu Congress sorkar hunlaiin Hmunpuiah an dah tuiek hman ṭep tih a sawi bawk. Chief minister hlui Lal Thanhawla chuan hei hi chhângin IAF hnena airport hlan tumna an neih loh thu a sawi a, Hmunpui tlanga khawl chu a chuha an chuh avanga an chan theih chauh a nih thu leh, a taka hmang turin a panna kawngpui sial hna an sorkar tawp lama an thawh hman thu a sawi.Tun hnaiah Imphal Airport chu interna­tional airport-ah tihchangtlun a ni tawh a, ram dangah thlawh­theihna an thlawk chhuak tawh a; Tripura khawpui Agartala-a Maharaja Bir Bikram Airport pawh international airport-a siam hna kalpui mek a ni bawk. India hmar chhaka airport lian ber Guwahati-a Lokpriya Gopinath Bordoloi Airport chu hun rei tak international airport ni tawhin India rama airport lûn zinga mi a ni phak.State dangte airport hi kan el phak chi pawh an ni lo a, mipui tam dan aṭanga chhutin India hmar chhak bialah hian airport lûn tak nei thei kan ni lo a, international airport phei chu tun hnaiah kan la nei lawk dawn loin a lang. Hetihlai hian kan airport neih chhun hi a nihna ang ang hian chei hnûm ila, faina leh thiang­hlimna kawngah vawng fel ila, ṭhutna nuam leh sik leh sa chungchangah pawh nuam ve deuh taka siam ni se a ṭha tawk hle awm e.Ngaihtuahna tithui erawh chu hei chen kan state enkawl tawhtu chief minister ni tawhte thu inchuh hi a ni. State dangin airport-a thawk ṭha zawk nih an inchuh thamw hriat a nih lohlaiin airport ṭha tak an lo nei tawh hlawm a; harsa taka kan sual chhuah kan airport chei hnûm leh tihfai kawngah tal hian ṭan la tlang se a lawmawm ngawt ang. Chief minister Zoramthanga chuan Lengpui Airport chu Indian Air Force (IAF) kuta hlan tumna a awm ṭhin thu sawiin MNF an sorkar chhung chuan an hlan dawn lo tih a sawi a, Airport Authority of India (AII) khawl chu Congress sorkar hunlaiin Hmunpuiah an dah tuiek hman ṭep tih a sawi bawk. Chief minister hlui Lal Thanhawla chuan hei hi chhângin IAF hnena airport hlan tumna an neih loh thu a sawi a, Hmunpui tlanga khawl chu a chuha an chuh avanga an chan theih chauh a nih thu leh, a taka hmang turin a panna kawngpui sial hna an sorkar tawp lama an thawh hman thu a sawi.Tun hnaiah Imphal Airport chu interna­tional airport-ah tihchangtlun a ni tawh a, ram dangah thlawh­theihna an thlawk chhuak tawh a; Tripura khawpui Agartala-a Maharaja Bir Bikram Airport pawh international airport-a siam hna kalpui mek a ni bawk. India hmar chhaka airport lian ber Guwahati-a Lokpriya Gopinath Bordoloi Airport chu hun rei tak international airport ni tawhin India rama airport lûn zinga mi a ni phak.State dangte airport hi kan el phak chi pawh an ni lo a, mipui tam dan aṭanga chhutin India hmar chhak bialah hian airport lûn tak nei thei kan ni lo a, international airport phei chu tun hnaiah kan la nei lawk dawn loin a lang. Hetihlai hian kan airport neih chhun hi a nihna ang ang hian chei hnûm ila, faina leh thiang­hlimna kawngah vawng fel ila, ṭhutna nuam leh sik leh sa chungchangah pawh nuam ve deuh taka siam ni se a ṭha tawk hle awm e.Ngaihtuahna tithui erawh chu hei chen kan state enkawl tawhtu chief minister ni tawhte thu inchuh hi a ni. State dangin airport-a thawk ṭha zawk nih an inchuh thamw hriat a nih lohlaiin airport ṭha tak an lo nei tawh hlawm a; harsa taka kan sual chhuah kan airport chei hnûm leh tihfai kawngah tal hian ṭan la tlang se a lawmawm ngawt ang. Chief minister Zoramthanga chuan Lengpui Airport chu Indian Air Force (IAF) kuta hlan tumna a awm ṭhin thu sawiin MNF an sorkar chhung chuan an hlan dawn lo tih a sawi a, Airport Authority of India (AII) khawl chu Congress sorkar hunlaiin Hmunpuiah an dah tuiek hman ṭep tih a sawi bawk. Chief minister hlui Lal Thanhawla chuan hei hi chhângin IAF hnena airport hlan tumna an neih loh thu a sawi a, Hmunpui tlanga khawl chu a chuha an chuh avanga an chan theih chauh a nih thu leh, a taka hmang turin a panna kawngpui sial hna an sorkar tawp lama an thawh hman thu a sawi. Tun hnaiah Imphal Airport chu interna­tional airport-ah tihchangtlun a ni tawh a, ram dangah thlawh­theihna an thlawk chhuak tawh a; Tripura khawpui Agartala-a Maharaja Bir Bikram Airport pawh international airport-a siam hna kalpui mek a ni bawk. India hmar chhaka airport lian ber Guwahati-a Lokpriya Gopinath Bordoloi Airport chu hun rei tak international airport ni tawhin India rama airport lûn zinga mi a ni phak. State dangte airport hi kan el phak chi pawh an ni lo a, mipui tam dan aṭanga chhutin India hmar chhak bialah hian airport lûn tak nei thei kan ni lo a, international airport phei chu tun hnaiah kan la nei lawk dawn loin a lang. Hetihlai hian kan airport neih chhun hi a nihna ang ang hian chei hnûm ila, faina leh thiang­hlimna kawngah vawng fel ila, ṭhutna nuam leh sik leh sa chungchangah pawh nuam ve deuh taka siam ni se a ṭha tawk hle awm e. Ngaihtuahna tithui erawh chu hei chen kan state enkawl tawhtu chief minister ni tawhte thu inchuh hi a ni. State dangin airport-a thawk ṭha zawk nih an inchuh thamw hriat a nih lohlaiin airport ṭha tak an lo nei tawh hlawm a; harsa taka kan sual chhuah kan airport chei hnûm leh tihfai kawngah tal hian ṭan la tlang se a lawmawm ngawt ang.", "summary": "Chief Minister Zoramthanga chuan Lengpui Airport Indian Air Force(IAF) kuta hlan tumna awm thin chu MNF Sorkar chhung chuan an hlan dawnloh thu a sawi a, Airport Authority of India(AII) khawl chu Congress Sorkar hunlaiin Hmunpuiah an dah tuiek hman tep thu a sawi bawk, CM hlui Lal Thanhawla chuan hei hi chhângin IAF hnena airport hlan tumna an neihloh thusawiin Hmunpui tlanga khawl chu a chuha an chuh avanga an chan theih chauh a nih thu leh, a taka hmang turin a panna kawngpui sial hna an Sorkar tawp lama an thawh hman thu a sawi bawk. Mipui tam dan atanga chhutin India hmar chhak bialah airport lûn tak nei thei kan nilo a, international airport phei chu kan la nei lawk dawnloin a lang. Hetihlai hian kan airport neih chhun hi faina leh thiang­hlimna kawngah vawng fel ila, thutna nuam leh sik leh sa chungchangah pawh nuam ve deuh taka siam ni se a tha tawk hle awm e. State dangin airport-a thawk tha zawk nih an inchuh thawm hriat a nih lohlaiin airport tha tak an lo nei tawh hlawm a; harsa taka kan sual chhuah kan airport chei hnûm leh tihfai kawngah tal hian tan la tlang se a lawmawm ngawt ang." }, { "summarization_id": "285", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/103506", "file_name": "H-158-07/02/2025-tihdam sumdawnna", "original_text": "Mizoram pawn aṭangin tun hnaiah doctor thiam tak tak Mizoramah an lo lut ṭhin a, state pawna damdawi-in nei mi ṭhenkhatte pawhin Mizoram chhungah an damdawi-ina thil awmte an rawn zuar ve mek bawk.Mizoramah hian damdawi-in kan nei ṭha chho ve zel a, sorkar damdawi-inte pawhin hma a sawn mek a, private damdawi-in ṭha tak takte pawh kan nei mek. Heng damdawi-ina enkawl theih loh damlo ṭhenkhate chu state pawna inphurh chhuah a ngai fo a, kan hmanraw neihin a la tlin loh avangin state pawn damdawi-inte hi kan pan lo thei lo a ni.Hetihlai hian state pawn damdawi-in ṭhenkhat rawn inzawrh ṭhin dante leh doctor ṭhenkhat lo kalte awm dan hi chu fimkhur deuha ngaihchan ngai an ni a, rinhlelh leh hnawk lo tih nghal ngawt a remchang lo a; nimahsela fimkhur thiam erawh a pawimawh khawp mai.Mizoramah doctor-te rawn man bithliah fel tak a awmlai pawhin state pawn aṭanga lo kal hi chu an duh ang zat rawn man an inchhiar mai a, mipui pawhin phun loin kan zawm mai ṭhin. Damlo inenkawlna man pawh hi state pawn damdawi-inah hian a to zawk tlangpui a, kal man paih vek pawhin kan insenna hi a tam zawk ṭhin a, natna tlanglawn leh Mizorama kan enkawl theih chi angah phei chuan insensona thlawn mai a chang palh thei tih hriat a ṭha awm e.Tuna mipuite kan fimkhur a ṭulna chu state pawn lam mi an ni emaw, Mizoram chhunga Mizo doctor-te ngei pawh ni rawh se, sumdawnna leh sum hmuhna tur liau liaua tihdamna ni sia thil zawrh ching an awm ṭan tawh, tih hi a ni. Doctor hna chu tihdam a ni a, an hna an thawh hi an eizawnna a ni a, sum an mammawh ngei mai a; nimahsela mipui rawk zawng leh mipui ei hek lutuk tura thil kalpui a, tihdam hna sumdawnna ang lek leka chhuah hreh lo doctor an awm ta zauh zauh hi a fel lo a, heng mite khapa veng thei tur ber chu a doctor dangte bawk hi an ni awm e - tihdam hna hi sumdawnna chi khata a chhuah lohna turin doctor-te an ṭan a ngai e. Mizoram pawn aṭangin tun hnaiah doctor thiam tak tak Mizoramah an lo lut ṭhin a, state pawna damdawi-in nei mi ṭhenkhatte pawhin Mizoram chhungah an damdawi-ina thil awmte an rawn zuar ve mek bawk.Mizoramah hian damdawi-in kan nei ṭha chho ve zel a, sorkar damdawi-inte pawhin hma a sawn mek a, private damdawi-in ṭha tak takte pawh kan nei mek. Heng damdawi-ina enkawl theih loh damlo ṭhenkhate chu state pawna inphurh chhuah a ngai fo a, kan hmanraw neihin a la tlin loh avangin state pawn damdawi-inte hi kan pan lo thei lo a ni.Hetihlai hian state pawn damdawi-in ṭhenkhat rawn inzawrh ṭhin dante leh doctor ṭhenkhat lo kalte awm dan hi chu fimkhur deuha ngaihchan ngai an ni a, rinhlelh leh hnawk lo tih nghal ngawt a remchang lo a; nimahsela fimkhur thiam erawh a pawimawh khawp mai.Mizoramah doctor-te rawn man bithliah fel tak a awmlai pawhin state pawn aṭanga lo kal hi chu an duh ang zat rawn man an inchhiar mai a, mipui pawhin phun loin kan zawm mai ṭhin. Damlo inenkawlna man pawh hi state pawn damdawi-inah hian a to zawk tlangpui a, kal man paih vek pawhin kan insenna hi a tam zawk ṭhin a, natna tlanglawn leh Mizorama kan enkawl theih chi angah phei chuan insensona thlawn mai a chang palh thei tih hriat a ṭha awm e.Tuna mipuite kan fimkhur a ṭulna chu state pawn lam mi an ni emaw, Mizoram chhunga Mizo doctor-te ngei pawh ni rawh se, sumdawnna leh sum hmuhna tur liau liaua tihdamna ni sia thil zawrh ching an awm ṭan tawh, tih hi a ni. Doctor hna chu tihdam a ni a, an hna an thawh hi an eizawnna a ni a, sum an mammawh ngei mai a; nimahsela mipui rawk zawng leh mipui ei hek lutuk tura thil kalpui a, tihdam hna sumdawnna ang lek leka chhuah hreh lo doctor an awm ta zauh zauh hi a fel lo a, heng mite khapa veng thei tur ber chu a doctor dangte bawk hi an ni awm e - tihdam hna hi sumdawnna chi khata a chhuah lohna turin doctor-te an ṭan a ngai e.", "summary": "22nd February,2016 Mizoramah damdawiin in hma a sawn ve zel a,sawrkar damdawiin leh private damdawiin ṭha tak takte pawh awm tawhin,state pawn aṭang pawhin doctor thiam tak tak an lo lut a,state danga damdawiin neiten an damdawiina thil awmte an rawn zuar bawk. Kan hmanraw neihin duhthu a la sam tawk loh vangin,state dangah damlo ṭhenkhat chu phurhchhuah an ngai foa,a inenkawlna senso pawh tam zawkin,Mizorama kan enkawl theih chi a nih phei chuan state danga inenkawl hi insensona thlawn mai a ni thei tih hriat a ṭha awm e.Mizoramah doctorte rawn man bithliah fel tak a awm laiin,state dang atanga rawn kalte chuan an duh ang zat râwn man an inchhiar mai bawk.Mipuiten doctorah rinna kan nghah ang ngeiin,doctorte pawhin tihdam hna hi sumdawnna chi khata a chhuah lohna turin ṭan la rawh se." }, { "summarization_id": "286", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/131007", "file_name": "F_Mizo_Sum_5_27/1/25", "original_text": "Aizawl Municipal Council (AMC) chairman chuan, Aizawl khawpui chhungah fly-over bridge hmun pathumah siam a nih dawn thu a sawi. Hetih lai hian AMC hotute chuan, an hmalakna hrang hrangah dodaltu an awm ṭhin avangin hna thawh chak a har ṭhin thu an sawi.Hmasawnna hna thawh a nih dawn hian nghawng a nei ve ṭhin a, hma­sawnna lian thamah phei chuan nghawng a nei lian ṭhin hle. Kawngpui ṭha kan neih dawn chuan kawngpui laihna tur hmun neituten an tawrh a ngai a, kawlphetha tam tham pek chhuah dawn chuan dam siamna lamah a chhehvela mi chengten an tuar a, khawpuia building lian tham din dawn pawhin a bula chengte tan emaw chuan hnawksak a tling. Hetihlai hian hmasawn kan duh a nih si chuan a man kan pek a ngai a, a tuartu hi chu an awm lo thei lo.Aizawl khawpui dinhmun kan hre tlang a, kawngpui a lian tawk lo a, kawng a tam tawk lo a, lirthei a pun chak si avangin traffic jam hi kan buaina lian ber pakhat a ni ta. He mi tihziaawm dan ngaihtuahtu lam hian harsatna an tawk zel a, ram/state danga huaisen taka an kal tlang hrawkna turah Mizoramah hi chuan tute emaw an vui/nawrh tlat chuan kan ṭhulh leh fo mai.Tuna AMC-in fly over bridge siam a tum pawh hi sawiseltu leh dodaltu chu an awm leh ngei dawn tih a chiang a; nimahsela a chhawrtu tur mipui an ṭhathnem zawk avangin thuneitu lam tan ram tana ṭha ngaihtuah chunga huaisen taka thutlukna siam a ṭul ang. Hmasawn kan duh a nih chuan a man kan pek a ngai a, thil hi a thlawna neih vek theih a ni lo e. Aizawl Municipal Council (AMC) chairman chuan, Aizawl khawpui chhungah fly-over bridge hmun pathumah siam a nih dawn thu a sawi. Hetih lai hian AMC hotute chuan, an hmalakna hrang hrangah dodaltu an awm ṭhin avangin hna thawh chak a har ṭhin thu an sawi.Hmasawnna hna thawh a nih dawn hian nghawng a nei ve ṭhin a, hma­sawnna lian thamah phei chuan nghawng a nei lian ṭhin hle. Kawngpui ṭha kan neih dawn chuan kawngpui laihna tur hmun neituten an tawrh a ngai a, kawlphetha tam tham pek chhuah dawn chuan dam siamna lamah a chhehvela mi chengten an tuar a, khawpuia building lian tham din dawn pawhin a bula chengte tan emaw chuan hnawksak a tling. Hetihlai hian hmasawn kan duh a nih si chuan a man kan pek a ngai a, a tuartu hi chu an awm lo thei lo.Aizawl khawpui dinhmun kan hre tlang a, kawngpui a lian tawk lo a, kawng a tam tawk lo a, lirthei a pun chak si avangin traffic jam hi kan buaina lian ber pakhat a ni ta. He mi tihziaawm dan ngaihtuahtu lam hian harsatna an tawk zel a, ram/state danga huaisen taka an kal tlang hrawkna turah Mizoramah hi chuan tute emaw an vui/nawrh tlat chuan kan ṭhulh leh fo mai.Tuna AMC-in fly over bridge siam a tum pawh hi sawiseltu leh dodaltu chu an awm leh ngei dawn tih a chiang a; nimahsela a chhawrtu tur mipui an ṭhathnem zawk avangin thuneitu lam tan ram tana ṭha ngaihtuah chunga huaisen taka thutlukna siam a ṭul ang. Hmasawn kan duh a nih chuan a man kan pek a ngai a, thil hi a thlawna neih vek theih a ni lo e.", "summary": "Aizawl Municipal Council(AMC) chairman chuan Aizawl khawpui chhungah fly-over bridge hmun thumah siam a nih dawn thu a sawi a,chutih rualin an hmalaknate dodaltu an awm thin avangin hnathawh chak a har thu a sawi bawk.Hmasawn kan duh a nih chuan a man kan pek a ngai a,a tuartu chu an awmlo theilo.Aizawl khawpui kawngpui a lian tawklo a,lirthei a pun chak si avangin traffic a jam nasa em em a,tuna AMC-in fly over bridge an siam tum pawh hian sawisel a tawk dawn tih chiang viau mah se a chhawrtu tur mipui kan tam zawk avangin thuneitu lam tan ram tana ṭha ngaihtuah chunga huaisen taka thutlukna siam a ṭul ang.Hmasawn kan duh a nih chuan a man kan pek a ngai a,thil hi a thlawna neih vek theih a nilo e." }, { "summarization_id": "287", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5587", "file_name": "H-163-10/02/2025-inkharkhipna dan thar leh Mizoram", "original_text": "Mizoram sorkar chuan inkhàrkhip thawh lina, May 19 aṭanga May 31 thleng awh tura kaihhruaina nimin khan a tichhuak a; biak-in, zirna-in leh infiamna hmunhmate khâr chhunzawm zel tur a ni a, dawr hmunpui (shopping mall) erawh chu dawr inkar thlâka hawn chhâwk phal a ni dawn.Thawhṭannia hman ṭan tur ni si, Pathianni tlai lam thlengin inkaih­hruaina hi a la chhuak hman lo a, sorkar laipui lam an ngaihchan vang niin a lang. Sorkar laipuiin lockdown inkaihhruaina Pathianni zanah a chhuah a, kan state-a kan kalpui dan nen inang lo pawh a awm.Kan state mila thil kalpui a ṭul avangin sorkar laipui kaihhruai ang diak diaka kal a rem lo a, chutih rualin sorkar laipui lam pawhin hawn an phal tawh he lama kan ka rem tih loh a awm nual bawk. A langsar deuh zingah infiamna hmunhma khar, spa leh lumehna dawrte chu Green Zone-a awmte tana hawn phalsak ni tawh mah se Mizoramah chuan khar tur zingah a la tel a; hetihlai hian Green Zone-a awmte taxi-a chuan an phalsak zat aia tam Mizoramah chuan phalsak an ni ve thung.Engpawhnise kan state mila kalpui tur a nih avangin hmun danga mite min relsak ai chuan kan tana ṭha ber tur chu kan sorkar lam thuneitute hian an hre zawk turah ngai ila, kaihhruaina awm hi zawmṭheuh turin mipuite'n thu i awih ang u. Mizoram sorkar chuan inkhàrkhip thawh lina, May 19 aṭanga May 31 thleng awh tura kaihhruaina nimin khan a tichhuak a; biak-in, zirna-in leh infiamna hmunhmate khâr chhunzawm zel tur a ni a, dawr hmunpui (shopping mall) erawh chu dawr inkar thlâka hawn chhâwk phal a ni dawn.Thawhṭannia hman ṭan tur ni si, Pathianni tlai lam thlengin inkaih­hruaina hi a la chhuak hman lo a, sorkar laipui lam an ngaihchan vang niin a lang. Sorkar laipuiin lockdown inkaihhruaina Pathianni zanah a chhuah a, kan state-a kan kalpui dan nen inang lo pawh a awm.Kan state mila thil kalpui a ṭul avangin sorkar laipui kaihhruai ang diak diaka kal a rem lo a, chutih rualin sorkar laipui lam pawhin hawn an phal tawh he lama kan ka rem tih loh a awm nual bawk. A langsar deuh zingah infiamna hmunhma khar, spa leh lumehna dawrte chu Green Zone-a awmte tana hawn phalsak ni tawh mah se Mizoramah chuan khar tur zingah a la tel a; hetihlai hian Green Zone-a awmte taxi-a chuan an phalsak zat aia tam Mizoramah chuan phalsak an ni ve thung.Engpawhnise kan state mila kalpui tur a nih avangin hmun danga mite min relsak ai chuan kan tana ṭha ber tur chu kan sorkar lam thuneitute hian an hre zawk turah ngai ila, kaihhruaina awm hi zawmṭheuh turin mipuite'n thu i awih ang u. Mizoram sorkar chuan inkhàrkhip thawh lina, May 19 aṭanga May 31 thleng awh tura kaihhruaina nimin khan a tichhuak a; biak-in, zirna-in leh infiamna hmunhmate khâr chhunzawm zel tur a ni a, dawr hmunpui (shopping mall) erawh chu dawr inkar thlâka hawn chhâwk phal a ni dawn. Thawhṭannia hman ṭan tur ni si, Pathianni tlai lam thlengin inkaih­hruaina hi a la chhuak hman lo a, sorkar laipui lam an ngaihchan vang niin a lang. Sorkar laipuiin lockdown inkaihhruaina Pathianni zanah a chhuah a, kan state-a kan kalpui dan nen inang lo pawh a awm. Kan state mila thil kalpui a ṭul avangin sorkar laipui kaihhruai ang diak diaka kal a rem lo a, chutih rualin sorkar laipui lam pawhin hawn an phal tawh he lama kan ka rem tih loh a awm nual bawk. A langsar deuh zingah infiamna hmunhma khar, spa leh lumehna dawrte chu Green Zone-a awmte tana hawn phalsak ni tawh mah se Mizoramah chuan khar tur zingah a la tel a; hetihlai hian Green Zone-a awmte taxi-a chuan an phalsak zat aia tam Mizoramah chuan phalsak an ni ve thung. Engpawhnise kan state mila kalpui tur a nih avangin hmun danga mite min relsak ai chuan kan tana ṭha ber tur chu kan sorkar lam thuneitute hian an hre zawk turah ngai ila, kaihhruaina awm hi zawm ṭheuh turin mipuite'n thu i awih ang u.", "summary": "19th May,2020 Inkharkhip thawh lina,May 19 aṭanga May 31 thleng awh tura kaihhruaina tichhuakin,biak in,zirna in leh infiamna hmunhmate khâr chhunzawm zel tur niin,dawr hmunpui erawh chu dawr inkar thlâka hawn chhâwk phal a ni ang. Sawrkar laipuiin inkaihhruaina dân a siam chu kan state mila thil kalpui aṭul avangin a langsar deuh-infiamna hmunhma khar,spa leh lumehna dawrte chu Green Zone-a awmte tana hawn phalsak ni mah se Mizoramah khar tur a ni.Green Zone-a awmte taxi-a chuan an phalsak zat aia tam Mizoramah chuan phalsak an ni ve thung. Kan state mila inkaihhruaina dân an zam hrang hrang hi mipuite hian zawm ṭheuh i tum ang u." }, { "summarization_id": "288", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_22_summarization", "original_text": "DM&R Minister kawm Chhiatrupna thleng palh thei lakah Mizoram dinhmun zirchiang turin Japan International Corporation Agency (JICA) leh National Disaster Management Authority (NDMA)-a mithiam te chuan Mizoram an rawn tlawh a, nimin khan Disaster Management & Rehabilitation Department changtu Minister K. Sapdanga chu a Office-ah kawmin JICA leh India hmarchhak-a State hrang hrang te nen kum 2026 thlenga thawhho dan turte an sawiho a. JICA-te hian Mizoram leh India hmarchhak State hrang hrang ten khuarel chhiatna hrang hrang an tawrhna a lo ziaawm theih nan Technical Support an pe dawn a ni. An cham chhung hian Aizawl leh a chhehvel a khuarel chhiatna/chhiatrupna thlenna hmun hrang hrangte leh hmun himlo laite an tlawh nghal ang.", "summary": "Japan International Corporation Agency (JICA) leh National Disaster Management Authority (NDMA)-a mithiam te chuan Mizoram rawn thawlh in Disaster Management & Rehabilitation Department Minister K. Sapdanga chu a Office-ah kawmin Mizoram leh India hmarchhak State hrang hrang ten khuarel chhiatna hrang hrang an tawrhna a lo ziaawm theih nan an thawhho dan tur sawi ho in Technical Support an pe dawn a ni." }, { "summarization_id": "289", "url": "https://theaizawlpost.org/supreme-court-in-kejriwal-bail-in-chhuah-ta/", "file_name": "SMizo_17_19-02", "original_text": "Aam Aadmi Party tan hnehna niin Supreme Court chuan Zirtawpni khan Delhi Chief Minister leh party supremo Arvind Kejriwal chu bail phalsakin Delhi excise policy case kaihhnawiha Delhi High Court in August 5 a order a siam chu a hnawlsak rih bawk. Bench of Justices Surya Kant leh Uijjal Bhuyan te chuan Kejriwal chu Rs 10 lakh bond leh sureties pahnih pe a bail a phalsak a. Top court chuan Kejriwal chu a case chungchang engmah mipui hnena sawi lo turin a ti bawk. Delhi Chief Minister Kejriwal CBI tena June 26 a an man chungchangah Supreme Court ah pawh bail tur a nih leh nih lohah ngaihdan a inang lo bawk a. CM Kejriwal chu hun rei tak chhung khung hranin a awm tawh tia sawi Bench chuan, “August 17, 2022 a FIR thehluh a nih atangin chargesheet pali siam a ni tawh a. Chargesheet hnuhnung ber chu Augsut 29, 2024 khan thehluh a ni a. Document te a tam hle a, engti kawng pawhin trial neih fel mai theih a ni dawn lo” a ti a. CM Kejriwal man a nihnaah CBI te chuan Section 41A(3) of CrPC an bawhchhe lo tibawkin Justice Kant chuan Kejriwal chu judicial custody a awmsa a nih avangin man a nihna kawngah harsatna a awm lo a ti bawk. Justice Ujjal Bhuyan chu Justice Kant thlirna chu kalh thungin, “CBI te chuan CBI nih anga man a tulna leh mamawhna an hre lo. ED case a Kejriwal chu bail a chhuah remtih a nih hnuah chauh CBI te chu an inrawlh a, CBI ten an manna kaihhnawihah rinhlelhna a awm a ni” a ti ve thung. Justice Bhuyan chuan CBI te chu ‘premier probe agency an ni’ tia sawi bawkin uchuak taka che tur an ni lo a ti bawk a. “Demcoracy ram ang bikah te phei chuan mi manna chu high-handed manner a kalpui tur a ni lo. CBI te hian ‘caged parrot’ anga ngaih an nihna ata talchhuah turin chet an la zawk tur a ni a. An landan pawh ‘uncaged parrot’ anga lang zawk tur an ni” tiin a sawi. Justice Bhuyan chuan Kejriwal chu ED case ah bail a nih tawh laia judicial custody a la daha hren reng chu a dik thei lo a ti bawk a. ED case a bail pek tawh CBI case avanga la hren reng chu a dik thei mawlh lo tiin a sawi bawk. Justice Bhuyan chuan ‘bail chu rule a ni a, jail chu exception’ tia sawi bawkin, “Trial kalpui emaw man emaw chu harassment ah a chhuak tur a ni lo” tiin a sawi bawk. Kejriwal chuan Delhi High Court ah bail dilna thehlutin chumi hnuah apex court ah a kal leh a. August 5 khan Delhi High Court chuan Chief Minister Kejriwal manna chu ‘legal’ a tihsak thung a. Kejriwal an amah manna a khinletna chu hnawlsakin CBI te chaun amah an a nih theihna turin finfiahna an nei ngah tawk a tihsak bawk. High Court chuan CBI tena Kejriwal an mannaah thil fello leh dik lo a awm lo ti bawkin Kejriwal man a nihna chuan amah laka finfiahna neia sawi turte huaisenna a pe zawk a ni a ti bawk a. Kejriwal chu khua leh tui satliah a ni lo va, Magsaysay Award pawh dawng tawh tu leh Aam Aadmi Party convenor pawh ni a ni tlat a ti bawk. March 21, 2024 khan ED te chuan nuaibo tawh Delhi excise policy 2021-222 a thil fello leh sum chheprelhna nasa tak awm tiin Kejriwal chu an man a. June 26, 2024 khan CBI te chuan Enforcement Directorate custody a a awm mek laiin excise case kaihhnawihah tho Kejriwal chu an man leh zui a ni.", "summary": "Supreme Court chuan ngaihdan inang lo tak karah Aam Aadmi Party supremo leh Delhi Chief Minister chu bail phalsakin Delhi excise policy kaihhnawiha Delhi High Court in order a siam chu a hnawlsak rih bawk. Bench of Justices te chuan Kejriwal chu Rs10 lakh bond leh suretis pahnih pe a bail a phalsak a ni. CM Kejriwal man anih naah CBI te chuan dan an bawhchhe lo tiin Justice Kant chuan a sawi a, heihi Justice Ujjal chuan pawmlo in bail a chhuah anih hnuah CBI an inrawlh a, an manna kaihhnawih ah rinhlehna a awm ati thung. Justice Bhuyan chuan Kejriwal chu ED case ah bail anih tawh laia judicial custody a la dah a hren reng chu a dik theilo a ti bawk. ED te chuan March nuaibo tawh Delhi excise policy-ah thil fello leh sum chheprelhna nasa tak awm tiin Kejriwal chu an man a, June khan CBI te chuan ED custody atangin excise case kaihhnawihah tho an man zui leh a ni. High Court chuan CBI te,n Kejriwal an manna ah thil fello leh diklo a awm tiin, khua leh tui satliah a ni lo ati ve tlat bawk." }, { "summarization_id": "290", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6283", "file_name": "H-43-27/01/2025-Restaurant_leh_hotel_endik.txt", "original_text": "Restaurant leh hotel endik Mizoram NewsRestaurant leh hotel endik admin 18-Nov-2024 03:18 PM Aizawl Municipal Corporation (AMC) hnuaia Committee on Regulations of Restaurant, Hotel & Hostel-te chuan vawiin (18.11.2024) hian Aizawl khawpui chhunga restaurant leh hotel-te a tum khatna atan an endik. Committee on Regulations of Restaurant, Hotel & Hostel-te hian AMC registration te, bawlhlawh thliar hran leh an hmun hma faina lamte a endik a, Aizawl khawpui chhungah restaurant zingah AMC a registration/ Dawr License nei lo tam tak an awm tih hmuhchhuah a ni. November 4, 2024-a press conference an lo neiha an sawi tawh angi, November, 2024 chhunga lo inchingfel turin hriattir nawn leh an ni. Hemi hnu lamah hi chuan, license valid-lo emaw, registration ti lo te chu, an dawr kharsak emaw, AMC Licensing Regulations 2012 in a sawi angin Rs.5,000 thlenga chawitir theih an ni ang. Committee on Regulations of Restaurant, Hotel & Hostel-ah hian chairman chu Rosiamngheta, secretary chu H Lalremtluanga niin, Chuauzikpuii, Zodingpuii, C Lalchhandami leh David Zohmangaihate an ni.", "summary": "Aizawl Municipal Corporation (AMC) hnuaia Committee on Regulations of Restaurant, Hotel & Hostel-te chuan ni 18.11.2024 khan Aizawl khawpui chhunga restaurant leh hotel-te a tum khatna atan an endik.Bawlhhlawh thliar hran leh an hmun hma faina lam an endik a,Aizawl khawchhungah AMC-a registration/dawr license nei lo te chu November,2024 chhunga inchingfel ngei tura hriattir an ni.License valid lo emaw,registration ti lo te chu,an dawr kharsak emaw AMC Licensing Regulation 2012 in a sawi angin,Rs.5000 thlenga chawi tir theih an ni." }, { "summarization_id": "291", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6168", "file_name": "Ruatpuia_24.1.25", "original_text": "Ruihtheih thila buai an awm - CM Mizoram NewsRuihtheih thila buai an awm - CM admin 07-Nov-2024 08:08 AM Mizoram Agricultural Marketing Board chuan nimin khan IPR aduditorium-ah 'Bana Kaih Sensitization cum Consultation Meeting on Thlai Thar Market' an buatsaih a, Chief Minister Lalduhoma'n a hmanpui. Chief Minister chuan sorkar hnathawk ruihtheih thila buai an awm tih sawiin, 'Sorkar hnathawk zingah hna thawk thei lo khawpa ruih theih thila buai an awm, thawk thei lo na na na chu chawlhtir zel a ngai dawn. Inhlahthlem a rem lo ang,' Thlai thar hralhtuten harsatna an tawh lohna turin, support price tur sum an inralring reng tawh tih sawiin Lalduhoma chuan, 'Thlai thar leituten min dawn hniam (bargain) lohna turin ruahmanna siam a ni, ' tiin Tripura nen kan inkar Langkaih Lei dawh zawh hunah thawven a khat a awm tur thu a sawi. Chief Minister sawi danin, Handholding Scheme a hlawhtlinna atan DC-te an pawimawh. Hanholding Scheme tha taka kalpui a nih theihna atan DC zawng zawngte hi training pek vek an ni tawh. CM Special Package dil an thahnem hle. DC-te hnenah an thehlut mek a, endik nghal zel a ni.", "summary": "Ruihtheih thila buai an awm - CM Mizoram Agricultural Marketing Board chuan nimin khan 'Bana Kaih Sensitization cum Consultation Meeting on Thlai Thar Market' an buatsaih a, Chief Minister Lalduhoma'n a hmanpui. CM chuan, 'Sorkar hnathawk zingah hna thawk thei lo khawpa ruih theih thila buai an awm, thawk thei lo na na na chu chawlhtir zel a ngai dawn. Inhlahthlem a rem lo ang,' a ti. Thlai thartute harsatna chinfelna tur hrang hrang sawiin Handholding scheme a sawifiah bawk. CM Special Package hmang ṭangkai an tam thu a sawi bawk." }, { "summarization_id": "292", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6152", "file_name": "Ruatpuia_24.1.25", "original_text": "In a kang ral, tek den vang? Mizoram NewsIn a kang ral, tek den vang? admin 05-Nov-2024 09:02 PM Zanin dar 6:45 vel khan Lalhmunliani, Champhai Electric Vengte chhungkaw chenna in Assam Type chu bungraw chuh hman lohin a kang ral. Tek den vang nia ngaih a ni. Champhai Electric Veng YMA hruaitute hnen atanga Bengvarna thudawn danin, in kan lai hian tleirawl pakhat chiah inah a awm a, kohhran camping follow up programme a nih angin midang zawng inkhawm turin an kal. Tleirawl hi YMA hruaituten an zawh chian chuan thil a ri dawp a, a hnua a en chian chuan kangmei a lo chhuak tawh tih a sawi. Khawtlang mipuiin an hriat veleh thelh tumin theihtawp an chhuaha, dar 7:30 velah an thelh mit thei. Bungrua erawh an chuh hman lo. Champhaiah hian tlai atang khan ruah a sur char char. Kangmei chhuak avang hian thi leh hliam tuar an awm loa, an ran vulh thi erawh an awm. Ar 23 leh vawk pakhat a kanghlum a, vawk pakhatin hliam a tuar. Lalhmunliani hi an kohhran hmeichhiaah leh MHIP-ah hruaitu a ni a, a pawisa kawl a kang ral vek. Champhaiah hian tlai atangin ruah a sur a, he thuziahlai thleng pawh hian a la sur.", "summary": "In kang, ṭek den vangin. Zanin dar 6:45 vel khan Lalhmunliani, Champhai Electric Vengte chhungkaw chenna in Assam Type chu bungraw chuh hman lohin a kang ral. Tek den vang nia ngaih a ni. Thu dawn danin in kan lai hian tleirawl pakhat chiah inah a awm a, thil ri dawp a hriat hnuah kangmei hi a lo chhuak niin a sawi. Thi leh hliam an awm lo a, an ran vulh an kang hlum a, bungrua engmah an hman lo. Lalhmuliani hi kohhran hmeichhe hruaitu leh MHIP-ah hruaitu niin a pawisa kawlte a kangral vek a ni." }, { "summarization_id": "293", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26176", "file_name": "H-275-21/02/2025-Rorelna in sangah kuhva rah sumdawnna", "original_text": "Myanmar aṭanga kuhva rah lo lut Mizoram kal tlanga phurh a nih chungchang chu Assembly budget session neih mekah sawi chhuah a ni a, Home minister chuan Mizoram kal tlanga kuhva rah phurh chu titawp turin sorkarin hma a lâk mêk thu a sawi.Kuhva rah sum­dawnna hian nasa takin Mizoram a nghawng tih chu kan rorelna in sanga an thusawi aṭang pawhin a hriat theih a, he sumdawnnaa tel ve leh a hlawkna teltu zat hi hriat ni lo mah se a pawisa che vêl a tam tham avangin a nghawng pawh a na hle ang tih a chiang a ni.Kuhva rah sumdawnnaa thil tihfel ngai tak chu dan loa sumdawnna a ni tih hre chunga kan hre lo der rei lutuk hi a ni a, dan pawnah kan hnawl ngam lo a ni deuh ber zawk. Dan chhunga mi ni tak tak si loin dan anga a kal theih dan kawng kan phuahchawp a, a taka kalpui dawnin dan hmaah bawk thil a buai leh ta si a ang ber.Engpawhnise he thilin a ken tel chu sumdawnna lian tham tak, mipui mimir pawhin rinhlelhna nena kan thlir, sorkar tha chakna hmang pawha an titawp hleithei lo hi a ni a. Lirtheiah pawh a lian ber chia muangchanga an phurh luh dang thei loa state pakhat ve riang ruang kan awm hi thil mak tak a ni. Ṭiau lui kanna kawng an inlaih chawpte pawh kan veng hneh lo a, Champhai aṭanga Aizawl panna kawngpui pakhat chiah a awm chung pawha Silchar kawnga ven kan tum chauh mai pawh hi thil mak tak a ni tawh.Kuhva raha sumdawnna kal vel dan leh tihtawp tuma ven kan tum dan hi chuan mipui rilru a tibuai chhunzawm zel dâwn a nih hmel. Myanmar aṭanga kuhva rah lo lut Mizoram kal tlanga phurh a nih chungchang chu Assembly budget session neih mekah sawi chhuah a ni a, Home minister chuan Mizoram kal tlanga kuhva rah phurh chu titawp turin sorkarin hma a lâk mêk thu a sawi.Kuhva rah sum­dawnna hian nasa takin Mizoram a nghawng tih chu kan rorelna in sanga an thusawi aṭang pawhin a hriat theih a, he sumdawnnaa tel ve leh a hlawkna teltu zat hi hriat ni lo mah se a pawisa che vêl a tam tham avangin a nghawng pawh a na hle ang tih a chiang a ni.Kuhva rah sumdawnnaa thil tihfel ngai tak chu dan loa sumdawnna a ni tih hre chunga kan hre lo der rei lutuk hi a ni a, dan pawnah kan hnawl ngam lo a ni deuh ber zawk. Dan chhunga mi ni tak tak si loin dan anga a kal theih dan kawng kan phuahchawp a, a taka kalpui dawnin dan hmaah bawk thil a buai leh ta si a ang ber.Engpawhnise he thilin a ken tel chu sumdawnna lian tham tak, mipui mimir pawhin rinhlelhna nena kan thlir, sorkar tha chakna hmang pawha an titawp hleithei lo hi a ni a. Lirtheiah pawh a lian ber chia muangchanga an phurh luh dang thei loa state pakhat ve riang ruang kan awm hi thil mak tak a ni. Ṭiau lui kanna kawng an inlaih chawpte pawh kan veng hneh lo a, Champhai aṭanga Aizawl panna kawngpui pakhat chiah a awm chung pawha Silchar kawnga ven kan tum chauh mai pawh hi thil mak tak a ni tawh.Kuhva raha sumdawnna kal vel dan leh tihtawp tuma ven kan tum dan hi chuan mipui rilru a tibuai chhunzawm zel dâwn a nih hmel. Myanmar aṭanga kuhva rah lo lut Mizoram kal tlanga phurh a nih chungchang chu Assembly budget session neih mekah sawi chhuah a ni a, Home minister chuan Mizoram kal tlanga kuhva rah phurh chu titawp turin sorkarin hma a lâk mêk thu a sawi. Kuhva rah sum­dawnna hian nasa takin Mizoram a nghawng tih chu kan rorelna in sanga an thusawi aṭang pawhin a hriat theih a, he sumdawnnaa tel ve leh a hlawkna teltu zat hi hriat ni lo mah se a pawisa che vêl a tam tham avangin a nghawng pawh a na hle ang tih a chiang a ni. Kuhva rah sumdawnnaa thil tihfel ngai tak chu dan loa sumdawnna a ni tih hre chunga kan hre lo der rei lutuk hi a ni a, dan pawnah kan hnawl ngam lo a ni deuh ber zawk. Dan chhunga mi ni tak tak si loin dan anga a kal theih dan kawng kan phuahchawp a, a taka kalpui dawnin dan hmaah bawk thil a buai leh ta si a ang ber. Engpawhnise he thilin a ken tel chu sumdawnna lian tham tak, mipui mimir pawhin rinhlelhna nena kan thlir, sorkar tha chakna hmang pawha an titawp hleithei lo hi a ni a. Lirtheiah pawh a lian ber chia muangchanga an phurh luh dang thei loa state pakhat ve riang ruang kan awm hi thil mak tak a ni. Ṭiau lui kanna kawng an inlaih chawpte pawh kan veng hneh lo a, Champhai aṭanga Aizawl panna kawngpui pakhat chiah a awm chung pawha Silchar kawnga ven kan tum chauh mai pawh hi thil mak tak a ni tawh. Kuhva raha sumdawnna kal vel dan leh tihtawp tuma ven kan tum dan hi chuan mipui rilru a tibuai chhunzawm zel dâwn a nih hmel.", "summary": "27th February,2021 Myanmar aṭanga kuhva rah lo lut Mizoram kal tlanga phurh a nih chungchang chu Assembly budget session neih mekah sawi chhuah niin,Home Minister chuan Mizoram kal tlanga kuhva rah phurh chu titawp turin sawrkarin hma a lák mek thu a sawi. Kuhva rah sumdawnnaa thil tihfel ngai chu dân loa sumdawnna a ni tih hre chunga dân anga a kal theih dan kawng kan phuahchawp ṭhin hi a ni. Dân loa kuhva rah hmanga sumdawnna thilah hian lirtheiah a lian ber chia phurh luh a nih lai leh,Ṭiau lui kanna kawng laih chawp a nih lai te,Champhai aṭanga Aizawl panna kawngpui pakhat chiah a awm chung pawha Silchar kawnga ven an tum chauhte hian sawrkar chet muanzia tilangin,tihtawp tuma ven kan tum dante hian mipui mak tih a hlawh hle." }, { "summarization_id": "294", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/14878", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Vawiin hi December 26 a ni a, Krismas tuk chiah hi khawthlang lamah chuan Boxing Day tiin a hming an vuah. He ni hi mihausa leh thiltithei zawkten an hnuaia hnathawkte chawlh an pek bakah thilpek an pekna ni a ni ṭhin a, tun hnu zelah thilpek inpek tawnna ni anga hman ṭhin a ni.Mizote pawhin Krismas thilpek inpek tawn kan uar tawlh tawlh a, ṭhian ṭha leh chhungkhat hnaite thilpek kan inpe a, mi tam takin Krismas hi chanhai leh mi harsa zawkte ṭanpuina hunah  an hmang ṭhin. Kohhran, mimal bakah pawl leh ṭhianhoin ṭanpui ngaite ṭanpuina remchangah an hmang a, kan intih hmuh zel niin a lang a, a lawmawm hle a ni.Hetihlai hian tun hmaa Mizo zia ni lo tak, midangte kan ṭanpui chanchin puanzar chiam kan ching ta leh midangte kan ṭanpuilai thlalak thehdarh kan ching chho ta erawh Mizo tihah a inhmeh lo hle.Politician zingah an thil tih ṭhat puanzar loh hläu zek zek an awm ṭhin a, chu mite tihhmuh nge ni social media-in a ken tel zawk, mahni thil tih ṭhatah pawh mirethei zawkte ṭanpui chanchin kher puanzar duh kan pung zel a, thil ṭha ber a ni lo ang. Pawl thil tihte a nih chuan puanzar awm tawk a awm a; nimahsela a dawngtute mualphona ni tel thei zawnga publicity kan uar ta lutuk hi chu kan inenfiah tlan a ngai.Khawvelin thilpek inpek tawn nia an hman Boxing Day a lo thlen hian, Mizote hian midangte ṭanpui intihhmuh thar zel ila, tun hmaa kan pi-pute zia hre rengin mi mit hmuhah kher ni lo ṭanpui ngaite ṭanpui hi i zir chhuak thar ang u.'Sem sem dam dam, ei bil thi thi' ti ṭhin hnam kan nih hre rengin, midangte ṭanpui turin inpe thar ila; a langsara puangzar kher loa thilpek pek hi kan Bible zirtirna nen pawh a inmil tih i hre reng ang u. Vawiin hi December 26 a ni a, Krismas tuk chiah hi khawthlang lamah chuan Boxing Day tiin a hming an vuah. He ni hi mihausa leh thiltithei zawkten an hnuaia hnathawkte chawlh an pek bakah thilpek an pekna ni a ni ṭhin a, tun hnu zelah thilpek inpek tawnna ni anga hman ṭhin a ni.Mizote pawhin Krismas thilpek inpek tawn kan uar tawlh tawlh a, ṭhian ṭha leh chhungkhat hnaite thilpek kan inpe a, mi tam takin Krismas hi chanhai leh mi harsa zawkte ṭanpuina hunah  an hmang ṭhin. Kohhran, mimal bakah pawl leh ṭhianhoin ṭanpui ngaite ṭanpuina remchangah an hmang a, kan intih hmuh zel niin a lang a, a lawmawm hle a ni.Hetihlai hian tun hmaa Mizo zia ni lo tak, midangte kan ṭanpui chanchin puanzar chiam kan ching ta leh midangte kan ṭanpuilai thlalak thehdarh kan ching chho ta erawh Mizo tihah a inhmeh lo hle.Politician zingah an thil tih ṭhat puanzar loh hläu zek zek an awm ṭhin a, chu mite tihhmuh nge ni social media-in a ken tel zawk, mahni thil tih ṭhatah pawh mirethei zawkte ṭanpui chanchin kher puanzar duh kan pung zel a, thil ṭha ber a ni lo ang. Pawl thil tihte a nih chuan puanzar awm tawk a awm a; nimahsela a dawngtute mualphona ni tel thei zawnga publicity kan uar ta lutuk hi chu kan inenfiah tlan a ngai.Khawvelin thilpek inpek tawn nia an hman Boxing Day a lo thlen hian, Mizote hian midangte ṭanpui intihhmuh thar zel ila, tun hmaa kan pi-pute zia hre rengin mi mit hmuhah kher ni lo ṭanpui ngaite ṭanpui hi i zir chhuak thar ang u.'Sem sem dam dam, ei bil thi thi' ti ṭhin hnam kan nih hre rengin, midangte ṭanpui turin inpe thar ila; a langsara puangzar kher loa thilpek pek hi kan Bible zirtirna nen pawh a inmil tih i hre reng ang u. Vawiin hi December 26 a ni a, Krismas tuk chiah hi khawthlang lamah chuan Boxing Day tiin a hming an vuah. He ni hi mihausa leh thiltithei zawkten an hnuaia hnathawkte chawlh an pek bakah thilpek an pekna ni a ni ṭhin a, tun hnu zelah thilpek inpek tawnna ni anga hman ṭhin a ni. Mizote pawhin Krismas thilpek inpek tawn kan uar tawlh tawlh a, ṭhian ṭha leh chhungkhat hnaite thilpek kan inpe a, mi tam takin Krismas hi chanhai leh mi harsa zawkte ṭanpuina hunah  an hmang ṭhin. Kohhran, mimal bakah pawl leh ṭhianhoin ṭanpui ngaite ṭanpuina remchangah an hmang a, kan intih hmuh zel niin a lang a, a lawmawm hle a ni. Hetihlai hian tun hmaa Mizo zia ni lo tak, midangte kan ṭanpui chanchin puanzar chiam kan ching ta leh midangte kan ṭanpuilai thlalak thehdarh kan ching chho ta erawh Mizo tihah a inhmeh lo hle. Politician zingah an thil tih ṭhat puanzar loh hläu zek zek an awm ṭhin a, chu mite tihhmuh nge ni social media-in a ken tel zawk, mahni thil tih ṭhatah pawh mirethei zawkte ṭanpui chanchin kher puanzar duh kan pung zel a, thil ṭha ber a ni lo ang. Pawl thil tihte a nih chuan puanzar awm tawk a awm a; nimahsela a dawngtute mualphona ni tel thei zawnga publicity kan uar ta lutuk hi chu kan inenfiah tlan a ngai. Khawvelin thilpek inpek tawn nia an hman Boxing Day a lo thlen hian, Mizote hian midangte ṭanpui intihhmuh thar zel ila, tun hmaa kan pi-pute zia hre rengin mi mit hmuhah kher ni lo ṭanpui ngaite ṭanpui hi i zir chhuak thar ang u. 'Sem sem dam dam, ei bil thi thi' ti ṭhin hnam kan nih hre rengin, midangte ṭanpui turin inpe thar ila; a langsara puangzar kher loa thilpek pek hi kan Bible zirtirna nen pawh a inmil tih i hre reng ang u.", "summary": "Vawiin hi December 26 a ni a, Krismas tuk chiah hi khawthlang lamah chuan Boxing Day tiin a hming an vuah. He ni hi mihausa leh thiltithei zawkten an hnuaia hnathawkte chawlh an pek bakah thilpek an pekna ni a ni ṭhin a, tun hnu zelah thilpek inpek tawnna ni anga hman ṭhin a ni. Mizote pawhin thil inpek tawn kan uar telh telh a, mi tam takin Krismas hi mi harsate tanpuina hunah an hmang thin. Kan intihhmuh zel a, a lawmawm hle. Hetihlai hian tun hmaa Mizo zia ni lo tak, midangte tanpui chanchin puanzar kan ching ta leh thlalak vel thehdarh kan ching erawh a Mizo viau lo. Pawl thil tihte a nih chuan puanzar awm tawk a awm a, mahse a dawngtute mialphona a ni thei em tih ngaituah tel a tha viau. Boxing Day a lo thlen hian, Mizote hian midang tanpui intihhmuh zel ila, kan Mizo nihna hre rengin a langsara puangzar kher loa thilpek pek hi kan Bible zirtirna nen pawh a inmil tih hre reng ang u." }, { "summarization_id": "295", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20516", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Excise & Narcotics department, Mamit-te chuan August 2019 chhung khan rakzu litre 193 an man a;  zu kaihnawihah mi 16 leh zu bilh lai ṭín 90 an man a, zu khapna dan hmangin thubuai 16 an ziak lut. Heroin gram 14 leh ganja gram 555 a kaihhnawihah mi 13 an man bawk a; NDPS Act 1985 hnuaiah thubuai pariat an ziak lut a ni.Mizoramah zu khapna dan hman a ni leh ta a, sorkarin ṭan a la nasa a, a ram pumah zu a vang ta hle niin a lang. Chutihlaiin zu man khawmtu lam chuan kil tinah zu man tur an la nei reng a, Mizorama district te ber zinga mi mamitah ringawt pawh thla khat chhungin zu leh a kaihhnawihah man tur an la nei ngah hle.Hei hian chiang taka a lantir chu zu hi a vang ta a,  nimahsela a la bo lo tih erawh kan hre thei. Khawpui lian zualahte phei chuan a sen chi kan tih maite pawh lei tur a la awm reng a, a man erawh a to ta hle a ni. Zu hi vawi lehkhatah a bo dawn lo a, chutihlaiin khap a nih hnua lei tur a la awm reng hi a veiawm lai chu a ni awm e.Sorkar hian zu a khap a nih chuan tihtakzeta a beih a ngai a, tuna a kalphung angah hi chuan zu hi khap rem a la ni dawn hnai lo a ang hle. Zu leh ruihhlo man tura hlawh neia rawih ngat Excise department mi leh sate zingah pawh zu in ṭhin tam tham tak an la awm a, kan police-te ngei ngei pawh zua fihlim lo an la tam hle a, hei hian zu khap rem tum harsatzia a tilang thei ang.Zu khap a nih hmasak ṭum khan in tur a awm reng a, lei tur a awm reng bawk a, khatiang mai maia zu khap kha chu a sawt meuh lo. Sorkar thar a piang a, tha thar nen zu khap turin a bei chho mek a, tuna aia rim zawka thawh a, na zawka a beih a la ngai dawn hle a ni. Excise & Narcotics department, Mamit-te chuan August 2019 chhung khan rakzu litre 193 an man a;  zu kaihnawihah mi 16 leh zu bilh lai ṭín 90 an man a, zu khapna dan hmangin thubuai 16 an ziak lut. Heroin gram 14 leh ganja gram 555 a kaihhnawihah mi 13 an man bawk a; NDPS Act 1985 hnuaiah thubuai pariat an ziak lut a ni.Mizoramah zu khapna dan hman a ni leh ta a, sorkarin ṭan a la nasa a, a ram pumah zu a vang ta hle niin a lang. Chutihlaiin zu man khawmtu lam chuan kil tinah zu man tur an la nei reng a, Mizorama district te ber zinga mi mamitah ringawt pawh thla khat chhungin zu leh a kaihhnawihah man tur an la nei ngah hle.Hei hian chiang taka a lantir chu zu hi a vang ta a,  nimahsela a la bo lo tih erawh kan hre thei. Khawpui lian zualahte phei chuan a sen chi kan tih maite pawh lei tur a la awm reng a, a man erawh a to ta hle a ni. Zu hi vawi lehkhatah a bo dawn lo a, chutihlaiin khap a nih hnua lei tur a la awm reng hi a veiawm lai chu a ni awm e.Sorkar hian zu a khap a nih chuan tihtakzeta a beih a ngai a, tuna a kalphung angah hi chuan zu hi khap rem a la ni dawn hnai lo a ang hle. Zu leh ruihhlo man tura hlawh neia rawih ngat Excise department mi leh sate zingah pawh zu in ṭhin tam tham tak an la awm a, kan police-te ngei ngei pawh zua fihlim lo an la tam hle a, hei hian zu khap rem tum harsatzia a tilang thei ang.Zu khap a nih hmasak ṭum khan in tur a awm reng a, lei tur a awm reng bawk a, khatiang mai maia zu khap kha chu a sawt meuh lo. Sorkar thar a piang a, tha thar nen zu khap turin a bei chho mek a, tuna aia rim zawka thawh a, na zawka a beih a la ngai dawn hle a ni. Excise & Narcotics department, Mamit-te chuan August 2019 chhung khan rakzu litre 193 an man a;  zu kaihnawihah mi 16 leh zu bilh lai ṭín 90 an man a, zu khapna dan hmangin thubuai 16 an ziak lut. Heroin gram 14 leh ganja gram 555 a kaihhnawihah mi 13 an man bawk a; NDPS Act 1985 hnuaiah thubuai pariat an ziak lut a ni. Mizoramah zu khapna dan hman a ni leh ta a, sorkarin ṭan a la nasa a, a ram pumah zu a vang ta hle niin a lang. Chutihlaiin zu man khawmtu lam chuan kil tinah zu man tur an la nei reng a, Mizorama district te ber zinga mi mamitah ringawt pawh thla khat chhungin zu leh a kaihhnawihah man tur an la nei ngah hle. Hei hian chiang taka a lantir chu zu hi a vang ta a,  nimahsela a la bo lo tih erawh kan hre thei. Khawpui lian zualahte phei chuan a sen chi kan tih maite pawh lei tur a la awm reng a, a man erawh a to ta hle a ni. Zu hi vawi lehkhatah a bo dawn lo a, chutihlaiin khap a nih hnua lei tur a la awm reng hi a veiawm lai chu a ni awm e. Sorkar hian zu a khap a nih chuan tihtakzeta a beih a ngai a, tuna a kalphung angah hi chuan zu hi khap rem a la ni dawn hnai lo a ang hle. Zu leh ruihhlo man tura hlawh neia rawih ngat Excise department mi leh sate zingah pawh zu in ṭhin tam tham tak an la awm a, kan police-te ngei ngei pawh zua fihlim lo an la tam hle a, hei hian zu khap rem tum harsatzia a tilang thei ang. Zu khap a nih hmasak ṭum khan in tur a awm reng a, lei tur a awm reng bawk a, khatiang mai maia zu khap kha chu a sawt meuh lo. Sorkar thar a piang a, tha thar nen zu khap turin a bei chho mek a, tuna aia rim zawka thawh a, na zawka a beih a la ngai dawn hle a ni.", "summary": "Excise & Narcotics department, Mamit-te chuan August 2019 chhung khan rakzu litre 193 an man a; zu kaihnawihah mi 16 leh zu bilh lai ṭín 90 an man a, zu khapna dan hmangin thubuai 16 an ziak lut. Heroin gram 14 leh ganja gram 555 a kaihhnawihah mi 13 an man bawk a; NDPS Act 1985 hnuaiah thubuai pariat an ziak lut a ni. Mizoramah zu khapna dân hman a ni leh ta a, zu a vang ta hle niin a lang. Chutihlaiin zu man tur a la awm reng tho a, Mamit-ah ringawt pawh man tur an la ngah hle. Hei hian a lantir chu zu hi a vang a, mahse a la bo lo tih hi a ni. Zu hi vawi lehkhatah a bo dawn lo a, khap hnua lei tur la awm reng erawh a veiawm. Sorkar hian a khap a nih chuan tihtakzetin bei rawh se. Zu leh ruihhlo man tura hlawh neia rawih separtment mi leh sa zingah pawh zu in thin an tam a, police ngei ngeiah pawh an awm. Hei hian zu khap rem tum harsatzia a tilang. Zu khap a nih hmasak khan lei tur a awm reng a, khatiang maia khap kha chu a sawt meuh lo. Sorkar thar a piang a, tha thar nena zu khap turin a bei chho mek a, tun aia rim zawka thawh a, na zawka beih a la ngai dawn." }, { "summarization_id": "296", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/10147", "file_name": "H-226-15/02/2025-Health minister thupha chawina", "original_text": "Covid-19 dona kawnga hlawh nei loa inpete chawimawina huna thusawitu Health Minister chuan, Covid-19 chu do fuh a harsa nia sawiin, \"Indona dangah chuan silai tinna tur a chiang a, Covid-19 ah erawh chuan silai tinna tur hriat hleih theih a ni lo. Chêtsual a awl em em a, WHO leh ICMR pawh an che fuh thei lo. Ṭha tak tura an ngaihte a ṭha lo leh ṭhin. Chuvangin, tih dik loh tam tak kan nei ang,\" tiin an tih dik tawk loah thupha a chawi a, mipui hriat­thiamna a ngen.Covid-19 avanga kan tha, hun leh sum kan sen hi a tam ta viau mai a, a ram pum mai ni lo khawvel pumin kan buai phah a ni. Mithiam tia kan hriatte pawhin a ngaihna an hre lo a, an rorel dan an thlak fo a, tihfuh loh sawi tur pawh a tam hle.Mizoramah ngei pawh sorkarin ṭha tura a rel a tuk lawka a thlak leh mai te, thil kalpui dan tura a lo duan lawk sawiselna a awm avanga a tih chhunzawm loh te, hri dona kawnga remchang tura a ngaih a taka kalpuia a ṭhat loh zawk avanga sût leh tâkte a awm ta thluah mai.Hei hi khawvel hmun dang­ah pawh a thleng lo bîk lo a, Mizoram chu a vannei ber pawl niin he hri avanga thi pawh kan la nei lo. Heti chunga an tih fuh tawk loha Health Minister-in thupha a chawi hi a zahawmin a tilawmawm takzet a, insawifiah leh insawithiam reng renga ṭhenkhatin hun an hmanlaiin mahni tihdik loh pawm ngama thupha chawina ri hi a ngaihnawm takzet a ni.Hetihlai hian Covid-19 dona tura sum hmanna ṭhenkhat erawh sawifiah ringawta fiah tawk lo, hmun danga an zawrhna rate aia to uchuak taka thil lei a awm a, miin hri dona tura mahni sum an thawhlaia sum hmanna rinhlelhawm a lo awm tel hlauh mai hi a vanduaithlak hle a ni.Kan sorkar hian theihtawp chhuahin hri do kawngah ke a pen a, mipui pawhin mahni insengsoin kan ṭawiawm a, tih fuh loh palh awm kara thupha chawi ngam hi a huaisenthlak a, he hri dona kawngah hian i ṭang tlâng zel ang u. Covid-19 dona kawnga hlawh nei loa inpete chawimawina huna thusawitu Health Minister chuan, Covid-19 chu do fuh a harsa nia sawiin, \"Indona dangah chuan silai tinna tur a chiang a, Covid-19 ah erawh chuan silai tinna tur hriat hleih theih a ni lo. Chêtsual a awl em em a, WHO leh ICMR pawh an che fuh thei lo. Ṭha tak tura an ngaihte a ṭha lo leh ṭhin. Chuvangin, tih dik loh tam tak kan nei ang,\" tiin an tih dik tawk loah thupha a chawi a, mipui hriat­thiamna a ngen.Covid-19 avanga kan tha, hun leh sum kan sen hi a tam ta viau mai a, a ram pum mai ni lo khawvel pumin kan buai phah a ni. Mithiam tia kan hriatte pawhin a ngaihna an hre lo a, an rorel dan an thlak fo a, tihfuh loh sawi tur pawh a tam hle.Mizoramah ngei pawh sorkarin ṭha tura a rel a tuk lawka a thlak leh mai te, thil kalpui dan tura a lo duan lawk sawiselna a awm avanga a tih chhunzawm loh te, hri dona kawnga remchang tura a ngaih a taka kalpuia a ṭhat loh zawk avanga sût leh tâkte a awm ta thluah mai.Hei hi khawvel hmun dang­ah pawh a thleng lo bîk lo a, Mizoram chu a vannei ber pawl niin he hri avanga thi pawh kan la nei lo. Heti chunga an tih fuh tawk loha Health Minister-in thupha a chawi hi a zahawmin a tilawmawm takzet a, insawifiah leh insawithiam reng renga ṭhenkhatin hun an hmanlaiin mahni tihdik loh pawm ngama thupha chawina ri hi a ngaihnawm takzet a ni.Hetihlai hian Covid-19 dona tura sum hmanna ṭhenkhat erawh sawifiah ringawta fiah tawk lo, hmun danga an zawrhna rate aia to uchuak taka thil lei a awm a, miin hri dona tura mahni sum an thawhlaia sum hmanna rinhlelhawm a lo awm tel hlauh mai hi a vanduaithlak hle a ni.Kan sorkar hian theihtawp chhuahin hri do kawngah ke a pen a, mipui pawhin mahni insengsoin kan ṭawiawm a, tih fuh loh palh awm kara thupha chawi ngam hi a huaisenthlak a, he hri dona kawngah hian i ṭang tlâng zel ang u. Covid-19 dona kawnga hlawh nei loa inpete chawimawina huna thusawitu Health Minister chuan, Covid-19 chu do fuh a harsa nia sawiin, \"Indona dangah chuan silai tinna tur a chiang a, Covid-19 ah erawh chuan silai tinna tur hriat hleih theih a ni lo. Chêtsual a awl em em a, WHO leh ICMR pawh an che fuh thei lo. Ṭha tak tura an ngaihte a ṭha lo leh ṭhin. Chuvangin, tih dik loh tam tak kan nei ang,\" tiin an tih dik tawk loah thupha a chawi a, mipui hriat­thiamna a ngen. Covid-19 avanga kan tha, hun leh sum kan sen hi a tam ta viau mai a, a ram pum mai ni lo khawvel pumin kan buai phah a ni. Mithiam tia kan hriatte pawhin a ngaihna an hre lo a, an rorel dan an thlak fo a, tihfuh loh sawi tur pawh a tam hle. Mizoramah ngei pawh sorkarin ṭha tura a rel a tuk lawka a thlak leh mai te, thil kalpui dan tura a lo duan lawk sawiselna a awm avanga a tih chhunzawm loh te, hri dona kawnga remchang tura a ngaih a taka kalpuia a ṭhat loh zawk avanga sût leh tâkte a awm ta thluah mai. Hei hi khawvel hmun dang­ah pawh a thleng lo bîk lo a, Mizoram chu a vannei ber pawl niin he hri avanga thi pawh kan la nei lo. Heti chunga an tih fuh tawk loha Health Minister-in thupha a chawi hi a zahawmin a tilawmawm takzet a, insawifiah leh insawithiam reng renga ṭhenkhatin hun an hmanlaiin mahni tihdik loh pawm ngama thupha chawina ri hi a ngaihnawm takzet a ni. Hetihlai hian Covid-19 dona tura sum hmanna ṭhenkhat erawh sawifiah ringawta fiah tawk lo, hmun danga an zawrhna rate aia to uchuak taka thil lei a awm a, miin hri dona tura mahni sum an thawhlaia sum hmanna rinhlelhawm a lo awm tel hlauh mai hi a vanduaithlak hle a ni. Kan sorkar hian theihtawp chhuahin hri do kawngah ke a pen a, mipui pawhin mahni insengsoin kan ṭawiawm a, tih fuh loh palh awm kara thupha chawi ngam hi a huaisenthlak a, he hri dona kawngah hian i ṭang tlâng zel ang u.", "summary": "29th September,2020 Covid-19 avangin tha,hun leh sum kan sen a tam em em a,a ram pum mai ni lo khawvel pumin kan buai a ni.Mithiam kan tihte pawhin a ngaihna an hre lo a,an rorel dan pawh thlak foin,ruahmanna thar an siam reng bawk a,tihfuh loh tam tak sawi tur pawh a awm.Hetiang dinhmuna ding kan nih avang hian Covid-19 dona kawnga hlawh nei loa inpete chawimawina hunah Health Minister pawhin,\"Indona dangah chuan silai tinna tur a chiang a,Covid-19 ah erawh chuan silai tinna tur hriat hleih theih a ni lo...WHO leh ICMR pawh an che fuh thei lo a,ṭha tak tura an ngaihte a ṭha lo leh ṭhin.Chuvangin,tih dik loh tam tak kan nei ang\",ti a sawiin,thupha a chawi. Mizoramah Covid-19 avanga thi sawi tur an la awm lote hi a lawmawm rualin,Covid-19 dona tura sum hmanna ṭhenkhat erawh sawifiah ringawta fiah tawk lote pawh a awm bawk." }, { "summarization_id": "297", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11228", "file_name": "H-257-18/02/2025-khawpuiah police ṭang thar leh se", "original_text": "Tun hnaiah Mizoramah Covid-19 positive hmuh chhuah thar an tlem sawt hle a, Mizo zinga inkai chhawng phei chu an awm tawh meuh lo a tih theih a, Covid-19 positive hi mi 300 pawh an tling tawh lo.Hetihlai hian khawpuiah nunphung pangngai a inṭan chho leh mek a, mipui pawn chhuak an pung a, sumdawnna hmun te pawh an hawng chho ṭan mek a, public transport pawh a lûn leh tawhin Aizawl khaw­puiah chuan traffic pawh a jam nasa leh ṭan ta hle. Hetihlai hian mipui zingah khawlaia mask vuah lo leh social distancing ngai pawimawh lo an pung zel niin a ngaih theih.Mask vuah loh leh social distancing ngaih pawimawh loh chungchangah hian mipui hi tawngpawng dem theih pawh an ni lo; hmun hrang hrang aṭanga mi inang lo tak tak chhuak khawm an nih miau avangin dan zawm lam harsat tawk hi chu an awm lo thei lo. A vengtu police lam an awm loh chuan mipui chu an inthlahdah leh thuai ṭhin a, hei vang tak hian vengtu leh kaihhruaitu police kan mamawh a, mipui hi kaihhruai an ngai a ni.Tlemlai deuh khan Aizawl khawpuiah police-te an thawk ṭhain an thawkrim em em a, veng kilkhawr deuh thlengin mask vuah tura mipui zirtirin mask vuah lote an man a, pawisa an chawitir zel. Khatih hunlai kha vantlanga Covid-19 hri inkai darh an la awm mang lohlai a ni nghe nghe. Tunah pawh vantlanga he hri inkai darh hi nasa takin a tlahniam tawh a, police lamin ṭan han la thar leh se, state pawn aṭanga lo lutte kan khuahkhirh ṭhat theih bawk chuan Covid-19 hi Mizo mipui ṭang rual hian Pathian zarah kan hneh thei mai dawn ni pawhin a lang chho mek a ni.Tun hnai hun pawimawhah hian kan police-te'n ṭan la thar leh se, mask vuah tura mipui zirtir chungin thu zawm lote hrem leh se, social distancing ngai pawimawh thar turin hrilh bawk se. Covid-19 hri darh tur venna kawnga thawk ṭha tak kan police-te'n ṭan han la thar leh teh se. Tun hnaiah Mizoramah Covid-19 positive hmuh chhuah thar an tlem sawt hle a, Mizo zinga inkai chhawng phei chu an awm tawh meuh lo a tih theih a, Covid-19 positive hi mi 300 pawh an tling tawh lo.Hetihlai hian khawpuiah nunphung pangngai a inṭan chho leh mek a, mipui pawn chhuak an pung a, sumdawnna hmun te pawh an hawng chho ṭan mek a, public transport pawh a lûn leh tawhin Aizawl khaw­puiah chuan traffic pawh a jam nasa leh ṭan ta hle. Hetihlai hian mipui zingah khawlaia mask vuah lo leh social distancing ngai pawimawh lo an pung zel niin a ngaih theih.Mask vuah loh leh social distancing ngaih pawimawh loh chungchangah hian mipui hi tawngpawng dem theih pawh an ni lo; hmun hrang hrang aṭanga mi inang lo tak tak chhuak khawm an nih miau avangin dan zawm lam harsat tawk hi chu an awm lo thei lo. A vengtu police lam an awm loh chuan mipui chu an inthlahdah leh thuai ṭhin a, hei vang tak hian vengtu leh kaihhruaitu police kan mamawh a, mipui hi kaihhruai an ngai a ni.Tlemlai deuh khan Aizawl khawpuiah police-te an thawk ṭhain an thawkrim em em a, veng kilkhawr deuh thlengin mask vuah tura mipui zirtirin mask vuah lote an man a, pawisa an chawitir zel. Khatih hunlai kha vantlanga Covid-19 hri inkai darh an la awm mang lohlai a ni nghe nghe. Tunah pawh vantlanga he hri inkai darh hi nasa takin a tlahniam tawh a, police lamin ṭan han la thar leh se, state pawn aṭanga lo lutte kan khuahkhirh ṭhat theih bawk chuan Covid-19 hi Mizo mipui ṭang rual hian Pathian zarah kan hneh thei mai dawn ni pawhin a lang chho mek a ni.Tun hnai hun pawimawhah hian kan police-te'n ṭan la thar leh se, mask vuah tura mipui zirtir chungin thu zawm lote hrem leh se, social distancing ngai pawimawh thar turin hrilh bawk se. Covid-19 hri darh tur venna kawnga thawk ṭha tak kan police-te'n ṭan han la thar leh teh se. Tun hnaiah Mizoramah Covid-19 positive hmuh chhuah thar an tlem sawt hle a, Mizo zinga inkai chhawng phei chu an awm tawh meuh lo a tih theih a, Covid-19 positive hi mi 300 pawh an tling tawh lo. Hetihlai hian khawpuiah nunphung pangngai a inṭan chho leh mek a, mipui pawn chhuak an pung a, sumdawnna hmun te pawh an hawng chho ṭan mek a, public transport pawh a lûn leh tawhin Aizawl khaw­puiah chuan traffic pawh a jam nasa leh ṭan ta hle. Hetihlai hian mipui zingah khawlaia mask vuah lo leh social distancing ngai pawimawh lo an pung zel niin a ngaih theih. Mask vuah loh leh social distancing ngaih pawimawh loh chungchangah hian mipui hi tawngpawng dem theih pawh an ni lo; hmun hrang hrang aṭanga mi inang lo tak tak chhuak khawm an nih miau avangin dan zawm lam harsat tawk hi chu an awm lo thei lo. A vengtu police lam an awm loh chuan mipui chu an inthlahdah leh thuai ṭhin a, hei vang tak hian vengtu leh kaihhruaitu police kan mamawh a, mipui hi kaihhruai an ngai a ni. Tlemlai deuh khan Aizawl khawpuiah police-te an thawk ṭhain an thawkrim em em a, veng kilkhawr deuh thlengin mask vuah tura mipui zirtirin mask vuah lote an man a, pawisa an chawitir zel. Khatih hunlai kha vantlanga Covid-19 hri inkai darh an la awm mang lohlai a ni nghe nghe. Tunah pawh vantlanga he hri inkai darh hi nasa takin a tlahniam tawh a, police lamin ṭan han la thar leh se, state pawn aṭanga lo lutte kan khuahkhirh ṭhat theih bawk chuan Covid-19 hi Mizo mipui ṭang rual hian Pathian zarah kan hneh thei mai dawn ni pawhin a lang chho mek a ni. Tun hnai hun pawimawhah hian kan police-te'n ṭan la thar leh se, mask vuah tura mipui zirtir chungin thu zawm lote hrem leh se, social distancing ngai pawimawh thar turin hrilh bawk se. Covid-19 hri darh tur venna kawnga thawk ṭha tak kan police-te'n ṭan han la thar leh teh se.", "summary": "7th October,2020 Mizoramah Covid-19 positive an tlem sawt viau a,mi 300 pawh an tling tawh loa rin a ni.Khawpuiah nunphung pangngaia kan nun chhoh leh tak avangin mask vuah leh social distancing ngai pawimawh lo an pung zel a.Mipui kaihruaitu tur police lam an chetchhuah vat a ṭul hle. Covid-19 dona kawngah hian police-ten hna an thawk ṭha hle a,nun phung pangngaia kan khawsak leh tak hnu hian fimkhur a ṭulzia hre tharin,mask vuah leh social distance ngai pawimawh tura inzirtirna uar thar leh turin police lamin mipui hrilh ṭha leh se,thu zawm lote hrem theihna dân lekkawh bawk se,state pawn aṭanga lo lutte khuahkhirh bawk i la,Covid-19 hi Pathian zarah kan hneh thei maiin a rinawm." }, { "summarization_id": "298", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6282", "file_name": "H-47-27)01/2025-Inchhir_kum_a_ni_ber.txt", "original_text": "Inchhir kum a ni ber - Lalruatkima Mizoram NewsInchhir kum a ni ber - Lalruatkima admin 18-Nov-2024 02:43 PM MNF chuan vawiin (18.11.2024) khan an office-ah chhung inkhawm an hmang a, thusawitu MNF Treasurer Lalruatkima, Ex. Minister chuan kalphung thar sorkarin mipuite beisei a phak loh avangin Zoram mipuite kumpuan chu inchhir kum a ni ber niin a sawi. MNF Sorkar kaltaa Zoram, hnam leh sakhaw dinhmun sawiin Lalruatkima chuan, 'March 8, 2018-a Bairabi Zophaia Zofate Chawlhbuk saa hnatlang zirlaite leh media-te Assam Police-ten kut an thlak a, chhantu an nei lote kha kan la theih nghilh lo. Covid hripui karah Assam Police-ten July 26, 2021-a Vairengte dai an rawn run khan ram neitu sorkar chuan huaisen takin kan hum a, kan la luah chhunzawm thei zel a ni,' a ti. MNF Treasurer sawi danin, MNF chu hnam party a nih angin Zohnahthlak hmun hrang hranga awmte insuihkhawm lehna turin hmalak a ni a - Jampui (Tripura), Shillong (Meghalaya) leh Lamka (Manipur)-ah Zofate Insuihkhawmna ‘Zo Kutpui/Festival’ buatsaih a ni. Kum 23 chhung Bru refugee-te harsatna - special polling booth buatsaih ngai thin chu MNF Sorkar hnuaiah January 16, 2023 khan Central Sorkar leh Tripura Bru Refugee Camp aiawhten ‘inremnna thuthlung’ an ziak a, election apianga harsatna lian tak kan tawh thin chu a bo ta. Mizoram eroll-a chuangte paih vek an ni. Mizoram - Assam - Cachar boundary chungchangah ngaihdan mumal kan neih theih nan Council of Ministers thukhawm chuan BEFR Act 1875 pawmin thutlukna a siam. Dy. CM kaihhruaina hnuaah Mizoram Boundary Commiteee dinin, political party & NGO-te nen lungrual takin kan ram leh hnam tan hmalak zel a ni. Tunhnaiah Manipur-a kan unauten tunhnaiah harsatna nasa zawk an tuar tih sawiin Lalruatkima chuan, 'MNF Sorkar laia an thlamuan ang khan ZPM Sorkarah hian an thlamuang meuh em? Election dawna an auhla - ralkhat atanga kut kuang kuah thlir ngawt kan tlin ve lo ang tih te, Mizoram sorkar hmel an hmu thuai ang ti tein an inhrosa kha a nia. Kan unaute thlavang hauhna kawngah kan sorkar chu Thereng vuak thlak angin an reh vang vang a nih hi,' a ti. Lalruatkima chuan, 'Kumpuan nei ta ila – Kum 2024 hi 'enchhin' aiah 'inchhir kum' tih ni se. Kum 2025-ah pawh inchhir kum. Kum 2026 leh 2027-ah pawh ‘Inchhir Kum’ a ni ang a. Kum 2028 chu inchhir avangin “Inlamlet Kum’ a ni ve thung ang,' tiin ZPM Sorkara mipuite beidawn mek thu a sawi. MNF Treasurer chuan ZPM chu sorkar hnathawkte nekcheptuah puhin, 'Aikal lak khap, office tan hun leh ban hmaa chhuahsan phal lo leh an awmna chin hriat theihna app an hmang tan dawn. Sorkar hnathawkte an beidawng mek a, MNF sorkar leh hun an nghakhlel hle. Kan ram, kan hnam leh sakhua a him theihna turin hmalam panin i bei zel ang u,' a ti.", "summary": "Ni 18.11.2024 khan MNF chuan chhung inkhawm an hmang.MNF Treasurer Lalruatkima, Ex Minister chuan thusawiin,\"March 8, 2018-a Bairabi Zophaia Zofate Chawlhbuk saa hnatlang zirlaite leh media-te Assam Police-ten kut an thlak a, chhantu an nei lote kha kan la theih nghilh lo. Covid hripui karah Assam Police-ten July 26, 2021-a Vairengte dai an rawn run khan ram neitu sorkar chuan huaisen takin kan hum...Kum 23 chhung Bru refugee te harsatna chu January 16,2023 khan Central Sawrkar leh Tripura Bru Refugee Camp aiawhten 'inremna thuthlung an ziak a, Mizoram eroll a chuangte paih vek an ni\". Manipur buainaahte chuan Thereng vuak thlak angin an reh vang vang tiin ZPM sawrkar a elhsen hle a.An sawrkar laia an thiltih hrang hrangte chu sawiin,Kum 2026 leh 2027, ZPM sawrkar chhung chu 'Inchhir Kum' niin,2028 kum chu 'Inlamlet Kum' a ni ve thung ang tizuiin,Sawrkar mekte lakah mipuite chu an beidawng hle a, MNF sawrkar leh hun an nghakhlel tawh viau niin a sawi." }, { "summarization_id": "299", "url": "https://theaizawlpost.org/womens-reservation-bill-sawifiahna/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25", "original_text": "Parliament chuan Constitution (One Hundred and Twenty Eighth Amendment) Bill, women’s reservation Bill tia hriatlar Lok Sabha leh State legislative Assemblies a hmeichhiate tana seat 33% hauhsakna tur chu a pawm fel ta a. September 21 khan Bill chuan Rajya Sabha paltlangin a hnu ni hnihah Lok Sabha pawh a paltlang leh a. President in hming a ziah hnana a pawm hnuah dan a ni dawn ta a ni. -- Advertisement -- Bill-in eng nge a sawi? Nari Shakti Vandan Adhiniyam tiina bill hming sak a ni a, Lok Sabha, State Legislative Assembly bakah National Capital territory of Delhi-ah te seat zawm zawng zawng atanga 33% chu hmeichiate tan bik liau liau hauhna tur a ni. Chu mai bakah Scheduled Castes (SCs) leh Scheduled Tribes (STs) huamchhunga Lok Sabha leh State Legislative Assemblies-ah te pawh hman tur a ni bawk a. Hmeichhiate tana seat reserve hi demilitation exercise neih zawh hnu zelah a tahtawla kalpui tur a ni bawk. Bill-a ngaihmawhawm te? Opposition tena an sawiselna ber chu women’s reservation chu delimitation exercise neih zawh fel hnua kalpui chauh tih chu niin a chhan chu, tuna hman nghal mai theih a nih lohna chu a ni. Delimitation tih hian Lok Sabha leh State Assembly huam chhung siam danglamna niin chu chuan State Assembly-a seat awm zat leh Lok Sabha seat awm thei zat tur pawh a huam tel bawk a. Delimitation exercise hi Census hnunhnung ber mila kalpui thin a ni. Delimitation neih hnuhnun ber chu kum 2008 kha niin khatah khan constituency tinte boundary rin danglam a ni a. Tunah erawh State Asembly leh Lok Sabha seat-te chu khawih danglam theih loha dah mek a ni a. Kum 2002 khan Aricle 82 siam that niin, chutah chuan kum 2026 hnua Census neih leh hma chuan Lok Sabha seat leh State constituency te siam danglam chu tihmakmawh a ni kher lo tih a ni. Chumi awmzia berah chuan opposition tena ngaihmawh an neih tak chu women’s quota 2031 Census figure neih fel a nih hma chuan leh delimitation neih a nih hma chuan kalpui tak tak thei a ni lo thei an tih chu a ni. Kum sawm dana Census neih thin chu kum 2021 kha neih hun tur a nih laiin Covid-19 pandemic leng avangin sawn a ni a, a hun tur sawi chian a la ni lo. Mahse, Home Minister Amit Shah chuan parliament-ah Census leh delimitation exercise chu kum 2024 a Lok Sabha zawh veleh neih tur a ti thung a. Chumi awmzia chu women’s reservation chu kum eng emawti chhung chu kalpui theihin a awm dawn lo tihna a ni bawk. Hei bakah hian Opposition tena an ngaihmawh ber pakhat leh nawr bawk chu Other Backward Classes (OBCs) hmeichhiate tana sub-quota siam a ni. Lok Sabha leh State Legislative Assembly-ahte SC leh ST tan reservation a awm laiin OBC te tan a awm ve lo va, OBC te hian population atangin 40% lawih an hauh a ni. Lok Sabha member pahnih – Asaduddin Owaisi leh Syed Imtiyaz Jaleel of the AIMIM te chuan bill chu duh lovin, OBC leh Muslim hmeichhiate tan quota hrang a awm tur a ni an ti. OBC-te tana quota hran ngiat hi Congress, Samajwadi Party (SP), Nationalist Congress Party, leh Bahujan Samaj Party (BSP)-te pawhin an thlawp bawk. Bill kalpui a nihna kawng? Kum 1993-a Constitution amendment 73 leh 74 kha women’s reservation Bill awm nana pawimawh leh hmahruaitu a ni. Kha amendment pahnih khan Constitution-ah panchayats leh urban local bodies-ahte hmeichhiate tan seat hmun thuma thena hmuh khat hauh tur a ti a. Kum 2006 khan Bihar state chu panchayat bodies-a hmeichhiate tana 50% seat reservation pe hmasa ber a ni a. Tun dinhmunah panchayat level-ah State 20 chuangin 50% reservation hmeichhiate tan an dah a ni. Bill paltlangpui tum tawh dan? Lok Sabha leh State Legislative Assembly-ahte hmeichiate tana reservation siam tuma hmalakna a awm fo tawh a. 81st Constitution Amendment Bill kha kum 1996-ah Lok Sabha-ah Deve Gowda kaihhruai United Front sorkar khan a pharh a. Joint Committee enfiah tura pek a ni a. Mahse, Bill chuan House pawmpuina hmu zo lovin kum 1997 khan Lok Sabha thiah a nih rualin a chuai zui ta a ni. Kum 1998 khan Atal Bihari Vajpayee kaihhruai National Democratic Alliance sorkar chuan Bill a pharh leh a, mahse kum 1999-a a sorkar tluk hnuah a zuai zui leh a. Bill chu kum 1999, 2000, 2002 leh 2003-ahte pharh that leh niin, mahse parliament a paltlang zo chuang lo. Kum 2010 khan Manmohan Singh kaihhruai United Progressive Alliance sorkar chuan Rajya Sabha-ah a pharh leh a. Lok Sabha-a ngaihtuah tura chhawpchhuah niin mahse 15th Lok Sabha tawp rualin a tawp zui a ni. Tun dinhmnunah Lok Sabha-ah hmeichhe MP 82 an awm mek a, hmeichhe MP 181 tal awm thei tura ngaih a ni a. Legislative Assembly-ah chuan hmeichhe aiawh pung thungin tunah chuan State leh UT 20-ahte chuan hmeichhia ten 10% vel an hauh tawh a ni a. Tun reservation kalpui a nih chuan a san phah zawk dawn a ni.", "summary": "Parliament chuan Constitution (One Hundred and Twenty Eighth Amendment) Bill, women’s reservation Bill tia hriatlar Lok Sabha leh State legislative Assemblies a hmeichhiate tana seat 33% hauhsakna tur chu a pawm fel ta a. September 21 khan Bill chuan Rajya Sabha paltlangin a hnu ni hnihah Lok Sabha pawh a paltlang leh a. President in hming a ziah hnana a pawm hnuah dan a ni dawn ta a ni. Nari Shakti Vandan Adhiniyam tiin a bill hming sak a ni a, Lok Sabha, SLA bakah National Capital territory of Delhi ah te seat zawng zawng atanga 33% chu hmeichhiate tan bik liau liau hauhna tur a ni. Chu mai bakah SCs leh STs huamchhunga Lok Sabha leh State Legislative Assemblies ah te pawh hman tur a ni bawk. Opposition ten an sawisel ber chu women's reservation chu delimitation exercise neih zawh fel hnua kalpui chauh tih chu a ni. Kum 2002 khan Article 82 siam that niin, chutah chuan kum 2026 hnua Census neih leh hma chuan Lok Sabha seat leh state constituency te siam danglam chu tihmakmawh a ni kher lo tih a ni. Cencus hi kum 10 dana neih thin niin kum 2021 a neih tur kha Covid 19 vanga neih theih a ni lo a, neih leh hun tur sawi chian a la ni lo a, mahse 2024 Lok Sabha zawh veleh neih tur tiin Home Minister chuan a sawi. Chuti a nih chuan kum eng emawti chhung chu women's reservation chu kalpui theih a ni dawn lo tihna a ni. Hei bakah Opposition te chuan hmeichhiate tana sub-quata siam chu an nawr leh bawk. Lok Sabha leh State Legislative Assembly ag OBC tan hian seat reservation a awm ve lo a, OBC te hian population atangin 40% lawih an hauh a ni. Lok Sabha leh State Legislative Assembly ah te hian hmeichhia te tana reservation siam tumna a awm fo tawh a ni. Tun dinhmhnah Lok Sabha ah hmeichhe MP 82 awmin MP 181 tal awm thei tura ngaih a ni a. Legislatie Assembly ah 10% vel an hauh bawk. Tun reservation kalpui a nih chuan a san phah zawk dawn a ni." }, { "summarization_id": "300", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/10031", "file_name": "H-241-17/02-2025-ṭhiante hek hreh lo ram hruaitu", "original_text": "ZPM Legislature Party (ZLP) leader Lalduhoma chu MNF party MLA ṭhenkhat chuan dan bawhchhiaa puhin, MLA aṭanga bàntir turin Assembly speaker Lalrinliana Sailo an ngen. MNF MLA-te chuan, Lalduhoma’n Indian Constitution 10th Sche­dule Para 2(2) a bawhchhia nia tarlangin, Lalduhoma chu independent ticket-in MLA atan thlan a ni a, MLA a nih anga a thil tih zawng zawngah party dang ZPM a zawma a lan avangin bàn turah an ngai a ni.MNF hi ruling party an ni a, eptu lama MLA pakhat an hêk hi paih lo ni ta ang se sorkar nam tluk theihna tur lam a ni lo a, ramin hma a sawn phah sawtna tur lam a kâwk lo a, a bial chhung mipuite tana ṭhatpui tur lam rim a nam lo bawk; eng ti kawng zawng pawha MLA aṭanga bantir hrim hrim tumna lam a kawk ber niin a lang.ZPM legislature party-ah hian MLA pariat an awm a, 2018 inthlan dawnah independent-a inziak lut mah ni se party inang hminga ding vek an ni a, symbol inang an hmang a, engkim an tiho vek. An tlin hnu pawhin an zavai hian ZLP legislature party chhungah awmin ṭha takin an bial ṭheuh an vil a, an phak tawkin ram rawngbawl hna an thawk niin a lang a; hetihlaia an zinga mimal pakhat chiah dan bawhchhiaa puh bika Speaker hnena a MLA nihna hlihsak tura an nawr hi Mizo leh Kristian thiltihah chuan inhmeh lo tak a ni.An hêk tak MLA hian a thlangtu mipui phatsanin pawl dang a zawm san lo a, chumi hre chiangtu chu Mizoram mipuite an ni a, a thlang tlingtu a bial mipuite’n an hre chiang lehzual ang. Chutihlaia inthlan hma aṭang tawha a awmna sa reng hming lama ṭawngkam a lo neihte ‘dan bawhchhiatna’ tia hek duhtu MLA rual kan nei ta mai hi a vanduaithlak hle a ni.Politics-ah chuan inbeih hi thil thianga ngaih a ni a, MLA leh MP hial pawh inchhuhsak tumin an bei nasa ṭhin a, sorkar siamna tur leh sorkar paihthlakna tur a nih chuan thiam chikimin an rel ṭhin. Tun ṭumah hi chuan sorkar siamna tur lam a hawi lo a, sorkar paihthlakna tur lam a ni bawk si lo a, he MLA hi Assembly House-a thu a sawi zui zel tur huphurhna leh hlauh lâwkna avanga MLA aṭanga ban tura hêk nia ngaih theih turin a ruling party lam zawk an che chhuak hi a mak hle a ni.Mipuiin ring tawkin kan ramah MLA 40 kan thlang tling a, chung kan ram hruaitu zinga mite chet dan en hian kan ram kal dan hian ngaih a tiṭha lo. Lalna leh thuneihna neih theihna tur a nih phawt chuan engmah pawisa lo, elpuite tihchhiat theihna a nih chuan tih hreh pawh nei lo ang maiin kan hruaitute hi an lang palh thei a; mahni MLA puite ngei pawh ‘pawi lian tham a khawih ta’ tih lam sawi tur awm lo chunga MLA aṭanga bantir hial tuma hêk duh mai ram hruaitu kan nei hi a vanduaithlak a, ṭhangtharte hnenah kan ram hruaitute hian eng nge an hnutchhiah ang le? ZPM Legislature Party (ZLP) leader Lalduhoma chu MNF party MLA ṭhenkhat chuan dan bawhchhiaa puhin, MLA aṭanga bàntir turin Assembly speaker Lalrinliana Sailo an ngen. MNF MLA-te chuan, Lalduhoma’n Indian Constitution 10th Sche­dule Para 2(2) a bawhchhia nia tarlangin, Lalduhoma chu independent ticket-in MLA atan thlan a ni a, MLA a nih anga a thil tih zawng zawngah party dang ZPM a zawma a lan avangin bàn turah an ngai a ni.MNF hi ruling party an ni a, eptu lama MLA pakhat an hêk hi paih lo ni ta ang se sorkar nam tluk theihna tur lam a ni lo a, ramin hma a sawn phah sawtna tur lam a kâwk lo a, a bial chhung mipuite tana ṭhatpui tur lam rim a nam lo bawk; eng ti kawng zawng pawha MLA aṭanga bantir hrim hrim tumna lam a kawk ber niin a lang.ZPM legislature party-ah hian MLA pariat an awm a, 2018 inthlan dawnah independent-a inziak lut mah ni se party inang hminga ding vek an ni a, symbol inang an hmang a, engkim an tiho vek. An tlin hnu pawhin an zavai hian ZLP legislature party chhungah awmin ṭha takin an bial ṭheuh an vil a, an phak tawkin ram rawngbawl hna an thawk niin a lang a; hetihlaia an zinga mimal pakhat chiah dan bawhchhiaa puh bika Speaker hnena a MLA nihna hlihsak tura an nawr hi Mizo leh Kristian thiltihah chuan inhmeh lo tak a ni.An hêk tak MLA hian a thlangtu mipui phatsanin pawl dang a zawm san lo a, chumi hre chiangtu chu Mizoram mipuite an ni a, a thlang tlingtu a bial mipuite’n an hre chiang lehzual ang. Chutihlaia inthlan hma aṭang tawha a awmna sa reng hming lama ṭawngkam a lo neihte ‘dan bawhchhiatna’ tia hek duhtu MLA rual kan nei ta mai hi a vanduaithlak hle a ni.Politics-ah chuan inbeih hi thil thianga ngaih a ni a, MLA leh MP hial pawh inchhuhsak tumin an bei nasa ṭhin a, sorkar siamna tur leh sorkar paihthlakna tur a nih chuan thiam chikimin an rel ṭhin. Tun ṭumah hi chuan sorkar siamna tur lam a hawi lo a, sorkar paihthlakna tur lam a ni bawk si lo a, he MLA hi Assembly House-a thu a sawi zui zel tur huphurhna leh hlauh lâwkna avanga MLA aṭanga ban tura hêk nia ngaih theih turin a ruling party lam zawk an che chhuak hi a mak hle a ni.Mipuiin ring tawkin kan ramah MLA 40 kan thlang tling a, chung kan ram hruaitu zinga mite chet dan en hian kan ram kal dan hian ngaih a tiṭha lo. Lalna leh thuneihna neih theihna tur a nih phawt chuan engmah pawisa lo, elpuite tihchhiat theihna a nih chuan tih hreh pawh nei lo ang maiin kan hruaitute hi an lang palh thei a; mahni MLA puite ngei pawh ‘pawi lian tham a khawih ta’ tih lam sawi tur awm lo chunga MLA aṭanga bantir hial tuma hêk duh mai ram hruaitu kan nei hi a vanduaithlak a, ṭhangtharte hnenah kan ram hruaitute hian eng nge an hnutchhiah ang le? ZPM Legislature Party (ZLP) leader Lalduhoma chu MNF party MLA ṭhenkhat chuan dan bawhchhiaa puhin, MLA aṭanga bàntir turin Assembly speaker Lalrinliana Sailo an ngen. MNF MLA-te chuan, Lalduhoma’n Indian Constitution 10th Sche­dule Para 2(2) a bawhchhia nia tarlangin, Lalduhoma chu independent ticket-in MLA atan thlan a ni a, MLA a nih anga a thil tih zawng zawngah party dang ZPM a zawma a lan avangin bàn turah an ngai a ni. MNF hi ruling party an ni a, eptu lama MLA pakhat an hêk hi paih lo ni ta ang se sorkar nam tluk theihna tur lam a ni lo a, ramin hma a sawn phah sawtna tur lam a kâwk lo a, a bial chhung mipuite tana ṭhatpui tur lam rim a nam lo bawk; eng ti kawng zawng pawha MLA aṭanga bantir hrim hrim tumna lam a kawk ber niin a lang. ZPM legislature party-ah hian MLA pariat an awm a, 2018 inthlan dawnah independent-a inziak lut mah ni se party inang hminga ding vek an ni a, symbol inang an hmang a, engkim an tiho vek. An tlin hnu pawhin an zavai hian ZLP legislature party chhungah awmin ṭha takin an bial ṭheuh an vil a, an phak tawkin ram rawngbawl hna an thawk niin a lang a; hetihlaia an zinga mimal pakhat chiah dan bawhchhiaa puh bika Speaker hnena a MLA nihna hlihsak tura an nawr hi Mizo leh Kristian thiltihah chuan inhmeh lo tak a ni. An hêk tak MLA hian a thlangtu mipui phatsanin pawl dang a zawm san lo a, chumi hre chiangtu chu Mizoram mipuite an ni a, a thlang tlingtu a bial mipuite’n an hre chiang lehzual ang. Chutihlaia inthlan hma aṭang tawha a awmna sa reng hming lama ṭawngkam a lo neihte ‘dan bawhchhiatna’ tia hek duhtu MLA rual kan nei ta mai hi a vanduaithlak hle a ni. Politics-ah chuan inbeih hi thil thianga ngaih a ni a, MLA leh MP hial pawh inchhuhsak tumin an bei nasa ṭhin a, sorkar siamna tur leh sorkar paihthlakna tur a nih chuan thiam chikimin an rel ṭhin. Tun ṭumah hi chuan sorkar siamna tur lam a hawi lo a, sorkar paihthlakna tur lam a ni bawk si lo a, he MLA hi Assembly House-a thu a sawi zui zel tur huphurhna leh hlauh lâwkna avanga MLA aṭanga ban tura hêk nia ngaih theih turin a ruling party lam zawk an che chhuak hi a mak hle a ni. Mipuiin ring tawkin kan ramah MLA 40 kan thlang tling a, chung kan ram hruaitu zinga mite chet dan en hian kan ram kal dan hian ngaih a tiṭha lo. Lalna leh thuneihna neih theihna tur a nih phawt chuan engmah pawisa lo, elpuite tihchhiat theihna a nih chuan tih hreh pawh nei lo ang maiin kan hruaitute hi an lang palh thei a; mahni MLA puite ngei pawh ‘pawi lian tham a khawih ta’ tih lam sawi tur awm lo chunga MLA aṭanga bantir hial tuma hêk duh mai ram hruaitu kan nei hi a vanduaithlak a, ṭhangtharte hnenah kan ram hruaitute hian eng nge an hnutchhiah ang le?", "summary": "24th September,2020 Mipuiin kan ramah MLA 40 kan thlang tling a,chung zinga mi ZPM Legislature Party leader Lalduhoma chu MNF party MLA ṭhenkhat chuan Indian Constitution 10th Schedule Para 2 (2) a bawhchhia niin an tarlang.Lalduhoma chu independent ticket-in MLA atan thlan a ni a,ZPM a zawma a lan avangin MLA aṭanga bântir turin Assembly speaker Lalrinliana Sailo hnenah ngenna an thehlut. ZPM legislature party-ah hian MLA pariat an awm a,2018 inthlan dawnah independent-a inziak lut mah ni se party inang hminga ding vek an ni a,symbol inang hmangin engkim an tiho vek.ZLP legislature party chhungah awmin ṭha takin an bial theuh an vil a,an phak tawkin ram rawngbawl hna an thawk bawk.Ruling party MLA lamin an zinga pakhat chiah bân tura an hêk hi ramin hma a sawn phahna tur lam rim a nam lo a,Assembly House-a thu a sawi zui zel tur huphurhna leh hlauh lâwkna avanga MLA aṭanga bân tura hêk ni a ngaih theih tur lam a ang mah zawk. Lalna leh thuneihna neih duh avanga elpuite tihchhiat pawh hreh lo ram hruaitute awm hi a vanduaithlak takzet a,hetiang hruaitu hian ṭhangtharte hnenah eng nge an hnutchhiah ang le?" }, { "summarization_id": "301", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/130511", "file_name": "F_MIZO_SUM_9_5/2/25", "original_text": "Mizoram State Transport Authority (STA) chuan Aizawla two wheeler taxi kalpui dan turah ruahmanna an siam a, hei bakah hian sumdawnna lirthei (public transport vehicle) atan kum 10 aia upa tlantir loh an rêl a, kum 10 aia upa neitute chu an motor thlak (replace) phalsak an ni ang.Sumdawnna lirtheite hi tun hnaiah an nuar a, khawsak phung pawh a buai phah hle a, an nawrh chhan thil ṭhenkhatte sorkarin ngun zawka a ngaihtuah hnuaha tihhlawhtlinsak dawn niin a lang a, a lawm-awm hle. Hetihlai hian sumdawnna lirthei enkawltute hian bat an nei tih inhre tel se, mipui hnena an pek let ve tur lam hi ngaihtuah tel se a ṭha khawp mai.Kan sumdawnna lirtheite hi faina kawngah an ṭan hmasak a ngai a, lirthei pawn lam enkawl fai leh chei mawi lamah hi chuan driver-te hi an taima tlangpui a; nimahsela an lirthei awm chhan passenger-te ṭhutna lam hi a balin a ṭawp tlangpui. Bus leh maxi cab ṭhutna ṭawp tak takte a tam hle a, mi tenchhe deuh tana chuan huphurhawm khawpa balte pawh a awm ṭhin. Man chawia chuang ṭhin passenger-te tana nuam leh hahdam hi ngaihtuah thleng se a ṭha khawp mai.Lirthei khalhtu lamin zin kawnga an lirthei kalpui dan pawh hi inzir kan la ngai khawp mai. Chhuah hun hi chu an zawm dik sawt viau tawh a; nimahsela hmun hla deuh zin dawnin driver remchanna zawk ngaihtuaha chawlh mai mai te, a chuangte tana a hrehawm theih dan lam ngaihtuah loa tlan chak leh hmanhmawh lutukte a awm ṭhin a, lirthei an tlantir chhan hi passenger-te an ni tih an hriat chian aṭha hle.Sumdawnna lirthei kan enkawl leh kalpui danah hian zawi zawia hma kan sawn a ṭul mai a, tunah rih hi chuan an duh hunah an nuar a, an tana ṭha tur lam hi an la dah pawimawh zawk niin a lang a; lirthei an neih chhan mipui tana remchang, mipui nawmna leh mipui tana ṭangkai tur lamah ngaihtuahna seng deuh deuh se a ṭha khawp mai. Mizoram State Transport Authority (STA) chuan Aizawla two wheeler taxi kalpui dan turah ruahmanna an siam a, hei bakah hian sumdawnna lirthei (public transport vehicle) atan kum 10 aia upa tlantir loh an rêl a, kum 10 aia upa neitute chu an motor thlak (replace) phalsak an ni ang.Sumdawnna lirtheite hi tun hnaiah an nuar a, khawsak phung pawh a buai phah hle a, an nawrh chhan thil ṭhenkhatte sorkarin ngun zawka a ngaihtuah hnuaha tihhlawhtlinsak dawn niin a lang a, a lawm-awm hle. Hetihlai hian sumdawnna lirthei enkawltute hian bat an nei tih inhre tel se, mipui hnena an pek let ve tur lam hi ngaihtuah tel se a ṭha khawp mai.Kan sumdawnna lirtheite hi faina kawngah an ṭan hmasak a ngai a, lirthei pawn lam enkawl fai leh chei mawi lamah hi chuan driver-te hi an taima tlangpui a; nimahsela an lirthei awm chhan passenger-te ṭhutna lam hi a balin a ṭawp tlangpui. Bus leh maxi cab ṭhutna ṭawp tak takte a tam hle a, mi tenchhe deuh tana chuan huphurhawm khawpa balte pawh a awm ṭhin. Man chawia chuang ṭhin passenger-te tana nuam leh hahdam hi ngaihtuah thleng se a ṭha khawp mai.Lirthei khalhtu lamin zin kawnga an lirthei kalpui dan pawh hi inzir kan la ngai khawp mai. Chhuah hun hi chu an zawm dik sawt viau tawh a; nimahsela hmun hla deuh zin dawnin driver remchanna zawk ngaihtuaha chawlh mai mai te, a chuangte tana a hrehawm theih dan lam ngaihtuah loa tlan chak leh hmanhmawh lutukte a awm ṭhin a, lirthei an tlantir chhan hi passenger-te an ni tih an hriat chian aṭha hle.Sumdawnna lirthei kan enkawl leh kalpui danah hian zawi zawia hma kan sawn a ṭul mai a, tunah rih hi chuan an duh hunah an nuar a, an tana ṭha tur lam hi an la dah pawimawh zawk niin a lang a; lirthei an neih chhan mipui tana remchang, mipui nawmna leh mipui tana ṭangkai tur lamah ngaihtuahna seng deuh deuh se a ṭha khawp mai.", "summary": "Mizoram State Transport Authority(STA) chuan Aizawla two wheeler taxi kalpui dan turah ruahmanna an siam bakah sumdawnna lirthei(public transport vehicle) kum 10 aia upa tlantirloh an rêl. Sumdawnna lirtheite hi tun hnaiah an nuar a,an nawrh chhan thenkhatte Sorkarin a ngaihtuahsak hnuah a tihhlawhtlinsak dawn a, hetihlai hian sumdawnna lirthei enkawltute pawn an lirtheite hi enkawl fai se, an lirthei awm chhan passenger-te thutna a balin a tawp thin hle a, mi tenchhe deuh tana chuan huphurhawm khawpa balte pawh a awm thin a, man chawia chuang thin passenger-te tana nuam leh hahdam hi ngaihtuah thleng se, a chuangte tana a hrehawm theih dan lam ngaihtuahloa tlan chak leh hmanhmawh lutukte a awmlo se, lirthei an tlantir chhan hi passenger-te an ni tih an hriat chian a tha hle. Sumdawnna lirthei kan enkawl leh kalpui danah hian zawi zawia hma kan sawn a tul hle, an duh hunah an nuar a, an tana tha tur lam an la dah pawimawh zawk niin a lang a; lirthei an neih chhan mipui tana remchang, mipui nawmna leh mipui tana tangkai tur lamah ngaihtuahna seng deuh deuh se a tha khawp mai." }, { "summarization_id": "302", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9362", "file_name": "H-199-12/02/2025-Assam Rifles leh sawrkar thu", "original_text": "Assam Rifles mi ṭhenkhatten sorkar thu pawisa loa Vairengte gate tihluihnaa an paltlang chungchangah tun hnai khan Chief Minister, Chief Secretary leh Central YMA hruaitute an inhmu khawm a, AR-te chet dan hi Home Ministry hnenah a rang thei ang bera thlen an rel. Hetihlai hian CYMA chuan AR-te chu an thiltihah ngaihdam dil turin an phût bawk a ni.AR sipaite chet dan hian Mizo mipuite thin a tiur em em a, Mizoram sorkar leh a chhunga chengte an tham lo hle niin a lang. He mi chungchangah hian kan sorkar hi na taka che zui ve nghal tur pawhin mipuiin an phût a, an chet zui tum dan la hriat loh mah se na takin lehkha an han ziak phawt dawn a nih hmel a, hei baka an kal zel dan tur chu vantlang hriatah puanzar a ni lo.AR hian state sorkar dan dinglai an palzut niin a lang a, he thil hi sorkarin ṭha taka a bawhzui tur thil a nih angin Home department lamin lehkha an ziak nghal vat a, mipuiah thudik puan chhuahna thu an chhuah nghal thuai bawk. Home department lam hi rang takin che zui mah se he mi chhang let hian AR lam pawh an rawn che ve thuai a, mipuiah thuchhuah an neih bakah Mizoram sorkar thu hi na takin an chhang ve leh bawk.Sorkar hian he buaina chingfel tur hian thuneitu sang zawka lehkha ziah leh a tum hi thil ṭha tak a nih hmel a, chumi ti tho si chuan CM hian emaw AR Commander emaw hi ko se hmai chhanah thil sawipui se a ṭhat hmel. Tuna a kal danah hi chuan Home Ministry-ah kan zuk hêk dawn a ni ber a, AR lamin insawi­fiahna an nei ve leh thei a, helai bawrah hian kan kualvel mai mai palh ang tih a hlauhawm.Chief Minister-in buaina chinfel dan rel tura Deputy Chief Minister leh Home Minister em pawh ko tel loa CYMA lam a ko teh daih pawh hi thil danglam tak a ni a; CYMA chu NGO an nih anga ṭul an tih dana an tih tur an ti ve mai tur a nih laia sorkar nena AR laka hmalak zui dan tur rel tur ang deuha an inhmukhawm hi chu thil danglam tak a ni. Tunah chuan CYMA hi AR lakah engtin pawh che zui se CM hoa rel angin a kal palh mai ang tih a hlauhawm a, hei hi CM leh YMA tan pawh nakin zelah thil ṭha ber a ni lo thei. Assam Rifles mi ṭhenkhatten sorkar thu pawisa loa Vairengte gate tihluihnaa an paltlang chungchangah tun hnai khan Chief Minister, Chief Secretary leh Central YMA hruaitute an inhmu khawm a, AR-te chet dan hi Home Ministry hnenah a rang thei ang bera thlen an rel. Hetihlai hian CYMA chuan AR-te chu an thiltihah ngaihdam dil turin an phût bawk a ni.AR sipaite chet dan hian Mizo mipuite thin a tiur em em a, Mizoram sorkar leh a chhunga chengte an tham lo hle niin a lang. He mi chungchangah hian kan sorkar hi na taka che zui ve nghal tur pawhin mipuiin an phût a, an chet zui tum dan la hriat loh mah se na takin lehkha an han ziak phawt dawn a nih hmel a, hei baka an kal zel dan tur chu vantlang hriatah puanzar a ni lo.AR hian state sorkar dan dinglai an palzut niin a lang a, he thil hi sorkarin ṭha taka a bawhzui tur thil a nih angin Home department lamin lehkha an ziak nghal vat a, mipuiah thudik puan chhuahna thu an chhuah nghal thuai bawk. Home department lam hi rang takin che zui mah se he mi chhang let hian AR lam pawh an rawn che ve thuai a, mipuiah thuchhuah an neih bakah Mizoram sorkar thu hi na takin an chhang ve leh bawk.Sorkar hian he buaina chingfel tur hian thuneitu sang zawka lehkha ziah leh a tum hi thil ṭha tak a nih hmel a, chumi ti tho si chuan CM hian emaw AR Commander emaw hi ko se hmai chhanah thil sawipui se a ṭhat hmel. Tuna a kal danah hi chuan Home Ministry-ah kan zuk hêk dawn a ni ber a, AR lamin insawi­fiahna an nei ve leh thei a, helai bawrah hian kan kualvel mai mai palh ang tih a hlauhawm.Chief Minister-in buaina chinfel dan rel tura Deputy Chief Minister leh Home Minister em pawh ko tel loa CYMA lam a ko teh daih pawh hi thil danglam tak a ni a; CYMA chu NGO an nih anga ṭul an tih dana an tih tur an ti ve mai tur a nih laia sorkar nena AR laka hmalak zui dan tur rel tur ang deuha an inhmukhawm hi chu thil danglam tak a ni. Tunah chuan CYMA hi AR lakah engtin pawh che zui se CM hoa rel angin a kal palh mai ang tih a hlauhawm a, hei hi CM leh YMA tan pawh nakin zelah thil ṭha ber a ni lo thei. Assam Rifles mi ṭhenkhatten sorkar thu pawisa loa Vairengte gate tihluihnaa an paltlang chungchangah tun hnai khan Chief Minister, Chief Secretary leh Central YMA hruaitute an inhmu khawm a, AR-te chet dan hi Home Ministry hnenah a rang thei ang bera thlen an rel. Hetihlai hian CYMA chuan AR-te chu an thiltihah ngaihdam dil turin an phût bawk a ni. AR sipaite chet dan hian Mizo mipuite thin a tiur em em a, Mizoram sorkar leh a chhunga chengte an tham lo hle niin a lang. He mi chungchangah hian kan sorkar hi na taka che zui ve nghal tur pawhin mipuiin an phût a, an chet zui tum dan la hriat loh mah se na takin lehkha an han ziak phawt dawn a nih hmel a, hei baka an kal zel dan tur chu vantlang hriatah puanzar a ni lo. AR hian state sorkar dan dinglai an palzut niin a lang a, he thil hi sorkarin ṭha taka a bawhzui tur thil a nih angin Home department lamin lehkha an ziak nghal vat a, mipuiah thudik puan chhuahna thu an chhuah nghal thuai bawk. Home department lam hi rang takin che zui mah se he mi chhang let hian AR lam pawh an rawn che ve thuai a, mipuiah thuchhuah an neih bakah Mizoram sorkar thu hi na takin an chhang ve leh bawk. Sorkar hian he buaina chingfel tur hian thuneitu sang zawka lehkha ziah leh a tum hi thil ṭha tak a nih hmel a, chumi ti tho si chuan CM hian emaw AR Commander emaw hi ko se hmai chhanah thil sawipui se a ṭhat hmel. Tuna a kal danah hi chuan Home Ministry-ah kan zuk hêk dawn a ni ber a, AR lamin insawi­fiahna an nei ve leh thei a, helai bawrah hian kan kualvel mai mai palh ang tih a hlauhawm. Chief Minister-in buaina chinfel dan rel tura Deputy Chief Minister leh Home Minister em pawh ko tel loa CYMA lam a ko teh daih pawh hi thil danglam tak a ni a; CYMA chu NGO an nih anga ṭul an tih dana an tih tur an ti ve mai tur a nih laia sorkar nena AR laka hmalak zui dan tur rel tur ang deuha an inhmukhawm hi chu thil danglam tak a ni. Tunah chuan CYMA hi AR lakah engtin pawh che zui se CM hoa rel angin a kal palh mai ang tih a hlauhawm a, hei hi CM leh YMA tan pawh nakin zelah thil ṭha ber a ni lo thei.", "summary": "25th August,2020 Assam Rifles mi ṭhenkhatin sawrkar thu chhuak pawisa loin Vairengte gate tihluihnaa an paltlang chungchangah Chief Minister,Chief Secretary leh Central YMA hruaitute an inhmu khawm a,AR-te chet dan hi Home Ministry hnenah a rang thei ang bera thlen an rel. AR-te chet dan hian Mizo mipuite thin a tiur takzet a,Home department lam pawhin thu chhuah an siam nghal.Thu chhuah siama tawp mai lo hian CM hian AR Commander koin hmai chhanah thu sawipui se a duhawm hle. Chief Ministerin Deputy Chief Minister leh Home Minister em pawh ko tel loin CYMA lam an ko a,CYMA chuan AR-te chu an thiltihah ngaihdam dil turin an phût; chutihrualin,AR lakah engtin pawh che se CM hoa rel angin a kal palh ang tih a hlauhawm hle a,CM leh YMA tan pawh thil ṭha ber a ni lo ang tih a hlauhawm bawk." }, { "summarization_id": "303", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19138", "file_name": "F_MIZO_SUM_13_20/2/25", "original_text": "Myanmar aṭanga kuhva phurh luh chungchanga MZP hminga inpuh tawnna a awm avangin MZP Headquarters, Champhai chuan tun hnai khan Champhai Police Station-ah FIR an thehlut.Myanmar aṭanga kuhva phurh luh hian tun hnaiah chan­chin a ngah hle mai a, he thil hi heti maia thlir liam chi a ni lo a, sum tam tak chet velna a nih miau avang hian a nghawng pawh a lian hle tih a lang. Dan loa lakluh a nih avangin kuhva phur lirtheite tlan tawh lo tura thupek hial Champhai DC-in a chhuah hnuah pawh an tlan zui zel theite hi thil mak a ni a, Myanmar aṭanga kuhva phurh luh dan kalphung hi chuan ngaih a tiṭha lo ta hle a ni.He kuhva sum­dawnna lian hi Mizoram tana hlawkna ni vakin a lang lo a, Mizoram hi kalkawngah min hmang ve lek chauh niin a lang. A neitu leh a tawlhtu zingah Mizo an tel a nih pawhin mi hausa tlem tê-te sumdawnna mai a nih hmel a, chutihlaiin Zokhawthar - Champhai - Zemabawk inkar kawngpuite chu an dai chhia tia puh theih tur khawpin an phur ritin an vei zing a, a bikin Seling chhak lam chin hi kawng a chhe hma ṭhin hle a ni.Tun hnaiah Mizorama truck neitute chuan heng kuhva phurtu hnam dang truck ṭhenkhat avanga harsatna an tawh thute pawh an lo chhuah tawh a; hnam dang truck-te hian awih harsa khawpa rate hniama kuhva an phurh ngam danah Mizo truck neitute ngaih a ṭha lo a, hengte thleng hian ngaihtuah a ṭha khawp mai.MZP hruaitu hlui pakhatin sum tam tham tak pea MZP hminga police leh Assam Rifles pal­tlangpui thei anga a lo insawite pawh hi thil nihna tak chhui chian ngai a ni a, sum hmanga kuhva hi kal tlangpui thei anga min an inchhal tawh a nih chuan sum hmangin dan loin tun hmain an lo paltlang tawh pawh a ni thei a, ngaih a ṭha lo zual a ni.Sorkar tan he thil hi ngaimawh ngei tur a nihlaiin Champhai DC thupek pawh bawhzui ngam mang loin kan awm a ang ta ber a, Myanmar aṭanga kuhva lo luh dan leh a kalphung hi chhui chian a ngai e. Myanmar aṭanga kuhva phurh luh chungchanga MZP hminga inpuh tawnna a awm avangin MZP Headquarters, Champhai chuan tun hnai khan Champhai Police Station-ah FIR an thehlut.Myanmar aṭanga kuhva phurh luh hian tun hnaiah chan­chin a ngah hle mai a, he thil hi heti maia thlir liam chi a ni lo a, sum tam tak chet velna a nih miau avang hian a nghawng pawh a lian hle tih a lang. Dan loa lakluh a nih avangin kuhva phur lirtheite tlan tawh lo tura thupek hial Champhai DC-in a chhuah hnuah pawh an tlan zui zel theite hi thil mak a ni a, Myanmar aṭanga kuhva phurh luh dan kalphung hi chuan ngaih a tiṭha lo ta hle a ni.He kuhva sum­dawnna lian hi Mizoram tana hlawkna ni vakin a lang lo a, Mizoram hi kalkawngah min hmang ve lek chauh niin a lang. A neitu leh a tawlhtu zingah Mizo an tel a nih pawhin mi hausa tlem tê-te sumdawnna mai a nih hmel a, chutihlaiin Zokhawthar - Champhai - Zemabawk inkar kawngpuite chu an dai chhia tia puh theih tur khawpin an phur ritin an vei zing a, a bikin Seling chhak lam chin hi kawng a chhe hma ṭhin hle a ni.Tun hnaiah Mizorama truck neitute chuan heng kuhva phurtu hnam dang truck ṭhenkhat avanga harsatna an tawh thute pawh an lo chhuah tawh a; hnam dang truck-te hian awih harsa khawpa rate hniama kuhva an phurh ngam danah Mizo truck neitute ngaih a ṭha lo a, hengte thleng hian ngaihtuah a ṭha khawp mai.MZP hruaitu hlui pakhatin sum tam tham tak pea MZP hminga police leh Assam Rifles pal­tlangpui thei anga a lo insawite pawh hi thil nihna tak chhui chian ngai a ni a, sum hmanga kuhva hi kal tlangpui thei anga min an inchhal tawh a nih chuan sum hmangin dan loin tun hmain an lo paltlang tawh pawh a ni thei a, ngaih a ṭha lo zual a ni.Sorkar tan he thil hi ngaimawh ngei tur a nihlaiin Champhai DC thupek pawh bawhzui ngam mang loin kan awm a ang ta ber a, Myanmar aṭanga kuhva lo luh dan leh a kalphung hi chhui chian a ngai e. Myanmar aṭanga kuhva phurh luh chungchanga MZP hminga inpuh tawnna a awm avangin MZP Headquarters, Champhai chuan tun hnai khan Champhai Police Station-ah FIR an thehlut. Myanmar aṭanga kuhva phurh luh hian tun hnaiah chan­chin a ngah hle mai a, he thil hi heti maia thlir liam chi a ni lo a, sum tam tak chet velna a nih miau avang hian a nghawng pawh a lian hle tih a lang. Dan loa lakluh a nih avangin kuhva phur lirtheite tlan tawh lo tura thupek hial Champhai DC-in a chhuah hnuah pawh an tlan zui zel theite hi thil mak a ni a, Myanmar aṭanga kuhva phurh luh dan kalphung hi chuan ngaih a tiṭha lo ta hle a ni. He kuhva sum­dawnna lian hi Mizoram tana hlawkna ni vakin a lang lo a, Mizoram hi kalkawngah min hmang ve lek chauh niin a lang. A neitu leh a tawlhtu zingah Mizo an tel a nih pawhin mi hausa tlem tê-te sumdawnna mai a nih hmel a, chutihlaiin Zokhawthar - Champhai - Zemabawk inkar kawngpuite chu an dai chhia tia puh theih tur khawpin an phur ritin an vei zing a, a bikin Seling chhak lam chin hi kawng a chhe hma ṭhin hle a ni. Tun hnaiah Mizorama truck neitute chuan heng kuhva phurtu hnam dang truck ṭhenkhat avanga harsatna an tawh thute pawh an lo chhuah tawh a; hnam dang truck-te hian awih harsa khawpa rate hniama kuhva an phurh ngam danah Mizo truck neitute ngaih a ṭha lo a, hengte thleng hian ngaihtuah a ṭha khawp mai. MZP hruaitu hlui pakhatin sum tam tham tak pea MZP hminga police leh Assam Rifles pal­tlangpui thei anga a lo insawite pawh hi thil nihna tak chhui chian ngai a ni a, sum hmanga kuhva hi kal tlangpui thei anga min an inchhal tawh a nih chuan sum hmangin dan loin tun hmain an lo paltlang tawh pawh a ni thei a, ngaih a ṭha lo zual a ni. Sorkar tan he thil hi ngaimawh ngei tur a nihlaiin Champhai DC thupek pawh bawhzui ngam mang loin kan awm a ang ta ber a, Myanmar aṭanga kuhva lo luh dan leh a kalphung hi chhui chian a ngai e.", "summary": "Myanmar aṭanga kuhva phurh luh chungchanga MZP hminga inpuh tawnna a awm avangin MZP Headquarters, Champhai chuan tun hnai khan Champhai Police Station-ah FIR an thehlut. Myanmar aṭanga kuhva phurh luh hi sum tam tak chet velna a nih miau avangin a nghawng pawh a lian hle a, he kuhva sum­dawnna lian hi Mizoram tana hlawkna ni vakin a langlo a, Mizoram hi kalkawngah min hmang ve lek chauh niin a lang, Zokhawthar - Champhai - Zemabawk inkar bakah a bikin Seling chhak lam chin hi kawng a chhe hma ṭhin hle a, hei bakah hian hnam dang truck-ten awih harsa khawpa rate hniama kuhva an phurh ngam danah Mizo truck neitute ngaih a ṭhalo a, hengte thleng hian ngaihtuah a ṭha hle. Sorkar tan he thil hi ngaimawh ngei tur a nihlaiin Champhai DC thupek pawh bawhzui ngam mangloin kan awm a ang ta ber a, Myanmar aṭanga kuhva lo luh dan leh a kalphung hi chhui chian a ngai e." }, { "summarization_id": "304", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6279", "file_name": "H-38-27/01/2025-Player_inhliam_kanna_tur_pe.txt", "original_text": "Player inhliam kanna tur pe Mizoram NewsPlayer inhliam kanna tur pe admin 18-Nov-2024 07:36 AM GIG Motors All Mizoram Inter Village Football Tournament khelh mekah ni 13.11.2024 khan Armed Veng LC Team leh Ramthar Veng LC Team-te an inkhel a, Armed Veng LC Team player Eric Lalsangzuala chuan zai ngai khawpin a khupah hliam a tuar. Eric-a'n zai ngai khawpa hliam a tuar tih an hriatin, inkhela a vanduai zawk Ramthar Veng LC chuan an player avanga hliam tuar Eric-a kanna atan an thenawm Armed Veng LC hnenah a kanna atan Rs. 3,000 an hlan. Armed Veng LC leh Inter Village Football Tournament Sub Committe 2024 chuan thuchhuah siamin, 'Ramthar Veng LC-te'n kan player Eric Lalsangzuala kanna Ramthar LC in Rs. 3,000/-lai mai Armed Veng LC Chairman hnenah an pe a,kan va lawm tak em,''Min hlahthlem tawh hnu a Eric Lalsangzuala an rawn ngaihsak leh zel hi ropui kan tiin Ramthar Veng LC-te an puitlin zia a lang a,khawtlang tana an thawh leh zelna turah lawmthu sawi pahin duhsak sang ber kan hlan mawlh mawlh e,' an ti. Eric-a Mizoram Police Football Team player niin, police erawh a ni lo. Chanmari FC player hlui niin, age level-ah India captain-te pawh a lo ni tawh. Vawiinah Ebenezer Hospital-ah a khup hi an zai dawn. Tin, Armed Veng LC leh Inter Village Football Tournament Sub Committe 2024 hian Eric-a zaina senso atan an veng chhungah a duh apiangte tana pawisa thawhna tur an ruahman a, cheng sing chuang an hmu tawh.", "summary": "GIG Motors All Mizoram Inter Village Football Tournament buatsaihah, ni 13.11.2024 khan Armed Veng LC Team leh Ramthar Veng LC Team-te an inkhel a, Armed Veng LC Team player Eric Lalsangzuala chuan zai ngai khawpin a khupah hliam a tuar. Ramthar Veng LC Team-te chuan Rs.3000 laiin Eric-a hi an kan a.Armed Veng LC leh Inter Village Football Tournament Sub Committee 2024- te pawhin Eric-a zaina senso atan an veng chhungah pawisa thawhna tur an ruahmansak bawk. Eric Lalsangzuala hi Chanmari FC player hlui niin,age level-ah India Captain te pawh a lo ni tawh a ni." }, { "summarization_id": "305", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11904", "file_name": "F_MIZO_SUM_4_20/2/25", "original_text": "Mizoram sorkarin tun hnai­ah Assembly House kawtah Bihar inthlana duty zo rawn haw police, home quarantine laite a duty tir niin ZMP Ṭhalai chuan an tarlang a, \"A ṭhen phei chu swab sample test result nghak mekte an ni,\" an ti.Bihar-a election duty tura kal Mizoram police zingah mi eng emaw zat chu Covid-19 positive-in an rawn haw a, positive ni ve lote pawh khung hran an ni hlawm. Mizoram sorkarin Covid-19 chungchangah ruahmanna fel tak a siam a, state pawn aṭanga lo kirte khung hran hun chhung turte leh swab sample lak hnua an awm dan turte pawh chiang takin ziakin a dah vek a ni.Heti chunga kan police ṭhen­khat home quarantine laite sorkarin a duty-tir a nih tak tak chuan thil serious tak a ni. He thil hi politics-a inpuhna mai a ni palh thei a, inpuhna mai mai a nih loh erawh chuan Aizawl DC pawhin a chhui chiang ngei tur a ni a, Chief Secretary pawhin a enzui tur chi a ni ngei ang.Hripui a darh zel lohna turin ruahmanna hrang hrang siam a ni a, mi tam tak eizawnna tichhe khawpin kan in khuahkhirhin kan in kharkhip a, mirethei tam tak chu a rûmin an rûm a; amaherawhchu heng zawng zawng hi mipui tam zawk himna tura ruahmanna a nih avangin sorkar demna tur chi a ni lo ang. Sorkarin mi tam berte himna leh ṭhat zawkna tur a ngaihtuah a, chumi avang chuan Covid-19 in­kaihhruaina hi a siam a, mi tam takin an retheih phah tih chu phat rual a ni lo.Hetihlaia sorkar ngeiin a dan siam a palzut a, home qua­rantine lai a duty tir a nih tak tak chuan thupetute hi dan anga hrem an ni tur a ni. Hei hi sorkarna vawnfung chelh mektu MNF beihnaah ngaih tur a ni lo a, sorkar official zingah sorkar inkaihhruaina bawhchhia an awm a nih chuan 'dan ngaih­pawimawh' vang tal pawhin bawhzui ngei chi a ni. Duty zing­ah swab sample test result nghak mek an awm a nih phei chuan thil serious tak a ni a, ngawih bopui mai chi a ni lo ang. Mizoram sorkarin tun hnai­ah Assembly House kawtah Bihar inthlana duty zo rawn haw police, home quarantine laite a duty tir niin ZMP Ṭhalai chuan an tarlang a, \"A ṭhen phei chu swab sample test result nghak mekte an ni,\" an ti.Bihar-a election duty tura kal Mizoram police zingah mi eng emaw zat chu Covid-19 positive-in an rawn haw a, positive ni ve lote pawh khung hran an ni hlawm. Mizoram sorkarin Covid-19 chungchangah ruahmanna fel tak a siam a, state pawn aṭanga lo kirte khung hran hun chhung turte leh swab sample lak hnua an awm dan turte pawh chiang takin ziakin a dah vek a ni.Heti chunga kan police ṭhen­khat home quarantine laite sorkarin a duty-tir a nih tak tak chuan thil serious tak a ni. He thil hi politics-a inpuhna mai a ni palh thei a, inpuhna mai mai a nih loh erawh chuan Aizawl DC pawhin a chhui chiang ngei tur a ni a, Chief Secretary pawhin a enzui tur chi a ni ngei ang.Hripui a darh zel lohna turin ruahmanna hrang hrang siam a ni a, mi tam tak eizawnna tichhe khawpin kan in khuahkhirhin kan in kharkhip a, mirethei tam tak chu a rûmin an rûm a; amaherawhchu heng zawng zawng hi mipui tam zawk himna tura ruahmanna a nih avangin sorkar demna tur chi a ni lo ang. Sorkarin mi tam berte himna leh ṭhat zawkna tur a ngaihtuah a, chumi avang chuan Covid-19 in­kaihhruaina hi a siam a, mi tam takin an retheih phah tih chu phat rual a ni lo.Hetihlaia sorkar ngeiin a dan siam a palzut a, home qua­rantine lai a duty tir a nih tak tak chuan thupetute hi dan anga hrem an ni tur a ni. Hei hi sorkarna vawnfung chelh mektu MNF beihnaah ngaih tur a ni lo a, sorkar official zingah sorkar inkaihhruaina bawhchhia an awm a nih chuan 'dan ngaih­pawimawh' vang tal pawhin bawhzui ngei chi a ni. Duty zing­ah swab sample test result nghak mek an awm a nih phei chuan thil serious tak a ni a, ngawih bopui mai chi a ni lo ang. Mizoram sorkarin tun hnai­ah Assembly House kawtah Bihar inthlana duty zo rawn haw police, home quarantine laite a duty tir niin ZMP Ṭhalai chuan an tarlang a, \"A ṭhen phei chu swab sample test result nghak mekte an ni,\" an ti. Bihar-a election duty tura kal Mizoram police zingah mi eng emaw zat chu Covid-19 positive-in an rawn haw a, positive ni ve lote pawh khung hran an ni hlawm. Mizoram sorkarin Covid-19 chungchangah ruahmanna fel tak a siam a, state pawn aṭanga lo kirte khung hran hun chhung turte leh swab sample lak hnua an awm dan turte pawh chiang takin ziakin a dah vek a ni. Heti chunga kan police ṭhen­khat home quarantine laite sorkarin a duty-tir a nih tak tak chuan thil serious tak a ni. He thil hi politics-a inpuhna mai a ni palh thei a, inpuhna mai mai a nih loh erawh chuan Aizawl DC pawhin a chhui chiang ngei tur a ni a, Chief Secretary pawhin a enzui tur chi a ni ngei ang. Hripui a darh zel lohna turin ruahmanna hrang hrang siam a ni a, mi tam tak eizawnna tichhe khawpin kan in khuahkhirhin kan in kharkhip a, mirethei tam tak chu a rûmin an rûm a; amaherawhchu heng zawng zawng hi mipui tam zawk himna tura ruahmanna a nih avangin sorkar demna tur chi a ni lo ang. Sorkarin mi tam berte himna leh ṭhat zawkna tur a ngaihtuah a, chumi avang chuan Covid-19 in­kaihhruaina hi a siam a, mi tam takin an retheih phah tih chu phat rual a ni lo. Hetihlaia sorkar ngeiin a dan siam a palzut a, home qua­rantine lai a duty tir a nih tak tak chuan thupetute hi dan anga hrem an ni tur a ni. Hei hi sorkarna vawnfung chelh mektu MNF beihnaah ngaih tur a ni lo a, sorkar official zingah sorkar inkaihhruaina bawhchhia an awm a nih chuan 'dan ngaih­pawimawh' vang tal pawhin bawhzui ngei chi a ni. Duty zing­ah swab sample test result nghak mek an awm a nih phei chuan thil serious tak a ni a, ngawih bopui mai chi a ni lo ang.", "summary": "Mizoram Sorkarin Assembly House kawtah Bihar inthlana duty zo rawn haw police, home quarantine laite a duty tir niin ZMP Ṭhalai chuan an tarlang. Bihar-a election duty tura kal Mizoram police zingah mi eng emaw zat Covid-19 positive-in an rawn haw a, Mizoram Sorkarin state pawn aṭanga lo hawte khung hran hun chhung turte leh swab sample lak hnua an awm dan turte chiang taka ziaka a dah vek chunga kan police ṭhen­khat home quarantine laite sorkarin a duty-tir a nih tak tak chuan thil serious tak a ni a, Aizawl DC leh Chief Secretary pawhin enzui ngei se a tha ang. Sorkarin mi tam berte himna leh ṭhat zawkna tur atan Covid-19 in­kaihhruaina a siam a, mi tam takin an retheih phah laia Sorkar ngeiin a dan siam a palzut a, home qua­rantine lai a duty tir a nih tak tak chuan thupetute hi dan anga hrem an ni tur a ni a, duty zing­ah swab sample test result nghak mek an awm a nih phei chuan ngawih bopui mai chi a nilo ang." }, { "summarization_id": "306", "url": "https://www.exploremizoram.com/2024/05/dm-endocrinology-zir-tur-inziak-tling.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_22.2.25", "original_text": "Aizawl | May 30, 2024:Dr Benjamin L Colney tia hriat, Dr. Benjamin Lalfakmawia chu tunhnai khan DM Endocrinology zir turin a inziak tling AIIMS Rank 4 a ni.Benjy tia koh ṭhin, Dr Benjamin hi Biakdika Colney leh Ramliani te fapa niin, ITI Veng, Aizawlah an cheng a. Presbyterian Kohran a lawi an ni a. Tunah hian, Dr Benjy hi New Delhi-ah a awm mek.Dr Benjy hi April 15, 1994 kha a lo piang a. Dr Benjy te hi unau pathum niin, mipa pahnih leh hmeichhia pakhat an ni a, ani hi a naupang ber a ni. A ute hi Dr Jonathan Lalrinmawia (upa ber) leh Dr Laltlankimi (mi lai)  te an ni.Dr Benjy hian 2010 khan HSLC Topper niin, St Peters HSS, Chhingchhip a pass chhuak a. HSSLC hi 2012 khan St Peters HSS aṭang vek hian pass-in,  Science: Maths + Biology lain, 6th rank a ni.• Zirna sang zawk:- MBBS (KGMC, Lucknow) Gold medalist 2012-2018- MD Medicine ( Aiims New Delhi) 2018-2021- SR Medicine, Aiims Delhi (2021 - present)📌General 4th rank a nihna (Subject):~ DM Endocrinology (Mizo in kan hriat thiam danah Sugar (Diabetes)/Thyroid leh Hormones lam Super Specialist)📌Tuna a thlen chin thleng tura a beih dan?- MBBS zir turin Mizoram state entrance ka ziak a. ( Medical = Rank 3 Engineering=  rank4)- MBBS hi KGMC lucknow ah ka zir a. Chuan Specialist zir turin NEET leh AIIMS ka pe leh a. ( NEET ST rank 2, AIIMS rank 3, PGI Chandigarh rank 1). Chuan super specialist zir tur hian AIIMS/INI exam ka pe leh a, All India rank 4 ( General) ka hmu ve ta a tunah. Hemi exam hi ahmain ka lo pe tawh a, rank 11 leh rank 6 ka ni. DM Endocrinology bik hi seat a tlem em a vangin competition pawh a sang ang reng. India ram pum, INI institutes bikah hian 5 - 8 seats vel total in a awm a, hemi vang hian competition pawh subject dang aiin a sang deuh zawk.📌 I zirna atana i chhungte pawimawhna:- Ka nu leh pa te leh ka unau te hian ka zirna lam min ngaihpawimawh sak em em a. Zirna lam tet te atrangin min ngaih hlut sak thrin a. Tun thleng pawh hian zirna lamah chuan min support thra khawp mai.📌 I zirna atana i ṭhiante pawimawhna:- Zirna leh thiamna sang zawk (academics) lam a kal chuan environment leh friend circle hi a pawimawh khawp mai. Kan hriat loh hian kan nitin nun leh lehkha zir dan thleng in min influence. India ram hmunpui lam a keini aia thiam zawk (general) te compete pui hi a thra viau. State quota leh reservation kan neih hi a thra viau a, mahse chumi bakah general ho kan compete ve thei tih kan inhriat a ṭha, Mizo hnam hming  mawina a ni ve zel.• • • • • •Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "Dr Benjamin L Colney tia hriat, Dr. Benjamin Lalfakmawia chu tunhnai khan DM Endocrinology zir turin a inziak tling AIIMS Rank 4 a ni. Amah hi Benjy tiin an ko a, Biakdika Colney leh Ramluani te fapa niin, ITI Veng, Aizawlah an cheng. Presbyterian kohhran niin tunah hian New Delhi ah a awm mek. Unau pathum an ni a, a ute hi Dr Jonathan Lalrinmawia leh Dr Laltlankimi te an ni. Amah hi HSLC(2010) Topper a ni a, HSSLC ah 6 na a ni. MBBS Gold medalist 2012-2018 -MD Medicine, 2018-2021 SR Medicine, Aims Delhi General 4th rank. Zirna lamah hian a chhungte leh a ṭhiante an hlu hle niin a sawi." }, { "summarization_id": "307", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18839", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_13.2.25", "original_text": "DIET, Aizawl chuan tun hnai khan 'Awareness programme for school community members on prevention of drug abuse under NAPDDR' an buatsaih a. Aizawla local council, YMA, MUP, MHIP, kohhran ṭhalai pawl, SMC, PTA, BRCC leh CRCC aiawhte an tel.Ruihhlo avangin Mizoramin harsatna nasa tak a tawk a, chhungkaw tam tak an rum mek a ni ber. Ṭhalai hnathawk rual hnathawk thei loin an buai a, a hnathawk tur zawka ngaih kan ṭhalaite nu leh pate buaipui ngaiin an awm zawk hlauh a, a zialo hle a ni.Mizorama ruihhlo kan do dan tlangpui hi ruihhlo lo lut tur dan leh ruihhlo ti ṭhinte buaipui lam hi a ni deuh ber a, ruihhlo la ti lote zirtirna pek ṭhat hi kan mamawh hle. Hei vang tak hian zirlaite hnena ruihhlo ṭhat lohzia zirtira ṭul a, mahni ṭhahnemngaihnaa kalpui a ṭhat rualin mithiamte zirtir­na anga kal hi a ṭul tawh takzet a ni.Ram changkang zawka zir­chianna an neihah nu leh paten fate an awp a, an thiltihna hrang hranga an kaihhruai a, an tawiawm tamna hmun­ah an thalaite ruihhlo lakah an fihlim tlangpui tih a ni. Mizote nunphungah chhiatni thatnia kan thalaite khawsak dan leh nu leh paten kan thlahthlam dan te pawh hi zirchian a, ennawn tham a tling. Tlawmngaihna hi kawrah hmangin kan thalaite hian hum sual daina remchangah an lo hmang reng palh thei a, tlawmngaihna hi kan lo chhiat pui viau thei e.DIET lamin khawtlang hruai­tute hnena ruihhlo dona lam an zirtir hi a lawmawm a, hei hi tun aia uara kalpui theih ni se a lawmawm hle ang. DIET, Aizawl chuan tun hnai khan 'Awareness programme for school community members on prevention of drug abuse under NAPDDR' an buatsaih a. Aizawla local council, YMA, MUP, MHIP, kohhran ṭhalai pawl, SMC, PTA, BRCC leh CRCC aiawhte an tel.Ruihhlo avangin Mizoramin harsatna nasa tak a tawk a, chhungkaw tam tak an rum mek a ni ber. Ṭhalai hnathawk rual hnathawk thei loin an buai a, a hnathawk tur zawka ngaih kan ṭhalaite nu leh pate buaipui ngaiin an awm zawk hlauh a, a zialo hle a ni.Mizorama ruihhlo kan do dan tlangpui hi ruihhlo lo lut tur dan leh ruihhlo ti ṭhinte buaipui lam hi a ni deuh ber a, ruihhlo la ti lote zirtirna pek ṭhat hi kan mamawh hle. Hei vang tak hian zirlaite hnena ruihhlo ṭhat lohzia zirtira ṭul a, mahni ṭhahnemngaihnaa kalpui a ṭhat rualin mithiamte zirtir­na anga kal hi a ṭul tawh takzet a ni.Ram changkang zawka zir­chianna an neihah nu leh paten fate an awp a, an thiltihna hrang hranga an kaihhruai a, an tawiawm tamna hmun­ah an thalaite ruihhlo lakah an fihlim tlangpui tih a ni. Mizote nunphungah chhiatni thatnia kan thalaite khawsak dan leh nu leh paten kan thlahthlam dan te pawh hi zirchian a, ennawn tham a tling. Tlawmngaihna hi kawrah hmangin kan thalaite hian hum sual daina remchangah an lo hmang reng palh thei a, tlawmngaihna hi kan lo chhiat pui viau thei e.DIET lamin khawtlang hruai­tute hnena ruihhlo dona lam an zirtir hi a lawmawm a, hei hi tun aia uara kalpui theih ni se a lawmawm hle ang. DIET, Aizawl chuan tun hnai khan 'Awareness programme for school community members on prevention of drug abuse under NAPDDR' an buatsaih a. Aizawla local council, YMA, MUP, MHIP, kohhran ṭhalai pawl, SMC, PTA, BRCC leh CRCC aiawhte an tel. Ruihhlo avangin Mizoramin harsatna nasa tak a tawk a, chhungkaw tam tak an rum mek a ni ber. Ṭhalai hnathawk rual hnathawk thei loin an buai a, a hnathawk tur zawka ngaih kan ṭhalaite nu leh pate buaipui ngaiin an awm zawk hlauh a, a zialo hle a ni. Mizorama ruihhlo kan do dan tlangpui hi ruihhlo lo lut tur dan leh ruihhlo ti ṭhinte buaipui lam hi a ni deuh ber a, ruihhlo la ti lote zirtirna pek ṭhat hi kan mamawh hle. Hei vang tak hian zirlaite hnena ruihhlo ṭhat lohzia zirtir a ṭul a, mahni ṭhahnemngaihnaa kalpui a ṭhat rualin mithiamte zirtir­na anga kal hi a ṭul tawh takzet a ni. Ram changkang zawka zir­chianna an neihah nu leh paten fate an awp a, an thiltihna hrang hranga an kaihhruai a, an tawiawm tamna hmun­ah an thalaite ruihhlo lakah an fihlim tlangpui tih a ni. Mizote nunphungah chhiatni thatnia kan thalaite khawsak dan leh nu leh paten kan thlahthlam dan te pawh hi zirchian a, ennawn tham a tling. Tlawmngaihna hi kawrah hmangin kan thalaite hian hum sual daina remchangah an lo hmang reng palh thei a, tlawmngaihna hi kan lo chhiat pui viau thei e. DIET lamin khawtlang hruai­tute hnena ruihhlo dona lam an zirtir hi a lawmawm a, hei hi tun aia uara kalpui theih ni se a lawmawm hle ang.", "summary": "DIET, Aizawl chuan tun hnai khan 'Awareness programme for school community members on prevention of drug abuse under NAPDDR' an buatsaih a. Aizawla local council, YMA, MUP, MHIP, kohhran ṭhalai pawl, SMC, PTA, BRCC leh CRCC aiawhte an tel. Ruihhlo avangin Mizoramin harsatna nasa tak a tawk a, thalai hnathawk rualte nu leh pate buaipui ngaiin an awm zawk hlauh a, a zia lo hle a ni. Mizorama ruihhlo kan do dan tlangpui hi ruihhlo lo lut dan leh ruihhlo ti thinte buaipui hi a ni deuh ber a, ruihhlo la ti lote zirtirna pek that hi a pawimawh hle. Hei vang hian zirlaite hnenah zirtir a pawimawh a ni. Mizote nunphungah chhiatni thatnia kan thalaite khawsak dan leh nu leh paten kan thlahthlam dan te pawh hi zirchian a, ennawn tham a tling. Tlawmngaihna kawra hmang hian hum sual an dai palh thei a ni. DIET lamin khawtlang hruaitute hnena ruihhlo dona lam an zirtir hi a lawmawm a, tun aia uara kalpui zel theih ni se." }, { "summarization_id": "308", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/132776", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_5/2/25", "original_text": "All India Radio, Aizawl Station chuan tun hnai khan kum 50-na, golden jubilee an lawm. AIR Aizawl Station hi July 31, 1966-ah din a ni a, tunah hian ni tin primary programme darkar 14 an tichhuak a, FM Zoawi chu ni tin darkar 8 an tichhuak a; thawktu nghet 77 awmin con-tract staff eng emaw zat an awm bawk.Mizorama media pawimawh ber pakhat chu radio hi a ni a, chatlak loa kum 50 chhung Mizo mipuite tan rawng an bawl ta. Anni hi chuan chawlh an nei ve lo a, sakhaw hunpui berah pawh mipui tana an rawngbawlna an kalpui zel a, rambuai hun harsa takah pawh radio hian mipui tan ṭangkai takin hna an thawk reng a ni. Radio pawimawhna hi thawkkhatlai khan tlahniam deuhin lang ve mah se, tun hnaiah programme tharte an neih piah lamah radio ngaihthlak theihna thar a chhuak zel a, radio pawimawhna leh ṭangkaina hi a zau zel a ni.Ram changkang zawkahte phei chuan private radio station hrang hrang a awm a, mahni programme duhzawng herh chhuah theiha awmin mipuiin an lawm a; zai ngainatute leh chanchinthar ngaihven mite tan a ṭangkai a, thu leh hla lam tuipuitute tan pawh radio hi a hlu hle a ni. Mizoramah pawh radio prog-ramme pangngai bakah FM Zoawi kalpui a ni a, mipuiin an lawmin ngaihthlak a hlawh hle a ni.Radio-a chan-chinthar puante hi rintlak leh dik bika ngaih a ni a, radion hi chu tisual ve thei lo ang hiala ngaih ṭhin a ni. Zaithiamte tan radio hi lar chhuahna remchang a nih piah lamah sum an lakluhna ṭha a ni a, zai ngaina Zofate tan phei chuan a hlutna hi a sang takzet a ni.Hetihlai hian AIR, Aizawl pawhin ṭan a lak zel a ngai a, chanchinthar an puan dan ṭawngkamte pawh tun hma angin uluk thar leh se, lam sual palh mai ni loa lam dan dik hre lo ang maia thil puan awm zauh zauhte hi tihtawp theih ni se, thawktu senior leh thu leh hla lama tui mite'n thawktu tharte an zirtir taimak deuh a ṭha ang.All India Radio, Aizawl Sta-tion-in kum 50 a lo tling ta hi an lawmpuiawm a, kum 50 chhung thu leh hlaa Mizote awitu ber an nih vang hian Mizo zawng zawngin an lawmpui ngei ang. All India Radio, Aizawl Station chuan tun hnai khan kum 50-na, golden jubilee an lawm. AIR Aizawl Station hi July 31, 1966-ah din a ni a, tunah hian ni tin primary programme darkar 14 an tichhuak a, FM Zoawi chu ni tin darkar 8 an tichhuak a; thawktu nghet 77 awmin con-tract staff eng emaw zat an awm bawk.Mizorama media pawimawh ber pakhat chu radio hi a ni a, chatlak loa kum 50 chhung Mizo mipuite tan rawng an bawl ta. Anni hi chuan chawlh an nei ve lo a, sakhaw hunpui berah pawh mipui tana an rawngbawlna an kalpui zel a, rambuai hun harsa takah pawh radio hian mipui tan ṭangkai takin hna an thawk reng a ni. Radio pawimawhna hi thawkkhatlai khan tlahniam deuhin lang ve mah se, tun hnaiah programme tharte an neih piah lamah radio ngaihthlak theihna thar a chhuak zel a, radio pawimawhna leh ṭangkaina hi a zau zel a ni.Ram changkang zawkahte phei chuan private radio station hrang hrang a awm a, mahni programme duhzawng herh chhuah theiha awmin mipuiin an lawm a; zai ngainatute leh chanchinthar ngaihven mite tan a ṭangkai a, thu leh hla lam tuipuitute tan pawh radio hi a hlu hle a ni. Mizoramah pawh radio prog-ramme pangngai bakah FM Zoawi kalpui a ni a, mipuiin an lawmin ngaihthlak a hlawh hle a ni.Radio-a chan-chinthar puante hi rintlak leh dik bika ngaih a ni a, radion hi chu tisual ve thei lo ang hiala ngaih ṭhin a ni. Zaithiamte tan radio hi lar chhuahna remchang a nih piah lamah sum an lakluhna ṭha a ni a, zai ngaina Zofate tan phei chuan a hlutna hi a sang takzet a ni.Hetihlai hian AIR, Aizawl pawhin ṭan a lak zel a ngai a, chanchinthar an puan dan ṭawngkamte pawh tun hma angin uluk thar leh se, lam sual palh mai ni loa lam dan dik hre lo ang maia thil puan awm zauh zauhte hi tihtawp theih ni se, thawktu senior leh thu leh hla lama tui mite'n thawktu tharte an zirtir taimak deuh a ṭha ang.All India Radio, Aizawl Sta-tion-in kum 50 a lo tling ta hi an lawmpuiawm a, kum 50 chhung thu leh hlaa Mizote awitu ber an nih vang hian Mizo zawng zawngin an lawmpui ngei ang.", "summary": "All India Radio, Aizawl Station hi July 31, 1966-a din niin tun hnai khan an kum 50-na, Golden Jubilee an lawm, tunah hian ni tin primary programme darkar 14 an tichhuak a, FM Zoawi nitin darkar 8 an tichhuak a; thawktu nghet 77 awmin contract staff eng emaw zat an awm bawk. Mizorama media pawimawh ber pakhat chu radio hi a ni a,sakhaw hunpui berah pawh mipui tana an rawngbawlna an kalpui zelin rambuai hun harsa lai tak pawh khan mipui tan tangkai takin hna an thawk reng a ni. AIR,Aizawl Station-ah hian radio programme pangngai bakah FM Zoawi kalpui a ni a, mipuiin an lawmin ngaihthlak a hlawh hle. Radio hi chu tisual ve theilo ang hiala ngaih thin a nih avangin an chanchinthar puante pawh rintlak biak ngaih a ni thin. Hei vang hian AIR, Aizawl pawhin chanchinthar an puan dan tawngkamte pawh tun hma angin uluk thar leh se, thawktu senior leh thu leh hla lama tui mite'n thawktu tharte an zirtir taimak deuh a tha ang. AIR, Aizawl Station hi kum 50 chhung thu leh hlaa Mizote awitu ber an nih vang hian Mizo zawng zawngin an lawmpui ngei ang." }, { "summarization_id": "309", "url": "https://theaizawlpost.org/tlawng-lei-dawh-mek-kan-uluk-avangin-dawh-hram-hram-ang-pwd-minister/", "file_name": "SMizo_13_19-02", "original_text": "Tlawng lei dawh mek kan uluk avangin dawh hram hram ang – PWD minister Tlawng lei dawh mek chu uluk leh fimkhur taka hna thawh a nih avangin, thil tha zawk a chhuah theih beisei vangin mipuiin dawh hram hram turin a ngen nawn tih PWD minister Vanlalhlana chuan a sawi. Inrinni khan PWD minister hian Tlawng lei dawh mek hi a tlawh a, hnathawktu leh PWD hotute nen chak zawka hna thawh dan tur leh mipui tana harsatna awmte sutkian dan tur an sawiho. Tlawng lei remkhawm mek chu hlawhtling taka dawh a nih thuai theihnan uluk takin tih chhin ‘trial launch’ neih tan a ni. Mizoramah lei kan neih tawhte chu upa tawh tak tak, a tam zawk chu suspension bridge leh Bailey bridge an ni tih minister hian sawiin, tunah lei thar dangdai tak mai kan nei tur chu a lawmawm a, mipuiin tangkai taka kan chhawr a beisei tih a sawi. “Mizorama kan lei te hi a tlo lo hle thin a, a chim fo mai a, tuna kan lei dawh mek hi chu fimkhur tak leh uluk taka dawh a ni a, a thawh chhung pawh a rei lo thei lo a ni. He lei dawh hna hi 2021 March 7 khan tan a ni a, thawh zawh hun tura bituk chu 2023 October 22 a ni a, an zawh hman loh avangin ni 209 pawhsei a ni. Uluk leh fimkhur taka hna thawh a nih theihnan leh a rang thei ang bera dawh zawh a nih theihnan road block kan siam a, hei hian harsatna a siam lo thei lo. Amaherawhchu thil tha zawk a lo chhuah theih kan beisei vanga ni a, mipui pawhin dawh hram hram turin ka ngen nawn a ni,” a ti. Tuna lei dawh mek chu Mizoram tan a pawimawh a, Mizoram khawpui leh khawthlang lam inthunzawmna kawng pawimawh tak a nih avangin leh kan airport neihchhun kawng a nih avangin pawl hrang hrangin ngaipawimawhin a hmunah an tlawh thin chu lawmawm a tih thu Vanlalhlana hian a sawi. “Kei ngei pawhin vawi li ka tlawh tawh a, thawktute hna tha tak leh chak zawka thawk turin ka chah fo thin. Thawktuten theihtawp an chhuah thu leh mipui dawhtheihna avangin lawmthu an lo sawi ve fo a ni. He lei hi ram rohlu tling tur a nih avangin a enkawl zuina lamah mipuiin duat taka kan enkawl a ngai dawn a ni,” a ti bawk. ZPM sawrkar hnuaiah chuan eng hna pawh nise a tha tur a ni, an tih thin thu a sawi a. Company hna a ni emaw mimal leh contractor hna emaw pawh nise, State Monitoring Committee-in uluk takin an thawh lai leh an thawh zawh hnu thleng pawhin a theih chin chinah an vil reng dawn tih sawiin, hemi kawngah pawh hian sawrkar chuan mipui thawhpuina a mamawh reng dawn tih a sawi. “Tunlaiah social media a chak tawh a, heng hmangte hian sawrkar hnenah kan khawtlang leh a chhevela hnathawh tha leh tha lo kan hrilhhre zung zung thei a ni,” PWD minister hian a ti. PWD hotute sawi danin, Tlawng lei thar tur hi ton 450 vela rit, metre 90-a thui a ni. Lei hi ‘Network Inclined Arch Bridge’ a ni a, Poddar Infratech Pvt. Ltd. Delhi-in a thawk a ni. Project kalpuina atan hian Ministry of Road Transport & Highways atangin cheng vaibelchhe 36.99 ruahman a ni. Lei thar hlanfel a nih hunah kawng hi lei hlui lam lirthei zawh theiha hawn theih beisei a ni tih thawktute chuan an sawi.", "summary": "PWD Minister Vanlalhlana chuan tlawng lei dawh mek chu thil tha zawk a chhuah theih beiseiin uluk leh fimkhur taka hna thawh anih avangin mipui te chu dawh hram hram turin a ngen. Mizoramah lei kan neih tawhte chu upa tawh tak tak, suspension bridge leh Bailey bridge ta an ni tlangpui a, tun lei thar dangdai tak kan nei tur hi a lawmawm in mipui te'n kan chhawr tangkai ngei a beisei thu a sawi. He lei hi 2021 a bultan 2023 a zawh beisei a ni a, an zawh hman loh avangin ni 209 an pawtsei a, uluk tak leh chak zawk a hnathawh a nih theih nan road block an siam chuan harsatna a siam loh hram a beisei. He lei hi Network Inclined Arch Bridge niin ton 450, metre 90-a thui a ni a, State Monitoring Committee-in uluk takin an thawh lai leh an thawh zawh hnu thleng pawhin an vil reng dawn a, kan ram rohlu tur a nih avangin mipuite pawhin dimdawi tak a kan enkawl a beisei thu a sawi." }, { "summarization_id": "310", "url": "https://lenkawl.khampat.com/2024/07/agri-minister-in-hawng.html", "file_name": "Agri._Minister_in_hawng.txt", "original_text": "FOCUS District Management Unit, Kolasib District hnuaia Innovation Fund Rs. 30,08,000/- senga Sangha chi siamna khawl din, Ruattei Fish Seed Farm chu nimin khan Agriculture Minister PC. Vanlalruata chuan a hawng a, hetianga Sangha chi siamna hlawhtling tak, puih tlak an awm chu lawmawm a tih thu sawiin, kuthnathawktu zingah an Ban-a sawrkarin a kaih zeuha hlawhtlinna chang thei an awm nual a, a zavai chuan thei lo mah ila a theih chin chinah kan inkaichhuak zel dawn a ni, a ti a. Mizoram-ah eizawnna pui ber chu Agriculture Sector a nih avangin kuthnathawktute chawikan zel chu sawrkarin a tum tih a sawi bawk. He hunah hian Kolasib Bawrhsap Robert C. Lalhmangaiha chu khualzahawm a ni.", "summary": "FOCUS District Management Unit, Kolasib District hnuaia Innovation Fund Rs. 30,08,000/- senga Sangha chi siamna khawl din, Ruattei Fish Seed Farm chu nimin khan Agriculture Minister PC. Vanlalruata chuan a hawng a, Mizoram-ah eizawnna pui ber chu Agriculture Sector a nih angin sorkarin kuthnathawkte chawikan a tum tih a sawi, a he hunah hian Kolasib Bawrhsap Robert C. Lalhmangaiha chu khualzahawm a ni." }, { "summarization_id": "311", "url": "https://theaizawlpost.org/tawngtaina-chhangtu-pathian-a-ni/", "file_name": "SMizo_10_17-02", "original_text": "Lalhminghlua NKB -- Advertisement -- Kum sawm kalta kum 2013 May ni 16 khan Mizoram chu Tropical Cyclone ‘Mahasen’ in min nuai dawn tih thu chanchinthar leh chanchinbu hrang hrangah a chhuak chuai chuai a, Mizoram mipuite kan manganga kan tiril a khur a nih kha. Khami tum kha kum sangbi sawmhnih pakhat kan hman meka Mizoram mipui kan la thlabar nasat ber pawl a ni maithei e. Sawrkar lam atangin thlipui lo tleh thulha awmdan tur te, tih tur leh tih loh turte a chhuak chuai chuai a nih kha. Mahasen thlipui tleh ni tura puan lawk May ni 16, 2013 chu Mizoram mipui zawng zawngin thin phu dep dep chungin kan thlir a. Kan nghahhlelh miah loh thlipui kha kan nghakhlel ta zawk emaw tih turin kan ngaihven ber a ni lawi bawk si. Thlipui avanga chhiatna lo thleng thei laka Mizoram kan him theih nan Mizoram chhunga kohhran hrang hrangte leh mitin kan tawngtai nasa hlawm hle a nih kha. Huphurh taka kan lo thlir, thlipui tlehna ni tur May ni 16 zan lam chu a lo thleng ta, mahse mak tak maiin ‘Mahasen thlipui chuan Mizoram min hel a, thlipui siper chiah kan dawng,’ tih chanchin lawmawm a lo thang ta nghal vat a nih kha. Kha thlipuiin min hel chhan kha eng dang vang ni lovin kan Pathianin Mizoram mipui tawngtaina a chhang a ni. Pathianin chhiatna nasa tak thleng thei laka Mizoram min hum kha a lawmawm em em e, kha thil thleng kha kum sawm kalta kha a ni. Mahasen thlipui a tleh atanga kum sawmna, kum 2023 tawp lamah chuan kan rinna fiahin a awm kan ti dawn nge, kan sakhua nekchepin a awm kan ti zawk dawn? Election Commission of India (ECI) chuan Mizoram MLA General Election vote chhiar ni atan keini Kristiante ni serh Pathianni (3-12-2023) chu a ruat mauh mai. Hemi vote chhiar ni atana ruat duh lo hian Mizorama pawl hrang hrang leh Kohhran hrang hrangte chuan Central lamah sawn turin ngenna an thlen chamchi a, a hmun hiala zuk kal chilhte pawh an awm, an va fakawm em! Hetihlai hian kohhran hrang hrangte chuan zing leh tlai tawngtai inkhawmah te, kohhran inkhawmahte Pathiannia vote chhiar a nih loh nan bang lovin kan tawngtai reng bawk a nih kha. Chu kohhranhote tawngtaina leh mi thahnemngaite tawngtaina chu Pathianin chhangin, pawl hrang hrang hmalaknate pawh Pathianin malsawm zelin vote chhiar ni sawn a lo ni ta kha a va lawmawm em! Kha’ng zawng zawng tihlawhtlingtu kha tawngtaina chhangtu kan rin Pathian a ni tih hi i hre reng ang u. |awngtai ila, tawngtai ila tawngtai zel ang u, Pathian lo chuan tuin nge min chhang chuang ang. Pathian chu fakin lo awm zel se, kan Kristianaah hian nghetin i ruh zel ang u. India ram zauva chanchintha hril zel tur hian keini Mizo Kristiante hi kan pawimawh em em si a. Vote chhiar ni chu Mizoram mipui duh danin Pathianni ni lo December ni 4, 2023-ah neih a lo ni ta a, mipui thlanchhuah MLA atana thlan tlin zawng zawngte kan lawmpui vek che u a, tling zo ta lote pawh kan tawrhpui em em a che u. Mizoram Sawrkar thar lo piang hi sawrkar chak tak leh sawrkar tha tak ni turin duhsakna kan hlan bawk e.", "summary": "Kum sawm kalta kum 2013 May 16 khan Mizoram chu Tropical Cyclone 'Mahasen' in min nuai dawn tih thu chanchinthar leh chanchinbu hrang hrang ah a chhuak chuai chuai a, mipuite kan mangang em em a, sawrkar lam atangin thlipui lo tleh thulh a inven dan tur a tichhuak a, kan nghakhlel ta zawk emaw tih turin mipuite'n kan ngaihven hle anih kha. Thlipui lak a kan him theihnan kohhran leh mipui te kan tawngtai bang lo a, Pathian chuan kan tawngtaina te chhangin mak tak maiin Cyclone Mahasen chuan min helin a si per chiah kan dawng ta anih kha. Kha thil thlen atang a kum 10 naah ECI chuan MLA inthlan result chhiar ni atan Kristiante ni serh Pathianni a rawn ruat chat mai a, hemi duh lo hian inlungrual takin tlawmngai pawl leh kohhran ten Central ah sawn dilna an zuk thlen chamchi a, a hmun hiala zuk kal chilhte pawh an awm a ni. Hetihlai hian mipui te pawn tawngtai in tan kan lo la ve a, Pathian in kan tawngtaina ngaithla in vote chhiar hun pawh sawn ani leh ta a, tawngtaina thiltihtheih zia kan hmu a a ropui hle a ni. MLA a tling tharte kan lawmpui hle a, sorkar chak leh tha tak siam turin duhsakna kan hlan a ni." }, { "summarization_id": "312", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8385", "file_name": "F_MIZO_SUM_4_17/2/25", "original_text": "Consultative Committee on Health & Family Welfare-te'n nimina Aizawla quarantine facilitiy-te an tlawhnaah an chairman Health minister chuan, state páwn aṭanga Vairengte kaltlanga Mizorama lut turte uluk taka endik a pawimawh thu a sawi a,  \"State páwn aṭanga lo lut zingah mahni motor hmanga Vairengte paltlangte fimkhur leh zual zawkin rawn lut se, ei leh in tur pawh mahni intumin, kawng lakah chawlh loh ni se a ṭha. Fimkhur thilah two wheeler chuan rawn luh phal a ni tawh lo,\" a ti.Thla li dawn lai chu Mizo mipui ṭang rualin Covid-19 kan do a, sorkar nen inthu­rualin kil tinah theih­tawp chhuahin kan ṭang tlang a ni. Ṭawng mawi lo ni lo se, task force member ṭhenkhat phei chu sorkar mi leh sa pawh an luh lohna ramri fianrial leh pilrilah an ram mu hial a, khawpuiah ni se task force lamin chhun zan zawmin mahni veng ven him hna an thawk a, mamawhte tan ei tur an chhawp hnaihsak a, an thawkrim tlang hle.India ram hmun danga kan hmuh ve loh community quarantine centre-ah pawh khawtlang leh sorkar an ṭang rual zel a, veng leh khaw tam tak chuan sorkar chu kawng engkimah chhawkin quarantine-a khung hrante hmunhma an pek bakah an mamawh tui a thlawnin an pe a, an ei leh inte thlengin an tumsak hial a ni.Tunah hian hmun tam takah task force lamin ramri venhim hnate la thawk bawk mah se, a nawlpuia task force duty ang kha chu zawi zawia chawlhsan a ni chho ṭan ta. Sorkar kutah engkim a awm dawn hnai a, mipui tan tlawm­ngaia thawh chhuah reng theih a ni lo. An tha, hun leh sumin a tlin seng tawh bik dawn lo.He hun pawimawhah hian Mizoram sorkar hi a ṭan mar pât a ngai a, Zoram mipui nen ṭang ruala hri darh tur a veng hneh anga a ven zui zel a ṭul ang. Kan rama hri vei hmuh chhuahte hi state pawn aṭanga lo lut deuh vek an nih mai bakah an chanchin chiang taka chhui theih a ni deuh vek a, hei hi kan zavaia thawhhona rah chhuah duhawm tak a ni; tunah chuan sorkarin ama tha chakna hmanga hri do hna a thawh chhoh a ṭul ṭan dawn avangin a ṭan hle a ngai ang.Ṭha taka bul kan ṭan tawh, hun rei tak inkharkhipa kan hlawh chhuah mipui vantlang himna hi sorkarin a chhawm nun chhoh zel a ṭul a, chumi tur chuan Vairengte paltlanga lo lutte pawh tun aia chik zawka an vil a, uluk zawka an ven a ngai ang. Tun hnaiah two wheeler-a an rawn haw thei mai te, truck driver-te puitu ni ang taka inchhala hnam dang an lo lut fo maite pawh hi ven fimkhur a ngai hle a; mipui ban tha chakna hmanga ṭha taka bul ṭan tawh hi sorkarin theihtawp chhuahin han bawhzui zui zel teh se. Consultative Committee on Health & Family Welfare-te'n nimina Aizawla quarantine facilitiy-te an tlawhnaah an chairman Health minister chuan, state páwn aṭanga Vairengte kaltlanga Mizorama lut turte uluk taka endik a pawimawh thu a sawi a,  \"State páwn aṭanga lo lut zingah mahni motor hmanga Vairengte paltlangte fimkhur leh zual zawkin rawn lut se, ei leh in tur pawh mahni intumin, kawng lakah chawlh loh ni se a ṭha. Fimkhur thilah two wheeler chuan rawn luh phal a ni tawh lo,\" a ti.Thla li dawn lai chu Mizo mipui ṭang rualin Covid-19 kan do a, sorkar nen inthu­rualin kil tinah theih­tawp chhuahin kan ṭang tlang a ni. Ṭawng mawi lo ni lo se, task force member ṭhenkhat phei chu sorkar mi leh sa pawh an luh lohna ramri fianrial leh pilrilah an ram mu hial a, khawpuiah ni se task force lamin chhun zan zawmin mahni veng ven him hna an thawk a, mamawhte tan ei tur an chhawp hnaihsak a, an thawkrim tlang hle.India ram hmun danga kan hmuh ve loh community quarantine centre-ah pawh khawtlang leh sorkar an ṭang rual zel a, veng leh khaw tam tak chuan sorkar chu kawng engkimah chhawkin quarantine-a khung hrante hmunhma an pek bakah an mamawh tui a thlawnin an pe a, an ei leh inte thlengin an tumsak hial a ni.Tunah hian hmun tam takah task force lamin ramri venhim hnate la thawk bawk mah se, a nawlpuia task force duty ang kha chu zawi zawia chawlhsan a ni chho ṭan ta. Sorkar kutah engkim a awm dawn hnai a, mipui tan tlawm­ngaia thawh chhuah reng theih a ni lo. An tha, hun leh sumin a tlin seng tawh bik dawn lo.He hun pawimawhah hian Mizoram sorkar hi a ṭan mar pât a ngai a, Zoram mipui nen ṭang ruala hri darh tur a veng hneh anga a ven zui zel a ṭul ang. Kan rama hri vei hmuh chhuahte hi state pawn aṭanga lo lut deuh vek an nih mai bakah an chanchin chiang taka chhui theih a ni deuh vek a, hei hi kan zavaia thawhhona rah chhuah duhawm tak a ni; tunah chuan sorkarin ama tha chakna hmanga hri do hna a thawh chhoh a ṭul ṭan dawn avangin a ṭan hle a ngai ang.Ṭha taka bul kan ṭan tawh, hun rei tak inkharkhipa kan hlawh chhuah mipui vantlang himna hi sorkarin a chhawm nun chhoh zel a ṭul a, chumi tur chuan Vairengte paltlanga lo lutte pawh tun aia chik zawka an vil a, uluk zawka an ven a ngai ang. Tun hnaiah two wheeler-a an rawn haw thei mai te, truck driver-te puitu ni ang taka inchhala hnam dang an lo lut fo maite pawh hi ven fimkhur a ngai hle a; mipui ban tha chakna hmanga ṭha taka bul ṭan tawh hi sorkarin theihtawp chhuahin han bawhzui zui zel teh se. Consultative Committee on Health & Family Welfare-te'n nimina Aizawla quarantine facilitiy-te an tlawhnaah an chairman Health minister chuan, state páwn aṭanga Vairengte kaltlanga Mizorama lut turte uluk taka endik a pawimawh thu a sawi a,  \"State páwn aṭanga lo lut zingah mahni motor hmanga Vairengte paltlangte fimkhur leh zual zawkin rawn lut se, ei leh in tur pawh mahni intumin, kawng lakah chawlh loh ni se a ṭha. Fimkhur thilah two wheeler chuan rawn luh phal a ni tawh lo,\" a ti. Thla li dawn lai chu Mizo mipui ṭang rualin Covid-19 kan do a, sorkar nen inthu­rualin kil tinah theih­tawp chhuahin kan ṭang tlang a ni. Ṭawng mawi lo ni lo se, task force member ṭhenkhat phei chu sorkar mi leh sa pawh an luh lohna ramri fianrial leh pilrilah an ram mu hial a, khawpuiah ni se task force lamin chhun zan zawmin mahni veng ven him hna an thawk a, mamawhte tan ei tur an chhawp hnaihsak a, an thawkrim tlang hle. India ram hmun danga kan hmuh ve loh community quarantine centre-ah pawh khawtlang leh sorkar an ṭang rual zel a, veng leh khaw tam tak chuan sorkar chu kawng engkimah chhawkin quarantine-a khung hrante hmunhma an pek bakah an mamawh tui a thlawnin an pe a, an ei leh inte thlengin an tumsak hial a ni. Tunah hian hmun tam takah task force lamin ramri venhim hnate la thawk bawk mah se, a nawlpuia task force duty ang kha chu zawi zawia chawlhsan a ni chho ṭan ta. Sorkar kutah engkim a awm dawn hnai a, mipui tan tlawm­ngaia thawh chhuah reng theih a ni lo. An tha, hun leh sumin a tlin seng tawh bik dawn lo. He hun pawimawhah hian Mizoram sorkar hi a ṭan mar pât a ngai a, Zoram mipui nen ṭang ruala hri darh tur a veng hneh anga a ven zui zel a ṭul ang. Kan rama hri vei hmuh chhuahte hi state pawn aṭanga lo lut deuh vek an nih mai bakah an chanchin chiang taka chhui theih a ni deuh vek a, hei hi kan zavaia thawhhona rah chhuah duhawm tak a ni; tunah chuan sorkarin ama tha chakna hmanga hri do hna a thawh chhoh a ṭul ṭan dawn avangin a ṭan hle a ngai ang. Ṭha taka bul kan ṭan tawh, hun rei tak inkharkhipa kan hlawh chhuah mipui vantlang himna hi sorkarin a chhawm nun chhoh zel a ṭul a, chumi tur chuan Vairengte paltlanga lo lutte pawh tun aia chik zawka an vil a, uluk zawka an ven a ngai ang. Tun hnaiah two wheeler-a an rawn haw thei mai te, truck driver-te puitu ni ang taka inchhala hnam dang an lo lut fo maite pawh hi ven fimkhur a ngai hle a; mipui ban tha chakna hmanga ṭha taka bul ṭan tawh hi sorkarin theihtawp chhuahin han bawhzui zui zel teh se.", "summary": "Consultative Committee on Health & Family Welfare-te'n Aizawla quarantine facilitiy-te an tlawhnaah an chairman Health minister chuan, state páwn atanga Vairengte kaltlanga Mizorama lut turte uluk taka endik a pawimawh thu a sawi. Thla li dawn lai Sorkar leh Mizo mipui tang rualin Covid-19 kan do hnuah a nawlpuia task force duty ang kha chu zawi zawia chawlhsan a ni chho tan a. Sorkar kutah engkim a awm tawh dawn avangin Mizoram Sorkar hi a tan mar pât a ngai a, hun rei tak inkharkhipa kan hlawh chhuah mipui vantlang himna hi Sorkarin a chhawm nun chhoh zel a tul a, chumi tur chuan Vairengte paltlanga lo lutte pawh tun aia chik zawk leh uluk zawka an ven a ngai ang. Two wheeler-a an rawn haw thei mai te, truck driver-te puitu anga inchhala hnam dang lo lut thinte pawh hi ven fimkhur a ngai hle a; mipui ban tha chakna hmanga tha taka bul tan tawh hi sorkarin theihtawp chhuahin han bawhzui zui zel teh se." }, { "summarization_id": "313", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/10398", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_20/2/25", "original_text": "Champhai DC chuan Myan­mar aṭanga kuhva phurtute tan Khankawn police checkgate khârna thupek a chhuah. Champhai DC chuan kuhva lak luh avangin kawng rûk tam tak a awm phah a, Zokhawthara inkhung hranna hmun, Agriculture department plant paltlang loa thlai hrisel lo, natna hrik pâi, rannung leh hlo chi hrang hrang pâi lak luh a tam phah bakah kuhva phurh avangin kawngpui a chhe nasa a, lirthei chet velnaah harsatna a awm phah a, mipui, damlo leh sorkar mi, Champhai leh Aizawl inkara zinte tan harsatna a siam a, dan leh thupek kenkawh kawngah pawh harsatna a thlen nasa niin a sawi.Myanmar aṭanga kuhva phurh luh hi a hlawk­puitute chuan eizawnna atan an hmang a ni mai lo a, an hausak phah hle tih chu tlang hriat a ni a; nimahsela he eizawnna hi mipui nawlpui hi chuan an tuar niin a lang. Motor lianin rit tak tak phur chungin kawngpui an zawh a, hei vang hian Zokhawthar leh Champhai inkar bakah Champhai aṭanga Aizawl panna kawngpuite hi a tlo loin a chhe hma em em a, mipui nawlpuiin an tuar hle bawk a ni.Zep thu a cheng lo a, he eizawnna hi dan dik taka kalpui a nih leh nih loh thlengin sawifiah hleihtheih a ni lo a, ram pahnih kara insumdawn tawnna a nih avang hian eng dan hmang chiaha kalpui nge a nih pawh sawi chian a awm ngai meuh lo. Chhiah an pek dante pawh hi dan ang thlap a nih leh nih loh hriat chian a ṭha hle. Champhai DC sawi ang hian he sumdawnna hian thil ṭha lo tam tak a keng tel a, Myanmar leh Mizoram inkal pawhnaa kawng rûk tam tak a awm phahte hi a pawi takzet a ni.Mipui nawlpuiin an ngai­mawh si, mi tlem te hlawkna chauh ni bawk hi sorkarin an titawp hleithei lo leh harsatna a awm pawha a hnu lawka kuhva phurtute duh dan zawnga thutlukna a awm leh thuai ṭhinte hi thil mak tak a ni.Sorkar chuan mipui nawlpui ṭhatna a ngaihtuah ber tur a ni a, mi hausate sumdawnna hi mipui nawlpui tana hnawksak a nih chuan huaisen taka dan anga tihtawp ngam pawh a ṭha mai thei. Champhai DC chuan Myan­mar aṭanga kuhva phurtute tan Khankawn police checkgate khârna thupek a chhuah. Champhai DC chuan kuhva lak luh avangin kawng rûk tam tak a awm phah a, Zokhawthara inkhung hranna hmun, Agriculture department plant paltlang loa thlai hrisel lo, natna hrik pâi, rannung leh hlo chi hrang hrang pâi lak luh a tam phah bakah kuhva phurh avangin kawngpui a chhe nasa a, lirthei chet velnaah harsatna a awm phah a, mipui, damlo leh sorkar mi, Champhai leh Aizawl inkara zinte tan harsatna a siam a, dan leh thupek kenkawh kawngah pawh harsatna a thlen nasa niin a sawi.Myanmar aṭanga kuhva phurh luh hi a hlawk­puitute chuan eizawnna atan an hmang a ni mai lo a, an hausak phah hle tih chu tlang hriat a ni a; nimahsela he eizawnna hi mipui nawlpui hi chuan an tuar niin a lang. Motor lianin rit tak tak phur chungin kawngpui an zawh a, hei vang hian Zokhawthar leh Champhai inkar bakah Champhai aṭanga Aizawl panna kawngpuite hi a tlo loin a chhe hma em em a, mipui nawlpuiin an tuar hle bawk a ni.Zep thu a cheng lo a, he eizawnna hi dan dik taka kalpui a nih leh nih loh thlengin sawifiah hleihtheih a ni lo a, ram pahnih kara insumdawn tawnna a nih avang hian eng dan hmang chiaha kalpui nge a nih pawh sawi chian a awm ngai meuh lo. Chhiah an pek dante pawh hi dan ang thlap a nih leh nih loh hriat chian a ṭha hle. Champhai DC sawi ang hian he sumdawnna hian thil ṭha lo tam tak a keng tel a, Myanmar leh Mizoram inkal pawhnaa kawng rûk tam tak a awm phahte hi a pawi takzet a ni.Mipui nawlpuiin an ngai­mawh si, mi tlem te hlawkna chauh ni bawk hi sorkarin an titawp hleithei lo leh harsatna a awm pawha a hnu lawka kuhva phurtute duh dan zawnga thutlukna a awm leh thuai ṭhinte hi thil mak tak a ni.Sorkar chuan mipui nawlpui ṭhatna a ngaihtuah ber tur a ni a, mi hausate sumdawnna hi mipui nawlpui tana hnawksak a nih chuan huaisen taka dan anga tihtawp ngam pawh a ṭha mai thei. Champhai DC chuan Myan­mar aṭanga kuhva phurtute tan Khankawn police checkgate khârna thupek a chhuah. Champhai DC chuan kuhva lak luh avangin kawng rûk tam tak a awm phah a, Zokhawthara inkhung hranna hmun, Agriculture department plant paltlang loa thlai hrisel lo, natna hrik pâi, rannung leh hlo chi hrang hrang pâi lak luh a tam phah bakah kuhva phurh avangin kawngpui a chhe nasa a, lirthei chet velnaah harsatna a awm phah a, mipui, damlo leh sorkar mi, Champhai leh Aizawl inkara zinte tan harsatna a siam a, dan leh thupek kenkawh kawngah pawh harsatna a thlen nasa niin a sawi. Myanmar aṭanga kuhva phurh luh hi a hlawk­puitute chuan eizawnna atan an hmang a ni mai lo a, an hausak phah hle tih chu tlang hriat a ni a; nimahsela he eizawnna hi mipui nawlpui hi chuan an tuar niin a lang. Motor lianin rit tak tak phur chungin kawngpui an zawh a, hei vang hian Zokhawthar leh Champhai inkar bakah Champhai aṭanga Aizawl panna kawngpuite hi a tlo loin a chhe hma em em a, mipui nawlpuiin an tuar hle bawk a ni. Zep thu a cheng lo a, he eizawnna hi dan dik taka kalpui a nih leh nih loh thlengin sawifiah hleihtheih a ni lo a, ram pahnih kara insumdawn tawnna a nih avang hian eng dan hmang chiaha kalpui nge a nih pawh sawi chian a awm ngai meuh lo. Chhiah an pek dante pawh hi dan ang thlap a nih leh nih loh hriat chian a ṭha hle. Champhai DC sawi ang hian he sumdawnna hian thil ṭha lo tam tak a keng tel a, Myanmar leh Mizoram inkal pawhnaa kawng rûk tam tak a awm phahte hi a pawi takzet a ni. Mipui nawlpuiin an ngai­mawh si, mi tlem te hlawkna chauh ni bawk hi sorkarin an titawp hleithei lo leh harsatna a awm pawha a hnu lawka kuhva phurtute duh dan zawnga thutlukna a awm leh thuai ṭhinte hi thil mak tak a ni. Sorkar chuan mipui nawlpui ṭhatna a ngaihtuah ber tur a ni a, mi hausate sumdawnna hi mipui nawlpui tana hnawksak a nih chuan huaisen taka dan anga tihtawp ngam pawh a ṭha mai thei.", "summary": "Champhai DC chuan Myan­mar aṭanga kuhva lak luh avangin kawngpui a chhiat nasat thu leh thlai hrisello, natna hrik pâi, rannung leh hlo chi hrang hrang pâi lak luh a tam phah a, kawngpui chhia hian mipui, damlo leh sorkar mi, Champhai leh Aizawl inkara zinte tan harsatna a siam thin avangin Khankawn Police checkgate kharna thupek a chhuah. Myanmar aṭanga kuhva phurh luh hi a hlawk­puituten an hausak phah hle laiin mipui nawlpuiin an tuar niin a lang thung. Motor lianin rit tak tak phur chungin kawngpui an zawh a, hei vang hian Aizawl panna kawngpuite hi a tlo loin a chhe hma em em a, hei bakah hian ram pahnih kara insumdawn tawnna a nih avangin eng dan hmang chiaha kalpui nge a nih pawh a sawi chian theihloh a, chhiah an pek dante pawh dan ang thlap a nih leh nihloh hriat chian a ṭha hle. Mi tlem te hlawkna chauh ni si Sorkarin an titawp hleitheilo leh harsatna a awm pawha a hnu lawka kuhva phurtute duh dan zawnga thutlukna a awm leh thuai ṭhinte hi thil mak tak a ni a, mi hausate sumdawnna hi mipui nawlpui tana hnawksak a nih chuan huaisen taka dan anga tihtawp ngam pawh a ṭha hle." }, { "summarization_id": "314", "url": "https://theaizawlpost.org/turkey-in-finland-nato-member-nih-tumna-remti/", "file_name": "SMizo_15_19-02", "original_text": "Finland chu Turkey parliament in member nih an dilna a pawm hnuah Nato member 31-na tur a ni dawn ta a. A hmain Turkey chuan Finland in West defensive alliance zawm a tumna hi a thla a thla tikhawtlai tawhin Nordic ram chu ‘firfiakte’ thlawptu tiin a sawi a ni. Nato member ni tur hian member ni sa tena an pawmpui thlap vek ngai a ni a. Nikuma Finland ruala Nato member nih dil tho Sweden dilna erawh ‘firfiakna’ kaihhnawiha puhna avangin Ankara chuan a la dang lui tlat thung. Finland chu Nato summit neih hmasak leh ber tur July thlaa Lithuania a neih turah lak luh a ni dawn a ni. Turkish parliament-in vote hmanga an tihchian hnuah Finnish sorkar chuan Nato zawm chuan an ram security tichakin, Baltic region leh Northern Europe lamah ngelnghehna leh himna a thlen dawn tiin a sawi a. “Allies kan nih angin security ka pein kan dawng bawk ang. Kan inveng tawn ang a. Finland chuan tunah leh nakin hunah pawh Sweden dilna chu a thlawp tlat ang,” tiin Prime Minister Sanna Marin chuan a sawi. Turkish President Recep Tayyip Erdogan chuan Finland dilna hi March thla tir lam khan a pawm tawh a, Turkish security ngelnghehna atana hma an lakna chu a fak thu a sawi a. Mahse, Sweden lakah erawh la khauh tan rengin Kurdish militant te humhimah leh Stockholm kawtthlerah lungawilohna zalen taka an kalpui remtiah a puh a ni. Ankara-in Finland member nihna a pawmna hi tun hnaia Nato history a hun chhinchhiahtlak ber a ni a. Finland hi ram lian lo tak Russia nena ramri 1,340 km intawm an ni a, Western Europe-a hmun pawimawh ber anga ngaih niin Russia-in Ukraine a run hnuah ‘neutral’ ram a nih rengna chu bansanin Nato zawm a dil ta a ni. Sweden pawhin hun rei tak neutral ram a nihna chu bansanin Russia-in Ukraine a run hnuah Nato zawm a thlang a, a dil zui nghal bawk a. Mahse, Sweden hi chuan a thenawm Finland ang lo takin Russia nena ramri intawm an nei ve lo thung. Nato hian founding principle an neihah principle of collective defence a tel a, a awmzia chu Nato member ram pakhat te pawhin beihna an tawk a nih chuan Nato alliance pum beihna anga ngaih a ni. Russian President Vladimir Putin tan chuan Finland-in Nato a zawm hi strategic taka hnungtawlh turuna a ni thung a. Nikum khan Ukraine a runna chhan pakhata a sawi chu khawthlang ram tena Nato ram an zauh zel danna a ti a. Mahse, a beisei loh lamin thil a kal ta zawk a ni. Tihian Finland hi Baltic Sea leh a chhehvela Nato zawm ram pasarihna a ni ta chiah a, Russia-in tuipui St Petersburg atanga a pawh theihna leh Kalininingrad enclave te atang bakin pawhna a nei thei dawn ta lo. Russia chuan Finland thutlukna siam hi sawisel nghalin Russophobic hysteria behchhana fuh lo taka kalpui a ti a. Mahse, a nihna takah chuan Finnish mipui nawlpui te chuan Russia-in Ukraine a run avangin Nato zawm hi an duh phah thung. Opinion poll lakah Finns mipui 80% te chuan Russia-in Ukraine a run hnuah Nato zawm hi an thlang tia tarlan a ni a. Finland chuan Nato a zawm chuan Russia-in a run theihna nasa takin a tlahniamah an ngai a ni.", "summary": "Turkey chuan Finland in West defensive alliance zawm a tumna thla tamtak chhung a a tihkhawtlai tawh hnuah Turkey Parliament in member nih a dilna chu pawmin Nato member 31-na tur a ni dawn ta a ni. Nato member ni tur hian member ni sa tena an pawmpui thlap vek a ngai a, nikuma Finland ruala member nih dil ve Sweden pawh Ankara chuan firfiakna kaihhnawih ah a puh avangin a la dang lui tlat a ni. Finland hi ram lian lo tak Russia nena ramri 1340 km intawm an ni a, Western Europe-a hmun pawimawh ber ang ngaih niin, Russia-in Ukraine a run hnuah neutral ram a nih rengna chu bansanin Nato zawm a thlang ta ani. Nato hian founding principle an neih ah an member ram pakhat pawhin beihna a tawk anih chuan Nato pum beihna anga ngaih a ni. Heivang hian Finland in Nato an zawm pawh hi Russia tan chuan hnungtawlhna a ni a, Ukraine a runna chhan pakhat pawh Nato ram zauh zel danna atan a ni. Finland chuan Nato an zawm hian Russia-in a run theihna nasa takin a tlahniamah an ngai a ni." }, { "summarization_id": "315", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5418", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_9/2/25", "original_text": "MPCC president Lal Thanhawla chuan, \"Covid-19 dona atan hian sorkar laipui aṭangin sum ṭhahnem tak a lo kal a, NEC aṭangin sum kan hmu bawk a, pawisa awm zat hi mipuiin hriat an duh. Sorkar hian Covid-19 dona tur sum a nei lo a nih chuan mipuiin an theih ang pawisa thawh hi an hnial ka ring lo,\" a ti.Mizoram mai pawh a ni lo, India huap pawh hian politician-te'n zawhna an inzawh tawh hi chuan mipui thil thlir dan hi a dang zo tawh ṭhin a, tun hnaia mipui ngaihven tak pakhat  sorkar sum awm zat leh a chet dan zawhna Chief Minister hluiin Finance Minister (Chief Minister) hnena a zawhna pawh hi politics thila inzawhna leh inpuhna pakhat ang lekin a ngaih theih ang.Chumi lehlamah chiah chuan a zawttu chu tu pawh lo ni se, Mizoram sorkarin Covid-19 dona sum a kalpui danah hi chuan mipui hi an hmin zan lo niin a lang ta. A tira hri do tura kan ṭan rual viau laiin tun hnaiah thil awm dan hriat chian duhna a lian ta hle. Sorkar aiawh nia puh theih turin Chief Secretary ngeiin sorkar hnathawk hruaitute ko khawmin Covid-19 dona tura sum 'thawh' dan tur a sawipui a, pawisa 'thawh' tura thutlukna awm tawh pawh ennawn tura ngenna a lut leh tawh a, chuvangin Covid-19 dona sum kal dan hi chu mipui hian an ngaihven tawlh tawlh dawn niin a lang.Tuna mipui rilrua zawhna lian ber chu kan Finance changtu Chief Minister-in sum tamzia a sawina a la rei loh tehlul nen, sorkar kum thara budget an hmang ṭan dawn dek deka Covid-19 dona tur sum kan khawn ṭan anga lang hi a ni. \"Pawisa kha a tam tak tak lo chungin an lo sawi tam chiam nge, pawisa tam kha an thup bo a, thil dangah hman an la tum zawk?\" tih hi mipuiin hriat an duh.Tunah hian khaw­vel a buai mek a, kan hriat lawk loh leh ngaihtuah tel loh sum hmanna tur tam tak a lo awm ta. Hetiang hunah hi chuan sorkar hian hun pangngaia a sum hman tum dan kha a remchang ta lo a, hri dona atan sum tam zawk thehchhuah a ngai tih hi pawm mai se, sum hman tum dan kalphung pawh her rem thei se a duhawm khawp mai.Mipui nawlpui thlirnaah chuan sorkar hian a sum neih zat dik tak leh a hman tum dan a puangzar ṭha tawk lo a, Covid-19 dona tura sum awm zat leh a hman tawhna pawh a puangzar ṭha tawk lo a, hei hi Chief Minister kal chhuak tain tuna Chief Minister ni mek a zawhna pawh hi niin a lang.A zawttu leh a zawha chu tu pawh lo ni se, he zawhna hi sorkar thuneitu lam hian politics rimnam miah loin Mizo mipui hriat turin sawi fiah thei se a lawmawm ngawt ang. MPCC president Lal Thanhawla chuan, \"Covid-19 dona atan hian sorkar laipui aṭangin sum ṭhahnem tak a lo kal a, NEC aṭangin sum kan hmu bawk a, pawisa awm zat hi mipuiin hriat an duh. Sorkar hian Covid-19 dona tur sum a nei lo a nih chuan mipuiin an theih ang pawisa thawh hi an hnial ka ring lo,\" a ti.Mizoram mai pawh a ni lo, India huap pawh hian politician-te'n zawhna an inzawh tawh hi chuan mipui thil thlir dan hi a dang zo tawh ṭhin a, tun hnaia mipui ngaihven tak pakhat  sorkar sum awm zat leh a chet dan zawhna Chief Minister hluiin Finance Minister (Chief Minister) hnena a zawhna pawh hi politics thila inzawhna leh inpuhna pakhat ang lekin a ngaih theih ang.Chumi lehlamah chiah chuan a zawttu chu tu pawh lo ni se, Mizoram sorkarin Covid-19 dona sum a kalpui danah hi chuan mipui hi an hmin zan lo niin a lang ta. A tira hri do tura kan ṭan rual viau laiin tun hnaiah thil awm dan hriat chian duhna a lian ta hle. Sorkar aiawh nia puh theih turin Chief Secretary ngeiin sorkar hnathawk hruaitute ko khawmin Covid-19 dona tura sum 'thawh' dan tur a sawipui a, pawisa 'thawh' tura thutlukna awm tawh pawh ennawn tura ngenna a lut leh tawh a, chuvangin Covid-19 dona sum kal dan hi chu mipui hian an ngaihven tawlh tawlh dawn niin a lang.Tuna mipui rilrua zawhna lian ber chu kan Finance changtu Chief Minister-in sum tamzia a sawina a la rei loh tehlul nen, sorkar kum thara budget an hmang ṭan dawn dek deka Covid-19 dona tur sum kan khawn ṭan anga lang hi a ni. \"Pawisa kha a tam tak tak lo chungin an lo sawi tam chiam nge, pawisa tam kha an thup bo a, thil dangah hman an la tum zawk?\" tih hi mipuiin hriat an duh.Tunah hian khaw­vel a buai mek a, kan hriat lawk loh leh ngaihtuah tel loh sum hmanna tur tam tak a lo awm ta. Hetiang hunah hi chuan sorkar hian hun pangngaia a sum hman tum dan kha a remchang ta lo a, hri dona atan sum tam zawk thehchhuah a ngai tih hi pawm mai se, sum hman tum dan kalphung pawh her rem thei se a duhawm khawp mai.Mipui nawlpui thlirnaah chuan sorkar hian a sum neih zat dik tak leh a hman tum dan a puangzar ṭha tawk lo a, Covid-19 dona tura sum awm zat leh a hman tawhna pawh a puangzar ṭha tawk lo a, hei hi Chief Minister kal chhuak tain tuna Chief Minister ni mek a zawhna pawh hi niin a lang.A zawttu leh a zawha chu tu pawh lo ni se, he zawhna hi sorkar thuneitu lam hian politics rimnam miah loin Mizo mipui hriat turin sawi fiah thei se a lawmawm ngawt ang. MPCC president Lal Thanhawla chuan, \"Covid-19 dona atan hian sorkar laipui aṭangin sum ṭhahnem tak a lo kal a, NEC aṭangin sum kan hmu bawk a, pawisa awm zat hi mipuiin hriat an duh. Sorkar hian Covid-19 dona tur sum a nei lo a nih chuan mipuiin an theih ang pawisa thawh hi an hnial ka ring lo,\" a ti. Mizoram mai pawh a ni lo, India huap pawh hian politician-te'n zawhna an inzawh tawh hi chuan mipui thil thlir dan hi a dang zo tawh ṭhin a, tun hnaia mipui ngaihven tak pakhat  sorkar sum awm zat leh a chet dan zawhna Chief Minister hluiin Finance Minister (Chief Minister) hnena a zawhna pawh hi politics thila inzawhna leh inpuhna pakhat ang lekin a ngaih theih ang. Chumi lehlamah chiah chuan a zawttu chu tu pawh lo ni se, Mizoram sorkarin Covid-19 dona sum a kalpui danah hi chuan mipui hi an hmin zan lo niin a lang ta. A tira hri do tura kan ṭan rual viau laiin tun hnaiah thil awm dan hriat chian duhna a lian ta hle. Sorkar aiawh nia puh theih turin Chief Secretary ngeiin sorkar hnathawk hruaitute ko khawmin Covid-19 dona tura sum 'thawh' dan tur a sawipui a, pawisa 'thawh' tura thutlukna awm tawh pawh ennawn tura ngenna a lut leh tawh a, chuvangin Covid-19 dona sum kal dan hi chu mipui hian an ngaihven tawlh tawlh dawn niin a lang. Tuna mipui rilrua zawhna lian ber chu kan Finance changtu Chief Minister-in sum tamzia a sawina a la rei loh tehlul nen, sorkar kum thara budget an hmang ṭan dawn dek deka Covid-19 dona tur sum kan khawn ṭan anga lang hi a ni. \"Pawisa kha a tam tak tak lo chungin an lo sawi tam chiam nge, pawisa tam kha an thup bo a, thil dangah hman an la tum zawk?\" tih hi mipuiin hriat an duh. Tunah hian khaw­vel a buai mek a, kan hriat lawk loh leh ngaihtuah tel loh sum hmanna tur tam tak a lo awm ta. Hetiang hunah hi chuan sorkar hian hun pangngaia a sum hman tum dan kha a remchang ta lo a, hri dona atan sum tam zawk thehchhuah a ngai tih hi pawm mai se, sum hman tum dan kalphung pawh her rem thei se a duhawm khawp mai. Mipui nawlpui thlirnaah chuan sorkar hian a sum neih zat dik tak leh a hman tum dan a puangzar ṭha tawk lo a, Covid-19 dona tura sum awm zat leh a hman tawhna pawh a puangzar ṭha tawk lo a, hei hi Chief Minister kal chhuak tain tuna Chief Minister ni mek a zawhna pawh hi niin a lang. A zawttu leh a zawha chu tu pawh lo ni se, he zawhna hi sorkar thuneitu lam hian politics rimnam miah loin Mizo mipui hriat turin sawi fiah thei se a lawmawm ngawt ang.", "summary": "MPCC President Lal Thanhawla chuan Covid-19 dona atan Sorkar laipui leh NEC aṭangin sum ṭhahnem tak kan hmu a, Sorkar hian Covid-19 dona tur sum a neilo a nih chuan mipuiin an theih ang pawisa thawh hi an hnial a rinloh thu a sawi. Sorkar sum awm zat leh a chet dan zawhna Chief Minister hluiin Finance Minister(Chief Minister) hnena a zawhna hi politics thila inzawhna leh inpuhna pakhat ang lekin a ngaih theih a, chutih rualin Mizoram Sorkarin Covid-19 dona sum a kalpui danah hi chuan mipui hi an hmin zanlo niin a lang. Tuna mipui rilrua zawhna lian ber chu kan Finance changtu Chief Minister-in sum tamzia a sawina a la reiloh tehlul nen, sorkar kum thara budget an hmang ṭan dawn dek deka Covid-19 dona tur sum kan khawn ṭan anga lang hi a ni. Hetiang hunah hian Sorkar hian hun pangngaia a sum hman tum dan kha a remchang talo a, hri dona atan sum tam zawk thehchhuah a ngai tih hi pawm mai se, mipui nawlpui thlirnaah Sorkar hian a sum neih zat dik tak leh a hman tum dan leh a hman tawh zat a puangzar ṭha tawklo a,Sorkar thuneitu lam hian politics rimnam miahloin Mizo mipui hriat turin sawi fiah thei se a lawmawm ngawt ang." }, { "summarization_id": "316", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6304", "file_name": "H-51-28/01/2025-Selinga_intihchhiat_sawifiah_.txt", "original_text": "Selinga in tihchhiat sawifiah Mizoram NewsSelinga in tihchhiat sawifiah admin 20-Nov-2024 03:55 PM NH-06 Aizawl Ditsrict huam chhunga kawng siamna atana ram lak chungchang buaipuitu Compensation and Land Acquisition (CALA) for NH-06, Aizawl District chuan nimin (19.11.2024) a Selinga in thiah chungchangah a hnuai a mi ang hian thuchhuah a siam:1) Compensation latu hming hi Sawihara c/o Laltluangkimi tiin Deputy Commissioner's Office record-ah hian tarlan a ni.2) Competent Authority for Land Acquisition (CALA) chuan Rs.8,25,268 hi Sawihara hnena hlan turin a peih (ready) sa tawh a, mahse ani hian an in-hnuai (basement) chhût kim loh ni a sawiin compensation hi a la duh lo a ni. Sawihara dilna angin assessment pawh lak that a ni a, Rs. 12,38,091 in chhút chhuahsak a ni.3) Sawihara assessment leh mi dang 41 assessment tharte hi DC Office/CALA chuan NHIDCL hnenah a thawn a (vide Memo No.14011/290/2023- DC(A)/L&B/177-180 dated 28th July, 2023). DC Office-in theih tawpa a chhuahpui latin NHIDCL hian Sawihara in leh lo assessment thar leh mi dang 41 assessment te hi NHIDCL hian a lo hnâwl vek a ni (vide Memo No. NHIDCL/PMU-Seling/2023- 24/NH-06/S-D/LA/1041 dated 5th January, 2024). 4) Hetiang a nih avang hian ram neitute hian an an in leh lo an chhuahsan duh loh avangin NHIDCL hian kawng zauh hna an thawk thei lo a, an harsatna hi Empowered Committee meeting October 17, 2024-a neihah NHIDCL hian a thlen. Empowered Committee hian ram leh in laih chhiat ngai awm eng emaw zat chu hmalak a ngaih thu leh hemi chungchang hi Arbitrator hian ching fel se a ti bawk. Hemi bawhzui zel hian section 3E of National Highway Act, 1956 angin CALA office chuan hma a la ta a ni.5) The National Highways Act, 1956 under section 3D/3E-in a tarlan angin sorkar hian he ramah hian thuneihna pumhlum a nei tawh a ni.6) National Highway Project hrang hrang hi Union Minister, MoRTH, Govt. of India-in hmalak dan hi ngawrh takin state tina mite chu a bawhzui thin. NH Project NH-54 leh NH-06-ah te hian hmun tam taka harsatna a thlen avang leh hna chak tawk loh avangin a duh khawp lo hle a ni.7) Sawihara hi vawi tam tak a in leh lo zangnadawmna pawisa chhût chhuah tawh sa chu la a, insawn chhuak tura ngen a ni tawh thin. Arbitrator-in CALA hnena ram khawih loh tura a tihna stay order pawh a hlīp tawh a ni. Notice hi Sawihara hnenah hian vawi hnih (2) pêk tawh a ni a (June 26, 2024 leh October 27, 2024), chhanna hi ram neitu ațanga hmuh a ni lo.", "summary": "Compensation and Land Acquisition (CALA) for NH-06,Aizawl District chuan ni 19.11.2024-a Selinga in thiah chungchangah thuchhuah a siam.Compensation latu hi Sawihara c/o Laltluangkimi tiin Deputy Commissioner's Office record-ah tarlan a ni.Competent Authority for Land Acquisition (CALA) chuan Rs,8,25,268 hi Sawihara hnena hlan tura peih a nih tawh laiin, Sawihara hian a inhnuai chhutkim loa sawiin pawisa a la duh lo a.Assessment lak that a ni a,mi dang 41 assessment tharte pawh NHIDCL-in a hnawl vek a ni.Sawihara hi zangnadawmna pawisa la a,insawn chhuak tura tih a ni fo a,notice pawh vawi hnih pek niin,chhanna hi ram neitu hnen atanga hmuh a nih loh avangin nawrchhiat a ni.Empowered committee hian ram leh in laih chhiat ngai engemaw zatah chuan Arbitrator in chingfel se a ti bawk a,The National Highways Act,1956 under section 3D/3E-in a tarlan angin compensation dawng tawh leh assessment lak tawh hoah hian sawrkarin thuneihna pumhlum a la." }, { "summarization_id": "317", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/15555", "file_name": "F_MIZO_SUM_10_10/2/25", "original_text": "23 Sector Assam Rifles chuan Ruihhlo do runpui an neih tur 'Anti Drug Campaign' an tih chu tun hnai khan an hawng. India ramah mihring cheng zat aṭanga chhutinMizoram hi ruihhlo ti tamna ber anga chhinchhiah a ni mêk.Kan ram dinhmuna thil duhawm lo tak pahnih chu ruihhlo a hluar em em mai leh HIV/AIDS a pung chho zel hi a ni awm e. Heng thil pahnih hi a inzawm tlat lehnghal a, hei hi thapui thawha kan do a nih ngawt loh chuan kan ram hmabak hi a êng lo hle tiin a sawi theih ang.Tunlaiin khawpuiah mai pawh ni lo thingtlang khaw lian deuhahte pawh ruihhlo hi a hluar hle niin an sawi a, mi ṭhenkhat chuan sorkarin zu a khap leh tâk avanga ruihhlo hluar tharah an puh a; nimahsela sorkarin zu zawrh phalna a pek lai pawh khan ruihhlo hi chuan rêm lam a pan lo a, a hluar chho deuh deuh niin a lang.Heti taka ruihhlo a hluar chhan hi zir chianna lam aṭangin chhan hrang hrang an sawi ṭhin a, kan ram awmna hmunin a zir loh avangin khaw chhak aṭangin zalen angreng takin ruihhlo a lo lut thei tih sawi ṭhin a ni a, hetihlai hian state pawn aṭanga damdawi ruihtheih kan lakluh danah hian kan ram awmna (location) lam aiin kan nunphung (lifestyle) hian zir lo tel tih phat rual a ni lo ang. India hmar chhak state dangte pawhin ruihhlo leh HIV/AIDS hi buaipui ve bawk mah se, heti taka kan ramah heng thil ṭha lo pahnih a zalen ta mai hi kan inenfiah a ngai takzet a ni.A chhan zawn chhuah tuma puh tur zawn chuan kawh tur chu kan hmù ngei ang, a pawimawh ber erawh chu mahni leh kan chhungkua ṭheuh inenkawl ṭhat hmasak hi a ni a; chumi hnuah chuan tlawmngai pawl, kohhran leh sorkarin inthuruala thapui thawha ruihhlo hi kan do a hun ta takzet a ni. 23 Sector Assam Rifles chuan Ruihhlo do runpui an neih tur 'Anti Drug Campaign' an tih chu tun hnai khan an hawng. India ramah mihring cheng zat aṭanga chhutinMizoram hi ruihhlo ti tamna ber anga chhinchhiah a ni mêk.Kan ram dinhmuna thil duhawm lo tak pahnih chu ruihhlo a hluar em em mai leh HIV/AIDS a pung chho zel hi a ni awm e. Heng thil pahnih hi a inzawm tlat lehnghal a, hei hi thapui thawha kan do a nih ngawt loh chuan kan ram hmabak hi a êng lo hle tiin a sawi theih ang.Tunlaiin khawpuiah mai pawh ni lo thingtlang khaw lian deuhahte pawh ruihhlo hi a hluar hle niin an sawi a, mi ṭhenkhat chuan sorkarin zu a khap leh tâk avanga ruihhlo hluar tharah an puh a; nimahsela sorkarin zu zawrh phalna a pek lai pawh khan ruihhlo hi chuan rêm lam a pan lo a, a hluar chho deuh deuh niin a lang.Heti taka ruihhlo a hluar chhan hi zir chianna lam aṭangin chhan hrang hrang an sawi ṭhin a, kan ram awmna hmunin a zir loh avangin khaw chhak aṭangin zalen angreng takin ruihhlo a lo lut thei tih sawi ṭhin a ni a, hetihlai hian state pawn aṭanga damdawi ruihtheih kan lakluh danah hian kan ram awmna (location) lam aiin kan nunphung (lifestyle) hian zir lo tel tih phat rual a ni lo ang. India hmar chhak state dangte pawhin ruihhlo leh HIV/AIDS hi buaipui ve bawk mah se, heti taka kan ramah heng thil ṭha lo pahnih a zalen ta mai hi kan inenfiah a ngai takzet a ni.A chhan zawn chhuah tuma puh tur zawn chuan kawh tur chu kan hmù ngei ang, a pawimawh ber erawh chu mahni leh kan chhungkua ṭheuh inenkawl ṭhat hmasak hi a ni a; chumi hnuah chuan tlawmngai pawl, kohhran leh sorkarin inthuruala thapui thawha ruihhlo hi kan do a hun ta takzet a ni. 23 Sector Assam Rifles chuan Ruihhlo do runpui an neih tur 'Anti Drug Campaign' an tih chu tun hnai khan an hawng. India ramah mihring cheng zat aṭanga chhutinMizoram hi ruihhlo ti tamna ber anga chhinchhiah a ni mêk. Kan ram dinhmuna thil duhawm lo tak pahnih chu ruihhlo a hluar em em mai leh HIV/AIDS a pung chho zel hi a ni awm e. Heng thil pahnih hi a inzawm tlat lehnghal a, hei hi thapui thawha kan do a nih ngawt loh chuan kan ram hmabak hi a êng lo hle tiin a sawi theih ang. Tunlaiin khawpuiah mai pawh ni lo thingtlang khaw lian deuhahte pawh ruihhlo hi a hluar hle niin an sawi a, mi ṭhenkhat chuan sorkarin zu a khap leh tâk avanga ruihhlo hluar tharah an puh a; nimahsela sorkarin zu zawrh phalna a pek lai pawh khan ruihhlo hi chuan rêm lam a pan lo a, a hluar chho deuh deuh niin a lang. Heti taka ruihhlo a hluar chhan hi zir chianna lam aṭangin chhan hrang hrang an sawi ṭhin a, kan ram awmna hmunin a zir loh avangin khaw chhak aṭangin zalen angreng takin ruihhlo a lo lut thei tih sawi ṭhin a ni a, hetihlai hian state pawn aṭanga damdawi ruihtheih kan lakluh danah hian kan ram awmna (location) lam aiin kan nunphung (lifestyle) hian zir lo tel tih phat rual a ni lo ang. India hmar chhak state dangte pawhin ruihhlo leh HIV/AIDS hi buaipui ve bawk mah se, heti taka kan ramah heng thil ṭha lo pahnih a zalen ta mai hi kan inenfiah a ngai takzet a ni. A chhan zawn chhuah tuma puh tur zawn chuan kawh tur chu kan hmù ngei ang, a pawimawh ber erawh chu mahni leh kan chhungkua ṭheuh inenkawl ṭhat hmasak hi a ni a; chumi hnuah chuan tlawmngai pawl, kohhran leh sorkarin inthuruala thapui thawha ruihhlo hi kan do a hun ta takzet a ni.", "summary": "23 Sector Assam Rifles chuan Ruihhlo do runpui an neih tur 'Anti Drug Campaign' chu tun hnai khan an hawng. India ramah mihring cheng zat aṭanga chhutin Mizoram hi ruihhlo ti tamna ber anga chhinchhiah a ni mêk a, chumi piahah HIV/AIDS a pung chho zel bawk. Heng thil pahnih hi a inzawm tlat a, thapui thawha kan do a nihloh chuan kan ram hmabak hi a ênglo hle, mi ṭhenkhat chuan sorkarin zu a khap leh tâk avanga ruihhlo hluar tharah an puh a; heti taka ruihhlo a hluar chhan hi zir chianna lam aṭangin kan ram awmna hmunin a zirloh avangin khaw chhak aṭangin zalen takin ruihhlo a lo lut thei tih sawi ṭhin a nih rualin kan ram awmna(location) lam aiin kan nunphung(lifestyle) hian zirlo tel tih phat rual a nilo ang. India hmar chhak state dangte pawhin ruihhlo leh HIV/AIDS hi buaipui ve bawk mah se, heti taka kan ramah heng thil ṭhalo pahnih a zalen ta mai hi kan inenfiah a ngai takzet, mahni leh kan chhungkua ṭheuh inenkawl ṭha hmasa ila, chumi hnuah tlawmngai pawl, kohhran leh sorkarin inthuruala thapui thawha ruihhlo hi kan do a hun ta takzet a ni." }, { "summarization_id": "318", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9730", "file_name": "H-223-14/02/2025-Covid-19 positive chhuahtir nghawng", "original_text": "September 1, 2020-a Covid Care Centre, ITI, Aizawl aṭanga Covid-19 positive ni chunga chhuahtir aṭanga kái nia puh theih Thingsul Tlangnuamah Mizo pahnih leh hnam dang 15 an awm a; Thingsul Tlangnuam Village Task Force hruaitute chuan Covid-19 positive chhuahtir hruai chhuaktu mi pahnih leh, positive riahnaa hnathawktu mi 15 positive-te chu Covid-19 positive an chhiahtir aṭanga kai a nih an rin thu a sawi.Covid-19 positive dam tawh nia ngaih, test-na lama la nega­tive lo chunga mi­dangte kai chhawn thei tawh lo tura ngaih an nih vanga mi pariat chhuahtir khan sawi a hlawh hle. Mi tam takin an sawisel a, Health secretary-in koh kir leh vek an nih tur thu a sawi a, Health minister pawhin Assembly House-ah meuh thupha a chawi a nih kha.Covid-19 avangin kan ram a buai a, positive zawn chhuah tumin sorkarin sum tam tak a seng tawh a, kan nunphung tibuai vek khawpin positive kan awm lohna turin kan inkhung bawk a ni. Hetihlai hian 'mithiamte'n an ti' tih avangin Covid-19 positive-te chu test-a an negative hmaa chhuahtir an ni a; nimahsela he hri hi zir chian mek leh a ni tela ngaihdan inthlak reng a nih avang hian 'mithiamte' pawh hian thil hi an la hre famkim bik lo niin a lang.Tun hnaia Thingsul Tlang­nuama thil thleng hi mi nawl­­­pui thlirna aṭang chuan Covid-19 positive an chhuahtir tak aṭanga kai chhawng hi an ang hle a, a bikin a hruai chhuaktu leh a thlah lehtu pahnihte an positive hian rin­hlelhna a tizual lo thei lo. Heng mite hi Covid-19 positive an chhuahtir tak aṭanga kai an nih leh nih loh finfiah theih ni lo mah se, puh theih tura thil a awm tak avang hian Covid-19 positive an chhuahtir nghawng hi a na hle a ni.Engpawhnise Covid-19 hi kan la hriat ngai loh hri a ni a, khawvel pawhin a la buaipui mek a nih avangin tihsual hi chu a la awm pheng phung mai thei a, chumi hre reng chuan tihsual palh theih tur angah hi chuan thil chiang a awm hma chu hmanhmawh tawh lo ila, fimkhur zual zel a ṭha ngawt mai. September 1, 2020-a Covid Care Centre, ITI, Aizawl aṭanga Covid-19 positive ni chunga chhuahtir aṭanga kái nia puh theih Thingsul Tlangnuamah Mizo pahnih leh hnam dang 15 an awm a; Thingsul Tlangnuam Village Task Force hruaitute chuan Covid-19 positive chhuahtir hruai chhuaktu mi pahnih leh, positive riahnaa hnathawktu mi 15 positive-te chu Covid-19 positive an chhiahtir aṭanga kai a nih an rin thu a sawi.Covid-19 positive dam tawh nia ngaih, test-na lama la nega­tive lo chunga mi­dangte kai chhawn thei tawh lo tura ngaih an nih vanga mi pariat chhuahtir khan sawi a hlawh hle. Mi tam takin an sawisel a, Health secretary-in koh kir leh vek an nih tur thu a sawi a, Health minister pawhin Assembly House-ah meuh thupha a chawi a nih kha.Covid-19 avangin kan ram a buai a, positive zawn chhuah tumin sorkarin sum tam tak a seng tawh a, kan nunphung tibuai vek khawpin positive kan awm lohna turin kan inkhung bawk a ni. Hetihlai hian 'mithiamte'n an ti' tih avangin Covid-19 positive-te chu test-a an negative hmaa chhuahtir an ni a; nimahsela he hri hi zir chian mek leh a ni tela ngaihdan inthlak reng a nih avang hian 'mithiamte' pawh hian thil hi an la hre famkim bik lo niin a lang.Tun hnaia Thingsul Tlang­nuama thil thleng hi mi nawl­­­pui thlirna aṭang chuan Covid-19 positive an chhuahtir tak aṭanga kai chhawng hi an ang hle a, a bikin a hruai chhuaktu leh a thlah lehtu pahnihte an positive hian rin­hlelhna a tizual lo thei lo. Heng mite hi Covid-19 positive an chhuahtir tak aṭanga kai an nih leh nih loh finfiah theih ni lo mah se, puh theih tura thil a awm tak avang hian Covid-19 positive an chhuahtir nghawng hi a na hle a ni.Engpawhnise Covid-19 hi kan la hriat ngai loh hri a ni a, khawvel pawhin a la buaipui mek a nih avangin tihsual hi chu a la awm pheng phung mai thei a, chumi hre reng chuan tihsual palh theih tur angah hi chuan thil chiang a awm hma chu hmanhmawh tawh lo ila, fimkhur zual zel a ṭha ngawt mai. September 1, 2020-a Covid Care Centre, ITI, Aizawl aṭanga Covid-19 positive ni chunga chhuahtir aṭanga kái nia puh theih Thingsul Tlangnuamah Mizo pahnih leh hnam dang 15 an awm a; Thingsul Tlangnuam Village Task Force hruaitute chuan Covid-19 positive chhuahtir hruai chhuaktu mi pahnih leh, positive riahnaa hnathawktu mi 15 positive-te chu Covid-19 positive an chhiahtir aṭanga kai a nih an rin thu a sawi. Covid-19 positive dam tawh nia ngaih, test-na lama la nega­tive lo chunga mi­dangte kai chhawn thei tawh lo tura ngaih an nih vanga mi pariat chhuahtir khan sawi a hlawh hle. Mi tam takin an sawisel a, Health secretary-in koh kir leh vek an nih tur thu a sawi a, Health minister pawhin Assembly House-ah meuh thupha a chawi a nih kha. Covid-19 avangin kan ram a buai a, positive zawn chhuah tumin sorkarin sum tam tak a seng tawh a, kan nunphung tibuai vek khawpin positive kan awm lohna turin kan inkhung bawk a ni. Hetihlai hian 'mithiamte'n an ti' tih avangin Covid-19 positive-te chu test-a an negative hmaa chhuahtir an ni a; nimahsela he hri hi zir chian mek leh a ni tela ngaihdan inthlak reng a nih avang hian 'mithiamte' pawh hian thil hi an la hre famkim bik lo niin a lang. Tun hnaia Thingsul Tlang­nuama thil thleng hi mi nawl­­­pui thlirna aṭang chuan Covid-19 positive an chhuahtir tak aṭanga kai chhawng hi an ang hle a, a bikin a hruai chhuaktu leh a thlah lehtu pahnihte an positive hian rin­hlelhna a tizual lo thei lo. Heng mite hi Covid-19 positive an chhuahtir tak aṭanga kai an nih leh nih loh finfiah theih ni lo mah se, puh theih tura thil a awm tak avang hian Covid-19 positive an chhuahtir nghawng hi a na hle a ni. Engpawhnise Covid-19 hi kan la hriat ngai loh hri a ni a, khawvel pawhin a la buaipui mek a nih avangin tihsual hi chu a la awm pheng phung mai thei a, chumi hre reng chuan tihsual palh theih tur angah hi chuan thil chiang a awm hma chu hmanhmawh tawh lo ila, fimkhur zual zel a ṭha ngawt mai.", "summary": "8th September,2020 Covid-19 avangin kan ram a buai a,positive zawn chhuah tumin sawrkarin sum tam tak a seng a,kai darh a nih lohna turin kan inkhung bawk.Chutiang dinhmuna kan din laiin,September 1,2020-a Covid Care Centre,ITI,Aizawl aṭanga Covid-19 postive ni chunga chhuahtir aṭanga kai ni a puh theih Thingsul Tlangnuamah Mizo pahnih leh hnam dang 15 lai an awm.Thingsul Tlangnuam Village Task Force-te chuan Covid-19 positive chhuahtir hruai chhuaktu mi pahnih leh positive riahnaa hnathawktu mi 15-te chu Covid-19 positive an chhuahtir aṭanga kai an nih an rin thu an sawi. Mipui hnen aṭangin sawiselna a nasa hle a,Health secretary pawhin koh kir leh vek an nih tur thu a sawi a,Health Minister pawhin Assembly House-ah thupha a chawi hial.Covid-19 hi kan la hmelhriat ngai loh hri a nih avang hian tihsual palh awm theiah chuan thil chiang a awm hma chu hmanhmawh loin,fimkhur zual zel a ṭha ngawt mai." }, { "summarization_id": "319", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17126", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Chief minister Zoramthanga chuan a kaihhruai sorkar chu mi dang dem hman an nih loh thu sawiin, \"Hna kan thawk char char dawn,\" a ti a, “A chhe lai siam ṭhat char char a ngai a, kan hmasawnna hnathawh tur hi mi tin tan a ni a, political party dang pawh a huam ang. Pumpui tlang chhah leh a ríl phiar fatute'n an ei pawhin fatute chu kan thîk ngai lo a, kan duh ber ṭhin chu ruaiṭheh a ni,\" a ti a; Congress sorkar thil ṭha tihte an chhunzawm tur thu a sawi.MNF kaihhruai sorkar a lo pian hnu hian thil chhin­chhiahtlak tam tak an ‘sawi’ ta a, an umzui zel thei a nih chuan kan ramin a ṭhatpui ngei ang tih a rin theih. Chief minister hian tun hmaa ro an rel hmasak khan ‘inchibaina atan kum nga kha a ral a,’ ti ang deuhin a lo sawi tawh a, tunah chuan hnathawh ṭan nghal a nih tur thu huaisen takin a sawi.Chief minister hian hnathawh a tum tak tak a ni tih a lang a, a thawh tum dan leh a party leh a hnuaia sorkar hnathawkten an thawh dan erawh a vil zui a ngai ang. Eirukna leh hlemhletna kan tihte hi miin hna an thawhna aṭanga lo chhuak a ni duh khawp a, hotu lamin hnathawh an tumna remchanga laa eiruk tur lo dap ngar ngar pawlte hi an awm ṭhin a, a pawi hle a ni.Kan chief minister hian sorkar hmasa thil tih ṭhat a awm chuan chhunzawm a tum thu a sawi hi thil lawmawm tak, Mizorama kan hriat zen zen loh a ni. Chutihlaiin sorkarna an siam hma hauha NEDP hnuaia hna kal lai titawp tur leh work order pek tawh hna la ṭan lote chu hnathawk lo tura tihna a lo chhuak mai kha a vanduaithlak a, kha thil ‘verbal-a thu petu’ kha chief minister thusawi nen hian a chet dan a inkalh tlat a ni.Kan ram hotupa berin hna­thawh ṭan a tum a, sorkar hmasa dem a tum lo a, an hnathawh ṭha chhunzawm zel a tum bawk a, he­tianga ruahmanna nei CM kan nei hi a lawmawm a, a thusawi hi a tak a chan ngei theihna turin a thawhpuite, party leh sorkar hnathawkte’n ṭha takin ṭawiawm rawh se. Chief minister Zoramthanga chuan a kaihhruai sorkar chu mi dang dem hman an nih loh thu sawiin, \"Hna kan thawk char char dawn,\" a ti a, “A chhe lai siam ṭhat char char a ngai a, kan hmasawnna hnathawh tur hi mi tin tan a ni a, political party dang pawh a huam ang. Pumpui tlang chhah leh a ríl phiar fatute'n an ei pawhin fatute chu kan thîk ngai lo a, kan duh ber ṭhin chu ruaiṭheh a ni,\" a ti a; Congress sorkar thil ṭha tihte an chhunzawm tur thu a sawi.MNF kaihhruai sorkar a lo pian hnu hian thil chhin­chhiahtlak tam tak an ‘sawi’ ta a, an umzui zel thei a nih chuan kan ramin a ṭhatpui ngei ang tih a rin theih. Chief minister hian tun hmaa ro an rel hmasak khan ‘inchibaina atan kum nga kha a ral a,’ ti ang deuhin a lo sawi tawh a, tunah chuan hnathawh ṭan nghal a nih tur thu huaisen takin a sawi.Chief minister hian hnathawh a tum tak tak a ni tih a lang a, a thawh tum dan leh a party leh a hnuaia sorkar hnathawkten an thawh dan erawh a vil zui a ngai ang. Eirukna leh hlemhletna kan tihte hi miin hna an thawhna aṭanga lo chhuak a ni duh khawp a, hotu lamin hnathawh an tumna remchanga laa eiruk tur lo dap ngar ngar pawlte hi an awm ṭhin a, a pawi hle a ni.Kan chief minister hian sorkar hmasa thil tih ṭhat a awm chuan chhunzawm a tum thu a sawi hi thil lawmawm tak, Mizorama kan hriat zen zen loh a ni. Chutihlaiin sorkarna an siam hma hauha NEDP hnuaia hna kal lai titawp tur leh work order pek tawh hna la ṭan lote chu hnathawk lo tura tihna a lo chhuak mai kha a vanduaithlak a, kha thil ‘verbal-a thu petu’ kha chief minister thusawi nen hian a chet dan a inkalh tlat a ni.Kan ram hotupa berin hna­thawh ṭan a tum a, sorkar hmasa dem a tum lo a, an hnathawh ṭha chhunzawm zel a tum bawk a, he­tianga ruahmanna nei CM kan nei hi a lawmawm a, a thusawi hi a tak a chan ngei theihna turin a thawhpuite, party leh sorkar hnathawkte’n ṭha takin ṭawiawm rawh se. Chief minister Zoramthanga chuan a kaihhruai sorkar chu mi dang dem hman an nih loh thu sawiin, \"Hna kan thawk char char dawn,\" a ti a, “A chhe lai siam ṭhat char char a ngai a, kan hmasawnna hnathawh tur hi mi tin tan a ni a, political party dang pawh a huam ang. Pumpui tlang chhah leh a ríl phiar fatute'n an ei pawhin fatute chu kan thîk ngai lo a, kan duh ber ṭhin chu ruaiṭheh a ni,\" a ti a; Congress sorkar thil ṭha tihte an chhunzawm tur thu a sawi. MNF kaihhruai sorkar a lo pian hnu hian thil chhin­chhiahtlak tam tak an ‘sawi’ ta a, an umzui zel thei a nih chuan kan ramin a ṭhatpui ngei ang tih a rin theih. Chief minister hian tun hmaa ro an rel hmasak khan ‘inchibaina atan kum nga kha a ral a,’ ti ang deuhin a lo sawi tawh a, tunah chuan hnathawh ṭan nghal a nih tur thu huaisen takin a sawi. Chief minister hian hnathawh a tum tak tak a ni tih a lang a, a thawh tum dan leh a party leh a hnuaia sorkar hnathawkten an thawh dan erawh a vil zui a ngai ang. Eirukna leh hlemhletna kan tihte hi miin hna an thawhna aṭanga lo chhuak a ni duh khawp a, hotu lamin hnathawh an tumna remchanga laa eiruk tur lo dap ngar ngar pawlte hi an awm ṭhin a, a pawi hle a ni. Kan chief minister hian sorkar hmasa thil tih ṭhat a awm chuan chhunzawm a tum thu a sawi hi thil lawmawm tak, Mizorama kan hriat zen zen loh a ni. Chutihlaiin sorkarna an siam hma hauha NEDP hnuaia hna kal lai titawp tur leh work order pek tawh hna la ṭan lote chu hnathawk lo tura tihna a lo chhuak mai kha a vanduaithlak a, kha thil ‘verbal-a thu petu’ kha chief minister thusawi nen hian a chet dan a inkalh tlat a ni. Kan ram hotupa berin hna­thawh ṭan a tum a, sorkar hmasa dem a tum lo a, an hnathawh ṭha chhunzawm zel a tum bawk a, he­tianga ruahmanna nei CM kan nei hi a lawmawm a, a thusawi hi a tak a chan ngei theihna turin a thawhpuite, party leh sorkar hnathawkte’n ṭha takin ṭawiawm rawh se.", "summary": "Chief minister Zoramthanga chuan a kaihhruai sorkar chu mi dang dem hman an nih loh thu sawiin, \"Hna kan thawk char char dawn,\" a ti a, “A chhe lai siam ṭhat char char a ngai a ti. Congress sorkae thil tha tihte an chhunzawm tur thu an sawi. MNF sawrkar a lo pian hnu hial thil tha tak tak an sawi a, an umzui thei a nih chuan kan ramin a thatpui ngei ang rih a rin theih. CM hian hnathawh a tum dan leh a party hnuaia sorkar hnathawh erawh a vilzui a ngai a ang. Eitukna dap char char hnathawh a awm thei. NEDP hnuaia hna kal lai titawp tur leh work order pek tawh hna la tan lote chu hnathawk lo tura tihna a lo chhuak mai kha a vanduaithlak a, kha thil verbal-a thu petu kha CM thusawi nen a inkalh tlat a ni. CM berin hnathawh that a tum a, a thusawi hi a taka a chan theih nan tanpui angaihnaah sorkar hnathawkte pawhin tawiawm rawh se." }, { "summarization_id": "320", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/114261", "file_name": "F_MIZO_SUM_4_3/2/25", "original_text": "Mizoram Pollution Control Board (MPCB) chuan thuchhuah siamin, sorkar laipuiin damdawi-in bawlhhlawh sâwngbawl dan thar, Bio-Medical Wastes Management Rules, 2016 a tichhuak thar tih an tarlang a; dan thar hian mihring enkawlna damdawi-in leh ran damdawi-inte bakah, vaccination camp, blood donation camp, surgical camp, free clinic leh damdawi-in páwna damlo enna thil tih reng reng a huam dawn a ni.Mizoramah pawh private damdawi-in a awm ve nual tawh a, khawpui hrang hrangah an intihhmuh chho mek. Mipui mamawhna avang te, doctor chhuak thar an awm belh zel avangte leh ram economyṭhang zelin a mamawh (demand) tawh avangin private damdawi-in hi kan la din belh zel dawnin a lang. Heng private damdawi-in zingah hian sorkarin bawlhhlawh a sawngbawl dan tura a phut ang thlapa kal an awm laiin, chutiang ngai pawimawh lem lo pawh an awm.Sorkar damdawi-inte thleng hian bawlhhlawh sawngbawl danah an la fimkhur lo a, tlemlai deuh khan mihring taksa bung an tanna hnuhmate pawh bawlhhlawh pangnai paihna hmun turah hmuh a ni a, a zialo hle a ni. Damdawi-in thli leh bawlhhlawhte phei chu bawlhhlawh pangngai ang a ni lo a, a hrisel loh theih piah lamah a tenawm bik em em a, a enkawltu lam an fimkhur a ṭul khawp mai.Private damdawi-in tam zawk hi mihring chen bitna hmunah a ding a, mipui tana pan awlsam turah an din a ni tlangpui. Hetihlai hian a in-a hi damdawi-in atana sak reng te a lo ni vek lo a, a ṭhente phei chu ṭhen-awmte nena insi renga awmte a ni hlawm. Hei vang hian bawlhhlawh sawngbawl dan piah lamah kawng hrang hrangah private dam-dawi-in neitute hi an fimkhur a ngai a,ṭhenawm khawveng tana hnawksak lo thei ang bera an awm thiam a ngai a, mi tinin an pan khawm a nih tawh avangin anṭhenawm hnaia mite tan chuan an hnawksakna chin hi chu a awm lo thei lo ang.Damdawi-in lo ding hian kawng tam takah ṭhenawm hnaite tan harsatna a thlen sa tawh a, chumi piah lama an bawhlhawlh leh thli vanga harsatna an tawk zui a nih phei chuan a huatthlala hle thei ang. Hei vang hian sorkar damdawi-in bakah private damdawi-in neitute hi fimkhur thar se, danin a phut ang thlapin bawlhhlawhte hi sawngbawl se a ṭha khawp mai. Mizoram Pollution Control Board (MPCB) chuan thuchhuah siamin, sorkar laipuiin damdawi-in bawlhhlawh sâwngbawl dan thar, Bio-Medical Wastes Management Rules, 2016 a tichhuak thar tih an tarlang a; dan thar hian mihring enkawlna damdawi-in leh ran damdawi-inte bakah, vaccination camp, blood donation camp, surgical camp, free clinic leh damdawi-in páwna damlo enna thil tih reng reng a huam dawn a ni.Mizoramah pawh private damdawi-in a awm ve nual tawh a, khawpui hrang hrangah an intihhmuh chho mek. Mipui mamawhna avang te, doctor chhuak thar an awm belh zel avangte leh ram economyṭhang zelin a mamawh (demand) tawh avangin private damdawi-in hi kan la din belh zel dawnin a lang. Heng private damdawi-in zingah hian sorkarin bawlhhlawh a sawngbawl dan tura a phut ang thlapa kal an awm laiin, chutiang ngai pawimawh lem lo pawh an awm.Sorkar damdawi-inte thleng hian bawlhhlawh sawngbawl danah an la fimkhur lo a, tlemlai deuh khan mihring taksa bung an tanna hnuhmate pawh bawlhhlawh pangnai paihna hmun turah hmuh a ni a, a zialo hle a ni. Damdawi-in thli leh bawlhhlawhte phei chu bawlhhlawh pangngai ang a ni lo a, a hrisel loh theih piah lamah a tenawm bik em em a, a enkawltu lam an fimkhur a ṭul khawp mai.Private damdawi-in tam zawk hi mihring chen bitna hmunah a ding a, mipui tana pan awlsam turah an din a ni tlangpui. Hetihlai hian a in-a hi damdawi-in atana sak reng te a lo ni vek lo a, a ṭhente phei chu ṭhen-awmte nena insi renga awmte a ni hlawm. Hei vang hian bawlhhlawh sawngbawl dan piah lamah kawng hrang hrangah private dam-dawi-in neitute hi an fimkhur a ngai a,ṭhenawm khawveng tana hnawksak lo thei ang bera an awm thiam a ngai a, mi tinin an pan khawm a nih tawh avangin anṭhenawm hnaia mite tan chuan an hnawksakna chin hi chu a awm lo thei lo ang.Damdawi-in lo ding hian kawng tam takah ṭhenawm hnaite tan harsatna a thlen sa tawh a, chumi piah lama an bawhlhawlh leh thli vanga harsatna an tawk zui a nih phei chuan a huatthlala hle thei ang. Hei vang hian sorkar damdawi-in bakah private damdawi-in neitute hi fimkhur thar se, danin a phut ang thlapin bawlhhlawhte hi sawngbawl se a ṭha khawp mai.", "summary": "Mizoram Pollution Control Board(MPCB) chuan Sorkar laipuiin damdawi-in bawlhhlawh sâwngbawl dan thar, Bio-Medical Wastes Management Rules, 2016 a tichhuak thar a, he dan thar hian mihring enkawlna damdawi-in leh ran damdawi-inte bakah, vaccination camp,blood donation camp,surgical camp,free clinic leh damdawi-in páwna damlo enna thil tih reng reng a huam dawn a ni.Private damdawi-in zingah Sorkarin bawlhhlawh a sawngbawl dan tura a phut ang thlapa kal an awm laiin, chutiang ngai pawimawh lemlo an awm a, Sorkar damdawi-inte thenkhatah pawh bawlhhlawh sawngbawl danah an la fimkhurlo a, mihring taksa bung an tanna hnuhmate pawh bawlhhlawh pangngai paihna hmuna hmuh tur a awm thin a, a zialo hle. Damdawi-in thli leh bawlhhlawhte hi bawlhhlawh pangngai ang a nilo a, a hriselloh bakah a tenawm bik em em a, a enkawltu lam an fimkhur a ṭul khawp mai.Private damdawi-in tam zawk pawh hi damdawi-in atana sakte a lo ni veklo a,hei vang hian ṭhenawm khawveng tana hnawksak leh tenawmlo thei ang bera an awm thiam a ngai ang, hei vang hian Sorkar damdawi-in bakah private damdawi-in neitute hi fimkhur thar se, danin a phut ang thlapin bawlhhlawhte hi sawngbawl se a ṭha khawp mai." }, { "summarization_id": "321", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/55045", "file_name": "SMizo_91_12-02", "original_text": "Mizoram sorkar chuan electric bill man tur bithliahtu, Joint Electricity Regulatory Commission for Mizoram and Manipur (JERC) hnenah kum 2022-23 atan kawlphetha hman man (power tariff) ennawn a, 21.05% a tihsan a rawt.Mizoram sorkar rawtna ang hian tun hnaiah electric bill hi tihsan a lo ni tawh a, mipui lam aṭangin bill a san a tâk avanga lungawi lohna âng thawm a tam hle. Chumi hnu lawkah kan sorkar chuan electric bill bithliahtute hnenah electric chhit man tihsan a rawt nawn leh a, hei hi a hma aia 21.05% zeta säng tur a ni.Sorkar rawtna anga kal tlang­pui a nih chuan mipuiin electric bill hi sang tiin nasa takin an sawisel ngei ang tih a chiang a, chutih hunah chuan a sawt tawh si lo ang. Tunah hian rawtna leh sawi duh neite tán JERC-ah hian ziaka thlen theih a ni a, February 20 thleng hun hawn a ni. Hei hi kan rama pawl hrang hrang te, political party-te leh mimal pawhin ngaihven tlâng ila, se bo hnua se kawng khar an sawi anga a man an bithliah fel tawh hnua phun leh ringawt chu a sawt tawh ṭhin lo.Mizoram sorkarin heti tak maia electric bill tihsan a rawt leh chhan bulpui ber chu sum a neih loh vang a ni ber. Tun hma pawhin electric hman man mipuiin an chawi hian a man dik tak hi a daih ngai lo a, tun hnua a man an tihpun zel chhan chu sum lama talbuai mêk sorkar hi a ṭang zo tawh ngang lo a ang ber.Engpawhnise mipui phurrit zawnga kalpui zel mai hi a fuh lo a, thil danga a sema sem tur sum neia insawi sia mipui hnen aṭanga electric chhit man sâng zawk khawn tum hi thil inhmeh lo tak a ni. Mizoram sorkar chuan electric bill man tur bithliahtu, Joint Electricity Regulatory Commission for Mizoram and Manipur (JERC) hnenah kum 2022-23 atan kawlphetha hman man (power tariff) ennawn a, 21.05% a tihsan a rawt.Mizoram sorkar rawtna ang hian tun hnaiah electric bill hi tihsan a lo ni tawh a, mipui lam aṭangin bill a san a tâk avanga lungawi lohna âng thawm a tam hle. Chumi hnu lawkah kan sorkar chuan electric bill bithliahtute hnenah electric chhit man tihsan a rawt nawn leh a, hei hi a hma aia 21.05% zeta säng tur a ni.Sorkar rawtna anga kal tlang­pui a nih chuan mipuiin electric bill hi sang tiin nasa takin an sawisel ngei ang tih a chiang a, chutih hunah chuan a sawt tawh si lo ang. Tunah hian rawtna leh sawi duh neite tán JERC-ah hian ziaka thlen theih a ni a, February 20 thleng hun hawn a ni. Hei hi kan rama pawl hrang hrang te, political party-te leh mimal pawhin ngaihven tlâng ila, se bo hnua se kawng khar an sawi anga a man an bithliah fel tawh hnua phun leh ringawt chu a sawt tawh ṭhin lo.Mizoram sorkarin heti tak maia electric bill tihsan a rawt leh chhan bulpui ber chu sum a neih loh vang a ni ber. Tun hma pawhin electric hman man mipuiin an chawi hian a man dik tak hi a daih ngai lo a, tun hnua a man an tihpun zel chhan chu sum lama talbuai mêk sorkar hi a ṭang zo tawh ngang lo a ang ber.Engpawhnise mipui phurrit zawnga kalpui zel mai hi a fuh lo a, thil danga a sema sem tur sum neia insawi sia mipui hnen aṭanga electric chhit man sâng zawk khawn tum hi thil inhmeh lo tak a ni.", "summary": "Mizoram sorkar chuan electric billl man tur bithliahtu, Joint Electricity Regulatory Commission for Mizoram and Manipur hnenah kawlphetha hman man 21.05% a tihsan a rawt. Hemi hma deuh lawk hian Bill hi san tawh a ni aa, mipui an phun nasa hle a, tunah a ai a sangin tihsan an rawt leh a mipui zing ah lungawi lo tamtak an awm leh ngei a rinawm. He rawtna chungchang ah hian JERC-ah sawi duh nei tan ziaka thlen theih a ni dawn a, pawl, political party leh mimal pawhin a ngaihven hun lai hian hma lak a tha hle ang. Tun hma pawn mipui bill chawi hian a daih ngai loh avangin sorkar in an bak zanwng a pe mai a, tunhnai a hetia bill an tihsn chiam nachhan hi sorkar hian sum lamah harsatan lian tak a nei anih ngei a rinawm." }, { "summarization_id": "322", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/13221", "file_name": "H-260-19/02/2025-mipuiin zir tur kan nei", "original_text": "Mizoram leh Assam-in ramriah buaina kan neih avangin tun hnaiah Assam lamah kawngpui dan chah a ni a, ni eng emaw zat chu bungraw phur lirtheite Vairengte kal tlangin a lo lut tawh lo. Ei leh in turah harsatna la awm lo mah se, petrol leh diesel lamah erawh harsatna a thleng ṭan mek a ni.Assam-in ramri chungchanga Mizoram min tihbuai tirh khan sorkar lamin thuchhuah an neih zingah mipuite hnena ngenna a tel a, chutah chuan bungrua inchuh lo tur leh 'sem sem dam dam' tih rilru pu chunga kan hun tawn mek hi pheichheh rual taka hmachhawn turin mipuite an ngen a ni.Kawngpui an dang dawn tih thawm a awm aṭangin petrol leh diesel chu namen loin kan inchuh nghal a, midang tana inken lam a lang vak lo a, kan chang lo bik ang tih hlauin kan buai a ni ta ber. Hei bakah hian nitin mamawh ṭul tam tak kan inchuh a, dawr pawh a lun a, hmun ṭhenkhatah phei chuan thui tak an intlar nghe nghe a ni.Tuna kan harsatna tawh mek avang hian Mizoram chhungah harsatna dang chhuah belh lo se, mitinin mahni mamawh tawka liam chuh loa midang ken hi kan zir thar a ngai khawp mai. Hetihlai hian sumdawng lam pawhin an bungraw neih sate a man pang­ngai aia toin hralh lo se, nakina man sang zawka hralh theih beiseiin chheprelh lo bawk se, hnam dang nena buaina kan tawh hi inpumkhat phahna atan hman i tum ang u.Harsatna leh buaina hi hmun dangah pawh an tawk ve fo a, a fing chuan zirlai zir phahna atan an hmang ṭhin - ramri buai avang hian nitin mamawh thil a luh ṭhat loh vangin kan buai deuh maithei - mipuiin a ṭha zawnga zir chhuah neih i tum tlat ang u. Mizoram leh Assam-in ramriah buaina kan neih avangin tun hnaiah Assam lamah kawngpui dan chah a ni a, ni eng emaw zat chu bungraw phur lirtheite Vairengte kal tlangin a lo lut tawh lo. Ei leh in turah harsatna la awm lo mah se, petrol leh diesel lamah erawh harsatna a thleng ṭan mek a ni.Assam-in ramri chungchanga Mizoram min tihbuai tirh khan sorkar lamin thuchhuah an neih zingah mipuite hnena ngenna a tel a, chutah chuan bungrua inchuh lo tur leh 'sem sem dam dam' tih rilru pu chunga kan hun tawn mek hi pheichheh rual taka hmachhawn turin mipuite an ngen a ni.Kawngpui an dang dawn tih thawm a awm aṭangin petrol leh diesel chu namen loin kan inchuh nghal a, midang tana inken lam a lang vak lo a, kan chang lo bik ang tih hlauin kan buai a ni ta ber. Hei bakah hian nitin mamawh ṭul tam tak kan inchuh a, dawr pawh a lun a, hmun ṭhenkhatah phei chuan thui tak an intlar nghe nghe a ni.Tuna kan harsatna tawh mek avang hian Mizoram chhungah harsatna dang chhuah belh lo se, mitinin mahni mamawh tawka liam chuh loa midang ken hi kan zir thar a ngai khawp mai. Hetihlai hian sumdawng lam pawhin an bungraw neih sate a man pang­ngai aia toin hralh lo se, nakina man sang zawka hralh theih beiseiin chheprelh lo bawk se, hnam dang nena buaina kan tawh hi inpumkhat phahna atan hman i tum ang u.Harsatna leh buaina hi hmun dangah pawh an tawk ve fo a, a fing chuan zirlai zir phahna atan an hmang ṭhin - ramri buai avang hian nitin mamawh thil a luh ṭhat loh vangin kan buai deuh maithei - mipuiin a ṭha zawnga zir chhuah neih i tum tlat ang u. Mizoram leh Assam-in ramriah buaina kan neih avangin tun hnaiah Assam lamah kawngpui dan chah a ni a, ni eng emaw zat chu bungraw phur lirtheite Vairengte kal tlangin a lo lut tawh lo. Ei leh in turah harsatna la awm lo mah se, petrol leh diesel lamah erawh harsatna a thleng ṭan mek a ni. Assam-in ramri chungchanga Mizoram min tihbuai tirh khan sorkar lamin thuchhuah an neih zingah mipuite hnena ngenna a tel a, chutah chuan bungrua inchuh lo tur leh 'sem sem dam dam' tih rilru pu chunga kan hun tawn mek hi pheichheh rual taka hmachhawn turin mipuite an ngen a ni. Kawngpui an dang dawn tih thawm a awm aṭangin petrol leh diesel chu namen loin kan inchuh nghal a, midang tana inken lam a lang vak lo a, kan chang lo bik ang tih hlauin kan buai a ni ta ber. Hei bakah hian nitin mamawh ṭul tam tak kan inchuh a, dawr pawh a lun a, hmun ṭhenkhatah phei chuan thui tak an intlar nghe nghe a ni. Tuna kan harsatna tawh mek avang hian Mizoram chhungah harsatna dang chhuah belh lo se, mitinin mahni mamawh tawka liam chuh loa midang ken hi kan zir thar a ngai khawp mai. Hetihlai hian sumdawng lam pawhin an bungraw neih sate a man pang­ngai aia toin hralh lo se, nakina man sang zawka hralh theih beiseiin chheprelh lo bawk se, hnam dang nena buaina kan tawh hi inpumkhat phahna atan hman i tum ang u. Harsatna leh buaina hi hmun dangah pawh an tawk ve fo a, a fing chuan zirlai zir phahna atan an hmang ṭhin - ramri buai avang hian nitin mamawh thil a luh ṭhat loh vangin kan buai deuh maithei - mipuiin a ṭha zawnga zir chhuah neih i tum tlat ang u.", "summary": "22nd October,2020 Mizoram leh Assam-in ramri-ah buaina kan neih avangin Assam lamah kawngpui dan chah a ni a,bungraw phur lirtheite Vairengte kal tlangin a lut tawh lo.Ei leh in lamah harsatna awm lo mah se petrol leh diesel lamah erawh harsatna a thleng ṭan mek a ni. Ramri-ah buaina a chhuah tirh khan sawrkar lamin bungrua inchuh lo tur leh 'sem sem dam dam' rilru pu rana kan hun tawn hmachhawn turin mipuite an ngen.Mipuite erawhin an zawm lem lo a,petrol leh diesel an inchuh nghal a,chhungkaw nitin mamawh lakkhawmna dawrkai dawr pawh a lûn nghal hle.Hetih lai hian,sumdawng pawhin an thil neih a man pangngai aia toin hralh lo se,man sang zawka hralh theih beiseiin chheprelh lo bawk se,hnam dang nena kan buaina tawh hi inpumkhatna atan leh zirlai zir phah nan hman ṭheuh i tum ang u." }, { "summarization_id": "323", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/127868", "file_name": "F_MIZO_SUM_5_5/2/25", "original_text": "Education minister H Rohluna chuan, \"Zirtirtu ṭhenkhat social media leh kawng danga sorkar mawng hlim chingte, Code of Ethic kal pela mahni duh dana then mai mai ching an awm ṭhin hi a pawi hle. Sorkarin hengho hi a en liam mai mai dawn lo. Zirtirtu mahni hnaa in pe hmuh tur tam tak an awm a, anniho hi chu ka ngaisangin ka zah hle,\" a ti.Mizoram sorkar hnathawk zinga an chanchin sawi hlawh ber pawl chu zirtirtute hi an ni a, an hna a pawimawh vang a ni ngei ang. Zirtirtu ṭha ṭangkaizia leh zirtirtu ṭha lo chu veng leh khaw pumin an tawrh theih dan hre chiangtu chu mipuite kan ni a, hei vang hian zirtirtu hi chu an che vel kan en chiangin kan ngaihven hle reng a ni.Mizoram sorkar hnuaia zirtirtu ṭhahnem tak hi khawtlang leh kohhran hruaitu an ni nghal a, hei vang hian an ṭangkai dan pawh a thuah hnih hle. Sorkar hna an thawhna lamah an ṭangkai a, naupangte zirtirtu pawimawh tak an ni a; khawtlang leh kohhran hruaitu an nih tel phei chuan chhawrna tur an tam em em a, an pawimawhna hi a sang hle a ni.Hetihlai hian zirtirtu ṭhenkhat, khawtlang leh kohhran lama an nihna zawk dah pawimawh a, mahni hna lam thlahthlam lek lekte pawh sawi tur an awm a; khawtlang leh kohhrana ṭangkai viau si, an zirlaite tiṭha thei der si lote thlengin an awm ṭhin a, hei vang hian zirtirtu tana pawimawh hmasa ber chu zirna in enkawl a ni tih inhriattir nawn hi a ṭha hle.Zirtirtu ni si, kohhran hruaitu pawimawh a nih tel tawh chuan office lama hotute tan pawh an zahawm lêt riau a, an hnaah ber thawk ṭha lo mah se thil danga an nihna vangin hauh leh zilh pawh huphurh-awm tak an ni. Zirtirtu ṭhenkhat phei chu mahni khuaa vawk lal len, anni aia hlawh sang pawh awm bik lote an nih bawk avangin tu thuhnuaiah mah awm lo ang maiin an khawsa a, zalen takin an awm phah fo.Zirtirtute hi an pawimawh a, an hnain a ken tel vang pawh a ni ang kohhran leh khawtlangah pawh mi pawimawh tak tak an ni hlawm a; nimahsela hei hian an hna aṭanga inthlahdah turin zalenna a pe lo tih hre tel se, zirtirtu hna pawimawh leh hna hmasa chu zirlaite ṭha taka zirtir a, result ṭha tak neih a ni tih hriat nawn fo a ṭul. Education minister H Rohluna chuan, \"Zirtirtu ṭhenkhat social media leh kawng danga sorkar mawng hlim chingte, Code of Ethic kal pela mahni duh dana then mai mai ching an awm ṭhin hi a pawi hle. Sorkarin hengho hi a en liam mai mai dawn lo. Zirtirtu mahni hnaa in pe hmuh tur tam tak an awm a, anniho hi chu ka ngaisangin ka zah hle,\" a ti.Mizoram sorkar hnathawk zinga an chanchin sawi hlawh ber pawl chu zirtirtute hi an ni a, an hna a pawimawh vang a ni ngei ang. Zirtirtu ṭha ṭangkaizia leh zirtirtu ṭha lo chu veng leh khaw pumin an tawrh theih dan hre chiangtu chu mipuite kan ni a, hei vang hian zirtirtu hi chu an che vel kan en chiangin kan ngaihven hle reng a ni.Mizoram sorkar hnuaia zirtirtu ṭhahnem tak hi khawtlang leh kohhran hruaitu an ni nghal a, hei vang hian an ṭangkai dan pawh a thuah hnih hle. Sorkar hna an thawhna lamah an ṭangkai a, naupangte zirtirtu pawimawh tak an ni a; khawtlang leh kohhran hruaitu an nih tel phei chuan chhawrna tur an tam em em a, an pawimawhna hi a sang hle a ni.Hetihlai hian zirtirtu ṭhenkhat, khawtlang leh kohhran lama an nihna zawk dah pawimawh a, mahni hna lam thlahthlam lek lekte pawh sawi tur an awm a; khawtlang leh kohhrana ṭangkai viau si, an zirlaite tiṭha thei der si lote thlengin an awm ṭhin a, hei vang hian zirtirtu tana pawimawh hmasa ber chu zirna in enkawl a ni tih inhriattir nawn hi a ṭha hle.Zirtirtu ni si, kohhran hruaitu pawimawh a nih tel tawh chuan office lama hotute tan pawh an zahawm lêt riau a, an hnaah ber thawk ṭha lo mah se thil danga an nihna vangin hauh leh zilh pawh huphurh-awm tak an ni. Zirtirtu ṭhenkhat phei chu mahni khuaa vawk lal len, anni aia hlawh sang pawh awm bik lote an nih bawk avangin tu thuhnuaiah mah awm lo ang maiin an khawsa a, zalen takin an awm phah fo.Zirtirtute hi an pawimawh a, an hnain a ken tel vang pawh a ni ang kohhran leh khawtlangah pawh mi pawimawh tak tak an ni hlawm a; nimahsela hei hian an hna aṭanga inthlahdah turin zalenna a pe lo tih hre tel se, zirtirtu hna pawimawh leh hna hmasa chu zirlaite ṭha taka zirtir a, result ṭha tak neih a ni tih hriat nawn fo a ṭul.", "summary": "Education Minister H Rohluna chuan Zirtirtu thenkhat Code of Ethic kal pela mahni duh dana awm mai mai chingte hi Sorkarin a en liam mai mai dawnlo a, Zirtirtu mahni hnaa inpe takte erawh a ngaisangin a zah thu a sawi.Mizoram Sorkar hnuaia zirtirtute hi naupang zirtirtu an nih bakah khawtlang leh kohhran hruaitu an nih tel phei chuan chhawrna tur an tam em em a, an pawimawhna hi a sang hle a ni. Zirtirtu thenkhat,khawtlang leh kohhrana tangkai viau si, an zirtir hnaa inthlahdah viau si an awm a, hei vang hian zirtirtu tana pawimawh hmasa ber chu zirna in enkawl a ni tih inhriattir nawn a tha hle. Zirtirtu thenkhat phei chu mahni khuaah tu thuhnuaiah mah awmlo angin an khawsa a, zalen takin an awm phah fo.Zirtirtute hi an pawimawh a, kohhran leh khawtlangah pawh mi pawimawh tak tak an ni hlawm a; nimahsela, hei hian an hna atanga inthlahdah turin zalenna a pelo tih hre tel se, zirtirtu hna pawimawh leh hna hmasa chu zirlaite tha taka zirtir a, result tha tak neih a ni tih hriat nawn fo a tul." }, { "summarization_id": "324", "url": "https://www.exploremizoram.com/2024/12/danin-thuneihna-pek-ni-lo-tualthattute.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_22.2.25", "original_text": "'Danin thuneihna a pek ni lo tualthattute hrem ngei kan phut' - CESJAizawl | Dec 23, 2024:Centre for Environment and Social Justice (CESJ) chuan tunhnaia Airfield venga David Lalmuanpuia thihna chu pawi an ti a, thuchhuah siamin, Danin thuneihna a pek ni lo tualthattute hrem ngei an phut a ni.CESJ chuan, Mizorama nunna chung thlenga thuneihna in pe chawp khawtlang duty te avâng hian mi tam takin nunna hlu tak an lo chan tawh a. Hetiang thil a thlen tawh lohna turin dan hmanga rorelna tha leh dik mipui ten kan chan theih nan Mizoram sawrkar chu rang taka hmala thuai turin kan phut a ni, an ti.CESJ thuchhuah kimchang:DAN IN THUNEIHNA A PEK NILO TUALTHATTUTE HREM NGEI KAN PHUTNo. CESJ-MZ/A1/2024/42 Date: 23 December, 2024Centre for Environment and Social Justice (CESJ) chuan tunhnaia Airfield khuaa David Lalmuanpuia thihna chu pawi kan tiin thil thlen dan hrechiang tûrin CESJ hruaitute chuan a hmuna kalin thil thlen dan kan zirchiang nghal a.Mizorama nunna chung thlenga thuneihna in pe chawp khawtlang duty te avâng hian mi tam takin nunna hlu tak an lo chan tawh a. Hetiang thil a thlen tawh lohna turin dan hmanga rorelna tha leh dik mipui ten kan chan theih nan Mizoram sawrkar chu rang taka hmala thuai turin kan phut a ni.Hetiangin:-1. David Lalmuanpuia thihna chungchang a inhnamhnawih zawng zawngte dan anga hremna an hmuh ngei theihna tur leh dikna hlen chhuah a nih theih nan thlei tih bik leh hlauh nei lova hma la turin thuneitute kan beisei tlat a, he thil thlenga inhnamhnawih zawng zawng man an nih vek theihna turin thuneitute'n rang takin hma la rawh se.2. Mizoram ah khawtlang duty ten mi tam tak an vaw hlum tawh a, heng hi a thlen tawh loh nan home department hian, khawtlanga tlawmngai pawl ten Police an thawhpui theihna tûrin The Assam Village Defence Organisation Act 1966 hnuaia kan chhawm chhoh Village Defence Party (VDP) The Mizoram Police Act hnuaia kan zeh luh hi, ennawn niin siam ṭhat thuai ni rawh se. Training nei reng reng lo, mihring nun hlutna pawh hre lo, khawtlanga duty (VDP/YMA/JAC Duty/etc) hi a hlauhawm lutuk a, dan hnuaia operate dan zawn thuai a nih loh chuan kan la invawhlum zel dawn a, case thar apiang kan sawiho huk thin anga, a dang a thleng leh zel ang. A pawi ber chu tuna thil thleng mek ang hian society leh kohhran thlenga inrintawn lohna a thlen lian tawlh tawlh dawn a ni.3. Dan in thuneihna a pêk nilo te ruihhlo mantu, zu daptu, khawtlang/veng ralmuanna atana zan lama duty a thuneihna pumhlum lo in pe ve ringawt ṭhin, tlawmngaipawl te hmalakna ah sawrkar hi a in nghat a nih chuan Law & Order a kengkawh theilo tih a ti chiang hle a. Hêng tlawmngaipawl duty/YMA/VDP/JAC etc. te hian an tih loh tur leh an thawh tur pawh ni loah an inrawlh hnem em avâng hian sawrkar a inthlahdah phah a, police ti chak lo tu, sawrkar inthlahdaha siam tu mai an ni a. Danin thuneihna a pêk leh hnathawk tura sawrkarin mipui chhiah pek tluingkhawm hmanga a rawih/ chhawr ngei ten an tih tur ti rawh se.4. Sawrkar inthlahdah avanga tlawmngai pawl hmalakna a innghah hi a bo theihna tûrin dan Law & Order kenkawh kawngah sawrkarin thapui thawhin hmalakna nei thuai rawh se.5. Dan hmanga thuneihna pêk leh hnathawk tur police ten an tih tur leh dan chungchang an hriat theihna tûrin Sawrkarin nasa zâwkin inzirtirna kalpui thuai rawh se.6. Law & Order kenkawhna kawnga a fawng chelhtu Home Minister Pu K.Sapdanga hian he thil thleng chungchangah hian Mizoram mipui hmaah Press Statement nei ngei rawh se.7. He thil rapthlak tak thlengah hian sawrkar hmalakna kan ngaichang reng a, a chak tawk loh emaw, a zuzi zawnga a kal chuan emaw loh theih loha National Human Rights Commission (NHRC) ah mipui min beisei angin kan thlen a ngai ang.Sd/-                                                                                                 *(VL.THLAMUANPUIA)**General Secretary**CESJ*Aizawl,Mizoram", "summary": "CESJ chuan tunhnaia Airfield venga David Lalmuanpuia thihna chu pawi an ti a, thuchhuah siamin, Danin thuneihna a pek ni lo tualthattute hrem ngei an phut. Mizorama nunna chung thlenga thuneihna in pe chawp khawtlang duty te vang hian mi tam takin nunna an chan tawh a, hetiang a thlen tawh loh nan rorelna dik awm ngei tura hma la turin sorkar kan phût an ti. David Lalmuanpuia thihna chungchang a inhnamhnawih zawng zawng hrem ngei tur te, Mizoram ah khawtlang duty ten mi tam tak an vaw hlum tawh a, hetiang thil a thlen tawh loh nan VDP hi ennawn niin siam that thuai ni se, A pawi ber chu tuna thil thleng mek ang hian society leh kohhran thlenga inrintawn lohna a thleng tur hi a ni. Danin thuneihna a pek ni lote ruihhlo mantu, zu daptu, khawtlang ralmuanna atana zan lama duty a thuneihna pumhlum lo in pe ve ringawt ṭhinteah sorkar a innghat a nih chuan Law & Order a kengkawh thei lo tih a tichiang hle. Dan hmanga thunrihna pek police ten an tih tur an hriattheihna turin sorkarin nasa zawkin hma la rawh se. Home minsiter pawhin hemi chungchangah hian Press Statement nei ngei se, he thil rapthlak tak hi NHRC ah mipui min beisei angin kan thlen a ngai." }, { "summarization_id": "325", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26198", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "School Education minister chuan, zirtirtu sawn kual (transfer & posting) tih a nih dawnin, an thawh mekna bialtu MLA-te remtihna a ngai dawn tih a sawi.Mizorama kan harsatna lian tak pakhat chu sorkarin a hnathawk zirtirtute a duhna hmuna a dah thei lo hi a ni. Sorkar sikulah hian zirtirtu an indaih lo hi harsatna ni bawk mah se, chu aia har­satna thuk zawk chu sorkarin a dahna hmuna zirtirtu an kal duh lo ṭhin hi a ni.Hmun ṭhenkhat, a bikin khawpui hmun nuam deuha sorkar sikulah zirlaiin an mamawh aia tam zirtirtu an nei a, chutihlaiin thingtlang hmun kilkhawr zawkah zirtirtu an indaih lo a, an buai ṭhin hle.Hetia mawl taka thlir pawh hian sorkar ve riang ruang chuan a hnuaia hnathawktu, a hnen aṭanga thla tin hlawh la ṭhin zirtirtu chu a mamawhna hmunah a dah thei tur a ni a; nimahsela tun thleng hian zir­tirtute hi sorkarin a mamawhna hmunah a la sawn hleithei lo.Chhuanlam hrang hrang avang te, sawi­puitu neih ṭhat avangte leh chhan dang avangin a hmun nuam apiangah zir­tirtu an tam a, ma­mawh­na a sanna hmun kilkhawr lamah zirtirtu an indaih lo mek a ni. He harsatna chingfel thei sorkar hi Mizoram hian a la nei lo a ni ber a, School Education minister thar hian zirtirtute hi mamawhna hmunah sawn turin ṭan la se, chu chu zirna tihhmasawnna tura kawng pawimawh tak a ni si a. School Education minister chuan, zirtirtu sawn kual (transfer & posting) tih a nih dawnin, an thawh mekna bialtu MLA-te remtihna a ngai dawn tih a sawi.Mizorama kan harsatna lian tak pakhat chu sorkarin a hnathawk zirtirtute a duhna hmuna a dah thei lo hi a ni. Sorkar sikulah hian zirtirtu an indaih lo hi harsatna ni bawk mah se, chu aia har­satna thuk zawk chu sorkarin a dahna hmuna zirtirtu an kal duh lo ṭhin hi a ni.Hmun ṭhenkhat, a bikin khawpui hmun nuam deuha sorkar sikulah zirlaiin an mamawh aia tam zirtirtu an nei a, chutihlaiin thingtlang hmun kilkhawr zawkah zirtirtu an indaih lo a, an buai ṭhin hle.Hetia mawl taka thlir pawh hian sorkar ve riang ruang chuan a hnuaia hnathawktu, a hnen aṭanga thla tin hlawh la ṭhin zirtirtu chu a mamawhna hmunah a dah thei tur a ni a; nimahsela tun thleng hian zir­tirtute hi sorkarin a mamawhna hmunah a la sawn hleithei lo.Chhuanlam hrang hrang avang te, sawi­puitu neih ṭhat avangte leh chhan dang avangin a hmun nuam apiangah zir­tirtu an tam a, ma­mawh­na a sanna hmun kilkhawr lamah zirtirtu an indaih lo mek a ni. He harsatna chingfel thei sorkar hi Mizoram hian a la nei lo a ni ber a, School Education minister thar hian zirtirtute hi mamawhna hmunah sawn turin ṭan la se, chu chu zirna tihhmasawnna tura kawng pawimawh tak a ni si a. School Education minister chuan, zirtirtu sawn kual (transfer & posting) tih a nih dawnin, an thawh mekna bialtu MLA-te remtihna a ngai dawn tih a sawi. Mizorama kan harsatna lian tak pakhat chu sorkarin a hnathawk zirtirtute a duhna hmuna a dah thei lo hi a ni. Sorkar sikulah hian zirtirtu an indaih lo hi harsatna ni bawk mah se, chu aia har­satna thuk zawk chu sorkarin a dahna hmuna zirtirtu an kal duh lo ṭhin hi a ni. Hmun ṭhenkhat, a bikin khawpui hmun nuam deuha sorkar sikulah zirlaiin an mamawh aia tam zirtirtu an nei a, chutihlaiin thingtlang hmun kilkhawr zawkah zirtirtu an indaih lo a, an buai ṭhin hle. Hetia mawl taka thlir pawh hian sorkar ve riang ruang chuan a hnuaia hnathawktu, a hnen aṭanga thla tin hlawh la ṭhin zirtirtu chu a mamawhna hmunah a dah thei tur a ni a; nimahsela tun thleng hian zir­tirtute hi sorkarin a mamawhna hmunah a la sawn hleithei lo. Chhuanlam hrang hrang avang te, sawi­puitu neih ṭhat avangte leh chhan dang avangin a hmun nuam apiangah zir­tirtu an tam a, ma­mawh­na a sanna hmun kilkhawr lamah zirtirtu an indaih lo mek a ni. He harsatna chingfel thei sorkar hi Mizoram hian a la nei lo a ni ber a, School Education minister thar hian zirtirtute hi mamawhna hmunah sawn turin ṭan la se, chu chu zirna tihhmasawnna tura kawng pawimawh tak a ni si a.", "summary": "School Education minister chuan, zirtirtu sawn kual a nih dawnin, an thawh mekna bialtu MLA-te remtihna a ngai dawn tih a sawi. Mizorama kan harsatna lian tak chu sorkarin a hnathawk a duhna hmuna a dah thei lo hi a ni. Sorkar sikula zirtirtu indaih lo hi harsatna a ni bawk. Khawpui hmun thenkhatah sorkar sikulah zirtirtu an tam em em a, thingtlang hmun kilkhawr zawkah zirtirtu indaih loah an buai thin. Hetia han ngaihtuah pawh hian sorkar hian a duhnaah a hnathawkte chu dah theih awm tak a ni, chhuanlam hrang hrang avang leh sawipuitu avangin hmun nuamah zirtirtu an tam a, mamawhna a sanna hmunah an mamawh ang zirtirtu an awm lo thung. He harsatna chingfel thei sorkar hi Mizoram hian a la nei lo a ni ber. School Education minister thar hian zirtirtute hi mamawhna hmunah sawn turin tan han la teh se." }, { "summarization_id": "326", "url": "https://theaizawlpost.org/social-media-in-sorkar-laka-lungawilohna/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_29.1.25", "original_text": "Humza Yousaf chu Scotland first minister ni tur leh SNP leader Nicola Sturgeon thlak tura thlan a ni a. SNP establishment te duh rawn leh Sturgeon ngei pawhin a thlan leh duh tia sawi a ni. Health secretary ni lai niin a elpui ber thin Deputy First Minister John Swinney an a rawt ngat niin Yousaf chuan ‘independence kawng min zawh zawhpui thei ang’ tiin a sawi. Tawnhriat ngah tak mai niin justice secretary leh transport minister pawh lo ni tawh a ni a. Communicator tha zet mai niin party inlungruala siamtu tia sawi niin Scottish Greens te nen pawha power-sharing agreement siamtu an ti bawk. Sturgeon nena inhnimhnai tak niin Yousaf chu first minister ni mek Sturgeon hnathawh chhunzawm tur tih a ni bawk a. UK sorkarin Sturgeon in gender recognition reform kalpui a tum a hnawlsak dodaltu langsar tak niin Scotland-a independence a nih ngawt loh chuan ‘progressive values’ kalpui tak tak a hasa dawn tia ngaihdan neitu a ni. Mahse Yousaf chuan Sturgeon in ruahmanna a eniha inthlan leh hmaska ber chu de facto referendum anga ngaih a tumna chu a hnawl thung a, chu ai chuan independence duh lam te tihlen zela chumi hnuah referendum neih chauh duh zawk a ni. Yousaf chuan amah chu mi hrang hlak a nih thu sawiin ka duh dan angin ka kal tiin a sawi a. Chutihrual chuan, “Nicola Sturgeon first minister a nihna anga a hnathawh hi ka dah sangin ka ngaisang a ni,” a ti a, “Leadership kalpui dan danglam a nei a, kei pawh a danglam ang a, inner circle zim zawk leh huapzo zawk a ni thung ang,” tiin a sawi. Sawiseltute erawhin an sawisel na tho va, Lapur hotu Jackie Baillie chuan engmah hlawhtlinna tak tak nei lo ti thungin ‘record awm china health secretary chhe ber niin first minister chhe ber tur nih tum mek’ a ti zui hrep thung. SNP leadership contender Kate Fobres pawhin STV debate neihnaah, “Transport minister i ni a, Rel te a hunah an tlan ngai lo, justice secretary i nih laiin police te an mumal lo va, health minister i ni mek a, damdawi ina inentir tura innghah ngai nasa ber a thleng mek bawk,” a ti thung. Yousaf hi kum 2014-a gay marriage chungchanga final vote-ah a inlan loh avangin sawisel a hlawh hle bawk a, a tel lohna chhan chu Glasgow mosque atanga sakhuana thila nawrna a tawn vang an ti a, hei erawh Yousaf chuan a pha thung. Kum 37 mi lek ni chunga Scotland first minister a nih khan ethnic minority leader hmasa ber niin UK party-a Muslim leader hmasa ber a ni bawk. A pa chu Pakistan chhuak niin kum 1960 chhova Scotland-a pem a ni a, a nu erawh Kenya a South Asian family chhuak a ni thung a, Yousaf chuan racis abuse a tawn nasat thu a sawi. Hutchesons’ Grammar private school, Glasgow a zirchhuak niin hetah hian Scottish Labour leader Anas Sarwar te pawl hnuai a ni a. Glasgow University ah politics a zir hnuah call centre-ah thawk ve rengin chumi hnuah SNP SMP Bashir Ahmad hnuaiah leh Alex Salond hnuaiah parliamentary assistant hna a thawk zui a ni. Kum 2011 khan Glasgow region atanga MSP a thlan tlin niin chumi hnuah Salmond chuan minister for Europe and international development-ah a ruat zui a. Kum 2016 khan transport minister niin Glasgow Pollok atangin Labour party hminga thlan tlin niin he Scottish Parliament seat a ethnic minority candidate thlan tlin hmasak ber a ni zui a ni. Kum 2018 khan Sturgeon chuan justice secretary-ah a ruat a, mahse a hate crime bill putluh chuan sawisel a tawk nasa thung a, mahse, March 2021 khan MSP te chuan nasa taka siam danglamin an pawm a, mahse, tun thlengin dan anga hman erawh a la ni lo thung. Chetsual zeuh zeuh pawh neiin Rangers player ten chi inthliarna lam hawia inhmuhsitna tawngkam an hmang tiin video a tweet a, a sawisel zuina chu enfiah a nih hnuah a fake a ni tih lailan a ni bawk a. May 2021 khan Health Secretary a nih atanga kar thumnaah Covid avangin damdawi Inah naupang 10-in nunna an chan tia sawia fimkhur a tul a tih zui chu a hriat fuh loh vang tiin ngaihdam a dil zui bawk. Health secretary a nih laiin damdawi Inah damlo entir turte leh damdawi in lut turte innghahtirna a thleng nasa a, mahse, hei hi chu Yousaf chuan Scotland-ah chauha thleng a ni lo va, NHS staff te lungawilohna lantir kal zel avanga buaina tiin a sawifiah thung. Thlawptu nei thovin SNP’s Westminster leader Stephen Flynn chuan hruaitu tha a nih tur thu a sawi thung a, Flynn chuan Scotland in economic lama harsatna a tawh meka chingfel thei tura tha ber a ni a ti thung.", "summary": "Humza Yousaf chu Scotland first minister ni tur leh SNP leader Nicola Sturgeon thlak tura thlan a ni a. SNP establishment te duh rawn leh Sturgeon ngei pawhin a thlan leh duh tia sawi a ni. Health secretary ni lai niin a elpui ber thin Deputy First Minister John Swinney an a rawt ngat niin Yousaf chuan ‘independence kawng min zawh zawhpui thei ang’ tiin a sawi. Sturgeon nena inhmelhriat tha tak an ni a, a hnathawh chhunzawmtu tur a ni. UK sorkarin Sturgeon in gender recognition reform kalpui a tum a hnawlsaka doldaltu a ni. Yousaf chuan amah chu mi hrang hlak a nih thu sawiin ka duh dan angin ka kal tiin a sawi a. Chutihrual chuan, “Nicola Sturgeon first minister a nihna anga a hnathawh hi ka dah sangin ka ngaisang a ni,” a ti. Sawiseltute erawh chuan an sawisel tho va, 'record awm china Health Secretary chhe ber niin first minister chhe ber nih tum mek' te an ti. Yousaf hi kum 2014-a gay marriage chungchanga final vote-ah a inlan loh avangin sawisel a hlawh hle bawk. Kum 37 mi a nia Scotland first minister a nih khan UK party-a Muslim leader hnasa ber a ni bawk. A pa chu Pakistan mi niin kum 1960 chhoah Scotland ah an pem a ni. A nu chu Asiam family chhuak a ni thung. Yousaf chuan racis a abuse nasat thu a sawi. Glasgow University ah politics a zir hnuah SNP SMP Bashir Ahmad leh Alex Salond hnuaiah parliamentary assistant hna a thawk zui a ni. Kum 2011 khan MSP a thlan tlin niin chumi hnuah Minister for Europe and International development ah ruat zui a ni. Kum 2016 khan Transport minsiter a ni a. Kum 2018 ah Justice Secretary ah ruat a ni a, sawisel a hlawh nasa hle. May 2021 khan Health Secretary a ni." }, { "summarization_id": "327", "url": "https://zothlifim.com/editorial/2021/12/editorial-damdawi-in-rintlak-neih-hi-thupui-berah-nei-ila/", "file_name": "SMizo_5_13-02", "original_text": "Tunhnaia Serchhip District Hospital-a nausen thihna leh raicheha thihna thleng chungchanga thu kal zel chuan a thleng thui zel a, nimin khan sawrkar lam aṭangin Health & Family Welfare Board Vice Chairman, Dr ZR Thiamsanga chuan Serchhip a rawn tlawh a, ani bakah hian Mizoram Govt. Doctors Association (MGDA) hruaitute chuan Serchhip rawn tlawhin, Serchhipa pawl hrang hrang aiawhte kawmna hun an hmang a, he hunah hian Serchhipa pawl hrang hrang aiawhte chuan Serchhip damdawi in chungchanga mipuite lungawi lohna leh harsatna tawh hrang hrangte an sawi chhuak a ni. He thil thleng chungchangah hian Serchhip District Hospital-a thawktute demna leh diriamna tam tak Social media-ah hmuh tur a la awm chho zel a, hetiang thil a thleng hi a pawi hle a ni. Tunhnaia Serchhip District Hospital-a vanduaina sawi hlawh tak thleng chungchangah vanduaina tawktuten an lungawi lohna Social Media-ah an au chhuahpui a, hemi hnu hian Serchhip District Hospital demna leh diriamna a inṭan chho a, tunah chuan kan sawrkar damdawi in neih chhun chu Mizorama damdawi in chhe ber angin a chhuak ta hial a ni. Thawktu ṭhenkhatte thil tih avanga Serchhip damdawi in sawiseltu leh, diriam taka ṭawngkhumtu zingah hian Serchhip damdawi in la pan ngai reng reng lo leh, nakin hunah pawh Serchhip damdawi ina inenkawl ngai lo tur tam tak an awm a, anni tan chuan Serchhip damdawi in chhiat leh ṭhat, rintlak a nih leh nih loh hian anmahniah kawngro a su tehchiam dawn lo a ni. Serchhip mipuite tan chuan kan damdawi in hi kan dam loha kan inenkawlna hmun tur leh kan mangana kan tlan luhna hmun tur a la ni zel dawn a, kan damdawi in hi mipuite tana pantlak leh innghahna tlak a nih zel theih dan tur hi thupui bera kan neih a ṭul a, pawn lam aṭanga an rawn sawiselna leh diriamnaa kan lungawi lohna thu sawi belha duhtawk mai lovin, tuna buaina lo thleng hi damdawi ina lungawi lohna leh harsatna kan neihte thuneitute hnena thlen chat chat nachang hriat thar phah nan i hmang teh ang u.", "summary": "Tunhnaia Serchhip District Hospital-a nausen thihna leh raicheha thihna thleng chungchang thu kal zel chuan a thleng thui zel a, sawrkar lam atangin Health & Family Welfare Board Vice Chairman, Dr ZR Thiamsanga chuan Serchhip a tlawh a, ani bakah hian Mizoram Govt. Doctors Association hruaitute leh Serchhip a pawl hrang hrang hruaitute inkawm in an harsatna te leh mipui lungawi lohnate an sawi chhuak. He thil thleng chungchang ah hian thawktu te demna leh diriam na social media-ah hmuhtur a tam hle a, Serchhip sorkar damdawiin neihchhun pawh Mizorama damdawiin chhe ber a chhuah te an awm a, vawikhat mah la kal ngai lo te pawhin pan chakna an neih tawh loh thu thleng in thu a sawi nasa hle a ni. Amaherawhchu Serchhip mipui tan chuan an damna hmun, mangana an tlan luhna hmun ber anih avangin an tan a hlutna a bo chuang lo an ti ani." }, { "summarization_id": "328", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/47600", "file_name": "H-279-21/02/2025-Chhungkaw 50,000 chhawmdawl", "original_text": "Health minister chuan Covid-19 avanga harsatna tawk Mizorama chhungkaw 50,000-te chhawmdawl tumin sorkarin ruahmanna a siam a, sorkar laipui lamah an bawhzui mek tih a sawi.Hripui leng avanga chhungkaw tam takin harsatna an tawh laia sorkar lamin mi harsate chhawmdawlna tur ruahmanna a siam hi thil lawm­awm tak a ni a, a puitlin hlan a nghahhlelhawm tawh hle a ni. He hripui hi a tuar na ber pawl state kan nih hmel a, kan in lockdown rei bik avangin miretheite retheihna a belhchhah a, a bik takin khawpuiah kum chanve aia tam sum lalut miah lo chhungkaw tam tak an awm hman hial a ni.Mizoram sorkar lamin inkhung leh inkhuahkhirh rei hmanga hripui do a thlang a, vanduaithlak takin hripui leng thawhkhatnaa kan tih fuh kha a thawhhnihnaah chuan a lo fuh tawh lo a, mi tam tak eizawnna tibuaia kan inkharkhip chungin hripui len tamna leh a len reina state kan ni ta a, miretheite'n an tuar na zual hle a ni.State sorkar aṭangin chhawm­dawlna sum an pe chhuak hleithei lo a, an pek chhuah chhunte pawh Chief Minister's Relief Fund lama mipui thawh khawm sa sum tho a ni tlangpui a, state budget aṭangin a hranpaa chhawmdawlna pek chhuah a ni lo.Tuna chhung­kaw 50,000 tana chhawm­dawlna sum sawi rik a awm leh ta hi a lawmawm a, he sum hi pek chhuah theih a nih chuan tuna harsatna tawh vanglai tak hian a rang lama pek chhuah theih ni se, a sem danah pawh Village/Local Level Task Force lamte nena thawk tlangin langtlang leh fel fai taka sem ni thei se a lawmawm hle ang. Health minister chuan Covid-19 avanga harsatna tawk Mizorama chhungkaw 50,000-te chhawmdawl tumin sorkarin ruahmanna a siam a, sorkar laipui lamah an bawhzui mek tih a sawi.Hripui leng avanga chhungkaw tam takin harsatna an tawh laia sorkar lamin mi harsate chhawmdawlna tur ruahmanna a siam hi thil lawm­awm tak a ni a, a puitlin hlan a nghahhlelhawm tawh hle a ni. He hripui hi a tuar na ber pawl state kan nih hmel a, kan in lockdown rei bik avangin miretheite retheihna a belhchhah a, a bik takin khawpuiah kum chanve aia tam sum lalut miah lo chhungkaw tam tak an awm hman hial a ni.Mizoram sorkar lamin inkhung leh inkhuahkhirh rei hmanga hripui do a thlang a, vanduaithlak takin hripui leng thawhkhatnaa kan tih fuh kha a thawhhnihnaah chuan a lo fuh tawh lo a, mi tam tak eizawnna tibuaia kan inkharkhip chungin hripui len tamna leh a len reina state kan ni ta a, miretheite'n an tuar na zual hle a ni.State sorkar aṭangin chhawm­dawlna sum an pe chhuak hleithei lo a, an pek chhuah chhunte pawh Chief Minister's Relief Fund lama mipui thawh khawm sa sum tho a ni tlangpui a, state budget aṭangin a hranpaa chhawmdawlna pek chhuah a ni lo.Tuna chhung­kaw 50,000 tana chhawm­dawlna sum sawi rik a awm leh ta hi a lawmawm a, he sum hi pek chhuah theih a nih chuan tuna harsatna tawh vanglai tak hian a rang lama pek chhuah theih ni se, a sem danah pawh Village/Local Level Task Force lamte nena thawk tlangin langtlang leh fel fai taka sem ni thei se a lawmawm hle ang.", "summary": "9th November,2020 Hripui leng avangin chhungkaw tam takin harsatna tawkin,mi tam tak eizawnna tibuaia kan inkharkhip chungin hripui len tamna leh a len reina state kan ni a.Khawpuiah phei chuan kum chanve aia tam sum lalut miah lo chhungkaw tam tak an awm hman a ni. Mi harsa ṭanpui ngai tam tak an awm tih hriain Covid-19 avanga harsatna tawk Mizorama chhungkaw 50,000-te chhawmdawl tumin sawrkarin ruahmanna a siam a,sawrkar lamah an bawhzui mek niin Health Minister chuan a sawi. Chhawmdawlna sum hi a rang lama pek theih ni se,a sem danah pawh Village/Local Level Task Force lamte nena thawk tlangin,langtlang leh fel fai taka sem ni thei se a lawmawm hle ang." }, { "summarization_id": "329", "url": "https://zothlifim.com/editorial/2014/02/chawlh-hmang-tur-zirlaite-tan-ruahmanna-nei-ang/", "file_name": "SMizo_1_13-02", "original_text": "Tunah hian Zirlaiten Promotion Exam an bei mek a, thenkhat chuan an zo tawh a, zo lo pawh an la awm a, tun \\uma an exam an zawh hnu hian hun engemawchen school chawlh an nei dawn a, he an chawlh hun hi tangkai taka an hman theihna turin nu leh paten ruahmanna siamsak a pawimawh hle a ni. Zirlaite hi kum khat tal tawp school kalin, khuahkhirhna hnuaiah an awm a. Hemi chhung hian an duh ang leh duhzawng tam tak ti thei lova lehkha an zir a ngai a. Tuna chawlh an neih hun tur, an zirlai zir zova khuahkhirhna hnuaia awm lova, zalen taka hun an hman theih hun hi an nun atana hun pawimawh leh fimkhur ngaih hun tak a ni. Zirlai tam tak chuan he hun, chawlh an hman chhung hun hi hmang thiam lovin an chhiatpui fo a, sual kawng zawh \\anna hun atana hman phah pawh an awm fo. |henkhatte erawhin \\angkai takin an hmang a, an school zirlaibua an zir telloh thil dang zirna hun leh thiamna hun atan te, school an luh leh huna an zirlai tur lo zir lawkna hun atan te, chhungte puihna hun atan te an hmang thung a, hlawk takin an chawlh hun an hmang \\hin a ni. Nu leh pa tam tak chuan an fa ten he hun hi engtinnge \\angkai takin an hman ang tih ngaihtuahpui lovin he an chawlh hun hi an duh duh tih nan hmantirin, zalen takin an awmtir mai mai a, Naupang tam zawk hian anmahni chuan an tana \\ha tur ngaihtuah an la thiam lova, chuvangin zirtirtu leh nu leh pa te khuahkhirhna hnuaia awm lem lova zalen taka hun an hman \\hin hi hmangsualin nun kawng diklo zawh \\anna hun atan an hmang fo \\hin a, a tawpah a tuartu chu anmahni bakah an nu leh pa te, an chhungte an ni leh \\hin. Chuvangin naupang school chawlh hmang tur nei kan nih chuan he an school chawlh hun an hman dan tur atana ruahmanna kan siamsak thiam leh thiam lohvah kan naute hmakhua tur tam tak a innghat thei tih hria-in, kan naute, school chawlh hmang turten an school te suam tih nan ni lova, \\angkai leh hlawk taka an school chawlh hun chhung an hman theih nan uluk tak leh fimkhur takin an tan ruahmanna i siamsak ang u.", "summary": "Zirlaiten Promotion Exam an bei mek a, thenkhat chuan an zo tawh a. Tun tum an exam an zawh hnu hian hun engemaw chen sikul chawlh an nei dawn a, he an chawlh hi tangkai taka an hman theih nan nu leh pa leh zirtirtu ten ruahmanna siamsak a pawimawh hle. Zirlaite hi kum khat chhung khuahkhirhna hnuaiah lehkha zirin an awm a, sikul an han chawl a rilru thlamuang leh zalen tak a hmang tur an ni a, amaherawhchu fimkhur hunlai tak pawh ani tih kan hriattir a pawimawh. Hetiang hun hmang thiamlo hian zirlai tam tak chu humsual dai tan nan te hmangin an chhiatpui fo a, thenkhat erawhin tangkai takin an hmang thung a. Heng ah hian naupang te rilru kaihruai a a tha zawng leh tangkai zawng a hun hmang turin nu leh pa leh zirtirtuten kan nau te ruahmanna i siamsak ang u." }, { "summarization_id": "330", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6187", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "New Vervekah punkhawm khap Mizoram NewsNew Vervekah punkhawm khap admin 08-Nov-2024 05:28 PM Aizawl District Magistrate Lalhriatpuia chuan Sinlung Hills Council (SHC), 2024 inthlana vote tlate chhiar zana Returning Officer chetdana an lungawi loh avanga mipui an punkhawm thinna, New Vervekah puipun a khap. Aizawl District Magistrate hian Sinlung Hills Council neih tak hnuah New Vervek constituency huamchhungah boruak muanawm a awm theih nan puipun khapna thupek hi chhuahin, '2nd Sinlung Hills Council, 2024 Inthlanpui kal mek ah hmun thenkhatah harsatna a thleng tih hriat a ni. Buaina lian zawk a thlen loh nan a hnuai ami ang hian khuahkhirhna thupek chhuah a lo ngai ta,' a ti. Aizawl District Magistrate thupek 'New Vervek Constituency huamchhung khawi hmunah pawh mi panga aia tam thuneitute phalna nei lo chu an pungkhawm tur a ni lo' tih a ni. Amaherawhchu, he khuahkhirhna hian Election Official Duty Police, armed forces, medical duty, fire service, tui sem, chanchinbu sem, bawnghnute sem, candidate leh candidate agent-te a huam lo ang. He thupek hi tihdanglam a nih loh chuan kar hnih (2 weeks) chhung a huam ang. Thupek zawm lote chu BNS 2023 Section 223 hmangin an chungah na takin hremna lek a ni ang. Tarlan tawh angin, SHC inthlana New Verveka vote tlate chhiar a nih tum hian RO chetdanah mipuite an lungawi loa, an pungkhawm. A tuka RO-in New Vervek a chhuahsan tur pawh dan tumin mipui an pungkhawm a ni. Thulaknain a tarlan danin, New Vervek biala vote tla hi tum li chhiar a ni a, a hnuaia tarlan ang hi result awm dan a ni.1. First Counting-ah vote 1-in MNF an chak2. Second Counting-ah Vote 7-in ZPM an chak3. Third Counting-ah vote 15-in ZPM an chak4. Fourth Counting-ah 12 vote-in ZPM an chak Thlalak : SHC inthlana vote tlate chhiar tukah RO chhuak tur dang turin New Vervekah mipui an pungkhawm", "summary": "New Vervekah punkhawm khap Aizawl District Megistrate chuan SHC inthlana vote tlate chhiar zana Returning Officer chetdana an lungawi loh avanga mipui an punkhawmna ṭhin, New Ververah mipui him nan leh buaina lian zawk a thlen loh nan punkhawm a khap. Megistrate thupek hian Duty police te, armed force, medical duty, fire service, tui sem, chanchinbu sem, bawnghnute sem, candidate leh candicate agent te a huam lo thung. He thupek hian kar hnih a awh ang. Tarlan tawh angin he thupek a nih chhan hi inthlan chungchanga thil fel lo awma hriat vang a ni." }, { "summarization_id": "331", "url": "https://theaizawlpost.org/mizo-hmeichhiate-leh-rimawi/", "file_name": "SMizo_6_15-02", "original_text": "George L. Ralte, Vaivakawn -- Advertisement -- Tunlai khawvel hmasawnna leh changkan mek zelah hian rimawi lamah pawh hmasawnna hmuh tura awm zel hi a lawmawm tak zet a ni. He rimawi hian Mizo thalaite-ah nasa takin hma a sawntir niin a hriat a, a lawmawm tak zet a ni. Cable Tv lama rimawi huang en thin te chuan kan Mizo nula thenkhat ten rimawi band dinin rimawi hmanrua chi hrang hrang hmanga Pathian fakna hla te, lengzem hla te, leh hla lenglawng lam hlate an rem han hmuh hian a bikin kan Mizo hmeichhia (nula) te hi rimawi lamah hma an lo sawn tawhzia leh an lo nep lohzia hei hian a tilang chiang hle awm e. Rimawi rem chungchangah hian Pathian biak inkhawmnaah te, leh khawtlang huapa thil tih pawimawh neih thinnaah te hian mipate mawhphurhnaah dah mai lovin kan Mizo hmeichhiate pawhin rimawi rem chungchangah theihna sang tak an nei tih hre reng chungin he rimawi hmang hian Pathian tan, Kohhran tan, ram tan, leh khawtlang tan theihtawpa tan la thar zel turin leh rimawi lama hmasawn zel turin kan chah ni se la. Kohhran hrang hranga thalai hruaitute pawhin mahni thalai Member hmeichhe zingah rimawi lama talent nei tak tak inphum rute hai chhuah kawngah tan han la thar zel u la, nu leh pate pawhin in fanute zingah rimawi lama tui tak tak hmasawn duh si, mahse hma lak dan tur hre si lo leh hma lak ngaihna hre lo harsatna nei an awm ngei ang a, chungte hnenah chuan an harsatnate hriatpuiin a theih chen chena hmalakpui zel a pawimawh tak zet a ni. Tin, kan Mizo zingah pawh rimawi hmanrua hmanga ni tin a ei zawnga hnathawkte pawh an awm nual tawh niin a hriat a, heng mite hian Cable Tv lamah te leh chanchinbu lamah te rimawi hmanraw hmanga kan Mizo hmeichhia ten ei zawnna hna tangkai taka an neih theihna tur lam hawi hi ziah tam a, sawi tam ni thin bawk se la, hei hian kan Mizo hmeichhia rimawi lama tui tak tak te hian nasa takin rimawi lamah hmasawn nan leh tangkai taka an hman ngei i beisei tlat ang u. Kohhran lam hruaitute leh khawtlang lam hruaitute pawhin kan Mizo hmeichhia ten rimawi hmanrua hmang hian Pathian tan, Kohhran tan, khawtlang tan, leh ram tana taima taka rawng an bawl ve zel theih nan inseng huama nasa taka tan lak pui a, Kohhran lama thil tih tur pawimawh a awm a nih pawhin kan Mizo hmeichhia ten rimawi lamah mawhphurhna pawimawh tak rimawi rem an chan ve theih nan chanvo pawimawh pek tam hi uar thar zel turin leh khawtlangah pawh Programme pawimawh hman tur a awm changin rimawi lama mawhphurtu tur te ruat chungchangah mipa tan chauh a chanvo siamsak bik lovin kan Mizo hmeichhiateah pawh rimawi rem lamah chanvo siamsak hi kan uar thar zel a pawimawh a ni. A tawp berah chuan heng kan Mizo hmeichhiaten rimawi hmanrua chi hrang hrang hmanga hmasawnna leh changkanna an neih meknaah hian duh khawp lohna lai leh sawiselna tur tam tak a awm ngei ang. Chungte chu sawisel mai lovin tun aia nasa zawka kan Mizo hmeichhiaten rimawi hmanga rawng an bawl zel theih nan rimawi lama thiamna sang tak tak nei ten kan Mizo hmeichhiate tan hian rimawi lam ah nasa taka tan lak pui turin kan insawmin kan inchah a ni.", "summary": "Tunlai khawvel hmasawnna leh changkang mek zelah hian rimawi hian Mizo thalai te ah nasa takin hma a sawntir niin a hriat a,a lawmawm takzet a ni.Tv lama lama kan hmuh danin kan Mizo hmeichhia ten hla genre hrang hrang an rem kan hmuh hian kan Mizo hmeichhia ten hma an sawn tawh zia a ti langchiang hle bawk ani. Rimawi rem chungchang ah Biakin,khawthlang thil tih naah pawh mipa mawhphurhna ringawt a dah lovin hmeichhia te pawhin an thiam na te hmang ve sela, hruaitute pawhin an theihna te haichhuah kawng ah tan la thar sela. Tin, rimawi hmanrua hmanga eizawngte pawhin hmeichhia rimawi lam a tui te an phur lehzual nan helam kawnga thusawi leh ziah te uar bawk sela a. Kan hmeichhiate'n kawng hrang hrang a rimawi an hmanna ah a thiam zawk te pawhin sawisel mai lo a tan lak pui hi kan mawhphurhna a ni." }, { "summarization_id": "332", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7695", "file_name": "F_MIZO_SUM_12_10/2/25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan June 22 - 30 chhung chu total lockdown a kalpui chhunzawm zel dawn a, hei vang hian Aizawl Municipal Corporation (AMC) area, dis­trict headquarters leh sorkarin containment area a puan chhungah chuan phalna nei lote mahni in leh compound chhuahsan khap a ni a, lirthei lak chhuah phal a ni lo. Hetihlai hian phalna neia dawr hawn phalsak, hnathawh phalsak leh eizawnna kalpui thei chinte siam a ni.Mi tam takin, \"A ṭul tawh em em lo e,\" tia an sawisel chunga sorkarin total lockdown a la kalpui zel chhan hi a fimkhur vang te, mipui an himna tur leh Mizoram mipuite tana ṭha zawk tur an ngaihtuah vang a ni ang. Sorkar lam hian inkharkhip avanga kan hloh tur zawng zawng a hre vek a, chhungkaw tam takin ei leh barah harsatna an tawk tawh tih thlengin a hrethiam a, chuti chung chuan kan dinhmun thlirin June thla tawp thlenga inkharkhip hi ṭul a la ti a, a kal tlangpui ta zel a nih hmel.Hetia inkharkhip hi kan kalpui ta zel a, mi tam tak eizawnna chhunzawm thei loa kan siam a nih law law chuan, kan inkharkhp hi a nih tur ang taka kalpui a ṭul khawp mai. A hming maia inkharkhip a, sumdawnna tam tak kharsak a, eizawnna tam tak chhunzawm theih loha kan siamlai hian, kan inkharkhip chhan mipuite pawnah an tei chhuah leh suau suau chuan inkharkhip awmze nei loah kan chhuah ang tih a hlauhawm hle.Mipui an vei nuai nuai loh a, inkar hlat taka kan awm a, mihring leh mihring kan inpawh loh a, puipunna kan tihbo hian nasa takin hri veng tur kan veng thei a, chu chu hriain sorkar pawh hian dodalna leh sawiselna a awm nasa tawh chungin inkharkhip hi a la kalpui zel. Nimahsela Aizawl khawpuiah chuan chhuanlam hrang hrang avang leh ṭulna hrang hrang avangin traffic jam khawpin lirthei a chhuak tam tho a, khawlaiah mipui veivak an pung leh ṭan tawh a; mi eizawnna tibuai tur khawpa lockdown kan puang a nih si chuan, kan puan chhan mipui vaivak tur khap tur leh, lirthei tlan tam lutuk titawp tur hian sorkar hian a tih tur a tih ngei a ṭul a ni.Inkharkhip puan leh mai hian sorkar hnathawkte hlawh chu a ngai reng dawn a, nitina ei bar zawng ṭhin te, sumdawngte leh eizawnna hrang hrangah mi tam takin an hloh nasa hle. Chutiang kan thlen nawntir mek laia a mipui ber khawlai leng hmuh tur kan tam zel tho a, lithei tlan an tlem phah bawk si loh chuan kan inkharkhip chhan kan ṭhelh duai ang tih a hlauhawm a. Inkharkhip puang nawntu lam hian khawlaia mipui leh lirthei veivak titlem tur hian a takin khauh takin bawhzui rawh se. Mizoram sorkar chuan June 22 - 30 chhung chu total lockdown a kalpui chhunzawm zel dawn a, hei vang hian Aizawl Municipal Corporation (AMC) area, dis­trict headquarters leh sorkarin containment area a puan chhungah chuan phalna nei lote mahni in leh compound chhuahsan khap a ni a, lirthei lak chhuah phal a ni lo. Hetihlai hian phalna neia dawr hawn phalsak, hnathawh phalsak leh eizawnna kalpui thei chinte siam a ni.Mi tam takin, \"A ṭul tawh em em lo e,\" tia an sawisel chunga sorkarin total lockdown a la kalpui zel chhan hi a fimkhur vang te, mipui an himna tur leh Mizoram mipuite tana ṭha zawk tur an ngaihtuah vang a ni ang. Sorkar lam hian inkharkhip avanga kan hloh tur zawng zawng a hre vek a, chhungkaw tam takin ei leh barah harsatna an tawk tawh tih thlengin a hrethiam a, chuti chung chuan kan dinhmun thlirin June thla tawp thlenga inkharkhip hi ṭul a la ti a, a kal tlangpui ta zel a nih hmel.Hetia inkharkhip hi kan kalpui ta zel a, mi tam tak eizawnna chhunzawm thei loa kan siam a nih law law chuan, kan inkharkhp hi a nih tur ang taka kalpui a ṭul khawp mai. A hming maia inkharkhip a, sumdawnna tam tak kharsak a, eizawnna tam tak chhunzawm theih loha kan siamlai hian, kan inkharkhip chhan mipuite pawnah an tei chhuah leh suau suau chuan inkharkhip awmze nei loah kan chhuah ang tih a hlauhawm hle.Mipui an vei nuai nuai loh a, inkar hlat taka kan awm a, mihring leh mihring kan inpawh loh a, puipunna kan tihbo hian nasa takin hri veng tur kan veng thei a, chu chu hriain sorkar pawh hian dodalna leh sawiselna a awm nasa tawh chungin inkharkhip hi a la kalpui zel. Nimahsela Aizawl khawpuiah chuan chhuanlam hrang hrang avang leh ṭulna hrang hrang avangin traffic jam khawpin lirthei a chhuak tam tho a, khawlaiah mipui veivak an pung leh ṭan tawh a; mi eizawnna tibuai tur khawpa lockdown kan puang a nih si chuan, kan puan chhan mipui vaivak tur khap tur leh, lirthei tlan tam lutuk titawp tur hian sorkar hian a tih tur a tih ngei a ṭul a ni.Inkharkhip puan leh mai hian sorkar hnathawkte hlawh chu a ngai reng dawn a, nitina ei bar zawng ṭhin te, sumdawngte leh eizawnna hrang hrangah mi tam takin an hloh nasa hle. Chutiang kan thlen nawntir mek laia a mipui ber khawlai leng hmuh tur kan tam zel tho a, lithei tlan an tlem phah bawk si loh chuan kan inkharkhip chhan kan ṭhelh duai ang tih a hlauhawm a. Inkharkhip puang nawntu lam hian khawlaia mipui leh lirthei veivak titlem tur hian a takin khauh takin bawhzui rawh se. Mizoram sorkar chuan June 22 - 30 chhung chu total lockdown a kalpui chhunzawm zel dawn a, hei vang hian Aizawl Municipal Corporation (AMC) area, dis­trict headquarters leh sorkarin containment area a puan chhungah chuan phalna nei lote mahni in leh compound chhuahsan khap a ni a, lirthei lak chhuah phal a ni lo. Hetihlai hian phalna neia dawr hawn phalsak, hnathawh phalsak leh eizawnna kalpui thei chinte siam a ni. Mi tam takin, \"A ṭul tawh em em lo e,\" tia an sawisel chunga sorkarin total lockdown a la kalpui zel chhan hi a fimkhur vang te, mipui an himna tur leh Mizoram mipuite tana ṭha zawk tur an ngaihtuah vang a ni ang. Sorkar lam hian inkharkhip avanga kan hloh tur zawng zawng a hre vek a, chhungkaw tam takin ei leh barah harsatna an tawk tawh tih thlengin a hrethiam a, chuti chung chuan kan dinhmun thlirin June thla tawp thlenga inkharkhip hi ṭul a la ti a, a kal tlangpui ta zel a nih hmel. Hetia inkharkhip hi kan kalpui ta zel a, mi tam tak eizawnna chhunzawm thei loa kan siam a nih law law chuan, kan inkharkhp hi a nih tur ang taka kalpui a ṭul khawp mai. A hming maia inkharkhip a, sumdawnna tam tak kharsak a, eizawnna tam tak chhunzawm theih loha kan siamlai hian, kan inkharkhip chhan mipuite pawnah an tei chhuah leh suau suau chuan inkharkhip awmze nei loah kan chhuah ang tih a hlauhawm hle. Mipui an vei nuai nuai loh a, inkar hlat taka kan awm a, mihring leh mihring kan inpawh loh a, puipunna kan tihbo hian nasa takin hri veng tur kan veng thei a, chu chu hriain sorkar pawh hian dodalna leh sawiselna a awm nasa tawh chungin inkharkhip hi a la kalpui zel. Nimahsela Aizawl khawpuiah chuan chhuanlam hrang hrang avang leh ṭulna hrang hrang avangin traffic jam khawpin lirthei a chhuak tam tho a, khawlaiah mipui veivak an pung leh ṭan tawh a; mi eizawnna tibuai tur khawpa lockdown kan puang a nih si chuan, kan puan chhan mipui vaivak tur khap tur leh, lirthei tlan tam lutuk titawp tur hian sorkar hian a tih tur a tih ngei a ṭul a ni. Inkharkhip puan leh mai hian sorkar hnathawkte hlawh chu a ngai reng dawn a, nitina ei bar zawng ṭhin te, sumdawngte leh eizawnna hrang hrangah mi tam takin an hloh nasa hle. Chutiang kan thlen nawntir mek laia a mipui ber khawlai leng hmuh tur kan tam zel tho a, lithei tlan an tlem phah bawk si loh chuan kan inkharkhip chhan kan ṭhelh duai ang tih a hlauhawm a. Inkharkhip puang nawntu lam hian khawlaia mipui leh lirthei veivak titlem tur hian a takin khauh takin bawhzui rawh se.", "summary": "Mizoram Sorkar chuan June 22 - 30 chhungin total lockdown a kalpui chhunzawm zel dawn avangin Aizawl Municipal Corporation (AMC) area,dis­trict headquarters leh Sorkarin containment area a puan chhungah phalna neilote mahni in leh compound chhuahsan khap a ni a, lirthei lak chhuah phal a nilo. Hetihlai hian phalna neia dawr hawn phalsak, hnathawh phalsak leh eizawnna kalpui thei chinte siam a ni. Sorkar lam hian inkharkhip avanga kan hloh tur te, chhungkaw tam takin ei leh barah harsatna an tawk tawh tih thlengin a hrethiam chungin kan dinhmun thlirin June thla tawp thlenga inkharkhip hi ṭul a la ti a;mahse, hetia inkharkhip avanga mi tam tak eizawnna chhunzawm theiloa kan siam a nih law law chuan kan inkharkhip hi a nih tur ang taka kalpui a ṭul khawp mai. A hming maia inkharkhip a, eizawnna tam tak chhunzawm theih a nihloh laia kan inkharkhip chhan mipuite pawnah an tei chhuah leh suau suau chuan inkharkhip hian awmzia a nei lo ang tih a hlauhawm hle. Mihring leh mihring kan inpawhloh a, puipunna kan tihbo hian nasa takin hri veng tur kan veng thei a, chu chu hriain Sorkar pawn dodalna leh sawiselna nasa tak karah inkharkhip a kalpui zel a,hetih lai hian Aizawl khawpuiah chuan ṭulna hrang hrang avangin traffic jam khawpin lirthei a chhuak tam a,Lockdown avanga sumdawnna leh nitin ei bar zawnna a buai laia mipui ber khawlai leng kan tam zel tho a, lirthei tlan an tlem phah bawk siloh chuan kan inkharkhip chhan kan ṭhelh duai ang tih a hlauhawm a. Inkharkhip puang nawntu lam hian khawlaia mipui leh lirthei veivak titlem tur hian a takin khauh takin bawhzui rawh se." }, { "summarization_id": "333", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/106268", "file_name": "F_MIZO_SUM_13_31/1//25", "original_text": "Chief minister Lal Thanhawla chuan, sorkar hnathawk zingah annual property return (APR) thehlut lo an awm ṭhin thu Assem-bly House a hrilh a; gazetted officer tan property return thehluh loh chu conduct rules (CCS) kalh a nih avangin an chungah disciplinary proceeding draw theih a ni tih a sawi a, vigilance clearance pek theih a nih loh thu a sawi bawk.Mizoramah hian thil buaithlak deuh mai pakhat a awm a, chu chu thuneitu lu lam zawk hian sorkar hnathawkte zingah thil fel lo a awm thu an sawi fo a, umzui an ni ngai chuang lo hi a ni. Chief minister-in House zahawm takah sorkar hnathawkṭhenkhatin dan an zawm lo a, APR an thehluh ngai loh thu a sawi a, chief minister berin House-a a sawi a nih vangin thudik a ni ngei ang.State sorkar hotu lu berin sorkar hnathawk zinga dan zawm lo an awm thu a sawi a, tute'n nge bawhzui ta ang? Amah hian hma hruai thei se duhthusam a ni a, heng APR thehlut lote hi a ṭul anga zawng chhuaka APR thehlut ngei tura hrilh turin a hnuaia mite thu pe ṭhin se a ṭha hle.Tuna kan kal danah hi chuan sorkar hotu lam, minister leh chief minister thleng hian thil dik lo an hre thei hle a, a tidik turin ṭan an la leh tawk ṭhin lo. Sorkar hnathawkte pawh hian dan angin APR hi thehlut thlap se, eiruk venna ṭha tak a ni thei ang a, chumi piah lamah thil tisual an awm pawhin chhui a awlsam sawt ang.Annual property return thehluh hi danin a phut avangin sorkar hian ṭha takin a kengkawh tur a ni a, eiruk venna hmanraw ṭha tak a nih theih bakah sorkar pisa inenkawlna khauh zawka kalpuina turin dan ang thlapa kal hi thil ṭul tak a ni.Sorkar lamin hei hi an bawhzui lo a nih pawhin, RTI activist ṭhate neiin heng thilte hi chhui zui ṭhin se, NGO zingah pawh ram leh hnam ṭhatna duhtu tan chuan bawhzui chi a nih hmel. Tuna kan kalphungah hi chuan kan hotute ber hian thil dik lo an hriat thu hi mipui min hrilh bengvar a, tihdik tuma umzuitu lam hi an bo leh duak si a ang hle. Chief minister Lal Thanhawla chuan, sorkar hnathawk zingah annual property return (APR) thehlut lo an awm ṭhin thu Assem-bly House a hrilh a; gazetted officer tan property return thehluh loh chu conduct rules (CCS) kalh a nih avangin an chungah disciplinary proceeding draw theih a ni tih a sawi a, vigilance clearance pek theih a nih loh thu a sawi bawk.Mizoramah hian thil buaithlak deuh mai pakhat a awm a, chu chu thuneitu lu lam zawk hian sorkar hnathawkte zingah thil fel lo a awm thu an sawi fo a, umzui an ni ngai chuang lo hi a ni. Chief minister-in House zahawm takah sorkar hnathawkṭhenkhatin dan an zawm lo a, APR an thehluh ngai loh thu a sawi a, chief minister berin House-a a sawi a nih vangin thudik a ni ngei ang.State sorkar hotu lu berin sorkar hnathawk zinga dan zawm lo an awm thu a sawi a, tute'n nge bawhzui ta ang? Amah hian hma hruai thei se duhthusam a ni a, heng APR thehlut lote hi a ṭul anga zawng chhuaka APR thehlut ngei tura hrilh turin a hnuaia mite thu pe ṭhin se a ṭha hle.Tuna kan kal danah hi chuan sorkar hotu lam, minister leh chief minister thleng hian thil dik lo an hre thei hle a, a tidik turin ṭan an la leh tawk ṭhin lo. Sorkar hnathawkte pawh hian dan angin APR hi thehlut thlap se, eiruk venna ṭha tak a ni thei ang a, chumi piah lamah thil tisual an awm pawhin chhui a awlsam sawt ang.Annual property return thehluh hi danin a phut avangin sorkar hian ṭha takin a kengkawh tur a ni a, eiruk venna hmanraw ṭha tak a nih theih bakah sorkar pisa inenkawlna khauh zawka kalpuina turin dan ang thlapa kal hi thil ṭul tak a ni.Sorkar lamin hei hi an bawhzui lo a nih pawhin, RTI activist ṭhate neiin heng thilte hi chhui zui ṭhin se, NGO zingah pawh ram leh hnam ṭhatna duhtu tan chuan bawhzui chi a nih hmel. Tuna kan kalphungah hi chuan kan hotute ber hian thil dik lo an hriat thu hi mipui min hrilh bengvar a, tihdik tuma umzuitu lam hi an bo leh duak si a ang hle.", "summary": "Chief Minister Lal Thanhawla chuan Assembly House-ah sorkar hnathawk zinga Annual Property Return(APR) thehlutlo an awm ṭhin thu leh gazetted officer tan property return thehluhloh chu conduct rules(CCS) kalh a nih avangin vigilance clearance pek theih a nih loh thu a sawi bawk.Mizorama thil buaithlak deuh chu thuneitu lu lamin Sorkar hnathawkte zingah thil fel lo a awm thu an sawi fo a, umzui an ni ngai chuang lo hi a ni. State sorkar hotu lu berin sorkar hnathawk zinga dan zawmlo an awm thu a sawi hi tute'n nge bawhzui ang,amah hian hma hruai thei se duhthusam a ni, heng APR thehlutlote hi a ṭul anga zawng chhuaka APR thehlut ngei tura hrilh turin a hnuaia mite thu pe ṭhin se a ṭha hle.Sorkar hnathawkte pawh hian dan angin APR hi thehlut thlap se, eiruk venna ṭha tak a ni thei ang a, chumi piah lamah thil tisual an awm pawhin chhui a awlsam sawt ang. Sorkar lamin hei hi an bawhzuilo a nih pawhin, RTI activist ṭhate leh NGO zingah pawh ram leh hnam ṭhatna duhtu tan chuan bawhzui chi a nih hmel. Tuna kan kalphungah hi chuan kan hotute berin thil diklo an hriat tihdik tuma umzuitu lam an bo leh duak si a ang hle." }, { "summarization_id": "334", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6136", "file_name": "Ruatpuia_23.1.25_24", "original_text": "Power-a intodelh turin hma kan la - P&E Minister Mizoram NewsPower-a intodelh turin hma kan la - P&E Minister admin 04-Nov-2024 05:42 PM ZPM chuan vawiin (4.11.2024) chhun khan an office-ah chhung inkhawm an hmang a, thusawitu Power & Electricity Minister F Rodingliana chuan power-a intodelh tura nasa taka hma an lak thu a sawi. F Rodingliana chuan power-a intodelh turin department lama a thawhpuite pawhin ngaihtuahna an seng nasa hle tih sawiin, 'Rim taka kan policy tihlawhtling tura tan an lakna ah lawmthu ka sawi a ni. Tuirini Project bikah, sorkar hmasaten he project an lo hnawl tawh chu a DPR-te kan keu thar leh a, central lama kan tlanthlak pui hnuin he project hlamchhiah mai tur pawh tihnunin a lo awm leh ta,' a ti. Tuivai Project pawh an buaipui leh tih sawiin P&E Minister chuan, 'Kum 18 chhung sorkar hmasa lamin a bu an lo keu tawh loh leh DPR hlui tawh tak chu kan han thar thawh leh a, sorkar hmasate ruahmanna anga kalpui dawn chuan he tuikhuah hian Manipur State ram eng emaw zat a chim dawn,' tiin harsatna awm theite an ven avangin ruahmanna thar an siam a, a hmunah kalin a tuikhuah chim chin tur kan tihniam ta niin a sawi. P&E Minister chuan kms. 32 chin khuapin Manipur State nen intibuai loin he project atang hian 160 MW atanga 180 MW thar chhuah theih an in beisei tih sawiin, 'Mizoramin tuna kan mamawh san lai ber hian 163 MW a ni. Central Sorkar chuan he project atan hian Vaibelchhe hnih leh nuai sawmriat min pe ta a, thla 18 chhunga zo turin inremna kan ziak ta a ni. A hlawhtlinna kan hmuh hunah chuan mizoram power mamawh chu kan thar chhuak thei tawh dawn,' a ti. F Rodingliana sawi danin, Tlawng leh Tuichang khuap tur pawhin hma an la mek a, Tuichang DPR pawh an peih thawkhat tawh, 52 MW chhuak thei turin ruahmanna an siam. P&E Minister chuan Tuirial Hydel Project chu sorkar hmasa hun laiin agreement a fuh lo hle tih sawiin, 'Sorkar sum tam tak a thlawnin a luangral nasa hle a, sorkar lu tihaitu a ni. Power siam chhuah man to takin kan lei a ngaia, kan lei loh pawhin agreement anga pawisa kan chawi tho angai si a, Tuirial tuikhuah khu sorkar tan phurrit a ni. Chuvangin sokar thar hmalakna turah chuan Tuirial project ang hian agreement siam kan tum ve lo,' a ti.", "summary": "Power-a intodelh turin hma kan la - P&E Minister ZPM chuan vawiin (4.11.2024) chhun khan an office-ah chhung inkhawm an hmang a, thusawitu Power & Electricity Minister F Rodingliana chuan power-a intodelh tura nasa taka hma an lak thu a sawi. P&E Minister chuan, Kum 18 chhung sorkar hmasa lamin a bu an lo keu tawh loh leh DPR hlui tawh tak thar thawh leh a, sorkar hmasate ruahmanna anga kalpui dawn chuan he tuikhuah hian Manipur State ram eng emaw zat a chim dawn' tiin a sawi. Central sorkar chuan he project atan hian Vaibelchhe hnih leh nuai sawmriat min pe a, kum 18 chhung zo turin inremna kan ziak' tiin a sawi. P&E minister chuan, 'Sorkar sum tam tak a thlawnin a luangral nasa hle a, sorkar lu tihaitu a nih thu a sawi." }, { "summarization_id": "335", "url": "https://theaizawlpost.org/venezuela-inthlanah-maduro-chak-lo-ti/", "file_name": "SMizo_8_18-02", "original_text": "US secretary of state chuan chiang takin Venezuela president thlannaah Opposition ten chakna an chang zawk tih fiahna a awm tiin a sawi. Thuchhuah a siamah Antony Blinken chuan, president Nicolas Maduro-an chakna a chang a inti chungin, Edmundo Gonzalez-an vote tam ber a hmu a ni, a ti. “Finfiahna chiang tak a awm a, United States mai bakah a pawimawh ber Venezuelan mipuite tan Edmundo Gonzalez Urutti chuan 28 July presidential election neihah khan vote a hmu hnem ber a ni,” tiin Blinken chuan a sawi. Hetih lai hian Brazil, Mexico leh Colombia te chuan Venezuela chu Pathianni kaltaa inthlan result kimchang tarlang turin an ti bawk. Pathianni kalta khan Venezuela electoral council sorkar thunun vek chuan President Maduro chuan a term thum nan chakna a chan thu a puang a ni. Chu chu opposition ten hnialkalh nghalin dawt a ni an ti ve thung a, opposition te chuan an vote tally atang chuan hneh takin hnehna an chang an ti ve thung. President Maduro chuan a hma pawhin Venezuela inthlanah foreign sorkar te inrawlhah a lo puh tawh thin a. Kumin inthlanah engmah tihdik loh a awm lo tia sawiin opposition te chuan an result duh ang an hmuh loh avangin harsatna siam an tum a ni, a ti. President Maduro-an chakna a puan avangin Caracas khawpuiah chuan lungawilohna nasa taka lantir zui a ni a. Khawvel ram hrang hrangte pawhin Venezuela sorkar chu inthlan result proof pe chhuak turin an ngen bawk. Venezuela inthlan result chu China, Russia leh Iran ten pawmpui thungin heng ram te hi Venezuela thian tha te an ni thung a. Mahse, US, European Union leh G7 ram te chaun President Maduro sorkar chu voting data kimchang tichhuak turin an ngiat thung a. Blinken chuan, “Electoral data chuan chiang takin Venezuela mipuite duh dan pholangin, opposition candidate Edmundo Gonzalez chuan Pathianni a inthlanah chakna hneh takin a chang a ni” tia sawiin, “Venezuelans ten an vote duh an pholang tawh a, an vote chu a dingchang tur a ni,” a ti bawk. Blinken thusawi leh inrawlhna hian awmzia thuk tak a nei a. Kum 2018 inthlan pawh kha a free lova a fair lo tih ni tawh bawkin US leh ram dang-te chuan khatihlaia opposition leader Juan Guaido chu interim president chu pawm zawkin Venezuela an hrek zui bawk a ni. Blinken chuan Venezuelan party te chuan Venezuelan electoral law leh Venezuelan mipuite duh danin sorkar an kalpui a hun a ti bawk. Opposition leader Maria Corina Machado, biru mek chuan Inrinni ah lungawilohna liantham tak kalpui ni se a ti a. Machado chuan Maduro chuan inthlanah chakna a chang lo a ti bawk a. An party candidate Gonzalez chuan hneh takin chakna a chang tia sawiin a finfiahna turin polling station 80% atangin receipts a nei tiin a sawi bawk. Machado chuan tunah chuan international community te kutah thil a awm tawh tiin Venezuela sorkar chu an pawm dawn em tih an tihchian a ngai a ti bawk. Venezuela-ah hian Nicolas Maduro an Hugo Chavez thih hnu atangin sorkar-na a la chang char char a. Venezuela inthlanah term thum nan tun hnai inthlanah chakna a chang leh intiin mahse inthlan chu dikhlel taka kalpui a ni tiin Opposition te chuan an sawi thung a. Khawvel ram tlemte chauhin an pawmpui a ni.", "summary": "US Secretary of State Antony Blinken chuan chiang takin Venezuala president thlannah Opposition ten chakna an chang zawk tih fiahna a awm tiin a sawi. Thuchhuah siamin President Maduro chuan chakna chang inti chungin Gonzalez chuan vote tam ber a hmu ani a ti. Hetih lai hian Brazil, Mexico leh Colombia te chuan Venezuela chu inthlan result kimchang tarlang turin an ti bawk. Hetiang a buaina chhuah chhan hi voting tally-ah hneh takin Gonzalez chuan hnehna a chang tih a lan vang ani. Venezuela lam chuan engmah dik lo a awm lo tiin opposition te chuan an duh ang result an hmuh loh avangin harsatna an siam mai ani an ti. Hemi avang hian an ram chhung ah buaina a chhuak nasa hle a, ram hrang hrang mit fukna ber an ni mek bawk. Hetiang bawk hian kum 2018 a an inthlan tum pawhin US leh ramdangte'n thil felhlel a awm ni a ngaiin opposition leader Juan Guaido chu interim president ah pawmin Venezeula an lo hrek tawh nghe nghe." }, { "summarization_id": "336", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5577", "file_name": "F_MIZO_SUM_13_9/2/25", "original_text": "Health & Family Welfare minister chuan, tun hnaiah state páwn aṭangin Mizoramah mi sing chuang an rawn haw dawn avangin Mizoramah Covid-19 hripui a darh loh nan fimkhur aṭul ber hun a thlen mek thu a sawi.India ram pum aiin Mizoram hi Covid-19 laka inveng turin a in lockdown hmasa zawk a, sorkarin lockdown a puan hma pawh khan mimal ṭha­hnemngai tam tak chu lockdown duhin an lo au chhuak tawh a; chhungkaw tam tak chu khawlaiah chhuak duh tawh loin an inkharkhip tawh a ni.Covid-19 hri darh ṭan tir lakah Mizote kha kan inveng ṭha a ni satliah lo a, a ram pumin a hlauhin kan hlau a ni ber mai. Hlauh tur dik kan hlau a, khawvel ram changkang leh hausa zawk, damdawiin leh hmanraw nei ṭha ber ber pawhin a sang bia an thihpui a nih avangin hlauh tur pawh a ni reng a; nimahsela a pawi ber mai chu Covid-19 kan tana a hlauhawm zuallai taka tun hnaia kan inthlahdah ṭan nia lang hi a ni.Covid-19 avanga inkharkhip bul ṭan chhoh laia kan hlauh dan em em kha chu khawlaiah mihring veivak hmuh tur awm mang lo khawpin a reh kha a ni a, a hunlai kha chuan a ṭulzia kan sawi nasa hle. Khatih hunlai khan India hmarchhakah khan Covid-19 positive a an la awm meuh lo a tih theih a, kan ṭhenawm Myanmar lamah pawh an la tlem hle.Tunah hian ṭhenawm Assam-ah mi 100 dawn positive an awm tawh a, Tripura-ah ringawt pawh mi 160 chuang positive hmuh an ni tawh a, Myanmar-ah ni se an pung zel a, Bangladesh thlengin postive hi an pung nasa hle. Hei mai hi a ni lo a, India ram hmun hrang hrang aṭangin Mizo tangkhangte an lo haw khawm mek a, a ṭhente hi Covid-19 hluarna (Red Zone) hmuna mite an ni nawk a, kan dinhmun hi tun hma zawng ai khan a hlauhawm ta zawk niin a lang.Tun hi fimkhur hun dik tak chu a ni a, eizawnna thila kan ṭul tâk avanga inthlahdah a thiang lo a, vak chhuak lo thei lote pawh tun hma zawng aiin fimkhur zual se, tih tur ṭul bik nei ni lo zawng chu inkhung zir thar leh ila. Thla khat chhung vel Covid-19  positive hi kan neih belh lo a nih chuan, Pathian zarah zawi zawiin ngai kan awh chhoh theih a beiseiawm chauh ang. Health & Family Welfare minister chuan, tun hnaiah state páwn aṭangin Mizoramah mi sing chuang an rawn haw dawn avangin Mizoramah Covid-19 hripui a darh loh nan fimkhur aṭul ber hun a thlen mek thu a sawi.India ram pum aiin Mizoram hi Covid-19 laka inveng turin a in lockdown hmasa zawk a, sorkarin lockdown a puan hma pawh khan mimal ṭha­hnemngai tam tak chu lockdown duhin an lo au chhuak tawh a; chhungkaw tam tak chu khawlaiah chhuak duh tawh loin an inkharkhip tawh a ni.Covid-19 hri darh ṭan tir lakah Mizote kha kan inveng ṭha a ni satliah lo a, a ram pumin a hlauhin kan hlau a ni ber mai. Hlauh tur dik kan hlau a, khawvel ram changkang leh hausa zawk, damdawiin leh hmanraw nei ṭha ber ber pawhin a sang bia an thihpui a nih avangin hlauh tur pawh a ni reng a; nimahsela a pawi ber mai chu Covid-19 kan tana a hlauhawm zuallai taka tun hnaia kan inthlahdah ṭan nia lang hi a ni.Covid-19 avanga inkharkhip bul ṭan chhoh laia kan hlauh dan em em kha chu khawlaiah mihring veivak hmuh tur awm mang lo khawpin a reh kha a ni a, a hunlai kha chuan a ṭulzia kan sawi nasa hle. Khatih hunlai khan India hmarchhakah khan Covid-19 positive a an la awm meuh lo a tih theih a, kan ṭhenawm Myanmar lamah pawh an la tlem hle.Tunah hian ṭhenawm Assam-ah mi 100 dawn positive an awm tawh a, Tripura-ah ringawt pawh mi 160 chuang positive hmuh an ni tawh a, Myanmar-ah ni se an pung zel a, Bangladesh thlengin postive hi an pung nasa hle. Hei mai hi a ni lo a, India ram hmun hrang hrang aṭangin Mizo tangkhangte an lo haw khawm mek a, a ṭhente hi Covid-19 hluarna (Red Zone) hmuna mite an ni nawk a, kan dinhmun hi tun hma zawng ai khan a hlauhawm ta zawk niin a lang.Tun hi fimkhur hun dik tak chu a ni a, eizawnna thila kan ṭul tâk avanga inthlahdah a thiang lo a, vak chhuak lo thei lote pawh tun hma zawng aiin fimkhur zual se, tih tur ṭul bik nei ni lo zawng chu inkhung zir thar leh ila. Thla khat chhung vel Covid-19  positive hi kan neih belh lo a nih chuan, Pathian zarah zawi zawiin ngai kan awh chhoh theih a beiseiawm chauh ang. Health & Family Welfare minister chuan, tun hnaiah state páwn aṭangin Mizoramah mi sing chuang an rawn haw dawn avangin Mizoramah Covid-19 hripui a darh loh nan fimkhur a ṭul ber hun a thlen mek thu a sawi. India ram pum aiin Mizoram hi Covid-19 laka inveng turin a in lockdown hmasa zawk a, sorkarin lockdown a puan hma pawh khan mimal ṭha­hnemngai tam tak chu lockdown duhin an lo au chhuak tawh a; chhungkaw tam tak chu khawlaiah chhuak duh tawh loin an inkharkhip tawh a ni. Covid-19 hri darh ṭan tir lakah Mizote kha kan inveng ṭha a ni satliah lo a, a ram pumin a hlauhin kan hlau a ni ber mai. Hlauh tur dik kan hlau a, khawvel ram changkang leh hausa zawk, damdawiin leh hmanraw nei ṭha ber ber pawhin a sang bia an thihpui a nih avangin hlauh tur pawh a ni reng a; nimahsela a pawi ber mai chu Covid-19 kan tana a hlauhawm zuallai taka tun hnaia kan inthlahdah ṭan nia lang hi a ni. Covid-19 avanga inkharkhip bul ṭan chhoh laia kan hlauh dan em em kha chu khawlaiah mihring veivak hmuh tur awm mang lo khawpin a reh kha a ni a, a hunlai kha chuan a ṭulzia kan sawi nasa hle. Khatih hunlai khan India hmarchhakah khan Covid-19 positive a an la awm meuh lo a tih theih a, kan ṭhenawm Myanmar lamah pawh an la tlem hle. Tunah hian ṭhenawm Assam-ah mi 100 dawn positive an awm tawh a, Tripura-ah ringawt pawh mi 160 chuang positive hmuh an ni tawh a, Myanmar-ah ni se an pung zel a, Bangladesh thlengin postive hi an pung nasa hle. Hei mai hi a ni lo a, India ram hmun hrang hrang aṭangin Mizo tangkhangte an lo haw khawm mek a, a ṭhente hi Covid-19 hluarna (Red Zone) hmuna mite an ni nawk a, kan dinhmun hi tun hma zawng ai khan a hlauhawm ta zawk niin a lang. Tun hi fimkhur hun dik tak chu a ni a, eizawnna thila kan ṭul tâk avanga inthlahdah a thiang lo a, vak chhuak lo thei lote pawh tun hma zawng aiin fimkhur zual se, tih tur ṭul bik nei ni lo zawng chu inkhung zir thar leh ila. Thla khat chhung vel Covid-19  positive hi kan neih belh lo a nih chuan, Pathian zarah zawi zawiin ngai kan awh chhoh theih a beiseiawm chauh ang.", "summary": "Health & Family Welfare Minister chuan State páwn aṭangin Mizoramah mi sing chuang an rawn haw dawn avangin Mizoramah Covid-19 hripui a darhloh nan fimkhur a ṭul ber hun a thlen mek thu a sawi. Covid-19 hri darh ṭan tir lakah Mizote kan inveng ṭha hle a; mahse, Covid-19 kan tana a hlauhawm zuallai taka kan inthlahdah hi a pawi hle. Tunah kan ṭhenawm Assam-ah mi 100 dawn positive an awm tawh a, Tripura-ah mi 160 chuang positive hmuh an ni tawh a, Myanmar-ah ni se an pung zel a, Bangladesh thlengin postive hi an pung nasa hle. India ram hmun hrang hrang aṭangin Mizo tangkhangte an lo haw khawm mek a, a ṭhente hi Covid-19 hluarna(Red Zone) hmuna mite an ni a, kan dinhmun hi tun hma zawng ai khan a hlauhawm ta zawk niin a lang. Tun hi fimkhur hun dik tak chu a ni a, eizawnna thila chhuaklo theilote pawh tun hma zawng aiin fimkhur zual se, tih tur ṭul bik nei nilo zawng chu inkhung zir thar leh ila. Thla khat chhung vel Covid-19 positive hi kan neih belhlo a nih chuan, Pathian zarah zawi zawiin ngai kan awh chhoh theih a beiseiawm chauh ang." }, { "summarization_id": "337", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5966", "file_name": "SMizo_50_10-02", "original_text": "J Lalrosanga'n midel sikul a tlawh Mizoram NewsJ Lalrosanga'n midel sikul a tlawh admin 18-Oct-2024 06:41 PM LBS Suzuki Youth Icon 2024 atanga Mizo mipui tam takin an hmelhriat leh an duh rawn em em J Lalrosanga, Tuidam chuan a hun chep tak karah vawiin (18.10.2024) chhun khan Special Blind School, Durtlang a tlawh. Top 4 inhlangkai zo ta lo mah se, Mizo mipui tam tak icon J Lalrosanga hi Special Blind School-a zirlaite nen an inkawm bakah, an zaiho a ni. He sikula lutte chuan J Lalrosanga'n an sikul a tlawh hi an lawm hle a, an hlimpui hle. He sikula lut pakhat chuan mitdel ni loa, mit fiah lo tal nia J Lalrosanga hmuhve a chak thu an miss hrilhin, J Lalrosanga hmel awm dan an miss a zawt hial a ni. Hei hi J Lalrosanga hian a hre fuh a nimaithei, tea urn pahnih hawh ngai khawpa a thlennaah in leng an tam chungin, a ruka chhuakin Special Blind School hi an han tlawh a ni. Mi tam takin an star J Lalrosanga hian top 4 a tlin loh zanah Whatsapp group 10 chuang a mite'n a tana pawisa an thawhkhawm chu Muanna In tan a hlan vek thu a puang a, hei hi ti hlawhtlingin Muanna Ina thawktute hnenah pawisa a hlan tawh.", "summary": "LBS Suzuki Youth Icon 2024 atanga Mizo mipui tam takin an hmelhriat leh an duh rawn em em J Lalrosanga, Tuidam chuan hun chep tak karah Special Blind School, Durtlang a tlawh. Special Blind School zirlai te hian J Lalrosanga hi an hmuhchak thu an zirtirute an hrillh a, chu thu chu lo hria in a hun chep tak karah leh inleng tam tak karah a ruka chhuakin a va tlawh a ni. Zirlaite nen hian zaiho leh inkawm khawm in hun an hmang a, thawktute hnenah pawisa a hlan bawk a ni." }, { "summarization_id": "338", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5726", "file_name": "F_MIZO_SUM_10_19/2/25", "original_text": "Assam-in Mizoram chhunga buaina an siam avanga Assam lamin Mizoram kawngpui an dan chah chu tun hnai khan an hawng ta. Kawngpui dan avanga harsatnate chu sut kian a ni tawh a, ramri erawh chinfel a la ni lo.Tun hnaia state pahnihin ramria buaina kan neih chhan hi Assam sorkar official-te bul ṭan vek a ni a, anni lamin district hrang hrangah ramriah thawm an rawn nei lui ni berin a lang. A mipui zawkin rawn ngaimawh loa a state sorkar mi leh sate an rawn thawh chhuah danah khan hotute lam aṭanga ruahmanna fel tak awm a ang a;  nakkuma Assam state inthlang tur nghawng ni ngeiin a lang.Assam minister langsar leh NEDA convener Himanta Biswa Sarma khan Assam inthlan zawhah sorkar laipuiin ramri chinfel a tum thu a sawi chhuak a, sorkar laipuiin ramri chinfel an tum thu hi Mizoram lam chuan kan la hre ve lo a nih hmel. Ṭun hnaia ramria Assam official-ten buaina an rawn siam hnua sorkar laipui ramri chinfel tum dan sawi nghal theitu hi NEDA convener a nih miau avangin, NEDA lama an thawhpui MNF party lam pawhin ramri chungchang hi tunah buaipui nghal thei se a hunlai tak a nih hmel.Tun hnaia ramria buaina a awm hma hian kan sorkar council of minister ṭhukhawm chuan, Mizoram ramri atan Inner Line Forest Reserve 1875 an pawm thu an lo rel tawh a, chu an ramri pawm chin humhalh tur chuan ke an pen a ngai. A thuphunga pawm ringawt hi a taka chet chhuah si loh chuan awmzia a nei lo a; kawngpui dan avanga harsatna chinfel a nih hnu hian kan ram luah chin chu a la ngai reng. Kan sorkar hi kawngpui a tlang hian a lungawi tawk a nih ngawt loh chuan ramri chinfel turin Assam sorkar leh sorkar laipui hi dawr ṭan tawh rawh se. Assam-in Mizoram chhunga buaina an siam avanga Assam lamin Mizoram kawngpui an dan chah chu tun hnai khan an hawng ta. Kawngpui dan avanga harsatnate chu sut kian a ni tawh a, ramri erawh chinfel a la ni lo.Tun hnaia state pahnihin ramria buaina kan neih chhan hi Assam sorkar official-te bul ṭan vek a ni a, anni lamin district hrang hrangah ramriah thawm an rawn nei lui ni berin a lang. A mipui zawkin rawn ngaimawh loa a state sorkar mi leh sate an rawn thawh chhuah danah khan hotute lam aṭanga ruahmanna fel tak awm a ang a;  nakkuma Assam state inthlang tur nghawng ni ngeiin a lang.Assam minister langsar leh NEDA convener Himanta Biswa Sarma khan Assam inthlan zawhah sorkar laipuiin ramri chinfel a tum thu a sawi chhuak a, sorkar laipuiin ramri chinfel an tum thu hi Mizoram lam chuan kan la hre ve lo a nih hmel. Ṭun hnaia ramria Assam official-ten buaina an rawn siam hnua sorkar laipui ramri chinfel tum dan sawi nghal theitu hi NEDA convener a nih miau avangin, NEDA lama an thawhpui MNF party lam pawhin ramri chungchang hi tunah buaipui nghal thei se a hunlai tak a nih hmel.Tun hnaia ramria buaina a awm hma hian kan sorkar council of minister ṭhukhawm chuan, Mizoram ramri atan Inner Line Forest Reserve 1875 an pawm thu an lo rel tawh a, chu an ramri pawm chin humhalh tur chuan ke an pen a ngai. A thuphunga pawm ringawt hi a taka chet chhuah si loh chuan awmzia a nei lo a; kawngpui dan avanga harsatna chinfel a nih hnu hian kan ram luah chin chu a la ngai reng. Kan sorkar hi kawngpui a tlang hian a lungawi tawk a nih ngawt loh chuan ramri chinfel turin Assam sorkar leh sorkar laipui hi dawr ṭan tawh rawh se. Assam-in Mizoram chhunga buaina an siam avanga Assam lamin Mizoram kawngpui an dan chah chu tun hnai khan an hawng ta. Kawngpui dan avanga harsatnate chu sut kian a ni tawh a, ramri erawh chinfel a la ni lo. Tun hnaia state pahnihin ramria buaina kan neih chhan hi Assam sorkar official-te bul ṭan vek a ni a, anni lamin district hrang hrangah ramriah thawm an rawn nei lui ni berin a lang. A mipui zawkin rawn ngaimawh loa a state sorkar mi leh sate an rawn thawh chhuah danah khan hotute lam aṭanga ruahmanna fel tak awm a ang a;  nakkuma Assam state inthlang tur nghawng ni ngeiin a lang. Assam minister langsar leh NEDA convener Himanta Biswa Sarma khan Assam inthlan zawhah sorkar laipuiin ramri chinfel a tum thu a sawi chhuak a, sorkar laipuiin ramri chinfel an tum thu hi Mizoram lam chuan kan la hre ve lo a nih hmel. Ṭun hnaia ramria Assam official-ten buaina an rawn siam hnua sorkar laipui ramri chinfel tum dan sawi nghal theitu hi NEDA convener a nih miau avangin, NEDA lama an thawhpui MNF party lam pawhin ramri chungchang hi tunah buaipui nghal thei se a hunlai tak a nih hmel. Tun hnaia ramria buaina a awm hma hian kan sorkar council of minister ṭhukhawm chuan, Mizoram ramri atan Inner Line Forest Reserve 1875 an pawm thu an lo rel tawh a, chu an ramri pawm chin humhalh tur chuan ke an pen a ngai. A thuphunga pawm ringawt hi a taka chet chhuah si loh chuan awmzia a nei lo a; kawngpui dan avanga harsatna chinfel a nih hnu hian kan ram luah chin chu a la ngai reng. Kan sorkar hi kawngpui a tlang hian a lungawi tawk a nih ngawt loh chuan ramri chinfel turin Assam sorkar leh sorkar laipui hi dawr ṭan tawh rawh se.", "summary": "Assam-in Mizoram chhunga buaina an siam avanga Assam lamin Mizoram kawngpui an dan chah chu an hawn tawh avangin kawngpui dan avanga harsatnate chu sut kian a ni tawh a, ramri erawh chinfel a la nilo. State pahnih ramri buai kan neih chhan hi Assam sorkar official-te niin, a mipui zawkin rawn ngaimawhloa a state sorkar mi leh sate an rawn thawh chhuah danah hotute lam atanga ruahmanna fel tak awm a ang hle. Assam minister leh NEDA convener Himanta Biswa Sarma khan Assam inthlan zawhah Sorkar laipuiin ramri chinfel a tum thu a sawi chhuak a, ramria Assam official-ten buaina an rawn siam hnua sorkar laipui ramri chinfel tum dan sawi nghal theitu hi NEDA convener a nih miau avangin an thawhpui MNF party lam pawhin ramri chungchang hi buaipui nghal thei se a hunlai tak a nih hmel. Kan Sorkar Council of Minister thukhawmin an lo pawm tawh Mizoram ramri atan Inner Line Forest Reserve 1875 hi an ramri pawm chin humhalh turin ke an pen a ngai. Kan sorkar hi kawngpui a tlang hian a lungawi tawk a nih ngawtloh chuan ramri chinfel turin Assam sorkar leh sorkar laipui hi dawr tan tawh rawh se." }, { "summarization_id": "339", "url": "https://www.exploremizoram.com/2022/10/eng-ang-hniak-nge-kan-hnutchhiah-dawn-le.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_22.2.25", "original_text": "-Dikteii HnamteNAUPAN zual deuh lai khan u te khân, “I theihnghilhka hria,” an han ti a, ngaih tha lo zetin, “Eng?” kan hanti he haw a. “I hniak,” an han ti liam puat a. A awmzehre chiang lo zetin kan dang derṭhin a nih kha!Middle sikul kan kal laia kan zirtirtu pakhat chukan pawl la tura a lo luh veleh khan, “Thawk leh mitkhap chauh awih,” a tiṭhin a. Che zeuh emaw khachu min vaw fawk zel mai kha a ni a, tun thleng hianeng subject nge min zirtir tih leh eng nge a zirtirnaatang khan ka thiam sawi tur ka hre hauh lo zu nia!Sikul kal rual kan la nih lai khan pawisa khâwltur tuakin rora kan chhu thin a. Zing sikul kal hmainlung lian deuh leh lian vak lo te kan zawng khawm a,chawhnu bânah, zanriah ei hmain kan chhu lehṭhin.Khatih lai khan tin khat man chu siki (pawisasawmhnih panga) a ni a, kan rora chhut khâwl chukan veng pa officer hmasa pakhat hnenah kan hralhṭhin. Ka u Tluangtea khan tawlailirin a nawr a, kanûm a, pawisa kan neih dawn avangin kan hlimṭhinhle. Mahse, kan lawmna tifamkim lo thintu pakhat aawm a, chu chu kan hralhna pa, hausa kan tih êm êmkhan min lo dawn ziah kha a ni a, keini naupang khankan hnial ngam thin si lo.Ṭum khat chu Rs.3.25manah khan .25 kha min pe tel duh lo va,ṭin 13 tlintura kan hahzia kha a hre lo nge naupang kan nihavangin min ngai pawimawh lo ni ang aw tih kha karilruah a awm rengṭhin. Tun thleng hian an in zâwnka pelh apiangin Rs.3.25 kha ka hrechhuakṭhin(Keimaha a nghawng tâk erawh chu khatiang huntawng tawh ka nih avang khan naupang thil zuar kadawrin ka dawn ngai lo).Ka pa kha kohhran leh khawtlanga inhmang taka nih avang khan kan unau, a tê lam ho kha chu komitikohna sem leh chanchinbu semin sikul bânah kanchhuak nasa hle. Kan pian leh murna Chanmari Vengkha a zau hle a, tuna Chanmari, Chanmari West,Chanmari West ‘N’ leh Aizawl Venglai tih zawngzawng hi a huamin in pawh a la inhlat viau hlawm a.Lalpa Grep Huan leh Kristian Tlangau kan semin a mankan khawn bâkah Thlaraubo Zawng thawhlawm tekan khawn bawkṭhin. Heng hun lai hian pawisakhawn harsa, kal nawn ngei ngei ngai leh vawikhatnaa min pe maiṭhin te kha kan hre rân a, ka uKimi nen hian chûng ina kal chu kan inchuh/inhnawnnasa thei hle a, an in leh an hming nen lam hian penghâlṭhin leh khawn nawn ngei ngei ngai kha rilruina vawng rengṭhin. A khawntu kan naupan deuhavanga min namnul an ni em ka hre lo nâin, tun hnuhian keima pek tur ang chi pawisa khawn a nihin kaawm lo emaw, rokhawlh tak zet ka nei emaw a nihloh chuan pek nghal ngei ka duhṭhin.MA kan zir zawh hnu, KṬP vela kan inhmanchhoh lai khan kan veng nu pakhat chuan min hmuhapiang deuhthaw hian, “Pasal nei tawh rawh, i seniorlutuk dawn,” min ti chamchi a. A fanu te pasal neihaan kum ka chhût hian khatih laia kam chhe tleuhnaatana min hman kha ka hrechhuak lo thei lo!Mi nunah hian eng ang hniak nge kanhnutchhiah le? Eng ang hian nge miin min hriat rengang? Mi tam tak chuan mi hmuhaṭhat tum ringawthi kan dam chhan a ni lo kan ti mai thei a, a diknachen pawh a awm âwm e. Amaherawhchu, hekhawvelah hian tumah dam hlen tur kan awm lo va,a dam rei tur leh tisaa kan awm loh hnu pawha laawm tur chu kan ‘hniak’ hi a ni.Mizote hi kan thih hnua infaka inchawimawichîng kan ni a. Kan thih niah chuan kan chanchina aṭha leh a mawi lai chauhvin sawi a hlawh ang a, kanchhungte bulah pawh kanṭhatna lai chauh sawi a ningei ang. Amaherawhchu, mi rilru chhungril kan luahrengna turchu anmahnia kan ‘hniak’ hnutchhiah thotho kha a ni lo thei lo.Kan ngaihdan a nih loh avanga mi dang thiltihdeusawh leh na deuh taka khin let hian kan khin teaiin keimahni min nghawng na zawk ti ila a sual âwmlo asin. Tu emaw han khei deuh tâk te, han hliam deuhsak te hi châk mah ila keimahni lam bawk hi a tuartukan ni fo va, chutiang kan tih avanga kan ‘hniak’hnutchhiah erawh a bâl deuh nge nge zel chu a lo ni.Hun khirh tak kan hmachhawn mekah hian‘inlungrualna hniak’ te, ‘thuawihna hniak’ te,‘tawrhchhelna hniak’ te, ‘mi dang lainatna hniak’ tehnutchhiah ila. Mihring, tungchhova piangte hi midang nena cheng ho tura duan kan nih miau avang hian‘mahni’ chauh inngaihtuah thei kan ni si lo va. Mi dangtenen inrem taka cheng ho tura aṭul dan anga mahniinsiamremin mi dangte hriat reng tlak ‘hniak’hnutchhiah turin theihtawp chhuah zel ang u.A bik takin naupang, thil hrethiam rual an nihchhoh laia kan hniak hnutchhiah hian an nunah thua sawi rin bik em avangin upa zawk te hian kankephah hi fai taka silin hniak felfai tak kalsan turin tang sauh sauh ila.Tuna naupangte hi nakina kan ram hruaitu an la nih dawn avangin rilru puthmang dik tak neia an lo puitlin chhoh theih nan tuna puitling ni mek te hi mawhphurtu kan ni si a.=============16 May 2021[He thuziak 'Eng ang hniak nge kan hnutchhiah dawn le?' hiDikteii Hnamtelehkhabu ziah 'Par Har' (Eng ang hniak nge kan hnutchhiah dawn le?) tih atanga a ziaktu remtihnaa lakchhuah a ni, 'Par Har' Lehkhabu hi lehkhabu dawr hrang hrangah cheng 300-in lei tur a awm e. FB lama ziaktu be duh tan a hmingah hian hmeh kauh mai tur a ni.](He website kal zel theih nan hian fakna lo langte hi i lo hmet ve thin dawn nia.)[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[Website ah hian sumdawng leh mi tin tan tlawmtein fakna kan dahsak thei e. WhatsApp +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Website leh a hnuaia fakna hi lo hmet ve rawh.)", "summary": "Sikul kal rual kan la nih lai khan pawisa khawltur tuakin rora kan chhu ṭhin a. Zing sikul kal hmain lung lian deuh leh te deuh te kan zawng khawm a, chawhnu banah kan chhu leh ṭhin. Kha tih laia ṭin khat man chu siki a ni. Ka pa kha kohhran leh khawtlanga inhmang taka nih avang khan kan unau, a tê lam hi kha chu komiti kohna sem leh chanchinbu semin sikul bânah kan chhuak nasa hle bawk. Kan veng kha a zau hle. Chanchinbute kan semin kan khawn bawk a, a khawntu kan naupan vang nge tun hnu hian min namnul viau thin. Tun hnu hian keima pek tur pawhsa khawn a nihin pek nghal ka duh zel ṭhin. M.A kan zir zawh hnu, KṬP vela kan inhmanchhoh lai khan kan veng nu pakhat hian pasal nei turin min ti ve ziah a, a fanute pasal neiha an kum ka chhutin khatih laia kan chhe tleuhnana min hman kha ka hrechhuak lo thei lo. Mi nunah hian eng hniak nge kan hnutchhiah le? Eng ang hian nge miin min hriat reng ang? He khawvelah hian tuman dam hlen tur kan awm lo a, tisaa kan awm loh hnu pawhi. Kan 'Hniak' hi a ni la awm tur. Thih hnuah hian Mizote hi infak kan ching a, mahse mi rilru chhungril tak taka kan 'hniak' hnutchhiah tho tho kha kan nihna tur a ni. Chuvangin tu emaw han khei deuh tak te, han hliam deuhsak te hi chak mah jla keimahni lam bawk hi a tuartur kan ni fo, chutia kan tih avang chuan kan hniak hnutchhiah hi a bal deuh nge nge zel. Hniak chi hrang hrang a awm a, midangte hriat reng tlak hniak hnutchhiah turin theih tawp chhuah zel ang u. A bik takin naupang thil hrethuam rual an nihchhoh laia kan hniak hnutchhiah hian an nunah thu a sawi ring fo. Tuna naupangte hi kan ram hruaitu tur te an la ni dawn a, rilru puthmang dik an neih a pawimawh em em a ni." }, { "summarization_id": "340", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6144", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25", "original_text": "Sports Minister lo chirhtheh tawh suh u - Denic Mizoram NewsSports Minister lo chirhtheh tawh suh u - Denic admin 05-Nov-2024 12:29 PM Asia Arm Wrestling International Cup 2024 gold medalist Denic Lalruattluanga, ITI Veng chuan ama chungchangah Sports Minister Lalnghinglova Hmar-in social media lama chirhtheh a hlawh chu tha a tih lo. Sports Minister hian vawiin (5.11.2024) hian a office-ah Denic-a bakah Asia Arm Wrestling International Cup 2024 silver medalist Benjamin Lalawmpuia Ralte leh Vanramnghakite lawmpuina hun a buatsaih. He hunah hian Denic-a chuan Sports Minister a fak. Denic-a chuan social media-a Sports Minister-in dem a hlawh chu tha ti loin, 'Hei hi khawngaih takin lo hria ula ka duh, a hma khan incentive cash award kan nei tawh loa, kan hun zawng zawng kan seng a, kan hnual em em a ni,' tiin Sports Minister thar hnuaiah arm wrestler-ten sports incentive cash award an neih leh tak thu a sawi. Sports Minister chirhtheh tawh lo tura mipuite chahin Denic-a chuan, 'Engkimah min pui a, min hrethiam em em zawk. Kan thatna ber tur a ngaihtuah tih lo hre rawh u. Arm wrestler-te min pui nasa em em,' tiin Lalnghinglova Hmar a fak. Sports Minister Lalnghinglova Hmar chuan Denic Lalruattluanga chuan incentive cash award a dawng thei dawn tih a sawi bakah, sorkar hna tur ngaihtuah a ni dawn tih a sawi. Silver medalist-te pawhin incentive cash award an dawng dawn.", "summary": "Sports Minister lo chirhtheh tawh suh u - Denic Asia Arm Wrestling International Cup 2024 gold medalist Denic Lalruattluanga, ITI Veng chuan ama chungchangah Sports Minister Lalnghinglova Hmar-in social media lama chirhtheh a hlawh chu tha a tih lo. Sports Minister hian vawiin (5.11.2024) hian a office-ah Denic-a bakah Asia Arm Wrestling International Cup 2024 silver medalist Benjamin Lalawmpuia Ralte leh Vanramnghakite lawmpuina hun a buatsaih. He hunah hian Denic-a chuan, Engkima min puia, kan ṭhatna ber tur a ngaihtuah a, Arm Wresler te min pui nasa tih lo hre rawh u\" tiin mipui a chah. Incentive cash award an dawn tur thu leh Denic-a sorkar hna an ngaihtuahsak tur thu Sport Minister hian a hrilh." }, { "summarization_id": "341", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/52942", "file_name": "SMizo_88_12-02", "original_text": "Chief Minister chuan tun hnai khan Sairang Dinthara Food Corporation of India hnuaia food storage depot sak tura buatsaih mek chu a hmunah a tlawh a; tun hnai vek khan Rangvamuala Ch Saprawnga Truck Terminal chu tlawhin FCI kudam sawnna atan a rem leh rem loh a enfiah.Mizoram Chief Minister hi fakawmna tak a neih chu hnathawh ṭhenkhat a hmuna a tlawh taima hi a ni a, thuneitu sangin a hmun ngeia kal chilha thil an enfiah chuan; a thawh dan kalhmang thlengin an hre chiang bik dawn tihna a ni a, thil lawmawm tak a ni. Chief Minister a ni emaw, Minister pangngai pawh ni se khaikhin tur hi kan la nei tam lem lo a, a hmuna tlawh taima chi leh office lama hnathawh thlang chite kan nei tawh ṭhin a ni.Mizorama kan sorkar hotute hian thil nihna tak hi a hmuna kal chilhin enpui zui zel thei se a ṭha hle dawn a, chutih laiin thil ṭhenkhatah chuan a nihna tak hre zawk leh thiam zawk; architect leh engineer lamin an enpui tawh hnua tlawh zin lutuk erawh a fuh ber lo ve thei bawk ang. Chuti chung chuan thil nihna tak hre chiang tura a hmun ngeia kal zar zar theih hi chu duhthusam a ni.Kan Chief Minister hian Lengpui Airport sak lai mek phei hi chu a vei em em tih a hriat a, a tlawh taima hle a ni. Covid-19 hripui leng kan hlauh vanglai leh mipui pawh kan fimkhura lockdown puana nih chhungte pawh khan Lengpui Airport hnathawh hi a tlawh ṭhin a, vawi hnih khat mai ni lo deuh Lengpui Airport siam ṭhat mek hi a hmunah ngei kalin a tlawh tawh a, a taimakna hi a fakawm hle a ni. Chief Minister chuan tun hnai khan Sairang Dinthara Food Corporation of India hnuaia food storage depot sak tura buatsaih mek chu a hmunah a tlawh a; tun hnai vek khan Rangvamuala Ch Saprawnga Truck Terminal chu tlawhin FCI kudam sawnna atan a rem leh rem loh a enfiah.Mizoram Chief Minister hi fakawmna tak a neih chu hnathawh ṭhenkhat a hmuna a tlawh taima hi a ni a, thuneitu sangin a hmun ngeia kal chilha thil an enfiah chuan; a thawh dan kalhmang thlengin an hre chiang bik dawn tihna a ni a, thil lawmawm tak a ni. Chief Minister a ni emaw, Minister pangngai pawh ni se khaikhin tur hi kan la nei tam lem lo a, a hmuna tlawh taima chi leh office lama hnathawh thlang chite kan nei tawh ṭhin a ni.Mizorama kan sorkar hotute hian thil nihna tak hi a hmuna kal chilhin enpui zui zel thei se a ṭha hle dawn a, chutih laiin thil ṭhenkhatah chuan a nihna tak hre zawk leh thiam zawk; architect leh engineer lamin an enpui tawh hnua tlawh zin lutuk erawh a fuh ber lo ve thei bawk ang. Chuti chung chuan thil nihna tak hre chiang tura a hmun ngeia kal zar zar theih hi chu duhthusam a ni.Kan Chief Minister hian Lengpui Airport sak lai mek phei hi chu a vei em em tih a hriat a, a tlawh taima hle a ni. Covid-19 hripui leng kan hlauh vanglai leh mipui pawh kan fimkhura lockdown puana nih chhungte pawh khan Lengpui Airport hnathawh hi a tlawh ṭhin a, vawi hnih khat mai ni lo deuh Lengpui Airport siam ṭhat mek hi a hmunah ngei kalin a tlawh tawh a, a taimakna hi a fakawm hle a ni.", "summary": "Chief Minister chuan tun hnai khan Sairang Dinthar a Food Corporation of India hnuai a food storage depot sak tur a buatsaih mek leh Rangvamual a CH Saprawnga Truck Terminal FCI kudam sawnna atan a tih chu a enfiah. Kan Chief Minister hian hnathawh lai a hmun a tlawh hi a taima a, a fakawm hle a ni. Lengpui Airport sak lai mek phwi hi chu a vei em em a a tlawh taima hle a ni. Hetih rual hian Minister thenkat hi chu office-a hnathawh thlang zawk chi te, mithiam zawk leh hre zawk engineer leh architect lamin an enpui tawh chu va tlawh zin lutuk duh lo te an awm ve bawk." }, { "summarization_id": "342", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5838", "file_name": "SMizo_60_10-02", "original_text": "Betsy-i te nupa lakak thubuai ziaklut Mizoram NewsBetsy-i te nupa lakak thubuai ziaklut admin 25-Sep-2024 12:08 PM M Recognised Evangelist Upa C Lalhriatpuia leh a nupui Bethsy Lalrinsangite chu Mount Olive School Debitola, Assama Gospel Meeting an neihpuinaah thlarau sualin sikul naupang a tihbuaite an tawngtai sak avangtein RSS nia hriatten Hindu naupangte an duh lo chung Kristiana inlehluih tira puhin Police ah an hek a, an buai mek. Bengvarna thudawn danin, hemi chungchangah hian kar hmasa lam khan Upa C Lalhriatpuia te nupa leh Mount Olive School Principal C. Lalremsanga (Buangtea) te hi police lamin an koh hnuah leh naupangteah Pathian hnathawh mak tak tak a lan avanga boruak a zia dawn emaw tih laiin nimin lam khan Kokrajhar District Court-ah naupang Kristiana inleh tir ‘Child Conversion' tiin Upa Lalhriatpuia Chawngthute nupa leh C Lalremsanga ( Buangtea) te lakah hian case an register leh a. Hei hian buaina a ti khirhkhan hle. Case register a nih rual hian Interim bail dil niin he an dilna hi hnawl sak leh zel an ni a. Tunah hian ukilte berawnin hma lak mek zel a ni. Upa Mahriata hian whatsapp status lamah an dinhmun update in interim bail an dil mek chu a n hlawhtling ta lo anih leh Pathianin a hming avanga jail tang ve tlakah min ngai veah kan pawm hmiah ang chu' tiin a ziak", "summary": "Recognised Evangelist Upa C Lalhriatpuia leh a nupui Bethsy Lalrinsangi te chu Mount Olive School, Assam-a Gospel meeting an neihpui naah thlarau sualin sikul naupang a tihbuaite an tawngtai sak avangin RSS nia hriatten Hindu naupangte an duh lo chung Kristian a inlehluih tira puhin Police-ah an hek a, an buai mek ani. Thudawn danin an nupa hian Kokrajhar District Court-ah naupang Kristiana inleh tir 'Child Conversion' tiin case an register a ni a, hemi case an ziahluh rual hian Interim bail an dil a mahse an dilna chu an hnawl rih ani. Upa Mahriata te nupa erawh chuan Pathianin a hming avanga jail tang ve tlakah an ngaih theih thu an tarlang." }, { "summarization_id": "343", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_12_summarization", "original_text": "Cheng vbc. 5 rawn pe ZPM Party chuan Chief Minister Lalduhoma hmalakna a Mizoram-a khuarel chhiatna tuarte leh kan thenawm ram atanga Mizoram a inhumhimna zawnga lo kal mi 45,000 vel ei tur buhfai leina atan Central sawrkar in cheng vbc. 5 a rawn pe chu lawmawm an tih thu nimin khan thuchhuah siamin an tarlang a, heng mite hi sawrkar chuan a ngaihsak zel dawn tih an tarlang bawk.", "summary": "ZPM Party chuan Chief Minister Lalduhoma hmalakna a Mizorama khuarel chhiatna tuarte leh thenawm ram atanga inhumhimna zawnga lo kal mi 45,000 vel ei tur buhfai leina atan Central sawrkar in cheng vbc. 5 a rawn pe chu lawmawm an tih thu thuchhuah siamin an tarlang." }, { "summarization_id": "344", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26958", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Mizoram chhim lama sipai chet velna a hmuna hre chiang a, report pe tura zin journalist-te chu Myanmar ramria Mizoram khaw ṭhenkhatah luh phalsak an ni lo. Hei bakah hian khaw tam takah lut leh chhuak tur sipaiin an endik a, khaw ṭhenkhatah chuan an khaw mi ni lo chu luh phal a ni lo.India rama state ralmuang bera inchhal kan nihlaia hetiang thil a thleng ta mai hi a mak a, hriatthiam a harsa hle a ni. Indona hmunah pawh ni se journalist-te chu an kal thei ṭhin a, silai rikna leh bomb puahna hmun aṭangtein report an pe ṭhin.Mizoram chhim lamah hian indo thawm hriat a ni lo a, police lam ṭawngkam aṭang chuan an tih ṭhin dan pangngai angin indo lemchan zir (joint training exercise) mai an ni. Chutiang lek ni siin khaw ṭhenkhata mipui lut leh chhuak tur an dang tlatte hi a mak a, thil hriatthiam theih loh chu journalist-te khuaa luh an phalsak lo hi a ni.Hemi kawngah hian Mizoram sorkar hian, ‘Kan hre ve lo reng reng, min hrilh ve lo,’ tih ringawt hi duhtawk lo se, mipui nun dan phung a khaihlak tawh a, kan journalist-te ngei pawh Mizoram chhunga khaw ṭhen­khatah luh an phal lo tawh a ni a, thil awm dan chiang zawk hi mipui hriatah puanzar ni rawh se.Tun hnaia chhim lama khaw ṭhenkhata journalist-te lut tur an dan chhan hi Mizoram sorkar hian a sawi thei lo a nih pawhin sipai hote hi an zawt fiah tur a ni. Kan ramah, state ralmuang ber nia kan inchhal chunga kan journalist-te an duhna khuaa an kal thei lo hi thil ‘serious’ tak a ni a, journalist-te zalenna rahbehna a ni. Mizoram chhim lama sipai chet velna a hmuna hre chiang a, report pe tura zin journalist-te chu Myanmar ramria Mizoram khaw ṭhenkhatah luh phalsak an ni lo. Hei bakah hian khaw tam takah lut leh chhuak tur sipaiin an endik a, khaw ṭhenkhatah chuan an khaw mi ni lo chu luh phal a ni lo.India rama state ralmuang bera inchhal kan nihlaia hetiang thil a thleng ta mai hi a mak a, hriatthiam a harsa hle a ni. Indona hmunah pawh ni se journalist-te chu an kal thei ṭhin a, silai rikna leh bomb puahna hmun aṭangtein report an pe ṭhin.Mizoram chhim lamah hian indo thawm hriat a ni lo a, police lam ṭawngkam aṭang chuan an tih ṭhin dan pangngai angin indo lemchan zir (joint training exercise) mai an ni. Chutiang lek ni siin khaw ṭhenkhata mipui lut leh chhuak tur an dang tlatte hi a mak a, thil hriatthiam theih loh chu journalist-te khuaa luh an phalsak lo hi a ni.Hemi kawngah hian Mizoram sorkar hian, ‘Kan hre ve lo reng reng, min hrilh ve lo,’ tih ringawt hi duhtawk lo se, mipui nun dan phung a khaihlak tawh a, kan journalist-te ngei pawh Mizoram chhunga khaw ṭhen­khatah luh an phal lo tawh a ni a, thil awm dan chiang zawk hi mipui hriatah puanzar ni rawh se.Tun hnaia chhim lama khaw ṭhenkhata journalist-te lut tur an dan chhan hi Mizoram sorkar hian a sawi thei lo a nih pawhin sipai hote hi an zawt fiah tur a ni. Kan ramah, state ralmuang ber nia kan inchhal chunga kan journalist-te an duhna khuaa an kal thei lo hi thil ‘serious’ tak a ni a, journalist-te zalenna rahbehna a ni. Mizoram chhim lama sipai chet velna a hmuna hre chiang a, report pe tura zin journalist-te chu Myanmar ramria Mizoram khaw ṭhenkhatah luh phalsak an ni lo. Hei bakah hian khaw tam takah lut leh chhuak tur sipaiin an endik a, khaw ṭhenkhatah chuan an khaw mi ni lo chu luh phal a ni lo. India rama state ralmuang bera inchhal kan nihlaia hetiang thil a thleng ta mai hi a mak a, hriatthiam a harsa hle a ni. Indona hmunah pawh ni se journalist-te chu an kal thei ṭhin a, silai rikna leh bomb puahna hmun aṭangtein report an pe ṭhin. Mizoram chhim lamah hian indo thawm hriat a ni lo a, police lam ṭawngkam aṭang chuan an tih ṭhin dan pangngai angin indo lemchan zir (joint training exercise) mai an ni. Chutiang lek ni siin khaw ṭhenkhata mipui lut leh chhuak tur an dang tlatte hi a mak a, thil hriatthiam theih loh chu journalist-te khuaa luh an phalsak lo hi a ni. Hemi kawngah hian Mizoram sorkar hian, ‘Kan hre ve lo reng reng, min hrilh ve lo,’ tih ringawt hi duhtawk lo se, mipui nun dan phung a khaihlak tawh a, kan journalist-te ngei pawh Mizoram chhunga khaw ṭhen­khatah luh an phal lo tawh a ni a, thil awm dan chiang zawk hi mipui hriatah puanzar ni rawh se. Tun hnaia chhim lama khaw ṭhenkhata journalist-te lut tur an dan chhan hi Mizoram sorkar hian a sawi thei lo a nih pawhin sipai hote hi an zawt fiah tur a ni. Kan ramah, state ralmuang ber nia kan inchhal chunga kan journalist-te an duhna khuaa an kal thei lo hi thil ‘serious’ tak a ni a, journalist-te zalenna rahbehna a ni.", "summary": "Mizoram chhim lama sipai chet velna a hmuna hre chiang a, report pe tura zin journalist-te chu Myanmar ramria Mizoram khaw ṭhenkhatah luh phalsak an ni lo. Hei bakah hian khaw tam takah lut leh chhuak tur sipaiin an endik a, khaw thenkhatah chuan an khaw mi ni lo chu an phal lo. India ram state ralmuang bera inchhal kan nihlaia hetiang thil a thlenh hi a mak hle. Indonaah pawh ni se Journalist te chu an kal thei thin a, report an pe thin. Hemi kawngah hian Mizoram sorkar hian ka hre ve lo ti mai lovin mipui nun dan phung a khaihlak tawh a, thil awm dan chiang zawk hi mipui hriatah puanzar ni rawh se. Hetiang thil thlen chhan hi Mizoram sorkar hian a sawi thei lo a nih pawhin sipai hite hi an zawt fiah tur a ni. He thil hi thil serious a ni a, journalist-te zalenna rahbehna a ni." }, { "summarization_id": "345", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9752", "file_name": "H-237-17/02/2025-sawrkar sum hman leh sawifiahna", "original_text": "Wireless radio system lei chungchanga sorkar insawifiahna chu tenawm an tih thu Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan an sawi a. Covid-19 léng vanga sum renchem mek a nih laiin, Mizoram sorkarin hripui leng denchhena chhiah a tihpun hmanga mipui sum a rawk mai bakah, sum siam nan bungrua to uchuak taka a bika thlante hnena a supply tir nia sawiin, thil pawi leh lungchhiatthlak a nih thu an tarlang.Tun hnaia sawi hlawh tak wireless radio system leina hi Mizoram mipuiin an ngaihven hle a, thil kal dan fel lo nia rinhlelhna a lian hle. Sorkar hian thil a lei danah man to uchuak taka lei chu a lo nei fo tawh ṭhin a, tun hi chu hri dona bungraw leina a nih bakah hri len laia thil thleng a nih vangin mipui thikthu a chhe zual a tih loh theih loh.Mizoram sorkar hian sum a neih loh thu a sawi ta zauh zauh a, inrenchemna tur pawh thui tak ruahmanna siam a, lirthei lei chungchang thlengin inren a tum ta niin a lang a, a lawmawm hle. State hausa zawk pawhin an hman loh lirthei man to tak mai kan minister-te leh sorkar mi pawimawhte'n an kawl fur a, lirthei hman theih pangngaia ṭha bik tak kan officer rual leh minister-te'n an kawl laia state-in pawisa a neih loh thu sawite hi thil inhmeh lo tak a ni ang.Covid-19 hri len tawh hnua department ṭhen­khata hna hman­hmawhthlak niawm taka an thawh dan te, chumi hnua sorkar insawifiah zui dante thleng khan ngaih a ṭha lo a, kan sorkar hi kum hnih pawh a nih hmain vawi tam a insawifiah ta mai hian fiah lo lai a awm ngei nia rinhlelhna a siam lo thei lo. Wireless radio system lei chungchanga sorkar insawifiahna chu tenawm an tih thu Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan an sawi a. Covid-19 léng vanga sum renchem mek a nih laiin, Mizoram sorkarin hripui leng denchhena chhiah a tihpun hmanga mipui sum a rawk mai bakah, sum siam nan bungrua to uchuak taka a bika thlante hnena a supply tir nia sawiin, thil pawi leh lungchhiatthlak a nih thu an tarlang.Tun hnaia sawi hlawh tak wireless radio system leina hi Mizoram mipuiin an ngaihven hle a, thil kal dan fel lo nia rinhlelhna a lian hle. Sorkar hian thil a lei danah man to uchuak taka lei chu a lo nei fo tawh ṭhin a, tun hi chu hri dona bungraw leina a nih bakah hri len laia thil thleng a nih vangin mipui thikthu a chhe zual a tih loh theih loh.Mizoram sorkar hian sum a neih loh thu a sawi ta zauh zauh a, inrenchemna tur pawh thui tak ruahmanna siam a, lirthei lei chungchang thlengin inren a tum ta niin a lang a, a lawmawm hle. State hausa zawk pawhin an hman loh lirthei man to tak mai kan minister-te leh sorkar mi pawimawhte'n an kawl fur a, lirthei hman theih pangngaia ṭha bik tak kan officer rual leh minister-te'n an kawl laia state-in pawisa a neih loh thu sawite hi thil inhmeh lo tak a ni ang.Covid-19 hri len tawh hnua department ṭhen­khata hna hman­hmawhthlak niawm taka an thawh dan te, chumi hnua sorkar insawifiah zui dante thleng khan ngaih a ṭha lo a, kan sorkar hi kum hnih pawh a nih hmain vawi tam a insawifiah ta mai hian fiah lo lai a awm ngei nia rinhlelhna a siam lo thei lo. Wireless radio system lei chungchanga sorkar insawifiahna chu tenawm an tih thu Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan an sawi a. Covid-19 léng vanga sum renchem mek a nih laiin, Mizoram sorkarin hripui leng denchhena chhiah a tihpun hmanga mipui sum a rawk mai bakah, sum siam nan bungrua to uchuak taka a bika thlante hnena a supply tir nia sawiin, thil pawi leh lungchhiatthlak a nih thu an tarlang. Tun hnaia sawi hlawh tak wireless radio system leina hi Mizoram mipuiin an ngaihven hle a, thil kal dan fel lo nia rinhlelhna a lian hle. Sorkar hian thil a lei danah man to uchuak taka lei chu a lo nei fo tawh ṭhin a, tun hi chu hri dona bungraw leina a nih bakah hri len laia thil thleng a nih vangin mipui thikthu a chhe zual a tih loh theih loh. Mizoram sorkar hian sum a neih loh thu a sawi ta zauh zauh a, inrenchemna tur pawh thui tak ruahmanna siam a, lirthei lei chungchang thlengin inren a tum ta niin a lang a, a lawmawm hle. State hausa zawk pawhin an hman loh lirthei man to tak mai kan minister-te leh sorkar mi pawimawhte'n an kawl fur a, lirthei hman theih pangngaia ṭha bik tak kan officer rual leh minister-te'n an kawl laia state-in pawisa a neih loh thu sawite hi thil inhmeh lo tak a ni ang. Covid-19 hri len tawh hnua department ṭhen­khata hna hman­hmawhthlak niawm taka an thawh dan te, chumi hnua sorkar insawifiah zui dante thleng khan ngaih a ṭha lo a, kan sorkar hi kum hnih pawh a nih hmain vawi tam a insawifiah ta mai hian fiah lo lai a awm ngei nia rinhlelhna a siam lo thei lo.", "summary": "10th September,2020 Covid-19 avangin Mizoram sawrkarin sum renchemna a kalpui mek a.Sum indaih lohna nasa tak an sawi lai meka,Wireless radio system sawrkarin a lei chungchanga sawrkar insawifiahna chu Mizoram Pradesh Youth Congress Committee chuan tenawm an tih thu an sawi.Hripui leng denchhena chhiah a tihpun hmanga mipui sum a rawk mai bakah,sum siam nan bungrua to uchuak taka a bika thlante hnena a supply tir ni a sawiin,thil pawi leh lungchhiatthlak a nih thu an tarlang. Covid-19 hri len tawh hnua department ṭhenkhata hna hmanhnawhthlak niawm taka an thawh dan te,chumi hnua sawrkar insawifiah dante thleng khan ngaih a ṭha lo a,kum hnih pawh a nih hmaa sawrkar a insawifiah reng mai hi dik lo a awmte pawh a ni ngeia rin theih a ni." }, { "summarization_id": "346", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5837", "file_name": "SMizo_57_10-02", "original_text": "Ramhlun North YMA-in zahthlak an ti Mizoram NewsRamhlun North YMA-in zahthlak an ti admin 25-Sep-2024 10:47 AM Ramhlun North YMA Branch YMA chuan thuchhuah siamin, September n 21, 2024 zana Durtlang Leitan a pawisawi lote chunga tharum thawhna thlenga pawikhawihtu ni a hriat zinga panga, an branch member-te thil tih leh chetdan chu pawi an tiin zahthlak an ti hle tih an tarlang. Ramhlun North YMA chuan an member mi pangate thil tih hi engti kawng maha ngaihzam leh en liam mai chi-ah an ngai lo tih tarlangin, 'Hetiang thil duhawm lo hi tu chungah mah a thlen nawn tawh loh nan thil sual ti tuten an phu tawk hremna hmu ngei se kan ti a ni. He tharum thawhna avanga hliam tuar- Dr. Laldinliana Sailo s/o Lalhmangaiha Sailo, Zemabawk North, Dr. Rinngheta Renthlei s/o Dr. RL Sanghluna, Durtlang leh Lalthlamuana s/o P. L. Ropara, Durtlang Mel-5 te kan tawrhpuiin, an chunga kan member-te chetdan avang hian thupha kan chawi mawlh mawlh a ni,' an ti. Tihdam hna thawktute chunga natna thlentuah an member-e an lo tang ta mai hi zahthlak an tiin pawi aan ti hle tih tarlangin Ramhlun North YMA chuan, 'Hliam tuarten mipuite tana an rawngbawlna pawimawh tak, tihdam hna an thawh leh ngei theih nan dam leh thuai turin duhsakna kan hlan a, Durtlang Branch YMA, Durtlang Mel-5 Branch YMA leh Zemabawk North Branch YMA leh khawtlang mipuite chungah pawh he thil thlengah hian thupha kan chawi tak meuh a ni,' tiin he tharum thawhnaa pawikhawihtu ni a hriat kan member- Lalmalsawma Zote s/o Vanlalruata Zote, Mark Zairemmawia s/o Lalsiamkunga, Lalvenpuia s/o Rinchungnunga, Vanlalpekhlua s/o H. Thangzela (L) leh K. Vanlaltharzela s/o K. Ramengmawia te hi an thil tih leh chetdan pawi zia an hriat chhuah a, an sim ngei theih nan September ni 25, 2025 zing karah koin na takin a zilhhau an ni tih an tarlang.", "summary": "Ramhlun North YMA chuan thuchhuah siamin Durtlang Leitan a pawisawi lote chunga tharum thawhna thlenga pawikhawihtu ni a hriat zinga panga te an branch member an ni chu zahthlak an ti hle tih an tarlang. An member-te thiltih hi engti kawng amh a ngaihzam leh enliam mai chi-ah an ngai lo a an phu tawk hremna hmu ngei se an tih thu an tarlang a ani. Tihdam hna thawktute chunga natna thlen tuah an member-te an tang ta mai hi zahthlak an tiiin pawi an ti hle a, thupha an chawi mawlh mawlh a, an dam leh vat theihnan duhsakna an hlan a. An branch member panga te pawh zingkar ah ko in zilhhau an ni tih an tarlang." }, { "summarization_id": "347", "url": "https://www.exploremizoram.com/2022/03/danglamna-pawimawh-tak-chu.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_22.2.25", "original_text": "- Rick Warren- March 30, 2022“Boralte zawnga chhandam turin Mihring Fapa hi a lo kal a ni reng a ni.” Luka 19:10Pathian mithmuhah chuan mi chi hnih chiah an awm – chhandam tawhte leh mi bote. Tute pawh hi engemaw zawk zawkah hian kan lut ngei ngei a ni. Chuvang chuan, midang chuan pawimawhna an nei pha lo a ni.Pathian chuan mi zawng zawng min hmangaiha, mipa-hmeichhia, chi, vunrawng leh khawsak phung a thliar ve lo. Chutiang bawkin an zirna, an hmel, hausakna emaw thiam thil emaw a thliar lo bawk. A pawimawh zawka chu thlarau chhandam tawh nge kan niha mibo kan la ni zawk tih hi a ni.“Chhandam tawh” leh “mibo” hian hlutna a nei a. He thumal pahnih aṭang hian Pathian chuan zawn tlak, chhandam tlak, hmuh tlakah a ngai che tihna a ni.Bible chuan, “Boralte zawnga chhandam turin Mihring Fapa hi a lo kal a ni reng a ni” a ti Luka 19:10. Hei hian i hlutzia a ti lang. Isua Krista chu he leiah nangmah zawng tur leh chhandam turin a lo kal a ni.Thil hlu chauh hi a bo ṭhina; thil hlu lo chu dah hai palh chang a awm ṭhin. Kawng dangin sawi ila, tuman ha kherna an tibo ngail lo. A awmna tur ni loah ha kherna chu i lo dah palh maitheia, amaherawhchu i tibo lova – a chhan chu chuti em ema hlu a nih loh vang a ni.Kan inneih zungbun hi tibo ta ila, ka tan chuan channa nasa tak a ni ang, a chhan chu kum 40 lai mai ka nupui tan ka rinawm a ni tih ka lantirna a nih vang a ni. Chu chauh a ni lo, Kay-i min pek a ni a, ka hmangaih a ni. Chuvang chuan kan inneih zungbun hi ka dahhai palh ngai lovang, a awm lo a nih chuan a bo a ni zawk ang.Mi thlarauva chhandam an nih tawh leh tawh loh kan sawi hian, chumi hlutna chu kan sawi a ni lova. Chhandam tawh a ni emaw mibo a la ni emaw, engti kawng zawng pawhin an hlu a ni.Mahse Pathianin mi tumah hi thlarauva kan bo a phal lo. Enga ti nge? A chhan chu Pathian ata hla taka an awm avang leh inlaichinna an neih loh avang a ni.Ni dangah, “Thlarauva i bo hian eng chiah nge i hloh?” tih kan ngaihtuahho ṭhin dawn a ni. Chu zawhna chhanna chuan Pathian tana i hlutzia i hrethiam anga, chu chanchin chu midangte hnenah pawh i sawichhawn theihna turin a pui ang che.Ngaihtuah zui atan* Ngaihtuah chiang lem loin, thlaraubo mekte hi, chhandam tawhte ang lovin hlutna dang an neiin i hria em? Pathian hmaah chuan mi tute pawh hi intluktlang kan ni tih i hriat hian engtin nge i ngaih?* I thil tih bo tawh sawi tur i nei em? Thil dah hai palh i nei em? Chung ho hlutna chu eng ang chiah nge ni?* I nunah tute nge Pathian hmaah an hlu a ni tih hriattir ngai? Vawiinah hian engtin nge chungho chu fuih turin hun i insiam theih ang?*Krista Isuaa awmte tan chuan thiam loh chantirna reng a awm tawh lo*Bible chuan Johana 3:18 ah “Tupawh amah ring chu thiam lohvin a awm lo vang” a ti a. Rom 8:1 ah chuan, “Krista Isuaa awmte tan chuan thiam loh chantirna reng a awm tawh lo” a ti bawk.Isua i pawm thei dawn a nih chuan, thiam loh chan hlau tawh lovin, ama hnenah i nun hlan la, hetiang hian ṭawngṭai rawh le:“Duh tak Isu, ka sualna avanga nang nena kan inṭhenhrana hi ka duh tawh lo. Nang ka rin che chuan ka thiltih sual zawng zawngte min ngaidam dawn a ni tih min tiam angin, nun awmzia hi zir ka tum ta, chuti chuan i vanram in nuamah engtikniah emaw chuan min la pawm ve ang.“Ka sualnate ka rawn puanga, ka chhandamtu i ni tih ka ring e. Ka sualnate ka puana nang ka rin che chuan ka him ang tih min tiama. Chhandamna chu khawngaihna avangin rinna kaltlanga kan neih a ni a thil dang vang a ni lo i tih avangin ka ring che a ni. Ka nunah hian Lal ni turin ka pawm ta che a. Vawiinah hian i hnung zui ka duh a, ti tura min tih apiang chu ti turin ka inpeih e.“Nung tura min siam ang ngeia nun ka duha. Hlimna dik chhar ka duha, mahni tana nun ai chuan damchhunga i rawngbawl ka duh a ni. Ka nunna i hnenah ka hlana, min chhandam tur leh i angchhunga min pawm ve turin ka ngen a che. Isua hmingin ka dil e. Amen.”Isua pawm tura i ṭawngṭai thei a nih chuan, he email ah hian min lo hriattir la, min lo bia ang che Rick@PastorRick.com. Isua nena zinkawng i zawh ṭanna tura thil pawimawh a thlawnin ka pe dawn che nia.*[Lettu: Sangpuia]*", "summary": "Pathian mithmuhah chuan mi chi hnih an awm - Chhandam tawhte leh mi bote. Pathian chuan thlei bik a nei lo a, min hmangaih vek a ni. A pawimawh zawk chu thlarau chhandam tawh kan ni nge mi bo kan la ni zawk tih hi. Chhandam tawh leh Mibo hian hlutna a nei ve ve. Isua Krista chu he leiah nangmah zawng tur leh chhandam turin a lokal a ni. Thil hlu chauh a bo ṭhin. Keini pawh kan hlu a, kan bo a ni. Mi thlarauva chhandam an nih tawh leh tawh loh kan sawi hian chumi hlutna chu kan sawi a ni lova, chhandam tawh kan ni emaw mibo kan ni emaw kan hlu a ni. Mahse Pathianin tumah hi thlarauva bo a phal lo a, a chhanchu a hnen ata hla taka kan awm a duh lo a ni. Isua i pawm thei dawn a nih chuan thiam loh chan hlau tawh lovin ama hnenah nun hlan la, ṭawngtai la, i sualte sim rawh." }, { "summarization_id": "348", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Internet that loh vangin Ration sem an buai Lawngtlai-a District Civil Supply Officer (DCSO) hnuaia Fair Price Shop te chuan Internet chhiat avangin Electronic Point of Scale (e-POS Machine) hmanga mipuite hnena Ration buhfai pekchhuah kawngah harsatna an tawk. Lawngtlai District hi Sangau RD Block huamchhung Eastern Zone, Central Zone Lawngtlai leh Ngenpuithlang lam Western Zone angin a then theih a, Ngengpui thlang Western Zone-ah Internet signal a thatloh vangin Retailer ten e-POS Machine hmanga buhfai semchhuah ah harsatna an tawk nasa hle nia thudawn a ni a. Hemi chungchang hi DCSO Lawngtlai chuan Sawrkar thuneitute hnenah thlenin tun dinhmun ah Western Zone-a Retailer 74 leh Eastern Zone-a Retailer pakhat chu Offiline Mode a buhfai semchhuah Sawrkarin a phalsak nia thudawn a ni. Lawngtlai-a DCSO Lalrinsanga chuan Central Zone, Lawngtlai leh a chhehvel bakah Eastern Zone Sangau RD Block huamchhung ah Online Mode a buhfai pekchhuah ah Retailer ten harsatna tawk mahse harsatna an tawh erawh a ziaawm deuh niin a sawi a, e-POS Machine in Internet signal a man that zawkna Retailer ten an hriat chuan Sim Card thlak phalsak an ni a, thuneitute hriatpuina tel loa mahni thu a thlak erawh rem lovin thuneitute hriatpuina hnuaiah Retailer ten an tih ve tur an tihfel hnuah thlak theih a nih thu a sawi a ni.", "summary": "Internet that loh vangin Ration sem an buai Lawngtlai-a DCSO hnuaia Fair Price Shop te chuan Internet chhiat avangin ePOS Machine hmanga Ration buhfai pek kawngah harsatna an tawk. Lawngtlai hi RD Block huamchhung Eatern, Cental Western Zone angin a ṭhen theih a, Ngengpui thlang Western Zone ah internet signal a that loh vangin buhfai sem an harsat. Hemi chungchang hi DCSO Lawggtlai chuan sawrkar hnenah thlenin Western Zone-a Retailer 74 leh Eastern Zone-a Retailer pakhat chu Offline Mode a sem an phalsak tawh. Eastern Zone Sangau RD Block huam chhung pawh hian harsatna tawk mahse an ziaawm deuh niin a sawi. E-POS Machine in Signal a man that zawkna a nih chuan Sim Card thlak phalsak an ni." }, { "summarization_id": "349", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Rampum-ah National Space Day hman a ni National Space Day hmasa ber chu nimin khan rampumah hman a ni a, Mizoram-ah pawh he ni pual hian hun hman a ni. Nikum August ni 23 khan India chu Thla leilunga tum thei ram zinga palina niin khawthlang lam Polar Bial thleng hmasa ber a ni bawk a. He hlawhtlinna ropui tak hriatrengna atan hian August ni 23 hi ‘National Space Day’ ah puan a ni a. Kumin hian thupui-ah ‘Touching Lives while Touching the Moon: India's Space Saga’ tih hman niin Vanthengreng chanchin zirna leh hmasawnna in khawtlang leh tunlai thiamna hrang hrangah nghawng thui tak a neih dante uar zawka sawi a ni. National Space Day lawmna pui ber hi New Delhi-a Bharat Mandapam-ah hman niin India President Droupadi Murmu chuan Robotics Challenge leh Bhartiya Antariksh Hackathon-a chak te chawimawina a hlan a. President chuan India Space Sector hmasawnna ropuizia leh hmanraw tlemte hmanga Sikeisen (Mars) Mission tihhlawhtlin a ni emaw, tum khata Satellite za chuang hlawhtling taka kahchhuah emaw pawh ni se, thil ropui tak tak kan ti thei a ni, a ti a. Hmanraw tlemte hmangin kan ram Scientist inpe tak takte chuan India Space Programme chu khawvela a tha ber pawlah an siam tih a sawi bawk a ni. Ramchhung hmundangte rualin Mizoram University, Auditorium-ah pawh ‘National Space Day’ hi hman a ni a, Prof. Suman Rai, Dean, School of Physical Sciences chuan he hunah hian inlawmna thu sawiin, Prof. R. C. Tiwari, Senior Professor, Dept. of Physics, MZU chuan India in vansang zirna lama hmalakna aneihte leh an hmunhma chungchangte a sawi a, Kualllian nia he hun hmanpuitu Prof. Pravakar Rath, Pro Vice Chancellor, MZU chuan Vanthengreng chanchin hriat a pawimawhna te a sawi bawk.", "summary": "Rampum-ah National Space Day hman a ni National Space Day hmasa ber chu nimin khan rampumah hman a ni a, Mizoram-ah pawh he ni pual hian hun hman a ni. Nikum August ni 23 khan India chu Thla leilunga tum thei ram zinga palina niin khawthlang lam Polar Bial thleng hmasa ber a ni bawk a. He hlawhtlinna ropui tak hriatrengna atan hian August ni 23 hi ‘National Space Day’ ah puan a ni a. Kumin hian thupuiah 'Touchinh Lives while Touching the Moon: India's Space Saga' tih hman niin Vanthengreng chanchin zirna leh hmasawnna in khawtlang leh tunlai thiamna hrangah nghawng thui tak a neih dante uar zawka sawi a ni. A lawmna pui ber hi New Delhiah neih niin President-in a hmanpui a, India Space Sector hmasawnna ropuizia a sawi. Mizoramah pawh he hun hi hman niin Prof. Suman Rai chuan inlawmna thu sawiin he hun hi an hmang." }, { "summarization_id": "350", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/126402", "file_name": "H-107-02/02/2025-MZU kawngpui", "original_text": "Mizoram University Road Joint YMA Committee hruaitute chuan tun hnai khan UD&PA minister an hmu a, Vaivakawn-MZU kawng la siam zawh loh km. 1.8-a thui thawh chhunzawm turin an ngen. Minister chuan siam chhunzawm a nih tur thu a lo hrilh a, sum awm lo chunga Chief Minister ngenna ngaih pawimawh vanga siam chhun­zawm a nih tur thu a sawi.MZU Road Joint YMA Committee-ah hian Luangmual, Zonuam, Chawlh­hmun, Tuivamit, Tanhril Vengthar, Central Jail Veng leh Sakawrtuichhun-te an tel a, heng vengte hian hun rei tak chhung chu kawngpui ṭha duhin ṭan an lo la tawh ṭhin. MZU kawngpui hi siam a nih hma aṭang tawhin thawm a nei a, siam a nih hnu thlengin harsatna a awm a, tunah pawh siam zawh lohlaite a la awm zel avangin mipuiin harsatna an tawk rei ta hle.Mizorama thil mak tak chu hna kal laklawh zawh fel a nih hmaa sum harsatna vanga buaina awm fo ṭhin hi a ni. Sorkarin sum a neih loh vanglaia thleng mai a ni lo a, tun hma aṭang tawhin dan ang thlapa hnathawh tura tihfel vek tawh, hna bul ṭan a nih hnuah zawh a nih hmain harsatna eng eng emaw a awm fo mai. Hna lian thamah a awm nasa zual a, pawisa tam zawk hmuh belh beisei vanga contractor lamte'n thiam taka an kalpui a nih chuan a demawm a, sor­karin hnathawhna tur sum a hmu thei lo ṭhin a nih pawhin ngaihdam a harsa khawp ang.MZU kawngpui pawimawhzia kan hre ṭheuh a, tun thlenga siam zawh a la ni lo hi mipui tan hriatthiam a harsa tawh hle ang. Harsatna thleng thei tam tak a awm teh meuh mai a, mipui lam erawh chuan harsatna awm thei hi an thlir duh tawh lo a, hun rei tak an lo nghah tawh kawngpui ṭha an neih hun chiah an rilruin a thlir tawh. Hei vang hian mipui duh ang ngei hian MZU kawngpui hi a rang thei ang berin zawh fel ni se, thu­neitu lamin ṭan han la thar teh se. Mizoram University Road Joint YMA Committee hruaitute chuan tun hnai khan UD&PA minister an hmu a, Vaivakawn-MZU kawng la siam zawh loh km. 1.8-a thui thawh chhunzawm turin an ngen. Minister chuan siam chhunzawm a nih tur thu a lo hrilh a, sum awm lo chunga Chief Minister ngenna ngaih pawimawh vanga siam chhun­zawm a nih tur thu a sawi.MZU Road Joint YMA Committee-ah hian Luangmual, Zonuam, Chawlh­hmun, Tuivamit, Tanhril Vengthar, Central Jail Veng leh Sakawrtuichhun-te an tel a, heng vengte hian hun rei tak chhung chu kawngpui ṭha duhin ṭan an lo la tawh ṭhin. MZU kawngpui hi siam a nih hma aṭang tawhin thawm a nei a, siam a nih hnu thlengin harsatna a awm a, tunah pawh siam zawh lohlaite a la awm zel avangin mipuiin harsatna an tawk rei ta hle.Mizorama thil mak tak chu hna kal laklawh zawh fel a nih hmaa sum harsatna vanga buaina awm fo ṭhin hi a ni. Sorkarin sum a neih loh vanglaia thleng mai a ni lo a, tun hma aṭang tawhin dan ang thlapa hnathawh tura tihfel vek tawh, hna bul ṭan a nih hnuah zawh a nih hmain harsatna eng eng emaw a awm fo mai. Hna lian thamah a awm nasa zual a, pawisa tam zawk hmuh belh beisei vanga contractor lamte'n thiam taka an kalpui a nih chuan a demawm a, sor­karin hnathawhna tur sum a hmu thei lo ṭhin a nih pawhin ngaihdam a harsa khawp ang.MZU kawngpui pawimawhzia kan hre ṭheuh a, tun thlenga siam zawh a la ni lo hi mipui tan hriatthiam a harsa tawh hle ang. Harsatna thleng thei tam tak a awm teh meuh mai a, mipui lam erawh chuan harsatna awm thei hi an thlir duh tawh lo a, hun rei tak an lo nghah tawh kawngpui ṭha an neih hun chiah an rilruin a thlir tawh. Hei vang hian mipui duh ang ngei hian MZU kawngpui hi a rang thei ang berin zawh fel ni se, thu­neitu lamin ṭan han la thar teh se.", "summary": "16th March,2015 Mizoram University Road Joint YMA Committee hruaitute chuan Vaivakawna MZU kawng la siam zawh loh km.1.8-a thui chhunzawm turin UD&PA minister an ngen. MZU Road Joint YMA Committee-ah hian Luangmual,Zonuam,Chawlhhmun,Tuivamit,Tanhril Vengthar,Central Jail Veng leh Sakawrtuichhunte an tel.MZU kawngpui hi siam a nih hma atangin thawm a nei a,siam a nih hnu thlengin harsatna a awm a.Hengte avang hian mipuiin harsatna an tawk rei ta hle.Mipuite chuan harsatna awm thei hrang hrang an thlir thiam tawh loa, kawngpui tha an neih hun chiah an thlir thin tawh avangin MZU kawngpui la siam zawh loh chu a rang thei ang berin zawh fel ni rawh se." }, { "summarization_id": "351", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5644", "file_name": "F_MIZO_SUM_9_9/2/25", "original_text": "Chief minister chuan tun hnai khan khan Assam lam dep hmun hrang hranga ramri vengtute a tlawh a, Mizoram pum him theihna tura an inpekna ropui a tih thu a hrilhin, \"Volunteer duty-te hi ram dang tan pawha entawntlak, sorkar laipuia hotute lakah pawh ka chhuan ṭhin an ni,\" a ti.CM hian ramri vengtute a tlawh mai ni loin Chief Minister’s Relief Fund aṭangin Bairabi Joint VC hnena Rs. 20,000 leh silpauline paruk; Vairengte Joint VC hnenah Rs. 40,000, silpauline pariat, hand sanitizer litre 20, hmai tuamna 100 leh kutkawr 100; Zophai leh Phaisen police outpost-a duty-te hnenah Rs. 10,000 ve ve leh silpauline; Kolasib DC hnenah Rs. 20000, hmaituamna 100, kutkawr 100 leh hand sanitizer litre 20 a hlan.Mipuiin an lo beisei rûk ang ngeia thla hnih zet an duty tawh hnuah chief minister-in ramri vengtute a tlawh ta hi thil lawmawm leh chhinchhiahtlak tak a ni. Sorkar hotu dangte pawhin ramri duty-te hi an tlawh zauh zauh tawh a; amaherawhchu chief minister meuhin a tlawh hi a tlawha-te tan pawh a lawmawm zual dawn a, rah ṭha tak a chhuah ngei pawh a rinawm a ni.CM-in ramri lama duty-te hnena thilpek a hlan lehzelte hi a lawmawmna belhchhahtu a ni a; chutihlaiin Committee on Utilization of Chief Minister’s Relief Fund for COVID-19-te rel ang khan sum hi sem a ni tawh a, chumi bak chu Chief Minister’s Relief Fund aṭang thoa pawisa a pek belh a nih chuan a tlawh ve loh ramri duty dangte pawh hi pek belh ni thei se a kai rual lehzual awm e.Chutihlaiin kan CM hi ramri zawng zawng tlawh chhuak turin hun pawh a nei loin atan a remchang lo mai thei a, a hriselna leh a kum ngaihtuah pawhin hri len laia zin chhuak chiam tura beisei chi a ni lo ang. Tuna ramri a tlawh ta hian a ngai pawimawh hle tih a lantirah ngai tlang ila, a aiawh minister dangte leh sorkar official lamin ramri duty-te an tlawhin an vil reng tho a, a taka pen chhuak zel tura beisei leh phût chi pawh a ni lo ang.Hri leng kara mahni ngei kal chhuaka ramri tlawhtu chief minister kan nei hi a fakawm hle a ni. Chief minister chuan tun hnai khan khan Assam lam dep hmun hrang hranga ramri vengtute a tlawh a, Mizoram pum him theihna tura an inpekna ropui a tih thu a hrilhin, \"Volunteer duty-te hi ram dang tan pawha entawntlak, sorkar laipuia hotute lakah pawh ka chhuan ṭhin an ni,\" a ti.CM hian ramri vengtute a tlawh mai ni loin Chief Minister’s Relief Fund aṭangin Bairabi Joint VC hnena Rs. 20,000 leh silpauline paruk; Vairengte Joint VC hnenah Rs. 40,000, silpauline pariat, hand sanitizer litre 20, hmai tuamna 100 leh kutkawr 100; Zophai leh Phaisen police outpost-a duty-te hnenah Rs. 10,000 ve ve leh silpauline; Kolasib DC hnenah Rs. 20000, hmaituamna 100, kutkawr 100 leh hand sanitizer litre 20 a hlan.Mipuiin an lo beisei rûk ang ngeia thla hnih zet an duty tawh hnuah chief minister-in ramri vengtute a tlawh ta hi thil lawmawm leh chhinchhiahtlak tak a ni. Sorkar hotu dangte pawhin ramri duty-te hi an tlawh zauh zauh tawh a; amaherawhchu chief minister meuhin a tlawh hi a tlawha-te tan pawh a lawmawm zual dawn a, rah ṭha tak a chhuah ngei pawh a rinawm a ni.CM-in ramri lama duty-te hnena thilpek a hlan lehzelte hi a lawmawmna belhchhahtu a ni a; chutihlaiin Committee on Utilization of Chief Minister’s Relief Fund for COVID-19-te rel ang khan sum hi sem a ni tawh a, chumi bak chu Chief Minister’s Relief Fund aṭang thoa pawisa a pek belh a nih chuan a tlawh ve loh ramri duty dangte pawh hi pek belh ni thei se a kai rual lehzual awm e.Chutihlaiin kan CM hi ramri zawng zawng tlawh chhuak turin hun pawh a nei loin atan a remchang lo mai thei a, a hriselna leh a kum ngaihtuah pawhin hri len laia zin chhuak chiam tura beisei chi a ni lo ang. Tuna ramri a tlawh ta hian a ngai pawimawh hle tih a lantirah ngai tlang ila, a aiawh minister dangte leh sorkar official lamin ramri duty-te an tlawhin an vil reng tho a, a taka pen chhuak zel tura beisei leh phût chi pawh a ni lo ang.Hri leng kara mahni ngei kal chhuaka ramri tlawhtu chief minister kan nei hi a fakawm hle a ni. Chief minister chuan tun hnai khan khan Assam lam dep hmun hrang hranga ramri vengtute a tlawh a, Mizoram pum him theihna tura an inpekna ropui a tih thu a hrilhin, \"Volunteer duty-te hi ram dang tan pawha entawntlak, sorkar laipuia hotute lakah pawh ka chhuan ṭhin an ni,\" a ti. CM hian ramri vengtute a tlawh mai ni loin Chief Minister’s Relief Fund aṭangin Bairabi Joint VC hnena Rs. 20,000 leh silpauline paruk; Vairengte Joint VC hnenah Rs. 40,000, silpauline pariat, hand sanitizer litre 20, hmai tuamna 100 leh kutkawr 100; Zophai leh Phaisen police outpost-a duty-te hnenah Rs. 10,000 ve ve leh silpauline; Kolasib DC hnenah Rs. 20000, hmaituamna 100, kutkawr 100 leh hand sanitizer litre 20 a hlan. Mipuiin an lo beisei rûk ang ngeia thla hnih zet an duty tawh hnuah chief minister-in ramri vengtute a tlawh ta hi thil lawmawm leh chhinchhiahtlak tak a ni. Sorkar hotu dangte pawhin ramri duty-te hi an tlawh zauh zauh tawh a; amaherawhchu chief minister meuhin a tlawh hi a tlawha-te tan pawh a lawmawm zual dawn a, rah ṭha tak a chhuah ngei pawh a rinawm a ni. CM-in ramri lama duty-te hnena thilpek a hlan lehzelte hi a lawmawmna belhchhahtu a ni a; chutihlaiin Committee on Utilization of Chief Minister’s Relief Fund for COVID-19-te rel ang khan sum hi sem a ni tawh a, chumi bak chu Chief Minister’s Relief Fund aṭang thoa pawisa a pek belh a nih chuan a tlawh ve loh ramri duty dangte pawh hi pek belh ni thei se a kai rual lehzual awm e. Chutihlaiin kan CM hi ramri zawng zawng tlawh chhuak turin hun pawh a nei loin atan a remchang lo mai thei a, a hriselna leh a kum ngaihtuah pawhin hri len laia zin chhuak chiam tura beisei chi a ni lo ang. Tuna ramri a tlawh ta hian a ngai pawimawh hle tih a lantirah ngai tlang ila, a aiawh minister dangte leh sorkar official lamin ramri duty-te an tlawhin an vil reng tho a, a taka pen chhuak zel tura beisei leh phût chi pawh a ni lo ang. Hri leng kara mahni ngei kal chhuaka ramri tlawhtu chief minister kan nei hi a fakawm hle a ni.", "summary": "Chief minister chuan Assam lam dep hmun hrang hranga ramri vengtute tlawhin Mizoram pum him theihna tura an inpekna ropui a tih thu leh Sorkar laipuia hotute lakah pawh a chhuan thu a hrilh a, Chief Minister’s Relief Fund aṭangin Bairabi Joint VC hnenah Rs. 20,000 leh silpauline paruk; Vairengte Joint VC hnenah Rs. 40,000, silpauline pariat, hand sanitizer litre 20, hmai tuamna 100 leh kutkawr 100; Zophai leh Phaisen police outpost-a duty-te hnenah Rs. 10,000 ve ve leh silpauline; Kolasib DC hnenah Rs. 20000, hmaituamna 100, kutkawr 100 leh hand sanitizer litre 20 a hlan bawk. CM-in ramri lama duty-te hnena thilpek a hlan hi a lawmawm hle a, chutihlaiin Committee on Utilization of Chief Minister’s Relief Fund for COVID-19-te rel angin sum hi sem a ni tawh a, chumi bak chu CM Relief Fund aṭang thoa pawisa a pek belh a nih chuan a tlawh veloh ramri duty dangte pawh hi pek belh ni thei se a kai rual lehzual awm e. Chutihlaiin kan CM hi ramri zawng zawng tlawh chhuak turin a remchanglo thei a, a aiawh minister dangte leh sorkar official lamin ramri duty-te an tlawhin an vil reng tho a, a taka pen chhuak zel tura beisei leh phût chi pawh a nilo ang. Hri leng kara mahni ngei kal chhuaka ramri tlawhtu CM kan nei hi a fakawm hle a ni." }, { "summarization_id": "352", "url": "https://theaizawlpost.org/zalenna-sualtu-mnf-leh-tunlai-mnf-party/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25", "original_text": "J.Lalramnghaka (Jeru-a) -- Advertisement -- MNF han tih mai hian thinlungah MNF chi hnih a lo lang thin a, chungte chu zalenna sualtu MNF leh tunlai MNF party tih hi a ni, heng pawl pahnih hi pawl pakhat anga lang, han ngaihtuah thuak chuan thuhmun, mahse inpersan tak leh inang miah lo a ni. Zalenna sualtu MNF-te khan mihringin kan neih hlu ber an nunna dahkhamin zalenna an sual a, an nunna hial chân tam tak an awm a, a la dama-te pawh ramtui lei lova awm zui ta leh retheihna ruama lût tam tak an awm bawk, zalenna sualtu tak tak thenkhat phei chu dawta puhin ‘a dumpawl’ tiin zalenna tak tak sual thei tawh lo tura hnawh chhuah an ni hial a nih kha. Tunlai MNF party hi zalenna sualtu MNF kha an ni tawh lo a, he thil hi tunlai MNF pawh hian huaisen taka an pawm ngam a ngai a, tunlai MNF party hi chuan India puanzar hnuaiah phelh leh rual tawh lovin India mi an nih thu leh Mizoram chu India ram bûng pakhat a nih thu ziakin an intiam a, zalenna sualtu MNF-te chuan India hnam puanzar chibai buk chu sawi loh, zalênna famkim duhin an nun an dahkham a ni. Tichuan, tunlai MNF party chuan India hnuaiah inthlante chuhin, India Independence Day leh Republic Day-ah te India hnam puanzâr chibai bûkin, India do chu sawi loh India sawrkâr hnuaia sawrkâr mi pawimawh tak tak-te an ni a, an hruaitu lu-te phei chuan an ni tin nunah India pawisa duhin an hmanhlel ta a nih hi. Heti chunga inthlan dawn apianga mipuite hnuk no kaih chhuah tuma ‘Mizo Nationalism’ an sawi thin hi a nuihzatthlâk hle a ni. Tunlai MNF party hi inthlan dawn apiânga Mizo nationalism-a piangthar der thin party an ni a, a tak takah erawh chuan India constitution hnuaia intulût a, Mizo nationalism phatsantu dik tak an ni zawk. Indian constitution hnuaia lêt lehtu tunlai MNF party hian vawiinah hian Mizo nationalism chungchângah sawi tur pakhatmah an nei tawh lo. A fawng lam an vawn laia a tha zawnga ram leh hnam danglamna khawp hmasawnna hna tha inhlui awm si lova, inthlan dawn apianga martar ruhro phawrhte, Mizo nationalism sawi chhên maite hi tunah chuan ngeiawm lamah a kal tawh zawk a, tunlai thang thar thil chîk leh zir peih tak tak-te thinlung hi hetiang thu hian a hmin zo tawh lo. MNF party hian sawrkar leh an duh a, tlak an hlau takzet a nih chuan ram leh hnam hmasawnna hna a takin thawk se, Mizo nationalism chungchânga min thlenpui chin hi chu Mizo mipuite hian kan hre chiang tawk a, an sawi an sawi hian an mahni an inti hniam mai zawk a ni. Inthlan dawn chauha nationalism sawi vul chûk hi Mizo mipuite hian kan kham tawh a, hmasawnna lam hawia ke pên a, rual elna thinlung tunlai Mizo thalaite’n kan neih hi kan ram hruaitute hian min tawmpui ve hun hi nghakhlel takin kan thlîr a, nationalism lam hawia awmze nei lova insawi lunglen chawp ringawt hian hmasawnna min thlen lo. Tunlai MNF hian a fawng an vawn chhûng ngei hian zalenna sualtu MNF-te tuam hlawm se, an intiam ang ngeiin martarte pualin ‘Special Scheme’ pawh siam ngei rawh se, martarte thisen leh thlarau he ram leilung leh boruaka luang ral leh zam ral hi a zahawm si a. Martarte thisen leh nationalism hi sawrkârna chan lehna tura chaw chah atan leh mahni hamthatna tur atân mai maia sawi chi a ni lo. Zalenna sualtu MNF-te kha thangtharte hian kan ngaisâng a, martarte thisen leh zalenna sualtute tawrhna hming chhâla politics khelh tumtute hi Mizo thalaite hian an hua a, martarte thisen leh zalenna sualtute tawrhna hi vawiina nung dama la awm, a thi ve lote hian thang that lâkna atan hman tum suh se, chutianga lo tum an awm a nih chuan a Mizo lova, thil zahthlâk tak a ni bawk ang. Nationalism hi rally-te buatsaih a, haw haw a kalpui chi a ni lova, nationalist dik tak chuan a hma zawna ram rawngbawlna hna awmte dik takin a thawk tur a ni tih hi tunlai thalaite dinna a ni. Eng ang a rally ropui pawh buatsaih ila, martarte ruhro hi phawrhin vawi tam pawh phum nawn ila, eng ang a thlan ropui pawh buatsaih mah ila vawiina kan hun hmanah restricted tender hmanga hnam dang hnena nuai tam tak hna kan pêk ul ul a, hlem hlêtna-in kan society-ah a bu lum a luah tlat a, kan ram chhûng ngeia smuggling ti kan en liam mai mai a, contract hna chhe tak taka kan thawh si chuan nationalism-ah chuan kan fail reng thung si ang, nationalism hi haw haw a nawr chi a ni lova, style a kal ral tir chi a ni hek lo, nationalism chu takna leh dikna-ah a innghat. Vawiinah haw hawa nationalism nawr a nih lai hian nationalism avanga nun chânte, nationalism avânga retheite chu theihnghilhin an awm a, martâr ruhro engmah hre tawh lo chu kuang zahawm taka khungin, thlan mawi taka zalh nawna politics khelhna atana hman a nih lai hian, rethei taka an kalsan tâk an chhûngte chu hlam chhiahin an awm a, a thi ve lote chuan nationalism chu chaw zawnna atân tak an hmang a, mi thihna leh retheihna chungah lâr khêlin, ropuina lal lukhum chu an mahni leh an mahni an inkhum tîr ta zawk a ni.", "summary": "MNF han tih mai hian thinlungah MNF chi hnih a lo lang thin a, chungte chu zalenna sualtu MNF leh tunlai MNF party tih hi a ni. Thuhmun ang mai, mahse hrang si a ni. Zalenna sualtu MNF khan nunna an dahkhama, a ropui a ni. Tunlai MNF party hi chu zalenna sualtu MNF kha an ni tawh lo, India puanzar hnuaiah India mi an nih thu leh Mizoram chu India ram bung pakhat a nih thu ziakin an intiam a, zalenna sualtute chuan India hnam puanzar chibai buk chu sawi loh an nunna an dahkham a ni si a. Tunlai MNF chuan inthlante chuhin India hnam puanzar chibai an buk a, india pawisa duhin a rawng an bawl sak a, inthlan dawnah Mizo Nationalism an sawi thin, a nuihzathlak. Mizo hnam phatsantu dik tak an ni. MNF party hian sawrkar an duh a nih chuan tha takin ram enkawl se, inthlan dawna nationalism chungchang hmanga vote zawn hi sim rawh se. Mipuite hian kan hrechiang thawkhat tawh. MNF hian fawng an vawn chhung ngei hian zalenna sualtu MNF-te chu tuam hlawm se, an intiam ang ngeiin martarte pualin 'Special Scheme' pawh siam rawh se, martarte thisen leh thlarau a zahawm asin. Zalenna sualtute kha thangtharten kan ngaisang a, an hming chhala politics lo khel MNF te hi kan hua. Nationalism hi rally te buatsaih a, haw haw a kalpui chi a ni lova, ram rawngbawlna hna awmte dik taka thawh hi a nationalist viau a ni. Nationalist tan chuan ram tana thil tha lo enliam mai mai mai a theih loh a, a eiruk mai mai theih loh a, diknaah a innghat zawk thin." }, { "summarization_id": "353", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11869", "file_name": "F_MIZO_SUM_11_17/2/25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan Covid-19 darh zel tur venna atan leh mipui himna turin zan dár 8:00 hnua pawn chhuah a khap a, khawpuia Pathiannia lirthei tlan chhuah a khap bakah Krismas leh Kumthar lawmnna program siam lo turin kohhrante a ngen bawk.Sorkar hmalakna hi mi tam tak chuan a hnawk an tiin an sawisel nasa a, an eizawnna a tihbuai avang leh hunpuia sumdawngte inhralh hun a tihsukuk theih avang pawhin a ni ang, sawiselna a nasa hle. Hetihlai hian sorkar hi chuan mi tam berte ṭhat tlanna tur lam a ngaihtuah a ṭul a, mi ṭhenkhat tán harsatna thlen deuh mah se mipui nawlpui himna turin thutlukna a siam a ṭul fo.Hetihlai hian sorkarin Covid-19 darh lohna atana ruahmanna a siam (standard operating system) ṭhenkhat hi chuan ngaih pawimawh a hlawh tawk lo a, sorkar mi leh sâ indaih loh vang pawh a ni ang a, thuchhuah siamah a tawp san deuh der mai.Aizawl khawpuiah chuan zan lama chhuah phal loh chu kawngpui lunlaiah ṭha taka kenkawh ni màh se veng tam takah a taka kalpui a ni lo a, Pathiannia lirthei veivah khap pawh kawngpui lunlaiah deuh chiah kalpui a ni a, hmun tam takah zalen takin lirthei a vei vak thei tho a ni.Sorkar hian thuchhuah a siam a nih chuan a bawhzui dan tur a ngaihtuah thlen a ngai a, sorkar tha chaknain a daih lo a nih pawhin Local Task Force-te nen ṭang kawpa thiam taka ruahmanna siam a fuh ang.Kohhranin Krismas lawmna an siam theih loh lai hian hmun hrang hrangah chhung khat, ṭhianho leh kawtthler bil te tea inhmuh khawmna remchang an siam leh tho si chuan Covid-19 darh lohna tura ruahmanna hian a tum a ṭhelh thei a ni.Tun hnaiah lian tham loa inhmuh khawm (small gathering) hi Covid-19 theh darhtu lian (super spreader) a ni tawh an tih mêk lai hian Mizoram sorkar pawhin ṭan la thar thei se a lawmawm ang. Mizoram sorkar chuan Covid-19 darh zel tur venna atan leh mipui himna turin zan dár 8:00 hnua pawn chhuah a khap a, khawpuia Pathiannia lirthei tlan chhuah a khap bakah Krismas leh Kumthar lawmnna program siam lo turin kohhrante a ngen bawk.Sorkar hmalakna hi mi tam tak chuan a hnawk an tiin an sawisel nasa a, an eizawnna a tihbuai avang leh hunpuia sumdawngte inhralh hun a tihsukuk theih avang pawhin a ni ang, sawiselna a nasa hle. Hetihlai hian sorkar hi chuan mi tam berte ṭhat tlanna tur lam a ngaihtuah a ṭul a, mi ṭhenkhat tán harsatna thlen deuh mah se mipui nawlpui himna turin thutlukna a siam a ṭul fo.Hetihlai hian sorkarin Covid-19 darh lohna atana ruahmanna a siam (standard operating system) ṭhenkhat hi chuan ngaih pawimawh a hlawh tawk lo a, sorkar mi leh sâ indaih loh vang pawh a ni ang a, thuchhuah siamah a tawp san deuh der mai.Aizawl khawpuiah chuan zan lama chhuah phal loh chu kawngpui lunlaiah ṭha taka kenkawh ni màh se veng tam takah a taka kalpui a ni lo a, Pathiannia lirthei veivah khap pawh kawngpui lunlaiah deuh chiah kalpui a ni a, hmun tam takah zalen takin lirthei a vei vak thei tho a ni.Sorkar hian thuchhuah a siam a nih chuan a bawhzui dan tur a ngaihtuah thlen a ngai a, sorkar tha chaknain a daih lo a nih pawhin Local Task Force-te nen ṭang kawpa thiam taka ruahmanna siam a fuh ang.Kohhranin Krismas lawmna an siam theih loh lai hian hmun hrang hrangah chhung khat, ṭhianho leh kawtthler bil te tea inhmuh khawmna remchang an siam leh tho si chuan Covid-19 darh lohna tura ruahmanna hian a tum a ṭhelh thei a ni.Tun hnaiah lian tham loa inhmuh khawm (small gathering) hi Covid-19 theh darhtu lian (super spreader) a ni tawh an tih mêk lai hian Mizoram sorkar pawhin ṭan la thar thei se a lawmawm ang. Mizoram sorkar chuan Covid-19 darh zel tur venna atan leh mipui himna turin zan dár 8:00 hnua pawn chhuah a khap a, khawpuia Pathiannia lirthei tlan chhuah a khap bakah Krismas leh Kumthar lawmnna program siam lo turin kohhrante a ngen bawk. Sorkar hmalakna hi mi tam tak chuan a hnawk an tiin an sawisel nasa a, an eizawnna a tihbuai avang leh hunpuia sumdawngte inhralh hun a tihsukuk theih avang pawhin a ni ang, sawiselna a nasa hle. Hetihlai hian sorkar hi chuan mi tam berte ṭhat tlanna tur lam a ngaihtuah a ṭul a, mi ṭhenkhat tán harsatna thlen deuh mah se mipui nawlpui himna turin thutlukna a siam a ṭul fo. Hetihlai hian sorkarin Covid-19 darh lohna atana ruahmanna a siam (standard operating system) ṭhenkhat hi chuan ngaih pawimawh a hlawh tawk lo a, sorkar mi leh sâ indaih loh vang pawh a ni ang a, thuchhuah siamah a tawp san deuh der mai. Aizawl khawpuiah chuan zan lama chhuah phal loh chu kawngpui lunlaiah ṭha taka kenkawh ni màh se veng tam takah a taka kalpui a ni lo a, Pathiannia lirthei veivah khap pawh kawngpui lunlaiah deuh chiah kalpui a ni a, hmun tam takah zalen takin lirthei a vei vak thei tho a ni. Sorkar hian thuchhuah a siam a nih chuan a bawhzui dan tur a ngaihtuah thlen a ngai a, sorkar tha chaknain a daih lo a nih pawhin Local Task Force-te nen ṭang kawpa thiam taka ruahmanna siam a fuh ang. Kohhranin Krismas lawmna an siam theih loh lai hian hmun hrang hrangah chhung khat, ṭhianho leh kawtthler bil te tea inhmuh khawmna remchang an siam leh tho si chuan Covid-19 darh lohna tura ruahmanna hian a tum a ṭhelh thei a ni. Tun hnaiah lian tham loa inhmuh khawm (small gathering) hi Covid-19 theh darhtu lian (super spreader) a ni tawh an tih mêk lai hian Mizoram sorkar pawhin ṭan la thar thei se a lawmawm ang.", "summary": "Mizoram sorkar chuan Covid-19 darh zel tur venna atan leh mipui himna turin zan dár 8:00 hnua pawn chhuah a khap a, Krismas leh Kumthar lawmna program siamlo turin kohhrante a ngen bawk. Sorkar hmalakna hi mi tam takin sawisel mah se mi tam berte that tlanna tur a ngaihtuah bakah mipui nawlpui himna turin thutlukna a siam a tul fo. Hetihlai hian Sorkarin Standard Operating System(SOP) thenkhat hi chuan ngaih pawimawh a hlawh tawklo a, Aizawl khawpuiah chuan zan lama chhuah phal a nilo chungin veng tam takah a taka kalpui a nilo a, Pathiannia lirthei veivah khap pawh kawngpui lunlaiah deuh chiah kalpui a ni a, hmun tam takah zalen takin lirthei a vei vak thei tho a ni. Sorkar hian thuchhuah a siam a nih chuan a bawhzui dan tur a ngaihtuah thlen a ngai a, sorkar tha chaknain a daihlo a nih pawhin Local Task Force-te nen tang kawpa thiam taka ruahmanna siam a fuh ang. Tun hnaiah lian thamloa inhmuh khawm(small gathering) hi Covid-19 theh darhtu lian(super spreader) a nih avangin Mizoram sorkar pawhin tan la thar thei se a lawmawm ang." }, { "summarization_id": "354", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6229", "file_name": "H-6-23/01/2025- Cm hoin hnathawh thlirlet", "original_text": "CM hoin hnathawh thlirlet Mizoram NewsCM hoin hnathawh thlirlet admin 12-Nov-2024 07:40 AM Nimin (11.11.2024) khan Secretariat Conference Hall-ah Chief Minister Lalduhoma hoin PWD hmalakna review meeting neih a ni. Chief Minister chuan, 'Til dik lo zawng ngawr ngawra department-te hmalakna enpui che u kan ni lo. Kan hnathawh hrang hrang leh kan harsatna tawhte inhriatsak nan te, chak zawka kan thawhho theih nan he hun hi buatsaih kan ni,' a ti. He hunah hian PWD Minister Vanlalhlana leh PWD official-te bakah an hnathawh nena inkaihhnawihna nei department Environment, Forest & Climate Change Minister Lalthansanga leh official-te, Land Revenue & Settlement Minister B. Lalchhanzova leh official-te leh Law Department aiawhten an telpui. PWD hnuaia contractor thenkhat pawh koh tel an ni. PWD hian SASCI project 126, PMGSY hnuaiah project 53, NEC/ NESIDS hnuaiah project 29, NEPD/SEDP hmangin project 9, NABARD hnuaiah project 51, CSS project 8 CRF/ SCA hnuaiah project 10, MoRT&H hnuaiah projects 15, bridges works 21, mixed head hnuaiah project 10 leh sanction head 5054 (road & Blbridges) hnuaiah projects 192 te an thawk mek. Heng an hna thawh mek zinga harsatna an tawhna project-te chipchiar taka tarlangin; a chin fel dan tur te pawh an ngaihtuah ho a ni. Chief Minister hian kartin department pakhat tal review meeting neihpui ziah tur hian ruahmanna a siam. Tun tum hi a buatsaih tum hnihna niin kar hmasa khan Horticulture, PHE leh RD te chu a lo neihpui tawh.", "summary": "Chief Minister-in kartin department pakhat tal review meeting neih ziah tura ruahmanna a siam angin ni 11.11.2024 khan Secretariat Conference Hall-ah Chief Minister Lalduhawma hoin PWD hmalakna review meeting neih a ni.He hunah hian PWD Minister Vanlalhlana leh official te,Environment,Forest & Climate Change Minister Lalthansanga leh official te, Land Revenue & Settlement Minister B.Lalchhanzova leh official te, Law Department aiawh bakah PWD hnuaia contractor -ten an telpui.PWD hnuaiah hian project hrang hrang 129 thawh mek a ni a, heta an harsatna tawh hrang hrangte chu ngun taka ngaihtuah hona neih a ni." }, { "summarization_id": "355", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/106380", "file_name": "F_MIZO_SUM_15_31/1//25", "original_text": "GAD changtu chief minister Lal Thanhawla chuan, Mizoram sorkarin Mumbai-a in luaha Mizoram House a siam chu damlo leh a hruaitute awmna tur a nih thu a sawi a, \"Sorkar hnathawkte tan thlen ve a rem lo,\" a ti a; \"House-a thlen chungchangah MLA leh sorkar hnathawkte zingah inti lal deuh an awm ṭhin. Heng mite hi house enkawltute'n an ning hle a ni,\" a ti.Mizoram sorkarin state pawn khawpui pawimawh ṭhen-khatah Mizoram House a siam a, hengte hi Mizo mipuite'n an chhawr ṭangkai hle. Khawpui ṭhenkhata Mizoram House-te hi chu damlote tan bika siam a ni a, chief minister sawi angin Mumbai-a Mizoram House pawh Mizoram aṭanga damlo kalte tana siam a ni. Hengte hi damlote'n an chhawr ṭangkai a, hmun danga senso sang taka thlen ngai loin an thlen theih phah ṭhin a ni.Mizoram House ṭhenkhatte erawh hi chu a nihna takah chuan sorkar hnathawkte leh sorkar mi pawimawhte tana buatsaih a ni ber a, an zin veivaha an thlenna tur a ni a; zirlaite tan pawh heng hmunte hi ṭangkai taka chhawr theih a ni a, Mizoram aiawha zin chhuak infiammite pawhin innghahna atan an hmang ṭhin bawk. Hetihlai hian tun hnaiah sumdawng ṭhenkhat Mizoram House-a thleng ṭhin an awm a, a thlen man a tlawm avangin anni tan hian a remchang hle a; nimahsela hei hi sorkarin Mizoram house a din chhan a ni chiah lo.Mizoram pawna Mizo khual-zinte chenna tur ni bawk mah se, sorkar thil pawi-mawh leh state tana thil pawimawha zin chhuakte tan a ni a, zirlaite leh infiammi bakah damlote tana ṭangkai tura siam a ni. Sorkar mi pawi-mawh leh an chhungte chawlh hmanga zin satliah an châm ve tlat ṭhin te, sumdawngṭhenkhatin innghahna taka an hmanga mi dangte tana thlen a remchang lo ṭhinte hi chu a inhmeh lo hle.Sorkar hian Mizoram House enkawl dan hi tun aia khauh zawkin kalpui se, Mizoram sorkar hnathawk ve tho hnam dang ṭhenkhatte Mizoram House-a an inluling ṭhin nia sawite thleng hian ennawn rawh se. Mizoram House-te hi tun aia ṭangkai zawk, ṭha zawk, felfai leh thianglhim zawka enkawl theih a ni a, sorkarin ṭan la zel rawh se. GAD changtu chief minister Lal Thanhawla chuan, Mizoram sorkarin Mumbai-a in luaha Mizoram House a siam chu damlo leh a hruaitute awmna tur a nih thu a sawi a, \"Sorkar hnathawkte tan thlen ve a rem lo,\" a ti a; \"House-a thlen chungchangah MLA leh sorkar hnathawkte zingah inti lal deuh an awm ṭhin. Heng mite hi house enkawltute'n an ning hle a ni,\" a ti.Mizoram sorkarin state pawn khawpui pawimawh ṭhen-khatah Mizoram House a siam a, hengte hi Mizo mipuite'n an chhawr ṭangkai hle. Khawpui ṭhenkhata Mizoram House-te hi chu damlote tan bika siam a ni a, chief minister sawi angin Mumbai-a Mizoram House pawh Mizoram aṭanga damlo kalte tana siam a ni. Hengte hi damlote'n an chhawr ṭangkai a, hmun danga senso sang taka thlen ngai loin an thlen theih phah ṭhin a ni.Mizoram House ṭhenkhatte erawh hi chu a nihna takah chuan sorkar hnathawkte leh sorkar mi pawimawhte tana buatsaih a ni ber a, an zin veivaha an thlenna tur a ni a; zirlaite tan pawh heng hmunte hi ṭangkai taka chhawr theih a ni a, Mizoram aiawha zin chhuak infiammite pawhin innghahna atan an hmang ṭhin bawk. Hetihlai hian tun hnaiah sumdawng ṭhenkhat Mizoram House-a thleng ṭhin an awm a, a thlen man a tlawm avangin anni tan hian a remchang hle a; nimahsela hei hi sorkarin Mizoram house a din chhan a ni chiah lo.Mizoram pawna Mizo khual-zinte chenna tur ni bawk mah se, sorkar thil pawi-mawh leh state tana thil pawimawha zin chhuakte tan a ni a, zirlaite leh infiammi bakah damlote tana ṭangkai tura siam a ni. Sorkar mi pawi-mawh leh an chhungte chawlh hmanga zin satliah an châm ve tlat ṭhin te, sumdawngṭhenkhatin innghahna taka an hmanga mi dangte tana thlen a remchang lo ṭhinte hi chu a inhmeh lo hle.Sorkar hian Mizoram House enkawl dan hi tun aia khauh zawkin kalpui se, Mizoram sorkar hnathawk ve tho hnam dang ṭhenkhatte Mizoram House-a an inluling ṭhin nia sawite thleng hian ennawn rawh se. Mizoram House-te hi tun aia ṭangkai zawk, ṭha zawk, felfai leh thianglhim zawka enkawl theih a ni a, sorkarin ṭan la zel rawh se.", "summary": "GAD changtu Chief Minister Lal Thanhawla chuan Mizoram House, Mumbai ami chu damlo leh a hruaitute awmna tur a nih thu leh Sorkar hnathawkte tan thlen ve a rem loh thu a sawi.Khawpui ṭhenkhata Mizoram House-te hi damloten hmun danga senso sang taka thlen ngailoin an thlen theih phah ṭhin a. Mizoram House ṭhenkhatte erawh Sorkar hnathawkte leh Sorkar mi pawimawhte, zirlaite leh Mizoram aiawha zin chhuak infiammiten innghahna atan an hmang ṭhin bawk. Mizoram House hi Mizoram Sorkar mi pawimawh leh an chhungte chawlh hmanga zin satliah an châm ve tlat ṭhinte leh sumdawng ṭhenkhatte avanga mi dangte tana thlen a remchanglo ṭhinte hi chu a inhmehlo hle. Sorkar hian Mizoram House enkawl dan hi tun aia khauh zawkin kalpui se, tun aia ṭangkai zawk, ṭha zawk, felfai leh thianghlim zawka enkawl thei turin Sorkarin ṭan la zel rawh se." }, { "summarization_id": "356", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25305", "file_name": "F_Mizo_Sum_13_27/1/25", "original_text": "Mizoram Excise & Nar­cotics Service Association inkhawmpuia tun hnaia thu­sawitu, Excise & Narcotics department (END) minister chuan, theihtawp chhuah a nih chuan ruihhlo laka hnehna an chan ngei tur thu a sawi.Mizoram hian ruihhlo do thu hi kan sawi chhuak fo tawh a, tuna kan sorkar thlen chinah hian ‘theihtawp’ an chhuahin kan hria em? Tunah hian tlawm­ngai pawlte’n hlawh nei loa ruihhlo an dona hi chawlhsan ta se, kan sorkarin ruihhlo a do dan en hian hnehna chang turin kan beisei em?Kan sorkar hian theihtawp chhuahin ruihhlo hi a la do tawk lo niin a ngaih theih a, a chhan chu tlawmngai pawlte’n beihpui an thlak leh thlak loh kar a la hla hle tih a lang. Tlawmngai pawlte mahin heti khawpa an bei thei a nih chuan, Mizoram sorkar hian END leh police a neihte hmang hian tun aia chak zawkin ruihhlo do hna hi kalpui ngei rawh se.Sorkar thar a piang a, mipui pawhin beiseina sang tak nen an thlir mek a, ruihhlo laka hnehna chan hial beiseina nen minister pawh a phur hle. Kum nga chhung ringawt pawh hian theihtawpa an bei tak tak a nih chuan ruihhlo laka hnehna chan hi thil theih a ni ngei ang a, minister hian theihtawp chhuah tak tak turin a hote hi vil hneh se, kan ram min rûntu ruihhlo do tur hian bei tak tak teh ang u. Mizoram Excise & Nar­cotics Service Association inkhawmpuia tun hnaia thu­sawitu, Excise & Narcotics department (END) minister chuan, theihtawp chhuah a nih chuan ruihhlo laka hnehna an chan ngei tur thu a sawi.Mizoram hian ruihhlo do thu hi kan sawi chhuak fo tawh a, tuna kan sorkar thlen chinah hian ‘theihtawp’ an chhuahin kan hria em? Tunah hian tlawm­ngai pawlte’n hlawh nei loa ruihhlo an dona hi chawlhsan ta se, kan sorkarin ruihhlo a do dan en hian hnehna chang turin kan beisei em?Kan sorkar hian theihtawp chhuahin ruihhlo hi a la do tawk lo niin a ngaih theih a, a chhan chu tlawmngai pawlte’n beihpui an thlak leh thlak loh kar a la hla hle tih a lang. Tlawmngai pawlte mahin heti khawpa an bei thei a nih chuan, Mizoram sorkar hian END leh police a neihte hmang hian tun aia chak zawkin ruihhlo do hna hi kalpui ngei rawh se.Sorkar thar a piang a, mipui pawhin beiseina sang tak nen an thlir mek a, ruihhlo laka hnehna chan hial beiseina nen minister pawh a phur hle. Kum nga chhung ringawt pawh hian theihtawpa an bei tak tak a nih chuan ruihhlo laka hnehna chan hi thil theih a ni ngei ang a, minister hian theihtawp chhuah tak tak turin a hote hi vil hneh se, kan ram min rûntu ruihhlo do tur hian bei tak tak teh ang u. Mizoram Excise & Nar­cotics Service Association inkhawmpuia tun hnaia thu­sawitu, Excise & Narcotics department (END) minister chuan, theihtawp chhuah a nih chuan ruihhlo laka hnehna an chan ngei tur thu a sawi. Mizoram hian ruihhlo do thu hi kan sawi chhuak fo tawh a, tuna kan sorkar thlen chinah hian ‘theihtawp’ an chhuahin kan hria em? Tunah hian tlawm­ngai pawlte’n hlawh nei loa ruihhlo an dona hi chawlhsan ta se, kan sorkarin ruihhlo a do dan en hian hnehna chang turin kan beisei em? Kan sorkar hian theihtawp chhuahin ruihhlo hi a la do tawk lo niin a ngaih theih a, a chhan chu tlawmngai pawlte’n beihpui an thlak leh thlak loh kar a la hla hle tih a lang. Tlawmngai pawlte mahin heti khawpa an bei thei a nih chuan, Mizoram sorkar hian END leh police a neihte hmang hian tun aia chak zawkin ruihhlo do hna hi kalpui ngei rawh se. Sorkar thar a piang a, mipui pawhin beiseina sang tak nen an thlir mek a, ruihhlo laka hnehna chan hial beiseina nen minister pawh a phur hle. Kum nga chhung ringawt pawh hian theihtawpa an bei tak tak a nih chuan ruihhlo laka hnehna chan hi thil theih a ni ngei ang a, minister hian theihtawp chhuah tak tak turin a hote hi vil hneh se, kan ram min rûntu ruihhlo do tur hian bei tak tak teh ang u.", "summary": "Excise & Narcotics department (END) Minister chuan Mizoram Excise & Nar­cotics Service Association inkhawmpuia thu a sawinaah theihtawp an chhuah a nih chuan ruihhlo lakah hnehna an chan ngei tur thu a sawi.Sorkar tharah mipui pawhin beiseina sang tak nen an thlir mek,ruihhlo laka hnehna chan hial beiseina nen minister pawh a phur hle,theihtawpa an bei a nih chuan ruihhlo lakah hnehna an chang ngei ang.Tlawmngai pawlte’n beihpui an thlak leh thlak loh kar a hlat em avang hian sorkar hian theihtawp chhuahin ruihhlo hi a la do tawklo niin a ngaih theih.Tlawmngai pawlte mahin hlawh neiloa heti khawpa an bei thei a nih chuan,Mizoram sorkar hian Minister vilna hnuaiah END leh Police a neihte hmang hian tun aia chak zawkin ruihhlo do hna hi kalpui se,kan ram min rûntu ruihhlo do tur hian bei tak tak teh ang u." }, { "summarization_id": "357", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/50636", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_31/1/25", "original_text": "Mizoramin kawphetha a leina ṭhin NEEPCO chuan Mizoram sorkar aṭanga kawlphetha leina man an dawn tlai avangin Mizoram chu kawlphetha pek lohah an vaukhan a, hemi hnu hian Mizoram sorkar chuan NEEPCO hnenah hian kawlphetha man hi rang takin a pe nghal a ni.Electric bill chungchang hi Mizoram chhungah hun rei tak chhung khel tawh a ni a, mipui nawlpui tana phurrit tling khawpa bill a sang nia hriat avangin sawiselna ri pawh a ring hle. Hetih laia a sorkar zawkin kawlphetha leina sum a lo pe tlai tih hriat hian thil inhmeh lo tak a ni a, mipui hnena bill sang zawka khawntu ni chunga a leina lama pawisa a lo pe tlai hi chu a zia lo hle a ni.Mipuiin electric bill kan pekkhawm hian Mizorama kawlphetha lakluhna man hi a daih lo a, sorkar hian chawi belh chungin êng chhit tur hi mipui hnenah a pe a, hemi kawngah hi chuan a fakawm hle a ni. Sorkar sum indaih lohna sang zelah electric bill hi tisang lo thei lo dinhmunah a ding tawh a, sorkarin sum a hloh zat a pun zel bawk avangin mipui aṭangin a bill man sang zawkin a khawn ta hial a ni.Mipuiin ṭha taka a bill an pek laia NEEPCO-in vaukhan ngai hial khawpa kan sorkarin sum a lo pe chhuak tlai hi a zia lo takzet a, a mipui lamin sorkarah bill an pe thei lo tih ni lo a; a sorkar zawkin a leina hnena sum a pe thei lo hi chu a mualphothlak thei hial a ni. Sorkar tan sum neih loh hrim hrim hi a mualphothlak vek kher lo thei a; nimahsela mipui hnena thutiam hrawl pui pui nei chung leh, cheng vaibelchhe tela SEDP kalpui tum thu sawi dup dup si a, NEEPCO-a pawisa bat leh si hi a inhmeh lo hle a ni. Mizoramin kawphetha a leina ṭhin NEEPCO chuan Mizoram sorkar aṭanga kawlphetha leina man an dawn tlai avangin Mizoram chu kawlphetha pek lohah an vaukhan a, hemi hnu hian Mizoram sorkar chuan NEEPCO hnenah hian kawlphetha man hi rang takin a pe nghal a ni.Electric bill chungchang hi Mizoram chhungah hun rei tak chhung khel tawh a ni a, mipui nawlpui tana phurrit tling khawpa bill a sang nia hriat avangin sawiselna ri pawh a ring hle. Hetih laia a sorkar zawkin kawlphetha leina sum a lo pe tlai tih hriat hian thil inhmeh lo tak a ni a, mipui hnena bill sang zawka khawntu ni chunga a leina lama pawisa a lo pe tlai hi chu a zia lo hle a ni.Mipuiin electric bill kan pekkhawm hian Mizorama kawlphetha lakluhna man hi a daih lo a, sorkar hian chawi belh chungin êng chhit tur hi mipui hnenah a pe a, hemi kawngah hi chuan a fakawm hle a ni. Sorkar sum indaih lohna sang zelah electric bill hi tisang lo thei lo dinhmunah a ding tawh a, sorkarin sum a hloh zat a pun zel bawk avangin mipui aṭangin a bill man sang zawkin a khawn ta hial a ni.Mipuiin ṭha taka a bill an pek laia NEEPCO-in vaukhan ngai hial khawpa kan sorkarin sum a lo pe chhuak tlai hi a zia lo takzet a, a mipui lamin sorkarah bill an pe thei lo tih ni lo a; a sorkar zawkin a leina hnena sum a pe thei lo hi chu a mualphothlak thei hial a ni. Sorkar tan sum neih loh hrim hrim hi a mualphothlak vek kher lo thei a; nimahsela mipui hnena thutiam hrawl pui pui nei chung leh, cheng vaibelchhe tela SEDP kalpui tum thu sawi dup dup si a, NEEPCO-a pawisa bat leh si hi a inhmeh lo hle a ni.", "summary": "Mizoram Sorkarin kawlphetha a leina ṭhin NEEPCO hnenah kawlphetha leina man a pek tlai avangin kawlphetha pek lohah vau an tawk a,Mizoram Sorkar hian kawlphetha man hi rang takin a pe nghal. Electric bill chungchang hi Mizoram chhungah mipui hnena bill sang zawka khawntu ni chunga a Sorkar zawkin kawlphetha leina sum a lo pe tlai hi a zialo hle a ni. Mipui electric bill pekkhawm hian Mizorama kawlphetha lakluhna man hi a daihlo a, Sorkar hian chawi belh chungin êng chhit tur hi mipui hnenah a pe a,Sorkar sum hloh zat a pun zel avangin mipui aṭangin bill man sang zawkin a khawn a,mipuiin ṭha taka a bill an pek laia NEEPCO-in vaukhan ngai hial khawpa kan Sorkar zawkin a leina hnena sum a pe theilo hi a mualphothlak hle, mipui hnena thutiama cheng vaibelchhe tela SEDP kalpui tum thu sawi dup dup si a,NEEPCO-a pawisa bat leh si hi a inhmehlo hle a ni." }, { "summarization_id": "358", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Mizoram-a raltlan te hnena buhfai sem tur District hrang hrangah phurh thlen a ni tawh Food, Civil Supplies & Consumer Affairs (FCS&CA) Department chuan Mizoram-a raltlan awm mek mi 40,000 chuang hnena a thlawna sem tur buhfai chu District hrang hrangah an phur thleng kim tawh a, heng te hi District hrang hranga thuneitute kaihhruaina hnuaiah semchhuah tur a ni ang. FCS&CA Department hotute hnen atanga Akashvani Aizawl-in thu a dawn danin Ministry of Home Affairs (MHA)-in cheng vbc. 5 a pek atanga Food Corporation of India (FCI) hnen atanga buhfai an lakchhuah hi Metric Tonne 1,379 leh quintal 30 a ni a. FCI lamin lakchhuah phalna (release order) an pek atanga lachhuak nghalin sawrkar laipui huntiam, ni 60 ralhma a phur chhuakin Mizoram-a District 11 hmunpui theuh ah phurh thlen a ni tawh a, District Bawrhsap te'n Home Department ruahmanna siam lawk angin a thlawnin an sem chhuak dawn a, District thenkhat chuan an semchhuak tan tawh bawk a ni. Tunhnaia Home Department-in sawrkar laipui hnena raltlan awm zat an thawnah chuan Mizoram-ah 43,788 an awm mek a. Heng te hi Myanmar atanga raltlan mi 33,764 bakah Bangladesh atanga rawn raltlan mi 2,014 niin Manipur atanga sahimna zawnga Mizoram-a awm mek mi 8,010 an ni a. Hetihlai hian Mizoram-a raltlan awmte hi a changin an pung a, a changin an tlem ve leh thin bawk a ni. FCS&CA-in raltlan tana buhfai sem tur an thlen tam zualte chu Champhai, Lawngtlai, Aizawl leh Siaha District-ah te a ni a. Champhai District-ah hian buhfai quintal 4,533 thlenin, Lawngtlai District-ah quintal 2,526 thlen a ni a, Aizawl District-ah quintal 2,458 leh kg. 40 leh Siaha District-ah quintal 1,875 te phurh thlen a ni bawk. District hrang hrang zinga buhfai phurh thlen tlemna ber chu Khawzawl District niin quintal 46 chauh a thleng a, Serchhip District-ah quintal 119 leh Mamit District-ah quintal 184 te phurh thlen a ni bawk a, heng te hi raltlan awm mek tlemna deuh te an ni. Home Department lamin ruahmanna an siam dan chuan raltlan pakhat zelin buhfai kg. 31.5 zela a thlawna sem phawt tur a ni ang.", "summary": "Mizoram-a raltlan te hnena buhfai sem tur District hrang hrangah phurh thlen a ni tawh Food, Civil Supplies & Consumer Affairs Department chuan Mizoram-a raltlan awm mek mi 40,000 chuang hnena a thlawna sem tur buhfai chu District hrang hrangah an phur thleng kim tawh a, hengte hi sem chhuah tur a ni. Ministry of Home Affairs-in cheng vbc. 5 a pek atanga Food Corporation of India hnen atanga buhfai an lakchhuah Metric Tonne 1,379 leh quintal 30 a ni. Tun hnaiah Mizoramah raltlan Myanmar, Bangladesh leh Manipur atangin raltlan 43,788 vel an awm a, raltlan tana buhfai sem tur an thlen tam zualte chu Champhai, Lawngtlai, Aizawl leh Siaha-ah te a ni a. Champhai-ah hian buhfai quintal 4,533 thlenin, Lawngtlaiah 2,526, Aizawlah 2,458 leh Siahaah 1,875 te phurh thlen an ni. Khawzawlah hian phur tlem berin quintal 46 an phur a, Serchhip ab 119 leh Mamit ah 184 phurin hengte hi raltlan awm mek tlem deuhna te an ni. Raltlan pakhat zelin buhfai kg 31.5 zela a thlawna sem phawt tur a ni ang." }, { "summarization_id": "359", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24271", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Aizawl district Magistrate (DC) chuan thupek chhuahin Aizawl hmun ṭhenkhata kea kalnaa thil zuarte chu insaseng turin a ti a; nimahsela politician pakhatin minister leh Aizawl Municipal Corporation lama inzuarte chhan zawnga a sawipui avangin DC lamin thupek an kengkawh thei lo a, an inzuar chhunzawm zel.Aizawl khawpui hi a tir aṭangin mumal taka duan a ni lo a, lirthei kalna tur kawngpui te, kea kalna tur bik te, inzawrhna tur leh bazar te, thil mamawh tam tak hi ṭha taka siam fel a ni lo. Khawpui a ṭhang zel a, tun hnaiah zawi zawiin thil a kal mumal chho ṭan a, dan leh thupek kengkawhtu lam leh khawpui enkawltu (AMC) lam pawhin awmze neiin hna an thawk chho ṭan.Hetihlai hian kawngpui kama lirthei hûn phal lohna hmuna lirthei hung tlat te, kea kalna tura lirthei riah hial ṭhin te, thil zawrhna remchanga kawngpui sir leh kea kalna tur lo hmang remchang tawkte an ṭhin. Hengte hian an ‘mamawhna’ vangin heng hmunhmate hi an hmang ṭhin a, an mamawhna zawna thlir chuan thil âwm tak ni mah se, dan mit aṭanga thlir chuan dan bawhchhetu an ni.Miin a mamawhna (sum lama harsatna pawh a ni thei ang) chhuanlamin a duhna hmun apiangah thil zawrh tum ta mai se, Aizawl khawpui hi enkawltu awm lo ang mai a ni dawn. Inzawrhna tur hmun a awm a, inzawrh phal lohna hmun a awm bawk a, chutianga inzuarte chu sum lama harsatna vangte pawh ni tel bawk mah se, dan anga thil kalpui a nih loh chuan mimal ‘harsatna’ ṭheuh chhuanlamin Aizawl khawpui kawngpui lunlai zawng hi inzawrhna hmunah a chhuak palh thei.Tun hnaia DC thuchhuah pawh hi mipui leh khawpui ṭhatna tura tih a ni a, thuneitu lama lo zualko pui a, inzawrh phal lohna hmuna an inzawrh zel phalsak tura ngen hi thil fing ber a nih hmel lo. Politician nih a, ruling party-a mi nih vanga inrawlh lohna tura inrawlh a awm thei a; sorkar rorel hi political party mi leh saten an thunun chuan ram kalphung atan a ṭha ber lo ang. Aizawl district Magistrate (DC) chuan thupek chhuahin Aizawl hmun ṭhenkhata kea kalnaa thil zuarte chu insaseng turin a ti a; nimahsela politician pakhatin minister leh Aizawl Municipal Corporation lama inzuarte chhan zawnga a sawipui avangin DC lamin thupek an kengkawh thei lo a, an inzuar chhunzawm zel.Aizawl khawpui hi a tir aṭangin mumal taka duan a ni lo a, lirthei kalna tur kawngpui te, kea kalna tur bik te, inzawrhna tur leh bazar te, thil mamawh tam tak hi ṭha taka siam fel a ni lo. Khawpui a ṭhang zel a, tun hnaiah zawi zawiin thil a kal mumal chho ṭan a, dan leh thupek kengkawhtu lam leh khawpui enkawltu (AMC) lam pawhin awmze neiin hna an thawk chho ṭan.Hetihlai hian kawngpui kama lirthei hûn phal lohna hmuna lirthei hung tlat te, kea kalna tura lirthei riah hial ṭhin te, thil zawrhna remchanga kawngpui sir leh kea kalna tur lo hmang remchang tawkte an ṭhin. Hengte hian an ‘mamawhna’ vangin heng hmunhmate hi an hmang ṭhin a, an mamawhna zawna thlir chuan thil âwm tak ni mah se, dan mit aṭanga thlir chuan dan bawhchhetu an ni.Miin a mamawhna (sum lama harsatna pawh a ni thei ang) chhuanlamin a duhna hmun apiangah thil zawrh tum ta mai se, Aizawl khawpui hi enkawltu awm lo ang mai a ni dawn. Inzawrhna tur hmun a awm a, inzawrh phal lohna hmun a awm bawk a, chutianga inzuarte chu sum lama harsatna vangte pawh ni tel bawk mah se, dan anga thil kalpui a nih loh chuan mimal ‘harsatna’ ṭheuh chhuanlamin Aizawl khawpui kawngpui lunlai zawng hi inzawrhna hmunah a chhuak palh thei.Tun hnaia DC thuchhuah pawh hi mipui leh khawpui ṭhatna tura tih a ni a, thuneitu lama lo zualko pui a, inzawrh phal lohna hmuna an inzawrh zel phalsak tura ngen hi thil fing ber a nih hmel lo. Politician nih a, ruling party-a mi nih vanga inrawlh lohna tura inrawlh a awm thei a; sorkar rorel hi political party mi leh saten an thunun chuan ram kalphung atan a ṭha ber lo ang. Aizawl district Magistrate (DC) chuan thupek chhuahin Aizawl hmun ṭhenkhata kea kalnaa thil zuarte chu insaseng turin a ti a; nimahsela politician pakhatin minister leh Aizawl Municipal Corporation lama inzuarte chhan zawnga a sawipui avangin DC lamin thupek an kengkawh thei lo a, an inzuar chhunzawm zel. Aizawl khawpui hi a tir aṭangin mumal taka duan a ni lo a, lirthei kalna tur kawngpui te, kea kalna tur bik te, inzawrhna tur leh bazar te, thil mamawh tam tak hi ṭha taka siam fel a ni lo. Khawpui a ṭhang zel a, tun hnaiah zawi zawiin thil a kal mumal chho ṭan a, dan leh thupek kengkawhtu lam leh khawpui enkawltu (AMC) lam pawhin awmze neiin hna an thawk chho ṭan. Hetihlai hian kawngpui kama lirthei hûn phal lohna hmuna lirthei hung tlat te, kea kalna tura lirthei riah hial ṭhin te, thil zawrhna remchanga kawngpui sir leh kea kalna tur lo hmang remchang tawkte an ṭhin. Hengte hian an ‘mamawhna’ vangin heng hmunhmate hi an hmang ṭhin a, an mamawhna zawna thlir chuan thil âwm tak ni mah se, dan mit aṭanga thlir chuan dan bawhchhetu an ni. Miin a mamawhna (sum lama harsatna pawh a ni thei ang) chhuanlamin a duhna hmun apiangah thil zawrh tum ta mai se, Aizawl khawpui hi enkawltu awm lo ang mai a ni dawn. Inzawrhna tur hmun a awm a, inzawrh phal lohna hmun a awm bawk a, chutianga inzuarte chu sum lama harsatna vangte pawh ni tel bawk mah se, dan anga thil kalpui a nih loh chuan mimal ‘harsatna’ ṭheuh chhuanlamin Aizawl khawpui kawngpui lunlai zawng hi inzawrhna hmunah a chhuak palh thei. Tun hnaia DC thuchhuah pawh hi mipui leh khawpui ṭhatna tura tih a ni a, thuneitu lama lo zualko pui a, inzawrh phal lohna hmuna an inzawrh zel phalsak tura ngen hi thil fing ber a nih hmel lo. Politician nih a, ruling party-a mi nih vanga inrawlh lohna tura inrawlh a awm thei a; sorkar rorel hi political party mi leh saten an thunun chuan ram kalphung atan a ṭha ber lo ang.", "summary": "Aizawl district Magistrate (DC) chuan thupek chhuahin Aizawl hmun ṭhenkhata kea kalnaa thil zuarte chu insaseng turin a ti a; nimahsela politician pakhatin minister leh Aizawl Municipal Corporation lama inzuarte chhan zawnga a sawipui avangin DC lamin thupek an kengkawh thei lo a, an inzuar chhunzawm zel. Aizawl khawpui hi a tirah mumal taka thil duan a ni lo a, hei vang hian harsatna kan tawk mek a ni. Miin a mamawh chhuanlamin a duhna hmun apiangah thil zawrh tum ta se, Aizawl khawpui hi enkawltu awm lo ang mai a ni ang. Tun hnaia DC thuchhuah pawh hi mipui leh khawtlang thatna tûra tih a ni a, thuneitute lama zualko pui vel hi a finthlak ber lo. Politician nih a, ruling party a mi nih vanga inrawlh lohna tura inrawlh a awm thei a, sorkar rorel hi political party miten an thunun chuan ram kalphung tan a tha ber lo." }, { "summarization_id": "360", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/10/bjp-in-mnf-ralpui-phiarin-phiar-mnf.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_19.2.25", "original_text": "Aizawl | October 31, 2023: MNF General Secretary i/c Media & Publicity VL Krosahnehzova chuan vawiin khan Aizawl Press Club-ah thutharthehdarhtute kawmin, \"BJP in MNF ralpui phiarin an phiar,\" a ti.MNF GS chuan, \"Assam nen ramria kan buaina ah MNF sorkarin huai taka dolet a, Silai hial hmehpuaha awmin, nunna chan hial an awm avangin BJP Sorkar, Assam Chief Minister Himanta leh a kaihhruai Party chuan MNF hi min do dawn tih a hriatsa a, Manipur-a kan unaute thlavang nasa taka MNF in a hauh mek avang hian Manipur Chief Minister, BJP rum rut leh a thurualpui te hian MNF sorkar paihthla tur leh ZPM tungding tur hian nasa takin chet an lak ngei pawh a rinawm,\" a ti bawk.MNF General Secretary i/c Media & Publicity VL Krosahnehzova  Press Statement kimchang.1. Manipur buaina a Manipur BJP sorkarin Police leh Meitei firfiak - Arambai Tenggol leh Meetei Lipun te hmanga kan unaute nuai chimih an tum chu duh lovin MNF MP pahnih - Pu C. Lalrosanga (Lok Sabha) leh Pu K. Vanlalvena (Rajya Sabha)-te chuan Manipur-a kan unaute tawrhna chungchang Parliament-ah sawi chhuah an tum a. Vawi khat mah phalsak an ni lo. Chubakah NDA MP-te inhmuhkhawmna-ah pawh sawichhuah an remtih loh avangin a hnu lamah phei chuan NDA inhmuhkhawmnaah an tel loh phah.2. Manipur chungchanga eptu tangrualin PM Narendra Modi kaihhruai NDA sorkar rintawk lohna (no-confidence motion) an putluh pawh Lok Sabha-ah Pu C. Lalrosanga chuan a thlawp.3. Forest Conservation (amendment) bill, 2023 pawh kan MP pahnihte'n an dodal a. Chu mai ni lovin Mizoram Assembly-ah Environment, Forests & Climate Change Minister Pu TJ Lalnuntluanga'n FCA amendment bill dodalna official resolution a pulut a, hei hi kokim taka pawm (adopt) a ni. FCA amendment bill hi Mizoram leh hmarchhaka ramngaw tichereu thei dan siamthatna a nih vangin MNF chuan a dodal a ni.4. Hnam hrang hrangin tihdan phung (culture, tradition & customs) kan neih leh kan sakhua ngei pawh dinhmun derthawnga siamtu tur Uniform Civil Code (UCC) hi MNF chuan a duh lova. Parliament chhung leh pawnah kan MP-te'n an dodal bakah kan CM/Party president ngei pawhin hemi chungchang ngaihtuahtu National Law Commission-ah Mizoram leh mipuiin an duh lova an dodal thu a thlen a. Political party zinga ziaka thlen hmasa ber a ni.5. Party dangte'n MNF an sawiselna thin Citizen Amendment Bill kha kan MP-in a thlawp zawnga vote a thlak chhan chu BJP leh a thurualpui ten an MP ngahna hmangin an pass tho dawn tih hriat a ni a. Mizoram leh hmarchhak state-ah te hman a nih ve dawn loh thu tihchian a nih tak avang chauh a ni. Ni lovin a ngai ang ang kha chuan vote hmangin a dodal ngei ang.6. Myanmar atanga an ram buai (sipaiin sorkarna an pawnglak avanga) kan unau raltlan rawn lutte chu sorkar laipui, NDA sorkar chuan thawnlet (deport/push back) vek turin Mizoram sorkar hnenah thu a rawn pe a. Mizoram sorkar chuan NDA sorkar thupek hi hnawlin, kan unaute chu Mizorama an lo luh phalsak mai pawh ni lovin kawng hrang hrangin a lo tuamhlawm a. Myanmar raltlan 30,000 chuang a enkawl mek a. State sorkar sum atangin Rs 380 lakh hmangin a lo tuamhlawm a ni. Bangladesh atanga kan unau rawn raltlan mi 1,000 vel pawh BSF-te'n an luh an phal lova Mizoram sorkarin an luh phal tura a tih avangin Mizoramah kan lo tuamhlawm mek a ni.7. Manipur buai avanga mi 12,000 (an tam lai) rawn tlanchhiate tanpuina tan Mizoram sorkar chuan sorkar laipui hnenah Rs 10 crore a dil a. CM Pu Zoramthanga'n May ni 23 a dilna a thehluh a, thla 6 ral hnu-ah pawh central sorkar chuan a la pe chhuak duh lo. Mizoram sorkar erawh chuan ama sumbawm atangin Rs 5 crore hmangin Manipur atanga rawn tlanchhia kan unaute hi a tuamhlawm mek a. Sorkar hnathawk atanga vehbur khawnin chuta tling khawm Rs 81 lakh chuang pawh chumi atan tho chuan hman mek a ni. Manipur-a kan unaute thlavang hauha MNF in huai taka a chet ngam laiin, ZPM hian an tana thu leh hla an neih leh, tha leh zung an sen thawm hriat tur a awm mang hauh lo a ni.8. NDA a MNF a tel ve chhan hi BJP nena inzawm vang ni lovin Congress duh leh duh lo intelkhawm pahniha Congress duh lo lama tel mai a ni a. NDA thuhnuai-ah a awm lova, issue-based zela kal a ni. Mizoram tana tha lo an tih chuan a dodal mai a, a dodal zel dawn bawk.9. NDA kaihhruaitu BJP hian an duh duhin MNF leh Mizoram sorkar hi a ti thei lo tih an hriat chian tawh avangin tun inthlanpui lo awm turah hian MNF chu ralpui phiara phiarin na takin a bei ta a. An khingpui ber Congress chu inthlanna-ah eng ruai an ni dawn lo tih a hmuh avangin an bei lem lo. ZPM phei chu engtin mah an bei lova, sawisel zawngin tawng an cheh miah lo. Hei hian BJP leh ZPM hi puan an inzawna, hnungthak an inhiahtawn tih a tichiang hle. ZPM hruaitute hian BJP nen an thawkho dawn lo niin an sawi a. Inthlan hma-in langsar taka thawhho (pre-poll alliance) chu an nei lo reng a. Mahse, chanchinbumite'n inthlan zawhah sorkarna siam thei awm ta lo se, BJP an thawhpui ang em ti a Pu Lalduhoma an zawh chuan, inthlan hnu lam chu hunin a hrilh ang tih bakin a chhang duh lo a ni.10. Sawi tawh angin MNF hi NDA-a a telna chhan chu anti-Congress alliance a nih vang chauh a ni a. A hranpa-in NDA lakah beisei a nei lo. BJP hruaitu lawkte'n na taka MNF an sawisel ta chiam chiam hian MNF dinhmun diktak a tarlang a. ZPM an sawichhe ve ngai miah lo hian BJP leh ZPM inkar chu bui-chhe-laih lohvin a puang mek zawk a ni e.11. Assam nen ramria kan buaina ah MNF sorkarin huai taka dolet a, Silai hial hmehpuaha awmin, nunna chan hial an awm avangin BJP Sorkar, Assam Chief Minister Himanta leh a kaihhruai Party chuan MNF hi min do dawn tih a hriatsa a, Manipur-a kan unaute thlavang nasa taka MNF in a hauh mek avang hian Manipur Chief Minister, BJP rum rut leh a thurualpui te hian MNF sorkar paihthla tur leh ZPM tungding tur hian nasa takin chet an lak ngei pawh a rinawm. Tun hnai maia ZPM Candidate ten sum an uilo thar hle tih pawh a ri ring ta hle a. Mizo mipuite hian kan unau harsatna tawk mekte la tah vawng vawngna tur hian BJP leh a puanhnuai sangawizawnpuite hi kan vulh len palh kan hlau takzet a ni. MNF chuan Pathian leh kan Ram tan, tiin huai takin heng thachakna hi kan do mek a, kan do zel dawn bawk a ni. Kan ram, kan hnam leh kan Sakhua humhalha kan pen zel avang hian Kan Pathian hian kan lam hawiin a ban a phar kan ringnghet bur bawk a ni• • • • • •Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "MNF General Secretary chuan vawiin khan Aizawl Press Club-ah thutharthehdarhtute kawmin, \"BJP in MNF ralpui phiarin an phiar,\" a ti.MNF GS chuan, \"Assam nen ramria kan buaina ah MNF sorkarin huai taka dolet a, Silai hial hmehpuaha awmin, nunna chan hial an awm avangin BJP Sorkar, Assam Chief Minister Himanta leh a kaihhruai Party chuan MNF hi min do dawn tih a hriatsa a, Manipur-a kan unaute thlavang nasa taka MNF in a hauh mek avang hian Manipur Chief Minister, BJP rum rut leh a thurualpui te hian MNF sorkar paihthla tur leh ZPM tungding tur hian nasa takin chet an lak ngei pawh a rinawm,\" a ti bawk. Press Statement. 1. Manipur buaina a Manipur BJP sorkarin Police leh Meitei firfiak. 2. Manipur chungchanga eptu ṭangrualin Modi kaihhruai NDA sirkae rintawk lohna an putluh pawh Lok Sabha-ah Pu C.Lalrosanga chuan a thlawp. 3. Forest Conservation bill, 2023 pawh kan MP pahnihten an dodal. 4. Hnam hrang hrang tihdan phung dinhmun derthawnga siamtu tur UCC hi MNF chuan a duh lo. 5. Party dangteb MNF an sawiselna thin CAB kha kan MP-in a thlawp chhan chu BJP leh a thurualpui ten an MP ngahna hmangin an pass tho dawn tih hriat a nih vang. 6. Myanmar atanga raltlante sorkar laipui chuan thawnlet vek turin thu a pe. 7. Manipur buai avangin mi 12,000 rawn tlanchhiate tanpuina atan sorkar laipui hnenah Rs 10 crore dil a ni. 8. NDA a MNF a tel chhan hu Congress duh lo lama tel a nih vang mai a ni. 9. NDA kaihruaitu BJP hian an duh duhin MNF a tih theih loh avangin ralpui phiarin a phiar. 10. MNF hi NDA-a a tel nachhan chu anti-Congress alliance a nih vang chauh a ni a, a hranpain NDA lakah beisei a nei lo. 11. Assam nen ramria kan buainaah MNF sorkarin huai taka dolet. MNF chuan Pathian leh kan Ram tan, tiin huai takin heng thachakna hi kan do mek a, kan do zel dawn bawk a ni. Kan ram, kan hnam leh kan Sakhua humhalha kan pen zel avang hian Kan Pathian hian kan lam hawiin a ban a phar kan ringnghet bur bawk a ni." }, { "summarization_id": "361", "url": "https://theaizawlpost.org/rihdil-mawnga-lutin-a-thuk-zawng-an-teh/", "file_name": "SMizo_10_20-02", "original_text": "Mizo thalai ten adventure sports lama kan hriat lar, a YouTube channel-a hetiang lam video hmuhnawm tak tak upload thin PC Lalnunzira (Zira PC) chuan a thian mi pahnih te nen Rihdil mawnga luta, dil thuk zawng an teh dan vel video a YouTube channel-ah a upload a, an teh dan chuan he dil thuk zawng hi metre 12.3 (feet 40) a ni. Rihdil li mawnga luta a thuk zawng teh tur hian Zira PC bakah Darthantluanga (Thantea), Sairang leh Dr. Lalmuanpuia, Bawngkawn te an kal a, December ni 9 khan Rihdil-ah hian kalin, a lai tak awm velah lawnga inkar lutin, chuta tang chuan tui chhung luhna thuam famkim nen dil chhungah hian an lut ta a ni. Rihdil-ah hian Thantea lut hmasa berin, ani hian a mawng a thleng a, a mawng atangin lei a hum chhuak bawk a, tui chhung lut miten an hman thin, tui thuk zawng tehna hmanga an teh dan chuan an luhna lai hi meter 12.3 (feet 40) a thuk a ni a, hei hi hman deuha LPS-a Special Report ti thin Pu Vana ti a hriat lar ten an teh dan nen pawh a inzul viau a, anni hian lawng atanga hrui thlakin dil thuk zawng hi an teh ve thung a ni. Tun tuma an tehna hmanrua hi tui chhung lut mi ten an hman thin dive computer a ni a, hei hi khawvel huap pawha an hman thin leh, dik tawk tura ngaih a ni. Zira chuan Rihdil thuk zawng chu an rin dan ang vel tho a nih thu sawiin, “A tui hi a luan chhuahna hmuh tur a awm lo va, tlangin a hual vel a ni a, tui a luang lut ve reng thung a, chu chuan leinawi a len lut ve reng dawn a, chuvangin a thuk lo ve telh telh thei a ni,” a ti. Zira chuan Rihdil lut tur hian an inbuatsaihna a rei tawh niin a sawi a, hetiang thil an tihna chhan sawiin, “Rihdil hi kan history-ah a pawimawh a, chanchin pawh a ngah a, thawnthu chi hrang hrang pawh a tam. Mahse, chian lohin a awm reng a, chu chu Mizo thalaite hian kan tih tur niin kan hria a, chumi rilru chuan kan lut a. Kan thawnthu hrang hrang te a dik lo e tih tuma fiah tumna lam a ni lo va, kan history a pawimawh tak a nih avanga hriatchian lehzual kan duh vang a ni,” a ti. Rihdil hi Myanmar ram chhunga awm a ni a, tunlaiin tual chhung indona avanga buai mek an ni a, Zira te thianho pawh hi CDF sipai ten an lo buaipui a, hetianga buaipuitu tha tak an nei hi lawmawm an tih thu an sawi. He dil hi hriat theih chinah a mawng rap tawh hi an awm thawm hriat a la ni lo va, anni thian thum te hi he dil mawng rap hmasa ber ni a hriat an ni. Rihdil hian chanchin leh thawnthu chi hrang hrang a ngah hle a, hetiang avang hian tui chhunga luh pawh hian a zamawm duh ru ve viau ngei ang. Zira chuan, “Kan puitlin thei hi kan lawm lutuk. Kan hlawhtlin theihna bul ber chu Pathian kaihhruaina avang chauh a ni,” a ti. Rihdil mawng hi a fai ang reng hle niin an sawi a, Zira chuan, “A thim chhah vek turah kan ngai deuh a, mahse, rin ai takin a eng zawk a, tui chhungah pawh kan kal kual ve viau a, a nuam ve khawp mai. A mawngah hian patek leh hnawmhnawk tam tak awm tura ngaih ang kha a ni lo a, dum a ni mai. A mawngah kha chuan tui mi delh kha a na ve tawh khawp mai,” a ti. He dil mawnga lut tur hian tech diver Thantea tui chhung luhna hmanraw chi hrang hrang bakah midang ta man chawia an hawh khawm te an hmang a ni.", "summary": "Mizo thalai ten adventure sports lama kan hriat lar, a YouTube channel neitu PC Lalnunzira (Zira PC) chu a thian mi pahnih Darthantluanga(Thantea) leh Dr. Lalmuanpuia te nen Rihdil mawngah lutin a thuk zawng an teh a, an teh dan chuan dil thuk zawng hi metre 12.3(feet 40) a ni. Dil lai takah inkar lutin tui chhung luhna thuam famkim nen Thantea hi a lut hmasa ber a, tui chhung lut mite'n an hman thin Dive computer an hmangin an teh a, heihi dik tawk tur a ngaih a ni. Zira chuan Rihdil lut tur hian an inbuatsaihna a rei tawh a, kan history a pawimawh tak a nih avangin belh chian an chak tih sawiin Rihdil mawng chu an rin ang a bal leh tawp alo ni lo a a fai phian a, an rin aiin a thim lo bawk a ti. He dil hi hriat theih chinah a mawng rap hmasa ber an ni a, an tumna te tihlawhtling thei a an awm chu a lawm hle a, Rihdil hi Myanmar ram chhunga awm niin tunah hian an ram a buai mek a Zira te thianho hi CDF sipaite'n an lo buaipui a an lawm hle a ni." }, { "summarization_id": "362", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/119690", "file_name": "F_MIZO_SUM_4_4/2/25", "original_text": "Kum 1935, June 15-ah Young Lushai Association a ding a, a hming hi thlakin Young Mizo Association (YMA) tih a ni zui ta a, YMA din cham hi Mizoram sorkar chuan sorkar chawlhah a puang a, YMA branch dinna khaw hrang hrangah he ni hi lawm ṭhin a ni.YMA Day hi hman dan a inang lo a, branch tam ber chuan hnatlangin khawlai an tifai a, vantlang tana thil ṭangkai an ti a, ṭanpui ngaite ṭanpuina niah an hmang. Chhun leh zana intihhlimna hun buatsaih an awm a, YMA sports leh thil hrang hranga inelna an siam bawk a, he ni hi mi tam tak ni nghahhlelh a ni ṭhin a, ruai nena lawm an awm bawk ṭhin.He ni hi ṭangkai taka hman a nih piah lamah ni nghahhlelhawm, nula tlangvalte'n hlim leh lawm taka an hman theih niah siam chhunzawm zel ila, sorkar chawlh a nih remchanga laa programme dang lo siam tum hi awm lo ṭhin se a ṭha hle. YMA Day a ni a, YMA-in a lawmna a siam piah lama pawl dangin emaw thil dang tihna nia an hman loh hi a inhmeh hle a ni.Engpawhnise YMA tluka Mizo mipui tana pawl ṭangkai leh thawh hlawk hi pawl malah chuan a awm kher lo ang a, he pawl hi pawl thianghlim leh belhtlak, politics leh kohhran âwn lam nei lo, Mizo ram leh hnam ṭhatna tura ding ni chhunzawm zel rawh se.YMA a thianghlim a, a zahawm chhun-zawm zel theihna turin hruaitu ṭha an pawimawh. Tute emaw politics kai-lawn remchang, sorkara an tlaktlumna tur leh contract leh supply thlenga an dil hmuh awlsamna turah a hruaitu nihna hi kan chhuah palh a hlauhawm a, a venpui theitu chu YMA member tinte kan ni ang.He pawl zahawm leh ropui, Mizo fate tana pawl ṭangkai hi chak takin kal zel se, Mizo ram leh hnam tan YMA hian ke pen zel rawh se. Kum 1935, June 15-ah Young Lushai Association a ding a, a hming hi thlakin Young Mizo Association (YMA) tih a ni zui ta a, YMA din cham hi Mizoram sorkar chuan sorkar chawlhah a puang a, YMA branch dinna khaw hrang hrangah he ni hi lawm ṭhin a ni.YMA Day hi hman dan a inang lo a, branch tam ber chuan hnatlangin khawlai an tifai a, vantlang tana thil ṭangkai an ti a, ṭanpui ngaite ṭanpuina niah an hmang. Chhun leh zana intihhlimna hun buatsaih an awm a, YMA sports leh thil hrang hranga inelna an siam bawk a, he ni hi mi tam tak ni nghahhlelh a ni ṭhin a, ruai nena lawm an awm bawk ṭhin.He ni hi ṭangkai taka hman a nih piah lamah ni nghahhlelhawm, nula tlangvalte'n hlim leh lawm taka an hman theih niah siam chhunzawm zel ila, sorkar chawlh a nih remchanga laa programme dang lo siam tum hi awm lo ṭhin se a ṭha hle. YMA Day a ni a, YMA-in a lawmna a siam piah lama pawl dangin emaw thil dang tihna nia an hman loh hi a inhmeh hle a ni.Engpawhnise YMA tluka Mizo mipui tana pawl ṭangkai leh thawh hlawk hi pawl malah chuan a awm kher lo ang a, he pawl hi pawl thianghlim leh belhtlak, politics leh kohhran âwn lam nei lo, Mizo ram leh hnam ṭhatna tura ding ni chhunzawm zel rawh se.YMA a thianghlim a, a zahawm chhun-zawm zel theihna turin hruaitu ṭha an pawimawh. Tute emaw politics kai-lawn remchang, sorkara an tlaktlumna tur leh contract leh supply thlenga an dil hmuh awlsamna turah a hruaitu nihna hi kan chhuah palh a hlauhawm a, a venpui theitu chu YMA member tinte kan ni ang.He pawl zahawm leh ropui, Mizo fate tana pawl ṭangkai hi chak takin kal zel se, Mizo ram leh hnam tan YMA hian ke pen zel rawh se.", "summary": "Kum 1935, June 15-ah Young Lushai Association hi dingin Young Mizo Association (YMA) tiha a hming thlak a ni zui a, Mizoram Sorkar-in YMA dincham hi Sorkar chawlhah a puang a,branch tam ber chuan vantlang tana thil tha tiin hnatlangin khawlai an tifai a, ṭanpui ngaite ṭanpuina niah an hmang thin. Intihhlimna hun buatsaih a sports leh thil hrang hranga inelnate siamin ruai nena lawm an awm bawk ṭhin.YMA Day a ni a, ṭangkai taka hman a nih piah lamah thalaiten hlim leh lawm taka an hman theih niah siam chhunzawm zel ila, Sorkar chawlh a nih remchanga laa programme dang siam tum awmlo se a inhmeh hle a ni.Engpawhnise YMA hi Mizo mipui tana pawl ṭangkai leh thawh hlawk,pawl thianghlim leh belhtlak,politics leh kohhran âwn lam neilo, Mizo ram leh hnam ṭhatna tura ding ni chhunzawm zel rawh se chutiang tur chuan hruaitu ṭha an pawimawh a, tute emaw politics kailawn remchang, Sorkara tlaktlumna turah a hruaitu nihna hi kan chhuah palh a hlauhawm a, YMA member tinten venpui a tha ang. YMA hi chak taka kal zelin Mizo ram leh hnam tan ke pen zel rawh se." }, { "summarization_id": "363", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4247", "file_name": "F_MIZO_SUM_18_29/1/25", "original_text": "Covid-19 leng mek avanga Health minister ngenna bawhzuiin Mizoram chhunga kohhran hrang hrangte chuan mipui punkhawm tamna tur buatsaih hrih loh an rel. Tualchhung kohhran ṭhenkhat chuan inkhawm an titawp lailawk tawh bawk a ni.Covid-19 hian nunphung a tikhaih­lak nasa a, a tira a lo chhuahna China lama thleng ang ni loa Europe leh hmun dangahte an inven ṭhat loh avanga tualchhunga a darh zel lohna tura inven hi a pawimawh hle a ni. He hri hi awlsam taka rang taka darh thei a nih avang hian fimkhur a ṭul zual a, hemi chungchanga thuneitute'n ngenna leh rua­hmanna an siamte thuawih taka zawm mai hi a ṭha a ni.Kohhran tana inkhawm loh rel hi thil harsa ber pawl a nih hmel a, chuti chunga kohhran ṭhenkhatin mipui vantlang himna tur a ni tih hriaa thu an awih mai hi an fakawm hle. Kohhran meuh pawhin inkhawm an ṭhulh tawh lai hian hmun ṭhenkhatah MLA leh sorkar official-te nena vantlang pui­punnate a la awm zel erawh a fel lo a, sorkar hian heng hi ngun takin vil rawh se.Mi fimkhur leh thuawihte hian tute emaw fimkhur loh leh thuawih loh vangin an tuar palh thei a, a hri darh zel dan tur hriat a nih miau loh avang hian tun aṭanga thuneitute ruahmanna zawm a, fing taka thu lo awih mai hi mipuiin invenna atana kan tih theih ṭha ber a nih hmel e. Covid-19 leng mek avanga Health minister ngenna bawhzuiin Mizoram chhunga kohhran hrang hrangte chuan mipui punkhawm tamna tur buatsaih hrih loh an rel. Tualchhung kohhran ṭhenkhat chuan inkhawm an titawp lailawk tawh bawk a ni.Covid-19 hian nunphung a tikhaih­lak nasa a, a tira a lo chhuahna China lama thleng ang ni loa Europe leh hmun dangahte an inven ṭhat loh avanga tualchhunga a darh zel lohna tura inven hi a pawimawh hle a ni. He hri hi awlsam taka rang taka darh thei a nih avang hian fimkhur a ṭul zual a, hemi chungchanga thuneitute'n ngenna leh rua­hmanna an siamte thuawih taka zawm mai hi a ṭha a ni.Kohhran tana inkhawm loh rel hi thil harsa ber pawl a nih hmel a, chuti chunga kohhran ṭhenkhatin mipui vantlang himna tur a ni tih hriaa thu an awih mai hi an fakawm hle. Kohhran meuh pawhin inkhawm an ṭhulh tawh lai hian hmun ṭhenkhatah MLA leh sorkar official-te nena vantlang pui­punnate a la awm zel erawh a fel lo a, sorkar hian heng hi ngun takin vil rawh se.Mi fimkhur leh thuawihte hian tute emaw fimkhur loh leh thuawih loh vangin an tuar palh thei a, a hri darh zel dan tur hriat a nih miau loh avang hian tun aṭanga thuneitute ruahmanna zawm a, fing taka thu lo awih mai hi mipuiin invenna atana kan tih theih ṭha ber a nih hmel e. Covid-19 leng mek avanga Health minister ngenna bawhzuiin Mizoram chhunga kohhran hrang hrangte chuan mipui punkhawm tamna tur buatsaih hrih loh an rel. Tualchhung kohhran ṭhenkhat chuan inkhawm an titawp lailawk tawh bawk a ni. Covid-19 hian nunphung a tikhaih­lak nasa a, a tira a lo chhuahna China lama thleng ang ni loa Europe leh hmun dangahte an inven ṭhat loh avanga tualchhunga a darh zel lohna tura inven hi a pawimawh hle a ni. He hri hi awlsam taka rang taka darh thei a nih avang hian fimkhur a ṭul zual a, hemi chungchanga thuneitute'n ngenna leh rua­hmanna an siamte thuawih taka zawm mai hi a ṭha a ni. Kohhran tana inkhawm loh rel hi thil harsa ber pawl a nih hmel a, chuti chunga kohhran ṭhenkhatin mipui vantlang himna tur a ni tih hriaa thu an awih mai hi an fakawm hle. Kohhran meuh pawhin inkhawm an ṭhulh tawh lai hian hmun ṭhenkhatah MLA leh sorkar official-te nena vantlang pui­punnate a la awm zel erawh a fel lo a, sorkar hian heng hi ngun takin vil rawh se. Mi fimkhur leh thuawihte hian tute emaw fimkhur loh leh thuawih loh vangin an tuar palh thei a, a hri darh zel dan tur hriat a nih miau loh avang hian tun aṭanga thuneitute ruahmanna zawm a, fing taka thu lo awih mai hi mipuiin invenna atana kan tih theih ṭha ber a nih hmel e.", "summary": "Covid-19 leng mek avanga Health minister ngenna bawhzuiin Mizoram chhunga kohhran hrang hrangte'n inkhawm hrihloh an rel.Covid-19 hi awlsam taka rang taka darh thei a nih avangin hemi chungchanga thuneitute'n ngenna leh rua­hmanna an siamte thuawih taka zawm mai hi a ṭha a ni.Kohhran ṭhenkhatin mipui himna tur a ni tih hriaa inkhawm an ṭhulh tawh laia hmun ṭhenkhatah MLA leh sorkar official-te nena vantlang pui­punnate a la awm zel erawh a fello a,Sorkar hian heng hi ngun takin vil rawh se.Mi fimkhur leh thuawihte hian tute emaw fimkhur loh leh thuawih loh vangin an tuar palh thei a,fing taka thu lo awih mai hi mipuiin invenna atana kan tih theih ṭha ber a ni." }, { "summarization_id": "364", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17451", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "Rengtekawn aṭanga Builum panna kawng, Pradhan Mantri Gram Sadak Yajona (PMGSY) sum hmanga siam mekah an lung hman a ṭha tâwk lo tih thu an sawi avangin Kolasib District MJA member-te chuan tun hnai khan a hmunah an enfiah a; lung an hman chu PWD pawm theih chin ni mah se, duhthusam a tling lo tih an finfiah.Tun hnaia Mizo­rama thil hluar tak, kan ram ṭhanmawhbawk ang hiala puh theih chu dan anga contract hna hmutu ni loin an thawh ṭhin hi a ni. Ṭawngkam danga sawi dawn chuan contractor ni lo con­tract hna thawk ṭhin, tiin a sawi theih a; contractor-te hming hawha hnathawh tum tiin a sawi theih bawk awm e.Kan rama kan kal sualna lian tak chu eizawnna nghet nei mang loa politics kan luhchilh a, chumi hmanga ei hmuh kan tum ṭhin hi a ni. Hei mai hi a ni lo a, mi ṭhenkhat phei chuan politics hi hausakpui tumin an khel a ni ber a, kan ram hmasawnna hna kal tur pawh heng mite kutah hian thui tak chu a lang ral a tih theih ang.Hnathawktu thlan dan lan chhuahna chiang tak chu tun hnaia chief minister hnena hna dilna lehkha leak out kha a ni. Kha lehkhaah khan a diltu khan a hna dil a ziak a, contractor hming a hawh kha a ziak lang a, contractor dang pahnih an khaikhin turte lamin a ziak. Chutah chuan kan chief minister berin, \"Hei tihsak hram dan lo zawnsak ta che u,\" tiin PWD Engineer in Chief hnenah lehkha a ziahsak a ni. Hetiang hi hna inpek dan kalphung pangngai ang hialin kan ngai tawh a, hei hi hun rei tak kan rama hna inpek dan kalpui tawh, sorkar thar pawhin a chhunzawm zela chu a ni ta ber.Kan hna inpek danin a zir loh avangin kan hnain a tuar a, contractor-te hian an hminga hnathawktute hna chhiaah mawh an phur a ni tih an hriat a, an fimkhur zual a ṭha khawp mai. Rengtekawn aṭanga Builum panna kawng, Pradhan Mantri Gram Sadak Yajona (PMGSY) sum hmanga siam mekah an lung hman a ṭha tâwk lo tih thu an sawi avangin Kolasib District MJA member-te chuan tun hnai khan a hmunah an enfiah a; lung an hman chu PWD pawm theih chin ni mah se, duhthusam a tling lo tih an finfiah.Tun hnaia Mizo­rama thil hluar tak, kan ram ṭhanmawhbawk ang hiala puh theih chu dan anga contract hna hmutu ni loin an thawh ṭhin hi a ni. Ṭawngkam danga sawi dawn chuan contractor ni lo con­tract hna thawk ṭhin, tiin a sawi theih a; contractor-te hming hawha hnathawh tum tiin a sawi theih bawk awm e.Kan rama kan kal sualna lian tak chu eizawnna nghet nei mang loa politics kan luhchilh a, chumi hmanga ei hmuh kan tum ṭhin hi a ni. Hei mai hi a ni lo a, mi ṭhenkhat phei chuan politics hi hausakpui tumin an khel a ni ber a, kan ram hmasawnna hna kal tur pawh heng mite kutah hian thui tak chu a lang ral a tih theih ang.Hnathawktu thlan dan lan chhuahna chiang tak chu tun hnaia chief minister hnena hna dilna lehkha leak out kha a ni. Kha lehkhaah khan a diltu khan a hna dil a ziak a, contractor hming a hawh kha a ziak lang a, contractor dang pahnih an khaikhin turte lamin a ziak. Chutah chuan kan chief minister berin, \"Hei tihsak hram dan lo zawnsak ta che u,\" tiin PWD Engineer in Chief hnenah lehkha a ziahsak a ni. Hetiang hi hna inpek dan kalphung pangngai ang hialin kan ngai tawh a, hei hi hun rei tak kan rama hna inpek dan kalpui tawh, sorkar thar pawhin a chhunzawm zela chu a ni ta ber.Kan hna inpek danin a zir loh avangin kan hnain a tuar a, contractor-te hian an hminga hnathawktute hna chhiaah mawh an phur a ni tih an hriat a, an fimkhur zual a ṭha khawp mai. Rengtekawn aṭanga Builum panna kawng, Pradhan Mantri Gram Sadak Yajona (PMGSY) sum hmanga siam mekah an lung hman a ṭha tâwk lo tih thu an sawi avangin Kolasib District MJA member-te chuan tun hnai khan a hmunah an enfiah a; lung an hman chu PWD pawm theih chin ni mah se, duhthusam a tling lo tih an finfiah. Tun hnaia Mizo­rama thil hluar tak, kan ram ṭhanmawhbawk ang hiala puh theih chu dan anga contract hna hmutu ni loin an thawh ṭhin hi a ni. Ṭawngkam danga sawi dawn chuan contractor ni lo con­tract hna thawk ṭhin, tiin a sawi theih a; contractor-te hming hawha hnathawh tum tiin a sawi theih bawk awm e. Kan rama kan kal sualna lian tak chu eizawnna nghet nei mang loa politics kan luhchilh a, chumi hmanga ei hmuh kan tum ṭhin hi a ni. Hei mai hi a ni lo a, mi ṭhenkhat phei chuan politics hi hausakpui tumin an khel a ni ber a, kan ram hmasawnna hna kal tur pawh heng mite kutah hian thui tak chu a lang ral a tih theih ang. Hnathawktu thlan dan lan chhuahna chiang tak chu tun hnaia chief minister hnena hna dilna lehkha leak out kha a ni. Kha lehkhaah khan a diltu khan a hna dil a ziak a, contractor hming a hawh kha a ziak lang a, contractor dang pahnih an khaikhin turte lamin a ziak. Chutah chuan kan chief minister berin, \"Hei tihsak hram dan lo zawnsak ta che u,\" tiin PWD Engineer in Chief hnenah lehkha a ziahsak a ni. Hetiang hi hna inpek dan kalphung pangngai ang hialin kan ngai tawh a, hei hi hun rei tak kan rama hna inpek dan kalpui tawh, sorkar thar pawhin a chhunzawm zela chu a ni ta ber. Kan hna inpek danin a zir loh avangin kan hnain a tuar a, contractor-te hian an hminga hnathawktute hna chhiaah mawh an phur a ni tih an hriat a, an fimkhur zual a ṭha khawp mai.", "summary": "Rengtekawn aṭanga Builum panna kawng, Pradhan Mantri Gram Sadak Yajona (PMGSY) sum hmanga siam mekah an lung hman a ṭha tâwk lo tih thu an sawi avangin Kolasib District MJA member-te chuan tun hnai khan a hmunah an enfiah a; lung an hman chu PWD pawm theih chin ni mah se, duhthusam a tling lo tih an finfiah. Contractor ni lo contract hna thawk thin tun hnaiah an tam a, kan rama kan kal sualna lian tak chu eizawnna nghet nei mang loa politics kan luhchilh a, chumi hmanga ei kan hmuh kan tum thin hi a ni. Hnathawktu thlan dan lanchhuahna chiang tak chu CM hnena hna dilna lehkhat leak out kha a ni. Kha lehkhaah khan a diltu khan a hna dil a ziak a, contractor hming a hawh kha a ziak lang a, contractor dang pahnih an khaikhin turte lamin a ziak. Hetiang hi hna inpek dan kalphung pangngai ang hialin kan ngai tawh a, kan hna inpek danin a zir loh chuan kan hnain a tuar zel a ni." }, { "summarization_id": "365", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11851", "file_name": "H-262-19/02/2025-Mizo ṭhalaite tan chona", "original_text": "Mizo ṭhalai, central (civil) service-a luh tum, beiseiawm bikte sorkarin a puih dan tur chu tun hnai khan chief minister hoa ngaihtuah a ni a, beiseiawm bikte chu exam tura an inbuatsaihna senso zawng zawng sorkarin a tumsak (full sponsorship) turin an rêl. CM chuan, Mizo ṭhalai zingah central service-a lut an tlem tulh tulh vangin ṭan lâk a ṭul thu a sawi a, \"Mizo ṭhalaite hian India ram zau zawka rual el pha a, rual khûm pha an nih theih nan tun aṭanga ṭan lak a ngai a ni,\" a ti.Central ser­vice-a tlin tuma inbuatsaihte zingah Mizo ṭhalaite tluka sorkar aṭanga puihna dawng ṭha hi an tam lo mai thei a, state sorkar mai ni lo mi ṭhahnemngai ṭhenkhatte chuan sum leh pai bakah thil dang hmangin heng mite duhsakna hi an lantir mek a ni. Tun hnaiah Mizote central service-ah an tling tlem tawlh tawlh a, hei hian nakin zelah nghawng ṭha lo tak a neih theih dawn avangin sorkar pawhin ṭan a la a ni.Mizo ṭhalaite pawh an harh a ngai a, heti taka mimal eizawnna tur thila sorkar a insengso huam ta hian tun hnaia UPSC exem-a kan tihchhiatzia a lantir thei awm e. Mimal eizawnna a nih rual hian hnam tan a pawimawh em em a, sorkar laipuia mi pawimawh ni phak sorkar hnathawk kan ṭhathnem na na na chuan a state pum leh a hnam pawhin a chhawr ṭangkai ṭhin a, hei hi hriain sorkar pawhin ṭan a la a ni.Sorkar hmasa aṭang tawh khan ṭhalaite tan rua­hmanna hrang hrang siam a ni a, UPSC exam-a prelims-a inziak tling chin tan phei chuan ruhmanna ṭha tak tak siam a ni chung pawhin Mizo ṭhalai zingah tling an tlem ta hle. Tunah phei chuan sorkarin an senso zawng zawng tumsak thlengin a inhuam ta a, hei hi ṭhalaite hian chonaah ngai se, sorkar inphalna hmang ṭangkai tura ke an pen a ngai takzet a ni. Mizo ṭhalai, central (civil) service-a luh tum, beiseiawm bikte sorkarin a puih dan tur chu tun hnai khan chief minister hoa ngaihtuah a ni a, beiseiawm bikte chu exam tura an inbuatsaihna senso zawng zawng sorkarin a tumsak (full sponsorship) turin an rêl. CM chuan, Mizo ṭhalai zingah central service-a lut an tlem tulh tulh vangin ṭan lâk a ṭul thu a sawi a, \"Mizo ṭhalaite hian India ram zau zawka rual el pha a, rual khûm pha an nih theih nan tun aṭanga ṭan lak a ngai a ni,\" a ti.Central ser­vice-a tlin tuma inbuatsaihte zingah Mizo ṭhalaite tluka sorkar aṭanga puihna dawng ṭha hi an tam lo mai thei a, state sorkar mai ni lo mi ṭhahnemngai ṭhenkhatte chuan sum leh pai bakah thil dang hmangin heng mite duhsakna hi an lantir mek a ni. Tun hnaiah Mizote central service-ah an tling tlem tawlh tawlh a, hei hian nakin zelah nghawng ṭha lo tak a neih theih dawn avangin sorkar pawhin ṭan a la a ni.Mizo ṭhalaite pawh an harh a ngai a, heti taka mimal eizawnna tur thila sorkar a insengso huam ta hian tun hnaia UPSC exem-a kan tihchhiatzia a lantir thei awm e. Mimal eizawnna a nih rual hian hnam tan a pawimawh em em a, sorkar laipuia mi pawimawh ni phak sorkar hnathawk kan ṭhathnem na na na chuan a state pum leh a hnam pawhin a chhawr ṭangkai ṭhin a, hei hi hriain sorkar pawhin ṭan a la a ni.Sorkar hmasa aṭang tawh khan ṭhalaite tan rua­hmanna hrang hrang siam a ni a, UPSC exam-a prelims-a inziak tling chin tan phei chuan ruhmanna ṭha tak tak siam a ni chung pawhin Mizo ṭhalai zingah tling an tlem ta hle. Tunah phei chuan sorkarin an senso zawng zawng tumsak thlengin a inhuam ta a, hei hi ṭhalaite hian chonaah ngai se, sorkar inphalna hmang ṭangkai tura ke an pen a ngai takzet a ni. Mizo ṭhalai, central (civil) service-a luh tum, beiseiawm bikte sorkarin a puih dan tur chu tun hnai khan chief minister hoa ngaihtuah a ni a, beiseiawm bikte chu exam tura an inbuatsaihna senso zawng zawng sorkarin a tumsak (full sponsorship) turin an rêl. CM chuan, Mizo ṭhalai zingah central service-a lut an tlem tulh tulh vangin ṭan lâk a ṭul thu a sawi a, \"Mizo ṭhalaite hian India ram zau zawka rual el pha a, rual khûm pha an nih theih nan tun aṭanga ṭan lak a ngai a ni,\" a ti. Central ser­vice-a tlin tuma inbuatsaihte zingah Mizo ṭhalaite tluka sorkar aṭanga puihna dawng ṭha hi an tam lo mai thei a, state sorkar mai ni lo mi ṭhahnemngai ṭhenkhatte chuan sum leh pai bakah thil dang hmangin heng mite duhsakna hi an lantir mek a ni. Tun hnaiah Mizote central service-ah an tling tlem tawlh tawlh a, hei hian nakin zelah nghawng ṭha lo tak a neih theih dawn avangin sorkar pawhin ṭan a la a ni. Mizo ṭhalaite pawh an harh a ngai a, heti taka mimal eizawnna tur thila sorkar a insengso huam ta hian tun hnaia UPSC exem-a kan tihchhiatzia a lantir thei awm e. Mimal eizawnna a nih rual hian hnam tan a pawimawh em em a, sorkar laipuia mi pawimawh ni phak sorkar hnathawk kan ṭhathnem na na na chuan a state pum leh a hnam pawhin a chhawr ṭangkai ṭhin a, hei hi hriain sorkar pawhin ṭan a la a ni. Sorkar hmasa aṭang tawh khan ṭhalaite tan rua­hmanna hrang hrang siam a ni a, UPSC exam-a prelims-a inziak tling chin tan phei chuan ruhmanna ṭha tak tak siam a ni chung pawhin Mizo ṭhalai zingah tling an tlem ta hle. Tunah phei chuan sorkarin an senso zawng zawng tumsak thlengin a inhuam ta a, hei hi ṭhalaite hian chonaah ngai se, sorkar inphalna hmang ṭangkai tura ke an pen a ngai takzet a ni.", "summary": "15th October,2020 Mizo ṭhalai,central service-a luh tum,beiseiawm bikte sawrkarin a puih dan tur Chief Minister hoa ngaihtuah niin,beiseiawm deuhte chu exam tura an inbuatsaihna senso zawng zawng sawrkarin a tumsak turin an rêl.\"Mizo ṭhalaite hian India ram zau zawka rual el pha a,rual khûm pha an nih theih nan tun aṭanga ṭan lak a ngai a ni,\"tiin CM chuan ṭhalaite a fuih bawk. Mimal tana hlawkna a nih rualin hnam tan a pawimawh a,state pum leh a hnam ang zawnga chhawr ṭangkai theih a nih avang hian sawrkar hian insenso a huam hle.Ṭhalaite pawh hian chonaah ngai se,sawrkar inphalna hmang ṭangkai tura ke an pen a ngai takzet a ni." }, { "summarization_id": "366", "url": "https://theaizawlpost.org/pm-modi-hi-hindu-a-ni-lo-lalu-prasad/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25", "original_text": "Rashtriya Janata Dal (RJD) chief Lalu Prasad chuan Patna a Gandhi Maidan a Jan Vishwas Maharally neihnaah Prime Minister Narendra Modi chu na taka kapin “PM hi Hindu a ni lo” a chhan chu a nu thih khan a lu met kawlh lovin a hmuihmul a ziat hek lo tiin a sawi. Public meeting neih chu Janata Dal (United) Chief Minister Nitish Kumar kaihhruaiin RJD nena inzawmna chhuchata BJP te an zawm tak hnua Mahagathbandhan (grand alliance) tena rally an neih hmasak ber a ni a. PM Modi hringtu nu Heeraben Modi chuan December 2022 khan kum 99 mi niin a fapa PM Modi chu a lo thihsan tawh a ni. “Modi hi Hindu a ni lo. Hindu tin te chuan thlarau kaltate zah nan lu leh khabe hmul kan met kawlh thin. Eng vangin nge a nu thih khan a inmehkawlh ve loh? Chhanna siam rawh se” tiin Prasad chuan RJD worker te hmaah a sawi a. He rally neihnaah hian mi nuai nga chuang pungkhawmin Opposition tena mega rally an neih leh hmasak ber a ni a. Khua a vawta chhum a zing chuai chungin supporter te an kalkiang chuang lo. Congress, Communist Party of India (CPI), Communist Party of India (Marxist-Leninist) leh Communist Party of India (Marxist) te pawh rally neihnaah hian an tel a. |henawm Jharkhand atangin RJD worker te pawh an kal bawk a, Jharkhand a RJD MLA neih chhun Champai Soren kaihhruai sorkar a tel mek Satyanand Bhokta pawh rally-ah hian a tel ve a ni. Bihar Chief Minister hlui Prasad chuan Modi chu society a communal disharmony siamah a puh bawk a. Nitish Kumar chu na taka sawiselin grand alliance phatsantu a ti a, RJD chief chuan, “Min phatsan hmasak khan, eng tin mah ka ti lo. Rawng thlak reng chi ka ti mai a. Mahse, a tum hnihnaah erawh tihsual kan nei a, ka tihsual a ni a, Tejashwi pawhin a tisual zui bawk. Tunah chuan Narendra Modi lamah a kal leh ta a. Nitish hian mipui ten nuihza siam nana reels an siamsak te hi zah nachang a hre lo emaw ni le,” tiin a sawi. Lok Sabha inthlanna neih turah BJP te chu an thuneihna chhuhsak an ni ang tia sawiin mipui te hnenah Kumar chuan a tum thum nan min zawm leh a tum pawhin RJD chuan a nam chhuak tawh ang, a ti bawk. Prasad chuan party workers te chu Extremely Backward Classes (EBC) te an chenna hmuna tlawhchhuaka an inah te chaw ei turin a ngen a. Tun hnai lawka Bihar a caste-based survey neihah EBC te chu tam berin 36% lawih an ni. “Lungrualin BJP te kan nawrchhuak ang a. Delhi kan lak a ngai a, inthlanna atan inpuahchah tawh rawh u, kei pawhin theihtawp ka chhuah dawn” tiin Prasad chuan a sawi bawk. Congress leader Rahul Gandhi leh party president Mallikarjun Kharge te pawhin Modi chu Constitution tichhiaah an puh bawk a. Samajwadi Party leader leh Uttar Pradesh CHief Minister hlui Akhilesh Yadav pawh rally neihnaah hian a tel bawk a. “Kan ramah thil inthlak danglam a awm a piangin Bihar-a cyclone in bul tan a ni ziah a, a chhan chu Bihar hi centre of politics a ni. He ramah hian huatna, tharumthawhna leh hmangaihna leh inunauna ideology a insual mek a ni. Eng vangin nge he ramah hian huatna a awm? A chhan chu injustice vang a ni a. Prime Minister hi industrialist pahnih thum te tan chauh a thawk a ni” tiin Rahul Gandhi chuan a sawi. Kharge pawhin Modi chu bei bawkin ‘dawt hotupa’ a ti a. Modi guarantee pawh ‘midang zawng phatsanna’ tiin a sawi bawk a. “Kan ram leh Constitution humhim turin BJP leh Modi hi paihchuhah an ngai. BJP te hian mipui te chu ED leh CBI te hmangin a vau reng a, mahse, dawihzepa bawkkhup ai chuan thih kan thlang zawk” tiin a sawi bawk. Congress president chuan RJD chief chu hun lo la awm turah Nitish Kumar an zawm leh che u a tum pawhin lo pawm tawh suh u a ti bawk. Akhilesh Yadav thung chuan slogan 120 harao (Seat 120 Bihar leh Uttar Pradesh a seat 40 leh 80 awmah BJP te hneh tur) tih a aupui thung. CPI-(M) general secretary Sitaram Yechury, CPI general secretary D Raja leh CPI (ML) general secretary Dipankar Bhattachary te pawhin Modi chu sawiselin Bihar Deputy Chief Minister hlui Tejashwi Yadav chu thalai te hnena 3 lakh government jobs a siamsak avangin an fak thung. Bihar-a Opposition leader Tejashwi Yadav pawhin thusawina a neihah RJD chu – Rights, Jobs and Development a ni tiin a sawi bawk a. Amah chu Bihar a leader hna 10 lakh siam sawi hmasa ber a nih thu sawiin a pa Lalu chu Central Railway Minister a lo nih tawhnaa a hlawhtlinna te sawiin a fak bawk.", "summary": "Rashtriya Janata Dal (RJD) chief Lalu Prasad chuan Patna a Gandhi Maidan a Jan Vishwas Maharally neihnaah Prime Minister Narendra Modi chu na taka kapin “PM hi Hindu a ni lo” a chhan chu a nu thih khan a lu met kawlh lovin a hmuihmul a ziat hek lo tiin a sawi. PM Modi hringtu nu Heeran Modi chuan December 2022 khan kum 99 mi niin a fapa hi a thihsan a ni. \"Hindu tin te chuan thlarau kaltate zah nan lu leh khabe hmul kan met kawlh thin. Midi hian eng vangin nge a meh kawlh loh\" tiin Prasad chuan RJD worker te hmaah a sawi. He rally neihnaah hian mi nuai nga chuang an pungkhawm. Bihar CM hlui Prasad chuan Modi chu society a communal disharmony siamah a puh bawk. Lok Sabha inthlanna neih turah BJP te chu an thuneihna chhuhsak an ni ang tia sawiin mipuite hnenah Kumar chuan thu a sawi. Prasad chuan party workers te chu Extremely Backward Classes te an chenna hmuna tlawhchhuaka an inah te chaw ei turin a ngen. Congress leader leh party president Mallikarjun Kharge te pawhin Modi chu Constitution tichhiaah an puh. Samajwadi Party leader leh UP CM hlui pawh rally neihnaah hian an tel bawk. Kharge pawhin Modi chu dawt hotupa a ti a. Modi guarantee pawh 'midang zawng phatsanna' tiin a sawi bawk. Kan ram leh Constitution humhim turin BJP leh Modi hi paihchhuah an ngai tiin a sawi bawk. CPI general Secretary teho pawhin Modi chu an sawisel nasa hle." }, { "summarization_id": "367", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20782", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Chief minister Zoramthanga chuan tun hnaiah New Delhi-ah prime minister a kawm a, Mizoramin Citizenship Amend­ment Bill 2016 kan duh loh thu a thlen.Mizoram mai ni lo India hmar chhak state hrang hrangten nasa taka kan dodal rawn Citizenship Amendment Bill 2016 hi Rajya Sabha-a kal tlangpui a niha dan thar a nih palh chuan Mizoram hi a tuartu tur zinga mi kan ni. Hei hi hriain political party hrang hrang an au chhuak tawh a, chief minister-in prime minister a hmuh ṭuma he thu a sawi chhuak hi a lawm­awm khawp mai.Mizoram dinhmun kan thlir chuan Bang­ladesh bul maia cheng kan ni a, Bangladesh aṭangin hnam hrang hrang an lo lut a, a bik takin Chakma an lo lut nasa hle a ni. Chakma-te hi Bhuddhist an nih avangin he dan thar siam tuma nawr mekah hian dan anga Mizoram (India) mi leh saa ziah luh theih mai tur an ni dawn.Thil ṭhenkhatah pawh mipui ko khawmin, a thawm nei ring zawngin kan che fo a. Citizenship Amendment Bill 2016-ah hi chuan ram pum huapa kan duh lohna thu kan au chhuahpui hi a hun tawh takzet a ni. Rajya Sabha MP-in a theihna zawnah theihtawp a chhuah a, kan chief minister-in prime minister hnenah a thlen tawh bawk a, mipui kan au chhuah tel a hun khawp mai.Kan state hotupa berin India ram hotupa bulah thu a thlen a, kan prime minister hi political party inhlawm khawmna lamah NEDA leh NDA-a thawkho sa an ni bawk a, rah ṭha a chhuah ngei beisei ila; kan CM thusawi hian awmzia a nei lo a, Citizenship Amendment Bill 2016 hi Mizoram huam tel tura Rajya Sabha lamah an kalpui zel a nih chuan Mizoram hian ngaih pawimawh kan hlawh lo hle tihna a ni thei hial ang. Chief minister Zoramthanga chuan tun hnaiah New Delhi-ah prime minister a kawm a, Mizoramin Citizenship Amend­ment Bill 2016 kan duh loh thu a thlen.Mizoram mai ni lo India hmar chhak state hrang hrangten nasa taka kan dodal rawn Citizenship Amendment Bill 2016 hi Rajya Sabha-a kal tlangpui a niha dan thar a nih palh chuan Mizoram hi a tuartu tur zinga mi kan ni. Hei hi hriain political party hrang hrang an au chhuak tawh a, chief minister-in prime minister a hmuh ṭuma he thu a sawi chhuak hi a lawm­awm khawp mai.Mizoram dinhmun kan thlir chuan Bang­ladesh bul maia cheng kan ni a, Bangladesh aṭangin hnam hrang hrang an lo lut a, a bik takin Chakma an lo lut nasa hle a ni. Chakma-te hi Bhuddhist an nih avangin he dan thar siam tuma nawr mekah hian dan anga Mizoram (India) mi leh saa ziah luh theih mai tur an ni dawn.Thil ṭhenkhatah pawh mipui ko khawmin, a thawm nei ring zawngin kan che fo a. Citizenship Amendment Bill 2016-ah hi chuan ram pum huapa kan duh lohna thu kan au chhuahpui hi a hun tawh takzet a ni. Rajya Sabha MP-in a theihna zawnah theihtawp a chhuah a, kan chief minister-in prime minister hnenah a thlen tawh bawk a, mipui kan au chhuah tel a hun khawp mai.Kan state hotupa berin India ram hotupa bulah thu a thlen a, kan prime minister hi political party inhlawm khawmna lamah NEDA leh NDA-a thawkho sa an ni bawk a, rah ṭha a chhuah ngei beisei ila; kan CM thusawi hian awmzia a nei lo a, Citizenship Amendment Bill 2016 hi Mizoram huam tel tura Rajya Sabha lamah an kalpui zel a nih chuan Mizoram hian ngaih pawimawh kan hlawh lo hle tihna a ni thei hial ang. Chief minister Zoramthanga chuan tun hnaiah New Delhi-ah prime minister a kawm a, Mizoramin Citizenship Amend­ment Bill 2016 kan duh loh thu a thlen.Mizoram mai ni lo India hmar chhak state hrang hrangten nasa taka kan dodal rawn Citizenship Amendment Bill 2016 hi Rajya Sabha-a kal tlangpui a niha dan thar a nih palh chuan Mizoram hi a tuartu tur zinga mi kan ni. Hei hi hriain political party hrang hrang an au chhuak tawh a, chief minister-in prime minister a hmuh ṭuma he thu a sawi chhuak hi a lawm­awm khawp mai.Mizoram dinhmun kan thlir chuan Bang­ladesh bul maia cheng kan ni a, Bangladesh aṭangin hnam hrang hrang an lo lut a, a bik takin Chakma an lo lut nasa hle a ni. Chakma-te hi Bhuddhist an nih avangin he dan thar siam tuma nawr mekah hian dan anga Mizoram (India) mi leh saa ziah luh theih mai tur an ni dawn.Thil ṭhenkhatah pawh mipui ko khawmin, a thawm nei ring zawngin kan che fo a. Citizenship Amendment Bill 2016-ah hi chuan ram pum huapa kan duh lohna thu kan au chhuahpui hi a hun tawh takzet a ni. Rajya Sabha MP-in a theihna zawnah theihtawp a chhuah a, kan chief minister-in prime minister hnenah a thlen tawh bawk a, mipui kan au chhuah tel a hun khawp mai.Kan state hotupa berin India ram hotupa bulah thu a thlen a, kan prime minister hi political party inhlawm khawmna lamah NEDA leh NDA-a thawkho sa an ni bawk a, rah ṭha a chhuah ngei beisei ila; kan CM thusawi hian awmzia a nei lo a, Citizenship Amendment Bill 2016 hi Mizoram huam tel tura Rajya Sabha lamah an kalpui zel a nih chuan Mizoram hian ngaih pawimawh kan hlawh lo hle tihna a ni thei hial ang. Chief minister Zoramthanga chuan tun hnaiah New Delhi-ah prime minister a kawm a, Mizoramin Citizenship Amend­ment Bill 2016 kan duh loh thu a thlen.Mizoram mai ni lo India hmar chhak state hrang hrangten nasa taka kan dodal rawn Citizenship Amendment Bill 2016 hi Rajya Sabha-a kal tlangpui a niha dan thar a nih palh chuan Mizoram hi a tuartu tur zinga mi kan ni. Hei hi hriain political party hrang hrang an au chhuak tawh a, chief minister-in prime minister a hmuh ṭuma he thu a sawi chhuak hi a lawm­awm khawp mai.Mizoram dinhmun kan thlir chuan Bang­ladesh bul maia cheng kan ni a, Bangladesh aṭangin hnam hrang hrang an lo lut a, a bik takin Chakma an lo lut nasa hle a ni. Chakma-te hi Bhuddhist an nih avangin he dan thar siam tuma nawr mekah hian dan anga Mizoram (India) mi leh saa ziah luh theih mai tur an ni dawn.Thil ṭhenkhatah pawh mipui ko khawmin, a thawm nei ring zawngin kan che fo a. Citizenship Amendment Bill 2016-ah hi chuan ram pum huapa kan duh lohna thu kan au chhuahpui hi a hun tawh takzet a ni. Rajya Sabha MP-in a theihna zawnah theihtawp a chhuah a, kan chief minister-in prime minister hnenah a thlen tawh bawk a, mipui kan au chhuah tel a hun khawp mai.Kan state hotupa berin India ram hotupa bulah thu a thlen a, kan prime minister hi political party inhlawm khawmna lamah NEDA leh NDA-a thawkho sa an ni bawk a, rah ṭha a chhuah ngei beisei ila; kan CM thusawi hian awmzia a nei lo a, Citizenship Amendment Bill 2016 hi Mizoram huam tel tura Rajya Sabha lamah an kalpui zel a nih chuan Mizoram hian ngaih pawimawh kan hlawh lo hle tihna a ni thei hial ang. Chief minister Zoramthanga chuan tun hnaiah New Delhi-ah prime minister a kawm a, Mizoramin Citizenship Amend­ment Bill 2016 kan duh loh thu a thlen. Mizoram mai ni lo India hmar chhak state hrang hrangten nasa taka kan dodal rawn Citizenship Amendment Bill 2016 hi Rajya Sabha-a kal tlangpui a niha dan thar a nih palh chuan Mizoram hi a tuartu tur zinga mi kan ni. Hei hi hriain political party hrang hrang an au chhuak tawh a, chief minister-in prime minister a hmuh ṭuma he thu a sawi chhuak hi a lawm­awm khawp mai. Mizoram dinhmun kan thlir chuan Bang­ladesh bul maia cheng kan ni a, Bangladesh aṭangin hnam hrang hrang an lo lut a, a bik takin Chakma an lo lut nasa hle a ni. Chakma-te hi Bhuddhist an nih avangin he dan thar siam tuma nawr mekah hian dan anga Mizoram (India) mi leh saa ziah luh theih mai tur an ni dawn. Thil ṭhenkhatah pawh mipui ko khawmin, a thawm nei ring zawngin kan che fo a. Citizenship Amendment Bill 2016-ah hi chuan ram pum huapa kan duh lohna thu kan au chhuahpui hi a hun tawh takzet a ni. Rajya Sabha MP-in a theihna zawnah theihtawp a chhuah a, kan chief minister-in prime minister hnenah a thlen tawh bawk a, mipui kan au chhuah tel a hun khawp mai. Kan state hotupa berin India ram hotupa bulah thu a thlen a, kan prime minister hi political party inhlawm khawmna lamah NEDA leh NDA-a thawkho sa an ni bawk a, rah ṭha a chhuah ngei beisei ila; kan CM thusawi hian awmzia a nei lo a, Citizenship Amendment Bill 2016 hi Mizoram huam tel tura Rajya Sabha lamah an kalpui zel a nih chuan Mizoram hian ngaih pawimawh kan hlawh lo hle tihna a ni thei hial ang. Chief minister Zoramthanga chuan tun hnaiah New Delhi-ah prime minister a kawm a, Mizoramin Citizenship Amend­ment Bill 2016 kan duh loh thu a thlen. Mizoram mai ni lo India hmar chhak state hrang hrangten nasa taka kan dodal rawn Citizenship Amendment Bill 2016 hi Rajya Sabha-a kal tlangpui a niha dan thar a nih palh chuan Mizoram hi a tuartu tur zinga mi kan ni. Hei hi hriain political party hrang hrang an au chhuak tawh a, chief minister-in prime minister a hmuh ṭuma he thu a sawi chhuak hi a lawm­awm khawp mai. Mizoram dinhmun kan thlir chuan Bang­ladesh bul maia cheng kan ni a, Bangladesh aṭangin hnam hrang hrang an lo lut a, a bik takin Chakma an lo lut nasa hle a ni. Chakma-te hi Bhuddhist an nih avangin he dan thar siam tuma nawr mekah hian dan anga Mizoram (India) mi leh saa ziah luh theih mai tur an ni dawn. Thil ṭhenkhatah pawh mipui ko khawmin, a thawm nei ring zawngin kan che fo a. Citizenship Amendment Bill 2016-ah hi chuan ram pum huapa kan duh lohna thu kan au chhuahpui hi a hun tawh takzet a ni. Rajya Sabha MP-in a theihna zawnah theihtawp a chhuah a, kan chief minister-in prime minister hnenah a thlen tawh bawk a, mipui kan au chhuah tel a hun khawp mai. Kan state hotupa berin India ram hotupa bulah thu a thlen a, kan prime minister hi political party inhlawm khawmna lamah NEDA leh NDA-a thawkho sa an ni bawk a, rah ṭha a chhuah ngei beisei ila; kan CM thusawi hian awmzia a nei lo a, Citizenship Amendment Bill 2016 hi Mizoram huam tel tura Rajya Sabha lamah an kalpui zel a nih chuan Mizoram hian ngaih pawimawh kan hlawh lo hle tihna a ni thei hial ang.", "summary": "Chief minister Zoramthanga chuan tun hnaiah New Delhi-ah prime minister a kawm a, Mizoramin Citizenship Amend­ment Bill 2016 kan duh loh thu a thlen. CM in PM a hmuh tuma he thu a sawichhuak hi a lawmawm khawp mai. Mizoram dinhmun khan thlir chuan ramri bul maia awm kan ni a, he dan thar siam hian dan anga Mizoram mi leh sa angin hnam dangte chu ziah luh theih mai tur an ni dawn. Tanrual a, kan duh loh thu auchhuahpui a ngai a ni. Kan MP in theihtawp a chhuah a, mipuiin ka support a ngai. NEDA leh NDA a thawk ho sa an ni a, CM thusawi hian awmzia a nei turah ngai ang. A nei lo a nih chuan Mizoram hian ngaih pawimawh kan hlawh lo hlena ni ang." }, { "summarization_id": "368", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5964", "file_name": "SMIzo_45_10-02", "original_text": "TJA-a'n MNF OB-te a fak Mizoram NewsTJA-a'n MNF OB-te a fak admin 18-Oct-2024 05:34 PM MNF chuan vawiin (18.10.2024) chhun khan an office-ah chhung inkhawm an hmang a, thusawitu MNF General Secretary TJ Lalnuntluanga, Ex. Minister chuan MNF office bearer ni mkete fakin, 'Mizorama assets pawimawh zawng zawng hi Mizo hnam movement kalpuitu MNF kut chhuak deuh vek a ni,' a ti. TJ Lalnuntluanga chuan Aizawl leh district khawpui zawng zawnga development tam ber hi MNF Ministry kutchhuak nia sawiin, 'Aizawl khawpui hmel lo danglam ta viau mai te, thingtlang khaw chengker ber thlenga inkalpawhna kawng atangte hian kum 40 chhunga kan hruaitute kha awm mai mai loin, hna an lo thawk tih mipuiin an hriat a tul,' tiin MNF chuan an tho chhuah leh thuai tur thu a sawi. MNF GS chuan MNF Elected OB-te fakin, 'A mimal ang theuh pawha Mizoram tan sulhnu nei tha an ni. Party dang hruaitute nen chuan khaikhin rual an ni lo. MNF hmabaka eng thar hle a, Congress ni lo, MNF ni lo thla 10 lek sorkarah hian party ngaihsak ve lo leh neutral mipui an beidawng nasa tawh. Sorkar thar hi hnathawh thiam ber leh hre ber angin an insawi a, mi dang sawisel rengin an awm a, an sawisel thin ang chiah khan sawisel an hlawh ve ta a ni,' a ti.", "summary": "MNF chuan chhung inkhawm an hmanna ah General Secretary-in thusawiin Mizorama assets pawimawh zawng zawng leh development pawimawh zawng zawng hi Mizo hnam movement kalpuitu MNF kutchhuak deuh vek a ni tiin MNF office beearer ni mekte chu a fak a, a mimal ang theuh pawn Mizoram tan sulhnu nei tha an ni a Party dang hruaitute nen chuan khiakhin rual an ni lo ati." }, { "summarization_id": "369", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/49472", "file_name": "H-280-21/02/2025-CM-in dawt a sawi em?", "original_text": "Zoram People's Movement (ZPM) Ṭhalai hruaitute chuan Mizoram Chief Minister-in Covid-19 avanga Mizoram sum hmuh tur cheng vaibelchhe 2,800 hmu lo anga a sawi chu dawt a nih thu press mite hmaah an puang a, \"Mizoram sorkar account report Monthly Key Indicator-a a lam danin CM thusawi hi belhchian dawl lo, mipui bum tumnaah kan ngai,\" an ti.He thil kan en hian Mizoram Chief Minister emaw, ZPM Ṭhalai hruaitute zawk emaw hian dawt an sawi tihna a ni a, pakhat hi a dik chuan pakhat zawk hi chu a dik thei lo. Kan ram hruaitu ber a ni a, Finance Minister a ni tel bawk a, sum leh pai kalphung hre chiang bertu a ni a, kan pawisa chân zat a sawi hi a dik a nih chuan ZPM Ṭhalai hruaitute hi zak tur an ni a, Mizoram mipui hriatah kan Chief Minister hi dawtin an puh tihna a ni ang.Chutihlaiin ZPM Ṭhalai hruaitu lam hi an lo dik a nih vaih chuan Mizoram state hotupa berin a state chhunga cheng mipuite dawt min hrilh tihna a ni dawn a, a zia lo hle dawn a ni. Tun hma aṭang tawhin kan politician-te'n thudik tluantling lo, finfiah hleih theih loh, finfiah dawn pawh a, \"Dawt chiang tak i sawi a ni,\" tih theih chiah si loha thil sawi hi an ching tawh. Tunah chuan engkim hi langtlang vek a ni tawh a, thudik leh thudik lo hi a fiah zung zung thei tawh a ni.CM hian thudik a sawi a nih chuan pawisa cheng vaibelchhe 2,800 zet kan hmuh tur kan hmuh loh dan hi ziakin fel takin mipui hnenah puang se, chuti a nih loh chuan kan state hotupa ber hian mipuite hi thudik lo min hrilh tihna a ni dawn a, mipui hian thudik hriat an phu e. Zoram People's Movement (ZPM) Ṭhalai hruaitute chuan Mizoram Chief Minister-in Covid-19 avanga Mizoram sum hmuh tur cheng vaibelchhe 2,800 hmu lo anga a sawi chu dawt a nih thu press mite hmaah an puang a, \"Mizoram sorkar account report Monthly Key Indicator-a a lam danin CM thusawi hi belhchian dawl lo, mipui bum tumnaah kan ngai,\" an ti.He thil kan en hian Mizoram Chief Minister emaw, ZPM Ṭhalai hruaitute zawk emaw hian dawt an sawi tihna a ni a, pakhat hi a dik chuan pakhat zawk hi chu a dik thei lo. Kan ram hruaitu ber a ni a, Finance Minister a ni tel bawk a, sum leh pai kalphung hre chiang bertu a ni a, kan pawisa chân zat a sawi hi a dik a nih chuan ZPM Ṭhalai hruaitute hi zak tur an ni a, Mizoram mipui hriatah kan Chief Minister hi dawtin an puh tihna a ni ang.Chutihlaiin ZPM Ṭhalai hruaitu lam hi an lo dik a nih vaih chuan Mizoram state hotupa berin a state chhunga cheng mipuite dawt min hrilh tihna a ni dawn a, a zia lo hle dawn a ni. Tun hma aṭang tawhin kan politician-te'n thudik tluantling lo, finfiah hleih theih loh, finfiah dawn pawh a, \"Dawt chiang tak i sawi a ni,\" tih theih chiah si loha thil sawi hi an ching tawh. Tunah chuan engkim hi langtlang vek a ni tawh a, thudik leh thudik lo hi a fiah zung zung thei tawh a ni.CM hian thudik a sawi a nih chuan pawisa cheng vaibelchhe 2,800 zet kan hmuh tur kan hmuh loh dan hi ziakin fel takin mipui hnenah puang se, chuti a nih loh chuan kan state hotupa ber hian mipuite hi thudik lo min hrilh tihna a ni dawn a, mipui hian thudik hriat an phu e.", "summary": "29th November,2020 Mizoram Chief Minister-in Covid-19 avanga Mizoram sum hmuh tur cheng vaibelchhe 2,800 hmu lo anga a sawi chu dawt a nih thu press mite hmaah Zoram People's Movement ṭhalai hruaitute chuan puangin,\"Mizoram sawrkar account report Monthly Key Indicator-a a lan danin CM thusawi hi belhchian dawl lo,mipui bum tumnaah kan ngai,\" an ti a ni. ZPM hruaituten CM an puhna hi a dik lo a nih chuan zak tur an ni a,CM dawtin an puh tihna a ni bawk ang.Chutihrualin,CM-in thudik a sawi a nih chuan pawisa cheng vaibelchhe 2,800 zet kan hmuh loh dân hi ziakin fel takin mipui hnenah puang se,mipuite hian thudik tak hriat an phu takzet a ni." }, { "summarization_id": "370", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/125505", "file_name": "H-112-02/02/2025-Tuihna_humhalh_leh_lo_neih.txt", "original_text": "Former Legislators Asso­ciation of Mizoram (FLAM) chuan tun hnai khan ‘Water Con­servation’ tih thupui hmangin seminar an buatsaih a; PHE minister Zodintluanga'n a hman­pui. He hun hmanpuitu PHE minister Zodintluanga chuan, Mizoram chhung hmun tam takah tuihna a kang chah nasat tawh thu a sawi.Mizorama tuihna humhalh ṭul tawhzia hi helam hre chiang deuhte hian an sawi ṭhin a, mipui nawlpuiin kan hriat phawt loh chuan tuihna humhalh hna hi a sawt thei dawn lo. Tuihna a kang chah chhan hi chu ramngaw kan ṭhiah nasat vang a ni ber a, ṭul loa ram kan tihkan avangin kan ramah tuihna a tlem zel a, mihring kan pun zel si avangin tui lama harsatna hi kan la tawk dawn chauh lo ang tih a sawi theih loh.Hemi kawngah hian Mizo mipui pumpui hi kan harhthar a ngai a, tun anga kan kal zel chuan kan ramah tui a vâng tawlh tawlh ang. Kan lo neih dan hi kan thlak a ṭul tawh takzet a, a thlak dan tur hi mithiamte'n an zawh chhuah a hun tawh. Khawvelah tlang ram tam tak a awm a, tlang rama awmte hian lo hal ve kher loin an ei khawp an thar chhuak thei a, Mizorama cheng kan nih vanga lo hal kher loa kan awm hleithei lo hi chu kan inennawn a hun tawh khawp mai.Thingtlang lama kuthnathawka ei­zawngtute hian anmahni mai chuan tlang ram lo neih thlakna hi an zawng hmu thiam dawn lo a, hetiang kawngah tak hian mithiamte an pawimawh. Mizoram sorkarah pawh agrigulture, horticulture leh a kaih­hnawih danga mithiam ṭha­hnem tak kan nei tawh a, hengte hian thil kal dan pangngai zawm mai lo hian, Mizoram tan ṭha zawk tura lo neih dan hi an zir chhuah a, mipuite an zirtir a hun tawh hle a ni. Former Legislators Asso­ciation of Mizoram (FLAM) chuan tun hnai khan ‘Water Con­servation’ tih thupui hmangin seminar an buatsaih a; PHE minister Zodintluanga'n a hman­pui. He hun hmanpuitu PHE minister Zodintluanga chuan, Mizoram chhung hmun tam takah tuihna a kang chah nasat tawh thu a sawi.Mizorama tuihna humhalh ṭul tawhzia hi helam hre chiang deuhte hian an sawi ṭhin a, mipui nawlpuiin kan hriat phawt loh chuan tuihna humhalh hna hi a sawt thei dawn lo. Tuihna a kang chah chhan hi chu ramngaw kan ṭhiah nasat vang a ni ber a, ṭul loa ram kan tihkan avangin kan ramah tuihna a tlem zel a, mihring kan pun zel si avangin tui lama harsatna hi kan la tawk dawn chauh lo ang tih a sawi theih loh.Hemi kawngah hian Mizo mipui pumpui hi kan harhthar a ngai a, tun anga kan kal zel chuan kan ramah tui a vâng tawlh tawlh ang. Kan lo neih dan hi kan thlak a ṭul tawh takzet a, a thlak dan tur hi mithiamte'n an zawh chhuah a hun tawh. Khawvelah tlang ram tam tak a awm a, tlang rama awmte hian lo hal ve kher loin an ei khawp an thar chhuak thei a, Mizorama cheng kan nih vanga lo hal kher loa kan awm hleithei lo hi chu kan inennawn a hun tawh khawp mai.Thingtlang lama kuthnathawka ei­zawngtute hian anmahni mai chuan tlang ram lo neih thlakna hi an zawng hmu thiam dawn lo a, hetiang kawngah tak hian mithiamte an pawimawh. Mizoram sorkarah pawh agrigulture, horticulture leh a kaih­hnawih danga mithiam ṭha­hnem tak kan nei tawh a, hengte hian thil kal dan pangngai zawm mai lo hian, Mizoram tan ṭha zawk tura lo neih dan hi an zir chhuah a, mipuite an zirtir a hun tawh hle a ni.", "summary": "5th March,2015 Former Legislators Association of Mizoram chuan 'Water Conservation' tih thupui hmangin seminar an buatsaih a.PHE Minister Zodintluanga'n a hmanpui. PHE Minister Zodintluanga chuan Ramngaw kan thiah nasat avangin Mizoram chhung hmun tam takah tuihna a kang chah nasat thu a sawi.Thingtlang lam mi chu lo neia eizawng niin,ram an thiat nasa hle a,kuthnathawka eizawngtute hian anmahni mai chuan tlang ram lo neih thlakna hi an zawng hmu thiam dawn lo.Mizoram sawrkarah agriculture,horticulture leh a kaihhnawih danga mithiam thahnem tak hian thuthmuna kalphung pangngai zawm mai lo hian Mizoram tana tha zawk tur lo neih dan hi an zir chhuah a hun tawh takzet." }, { "summarization_id": "371", "url": "https://theaizawlpost.org/ngawrh-takin-inthlan-campaign-kalpui/", "file_name": "SMizo_25_20-02", "original_text": "Lok Sabha inthlan campaign turu taka kalpui mekah Congress leader Rahul Gandhi chuan Nilani khan BJP te chuan Constitution ‘nuai bo’ an duh tia sawiin tribals, Dalits leh backward Class te hnena reservation siam pawh nuai bo an tum tiin a sawi. Odisha-a Bolangir a election rally a neihnaah Rahul Gandhi chuan BJP ten inthlana chakna an chang a nih chuan public sector tinte privatise vekin he ram hi billionaire 22 te rorelna hnuaiah a awm ang a ti bawk a. “BJP te chuan constitution bu pawhthler an duh a, keini Congress leh India mipuite chuan an remti dawn lo” tiin a sawi bawk. “BJP te an chak a nih chuan reservation nuaibo a ni ang a, public sector te privatise niin he ram hi billionaire 22 te rorelna hnauiah a awm ang. Chuvang chuan keini chuan mipui sorkar kan din a ngai,” tiin a sawi. -- Advertisement -- PoK hi India ram bung a ni a, kan la ang : Amit Shah Union Home Minister Amit Shah chuan Pakistan-occupied Kashmir chungchang sawiin “PoK hi India ram bung a nia kan la let ang,” a ti. West Bengal a Serampore a rally a neihnaah Shah chuan buaina a khat thin Kashmir-ah kum 2019-a Article 370 nuai bo a nih hnuah remna leh muanna a awm tawh a ni a ti a. Pakistan-occupied Kahsmir ah chuan ‘Azaadi slogan aupui leh lungawilohna lantir’ a ring tawh hle a ti bawk a. “Article 370 kum 2019 a nuai bo a nih hnuah Kashmir-ah remna leh muanna a awm tawh a ni. Tunah chuan Pakistan-occupied Kahsmir-ah lungawilohna lantirna kan hmu tawh a. A hma chuan hetah ngei hian Azaadi slogan aupui thin a ni a, tunah chuan PoK ah aupui a ni ta. A hma chuan lunga invawm thin a ni a, tunah chuan PoK a lunga invawm a thleng tawh thung,” tiin a sawi bawk. BJP ten Seat 400 lak chuan PoK India ramah a bet ang: Himanta Assam Chief Minister Himanata Biswa Sarma cuan BJP ten Lok Sabha inthlanah seat 400 chuang kan la a nih chuan Pakistan-occupied Kashmir chu India ramah a bet tawh ang a ti. Jharkhand a Ramgarh a election rally a neihnaah BJP te chuan ram pumah Uniform Civil Code (UCC) kalpui a nih theih nan seat 400 kan mamawh a ni a ti bawk a. “BJP ten Lok Sabha seat 400 chuang kan lak chuan PoK chu India-ah a bet ang. BJP te chuan Shri Krishna Janmabhoomi temple leh Gyanvapi temple sak nan leh Uniform Civil Code ram puma hman a nih theih nan seat 400 kan mamawh a ni. Kum 2019-a seat 300 a lak pawh khan Ram Temple chu Ayodhya-ah sak a nih theih phah a, Jamu&Kashmir ah Artoicle 370 nuai bo niin CAA kan kalpui theihphah bawk” tiin a sawi. South India ah BJP te nuaibo : Jairam Ramesh Narendra Modi chu ‘prime minister kal chhuak’ tia sawiin Congress general secretary Jairam Ramesh chuan inthlan neih tawh chinah chiang takin south India atangin BJP te nuai boin an awm tih a lang tawh a, ram pumah pawh a zahveah tihhniamin an awm tawh a ni a ti. Ranchi-a press conference a neihnaah Ramesh chuan PM Modi chuan sakhuana behchhanin vote a dil a, tunah pawh ‘Hindu-Muslim politics ka kalpui ngailo’ tiin dawt a sawi a ni a ti bawk. “Prime Minister Narendra Modi hi prime minister chhuak mek a ni a, inthlan neih tawh chinah a manganzia a lang a. Amit Shah pawh home minister kalchhuak a ni a. June 4 ah an dawtsawi pandemic hi kan nuai bo tawh ang,” tiin a sawi bawk. Congress hotu Jairam Ramesh chuan INDIA bloc in sorkar an siam a nih chuan ram pum huapin caste census kalpui a ni ang a ti bawk.", "summary": "Lok Sabha inthlan campaign turu taka kalpui mekah Congress leader Rahul Gandhi chuan BJP-te chuan Constitution nuai bo an duh tia sawiin, tribals, Dalits leh backward class-te hnena reservation siam pawh nuai bo an tum tiin a sawi. Hei bakah hian BJP chuan public sector tinte privatise vekin he ram hi billionaire 22 te rorelna hnuaiah a awm ang ati bawk a, chuvang chuan an party chuan mipui sorkar an din a ngai ati a ni. Union Home Minister Amit Shah chuan Pakistan- occupied Kashmir chungchang sawiin PoK hi India ram bung a ni a kan la let ang ati. Assam Chief Minister Himanata chuan BJP te'n seat 400 chuang an lak chuan PoK chu India ramah a bet tawh ang a ti a, heihi rampum a UCC kan hman theih nan kan mamawh a ti bawk. Congress General Secretary chuan PM Modi chu Prime Minister chhuak mek ati a, Amit Shah pawh Home Minister kalchhuak ati bawk. Congress hotu Jairam Ramesh chuan INDIA bloc in sorkar an siam chuan ram pum huapin caste census kalpui ani ang a ti." }, { "summarization_id": "372", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/64027", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_31/1/25", "original_text": "Aizawl South II bialtu MLA chuan Aizawl Bazarpui (Aizawl City Centre Annexe) sakna sum chu sorkarin K-Deposit lama dah a nih vangin hna a khaihlak thu a sawi a, chhungkaw 2,000 chuangin eizawnna atana an hman bazarpui sak hna chawlhsan a nihlaiin sorkarin Kamrul-a hnenah cheng vaibelchhe tam tak man hna a pe thung niin a sawi.RTI Act hmanga zawhna chhannaa a lan dan chuan bazar sakna tur sum hi a vaiin K-Deposit-ah dah a nih thu leh, \"lak chhuah mai hi sorkar sum harsat lai a nih avangin a harsa deuh a ni,\" tiin an chhang.Bazar sakna tur sum hi Congress hunlai khan cheng nuai 3,641.59 dah a ni a, a hmunhma laih hnate chu ṭan tawh mah se a chhunzawmna tur sum sorkarin K-Deposit lamah a dah a ni.Sorkarin K-Deposit-ah pawisa a dah hian a nihna takah chuan Aizawl City Centre Annexe sakna tur sum dah sa hi a nihna tura hmang loin thil dangah a hmang pêng a, pawisa awm huna hnawh khah turin an hmang pûk tihna a ni ber.Sorkar hian pawisa a nei lo tawp ni loin a ngaih pawimawhnaah chuan pawisa hi an hmang reng tho a, Aizawl Bazarpui sak hi an ngai pawimawh tawk lo tihna a ni.MLA-in a sawi chhuah ang hian lengpui Airport chei ṭhat hi hna hmanhmawh thlak ber niin a lang lem lo. Hripui lenlai pawha chawlhsan lo leh a hna pek dana thubuai thehluh ngai khawpin an hmanhmawh a, pawisa pawh dah a ni.Hetihlaia chhungkaw ṭhahnem takin eizawnna an inṭawmna bazar sak hna atan pawisa awm sa pawh pen a ni ta hi sorkar hian a ngai pawimawh tawk lo a, a chhawrtu mipui pawh a dah pawimawh lo tiin a puh theih hial ang. Aizawl South II bialtu MLA chuan Aizawl Bazarpui (Aizawl City Centre Annexe) sakna sum chu sorkarin K-Deposit lama dah a nih vangin hna a khaihlak thu a sawi a, chhungkaw 2,000 chuangin eizawnna atana an hman bazarpui sak hna chawlhsan a nihlaiin sorkarin Kamrul-a hnenah cheng vaibelchhe tam tak man hna a pe thung niin a sawi.RTI Act hmanga zawhna chhannaa a lan dan chuan bazar sakna tur sum hi a vaiin K-Deposit-ah dah a nih thu leh, \"lak chhuah mai hi sorkar sum harsat lai a nih avangin a harsa deuh a ni,\" tiin an chhang.Bazar sakna tur sum hi Congress hunlai khan cheng nuai 3,641.59 dah a ni a, a hmunhma laih hnate chu ṭan tawh mah se a chhunzawmna tur sum sorkarin K-Deposit lamah a dah a ni.Sorkarin K-Deposit-ah pawisa a dah hian a nihna takah chuan Aizawl City Centre Annexe sakna tur sum dah sa hi a nihna tura hmang loin thil dangah a hmang pêng a, pawisa awm huna hnawh khah turin an hmang pûk tihna a ni ber.Sorkar hian pawisa a nei lo tawp ni loin a ngaih pawimawhnaah chuan pawisa hi an hmang reng tho a, Aizawl Bazarpui sak hi an ngai pawimawh tawk lo tihna a ni.MLA-in a sawi chhuah ang hian lengpui Airport chei ṭhat hi hna hmanhmawh thlak ber niin a lang lem lo. Hripui lenlai pawha chawlhsan lo leh a hna pek dana thubuai thehluh ngai khawpin an hmanhmawh a, pawisa pawh dah a ni.Hetihlaia chhungkaw ṭhahnem takin eizawnna an inṭawmna bazar sak hna atan pawisa awm sa pawh pen a ni ta hi sorkar hian a ngai pawimawh tawk lo a, a chhawrtu mipui pawh a dah pawimawh lo tiin a puh theih hial ang.", "summary": "Aizawl South II bialtu MLA chuan chhungkaw 2,000 chuangin eizawnna atana an hman Aizawl Bazarpui (Aizawl City Centre Annexe) sakna sum chu sorkarin K-Deposit lama dah a nih vanga hna a khaihlaka hna chawlhsan a nihlaiin Sorkarin Kamrul-a hnenah cheng vaibelchhe tam tak man hna a pe thung niin a sawi.RTI Act hmanga zawhna chhannaah bazar sakna tur sum hi K-Deposit-a dah a nih avangin sum harsat lai a lak chhuah mai a harsa deuh a, Congress hunlai khan cheng nuai 3,641.59 dah niin a hmunhma laih hnate ṭan anih tawh hnuah Sorkarin K-Deposit lamah a dah a,Bazarpui sakna tur sum dah sa hi a nihna tura hmangloin thil dangah a hmang pêng a, Sorkar hian pawisa a neilo tawp ni loin Aizawl Bazarpui sak hi an ngai pawimawh tawk lo tihna a ni.An ngaih pawimawh Lengpui Airport chei ṭhat hna erawh hripui len lai pawhin an thawk hmanhmawh em em a,hetihlaia chhungkaw tam tak eizawnna bazar sakna tur pawisa awm sa pawh pen a ni hi Sorkar hian a ngai pawimawh tawklo a,a chhawrtu mipui pawh a dah pawimawhlo tiin a puh theih hial ang." }, { "summarization_id": "373", "url": "https://theaizawlpost.org/russia-in-nghet-takin-dodal-zel-dawn-ti/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_3.2.25", "original_text": "Moscow-in Ukraine a do avanga Khawthlang ram tena an hrekna chu Russia chuan a dodal zel dawn tiin President Vladimir Putin chuan a sawi. Putin hian Shanghai Cooperation Organisation summit-ah virtual a thusawina neiin hei hi thla kaltaa Russia-a Wagner te helna chawhchhuah hnua international meeting a neih leh hmasak ber a ni. Putin chuan hrekna dodalna kalpui zel nan SCO ram tena local currency hman theiha trade accord siam a thlawp thu a sawi bawk a. Kum 2023 SCO summit hi virtual a kalpui niin India kaihhruai mek tum a ni bawk a. Putin chuan summit chu Khawthlang ram te laka an dinnghehna tarlanna remchangah hmangin, “Russia chuan pawn lam atanga hrekna, nawrna leh runluihna tin te chu hmachhawn vekin tun hma zawng aiin hma a sawn ang,” tiin a sawi bawk a. June thla tawp lama Wagner mercenary tena helna an chawhchhuah hnuah hmun hrang hrangah mipui hriata inlanna a nei chungin tun hi international leader te hmaa a inlan tumkhatna a ni thung a. “SCO ram te Russian hruaitu tena constitutional order leh khua leh tuite him nana hmalakna min thlawp tlattute hnenah lawmthu ka sawi duh a ni,” tiin Putin chuan Kremlin, Moscow atanga a thusawiah a sawi a. Putin chuan Chinese leh Russian sumdawnna 80% chu roubles leh yuan hmanga neih a ni tia sawiin SCO member dangte pawh zawm ve turin a ngen bawk a. Hei mai bakah hian Russian ally Belarus tena nakuma SCO permanent member nih an dilna chu lawmawm a tih thu a sawi bawk. Summit host-tu Indian PM Narendra Modi chuan member te chu sumdawnna lama hma la nasa tura ngenin leh hei bakah hian connnectivity tihchak a, techn co-operation tihhmasawn nise a ti bawk. Mahse Modi hian Ukraine indona tlang hrakin a sawi lang miah lo va, chubakah Indo-Pacific a China inlulinna pawh hminghmerhin a sawi lo bawk a. India chu tun hma atang tawha zawlbik nei lo ram non-aligned niin diplomacy lamah a fimkhur a, tun hnaiah erawh Khawthlang ram te nena inzawmna an tichak hle thung a. SCO summit neih hma lawk pawh hian Modi hian US tlawhin red carpet phahsak a ni bawk. Modi-an regional security chungchang a sawiah a thenawm ram buaina a neihpui reng China a sawi lang lo bawk a. Indian leh Chinese sipaite hi kum 2020 khan Galwan-ah inbeiin khata tang khan tun thlengin ramri-ah boruak tang ru takin a la awm reng thung. Khawthlang ram te chuan India chu China beih let nana pawimawh berah an ngai a, mahse, hei hi Delhi chuan fimkhur nana hmangin a pawm thu emaw sawi lang duh lovin SCO ah pawh China hming hmerha lamchhuahah a insum zui bawk. Chuai chuan Indian PM chuan cross-border terrorism lamah thawhhona tha ngenin, “Ram thenkhatte chuan an policy tihhlawhtlin nan cross-border terrorism an hmang a, firfiak te an humhim a ni. SCO hian chu’ng ramte chu a sawisel hreh tur a ni lo” tiin Modi chuan a sawi a. Hei hi a thenawm Pakistan a sawina nia ngaih a ni a. Pakistan Prime Minister Shahbaz Sharif thung chuan SCO ram te chuan ‘sual pathum terrosism, extremism leh seperatism te a do tur a ni’ a ti ve thung. Hei bakah hian Sharif chuan ‘ram chhung political agenda’ kalpuinaah religious minority te nghaisak loh tur a ti bawk a, hei hi India a kahna anga ngaih niin Muslim-majority Pakistan chuan India chu Muslim rights humhim duh lovah an puh ve reng a ni. Chinese president Xi Jinping thung chuan regional peace leh security humhim pawimawh thu a sawi a. SCO member ram te chu inhrethiam tawn leh inring tawn chunga chet la turin a ngen ve thung a. SCO ram tin tena inlungrualna an neih chu Afghanistan ngelngheta siam niin hmalak zui zelna tur ruahmanna siam an tum bawk. China, Russia leh Central Asian ram pali te chuan SCO hi kum 2001 an din a ni a, an tum ber chu helai region-a Khawthlang ram te thiltihtheihna dan chah a ni a. India leh Pakistan chuan kum 2017 khan SCO hi an zawm a ni. SCO hi a bik takin khawthlang ramte nena an inlaichinna a chhiat em avangin Russia leh China tan a pawimawh zual a. Mithiamte chuan Brics (Brazil, Russia, India, China and South Africa), G20 leh G7 te an awm chungin SCO hi namnul theih chi a ni lo an ti. SCO group-ah hian world population 40% vel awmin global GDP 20% lawih an thawh bawk a. Iran bik ringawt pawhin world oil reserve 20% lawih a thawh a ni. Kuminah Iran chu SCO full member atana lak luh niin energy lamah SCO thiltihtheihna a belh tura ngaih niin Western capital te erawh an lawm lo hle thung. SCO hi Western kaihhruai forum te eltu tur anga a kal zui zel avangin India tan chuan neutral renga kal a harsa dawn tih a ni bawk.", "summary": "Moscow-in Ukraine a do avanga Khawthlang ram tena an hrekna chu Russia chuan a dodal zel dawn tiin President Vladimir Putin chuan Shanghai Cooperation Organisation summit-ah a sawi. Putin chuan hrekna dodalna kalpui zel nan SCO ram tena local currency hman theiha trade accord siam a thlawp thu a sawi bawk. Kum 2023 SCO summit hi virtual a kalpui niin India kaihhruai mek tum a ni bawk a. Putin chuan Chinese leh Russian sumdawnna 80% chu roubles leh yuan hmanga neih a ni tia sawiin SCO member dangte pawh zawm ve turin a ngen bawk. Hei bakah hian Russian ally Belarus tena nakuma SCO permanent member nih an dilna chu lawmawm a tih thu a sawi bawk. Summit host tu Indian PM chuan member te chu sumdawnna lama hma la nasa tur leh connectivity tih chak a, techn co-operation tihhmasawn ni se a ti bawk. Modi hian Ukraine War chungchang engmah a sawi lo. Modi an regional security chungchang a sawiah a thenawm ram buaina a neihpui reng China a sawi lang lo bawk. China, Russia leh Central Asian ram pali te chuan SCO hi kum 2001 an din a ni a, an tum ber chu helai region a khawthlang ramte thiltihtheihna dan chah a ni a, India leh Pakistan chuan kum 2017 khan SCO hi an zawm a ni. SCO hi Russia leh China tan a pawimawh zual. SCO group-ah hian world population 40% vel awmin global GDP 20% lawih an thawh bawk. Kuminah Iran chu SCO full member atana lak luh niin energy lamah SCO thiltihtheihna a belh tura ngaih a ni. SCO hi Western kaihhruai forum te eltu tur anga a kal zui zel avangin India tan neutral renga kal a harsa dawn." }, { "summarization_id": "374", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24783", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "MZP chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute an kâwm a, Mizoram sorkar chu The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) vei tak tak loa an ngaih thu an puang.MZP-te sawi hmangin, Republic Day boycott tuma NGO Coordination Committee a in­buatsaih laiin chief minister-in President Rule-a dah a hlauh­thawn avangin boycott lo turin a ngen a, CAB chungchang chu sorkar kuta dah ngam turin a ngen bawk a nih hmel. MZP leh an thawhpuite hian sorkar hi an la ngaichang zel a, tun thlengin hmalakna mumal an la nei lo a ang hle.CAB hi political party tinin an duh lohzia an sawi tawh a, sorkarna vawn fung chelhtu MNF ngei pawhin an duh loh thu leh an dodal thu an sawi. MNF hian CAB hi an duh lo a ni tih hi rinhlelh tur a awm lo a, chutihlaia state ṭhenawm sorkarte an au chhuah hnu pawha ngawih an chuh rei lutuk hi chu a zia lo deuh.Tun hnaia MZP lamin Mizoram sorkar an duh khawp lohna hi sorkar lam hian party inbeihna a ni lo tih hre chiang se, political party dangte pawhin hamṭhatna zawnna hun a ni lo tih hre bawk se. CAB chungchanga innawrna hi ram leh hnam thil, nakin zel thlenga kan ram leh hnam awm dan tur nghawng thei thil a ni a, pheikhai rual taka ke pen hun a ni.Sorkar meuh a au chhuah chuan CAB nawr tlang tumtu central lama MNF thawhpui NDA lam pawhin an ngai pawimawh deuh ngeiin a rinawm a, tun thlenga Mizoram sorkarin thawm a la nei lo hi chu a ngaihṭhat thlak loh ṭan ta hle a ni. MZP chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute an kâwm a, Mizoram sorkar chu The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) vei tak tak loa an ngaih thu an puang.MZP-te sawi hmangin, Republic Day boycott tuma NGO Coordination Committee a in­buatsaih laiin chief minister-in President Rule-a dah a hlauh­thawn avangin boycott lo turin a ngen a, CAB chungchang chu sorkar kuta dah ngam turin a ngen bawk a nih hmel. MZP leh an thawhpuite hian sorkar hi an la ngaichang zel a, tun thlengin hmalakna mumal an la nei lo a ang hle.CAB hi political party tinin an duh lohzia an sawi tawh a, sorkarna vawn fung chelhtu MNF ngei pawhin an duh loh thu leh an dodal thu an sawi. MNF hian CAB hi an duh lo a ni tih hi rinhlelh tur a awm lo a, chutihlaia state ṭhenawm sorkarte an au chhuah hnu pawha ngawih an chuh rei lutuk hi chu a zia lo deuh.Tun hnaia MZP lamin Mizoram sorkar an duh khawp lohna hi sorkar lam hian party inbeihna a ni lo tih hre chiang se, political party dangte pawhin hamṭhatna zawnna hun a ni lo tih hre bawk se. CAB chungchanga innawrna hi ram leh hnam thil, nakin zel thlenga kan ram leh hnam awm dan tur nghawng thei thil a ni a, pheikhai rual taka ke pen hun a ni.Sorkar meuh a au chhuah chuan CAB nawr tlang tumtu central lama MNF thawhpui NDA lam pawhin an ngai pawimawh deuh ngeiin a rinawm a, tun thlenga Mizoram sorkarin thawm a la nei lo hi chu a ngaihṭhat thlak loh ṭan ta hle a ni. MZP chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute an kâwm a, Mizoram sorkar chu The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) vei tak tak loa an ngaih thu an puang. MZP-te sawi hmangin, Republic Day boycott tuma NGO Coordination Committee a in­buatsaih laiin chief minister-in President Rule-a dah a hlauh­thawn avangin boycott lo turin a ngen a, CAB chungchang chu sorkar kuta dah ngam turin a ngen bawk a nih hmel. MZP leh an thawhpuite hian sorkar hi an la ngaichang zel a, tun thlengin hmalakna mumal an la nei lo a ang hle. CAB hi political party tinin an duh lohzia an sawi tawh a, sorkarna vawn fung chelhtu MNF ngei pawhin an duh loh thu leh an dodal thu an sawi. MNF hian CAB hi an duh lo a ni tih hi rinhlelh tur a awm lo a, chutihlaia state ṭhenawm sorkarte an au chhuah hnu pawha ngawih an chuh rei lutuk hi chu a zia lo deuh. Tun hnaia MZP lamin Mizoram sorkar an duh khawp lohna hi sorkar lam hian party inbeihna a ni lo tih hre chiang se, political party dangte pawhin hamṭhatna zawnna hun a ni lo tih hre bawk se. CAB chungchanga innawrna hi ram leh hnam thil, nakin zel thlenga kan ram leh hnam awm dan tur nghawng thei thil a ni a, pheikhai rual taka ke pen hun a ni. Sorkar meuh a au chhuah chuan CAB nawr tlang tumtu central lama MNF thawhpui NDA lam pawhin an ngai pawimawh deuh ngeiin a rinawm a, tun thlenga Mizoram sorkarin thawm a la nei lo hi chu a ngaihṭhat thlak loh ṭan ta hle a ni.", "summary": "MZP chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute an kâwm a, Mizoram sorkar chu The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) vei tak tak loa an ngaih thu an puang. MZP-te sawi hmangin, Republic Day boycott tuma NGO Coordination Committee a in­buatsaih laiin chief minister-in President Rule-a dah a hlauh­thawn avangin boycott lo turin a ngen a, CAB chungchang chu sorkar kuta dah ngam turin a ngen bawk a nih hmel. MZP hian sorkar an ngaichang zel a, tun thlengin hmalakna a la awm lo a ang hle. CAB hi party tinin an duh lohzia an sawi tawh a, MNF ngei pawhin an sawi. Chutihlaiin thenawm state te pawhin an au chhuahpui hnu pawha ngawih an chuh rei lutuk hi a zia lo hle. MZP hian sorkar lam an duh khawp lohna hi party inbeihna a ni lo tih hria se. CAB chungchanga innawrna hi hnam thil a ni a, tanrual a ngai a ni. Sorkar a auchhuah chuan MNF thawhpui NDA lan pawhin an ngai pawimawh deuh ngei ang, tun thlenga thawm a la nei lo erawh a ngaihthat thlak loh tan a ni." }, { "summarization_id": "375", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/105896", "file_name": "F_MIZO_SUM_11_31/1//25", "original_text": "Food, Civil Supply & Con-sumer Affairs (FCSCA) minister chuan ration card siam thar dik loh chhan a sawifiah a, April thla chhung ngeiin siamṭhat kan tum, thu a sawi.Minister sawi danin ration card-a chhungkaw hming ziah luhna tur sem turin kan pe a, ṭhenkhatin an sem lo a, a siam hun laia ngaihsak lo an awm bawk. Hming ziah luhna tur an semah pian ni, thla leh kum dik ziah lan a nih loh chuan an software hmanah a dik thei lo a, hei vang hian January 1-a piang anga ziah tam tak a awm phah.Minister sawi-fiahna hi a pawmawm a, software an hman avangin form fill up dan a dik loh miau chuan computer chuan a hmu dik lo ngei dawn a ni. Computer-in a tidik lo tih hi chu hai rual a ni lo a; nimahsela computer hi mihring khawih a ni a, a dik lo ang anga dah luttu pawh mihring an ni a, heti zat tidik lo chunga an sem chhuak hi chu sawi mam chi a ni lo.Mizoram chief minister zahawm tak pawh sorkar hna-thawk anga an dah a nih chuan an en miah lo niin a puh loh theih loh a, khawilaiah emaw software-in a hmuh dan ang anga a dik loa in print chhuak chu lo awm ve thei bawk mah se, a khua leh veng anga a dik lo deuh vek maite hi chu computer lama dah luttute mawhphurhna a ni chiang a ni.Sorkar tan chuan siam ṭhat leh hi thil theih a ni a, thil harsa tak ni pawhin a lang lo a; nimahsela an tih dik loh sawi mam zawng emaw, hnathawktute chhan tur zawnga computer software lam mawhpuh vek ringawt hi chu a fuh lo ang.Ration card dik loah hian, \"Kan tihsual a ni a, a tisualtute chungah a ṭul angin hma kan la ang,\" tih bak insawithiamna hi chu mipuiin an pawm theiin a rinawm lo. Food, Civil Supply & Con-sumer Affairs (FCSCA) minister chuan ration card siam thar dik loh chhan a sawifiah a, April thla chhung ngeiin siamṭhat kan tum, thu a sawi.Minister sawi danin ration card-a chhungkaw hming ziah luhna tur sem turin kan pe a, ṭhenkhatin an sem lo a, a siam hun laia ngaihsak lo an awm bawk. Hming ziah luhna tur an semah pian ni, thla leh kum dik ziah lan a nih loh chuan an software hmanah a dik thei lo a, hei vang hian January 1-a piang anga ziah tam tak a awm phah.Minister sawi-fiahna hi a pawmawm a, software an hman avangin form fill up dan a dik loh miau chuan computer chuan a hmu dik lo ngei dawn a ni. Computer-in a tidik lo tih hi chu hai rual a ni lo a; nimahsela computer hi mihring khawih a ni a, a dik lo ang anga dah luttu pawh mihring an ni a, heti zat tidik lo chunga an sem chhuak hi chu sawi mam chi a ni lo.Mizoram chief minister zahawm tak pawh sorkar hna-thawk anga an dah a nih chuan an en miah lo niin a puh loh theih loh a, khawilaiah emaw software-in a hmuh dan ang anga a dik loa in print chhuak chu lo awm ve thei bawk mah se, a khua leh veng anga a dik lo deuh vek maite hi chu computer lama dah luttute mawhphurhna a ni chiang a ni.Sorkar tan chuan siam ṭhat leh hi thil theih a ni a, thil harsa tak ni pawhin a lang lo a; nimahsela an tih dik loh sawi mam zawng emaw, hnathawktute chhan tur zawnga computer software lam mawhpuh vek ringawt hi chu a fuh lo ang.Ration card dik loah hian, \"Kan tihsual a ni a, a tisualtute chungah a ṭul angin hma kan la ang,\" tih bak insawithiamna hi chu mipuiin an pawm theiin a rinawm lo.", "summary": "Food,Civil Supply & Consumer Affairs(FCSCA) Minister chuan ration card siam thar dikloh chhan sawifiahin April thla chhung ngeiin siamṭhat an tum thu a sawi. Ration card-a hming ziah luhna tur an semah pian ni, thla leh kum dik ziah lan a nihloh chuan an software hmanah a dik theilo a,hei vang hian January 1-a piang anga ziah tam tak a awm phah a,an software hman hi diklo pawh ni se computer-a a dikloh ang anga dah luttu chu mihring an ni a, Mizoram Chief Minister zahawm tak pawh sorkar hnathawk anga an dah luha,a tam zawk khua leh veng diklo deuh vek maite hi sawi mam chi a nilo ang. Sorkar tan chuan siam ṭhat leh hi thil harsa tak nilo ang a;mahse, an tih dikloh sawi mam zawng emaw, hnathawktute chhan tur zawnga computer software lam mawhpuh vek ringawt hi chu a fuhlo ang. Ration card dik loah hian a tisualtute chungah a ṭul angin hma la se mipuiten an insawithiamna kan pawm thei chauh ang." }, { "summarization_id": "376", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9170", "file_name": "H-216-14/02/2025-thil man khuahkhirh", "original_text": "Legal Metrology department chuan thuchhuah siamin, Covid-19 léng vanga bungraw lak luh a harsat denchhena an thil zawrhte tito lo turin sumdawngte an hriattir a; MRP (maximum retail price) aia sang leh bûk dik loa bungrua zuar leh hralhte chu pawisa chawitir leh lung-ina tàntir thlenga hrem theih an nih thu an chhuah bakah, mipuiin lungawi lohna an thlenna tur phone number an tarlang.Tunlaia thil pawi tak mai chu mipui mamawh lai taka bungraw man an tito ṭhin hi a ni a, mirethei zawkin an tuar na ber zel a ni. Lockdown vanglai khan thil man kha uchuak takin a to a, state pawn aṭanga kan lakluh pawh ni lo kan state-a kan thar chhuah liau liau man a pung hluaite kha a zialo ngawt mai.Mizoramah hian thil man khuahkhirhtu hi an awm lo emaw tih mai tur a ni a, a bengvar apiangin thil man hi an bithliah emaw tih maite pawh a awl ṭhin. Village Council leh Local Council remhre deuh chuan an huam chhunga thlai leh sa mante an bithliah fo a, hei mai hi ni loin nitina inhlawhfate hlawh zat thlengin fel takin an rel ṭhin. Hetihlai hian hmun tam zawkah chuan sa man hi a zuartu apiangin a duh zat an chhiar mai a, thlaite phei chuan man mumal tak a nei meuh lo a, kan thil man hi a che deuh reng a ni.Dawr ṭhenkhatah chuan MRP pawhin awmzia a nei lo a, bungraw vang deuh chu mipuiin an mamawh tih hriaa a man tito chiam ṭhinte an awm a, chumite chu mipuiin loh theih lohna avangin kan dawr a, hrem lohin an chhuak mai ni loin mi harsatna denchenin an hlawk phah fo ṭhin. Tun hnaiah pawh thil pangngai reng hi a vân deuh avangte leh mipui mamawhna a san avanga a man an tihsan chang a awm fo a, sorkarin a ralthlir mai mai a ni ber.Legal Metrology lamin mipuite hma ngaia Covid-19 léng vanga bungraw lak luh a harsat denchhena thil zawrhte tito lo tura sumdawngte an hriattir hi a lawmawm a, mipui lam pawhin thil man tito an awm a nih chuan phun lungawi mai loin phone number an tar chhuahah emaw, Legal Metrology office lamah emaw ziakin lungawi lohna thlen ṭhin ila a ṭha hle ang. Legal Metrology department chuan thuchhuah siamin, Covid-19 léng vanga bungraw lak luh a harsat denchhena an thil zawrhte tito lo turin sumdawngte an hriattir a; MRP (maximum retail price) aia sang leh bûk dik loa bungrua zuar leh hralhte chu pawisa chawitir leh lung-ina tàntir thlenga hrem theih an nih thu an chhuah bakah, mipuiin lungawi lohna an thlenna tur phone number an tarlang.Tunlaia thil pawi tak mai chu mipui mamawh lai taka bungraw man an tito ṭhin hi a ni a, mirethei zawkin an tuar na ber zel a ni. Lockdown vanglai khan thil man kha uchuak takin a to a, state pawn aṭanga kan lakluh pawh ni lo kan state-a kan thar chhuah liau liau man a pung hluaite kha a zialo ngawt mai.Mizoramah hian thil man khuahkhirhtu hi an awm lo emaw tih mai tur a ni a, a bengvar apiangin thil man hi an bithliah emaw tih maite pawh a awl ṭhin. Village Council leh Local Council remhre deuh chuan an huam chhunga thlai leh sa mante an bithliah fo a, hei mai hi ni loin nitina inhlawhfate hlawh zat thlengin fel takin an rel ṭhin. Hetihlai hian hmun tam zawkah chuan sa man hi a zuartu apiangin a duh zat an chhiar mai a, thlaite phei chuan man mumal tak a nei meuh lo a, kan thil man hi a che deuh reng a ni.Dawr ṭhenkhatah chuan MRP pawhin awmzia a nei lo a, bungraw vang deuh chu mipuiin an mamawh tih hriaa a man tito chiam ṭhinte an awm a, chumite chu mipuiin loh theih lohna avangin kan dawr a, hrem lohin an chhuak mai ni loin mi harsatna denchenin an hlawk phah fo ṭhin. Tun hnaiah pawh thil pangngai reng hi a vân deuh avangte leh mipui mamawhna a san avanga a man an tihsan chang a awm fo a, sorkarin a ralthlir mai mai a ni ber.Legal Metrology lamin mipuite hma ngaia Covid-19 léng vanga bungraw lak luh a harsat denchhena thil zawrhte tito lo tura sumdawngte an hriattir hi a lawmawm a, mipui lam pawhin thil man tito an awm a nih chuan phun lungawi mai loin phone number an tar chhuahah emaw, Legal Metrology office lamah emaw ziakin lungawi lohna thlen ṭhin ila a ṭha hle ang. Legal Metrology department chuan thuchhuah siamin, Covid-19 léng vanga bungraw lak luh a harsat denchhena an thil zawrhte tito lo turin sumdawngte an hriattir a; MRP (maximum retail price) aia sang leh bûk dik loa bungrua zuar leh hralhte chu pawisa chawitir leh lung-ina tàntir thlenga hrem theih an nih thu an chhuah bakah, mipuiin lungawi lohna an thlenna tur phone number an tarlang. Tunlaia thil pawi tak mai chu mipui mamawh lai taka bungraw man an tito ṭhin hi a ni a, mirethei zawkin an tuar na ber zel a ni. Lockdown vanglai khan thil man kha uchuak takin a to a, state pawn aṭanga kan lakluh pawh ni lo kan state-a kan thar chhuah liau liau man a pung hluaite kha a zialo ngawt mai. Mizoramah hian thil man khuahkhirhtu hi an awm lo emaw tih mai tur a ni a, a bengvar apiangin thil man hi an bithliah emaw tih maite pawh a awl ṭhin. Village Council leh Local Council remhre deuh chuan an huam chhunga thlai leh sa mante an bithliah fo a, hei mai hi ni loin nitina inhlawhfate hlawh zat thlengin fel takin an rel ṭhin. Hetihlai hian hmun tam zawkah chuan sa man hi a zuartu apiangin a duh zat an chhiar mai a, thlaite phei chuan man mumal tak a nei meuh lo a, kan thil man hi a che deuh reng a ni. Dawr ṭhenkhatah chuan MRP pawhin awmzia a nei lo a, bungraw vang deuh chu mipuiin an mamawh tih hriaa a man tito chiam ṭhinte an awm a, chumite chu mipuiin loh theih lohna avangin kan dawr a, hrem lohin an chhuak mai ni loin mi harsatna denchenin an hlawk phah fo ṭhin. Tun hnaiah pawh thil pangngai reng hi a vân deuh avangte leh mipui mamawhna a san avanga a man an tihsan chang a awm fo a, sorkarin a ralthlir mai mai a ni ber. Legal Metrology lamin mipuite hma ngaia Covid-19 léng vanga bungraw lak luh a harsat denchhena thil zawrhte tito lo tura sumdawngte an hriattir hi a lawmawm a, mipui lam pawhin thil man tito an awm a nih chuan phun lungawi mai loin phone number an tar chhuahah emaw, Legal Metrology office lamah emaw ziakin lungawi lohna thlen ṭhin ila a ṭha hle ang.", "summary": "15th August,2020 Covid-19 leng avanga bungraw lak luh a harsat denchhenin sumdawngten an thil zawrh MRP aia sang leh bûk dik loa bungrua zuar leh hralhte chu pawisa chawitir leh lung ina tantir thlenga hrem theih an nih thu Legal Metrology department chuan tarlangin,mipuiin lungawi lohna an thlenna tur phone number an tarlang bawk. Covid-19 hri leng avanga lockdown kalpui a nih laiin,kan state-a kan thar chhuah thilte bakah sâ leh mitin mamawh bungruate chu uchuak takin a to fai vek a.Thil man tisangtute lah hrem lohin an chhuak mai ni loin,mi harsatna denchhenin an hlawk phah fo,sawrkar lahin a ralthlir mai mai a ni ber.Thil man thununtu leh mipui hma ngai taka rawn che chhuaktu Legal Metrology-an awm lo ang tih a hlauhawm hle." }, { "summarization_id": "377", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/102627", "file_name": "F_Mizo_Sum_7_27/1/25", "original_text": "YMA Central Executive Committee chuan ruihhlo dotu pawl Supply Reduction Service (SRS) kalpui zel an rel. SRS hnathawh hun chhung tura ruahmanna awm hmasa chu tunah hian a tawp tawh a, ramin a la mamawh nia hriain SRS kalpui zel hi CYMA hian an rel ta a ni.Mizoramah tun hnaiah ruihhlo a hluar thar hle niin an sawi a, mi ṭhenkhat chuan zu zawrh a nih tak avang hian ruihhlo zuarte hi an ngampa sawt niin an sawi. Sorkarin dan angin zu a zawrh hnua ruihhlo a hluar ta a nih chuan sorkar mualphona lian tak a tling a, zu a zawrh hmaa khuahkhirhna hnuaia zu zawrh theih inring sorkar hian zu a zawrh tak hnuah hian ruihhlo lam hi a hlamchhiah thiang lo.Mizoramah hian ruihhlo chi hrang a tam hle a, India siam damdawi pangngai ruihna atana an hman chi a awm a, khaw chhak aṭanga ruihhlo lo lut a awm bawk a, heng bakah hian ruihtheih dangte pawh a awm ang. Hengte hi dan anga zu zawrh a nih tak avang hian an zalen ve ngawt thiang lo a, khuahkhirh an ngai a, chu chu sorkar mawhphurhna a ni.Central YMA lamin Mizoram din-hmun leh sorkar hnathawh dan hrain an ṭhahnemngaihnain ruihhlo dotu pawl SRS an din a, anṭangkai takzet a ni. SRS hi din hmasak a nih khan an kal chak lutukin sawi kai deuha hna an thawh chang a awm a, kha kha chu a hunlaiin a zir vang pawh a ni thei ang. Tunah SRS fim zawk leh fing zawk, Mizorama ruihhlo tihrem tuma dan hnuaia chak taka hnathawk an awm a, heng mite hian an tha thlah lo se, theihtawp chhuahin ruihhlo do hna hi chhunzawm zel rawh se. YMA Central Executive Committee chuan ruihhlo dotu pawl Supply Reduction Service (SRS) kalpui zel an rel. SRS hnathawh hun chhung tura ruahmanna awm hmasa chu tunah hian a tawp tawh a, ramin a la mamawh nia hriain SRS kalpui zel hi CYMA hian an rel ta a ni.Mizoramah tun hnaiah ruihhlo a hluar thar hle niin an sawi a, mi ṭhenkhat chuan zu zawrh a nih tak avang hian ruihhlo zuarte hi an ngampa sawt niin an sawi. Sorkarin dan angin zu a zawrh hnua ruihhlo a hluar ta a nih chuan sorkar mualphona lian tak a tling a, zu a zawrh hmaa khuahkhirhna hnuaia zu zawrh theih inring sorkar hian zu a zawrh tak hnuah hian ruihhlo lam hi a hlamchhiah thiang lo.Mizoramah hian ruihhlo chi hrang a tam hle a, India siam damdawi pangngai ruihna atana an hman chi a awm a, khaw chhak aṭanga ruihhlo lo lut a awm bawk a, heng bakah hian ruihtheih dangte pawh a awm ang. Hengte hi dan anga zu zawrh a nih tak avang hian an zalen ve ngawt thiang lo a, khuahkhirh an ngai a, chu chu sorkar mawhphurhna a ni.Central YMA lamin Mizoram din-hmun leh sorkar hnathawh dan hrain an ṭhahnemngaihnain ruihhlo dotu pawl SRS an din a, anṭangkai takzet a ni. SRS hi din hmasak a nih khan an kal chak lutukin sawi kai deuha hna an thawh chang a awm a, kha kha chu a hunlaiin a zir vang pawh a ni thei ang. Tunah SRS fim zawk leh fing zawk, Mizorama ruihhlo tihrem tuma dan hnuaia chak taka hnathawk an awm a, heng mite hian an tha thlah lo se, theihtawp chhuahin ruihhlo do hna hi chhunzawm zel rawh se.", "summary": "Central YMA Executive Committee chuan ruihhlo dotu pawl Supply Reduction Service(SRS) chu a hnathawh hun chhung tur a tawp tawh hnuah ramin a la mamawh nia hriain kalpui zel an rel.Mizoramah dan anga zu zawrh a nih hnuah ruihhlo a hluar hle a,India siam damdawi pangngai ruih chi a awm a,khawchhak aṭanga ruihhlo lo lut a awm bawk,hengte hi dan anga zu zawrh a nih tak avang hian an zalen ve ngawt thianglo a,a khuahkhirh hi sorkar mawhphurhna a ni.CYMA-in Sorkar pui turin SRS a din a,din hmasak a nih khan an kal chak lutuk tia sawi deuh an ni a,tunah SRS fim zawk leh fing zawk,Mizorama ruihhlo tihrem tuma dan hnuaia chak taka hnathawk an awm a,anni hian an tha thlah lo se, theihtawp chhuahin ruihhlo do hna hi chhunzawm zel rawh se." }, { "summarization_id": "378", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8445", "file_name": "H-186-12/02/2025-kan zavaia fimkhur tlan a ngai", "original_text": "Tun hnaia Covid-19 positive hmuh chhuah thar pakhat chu swab sample test result a nghahlaiin an lo inkhel a, Covid-19 vei a ni tih hmuh chhuah a nih hnuah veng pahnihin fimkhur thilah lockdown an puang a, a inkhelhpuite leh an inkhelhna hmuna a hnu lama inkhelte pawh chhui zui an ni a, inkhung hrantir an ni.Covid-19 hri hi kan la hriat ngai loh ngang a ni a, a zia a dangin a buaipui pawh a hautak. Thil chinchang hre lo deuhte mai ni loin a chinchang hre tur china ngaihte pawh an fimkhur seng lo niin a lang a; Covid-19 vei hmuh chhuah thar pawh hi ZMC lama hnathawktu ni chungin a sample test result chhuah hmain a lo inkhel a, a positive ta si a, mi tam takin an buai phah ta a ni ber mai.Sorkar hian dan a siam a, hmai tuam tur, vantlanga awm khawm loh tur, inkhel an awm pawhin mi 24 aia tam lo tur tihte leh zan lama pawn chhuah phal loh hunte nen a bithliah a. Hengte hi mipui nawlpuiin zawm ṭha tawkhat mah se, a zawm lo pawl an awm leh ṭhin. Tun hnaia Covid-19 vei ta pawh hi an chhui zelnaah hian an inkhelh zawha inkhelte hi sorkarin zana chhuah a phal loh hnuah pawh an inkhel zel niin a lang a, zan dar 7:00-a inkhel zo chiahte pawh hi an awmna veng azirin dar 7:30 hmaa mahni in thleng tur chuan a harsa mai thei a; sorkarin chhuah a phal loh hnua pawn chhuak satliah pawh ni loa inkhelte an awm a nih chuan, khawtlang hruaitu lam leh police lam pawhin an ngaihven zui zel a ṭha ang.Hri hlauhawm laka kan fihlim beiseiin a ram pumin kan inkharkhp a, mi tam tak eizawnnain a tawrh phah rak thlenga kan inkharkhip tawh hnuah hian kan hri hlauh ber mai hi tute emaw fimkhur tawk loh leh inthlahdah avangin a darh palh ang tih a hlauhawm.Veng leh khaw ṭhen­khata kan khauha kan fimkhur viau laia hmun ṭhen­khat inthlahdah bik an awm chuan kan zavaiin kan tuar thei tih hre thar ila, kan ṭan rual a ngai takzet a ni.Sorkar pawhin kan ram dinhmun thlir chungin pawn chhuaha tei suau suau a him leh him loh te, zan lama chhuah loh hun a siam khauh taka kenkawh chungchang te, inkhel thei tura inthlah zalen hunte pawh hi ngun lehzualin ngaihtuah nawn se. India ram hmun danga an inhawn zau avanga inhawn zau ve vak hi kan tlin lohna chinte pawh a la awm thei. Engpawhnise he hri hian min luhchilh tawh avangin kan invena kan fimkhur thiam a ngai a, he hripui dona kawngah hian inthlahdah bik awm loa kan zavaia ṭan rual a ngai takzet a ni. Tun hnaia Covid-19 positive hmuh chhuah thar pakhat chu swab sample test result a nghahlaiin an lo inkhel a, Covid-19 vei a ni tih hmuh chhuah a nih hnuah veng pahnihin fimkhur thilah lockdown an puang a, a inkhelhpuite leh an inkhelhna hmuna a hnu lama inkhelte pawh chhui zui an ni a, inkhung hrantir an ni.Covid-19 hri hi kan la hriat ngai loh ngang a ni a, a zia a dangin a buaipui pawh a hautak. Thil chinchang hre lo deuhte mai ni loin a chinchang hre tur china ngaihte pawh an fimkhur seng lo niin a lang a; Covid-19 vei hmuh chhuah thar pawh hi ZMC lama hnathawktu ni chungin a sample test result chhuah hmain a lo inkhel a, a positive ta si a, mi tam takin an buai phah ta a ni ber mai.Sorkar hian dan a siam a, hmai tuam tur, vantlanga awm khawm loh tur, inkhel an awm pawhin mi 24 aia tam lo tur tihte leh zan lama pawn chhuah phal loh hunte nen a bithliah a. Hengte hi mipui nawlpuiin zawm ṭha tawkhat mah se, a zawm lo pawl an awm leh ṭhin. Tun hnaia Covid-19 vei ta pawh hi an chhui zelnaah hian an inkhelh zawha inkhelte hi sorkarin zana chhuah a phal loh hnuah pawh an inkhel zel niin a lang a, zan dar 7:00-a inkhel zo chiahte pawh hi an awmna veng azirin dar 7:30 hmaa mahni in thleng tur chuan a harsa mai thei a; sorkarin chhuah a phal loh hnua pawn chhuak satliah pawh ni loa inkhelte an awm a nih chuan, khawtlang hruaitu lam leh police lam pawhin an ngaihven zui zel a ṭha ang.Hri hlauhawm laka kan fihlim beiseiin a ram pumin kan inkharkhp a, mi tam tak eizawnnain a tawrh phah rak thlenga kan inkharkhip tawh hnuah hian kan hri hlauh ber mai hi tute emaw fimkhur tawk loh leh inthlahdah avangin a darh palh ang tih a hlauhawm.Veng leh khaw ṭhen­khata kan khauha kan fimkhur viau laia hmun ṭhen­khat inthlahdah bik an awm chuan kan zavaiin kan tuar thei tih hre thar ila, kan ṭan rual a ngai takzet a ni.Sorkar pawhin kan ram dinhmun thlir chungin pawn chhuaha tei suau suau a him leh him loh te, zan lama chhuah loh hun a siam khauh taka kenkawh chungchang te, inkhel thei tura inthlah zalen hunte pawh hi ngun lehzualin ngaihtuah nawn se. India ram hmun danga an inhawn zau avanga inhawn zau ve vak hi kan tlin lohna chinte pawh a la awm thei. Engpawhnise he hri hian min luhchilh tawh avangin kan invena kan fimkhur thiam a ngai a, he hripui dona kawngah hian inthlahdah bik awm loa kan zavaia ṭan rual a ngai takzet a ni. Tun hnaia Covid-19 positive hmuh chhuah thar pakhat chu swab sample test result a nghahlaiin an lo inkhel a, Covid-19 vei a ni tih hmuh chhuah a nih hnuah veng pahnihin fimkhur thilah lockdown an puang a, a inkhelhpuite leh an inkhelhna hmuna a hnu lama inkhelte pawh chhui zui an ni a, inkhung hrantir an ni. Covid-19 hri hi kan la hriat ngai loh ngang a ni a, a zia a dangin a buaipui pawh a hautak. Thil chinchang hre lo deuhte mai ni loin a chinchang hre tur china ngaihte pawh an fimkhur seng lo niin a lang a; Covid-19 vei hmuh chhuah thar pawh hi ZMC lama hnathawktu ni chungin a sample test result chhuah hmain a lo inkhel a, a positive ta si a, mi tam takin an buai phah ta a ni ber mai. Sorkar hian dan a siam a, hmai tuam tur, vantlanga awm khawm loh tur, inkhel an awm pawhin mi 24 aia tam lo tur tihte leh zan lama pawn chhuah phal loh hunte nen a bithliah a. Hengte hi mipui nawlpuiin zawm ṭha tawkhat mah se, a zawm lo pawl an awm leh ṭhin. Tun hnaia Covid-19 vei ta pawh hi an chhui zelnaah hian an inkhelh zawha inkhelte hi sorkarin zana chhuah a phal loh hnuah pawh an inkhel zel niin a lang a, zan dar 7:00-a inkhel zo chiahte pawh hi an awmna veng azirin dar 7:30 hmaa mahni in thleng tur chuan a harsa mai thei a; sorkarin chhuah a phal loh hnua pawn chhuak satliah pawh ni loa inkhelte an awm a nih chuan, khawtlang hruaitu lam leh police lam pawhin an ngaihven zui zel a ṭha ang. Hri hlauhawm laka kan fihlim beiseiin a ram pumin kan inkharkhp a, mi tam tak eizawnnain a tawrh phah rak thlenga kan inkharkhip tawh hnuah hian kan hri hlauh ber mai hi tute emaw fimkhur tawk loh leh inthlahdah avangin a darh palh ang tih a hlauhawm.Veng leh khaw ṭhen­khata kan khauha kan fimkhur viau laia hmun ṭhen­khat inthlahdah bik an awm chuan kan zavaiin kan tuar thei tih hre thar ila, kan ṭan rual a ngai takzet a ni. Sorkar pawhin kan ram dinhmun thlir chungin pawn chhuaha tei suau suau a him leh him loh te, zan lama chhuah loh hun a siam khauh taka kenkawh chungchang te, inkhel thei tura inthlah zalen hunte pawh hi ngun lehzualin ngaihtuah nawn se. India ram hmun danga an inhawn zau avanga inhawn zau ve vak hi kan tlin lohna chinte pawh a la awm thei. Engpawhnise he hri hian min luhchilh tawh avangin kan invena kan fimkhur thiam a ngai a, he hripui dona kawngah hian inthlahdah bik awm loa kan zavaia ṭan rual a ngai takzet a ni.", "summary": "23rd July,2020 Covid-19 positive hmuhchhuah thar pakhat chu swab sample test result a nghahlaiin an lo inkhel a,Covid-19 a vei tih hmuhchhuah a nih hnuah veng pahnihin fimkhur thilah lockdown a puang a,a inkhelhpuite leh an inkhelhna hmuna a hnu lama inkhelte pawh chhui zui niin,khung hran nghal an ni. Sawrkarin dân a siam a,hmai tuam tur,vantlanga awm khawm loh tur,inkhel an awm pawhin mi 24 aia tam lo tur tihte leh zan lama pawn chhuah phal loh hun a bithliah a.Mi nawlpuiin dân zawmṭha hle mah se zawm ṭha tawklo an awm ṭhin avangin a tuartu an tam ta ṭhin.He hri hian min luhchilh tawh avang hian kan invena kan fimkhur thiam a ngai a,inthlahdah bik awm loa kan zavaia kan ṭanrual a ngai takzet a ni." }, { "summarization_id": "379", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/2175", "file_name": "F_Mizo_Sum_10_28/1/25", "original_text": "Mizoram Larsap chuan tun hnai khan sorkar laipuia mi pawimawh hrang hrang a kawm a, Home Minister hnenah state hmasawnna tur thu pawimawh tam tak a thlen a, Civil Aviation Minister hnenah Lengpui Airport tihchangtlun dan turte a sawipui. Mizoram Chief Mi­nister pawhin tun hnaiah sorkar laipui mi pawimawh hrang hrang kawmin Civil Aviation Minister hnen­ah Lengpui Airport tihhmasawn dan turte a thlen bawk.Tun hnaiah kan state hotu lu pahnihin sorkar laipui mi pawimawhte an kawm a, state tana ṭhahnemngai taka hma an la hi a lawmawm takzet a ni. Kan Larsap thu thlente hi a hrawl hlawm hle mai a, Mizorama AIMS din, Aizawl-Silchar kawngpui four lane-a siam, Lawngtlai leh Bangladesh khawpui Dhaka inkalpawhna siam, Mizorama IIM leh IIT dinte a tel.Larsapin Lengpui Airport tihchangtlun a, international airport-a siam dan tur a sawipuite leh Lengpui-Delhi direct flight neih a ṭul thu a sawite hi a tak chang thei se a duhawm ngawt mai. Kan Larsap thu ken zawng zawng mai hi state sorkar tih ni se hahipa kan sawi zui tur a ni a, a tak la chang chiah lo mah se hetiang taka ke a pen hi a lawmawm takzet a ni.Kan Chief Minister pawh a duai lo. Sorkar laipui dawrin vawi eng emaw zat a feh chhuak ta a, a hlawh­tlin chang leh thil hawn lian tham a neih loh changte awm bawk mah se, Mizoram hmasawnna tura theihtawp chhuaha a pen chhuak ṭhin hi a chhuanawm hle.Kan state hotu lian pahnihin sorkar laipui an dawr a, thu pawi­mawh ṭhahnem tak an sawite hian rah ṭha chhuah ngei rawh se. Mizoram Larsap chuan tun hnai khan sorkar laipuia mi pawimawh hrang hrang a kawm a, Home Minister hnenah state hmasawnna tur thu pawimawh tam tak a thlen a, Civil Aviation Minister hnenah Lengpui Airport tihchangtlun dan turte a sawipui. Mizoram Chief Mi­nister pawhin tun hnaiah sorkar laipui mi pawimawh hrang hrang kawmin Civil Aviation Minister hnen­ah Lengpui Airport tihhmasawn dan turte a thlen bawk.Tun hnaiah kan state hotu lu pahnihin sorkar laipui mi pawimawhte an kawm a, state tana ṭhahnemngai taka hma an la hi a lawmawm takzet a ni. Kan Larsap thu thlente hi a hrawl hlawm hle mai a, Mizorama AIMS din, Aizawl-Silchar kawngpui four lane-a siam, Lawngtlai leh Bangladesh khawpui Dhaka inkalpawhna siam, Mizorama IIM leh IIT dinte a tel.Larsapin Lengpui Airport tihchangtlun a, international airport-a siam dan tur a sawipuite leh Lengpui-Delhi direct flight neih a ṭul thu a sawite hi a tak chang thei se a duhawm ngawt mai. Kan Larsap thu ken zawng zawng mai hi state sorkar tih ni se hahipa kan sawi zui tur a ni a, a tak la chang chiah lo mah se hetiang taka ke a pen hi a lawmawm takzet a ni.Kan Chief Minister pawh a duai lo. Sorkar laipui dawrin vawi eng emaw zat a feh chhuak ta a, a hlawh­tlin chang leh thil hawn lian tham a neih loh changte awm bawk mah se, Mizoram hmasawnna tura theihtawp chhuaha a pen chhuak ṭhin hi a chhuanawm hle.Kan state hotu lian pahnihin sorkar laipui an dawr a, thu pawi­mawh ṭhahnem tak an sawite hian rah ṭha chhuah ngei rawh se. Mizoram Larsap chuan tun hnai khan sorkar laipuia mi pawimawh hrang hrang a kawm a, Home Minister hnenah state hmasawnna tur thu pawimawh tam tak a thlen a, Civil Aviation Minister hnenah Lengpui Airport tihchangtlun dan turte a sawipui. Mizoram Chief Mi­nister pawhin tun hnaiah sorkar laipui mi pawimawh hrang hrang kawmin Civil Aviation Minister hnen­ah Lengpui Airport tihhmasawn dan turte a thlen bawk. Tun hnaiah kan state hotu lu pahnihin sorkar laipui mi pawimawhte an kawm a, state tana ṭhahnemngai taka hma an la hi a lawmawm takzet a ni. Kan Larsap thu thlente hi a hrawl hlawm hle mai a, Mizorama AIMS din, Aizawl-Silchar kawngpui four lane-a siam, Lawngtlai leh Bangladesh khawpui Dhaka inkalpawhna siam, Mizorama IIM leh IIT dinte a tel. Larsapin Lengpui Airport tihchangtlun a, international airport-a siam dan tur a sawipuite leh Lengpui-Delhi direct flight neih a ṭul thu a sawite hi a tak chang thei se a duhawm ngawt mai. Kan Larsap thu ken zawng zawng mai hi state sorkar tih ni se hahipa kan sawi zui tur a ni a, a tak la chang chiah lo mah se hetiang taka ke a pen hi a lawmawm takzet a ni. Kan Chief Minister pawh a duai lo. Sorkar laipui dawrin vawi eng emaw zat a feh chhuak ta a, a hlawh­tlin chang leh thil hawn lian tham a neih loh changte awm bawk mah se, Mizoram hmasawnna tura theihtawp chhuaha a pen chhuak ṭhin hi a chhuanawm hle. Kan state hotu lian pahnihin sorkar laipui an dawr a, thu pawi­mawh ṭhahnem tak an sawite hian rah ṭha chhuah ngei rawh se.", "summary": "Mizoram Larsap chuan Sorlai laipui Home Minister leh Civil Aviation Minister-te kawmin state hmasawnna tur leh Lengpui Airport tihchangtlun dan turte a sawipui.Mizoram Chief Mi­nister pawhin Civil Aviation Minister hnen­ah Lengpui Airport tihhmasawn dan turte a thlen bawk,kan state hotu lu pahnihin state tana ṭhahnemngai taka hma an la hi a lawmawm takzet.Larsap chuan Mizorama AIMS din,Aizawl-Silchar kawngpui four lane-a siam,Lawngtlai leh Bangladesh khawpui Dhaka inkalpawhna siam,Mizorama IIM leh IIT dinte a thlen bakah Lengpui Airport pawh international airport-a siam a,Lengpui-Delhi direct flight neih a ṭul thu a sawi bawk.Kan state hotu lian pahnihin sorkar laipui ṭhahnemngai taka an dawr hian rah ṭha chhuah ngei rawh se." }, { "summarization_id": "380", "url": "https://www.exploremizoram.com/2024/11/banakaih-policy-hian-mipui-thleng-phak.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_18.2.25", "original_text": "Aizawl | November 28, 2024:Aizawl South II Congress hruaitute'n vawiin khan Rokunga Hall, Venghnuaiah intawhkhawmna hun an nei a. He hun hmanpuitu Dr. Lalmalsawma Nghaka chuan Handholding Policy hian mipui thleng phak lovin, an duhsak zawngte chauh banah an kai a ti. Mipui nawlpui ban phak lohin ZPM Sawrkar hian a ban a phar san ta emaw tih mai turin an awm a, mi nawlpui banah an kai ang tih an hlau niawm fahranin thlai thar an lei dan turah te, hand holding loan pek dan tur chungchangah te thil a harsa zawngin an ti thiam a, hetiang a nih mek lai hian party-a an hotu rualte chu nihna pawimawh tak tak pe-in, Adviser to CM te, Board Chairman te, Consultant te, OSD te leh adt. dinhmun tha zawk, hlawh sang zawk an neih theih nan an banah an kai thung a ni. Restricted tender maksak te kalpuiin, work supervisor tih hming chawi tirin an mi duhsak zawng te contract leh supply hmangin an dinhmun an siam len sak thur thur mek a, \"Kalphung Thar\" an tih hi Kalphung Maksak tak a ni chho mek a ni.Dr. Lalmalsawma Nghaka chuan Mipuite hnenah vote zawn nan CM Special Package an tawktarh a, a kalphung hian mipui thleng phak lovin, an duhsak zawng mi tlemte tan an siam a, inthlan apiangin vote zawn nan ber hmangin, “Rulh ngai lo loan” tiin an campaign mek a ni. Mahse, he CM Special Package an tih dawng tur hi an mi duhsak zawng mitlemte te tan niin a lang leh zel a ni.Thalaite tan Handhold loan an sawi hi Central sorkar scheme awmsa pangngai PMEGP, CGTMSE leh adangte an rinchhan a, handhold loan hian kalphung a nei lo va, he loan diltute hian Handhold loan kaltlang lova, mimal anga mahni a an dil theih thil a ni, a ti bawk.Dr. Mala chuan Congress kan sorkar lai khan Health Care Bill khulchhuah nan a rei ber ah  thla khat vel bak hun a duh lo va, MNF ah khan a kuma kum nghah a ngai a, ZPM hian an sorkar atanga thla 9-ah Rs. Nuai 1 an rawn siam ve chauh a, Cheng nuai 1 hi natna khirh tuar tan a beitham lulai a ni tih thu a sawi bawk.Tunlaia sorkar hnathawk an vauna a thleng mek a, kan Chief Minister Pu Lalduhoma'n sorkar hnathawk chhawrtlak loh te ban mai tha kan ti a ti a, a dikna chen a awm a, zir chiang ngai tak thil a ni maithei. Sorkar hnathawk ban an tum a nih chuan mipuite tana tangkaina awm lo, mipuiin ram tana an hnathawh hriat tur awm si lo Adviser to CM, Consultant, Board chairman, Consultant leh OSD eng emaw zat awm te hi ban hmasa phawt rawh se, an ni enkawl nan hian mipui sum tam tak senral a ni. A duhsak mite hum ran tum a, sorkar hnathawkte tlin lohna leh fel lohna zawng reng renga an hmanhlel hi a pawi hle, an mahni atangin bul an tan a ngai a ni, a ti.Dr. Mala chuan Congress khan NLUP kan sem dawn khan keimahni kan inhrek hmasa a, thil tih tur hi kan sawi pung pung ve lo va, a tihin kan ti chat chat thin. Tuna CM leh a hmasa zawk CM te hian sawi thiam lam ni lovin, a tiha tih a ni zawk tih lo hre rawh se tiin a sawi.He political training hi Pu H. Lalduhawma Aizawl South II President-in a kaihruai a,   Aizawl District Congress Committee hotu eng emaw zatin he hun hi an hmanpui bawk a ni.• • • • • •Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "Congress hruaitute'n vawiin khan Rokunga Hall, Venghnuaiah intawhkhawmna hun an nei a. He hun hmanpuitu Dr. Lalmalsawma Nghaka chuan Handholding Policy hian mipui thleng phak lovin, an duhsak zawngte chauh banah an kai a ti. \"Kalphung Thar\"an tih hi \"Kalphung Maksak\" a ni chho mek a ti. Mipuite hnenah vote zawn nan CM Special Package an tawktarh a, a kalphung hian mipui thleng phak lovin, an duhsak zawng mi tlemte tan an siam a, inthlan a piangin vote zawn nan ber hmangin, \"Rulh ngai lo loan\" tiin an campaign a, mahse hei hi an mi duhsak tlemte tan niin alang a ti. Dr. Mala chuan Congress kan sorkar lai khan Health Care Bill khulchhuah nan a rei berah thla khat vel bak hun a duh lo va, MNF ah khan a kum a kum nghah a ngai a, ZPM hian an sorkar atanga thla 9-ah Rs Nuai 1 an rawn siam ve chauh a, natna khirh tuar tan a beitham lulai a ni tih thu a sawi bawk. NLUP kan sem dawn khan keimahni kan inhrek hmasa a, thil tih tur hi kan sawi pung pung ve lo a, kan ti chat a, tuna CM leh a hmasa CM hian sawi thiam lam ni lovin a tih a tih a ni zawk tih lo hre rawh se a ti. He hun hi Pu H.Lalduhawma chuan kaihruaiin Aizawl District Congress Committee hotu eng emaw zatin he hun hi an hmanpui bawk a ni." }, { "summarization_id": "381", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Manipur-ah President’s Rule puan ngai ti Mizoram Rajya Sabha MP K. Vanlalvena chuan Manipur buaina sosang zelah Chief Minister thlak mai a tawk tawh lova, President’s Rule puan a ngai tih a sawi. Akashvani Aizawl hnenah Rajya Sabha MP K. Vanlalvena chuan Manipur-a buaina chu sawrkar laipui-in sipai hmanga a hmeh mih a ngai tawh tih sawiin, Meitei leh tlangmi ralthuam kengte ralthuam neih zat chu Manipur Police-te ralthuam aiin a tam tawh zawk niin a sawi a. Tunah chuan sawrkar laipui-in sipai chakna thapui a hman tangkai a ngai tawh tih a sawi. Sawrkar laipui aiawhte’n sipai venna hnuaiah Meitei leh tlangmite awmna thliar felin an inkarah sipai dah a thisen a luan tawh lohna tura thawh a ngai tih sawiin, Meitei-te pualin inrelbawlna hrang din a, tlangmite tan sawrkar hran din a ngai tawh niin a sawi bawk. Hetihlai hian Mizoram Kohhran Hruaitute Committee (MKHC) chuan thuchhuah siamin tunhnaia Manipur-a tharum thawhna avanga nunna hlu tak lak a awm leh ta chu pawi an tih thu an sawi a. Tharum thawhna leh buaina titawp tura inrawlh vat turin central sawrkar an ngen a. Manipur Jiribam District a tharum thawhna lo hluar leh ta leh biak In engemawzat tihchhiat leh tihbawrhban a ni chu pawi an tih thu MKHC thuchhuah chuan a tarlang a. Mihring nunna inlaksak, biak In tihchhiat leh inrikrapna ang chi reng reng an duh loh thu leh Sakhaw pakhat biak In bitum bik a awm thin chu tha an tih loh thu an sawi bawk.", "summary": "Manipur-ah President’s Rule puan ngai ti Mizoram MP K.Vanlalvena chuan Manipur buaina sosang zelah CM thlak mai a tawk lova, President's Rule puan a ngai tih a sawi. Manipur-a buaina chu sawrkar laipui-in sipai hmanga a hmeh mih a ngai tawh tih sawiin, Meitei leh tlangmi ralthuam kengte ralthuam neih zat chu Manipur Police-te ralthuam aiin a tam tawh zawk niin a sawi a. Sawrkar laipui aiawhte'n sipai venna hnuaiah Meitei leh tlangmite awmna thliar felin an inkarah sipai dah a thisen a luan tawh lohna tura thawh a ngai tih sawiin Meitei leh Tlangmite chu inrelbawlna hran din angai tih a sawi. MKHC chuan thuchhuah siamin Manipur buaina chu pawi an tih thu sawiin titawp turin central sawrkar an ngen bawk." }, { "summarization_id": "382", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/37305", "file_name": "SMizo_75_11-02", "original_text": "MHIP General Head­quarters chuan Mizoram chhanna atan Mizo hmei­chhiate'n ṭangkaina an nei a nih chuan an tlanchhe dawn lo tih an puang a. Tun hnaia Buarchep phaia Mizote kutthlaktu Assam police an dem thu sawiin ram chhana ṭang ngam Mizo hmeichhiate an chhuang tih an sawi bawk.Assam leh Mizo­ram ramri buai avangin tun hnaiah Mizo hmeichhiate'n kut an tuar ta fo mai a, kum 2018-ah Zophai buainaah Mizo hmeichhe journalist-in hliam a tuar tawh a, kum 2020-ah Mizo hmei­chhiate'n kawng an dang chungin Assam police hian tharum hmangin an tawn lui tawh a, tun hnaiah Buarchepah Mizo hmeichhiaten Assam police-te kut an tuar leh bawk.Assam police lam chet dan hi a demawm takzet a, he thil thleng hi keini lam zawk tih ni se, Mizoram police hian ramri buainaah Assam hmeichhiate hi kut lo thlak ni se a chhe thei ang berin Mizote hi min timualpho duh ngei ang. Hei vang hian kan hmeichhiate chunga Assam lam chet dan hi a demawm a, kan demna thu tlangaupui ringawt hi a tawk lo a ni. Heng mite hi Assam sorkar pawhin an hrem ngei theihna tura nawr hi Mizoram sorkar mawhphurhna a ni awm e.Mizo hmeichhia­te chunga thil thleng hi Mizoram leh Mizo mipuite zahlohna lian tak a ni a, kan hmei­chhiate pawh zuah loa Assam-in min zuam ta mai hi a tlawmthlak a; chutih rualin tharuma beih lêt nghal chiam hi thil finthlak leh ṭha ber a ni lo thei a ni.Kan sorkar hian Assam sorkar hnenah he thil thleng hi thlenin kutthlaktu Assam Police-te hi hrem ngei se, hliam an awm a nih chuan hliam enkawlna senso pawh Assam hian tum ngei rawh se. MHIP General Head­quarters chuan Mizoram chhanna atan Mizo hmei­chhiate'n ṭangkaina an nei a nih chuan an tlanchhe dawn lo tih an puang a. Tun hnaia Buarchep phaia Mizote kutthlaktu Assam police an dem thu sawiin ram chhana ṭang ngam Mizo hmeichhiate an chhuang tih an sawi bawk.Assam leh Mizo­ram ramri buai avangin tun hnaiah Mizo hmeichhiate'n kut an tuar ta fo mai a, kum 2018-ah Zophai buainaah Mizo hmeichhe journalist-in hliam a tuar tawh a, kum 2020-ah Mizo hmei­chhiate'n kawng an dang chungin Assam police hian tharum hmangin an tawn lui tawh a, tun hnaiah Buarchepah Mizo hmeichhiaten Assam police-te kut an tuar leh bawk.Assam police lam chet dan hi a demawm takzet a, he thil thleng hi keini lam zawk tih ni se, Mizoram police hian ramri buainaah Assam hmeichhiate hi kut lo thlak ni se a chhe thei ang berin Mizote hi min timualpho duh ngei ang. Hei vang hian kan hmeichhiate chunga Assam lam chet dan hi a demawm a, kan demna thu tlangaupui ringawt hi a tawk lo a ni. Heng mite hi Assam sorkar pawhin an hrem ngei theihna tura nawr hi Mizoram sorkar mawhphurhna a ni awm e.Mizo hmeichhia­te chunga thil thleng hi Mizoram leh Mizo mipuite zahlohna lian tak a ni a, kan hmei­chhiate pawh zuah loa Assam-in min zuam ta mai hi a tlawmthlak a; chutih rualin tharuma beih lêt nghal chiam hi thil finthlak leh ṭha ber a ni lo thei a ni.Kan sorkar hian Assam sorkar hnenah he thil thleng hi thlenin kutthlaktu Assam Police-te hi hrem ngei se, hliam an awm a nih chuan hliam enkawlna senso pawh Assam hian tum ngei rawh se.", "summary": "MHIP General Headquarters chuan Buarchep phaia Mizote kutthlaktu Assam Police an dem thu sawiin Mizoram chhan na atan chuan an tlanchhiat dawn loh thu an sawi. Assam leh Mizoram ramri buaina avangin mizo hmeichhiate'n kutthlak an tuar fo chu an lungawi lo hle a, Mizo mipui te zahlohna lian tak ah an ngai a, hmeichhia pawh zah zo lo a hetia kut an thlak mai hi a tlawmthlak an tih thu sawiin hetiang a titu te hi hrem an nih ngei theih nan Mizoram sorkar chu hma la ngei turin an ngen. Assam Police-te hi hrem ngei se, inhliam an awm anih pawn inenkawlna senso pawh tum ngei rawh se an ti a ni." }, { "summarization_id": "383", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/107475", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.25", "original_text": "Home minister chuan Tripura refugee camp-a Bru-te'n an awmna hmuna vote an thlak lohna turin Mizoram sorkarin theihtawp a chhuah zel dawn tih a sawi a, Bru-te thil phût tam tak chu tihhlawhtlin chi a nih loh thu House a hrilh.Home Minister-in House-a a tarlan danin, Tripura refugee camp-a Bru awm zat hi hriat ni lo mah se, sorkarin Road Map-4 a siam ang chuan puitling 9,264 leh naupang 11,146, an vaiin mi 20,710 awm anga ngaih a ni. Mizoram ang mipui chen tam lohna state-ah hi chuan mi 20,000 chuangin an belh a nih chuan kawng hrang hangin nghawng a nei dawn a, an zavaia an lo kir a nih phei chuan sorkar tan pawh inbuatsaih ṭhat a ngai dawn hle a ni.Bru-te hian thil phût eng emaw zat an nei a, chung zingah chuan - 'Bru rawn kîr lehte chhungkaw tin hnenah an in tundinna tur ram pek,' tih a tel a, 'Khaw khatah a tlem berah chhungkaw 500 tal awm a, electric, tui, sikul, anganwadi, damdawii-in, kawng ṭha, etc. pek' tihte bakah 'Ministry of Tribal Affairs hnuaiah Primitive Tribal Group nihna Bru-te pek,' tihte a tel.Bru thil phûtte hi ngun taka ngaihtuah chuan, Mizoram chhunga Bru inrelbawlna a hranga neih tumna a ang ber. Mizoramah a hranga ram neih an duh phawt a, chutah chuan inenkawlna ṭha tinreng dawn an phut a, chumi piah lamah chuan chhungkaw 500 tal a huhoa awm khawm zel an tum tihna a ni. Hengte hi Mizoram sorkar tan phalsak chi a ni lo a, Home minister-in a tih theih loh thua a chhang hi a tih tur dik tak a ni.Ngun deuha ngaihtuah ngai chu Bru-te an thil phût kawnga an huangtau em em mai hian chhan a neih ngei a rinawm a, chhui zui a ṭha ang. Tripura-a raltlang anga an awm chhung hian thil tam tak an zir tawh a, sorkar laipui pawh an be pawp reng a, an hamṭhatna tur awm theite hi an dap thiam hle. Tuna thil phût hraw tak tak an nei ngam pawh hi a dik tawh lo a, Mizoramaṭanga an tlan chhuah dan boruak nena thlir phei chuan 'Kashmiri Pandit leh Tamil refugee-te anga ṭanpuina sum dawn' an phût ngamte leh 'Ministry of Tribal Affairs hnuaiah Primitive Tribal Group nihna' an han dilte hi chu an huangtau hle a ni. Bru thil phûtte hian Mizorama ram leilung fate mitmei an veng lo hle niin a ngaih theih a, heng an thil phûtte nena Mizorama an lo kir hi Mizorama Mizote hi chuan an phal theiin a rinawm lo. Home minister chuan Tripura refugee camp-a Bru-te'n an awmna hmuna vote an thlak lohna turin Mizoram sorkarin theihtawp a chhuah zel dawn tih a sawi a, Bru-te thil phût tam tak chu tihhlawhtlin chi a nih loh thu House a hrilh.Home Minister-in House-a a tarlan danin, Tripura refugee camp-a Bru awm zat hi hriat ni lo mah se, sorkarin Road Map-4 a siam ang chuan puitling 9,264 leh naupang 11,146, an vaiin mi 20,710 awm anga ngaih a ni. Mizoram ang mipui chen tam lohna state-ah hi chuan mi 20,000 chuangin an belh a nih chuan kawng hrang hangin nghawng a nei dawn a, an zavaia an lo kir a nih phei chuan sorkar tan pawh inbuatsaih ṭhat a ngai dawn hle a ni.Bru-te hian thil phût eng emaw zat an nei a, chung zingah chuan - 'Bru rawn kîr lehte chhungkaw tin hnenah an in tundinna tur ram pek,' tih a tel a, 'Khaw khatah a tlem berah chhungkaw 500 tal awm a, electric, tui, sikul, anganwadi, damdawii-in, kawng ṭha, etc. pek' tihte bakah 'Ministry of Tribal Affairs hnuaiah Primitive Tribal Group nihna Bru-te pek,' tihte a tel.Bru thil phûtte hi ngun taka ngaihtuah chuan, Mizoram chhunga Bru inrelbawlna a hranga neih tumna a ang ber. Mizoramah a hranga ram neih an duh phawt a, chutah chuan inenkawlna ṭha tinreng dawn an phut a, chumi piah lamah chuan chhungkaw 500 tal a huhoa awm khawm zel an tum tihna a ni. Hengte hi Mizoram sorkar tan phalsak chi a ni lo a, Home minister-in a tih theih loh thua a chhang hi a tih tur dik tak a ni.Ngun deuha ngaihtuah ngai chu Bru-te an thil phût kawnga an huangtau em em mai hian chhan a neih ngei a rinawm a, chhui zui a ṭha ang. Tripura-a raltlang anga an awm chhung hian thil tam tak an zir tawh a, sorkar laipui pawh an be pawp reng a, an hamṭhatna tur awm theite hi an dap thiam hle. Tuna thil phût hraw tak tak an nei ngam pawh hi a dik tawh lo a, Mizoramaṭanga an tlan chhuah dan boruak nena thlir phei chuan 'Kashmiri Pandit leh Tamil refugee-te anga ṭanpuina sum dawn' an phût ngamte leh 'Ministry of Tribal Affairs hnuaiah Primitive Tribal Group nihna' an han dilte hi chu an huangtau hle a ni. Bru thil phûtte hian Mizorama ram leilung fate mitmei an veng lo hle niin a ngaih theih a, heng an thil phûtte nena Mizorama an lo kir hi Mizorama Mizote hi chuan an phal theiin a rinawm lo.", "summary": "Home minister chuan Tripura refugee camp-a Bru-te'n an awmna hmuna vote an thlak lohna turin Mizoram sorkarin theihtawp a chhuah zel dawn tih a sawi a, Bru te thil phut tam tak chu tihhlawhtlin chu a ni lo tih House a hrilh. Tripura refugee camp-a Bru awm zat hi sorkar Road Map-4 ang chuan puitling 9264 leh nanupang 11,146, an vaiin 20,710 vel awm anga ngaih a ni. Mizoram angah chuan mi sing hnih chuangin an belh a nih chuan nghawng a nei thui dawn a, sawrkar tan pawh inbuatsaih that a ngai a ni. Bru te hian thil phut eng emaw zat an nei. Bru thil phut te hi ngun taka ngaihtuah chuan Mizoram chhunga Bru inrelbawlna a hranga neih tumna a ang ber. Hengte hi Mizoram sorkar tan phalsak chi a ni lo a, Home Minister pawh hian a tih tur dik tak a ti a ni. Bru ten an thil phut kawnga an huangtau lutuk hi chhui zui a tha ang. Tripura-a raltlan anga an awm chhung hian thil tam tak an zir tawh a, an hamthatna tur awmte an dap thiam hle. Bru thil phutte hian Mizote mitmei an ven lohzia alang a, Mizote tan chuan phal chi a ni lo." }, { "summarization_id": "384", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20730", "file_name": "H-154-07/02/2025-lungrual takq CAB 2016 dodal", "original_text": "Mizoram aṭanga Rajya Sabha MP Ronald Sapa Tlau chuan, The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 chu Mizoram tan a hlauhawm avangin political party bik sawi loa lungrual taka dodal a ngaih thu a sawi. Bill hi Par­liament-ah pass ni ta se, Indian Con­stitution-a Article 371G-in a dang thei lo niin a sawi bawk.Politics-ah chuan ngaihdan inan loh chang a awm ṭhin a, kan duhzawng leh kan duh loh zawngte a dang ṭhin. Ram hruaitu nih tum ṭheuh ṭheuhte pawh an ram hruai duh dan a inan loh avangin an inhnial chang a awm a, an inbeih chang a awm.Chutihlaiin 'hnam' tana thil pawi thei a nih tawh hi chuan politics-a kan hawi lam hi dah ṭha ila, ram tana ṭan rual a ṭul hun hi a awm ṭhin.Tun hnaia Lok Sabha lama an pass tak The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 hi Mizoram tana him lo a ni tih hi kan pawm tlang tawh a, political party lam sawi loa kan zavaia ṭanghoa  beih a ngai takzet a ni. Hmar chhak huap zirlai pawlin bandh an huaihawtah khan kan tawp mai tur a ni lo a, Mizoram tan theihtawp chhuaha kan beih tlan a hun ta khawp mai.Political party pakhat hmalakna a nih chuan midang tan thlawp a harsa deuh mai thei a, chuvangin ram pum huap pawl lian kan neihte hian ke rawn pen chhuak se, The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 kan duh lohna hi India ram hriat tura inthuruala kan duh lohna kan lantir hi a hun hle a ni. Mizoram aṭanga Rajya Sabha MP Ronald Sapa Tlau chuan, The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 chu Mizoram tan a hlauhawm avangin political party bik sawi loa lungrual taka dodal a ngaih thu a sawi. Bill hi Par­liament-ah pass ni ta se, Indian Con­stitution-a Article 371G-in a dang thei lo niin a sawi bawk.Politics-ah chuan ngaihdan inan loh chang a awm ṭhin a, kan duhzawng leh kan duh loh zawngte a dang ṭhin. Ram hruaitu nih tum ṭheuh ṭheuhte pawh an ram hruai duh dan a inan loh avangin an inhnial chang a awm a, an inbeih chang a awm.Chutihlaiin 'hnam' tana thil pawi thei a nih tawh hi chuan politics-a kan hawi lam hi dah ṭha ila, ram tana ṭan rual a ṭul hun hi a awm ṭhin.Tun hnaia Lok Sabha lama an pass tak The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 hi Mizoram tana him lo a ni tih hi kan pawm tlang tawh a, political party lam sawi loa kan zavaia ṭanghoa  beih a ngai takzet a ni. Hmar chhak huap zirlai pawlin bandh an huaihawtah khan kan tawp mai tur a ni lo a, Mizoram tan theihtawp chhuaha kan beih tlan a hun ta khawp mai.Political party pakhat hmalakna a nih chuan midang tan thlawp a harsa deuh mai thei a, chuvangin ram pum huap pawl lian kan neihte hian ke rawn pen chhuak se, The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 kan duh lohna hi India ram hriat tura inthuruala kan duh lohna kan lantir hi a hun hle a ni. Mizoram aṭanga Rajya Sabha MP Ronald Sapa Tlau chuan, The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 chu Mizoram tan a hlauhawm avangin political party bik sawi loa lungrual taka dodal a ngaih thu a sawi. Bill hi Par­liament-ah pass ni ta se, Indian Con­stitution-a Article 371G-in a dang thei lo niin a sawi bawk. Politics-ah chuan ngaihdan inan loh chang a awm ṭhin a, kan duhzawng leh kan duh loh zawngte a dang ṭhin. Ram hruaitu nih tum ṭheuh ṭheuhte pawh an ram hruai duh dan a inan loh avangin an inhnial chang a awm a, an inbeih chang a awm. Chutihlaiin 'hnam' tana thil pawi thei a nih tawh hi chuan politics-a kan hawi lam hi dah ṭha ila, ram tana ṭan rual a ṭul hun hi a awm ṭhin. Tun hnaia Lok Sabha lama an pass tak The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 hi Mizoram tana him lo a ni tih hi kan pawm tlang tawh a, political party lam sawi loa kan zavaia ṭanghoa  beih a ngai takzet a ni. Hmar chhak huap zirlai pawlin bandh an huaihawtah khan kan tawp mai tur a ni lo a, Mizoram tan theihtawp chhuaha kan beih tlan a hun ta khawp mai. Political party pakhat hmalakna a nih chuan midang tan thlawp a harsa deuh mai thei a, chuvangin ram pum huap pawl lian kan neihte hian ke rawn pen chhuak se, The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 kan duh lohna hi India ram hriat tura inthuruala kan duh lohna kan lantir hi a hun hle a ni.", "summary": "16th January,2016 Rajya Sabha MP Ronald Sapa Tlau chuan,The Citizenship (Amendment) Bill,2016 chu Mizoram tan a hlauhawm avangin political party bik sawi loa lungrual taka dodal a ngaih thu sawiin,Bill hi Parliament-ah pass ni ta se,Indian Constitutiona Article 371G-in a dang thei lo niin a sawi bawk. Hnam hnuk khawih pawi thei thilah chuan political party lam dah ṭhain,ram tana ṭanrual a ngaih hun a awm ṭhin.The Citizenship (Amendment) Bill,2016 kan duh lohna hi India ram hriat tura inthuruala kan duh lohna kan lantir a hun hle." }, { "summarization_id": "385", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21440", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Committee (MPCC) Media department chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute an kawm a, Chief Minister leh Sports minister inkarah hnungthak inhiah sak tawnna a awm niin an sawi a, Deputy Chief Minister chu a damloh hlana a department chanah ama hming lang loin thil lian tham tak tak an lo kalpui niin an sawi.Political party-te inbeihna leh inpuhna kara thu dik hriat harzia chu mipuite hian kan hre tawh a, an inpuhna zawng zawng hi a dik dawn emaw tihlaiin a leh­lamin an rawn sawifiah leh a, mipui chuan awih tur ber hre loin kan buai ṭhin hle a ni. Tunah MNF kaihhruai sorkar kal danah Congress lamin thu an rawn puang teh daih a, a dik nge dik lo hriat ni lo mah se thil thleng khat tak chu a ni phawt mai.Congress lam hian, \"Chumi chuan a eiru,\" ti lamin thu an rawn nei lo a, nimahsela Deputy Chief Minister hi an rawn vuipui a ni deuh ber mai. Tun hnaia social media lama darh ta sorkar lehkha pawimawha a lan dan chuan, UDPA department hnuaia sum ṭhahnem tak awm chu a changtu Deputy Chief Minister hming lang miah loin Sports Minister hian CM hnenah a dil a, CM pawh hian a lo phalsak ve mai niin a lang.Heng thil kal vel hian sorkar dan a bawhchhiat loh a, eirukna leh hlemhletna lam a inphum lo a nih chuan pawl dang tana lo helh chiam tur awmin a lang lo a, a helh tur an awm a nih chuan a MNF lam hi ni awm zawk tak an ni ang. Congress lamin Deputy CM an vuipui hi thiam taka MNF chhungkaw kara hem thlak an tumna mai mai a ni thei a, chutih rualin sorkar kalphung pangngai ang lo taka mi department pawisa a changtu minister hming lang loa CM-a lo dil mai hi chu thil thleng khat tak a nih hmel.Engpawhnise he thu kal vel hi sorkar chhunga pawisa kal dan turah dan pela chetna a nih loh chuan party dangin lo vei viau tur chi a ni lo mai thei. Ruling party tan erawh chuan kum khat pawh sorkarna vawnfung chelh hmaa neuh neuh awm anga lang hi ngaih­thah ngawt chi chu a nih hmel lo. Committee (MPCC) Media department chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute an kawm a, Chief Minister leh Sports minister inkarah hnungthak inhiah sak tawnna a awm niin an sawi a, Deputy Chief Minister chu a damloh hlana a department chanah ama hming lang loin thil lian tham tak tak an lo kalpui niin an sawi.Political party-te inbeihna leh inpuhna kara thu dik hriat harzia chu mipuite hian kan hre tawh a, an inpuhna zawng zawng hi a dik dawn emaw tihlaiin a leh­lamin an rawn sawifiah leh a, mipui chuan awih tur ber hre loin kan buai ṭhin hle a ni. Tunah MNF kaihhruai sorkar kal danah Congress lamin thu an rawn puang teh daih a, a dik nge dik lo hriat ni lo mah se thil thleng khat tak chu a ni phawt mai.Congress lam hian, \"Chumi chuan a eiru,\" ti lamin thu an rawn nei lo a, nimahsela Deputy Chief Minister hi an rawn vuipui a ni deuh ber mai. Tun hnaia social media lama darh ta sorkar lehkha pawimawha a lan dan chuan, UDPA department hnuaia sum ṭhahnem tak awm chu a changtu Deputy Chief Minister hming lang miah loin Sports Minister hian CM hnenah a dil a, CM pawh hian a lo phalsak ve mai niin a lang.Heng thil kal vel hian sorkar dan a bawhchhiat loh a, eirukna leh hlemhletna lam a inphum lo a nih chuan pawl dang tana lo helh chiam tur awmin a lang lo a, a helh tur an awm a nih chuan a MNF lam hi ni awm zawk tak an ni ang. Congress lamin Deputy CM an vuipui hi thiam taka MNF chhungkaw kara hem thlak an tumna mai mai a ni thei a, chutih rualin sorkar kalphung pangngai ang lo taka mi department pawisa a changtu minister hming lang loa CM-a lo dil mai hi chu thil thleng khat tak a nih hmel.Engpawhnise he thu kal vel hi sorkar chhunga pawisa kal dan turah dan pela chetna a nih loh chuan party dangin lo vei viau tur chi a ni lo mai thei. Ruling party tan erawh chuan kum khat pawh sorkarna vawnfung chelh hmaa neuh neuh awm anga lang hi ngaih­thah ngawt chi chu a nih hmel lo. Committee (MPCC) Media department chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute an kawm a, Chief Minister leh Sports minister inkarah hnungthak inhiah sak tawnna a awm niin an sawi a, Deputy Chief Minister chu a damloh hlana a department chanah ama hming lang loin thil lian tham tak tak an lo kalpui niin an sawi. Political party-te inbeihna leh inpuhna kara thu dik hriat harzia chu mipuite hian kan hre tawh a, an inpuhna zawng zawng hi a dik dawn emaw tihlaiin a leh­lamin an rawn sawifiah leh a, mipui chuan awih tur ber hre loin kan buai ṭhin hle a ni. Tunah MNF kaihhruai sorkar kal danah Congress lamin thu an rawn puang teh daih a, a dik nge dik lo hriat ni lo mah se thil thleng khat tak chu a ni phawt mai. Congress lam hian, \"Chumi chuan a eiru,\" ti lamin thu an rawn nei lo a, nimahsela Deputy Chief Minister hi an rawn vuipui a ni deuh ber mai. Tun hnaia social media lama darh ta sorkar lehkha pawimawha a lan dan chuan, UDPA department hnuaia sum ṭhahnem tak awm chu a changtu Deputy Chief Minister hming lang miah loin Sports Minister hian CM hnenah a dil a, CM pawh hian a lo phalsak ve mai niin a lang. Heng thil kal vel hian sorkar dan a bawhchhiat loh a, eirukna leh hlemhletna lam a inphum lo a nih chuan pawl dang tana lo helh chiam tur awmin a lang lo a, a helh tur an awm a nih chuan a MNF lam hi ni awm zawk tak an ni ang. Congress lamin Deputy CM an vuipui hi thiam taka MNF chhungkaw kara hem thlak an tumna mai mai a ni thei a, chutih rualin sorkar kalphung pangngai ang lo taka mi department pawisa a changtu minister hming lang loa CM-a lo dil mai hi chu thil thleng khat tak a nih hmel. Engpawhnise he thu kal vel hi sorkar chhunga pawisa kal dan turah dan pela chetna a nih loh chuan party dangin lo vei viau tur chi a ni lo mai thei. Ruling party tan erawh chuan kum khat pawh sorkarna vawnfung chelh hmaa neuh neuh awm anga lang hi ngaih­thah ngawt chi chu a nih hmel lo.", "summary": "Committee (MPCC) Media department chuan thuthar thehdarhtute an kawm a, Chief Minister leh Sports minister inkarah hnungthak inhiah sak tawnna a awm niin an sawi a, Deputy Chief Minister chu a damloh hlana a department chanah ama hming lang loin thil lian tham tak tak an lo kalpui niin an sawi. Political party-te inbeihna hi thu dik leh dawt hriat a har a, mipuiin awih tur an hre thin lo. Tunah MNF sorkar kal danah Congress lamin thu an rawn puang daih a, thu dik a ni emaw a mak hrim hrim. Tun hnaia social media lama darh ta sorkar lehkha pawimawha a lan dan chuan, UDPA department hnuaia sum thahnem tak chu a changtu minister hming lang loin Sport minister hian CM hnenah a dil a, CM pawhin a phalsak mai niin a lang. Heng thil kal vel hi pawl dang tana lo helh tur a awm hran lo, a helh tur an awm a nih chuan MNF lam ni awm zawk tak an ni a, Congress lamin an vuipui hi thiam taka MNF chhungkaw kara hem thlak an tumna a ni thei. Engpawhnise he thu kal vel hi sorkar party dang tana lo helh vak tur a awm lo a, ruling party tan erawh neih neuh awm anga lang hi ngaihthah ngawt chi a nih loh hmel." }, { "summarization_id": "386", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21401", "file_name": "F_MIZO_SUM_16_5/2/25", "original_text": "Congress party ṭhalai, Mizoram Pradesh Youth Cong­ress Committee (MPYCC)-te chuan Bharat Hitaraksha Abhiyan (BHA) intite'n Chief Minister hnena memorandum an thehluh enfiah tur leh BHA-te nihna hriat chian tumin tun hnai khan Chief Minister's Office (CMO)-ah kal an tum a. Gate-ah police-te'n lo dangin, rei vak lo an innawr hnuah an ṭîn.MPYCC president chuan, BHA-te nihna dik tak puangzar turin sorkar an phût thu sawiin, \"BHA-te zalen taka lo luta CMO tuala an sapatâl thei hi MNF sorkar hian an hriatpui ngeia tih a nih kan ring. September 6, 2019 khan Hindu kulmûk pawl hi Tripura aṭangin Kanhmun police pal­tlangin Mizoramah an rawn lut a, hei hi Mizoram sorkar hian a hre lo thiang lo. BHA hian Mizoram sorkar hnuaia district magistrate hnenah an kal tur thu hi lehkhain an hrilh hmasa a ni,\" a ti.Politics-a inbeihna leh inpuhna a nih tawh chinah hi chuan mipui mimir tan awih tur chin hriatthiam a har khawp mai a, tute emaw thil phuahchawp mai maite a lo ni palh leh ṭhin. Midangte beng hniam a, mahni lam lansarh tumna politics khawvelah hi chuan awih tur leh awih loh tur hi thlir hran a harsa hle a ni. Tun ṭuma BHA chungchangah hi chuan CMO kawtah hnam dang tam tham tak an pung khawm tih media lamah kan hmu vek a, heng mite hi state pawn lam mi vek niin Bru-te tana au turin CMO hi an pan a ni.Hei hi thil hriatthiam harsa tak mai a ni a, kan CMO tuala hnam dang mi 100 rual teh meuh an pung khawm thei hi a dik lo hle. Chumi piah lamah tute nge an nih a, eng ang pawl nge an nih pawh mipuiin kan hre lo a, Bru-te ham-ṭhatna nawr puitu an ni tih hi kan hriat chin chu a ni mai.Sorkar tan pawh BHA-te zalen tana Mizorama an lo lut hrim hrim hi an sawifiah a ṭha a, tu phalna neia lut nge an nih a, eng vanga Mizoram an luh hnuah pawh kan CMO meuh an luh chilh theih, tih hi sorkar hian a chhan a ngai a ni.Anmahni duh thu ngeia Mizoram aṭanga chhuak a, vawi tam tak Mizoram leh Mizote dawta min hektu Bru-te thlà rawn hauh tura Mizorama lo lut a, kan hmun pawimawh ber pakhat thleng thlenga kal thei BHA hi tute nge an nih chiah, tih Mizo mipui hnena sawifiah hi sorkar hian a bâ a ni. Congress party ṭhalai, Mizoram Pradesh Youth Cong­ress Committee (MPYCC)-te chuan Bharat Hitaraksha Abhiyan (BHA) intite'n Chief Minister hnena memorandum an thehluh enfiah tur leh BHA-te nihna hriat chian tumin tun hnai khan Chief Minister's Office (CMO)-ah kal an tum a. Gate-ah police-te'n lo dangin, rei vak lo an innawr hnuah an ṭîn.MPYCC president chuan, BHA-te nihna dik tak puangzar turin sorkar an phût thu sawiin, \"BHA-te zalen taka lo luta CMO tuala an sapatâl thei hi MNF sorkar hian an hriatpui ngeia tih a nih kan ring. September 6, 2019 khan Hindu kulmûk pawl hi Tripura aṭangin Kanhmun police pal­tlangin Mizoramah an rawn lut a, hei hi Mizoram sorkar hian a hre lo thiang lo. BHA hian Mizoram sorkar hnuaia district magistrate hnenah an kal tur thu hi lehkhain an hrilh hmasa a ni,\" a ti.Politics-a inbeihna leh inpuhna a nih tawh chinah hi chuan mipui mimir tan awih tur chin hriatthiam a har khawp mai a, tute emaw thil phuahchawp mai maite a lo ni palh leh ṭhin. Midangte beng hniam a, mahni lam lansarh tumna politics khawvelah hi chuan awih tur leh awih loh tur hi thlir hran a harsa hle a ni. Tun ṭuma BHA chungchangah hi chuan CMO kawtah hnam dang tam tham tak an pung khawm tih media lamah kan hmu vek a, heng mite hi state pawn lam mi vek niin Bru-te tana au turin CMO hi an pan a ni.Hei hi thil hriatthiam harsa tak mai a ni a, kan CMO tuala hnam dang mi 100 rual teh meuh an pung khawm thei hi a dik lo hle. Chumi piah lamah tute nge an nih a, eng ang pawl nge an nih pawh mipuiin kan hre lo a, Bru-te ham-ṭhatna nawr puitu an ni tih hi kan hriat chin chu a ni mai.Sorkar tan pawh BHA-te zalen tana Mizorama an lo lut hrim hrim hi an sawifiah a ṭha a, tu phalna neia lut nge an nih a, eng vanga Mizoram an luh hnuah pawh kan CMO meuh an luh chilh theih, tih hi sorkar hian a chhan a ngai a ni.Anmahni duh thu ngeia Mizoram aṭanga chhuak a, vawi tam tak Mizoram leh Mizote dawta min hektu Bru-te thlà rawn hauh tura Mizorama lo lut a, kan hmun pawimawh ber pakhat thleng thlenga kal thei BHA hi tute nge an nih chiah, tih Mizo mipui hnena sawifiah hi sorkar hian a bâ a ni. Congress party ṭhalai, Mizoram Pradesh Youth Cong­ress Committee (MPYCC)-te chuan Bharat Hitaraksha Abhiyan (BHA) intite'n Chief Minister hnena memorandum an thehluh enfiah tur leh BHA-te nihna hriat chian tumin tun hnai khan Chief Minister's Office (CMO)-ah kal an tum a. Gate-ah police-te'n lo dangin, rei vak lo an innawr hnuah an ṭîn. MPYCC president chuan, BHA-te nihna dik tak puangzar turin sorkar an phût thu sawiin, \"BHA-te zalen taka lo luta CMO tuala an sapatâl thei hi MNF sorkar hian an hriatpui ngeia tih a nih kan ring. September 6, 2019 khan Hindu kulmûk pawl hi Tripura aṭangin Kanhmun police pal­tlangin Mizoramah an rawn lut a, hei hi Mizoram sorkar hian a hre lo thiang lo. BHA hian Mizoram sorkar hnuaia district magistrate hnenah an kal tur thu hi lehkhain an hrilh hmasa a ni,\" a ti. Politics-a inbeihna leh inpuhna a nih tawh chinah hi chuan mipui mimir tan awih tur chin hriatthiam a har khawp mai a, tute emaw thil phuahchawp mai maite a lo ni palh leh ṭhin. Midangte beng hniam a, mahni lam lansarh tumna politics khawvelah hi chuan awih tur leh awih loh tur hi thlir hran a harsa hle a ni. Tun ṭuma BHA chungchangah hi chuan CMO kawtah hnam dang tam tham tak an pung khawm tih media lamah kan hmu vek a, heng mite hi state pawn lam mi vek niin Bru-te tana au turin CMO hi an pan a ni. Hei hi thil hriatthiam harsa tak mai a ni a, kan CMO tuala hnam dang mi 100 rual teh meuh an pung khawm thei hi a dik lo hle. Chumi piah lamah tute nge an nih a, eng ang pawl nge an nih pawh mipuiin kan hre lo a, Bru-te ham- ṭhatna nawr puitu an ni tih hi kan hriat chin chu a ni mai. Sorkar tan pawh BHA-te zalen tana Mizorama an lo lut hrim hrim hi an sawifiah a ṭha a, tu phalna neia lut nge an nih a, eng vanga Mizoram an luh hnuah pawh kan CMO meuh an luh chilh theih, tih hi sorkar hian a chhan a ngai a ni. Anmahni duh thu ngeia Mizoram aṭanga chhuak a, vawi tam tak Mizoram leh Mizote dawta min hektu Bru-te thlà rawn hauh tura Mizorama lo lut a, kan hmun pawimawh ber pakhat thleng thlenga kal thei BHA hi tute nge an nih chiah, tih Mizo mipui hnena sawifiah hi sorkar hian a bâ a ni.", "summary": "Mizoram Pradesh Youth Cong­ress Committee(MPYCC)-te chuan Bharat Hitaraksha Abhiyan(BHA) intite'n Chief Minister hnena memorandum an thehluh enfiah tur leh BHA-te nihna hriat chian tumin Chief Minister's Office(CMO)-ah kal an tum a,gate-ah police-te nen an innawr hnuah tinin MPYCC chuan, BHA-te nihna dik tak puangzar turin Sorkar an phût thu an sawi. September 6, 2019 khan BHA hi Tripura atangin Kanhmun Police pal­tlangin Mizoramah an rawn lut a, an lo kal tur thu hi District Magistrate lehkhain an hrilh hmasa a ni. Tun tuma BHA chungchanga Bru-te tana au tura CMO tuala hnam dang mi 100 rual an pung khawm thei hi a diklo hle, eng pawl nge an nih pawh mipuiin kan hrelo a, Bru-te hamthatna nawr puitu an ni tih hi kan hriat chin chu a ni mai. Anmahni duh thu ngeia Mizoram atanga chhuak a, vawi tam Mizoram leh Mizote dawta min hektu Bru-te thlà rawn hauh tura Mizorama lo lut a, kan hmun pawimawh ber pakhat thleng thlenga kal thei BHA hi tute nge an nih chiah, tih Mizo mipui hnena sawifiah hi sorkar hian a bâ a ni." }, { "summarization_id": "387", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17386", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_13.2.25", "original_text": "Agriculture Minister chuan, phai lam aṭanga Mizorama chawhmeh lutte chu damdawi leh chemical a tihṭiah leh enkawl a nih avangin a hrisel lo tih a sawi a, \"Hengte hian natna hrang hrang - tha natna, kal natna leh a dangte hi a thlen em tih ngaihtuah tham a ni. Sorkarin chemical fertiliser aiin bio fertiliser, lei hànna tichhe thei lo hman ṭan a duh a, bio fertiliser laboratory unit leh a kaihhnawihte din vat a ni dawn,\" a ti.Kan rama chhung­kaw tam zawk hi lo neia eizawng ni mah se, kan ramin a zir loh avang leh kan lo neih danin a zir tawk loh avangin kan ei leh in tur tam tak hi state pawn aṭanga lakluh a ni. Kan rama kan thlai tam tak hi Vairam aṭangin kan phur lut a, khawi hmuna chin nge a nih a, eng anga enkawl nge a nih kan hre thui lo.Tlang kam titiah phei chuan Mizorama kan thlai ei ṭhenkhatah hian phai lama a chingtu lamin a ṭhan duhna turin DDT-te an telh hiala sawi a ni ṭhin a, finfiahna awm chiah lo mah se hetiang titi a awm tawh hi chuan fimkhur a ngai tih chu a hriat.Agriculture minister ngei pawhin vantlang hriatah Mizo­rama chawhmeh lo lutte chu damdawi leh chemical a tihṭiah leh enkawl a nih avanga a hrisel loh thu a sawi lang bawk a ni. Mizoramin thlai leh thei hrisel zawk kan neih theihna turin ṭan lak a ngai hle a, kan tlang ram lo neih dan kalphung pangngai hi 'organic farming' ni mah se leileta kan buh leh thlai chinte enkawlna atan leiṭha kan hmang lo thei si lo a, kan leiṭha hman hi kan fimkhur a ngai hle reng a ni.A pawimawh ber chu Ag­ricul­ture Minister sawi anga che­mical fertiliser aia bio fertili­ser, lei hànna tichhe thei lo hman ṭan thuai hi a ni. Hemi atana ruahman­na awm mek hi a puitlin ngei theihna turin sorkar hi ṭang zel rawh se. Agriculture Minister chuan, phai lam aṭanga Mizorama chawhmeh lutte chu damdawi leh chemical a tihṭiah leh enkawl a nih avangin a hrisel lo tih a sawi a, \"Hengte hian natna hrang hrang - tha natna, kal natna leh a dangte hi a thlen em tih ngaihtuah tham a ni. Sorkarin chemical fertiliser aiin bio fertiliser, lei hànna tichhe thei lo hman ṭan a duh a, bio fertiliser laboratory unit leh a kaihhnawihte din vat a ni dawn,\" a ti.Kan rama chhung­kaw tam zawk hi lo neia eizawng ni mah se, kan ramin a zir loh avang leh kan lo neih danin a zir tawk loh avangin kan ei leh in tur tam tak hi state pawn aṭanga lakluh a ni. Kan rama kan thlai tam tak hi Vairam aṭangin kan phur lut a, khawi hmuna chin nge a nih a, eng anga enkawl nge a nih kan hre thui lo.Tlang kam titiah phei chuan Mizorama kan thlai ei ṭhenkhatah hian phai lama a chingtu lamin a ṭhan duhna turin DDT-te an telh hiala sawi a ni ṭhin a, finfiahna awm chiah lo mah se hetiang titi a awm tawh hi chuan fimkhur a ngai tih chu a hriat.Agriculture minister ngei pawhin vantlang hriatah Mizo­rama chawhmeh lo lutte chu damdawi leh chemical a tihṭiah leh enkawl a nih avanga a hrisel loh thu a sawi lang bawk a ni. Mizoramin thlai leh thei hrisel zawk kan neih theihna turin ṭan lak a ngai hle a, kan tlang ram lo neih dan kalphung pangngai hi 'organic farming' ni mah se leileta kan buh leh thlai chinte enkawlna atan leiṭha kan hmang lo thei si lo a, kan leiṭha hman hi kan fimkhur a ngai hle reng a ni.A pawimawh ber chu Ag­ricul­ture Minister sawi anga che­mical fertiliser aia bio fertili­ser, lei hànna tichhe thei lo hman ṭan thuai hi a ni. Hemi atana ruahman­na awm mek hi a puitlin ngei theihna turin sorkar hi ṭang zel rawh se. Agriculture Minister chuan, phai lam aṭanga Mizorama chawhmeh lutte chu damdawi leh chemical a tihṭiah leh enkawl a nih avangin a hrisel lo tih a sawi a, \"Hengte hian natna hrang hrang - tha natna, kal natna leh a dangte hi a thlen em tih ngaihtuah tham a ni. Sorkarin chemical fertiliser aiin bio fertiliser, lei hànna tichhe thei lo hman ṭan a duh a, bio fertiliser laboratory unit leh a kaihhnawihte din vat a ni dawn,\" a ti. Kan rama chhung­kaw tam zawk hi lo neia eizawng ni mah se, kan ramin a zir loh avang leh kan lo neih danin a zir tawk loh avangin kan ei leh in tur tam tak hi state pawn aṭanga lakluh a ni. Kan rama kan thlai tam tak hi Vairam aṭangin kan phur lut a, khawi hmuna chin nge a nih a, eng anga enkawl nge a nih kan hre thui lo. Tlang kam titiah phei chuan Mizorama kan thlai ei ṭhenkhatah hian phai lama a chingtu lamin a ṭhan duhna turin DDT-te an telh hiala sawi a ni ṭhin a, finfiahna awm chiah lo mah se hetiang titi a awm tawh hi chuan fimkhur a ngai tih chu a hriat. Agriculture minister ngei pawhin vantlang hriatah Mizo­rama chawhmeh lo lutte chu damdawi leh chemical a tihṭiah leh enkawl a nih avanga a hrisel loh thu a sawi lang bawk a ni. Mizoramin thlai leh thei hrisel zawk kan neih theihna turin ṭan lak a ngai hle a, kan tlang ram lo neih dan kalphung pangngai hi 'organic farming' ni mah se leileta kan buh leh thlai chinte enkawlna atan leiṭha kan hmang lo thei si lo a, kan leiṭha hman hi kan fimkhur a ngai hle reng a ni. A pawimawh ber chu Ag­ricul­ture Minister sawi anga che­mical fertiliser aia bio fertili­ser, lei hànna tichhe thei lo hman ṭan thuai hi a ni. Hemi atana ruahman­na awm mek hi a puitlin ngei theihna turin sorkar hi ṭang zel rawh se.", "summary": "Agriculture Minister chuan, phai lam aṭanga Mizorama chawhmeh lutte chu damdawi leh chemical a tihṭiah leh enkawl a nih avangin a hrisel lo tih a sawi a, \"Hengte hian natna hrang hrang - tha natna, kal natna leh a dangte hi a thlen em tih ngaihtuah tham a ni\" a ti. Kan rama chhungkaw tam zawk hi lo neia eizawng ni mah se, kan ramin a zir loh avangin kan ei leh in tur tam zawk hi state pawn atanga lakluh a ni. Mizoramin thlai leh thei hrisel zawk kan neih theihna turin tan lak a ngai hle a, kan lo neih dan hi organic farminh ni mah se leiteta kan buh leh thlai chinte enkawlna atan leitha kan hmang a, kan leitha hman hi fimkhur a tul. A pawimawh ber chu fertiliser aia bio fertiliser, lei hanna tichhe thei lo hman hi a ni. Hemi atana ruahmanna awm mek hi a puitlin theihna turin sorkar hi tang zel rawh se." }, { "summarization_id": "388", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17331", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "Zoram Peoples Movement (ZPM) Vigilance department leh ZPM ṭhalai hruaitute chuan, advertisement chhuah loa SSA leh RMSA hnuaia thawk tur zirtirtu 91 lak tawh chu advertisement chhuaha lak ṭhat leh an phût thu leh, a rang thei ang bera recruitment rules (RR) siam an phût thu an puang.Tun hnaia Mizo­rama sawi hlawh ber pakhat chu SSA leh RMSA hnuaia hna lak hi a ni. Heng hna lakte hi advertisement chhuah loa lak a ni a, chumiin a lantir chu mipui nawlpui hrilh loa a ruka lak a ni ber mai. He hna lak tur hi an puanzar miau loh avangin a hre chin chiahin an dil dawn tihna a ni a, a tu chin hi nge he hna hi a dil theih tih hria, tih pawh zawhna a awm nghal ang.Hna lak dan fel lo rawn hai chhuak hmasatu chu Congress media lam an ni a, anni hian thil awm dan hi RTI Act hmangin an chhui a, mi 91 zet mai chu MNF-in sorkarna vawn fung an chelh hnuah advertisement chhuah miah loin an lo la tawh tih an hria. Congress hian press conference koin he thil fel lo an hai chhuah hi an puangzar ta a ni.He thu a chhanna niawm takah School Education minister chuan, ‘An hunlai pawhin an ti ve tho,’ ti ang vela hrilhfiah theih turin a rawn chhang a, “Keini chuan dik takin kan kalpui,’ tih awm loa heti mai maia kan ram hruaitute an tâlṭan mai hi a pawi hle. Chief minister-in rawn sawi zuiin economy lama hmasawnna hmanga chinfel theih niawm takin a rawn sawi pial leh bawk a, a vanduaithlak hle a ni.Heng thawktu lak dan hi a dik loin a fel lo a ni tih ram pumin a hre ta a, ‘Congress pawhin an ti ve tho,’ tia inpuhtawna thamraltir an tum nge, ‘MNF kan nia dik takin kan kalpui ang a, RR mumal tak nen hna lak hi kan kalpui ṭha leh ang,’ an ti dawn tih mipuite’n an thlir reng ang. Zoram Peoples Movement (ZPM) Vigilance department leh ZPM ṭhalai hruaitute chuan, advertisement chhuah loa SSA leh RMSA hnuaia thawk tur zirtirtu 91 lak tawh chu advertisement chhuaha lak ṭhat leh an phût thu leh, a rang thei ang bera recruitment rules (RR) siam an phût thu an puang.Tun hnaia Mizo­rama sawi hlawh ber pakhat chu SSA leh RMSA hnuaia hna lak hi a ni. Heng hna lakte hi advertisement chhuah loa lak a ni a, chumiin a lantir chu mipui nawlpui hrilh loa a ruka lak a ni ber mai. He hna lak tur hi an puanzar miau loh avangin a hre chin chiahin an dil dawn tihna a ni a, a tu chin hi nge he hna hi a dil theih tih hria, tih pawh zawhna a awm nghal ang.Hna lak dan fel lo rawn hai chhuak hmasatu chu Congress media lam an ni a, anni hian thil awm dan hi RTI Act hmangin an chhui a, mi 91 zet mai chu MNF-in sorkarna vawn fung an chelh hnuah advertisement chhuah miah loin an lo la tawh tih an hria. Congress hian press conference koin he thil fel lo an hai chhuah hi an puangzar ta a ni.He thu a chhanna niawm takah School Education minister chuan, ‘An hunlai pawhin an ti ve tho,’ ti ang vela hrilhfiah theih turin a rawn chhang a, “Keini chuan dik takin kan kalpui,’ tih awm loa heti mai maia kan ram hruaitute an tâlṭan mai hi a pawi hle. Chief minister-in rawn sawi zuiin economy lama hmasawnna hmanga chinfel theih niawm takin a rawn sawi pial leh bawk a, a vanduaithlak hle a ni.Heng thawktu lak dan hi a dik loin a fel lo a ni tih ram pumin a hre ta a, ‘Congress pawhin an ti ve tho,’ tia inpuhtawna thamraltir an tum nge, ‘MNF kan nia dik takin kan kalpui ang a, RR mumal tak nen hna lak hi kan kalpui ṭha leh ang,’ an ti dawn tih mipuite’n an thlir reng ang. Zoram Peoples Movement (ZPM) Vigilance department leh ZPM ṭhalai hruaitute chuan, advertisement chhuah loa SSA leh RMSA hnuaia thawk tur zirtirtu 91 lak tawh chu advertisement chhuaha lak ṭhat leh an phût thu leh, a rang thei ang bera recruitment rules (RR) siam an phût thu an puang. Tun hnaia Mizo­rama sawi hlawh ber pakhat chu SSA leh RMSA hnuaia hna lak hi a ni. Heng hna lakte hi advertisement chhuah loa lak a ni a, chumiin a lantir chu mipui nawlpui hrilh loa a ruka lak a ni ber mai. He hna lak tur hi an puanzar miau loh avangin a hre chin chiahin an dil dawn tihna a ni a, a tu chin hi nge he hna hi a dil theih tih hria, tih pawh zawhna a awm nghal ang. Hna lak dan fel lo rawn hai chhuak hmasatu chu Congress media lam an ni a, anni hian thil awm dan hi RTI Act hmangin an chhui a, mi 91 zet mai chu MNF-in sorkarna vawn fung an chelh hnuah advertisement chhuah miah loin an lo la tawh tih an hria. Congress hian press conference koin he thil fel lo an hai chhuah hi an puangzar ta a ni. He thu a chhanna niawm takah School Education minister chuan, ‘An hunlai pawhin an ti ve tho,’ ti ang vela hrilhfiah theih turin a rawn chhang a, “Keini chuan dik takin kan kalpui,’ tih awm loa heti mai maia kan ram hruaitute an tâl ṭan mai hi a pawi hle. Chief minister-in rawn sawi zuiin economy lama hmasawnna hmanga chinfel theih niawm takin a rawn sawi pial leh bawk a, a vanduaithlak hle a ni. Heng thawktu lak dan hi a dik loin a fel lo a ni tih ram pumin a hre ta a, ‘Congress pawhin an ti ve tho,’ tia inpuhtawna thamraltir an tum nge, ‘MNF kan nia dik takin kan kalpui ang a, RR mumal tak nen hna lak hi kan kalpui ṭha leh ang,’ an ti dawn tih mipuite’n an thlir reng ang.", "summary": "ZPM Vigilance department leh ZPM ṭhalai hruaitute chuan, advertisement chhuah loa SSA leh RMSA hnuaia thawk tur zirtirtu 91 lak tawh chu advertisement chhuaha lak ṭhat leh an phût thu leh, a rang thei ang bera recruitment rules (RR) siam an phût thu an puang. Tun hnaia Mizorama sawi hlawh ber pakhat chu SSA leh RMSA hnuaia hna lak hi a ni. Heng hna lakte hi advertisement chhuah loa lak a ni a, chumiin a lantir chu mipui nawlpui hrilh loa a rûka lak a ni ber mai. Hna lak dan fel lo rawn hai chhuak hmasatu chu Congress media lam an ni a, an ni hian thil awm dan hi RTI Act hmangin an chhui a, mi 91 zet mai chu MNF-in sorkarna vawn fung an chelh hnuah advertisement chhuah miah loin an lo la tawh tih an hria. Congress bian press conference koin he thil fel lo hi an puangzar ta a ni. Heng thawktu lak dan dik lo hi ram pumin an hre ta a ni." }, { "summarization_id": "389", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4213", "file_name": "F_MIZO_SUM_4_6/2/25", "original_text": "Mizoram chief minister chuan, \"Central lamah pawh sum kan dil a, Pathianin mal min sawm a, beisei loh lam aṭangin cheng vaibelchhe tél a rawn lut mek zel. Ka hriat rûk danin, Amit Shah-a'n ministry hrang hrangte hnenah 'Mizoram ngai pawimawh rawh u' a ti emaw ni, min ngai pawimawh,\" a ti a; nimin lawkah pawh cheng vbc. 4000-5000 vel hmuh a nih thu a sawi. Chief Minister chuan, \"Central sorkar khu kan sum hnár an ni a, kan mamawh a, min mamawhna chin pawh a awm ve. State budget piah lam sum min pe mek zel hi a lawmawm hle a ni,\" a ti.Kan state chief minister berin sum ṭhahnem tak kan dâwn belh thu a sawi ta zauh zauh a, Assembly House-a a sawi mai duhtawk loin hmun dangah pawh a sawi ta zel a, hei vang hian pawisa hi kan hnianghnar chho dâwn ni ngeiin a lang. Kan state budget pangngai kan en chuan kan pawisa zawng zawng deuhthaw chu sorkar inrelbawlna leh sorkar hnathawk hlawhah a kal ral nghal dâwn tih a chiang a, mipui an beidawn ruk laia budget pawn lam aṭanga sum lo lut tur hi a lawmawm hle a ni.Heng pawisate hi eng atana min pek nge ni a, eng atana hman tur nge a nih a, eng ang pawisa nge a nih mipui lam chuan kan la hre lo. Central sorkar hian pawisa hi a thei sem ngawt ngai lo a, eng project tán bîk emaw a rawn peṭhin a, chutah pawh chuan state tum tur hi a awm ve bawk ṭhin. Tun ṭuma vaibelchhe 5,000 vêl zet, kan budget pumpui zatve deuhthaw min rawn pe mai hi a makin a lawmawm a, a hman dan kalphung hriat chian a chakawm tawh hle.Engpawhnise kan budget en khan lungawina tur a awm lo a ni ber a, tuna budget pawna sum hi a peka min pek, kan thawh belh ve emaw kan pek kir ve emaw ngai lo a nih chuan Mizoram tan malsawmna ropui tak thlen thei a ni ngei ang. Mizoram chief minister chuan, \"Central lamah pawh sum kan dil a, Pathianin mal min sawm a, beisei loh lam aṭangin cheng vaibelchhe tél a rawn lut mek zel. Ka hriat rûk danin, Amit Shah-a'n ministry hrang hrangte hnenah 'Mizoram ngai pawimawh rawh u' a ti emaw ni, min ngai pawimawh,\" a ti a; nimin lawkah pawh cheng vbc. 4000-5000 vel hmuh a nih thu a sawi. Chief Minister chuan, \"Central sorkar khu kan sum hnár an ni a, kan mamawh a, min mamawhna chin pawh a awm ve. State budget piah lam sum min pe mek zel hi a lawmawm hle a ni,\" a ti.Kan state chief minister berin sum ṭhahnem tak kan dâwn belh thu a sawi ta zauh zauh a, Assembly House-a a sawi mai duhtawk loin hmun dangah pawh a sawi ta zel a, hei vang hian pawisa hi kan hnianghnar chho dâwn ni ngeiin a lang. Kan state budget pangngai kan en chuan kan pawisa zawng zawng deuhthaw chu sorkar inrelbawlna leh sorkar hnathawk hlawhah a kal ral nghal dâwn tih a chiang a, mipui an beidawn ruk laia budget pawn lam aṭanga sum lo lut tur hi a lawmawm hle a ni.Heng pawisate hi eng atana min pek nge ni a, eng atana hman tur nge a nih a, eng ang pawisa nge a nih mipui lam chuan kan la hre lo. Central sorkar hian pawisa hi a thei sem ngawt ngai lo a, eng project tán bîk emaw a rawn peṭhin a, chutah pawh chuan state tum tur hi a awm ve bawk ṭhin. Tun ṭuma vaibelchhe 5,000 vêl zet, kan budget pumpui zatve deuhthaw min rawn pe mai hi a makin a lawmawm a, a hman dan kalphung hriat chian a chakawm tawh hle.Engpawhnise kan budget en khan lungawina tur a awm lo a ni ber a, tuna budget pawna sum hi a peka min pek, kan thawh belh ve emaw kan pek kir ve emaw ngai lo a nih chuan Mizoram tan malsawmna ropui tak thlen thei a ni ngei ang. Mizoram chief minister chuan, \"Central lamah pawh sum kan dil a, Pathianin mal min sawm a, beisei loh lam aṭangin cheng vaibelchhe tél a rawn lut mek zel. Ka hriat rûk danin, Amit Shah-a'n ministry hrang hrangte hnenah 'Mizoram ngai pawimawh rawh u' a ti emaw ni, min ngai pawimawh,\" a ti a; nimin lawkah pawh cheng vbc. 4000-5000 vel hmuh a nih thu a sawi. Chief Minister chuan, \"Central sorkar khu kan sum hnár an ni a, kan mamawh a, min mamawhna chin pawh a awm ve. State budget piah lam sum min pe mek zel hi a lawmawm hle a ni,\" a ti. Kan state chief minister berin sum ṭhahnem tak kan dâwn belh thu a sawi ta zauh zauh a, Assembly House-a a sawi mai duhtawk loin hmun dangah pawh a sawi ta zel a, hei vang hian pawisa hi kan hnianghnar chho dâwn ni ngeiin a lang. Kan state budget pangngai kan en chuan kan pawisa zawng zawng deuhthaw chu sorkar inrelbawlna leh sorkar hnathawk hlawhah a kal ral nghal dâwn tih a chiang a, mipui an beidawn ruk laia budget pawn lam aṭanga sum lo lut tur hi a lawmawm hle a ni. Heng pawisate hi eng atana min pek nge ni a, eng atana hman tur nge a nih a, eng ang pawisa nge a nih mipui lam chuan kan la hre lo. Central sorkar hian pawisa hi a thei sem ngawt ngai lo a, eng project tán bîk emaw a rawn pe ṭhin a, chutah pawh chuan state tum tur hi a awm ve bawk ṭhin. Tun ṭuma vaibelchhe 5,000 vêl zet, kan budget pumpui zatve deuhthaw min rawn pe mai hi a makin a lawmawm a, a hman dan kalphung hriat chian a chakawm tawh hle. Engpawhnise kan budget en khan lungawina tur a awm lo a ni ber a, tuna budget pawna sum hi a peka min pek, kan thawh belh ve emaw kan pek kir ve emaw ngai lo a nih chuan Mizoram tan malsawmna ropui tak thlen thei a ni ngei ang.", "summary": "Mizoram Chief Minister chuan Central Sorkar atang cheng vbc. 4000-5000 vel hmuh a nih thu a sawiin Assembly House mai bakah hmun dangah pawh a sawi zel avangin pawisa kan hnianghnar chho dâwn ni ngeiin a lang. Kan state budget pangngai hi chu Sorkar inrelbawlna leh Sorkar hnathawk hlawhah a kal ral nghal dâwn tih a chiang a, hetih laia budget pawn lam aṭanga sum lo lut tur hi a lawmawm hle a ni. Central Sorkar hian pawisa hi a thlawna sem ngawtloin eng project tán bîk emaw a pe ṭhin a,chutah pawh chuan state tum tur hi a awm ve bawk ṭhin. Tun ṭuma vaibelchhe 5,000 vêl zet, kan budget pumpui zatve deuhthaw min rawn pe mai hi a makin a lawmawm a, a hman dan kalphung hriat chian a chakawm tawh hle a, Mizoram tan malsawmna ropui tak thlen thei a ni ngei ang." }, { "summarization_id": "390", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6151", "file_name": "Ruatpuia_23.1.25", "original_text": "Court-in tualthattu a hrem Mizoram NewsCourt-in tualthattu a hrem admin 05-Nov-2024 07:26 PM Kolasib Fast Track Court Judge R Vanlalena chuan vawiin (5.11.2024) hian tualthattu Lalthakima (34), Lungmuat khua hremna a puang a, damchhunga jail tang turin a hrem. Lalthakima (34) hian November 10, 2020 chawhnu dar 1:15 khan a unaupa, Lalrammawia (53) chu khuma a mut lai hreipuiin a chek a, Lalrammawia hi ka pawh chhawn lovin a thi nghal a ni. An unau hi inngeih lo tak, ni dangah pawh an intibuai fo tawh thin. Lalthakima'n a u kut a thlak lai hi hmutu awm lo mah se, pa ber thuthlengseia muzal chuan an thawm ri hi hriain a harh a, a fapa upa zawk Lalrammawia, khuma thisen nen lo mu chu a hmu a, a bul maiah a nau, Lalthakima chu hreipui kengin a hmu bawk a, thil awmzia an han en chian chuan a fapa upa zawk chu a lo thi fel der tawh a ni. Court hmaa Lalthakima inpuan danin, kha thil thlen ni khan an unau hi an inhau a, a u chuan kut a thlak a, an chhungten an thelh avangin intibuai zui loin an awm zui a ni. Chawhnu hera Lalthakima, a u mutna lama va kal chua u hian silaia kah a lo tum a, an bul maia hreipui awm chu chuhin a chek ta mai a ni. Kolasib Fast Track Court Judge chuan, finfiahna leh pawikhawitu, Lalthakima inpuanna atangin Lalthakima hi thiam loh chan tirin, damchhunga lung in tang turin a chungthu a rel ta a ni.", "summary": "Court-in tualthattu a hrem Kolasib Fast Track Court Judge R Vanlalena chuan vawiin (5.11.2024) hian tualthattu Lalthakima (34), Lungmuat khua hremna a puang a, damchhunga jail tang turin a hrem. November 10, 2020 khan a unaupa mulai Lalṭhakima hian hreipuiin a chek hlum a ni. Court hmaah hian Lalṭhakima hi a inpuang a, an unau hian an inngeih loh thu leh an intihbuai fo thu a sawi. Court chuan he inpuanna aṭang hian thiam loh a chantir a, dam chhunga lung in tang turin a hrem." }, { "summarization_id": "391", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27065", "file_name": "F_Mizo_Sum_20_27/1/25", "original_text": "Transport minister chuan, lirthei chhiah (vehicle road tax)-a lifetime tax (kum 15 chhung) lak ṭhin chu titawpin, road tax pe turte'n duh an thlan theih tur siam a ni dawn tih a sawi. Ruahmanna tharah hian kum 5, kum 10 leh kum 15-te thlan theih a ni ang.Tunah hian sor­karin lirthei chhiah hi kum 15 chhung atan a la a, lirthei hlui (used vehicle) leitu tan phei chuan kum 15 daih chhiah pek hi a na duh hle. Tin, lirthei ṭhenkhat hi chu kum 15 daih meuh lote a awm a, a leitu lam pawhin kum eng emaw chen an hman hnua tihral leh tura an leite pawh a awm. Hei vang hian lirthei registration tithar turin kum 15 atan chhiah (lifetime tax) an pe ṭhin hian sawisel a hlawh hle a ni.Mipui tana duhthlan tur awm theia an ruahman tur hi a lawmawm a, mipuiin an nghakhlel tawh ang. Kum 15 hi a rei lutuk piah lamah vawi khata chhiah chhun luh tur hi a tam tham a, lirthei neitute tan phurrit a tling phak a ni.Miin a lirthei atan chhiah a pek dan turah duhthlan tur a nei thei tur hi a lawmawm a, sorkar hian mipui tana awl­sam hi a zawng ṭhin tur a ni reng a ni.Transport minister hian lirthei chhiah lak dan tura ruahmanna thar a sawi chhuah hi mipui tan thil lawmawm a ni a, a rang thei ang berin kalpui rawh se. Transport minister chuan, lirthei chhiah (vehicle road tax)-a lifetime tax (kum 15 chhung) lak ṭhin chu titawpin, road tax pe turte'n duh an thlan theih tur siam a ni dawn tih a sawi. Ruahmanna tharah hian kum 5, kum 10 leh kum 15-te thlan theih a ni ang.Tunah hian sor­karin lirthei chhiah hi kum 15 chhung atan a la a, lirthei hlui (used vehicle) leitu tan phei chuan kum 15 daih chhiah pek hi a na duh hle. Tin, lirthei ṭhenkhat hi chu kum 15 daih meuh lote a awm a, a leitu lam pawhin kum eng emaw chen an hman hnua tihral leh tura an leite pawh a awm. Hei vang hian lirthei registration tithar turin kum 15 atan chhiah (lifetime tax) an pe ṭhin hian sawisel a hlawh hle a ni.Mipui tana duhthlan tur awm theia an ruahman tur hi a lawmawm a, mipuiin an nghakhlel tawh ang. Kum 15 hi a rei lutuk piah lamah vawi khata chhiah chhun luh tur hi a tam tham a, lirthei neitute tan phurrit a tling phak a ni.Miin a lirthei atan chhiah a pek dan turah duhthlan tur a nei thei tur hi a lawmawm a, sorkar hian mipui tana awl­sam hi a zawng ṭhin tur a ni reng a ni.Transport minister hian lirthei chhiah lak dan tura ruahmanna thar a sawi chhuah hi mipui tan thil lawmawm a ni a, a rang thei ang berin kalpui rawh se. Transport minister chuan, lirthei chhiah (vehicle road tax)-a lifetime tax (kum 15 chhung) lak ṭhin chu titawpin, road tax pe turte'n duh an thlan theih tur siam a ni dawn tih a sawi. Ruahmanna tharah hian kum 5, kum 10 leh kum 15-te thlan theih a ni ang. Tunah hian sor­karin lirthei chhiah hi kum 15 chhung atan a la a, lirthei hlui (used vehicle) leitu tan phei chuan kum 15 daih chhiah pek hi a na duh hle. Tin, lirthei ṭhenkhat hi chu kum 15 daih meuh lote a awm a, a leitu lam pawhin kum eng emaw chen an hman hnua tihral leh tura an leite pawh a awm. Hei vang hian lirthei registration tithar turin kum 15 atan chhiah (lifetime tax) an pe ṭhin hian sawisel a hlawh hle a ni. Mipui tana duhthlan tur awm theia an ruahman tur hi a lawmawm a, mipuiin an nghakhlel tawh ang. Kum 15 hi a rei lutuk piah lamah vawi khata chhiah chhun luh tur hi a tam tham a, lirthei neitute tan phurrit a tling phak a ni. Miin a lirthei atan chhiah a pek dan turah duhthlan tur a nei thei tur hi a lawmawm a, sorkar hian mipui tana awl­sam hi a zawng ṭhin tur a ni reng a ni. Transport minister hian lirthei chhiah lak dan tura ruahmanna thar a sawi chhuah hi mipui tan thil lawmawm a ni a, a rang thei ang berin kalpui rawh se.", "summary": "Transport Minister chuan lirthei chhiah (vehicle road tax)-a lifetime tax (kum 15 chhung) lak ṭhin chu titawpin,Road tax pe turte'n duh an thlan theih tawh tur thu a sawi.Ruahmanna tharah chuan kum 5, kum 10 leh kum 15-te thlan theih a ni ang.Tunah hian kum 15 chhung atan lirthei chhiah a la a,lirthei hlui leitu tan phei chuan kum 15 daih chhiah pek hi a na duh hle,kum 15 hi a rei lutuk piah lamah vawi khata chhiah chhun luh tur hi a tam tham a,lirthei neitute tan phurrit a tling phak a ni,lirthei chhiah lak dan tura ruahmanna thar awm hi mipui tan thil lawmawm a ni a,a rang thei ang berin kalpui rawh se." }, { "summarization_id": "392", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/69612", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_31/1/25", "original_text": "July 1, 2022 aṭang khan Mizoram pumah Plastic Waste Management (Ammendment) Rules, 2021 hmangin hman khat daih sang (single use plastic) khap a ni a, dan bawh­chhiate chu Plastic Waste Management Rules hmangin hrem theih an ni.Sorkar laipui rawtna anga Mizo­ram sorkarin hman khat daih sarang a khap hma pawh hian Aizawl Municipal Corporation (AMC) chuan micron 50 aia pan sarang khapna thupek chu kum 2019 aṭang khan a lo chhuah tawh a; kum 2021 khan Plastic Waste Management (Amendment) Rules siamin sarang micron 75 aia pan hman, kawl leh zawrh a lo khap tawh a, dan bawhchhiate hremna tur pawh ruahman a ni.Khawvel ṭhang zelah awl­samna kan um luatah kan ram sik leh sa, boruak leh lui tuite thlengin a lo danglam nasa ta a, mihring nawmsakna kan um avangin kan environment kan tichhe zel a ni ber mai. Heng zingah hian plastic hman uar avanga harsatna thleng a tam hle a, hei hi khap a hunin a ram pum huapa hmalakna hi awm lo pawh ni se Mizo­ram chhung chauh pawha khapna hi hman chi hial a ni zawk.Tunah chuan sorkar laipui, state sorkar leh AMC lamin dan hrang hrang tlawhchhanin hman khat daih sarang khapna thu a chhuah ta a. Heti chunga hmang leh zuar lui an la awm a nih chuan thuneitu lamin dan anga an hrem zel a ṭha ang.Thuchhuah siam te, dan siamte hi chu thil theih a ni a, a taka kenkawh hi a harsat ṭhin avangin he dan siam tharah hi chuan thuneitu lam hi ṭang mar ṭha se, kan ṭan rual chuan hman khat daih sarang tel lo pawhin kan khawsa thei ngei ang. July 1, 2022 aṭang khan Mizoram pumah Plastic Waste Management (Ammendment) Rules, 2021 hmangin hman khat daih sang (single use plastic) khap a ni a, dan bawh­chhiate chu Plastic Waste Management Rules hmangin hrem theih an ni.Sorkar laipui rawtna anga Mizo­ram sorkarin hman khat daih sarang a khap hma pawh hian Aizawl Municipal Corporation (AMC) chuan micron 50 aia pan sarang khapna thupek chu kum 2019 aṭang khan a lo chhuah tawh a; kum 2021 khan Plastic Waste Management (Amendment) Rules siamin sarang micron 75 aia pan hman, kawl leh zawrh a lo khap tawh a, dan bawhchhiate hremna tur pawh ruahman a ni.Khawvel ṭhang zelah awl­samna kan um luatah kan ram sik leh sa, boruak leh lui tuite thlengin a lo danglam nasa ta a, mihring nawmsakna kan um avangin kan environment kan tichhe zel a ni ber mai. Heng zingah hian plastic hman uar avanga harsatna thleng a tam hle a, hei hi khap a hunin a ram pum huapa hmalakna hi awm lo pawh ni se Mizo­ram chhung chauh pawha khapna hi hman chi hial a ni zawk.Tunah chuan sorkar laipui, state sorkar leh AMC lamin dan hrang hrang tlawhchhanin hman khat daih sarang khapna thu a chhuah ta a. Heti chunga hmang leh zuar lui an la awm a nih chuan thuneitu lamin dan anga an hrem zel a ṭha ang.Thuchhuah siam te, dan siamte hi chu thil theih a ni a, a taka kenkawh hi a harsat ṭhin avangin he dan siam tharah hi chuan thuneitu lam hi ṭang mar ṭha se, kan ṭan rual chuan hman khat daih sarang tel lo pawhin kan khawsa thei ngei ang.", "summary": "aṭang khan Mizoram pumah Plastic Waste Management(Ammendment) Rules, 2021 hmangin hman khat daih sarang(single use plastic) khap niin dan bawh­chhiate chu Plastic Waste Management Rules hmangin hrem theih an ni.A hma pawhin Aizawl Municipal Corporation(AMC) chuan micron 50 aia pan sarang khapna thupek kum 2019 aṭang khan a lo chhuah tawh a; kum 2021-ah Plastic Waste Management(Amendment) Rules siamin sarang micron 75 aia pan hman leh zawrh a lo khap tawh a, khawvel ṭhang zelah awl­samna kan um luatah kan environment kan tichhe zel a,plastic hman uar avanga harsatna thleng a tam hle.Tuna hman khat daih sarang hman khapna an chhuah chunga hmang leh zuar lui an la awm a nih chuan thuneitu lamin dan angin hrem zel se,dan siam hi a taka kenkawh a harsat ṭhin avangin he dan siam tharah hi chuan thuneitu lam ṭang mar ṭha se,kan ṭan rual chuan hman khat daih sarang tel lo pawhin kan khawsa thei ngei ang." }, { "summarization_id": "393", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/2238", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Police headquarters-a building thar hawnaa thusawitu chief minister chuan, \"Ruihhlo leh zu-ah buai tâwk kan tam a, hemi hi kan tan chonaah lain, fihlim tura hma kan lak a pawimawh,\" tiin ruihhlo laka fihlim turin Mizoram police-te chu theihtawp chhuah zel turin a fuih.Mizoramin harsat­na a tawh lian tak pakhat chu kan ṭhalai, hnathawk thei rual, tha za rual leh ngal chak ber tura ngaihte zu leh ruihhloa an buai a, an zawi nguai hlawm mai hi a ni. Chutiang mite venghima enkawl a, a tichhetu zu leh ruihhlo laka veng thei tura beisei kan police-te zingah ngei pawh zu leh ruihhloa fihlim lo an awm nual mai hi a pawi hle.Zep thu a cheng lo, thawh khatlaia a hlawma police a nih vak ṭum khan a latu lam an hmanhmawh deuh nge ni, police atana ṭang tlak lo tur khawpa ruihhlo leh zua buai sate lak an ni nawk a, pianphungah pawh min venghim tura kan iai deuh turte thlenga lak an awm niin an sawi ṭhin. Police ṭan tawh hnua mahni inveng zo loa zu leh ruihhloa tlulut chu a awm theih ngai a; nimahsela zu leh ruihhlo lama uai sa police-a kan la mauh mai kha a pawi ngawt mai.Mizo ṭhalai rual zu leh ruihhloa an buai pawh a pawi tawh tehlul nen, a chhanchhuak tura beisei police zingah ngei pawh he thila buai ve tho mi tam tak an la awm hi a pawi lehzual a. Zu avanga nunna chân hial te, zu avanga la buai zuite leh ruihhlo avanga hnathawka chhawr tlak mang lote an awm ta. Tunah chuan kan nih nih kan ni tawh a, a chhanchhuah hna thawh zel hi a pawimawh takzet a ni.Police department lam pawhin mahni unit ṭheuha harsatna tawkte zawn chhuah a, siam ṭhat tuma hmalak a ngai a, kan mualpho deuh a nih pawhin nakin zela kan police-te leh kan ram ṭhat tlanna tur a nih chuan mualpho huama ke pen a ngai ta. Zu vanga police thih thu sawi a awm fo a, tunah chief minister ngei pawhin zu leh ruihhloa buai an la tam thu a zêp lo a, siam ṭhatna turin khua a la tlai lo a, kan police-te nungchang leh inthununna (discipline) lam hi uluk zawka vil zui a pawimawh khawp ang. Police headquarters-a building thar hawnaa thusawitu chief minister chuan, \"Ruihhlo leh zu-ah buai tâwk kan tam a, hemi hi kan tan chonaah lain, fihlim tura hma kan lak a pawimawh,\" tiin ruihhlo laka fihlim turin Mizoram police-te chu theihtawp chhuah zel turin a fuih.Mizoramin harsat­na a tawh lian tak pakhat chu kan ṭhalai, hnathawk thei rual, tha za rual leh ngal chak ber tura ngaihte zu leh ruihhloa an buai a, an zawi nguai hlawm mai hi a ni. Chutiang mite venghima enkawl a, a tichhetu zu leh ruihhlo laka veng thei tura beisei kan police-te zingah ngei pawh zu leh ruihhloa fihlim lo an awm nual mai hi a pawi hle.Zep thu a cheng lo, thawh khatlaia a hlawma police a nih vak ṭum khan a latu lam an hmanhmawh deuh nge ni, police atana ṭang tlak lo tur khawpa ruihhlo leh zua buai sate lak an ni nawk a, pianphungah pawh min venghim tura kan iai deuh turte thlenga lak an awm niin an sawi ṭhin. Police ṭan tawh hnua mahni inveng zo loa zu leh ruihhloa tlulut chu a awm theih ngai a; nimahsela zu leh ruihhlo lama uai sa police-a kan la mauh mai kha a pawi ngawt mai.Mizo ṭhalai rual zu leh ruihhloa an buai pawh a pawi tawh tehlul nen, a chhanchhuak tura beisei police zingah ngei pawh he thila buai ve tho mi tam tak an la awm hi a pawi lehzual a. Zu avanga nunna chân hial te, zu avanga la buai zuite leh ruihhlo avanga hnathawka chhawr tlak mang lote an awm ta. Tunah chuan kan nih nih kan ni tawh a, a chhanchhuah hna thawh zel hi a pawimawh takzet a ni.Police department lam pawhin mahni unit ṭheuha harsatna tawkte zawn chhuah a, siam ṭhat tuma hmalak a ngai a, kan mualpho deuh a nih pawhin nakin zela kan police-te leh kan ram ṭhat tlanna tur a nih chuan mualpho huama ke pen a ngai ta. Zu vanga police thih thu sawi a awm fo a, tunah chief minister ngei pawhin zu leh ruihhloa buai an la tam thu a zêp lo a, siam ṭhatna turin khua a la tlai lo a, kan police-te nungchang leh inthununna (discipline) lam hi uluk zawka vil zui a pawimawh khawp ang. Police headquarters-a building thar hawnaa thusawitu chief minister chuan, \"Ruihhlo leh zu-ah buai tâwk kan tam a, hemi hi kan tan chonaah lain, fihlim tura hma kan lak a pawimawh,\" tiin ruihhlo laka fihlim turin Mizoram police-te chu theihtawp chhuah zel turin a fuih. Mizoramin harsat­na a tawh lian tak pakhat chu kan ṭhalai, hnathawk thei rual, tha za rual leh ngal chak ber tura ngaihte zu leh ruihhloa an buai a, an zawi nguai hlawm mai hi a ni. Chutiang mite venghima enkawl a, a tichhetu zu leh ruihhlo laka veng thei tura beisei kan police-te zingah ngei pawh zu leh ruihhloa fihlim lo an awm nual mai hi a pawi hle. Zep thu a cheng lo, thawh khatlaia a hlawma police a nih vak ṭum khan a latu lam an hmanhmawh deuh nge ni, police atana ṭang tlak lo tur khawpa ruihhlo leh zua buai sate lak an ni nawk a, pianphungah pawh min venghim tura kan iai deuh turte thlenga lak an awm niin an sawi ṭhin. Police ṭan tawh hnua mahni inveng zo loa zu leh ruihhloa tlulut chu a awm theih ngai a; nimahsela zu leh ruihhlo lama uai sa police-a kan la mauh mai kha a pawi ngawt mai. Mizo ṭhalai rual zu leh ruihhloa an buai pawh a pawi tawh tehlul nen, a chhanchhuak tura beisei police zingah ngei pawh he thila buai ve tho mi tam tak an la awm hi a pawi lehzual a. Zu avanga nunna chân hial te, zu avanga la buai zuite leh ruihhlo avanga hnathawka chhawr tlak mang lote an awm ta. Tunah chuan kan nih nih kan ni tawh a, a chhanchhuah hna thawh zel hi a pawimawh takzet a ni. Police department lam pawhin mahni unit ṭheuha harsatna tawkte zawn chhuah a, siam ṭhat tuma hmalak a ngai a, kan mualpho deuh a nih pawhin nakin zela kan police-te leh kan ram ṭhat tlanna tur a nih chuan mualpho huama ke pen a ngai ta. Zu vanga police thih thu sawi a awm fo a, tunah chief minister ngei pawhin zu leh ruihhloa buai an la tam thu a zêp lo a, siam ṭhatna turin khua a la tlai lo a, kan police-te nungchang leh inthununna (discipline) lam hi uluk zawka vil zui a pawimawh khawp ang.", "summary": "Police headquarters-a building thar hawnaa thusawitu CM chuan, \"Ruihhlo leh zu-ah buai tâwk kan tam a, hemi hi kan tan chonaah lain, fihlim tura hma kan lak a pawimawh,\" tiin ruihhlo laka fihlim turin a fuih. Mizo thalai tam tak ruihhlo bawihah an tang a, police te zinhah ngei pawh fihlim lo an awm nual hi a pawi hle. Police hna lak a nih vak tum khan police tlak loh, ruihhloin a tihbuai, pianphungah pawh venghimtu nih inhmeh lo khawp an awm. Hei hi police nihna nen a inhmeh lo hle. Mizo thalai ruihhloa buai pawh a pawi tawh nen, police zingah ngei pawh an awm hi chu a pawi lehzual. Zu avangin harsatna tam tak kan tawk a, tunah chuan a nih nih kan ni tawh a, a chhanchhuahna lam hna hi thawh that a pawimawh ta a ni. Zu avanga police thi an awm te hi a zahthlak a, kan police nungchang leh inthununna lam hi uluk zawka vil zui a pawimawh khawp ang." }, { "summarization_id": "394", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6288", "file_name": "H-46-27/01/2025- Hlunbuang_storeah_christmas_discounttxt.txt", "original_text": "Hlunbuang Store-ah Christmas discount Mizoram NewsHlunbuang Store-ah Christmas discount admin 18-Nov-2024 08:16 PM Krismas denchhenin Hlunbuang Store-in tlawm takin an bungruate an zuar. 'Midang tana malsawmna kan nih ve tak mialin' tiin Christmas discount an kalpui mek... buang Store chuan kumdang ang bawkin Krismas lo thleng tur denchhenin an bungraw zawrh zawng zawng an ti tlawm dawn. Hnamdang pawhin an hunpui puala an thil zawrh an tih tlawm theih chuan Kristian zawkte'n kan Lal Isua min chhandam tura a lo pian champhaphak denchhena kan thil zawrh kan tih tlawm theih lohna chhan tur a awm bik lo, tih hi an ngaihdan a ni tlat. Mizorama Electric bungraw zuar hlun leh lian ber te zinga mi Hlunbuang Store neitupa chuan Bengvarna palai zawhna chhangin, 'Kumtin November atanga January thla thleng hian discount runpui kan kalpui thin. He hunah hian an bungraw thenkhatte chu a man zat ve chauh a lei theih te a awm a, “kan bungraw zawrh zawng zawngah hian kan hun pui pual hian discount kan pe ziah thin a ni,' tiin Krismas puala an bungraw zawrh an tih tlawm thin chhan an sawi. 'Kum tluanin kan bungrua te hi kan discount a nimai a, a man pangngai ai tlawm daih hian kan hralh vek thin chu a ni ber e. Distributor leh dealer company lian 10 (sawm) chuanga kan nih vang hian kan tan a man tlawm zawk a lak theih a ni a, chu chu kan customer-ten an lo vanneih phah ve thin. Christmas discount erawh hunpui a nih angin, a nei lo zawkte tan malsawmna kan nih ve tak mialin tiin kan theih ang tawkin tum danga kan tih tlawm aia nasa in kan ti tlawm thin, house wiring ti thin te leh wiring na tur bungraw lei duh tan phei chuan discount hi a nasa thin khawp mai. ' Hlunbuang Store neitupa chuan Bengvarna a hrilh.", "summary": "Mi dangte tana luanchhuah hreh lo Hlunbuang Store-te chuan christmas denchhenin an bungraw zawrh zawng zawng a man zatve chauha lei theihin an chhawpchhuak.Hlunbuang store neitupa chuan,\"Kumtin November atanga January thla thleng hian discount runpui kan kalpui thin,\" a ti." }, { "summarization_id": "395", "url": "https://www.exploremizoram.com/2024/11/court-ah-kan-khing-dawn-tih-thawm-te.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_20.2.25", "original_text": "Lunglei | November 28, 2024:Chief MinisterLalduhomaLawngtlai tlawh tura kal chuan vawiin chawhma dar 11:30 Am khan ZPM Southern Hqrs Office, Lunglei tlawhin thingpui a in a, he hunah hian thusawina hun a hmang nghal.CM Lalduhoma chuan, Sorkarin kalphung tha nei turin kawng tam takah hma ala chho mek tih a sawi a, kalphung tha lo tam tak te vawi leh khata siam that zung zung theihloh te pawh a awm a, mahse, tunah hian Sorkar angin chak takin hma lak chhoh zel a nih thu a sawi.Chief Minister chuan Village Council inthlan chungchang sawiin, kum thar 2025 February thla chawhnu lamah chuan inthlanna neih tura ruahman mek a nih thu sawiin, he ruahmanna an kalpui chhan chu Village Council term kal mek hi Covid avang khan pawhsei a ni tawh a, a tul hunah Sorkar chuan a pawt sei theiin a pawt tawi thei, hei hi Sorkar thuneihna a ni a, tunhma pawhin pawh sei leh pawh tawite alo awm tawh thin a, thuneitute thu neihna a ni a ti a, tunahCourt-ah kan khing dawn tih thawm te kan hria a, an buai peih chuan min khing se, keini tan buaina tur a awm hran lo,\" a ti.February thla ah Session kan nei ta ziah a, Planning Commission kan neih tak loh hnu hian Session hi kan nei hma ta a, Parliament pawhin Session hi an nei hma tlangpui ta a, chuvang chuan a tlai berah February thla tawp lama Session hi kan tan loh chuan kan tlai ang tih kan hlauva, chungte ngaihtuah chuan Budget Session hma a lo inthlan fel kha a pawimawh ani a ti bawk.Village Council kan han inthlang ang a, Financial Year thar April thla atangin hna an thawk thei tawh dawn Chief Minister chuan tiin, chutianga hunbi pawimawh bik anih avang chuan Financial Year thar kha a hlui ten an kai khan thil buaithlak a awm theih thin avangin hetiang ruahmanna hi siam a ni a, Village Council thar-ah chuan kalphung thara kal turin kan duh dawn ani a ti bawk. Chief Minister Pu Lalduhoma chuan Hand-Holding chungchang ah Loan lak chi leh Chief Minister’s Special Pakage (a thlawn a cheng nuaikhat thleng lak theihna) a awm tih sawiin, November thla thleng dilna hun hawn a nih thu leh heng diltute hian tunah hian an hmuhloh pawhin an dilna hi an ring zel thei dawn a ti a, tun December thla chhung hian CM’s Special Package bik hi Selection neih tum a ni a, tun financial Year chhung ami tur hi chu a Pilot Project anga kalpui a nih thu leh nakum leh a kum leh ah tam leh zuala kalpui chhoh zel tum a ni a ti a, tuna Pilot Project atana thlan tur te hi mite entawn tlak leh rintlak te an ni ang a ti a, sum dinhmun nena in mil turin kalpui ani anga, Department hrang hrangin an thlan theih tur zat pawh siam fel tawh anih thu leh Department tina lut te chu an endik tur ani tih a sawi.Chief Minister chuan Hand-Holding chihnih kalpui turah hian Project/Trade nei thalo endik dawllo chu ZPM Party hotu pawimawh tak pawh nise hetiang mi hi thlan tur an nilova, mi hlawhtlinglo tur chu tupawh nise thlan tur an nilo a ti a, hetianga kan kal loh chuan Sorkar kal hmasa te nen kan danglamna a awm dawn lo tiin, ram siam that tuma hmala kan ni a, siam tha turin Pathianin Sorkarna min pe a, siamthat hna kan thawhleh siloh chuan awmzia a nei dawn lova, chuvangin mi hlawhtling tur kan lawr dawn tiin, Unit list leh Block list tih vel hi kan Sorkarah a awm thiang velo a ti. Department tin ten an hnena dilna lut te an endikna ah a that ha thlan theih chin chu an kutah a awm dawn a, tin a endik hna hi a hautak hle dawn a, hmu tlaklo thlan anlo nih pawhin a thlangtu hi kan mawhpuh dawn a, chuvang chuan kan Officerte pawh an fimkhur em em ani a ti a, heng thlan te hi January thla ah hian training pek tumin ruahman ani a ti bawk.Chief Minister chuan Sawhthing, Aieng, Hmarcha leh Hmunphiah lei turin Expression of Interest (EOI)  Advertisement tihchhuah tawh anih thu sawiin, tun thla November 22.2024 kha a thehluh hun hnuhnung ber a ni a, heng lei duh tur hote nen inremna siampui tum mek a ni a ti a, Sawhthing lei duh Em-pannel Farm kan nei anga, chutiangin a dangte pawh hi kan nei ang tiin, kan hriatpuia Sorkar nena inremna kan ziahpuite hi chu Sorkar hmun hma Godown te hman phalsak an ni dawn a, inremna kan ziahpuite hnena hralh te hnenah support prize kan pe ang a ti a, hetihlai hian lei ve duh dang kan rate ang Rs.50/- chin chung lama anlo lei ve duh a nih chuan a tam thei ang ber lo dawr ula kan duh a, hengte hi support prize pek an ngai ve lova, tin khawi khua emaw a an duh ang rate a an lo hralh pawhin an duh dan chu tha an tihpui tih sawiin, support prize erawh pek ve an ni lovang tih a sawi bawk.Chief Minister chuan he hmalakna turah hian hlawhchham an tum lo tih sawiin, kan thar tur zat pawh hi a tlangpui thu chhutchhuah a ni tih sawiin, Reliance Company hotute nen pawh tunhnaiah indawrna neih a nih thu leh an ni hi an tlai deuh tawh thu Chief Minister chuan sawiin, an ni hian Sawhthing pawh Kg ah Rs.80/- in kan la tih an sawi a, mahse an rawn lang har a, an ni hian Sapthei thlengin an lei duh dawn a, chuvangin Sapthei hi uar thar leh tum a ni tih sawiin, anni hi nakum lamah chuan rinpui bera neih tum anih dawn thu a sawi.Vawiin inkhawm hi Pu C. Lalhmingliana President ZPM Southern Hqrs chuan kaihruaiin Elected OB, GS bakah LMC Councillor te chuan an tawiawm tha hle a ni.", "summary": "CM Lalduhoma Lawngtlai tlawh tura kal chuan ZPM Southern Hqrs Office, Lunglei tlawhin thusawina hun a hmang a. Sorkarin kalphung ṭha nei turin kawng tam takah hma a la chho mek tih a sawi. Village Council inthlan chungchang sawiin, VC term kal mek hi Covid vanga pawhsei a ni tawh a, a ṭul hunah Sorkar chuan pawt sei thei leh pawt tawi thei a nih thu a sawi a. Tunah Court-ah an khin tur thawm hriain buaina tur a awm loh thu a sawi. Budget Session hma a lo inthlan chu a fel zawk thu sawiin Financial Year thar April thla atangin hna an thawk thei tawh dawn CM chuan a ti. Hand Holding chungchangah Loan lak chu leh CM's Special Pakage a awm tih sawiin, November thla thleng dilna hun hawn a nih thu leh a diltute hian tunah an hmuh loh pawhin dilna hi an ring zel thei dawn a ti. Hand Holding chihnih kalpui turah Project/Trade nei ṭha lo endik dawl lo chu ZPM Party hotu pawimawh pawh ni se thlan an nih loh tur thu sawiin Unit list leh Block list tih vel kan Sorkarah a awm thiang ve lo a ti. CM chuan Sawhthing, Aieng, Hmarcha leh Hmunphiah lei turin EOI Advertisement tihchhuah a nih tawh thu sawiin, a lei duh tur hote nen inremna siampui tum mek a ni a ti. CM chuan he hmalakna turah hian hlawhchham a tum lohzia sawiin Reliance Company hotute nen pawh an indawr tawh thu a sawi a, anni hian Sawhthing pawh kg ah Rs 80 in kan la tih an sawi a ti. Vawiin inkhawm hi Pu C. Lalhmingliana President ZPM Southern Hqrs chuan kaihruaiin Elected OB, GS bakah LMC Councillor te chuan an tawiawm." }, { "summarization_id": "396", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/669", "file_name": "F_MIZO_SUM_15_6/2/25", "original_text": "Mizo Zirlai Pawl chuan thuchhuah siamin, Mizorama zirna-in hrang hranga zirlaite'n India ram state dangte zirna leh hmanraw dawn ang an pha lo lutuk niin an tarlang a; sorkarin zirtirtu transfer & posting rules a duan tawh chu rang taka hman a nih theih nan thuneitute an ngen nawn tih sawi bawkin, \"Mizoram chhunga zirlaite leh zirtirtute dinhmun chiang zawka zirchianna neia tlawh chhuah tum a ni,\" an ti.Mizorama sorkar sikulte hian state dang sorkar sikulte an phak lo tihte hi mipui nawlpui tán hriat ngawt theih a ni lo a, zirlai pawl lamin hetiang an rawn sawi chhuak hi a lawmawm hle. State dang sorkar sikul hmanraw dawn ang an dawng phak lo a nih phei chuan thil serious tak a ni a, ngawih bopui mai loa bawhzui zel chi a nih hmel.Zirtirtu transfer leh posting chungchang hi chu sorkar awm tawh zawng zawng mualpho tawhna a ni a, kan sorkar thar pawhin zirtirtu awm sâ siam rem an ngam lo a, a lâk belh zawngin bul an ṭan a tih theih ang. Zep thu a cheng lo a, Aizawla sorkar sikul ṭhenkhat chuan zirlai a zawnin an zawng khawm a, zirtirtu an tam si a, zirlai an tlem si a, zirlai neih loh vanga sawn darh leh sikul khar mai an hlauhthawn avangin zirlai tur a zawnin an zawng a, sikul ṭhenkhat chuan an chhungte ṭanpuina thlengin an siamsak hial a ni awm e.Hetihlai mêk hian zirtirtu indaihlohna sikul thingtlang lamah tam tak a awm a, chu ta thawk tur chuan kan sorkar hian a mi chhawr zirtirtute a sawn chhuak thei lo mai a ni lo a, he sorkar thar hnuaiah pawh hian thingtlang zirtirtu ṭhen­khat thil tithei deuhte chu khaw­puiah an lalut leh mêk tawh a ni.Zirlai pawl hian thil hrang hrang an vei ṭhin a, a chang chuan an kuang lo nawr anga puh hial khawpin an tih tur ni awma lang lo thlenga an buaipui chang a awm. Tun ṭuma an thil vei erawh hi chu zirlai pawl pawhin an vei awm tak a ni a, a hlawhtlin ngei theihna turin theihtawp chhuah ngei rawh se.Tun ṭuma MZP thil vei erawh hi chu zirlai pawl pawhin an vei awm tak a ni a, a hlawhtlin ngei theihna turin theihtawp chhuah ngei rawh se Mizo Zirlai Pawl chuan thuchhuah siamin, Mizorama zirna-in hrang hranga zirlaite'n India ram state dangte zirna leh hmanraw dawn ang an pha lo lutuk niin an tarlang a; sorkarin zirtirtu transfer & posting rules a duan tawh chu rang taka hman a nih theih nan thuneitute an ngen nawn tih sawi bawkin, \"Mizoram chhunga zirlaite leh zirtirtute dinhmun chiang zawka zirchianna neia tlawh chhuah tum a ni,\" an ti.Mizorama sorkar sikulte hian state dang sorkar sikulte an phak lo tihte hi mipui nawlpui tán hriat ngawt theih a ni lo a, zirlai pawl lamin hetiang an rawn sawi chhuak hi a lawmawm hle. State dang sorkar sikul hmanraw dawn ang an dawng phak lo a nih phei chuan thil serious tak a ni a, ngawih bopui mai loa bawhzui zel chi a nih hmel.Zirtirtu transfer leh posting chungchang hi chu sorkar awm tawh zawng zawng mualpho tawhna a ni a, kan sorkar thar pawhin zirtirtu awm sâ siam rem an ngam lo a, a lâk belh zawngin bul an ṭan a tih theih ang. Zep thu a cheng lo a, Aizawla sorkar sikul ṭhenkhat chuan zirlai a zawnin an zawng khawm a, zirtirtu an tam si a, zirlai an tlem si a, zirlai neih loh vanga sawn darh leh sikul khar mai an hlauhthawn avangin zirlai tur a zawnin an zawng a, sikul ṭhenkhat chuan an chhungte ṭanpuina thlengin an siamsak hial a ni awm e.Hetihlai mêk hian zirtirtu indaihlohna sikul thingtlang lamah tam tak a awm a, chu ta thawk tur chuan kan sorkar hian a mi chhawr zirtirtute a sawn chhuak thei lo mai a ni lo a, he sorkar thar hnuaiah pawh hian thingtlang zirtirtu ṭhen­khat thil tithei deuhte chu khaw­puiah an lalut leh mêk tawh a ni.Zirlai pawl hian thil hrang hrang an vei ṭhin a, a chang chuan an kuang lo nawr anga puh hial khawpin an tih tur ni awma lang lo thlenga an buaipui chang a awm. Tun ṭuma an thil vei erawh hi chu zirlai pawl pawhin an vei awm tak a ni a, a hlawhtlin ngei theihna turin theihtawp chhuah ngei rawh se.Tun ṭuma MZP thil vei erawh hi chu zirlai pawl pawhin an vei awm tak a ni a, a hlawhtlin ngei theihna turin theihtawp chhuah ngei rawh se Mizo Zirlai Pawl chuan thuchhuah siamin, Mizorama zirna-in hrang hranga zirlaite'n India ram state dangte zirna leh hmanraw dawn ang an pha lo lutuk niin an tarlang a; sorkarin zirtirtu transfer & posting rules a duan tawh chu rang taka hman a nih theih nan thuneitute an ngen nawn tih sawi bawkin, \"Mizoram chhunga zirlaite leh zirtirtute dinhmun chiang zawka zirchianna neia tlawh chhuah tum a ni,\" an ti. Mizorama sorkar sikulte hian state dang sorkar sikulte an phak lo tihte hi mipui nawlpui tán hriat ngawt theih a ni lo a, zirlai pawl lamin hetiang an rawn sawi chhuak hi a lawmawm hle. State dang sorkar sikul hmanraw dawn ang an dawng phak lo a nih phei chuan thil serious tak a ni a, ngawih bopui mai loa bawhzui zel chi a nih hmel. Zirtirtu transfer leh posting chungchang hi chu sorkar awm tawh zawng zawng mualpho tawhna a ni a, kan sorkar thar pawhin zirtirtu awm sâ siam rem an ngam lo a, a lâk belh zawngin bul an ṭan a tih theih ang. Zep thu a cheng lo a, Aizawla sorkar sikul ṭhenkhat chuan zirlai a zawnin an zawng khawm a, zirtirtu an tam si a, zirlai an tlem si a, zirlai neih loh vanga sawn darh leh sikul khar mai an hlauhthawn avangin zirlai tur a zawnin an zawng a, sikul ṭhenkhat chuan an chhungte ṭanpuina thlengin an siamsak hial a ni awm e. Hetihlai mêk hian zirtirtu indaihlohna sikul thingtlang lamah tam tak a awm a, chu ta thawk tur chuan kan sorkar hian a mi chhawr zirtirtute a sawn chhuak thei lo mai a ni lo a, he sorkar thar hnuaiah pawh hian thingtlang zirtirtu ṭhen­khat thil tithei deuhte chu khaw­puiah an lalut leh mêk tawh a ni. Zirlai pawl hian thil hrang hrang an vei ṭhin a, a chang chuan an kuang lo nawr anga puh hial khawpin an tih tur ni awma lang lo thlenga an buaipui chang a awm. Tun ṭuma an thil vei erawh hi chu zirlai pawl pawhin an vei awm tak a ni a, a hlawhtlin ngei theihna turin theihtawp chhuah ngei rawh se. Tun ṭuma MZP thil vei erawh hi chu zirlai pawl pawhin an vei awm tak a ni a, a hlawhtlin ngei theihna turin theihtawp chhuah ngei rawh se", "summary": "Mizo Zirlai Pawl chuan thuchhuah siamin, Mizorama zirna-in hrang hranga zirlaite'n India ram state dangte zirna leh hmanraw dawn ang an phalo lutuk niin an tarlang a, Sorkarin zirtirtu transfer & posting rules a duan tawh chu rang taka hman a nih theih nan thuneitute an ngen nawn tih an sawi. Mizorama Sorkar sikulte State dang Sorkar sikul hmanraw dawn ang an dawng phaklo a nih chuan ngawih bopui mailoa bawhzui zel chi a nih hmel. Zirtirtu transfer leh posting chungchang hi chu Sorkar awm tawh zawng zawng mualpho tawhna a ni a, kan Sorkar thar pawhin zirtirtu awm sâ siam rem an ngamlo a, Aizawla sorkar sikul ṭhenkhatah chuan zirtirtu an indaih lutuk avangin zirlai neihloh vanga sawn darh leh sikul khar mai an hlauhthawn avangin zirlai tur a zawnin an zawng a, hetihlai hian thingtlang lama zirtirtu indaihlohna sikul-ah kan Sorkar hian zirtirtu indaih tur a dah theilo a, Zirlai pawlte hian tun ṭuma an thil vei hi a hlawhtlin ngei theihna turin theihtawp chhuah se a tha hle ang." }, { "summarization_id": "397", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18391", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "North East Students' Orga­nisation (NESO) bultumin tun hnai khan India hmarchhak state hrang hrang khawpuiah Citizenship Amendment Bill (CAB) duhlohna lantir a ni a, Aizawlah pawh MZP huaihawtin sit-in protest huaihawt a ni. He huna thusawitu MZP president chuan, CAB vanga Joint NGO-te'n Republic Day boycott an tum ṭumin sorkar hotute chuan 'Sorkar tìr kan ni a, duh thuhmun, duh loh thuhmun kan ni. Inkhel ho tur kan ni a, ballboot min buntir phawt ula, hma kan lo la ang' an tih thu a sawi a, \"Ballboot kan buntirte hian hma an la em tih hi kan zawhna a ni,\" a ti.Ram, hnam leh kan sakhaw khawih thilah Mizo mipuiin duh loh rawn kan nei a, chu thila inlungrual taka lungawilohna lantir tum a nih apiangin sorkar a inrawlh ṭhin. Sorkar hian a tih tur dik tak a nihna chin a awm a, a sorkarna vawnfung chelhtu berin lungawilohna a lantir kha a remchang vak lo pawh a ni thei a, chutih rualin a hnam anga chet kan tumnaa ban an phar a nih chuan ram leh hnam aiawhin an che zui ngei tur a ni.CAB chungchangah Mizo­rama tlawmngai pawl lian ber berte’n ṭum hnih chet lak an tum chu sorkar inrawlh avangin ṭhulh tlukin a zuzi ta a ni ber. CAB duh loh vangin Republic Day kha boycott ta ngat ila, CAB kan duhlohna hi India ramah a thang ang a, min barh lui a nih pawhin kan duh lohzia hre chunga che an ni tawh ang. Union Home minister Amit Shah kha pawndum nen lo hmuak ta ngat ila, kawn tinah Mizo mipui lungawi lo pungkhawm ila, CAB chungchanga Mizote ngaihdan hi India-in a hre chiang zawk ngei ang.Sorkar laipui kan hlauh luat vang nge, fin hmel takin sorkarin ban a phar zel a, kan lehkha thehluhte leh kan ‘titipui’ ringawtte kha chu a thawk na vak dawn lo a ang. Chutih rualin ballboot buntu kan nei a, an inhuam leh an insawi ang ngeiin ballboot buntu ngeite hian CAB chunghangah hian ball hi hêl kual loa an pet lirh ngam a hun ta. North East Students' Orga­nisation (NESO) bultumin tun hnai khan India hmarchhak state hrang hrang khawpuiah Citizenship Amendment Bill (CAB) duhlohna lantir a ni a, Aizawlah pawh MZP huaihawtin sit-in protest huaihawt a ni. He huna thusawitu MZP president chuan, CAB vanga Joint NGO-te'n Republic Day boycott an tum ṭumin sorkar hotute chuan 'Sorkar tìr kan ni a, duh thuhmun, duh loh thuhmun kan ni. Inkhel ho tur kan ni a, ballboot min buntir phawt ula, hma kan lo la ang' an tih thu a sawi a, \"Ballboot kan buntirte hian hma an la em tih hi kan zawhna a ni,\" a ti.Ram, hnam leh kan sakhaw khawih thilah Mizo mipuiin duh loh rawn kan nei a, chu thila inlungrual taka lungawilohna lantir tum a nih apiangin sorkar a inrawlh ṭhin. Sorkar hian a tih tur dik tak a nihna chin a awm a, a sorkarna vawnfung chelhtu berin lungawilohna a lantir kha a remchang vak lo pawh a ni thei a, chutih rualin a hnam anga chet kan tumnaa ban an phar a nih chuan ram leh hnam aiawhin an che zui ngei tur a ni.CAB chungchangah Mizo­rama tlawmngai pawl lian ber berte’n ṭum hnih chet lak an tum chu sorkar inrawlh avangin ṭhulh tlukin a zuzi ta a ni ber. CAB duh loh vangin Republic Day kha boycott ta ngat ila, CAB kan duhlohna hi India ramah a thang ang a, min barh lui a nih pawhin kan duh lohzia hre chunga che an ni tawh ang. Union Home minister Amit Shah kha pawndum nen lo hmuak ta ngat ila, kawn tinah Mizo mipui lungawi lo pungkhawm ila, CAB chungchanga Mizote ngaihdan hi India-in a hre chiang zawk ngei ang.Sorkar laipui kan hlauh luat vang nge, fin hmel takin sorkarin ban a phar zel a, kan lehkha thehluhte leh kan ‘titipui’ ringawtte kha chu a thawk na vak dawn lo a ang. Chutih rualin ballboot buntu kan nei a, an inhuam leh an insawi ang ngeiin ballboot buntu ngeite hian CAB chunghangah hian ball hi hêl kual loa an pet lirh ngam a hun ta. North East Students' Orga­nisation (NESO) bultumin tun hnai khan India hmarchhak state hrang hrang khawpuiah Citizenship Amendment Bill (CAB) duhlohna lantir a ni a, Aizawlah pawh MZP huaihawtin sit-in protest huaihawt a ni. He huna thusawitu MZP president chuan, CAB vanga Joint NGO-te'n Republic Day boycott an tum ṭumin sorkar hotute chuan 'Sorkar tìr kan ni a, duh thuhmun, duh loh thuhmun kan ni. Inkhel ho tur kan ni a, ballboot min buntir phawt ula, hma kan lo la ang' an tih thu a sawi a, \"Ballboot kan buntirte hian hma an la em tih hi kan zawhna a ni,\" a ti. Ram, hnam leh kan sakhaw khawih thilah Mizo mipuiin duh loh rawn kan nei a, chu thila inlungrual taka lungawilohna lantir tum a nih apiangin sorkar a inrawlh ṭhin. Sorkar hian a tih tur dik tak a nihna chin a awm a, a sorkarna vawnfung chelhtu berin lungawilohna a lantir kha a remchang vak lo pawh a ni thei a, chutih rualin a hnam anga chet kan tumnaa ban an phar a nih chuan ram leh hnam aiawhin an che zui ngei tur a ni. CAB chungchangah Mizo­rama tlawmngai pawl lian ber berte’n ṭum hnih chet lak an tum chu sorkar inrawlh avangin ṭhulh tlukin a zuzi ta a ni ber. CAB duh loh vangin Republic Day kha boycott ta ngat ila, CAB kan duhlohna hi India ramah a thang ang a, min barh lui a nih pawhin kan duh lohzia hre chunga che an ni tawh ang. Union Home minister Amit Shah kha pawndum nen lo hmuak ta ngat ila, kawn tinah Mizo mipui lungawi lo pungkhawm ila, CAB chungchanga Mizote ngaihdan hi India-in a hre chiang zawk ngei ang. Sorkar laipui kan hlauh luat vang nge, fin hmel takin sorkarin ban a phar zel a, kan lehkha thehluhte leh kan ‘titipui’ ringawtte kha chu a thawk na vak dawn lo a ang. Chutih rualin ballboot buntu kan nei a, an inhuam leh an insawi ang ngeiin ballboot buntu ngeite hian CAB chunghangah hian ball hi hêl kual loa an pet lirh ngam a hun ta.", "summary": "NESO bultumin tun hnai khan India hmarchhak state hrang hrang khawpuiah CAB duhlohna lantir a ni a, Aizawlah pawh MZP huaihawtin sit-in protest huaihawt a ni. He huna thusawitu MZP president chuan, CAB vanga Joint NGO-te'n Republic Day boycott an tum ṭumin sorkar hotute chuan 'Sorkar tìr kan ni a, duh thuhmun, duh loh thuhmun kan ni. Inkhel ho tur kan ni a, ballboot min buntir phawt ula, hma kan lo la ang' an tih thu a sawi a, \"Ballboot kan buntirte hian hma an la em tih hi kan zawhna a ni,\" a ti. Mipuiin duh loh rawn kan nei a, chu thila inlungrual taka lungawi lohna lantir tum a nih apiangin sorkar a inrawlh thin. Sorkar hian a tih tur a ti a ni thei a, chutih rualin a hnam anga chet kan tumnaa ban an phar a nih chuan ram leh hnam aiawhin an che zui ngei tur a ni. Vawi hnih chu sorkar vangin an chetlak tumna an zuzi tawh. Union Home Minister kha pawndum nen lo hmuak ta ngat ila, Mizo mipui lungawi lo pungkhawm ila, CAB chungchanga Mizote ngaihdan hi India-in a hre chiang zawk ngei ang. Sorkar laipui kan hlauh luat vang nge, fin hmel takin sorkarin ban a phar zel a, kan lehkha thehluhte leh kan ‘titipui’ ringawtte kha chu a thawk na vak dawn lo a ang. Chutih rualin ballboot buntu kan nei a, an inhuam leh an insawi ang ngeiin ballboot buntu ngeite hian CAB chungchangah hian ball hi hêl kual loa an pet lirh ngam a hun ta." }, { "summarization_id": "398", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9477", "file_name": "H-215-14/02/2025-task forcete inenkawlna senso", "original_text": "Melriat Village Task Force  (VTF) Chairman leh YMA President ni bawk chuan Covid-19 a vei tih hmuh chhuah a ni a, State Referral Hospital (ZMC)-a dah luh an nih hnuah, task force member, hripui veite damdawi-ina an awmna bill chawi a ngai chu ṭha lo a tih thu a tichhuak a; hemi hnu hian Mizoram sorkar chuan Covid-19 dona a thawktu, hripui veite enkawlna senso chu sorkarin a tumsak vek dawn thu a tichhuak ve nghal. Notification pawh chhuah thuai a nih tur thu an tarlang.Mizoramah Covid-19 hripui a darh zau zel a, posi­tive zingah he hri dona atana hlawh phût loa inpe Task Force member-te pawh an awm ta. Positive zinga mi khawtlang hruaituin task force member-te inenkawlna senso mahnia intum tura an tih thu a au chhuahpui hnuah sorkar chuan hmanhmawh takin thuchhuah a siam rum rum a, Task Force member-te zingah Covid-19 positive an awm a nih chuan a inenkawlna senso sorkarin a tum­sak tur thu an tichhuak zui ta a ni.He sorkar thuchhuah hi beh­chhan notification pawh la nei lo a ni a, Task Force member inenkawlna senso an tumsak tur thu hi a hmain ziaka dah a lo la awm lo hrim hrim a nih hmel a, a zialo hle a ni.Covid-19 do hi a hautak a, sorkar tán mahnia do ngawt theih a ni lo a, mipuite tha chakna a mamawh piah lamah a dona senso tur pawisa pawh a khawn hial a ni. Mipui lam pawhin phal takin pawisa an thawh a, mi hausate chauh ni loin mi hausa ni lem lote pawhin an remchan ang ang hripui dona atan hian an theh chhuak a ni. Heng pawisa thawhtute hian hri dona kawnga inpete inenkawlna senso hi peksak vek an duh ngei ang a, sorkar lamin peksak a tum thu a puang hi chawpchilh deuh mah se thil lawmawm tak a ni.Hripui do tura inpe Task Force member-te hnathawh man hi a pawisaa pek tur ni se a ṭhahnem tham hle ang a, sorkar tán pawh an thawh 'man' hi rulh sen a ni hauh lo ang. Hei vang hian Covid-19 dona kawnga hnathawktute'n hripui hi an lo kai palh a nih chuan, an inenkawlna senso hi a zavaiin sorkar hian a tumsak ngei tur a ni. Melriat Village Task Force  (VTF) Chairman leh YMA President ni bawk chuan Covid-19 a vei tih hmuh chhuah a ni a, State Referral Hospital (ZMC)-a dah luh an nih hnuah, task force member, hripui veite damdawi-ina an awmna bill chawi a ngai chu ṭha lo a tih thu a tichhuak a; hemi hnu hian Mizoram sorkar chuan Covid-19 dona a thawktu, hripui veite enkawlna senso chu sorkarin a tumsak vek dawn thu a tichhuak ve nghal. Notification pawh chhuah thuai a nih tur thu an tarlang.Mizoramah Covid-19 hripui a darh zau zel a, posi­tive zingah he hri dona atana hlawh phût loa inpe Task Force member-te pawh an awm ta. Positive zinga mi khawtlang hruaituin task force member-te inenkawlna senso mahnia intum tura an tih thu a au chhuahpui hnuah sorkar chuan hmanhmawh takin thuchhuah a siam rum rum a, Task Force member-te zingah Covid-19 positive an awm a nih chuan a inenkawlna senso sorkarin a tum­sak tur thu an tichhuak zui ta a ni.He sorkar thuchhuah hi beh­chhan notification pawh la nei lo a ni a, Task Force member inenkawlna senso an tumsak tur thu hi a hmain ziaka dah a lo la awm lo hrim hrim a nih hmel a, a zialo hle a ni.Covid-19 do hi a hautak a, sorkar tán mahnia do ngawt theih a ni lo a, mipuite tha chakna a mamawh piah lamah a dona senso tur pawisa pawh a khawn hial a ni. Mipui lam pawhin phal takin pawisa an thawh a, mi hausate chauh ni loin mi hausa ni lem lote pawhin an remchan ang ang hripui dona atan hian an theh chhuak a ni. Heng pawisa thawhtute hian hri dona kawnga inpete inenkawlna senso hi peksak vek an duh ngei ang a, sorkar lamin peksak a tum thu a puang hi chawpchilh deuh mah se thil lawmawm tak a ni.Hripui do tura inpe Task Force member-te hnathawh man hi a pawisaa pek tur ni se a ṭhahnem tham hle ang a, sorkar tán pawh an thawh 'man' hi rulh sen a ni hauh lo ang. Hei vang hian Covid-19 dona kawnga hnathawktute'n hripui hi an lo kai palh a nih chuan, an inenkawlna senso hi a zavaiin sorkar hian a tumsak ngei tur a ni. Melriat Village Task Force  (VTF) Chairman leh YMA President ni bawk chuan Covid-19 a vei tih hmuh chhuah a ni a, State Referral Hospital (ZMC)-a dah luh an nih hnuah, task force member, hripui veite damdawi-ina an awmna bill chawi a ngai chu ṭha lo a tih thu a tichhuak a; hemi hnu hian Mizoram sorkar chuan Covid-19 dona a thawktu, hripui veite enkawlna senso chu sorkarin a tumsak vek dawn thu a tichhuak ve nghal. Notification pawh chhuah thuai a nih tur thu an tarlang. Mizoramah Covid-19 hripui a darh zau zel a, posi­tive zingah he hri dona atana hlawh phût loa inpe Task Force member-te pawh an awm ta. Positive zinga mi khawtlang hruaituin task force member-te inenkawlna senso mahnia intum tura an tih thu a au chhuahpui hnuah sorkar chuan hmanhmawh takin thuchhuah a siam rum rum a, Task Force member-te zingah Covid-19 positive an awm a nih chuan a inenkawlna senso sorkarin a tum­sak tur thu an tichhuak zui ta a ni. He sorkar thuchhuah hi beh­chhan notification pawh la nei lo a ni a, Task Force member inenkawlna senso an tumsak tur thu hi a hmain ziaka dah a lo la awm lo hrim hrim a nih hmel a, a zialo hle a ni. Covid-19 do hi a hautak a, sorkar tán mahnia do ngawt theih a ni lo a, mipuite tha chakna a mamawh piah lamah a dona senso tur pawisa pawh a khawn hial a ni. Mipui lam pawhin phal takin pawisa an thawh a, mi hausate chauh ni loin mi hausa ni lem lote pawhin an remchan ang ang hripui dona atan hian an theh chhuak a ni. Heng pawisa thawhtute hian hri dona kawnga inpete inenkawlna senso hi peksak vek an duh ngei ang a, sorkar lamin peksak a tum thu a puang hi chawpchilh deuh mah se thil lawmawm tak a ni. Hripui do tura inpe Task Force member-te hnathawh man hi a pawisaa pek tur ni se a ṭhahnem tham hle ang a, sorkar tán pawh an thawh 'man' hi rulh sen a ni hauh lo ang. Hei vang hian Covid-19 dona kawnga hnathawktute'n hripui hi an lo kai palh a nih chuan, an inenkawlna senso hi a zavaiin sorkar hian a tumsak ngei tur a ni.", "summary": "29th August,2020 Melriat Village Task Force (VTF) Chairman leh YMA President ni bawk chuan Covid-19 a vei tih hmuh chhuah a ni a, State Referral Hospital (ZMC)-a dah luh an nih hnuah, task force member, hripui veite damdawi-ina an awmna bill chawi a ngai chu ṭha lo a tih thu a tichhuak a; hemi hnu hian Mizoram sorkar chuan Covid-19 dona a thawktu, hripui veite enkawlna senso chu sorkarin a tumsak vek dawn thu a tichhuak ve nghal. Hripui do tura inpe Task Force member-te inpekna hi pawisaa pek tur nise a ṭhahnem tham hle ang a,sawrkar tan pawh an thawh 'man' hi rulh sen a ni hauh lo ang.Covid-19 hi a hautak a,mipui aṭang leh mi ṭhahnem ngaite aṭangin Covid-19 dona senso pawisa sawrkarin a khawn hial a,mipui pawhin ui loin an pe bawk.Hripui dona kawnga hnathawkten an kai a nih phei chuan sawrkar a tlanchhe tur a ni lo." }, { "summarization_id": "399", "url": "https://theaizawlpost.org/un-in-climate-change-ngaihtuah-ber-zel/", "file_name": "SMizo_7_19-02", "original_text": "UN chief Antonio Guterres chuan climate change chungchanga report thar ber tihchhuah chu “mihringte damkhawchhuah nana kaihhruaina” tiin a sawi. Report chuan clean energy leh technology te chu climate disaster pumpelh nana tihmakmawh tiin a sawi a. Report chuan fossil fuel hman tlem zel chuan climate change avanga chhiatna nasa tak a pumpelh theih dan tur a tarlang bawk a. Tun ang renga kal a nih erawhin global temperature chu sang zual zel tura ngaih a ni. UN secretary general Antonio Guterres chuan ram tin te chuan net zero plan an kalpui chak ngei a ngai a ti a. He target siam hi rang taka greenhouse gas emission tihhniamna tur niin hei hi kan chenna lei atmosphere tilumtu ber a ni a ti bawk a. “Kan zavaia tana nunphung pangngai kan neih zui reng theih nana hun remchang inhawng chu rang taka kharin a awm mek a ni,” tiin report chuan a tarlang. Khawvel ram hrang hrangte chuan global temperature sang zel chu 1.50C aia sang lova dah an tum a. Mahse, kan chenna lei chu 1.10C in a sang mek sa tawh a, mithiamte chuan kum 2030 ah chuan 1.50C a pel tawhin an ring a ni. UK sorkar chuan he report hian khawvel ram tin te chu ‘climate commitments nasa zawka kalpui turin min phut a ni’ tiin a sawi a. UN climate sumit COP28 chu November thlaah neih a ni dawn bawk a. “Net zero lamah UK chu world leader a ni mek a, mahse, hei aia rang leh chaka kan kal a ngai a ni” tiin a sawi bawk. Pacific-a thliarkar tenaute chu climate change tuar nasa ber ber leh la tuar nasa zual zel tura ngaih an ni a. He report chungchangah hian chair of the Alliance of Small Island States Fatumanava-o-Upolu III Dr. Pa’olelei Luteru chuan, “Kan mi leh sa te an chenna an rauhsan mek laiin leh climate commitment kan tihlawhtlin theih loh zel laiin fossil fuel industry chuan billion tel profit an la nei mek zel a ni. Hetianga chhuanlam siam reng hi a awm tawh tur a ni lo,” tiin a sawi. Temperature sang zela khawvel ram tin te aiawha awm leh thurawn petu UN hnuaia awm Intergovernmental Panel on Climate Change thu leh hla chu ram tin tena an pawm tlan a ni bawk a. Tun ang zela thil a kal a nih chuan kum 2100-ah chuan tuilian rapthlak tak kum za bi khata thleng thin chu khawvel zahve velah a thlen ngei rin a ni bawk. Tunlai hian kum maktaduai 2 chhungin atmosphere-a gas CO2 chu a san ber lai a ni mek a. Kum 125,000 chhungin khawvelin a lum ber lai a tawng mek a, khawvel lum chu a zual zel tura ngaih a ni bawk a. “Khawvel temperature in 1.50C hawlh lo mahse global warming a nasa zual zel dawn tho a, greenhouse gas pekchhuak tlem ta mahse tun hnai teah chuan a la lum zel dawn rih tho” tiin report chuan a tarlang bawk a. “Kan chenna khawvel 1.50C aia sang lova dah kan tum a, 1.60C velah pawh lo awm thei ta ila, chu chu tihmiah loh ai chuan la tha fe zawk a ni” tiin Dr Friederike Otto, Imperial College, report ziaktu zinga tel chuan a sawi a. “He report atang hian kan theitawp kan chhuah a nih chuan tihhlawhtlin theih tam tak a awm a ni tih a lang a ni,” tiin a sawi.", "summary": "UN General Secretary Antonio Guterres chuan climate change chungchanga report thar ber a tihchhuah chu 'mihringte damkhawchhuah nana kaihhruaina' tiin a sawi. Report chuan clean energy leh technology te chu climae disaster pumpelh nana tihmakmawh ti a sawiin, fossil fuel hman tlem zel chuam climate change avanga chhiatna nasa tak a pumpelh theih dan tur a tarlang bawk a. Tun ang reng anih chuan global temperature chu a sang zual zel dawn a, hei vang hian ram tin te chuan net zero plan an kalpui chak a ngai a ti. He target siam hi rang taka kan chenna lei atmosphere tilumtu ber greenhouse gas emission tihhniamna tur ati bawk. Khawvel ram hrang hrang a global temperature sang zel chu 1.50C aia sang lova dah tum ani a, mahse tunah hian 1.10C in a sa mek tawh a kum 2030 ah chuan 1.50C a pel tawhin an ring chuvang chun 1.60C velah pawh awm se tih loh ai chuan a tha fe zawk an ti. Net zero lamah UK chu world leader a ni mek a ni. Pacific-a thliarkar tenaute chu climate change tuar ber leh la tuar nasa zual zel tura ngaih an ni. Tunlai hian kum maktaduai 2 chhungin atmosphere-a gas a san lai ber a ni mek a, khawvelin a lum lai ber a tawng mek a ni. Hetih lai a fossil fuel industry chuan billion tel profit an la nei mek zel hi a zahthlak an ti ani." }, { "summarization_id": "400", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6135", "file_name": "Ruatpuia_23.1.25_20", "original_text": "KTP OB chetsual dan sawifiah Mizoram NewsKTP OB chetsual dan sawifiah admin 04-Nov-2024 04:30 PM Tukin (4.11.2024) a Chawlhhmun Branch KTP hnatlanga a chetsual avanga thi Chawhlhmuh Branch KTP Finance Secretary Jonathan Laldingliana (35) h/o Jessica C Malsawmzuali chetsual dan chu hnatlanna-a tel ve Chawlhhmun Branch KTP Asst. Leader Lalthuhrilliana'n a sawifiah. Chetsual dan sawifiahna :'Tukina thingpui in chawlh kan neih zawhah, a chung lam (motor chhunga tangte) a mite an han che leh tan a, a hnuai, motor pawn lamah a lo zawntuten kan lo zawn bawk. Motor chhung atang hian mi pathum, Pu Mala, Puipuia leh Pu Senteate hian phek khat zelin an rawn nawr chhuak. An nawr chhuah chawlh zawk laiin amahin a phek khat hi a lo kuai kau a, chu chu a hnung lama a phek dang awm tlu khan a rawn delh hnan ta a, a hnung lama a phek dang awm nen a taksa a delh chilh ta a ni. A tân hun chhung hi second 30-40 vel a ni maithei. A bul hnaia awmten a delhtu nawr sawn an tum a, patling 5/6 velin an nawr let thei mai lo. Nawrtu an pung a, an han tang leh deuhvah khan a che ta a, a chet lai, an nem kau chiah tihin chhuatah a rawn tlu zawi ta hnawk a ni. Pu Rammawia motor-in Ebenezer damdawi-inah kan kal nghal a, Vaivakawn kan thlen chhohvin a rawn thaw leh kâwk thin a, mu leh mal a nei lo tan. Seat hma atangin Hmingtea a rawn lehhawi a, keiin ka kuah bet a, Hmingtea'n tihharh tumin a hmaiah te, a malah leh a taksa remchang laiah a beng reng a, a harh zeuh lai chuan nikhua a hria, mahse, a mumal loh hun kha a rei zawk. Damdawiin kan thlen thlengin hetiang hian a awm tluan ni ber e,'Tarlan tawh angin, Chawlhhmun Branch KTP chu tukin (4.11.2024) khan an kohhran biak inah an hnatlang a, hnatlannaah hian an Jonathan Laldingliana (35) chu chesualin, a hliam tuar loin a thi. Chawlhhmun Branch KTP hi bungraw thiarin an hnatlang a, Jonathan-a hi chesual palhin Ebenezer Hospital panpui nghal a ni. Chawhma dar 10:15 khan a hliam tuar loin thi. Chawlhhmun Branch KTP-te chuan Jonathan-a hi an ui hle tih a tarlang.", "summary": "KTP OB chetsual dan sawifiah Chawlhhmun Branch KTP hnatlanga a chetsual avanga thi Chawhlhmuh Branch KTP Finance Secretary Jonathan Laldingliana (35) h/o Jessica C Malsawmzuali chetsual dan chu hnatlanna-a tel ve Chawlhhmun Branch KTP Asst. Leader Lalthuhrilliana'n a sawifiah. A chetsual hnu hian Pu Rammawia motor-in Ebenezar damdawiin pan pui nghal a ni a, chawhma dar 10:15 ah a hliam tuar lohin a boral zui ta a ni. Chawlhhmun Branch ṬKP te chuan Jonathana an ui thu an tarlang." }, { "summarization_id": "401", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/666", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Tripura-a Zo Kutpui hmannaa thusawitu Mizoram chief minister chuan, \"Remna hi Mizoram hmasawn theih chhan pawimawh tak a ni. Remna sual chhuak tawh state kan ni a, remnain hmasawnna a thlen dan kan hria. Kan chhehvel state leh ṭhenawm rama remna siam turin Mizoram min mamawh a, heng zawng zawng hi mi­mal emaw pawl pa­khat avang chauh ni loin, Pathian kaih­hruaina vang vek a ni,\" a ti.Mizoram sorkar Tourism department chuan thawhpui tur sawmin Mizoram pawn Vanghmunah Zo Kutpui a buatsaih a, Zofate chenna hmun dangahte pawh buatsaih zel an la tum. Zofate hi chhan hrang hrang avanga ṭhen darhin awm mah ila, kan chenna hmun ṭheuhah Mizo kan nihna vawng nung rengin Zofate tan hmasawnna hna kan thawk tlang zel a, a lawmawm hle a ni. Kan chief minister sawi ang hian Mizoramin 1986-ah remna leh muanna a nei a, he mi hnu hi chuan India rama state ralmuang ber zinga mi kan ni chho ta zel a ni. Mizoram pawhin kawng hrang hrangah hma a sawn chho ve zel a; nimahsela lan hmasawn dan hi ngun taka kan thlir ngam chuan lungawi a la har hle.Indi ram state lian leh sum thawk chhuak tamte kan el phak lo a nih pawhin India Hmar Chhaka kan ṭhenawm state-te tana entawntlak tal hi ni thei ila a duhawm a; nimahsela ram buai leh hel vanga harsatna tawk reng mai state-te pawh tluk mang loa kan awm hi chu lung­awi a harsa ngawt mai.Kan remna leh muan­na neihte hi silai ri reh taah ringawt hian tawp mai lo se, a taka hmasawnna thlentu lo ni se, India Hmar Chhak state dangte entawn tur tal hian hmasawnna kawngah ṭhang thei ila a lawmawm ngawt ang. Kum 30 chuang kal ta khan remna kan nei tawh a, tun thlenga remna leh muanna nei ve lo state-te nena hmasawnna kawnga danglamna awm mang lo, kawng tam takah phei chuan hnufual zawk kan la ni reng mai hi a zialo hle. Kan remna leh muanna hian state dang entawntlak hmasawnna hring chhuak tawh ngei rawh se. Tripura-a Zo Kutpui hmannaa thusawitu Mizoram chief minister chuan, \"Remna hi Mizoram hmasawn theih chhan pawimawh tak a ni. Remna sual chhuak tawh state kan ni a, remnain hmasawnna a thlen dan kan hria. Kan chhehvel state leh ṭhenawm rama remna siam turin Mizoram min mamawh a, heng zawng zawng hi mi­mal emaw pawl pa­khat avang chauh ni loin, Pathian kaih­hruaina vang vek a ni,\" a ti.Mizoram sorkar Tourism department chuan thawhpui tur sawmin Mizoram pawn Vanghmunah Zo Kutpui a buatsaih a, Zofate chenna hmun dangahte pawh buatsaih zel an la tum. Zofate hi chhan hrang hrang avanga ṭhen darhin awm mah ila, kan chenna hmun ṭheuhah Mizo kan nihna vawng nung rengin Zofate tan hmasawnna hna kan thawk tlang zel a, a lawmawm hle a ni. Kan chief minister sawi ang hian Mizoramin 1986-ah remna leh muanna a nei a, he mi hnu hi chuan India rama state ralmuang ber zinga mi kan ni chho ta zel a ni. Mizoram pawhin kawng hrang hrangah hma a sawn chho ve zel a; nimahsela lan hmasawn dan hi ngun taka kan thlir ngam chuan lungawi a la har hle.Indi ram state lian leh sum thawk chhuak tamte kan el phak lo a nih pawhin India Hmar Chhaka kan ṭhenawm state-te tana entawntlak tal hi ni thei ila a duhawm a; nimahsela ram buai leh hel vanga harsatna tawk reng mai state-te pawh tluk mang loa kan awm hi chu lung­awi a harsa ngawt mai.Kan remna leh muan­na neihte hi silai ri reh taah ringawt hian tawp mai lo se, a taka hmasawnna thlentu lo ni se, India Hmar Chhak state dangte entawn tur tal hian hmasawnna kawngah ṭhang thei ila a lawmawm ngawt ang. Kum 30 chuang kal ta khan remna kan nei tawh a, tun thlenga remna leh muanna nei ve lo state-te nena hmasawnna kawnga danglamna awm mang lo, kawng tam takah phei chuan hnufual zawk kan la ni reng mai hi a zialo hle. Kan remna leh muanna hian state dang entawntlak hmasawnna hring chhuak tawh ngei rawh se. Tripura-a Zo Kutpui hmannaa thusawitu Mizoram chief minister chuan, \"Remna hi Mizoram hmasawn theih chhan pawimawh tak a ni. Remna sual chhuak tawh state kan ni a, remnain hmasawnna a thlen dan kan hria. Kan chhehvel state leh ṭhenawm rama remna siam turin Mizoram min mamawh a, heng zawng zawng hi mi­mal emaw pawl pa­khat avang chauh ni loin, Pathian kaih­hruaina vang vek a ni,\" a ti. Mizoram sorkar Tourism department chuan thawhpui tur sawmin Mizoram pawn Vanghmunah Zo Kutpui a buatsaih a, Zofate chenna hmun dangahte pawh buatsaih zel an la tum. Zofate hi chhan hrang hrang avanga ṭhen darhin awm mah ila, kan chenna hmun ṭheuhah Mizo kan nihna vawng nung rengin Zofate tan hmasawnna hna kan thawk tlang zel a, a lawmawm hle a ni. Kan chief minister sawi ang hian Mizoramin 1986-ah remna leh muanna a nei a, he mi hnu hi chuan India rama state ralmuang ber zinga mi kan ni chho ta zel a ni. Mizoram pawhin kawng hrang hrangah hma a sawn chho ve zel a; nimahsela lan hmasawn dan hi ngun taka kan thlir ngam chuan lungawi a la har hle. Indi ram state lian leh sum thawk chhuak tamte kan el phak lo a nih pawhin India Hmar Chhaka kan ṭhenawm state-te tana entawntlak tal hi ni thei ila a duhawm a; nimahsela ram buai leh hel vanga harsatna tawk reng mai state-te pawh tluk mang loa kan awm hi chu lung­awi a harsa ngawt mai. Kan remna leh muan­na neihte hi silai ri reh taah ringawt hian tawp mai lo se, a taka hmasawnna thlentu lo ni se, India Hmar Chhak state dangte entawn tur tal hian hmasawnna kawngah ṭhang thei ila a lawmawm ngawt ang. Kum 30 chuang kal ta khan remna kan nei tawh a, tun thlenga remna leh muanna nei ve lo state-te nena hmasawnna kawnga danglamna awm mang lo, kawng tam takah phei chuan hnufual zawk kan la ni reng mai hi a zialo hle. Kan remna leh muanna hian state dang entawntlak hmasawnna hring chhuak tawh ngei rawh se.", "summary": "Tripura-a Zo Kutpui hmannaah Mizoram CM chuan, \"Remna hi Mizoram hmasawn theih chhan pawimawh tak a ni\" a ti. Remna sual chhuak tawh state kan ni a, heng zawng zawng hi Pathian hruaina vang a ti. Zofate hi chhan hrang hrang vangin awm dar mah ila, kan chenna hmunah theuh hian Mizo kan nihna vawng nung ila, kan CM sawi ang hian Mizoramin remna a neih hnuah India rama state ralmuang ber kan ni chho ta zel a, thil lawmawm tak a ni. Mizoram pawhin hma kan sawi ve zel a, mahse ngun taka ngaihtuah chuan lungawi a la har. India ram state lian kan el pha lo a nih pawhin thenawm state te tana entawntak tal ni thei ila a duhawm hle. Kan remna leh muanna neihte hi silai ri reh taah ringawt hian tawp mai lo se, a taka hmasawnna thlentu lo ni se, state dang entawn tur lo ni ila a lawmawm khawp ang." }, { "summarization_id": "402", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/2151", "file_name": "F_MIZO_SUM_10_5/2/25", "original_text": "Assembly Budget Session neih mekah Agriculture minister chuan, leiṭha (fertilizer) chu Guwahati aṭangin an la a, loneitute hnen thleng loin Myanmar-ah a lut niin a lang, tih a pawm a, minister a nih hlima dilna lut hnem ber chu chemical fertilizer dealer nih dilna a nih thu a sawi. Eptu lam leader chuan chemical fertilizer-te chu dealer-in man tlawm zawka laa an district-a hralh tur a nih laiin sum siamna atan Myanmar-ah an hralh nasa tih a sawi lang a, Chief Minister pawhin hei hi dan an tum tur thu a sawi.Tun hnaia Mizoram leh Myanmar insumdawn tawnna lian tak chu leiṭha hi a ni. Heng leiṭhate hi state pawn aṭangin Mizoramah phurh luh a ni a, Mizoram kaltlangin Myanmar-ah phurh luh a ni. He sumdawnna hi dan ang taka kalpui a ni lo tih hre reng chungin sorkar hian a haider lui niin a lang a, kan ram chhunga hetiang thil ualau taka kalpui a ni hi a ngaimawhawm hle.Sorkar hian he sumdawnna tihtawp hi a tum tak tak a nih chuan thil harsa tak niin a lang lo a, langsar leh ualau taka kawngpuia phurh a nih vang hian a dang duhtu tan chuan dan theih a ni ngei ang. Mi ṭhenkhat phei chuan kan kawng­pui rap chhetu motor liante hi dan kalha sumdawnna kalpuitute an nih thu an sawi lang hial ṭhin a, chuti chunga man loha an chhuak thei zel hi thil mak tak a ni.Mizorama rorelna in sang berah leiṭha tawlh a nih dan sawi chhuah a ni a, Agriculture minister leh Chief Minister ngei pawhin an ngaimawh niin a lang a, session hi han zo se a taka bawhzuiin dan loa leiṭhaa sumdawnna hi tihtawp ni ngei rawh se. Assembly Budget Session neih mekah Agriculture minister chuan, leiṭha (fertilizer) chu Guwahati aṭangin an la a, loneitute hnen thleng loin Myanmar-ah a lut niin a lang, tih a pawm a, minister a nih hlima dilna lut hnem ber chu chemical fertilizer dealer nih dilna a nih thu a sawi. Eptu lam leader chuan chemical fertilizer-te chu dealer-in man tlawm zawka laa an district-a hralh tur a nih laiin sum siamna atan Myanmar-ah an hralh nasa tih a sawi lang a, Chief Minister pawhin hei hi dan an tum tur thu a sawi.Tun hnaia Mizoram leh Myanmar insumdawn tawnna lian tak chu leiṭha hi a ni. Heng leiṭhate hi state pawn aṭangin Mizoramah phurh luh a ni a, Mizoram kaltlangin Myanmar-ah phurh luh a ni. He sumdawnna hi dan ang taka kalpui a ni lo tih hre reng chungin sorkar hian a haider lui niin a lang a, kan ram chhunga hetiang thil ualau taka kalpui a ni hi a ngaimawhawm hle.Sorkar hian he sumdawnna tihtawp hi a tum tak tak a nih chuan thil harsa tak niin a lang lo a, langsar leh ualau taka kawngpuia phurh a nih vang hian a dang duhtu tan chuan dan theih a ni ngei ang. Mi ṭhenkhat phei chuan kan kawng­pui rap chhetu motor liante hi dan kalha sumdawnna kalpuitute an nih thu an sawi lang hial ṭhin a, chuti chunga man loha an chhuak thei zel hi thil mak tak a ni.Mizorama rorelna in sang berah leiṭha tawlh a nih dan sawi chhuah a ni a, Agriculture minister leh Chief Minister ngei pawhin an ngaimawh niin a lang a, session hi han zo se a taka bawhzuiin dan loa leiṭhaa sumdawnna hi tihtawp ni ngei rawh se. Assembly Budget Session neih mekah Agriculture minister chuan, leiṭha (fertilizer) chu Guwahati aṭangin an la a, loneitute hnen thleng loin Myanmar-ah a lut niin a lang, tih a pawm a, minister a nih hlima dilna lut hnem ber chu chemical fertilizer dealer nih dilna a nih thu a sawi. Eptu lam leader chuan chemical fertilizer-te chu dealer-in man tlawm zawka laa an district-a hralh tur a nih laiin sum siamna atan Myanmar-ah an hralh nasa tih a sawi lang a, Chief Minister pawhin hei hi dan an tum tur thu a sawi. Tun hnaia Mizoram leh Myanmar insumdawn tawnna lian tak chu leiṭha hi a ni. Heng leiṭhate hi state pawn aṭangin Mizoramah phurh luh a ni a, Mizoram kaltlangin Myanmar-ah phurh luh a ni. He sumdawnna hi dan ang taka kalpui a ni lo tih hre reng chungin sorkar hian a haider lui niin a lang a, kan ram chhunga hetiang thil ualau taka kalpui a ni hi a ngaimawhawm hle. Sorkar hian he sumdawnna tihtawp hi a tum tak tak a nih chuan thil harsa tak niin a lang lo a, langsar leh ualau taka kawngpuia phurh a nih vang hian a dang duhtu tan chuan dan theih a ni ngei ang. Mi ṭhenkhat phei chuan kan kawng­pui rap chhetu motor liante hi dan kalha sumdawnna kalpuitute an nih thu an sawi lang hial ṭhin a, chuti chunga man loha an chhuak thei zel hi thil mak tak a ni. Mizorama rorelna in sang berah leiṭha tawlh a nih dan sawi chhuah a ni a, Agriculture minister leh Chief Minister ngei pawhin an ngaimawh niin a lang a, session hi han zo se a taka bawhzuiin dan loa leiṭhaa sumdawnna hi tihtawp ni ngei rawh se.", "summary": "Assembly Budget Session neih mekah Agriculture minister chuan, leitha(fertilizer) chu Guwahati atangin an la a, loneitute hnen thleng loin sum siam nan Myanmar-ah an hralh nasa tih a pawm a, Minister a nih hlima dilna lut hnem ber chu chemical fertilizer dealer nih dilna a nih thu a sawi, Chief Minister pawhin hei hi dan an tum tur thu a sawi. He sumdawnna hi dan ang taka kalpui a nilo tih hre reng chungin Sorkar hian a haider lui niin a lang a,Sorkar hian he sumdawnna tihtawp hi a tum tak tak a nih chuan langsar leh ualau taka kawngpuia phurh a nih vang hian a dang duhtu tan chuan dan theih a ni ngei ang. Mizorama rorelna in sang berah leitha tawlh a nih dan sawi chhuah a ni a, Agriculture Minister leh Chief Minister ngei pawhin an ngaimawh niin a lang a, session hi han zo se a taka bawhzuiin dan loa leithaa sumdawnna hi tihtawp ni ngei rawh se." }, { "summarization_id": "403", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6265", "file_name": "H-27-27/01/2025-.MNf_in_CRPF_kahhlumte_an_raltxt.txt", "original_text": "MNF-in CRPF-in an kahhlumte an ral Mizoram NewsMNF-in CRPF-in an kahhlumte an ral admin 15-Nov-2024 02:17 PM Vawiin (15.11.2024) hian Dr. R Lalthangliana, Senior Vice President leh a team-te chuan Rengkai, Churachanpur-a Hmar Inpui tlawhin CRPF hoten Zohnahthlak mi 10 an kah hlum takte leh Zosangkimi Hmar, rawng taka thahte ralna hun an hmang a, tangka fai an hlan. Rev. Rose Infimate, President Hmar Inpui General Headquarters leh Hmar Students Association, Gen. Hqrs. Rengkai Churachanpur-ten an lo dawngsawng. Dr. R. Lalthangliana chuan lo dawngsawng tute chu MNF hminga chibai bukin, 'Tun tuma kan hnam pasaltha mi 10 te leh Pi Zosangkimi Hmar rawng taka thah an ni khan na takin kan rilru a vit a, an kalsan tak an chhungte zawng zawng Pathianin awmpuia thlamuan turin kan duh,' a ti. MNF Sr. Vice President chuan, 'Hnam pasalthate martar-na hian Zofa khawvel hmun tina awmte min phuar khawma min ti pumkhat sauh sauh turin ka duh. Inthen thei kan ni lo tih kan hriat reng a tul a, ram chuan ri neiin hnam chuan ri a nei ve lo,' tiin thinlung chhung rilin khawvel hmun tina Zofa unaute inpum khatna nghet tak nei sauh sauh tura a sawm thu a sawi. Vawiin vek hian Manipur-a S. Zezaw khaw daiah Ex-Mizo National Army Sub-Headquarters Manipur leh S. Zezaw MNF buatsaihin MNF Founder President Laldenga lung phunna hun hman a ni a, he hun hi MNF Senior Vice President Dr. R. Lalthangliana leh a hote hian an hmanpui nghal.", "summary": "Ni 15.11.2024 khan Dr. R Lalthangliana, Senior Vice President leh a team-te chuan Rengkai, Churachanpur-a Hmar Inpui tlawhin CRPF hoten Zohnahthlak mi 10 an kah hlum takte leh Zosangkimi Hmar, rawng taka thahte ralna hun an hmang a, tangka fai an hlan. MNF Sr.Vice President chuan,\"...Ram chuan ri neiin hnam chuan ri a nei ve lo,\"tiin Zofa unaute chu inpumkhatna nghet tak nei turin a sawm nghal bawk.Hemi ni vek hian Manipura S.Zezaw khaw daiah Ex-Mizo National Army Sub-Headquarters Manipur leh S.Zezaw MNF buatsaihin MNF Founder President Laldenga lung phunna hun hman a ni." }, { "summarization_id": "404", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Mizoram-a Skill Training Centre din leh Olympic 2036 chungchang sawrkar laipui-a mi pawimawh ah thlen Mizoram sawrkar-a Minister Lalnghinglova Hmar chuan nimin khan NITI Aayog Member Dr. VK. Paul chu New Delhi-a NITI Aayog Headquarters-ah kawmin Mizoram thalaite tan Mizoram-a Skill Training Centre din chungchang leh Olympic 2036-a Mizo infiammi tam thei ang ber an tel theih nana hmalakho dan tur an sawidun. Sports Department leh LESDE changtu Minister Lalnghinglova Hmar chuan NITI Aayog Member Dr. VK. Paul-a hnenah hian Olympic 2036-ah Mizoram atanga infiammi tam thei ang ber tel se an duh thu leh chumi atan kumin June 13 leh 14-ah ‘Mizoram Sports Conclave’ buatsaih a nih tawh thute sawiin, Mizoram chuan ‘National Games 2032’ thlen ngei a duh tih a sawi a, Sports chu intihhlimna mai ni lo, taksa leh rilru hriselna atana pawimawh tak leh khawvel hmuha India pholang theitu a nih thu a sawi a ni. LESDE Minister ni bawk Lalnghinglova Hmar chuan Mizoram-a Skill Training Centre lian a awm loh avangin Mizo thalaite’n harsatna an tawh thin thu pawh thlenin, Central Sawrkar hnuaia Skill Development Project-ah Mizoram nena inmil leh Mizo thalaite thiam zawng Job Role siam a pawimawh thu a sawi bawk a ni. NITI Aayog Member Dr. VK Paul chuan Minister thu thlente chu mimal tak pawha a ngaih pawimawh hlawm thu a sawi a. Ziaka rawtna (proposal) chiang zawk nen, State Sawrkar leh NITI Aayog te’n presentation siama September thla chawhma lamah meeting neih leh nise an ti a. Minister-in a sawm angin October thla chhung ngeia Mizorama lo zin a tum thu a sawi bawk. NITI Aayog-a Adviser for Northeast Yugal Joshi pawh Lalnghinglova Hmar hian kawmin Olympic 2036 inbuatsaihna pakhatah, Public-Private Partnership (PPP) Mode-in Sports discipline hrang hrangah Coaching kalpui tum a nih thu leh Mizorama khua zawng zawng telh tum a nih thu a sawi a. Minority Affairs changtu Minister Kiren Rijiju pawh hmuin Minority Affairs Ministry hnuaia project hrang hrangah Sports hmasawnna ruhrel telh ve ngei a pawimawh thu a thlen bawk a ni.", "summary": "Mizoram-a Skill Training Centre din leh Olympic 2036 chungchang sawrkar laipui-a mi pawimawh ah thlen Lalnghinglova Hmar chuan NITK Aayog Member Dr. Vk. Paul kawmin Mizo thalaite tan Skill Training Centre din chungchang leh Olympic 2036 a Mizo infiam mite tam thei ang ber an tel theih nan hmalak dan tur chungchang a sawipui a, hemi atan hian Mizoram Sports Conclave buatsaih a nih tawh thu sawiin Mizoram chuan National Games 2032 thlen ngei a duh thu a sawi bawk. Sports pawimawhzia sawiin Skill Training Centre hi din ngei a duh thu a sawi. Dr. Vk Paul chuan Minister thu thlen te chu ziaka rawtna thlen tur leh a ngaih pawimawh zawng a nih thu a sawi. September ah meeting neih leh ni se tiin hetah hian Minister hi a sawm nghal. Minister hian Northeast Yugal Joshi pawh kawmin Olympic 2036 inbuatsaihna chungchang a sawipui a, PPP mode in Coaching kalpui nih a tum thu leh Mizorama khua zawng zawng telh a tum thu te a sawi. Kiren Rijiju a hmuhnaah Minister hian Minority Affairs Ministry hnuaia project sports hmasawnna a sawipui." }, { "summarization_id": "405", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6327", "file_name": "H-69-29/01/2025- Hnathawk turte thlah liam", "original_text": "Hnathawk turte thlah liam Mizoram NewsHnathawk turte thlah liam admin 22-Nov-2024 04:27 PM Vawiin (22.11.2024) chawhma khan Mizoram Youth Commission (MYC) leh Honda India Foundation-te tangkawpin an buatsaih Project Buniyaad Hotel Management (Food & Beverages) Training chhuak state pawna hnathawk tur Mizo thalai 26 (mipa 9 leh hmeichhia 17) te chu MYC Chairman Malsawmzuala Ralte hoin an thlah liam. MYC Chairman chuan thalaite chu an hnathawhna hmun theuhvah rinawmna nunpui turin a chah a, Pathian tih chung leh inpumpekna tak tak nen, hotute duhsak tlak a hna thawk tura fuihin, 'Midangte tana kawngsat kawtu in nih angin Mizote tihmingthatu leh Mizo mipui aiawh in nihnate hre reng ang che u,' a ti. Hnathawk tura thlah liamte hi India ram chhung hmun hrang hrang heng: Fairmont(Udaipur) Choki Dhani (Jaipur, Jaisalmer, Indore) Orange Tiger (Goa) Sarvar Hotel (Hyderabad) leh Status Club (Kanpur) ah te hian an insem darh dawn a ni. Project Buniyaad Hotel Management (Food & Beverages) Training hi Chief Minister Lalduhoma chuan September 18, 2024 khan MYC Auditorium-ah a lo hawng a, tunah hian MYC chuan F&B Training hi Aizawl Centre -ah 2nd Batch kalpui mekin, Lunglei Centre-ah pawh training hi kalpui a ni tawh. December thla atang hian Aizawlah chuan 3rd Batch kalpui leh tura ruahman niin, training chhuakte chu Aizawl hmunah ngei India ram hotel changtlung tak tak neitute chuan rawn kal chilhin, an hotel a thawk tur mi an rawn thlang leh dawn a ni.", "summary": "Project Buniyaad Hotel Management (Food&Beverages) Training hi Chief Minister Lalduhoma chuan 18,September,2024 khan MYC Auditoriumah a hawng a.Ni 22.11.2024 khan MYC leh Honda Indian Foundation tangkawp ina an buatsaih Project Bunjyaad Hotel Management Training chhuak state pawna hnathawk tur Mizo thalai 26 (mipa 9 leh hmeichhia 17) te chu MYC Chairman Malsawmzuala Ralte hoin an thlah liam.Hnathawk tura thlah liamte hi India ram chhung hmun hrang hrang heng: Fairmont(Udaipur) Choki Dhani (Jaipur, Jaisalmer, Indore) Orange Tiger (Goa) Sarvar Hotel (Hyderabad) leh Status Club (Kanpur) ah te hian an insem darh dawn a ni.MYC hian F&B training hi Aizawl leh Lungleiah a kalpui a,Aizawl hmunah ngei hian training lai neite chu India ram hotel changtlung tak tak ten rawn kal chilhin,an hotela thawk tur mi an rawn thlang leh dawn a ni." }, { "summarization_id": "406", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/122061", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_4/2/25", "original_text": "Mizoram sorkarin thisen dawngtute aṭanga senso phu-hrûkna tur, blood processing fee a lak chu Aizawla private hospital-te'n Aizawl Civil Hospital-a blood bank-ah Rs. 30,58,300 an batsak mek.Private hospital-te'n ACH Blood Bank aṭanga thisen an laka thisen sawngbawl man an pe ṭha lo chuan sorkarah harsatna a thlen mek niin an sawi a, hei hi a pawi hle. Private hospital-te hian damlo in-enkawlna senso bill an siamnaah damloten ACH aṭanga thisen an lakna senso chu an bill tel tho a nih phei chuan, hei hi thil fel lo tak a ni.ACH blood bank lam sawi ang hian private hospital-te hian thisen an mamawh a nih chuan a rang thei ang bera pek chhuah hi an mawhphurhna a ni a, mihring thih leh dam inkar thil a nih vangin pawisa inpek loh vanga inhnar chi a ni lo. Nimahsela pawisa pek tura tih a nih chuan pawisa hi chu an pe ve mai tur a ni a, leiba heti zat an nei hi chu private hospital ṭhan chak dan enin an inhmeh lo hle a ni.Private hospital lam hian sawi tur dang an nei a ni mai thei a; nimahsela RTI Act chhanna aṭanga a lan danah hi chuan an damdawi-ina damlote hman tura thisen an la a nih chuan an thisen sawngbawlna man chu dan angin an pe ngei tur a ni. Damlote bill-ah damlo lamin an pe tel a nih phei chuan, damloin an thisen sawngbawlna tura pawisa an pek thlap chu private hospital-te hian sorkarah an pe lut lo tihna a ni thei a, a pawi khawp mai.Engpawhnise RTI Act-a lang leh sorkar lam thu ni lo hi private hospital neitu lam hian sawi tur an nei mai thei a, harsatna an tawk a nih pawhin ngawih chuh ringawt hi chu a fel lo. Sorkara leiba an neih zat hi hun rei lo te chhung pawhin Rs. 30,58,300 a tling a, hei hi chu chinfel thuai a ngai a ni. Mizoram sorkarin thisen dawngtute aṭanga senso phu-hrûkna tur, blood processing fee a lak chu Aizawla private hospital-te'n Aizawl Civil Hospital-a blood bank-ah Rs. 30,58,300 an batsak mek.Private hospital-te'n ACH Blood Bank aṭanga thisen an laka thisen sawngbawl man an pe ṭha lo chuan sorkarah harsatna a thlen mek niin an sawi a, hei hi a pawi hle. Private hospital-te hian damlo in-enkawlna senso bill an siamnaah damloten ACH aṭanga thisen an lakna senso chu an bill tel tho a nih phei chuan, hei hi thil fel lo tak a ni.ACH blood bank lam sawi ang hian private hospital-te hian thisen an mamawh a nih chuan a rang thei ang bera pek chhuah hi an mawhphurhna a ni a, mihring thih leh dam inkar thil a nih vangin pawisa inpek loh vanga inhnar chi a ni lo. Nimahsela pawisa pek tura tih a nih chuan pawisa hi chu an pe ve mai tur a ni a, leiba heti zat an nei hi chu private hospital ṭhan chak dan enin an inhmeh lo hle a ni.Private hospital lam hian sawi tur dang an nei a ni mai thei a; nimahsela RTI Act chhanna aṭanga a lan danah hi chuan an damdawi-ina damlote hman tura thisen an la a nih chuan an thisen sawngbawlna man chu dan angin an pe ngei tur a ni. Damlote bill-ah damlo lamin an pe tel a nih phei chuan, damloin an thisen sawngbawlna tura pawisa an pek thlap chu private hospital-te hian sorkarah an pe lut lo tihna a ni thei a, a pawi khawp mai.Engpawhnise RTI Act-a lang leh sorkar lam thu ni lo hi private hospital neitu lam hian sawi tur an nei mai thei a, harsatna an tawk a nih pawhin ngawih chuh ringawt hi chu a fel lo. Sorkara leiba an neih zat hi hun rei lo te chhung pawhin Rs. 30,58,300 a tling a, hei hi chu chinfel thuai a ngai a ni.", "summary": "Mizoram Sorkarin thisen dawngtute atanga senso phuhrûkna tur,blood processing fee a lak chu Aizawla private hospital-te'n Aizawl Civil Hospital-a blood bank-ah Rs. 30,58,300 an batsak mek a, hei hian harsatna a thlen mek. Private hospital-te hian damlo inenkawlna bill an siamnaah damloten ACH atanga thisen an lakna man an bill tel tho a nih phei chuan thil fello tak a ni ang. Thisen mamawhna hi mihring thih leh dam inkar thil a nih vangin pawisa inpek loh vanga inhnar chi a nilo a;mahse, leiba heti zat an nei hi chu private hospital than chak dan enin an inhmehlo hle. Engpawhnise private hospital neitu lam hian sawi tur an neih pawhin ngawih chuh ringawt hi chu a fello. Sorkara leiba an neih zat hi hun rei lo te chhung pawhin Rs. 30,58,300 a tling a, hei hi chu chinfel thuai a ngai a ni." }, { "summarization_id": "407", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Mizoram-ah National Youth Festival neih leh a ni dawn Sports & Youth Affairs Department-a Deputy Secretary Marilyn Rualzakhumthangi chuan National Youth Festival chu neih a nih leh dawn tih sawiin, tun tumah chuan Viksit Bharat Young Leaders Dialogue tih a nih dawn thu a sawi. Nimin-a Sports & Youth Affairs Department aiawh ten Aizawl Press Club-a thuthar thehdarhtute an kawmnaah Marilyn Rualzakhumthangi chuan he thu hi sawiin, tunkar tir lam khan Union Sports Minister Dr. Mansukh Mandaviya chuan Viksit Bharat Young Leaders Dialogue chu kumthar January ni 11 leh ni 12-ah buatsaih a ni dawn tih a puan thu a sawi a. Ni hnih chhung hian Prime Minister Narendra Modi chuan thalai mi 3000 te New Delhi-a Bharat Mandapam-ah a kawm dawn thu leh hei hi India ramin ram intodelh, Viksit Bharat a nih theihna tura hmalakna pawimawh a nih thu a sawi a, Prime Minister pawhin thalai hmahruaitu nuai 1 tal India ramin a neih theihna tura hmalakna a nih thu a sawi a ni. Sports & Youth Affairs Deputy Secretary chuan he dialogue-a tel tur thlan dan tur sawifiahin, Round khatna chu tun thla ni 25 leh thla thar December ni 5 chhungin All India Quiz Competition buatsaih a nih dawn thu a sawi a. Heta tling te tan hian Round dang - Essay ziah intihsiak leh State huap Visksit Bharat Vision insawisiak buatsaih a nih leh tur thu leh chung Round-a tling te chu Prime Minister hoa hun hman turah an tlin dawn thu a sawi a. Mizo thalai a tam thei ang bera tel tura sawmin, Viksit Bharat thleng tura ram siam hna thawh mekah Mizo thalai a tam thei ang berin tha an thawh ve theih nan he intihsiakna hmachhawn tur leh Viksit Bharat Young Leaders Dialogue-a tel tum ngei turin thalaite a fuih a ni.", "summary": "Marilyn Rualzakhumthangi chuan National Youth Festival chu neih a nih leh dawn tih sawiin, tun tumah chuan Viksit Bharat Young Leaders Dialogue tih a nih dawn tih sawiin, tun tumah chuan Viksit Bharat Young Leaders Dialogue tih a nih dawn thu a sawi. Nimin-a Sports & Youth Affairs Department aiawh ten Aizawl Press Club-a thuthar thehdarhtute an kawmnaah Marilyn Rualzakhumthangi chuan he thu hi sawiin, tunkar tir lam khan Union Sports Minister Dr. Mansukh Mandaviya chuan Viksit Bharat Young Leaders Dialogue chu kumthar January ni 11 leh ni 12-ah buatsaih a ni dawn tih a puan thu a sawi a. Ni hnih chhung hian Prime Minister Narendra Modi chuan thalai mi 3000 te New Delhi-a Bharat Mandapam-ah a kawm dawn thu leh hei hi India ramin ram intodelh, Viksit Bharat a nih thu a sawi. He dialogue-a tel tur thlan dan sawifiahin Round khatnaah All India Quiz Competition buatsaihin he ta tlingte Essay ziah leh Bharat Vision insawisiak buatsaih a nih leh ang a, chung Round a tling te chu PM hoa hun hman turah an tlin dawn thu a sawi. Mizo thalai a tam thei ang bera tel turin a sawm." }, { "summarization_id": "408", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17899", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Kumin kumthar chu ram rorel khawl thar nen kum bul kan ṭan dawn a, hetiang hi kum nga danah kan nei ṭhin a, mipuite pawhin eng emaw tak a thlen ringin kumthar hi kan hmuak ṭhin a ni.MNF kaihhruai sorkar thar lakah hian mipuiten beiseina inkawlkalh tak tak kan nei tih a hmuh theih. Chief Minister te, Deputy Chief Minister te, senior cabinet minister, tawnhriat nei ṭha tak tak an awm nual a, chutih rualin council of minister zingah hmel thar leh ṭhalai an tel tam ber ṭum a ni awm e. Hei vang hian ṭhalaite pawhin beiseina sang tak an nei niin a lang.Congress sorkar liam taah khan, council of minister zinga an ṭhalaite kha an ring tawk thiamin, hmatheh atan pawh an chhawr ṭangkai thiam hle. An chawlh tak hnuah pawh Congress sorkar laia an sulhnu ṭha, sawi zui hlawhte chu council of minister zinga an ṭhalaite sulhnu deuh vek kha a ni. Kan sorkar thar hi sorkar ngelnghet tawk taka ngaih a ni a, an duh phawt chuan huaisen taka hna thawk tham pawh an ni. Term khat hman zawh huna term dang pek leh tlak an ni dawn em tih chu an taimak leh thawhrim danin a rawn hril ang chu.Tun ṭum hi ram rorel khawla eptu member tlin tam ber ṭum a ni hial awm e. Chu bakah eptu member-te laka mipuiten beisei an neih san ber ṭum pawh a nih a rinawm bawk. Ram hmasawn apiangah eptu party-ten an thawhhlawk a, kawngro an su ṭhin. Eptu dinhmun aṭangin hlawk takin mipui rawng a bawl theih a ni.Hna thawk thei lo tura sorkar chawh­buai ringawt hi eptu chak tehfung a ni hran lo a, sorkar kal sual tur veng a, khalhngil hna huaisen leh taima taka thawh hi mipui beisei dan tur a ni ang. Eptu member-te cheziaah mipui mit a fu nasa hle dawn a, thuneihna pek chakawm khawpa an taimak a, an thawhrim phawt chuan, mipuiten hun hmasa berah thuneihna pawh an pe ve mai ang. Kumin kumthar chu ram rorel khawl thar nen kum bul kan ṭan dawn a, hetiang hi kum nga danah kan nei ṭhin a, mipuite pawhin eng emaw tak a thlen ringin kumthar hi kan hmuak ṭhin a ni.MNF kaihhruai sorkar thar lakah hian mipuiten beiseina inkawlkalh tak tak kan nei tih a hmuh theih. Chief Minister te, Deputy Chief Minister te, senior cabinet minister, tawnhriat nei ṭha tak tak an awm nual a, chutih rualin council of minister zingah hmel thar leh ṭhalai an tel tam ber ṭum a ni awm e. Hei vang hian ṭhalaite pawhin beiseina sang tak an nei niin a lang.Congress sorkar liam taah khan, council of minister zinga an ṭhalaite kha an ring tawk thiamin, hmatheh atan pawh an chhawr ṭangkai thiam hle. An chawlh tak hnuah pawh Congress sorkar laia an sulhnu ṭha, sawi zui hlawhte chu council of minister zinga an ṭhalaite sulhnu deuh vek kha a ni. Kan sorkar thar hi sorkar ngelnghet tawk taka ngaih a ni a, an duh phawt chuan huaisen taka hna thawk tham pawh an ni. Term khat hman zawh huna term dang pek leh tlak an ni dawn em tih chu an taimak leh thawhrim danin a rawn hril ang chu.Tun ṭum hi ram rorel khawla eptu member tlin tam ber ṭum a ni hial awm e. Chu bakah eptu member-te laka mipuiten beisei an neih san ber ṭum pawh a nih a rinawm bawk. Ram hmasawn apiangah eptu party-ten an thawhhlawk a, kawngro an su ṭhin. Eptu dinhmun aṭangin hlawk takin mipui rawng a bawl theih a ni.Hna thawk thei lo tura sorkar chawh­buai ringawt hi eptu chak tehfung a ni hran lo a, sorkar kal sual tur veng a, khalhngil hna huaisen leh taima taka thawh hi mipui beisei dan tur a ni ang. Eptu member-te cheziaah mipui mit a fu nasa hle dawn a, thuneihna pek chakawm khawpa an taimak a, an thawhrim phawt chuan, mipuiten hun hmasa berah thuneihna pawh an pe ve mai ang. Kumin kumthar chu ram rorel khawl thar nen kum bul kan ṭan dawn a, hetiang hi kum nga danah kan nei ṭhin a, mipuite pawhin eng emaw tak a thlen ringin kumthar hi kan hmuak ṭhin a ni. MNF kaihhruai sorkar thar lakah hian mipuiten beiseina inkawlkalh tak tak kan nei tih a hmuh theih. Chief Minister te, Deputy Chief Minister te, senior cabinet minister, tawnhriat nei ṭha tak tak an awm nual a, chutih rualin council of minister zingah hmel thar leh ṭhalai an tel tam ber ṭum a ni awm e. Hei vang hian ṭhalaite pawhin beiseina sang tak an nei niin a lang. Congress sorkar liam taah khan, council of minister zinga an ṭhalaite kha an ring tawk thiamin, hmatheh atan pawh an chhawr ṭangkai thiam hle. An chawlh tak hnuah pawh Congress sorkar laia an sulhnu ṭha, sawi zui hlawhte chu council of minister zinga an ṭhalaite sulhnu deuh vek kha a ni. Kan sorkar thar hi sorkar ngelnghet tawk taka ngaih a ni a, an duh phawt chuan huaisen taka hna thawk tham pawh an ni. Term khat hman zawh huna term dang pek leh tlak an ni dawn em tih chu an taimak leh thawhrim danin a rawn hril ang chu. Tun ṭum hi ram rorel khawla eptu member tlin tam ber ṭum a ni hial awm e. Chu bakah eptu member-te laka mipuiten beisei an neih san ber ṭum pawh a nih a rinawm bawk. Ram hmasawn apiangah eptu party-ten an thawhhlawk a, kawngro an su ṭhin. Eptu dinhmun aṭangin hlawk takin mipui rawng a bawl theih a ni. Hna thawk thei lo tura sorkar chawh­buai ringawt hi eptu chak tehfung a ni hran lo a, sorkar kal sual tur veng a, khalhngil hna huaisen leh taima taka thawh hi mipui beisei dan tur a ni ang. Eptu member-te cheziaah mipui mit a fu nasa hle dawn a, thuneihna pek chakawm khawpa an taimak a, an thawhrim phawt chuan, mipuiten hun hmasa berah thuneihna pawh an pe ve mai ang.", "summary": "Kumin kumthar chu ram rorel khawl thar nen kum bul kan ṭan dawn a, hetiang hi kum nga danah kan nei ṭhin a, mipuite pawhin eng emaw tak a thlen ringin kumthar hi kan hmuak ṭhin a ni. MNF sorkarah hian tawnhriat nei tha tak tak an awm nual a, chutih rualin council of minister zingah hmel thar leh thalai an tel tam ber tum a ni awm e. Hei vang hian thalaite pawhin beiseina sang tak an nei. Congress sorkar liamtaah khan thalai an chhawr thiam hle a, an chawlh tak hnuah pawh sawi zui hlawh sulhnu neite chu council of minister zinga thalaite sulhnu deuh vek a ni. Kan sorkar thar hi sorkar huaisen taka hna thawk tham an ni a, term khat zawh hnuah pawh term dang pek leh tlak an ni dawn em tih chu an hnathawh danin a la hril ang. Tun tum hi ram rorel khawla eptu menber tlin tam ber tum a ni hial awm e, chu bakah eptu member te laka mipuiten beisei an neih san ber tum a ni bawk ang. Ram hmasawn apiangah eptu party ten an thawhhlawk ṭhin. Sawrkar kalsual tur vengtu an ni a, khalh ngiltu an ni. Eptu member cheziaah mipui mit a fu nasa hle dawn a ni." }, { "summarization_id": "409", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27689", "file_name": "F_MIZO_SUM_15_30/1/25", "original_text": "Aizawl khawpui tui lâkna tura mamawh kawlphetha hmuh ṭhat loh avangin tui pump tam thei a ni lo a; PHE department chuan, tuia harsatnaah mipui hriatthiamna an ngen rualin, tui ren turin an ngen nghal.Aizawl khawpuia mipui ṭhahnem tak chawm turin kan tui pump-na neih hian a chawm zo lo a ni ber a, harsatna eng emaw hlek a thlenin a khaw pumin kan buai nghal chu a ni ber mai. Hei hi mipui pawhin an hrethiam tlâng niin a lang a, kan hmanraw neih leh a hmangtu mipui zat en hian Aizawl khawpuiin hnianghnar taka a ei tur pek chhuah hi thil harsa tak a ni ang.Sorkar pawhin theihtawp a chhuahin hnathawkte pawhin theihtawp an chhuah ṭhin chungin ṭhalah chuan tui hi kan indaih tak tak dawnin a lang lo a, chhung tinin ruah tui khawl kan zir thar leh a ṭha khawp mai. Ruah tui tlak tamna rama cheng kan ni a, tui khawlna ṭha tak kan buatsaih thei a nih chuan mahni chhung tla tur khawp tur tui khawl hi thil harsa tak a nih hmel lo a, hemi kawnga kan inzir thar a hun khawp mai.Hei bakah hian sorkar pawhin tui connection pek chhuah dan hi a ennawn thar a ṭha a, pawisa nei deuhin tui connection tam tak an nei pawh hi tihtawp ni thei se tui hi a insemzai thei deuh ngei ang. Mizoram sorkar tán a mipuite tana tui hnianghnar zawk sem chhuah hi a tihtur a ni a, theihtawp chhuahin ṭan han la zel teh se. Aizawl khawpui tui lâkna tura mamawh kawlphetha hmuh ṭhat loh avangin tui pump tam thei a ni lo a; PHE department chuan, tuia harsatnaah mipui hriatthiamna an ngen rualin, tui ren turin an ngen nghal.Aizawl khawpuia mipui ṭhahnem tak chawm turin kan tui pump-na neih hian a chawm zo lo a ni ber a, harsatna eng emaw hlek a thlenin a khaw pumin kan buai nghal chu a ni ber mai. Hei hi mipui pawhin an hrethiam tlâng niin a lang a, kan hmanraw neih leh a hmangtu mipui zat en hian Aizawl khawpuiin hnianghnar taka a ei tur pek chhuah hi thil harsa tak a ni ang.Sorkar pawhin theihtawp a chhuahin hnathawkte pawhin theihtawp an chhuah ṭhin chungin ṭhalah chuan tui hi kan indaih tak tak dawnin a lang lo a, chhung tinin ruah tui khawl kan zir thar leh a ṭha khawp mai. Ruah tui tlak tamna rama cheng kan ni a, tui khawlna ṭha tak kan buatsaih thei a nih chuan mahni chhung tla tur khawp tur tui khawl hi thil harsa tak a nih hmel lo a, hemi kawnga kan inzir thar a hun khawp mai.Hei bakah hian sorkar pawhin tui connection pek chhuah dan hi a ennawn thar a ṭha a, pawisa nei deuhin tui connection tam tak an nei pawh hi tihtawp ni thei se tui hi a insemzai thei deuh ngei ang. Mizoram sorkar tán a mipuite tana tui hnianghnar zawk sem chhuah hi a tihtur a ni a, theihtawp chhuahin ṭan han la zel teh se. Aizawl khawpui tui lâkna tura mamawh kawlphetha hmuh ṭhat loh avangin tui pump tam thei a ni lo a; PHE department chuan, tuia harsatnaah mipui hriatthiamna an ngen rualin, tui ren turin an ngen nghal. Aizawl khawpuia mipui ṭhahnem tak chawm turin kan tui pump-na neih hian a chawm zo lo a ni ber a, harsatna eng emaw hlek a thlenin a khaw pumin kan buai nghal chu a ni ber mai. Hei hi mipui pawhin an hrethiam tlâng niin a lang a, kan hmanraw neih leh a hmangtu mipui zat en hian Aizawl khawpuiin hnianghnar taka a ei tur pek chhuah hi thil harsa tak a ni ang. Sorkar pawhin theihtawp a chhuahin hnathawkte pawhin theihtawp an chhuah ṭhin chungin ṭhalah chuan tui hi kan indaih tak tak dawnin a lang lo a, chhung tinin ruah tui khawl kan zir thar leh a ṭha khawp mai. Ruah tui tlak tamna rama cheng kan ni a, tui khawlna ṭha tak kan buatsaih thei a nih chuan mahni chhung tla tur khawp tur tui khawl hi thil harsa tak a nih hmel lo a, hemi kawnga kan inzir thar a hun khawp mai. Hei bakah hian sorkar pawhin tui connection pek chhuah dan hi a ennawn thar a ṭha a, pawisa nei deuhin tui connection tam tak an nei pawh hi tihtawp ni thei se tui hi a insemzai thei deuh ngei ang. Mizoram sorkar tán a mipuite tana tui hnianghnar zawk sem chhuah hi a tihtur a ni a, theihtawp chhuahin ṭan han la zel teh se.", "summary": "Kawlphetha hmuh ṭhat loh avanga Aizawl khawpui tui tur a pump tam theihloh avangin PHE department chuan mipui hriatthiamna an ngen rualin tui ren turin an ngen nghal.Aizawl khawpuia mipuite chawm turin kan tui pump-na neih hian a chawm zolo a harsatna eng emaw hlek a thlenin a khaw pumin kan buai nghal zel a,kan hmanraw neih leh a hmangtu mipui zat enin Sorkar-in theihtawp chhuah mah se Aizawl khawpuiin a hnianghnar khawp tui pek chhuah hi thil harsa tak a ni a,chuvangin chhung tinin ruah tui khawl kan zir thar leh a ṭha khawp mai.Hei bakah hian Sorkar pawhin pawisa nei deuhte'n tui connection tam tak an nei pawh hi titawp se, tui hnianghnar zawk sem chhuak turin theihtawp chhuahin ṭan han la zel teh se." }, { "summarization_id": "410", "url": "https://theaizawlpost.org/champion-lai-hnehtu-spain-an-tlang/", "file_name": "SMizo_2_18-02", "original_text": "Euro 2024 khelh mekah Ningani zan khan inkhel ngaihven hlawh tak a awm a, champion lai Itlay leh champion tura rinkai Spain an inhmachhawn. Inkhel hmuhnawm takah Riccardo Calafiori own-goal hmangin Spain in hnehna an chang a, last 16 an lut. Spain lakah an tlawm vangin Italy dinhmun a derthawng takah a ding. Champion lai Italy leh champion tura rinkai Spain te hi Arena AufSchalke-ah an inhmachhawn a, Euro 2020 semi-final rematch an khel. Italy hian Euro 2024-ah bul an tan tha lova, team teanau zawka ngaih Albania lakah goal an chhuah hmasa a, Fifa ranking-ah 66-naa awm mek Albania hi an lehthal thei hram chauh a, harsa takin point thum an hmu. Italy in bul an tan that loh laiin Spain erawh chuan duhthusama thain bul an tan ve thung. Euro last 16 atanga an hnawhchhuah Croatia hmachhawnin bul an tan. World Cup-ah pathumna ni mek Croatia hi 3-0 ngawtin an sawp a, awlsam takin point thum an hmu. Croatia lakah an khelh that em vangin fak a hlawh a, champion turin rin an kai leh zual sauh. Italy laka fiahna an hmachhawn leh tur chu football ngainatute hmuh chak a ni. Italy leh Spain te hian hmuhnawm takin bul an tan a, an innawr tawk hle. Inkhel a rei a, player nei tha rual zawk Spain an chungnung telh telh a, Italy an nawr buai thei hle. Inkhel hmuhnawm takah chawlhlawk hmain goal lut a awm thei lo phawt. Chawlhlawk hnu lamah inkhel hmuhnawm zawk hmuh tur a awm a, goal hmuh tur a awm ta bawk. Second half tan tirhteah Luis de la Fuente team Spain hian na taka an nawr rah an seng a, goal an thawkchhuak ta nge nge. Veilam sir atanga ball cross hlauhawm tak chu defender ngaihven hlawh Riccardo Calfiori chuan vanduaithlak takin an lamah a dang goal a, Spain hmahruaina goal a thunsak. Goal an thun hnuin Spain an hlauhawm chhunzawm a, goan an thun belh teuh hle. Derthawng takin Itala an him hram hram zel a, goal chhuah belh em lovin hun an hmang tluan a, Spain lakah uiawm takin an tlawm zui ta a ni. Team lian pahnih Croatia leh Italy lakah hnehna an chan vangin Spain knock out round an lut a, Group B atanga last 16 lut hmasa ber an ni. Spain hi Euro-ah vawi thum an champion tawh a, Germany nen champion tam ber an ni dun mek. Heng an champion tawhna vawi hnihah hian champion lai an hneh ve ve. Euro 2024-ah champion lai Italy an hneh leh tak vangin an champion kum a nih rinna lian tak a awm. Champion turin player an nei tha tawk a, an player te thawhhona a tha em em bawk. Spain in last 16 an luh laiin Italy erawh chu dinhmun derthawngah an ding ve thung. Luciano Spaletti enkawl Italy hian point thum hmu tawh bawk mah se Croatia an hmachhawn zui leh dawn a, point thum hmuh a harsa dawn. Croatia lakah tlawm pumpelh a, point an hlawhchhuak thei a nih erawh chuan last 16 luh theihna hun tha tak an nei thung ang. Group match hnuhnung bera an khingpui tur Croatia hian point khat an hmu tawh a, last 16 lut thei turin Italy hneh ngei ngei an mamawh. Spain lakah vanduaithlak taka an lama goal thu Riccardo Calafiori khan ngaihven a hlawh thar hluai. Bologna tan a khelh that theih em vangin Italy tan a khel chho ta hial a. Albania laka a chet dan hmuhnawm tak vangin Italy defender ropui Maldi nen khaikhin a hlawh nghal hial a. Club lian ten an ngaihven thar hle", "summary": "Euro 2024 khelh mekah inkhel ngaihven hlawh tak a awm a, champion lai Italy leh champion tura rinkai Spain an inhmachhawn a, Euro 2020 semi-final rematch ti tein an vuah a ni. Italy hian Euro hi an hawng fuh lo deuh a Albania chu harsa takin an hneh thei hram a, Spain erawh chuan duhthusamin bul an tan tha thung. Euro pathumna ni mek Croatia hmachhawni 3-0 in an chak a ponit thum an hmu a, hei vang hian fak an hlawh in champion tura rin an kai zual sauh. Italy leh Spain inkhel hi a hmuhnawm hle a, inkhel a rei a player nei tha zawk Spain an chungnung telh telh a, Italy an nawr buai hle a, own goal te an nei chho nen an chak zo ta lo ani. Team lian pahnih knock out tu Spain chuan Group B atanga a hmasa ber ni turin last 16 an lut. Italy hian Croatia an hmachhawn zui leh dawn a, last 16 lut tur chuan point thum an hlawhchhuah a ngai dawn a ni. Spain lak a an lama goal thuntu Calafiori khan a inkhelh tawh na a a chet dan hmuhnawm tak avangin ngaihven a hlawh thar hle." }, { "summarization_id": "411", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6260", "file_name": "H-30-27/01/2025- ui_kawlh_vulh_khap_leh_lo.txt", "original_text": "Ui kawlh vulh khap leh lo Mizoram NewsUi kawlh vulh khap leh lo admin 14-Nov-2024 08:55 PM Lunglei DC-in an district chhunga ui kawlh chi vulh a khapna order chu, AH & Vety Department atanga ngenna an dawn avangin kaltlangpui a ni dawn lo. RTI Act hmanga zawhna Lunglei DC Office-in an chhan dani, Lunglei DC chuan ui kawlh khapna order ni 31.7.2024 khan a ti chhuak a, AH & Vety Department, Mizoram atangin ni 19.8.2024 ah kalpui rih lo tura ngenna an dawng. DC thupek hi kaltlangpui a ni dawn lo. Tarlan tawh angin, Lunglei District Magistrate chuan ni 31.7.2024 khan ui 21 khuahkhirhna thupek a chhuah a, chung ui vulhte chu chi an thlah lohna atan an chhul/til lak tir vek turin a hriattir. Lunglei DM chuan District Animal Husbandry & Veterinary Officer (DAH&VO) Office, Lunglei atanga report dawn a nih danin tunlaiin Lunglei District, a bik takin Lunglei khawpui, LMC area huam chhungah Department of Animal Husbandry & Dairying hnuaia Expert Committee-in ui kawlh chi, mihring tana hlauhawm khap tul a tih vulh an awm nual nia hriat a nih thu a tarlang. He'ng ui hlauhawm chite hian mihring bakah ran dangte pawh sehin, thenawm khawvengte tan harsatna an lo thlen tawh thin tih hriat a nih thu tarlangin Lunglei DM chuan, 'He'ng ui hlauhawm chite hi a vulhtute'n inthlah puntir a, mi dang hnena an hralh chhawn bakah, tualchhung ui nen inthlah pawlhtir (cross-breed) a ni, tiin Lunglei District-ah ui kawlh chi an pung chak hle nia report dawn a nih thu pawh a tarlang. He'ng ui hlauhawm chite hian mihring bakah ran dangte pawh sehin, thenawm khawvengte tan harsatna an lo thlen tawh thin tih hriat a nih thu tarlangin Lunglei DM chuan, 'He'ng ui hlauhawm chite hi a vulhtute'n inthlah puntir a, mi dang hnena an hralh chhawn bakah, tualchhung ui nen inthlah pawlhtir (cross-breed) a ni, tiin Lunglei District-ah ui kawlh chi an pung chak hle nia report dawn a nih thu pawh a tarlang. Ui mihring tana hlauhawm nia ngaihte chu - a) American Pitbull Terrier, b) Dogo Argentino, c) American Bull Dog, d) Mastiffs (Boerbulls), Rottweiler, Wolf Dogs, g) Bandog, Tosa Inu, American Staffordshire Terrier, Fila Brasileira,, Boerboel, Kangal, Central Asian Shepherd Dog (Ovcharka), Caucasian Shepherd Dog (Ovcharka), South Russian Shepherd Dog (Ovcharka), Tornjak, Sarplaninac, Japanese Tosa & Akita, Rhodesian Ridgeback, Canario Akbash Dog, Moscow Guard Dog leh Cane Corso- te an ni. A chunga tar lan ui hlauhawm chi vulh mekte chuan an ui vulhin chi an thlah theih loh nan Veterinary Hospital-ah emaw, private clinic-ah emaw an uite a chhul/til an laktir ngei ngei tur a ni. Thupek zawm lote chu section 223, Bharatiya Nyaya Sanhita (BNS) hnuaiah hrem theih an ni.", "summary": "Lunglei DC chuan ui kawlh chi 21 khuahkhirhna order ni 31.7.2024 khan a ti chhuak a,chung ui kawlh chi te chu an chhul/til lak tir vek turin an hriattir a.Mihring tana hlauhawm thei an nih avangin thupek zawm lote chu section 223, Bharatiya Nyaya Sanhita (BNS) hnuaiah hrem theih an ni.Chutihrualin,AH & Vety Department, Mizoram atangin ni 19.8.2024 ah kalpui rih lo tura ngenna an dawng." }, { "summarization_id": "412", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5798", "file_name": "SMizo_23_30-01", "original_text": "Savawm zawn chawlhsan rih Mizoram NewsSavawm zawn chawlhsan rih admin 19-Sep-2024 05:01 PM Ni 1.4.2024 zinga Aizawl Zoological Park-a an dahna hmun atanga chhuak zawn hna Forest Department-in an chawlhsan rih a, a la dam erawh rin a ni. Savawm hi a chhuak tih hriat a nih hnuah Forest Department chuan Aizawl Sahuana dahlet leh ngei tumin theihtawp chhuahin an zawng a, a kah mutna leh a manna tur thang (bawm) te nen thawk chhuak thin mah se, an man thei lo a ni. Savawm hniak leh hnuhmate erawh hmu thin a, a thawm hriate pawh an awm thin. Tunhnaiah erawh ruahtui a tlak tam avang te, ramhnuaiah savawm chaw ei tur tam hunlai a nih avang te, ramhnuai a hnih nasat zual avangte leh mihringin harsatna tawh phah hlauhna avangtein savawm zawn hna hi chawlhsan rih a ni. A hnuhma pawh tunhnaiah chuan an hmu ngai ta meuh loa, a thawm hriatzui tur a awm rih lo. Savawm hi a chhuak atanga rei vak loah Lungverh leh Sihhmui inkarah hmuh a nih zeuh zeuh bakah a thawm hriat thin a ni a, mihring tihbuai erawh a nei ngai lo. File Picture", "summary": "Forest Department chuan Aizawl Zoological Park atang a Savawm chhuak zawn hna chu ruhatui tam avang te leh harsatna chi hrang hrang avangi an chhawlhsan rih a ni. Savawm hi man tumin theihtawp an chhuah a, a hniak hmu leh a thawm hria te an awm thin avangin ala dam ngei an ring a ni. Mihring tihbuai erawh a nei ngailo." }, { "summarization_id": "413", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5892", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan Covid-19 hri darh zel tur veng turin Mizoramah Covid-19 No Tolerence drive a kalpui mek a, November 30 thleng a awh ang. He mi chhung hian sorkar lamin theihtawp chhuahin hripui laka mipuite himna turin hma a la a ni.He Covid-19 No Tolerence Drive hi ruahman lawk ang chuan November 30-ah a tawp dawn a, a tuk chu december a ni tawh dawn a, Mizo Kristiante thla nghahhlelh ber ang pawhin a sawi theih hial ang. Krismas thla a nih vang te, kum khat chhunga thla tawp ber a nih vang te, hunpui hmang tura kawng hrang hranga kan inbuatsaih thla a nih vangte leh chhan hrang hrang avangin December thla bik hi Mizote kan chet vel nasat thla a ni.Kum dang ang chu ni se Krismas bazar avangin khawpui chu a tawt leh hle ang a, zan lamah ṭhalai puipun programe an buatsaih awl lo ang a, kohhran programme pangngai bakah kohhran ṭhalai lamin hla zir leh anmahni pual hun an hmang ang, zirlai chawlh hmangte âwl lai a lo ni bawk nen, kan zavai maia kan chhuah tam thla a ni deuh ber mai.Kumin erawh a dan a dang dawn a, Covid-19 hripuiin min chen chilh miau avangin kan hun hman dant ur pawh sawi lawk theih a ni ta lo. Kohhran hrang hrangin Krismas leh Kumthar ruai ṭheh loh an rel tawh a, hei hian kan krismas boruak pawh nasa takin a tidanglam dawn tih a chiang tawh a, chuti chung chuan Krismas a nih miau avangin thawmhnaw thar leh thil thar lei lam chu mi tam takin an ṭhulh phah kher lo ang.He hunpui lo thleng tur atan hian sorkar a inbuatsaih lawk a ngai a, ṭum danga chawpchilh taka ruahmanna a siam chuk chuk ang ni loin tun aṭangin December-a kan awm dan tur hi a theih chin chin ruahmanna lo siam lawk se, khawpui hri vei tamna leh hri awm lohna nia lang thingtlang awm dan turte thlengin ngaihtuah kim se; chawpchilh taka rel loin, tun aṭangin Covid-19 No Tolerence Drive hnu lam hun hi ngaihtuah lawk a hun e. Mizoram sorkar chuan Covid-19 hri darh zel tur veng turin Mizoramah Covid-19 No Tolerence drive a kalpui mek a, November 30 thleng a awh ang. He mi chhung hian sorkar lamin theihtawp chhuahin hripui laka mipuite himna turin hma a la a ni.He Covid-19 No Tolerence Drive hi ruahman lawk ang chuan November 30-ah a tawp dawn a, a tuk chu december a ni tawh dawn a, Mizo Kristiante thla nghahhlelh ber ang pawhin a sawi theih hial ang. Krismas thla a nih vang te, kum khat chhunga thla tawp ber a nih vang te, hunpui hmang tura kawng hrang hranga kan inbuatsaih thla a nih vangte leh chhan hrang hrang avangin December thla bik hi Mizote kan chet vel nasat thla a ni.Kum dang ang chu ni se Krismas bazar avangin khawpui chu a tawt leh hle ang a, zan lamah ṭhalai puipun programe an buatsaih awl lo ang a, kohhran programme pangngai bakah kohhran ṭhalai lamin hla zir leh anmahni pual hun an hmang ang, zirlai chawlh hmangte âwl lai a lo ni bawk nen, kan zavai maia kan chhuah tam thla a ni deuh ber mai.Kumin erawh a dan a dang dawn a, Covid-19 hripuiin min chen chilh miau avangin kan hun hman dant ur pawh sawi lawk theih a ni ta lo. Kohhran hrang hrangin Krismas leh Kumthar ruai ṭheh loh an rel tawh a, hei hian kan krismas boruak pawh nasa takin a tidanglam dawn tih a chiang tawh a, chuti chung chuan Krismas a nih miau avangin thawmhnaw thar leh thil thar lei lam chu mi tam takin an ṭhulh phah kher lo ang.He hunpui lo thleng tur atan hian sorkar a inbuatsaih lawk a ngai a, ṭum danga chawpchilh taka ruahmanna a siam chuk chuk ang ni loin tun aṭangin December-a kan awm dan tur hi a theih chin chin ruahmanna lo siam lawk se, khawpui hri vei tamna leh hri awm lohna nia lang thingtlang awm dan turte thlengin ngaihtuah kim se; chawpchilh taka rel loin, tun aṭangin Covid-19 No Tolerence Drive hnu lam hun hi ngaihtuah lawk a hun e. Mizoram sorkar chuan Covid-19 hri darh zel tur veng turin Mizoramah Covid-19 No Tolerence drive a kalpui mek a, November 30 thleng a awh ang. He mi chhung hian sorkar lamin theihtawp chhuahin hripui laka mipuite himna turin hma a la a ni. He Covid-19 No Tolerence Drive hi ruahman lawk ang chuan November 30-ah a tawp dawn a, a tuk chu december a ni tawh dawn a, Mizo Kristiante thla nghahhlelh ber ang pawhin a sawi theih hial ang. Krismas thla a nih vang te, kum khat chhunga thla tawp ber a nih vang te, hunpui hmang tura kawng hrang hranga kan inbuatsaih thla a nih vangte leh chhan hrang hrang avangin December thla bik hi Mizote kan chet vel nasat thla a ni. Kum dang ang chu ni se Krismas bazar avangin khawpui chu a tawt leh hle ang a, zan lamah ṭhalai puipun programe an buatsaih awl lo ang a, kohhran programme pangngai bakah kohhran ṭhalai lamin hla zir leh anmahni pual hun an hmang ang, zirlai chawlh hmangte âwl lai a lo ni bawk nen, kan zavai maia kan chhuah tam thla a ni deuh ber mai. Kumin erawh a dan a dang dawn a, Covid-19 hripuiin min chen chilh miau avangin kan hun hman dant ur pawh sawi lawk theih a ni ta lo. Kohhran hrang hrangin Krismas leh Kumthar ruai ṭheh loh an rel tawh a, hei hian kan krismas boruak pawh nasa takin a tidanglam dawn tih a chiang tawh a, chuti chung chuan Krismas a nih miau avangin thawmhnaw thar leh thil thar lei lam chu mi tam takin an ṭhulh phah kher lo ang. He hunpui lo thleng tur atan hian sorkar a inbuatsaih lawk a ngai a, ṭum danga chawpchilh taka ruahmanna a siam chuk chuk ang ni loin tun aṭangin December-a kan awm dan tur hi a theih chin chin ruahmanna lo siam lawk se, khawpui hri vei tamna leh hri awm lohna nia lang thingtlang awm dan turte thlengin ngaihtuah kim se; chawpchilh taka rel loin, tun aṭangin Covid-19 No Tolerence Drive hnu lam hun hi ngaihtuah lawk a hun e.", "summary": "Mizoram sorkar chuan Covid-19 hri darh zel tur veng turin Mizoramah Covid-19 No Tolerence drive a kalpui mek a, November 30 thleng a awh ang. Hemi chhung hian sorkar lamin theihtawp chhuahin hripui laka mipuite himna turin hma an la a ni. Chhan hrang hrang vangin December thla bik hi Mizote kan chet vel nasat thla a ni a, kum dang ang chu ni se Krismas bazar avangin khawpui a tawt hle ang a, programme a awl lo ang. Kumin erawh a dan a dang dawn a, Covid hripuiin min chen chilh miau avangin kan hun hman dan tur sawi lawk theih a ni lo. Krismas leh kumthar ruai pawh theh theih a ni dawn lo a. He hunpui lo thleng tur atan hian sorkar pawh a inbuatsaih a ngai. Tuna atangin Covid-19 No Tolerence Drive hnu lan hun hi a ngaihtuah lawk a hun e." }, { "summarization_id": "414", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/60203", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_31/1/25", "original_text": "Myanmar tualchhung buaina kal zelah tun hnai khan Zokhawthar piah lawka awm Khawmawiah Myanmar sipaite leh Chin National Democratic Force (CNDF) an inkap a, he thilthleng avang hian Khawmawia cheng mipui tam zawk chu Zokhawtharah an tlan lut.Tunah hian Mizo­rama district hrang hrangah Myanmar tualchhung politics avanga buaina kal zelah raltlan mi tam tham tak an awm tawh a, a zat hi sawi chian theih ni lo mah se a buaipuitute tana buaithlak khawpa tam an awm mek a ni.India sorkar hian Myanmar ram buai vanga sahimna zawnga Mizorama rawn tlan kan unaute hi raltlan (refu­gee) angin a pawm duh si lo a, kan state hotute'n a enkawlna tur sum an dil pawh an pe ṭha duh lo. Tunah hian mi tlawmngaite thawh khawm leh sorkar aṭanga ṭanpuina awm thei ang angte nen enkawl mek an ni.Myanmar tualchhung buaina hi a tawp mai dawnin a lang lo a, hun rei tak chhung chu inkahna leh buaina hi a la awm chho dawn a ang hle. Hei vang hian sahimna zawnga Mizoram chhunga lo lut hi an la pung zel dawn niin a lang a, heng raltlan tam zawkte hi kan unaute ngei an ni nghe nghe a, ṭha taka lo dawnsawn hi kan bat a ni.Hetih rual hian a dawnsawn dan tur leh enkawl zui dan tur hi felfai tak leh huaisen taka duan ngam a ṭha hle mai a, tuna kan inenkawl dan ringawt hi chu state sorkarin a tlin loh chin a awm thei a, a him lo thei bawk.Hei vang hian ruahmanna fel zawk nen raltlante hi lo dawnsawn tum ila, tumah hnar si loin kalphung fel fai tak duan hi a finthlak hle ang. Myanmar tualchhung buaina kal zelah tun hnai khan Zokhawthar piah lawka awm Khawmawiah Myanmar sipaite leh Chin National Democratic Force (CNDF) an inkap a, he thilthleng avang hian Khawmawia cheng mipui tam zawk chu Zokhawtharah an tlan lut.Tunah hian Mizo­rama district hrang hrangah Myanmar tualchhung politics avanga buaina kal zelah raltlan mi tam tham tak an awm tawh a, a zat hi sawi chian theih ni lo mah se a buaipuitute tana buaithlak khawpa tam an awm mek a ni.India sorkar hian Myanmar ram buai vanga sahimna zawnga Mizorama rawn tlan kan unaute hi raltlan (refu­gee) angin a pawm duh si lo a, kan state hotute'n a enkawlna tur sum an dil pawh an pe ṭha duh lo. Tunah hian mi tlawmngaite thawh khawm leh sorkar aṭanga ṭanpuina awm thei ang angte nen enkawl mek an ni.Myanmar tualchhung buaina hi a tawp mai dawnin a lang lo a, hun rei tak chhung chu inkahna leh buaina hi a la awm chho dawn a ang hle. Hei vang hian sahimna zawnga Mizoram chhunga lo lut hi an la pung zel dawn niin a lang a, heng raltlan tam zawkte hi kan unaute ngei an ni nghe nghe a, ṭha taka lo dawnsawn hi kan bat a ni.Hetih rual hian a dawnsawn dan tur leh enkawl zui dan tur hi felfai tak leh huaisen taka duan ngam a ṭha hle mai a, tuna kan inenkawl dan ringawt hi chu state sorkarin a tlin loh chin a awm thei a, a him lo thei bawk.Hei vang hian ruahmanna fel zawk nen raltlante hi lo dawnsawn tum ila, tumah hnar si loin kalphung fel fai tak duan hi a finthlak hle ang.", "summary": "Myanmar tualchhung buaina kal zelah Zokhawthar piah lawk,Khawmawiah Myanmar sipaite leh Chin National Democratic Force(CNDF) an inkap a,Khawmawia cheng mipui tam zawk Zokhawtharah an tlan lut.Mizo­ramah pawh Myanmar tualchhung buaina avangin raltlan tam tham tak an awm tawh a,heng raltlanho hi India Sorkarin raltlan(refu­gee) angin a pawm duh silo a,kan State hotute'n a enkawlna tur sum an dil pawh an pe ṭha duhlo,mi tlawmngaite thawhkhawm leh Sorkar aṭanga ṭanpuina awm thei ang angte nen enkawl mek an ni.Myanmar tualchhung buaina hi tawp mai dawna a lanloh avangin sahimna zawnga Mizoram chhunga lo lut an la pung zel dawn a,raltlan tam zawkte hi kan unaute ngei an nih avangin ṭha taka lo dawnsawn hi kan bat a ni.Chutihrualin a dawnsawn dan tur leh enkawl zui dan tur ruahmanna fel zawk leh kalphung fel fai tak duan hi a finthlak hle ang." }, { "summarization_id": "415", "url": "https://zothlifim.com/editorial/2020/03/covid-19-laka-kan-ram-himna-turin-mitinten-tan-kan-lak-a-tul-hle", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.2.25", "original_text": "Tunah hian khawvel pumah Coronavirus (Covid-19) a lêng mek a, India ramah pawh he hri kai hi an pung zel a, hetihlai hian Mizoramah chuan tun thlengin he hri kai finfiah hi an la awm lova, invenna pawh nasa takin kalpui mek a ni. Tuna a lan dan chuan fimkhur leh tih takzeta mitinten invênna kan kalpui thei a nih chuan he hri lêng mek lakah hian kan state chuan fihlim theihna chance a la nei sâng hle niin a lang a, chutihlai chuan mipui mimir hian he hri leng mek hi kan la ngaizam hle niin a lang a, kan tlai tak tak hmaa invenna lam hi kan ngaih pawimawh a ṭul takzet tawh niin a lang. Covid-19 laka inven theihna tur thil hrang hrang mithiamten an sawi a, chungte chu media hrang hrangah hmuh tur a awm reng a, hmaituamna (mask) vuah leh kut silfai chu kan ti nasa hle. Hetihlai hian he hri hi mihring leh mihring inkaichhawn chi a nih avangin he natna laka fihlim tura kan mamawh hmasa ber chu midangte nena awmho tam loh hi kan tihtur hmasa ber chu niin a lang; kut silfai leh mask vuah ngaihthah tur tihna ni chuang lovin. Tin, kan state chhungah he natna vei finfiah an la awm loh avangin kan ram himna tur chu state pawn aṭanga rawn lûtte kutah thui tak a innghat a, state pawn aṭanga rawn lûtte mawhphurhna a sâng hle. State pawn aṭanga rawn lutte hi ramri-ah lo enfiah nimahse he hri vei hi an nih theih tho avangin sawrkar chuan ni 14 tal midang nena chengho lova, in khung hrang turin ngenna a siam a, hei hi state pawn aṭanga rawn hawte hian ṭha taka an zawm a ṭul hle a ni. He hri an kai ṭan aṭanga ni 14 chhung hian lang chhuak lovin an lo vei reng thei a, a lan chhuah hma pawh hian mi dang an la kaichhawng lehzel thei bawk a, hei vang hian midangte himna tur leh he hri laka kan ram himna atan sawrkarin ruahmanna a siam hi ṭha taka an zawm a ṭul takzet a ni. He natna hi a damdawi a la awm lova, ram chang-kang tak takah thihpui an tam tawh a, he natna thihpui hi khawvel pumah mi sang chuang an awm tawh a, chuvangin he hri leng hi ngaihnep chi a ni lo, kan rama a lo luh hma ngei hian he natna laka kan himna tura ṭan lâk hi mitinten kan tihtur a ni tih i hre thar ang u.", "summary": "Tunah hian Corona Virus khawvel pumah a leng mek a, India ramah oawh he hri hi kai an pung zel. Mizoramah erawh hmuh a la ni lo a, invenna erawh kalpui mek a ni. Tun dinhmunah fimkhur taka kan chet chuan hrileng laka fihlim theihna chance a awm. Mipuite hian kan la ngai zam hle niin a lang a, ngaih pawimawh a hun tawh takzet a ni. Covid 19 laka inven theihna tur mithiamte sawi hrang hrang, hmai tuam, kut silfai te chu uar a ṭha hle. Midangte nena awmho tam loh hi kan tih tur a ni a, tin state pawna lo lutte lakah fimkhur a ṭul em em bawk a ni. State pawn aṭanga rawn lutte hi ramri-ah lo enfiah nimahse he hri bri hi an nih theih tho avangin sorkar chuan ni 14 tal midang nena chenghi lova, inkhung hrang turin ngenna a siam a, zawm a ṭul hle a ni. He natna damdawi hi a la awm lo a, ram changkang tak takah pawh thihpui an tam tawh a, he natna thihpui hi khawvel pumah mi sang chuang an awm tawh a, chuvangin he hrileng hi ngaihnep chi a ni lo tih hre thar ila, kan himna turin ṭan i la teh ang u." }, { "summarization_id": "416", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1717", "file_name": "F_MIZO_SUM_16_6/2/25", "original_text": "Mizoram district hrang hrangah Valentine's Day pualin Association for Voluntary Blood Donation (AVBD), Mizoram State AIDS Control Society (MSACS) leh blood bank-teṭang­rualin thisen pek rûnpui an huaihawt a, Mizoram pumah mi 1,131-in thisen an pe.Khawvel a dang­lam chho ve zel a, tun hmaa Mizote'n kan hmelhriat ngai lem loh leh kan lawm/ hman ngai loh thil tam tak hi kan uar chho ve tawh a, chu'ng zingah chuan February 14 apianga Valentine's Day kan sawi ri ta ziah hi a ni awm e. Ṭhalai leh naupang zawkte chuan hmalhriat tawh hle mah se nu leh pa bakah kum upa zual tan chuan thil thar chan a la chang a, mi ṭhenkhat tan chuan thil ṭul lo leh hnawksak, ṭhalaite suala an tlukna remchang siamna ang deuh pawhin a ngaih theih ang.Chutihlaiin kan duh emaw duh lo emaw kan ṭhalaite chuan khawvel dang ang bawkin Valentine's Day hman chu an intihhmuh chho ve ta zel si a, he ni hi ṭangkai tana hman dan AVBD lamin an ruahman hi a lawmawm ngawt mai. Mizoram hmun hrang hrangah Valentine's Day puala thisen pek runpui neih chu kum tin mai neih a ni chho ta zel a, ni khata thisen petu an tam ni ṭhin hi thil lawmawm tak a ni.Zêp thu a cheng lo a, Valentine's Day han tih hi chuan khawvel hmun danga an hman dan ṭha lo lamte avangin Mizoramah pawh nu leh pa tam takin an fate an ngaihtuah a, a chhe lam ringawt zir loa he ni denchhena a ṭha lama thil kalpui tur an lo siam hi a lawmawm a, hetiang hian thil ṭha intihhmuh kawngah hma i sawn chho deuh deuh ang u. Mizoram district hrang hrangah Valentine's Day pualin Association for Voluntary Blood Donation (AVBD), Mizoram State AIDS Control Society (MSACS) leh blood bank-teṭang­rualin thisen pek rûnpui an huaihawt a, Mizoram pumah mi 1,131-in thisen an pe.Khawvel a dang­lam chho ve zel a, tun hmaa Mizote'n kan hmelhriat ngai lem loh leh kan lawm/ hman ngai loh thil tam tak hi kan uar chho ve tawh a, chu'ng zingah chuan February 14 apianga Valentine's Day kan sawi ri ta ziah hi a ni awm e. Ṭhalai leh naupang zawkte chuan hmalhriat tawh hle mah se nu leh pa bakah kum upa zual tan chuan thil thar chan a la chang a, mi ṭhenkhat tan chuan thil ṭul lo leh hnawksak, ṭhalaite suala an tlukna remchang siamna ang deuh pawhin a ngaih theih ang.Chutihlaiin kan duh emaw duh lo emaw kan ṭhalaite chuan khawvel dang ang bawkin Valentine's Day hman chu an intihhmuh chho ve ta zel si a, he ni hi ṭangkai tana hman dan AVBD lamin an ruahman hi a lawmawm ngawt mai. Mizoram hmun hrang hrangah Valentine's Day puala thisen pek runpui neih chu kum tin mai neih a ni chho ta zel a, ni khata thisen petu an tam ni ṭhin hi thil lawmawm tak a ni.Zêp thu a cheng lo a, Valentine's Day han tih hi chuan khawvel hmun danga an hman dan ṭha lo lamte avangin Mizoramah pawh nu leh pa tam takin an fate an ngaihtuah a, a chhe lam ringawt zir loa he ni denchhena a ṭha lama thil kalpui tur an lo siam hi a lawmawm a, hetiang hian thil ṭha intihhmuh kawngah hma i sawn chho deuh deuh ang u. Mizoram district hrang hrangah Valentine's Day pualin Association for Voluntary Blood Donation (AVBD), Mizoram State AIDS Control Society (MSACS) leh blood bank-te ṭang­rualin thisen pek rûnpui an huaihawt a, Mizoram pumah mi 1,131-in thisen an pe. Khawvel a dang­lam chho ve zel a, tun hmaa Mizote'n kan hmelhriat ngai lem loh leh kan lawm/ hman ngai loh thil tam tak hi kan uar chho ve tawh a, chu'ng zingah chuan February 14 apianga Valentine's Day kan sawi ri ta ziah hi a ni awm e. Ṭhalai leh naupang zawkte chuan hmalhriat tawh hle mah se nu leh pa bakah kum upa zual tan chuan thil thar chan a la chang a, mi ṭhenkhat tan chuan thil ṭul lo leh hnawksak, ṭhalaite suala an tlukna remchang siamna ang deuh pawhin a ngaih theih ang. Chutihlaiin kan duh emaw duh lo emaw kan ṭhalaite chuan khawvel dang ang bawkin Valentine's Day hman chu an intihhmuh chho ve ta zel si a, he ni hi ṭangkai tana hman dan AVBD lamin an ruahman hi a lawmawm ngawt mai. Mizoram hmun hrang hrangah Valentine's Day puala thisen pek runpui neih chu kum tin mai neih a ni chho ta zel a, ni khata thisen petu an tam ni ṭhin hi thil lawmawm tak a ni. Zêp thu a cheng lo a, Valentine's Day han tih hi chuan khawvel hmun danga an hman dan ṭha lo lamte avangin Mizoramah pawh nu leh pa tam takin an fate an ngaihtuah a, a chhe lam ringawt zir loa he ni denchhena a ṭha lama thil kalpui tur an lo siam hi a lawmawm a, hetiang hian thil ṭha intihhmuh kawngah hma i sawn chho deuh deuh ang u.", "summary": "Mizoram district hrang hrangah Valentine's Day pualin Association for Voluntary Blood Donation(AVBD), Mizoram State AIDS Control Society(MSACS) leh blood bank-te ṭang­rualin thisen pek rûnpui an huaihawt a, Mizoram pumah mi 1,131-in thisen an pe. Valentine's Day, February 14 hi ṭangkai taka hman dan AVBD lamin an ruahman hi a lawmawm hle, Mizoram hmun hrang hrangah Valentine's Day puala thisen pek runpui neih chu kum tin mai neih a ni chho ta zel a, ni khata thisen petu an tam ni ṭhin hi thil lawmawm tak a ni. Valentine's Day han tih hian khawvel hmun danga an hman dan ṭhalo lamte avangin Mizoramah pawh nu leh pa tam takin an fate an ngaihtuah a, a chhe lam ringawt zirloa he ni denchhena a ṭha lama thil kalpui tur an lo siam hi a lawmawm a, hetiang hian thil ṭha intihhmuh kawngah hma i sawn chho deuh deuh ang u." }, { "summarization_id": "417", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20288", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "School Education minister chuan, SSA leh RMSA hnuaia advertisment chhuah loa thawktu an lakte chu Congress sorkar laia an dan siam hmanga lak a nih thu a sawi a, SSA Executive Council-in Feb. 13, 2015-ah hetianga hna lâk phalna hi a lo siam tawh niin a sawi.Congress lamin MNF chu an sorkar hnu hun rei lo te chhunga advertisement pawh chhuah loa School Education department hnuaia hnathawktu 91 laah an puh. MNF lam an insawifiah a, \"Anni lamin an ti hmasa zawk,\" ti ang deuhin an chhang ta mai a, a mak hle a ni. Mizorama thil kal dik lote siam ṭha a, 'Pathian leh kan ram tan,' tia thil dik lo siam ṭha tura beiseiten Congress lam an puh let ta hlauh a, hei hian kan ram dinhmun thui tak chu a hril a tih theih ang.Advertisement chhuah loa hna lâk a nih dawn chuan 'mi thiam' nihin awmzia a nei ta miah lo tihna a ni a, a dil theih tih pawh miin an hriat loh laia 'dil nachang hria' apiang an vannei a, chutah an dilna lehkhaah Chief Minister, Speaker leh minister-te remtihna/ dilpuina a la inziak zui bawk. Party dang mi leh sa leh neutral tan chuan heng hna 91-te hi dil ve ngaihna awm lo a ni tawh a, MNF-ah pawh hna dil theih a ni tih hre lo tam tak an awm ngei ang.Hna ruak hnawh khah loh hi hnawh khat tura tihna advertisement ber an chhuah si loh chuan kan lehkha thiam zawkte tan dil ve theih a ni lo a, sorkar hna beiseia harsa taka lehkha zir tam takte beidawnna tizualtu mai a chang ang tih a hlauhawm hle. Dilna lehkhaa kan ram hruaituten an dilpui dana, \"Kan iptepui banna,\" tih an ziah sak te, \"Ka duhsak ber No 1,\" tih an ziak lang ngamte leh School Education minister ngeiin 'special case' tia a ziakte hian hna lâk dan hi a fel fai tawk lo tih chu a tilang awm e.Engpawhnise advertisement chhuah loa hna lâk pawh sawi mawi zel tawh sorkar kan hrawn hi a vanduaithlak a, tuna hna lâk an kalpui dan hi chu ṭhalai lehkha thiamte aiin duhsak zawng inthunna mai niin a lang. School Education minister chuan, SSA leh RMSA hnuaia advertisment chhuah loa thawktu an lakte chu Congress sorkar laia an dan siam hmanga lak a nih thu a sawi a, SSA Executive Council-in Feb. 13, 2015-ah hetianga hna lâk phalna hi a lo siam tawh niin a sawi.Congress lamin MNF chu an sorkar hnu hun rei lo te chhunga advertisement pawh chhuah loa School Education department hnuaia hnathawktu 91 laah an puh. MNF lam an insawifiah a, \"Anni lamin an ti hmasa zawk,\" ti ang deuhin an chhang ta mai a, a mak hle a ni. Mizorama thil kal dik lote siam ṭha a, 'Pathian leh kan ram tan,' tia thil dik lo siam ṭha tura beiseiten Congress lam an puh let ta hlauh a, hei hian kan ram dinhmun thui tak chu a hril a tih theih ang.Advertisement chhuah loa hna lâk a nih dawn chuan 'mi thiam' nihin awmzia a nei ta miah lo tihna a ni a, a dil theih tih pawh miin an hriat loh laia 'dil nachang hria' apiang an vannei a, chutah an dilna lehkhaah Chief Minister, Speaker leh minister-te remtihna/ dilpuina a la inziak zui bawk. Party dang mi leh sa leh neutral tan chuan heng hna 91-te hi dil ve ngaihna awm lo a ni tawh a, MNF-ah pawh hna dil theih a ni tih hre lo tam tak an awm ngei ang.Hna ruak hnawh khah loh hi hnawh khat tura tihna advertisement ber an chhuah si loh chuan kan lehkha thiam zawkte tan dil ve theih a ni lo a, sorkar hna beiseia harsa taka lehkha zir tam takte beidawnna tizualtu mai a chang ang tih a hlauhawm hle. Dilna lehkhaa kan ram hruaituten an dilpui dana, \"Kan iptepui banna,\" tih an ziah sak te, \"Ka duhsak ber No 1,\" tih an ziak lang ngamte leh School Education minister ngeiin 'special case' tia a ziakte hian hna lâk dan hi a fel fai tawk lo tih chu a tilang awm e.Engpawhnise advertisement chhuah loa hna lâk pawh sawi mawi zel tawh sorkar kan hrawn hi a vanduaithlak a, tuna hna lâk an kalpui dan hi chu ṭhalai lehkha thiamte aiin duhsak zawng inthunna mai niin a lang. School Education minister chuan, SSA leh RMSA hnuaia advertisment chhuah loa thawktu an lakte chu Congress sorkar laia an dan siam hmanga lak a nih thu a sawi a, SSA Executive Council-in Feb. 13, 2015-ah hetianga hna lâk phalna hi a lo siam tawh niin a sawi. Congress lamin MNF chu an sorkar hnu hun rei lo te chhunga advertisement pawh chhuah loa School Education department hnuaia hnathawktu 91 laah an puh. MNF lam an insawifiah a, \"Anni lamin an ti hmasa zawk,\" ti ang deuhin an chhang ta mai a, a mak hle a ni. Mizorama thil kal dik lote siam ṭha a, 'Pathian leh kan ram tan,' tia thil dik lo siam ṭha tura beiseiten Congress lam an puh let ta hlauh a, hei hian kan ram dinhmun thui tak chu a hril a tih theih ang. Advertisement chhuah loa hna lâk a nih dawn chuan 'mi thiam' nihin awmzia a nei ta miah lo tihna a ni a, a dil theih tih pawh miin an hriat loh laia 'dil nachang hria' apiang an vannei a, chutah an dilna lehkhaah Chief Minister, Speaker leh minister-te remtihna/ dilpuina a la inziak zui bawk. Party dang mi leh sa leh neutral tan chuan heng hna 91-te hi dil ve ngaihna awm lo a ni tawh a, MNF-ah pawh hna dil theih a ni tih hre lo tam tak an awm ngei ang. Hna ruak hnawh khah loh hi hnawh khat tura tihna advertisement ber an chhuah si loh chuan kan lehkha thiam zawkte tan dil ve theih a ni lo a, sorkar hna beiseia harsa taka lehkha zir tam takte beidawnna tizualtu mai a chang ang tih a hlauhawm hle. Dilna lehkhaa kan ram hruaituten an dilpui dana, \"Kan iptepui banna,\" tih an ziah sak te, \"Ka duhsak ber No 1,\" tih an ziak lang ngamte leh School Education minister ngeiin 'special case' tia a ziakte hian hna lâk dan hi a fel fai tawk lo tih chu a tilang awm e. Engpawhnise advertisement chhuah loa hna lâk pawh sawi mawi zel tawh sorkar kan hrawn hi a vanduaithlak a, tuna hna lâk an kalpui dan hi chu ṭhalai lehkha thiamte aiin duhsak zawng inthunna mai niin a lang.", "summary": "School Education minister chuan, SSA leh RMSA hnuaia advertisment chhuah loa thawktu an lakte chu Congress sorkar laia an dan siam hmanga lak a nih thu a sawi a, SSA Executive Council-in Feb. 13, 2015-ah hetianga hna lâk phalna hi a lo siam tawh niin a sawi.Congress lamin MNF chu an sorkar hnu hun rei lo te chhunga advertisement pawh chhuah loa School Education department hnuaia hnathawktu 91 laah an puh. MNF an insawifiah a, \"anni lamin an tihmasa zawk\" ti ang deuhin an chhang ta nai a, a mak hle a ni. Thil dik lo siam tha a kan beisei ten an puh let mai hi kan ram dinhmun a lang chiang a ni. Advertisement chhuah loa hna lak a nih dawn chuan mi thiam nihin awmzia a nei dawn lo tihna a ni a, dil nanchang hria a piang an vannei a, chutah an dilna lehkhaah CM, Speaker leh minister te dilpuina a la inziak zui bawk. Party dang mi leh sa leh neutral tan chuan heng hna 91 hi dil ve ngaihna a awm lo. Sorkar hna beisei ve harsa taka lehkha zir tam takte beidawnna a ni ang tih a hlauhawm hle. Dilna lehkhaa kan ram hruaituten an dilpui dan hi hna lak fair lohzia tilangtu a ni. Englawhnise advertisement chhuah loa hna lak pawh sawi mawi zel sorkar kan hrawn hi a vanduaithlak hle." }, { "summarization_id": "418", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/10/assam-mi-nia-hriatten-mizo-suamin-mi.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_18.2.25", "original_text": "Aizawl | October 29, 2021:Tukin zing Dar 3:00 bawr vel khan Kolalian aṭanga Assam lam Km 3 vela hlaah bawng la tura kal Lalfakawma (26) S/o Hunlawmawma, Chuhvel chu Bawng lei tur nei nia inchhal hnamdang te'n an that a, bawng Lei tura kal ve tho Duhawma chu misualte hian bawng leina tura a ken pawisa cheng 1,00,000/- (Nuai khat) an lak sak bawk.Mizo Special Report-in a tarlan dsnin, Bawng lei tuma kal Duhawma s/o Ram Moni Bawngva khuate hian, tun hmain Assam lam mite hnen atangin bawng pathum an lo leisak tawh a. Tunṭumah hian heng hnamdangte hian bawng lei tur neia insawiin an rawn be leh ta a. Nizan dar 10:00 vel khan Lalfakawma leh Duhawma te hian bawng lei tumin Bawngva khua aṭangin Scooty hmangin Zamuang an pan a. Bawng phurhna atana hman tur, Chuhvel khua atanga Pickup-a rawn kalte nen inhmuin Kolalian khua an pan ho ta a ni.Kolalian khaw pelh Assam ram dep, Mizoram PWD kawng (ZHKD) Blacktop chinah hnamdang vaite hian lo nghakin, an inbe ta a. Bawng neitu nia insawite chuan bawng a kal ṭhat duh loh avangin puih an ngaih thu an sawi a, bawng awmna nia an sawi lam pan chuan an inzui ho ta a.Km 1 vel an kal hnuah Vai dang lo langin anmahni chu light hmanga enin silaiin an tin zui ta mai niin pickup driver chuan a sawi.Pickup driver M.K. Muanthanga S/o Rinmawia Chuhvel chu a luah thingin an vua a, a dar hnunglamah Chemin an hem bawk a. Bawng leitum Duhawma chu Vai ho hian pawisa an dil a, an insual buai ta deuh a. A hnung bera kal Fakawma chuan a ṭhiante chu a rawn pui nghal a, vai ho chuan a dulah silaiin an kap ta a, hliam tuar chunga a tlanchhiat hnuah ramhnuaiah a hliam tuar lovin a boral zui ta a ni.Duhawma hi a nakah leh a khelah chemtein an vit a, a hliam a na ang reng hle a, Kawrthah Hospitala enfiah a nih hnuah hmunpui lamah enkawl tura refer a ni.An intihbuaina hmun hi Kolalian atanga km 3 bawr vel a ni a, misualte chuan Duhawma pawisa ken 1,50,000 atangin cheng nuaih khat chu an la a, cheng singnga erawh motor-ah an dah avangin misualte hian an la tel lo hlauh niin an sawi. Misualte hian mobile phone pahnih leh driving licence an laksak bawk niin thudawnna chuan a sawi bawk.THIL THLENG HRE TU DANG REPORTHe thil hi tukin zing lam dar 3:45 vel khan kan camp-ah zualko a rawn tlan a. Duty lai hnenah harsatna an khuaah a thlen thu a rawn report-a. zing varṭianah patrolling party chhuak nghalin a hmun kan va thlenga. A thi ber hian a ṭhiante a rawn phone danin, \"ka ril a chhuak pûr tawh, ka tlan chhia\" a tih avangin amah hi kan zawng ta a. Kawng thlang lam, kuhva hmunah a mobile phone hmuh a ni a. A bulah thisen tam tham tak a baw bawk. A mobile phone awmna aṭanga meter 20 vela hlaah a ruang hi hmuh zui nghal a ni.Bawng lei tura va kalte hi mi pali(4) an ni a. Pakhat a hmunah a boral a, pakhat silai-a kah hliam a nih avangin damdawi In panpui a ni bawk a, hliam hi a dinhmun a ṭha vak lo a nih hmel. Mi dang pahnih hi chu an tlan chhe hman niin a lang. Tum neisa-a thil ti an nih hmel.", "summary": "Tukin zing Dar 3:00 bawr vel khan Kolalian aṭanga Assam lam Km 3 vela hlaah bawng la tura kal Lalfakawma (26) S/o Hunlawmawma, Chuhvel chu Bawng lei tur nei nia inchhal hnamdang te'n an that a, bawng Lei tura kal ve tho Duhawma chu misualte hian bawng leina tura a ken pawisa cheng Nuai khat an lak sak bawk. Duhawma hi a nakah leh a khelah chemtein an vit a, Kawrthah Hospitala enfiah a nih hnuah hmunpui lamah refer a ni. Misualte hian mobile phone pahnih leh driving licence an lasak bawk. Tum neisa-a thil ti an nih hmel." }, { "summarization_id": "419", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/723", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Disaster & Management department-in an hnathawh thlirlêtna leh inhlan tharna hun an hmana thusawitu DMR minister chuan, department-a thawkte chu fuihin, \"Mahni thawhchhuah ni lo sum ît lo a, lungawi leh rinawm taka mahni hna ṭheuh thawh a pawimawh,\" a ti.Mizorama kan buaina lian tak chu mahni thawh chhuah ni lo sum ît tlat an awm ṭhin hi a ni. Hei hi eirukna thlentu lian ber a ni a, kan ram ṭhanmawhbawk tiin a sawi theih bawk ang. Sorkar hnathawk zingah mahni thawh chhuah aia liana khawsa an awm a, sum­dawng zingah pawh uchuak taka hlep insiam ṭhin an awm. Politician zingah pawh contractor ang maia khawsaa hausa thur thur an awm a, contractor leh supplier-te ngei zingah pawh a loa luak­chhuaka hlawk tum an awm avangin kan ram hmasawnain a tuar mek a ni.Politician zingah ram tana ṭhahnemngai em em, ram hma­sawnna tur pawisa ît lo ngam, midangte pawh chutiang pawisa ît lo tura fuih ngam an awm hi a lawmawm hle. Chutih rualin kan politician ṭhenkhat, tuna ruling party lama chanvo pawimawh tak tak changtute zingah pawisa ît avanga mualpho mek, eirukna sawia hmeh bel remchang tak an awm erawh a vanduaithlak hle a ni.Kan ram hian sorkar chak tak leh remhre tak a nei lo a nih pawhin kan sum hmun ang ang dik taka hmang a, eirukna laka fihlim ṭhiau ram hruaitu chu nei ngat ila heti mai hi chu kan ni lo deuh ang. Ram hruaitu sum thianghlim lo ît lo ngam neih ngawt hi a tawk lo a, mahni hnuaia thawkte pawh dik taka awm tura hrilh ngam leh, mahni department chan hnuaia hnate midang aia ṭha zawka thawk tura contractor leh supplier-te laka inhralh lo hi kan mamawh takzet a ni.Kum 2020 kan hman turah hian DMR minister fuihna thu hre reng ila, dik lo taka sum lalut lo turin mahni ṭheuhin ṭan la ila, dikna kawng zawh turin theihtawp i chhuah ang u. Disaster & Management department-in an hnathawh thlirlêtna leh inhlan tharna hun an hmana thusawitu DMR minister chuan, department-a thawkte chu fuihin, \"Mahni thawhchhuah ni lo sum ît lo a, lungawi leh rinawm taka mahni hna ṭheuh thawh a pawimawh,\" a ti.Mizorama kan buaina lian tak chu mahni thawh chhuah ni lo sum ît tlat an awm ṭhin hi a ni. Hei hi eirukna thlentu lian ber a ni a, kan ram ṭhanmawhbawk tiin a sawi theih bawk ang. Sorkar hnathawk zingah mahni thawh chhuah aia liana khawsa an awm a, sum­dawng zingah pawh uchuak taka hlep insiam ṭhin an awm. Politician zingah pawh contractor ang maia khawsaa hausa thur thur an awm a, contractor leh supplier-te ngei zingah pawh a loa luak­chhuaka hlawk tum an awm avangin kan ram hmasawnain a tuar mek a ni.Politician zingah ram tana ṭhahnemngai em em, ram hma­sawnna tur pawisa ît lo ngam, midangte pawh chutiang pawisa ît lo tura fuih ngam an awm hi a lawmawm hle. Chutih rualin kan politician ṭhenkhat, tuna ruling party lama chanvo pawimawh tak tak changtute zingah pawisa ît avanga mualpho mek, eirukna sawia hmeh bel remchang tak an awm erawh a vanduaithlak hle a ni.Kan ram hian sorkar chak tak leh remhre tak a nei lo a nih pawhin kan sum hmun ang ang dik taka hmang a, eirukna laka fihlim ṭhiau ram hruaitu chu nei ngat ila heti mai hi chu kan ni lo deuh ang. Ram hruaitu sum thianghlim lo ît lo ngam neih ngawt hi a tawk lo a, mahni hnuaia thawkte pawh dik taka awm tura hrilh ngam leh, mahni department chan hnuaia hnate midang aia ṭha zawka thawk tura contractor leh supplier-te laka inhralh lo hi kan mamawh takzet a ni.Kum 2020 kan hman turah hian DMR minister fuihna thu hre reng ila, dik lo taka sum lalut lo turin mahni ṭheuhin ṭan la ila, dikna kawng zawh turin theihtawp i chhuah ang u. Disaster & Management department-in an hnathawh thlirlêtna leh inhlan tharna hun an hmana thusawitu DMR minister chuan, department-a thawkte chu fuihin, \"Mahni thawhchhuah ni lo sum ît lo a, lungawi leh rinawm taka mahni hna ṭheuh thawh a pawimawh,\" a ti. Mizorama kan buaina lian tak chu mahni thawh chhuah ni lo sum ît tlat an awm ṭhin hi a ni. Hei hi eirukna thlentu lian ber a ni a, kan ram ṭhanmawhbawk tiin a sawi theih bawk ang. Sorkar hnathawk zingah mahni thawh chhuah aia liana khawsa an awm a, sum­dawng zingah pawh uchuak taka hlep insiam ṭhin an awm. Politician zingah pawh contractor ang maia khawsaa hausa thur thur an awm a, contractor leh supplier-te ngei zingah pawh a loa luak­chhuaka hlawk tum an awm avangin kan ram hmasawnain a tuar mek a ni. Politician zingah ram tana ṭhahnemngai em em, ram hma­sawnna tur pawisa ît lo ngam, midangte pawh chutiang pawisa ît lo tura fuih ngam an awm hi a lawmawm hle. Chutih rualin kan politician ṭhenkhat, tuna ruling party lama chanvo pawimawh tak tak changtute zingah pawisa ît avanga mualpho mek, eirukna sawia hmeh bel remchang tak an awm erawh a vanduaithlak hle a ni. Kan ram hian sorkar chak tak leh remhre tak a nei lo a nih pawhin kan sum hmun ang ang dik taka hmang a, eirukna laka fihlim ṭhiau ram hruaitu chu nei ngat ila heti mai hi chu kan ni lo deuh ang. Ram hruaitu sum thianghlim lo ît lo ngam neih ngawt hi a tawk lo a, mahni hnuaia thawkte pawh dik taka awm tura hrilh ngam leh, mahni department chan hnuaia hnate midang aia ṭha zawka thawk tura contractor leh supplier-te laka inhralh lo hi kan mamawh takzet a ni. Kum 2020 kan hman turah hian DMR minister fuihna thu hre reng ila, dik lo taka sum lalut lo turin mahni ṭheuhin ṭan la ila, dikna kawng zawh turin theihtawp i chhuah ang u.", "summary": "Disaster & Management department-in an hnathawh thlirlêtna leh inhlan tharna hun an hmana thusawitu DMR minister chuan, department-a thawkte chu fuihin, \"Mahni thawhchhuah ni lo sum ît lo a, lungawi leh rinawm taka mahni hna ṭheuh thawh a pawimawh,\" a ti. Sorkar hnathawk zingah thawhchhuah aia liana khawsa an awm a, sumdawng zingah pawh uchuaka hlep an awm thin. Politician zingah pawh Contractor ang maia hausa an awm a, hêng hi kan ram thanmawhbawk a ni. Politician zingah ram hmangaih an awm a, a lawmawm hle. Chutih rualin politician thenkhat pawisa it avanga mualpho nek, eirukna sawia hmel bel remchang an awm erawh a vanduaithlak hle. Ram hruaitu sum thianghlim lo it lo ngam neih bakah an mahni hnuaia thawkte pawh dik taka awm tura hrilh ngam kan mamawh. DMR minister fuihna thu hre reng ila, dik lo taka sum lalut lo turin mahni theuhin tan lain theihtawp i chhuah ang u" }, { "summarization_id": "420", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/32596", "file_name": "SMizo_68_11-02", "original_text": "Mizoram hmun hrang hrangah vawk pûl hri African Swine Fever (ASF) avangin vawk 1,000 chuang an thi tawh. Heng vawk thite tana zangnadawmna pek tur thu emaw, vawk chân tate chhawmdawlna lam hawi thu emaw sorkar aṭangin puan a la awm lo.Mizoramah vawk pûl hri hlauhawm ber chi a leng thut mai a, vawk vulha eizawng chhung­kaw tam tak ṭapin an rum mek a ni. Mizote hi vawksa ei nasa tak hnam ni mah ila vawksaah kan la intodelh lo a, vawk vulh uar turin sorkar pawhin mipuite a fuih nasa a, tunah vawk pûl hri a leng ta a, mipui an buai ta a ni.He vawk pûl hri hi khawi aṭanga lo lut nge tih finfiah la ni lo mah se dan loa vawk lakluh aṭanga lo lut tel a nih a rinawm hle. Eng pawh nise hei hi chu thuneitu lamin an finfiah hnuah dan anga hrem tur an awm a nih chuan dim lo se a ṭha ang. Tute emaw dan bawhchhiat vanga ASF hi lo lut a nih ngat chuan, chhungkaw tam tak ṭahna thlentu an ni mek.Hemi lehlamah chiah hian sorkar hi a mipuite tan a chet chhuah a ngai a, vanduaina vanga an eizawnna buai ta, vawk vulha innghat chhungkaw tam takte puihna hi a ngaih­tuah a ṭul khawp mai. Sorkar chu sorkar nge nge a ni a, a duha ṭul a tih phawt chuan pawisa chu a nei thei zel a, sorkarin vawk vulhtute tawrhna hi a ngai pawimawh tak tak a nih chuan zangnadawmna hi a pek ngei a ngai a ni.A thua in ngaihsak ringawt a hun tawh lo a, inthlan hmaa cheng nuai thum zet pek min tiamtute kha an sorkar ta a, ASF avanga vawk chânte puihna hi a takin pe ngei se, kan sorkar hian a mite harsatna tawh hi en liam loin a pui ngei ang tih i ring ang u. Mizoram hmun hrang hrangah vawk pûl hri African Swine Fever (ASF) avangin vawk 1,000 chuang an thi tawh. Heng vawk thite tana zangnadawmna pek tur thu emaw, vawk chân tate chhawmdawlna lam hawi thu emaw sorkar aṭangin puan a la awm lo.Mizoramah vawk pûl hri hlauhawm ber chi a leng thut mai a, vawk vulha eizawng chhung­kaw tam tak ṭapin an rum mek a ni. Mizote hi vawksa ei nasa tak hnam ni mah ila vawksaah kan la intodelh lo a, vawk vulh uar turin sorkar pawhin mipuite a fuih nasa a, tunah vawk pûl hri a leng ta a, mipui an buai ta a ni.He vawk pûl hri hi khawi aṭanga lo lut nge tih finfiah la ni lo mah se dan loa vawk lakluh aṭanga lo lut tel a nih a rinawm hle. Eng pawh nise hei hi chu thuneitu lamin an finfiah hnuah dan anga hrem tur an awm a nih chuan dim lo se a ṭha ang. Tute emaw dan bawhchhiat vanga ASF hi lo lut a nih ngat chuan, chhungkaw tam tak ṭahna thlentu an ni mek.Hemi lehlamah chiah hian sorkar hi a mipuite tan a chet chhuah a ngai a, vanduaina vanga an eizawnna buai ta, vawk vulha innghat chhungkaw tam takte puihna hi a ngaih­tuah a ṭul khawp mai. Sorkar chu sorkar nge nge a ni a, a duha ṭul a tih phawt chuan pawisa chu a nei thei zel a, sorkarin vawk vulhtute tawrhna hi a ngai pawimawh tak tak a nih chuan zangnadawmna hi a pek ngei a ngai a ni.A thua in ngaihsak ringawt a hun tawh lo a, inthlan hmaa cheng nuai thum zet pek min tiamtute kha an sorkar ta a, ASF avanga vawk chânte puihna hi a takin pe ngei se, kan sorkar hian a mite harsatna tawh hi en liam loin a pui ngei ang tih i ring ang u.", "summary": "Mizoram hmun hrang hrang ah vawk pul hri avangin vawk 1,000 chuang an thi tawh a, heng vawk thite tan a zangnadawmna emaw chhawmdawlna pek tur thu erawh sorkar atangin puan ala ni lo. Mizo te hi vawksa ngaina tak kan nih avangin sorkar pawh intodelh a tum hle a, mipui te vawk vulh turin a fuih a mi tam tak in eizawn nan an hmang mek a ni, hetih lai hian vawk pul hri lo leng thut chuan vawk vulh tute a ti mangang hle a ni. Sorkar hian hma la in hri hi khawi atang a lo lut nge tih te leh inven dan te puangzar vat sela, vawk chante pawh thlamuanin a puih ngei hi kan beisei tlat a ni." }, { "summarization_id": "421", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5377", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_10/2/25", "original_text": "Congress Legislature Party (CLP) chuan, Covid-19 dona atan sum thawh a ṭul a nih chuan minister leh MLA-te'n hma an hruai tura an ngaih thu an sawi a, sorkar hnathawkte hlawh tel loa Covid-19 do theih a nih an la beisei dan an puang. Covid-19 dona atan tun thlenga sorkar budget hman a la tlem thu te, sorkarin a duh phawt chuan a sum neih sâ aṭanga a theh chhuah theih thu te, Chief Minister berin sum tamzia hlir a la sawi thute an sawi chhuak.Sorkar hian Covid-19 dona atan hian sum hi a seng lo a ni lo a, tuna a hman zat pawh hi a ṭhahnem tham hle. Mizoram budget-a lang si lo sum hmanna tam tak a awm a, hei vang hian sorkar hian sum hi a mamawh belh dâwn tih a chiang a, Mizo mipuite pawhin sorkar puih inhuamin Chief Minister's Relief Fund-ah sum ṭhahnem tak an chhung lut tawh a ni.Hetihlai hian Finance Minister hian tun thlengin mipui vantlang hriatah sum harsatna lam hi a la sawi tam lo hle a, mipui benga cham reng chu Covid-19 dona atana sum a awm thu leh Assembly Budget Session lama sum tamzia a sawite kha a la ni.Tunah zet chuan kan ram sum dinhmun a ṭha tawk lo niin a lang a, Chief Secretary hoa sorkar hnathawk pawl hruaitute kal khawm hmaah pawh kan sum dinhmun a ṭhat lohzia sawi a ni ta. Mipui hian tun ang huna sum tam tak neih lam an beisei lo a, ram pum leh state dangte pawh an buai tih hi an hrethiam a; nimahsela kan sum dinhmun dik tak hi Finance Minister aṭanga sawi lan hun hi mipui hian an nghak niin a lang.Mipuiin an hriat duh chu sorkarin Covid-19 dona atana sum a hman tawh zat dik tak hriat a, Covid-19 atana sum la awm zat leh sum lo lut tur beisei zat hriat a nih hmel a; Mizoram sorkar hian sumah harsatna a tawk a nih chuan Finance minister hian thil awm dan dik tak puang se, sorkar hian sum a nei lo tak tak a nih chuan, Mizo mipui hian sorkar pui turin an theihna zawn apiangah sum thawh an inhuam ngei ang. Congress Legislature Party (CLP) chuan, Covid-19 dona atan sum thawh a ṭul a nih chuan minister leh MLA-te'n hma an hruai tura an ngaih thu an sawi a, sorkar hnathawkte hlawh tel loa Covid-19 do theih a nih an la beisei dan an puang. Covid-19 dona atan tun thlenga sorkar budget hman a la tlem thu te, sorkarin a duh phawt chuan a sum neih sâ aṭanga a theh chhuah theih thu te, Chief Minister berin sum tamzia hlir a la sawi thute an sawi chhuak.Sorkar hian Covid-19 dona atan hian sum hi a seng lo a ni lo a, tuna a hman zat pawh hi a ṭhahnem tham hle. Mizoram budget-a lang si lo sum hmanna tam tak a awm a, hei vang hian sorkar hian sum hi a mamawh belh dâwn tih a chiang a, Mizo mipuite pawhin sorkar puih inhuamin Chief Minister's Relief Fund-ah sum ṭhahnem tak an chhung lut tawh a ni.Hetihlai hian Finance Minister hian tun thlengin mipui vantlang hriatah sum harsatna lam hi a la sawi tam lo hle a, mipui benga cham reng chu Covid-19 dona atana sum a awm thu leh Assembly Budget Session lama sum tamzia a sawite kha a la ni.Tunah zet chuan kan ram sum dinhmun a ṭha tawk lo niin a lang a, Chief Secretary hoa sorkar hnathawk pawl hruaitute kal khawm hmaah pawh kan sum dinhmun a ṭhat lohzia sawi a ni ta. Mipui hian tun ang huna sum tam tak neih lam an beisei lo a, ram pum leh state dangte pawh an buai tih hi an hrethiam a; nimahsela kan sum dinhmun dik tak hi Finance Minister aṭanga sawi lan hun hi mipui hian an nghak niin a lang.Mipuiin an hriat duh chu sorkarin Covid-19 dona atana sum a hman tawh zat dik tak hriat a, Covid-19 atana sum la awm zat leh sum lo lut tur beisei zat hriat a nih hmel a; Mizoram sorkar hian sumah harsatna a tawk a nih chuan Finance minister hian thil awm dan dik tak puang se, sorkar hian sum a nei lo tak tak a nih chuan, Mizo mipui hian sorkar pui turin an theihna zawn apiangah sum thawh an inhuam ngei ang. Congress Legislature Party (CLP) chuan, Covid-19 dona atan sum thawh a ṭul a nih chuan minister leh MLA-te'n hma an hruai tura an ngaih thu an sawi a, sorkar hnathawkte hlawh tel loa Covid-19 do theih a nih an la beisei dan an puang. Covid-19 dona atan tun thlenga sorkar budget hman a la tlem thu te, sorkarin a duh phawt chuan a sum neih sâ aṭanga a theh chhuah theih thu te, Chief Minister berin sum tamzia hlir a la sawi thute an sawi chhuak. Sorkar hian Covid-19 dona atan hian sum hi a seng lo a ni lo a, tuna a hman zat pawh hi a ṭhahnem tham hle. Mizoram budget-a lang si lo sum hmanna tam tak a awm a, hei vang hian sorkar hian sum hi a mamawh belh dâwn tih a chiang a, Mizo mipuite pawhin sorkar puih inhuamin Chief Minister's Relief Fund-ah sum ṭhahnem tak an chhung lut tawh a ni. Hetihlai hian Finance Minister hian tun thlengin mipui vantlang hriatah sum harsatna lam hi a la sawi tam lo hle a, mipui benga cham reng chu Covid-19 dona atana sum a awm thu leh Assembly Budget Session lama sum tamzia a sawite kha a la ni. Tunah zet chuan kan ram sum dinhmun a ṭha tawk lo niin a lang a, Chief Secretary hoa sorkar hnathawk pawl hruaitute kal khawm hmaah pawh kan sum dinhmun a ṭhat lohzia sawi a ni ta. Mipui hian tun ang huna sum tam tak neih lam an beisei lo a, ram pum leh state dangte pawh an buai tih hi an hrethiam a; nimahsela kan sum dinhmun dik tak hi Finance Minister aṭanga sawi lan hun hi mipui hian an nghak niin a lang. Mipuiin an hriat duh chu sorkarin Covid-19 dona atana sum a hman tawh zat dik tak hriat a, Covid-19 atana sum la awm zat leh sum lo lut tur beisei zat hriat a nih hmel a; Mizoram sorkar hian sumah harsatna a tawk a nih chuan Finance minister hian thil awm dan dik tak puang se, sorkar hian sum a nei lo tak tak a nih chuan, Mizo mipui hian sorkar pui turin an theihna zawn apiangah sum thawh an inhuam ngei ang.", "summary": "Congress Legislature Party(CLP) chuan, Covid-19 dona atan sum thawh a ṭul a nih chuan minister leh MLA-te'n hma an hruai tura an ngaih thu an sawiin, Covid-19 dona atan tun thlenga sorkar budget hman a la tlem thu te, Chief Minister berin sum tamzia hlir a la sawi thute an sawi chhuak. Sorkar hian Covid-19 dona atan sum hi a senglo a nilo a, Mizoram budget-a lang silo sum hmanna tam tak a awm a, Mizo mipuite pawhin Sorkar puih inhuamin CM Relief Fund-ah sum ṭhahnem tak an chhung lut tawh a,hetihlai hian Finance Minister hian tun thlengin mipui vantlang hriatah sum harsatna lam hi a la sawi tamlo hle a, mipui benga cham reng chu Covid-19 dona atana sum a awm thu leh Assembly Budget Session lama sum tamzia a sawite kha a la ni. Mipui hian tun ang huna sum tam tak neih lam an beiseilo a;mahse, kan sum dinhmun dik tak hi Finance Minister aṭanga sawi lan hun hi mipui hian an nghak niin a lang. Mizoram sorkar hian sumah harsatna a tawk a nih chuan Finance minister hian thil awm dan dik tak puang se, Sorkar hian sum a neilo tak tak a nih chuan, Mizo mipui hian sorkar pui turin an theihna zawn apiangah sum thawh an inhuam ngei ang." }, { "summarization_id": "422", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/104104", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.25", "original_text": "MNF president chuan, MNF-in Socio-Economic Development Programme (SEDP) policy ṭha tak an neihsa tuai thara thuam famkim zual turin an inbuatsaih tih a sawi a, \"He policy hi kut hnathawktute din chhuahna tura chhungkaw pakhat hnenah Rs. 3,00,000 ṭanpuina tura duan a ni. Congress duh loh vang ngawr ngawr ni lo, MNF policy SEDP avangin MNF-in sorkarna kan siam ang,\" a ti.Congress-in Mizoramah sorkarna an chelh mek a, an sorkar chhan lian tak nia sawi chu NLUP van a ni. NLUP hi kuthnathawktute dinhmun siam ṭhatna tura duan a ni a, a kalphung chu eng pawh lo ni se mipui hnena pawisa sem leh NLUP hi thil inzawm tlat a ni. Inthlan dawna Congress campaigner-te au hla chu Congress vote-tute tan pawisa ṭhahnem tak pek lêt a ni a, pawisa pekna hmanruaah NLUP hi an zuar a ni.He thil hian hnathawk thei turin mi tam tak a siam lianin a tichak a, chutih rual chiah chuan a thlawna pawisa dawn beiseina a siam a, hnathawk loa sorkar sum sem dawn tum mi tam tak an awm. Mipui zingah mahni hnathawh hlawh ni lo sorkar aṭanga pawisa dawn beiseina lian tak a tuh a, he rilru hreisel lo hian nghawng ṭha lo tak a nei thei.Tunah MNF-in inthlan lo awm tur thlirin pawisa sem lam bawk an sawi mawi ve leh a, SEDP hnuaiah chhungkaw pakhat hnenah Rs. 3,00,000 ṭanpuina pek an sawi ri ve leh ta. Thil lang chiang tak chu vote hmuhna a nih dawn phawt chuan a thlawna pawisa sem an hnial bik lo a, NLUP ang thoin mipuiah pawisa pek an tum thu an tlangaupui ta a ni.Tuna kan din-hmun en hian a thlawna pawisa sem zawnga ei leh bara intodelh tura ṭan lak hi a fuh tawk lo tih a chiang tawh a, kan ram hian pawisa sem hi kan ṭhatpui lem lo tih chu kan ram dinhmun thlir hian kan hmu thei awm e. MNF president chuan, MNF-in Socio-Economic Development Programme (SEDP) policy ṭha tak an neihsa tuai thara thuam famkim zual turin an inbuatsaih tih a sawi a, \"He policy hi kut hnathawktute din chhuahna tura chhungkaw pakhat hnenah Rs. 3,00,000 ṭanpuina tura duan a ni. Congress duh loh vang ngawr ngawr ni lo, MNF policy SEDP avangin MNF-in sorkarna kan siam ang,\" a ti.Congress-in Mizoramah sorkarna an chelh mek a, an sorkar chhan lian tak nia sawi chu NLUP van a ni. NLUP hi kuthnathawktute dinhmun siam ṭhatna tura duan a ni a, a kalphung chu eng pawh lo ni se mipui hnena pawisa sem leh NLUP hi thil inzawm tlat a ni. Inthlan dawna Congress campaigner-te au hla chu Congress vote-tute tan pawisa ṭhahnem tak pek lêt a ni a, pawisa pekna hmanruaah NLUP hi an zuar a ni.He thil hian hnathawk thei turin mi tam tak a siam lianin a tichak a, chutih rual chiah chuan a thlawna pawisa dawn beiseina a siam a, hnathawk loa sorkar sum sem dawn tum mi tam tak an awm. Mipui zingah mahni hnathawh hlawh ni lo sorkar aṭanga pawisa dawn beiseina lian tak a tuh a, he rilru hreisel lo hian nghawng ṭha lo tak a nei thei.Tunah MNF-in inthlan lo awm tur thlirin pawisa sem lam bawk an sawi mawi ve leh a, SEDP hnuaiah chhungkaw pakhat hnenah Rs. 3,00,000 ṭanpuina pek an sawi ri ve leh ta. Thil lang chiang tak chu vote hmuhna a nih dawn phawt chuan a thlawna pawisa sem an hnial bik lo a, NLUP ang thoin mipuiah pawisa pek an tum thu an tlangaupui ta a ni.Tuna kan din-hmun en hian a thlawna pawisa sem zawnga ei leh bara intodelh tura ṭan lak hi a fuh tawk lo tih a chiang tawh a, kan ram hian pawisa sem hi kan ṭhatpui lem lo tih chu kan ram dinhmun thlir hian kan hmu thei awm e.", "summary": "MNF president chuan, MNF-in Socio-Economic Development Programme (SEDP) policy ṭha tak an neihsa tuai thara thuam famkim zual turin an inbuatsaih tih a sawi. He policy hi kuthnathawktute din chhuahna tura Rs. 3,00,000 tanpuina tura duan a ni. Congress in Mizoramah sorkarna an chelh mek a, an sorkar chhan lian tak nia sawi chu NLUP a ni. NLUP hian thatna tamtak a neih rualin a tlawna pawisa dawn beiseina a siam a, hnathawk loa sorkar sum sem um an tam. He rilru hrisel lo hian nghawng a nei a, MNF pawhin hetiang policy bawk hi an rawn zuar ve a ni. Thil lang chiang deuh chu vote hmuh nan chuan a thlawna pawisa sem an hnial bik lo a ni. Kan ram hian a thlawna pawisa sem hi kan thatpui lem lo." }, { "summarization_id": "423", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "State Level Mock Drill nei turin inbuatsaihna kalpui a ni Thla thar November thla chhunga State Level Mock Exercise on Flood and Landslide Disaster neih turah inrawnkhawmna leh inhrilhhriatna, Coordination and Orientation Conference chu nimin khan neih a ni a, he hun hi Serchhip District atang pawhin Bawrhsap Paul L. Khuma hovin sawrkar mi pawimawh ten an lo zawm a ni. He Meeting hi Planning Conference Hall, Aizawl atangin DM&R Secretary K. Lalrinzuali chuan a kaihruai a, Mizoram chhung District tinah chhiatna a lo thlen thulha inbuatsaih dan tur zirhona neih a nih tur thu te, nunchan zirna (mock exercise) hmun hrang hrangah liantham taka buatsaih a nih tur thu te ngaih-thlak a ni a. Brig. Ravinder Gurung, Sr. Consultant, ME&IRS, NDMA, Govt. of India chuan Mock Drill leh Table top Exercise neih dan tur ruahmanna chipchiar sawifiahin District thuneitute leh DDMA member te, sawrkar department hrang hrang te leh mipui mimir te bakah khawtlang hruaitute tih tur leh mawhphurhna te a hrilhfiah a ni. Video Conference neih zawh hnu hian Bawrhsap Paul L. Khuma hovin thutkhawm neih chhunzawm nghal a ni a. “Exam khirh tak bei tur ten inbuatsaihna an kalpui angin khuarel chhiatna kan hmachhawn dan tur hi theihtawpa thaa kan inbuatsaih a nih chuan, harsa lutuk lovin kan paltlang thei dawn a ni,” tiin Bawrhsap chuan, “Chhiatna a lo thlen huna mahni mawhphurhna leh tih tur theuh sawrkar thuneitute leh mipuiin kan hriatlawk hi kan tih makmawh a ni a, hun tha kan neih lai hian uluk takin i inbuatsaih ang u,” tiin he huna tel te chu a sawm a ni. He Meeting-ah hian Department hrang hrang aiawhte bakah VCP (Village Disaster Management Committee Chairman) te leh tlawmngai pawl hrang hrang aiawh te an tel a. Disaster Managment Plan zulzuiin Serchhip District a Table Top Exercise leh Mock Drill neih dan tur ruahmanna siam niin mimal tin te mawhphurhna tur inhrilh-hriat nghal a ni bawk.", "summary": "State Level Mock Drill nei turin inbuatsaihna kalpui a ni. Thla thar November thla chhunga State Level Mock Exercise on Flood and Landslide Disaster neih turah inrawnkhawmna leh inhrilhhriatna, Coordination and Orientation Conference chu nimin khan neih a ni a, he hun hi Serchhip District atang pawhin Bawrhsap Paul L. Khuma hovin sawrkar mi pawimawh te pawh an tel. Mizoram-a chhiatna lo thlen thulha inbuatsaihna zirhona neih a nih tur thu leh, nunchan zirna hmun hrang hrang buatsaih a nih tur thu te ngaihthlak niin Mock Drill leh Table top Exercise neih dan tur chipchiar sawifiahin District thuneitute leh DDMA member te, sawkar department leh mipui mawhphurhna te a sawi bawk. Conference zawh hnu hian Bawrhsap hovin thutkhawm neih a ni a, he Meeting ah hian Department hrang hrang aiawh, VCP te, tlawmngai pawl hrang hrang aiawh te an tel." }, { "summarization_id": "424", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_14_summarization", "original_text": "Chief Minister hnenah Gas Cylinder hlan Indian Oil AOD, State Office-a Chief General Manager (LPG) DP. Vidyarthy chuan nimin khan Chief Minister Lalduhoma hnenah Gas bur thar (composite cylinder) a hlan a. Heng bur a hlan te hi Cabinet Ministers te hman tur niin Chief Minister leh Supply Minister hnenah an hman tur bik an lo pe tawh a ni. Chief Minister hian hun engemaw chen hman lohva awm tawh Mualkhang Gas Bottling Plant siam tharna tur leh Oil Depot thar siamna tura an hmalakna te avangin DP. Vidyarthy hnenah hian lawmthu a lo hrilh a. Oil Depot phei chu Mizoram mipuiten kan nghakhlel tawh tih sawiin, “Chak takin hma la ula, puih in ngaihna apianga pui tur che uin kan inpeih reng a ni,” a ti. He hunah hian DP. Vidyarthy hian Mualkhanga Bottling Plant chu nitin bottle 6000 chuang thun theihna tura an thuam that chhoh tur thu sawiin, chu chu Mizoram nitin mamawh zat aiin a tam zawk tih a sawi a. Oil Depot siamna tur hmun hi pali an thlithlai mek a, hun reilote ah duh an thlang fel mai tawh dawn tih sawiin, “A hmun a fel chuan hma pawh kan la nghal mai ang,” a ti bawk. Gas Composite Cylinder hi Gas bur pangngai aiin a zang zawk a, a himin enkawl a awlsam a, a puak thei lova (explosion proof), a tha zawk em em tih pawh sawiin, Mipuiten an Indane distributor-ah theuh ngaihven se an duh thu a sawi a, “Company lam chu kan inpeih tawh a ni,” a ti a. Gas sem dan kalphung fel fai leh mipuite tana awlsam zawk tur an buaipui mek thu pawh Chief Minister hi an hrilh a ni. Nimin-a Gas bur thar (composite cylinder) inhlanna hunah hian Chief Minister hi Supply Minister B. Lalchhanzova chuan a tawiawm a ni.", "summary": "Indian Oil AOD, State Office-a Chief General Manager (LPG) DP. Vidyarthy chuan nimin khan Chief Minister Lalduhoma hnenah Gas bur thar (composite cylinder) a hlan a. Chief Minister hian Mualkhang Gas Bottling Plant siam tharna tur leh Oil Depot thar siamna tura an hmalakna te avangin DP. Vidyarthy chu lawmthu a hrilh. DP. Vidyarthy hian Mualkhanga Bottling Plant chu nitin bottle 6000 chuang thun theihna tura an thuam that an tum thu leh Oil Depot siamna tur hmun hi pali an thlithlai mek bawk, Gas Composite Cylinder hi Gas bur pangngai aiin kawng chi hrang hrangah a tha zawka Mipuiten an Indane distributor-ah theuh ngaihven se an duh thu a sawi a ni. Gas bur thar (composite cylinder) inhlanna hunah hian Chief Minister hi Supply Minister B. Lalchhanzova chuan a tawiawm a ni." }, { "summarization_id": "425", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/127802", "file_name": "H-104-02/02/2025-mahni hna hriat chian", "original_text": "Mizoram Journalist Asso­ciation (MJA) din champha vawi 43-na lawmnaa thusawitu, MJA president Vanlalrema Vantawl chuan mahni hna hriat chian hmasak a, mahni hna dik tak thawh a pawimawh thu a sawi. Journalist-te fuihin mahni hna pawn lam thila buai vak lo tur leh journalist hna dik taka rilru pe turin a chah.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu mahni hna bak kan thawk nasa lutuk hi a ni. Kohhran leh tlawmngai pawla kan inhmanna hi chu kan hna ni loin kan inpekna thil a ni a, theihtawp kan chhuah tur a nih rualin mahni hna zawk kalsan leh tiṭha hman lo khawpa inhman hi a fuh ber lo ang. Mahnia eizawnna bul ṭan tawhte'n an inpekna vanga an hnathawh hun kalsana pawla an inhmang hi chu thil dang daih a ni a, sorkara thawk chung leh company/ private firm-a inhlawh ni chung sia hna kalsana inhmanna tur neih ngah lutuk hi a awm thei a, inenfiah a ngai hle.Pawl pawhin kan hna kan hriat chian a ngai. Zirlai pawlin a buaipui tur chi a awm a, chutiang zelin hmeichhe pual bik pawlin an ngaihven âwm tak a awm leh a, YMA-te thlengin kan inrawlhna âwm leh âwm lo kan thliar a ṭha hle. Kan pawl neih ṭhenkhatte hi chu an pawimawhna leh an ṭangkaina a zualzel a, sorkar lam thlengin pawl aiawha an tel theih dan a awm ta zel a, heng thilahte pawh hian kan telna âwm a nih leh nih loh pawl hrang hrang hian an hriat chian a hun tawh hle a ni.Mizorama kan kal danah hian 'voluntary' tia kan kalpui tam tak hi mahni hun âwla kan thawh ni lo, kan eizawnna aia kan thlan ni bawk si lo, kan eizawnna tibuai khawpa kan thawh hi a awm a, hei hi kan inenfiah tlan a ṭha khawp mai. Eng tak hi nge kan thawh tur ni a, eng hnathawk mi nge ka nih tih thlenga kan inenfiah ngam a ngai a, mahni hna kan hriat chian a ṭul khawp mai. Mizoram Journalist Asso­ciation (MJA) din champha vawi 43-na lawmnaa thusawitu, MJA president Vanlalrema Vantawl chuan mahni hna hriat chian hmasak a, mahni hna dik tak thawh a pawimawh thu a sawi. Journalist-te fuihin mahni hna pawn lam thila buai vak lo tur leh journalist hna dik taka rilru pe turin a chah.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu mahni hna bak kan thawk nasa lutuk hi a ni. Kohhran leh tlawmngai pawla kan inhmanna hi chu kan hna ni loin kan inpekna thil a ni a, theihtawp kan chhuah tur a nih rualin mahni hna zawk kalsan leh tiṭha hman lo khawpa inhman hi a fuh ber lo ang. Mahnia eizawnna bul ṭan tawhte'n an inpekna vanga an hnathawh hun kalsana pawla an inhmang hi chu thil dang daih a ni a, sorkara thawk chung leh company/ private firm-a inhlawh ni chung sia hna kalsana inhmanna tur neih ngah lutuk hi a awm thei a, inenfiah a ngai hle.Pawl pawhin kan hna kan hriat chian a ngai. Zirlai pawlin a buaipui tur chi a awm a, chutiang zelin hmeichhe pual bik pawlin an ngaihven âwm tak a awm leh a, YMA-te thlengin kan inrawlhna âwm leh âwm lo kan thliar a ṭha hle. Kan pawl neih ṭhenkhatte hi chu an pawimawhna leh an ṭangkaina a zualzel a, sorkar lam thlengin pawl aiawha an tel theih dan a awm ta zel a, heng thilahte pawh hian kan telna âwm a nih leh nih loh pawl hrang hrang hian an hriat chian a hun tawh hle a ni.Mizorama kan kal danah hian 'voluntary' tia kan kalpui tam tak hi mahni hun âwla kan thawh ni lo, kan eizawnna aia kan thlan ni bawk si lo, kan eizawnna tibuai khawpa kan thawh hi a awm a, hei hi kan inenfiah tlan a ṭha khawp mai. Eng tak hi nge kan thawh tur ni a, eng hnathawk mi nge ka nih tih thlenga kan inenfiah ngam a ngai a, mahni hna kan hriat chian a ṭul khawp mai.", "summary": "25th March,2015 Mizoram Journalist Association din champha vawi 43- na lawmnaa thusawitu,MJA president Vanlalrema Vantawl chuan mahni hna hriatchian hmasak a,mahni hna dik tak thawh a pawimawh thu a sawi. Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu mahni hna bak kan thawk nasa lutuk hi a ni.Mahni hna tibuai khawpa thil danga inhman leh a tangkai ber nihte hi thil awm thei a ni a,eng tak hi nge kan thawh tur ni a,eng hnathawk mi nge kan nih tih hi kan inenfiah ngam a ngai takzet." }, { "summarization_id": "426", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/136565", "file_name": "H-133-04/02/2025-hmeichhe infiammite inzirna tur", "original_text": "Mizoram State Women Commission chairperson Van­lalawmpuii Chawngthu chuan, hmeichhe infiammi ni turin intih pa kher a ngai lo a, hmeichhe pangngai ni chungin infiammi ṭha tak a nih theih chu a sawi a; he thu hi National Sub-Junior Football Championship 2015-a tun hnaia champion Mizoram team-te a fuihnaah a sawi.Mizo hmeichhe zingah infiammi chhuanawm tak tak an chhuak zel a, Mizoram state leh India ram hial tihmingṭhatute pawh kan nei ṭan ta. Hetihlai hian Mizo hmeichhe infiam­mite zingah mahni pianphung nihna kalpêl a, hmeichhia ni si mipa nunphunga nun tum tlat an pung zel hi thil ngaimawhawm tak a ni reng a, Women Commission chairperson-in a sawi chhuak pawh hi a inhmeh hle a ni.Pathianin mihring hi pian­zia neiin a siam a, mipa leh hmeichhiaah a siam a, chumi duhtawk lo niawm taka hmeichhia si mipa khawsaka khawsak tum tlat Mizo zingah tun hnaiah an pung. Infiamna huangah chauh lo pawh hmei­chhia ni chunga mipa nuna nun tum tlat hi an pung zel a, hmeichhe infiammi zingah hetiang mi hi hmuh tur an tam a, a zialo hle a ni.Pianphung aṭanga danglam deuh a, mipa zingah pawh hmeichhe nih châk tlat, hmeichhia ni si mipa an châk tlat hi awm ve reng a ni a; nimahsela a nawlpui hi chuan inkhap, inzirtir leh ṭha taka inenkawla inven theih chin a awm ngei tur a ni. Zêp thu a chêng lo a, sports lama inhman hmaa hmeichhe fel tak, sports a luhchilh hnua pâ ta thung mai hi an awm ṭhin a, hei hi kan hmeichhiate hian an sim a, an nihna anga an lan chhuah zel hi a pawimawh hle a ni.Mizoramin sports lamah hma a sawn a, tun aia nasa zawkin a luhchilh chho zel dawn niin a lang. Mizo hmeichhia infiammite'n hmeichhia tak chungin sports hi a kalpui theih a ni tih a takin lantir zel se, hmei­chhe infiammi ṭha tak ni tur hian hmeichhe awm dan dik taka awm chungin a hlawhtlin theih tih hi infuihna atan hmang chhunzawm se a ṭha khawp mai. Mizoram State Women Commission chairperson Van­lalawmpuii Chawngthu chuan, hmeichhe infiammi ni turin intih pa kher a ngai lo a, hmeichhe pangngai ni chungin infiammi ṭha tak a nih theih chu a sawi a; he thu hi National Sub-Junior Football Championship 2015-a tun hnaia champion Mizoram team-te a fuihnaah a sawi.Mizo hmeichhe zingah infiammi chhuanawm tak tak an chhuak zel a, Mizoram state leh India ram hial tihmingṭhatute pawh kan nei ṭan ta. Hetihlai hian Mizo hmeichhe infiam­mite zingah mahni pianphung nihna kalpêl a, hmeichhia ni si mipa nunphunga nun tum tlat an pung zel hi thil ngaimawhawm tak a ni reng a, Women Commission chairperson-in a sawi chhuak pawh hi a inhmeh hle a ni.Pathianin mihring hi pian­zia neiin a siam a, mipa leh hmeichhiaah a siam a, chumi duhtawk lo niawm taka hmeichhia si mipa khawsaka khawsak tum tlat Mizo zingah tun hnaiah an pung. Infiamna huangah chauh lo pawh hmei­chhia ni chunga mipa nuna nun tum tlat hi an pung zel a, hmeichhe infiammi zingah hetiang mi hi hmuh tur an tam a, a zialo hle a ni.Pianphung aṭanga danglam deuh a, mipa zingah pawh hmeichhe nih châk tlat, hmeichhia ni si mipa an châk tlat hi awm ve reng a ni a; nimahsela a nawlpui hi chuan inkhap, inzirtir leh ṭha taka inenkawla inven theih chin a awm ngei tur a ni. Zêp thu a chêng lo a, sports lama inhman hmaa hmeichhe fel tak, sports a luhchilh hnua pâ ta thung mai hi an awm ṭhin a, hei hi kan hmeichhiate hian an sim a, an nihna anga an lan chhuah zel hi a pawimawh hle a ni.Mizoramin sports lamah hma a sawn a, tun aia nasa zawkin a luhchilh chho zel dawn niin a lang. Mizo hmeichhia infiammite'n hmeichhia tak chungin sports hi a kalpui theih a ni tih a takin lantir zel se, hmei­chhe infiammi ṭha tak ni tur hian hmeichhe awm dan dik taka awm chungin a hlawhtlin theih tih hi infuihna atan hmang chhunzawm se a ṭha khawp mai.", "summary": "3rd June,2015 Mizoram State Women Commission chairperson Vanlalawmpuii Chawngthu chuan,National Sub-Junior Football Championship 2015-a champion Mizoram teamte hnenah chuan,hmeichhe infiammi ni turin intih pa kher a ngai lo a,hmeichhe pangngai ni chungin infiammi ṭha tak a nih theih thu a sawi. Chairperson-in a sawi ang hian Mizo hmeichhe infiammiteah hian sports luhchilh hmaa inla nû si,an luhchilh tak hnua pâ ta thung mai an awm ṭhin a.Hetianga awm hi simin,mahni nihna dik tak anga lang chhuakin,hmeichhia takin a hlawhtlin theih tih hi infuih nan hmang se a ṭha khawp ang." }, { "summarization_id": "427", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/15266", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_20/2/25", "original_text": "Sakawrdaia Evangelical Free Church of India (EFCI) kohhrante chu sorkar dan bawhchhiaa Krismas tuka an inkhawm avangin Police-te chuan Rs 5,000 an chawitir a; an kohhran hruaitute chuan dan an bawhchhiat avanga Rs 5,000 chawitir an ni chu an hriatthiam thu an sawi rualin Krismas hmanga an inkhawm chu an inchhir loh thu an sawi.Kohhran an ni emaw, eng pawl pawh ni se Covid-19 hri lêng zel tur venna atan sorkarin dan a siam a, punkhawm a phal lo a, dan an bawhchhiat avangin hrem ngei hi an phu a ni. Anni lam pawhin dan bawhchhia an nih an pawm thiam a, nimahsela Krismas an ngaih hlut em avangin dan bawhchhiaa inkhawm hi an rel ta niin a lang.Hetihlai hian tun hnaiah kan sorkar hotu lute chet vêlna lamah Pathian biaa inkhawma mipui pungkhawm aia Covid-19 darh theihna awlsam tura punkhawmna lian tham a awm zauh zauh a, sorkar programme a nih avangin Covid-19 hi a hlauhawm lo bîk a ni si lo. Hman ni lawkah pawh khaw pakhatah chuan kan mi pawimawhte lo hmuakin an lo zawn hial a, khatiangte kha Covid-19 darh tur venna dan siam hian a huam ve lo a nih chuan thil mak tak chu a ni phawt mai.Sakawrdai police-te'n dan chu dan a nihna anga ṭha taka an kengkawh hi a lawmawm a, EFCI kohhran lam pawhin an hriatthiam thu leh Krismas an dah pawimawh avanga hre reng chunga inkhawm an nih thu an sawi. Hetihlai hian kan VIP-te chet vêlna thenkhatah mi 35 aia tam pun khawmna chu a awm ngei tih a document pawh phawrh theih mai tur social media lamah a awm reng a, hengte hi an hai der nge VIP an nih avangin punkhawm phalna an nei bîk? Sakawrdaia Evangelical Free Church of India (EFCI) kohhrante chu sorkar dan bawhchhiaa Krismas tuka an inkhawm avangin Police-te chuan Rs 5,000 an chawitir a; an kohhran hruaitute chuan dan an bawhchhiat avanga Rs 5,000 chawitir an ni chu an hriatthiam thu an sawi rualin Krismas hmanga an inkhawm chu an inchhir loh thu an sawi.Kohhran an ni emaw, eng pawl pawh ni se Covid-19 hri lêng zel tur venna atan sorkarin dan a siam a, punkhawm a phal lo a, dan an bawhchhiat avangin hrem ngei hi an phu a ni. Anni lam pawhin dan bawhchhia an nih an pawm thiam a, nimahsela Krismas an ngaih hlut em avangin dan bawhchhiaa inkhawm hi an rel ta niin a lang.Hetihlai hian tun hnaiah kan sorkar hotu lute chet vêlna lamah Pathian biaa inkhawma mipui pungkhawm aia Covid-19 darh theihna awlsam tura punkhawmna lian tham a awm zauh zauh a, sorkar programme a nih avangin Covid-19 hi a hlauhawm lo bîk a ni si lo. Hman ni lawkah pawh khaw pakhatah chuan kan mi pawimawhte lo hmuakin an lo zawn hial a, khatiangte kha Covid-19 darh tur venna dan siam hian a huam ve lo a nih chuan thil mak tak chu a ni phawt mai.Sakawrdai police-te'n dan chu dan a nihna anga ṭha taka an kengkawh hi a lawmawm a, EFCI kohhran lam pawhin an hriatthiam thu leh Krismas an dah pawimawh avanga hre reng chunga inkhawm an nih thu an sawi. Hetihlai hian kan VIP-te chet vêlna thenkhatah mi 35 aia tam pun khawmna chu a awm ngei tih a document pawh phawrh theih mai tur social media lamah a awm reng a, hengte hi an hai der nge VIP an nih avangin punkhawm phalna an nei bîk? Sakawrdaia Evangelical Free Church of India (EFCI) kohhrante chu sorkar dan bawhchhiaa Krismas tuka an inkhawm avangin Police-te chuan Rs 5,000 an chawitir a; an kohhran hruaitute chuan dan an bawhchhiat avanga Rs 5,000 chawitir an ni chu an hriatthiam thu an sawi rualin Krismas hmanga an inkhawm chu an inchhir loh thu an sawi. Kohhran an ni emaw, eng pawl pawh ni se Covid-19 hri lêng zel tur venna atan sorkarin dan a siam a, punkhawm a phal lo a, dan an bawhchhiat avangin hrem ngei hi an phu a ni. Anni lam pawhin dan bawhchhia an nih an pawm thiam a, nimahsela Krismas an ngaih hlut em avangin dan bawhchhiaa inkhawm hi an rel ta niin a lang. Hetihlai hian tun hnaiah kan sorkar hotu lute chet vêlna lamah Pathian biaa inkhawma mipui pungkhawm aia Covid-19 darh theihna awlsam tura punkhawmna lian tham a awm zauh zauh a, sorkar programme a nih avangin Covid-19 hi a hlauhawm lo bîk a ni si lo. Hman ni lawkah pawh khaw pakhatah chuan kan mi pawimawhte lo hmuakin an lo zawn hial a, khatiangte kha Covid-19 darh tur venna dan siam hian a huam ve lo a nih chuan thil mak tak chu a ni phawt mai. Sakawrdai police-te'n dan chu dan a nihna anga ṭha taka an kengkawh hi a lawmawm a, EFCI kohhran lam pawhin an hriatthiam thu leh Krismas an dah pawimawh avanga hre reng chunga inkhawm an nih thu an sawi. Hetihlai hian kan VIP-te chet vêlna thenkhatah mi 35 aia tam pun khawmna chu a awm ngei tih a document pawh phawrh theih mai tur social media lamah a awm reng a, hengte hi an hai der nge VIP an nih avangin punkhawm phalna an nei bîk?", "summary": "Sakawrdaia Evangelical Free Church of India(EFCI) kohhrante chu sorkar dan bawhchhiaa Krismas tuka an inkhawm avangin Police-te chuan Rs 5,000 an chawitir. Kohhran an ni emaw, eng pawl pawh ni se Covid-19 hri lêng avanga punkhawm phal a nihloh avangin hrem ngei hi an phu a, anni lam pawhin dan bawhchhia an nih an pawm thiam a, nimahsela Krismas an ngaih hlut em avangin dan bawhchhiaa inkhawm hi an rel ta niin a lang a,Sakawrdai police-te pawn a nihna anga dan ṭha taka an kengkawh hi a lawmawm a, EFCI kohhran lam pawhin an hriatthiam thu leh Krismas an dah pawimawh avanga hre reng chunga inkhawm an nih thu an sawi. Hetihlai hian kan Sorkar hotu lute chet vêlna lamah Covid-19 darh theihna awlsam tura punkhawmna lian tham a awm zauh zauh a, sorkar programme a nih avangin Covid-19 hi a hlauhawmlo bîk a ni silo, kan VIP-te chet vêlna hi an hai der nge VIP an nih avangin punkhawm phalna an nei bîk?" }, { "summarization_id": "428", "url": "https://theaizawlpost.org/messi-an-hnawl-a-maw/", "file_name": "SMizo_5_22-02", "original_text": "Football a mimal chawimawina sang Ballon d’Or 2024 dawng thei tur chhawpchhuah a ni a, mi 30 zingah Lionel Messi a tel ve lo. Ballon d’Or dawng tura rinkai zual 30 zingah Lionel Messi a tel lo hian sawisel a hlawh a, Europe a inkhelte chauh tan Ballon d’Or dawn theih anga ngaihna lian tak a awm. Ballon d’Or vawi riat ngawt dawng tawh a, che chawimawina dawng hnem ber ni mek Lionel Messi hian Paris St-Germain chhuahsanin Inter Miami a pan. USA lamah a kal hnuin club leh ram tan che chhe lem lo mah se Ballon d’Or dawng thei tur mi 30 zingah a tel tlat lo thung. Messi hian Major League Soccer club Inter Miami chu League Cup-ah a vawi khat nan a champion pui a, a club thar hi trophy a lakpui nghal. League Cup-ah Inter Miami a champion pui bakah Argentina chu Copa America 2024-ah a champion pui leh bawk a, trophy pahnih nen season a khar. Inter Miami tan match 29 atanga goal 25 thunin, Argentina tan 2023-25 season chhungin vawi 12 a khel a, goal 8 a thawkchhuak bawk. Argentina tan hian inelna dang leh Copa America-ah a chetha viau a, an player pawimawh a ni. Copa America khelh zawh takah khan team of the tournament-ah thlan tel a ni bawk. Club leh ram tan trophy a la ve ve chunga Ballon d’Or dawng thei tur mi 30 zingah telh a ni lo hian Europe bias zia a tilang nia ngaih a ni. Lionel Messi-a’n club leh ram tan trophy pahnih chawi chungin Ballon d’Or dawng thei tur mi 30 zingah a tel phak loh laiin trophy chawi nei miah lo Declan Rice, Bukayo Saka, Martin Odegaard leh William Saliba te an lang nawlh thung. Club nei lova awm mek Mat Hummels pawh mi 30 zingah a lang tel ve bawk a, Hummels hian Borussia Dortmund tan champions league final a khelh bak hnuhma lian hnutchhiah a nei lo. Germany hian Euro 2024 an thleng a, Germany squad-ah hian Hummels hian hmun a chang phak lo hial nghe nghe. Chuti chung chuan Ballon d’Or dawng thei tur zingah Lionel Messi aiin hmun pawimawh a chang zawk hlauh thung. Ballon d’Or dawng thei tur mi 30 chhawpchhuah zingah hian La Liga-a top-scorer ni nawlh Artem Dovbyk pawh a lang. La Liga-ah goal 20 thun a, top-scorer ni ta Artem Dovbyk hi Girona tan chetha viau mah se trophy lak a nei lo. Mi 30 zingah hian Paris St-Germain tan vawi 28 chauh khel Vitinha pawh a tel nawlh bawk. Rin loh taka Vatinha te an tel nawlh laia Lionel Messi tel ve si lo hian Ballon d’Or hi khawvel huap nge a nih a Europe khawmual chauh huap tih zawhna a siam tam hle. Messi rual hian Ballon d’Or dawng thei tur mi 30 zingah he chawimawina vawi nga lo dawng tawh Cristiano Ronaldo a tel lo bawk a. Kum 19 zet hnuah Ballon d’Or dawng tura rinkai zual zingah Lionel Messi leh Cristiano Ronaldo te zinga pakhat zawk zawk an tel loh vawi khatna a ni. Mi 30 zingah Messi a tel lo in mak tih a hlawh a, Ronaldo tel lo erawh in mak tih a hlawh viau lo thung a, vuipuitu pawh an tam tehchiam lo. Cristiano Ronaldo hi Asia khawmuala ram ropui Saudi Arabia club lian Al-Nassr tan a khel. Season liam ta khan Al-Nassr a zawm hnuin inelna hrang hrangah vaiw 62 a khel a, goal 68 zet a thun. Club leh ram tan che chhe lem lo viau mah se, Portugal hi Euro 2024-ah a ropui pui zo lova, trophy lian lak a nei lo. Saudi Pro-League lamah goal thun thei viau mah se Saudi Pro League lama chetthat hi Ballon d’Or dawn phah em nan chuan dah san a ni rih lo bawk.", "summary": "Football-a mimal chawimawina sang Ballon d'Or 2024 dawng thei tur chhawpchhuah mi 30 zingah Lionel Messi-a tel ve lo a, heihian sawisel a hlawh a, Europe-a inkhelte tan chauh dawn theih anga ngaihna lian tak a awm. Ballon d'Or vawi riat ngawt a dawng tawh a, he chawimawina dawng hnem ber ni mek Lionel Messi hian Paris St-Germain chhuahsanin Inter-Miami a pan. USA lamah a kal hnuin club leh ram tan che chhe lem lo mah se dawng thei zingah a tel tlat lo thung. Copa America khelh zawh takah khan 'Team of the tournament'-ah an thlang bawk a ni. Club neilo te leh hnuhma lian hnutchhiah nei lo te pawh an lan lai a Messi hming awm lo hian sawi zui a hlawh hle a ni. Messi rual hian Ronaldo pawh he chawimawina dawng thei zingah hian a tel lo bawk a, amaherawhchu mi mak tih a hlawh lemlo thung." }, { "summarization_id": "429", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_28.1.25", "original_text": "MSPMC in hnathawh 31 zet enfiah tawh Kumin January ni 22-a din Mizoram State Project Monitoring Committee (MSPMC) chuan tunhnai thleng khan hnathawh mek 31 zingah hna thawh chhe tak tak engemawzat a hmuchhuak. MSPMC-in hna hrang hrang a endik tawh 31 te hi Central sawrkar project 22, cheng vbc. 419.07 hu, State sawrkar hnuaia thawh Project 5, cheng vbc. 65.32 hu bakah hna 4, cheng vbc. 735.81 hu Central leh State sum hmanga Project thawhte a ni a. Hna 31 thawhna atana sum ruahman hi a vai chuan cheng vbc. 1,220.20 a ni. MSPMC-in an endik tawh zinga Project thenkhat, hna tha lo leh a nih tur ang pha lo te chu siamthat tir mai bakah Department a endikna a mawhphurtute chunga dan anga action la tura thurawn pek te pawh a awm bawk niin tunhnaia MSPMC hmalakna tlangpui thlirletna tihchhuahah tarlan a ni a. Project an tlawh tam zawk hi Contrator-te hian a tira zawh hun tur bituk (scheduled completion time) an pel deuh vek hlawm a. Department lam atanga vil hneh tawk loh avang te, Covid hri leng leh hmanrua chawkluhna lama harsatna avangte a ni hlawm a. Hun pek belh chhung ngeia hna fel fai taka an zawh theih nan Resource Based Work Program rintlak siama zawm nghal turin a vawngtu Department leh Contractor te hriattir thin an ni. MSPMC in Project an endik tawh tam ber hi Non-Works Department (Project chinchang hrethiam Engineer te awm lohna) te thawh a ni a. Contractor te hnathawh endik kawngah harsatna lian tak awmin, hna quality-in a tuar tlangpui a. Hna thenkhatah chuan a taka hna thawktute hi a hming kengtu Contractor ni lovin midang hminga thawk te niin a lang bawk. Hetianga Contractor ten an hna,midang kuta an dah hi project hna hian a tawrh phah em em niin an sawi bawk.", "summary": "MSPMC in hnathawh 31 zet enfiah tawh Kumin-a din Mizoram State Project Minitoring Committee chuan tunhnai thleng khan hnathawh 31 zinga hna thawh chhe tak tak eng emawzat a hmuchhuak. An hna endik tawh 31 te hi Central sawrkar project 22, cheng vbc 419.07 hu, State sawrkar hnuaia thawh Project 5, cheng vbc. 65.32 hu bakah hna 4, cheng vbc. 735.81 hu Central leh State sum hmanga Project thawhte a ni a. Hna 31 thawhna atana sum ruahman hi a vai chuan cheng vbc. 1220.20 a ni. Hna an endik tawh zingah hnathawh tha lo an hmuhte siamthat tir an nih bakah an huntiam angin an zo hman lo tlangpui a, hun pêk belh chhunga thawk zo ngei turin an ti. Hna thenkhatah chuan a taka hna thawktute hi a hming kengtu ni loin midang hminga thawk te an ni a, heng vang hian hna in a tuar niin an sawi bawk." }, { "summarization_id": "430", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "KVK Mizoram in lawmman pahnihna dawng India hmarchhak-a Krishi Vigyan Kendras (KVK) te tana Annual Zonal Workshop neih chu Inrinni khan zawhfel niin Mizoram atanga kal KVK te chuan Workshop denchhena Exhibition buatsaih ah lawmman pahnihna an dawng a ni. ICAR- Agricultural Technology Application Research Institute (ATARI) Zone VII, Umiam (Meghalaya) leh College of Fisheries Lembucherra (Tripura) tangdun buatsaih Mizoram, Meghalaya, Manipur, Nagaland leh Tripura-a Krishi Vigyan Kendras (KVK) hrang hrang 43 te tana Annual Zonal Workshop hi tun thla ni 19-21 chhung khan Tripura-a Lembucherra-ah neih a ni a, he Workshop-ah hian kuthnathawktute thiamna leh mamawh pek kawnga tangkai zawka KVK-in hma a lak theih dan tur sawiho a nih bakah ei leh bar-a hmarchhak State a intodelh theihna kawnga tan lak a tul thu leh a bikin dil/ lui sangha khawi leh sawngbawl lama eizawnna ngelnghet siam a tul zia te sawiho a ni. He Workshop denchhen hian hmarchhak State hrang hranga KVK te chuan an hmalakna phochhuakin Exhibition an nei nghal a, he Exhibition-ah hian Mizoram chuan lawmman pahnihna dawngin Mizoram atanga kal zingah hian KVK Serchhip District North Vanlaiphai-a Senior Scientist & Head, Dr. T. Vanlalngurzauva chu a tel a ni. He Workshop-ah hian ‘Best KVK of Zone-VII’ thlanna neih nghal niin KVK Sepahijala, Tripura chu thlan an ni.", "summary": "KVK Mizoram in lawmman pahnihna dawng India hmarchhak-a Krishi Vigyan Kendras (KVK) te tana Annual Zonal Workshop neih chu Inrinni khan zawhfel niin Mizoram atanga kal KVK te chuan Workshop denchhena Exhibition buatsaih ah lawmman pahnihna an dawng a ni. He workshop-ah hian kuthnathawktute thiamna leh mamawh pek kawnga tangkai zawka KVK-in hma a lak theih dan tur sawiho a nih bakah ei leh bar-a Hmarchhak State a intodelh theihna kawnga tan lak a tuk thu sawiho a ni. He Workshop denchhen hian KVK te chuan an hmalakna phochhuah a ni a, Mizoram atanga kal zîngah KVK Serchhip District North Vanlaiphai-a Senior Scientist & Head, Dr. T. vanlalngurzauva chu a tel a ni. Best KVK of Zone - VII thlanna neih nghal niin KVK Sepahijala, Tripura chu thlan a ni." }, { "summarization_id": "431", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9252", "file_name": "H-195-12/02/2025-a chhe ber hmachhawn tura sawrkar a inbuatsaih a ngai", "original_text": "Tun hnaia Health minister hoa mi pawimawhte'n Covid-19 chungchang an sawihonaah Ministry of Health & Family Welfare-in kum­in December thlaah Mizorama Covid-19 vei zat chu mi 5,000 vel ni tura a chhût (projection) thu sawi chhuah a ni a, Health department-in Contingency Plan a siam leh a kaihhnawih thilte sawifiah a ni.Hun rei tak chhung Covid-19 hri kai awm mang loin Mizoram hi him takin a awm a, tun hnaiah erawh chuan kan dinhmun a ṭha ta bik lo hle. A ni telin positive hmuh thar an awm zel a, mi ṭhenkhat phei chu hri an kaina hriat lohte a ni ta nawk mai.Kan dinhmun thlir hian he hripui hi darh huk thei reng a ni tih a chiang ta a, tuna kan dinhmun chu eng pawh lo ni ta se, mithiamte chuan kumin kum tawpah Mizoramah Covid-19 positive hi mi 5000 vel zet awm thei angin an chhut.Mithiamte thusawi ni lo innghahna tur leh behchhan tur dang a tam loh avangin Mizoram sorkar hi he hun hmachhawn tura tun aṭanga a inbuatsaih ṭan a ngai. Health department-in rim tak leh chak taka hna a thawh vanglai taka an pawisa che vel an han audit mauh maite kha thil danglam tak a ni. Kha audit kha an zo fel tawha an lo felfai ta viau nge, an sum hman dan a dik loh avangin an inhrem zui tih pawh mipui mimir (layman) chuan an la hre lo ang.Engpawhnise Health deptt tana sum tam zawk pek a remchang lo a nih pawhin Mizoram sorkar hian a sum khawl/ dahṭhat hi heng thil atana hman theih tur hian ruahmanna siam se, Finance minister berin budget chu 'duha kan theih, duha chhum theih' tih a lo sawi zauh tawh bawk a, SEDP-a sum dah la hman lohte pawh hi hman theihin siam se a ṭangkai thei viau ang.December-ah hri vei mi 5,000 zet an awm thei tih mithiamte'n an sawi a, a chhe ber hmachhawn thei turin sorkar hi tun aṭanga a inbuatsaih a ngai ta e. Tun hnaia Health minister hoa mi pawimawhte'n Covid-19 chungchang an sawihonaah Ministry of Health & Family Welfare-in kum­in December thlaah Mizorama Covid-19 vei zat chu mi 5,000 vel ni tura a chhût (projection) thu sawi chhuah a ni a, Health department-in Contingency Plan a siam leh a kaihhnawih thilte sawifiah a ni.Hun rei tak chhung Covid-19 hri kai awm mang loin Mizoram hi him takin a awm a, tun hnaiah erawh chuan kan dinhmun a ṭha ta bik lo hle. A ni telin positive hmuh thar an awm zel a, mi ṭhenkhat phei chu hri an kaina hriat lohte a ni ta nawk mai.Kan dinhmun thlir hian he hripui hi darh huk thei reng a ni tih a chiang ta a, tuna kan dinhmun chu eng pawh lo ni ta se, mithiamte chuan kumin kum tawpah Mizoramah Covid-19 positive hi mi 5000 vel zet awm thei angin an chhut.Mithiamte thusawi ni lo innghahna tur leh behchhan tur dang a tam loh avangin Mizoram sorkar hi he hun hmachhawn tura tun aṭanga a inbuatsaih ṭan a ngai. Health department-in rim tak leh chak taka hna a thawh vanglai taka an pawisa che vel an han audit mauh maite kha thil danglam tak a ni. Kha audit kha an zo fel tawha an lo felfai ta viau nge, an sum hman dan a dik loh avangin an inhrem zui tih pawh mipui mimir (layman) chuan an la hre lo ang.Engpawhnise Health deptt tana sum tam zawk pek a remchang lo a nih pawhin Mizoram sorkar hian a sum khawl/ dahṭhat hi heng thil atana hman theih tur hian ruahmanna siam se, Finance minister berin budget chu 'duha kan theih, duha chhum theih' tih a lo sawi zauh tawh bawk a, SEDP-a sum dah la hman lohte pawh hi hman theihin siam se a ṭangkai thei viau ang.December-ah hri vei mi 5,000 zet an awm thei tih mithiamte'n an sawi a, a chhe ber hmachhawn thei turin sorkar hi tun aṭanga a inbuatsaih a ngai ta e. Tun hnaia Health minister hoa mi pawimawhte'n Covid-19 chungchang an sawihonaah Ministry of Health & Family Welfare-in kum­in December thlaah Mizorama Covid-19 vei zat chu mi 5,000 vel ni tura a chhût (projection) thu sawi chhuah a ni a, Health department-in Contingency Plan a siam leh a kaihhnawih thilte sawifiah a ni. Hun rei tak chhung Covid-19 hri kai awm mang loin Mizoram hi him takin a awm a, tun hnaiah erawh chuan kan dinhmun a ṭha ta bik lo hle. A ni telin positive hmuh thar an awm zel a, mi ṭhenkhat phei chu hri an kaina hriat lohte a ni ta nawk mai. Kan dinhmun thlir hian he hripui hi darh huk thei reng a ni tih a chiang ta a, tuna kan dinhmun chu eng pawh lo ni ta se, mithiamte chuan kumin kum tawpah Mizoramah Covid-19 positive hi mi 5000 vel zet awm thei angin an chhut. Mithiamte thusawi ni lo innghahna tur leh behchhan tur dang a tam loh avangin Mizoram sorkar hi he hun hmachhawn tura tun aṭanga a inbuatsaih ṭan a ngai. Health department-in rim tak leh chak taka hna a thawh vanglai taka an pawisa che vel an han audit mauh maite kha thil danglam tak a ni. Kha audit kha an zo fel tawha an lo felfai ta viau nge, an sum hman dan a dik loh avangin an inhrem zui tih pawh mipui mimir (layman) chuan an la hre lo ang. Engpawhnise Health deptt tana sum tam zawk pek a remchang lo a nih pawhin Mizoram sorkar hian a sum khawl/ dahṭhat hi heng thil atana hman theih tur hian ruahmanna siam se, Finance minister berin budget chu 'duha kan theih, duha chhum theih' tih a lo sawi zauh tawh bawk a, SEDP-a sum dah la hman lohte pawh hi hman theihin siam se a ṭangkai thei viau ang. December-ah hri vei mi 5,000 zet an awm thei tih mithiamte'n an sawi a, a chhe ber hmachhawn thei turin sorkar hi tun aṭanga a inbuatsaih a ngai ta e.", "summary": "19th August,2020 Health Minister hoa mi pawimawhten Covid-19 chungchang an sawihonaah Ministry of Health & Family Welfare-in kumin December thlaah Mizorama Covid-19 vei zat chu mi 5,000 vel ni tura a chhut thu sawi chhuah niin,Health department-in Contingency Plan a siam leh a kaihhnawih thilte sawifiah a ni.Mithiamte thusawi ni lo innghahna tur leh behchhan tur dang a tam loh avangin Mizoram sawrkar hi a inbuatsaih ṭan a ngai hle. Health department-in rim tak leh chak taka hna a thawh vanglai taka an pawisa che vel an audit maite kha thil danglam tak niin,an sum hman dan a dik tawk loh avangin an inhrem zui tih mipui mimir chuan an hre lo ang.Mizoram sawrkarin a sum khawlsa leh SEDP-a sum a dah pawh hi hman theih turin ruahmanna siam se a ṭangkai viau ang." }, { "summarization_id": "432", "url": "https://www.exploremizoram.com/2024/12/beiseina-nena-i-nun-theih-nan-pathian.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_19.2.25", "original_text": "_Beiseina Bulpui_By Rick Warren— Dec 31, 2024“Ka hmaah kumkhuain Lalpa chu ka hmu thin a, Ka mangan loh nan ka ding lamah a awm a ni; Chuvangin ka thinlung a hlim a, Ka lei pawh a lawm a; Chuvangin ka tisa pawh beisei takin a awm bawk ang.” Tirhkohte 2:25-26Mite an beidawnna chhan ber pakhat chu hmalam hun an hriat theih loh vang hi a ni. Beiseina nena nun i duh chuan i hmalam hun chu Pathian thutiamah i innghah thiam a ngai a ni.Insurance policy i lei a nih chuan, chu chuan huam thil bik a nei ṭhin. Engemaw harsatna a lo thlen chuan company lam chuan pek let an intiam ṭhin.Chu policy chuan a huam tel chuan i thla a muang viau ang. Damdawi in awm man emaw car chhe siamna manah chuan i lungngai lo vang, insuarance lam chuan an pek dawn avangin, a huam chinah chuan buaina i nei lo vang.Bibleah hian vawi 6,000 lai mai Pathianin thu min tiamna a awm a. Nimahsela kan hriat loh avangin kan la lungngai tho a ni. Hria ila chuan kan lungngai lo vang mawle.Kum engzat nge harsatna i lo paltlang tawh le. Nimahsela thil pakhat i hriatsa a awm: Thil tawp dan i hria a ni tih hi! I thih hnuah engnge lo thleng dawn tih pawh i hria. I thih hnuah vanramah Pathian hnenah i awm dawn tih i hria, a chhan chu Isua thawhlehna chuan a thlentir avangin. Pathianin min tiam avangin a thleng ngei ang, Pathian a daw ngai si lo va.Isua Krista chu Pathian Fapa leh khawvel Chhandamtu a ni tih i rin chuan Lalpa a nih angin zui ang che.Tirhkohte 2:25-26 ah Peteran Davida thusawi thawhlehna chungchang a sawi a, \"Ka hmaah kumkhuain Lalpa chu ka hmu thin a, Ka mangan loh nan ka ding lamah a awm a ni; Chuvangin ka thinlung a hlim a, Ka lei pawh a lawm a; Chuvangin ka tisa pawh beisei takin a awm bawk ang.”Isua i zui a nih chuan, Pathian thutiam chauh i chang lo vanga, Pathian chenchilhna pawh i chang nghal ang. I chuanna lawng chu a lo kehdarh a nih pawhin Pathianin a awmpui che tih i ring thei ang.I taksa pawh a hahchawl thei ang, a chhan chu khawvela thil chiang ber lo thleng tur leh a dawttu chu: Pathian Thu leh a thutiam chuan a chhandamin, a awmpuiin, a chenchilh ang che.Ngaihtuah zui atan* Pathian thutiam chu chhiar ringawt lo va, vawn chu engvangin nge a pawimawh le?* Thlipuiin i nun a lo nuai chein, Pathianin a awmpui che tih i hriatin, thlamuanna i neih phah em? I lungngaih fo ṭhinna chhan hi i hria em?* Hun liam tawhah khan Pathian thutiama i awmna leh a chenchilhna chuan engtin nge a hruai che?*[Lettu: Sangpuia]*", "summary": "Mite an beidawnna chhan ber pakhat chu hmalam hun an hriat theih loh vang a ni a, beiseina nei tur chuan hmalam hun Pathiana innghah thiam a ngai a ni. Bible-ah hian vawi 6,000 lai mai Pathianin thu min tiamna a awm a, mahse kan hriat loh avangin kan la lungngai tho a ni. Kum engzat pawh harsatna lo paltlang tawh la, thil pakhat i hriat sa kha, i thih hunah khawiah nge i kal dawn? I thih hnuah vanramah Pathian hnenah i awm dawn, Pathianin min tiam avangin a thleng ngei ang. Isua hi i rin chuan zui ang che. I zui a nih chuan, Pathian thutiam chauh i chang lo vanga, Pathian chenchilhna pawh inchang ang. Pathian thu leh a thutiam chuan a chhandamin, a awmpui ang che." }, { "summarization_id": "433", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18989", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, ram danga hna thawk tura chhuah tumte chu fimkhur turin an chah a, \"Document leh passport dik tak hmanga danin a phal ang thlapa kal hi mahni himna a ni tih hria a, danin a phal ang thlapa kal turin kan ngen a ni,\" an ti.Mizoramah hna a vâng a, hlawh ṭha zawk beiseiin tun hnaiah Mizo ṭhalai eng emaw zat chu Dubai, China, Singapore, Malaysia, Macau leh ram dangah inhlawh turin an kal chhuak a; nimahsela ṭenkhatin document dik tawk lote kengin harsatna lian tak an tawk mek.Hnathawk tura ram danga kal chhuak zinga document fel lo vanga harsatna tawk hi chi hnih an awm a, ṭhenkhat chu an hriat loh avanga mi ṭhenkhatin an bumte an ni; ṭhenkhat erawh hre reng chunga passport leh visa hmuh duh luat avanga dik lo taka thil tite an ni. Miin harsatna an tawh tawh chuan theih anga puih an ngai tawh ṭhin a, an thawhpui Mizo dangte leh an hnathawhna hmuna Mizo awm vete'n an buai phah ṭhin hle a ni.Ram danga hna­thawk tura kan infuih rual hian harsatna awm thei leh fimkhur ṭulna lam hi kan sawi uar a ngai a, tun hnaiah Mizoram Police-in mipuite tana zirtirna pawimawh an chhuah hi a lawmawm hle. Kan ṭhalaite hian an thawh thiam chi, hlawh ṭha zawk hlawh theihna hna thawk tura ram danga kal hi hlau loin um zel se; nimahsela dan ang taka felfai taka kal an nih leh nih loh erawh an inenfiah hmasak zel a ṭha khawp ang. Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, ram danga hna thawk tura chhuah tumte chu fimkhur turin an chah a, \"Document leh passport dik tak hmanga danin a phal ang thlapa kal hi mahni himna a ni tih hria a, danin a phal ang thlapa kal turin kan ngen a ni,\" an ti.Mizoramah hna a vâng a, hlawh ṭha zawk beiseiin tun hnaiah Mizo ṭhalai eng emaw zat chu Dubai, China, Singapore, Malaysia, Macau leh ram dangah inhlawh turin an kal chhuak a; nimahsela ṭenkhatin document dik tawk lote kengin harsatna lian tak an tawk mek.Hnathawk tura ram danga kal chhuak zinga document fel lo vanga harsatna tawk hi chi hnih an awm a, ṭhenkhat chu an hriat loh avanga mi ṭhenkhatin an bumte an ni; ṭhenkhat erawh hre reng chunga passport leh visa hmuh duh luat avanga dik lo taka thil tite an ni. Miin harsatna an tawh tawh chuan theih anga puih an ngai tawh ṭhin a, an thawhpui Mizo dangte leh an hnathawhna hmuna Mizo awm vete'n an buai phah ṭhin hle a ni.Ram danga hna­thawk tura kan infuih rual hian harsatna awm thei leh fimkhur ṭulna lam hi kan sawi uar a ngai a, tun hnaiah Mizoram Police-in mipuite tana zirtirna pawimawh an chhuah hi a lawmawm hle. Kan ṭhalaite hian an thawh thiam chi, hlawh ṭha zawk hlawh theihna hna thawk tura ram danga kal hi hlau loin um zel se; nimahsela dan ang taka felfai taka kal an nih leh nih loh erawh an inenfiah hmasak zel a ṭha khawp ang. Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, ram danga hna thawk tura chhuah tumte chu fimkhur turin an chah a, \"Document leh passport dik tak hmanga danin a phal ang thlapa kal hi mahni himna a ni tih hria a, danin a phal ang thlapa kal turin kan ngen a ni,\" an ti. Mizoramah hna a vâng a, hlawh ṭha zawk beiseiin tun hnaiah Mizo ṭhalai eng emaw zat chu Dubai, China, Singapore, Malaysia, Macau leh ram dangah inhlawh turin an kal chhuak a; nimahsela ṭenkhatin document dik tawk lote kengin harsatna lian tak an tawk mek. Hnathawk tura ram danga kal chhuak zinga document fel lo vanga harsatna tawk hi chi hnih an awm a, ṭhenkhat chu an hriat loh avanga mi ṭhenkhatin an bumte an ni; ṭhenkhat erawh hre reng chunga passport leh visa hmuh duh luat avanga dik lo taka thil tite an ni. Miin harsatna an tawh tawh chuan theih anga puih an ngai tawh ṭhin a, an thawhpui Mizo dangte leh an hnathawhna hmuna Mizo awm vete'n an buai phah ṭhin hle a ni. Ram danga hna­thawk tura kan infuih rual hian harsatna awm thei leh fimkhur ṭulna lam hi kan sawi uar a ngai a, tun hnaiah Mizoram Police-in mipuite tana zirtirna pawimawh an chhuah hi a lawmawm hle. Kan ṭhalaite hian an thawh thiam chi, hlawh ṭha zawk hlawh theihna hna thawk tura ram danga kal hi hlau loin um zel se; nimahsela dan ang taka felfai taka kal an nih leh nih loh erawh an inenfiah hmasak zel a ṭha khawp ang.", "summary": "Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, ram danga hna thawk tura chhuah tumte chu fimkhur turin an chah a, \"Document leh passport dik tak hmanga danin a phal ang thlapa kal hi mahni himna a ni tih hria a, danin a phal ang thlapa kal turin kan ngen a ni,\" an ti. Mizoramah hna a vang a, tun hnaiah thalai tam tak chu ram dangah inhlawh turin an kal chhuak a, thenkhat chu document dik tawk lote kengin harsatna an tawk mek. Miin harsatna an tawh chuan theih anga puih an ngai a ni. Ram danga hnathawk tura kan infuih rual hian harsatna awm thei leh fimkhur tulna lam hi kan sawi uar a ngai a ni. Kan thalaite hian hna thawk tura ram danga kal hi hlau loin um zel se, nimahsela dan ang taka felfai raka kal an nih leh nih loh erawh an inenfiah hmasak zel a tha ang." }, { "summarization_id": "434", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7274", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_10/2/25", "original_text": "Chief minister hoa tun hnaia mi pawimawh ṭhukhawm chuan, Mizoramah chawlhkar hnih chhung khauh zawka inkhàrkhip (total lockdown) an rèl. Total lockdown hi Thawhṭan zan zanlai khan kalpui ṭan a ni a, a inkaihhruaina dan erawh chu Thawh­lehni zing dar 1:30 khan tihchhuah a ni.Mizoramah a ni telin Covid-19 kai hmuh belh zel a ni a, tun hma zawng aiin kan dinhmun hi a ṭha lo zual tiin a sawi theih awm e. Hei vang hian kan sorkar hruaitute, kohhran leh pawl hrang hrang aiawhte'n khauh zawka inkharkhip kalpui an duh pawh hi thil mak a ni lo.Inkaihhruaina en hian sorkar hian thil thui tak a dawn tih a lang. Covid-19 kai tharte hi state pawn aṭanga lo hawte an nih avangin ram puma khauh taka inkharkhip ai chuan, quarantine-na hmun awm tamna khawpui lam an hrut na deuh tih a lang. Hripui avanga harsatna kan tawh rual hian, ei leh bar tlakchham avanga harsatna dang tawk thei reng kan nih avangin thingtlang lamte fehna hun remchang siam hi thil finthlak tak a ni.Sorkarin inkharkhip khauh zawk a rawt hian, mipui nawlpui kan chhuah huai huai lohna tur leh, kan buaipui mek hri a darh zel lohna tura tih a ni a, mipuiin hei hi kan man thiam a pawimawh hle. Sorkar hian min khuah­­khirh hrim hrim hi a tum lo a, mimal tinte kan himna turin rua­hmanna a siam mai a ni rih a, kan pawm thiam a ṭha hle.Sorkar leh khaw­tlangin inkaihhruaina dan te siam mah se, a pawimawh ber chu a zawmtu leh bawhchhe theitu mipuite tho hi kan ni. He inkharkhip hi 'ka' himna tur a ni tih hria ila  tute emaw thu kan va zawmsak leh kan bawhchhiatna lamah ngai loin, mahni sahimna tur ngaihtuah ṭheuhin, Mizoram mipuite'n sorkar inkharkhip ruahmanna thar hi i zawm ang u. Chief minister hoa tun hnaia mi pawimawh ṭhukhawm chuan, Mizoramah chawlhkar hnih chhung khauh zawka inkhàrkhip (total lockdown) an rèl. Total lockdown hi Thawhṭan zan zanlai khan kalpui ṭan a ni a, a inkaihhruaina dan erawh chu Thawh­lehni zing dar 1:30 khan tihchhuah a ni.Mizoramah a ni telin Covid-19 kai hmuh belh zel a ni a, tun hma zawng aiin kan dinhmun hi a ṭha lo zual tiin a sawi theih awm e. Hei vang hian kan sorkar hruaitute, kohhran leh pawl hrang hrang aiawhte'n khauh zawka inkharkhip kalpui an duh pawh hi thil mak a ni lo.Inkaihhruaina en hian sorkar hian thil thui tak a dawn tih a lang. Covid-19 kai tharte hi state pawn aṭanga lo hawte an nih avangin ram puma khauh taka inkharkhip ai chuan, quarantine-na hmun awm tamna khawpui lam an hrut na deuh tih a lang. Hripui avanga harsatna kan tawh rual hian, ei leh bar tlakchham avanga harsatna dang tawk thei reng kan nih avangin thingtlang lamte fehna hun remchang siam hi thil finthlak tak a ni.Sorkarin inkharkhip khauh zawk a rawt hian, mipui nawlpui kan chhuah huai huai lohna tur leh, kan buaipui mek hri a darh zel lohna tura tih a ni a, mipuiin hei hi kan man thiam a pawimawh hle. Sorkar hian min khuah­­khirh hrim hrim hi a tum lo a, mimal tinte kan himna turin rua­hmanna a siam mai a ni rih a, kan pawm thiam a ṭha hle.Sorkar leh khaw­tlangin inkaihhruaina dan te siam mah se, a pawimawh ber chu a zawmtu leh bawhchhe theitu mipuite tho hi kan ni. He inkharkhip hi 'ka' himna tur a ni tih hria ila  tute emaw thu kan va zawmsak leh kan bawhchhiatna lamah ngai loin, mahni sahimna tur ngaihtuah ṭheuhin, Mizoram mipuite'n sorkar inkharkhip ruahmanna thar hi i zawm ang u. Chief minister hoa tun hnaia mi pawimawh ṭhukhawm chuan, Mizoramah chawlhkar hnih chhung khauh zawka inkhàrkhip (total lockdown) an rèl. Total lockdown hi Thawhṭan zan zanlai khan kalpui ṭan a ni a, a inkaihhruaina dan erawh chu Thawh­lehni zing dar 1:30 khan tihchhuah a ni. Mizoramah a ni telin Covid-19 kai hmuh belh zel a ni a, tun hma zawng aiin kan dinhmun hi a ṭha lo zual tiin a sawi theih awm e. Hei vang hian kan sorkar hruaitute, kohhran leh pawl hrang hrang aiawhte'n khauh zawka inkharkhip kalpui an duh pawh hi thil mak a ni lo. Inkaihhruaina en hian sorkar hian thil thui tak a dawn tih a lang. Covid-19 kai tharte hi state pawn aṭanga lo hawte an nih avangin ram puma khauh taka inkharkhip ai chuan, quarantine-na hmun awm tamna khawpui lam an hrut na deuh tih a lang. Hripui avanga harsatna kan tawh rual hian, ei leh bar tlakchham avanga harsatna dang tawk thei reng kan nih avangin thingtlang lamte fehna hun remchang siam hi thil finthlak tak a ni. Sorkarin inkharkhip khauh zawk a rawt hian, mipui nawlpui kan chhuah huai huai lohna tur leh, kan buaipui mek hri a darh zel lohna tura tih a ni a, mipuiin hei hi kan man thiam a pawimawh hle. Sorkar hian min khuah­­khirh hrim hrim hi a tum lo a, mimal tinte kan himna turin rua­hmanna a siam mai a ni rih a, kan pawm thiam a ṭha hle. Sorkar leh khaw­tlangin inkaihhruaina dan te siam mah se, a pawimawh ber chu a zawmtu leh bawhchhe theitu mipuite tho hi kan ni. He inkharkhip hi 'ka' himna tur a ni tih hria ila  tute emaw thu kan va zawmsak leh kan bawhchhiatna lamah ngai loin, mahni sahimna tur ngaihtuah ṭheuhin, Mizoram mipuite'n sorkar inkharkhip ruahmanna thar hi i zawm ang u.", "summary": "Chief Minister hoa mi pawimawh ṭhukhawm chuan, Mizoramah Thawhtan zan zanlai atanga chawlhkar hnih awh tur total lockdown an rèl. Mizoramah a ni telin Covid-19 kai hmuh belh zel a ni a, inkaihhruaina en hian Sorkar hian thil thui tak a dawn tih a lang. Covid-19 kai tharte hi state pawn aṭanga lo hawte an nih avangin ram puma khauh taka inkharkhip ai chuan, quarantine-na hmun awm tamna khawpui lam an hrut na deuh tih a lang. Sorkarin inkharkhip khauh zawk a rawt hian, mipui nawlpui kan chhuah huai huailohna tur leh hri a darh zellohna tura tih a ni, Sorkar hian min khuah­­khirh hrim hrim hi a tumlo a, mimal tinte kan himna turin ruahmanna a siam mai a ni rih a, kan pawm thiam a ṭha hle. Sorkar leh khaw­tlangin inkaihhruaina dan te siam mah se, a pawimawh ber chu a zawmtu leh bawhchhe theitu mipuite tho hi kan ni a, kan himna tur a ni tih hria ila, mahni sahimna tur ngaihtuah ṭheuhin, Mizoram mipuite'n sorkar inkharkhip ruahmanna thar hi i zawm ang u." }, { "summarization_id": "435", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_16_summarization", "original_text": "CNF leh ZRO te inbia in thawhhona siam a ni Chin National Front (CNF) leh Zomi Re-Unification Orga-nisation (ZRO) te chuan remna zawnga inbiakna chu Inrinni khan Aizawl ah an nei. ZO Re-Unification Organisation (ZORO) hmalakna a heng pawl pahnih inbiakna hi ZORO Vice President leh Adviser to CM (Political) Lalmuanpuia Punte Pisa-ah neih a ni a, he hun hi ZORO President R. Sangkawia chuan kaihruaiin Chin National Front (CNF) leh Zomi Re-Unification Organisation (ZRO) te hian kumin May 2024 thla tir khan inhmuhthiam lohna neiin Silai hial chelek a ni a, nunna chan engemaw zat an awm a. ZORO chuan palai hnathawkin unau inhmelhai hi tha a ti lova, heng pawl pahnih te hi inrem taka an awm theih dan zawngin inrem a nih theih nan inbiakna hmasa hi neih a ni ta a ni. He inbiakna ah hian thawhhona thuthlung hmasa siam niin Zofate (Chin-Kuki-Zomi/Mizo) chu thlahtu thuhmun, tawng khat hmang, nunphung thuhmun, serh leh sang inkhawih pawlh, beiseina thuhmun vuana dam leh tlang khatah, thih leh ruam khatah ti thin unau an nih thu sawiin, “Kan ram leh hnam tana hma kan lakna kawngah kan thahnemngaih luat avanga unau kan inhmu thiam lo hi pawi kan ti a, tun hnuah thleng tawh lo se kan duh,” an ti a. Inremna tluantling a awm theih nan a tul dan a zira inbiakna neih leh nise an ti bawk.", "summary": "CNF leh ZRO te inbia in thawhhona siam a ni ZO Re-Unification Organisation (ZORO) hmalakna in Chin National Front (CNF) leh Zomi Re-unification Organisation (ZRO) te chuan remna inbiakna Aizawlah ZORO Vice President leh Adviser to CM (Political) Lalmuanpuia Punte Pisa-ah neih a ni a. He hun hi ZORO President R. Sangkawia chuan kaihruai. He inbiakna ah hian thawhhona thuthlung hmasa siam niin Zofate (Chin-Kuki-Zomi/Mizo) chu thlahtu thuhmun kan nih zia lhe kan in unauna te sawiin, Ram leh hman tana thahnemngaih luat avanga unau kan inhmu thiam lo hi pawi tiin, Inremna tluantling a awm theih nan a tul dan a zira inbiakna neih leh nise an ti bawk." }, { "summarization_id": "436", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7245", "file_name": "H-174-11/02/2025-sum senna tur dik Covid-19", "original_text": "June 1 zana Covid-19 hri vei hmuh chhuah mi 12 zinga mi 11-te chu a tira endikna rapid antibody test (RAT)-ah an dinhmun a ṭha (non-reactive) vek nia thu dawn a ni; nimahsela a endikna khawl ṭha zawk Reverse Transcriptase Polymerase Chain Reaction (RT-PCR) hmanga endik an nih hnuah Covid-19 an vei tih hmuh chhuah a ni. Health depart­ment chuan, hri hluarna hmun (red zone) aṭanga tangkhang rawn hawte chu RT-PCR hmanga endik vek an tum.Covid-19 avangin sorkar a insengso nasa tawh a, sum leh pai din­hmun a ṭhat tawk loh avangin sorkar hna­thawkte hlawh pawh lo hman ṭhen lailawk a tum hial tawh a; nimahsela hetiang dinhmuna kan din tawh hnu hian, Covid-19 hri vei leh vei lo enna khawl RT-PCR tam zawk kan la mamawh belh cheu mai.State pawn aṭangin kan unaute an rawn haw mek a, a endikna hmasa RAT hmanga endika ṭha vek si; nimahsela chik zawka enna RT-PCR hmanga an endik hnua Covid-19 vei tih hmuhchhuah leh si an awm hian ngaihtuah a tithui hle. RAT hi a lan danah innghahna tlak tak tak a ni lo tih a chiang ta a, state dangah pawh RAT hian sawi a hlawhin ICMR chuan RAT siamtu ṭhenkhatte chu an thil siam a hmantlak lo tiin a lo hnawl hial tawh a ni.Sorkar tan mi zawng zawng endik sen a ni hauh lo ang a; nimahsela hun rei tak Covid-19 positive awm loa Mizoram kan awm hnuah state pawn aṭanga lo haw zingah positive thar an awm ta nual si a, a tam thei ang ber RT-PCR  hmanga endik vek hi thil ṭul tak a ni.Hri len tirha kan inpekna, ramah tlai­vara kan duty chhan, tun thlenga ramria zan riaka kan mi tlawmngaite an feh chhuah chhan hi Covid-19 hri lo lut thei dona turin a ni. Tunah kan unaute zingah ngei state pawn aṭanga Covid-19 hri lo luhpui an awm tih a chiang tawh si a, sorkar tan RT-PCR khawl tam zawk a rang thei anga lei a, state pawn aṭanga lo haw a tam thei ang ber he khawl hmanga endik hi tihmakmawh a ni.Tih tur ṭul tam tak zingah RT-PCR khawl tam zawk lei belh a, tun aia chak zawka test theih dan zawn a, a tam thei ang ber RT-PCR hmanga endik hi thil pawimawh leh hmanhmawhthlak a ni a, sorkar tan pawh sum senna tur dik tak a ni e. June 1 zana Covid-19 hri vei hmuh chhuah mi 12 zinga mi 11-te chu a tira endikna rapid antibody test (RAT)-ah an dinhmun a ṭha (non-reactive) vek nia thu dawn a ni; nimahsela a endikna khawl ṭha zawk Reverse Transcriptase Polymerase Chain Reaction (RT-PCR) hmanga endik an nih hnuah Covid-19 an vei tih hmuh chhuah a ni. Health depart­ment chuan, hri hluarna hmun (red zone) aṭanga tangkhang rawn hawte chu RT-PCR hmanga endik vek an tum.Covid-19 avangin sorkar a insengso nasa tawh a, sum leh pai din­hmun a ṭhat tawk loh avangin sorkar hna­thawkte hlawh pawh lo hman ṭhen lailawk a tum hial tawh a; nimahsela hetiang dinhmuna kan din tawh hnu hian, Covid-19 hri vei leh vei lo enna khawl RT-PCR tam zawk kan la mamawh belh cheu mai.State pawn aṭangin kan unaute an rawn haw mek a, a endikna hmasa RAT hmanga endika ṭha vek si; nimahsela chik zawka enna RT-PCR hmanga an endik hnua Covid-19 vei tih hmuhchhuah leh si an awm hian ngaihtuah a tithui hle. RAT hi a lan danah innghahna tlak tak tak a ni lo tih a chiang ta a, state dangah pawh RAT hian sawi a hlawhin ICMR chuan RAT siamtu ṭhenkhatte chu an thil siam a hmantlak lo tiin a lo hnawl hial tawh a ni.Sorkar tan mi zawng zawng endik sen a ni hauh lo ang a; nimahsela hun rei tak Covid-19 positive awm loa Mizoram kan awm hnuah state pawn aṭanga lo haw zingah positive thar an awm ta nual si a, a tam thei ang ber RT-PCR  hmanga endik vek hi thil ṭul tak a ni.Hri len tirha kan inpekna, ramah tlai­vara kan duty chhan, tun thlenga ramria zan riaka kan mi tlawmngaite an feh chhuah chhan hi Covid-19 hri lo lut thei dona turin a ni. Tunah kan unaute zingah ngei state pawn aṭanga Covid-19 hri lo luhpui an awm tih a chiang tawh si a, sorkar tan RT-PCR khawl tam zawk a rang thei anga lei a, state pawn aṭanga lo haw a tam thei ang ber he khawl hmanga endik hi tihmakmawh a ni.Tih tur ṭul tam tak zingah RT-PCR khawl tam zawk lei belh a, tun aia chak zawka test theih dan zawn a, a tam thei ang ber RT-PCR hmanga endik hi thil pawimawh leh hmanhmawhthlak a ni a, sorkar tan pawh sum senna tur dik tak a ni e. June 1 zana Covid-19 hri vei hmuh chhuah mi 12 zinga mi 11-te chu a tira endikna rapid antibody test (RAT)-ah an dinhmun a ṭha (non-reactive) vek nia thu dawn a ni; nimahsela a endikna khawl ṭha zawk Reverse Transcriptase Polymerase Chain Reaction (RT-PCR) hmanga endik an nih hnuah Covid-19 an vei tih hmuh chhuah a ni. Health depart­ment chuan, hri hluarna hmun (red zone) aṭanga tangkhang rawn hawte chu RT-PCR hmanga endik vek an tum. Covid-19 avangin sorkar a insengso nasa tawh a, sum leh pai din­hmun a ṭhat tawk loh avangin sorkar hna­thawkte hlawh pawh lo hman ṭhen lailawk a tum hial tawh a; nimahsela hetiang dinhmuna kan din tawh hnu hian, Covid-19 hri vei leh vei lo enna khawl RT-PCR tam zawk kan la mamawh belh cheu mai. State pawn aṭangin kan unaute an rawn haw mek a, a endikna hmasa RAT hmanga endika ṭha vek si; nimahsela chik zawka enna RT-PCR hmanga an endik hnua Covid-19 vei tih hmuhchhuah leh si an awm hian ngaihtuah a tithui hle. RAT hi a lan danah innghahna tlak tak tak a ni lo tih a chiang ta a, state dangah pawh RAT hian sawi a hlawhin ICMR chuan RAT siamtu ṭhenkhatte chu an thil siam a hmantlak lo tiin a lo hnawl hial tawh a ni. Sorkar tan mi zawng zawng endik sen a ni hauh lo ang a; nimahsela hun rei tak Covid-19 positive awm loa Mizoram kan awm hnuah state pawn aṭanga lo haw zingah positive thar an awm ta nual si a, a tam thei ang ber RT-PCR  hmanga endik vek hi thil ṭul tak a ni. Hri len tirha kan inpekna, ramah tlai­vara kan duty chhan, tun thlenga ramria zan riaka kan mi tlawmngaite an feh chhuah chhan hi Covid-19 hri lo lut thei dona turin a ni. Tunah kan unaute zingah ngei state pawn aṭanga Covid-19 hri lo luhpui an awm tih a chiang tawh si a, sorkar tan RT-PCR khawl tam zawk a rang thei anga lei a, state pawn aṭanga lo haw a tam thei ang ber he khawl hmanga endik hi tihmakmawh a ni. Tih tur ṭul tam tak zingah RT-PCR khawl tam zawk lei belh a, tun aia chak zawka test theih dan zawn a, a tam thei ang ber RT-PCR hmanga endik hi thil pawimawh leh hmanhmawhthlak a ni a, sorkar tan pawh sum senna tur dik tak a ni e.", "summary": "5th June,2020 June ni 1 zana Covid-19 hri vei hmuh chhuah zinga mi 12 zinga mi 11-te chu Rapid Antibody Test-a endik ṭha vek siin,khawl ṭha zawk Reverse Transcriptase Polymerase Chain Reaction hmanga endik an nih leh hnuah Covid-19 an vei tih hmuhchhuah a ni. RAT hi a lan danah innghahna tlak tak tak a ni lo tih a chiang a,state dangah pawh RAT hian sawi a hlawhin,ICMR chuan RAT siamtu ṭhenkhatte chu an thil siam a hmantlak lo tiin a hnawl hial tawh a ni.Mizoram hian a tam thei ang ber RT-PCR kan mamawh hle a,sawrkar tan pawh sum senna tur dik tak a ni e." }, { "summarization_id": "437", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/52449", "file_name": "SMizo_90_12-02", "original_text": "Animal Husbandry and Veterinary (AH&Vety) minister chuan tun hnai khan Guwahati-ah Union minister for Fisheries, Animal Husbandry & Dairying Parshottam Rupala a kâwm a, Mizoram mamawh hrang hrang a thlen a; African Swine Fever vanga department hriatpuinaa vawk an suatte zangnadawmna pek chungchang pawh a sawi chhuak a. Parshottam Rupala chuan tihfel thuai a nih tur thu a lo hrilh a ni.Mizoramah vawk pul hri leng avangin vawk vulhtute'n harsatna lian tak an tawk a, Covid-19 hripui a leng bawk nen eizawnna kawngah an buai hle a ni. Hetihlai hian vawk pul hri a darh zel lohna turin sorkar lam rawtna angin vawk vulhtu tam takin an vawk an suat a, heng mite hian sorkar aṭangin zangnadawmna dawn an beisei.Mizoram sorkarin sum a neih mai loh avangin sorkar laipui lamah ASF tuartute tan zangnadawmna an dil a, hei hi vawk vulhtu lamin an nghakhlel tawh takzet a ni. State sorkar tih theih piah lam thilte a awm bawk avangin mipui beisei angin zangnadawmna hi hmuh theih a ni mai lo a, tun hnaia Mizoram AH & Vety Minister thusawi hmang hi chuan an hmu hnai tawh niin a lang a, a lawmawm takzet.Mizorama vawk vulhtu tam zawk hi chu mirethei leh harsa tak tak an ni a, hetihlaia sorkarin sum hlawm liana vawk vulhtu khawsa thei zawk nia lang a lo ṭanpui chiam maite kha thil mak angreng tak a ni. Tuna hri a len chiah hian a harsa zawkte dinhmun hi a chhe zual hle a ni. Tunah erawh chuan AH & Vety Minister sawi hmangin department hriatpuinaa vawk an suatte zangnadawmna hi pek chhuah a ni dawn hnai tawh a, hei hi vawk vulhtute tana chanchin lawmawm a ni ang. Animal Husbandry and Veterinary (AH&Vety) minister chuan tun hnai khan Guwahati-ah Union minister for Fisheries, Animal Husbandry & Dairying Parshottam Rupala a kâwm a, Mizoram mamawh hrang hrang a thlen a; African Swine Fever vanga department hriatpuinaa vawk an suatte zangnadawmna pek chungchang pawh a sawi chhuak a. Parshottam Rupala chuan tihfel thuai a nih tur thu a lo hrilh a ni.Mizoramah vawk pul hri leng avangin vawk vulhtute'n harsatna lian tak an tawk a, Covid-19 hripui a leng bawk nen eizawnna kawngah an buai hle a ni. Hetihlai hian vawk pul hri a darh zel lohna turin sorkar lam rawtna angin vawk vulhtu tam takin an vawk an suat a, heng mite hian sorkar aṭangin zangnadawmna dawn an beisei.Mizoram sorkarin sum a neih mai loh avangin sorkar laipui lamah ASF tuartute tan zangnadawmna an dil a, hei hi vawk vulhtu lamin an nghakhlel tawh takzet a ni. State sorkar tih theih piah lam thilte a awm bawk avangin mipui beisei angin zangnadawmna hi hmuh theih a ni mai lo a, tun hnaia Mizoram AH & Vety Minister thusawi hmang hi chuan an hmu hnai tawh niin a lang a, a lawmawm takzet.Mizorama vawk vulhtu tam zawk hi chu mirethei leh harsa tak tak an ni a, hetihlaia sorkarin sum hlawm liana vawk vulhtu khawsa thei zawk nia lang a lo ṭanpui chiam maite kha thil mak angreng tak a ni. Tuna hri a len chiah hian a harsa zawkte dinhmun hi a chhe zual hle a ni. Tunah erawh chuan AH & Vety Minister sawi hmangin department hriatpuinaa vawk an suatte zangnadawmna hi pek chhuah a ni dawn hnai tawh a, hei hi vawk vulhtute tana chanchin lawmawm a ni ang.", "summary": "Animal Husbandry and Veterinary Minister chuan Guwahati-ah Union Miniater for Fisheries, Animal Hunsbandry & Dairying Parshottam Rupala a kawm a, Mizoram mamawh hrang hrang bak ah African Swine Fever vanga Department hriatpuina a vawk an suatte zangnadawmna pek chungchang pawh a sawichhuak a, Minister chuan alo bawhzui tur thu a sawi a.Hripui leng leh vawk pul hri leng kar ah mi tamtak in eizawnna an chan a, chutih lai a hetiang thu hriat hi a lawmawm em em a ni. State sorkar tih theih piah lam chu a awm ngei a, amaherawhchu sorkarin vawk vulhtu lian zawk leh harsa lo zawk te a tanpui hmasa chiam mai te kha thil mak a ni a, chuvangin Union Minister thusawi chuan mi harsa te a tilawm in a tak a a thlen hun an nghakhlel hle a ni." }, { "summarization_id": "438", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/105003", "file_name": "F_MIZO_SUM_18_31/1//25", "original_text": "National Food Security Act (NFSA) hman ṭan taka ration card pek chhuahah, chhungkaw hrang hrangte pian ni leh thla a dik lo nasa hle. Food Civil Supplies & Consumer Affairs (FCSCA) Minister chuan, ration card dik lote chu siamṭhat a nih tur thu a sawi.Hun rei tak chhung an inbuatsaih hnuah Food Security chu hman ṭan a ni ta a, hemi atana ration card siam tharah hian chhungkaw member-te pian ni leh thla a dik lo nasa a; January 1-a piang an tam hle. Pian ni leh thla bakah, pian kum dik lo leh hming dik lo a tam hle bawk.Heng thilte hi siam ṭhat leh theih chu a ni ngei mai a; nimahsela hnathawktute fimkhur loh avang hian sorkarin sum tam tak a seng thlawn a, hun tam tak paih a nih bakah mi tam takin harsatna an tawh phah a ni. Hetiang thil pawimawh tak ni si tih dik loh a tam lutuk hi a zia lo hle mai a, sem chhuah a nih hmaa an hmu chhuak lo ringawt pawh hi hnathawktute dem loh theih a ni lo.Sorkar hnathawk zingah a thawk rim leh buai ber pawl pawh an ni mai thei a, thil thar kalpui a nih vangin FCSCA-a hnathawktute hi midangte ai pawhin an buai bik ang. Hei vang hian an thil tihsual hi sawi mam theih a ni lo thung a, buai chung chung pawhin an buai chhan tak hi chu fel takin an ti thei tur a ni a, he thil tihsual palh tam lutuk hi chu thuneitu lamin an chhui chian a ṭha khawp mai.Thil dangah pawh hnathawktu in-thlahdah leh tisualte hrem an ni a, ṭhenkhatte phei chu hriat loh vanga tisualte pawh an ni. Tun hnaia ration card-a dik lo tam lutuk hi chu inthlahdah vanga puh loh theih pawh a ni lo a, hmun hrang hrangah tihdik loh a tam danah hian khawilaiah emaw hian thil kalpui dan fuh tawk lo a awm tih a chiang a; sorkar document pawimawh tak ration card hi rang takin tihdik ni rawh se. National Food Security Act (NFSA) hman ṭan taka ration card pek chhuahah, chhungkaw hrang hrangte pian ni leh thla a dik lo nasa hle. Food Civil Supplies & Consumer Affairs (FCSCA) Minister chuan, ration card dik lote chu siamṭhat a nih tur thu a sawi.Hun rei tak chhung an inbuatsaih hnuah Food Security chu hman ṭan a ni ta a, hemi atana ration card siam tharah hian chhungkaw member-te pian ni leh thla a dik lo nasa a; January 1-a piang an tam hle. Pian ni leh thla bakah, pian kum dik lo leh hming dik lo a tam hle bawk.Heng thilte hi siam ṭhat leh theih chu a ni ngei mai a; nimahsela hnathawktute fimkhur loh avang hian sorkarin sum tam tak a seng thlawn a, hun tam tak paih a nih bakah mi tam takin harsatna an tawh phah a ni. Hetiang thil pawimawh tak ni si tih dik loh a tam lutuk hi a zia lo hle mai a, sem chhuah a nih hmaa an hmu chhuak lo ringawt pawh hi hnathawktute dem loh theih a ni lo.Sorkar hnathawk zingah a thawk rim leh buai ber pawl pawh an ni mai thei a, thil thar kalpui a nih vangin FCSCA-a hnathawktute hi midangte ai pawhin an buai bik ang. Hei vang hian an thil tihsual hi sawi mam theih a ni lo thung a, buai chung chung pawhin an buai chhan tak hi chu fel takin an ti thei tur a ni a, he thil tihsual palh tam lutuk hi chu thuneitu lamin an chhui chian a ṭha khawp mai.Thil dangah pawh hnathawktu in-thlahdah leh tisualte hrem an ni a, ṭhenkhatte phei chu hriat loh vanga tisualte pawh an ni. Tun hnaia ration card-a dik lo tam lutuk hi chu inthlahdah vanga puh loh theih pawh a ni lo a, hmun hrang hrangah tihdik loh a tam danah hian khawilaiah emaw hian thil kalpui dan fuh tawk lo a awm tih a chiang a; sorkar document pawimawh tak ration card hi rang takin tihdik ni rawh se.", "summary": "National Food Security Act(NFSA) hman ṭan taka ration card pek chhuahah, chhungkaw hrang hrangte pian ni leh thla diklo nasa chu Food Civil Supplies & Consumer Affairs(FCSCA) Minister chuan siamṭhat a nih tur thu a sawi.Food Security hman ṭan a nih atanga ration card siam tharah hian chhungkaw member-te pian ni leh thla,pian kum leh hming diklo a tam hle a; January 1-a piang an tam hle. Heng thilte hi siam ṭhat leh theih ni tho mah se hnathawktute fimkhurloh avanga Sorkarin sum leh hun hlu tam tak a sen bakah mi tam takin harsatna an tawh phah a,sem chhuah a nih hmaa an hmu chhuaklo ringawt pawh hi hnathawktute demloh theih a niloThil thar kalpui a nih vangin FCSCA-a hnathawktute hi midangte ai pawhin an buai bik pawh ni se an thil tihsual hi sawi mam theih a nilo thung, an buai chhan tak hi chu fel takin an ti thei tur a ni a,an inthlahdah vangah a puhloh theihloh a,Sorkar document pawimawh tak ration card hi rang takin tihdik ni rawh se." }, { "summarization_id": "439", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5804", "file_name": "SMizo_22_30-01", "original_text": "Hmeithai an chennah thiin hmu Mizoram NewsHmeithai an chennah thiin hmu admin 20-Sep-2024 10:05 AM Nizan (19.9.2024) dar 6 vel khan Lalniengi (49) w/o RT Kima (L), Sakawrdai chu an chenna inah thia hmuh a ni a, tualthahna ni ngeia rin a ni. Sakawrdai atanga Bengvarna thudawn danin, Lalniengi hian fa pasarih neiin, a awmpuitu ber a fapa chu Upper Sakawrdaiah hnathawka a awm lai a ni. Nimin zingah vawk chaw a pe loa, tlaia pawh a pe lo leh. Khaw thim hnuah current a on leh ta lo nen, an inhnuaite leh thenawm khawvengte ngaih a tha ta lo a ni. An in hi concrete building niin, kawng an lamah kawngkhar pahnih leh tukverh alluminium-a siam a awm. Kawngkhar pahnih hi a inkalh a, tukverh hi tlem a in hawng thung. Tukverh atanga an en chuan Lalniengi hi chhuatah a lo bawk a ni. Police leh YMA hruaitute pun nghal an ni a, an en chian chuan a nghawngah rehna hnuhma ni ngeia hriat hmuh a ni a, a thawmhnaw hak dan pawh a mumal lo deuh. Heivang hian tualthahna a ni theia hriat niin, he thu buatsaih lai hian a ruang postmortem mek a ni. Police-ten thil thlen dan an chhuizui dawn.", "summary": "Pi Laniengi (49) w/o RT Kima (L), Sakawrdai chu an chenna inah thi a hmuh ani a, tualthahna ni ngei a rin a ni. Pi Lalniengi hian zan thleng pawh a thawm a neih loh avangin a thenawm khawveng te ngaihtha lo in an han bihchiang chu chhuatah a lo bawk reng tawh a ni. Police leh YMA te an pun a a nghawng ah rehna hnuhma an huh avangin Police te'n case an la a, a ruang hi postortem mek a ni." }, { "summarization_id": "440", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/106163", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.25", "original_text": "Bungraw phur chi rel lian chuan tun hnai khan Bairabi a lo theng a, Transport minister hoin sorkar mi pawimawhte'n an lo hmuak a; rêl lian hian wagon 40-ah buhfai metric ton 2,600 a rawn phur thleng a ni.Rel lianin Mizoram a rawn luh theih takah chuan nitin mamawh phurh luh a awlsam phah sawt dawn a, kawng tam takah ramin a chhawr dawn a ni. Mizorama bungraw lut tam zawk hi lirtheia phurh luh a nih vang hian a phurh man a sang a, hei vang hian India rama thil man tona hmun a nih phah a, rel lian hmangin man tlawm zawkin bungrua a phurh theih tawh dawn a, hei hian thil man thlengin a ṭha zawngin nghawng thei se a duhawm khawp mai.Mizoramin airport a neih chhun pawh hi a tirah sawi neuh neuh awm mah se a ṭangkaizia kan zavaia hriat a ni a, mi hausatte tan chauh a lo ni bik hauh lo a, damlote leh thil pawimawha zin chhuak duhte tan hlei hlei a ṭangkai. Ram chhunga helicopter service pawh hian mipui tan awlsamna nasa takin a thlen a, ṭul bik thilah phei chuan a ṭangkai lehzual a ni. Tunah hian state sorkar bakah sorkar laipui lam ruahmannain Mizoram chhungah kawngpui eng emaw zat sial a ni a, heng kawngpuite hi a siam hmangah duhthu sam chiah lo mah se, lirthei kal theiha laih tlang a nih hi chuan a chhawrtu chu mipuite kan ni.Mizoram chhunga rel kawng a luh thuk zawk theihna turin tunah hian hna thawh mek a ni a, hei hian Mizoramah thil tam tak a thlak dawn a, hmasawnna pawh a thlen ngei ang. Heng thil lawm-awm tak phêna thil ngaimawhawm lo awm ṭhin chu zangnadawmna teltute hming en hian a ni. Milian leh thil hre zawkte ram tan tlang tura rel kawng a kal tam lutuk hian ngaih a tiṭha lo a, tute emaw ram lei chhawnga rel kalna tur tih hre lawka thil tih a ang ṭhin.Inkalpawhna ṭha hi ram hmasawnna atan a ṭangkai a, Mizorama rel lian chi lo lut pawh hi mipuiin an chhawr ngei a beiseiawm. Bungraw phur chi rel lian chuan tun hnai khan Bairabi a lo theng a, Transport minister hoin sorkar mi pawimawhte'n an lo hmuak a; rêl lian hian wagon 40-ah buhfai metric ton 2,600 a rawn phur thleng a ni.Rel lianin Mizoram a rawn luh theih takah chuan nitin mamawh phurh luh a awlsam phah sawt dawn a, kawng tam takah ramin a chhawr dawn a ni. Mizorama bungraw lut tam zawk hi lirtheia phurh luh a nih vang hian a phurh man a sang a, hei vang hian India rama thil man tona hmun a nih phah a, rel lian hmangin man tlawm zawkin bungrua a phurh theih tawh dawn a, hei hian thil man thlengin a ṭha zawngin nghawng thei se a duhawm khawp mai.Mizoramin airport a neih chhun pawh hi a tirah sawi neuh neuh awm mah se a ṭangkaizia kan zavaia hriat a ni a, mi hausatte tan chauh a lo ni bik hauh lo a, damlote leh thil pawimawha zin chhuak duhte tan hlei hlei a ṭangkai. Ram chhunga helicopter service pawh hian mipui tan awlsamna nasa takin a thlen a, ṭul bik thilah phei chuan a ṭangkai lehzual a ni. Tunah hian state sorkar bakah sorkar laipui lam ruahmannain Mizoram chhungah kawngpui eng emaw zat sial a ni a, heng kawngpuite hi a siam hmangah duhthu sam chiah lo mah se, lirthei kal theiha laih tlang a nih hi chuan a chhawrtu chu mipuite kan ni.Mizoram chhunga rel kawng a luh thuk zawk theihna turin tunah hian hna thawh mek a ni a, hei hian Mizoramah thil tam tak a thlak dawn a, hmasawnna pawh a thlen ngei ang. Heng thil lawm-awm tak phêna thil ngaimawhawm lo awm ṭhin chu zangnadawmna teltute hming en hian a ni. Milian leh thil hre zawkte ram tan tlang tura rel kawng a kal tam lutuk hian ngaih a tiṭha lo a, tute emaw ram lei chhawnga rel kalna tur tih hre lawka thil tih a ang ṭhin.Inkalpawhna ṭha hi ram hmasawnna atan a ṭangkai a, Mizorama rel lian chi lo lut pawh hi mipuiin an chhawr ngei a beiseiawm.", "summary": "Bungraw phur chi rel lian chuan tun hnai khan Bairabi a lo theng a, Transport minister hoin sorkar mi pawimawhte'n an lo hmuak a; rêl lian hian wagon 40-ah buhfai metric ton 2,600 a rawn phur thleng a ni. Rel lianin Mizoram a rawn luh theih takah chuan mamawh phurh luh a awlsam phah dawn a, ramin a chhawr nasa dawn a ni. Bungraw tam zawk hi lirtheia phurh a nih vangin phurh man a sang a, hei vang hian India rama thil man tona hmun a nih phah. Mizoramin airport a neih pawh hi atirah sawi neuh neuh awm mahse a tangkai tih kan hre vek tawh. Mizoram chhunga rel kawng a luh thuk zâwk rheihna turin tunah hian hna thawh mek a ni a, hei hian thil tam tak a thlak dawn a, hmasawnna tha tak a ni. Heng thil phenah hian zangnadawmna teltute hming en hian mi lian leh thil hre zawkte ram tan tlang tura rel kawnga kal tam lutuk hian ngaih a titha lo. Engpawh nise, Mizorama rel lian chi lo lut pawh hi mipuiin an chhawr ngei a beiseiawm." }, { "summarization_id": "441", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4241", "file_name": "F_MIZO_SUM_10_6/2/25", "original_text": "Health Minister chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute hnenah Coronavirus leng mek chungchanga sawrkar inpuah­chahna a hrilhfiah a; a thusawi zingah Coronavirus rinhlelh test na tur khawl Mizoramin kan neih loh pawh a ṭul anga bawhzuia neih tum a nih thu a sawi.Covid 19 leng mek avangin India ram mai ni lo khawvel puma chiaiin a ralkhel chu a ni ta ber a, mipuite chiai lo tura ngenna chhuah chiam mah se sorkar hrang hrang pawh a che vel leh a inbuatsaih danah a chiai tih hai rual a ni lo. Nun dan phung a khaihlak a, mipui an buai a, thihna thlen thei leh inkaichhawn awlsam tak Covid 19 hian khawvel nunphung a tibuai nasa ta hle.Hetihlai hian Mizoramin tun thlengin Covid 19 vei leh vei lo endikna a la nei lo hi a veiawm a, Health minister-in lei tuma hmalak a nih thu a sawi erawh a lawmawm hle a ni. Covid 19 enna khawl (test kit) hi awlsam taka neih theih mai a ni lo a, a endikna hi lei pawh ni se laboratory ṭha leh changtlung tak tel lo chuan a hman theih loh a, fimkhur taka mithiam bikte'n an hman tur chi niin an sawi.Sorkar hian a leina lo nei pawh ni tehreng se, a endikna tur hmun, a endiktu mithiam leh a kalpui danah thil tih ṭul tam tak a la awm a ni awm e. Engpawhnise a harsatna lam thlir chuan harsatna tam tak a awm ngei ang a, tunah erawh chuan indona hmuna awm ang deuh kan nih tawh avangin a ṭulna lam ngaihtuaha lei phawt mai hi mipui thlamuanna atan pawh a ṭha awm e.Ṭhenawm state-a medical college nei upa deuh tawhte leh a hmanraw dang nei ṭhate'n an nei tawh si a, Covid 19 vei leh vei lo enna khawl la nei lo state tlemte zinga tel ve reng tawh lo hian, sorkar thuneitu lam hian Health minister sawi angin Covid 19 vei leh vei lo enna khawl hi lei phawt mai se a ṭha ang. Health Minister chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute hnenah Coronavirus leng mek chungchanga sawrkar inpuah­chahna a hrilhfiah a; a thusawi zingah Coronavirus rinhlelh test na tur khawl Mizoramin kan neih loh pawh a ṭul anga bawhzuia neih tum a nih thu a sawi.Covid 19 leng mek avangin India ram mai ni lo khawvel puma chiaiin a ralkhel chu a ni ta ber a, mipuite chiai lo tura ngenna chhuah chiam mah se sorkar hrang hrang pawh a che vel leh a inbuatsaih danah a chiai tih hai rual a ni lo. Nun dan phung a khaihlak a, mipui an buai a, thihna thlen thei leh inkaichhawn awlsam tak Covid 19 hian khawvel nunphung a tibuai nasa ta hle.Hetihlai hian Mizoramin tun thlengin Covid 19 vei leh vei lo endikna a la nei lo hi a veiawm a, Health minister-in lei tuma hmalak a nih thu a sawi erawh a lawmawm hle a ni. Covid 19 enna khawl (test kit) hi awlsam taka neih theih mai a ni lo a, a endikna hi lei pawh ni se laboratory ṭha leh changtlung tak tel lo chuan a hman theih loh a, fimkhur taka mithiam bikte'n an hman tur chi niin an sawi.Sorkar hian a leina lo nei pawh ni tehreng se, a endikna tur hmun, a endiktu mithiam leh a kalpui danah thil tih ṭul tam tak a la awm a ni awm e. Engpawhnise a harsatna lam thlir chuan harsatna tam tak a awm ngei ang a, tunah erawh chuan indona hmuna awm ang deuh kan nih tawh avangin a ṭulna lam ngaihtuaha lei phawt mai hi mipui thlamuanna atan pawh a ṭha awm e.Ṭhenawm state-a medical college nei upa deuh tawhte leh a hmanraw dang nei ṭhate'n an nei tawh si a, Covid 19 vei leh vei lo enna khawl la nei lo state tlemte zinga tel ve reng tawh lo hian, sorkar thuneitu lam hian Health minister sawi angin Covid 19 vei leh vei lo enna khawl hi lei phawt mai se a ṭha ang. Health Minister chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute hnenah Coronavirus leng mek chungchanga sawrkar inpuah­chahna a hrilhfiah a; a thusawi zingah Coronavirus rinhlelh test na tur khawl Mizoramin kan neih loh pawh a ṭul anga bawhzuia neih tum a nih thu a sawi. Covid 19 leng mek avangin India ram mai ni lo khawvel puma chiaiin a ralkhel chu a ni ta ber a, mipuite chiai lo tura ngenna chhuah chiam mah se sorkar hrang hrang pawh a che vel leh a inbuatsaih danah a chiai tih hai rual a ni lo. Nun dan phung a khaihlak a, mipui an buai a, thihna thlen thei leh inkaichhawn awlsam tak Covid 19 hian khawvel nunphung a tibuai nasa ta hle. Hetihlai hian Mizoramin tun thlengin Covid 19 vei leh vei lo endikna a la nei lo hi a veiawm a, Health minister-in lei tuma hmalak a nih thu a sawi erawh a lawmawm hle a ni. Covid 19 enna khawl (test kit) hi awlsam taka neih theih mai a ni lo a, a endikna hi lei pawh ni se laboratory ṭha leh changtlung tak tel lo chuan a hman theih loh a, fimkhur taka mithiam bikte'n an hman tur chi niin an sawi. Sorkar hian a leina lo nei pawh ni tehreng se, a endikna tur hmun, a endiktu mithiam leh a kalpui danah thil tih ṭul tam tak a la awm a ni awm e. Engpawhnise a harsatna lam thlir chuan harsatna tam tak a awm ngei ang a, tunah erawh chuan indona hmuna awm ang deuh kan nih tawh avangin a ṭulna lam ngaihtuaha lei phawt mai hi mipui thlamuanna atan pawh a ṭha awm e. Ṭhenawm state-a medical college nei upa deuh tawhte leh a hmanraw dang nei ṭhate'n an nei tawh si a, Covid 19 vei leh vei lo enna khawl la nei lo state tlemte zinga tel ve reng tawh lo hian, sorkar thuneitu lam hian Health minister sawi angin Covid 19 vei leh vei lo enna khawl hi lei phawt mai se a ṭha ang.", "summary": "Health Minister chuan thuthar thehdarhtute hnenah Coronavirus leng mek chungchanga sawrkar inpuah­chahna hrilhfiahin Coronavirus rinhlelh test-na tur khawl Mizoramin kan neihloh pawh a ṭul anga bawhzuia neih tum a nih thu a sawi. Covid-19 leng mek avangin India ram mai nilo khawvel pumah nun dan phung a khaihlak a, thihna thlen thei leh inkaichhawn awlsam tak a nih laia Mizoramin tun thlenga Covid-19 vei leh vei -lo endikna a la nei -lo hi a veiawm a,Health minister-in lei tuma hmalak a nih thu a sawi erawh a lawmawm hle. Covid-19 enna khawl(test kit) hi awlsam taka neih theih mai a nilo a, a endikna tur laboratory ṭha tak a ngai a, Sorkar hian a leina lo nei pawh ni se, a endikna tur hmun, a endiktu mithiam leh a kalpui danah thil tih ṭul tam tak a la awm awm e. Engpawhnise a harsatna lam thlir loa a ṭulna lam ngaihtuaha lei phawt mai hi mipui thlamuanna atan pawh a ṭha awm e,Covid-19 vei leh veilo enna khawl la neilo state tlemte zinga tel ve reng tawhlo hian, Sorkar thuneitu lam hian Covid-19 vei leh veilo enna khawl hi lei phawt mai se a ṭha ang." }, { "summarization_id": "442", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/37305", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_30/1//25", "original_text": "MHIP General Head­quarters chuan Mizoram chhanna atan Mizo hmei­chhiate'n ṭangkaina an nei a nih chuan an tlanchhe dawn lo tih an puang a. Tun hnaia Buarchep phaia Mizote kutthlaktu Assam police an dem thu sawiin ram chhana ṭang ngam Mizo hmeichhiate an chhuang tih an sawi bawk.Assam leh Mizo­ram ramri buai avangin tun hnaiah Mizo hmeichhiate'n kut an tuar ta fo mai a, kum 2018-ah Zophai buainaah Mizo hmeichhe journalist-in hliam a tuar tawh a, kum 2020-ah Mizo hmei­chhiate'n kawng an dang chungin Assam police hian tharum hmangin an tawn lui tawh a, tun hnaiah Buarchepah Mizo hmeichhiaten Assam police-te kut an tuar leh bawk.Assam police lam chet dan hi a demawm takzet a, he thil thleng hi keini lam zawk tih ni se, Mizoram police hian ramri buainaah Assam hmeichhiate hi kut lo thlak ni se a chhe thei ang berin Mizote hi min timualpho duh ngei ang. Hei vang hian kan hmeichhiate chunga Assam lam chet dan hi a demawm a, kan demna thu tlangaupui ringawt hi a tawk lo a ni. Heng mite hi Assam sorkar pawhin an hrem ngei theihna tura nawr hi Mizoram sorkar mawhphurhna a ni awm e.Mizo hmeichhia­te chunga thil thleng hi Mizoram leh Mizo mipuite zahlohna lian tak a ni a, kan hmei­chhiate pawh zuah loa Assam-in min zuam ta mai hi a tlawmthlak a; chutih rualin tharuma beih lêt nghal chiam hi thil finthlak leh ṭha ber a ni lo thei a ni.Kan sorkar hian Assam sorkar hnenah he thil thleng hi thlenin kutthlaktu Assam Police-te hi hrem ngei se, hliam an awm a nih chuan hliam enkawlna senso pawh Assam hian tum ngei rawh se. MHIP General Head­quarters chuan Mizoram chhanna atan Mizo hmei­chhiate'n ṭangkaina an nei a nih chuan an tlanchhe dawn lo tih an puang a. Tun hnaia Buarchep phaia Mizote kutthlaktu Assam police an dem thu sawiin ram chhana ṭang ngam Mizo hmeichhiate an chhuang tih an sawi bawk.Assam leh Mizo­ram ramri buai avangin tun hnaiah Mizo hmeichhiate'n kut an tuar ta fo mai a, kum 2018-ah Zophai buainaah Mizo hmeichhe journalist-in hliam a tuar tawh a, kum 2020-ah Mizo hmei­chhiate'n kawng an dang chungin Assam police hian tharum hmangin an tawn lui tawh a, tun hnaiah Buarchepah Mizo hmeichhiaten Assam police-te kut an tuar leh bawk.Assam police lam chet dan hi a demawm takzet a, he thil thleng hi keini lam zawk tih ni se, Mizoram police hian ramri buainaah Assam hmeichhiate hi kut lo thlak ni se a chhe thei ang berin Mizote hi min timualpho duh ngei ang. Hei vang hian kan hmeichhiate chunga Assam lam chet dan hi a demawm a, kan demna thu tlangaupui ringawt hi a tawk lo a ni. Heng mite hi Assam sorkar pawhin an hrem ngei theihna tura nawr hi Mizoram sorkar mawhphurhna a ni awm e.Mizo hmeichhia­te chunga thil thleng hi Mizoram leh Mizo mipuite zahlohna lian tak a ni a, kan hmei­chhiate pawh zuah loa Assam-in min zuam ta mai hi a tlawmthlak a; chutih rualin tharuma beih lêt nghal chiam hi thil finthlak leh ṭha ber a ni lo thei a ni.Kan sorkar hian Assam sorkar hnenah he thil thleng hi thlenin kutthlaktu Assam Police-te hi hrem ngei se, hliam an awm a nih chuan hliam enkawlna senso pawh Assam hian tum ngei rawh se.", "summary": "MHIP General Head­quarters chuan Assam leh Mizo­ram ramri buai avanga Buarchep phaia Mizote kutthlaktu Assam police an dem thu sawiin Mizo hmei­chhiate'n ṭangkaina an nei a nih chuan an tlanchhe dawn lo tih an puang.Ram chhana ṭang ngam Mizo hmeichhiate an chhuan thu sawiin,kum 2018-ah Zophai buainaah Mizo hmeichhe journalist-in hliam tuarin kum 2020-ah Mizo hmei­chhiate'n kawng an dang chungin Assam police-te'n tharum hmangin an tawn lui tawh bawk a,he thil thleng hi keini lam zawk tih ni se a chhe thei ang berin Mizote hi min timualpho ngei ang. Hei vang hian kan hmeichhiate chunga Assam lam chet dan hi a demawm a,kan hmei­chhiate pawh zuah loa Assam-in min zuam ta hi a tlawmthlak a;chutih rualin tharuma beih lêt hi thil finthlak ber a nilo thung.Kan sorkar hian Assam sorkar hnenah Assam Police-te hi hrem ngei an niha hliam enkawlna senso pawh Assam hian tum ngei rawh se." }, { "summarization_id": "443", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/125950", "file_name": "H-108-02/02/2025-Nagaland-ah i inzir ang u", "original_text": "March 5 khan Dimapur, Nagaland-a Naga hmeichhe pakhat pawngsualtua puh hnam dang pakhat chu mipui pungkhawmin a tânna jail aṭanga la chhuakin ruaka kawng an zawhpui hnuah an chil hlum. He thil thleng hi India ram mai bakah khawvel hmun dangah pawh sawi a hlawh hle a, Union Home Minister Rajnath Singh chuan Nagaland Chief Minister TR Zeliang chu Dimapur-a dan leh thupek dinhmun siamṭha turin a hriattir.Nagaland-a mipui thinrim chet dan hi a demawm a, he thil thleng avang hian Nagaland hi a hmingchhia a, Nagaland sorkar a mualpho a, sokar hnathawk ṭhenkhat hrem an ni tawh a, pawikhawihtua puh pawh eng emaw zat man an ni tawh. Nagaland-a thil thleng hi mipui pungkhawm thil tih a ni a, an thinrim em avangin hetiang hian an che ta mai niin a lang.Mizoramah pawh hetiang thil hi a thleng ve palh thei tih inhre chunga kan inven lawk a ṭha hle mai. Tun hnaiah Mizoram khawpui ber Aizawlah pawh pawikhawihtu man an nih hnu thlenga, \"An hmel kan hmu duh,\" tia police station bula punkhawmte kan la ching a, venhimna nei ṭha lo zawk leh venghimtu nei tam lo zawk khaw danga police station-te phei chu hetiang lakah hian a him lo hle a ni.Dan hnuaia awm kan ni a, misual tu pawh man a nih tawh hnu chuan danin a chungchang a ngaihtuah mai tur a ni a, dan hmanga hrem tur a ni. Dan awm sa ring zo lo leh duhkhawp loa mahni kuta dan kenkawh a nih tawh chuan buaina lian zawkin a umzui nghal zel a, dan kenkawh tura ruat ni lo mipuiin mahnia thuneihna inpe chawpa hremna lekkawh nghal an tum chuan a buai zo ṭhin.Tun hnaia Naga­land-a thil thleng pawh hi mipui pung­khawm thinrim thil­tih a ni a, an inveng zo ta lo niin a lang. Hetiang thil hi Mizoramah a thlen ve lohna turin inzirna atan hmang ila, khawtlang hruaitute'n mipui kuta thuneihna a luh pawi theihzia zir chhuahna atan hmang se, police lam pawhin inbuatsaih uluk a ṭulzia hriat chhuahna atan hmang se, ṭhenawm state-a mipui thinrim chetna hi harh chhuah nan i hmang hlauh ang u. March 5 khan Dimapur, Nagaland-a Naga hmeichhe pakhat pawngsualtua puh hnam dang pakhat chu mipui pungkhawmin a tânna jail aṭanga la chhuakin ruaka kawng an zawhpui hnuah an chil hlum. He thil thleng hi India ram mai bakah khawvel hmun dangah pawh sawi a hlawh hle a, Union Home Minister Rajnath Singh chuan Nagaland Chief Minister TR Zeliang chu Dimapur-a dan leh thupek dinhmun siamṭha turin a hriattir.Nagaland-a mipui thinrim chet dan hi a demawm a, he thil thleng avang hian Nagaland hi a hmingchhia a, Nagaland sorkar a mualpho a, sokar hnathawk ṭhenkhat hrem an ni tawh a, pawikhawihtua puh pawh eng emaw zat man an ni tawh. Nagaland-a thil thleng hi mipui pungkhawm thil tih a ni a, an thinrim em avangin hetiang hian an che ta mai niin a lang.Mizoramah pawh hetiang thil hi a thleng ve palh thei tih inhre chunga kan inven lawk a ṭha hle mai. Tun hnaiah Mizoram khawpui ber Aizawlah pawh pawikhawihtu man an nih hnu thlenga, \"An hmel kan hmu duh,\" tia police station bula punkhawmte kan la ching a, venhimna nei ṭha lo zawk leh venghimtu nei tam lo zawk khaw danga police station-te phei chu hetiang lakah hian a him lo hle a ni.Dan hnuaia awm kan ni a, misual tu pawh man a nih tawh hnu chuan danin a chungchang a ngaihtuah mai tur a ni a, dan hmanga hrem tur a ni. Dan awm sa ring zo lo leh duhkhawp loa mahni kuta dan kenkawh a nih tawh chuan buaina lian zawkin a umzui nghal zel a, dan kenkawh tura ruat ni lo mipuiin mahnia thuneihna inpe chawpa hremna lekkawh nghal an tum chuan a buai zo ṭhin.Tun hnaia Naga­land-a thil thleng pawh hi mipui pung­khawm thinrim thil­tih a ni a, an inveng zo ta lo niin a lang. Hetiang thil hi Mizoramah a thlen ve lohna turin inzirna atan hmang ila, khawtlang hruaitute'n mipui kuta thuneihna a luh pawi theihzia zir chhuahna atan hmang se, police lam pawhin inbuatsaih uluk a ṭulzia hriat chhuahna atan hmang se, ṭhenawm state-a mipui thinrim chetna hi harh chhuah nan i hmang hlauh ang u.", "summary": "11th March,2015 March ni 5 khan Dimapur,Nagaland-a Naga hmeichhe pakhat pawngsualtua puh hnam dang pakhat chu mipui pungkhawmin a tanna jail atanga la chhuakin ruaka kawng an zawhpui hnuah an chil hlum. He thil thleng avang hian Nagaland sawrkar a mualpho a,sawrkar hnathawk thenkhat hrem an ni a,pawikhawihtu pawh eng emaw zat an man bawk. Union Home Minister Rajnath Singh pawhin Nagaland Chief Minister TR Zeliang chu Dimapur-a dân leh dun siamtha turin a hriattir bawk. Dan hnuaia awm kan nih angin misual chu dan hmanga hrem an ni thin.Dan thu loa mipuiin mahnia thuneihna inpe chawpa hremna an lekkawh hian a buaizo thin a.Nagaland-a thil thleng ang hi a thlen ve lohna turin Mizoram mipuite chuan inzir nan leh harhchhuah nan i hmang hlauh ang u." }, { "summarization_id": "444", "url": "https://theaizawlpost.org/russia-in-thungrulh-zel-tum-mai-thei/", "file_name": "SMizo_8_20-02", "original_text": "Russian President Vladimir Putin chuan Moscow-in Western ram te bei thei tur ram dangte ralthuam hmangin a chawm mai theih thu a sawi. Putin hian khawthlang ram tena Ukraine hnena long-range weapons an pek chu sawiselna a neihah heng thu te hi a sawi a ni. Khawthlang ram tam tak United States pawh telin, Ukraine chu an ralthuamte hmanga Russia ram chhung an beih remtihna an pe tawh a. Chutiang thil a thleng a nih chuan harsatna nasa tak a thleng ang, tiin Putin chuan a sawi a. “Tuin emaw indona hmunah an ralthuamte min beih nana hman an remtia an pe a nih chuan eng vangin nge keini pawhin chung ramte beih nan chuan ram dangte kan puih ve mai loh ang,” tiin Russian president chuan a sawi a. “Phu tawk ang zela chhan let tur a ni mai a, kan ngaihtuah zui ang,” tiin a sawi. Putin hian a thusawiah Germany chu a thlurbing zual anga ngaih niin tun hnaiah Germany chuan Ukraine chu a long-range weapons pekte chu Russia ram chhung a beih nana hman remtihna a pe a ni. “Missile tam zawk Russian territory beihna tur pek zel an ni ang an tih hian Russian-German inlaichinna an tichhia tihna a ni” tiin Putin chuan a sawi bawk. US President Joe Biden pawhin Ukraine hnenah American supplied weapons te chu Russia ram chhung beih nan hman remtihna a pe tawh bawk a, mahse, Kharkiv region chauh beih nana hman a remti thung. White House chuan Ukraine chuan long-range ATACMS missiles chu Russian ram kah nan a hman a phalska lo thung. Tun hnaiah Ukraine chuan US weapons te chu Russia ram chhung beih nan a hmang thung a. Tun hnaiah Russia in Ukraine northern border a nawr nasat zual vangin Kharkiv hmarchhak lamah inbeihna a nasa hle a. Kharkiv hi Ukraine a khawpui lian ber dawttu niin ramri atanga 30km leka hlaa awm a ni. UK Foreign Secretary Lord Cameron thung chuan British weapons te hman thuah Ukraine thu thu tia sawiin a duh chuan Russian territory beih nan pawh a hmang thei a ti ve thung. Ukraine chuan North Korean missile te chu Russia-in Ukrainian territory beih nan a hmang nasa tiin a sawi a, Western intelligence te chuan Russia chuan Iran siam drone te a hmang nasa an ti bawk. Putin chuan kum tina neih thin St Petersburg International Economic Forum neihnaa thusawina a neihah Khawthlang ram te chuan Moscow chuan a nuclear weapons te a hmang lovang an ti a ti a. “Eng vang emaw in Khawthlang ram ten Russia in a nuclear ralthuam a hman an ring lo” tiin a sawi a. “Nuclear dooctrine kan nei a, chutah chuan tu emaw chetlak dan chu kan sovereignty leh territorial integrity tana hlauhawm a nih chuan kan ralthuam neih te kan hmang thei tih a ni a. Hei hi lak zam mai mai chi a ni lo,” tiin a sawi. Hei bakah hian Valdimir Putin chuan Russia-in nato territory beih a tum tia sawi chu a hnawl bawk a. “Russia hi hmelma angin chhuah suh u. Nangmahni in inti na chawp mai mai a ni,” tiin Putin chuan a sawi a. “Russia chuan Nato beih a duh niin an hria a. In mawl zo ta em ni? Tu ngihdan nge maw ni le? Thil awm ang lo a ni a, a awihawm lohzia in hre chiang,” tiin a sawi.", "summary": "Russian President Vladimir Putin chuan khawthlang ram tena Ukraine hnena long-range weapons an pek chungchang ah thusawiin khawthlang ram tam tak USA pawh telin Ukraine chu an ralthuamte hmang a Russia ram chhung an beih remtihna an pe a, chutiang anih chuan engvangin nge chung ram beih nan chuan ram dangte an puih loh ang tiin Moscow-in Western ram te a beih theih nan ralthuam in a chawm maithei tih thu a sawi. Putin hian a thusawi ah hian Germany-in Ukraine chu a ralthuam te hmang a Russia beih remtihna chu a thlurbing zual a, ram pahnih inlaichinna a tichhia a ti. Ukrain chuan North Korea missile te chu Russia-in an hmang nasa niin a sawi a, Western Intelligence te chuan Russia chu Iran siam drone an hmang nasa ati bawk. Khawthlang ramte'n nuclear weapon an hman an rin loh thu an sawi pawh chhang letin a hun ah chuan an hman ngei dawn thu a sawi. Heibak ah hian Russia-in Nato a bei anga thu leng chu thil awm anglo leh awihawm loh tak a ni ati." }, { "summarization_id": "445", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6230", "file_name": "H-77-29/01/2025-CBI_in_an_chhui_mekxt.txt", "original_text": "CBI-in an chhui mek Mizoram NewsCBI-in an chhui mek admin 12-Nov-2024 08:57 AM Mizoram Lokayukta hnuaia thubuai (complaint an dawn) awm Central Bureau of Investigation (CBI) in an chhuilai mek pahnih a tawh a, Mizoram Rural Bank (MRB)-a sum tihchingpen thubuai ve ve a ni. Lokayukta chuan MRB, Serchhip Branch-a sum tihchingpen thubuaiah December 1, 2021 khan preliminary enquiry chu CBI tih turin thutlukna a siam. CBI lam atangin thu dawn an neih loh avangin ṭum thum reminder a thawn tawh a, he thubuai hi CBI kutah a la awm mek. Lokayukta hian MRB, Champhai Branch-ah sum hmanga inbumna a awm niin complaint an dawnah CBI chhuitir turin thutlukna an siam. Champhai MRB chungchangah hian Lokayukta chuan February 5, 2024 khan complaint an dawng a, an zir chian hnuah CBI-in preliminary enquiry ti se, tiin an rêl. CBI hnenah hian February 15, 2024 khan preliminary enquiry ti tura tihna an thawn tawh. Lokayukta-in complaint an dawn danin, Champhai MRB-ah hian sum hmanga inbumna a awm a, chuta sum che vel zat chu cheng nuai 2,161 a ni.", "summary": "Mizoram Lokayukta hnuaia thubuai lut chu Mizoram Rural Bank (MRB),Serchhip Branch leh Champhai Branch te niin Central Bureau of Investigation (CBI) in an chhui mek a ni.Lokayukta chuan Serchhip Branch leh Champhai Branch atanga complain an dawn chu preliminary enquiry ti turin CBI kutah an hlan.Champhai Branch bik atanga sum hmanga inbumna che vel an hmuhchhuah hi nuai 2,161 a ni." }, { "summarization_id": "446", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8263", "file_name": "H-179-11/02/2025-hna hmanhmawhthlak", "original_text": "Sorkarin mau chi supply a kalpui chhan a sawifiahnaah sorkar thuchhuah chuan, \"Hripui leng karah pawh Mau chingtuten kum an hloh lohna turin mau phun tur ngaihtuah a ngai a. Mau chingtute hnenah mau chi pek a nih theih nan Horticulture Department chuan Finance Department-in, The Mizoram Public Procurement Rules, 2020 (Procurement of Goods, Works and Services) a siam angin tender hi sorkar phalna thlapa koh a ni, \" an ti.June thla khan Horticulture Depart­ment hnuaia mau leh raw chi supply hun chu a tawp a, dan angin an han kalpui dawn ta a, mi pakhat chiahin a chhang ta a ni. Hei hi sorkar danah chhangtu tling a ni ta lo nge ni, an hmanhmawh tehlul nen tun thleng hian mau chi supply-tu tur hi puanzar a la ni lo.Hripui lenlai leh mipui nawl­pui pawhin hri dona atana pawisa an thawhkhawm vanglai takin Mizoram sorkara Sports Department chuan MSSC hnuaia cheng nuai 800 chuang man hna an lo pe bawk a; sorkarin a sawifiahnaah chuan hna hmanhmawhthlak a nih thute tarlan a ni ve leh bawk a ni.Heti taka sports lama hna hmanhmawhthlak a han awmte pawh hi thil danglam tak chu a ni a, Covid-19 avanga khelmualte an khar ṭhup lai leh inelna (competition) reng reng kalpui khap a ni chunga cheng nuai 800 chuang hna thawhna tur khawpa hmanhmawhthlak hi chu thil hrilhfiah nawn ngai tak a nih hmel.Engpawhnise kan sorkar flagship program meuh ni si, mau chi supply-tu tur tender kohnaa mi pakhat chiah a rawn pen chhuak hi hriatthiam harsa tâk chu a ni phawt a, chumi piah lamah tender koh an hmanhmawh tehlul nen an ngawihpui leh ta vang vang leh si hian Zoram mipui ngaih a tiṭha lo lek lek tawh niin a lang. Sorkarin mau chi supply a kalpui chhan a sawifiahnaah sorkar thuchhuah chuan, \"Hripui leng karah pawh Mau chingtuten kum an hloh lohna turin mau phun tur ngaihtuah a ngai a. Mau chingtute hnenah mau chi pek a nih theih nan Horticulture Department chuan Finance Department-in, The Mizoram Public Procurement Rules, 2020 (Procurement of Goods, Works and Services) a siam angin tender hi sorkar phalna thlapa koh a ni, \" an ti.June thla khan Horticulture Depart­ment hnuaia mau leh raw chi supply hun chu a tawp a, dan angin an han kalpui dawn ta a, mi pakhat chiahin a chhang ta a ni. Hei hi sorkar danah chhangtu tling a ni ta lo nge ni, an hmanhmawh tehlul nen tun thleng hian mau chi supply-tu tur hi puanzar a la ni lo.Hripui lenlai leh mipui nawl­pui pawhin hri dona atana pawisa an thawhkhawm vanglai takin Mizoram sorkara Sports Department chuan MSSC hnuaia cheng nuai 800 chuang man hna an lo pe bawk a; sorkarin a sawifiahnaah chuan hna hmanhmawhthlak a nih thute tarlan a ni ve leh bawk a ni.Heti taka sports lama hna hmanhmawhthlak a han awmte pawh hi thil danglam tak chu a ni a, Covid-19 avanga khelmualte an khar ṭhup lai leh inelna (competition) reng reng kalpui khap a ni chunga cheng nuai 800 chuang hna thawhna tur khawpa hmanhmawhthlak hi chu thil hrilhfiah nawn ngai tak a nih hmel.Engpawhnise kan sorkar flagship program meuh ni si, mau chi supply-tu tur tender kohnaa mi pakhat chiah a rawn pen chhuak hi hriatthiam harsa tâk chu a ni phawt a, chumi piah lamah tender koh an hmanhmawh tehlul nen an ngawihpui leh ta vang vang leh si hian Zoram mipui ngaih a tiṭha lo lek lek tawh niin a lang. Sorkarin mau chi supply a kalpui chhan a sawifiahnaah sorkar thuchhuah chuan, \"Hripui leng karah pawh Mau chingtuten kum an hloh lohna turin mau phun tur ngaihtuah a ngai a. Mau chingtute hnenah mau chi pek a nih theih nan Horticulture Department chuan Finance Department-in, The Mizoram Public Procurement Rules, 2020 (Procurement of Goods, Works and Services) a siam angin tender hi sorkar phalna thlapa koh a ni, \" an ti. June thla khan Horticulture Depart­ment hnuaia mau leh raw chi supply hun chu a tawp a, dan angin an han kalpui dawn ta a, mi pakhat chiahin a chhang ta a ni. Hei hi sorkar danah chhangtu tling a ni ta lo nge ni, an hmanhmawh tehlul nen tun thleng hian mau chi supply-tu tur hi puanzar a la ni lo. Hripui lenlai leh mipui nawl­pui pawhin hri dona atana pawisa an thawhkhawm vanglai takin Mizoram sorkara Sports Department chuan MSSC hnuaia cheng nuai 800 chuang man hna an lo pe bawk a; sorkarin a sawifiahnaah chuan hna hmanhmawhthlak a nih thute tarlan a ni ve leh bawk a ni. Heti taka sports lama hna hmanhmawhthlak a han awmte pawh hi thil danglam tak chu a ni a, Covid-19 avanga khelmualte an khar ṭhup lai leh inelna (competition) reng reng kalpui khap a ni chunga cheng nuai 800 chuang hna thawhna tur khawpa hmanhmawhthlak hi chu thil hrilhfiah nawn ngai tak a nih hmel. Engpawhnise kan sorkar flagship program meuh ni si, mau chi supply-tu tur tender kohnaa mi pakhat chiah a rawn pen chhuak hi hriatthiam harsa tâk chu a ni phawt a, chumi piah lamah tender koh an hmanhmawh tehlul nen an ngawihpui leh ta vang vang leh si hian Zoram mipui ngaih a tiṭha lo lek lek tawh niin a lang.", "summary": "14th July,2020 Hripui leng karah pawh mau chingtuten kum an hloh lohna turin mau phun tur ngaihtuah a ngai a.Mau chingtute hnenah mau chi pek a nih theih nan Horticulture Department chuan Fianance Department-in,The Mizoram Public Procurement Rules,2020 a siam angin tender hi sawrkar phalna thlapa koh a ni tiin mau chi supply a kalpui chhan chu sawrkarin a sawifiah a.Chutihrualin, mi pakhat chauhin tender chhangin, mau chi supply tu tur hi tun thlengin puanzar a la ni lo. Hri avanga sum harsat an sawi lai mekin,Mizoram sawrkara Sports Department chuan MSSC hnuaiah cheng nuai 800 chuang man hna an lo pe bawk a,hna hmanhmawhthlak a nih thu tarlan a ni ve leh bawk." }, { "summarization_id": "447", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20620", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "School Education minister chuan MNF sorkar chu an theihna sang ber nen hna an thawh dawn thu a sawi a, \"Sorkar thar lak luh veleh Chief Minister duh dan angin tih tur kan ti nghal a, kan thutiam kawngah theihna sang ber nen hna thawh kan tum a ni,\" a ti.Sorkar kaihruaitu thar kan nei ta a, sorkar thar a din tuk aṭangin hna an thawk ṭan niin a lang. Mizoten hunpui chawlh kan hmanlai pawhin an chawl ve mang lo emaw tih mai turin ṭan an la a, mipui tana thu lawmawm - zu zawrh tihtawp tuma hmalak, thisen sawngbawlna man lak tihtawp, hlawh tihpun etc - a khat tawkin puan tur an nei deuh reng a, hnathawh tak tak an tum niin a lang.Mizorama kan sorkar hrawn tawhte mipuiin an kham khawp lohna ṭhin chu hnathawh an tum lo emaw tih mai tur khawpa an awm ṭhin kha a ni. State khata minister rau rau hnathawh tum tak takte chu an hnathawhah a lang mai ṭhin a, a nawlpuiin budget awm sa sem rual bak an hnathawh hmuh tur hriat mang lohte an awm ṭhin.Miin hna a thawh duh a, a tum tak tak a nih chuan a thiamna a sang emaw a hniam emaw lam a ni lo a, mipuiin an hmu mai ṭhin. He sorkar thar lo piang hian tun thleng hi chuan hnathawh a tum a, a chet vel dan pawh sawiselna tur aiin fakna tur lam hlir a la ni.Hetihlai hian hna­thawh an duh a nih chuan sorkar hmasa hnuaia hnathawh kallai tihtawp ri­ngawt leh work order chhuak tawh pawh hna bul an ṭan loh chuan tihtawp tumna awmte erawh thil danga an chet dan nen a inhmeh lo a, hnathawh duh sorkar chuan midang hnathawk turte dang tel kher lo se a ṭha ang.Sorkar thar a piang a, an theihna sang bera hnathawh an tum thu an sawi ngam hi a lawm­awm a, an theihna sang ber hi mi­puiin an thlir rân dawn a ni. School Education minister chuan MNF sorkar chu an theihna sang ber nen hna an thawh dawn thu a sawi a, \"Sorkar thar lak luh veleh Chief Minister duh dan angin tih tur kan ti nghal a, kan thutiam kawngah theihna sang ber nen hna thawh kan tum a ni,\" a ti.Sorkar kaihruaitu thar kan nei ta a, sorkar thar a din tuk aṭangin hna an thawk ṭan niin a lang. Mizoten hunpui chawlh kan hmanlai pawhin an chawl ve mang lo emaw tih mai turin ṭan an la a, mipui tana thu lawmawm - zu zawrh tihtawp tuma hmalak, thisen sawngbawlna man lak tihtawp, hlawh tihpun etc - a khat tawkin puan tur an nei deuh reng a, hnathawh tak tak an tum niin a lang.Mizorama kan sorkar hrawn tawhte mipuiin an kham khawp lohna ṭhin chu hnathawh an tum lo emaw tih mai tur khawpa an awm ṭhin kha a ni. State khata minister rau rau hnathawh tum tak takte chu an hnathawhah a lang mai ṭhin a, a nawlpuiin budget awm sa sem rual bak an hnathawh hmuh tur hriat mang lohte an awm ṭhin.Miin hna a thawh duh a, a tum tak tak a nih chuan a thiamna a sang emaw a hniam emaw lam a ni lo a, mipuiin an hmu mai ṭhin. He sorkar thar lo piang hian tun thleng hi chuan hnathawh a tum a, a chet vel dan pawh sawiselna tur aiin fakna tur lam hlir a la ni.Hetihlai hian hna­thawh an duh a nih chuan sorkar hmasa hnuaia hnathawh kallai tihtawp ri­ngawt leh work order chhuak tawh pawh hna bul an ṭan loh chuan tihtawp tumna awmte erawh thil danga an chet dan nen a inhmeh lo a, hnathawh duh sorkar chuan midang hnathawk turte dang tel kher lo se a ṭha ang.Sorkar thar a piang a, an theihna sang bera hnathawh an tum thu an sawi ngam hi a lawm­awm a, an theihna sang ber hi mi­puiin an thlir rân dawn a ni. School Education minister chuan MNF sorkar chu an theihna sang ber nen hna an thawh dawn thu a sawi a, \"Sorkar thar lak luh veleh Chief Minister duh dan angin tih tur kan ti nghal a, kan thutiam kawngah theihna sang ber nen hna thawh kan tum a ni,\" a ti. Sorkar kaihruaitu thar kan nei ta a, sorkar thar a din tuk aṭangin hna an thawk ṭan niin a lang. Mizoten hunpui chawlh kan hmanlai pawhin an chawl ve mang lo emaw tih mai turin ṭan an la a, mipui tana thu lawmawm - zu zawrh tihtawp tuma hmalak, thisen sawngbawlna man lak tihtawp, hlawh tihpun etc - a khat tawkin puan tur an nei deuh reng a, hnathawh tak tak an tum niin a lang. Mizorama kan sorkar hrawn tawhte mipuiin an kham khawp lohna ṭhin chu hnathawh an tum lo emaw tih mai tur khawpa an awm ṭhin kha a ni. State khata minister rau rau hnathawh tum tak takte chu an hnathawhah a lang mai ṭhin a, a nawlpuiin budget awm sa sem rual bak an hnathawh hmuh tur hriat mang lohte an awm ṭhin. Miin hna a thawh duh a, a tum tak tak a nih chuan a thiamna a sang emaw a hniam emaw lam a ni lo a, mipuiin an hmu mai ṭhin. He sorkar thar lo piang hian tun thleng hi chuan hnathawh a tum a, a chet vel dan pawh sawiselna tur aiin fakna tur lam hlir a la ni. Hetihlai hian hna­thawh an duh a nih chuan sorkar hmasa hnuaia hnathawh kallai tihtawp ri­ngawt leh work order chhuak tawh pawh hna bul an ṭan loh chuan tihtawp tumna awmte erawh thil danga an chet dan nen a inhmeh lo a, hnathawh duh sorkar chuan midang hnathawk turte dang tel kher lo se a ṭha ang. Sorkar thar a piang a, an theihna sang bera hnathawh an tum thu an sawi ngam hi a lawm­awm a, an theihna sang ber hi mi­puiin an thlir rân dawn a ni.", "summary": "School Education minister chuan MNF sorkar chu an theihna sang ber nen hna an thawh dawn thu a sawi a, \"Sorkar thar lak luh veleh Chief Minister duh dan angin tih tur kan ti nghal a, kan thutiam kawngah theihna sang ber nen hna thawh kan tum a ni,\" a ti. Sorkar thar kan nei ta a, sorkar din tûk atangin hna an thawk tan niin a lang. Mipui tana thu lawmawm - zu zawrh tihtawp tuma hmalak, thisen sawngbawlna man lak tih tawp, hlawh tihpun etc - a khat tawkin puan tur an nei deuh reng a, hnathawh tak tak an tum niin a lang. Sorkar kan hrawn tawhte mipuiin an kham khawp loh thin chhan chu hnathawh an tum lo emaw tih tura an awm thin kha a ni. Hna thawk tak takte chu an hnathawh a lang mai thin. Miin hna a thawh duh a, a tum tak tak a nih chuan thiamna sang a nei emaw nei lo emaw, mipuiin an hmu mai thin. He sorkar thar pawh tunah hrih chuan fakna tur a tam, chutihrualin sorkar hmasa hnuaia hnathawh kallai tihtawp ringawt leh work order chhuak tawh pash hna bul an tan loh chuan tihfawp tumna erawh an thil tum nen a inhmeh lo hle. An theihna sang bera hnathawh an tum erawh a lawmawm." }, { "summarization_id": "448", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8434", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_29/1/25", "original_text": "Hnahthiala police leh Joint YMA ṭangkawp chuan Covid-19 hripui darh zel tur vênna atan Hnahthiala hnam dang awmte ko khawmin, inner line permit (ILP) an endik a, an thla laksakin, identity card (ID) an siamsak dawn. Aizawla veng eng emaw zat chuan an veng huam chhunga hnam dang awmte dap chhuakin ID hi an siamsak tawh a, hei hi Covid-19 hri laka invenna atana tih a ni.Mizoramah hian Mizote ni lo hnam dang awm hi khap a ni lo a, dan ang thlapa an awm erawh a ngai thung. Hetihlai hian Mizoram chhungah hna hrang hrang thawkin hnam dang dan loa lo lut tam tham tak an awm a, heng zinga eng emaw zat hi Covid-19 hripui leng mek avangin an ram lamah an haw darh mek a ni.Tun hi Mizoram tan dan loa hnam dang awm dap chhuahna hun remchang ṭha tak a ni a, dan anga awmte pawh fel taka chhinchhiah hun remchang a ni bawk ang. Hnam dang hrim hrim hi an hnawk lo a, en hran tur pawh an ni lo a; nimahsela dan loa hnam dang lo lut erawh dan anga an ram lama thawn haw zel hi Mizoram leh Mizote tan thil ṭha zawk a nih hmel.Tunah hian hnam dangte mahni in lama an hawlai a ni a, awlsam takin Mizo­ramah an luh theih loh hunlai a ni chiah bawk a, mahni huam chhunga hnam dang awmte fel taka chhinchhiah an nih chuan dan loa Mizorama hnam dang lo lutte hi awlsam taka dap chhuah theih an ni ang.Tun hi dan loa awm hnam dangte dap chhuah hun remchang a nih piah lamah dan loa lut turte laka invenna hun ṭha a ni a, Mizo mipuite'n he hripui avanga harsatna kan tawh hi hnam anga kan himna turin ṭangkai takin i hmang hlauh ang u. Hnahthiala police leh Joint YMA ṭangkawp chuan Covid-19 hripui darh zel tur vênna atan Hnahthiala hnam dang awmte ko khawmin, inner line permit (ILP) an endik a, an thla laksakin, identity card (ID) an siamsak dawn. Aizawla veng eng emaw zat chuan an veng huam chhunga hnam dang awmte dap chhuakin ID hi an siamsak tawh a, hei hi Covid-19 hri laka invenna atana tih a ni.Mizoramah hian Mizote ni lo hnam dang awm hi khap a ni lo a, dan ang thlapa an awm erawh a ngai thung. Hetihlai hian Mizoram chhungah hna hrang hrang thawkin hnam dang dan loa lo lut tam tham tak an awm a, heng zinga eng emaw zat hi Covid-19 hripui leng mek avangin an ram lamah an haw darh mek a ni.Tun hi Mizoram tan dan loa hnam dang awm dap chhuahna hun remchang ṭha tak a ni a, dan anga awmte pawh fel taka chhinchhiah hun remchang a ni bawk ang. Hnam dang hrim hrim hi an hnawk lo a, en hran tur pawh an ni lo a; nimahsela dan loa hnam dang lo lut erawh dan anga an ram lama thawn haw zel hi Mizoram leh Mizote tan thil ṭha zawk a nih hmel.Tunah hian hnam dangte mahni in lama an hawlai a ni a, awlsam takin Mizo­ramah an luh theih loh hunlai a ni chiah bawk a, mahni huam chhunga hnam dang awmte fel taka chhinchhiah an nih chuan dan loa Mizorama hnam dang lo lutte hi awlsam taka dap chhuah theih an ni ang.Tun hi dan loa awm hnam dangte dap chhuah hun remchang a nih piah lamah dan loa lut turte laka invenna hun ṭha a ni a, Mizo mipuite'n he hripui avanga harsatna kan tawh hi hnam anga kan himna turin ṭangkai takin i hmang hlauh ang u. Hnahthiala police leh Joint YMA ṭangkawp chuan Covid-19 hripui darh zel tur vênna atan Hnahthiala hnam dang awmte ko khawmin, inner line permit (ILP) an endik a, an thla laksakin, identity card (ID) an siamsak dawn. Aizawla veng eng emaw zat chuan an veng huam chhunga hnam dang awmte dap chhuakin ID hi an siamsak tawh a, hei hi Covid-19 hri laka invenna atana tih a ni. Mizoramah hian Mizote ni lo hnam dang awm hi khap a ni lo a, dan ang thlapa an awm erawh a ngai thung. Hetihlai hian Mizoram chhungah hna hrang hrang thawkin hnam dang dan loa lo lut tam tham tak an awm a, heng zinga eng emaw zat hi Covid-19 hripui leng mek avangin an ram lamah an haw darh mek a ni. Tun hi Mizoram tan dan loa hnam dang awm dap chhuahna hun remchang ṭha tak a ni a, dan anga awmte pawh fel taka chhinchhiah hun remchang a ni bawk ang. Hnam dang hrim hrim hi an hnawk lo a, en hran tur pawh an ni lo a; nimahsela dan loa hnam dang lo lut erawh dan anga an ram lama thawn haw zel hi Mizoram leh Mizote tan thil ṭha zawk a nih hmel. Tunah hian hnam dangte mahni in lama an hawlai a ni a, awlsam takin Mizo­ramah an luh theih loh hunlai a ni chiah bawk a, mahni huam chhunga hnam dang awmte fel taka chhinchhiah an nih chuan dan loa Mizorama hnam dang lo lutte hi awlsam taka dap chhuah theih an ni ang. Tun hi dan loa awm hnam dangte dap chhuah hun remchang a nih piah lamah dan loa lut turte laka invenna hun ṭha a ni a, Mizo mipuite'n he hripui avanga harsatna kan tawh hi hnam anga kan himna turin ṭangkai takin i hmang hlauh ang u.", "summary": "Hnahthiala Police leh Joint YMA ṭangkawp-in Covid-19 hripui darh zel tur vênna atan Hnahthiala hnam dang Inner Line Permit(ILP) an endik a,an thla laksakin, Identity Card(ID) an siamsak dawn. Mizoramah hian hnam dang awmte hi dan ang thlapa an awm a ngai a,chutih laiin hnathawk tura dan lo anga rawn lut tam tham tak an awm bawk,tunah hian hripui leng avangin an ram lama an haw lai niin Mizoram tan dan loa hnam dang awm dap chhuahna hun remchang leh dan anga awmte pawh fel taka chhinchhiah hun remchang tak a ni a,dan loa lo lutte an ram lama thawn haw zel hi Mizoram leh Mizote tan thil ṭha zawk tur a ni.Tun hun hi dan loa awm hnam dangte dap chhuah hun remchang a nih piah lamah dan loa lo lut turte laka invenna hun ṭha a nih avangin Mizo mipuite'n kan himna turin ṭangkai takin i hmang ang u." }, { "summarization_id": "449", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/117871", "file_name": "F_MIZO_SUM_17_2/2/25", "original_text": "Bairabi leh Silchar inkarah khualzin (passenger) phur rél lian a tlân ṭan ta a, prime minister Narendra Modi chuan video conferencing hmangin a vailiam. Rel hian zing dar 5:45-ah Bairabi a chhuahsan ang a, zing dar 9:15-ah Silchar a thlengin Silchar aṭangin tlai dar 4:45-ah chhuakin, zan dar 8:15-ah Bairabi a thlengṭhin ang.Mizoramah khual-zin phur rel a lo lut ta hi thil lawm-awm tak a ni a, zin veivah kawngah thui takin Mizo mipuite'n an chhawr ngei ang. Rel hi a tlan chak a, a chuan man a tlawm bawk a, hei hi mipui nawlpui tan thil ṭha tak a ni.Rel lo lut tur hian ken tel tam tak a nei dawn tih erawh hriat a ngai a, chumi atan chuan inbuatsaih lawk a ṭha hle. Rel hi khualzin phur tur a ni a, chumi zingah chuan hnam dang tam tak an tel dawn. Heng hnam dangte hi a ṭhen chu Mizorama luh phalna fel taka ILP nei an ni ang a, ILP nei lem lote pawh an chuang tel ve ngeiin a rinawm a, hei tak hi uluk zawka vil zui aṭul ngei ang.Tuna a lan dan chuan Silchar aṭangin zan dar 8:00 velah Bairabi-ah khualzin phur rel a lo lut ṭhin dawn a, rel aṭanga lo chhukte hi enzui an nih loh chuan Mizoramah ILP nei lo hnam dangte tan awlsam takin Mizoramah a luh theih mai ang tih a hlauhawm a; rel lo luh tur leh a tlan hun turte hre chiangtu sorkar lam hian ruahmanna an siam ngei turah ngai ila, an siam lo a nih chuan a pawi thui thei hle dawn a ni.Sairang thlenga rel luhtir tumin tunah hian chak takin hna kalpui mek a ni a, hei hian hmasawnna lian tham tak a keng tel ngei ang tih a rinawm. Hma-sawnna kan tih hian a chhe zawnga nghawng te pawh a neih tel ṭhin avangin a nghawng awm thei tur hi zir chian a, theih ang anga inven lawk hi hnam fing zawkte tihdan a ni a; Bairabi-a khualzin phur rel lian lo lutah leh Sairang thlenga rel kawng sial mekah hian police, tlawmngai pawlte leh kohhran thleng pawhin thiam taka lo dawngsawng tura inbuatsaih lawk a ṭul takzet a ni. Bairabi leh Silchar inkarah khualzin (passenger) phur rél lian a tlân ṭan ta a, prime minister Narendra Modi chuan video conferencing hmangin a vailiam. Rel hian zing dar 5:45-ah Bairabi a chhuahsan ang a, zing dar 9:15-ah Silchar a thlengin Silchar aṭangin tlai dar 4:45-ah chhuakin, zan dar 8:15-ah Bairabi a thlengṭhin ang.Mizoramah khual-zin phur rel a lo lut ta hi thil lawm-awm tak a ni a, zin veivah kawngah thui takin Mizo mipuite'n an chhawr ngei ang. Rel hi a tlan chak a, a chuan man a tlawm bawk a, hei hi mipui nawlpui tan thil ṭha tak a ni.Rel lo lut tur hian ken tel tam tak a nei dawn tih erawh hriat a ngai a, chumi atan chuan inbuatsaih lawk a ṭha hle. Rel hi khualzin phur tur a ni a, chumi zingah chuan hnam dang tam tak an tel dawn. Heng hnam dangte hi a ṭhen chu Mizorama luh phalna fel taka ILP nei an ni ang a, ILP nei lem lote pawh an chuang tel ve ngeiin a rinawm a, hei tak hi uluk zawka vil zui aṭul ngei ang.Tuna a lan dan chuan Silchar aṭangin zan dar 8:00 velah Bairabi-ah khualzin phur rel a lo lut ṭhin dawn a, rel aṭanga lo chhukte hi enzui an nih loh chuan Mizoramah ILP nei lo hnam dangte tan awlsam takin Mizoramah a luh theih mai ang tih a hlauhawm a; rel lo luh tur leh a tlan hun turte hre chiangtu sorkar lam hian ruahmanna an siam ngei turah ngai ila, an siam lo a nih chuan a pawi thui thei hle dawn a ni.Sairang thlenga rel luhtir tumin tunah hian chak takin hna kalpui mek a ni a, hei hian hmasawnna lian tham tak a keng tel ngei ang tih a rinawm. Hma-sawnna kan tih hian a chhe zawnga nghawng te pawh a neih tel ṭhin avangin a nghawng awm thei tur hi zir chian a, theih ang anga inven lawk hi hnam fing zawkte tihdan a ni a; Bairabi-a khualzin phur rel lian lo lutah leh Sairang thlenga rel kawng sial mekah hian police, tlawmngai pawlte leh kohhran thleng pawhin thiam taka lo dawngsawng tura inbuatsaih lawk a ṭul takzet a ni.", "summary": "Bairabi leh Silchar inkarah khualzin(passenger) phur rél lian chu Prime Minister Narendra Modi chuan video conferencing hmangin a vailiam. Rel hian zing dar 5:45-ah Bairabi a chhuahsanin zing dar 9:15-ah Silchar a thleng a, Silchar aṭangin tlai dar 4:45-ah chhuakin, zan dar 8:15-ah Bairabi a thleng ṭhin ang. Rel hi a chak a, a chuan man a tlawm bawk avanga mipui nawlpui tan thil ṭha tak a nih rualin rel lo lut tur hian hnam dang tam tak Mizoramah a rawn phur lut dawn a, a ṭhen chu fel taka ILP nei an ni ang a, ILP nei lemlote pawh an chuang tel ve ang a, hei tak hi uluk zawka vil zui a ṭul ngei ang. Rel lo luh tur leh a tlan hun turte hre chiangtu sorkar lam hian ruahmanna an siam ngei turah ngai ila, hmasawnna kan tih hian a chhe zawnga nghawngte pawh a neih tel ṭhin avangin a nghawng awm thei tur hi zir chiangin theih ang tawkin inveng lawk ila, Bairabi-a khualzin phur rel lian lo lutah leh Sairang thlenga rel kawng sial mekah hian police, tlawmngai pawlte leh kohhran thleng pawhin thiam taka lo dawngsawng tura inbuatsaih lawk a ṭul takzet a ni." }, { "summarization_id": "450", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/127064", "file_name": "F_MIZO_SUM_20_4/2/25", "original_text": "Lawngtlai District Land Owners Association (LDLOA) chuan, Kaladan Multi Modal Transit Transport Project (KMMTTP) kawngpui siam meka ram laka zangnadawmna pek thuai phûta June 1, 2016 aṭang hna thawktute an dan chu tun thlengin an la chhunzawm zel.Hmasawnna tur kawngpui siam hna tih-khaihlak a nih chhanah hian ram nei-tu lam hi chuan thiam an inti viau ang a, an ram an laksak hnu-ah ram man an la dawn loh avangin an lungawi lo a ni. Ram neitu dik tak ni si, an ram an laksak hnu pawha pawisa dawng lo an awm a nih chuan sorkarin a ngaih-tuahpui tur a ni a, hna-thawh tihkhaihlak phahna atan an hmang tur a ni lo ang.Hetihlai hian LDLOA hnuaia ram neitu tamzia leh an ram neihna area zim dan ngaihtuah hi chuan, thil fel tawk lo a awm anga rinhlelhna a piang lo thei lo. Rampalailenga huan leh in hmun lo neih duah thei heti zat an han awm ringawtte hi thil mak a ni tawh a, zangnadawmna petu tur tan pawha an ram lak aṭanga teha pek chhuah huphurhawm tham an awm a nih chuan a buaithlak hle a ni.Engpawhnise tuna mipuiin an duh ber chu he hma-sawnna hnathawh hi chak takin kal zel se, mipui hian kawngpui ṭha neih an mamawh a, chu chu an nghakhlel tawh a ni. Thuneitu lam pawhin zángnadawmna hi an pe chhuak thei dawn a nih chuan hnathawh tihṭhuanawp a nih zel lohna turin ṭan la se, he buaina hi chingfel thuai tawh se.Thla khat aia rei kawngpui siam hna a chawl tawh a, a tawpkhawka tuartu chu mipui an ni leh ṭhin. Hei vang hian LDLOA pawh inngaih-tuah chiang se, thuneitu lam pawhin ṭan la se, hnathawh kal lai hi chhunzawm a nih theihna turin theihtawp chhuah tlang rawh se. Lawngtlai District Land Owners Association (LDLOA) chuan, Kaladan Multi Modal Transit Transport Project (KMMTTP) kawngpui siam meka ram laka zangnadawmna pek thuai phûta June 1, 2016 aṭang hna thawktute an dan chu tun thlengin an la chhunzawm zel.Hmasawnna tur kawngpui siam hna tih-khaihlak a nih chhanah hian ram nei-tu lam hi chuan thiam an inti viau ang a, an ram an laksak hnu-ah ram man an la dawn loh avangin an lungawi lo a ni. Ram neitu dik tak ni si, an ram an laksak hnu pawha pawisa dawng lo an awm a nih chuan sorkarin a ngaih-tuahpui tur a ni a, hna-thawh tihkhaihlak phahna atan an hmang tur a ni lo ang.Hetihlai hian LDLOA hnuaia ram neitu tamzia leh an ram neihna area zim dan ngaihtuah hi chuan, thil fel tawk lo a awm anga rinhlelhna a piang lo thei lo. Rampalailenga huan leh in hmun lo neih duah thei heti zat an han awm ringawtte hi thil mak a ni tawh a, zangnadawmna petu tur tan pawha an ram lak aṭanga teha pek chhuah huphurhawm tham an awm a nih chuan a buaithlak hle a ni.Engpawhnise tuna mipuiin an duh ber chu he hma-sawnna hnathawh hi chak takin kal zel se, mipui hian kawngpui ṭha neih an mamawh a, chu chu an nghakhlel tawh a ni. Thuneitu lam pawhin zángnadawmna hi an pe chhuak thei dawn a nih chuan hnathawh tihṭhuanawp a nih zel lohna turin ṭan la se, he buaina hi chingfel thuai tawh se.Thla khat aia rei kawngpui siam hna a chawl tawh a, a tawpkhawka tuartu chu mipui an ni leh ṭhin. Hei vang hian LDLOA pawh inngaih-tuah chiang se, thuneitu lam pawhin ṭan la se, hnathawh kal lai hi chhunzawm a nih theihna turin theihtawp chhuah tlang rawh se.", "summary": "Lawngtlai District Land Owners Association(LDLOA) chuan Kaladan Multi Modal Transit Transport Project (KMMTTP) kawngpui siam meka zangnadawmna pek thuai phûta June 1, 2016 aṭang hna thawktute an dan chu tun thlengin an la chhunzawm zel. Ram neitu dik tak ni an ram an laksak avanga pawisa la dawnglo an awm a nih chuan hnathawh tihkhaihlak phahna atana hmang lovin Sorkarin ngaihtuahpui se, chutihlaiin rampalailenga huan leh in hmun nei thei heti zat an han awm ringawtte hi thil mak a ni. Engpawhnise tuna mipuite hian kawngpui ṭha neih an mamawh a, thuneitu lam pawhin zángnadawmna hi an pe chhuak thei dawn a nih chuan hnathawh tihṭhuanawp a nih zellohna turin ṭan la se, he buaina hi chingfel thuai tawh se.Thla khat aia rei kawngpui siam hna a chawl tawh a, a tawpkhawka tuartu chu mipui an ni leh ṭhin, LDLOA pawh inngaihtuah chiang se, thuneitu lam pawhin ṭan la se, hnathawh kal lai hi chhunzawm a nih theihna turin theihtawp chhuah tlang rawh se." }, { "summarization_id": "451", "url": "https://theaizawlpost.org/niger-sipai-sorkar-pawmloh-thu-sawi/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25", "original_text": "West African leader-te chuan Niger sipai tena thuneihna an lak hnuah an vau zui ve nghal. African leader te chuan Niger sipai tena an hren mek president Mohamed Bazoum chu ni sarih chhunga a dinhmun ngaia hlang let leh turin an hriattir. A hmain Niger junta te chuan regional emaw Western powers tena Niger laka chetlakna nei lo turin vauna an lo chhakchhuak ve tawh bawk a. Hetih lai hian capital Niamey a French embassy pawnah sorkar paihthlak thlawptute chuan lungawilohna an lantir ve bawk a. West African nation bloc Ecowas leader te chuan Pathianni khan Nigeria capital Abuja-ah crisis talks neiin a hma lawka Mali leh Burkina Faso a civilian sorkar paihthlak chungchang pawh sawihona an nei bawk a. Summit neih hnuah Ecowas te chuan thuchhuah siamin civilian sorkar paihthlak lakah ‘zero tolerance’ an kalpui bur thu an sawi nghal a. Regional bloc te chuan karkhat chhunga an thilphut te tihhlawhtlin a nih loh chuan constitutional order kenkawh a nih theih nan hmalakna an neihzui tur thu an sawi bawk a. “Hetianga hmalakna kalpui hian tharum pawh a keng tel mai thei,” tiin military chiefs te chuan inhmuhkhawmna nei nghalin ‘hmalak zui dan tur an ngaihtuah ang’ tiin a sawi. Special Representative leh Head of the United Nations Office for West Africa leh Sahel te chuan meeting neiin Niger a thil thleng chuan hlet tha lo a chhuah theih avangin Ecowas chuan hma a la a ni, an ti. “Niger hian firfiakna beihna kawngah hna pawimawh tak a thawk a. Niger-in hma a lak chhunzawm loha hun awl a pe a nih chuan helai region-ah hian firfiakna nasa zawkin a punlun thei a ni,” tiin Dr Leonardo Santos Simao chuan a sawi a. Tun dinhmunah chuan Ecowas leh Niger military junta te inkarah official-a inbiakna engmah a la awm lo, a ti bawk a. Ecowas te hian sipai chakna an hman hnuhnun ber chu kum 2017 khan niin khatih lai khan Senegalese sipai te chu Gambia-ah an roreltu Yahya Jammeh an inthlanah a chaklohna a pawm duh loh avanga a office atanga nawr chhuak tura tirh luh an ni. Hetih lai hian Chad President Mahamat Idriss Deby Itno chuan Niamey ah ngei kalchilhin sipaite chu inhnukdawk turin a hrilh tiin Chad sorkar thuchhuah chuan a sawi bawk a. Niger-a civilian sorkar paihthlak a nih hnua foreign leader Niger tlawh hmasa bertu niin junta deputy leader Gen Salifou Mody nen inhmuhna an nei a ni. Itno hian presidential guard unit, Niger new ruler anga inpuang Gen Abdourahmane Tchiani nena inbiakna an nei thei dawn nge dawn lo hriat a ni lo bawk. West African leader-te hian Niger chung zawnah no-fly zone siam nghalin commercial flights tin te pawh thlawh phalloh niin land border tin an khar ping nghal vek bawk a, hei mai bakah hian junta te lakah financial sanction an kalpui nghal bawk. Meeting an neih hma hian Gen Tchiani chuan Ecowas te leh hming hmerha sawi lovin Western nations te chu inhnamhnawih lo turin a vau thung a. “Ecowas leh adveturer dang te kan hrilh duh chu kan ram humhim tur hian tumruhna thuk tak kan nei a ni,” tiin Gen Tchiani chuan a sawi a. Niger-a sipai ten thuneihna an chan hian he ram French colony hlui hian Russia a hnaih hlauhna a lian hle a. Niger president paihthlak meka awm chu regional leh Western nation te nena militant Islamists te beihlet nana thawhhlawk tak a ni a. Burkina Faso leh Mali te chuan an rama sipai sorkar pian hnuah Russia an hnaih tial tial bawk a. Niamey khawpuia French embassy pawna lungawilohna lantirnaah pawh “Long live Russia” tih te, “Long live Putin” tihte bakah “Down with France” tihte chu aurual nana hman a ni a. Emabssy compound wall te pawh an hal zui a ni. Niger civilian sorkar paihthlak hi Western nations te chuan an dem hle a, mahse, Russia Wagner mercenary group Yevgeny prigozhin erawh chuan a thlawp thu a sawi thung a. “Niger-a thil thleng hi eng dang mah ni lovin coloniser te laka Niger mipuite tawrhna pholanna a ni” tiin Wagner te Telegram channel-ah a tarlang. Mali ramah chuan sipai sorkar te chuan Islamist militant te beih let nan Wagner te hi an ruai a. Nikum khan France chuan sipai sorkar te nena inmillohna avangin a sipai te a lo lachhuak tawh a ni. Hei mai bakah hian Mali atang hian UN peacekeeper 12,000 te cuan kum sawm chuang islamist militants te an beih tawh hnuah an chhuahsan tawh bawk a ni. Kar kalta Inrinni khan France chuan Niger hnena development aid leh budgetary support a pek zawng zawng chu a tihtawp vek thu a sawi a. European Union leh US te pawhin chutiang chuan hmalakna an kalpui bawk.", "summary": "West African leader-te chuan Niger sipai tena thuneihna an lak hnuah an vau zui ve nghal. African leader te chuan Niger sipai tena an hren mek president Mohamed Bazoum chu ni sarih chhunga a dinhmun ngaia hlang let leh turin an hriattir. A hmain Niger junta te chuan regional emaw Western powers tena Niger laka chetlakna nei lo turin vauna an lo chhakchhuak ve tawh bawk a. Hetih lai hian capital Niamey a French embassy pawnah sorkar paihthlak thlawptute chuan lungawilohna an lantir ve bawk a. West African nation bloc Ecowas leader te chuan Nigeria capital Abuja-ah crisis talks neiin a hma lawka Mali leh Burkina Faso a civilian sorkar paihthlak chungchang pawh sawihona an nei bawk a. Summit neih hnuah Ecowas te chuan thuchhuah siamin sorkar paihthlak lakah 'zero tolerance' an kalpui tur thu an sawi nghal. Tun dinhmhnah chuan Ecowas leh Niger military junta te inkarah official-a inbiakna engmah a la awm lo. African leader te hian Niger chung zawnah no-fly zone siamin commercial flights tinte pawh thlawh phal loh niin land border tin an kharpinh a, junta te lakah financial sanction an kalpui nghal bawk. Gen Tchiani chuan Ecowas te leh Western nations te chu inhnamhnawih lo turin a vau thung. Niger sipai ten thuneihna an chan hian he ram French colony hlui hian Russia a hnaih hlauhna a lian hle a. Niher president paihthlak mek chu regional leh western nation te nena militant Isalamists te beihlet nana thawhhlawk tak an ni. Niger civilian sorkar paihthlak hi Western nations te chuan an dem hle. Russian Wagner mercenary group Yevgeny prigozhin erawh chuan a a thlawp. Mali ramah chuan sipai sorkar te chuan Wagner te hi an ruai a ni. Mali atang hian UN peacekeeper 12,000 te chuan kum 10 chuang an beih hnuah an chhuahsan tawh bawk a ni. France chuan Niger hnena development aid leh budgetary support a pek zawng zawng chu a tihtawp vek thu a sawi a. European Union leh US te pawhin chutiang chuan hmalakna an kalpui bawk." }, { "summarization_id": "452", "url": "https://theaizawlpost.org/ucl-arsenal-leh-city-an-chak-zo-lo/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25", "original_text": "April 9, Thawhleh zan khan champions league quarter-final khelh tan a ni a. Quarter-final khel hmasa pali zingah hnehna chang an awm lo. Arsenal chuan an mikhual Bayern Munich lakah tlawm an pumpelh hram a. Goal 6 zet luhna inkhel hmuhnawm takah Real Madrid in an mikhual Manchester City lakah tlawm an pumpelh ve bawk. Arsenal 2-2 Bayern EPL hmahruaitu Arsenal chuan Emirates Stadium-ah German champion Bayern Munich an mikhual. Bayern Munich hi an ngam hleih theih loh, UCL-a an kawng daltu lian tak an ni thin. Hnuhma chhe tak an neihna club lakah bul tan tha mah se a tawp an khar tha thei lova, an mualah tlawm an pumpelh hram. Bayern Munich khelmual; Allianz Arena-a inlan zui leh tur an nih vangin Arsenal hmabak a hautak dawn hle. Mikel Arteta hnuaia hmasawn tak Arsenal hian Bayern Munich lakah bul an tan tha a, goal pawh an thun thuai. Inkhel tan atanga minute 12-na lekah Bukayo Saka chuan Ben White atanga ball a dawn chu a khalh rem zet hnuin mawi zetin a pet kual lut a, pui zetin hmahruaina goal a thun. Hma takah goal an thun vangin Gunners an phur a, na takin an mikhualte an nawr chhunzawm. An mikhualte an nawr na lutuk an tuar a, goal an thhuah thuai thung. Bayern hian fuh zetin Arsenal an nawr tlang a, Goretzka siamsak atangin Serge Gnabry chuan goal a thun a, minute 18-na lekah an si phurh a sut. Goal khat ve ve an thun hnuin Arsenal in ball an chang tam chhunzawm a, goal pawh an thun belh teuh viau. Bayern tlarhma tlanchak tak tak ten EPL-a tlarhnung phui thei tak Arsenal tlarhnung an timualpho a, an tlan pel fua fuau. German club hian counter attack chhawr tangkaiin penalty an hlawhchhuak. Arsenal laka goal thun thei tak Harry Kane chuan a hlawhchhuah penalty chu minute 32-naah awlsam zetin a pet goal a, Bayern Munich hmahruai letna goal a thun. An si phurh an sut mai theih loh vangin Gunners hian hnufual zawk ni chungin chawlhlawk an hmang. Chawlhlawk hnu lamah inkhel a hmuhnawm zui hle. An si phurh an sut lawk thei loh hnuin Mikel Arteta chuan fing takin player a thlak kual a, Gabriel Jesus leh Leandro Trossard te a luhtir a, a tifuh hle nghe nghe. Bench atanga lut a goal thun thei tak Leandro Trossard hian minute 76-naah goal thunin an si phurh a sut. Goal hnih ve ve an thun hnuin inkhel a hmuhnawm zui viau a, goal thun tumin an innawr tawn nasa hle. Hun tawp dawn tepah Saka chuan Arsenal chakna goal thun theihna hun tha zet mai a nei. Saka hian si nghak Manuel Nuer chiah a hmachhawn tawh a, pet goal thei dinhmuna a din laiin a shot duh mai lova, ball a khalh kual. Ball a khalh kualna lamah penalty hlawhchhuah tumin a thluak a vawrh zui bawk a, a tisual. Arsenal hi referee in penalty pe hman zet mah se VAR hmangin hnawl a ni thung a, Bayern an him. Arsenal in penalty an hlawhchhuak lo leh Harry Kane hnawhchhuah a ni lote chuan titi a siam zui hle. An muala tlawm an pumpelh hi Arsenal tan result thaa ngaih theih a ni a, Mimuala inlan zui leh tur an ni vangin semi-final lut turin an hmabak a hautak viau thung. Inelna dangah an chetthat loh vangin Bayern hian champions league-ah an insawrbing ngei dawn a. Chu chu dinhmun khirh zawka Arsenal an din theihna chhan a tling ang. Bayern Munich leh Arsenal te hi April 17, Nilai zanah an inching fel ang. Real Madrid 3-3 City Thawhleh zana inkhel ngaihven hlawh takah champion lai Manchester City chu UCL a club hlawhtling ber Real Madrid hmachhawn turin Santiago Bernabeu-ah an lenglut. An lenluhna mualah City an khel tha viau a, goal thum an thun. City in an goal thum thun hi an chakpui zo bik lova, goal ruk luhna inkhelah chak zawk an awm lo. City hian Santiago Bernabeu-ah bul an tan tha viau a, inkhel tan atanga minute hnihna leka Bernardo Silva chuan free kick pet goal in, hmahruaina goal a thun nghal. Hma takah goal chhuah mah se Real Madrid an insiamtha thuai a, goal hnih thun zawnin hma an hruai let thuai. Minute 12-na lekah Rúben Dias own-goal hmangin La Liga hmahruaitu Real hian an si phurh an sut. An si phurh an sut hnu lawkah Real hian hmahruaina goal an thun zui leh nghal zat. Fuh zeta ball a umtlang hnuin Rodrygo chuan City si nghak kap karah a pet goal a, hma an hruai letna goal a thun. Minute hnih chhung leka goal hnih an thun hmang hian 2-1 a hmahruai chungin chawlhlawk an hmang. Chawlhlawk hnu lamah City an khel tha zui viau a, goal hnih an thun zawn. Phil Foden chuan minute 66-naah Stones siamsak atangin goal a thun a, an si phurh a sut. Foden goal thun hnu lawkah Grealish siamsak atangin defender Josko Gvardiol chuan an goal thumna a thun zui leh zat a, 3-2 in hma an hruai ve leh ta chiah. Hnufual zawka an tan nawn leh hnuin Real Madrid in tlawm pumpelh ngei an tum a, an hlawhtling. Federico Valverde chuan minute 79-naah goal thunin an si phur a sut nawn leh. Valverde goal thun hnu hian goal dang a luh belh thei tawh lova, team lian pahnih Real Madrid leh Manchester City te chu 3-3 in an inhnehtawk ta a ni. Manchester City leh Real Madrid te hi kar leh nilai zanah an intum nawn leh dawn a, Etihad Stadium-a inhmachhawn tur an nih vangin City chian semi-final luh theihna hun an nei tha zawk tura ngaih a ni.", "summary": "Thawhleh zan khan champions league quarter-final khelh tan a ni a. Quarter-final khel hmasa pali zingah hnehna chang an awm lo. Arsenal chuan an mikhual Bayern Munich lakah tlawm an pumpelh hram a. Goal 6 zet luhna inkhel hmuhnawm takah Real Madrid in an mikhual Manchester City lakah tlawm an pumpelh ve bawk. Bayern hi an ngam hleihtheih lih, UCL-a an kawmg daltu lian tak an ni thin. Arsenal hian Bayern Munich lakah bul an tan tha viau a, goalah an vanduai. First half ah Bayern in 2-1 in hma an hruai a, chawlh lailawk a ni a, 2nd half tan a nih chuan Arsenal an rawn tang viau a, an si phurh erawh an sut thei mai lo. Minute 76 naah goal thunin an si phurh an sut. Goal hnih ve ve inkhelh a hmuhnawm a. Hun tawp dawnah Saka chuan goal khungna chance a nei a, mahse a tisual thung. Arsenal tan chuan an tlawm pumpelh bi result tha a ni. Inelna dangah Bayern hian champions league ah an insawrbing ngei dawn a, chu chu dinhmun khirh zawka Arsenal an din theihna chhan a tling ang. Bayern leh Arsenal te hi April 17 zanah an inching fel ang. Real Madrid 3-3 City Thawhleh zana inkhel ngaihven hlawh takah champion lai Manchester City chu UCL a club hlawhtling ber Real Madrid hmachhawn turin Santiago Bernabeu ah an lenglut. City hian bul an tan tha viau a, hma taka goal an khung. Goal hnih thun zawnin hma an hruai zel. Ruben dias own goal hmangin Real in an si phurh an sut a, City chuan hma hruaina dang an khung leh. Chawlh lawk hnuin Foden chuan minute 66 naah goal a thun a, an si phurh a sut. Team lian pahnih te chu 3-3 in an inhnehtawk ta a ni. City leh Real te hi karleh nilai zanah an intum leh ang." }, { "summarization_id": "453", "url": "https://theaizawlpost.org/tottenham-an-chak-zo-lo/", "file_name": "SMizo_12_19-02", "original_text": "Thawhtan zan khen English Premier League 2024-25 khelh chhunzawm a ni a, inkhel awmchhunah Tottenham leh Leicester City te an inhnehtawk. Spurs hian King Power Stadium-ah goal thun hmasa mah se an hmahruaina an humhim zo lo. Championship atanga kaisang Leicester City tan hian Foxes man an tih mai Jammie Vardy chuan goal pawimawh tak a thun. King Power Stadium-a lenglut Tottenham hian bul an tan chhe lo viau a, goal thun hmasa zawkah an tang nghe nghe. Inkhel tan phat atangin an khingpuite an nawr nghal chat a, hlauhawm an siam zawn mawlh mawlh. Goal thun theihna hun tha nei bawk thin mah se Foxes si nghak Mads Hermansen an paltlang thei lo. Spurs in £65m zet senga an lak luh Dominic Solanke pawhin goal thun theihna hun tha zet mai a nei a. A club thar tan goal thun theihna remchang a neih hi Hermansen chuan a tihthlawnsak bawk. Inkhel tir lama an hun tha neih hlah bawk mah se Tottenham hian darkar chanve an khelhtlin hmain goal an thun ta nge nge. Minute 29-naah Pedro Porro chuan fuh zetin a tauh goal a, hmahruaina goal a thun. Championship atanga kaisang Leicester City lakah goal thun hmasa zawk an nih vangin team lian zawk Tottenham tan point thum hmuh theihna kawng zau takin a inhawng. James Maddison free kick tha tak atangin goal thun theihna hun remchang nei bawk mah se Spurs hian goal an thun belh mai thei lova, 1-0 a hmahruai chungin chawlhlawk an hmang. Chawlhlawk hnu lamah Spurs an khel tha chhunzawm a, second half tir lamah goal an thun belh teuh hle. Spurs player man to ber Solanke chuan goal thun theihna hum remchang tha zet a nei a, Hermansen a paltlang zo lo nawn leh. Solanke-a’n a hun tha a hlah hnu hian Bentacur chuan goal thun theihna hun tha a hmu zui leh a, hnaite atanga a pet nat zawh loh vangin a hun tha a hloh zui ve leh bawk. Derthawng tak chunga an him hram hram hnuin mualneitu Leicester City in hun tha an nei a, an hun tha neih an chhawr tangkai nghal bawk. Foxes hian na takin an khingpuite an nawr let. Veilam sir atanga an cross chu na hret mah se ding lam sir atangin ball a vawrh lut nawn leh nghal zat. He ball kal hi Foxes player ropui Jamie Vardy chuan tha zetin a tauh goal a, minute 57-naah goal thunin an si phurh a sut. Vardy hian goal thun belh theihna remchang nei zui leh mah se Tottenham si nghak Vicario a paltlang zo lova, uiawm takin a hun tha neih a hlah. Leicester City nena inhmeh tawh tak Vardy hian Foexes tan vawi 307 zet khin goal 136 a thun tling tawh. Kum 37 mi Vardy hian khelmual a chhuahsan dawnin Tottenham tantute chetze hmangin a chhiah zauh a, EPL-ah vawi khat an champion tawh a, Tottenham hi an la champion ve lo tih a lantir. Inkhel hmuhnawm zui viau mah se hun tawp thlengin goal dang a luh belh thei tawh lova, inkhel hmuhnawm takah chu 1-1 in a tawp a, team hnih ten point khat ve ve an hmu ta a ni. An mualah chak zo lo mah se Championship atanga let leh Leicester City tan Tottenham laka point an hmu hi result tha angah a ngaih theih thung ang.", "summary": "Thawhtan zan khan English Premiere League 2024-25 khelh ah Tottenham leh Leichester City te an inhnehtawk. Spurs hian goal thun hmasa mahse an hmahruaina an humhim zo lo. Championship atanga kaisang Leichester City tan hian Foxes man an tih mai Jammie Vardy chuan goal pawimawh a thun. Goal hi a lut belh thei lo a, chawlhlawk hnu lamah Spurs an khel tha chhunzawm. Leichester city chuan an hun tha hmang tangkai in Foxes player ropui Jamie Vardy chuan a tauh goal in an si phur a sut. Inkhel hmuhnawm viau mahse goal dang a luh belh tawh lo a, 1-1 in inkhel a tawp a team pahnih te hian point khat ve ve an hmu ta a ni. Championship atanga let leh Leichester City tan Tottenham laka point an hmu hi result tha anga ngaih theih a ni." }, { "summarization_id": "454", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/52807", "file_name": "SMizo_89_12-02", "original_text": "Serchhip District Disaster management Authority chu tun hnai khan ṭhukhawmin Serchhip Bawrhsap chuan Covid-19 lakah an district chu a him lo hle tih a sawi a, Aizawl district tih lohah hri kai tamna an ni a, mipuiin dan an zawm ṭhat loh chuan lockdown puan a ṭul tur thu a sawi.Hripuiin khawvel a tibuai mek a, ram changkang leh hausa kan tihte pawh he hri lakah hian an him lo a, damdawi-in leh inenkawlna nei ṭha zawkte pawhin an thihpui nasa hle. Ram changkangah leh India ram kilah pawh Covid-19 laka invenna ṭha chu hmai tuam, kut sil fai leh midang nena inhnaih taka awm loh a ni a, hei hi mithiam ber berte pawhin hri laka invenna ṭha bera an sawi chu a ni.Kan hri leng mek laka himna damdawi hi man to tak chu ni se Mizoram aṭangin kan lei ve phak meuh lo mai thei a; amaherawhchu thil lawmawm tak chu mirethei ber pawhin an neih theih tur a invenna a ni hlauh hi a ni. Hri leng laka inveng tur hian thuawih a pawimawh a, sorkar leh mithiamte'n inkaihhruaina an siamte hi thuawih takin zawm hram hram ila a ṭha hle.Serchhipah hri leng an pun zel avangin district enkawltute an mangang ṭan tawh tih a hmuh theih a, mipuite chu dan zawm ṭha tura hrilhin an zawm ṭha thei ngang lo a nih chuan lockdown puang mai turin an vaukhan ta hial a ni. He hri leng mek kan donaah hian kan duh dan ni loah sorkar kan demin kan sawlsel ṭhin a, hetihlai hian mipui tih ve tur pawimawh tak awmte hi mipuiin hre reng ila, ṭha takin dan i zawm ang u. Serchhip District Disaster management Authority chu tun hnai khan ṭhukhawmin Serchhip Bawrhsap chuan Covid-19 lakah an district chu a him lo hle tih a sawi a, Aizawl district tih lohah hri kai tamna an ni a, mipuiin dan an zawm ṭhat loh chuan lockdown puan a ṭul tur thu a sawi.Hripuiin khawvel a tibuai mek a, ram changkang leh hausa kan tihte pawh he hri lakah hian an him lo a, damdawi-in leh inenkawlna nei ṭha zawkte pawhin an thihpui nasa hle. Ram changkangah leh India ram kilah pawh Covid-19 laka invenna ṭha chu hmai tuam, kut sil fai leh midang nena inhnaih taka awm loh a ni a, hei hi mithiam ber berte pawhin hri laka invenna ṭha bera an sawi chu a ni.Kan hri leng mek laka himna damdawi hi man to tak chu ni se Mizoram aṭangin kan lei ve phak meuh lo mai thei a; amaherawhchu thil lawmawm tak chu mirethei ber pawhin an neih theih tur a invenna a ni hlauh hi a ni. Hri leng laka inveng tur hian thuawih a pawimawh a, sorkar leh mithiamte'n inkaihhruaina an siamte hi thuawih takin zawm hram hram ila a ṭha hle.Serchhipah hri leng an pun zel avangin district enkawltute an mangang ṭan tawh tih a hmuh theih a, mipuite chu dan zawm ṭha tura hrilhin an zawm ṭha thei ngang lo a nih chuan lockdown puang mai turin an vaukhan ta hial a ni. He hri leng mek kan donaah hian kan duh dan ni loah sorkar kan demin kan sawlsel ṭhin a, hetihlai hian mipui tih ve tur pawimawh tak awmte hi mipuiin hre reng ila, ṭha takin dan i zawm ang u.", "summary": "Serchhip District Management Authority chu thukhawmin Serchhip Bawrhsap chuan Aizawl District tih loh ah hri kai tamna ber an ni a, mipuiin dan an zawm that loh chuan lockdown puan a tul tur thu a sawi. Kan inkhuahakhirh dan ah sorkar dem mai lo in mipui tepawh in kan tih tur te ngaipawimawh ila, kut sil, hmai tuam leh midang te nen a inhnaih tak a awm loh te hi mi hausa leh rethei ber te pawn kan banphak anih avang hian kan vannei em em zawk a ni. Hri leng laka inveng tur hian thuawih a pawimawh a, sorkar leh mithiamte'n inkaihhruaina an siam te hi thuawih takin zawm hram hram ila a tha hle a ni." }, { "summarization_id": "455", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6307", "file_name": "H-65-28/01/2025- ZPM_chu_tlantau_kalkhawm.txt", "original_text": "ZPM chu tlantau kalkhawm - Dr R Lalthangliana Mizoram News ZPM chu tlantau kalkhawm - Dr R Lalthangliana admin 20-Nov-2024 06:01 PM Aizawl East II MNF Block chuan nizan (19.11.2024) khan Saron Veng Local Council House-ah party intawhkhawm an buatsaih a, MNF Sr. Vice President Dr R Lalthangliana, Ex. Minister-in a hmanpui. Dr R Lalthangliana chuan ZPM chu political party hrang hrang atanga tlantau kalkhawm leh NGO thenkhat awm khawm, politics-a tawn hriat nei lo an nih thu sawiin, 'Chief Minister leh an minister-te pawh experience nei lo an ni. Opposition an nih laiin tha ber tur leh danglam bik em em tur angin an insawi nasa a, sorkarna dawhkan an kil meuh chuan an rin ang ngawtin thil tih a lo awlsam si lo a, a harsatzia thu sawiin an beidawng tan hle a ni,' a ti. Mipui thinlungah ZPM sokar enchhin chu a fuh lohzia a lang mek nia sawiin MNF Sr. Vice President chuan, 'Chhiah chi hrang hrang tipungin, oil man an tisang a, ration buhfai card vara late tan a let thawkin an tipung. Hengte hian thil man chi hrang hrang a tihsan phah a, mi rethei zawkte sum lakluh a pung ve si lo,' tiin khawsak harsa zawkte tan ZPM sokar thar kal dan chu phurrit a nih thu a sawi.", "summary": "Aizawl East II MNF Block chuan ni 19.11.2024 khan Saron Veng Local Council House-ah party intawhkhawm an buatsaih.MNF Sr.Vice President Dr.R.Lalthangliana, Ex. Minister-in a hmanpui.Dr.R.Lalthangliana chuan,'ZPM chu politics-a tawnhriat nei lo,political party hrang hrang atanga tlantau kalkhawm an ni',a ti.Mipui thinlungah ZPM sawrkar enchhin chu a fuh lohzia a lang mek ni a sawiin MNF Sr.Vice President chuan,\"Chhiah chi hrang hrang tipungin, oil man an tisang a,ration buhfai card vara la-te tan a let thawkin an tipung...mi rethei zawkte sum a pung ve si lo,\" tiin ZPM sawrkar kal dan chu phurrit a nih thu a sawi." }, { "summarization_id": "456", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19572", "file_name": "F_MIZO_SUM_16_30/1/25", "original_text": "Champhai District NGO Coordination Committee chuan thuchhuah siamin, Seling leh Champhai inkara National Highway No. 6 siam mêk chu tihkhawlhkham zawnga hma la lo turin mi tin an ngen a; national highway chu mahni khaw pal tlangtir kher tum zawnga hma la lo tura an duh thute pawh an ziak lang.Khaw tinin kan duh chu kan khúa ṭheuh paltlanga kawngpui ṭha tak neih hi a ni a, kawng­pui hian hma­sawnna leh awl­samna nasa tak a ken tel vang pawh a ni ngei ang. Kawng­pui tan tlang khúa chuan kawng tam takah hamṭhatna an nei a, an khaw tiatpui kawngpuiin a paltlang ve lohte aiin kawng tam takah an ṭhang chak zawk fo reng a ni.Hetihlai hian Mizoram tlâng awm dante en hian tuna kawngpui kal dan pangngai aia ṭha zawk, tawi zawk leh zawh nuam zawka kawngpui siam theih dan hi a awm niin a lang. Tun hmaa khawl ṭha pawh a awm lohlaia a awlsam apiang zawnga kawngpui an siam ṭhin aia remchang zawk hi a awm nual tawh awm e.Hei vang hian hmasawnna ruhrel lian duan thar a nih hian tun hmaa mi ang diak diak chhui chhuah leh vek hi a remchang vek tawh ṭhin lo a; tuna sorkar laipui lamin Seling - Champhai kawngpui an siam thar turah pawh hian kawng hlui zawh leh a remchan lohna hmun pawh a awm thei ang.Champhai lam NGO-ten ngenna an siam hi mitinin zawm theih ni se a lawmawm a, Mizoram pumpui tana ṭha zawk tur ngaihtuah thiam hi kan inzir chhoh zel a ngai dawn hle a ni. Champhai District NGO Coordination Committee chuan thuchhuah siamin, Seling leh Champhai inkara National Highway No. 6 siam mêk chu tihkhawlhkham zawnga hma la lo turin mi tin an ngen a; national highway chu mahni khaw pal tlangtir kher tum zawnga hma la lo tura an duh thute pawh an ziak lang.Khaw tinin kan duh chu kan khúa ṭheuh paltlanga kawngpui ṭha tak neih hi a ni a, kawng­pui hian hma­sawnna leh awl­samna nasa tak a ken tel vang pawh a ni ngei ang. Kawng­pui tan tlang khúa chuan kawng tam takah hamṭhatna an nei a, an khaw tiatpui kawngpuiin a paltlang ve lohte aiin kawng tam takah an ṭhang chak zawk fo reng a ni.Hetihlai hian Mizoram tlâng awm dante en hian tuna kawngpui kal dan pangngai aia ṭha zawk, tawi zawk leh zawh nuam zawka kawngpui siam theih dan hi a awm niin a lang. Tun hmaa khawl ṭha pawh a awm lohlaia a awlsam apiang zawnga kawngpui an siam ṭhin aia remchang zawk hi a awm nual tawh awm e.Hei vang hian hmasawnna ruhrel lian duan thar a nih hian tun hmaa mi ang diak diak chhui chhuah leh vek hi a remchang vek tawh ṭhin lo a; tuna sorkar laipui lamin Seling - Champhai kawngpui an siam thar turah pawh hian kawng hlui zawh leh a remchan lohna hmun pawh a awm thei ang.Champhai lam NGO-ten ngenna an siam hi mitinin zawm theih ni se a lawmawm a, Mizoram pumpui tana ṭha zawk tur ngaihtuah thiam hi kan inzir chhoh zel a ngai dawn hle a ni. Champhai District NGO Coordination Committee chuan thuchhuah siamin, Seling leh Champhai inkara National Highway No. 6 siam mêk chu tihkhawlhkham zawnga hma la lo turin mi tin an ngen a; national highway chu mahni khaw pal tlangtir kher tum zawnga hma la lo tura an duh thute pawh an ziak lang. Khaw tinin kan duh chu kan khúa ṭheuh paltlanga kawngpui ṭha tak neih hi a ni a, kawng­pui hian hma­sawnna leh awl­samna nasa tak a ken tel vang pawh a ni ngei ang. Kawng­pui tan tlang khúa chuan kawng tam takah hamṭhatna an nei a, an khaw tiatpui kawngpuiin a paltlang ve lohte aiin kawng tam takah an ṭhang chak zawk fo reng a ni. Hetihlai hian Mizoram tlâng awm dante en hian tuna kawngpui kal dan pangngai aia ṭha zawk, tawi zawk leh zawh nuam zawka kawngpui siam theih dan hi a awm niin a lang. Tun hmaa khawl ṭha pawh a awm lohlaia a awlsam apiang zawnga kawngpui an siam ṭhin aia remchang zawk hi a awm nual tawh awm e. Hei vang hian hmasawnna ruhrel lian duan thar a nih hian tun hmaa mi ang diak diak chhui chhuah leh vek hi a remchang vek tawh ṭhin lo a; tuna sorkar laipui lamin Seling - Champhai kawngpui an siam thar turah pawh hian kawng hlui zawh leh a remchan lohna hmun pawh a awm thei ang. Champhai lam NGO-ten ngenna an siam hi mitinin zawm theih ni se a lawmawm a, Mizoram pumpui tana ṭha zawk tur ngaihtuah thiam hi kan inzir chhoh zel a ngai dawn hle a ni.", "summary": "Champhai District NGO Coordination Committee chuan thuchhuah siamin, Seling leh Champhai inkara National Highway No. 6 siam mêk chu tibuai zawnga hma lalo turin mi tin an ngen.Kawng­pui hian hma­sawnna leh awlsamna nasa tak a ken tel avangin khaw tinin kawngpui ṭha takin kan khua paltlang se kan duh theuh a, hetihlai hian Mizoram tlâng awm dante enin tuna kawngpui kal dan aia ṭha zawk, tawi zawk leh zawh nuam zawka kawngpui siam theih dan a awm niin a lang,tuna sorkar laipuiin Seling - Champhai kawngpui an siam thar turah pawh hian kawng hlui zawh a remchan lohna hmun pawh a awm thei ang.Champhai lam NGO-ten ngenna an siam hi mitinin zawm theih ni se,Mizoram pumpui tana ṭha zawk tur ngaihtuah thiam kan inzir chhoh zel a ngai dawn hle a ni." }, { "summarization_id": "457", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/56300", "file_name": "SMizo_93_13-02", "original_text": "BJP, Mizoram Pradesh chuan thuchhuah siamin Mizoram Chief Minister leh Assam Chief Minister-te'n November 25, 2921-a zanriah an kilho ṭuma tel ve, kuhva smuggler nia puh Abu Mazumdar chu Mizoram CM ṭawiawmtu a nih thu an puang a; he thu hi Assam CM Secretary, Assam MLA ni bawkin a sawi niin an tarlang.Assam lam media Barak Bulletin chuan tun hnai khan Abu Mazumdar hian New Delhi-a zanriah kilnaah hian Mizoram Chief Minis­ter a ṭawiawm tiin thu an lo chhuah tawh a, hei hi chhang­in Mizoram Chief Minister office chuan thu belhchian dawl lo leh dawt phuahchawp mai a nih thu an sawifiah tawh. MNF party pawhin thuchhuah siamin Barak Bulletin thuchhuah hi rintlak loh a nih thu an sawi a, he mi rual hian Abu Mazumdar hian Mizoram House-ah Chief Minister hi a hmuh thu an ziak lang tel thung a ni.Tunah Mizoram BJP chuan Amu Mazumdar-a sawmtu tak chu Mizoram Chief Minister a nih thu an sawi ve leh ta a, he thu sawitu hi Assam lam MLA a ni nghe nghe. MLA a nih tak avangin a thusawi hi a dik ta tihna a ni bik lo a, chutihlaiin ani thusawi hi lo dik palh ta se Mizoram Chief Minister's Office hian thu dik tawk lo an puangzar tihna a ni dawn a, a zialo dawn hle a ni.Engpawhnise kuhva tawlhruka lian taka inhnamhnawih Abu Mazumdar hi state pahnih CM-te zanriah kilnaah hian a tel ngei tih thlalakah a chiang a, a sawmtu zawk nih duh loin an inpuh tawn a ang ta hle.He smuggler hi Chief Minis­ter zanriah kilnaah hian tu zawkin nge sawm tih hi Mizoram mipui hian hriat an duh a, hriat ngei pawh an phû bawk a ni. BJP, Mizoram Pradesh chuan thuchhuah siamin Mizoram Chief Minister leh Assam Chief Minister-te'n November 25, 2921-a zanriah an kilho ṭuma tel ve, kuhva smuggler nia puh Abu Mazumdar chu Mizoram CM ṭawiawmtu a nih thu an puang a; he thu hi Assam CM Secretary, Assam MLA ni bawkin a sawi niin an tarlang.Assam lam media Barak Bulletin chuan tun hnai khan Abu Mazumdar hian New Delhi-a zanriah kilnaah hian Mizoram Chief Minis­ter a ṭawiawm tiin thu an lo chhuah tawh a, hei hi chhang­in Mizoram Chief Minister office chuan thu belhchian dawl lo leh dawt phuahchawp mai a nih thu an sawifiah tawh. MNF party pawhin thuchhuah siamin Barak Bulletin thuchhuah hi rintlak loh a nih thu an sawi a, he mi rual hian Abu Mazumdar hian Mizoram House-ah Chief Minister hi a hmuh thu an ziak lang tel thung a ni.Tunah Mizoram BJP chuan Amu Mazumdar-a sawmtu tak chu Mizoram Chief Minister a nih thu an sawi ve leh ta a, he thu sawitu hi Assam lam MLA a ni nghe nghe. MLA a nih tak avangin a thusawi hi a dik ta tihna a ni bik lo a, chutihlaiin ani thusawi hi lo dik palh ta se Mizoram Chief Minister's Office hian thu dik tawk lo an puangzar tihna a ni dawn a, a zialo dawn hle a ni.Engpawhnise kuhva tawlhruka lian taka inhnamhnawih Abu Mazumdar hi state pahnih CM-te zanriah kilnaah hian a tel ngei tih thlalakah a chiang a, a sawmtu zawk nih duh loin an inpuh tawn a ang ta hle.He smuggler hi Chief Minis­ter zanriah kilnaah hian tu zawkin nge sawm tih hi Mizoram mipui hian hriat an duh a, hriat ngei pawh an phû bawk a ni.", "summary": "BJP Mizoram Pradesh chuan thuchhuah siamin Mizoram leh Assam CHief Minister-te'n zanriah an kilho na a tel ve, kuhva sumggler nia puh Abu Mazumdar chu Mizoram CM tawiawmtu a nih thu an puang a, heihi Assam CM Secretary Assam MLA ni bawk in Assam media Barak Bulletin ah a chhuah a ni. Mizoram CM chuan he thu hi thu belhchian dawllo ani tiin, Abu Mazumdar hian Mizoram House-ah CM hi a hmu ngei a, amaherawhchu ama sawm anih loh thu a sawi. Engpawhnise kuhva tawlhrukna lian taka inhnamhnawih hi CM-te zanriah kilna ah chuan a tel ngei ani tih thlalak ah kan hmu a, tu sawm nge tih leh engtia tel ve ringawt nge ani tih hi mipui ten hriatchian ngei kan phu a ni." }, { "summarization_id": "458", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Sports Minister in Durand Cup a hawng Sports Minister Lalnghinglova Hmar chuan nimin khan SAI Stadium, Kokrajhar, Assam-ah ‘Durant Cup 2024, Kokrajhar Chapter’ chu a hawng. NorthEast Football Development Council President ni bawk Lalnghinglova Hmar chuan, State lian lo leh mihring pawh tlemna Mizoram atangin ISL leh I-League ah player thahnem tak an awm reng thu sawiin, FIFA World Cup qualifier khelh zawh tak ah pawh India squad-a player 22 zinga 4 chu Mizo an nih thu a tarlang a. Bodoland-ah pawh Indian Football Level sang ber thleng thei tur theihna tha tak tak nei an awm tih a sawi bawk. Indian Football calendar khuhhawnna Durand Cup hi kum 1888 a khelh tan niin kumin hi a vawi 1330-na tur a ni a, Asia khawmualpui a Football Tournament upa ber niin khawvel huap pawhin English FA Cup leh Scottish FA Cup te nen Football Tournament upa pathum zing ah a tel a. Durand Cup 2024-ah hian Indian Super League, I-League, Indian Services, Central Armed Police Force bakah foreign team sawm bik te nen Team 24 telin Kolkata, Shillong, Jamshedpur leh Kokrajhar-ah te khelh tur a ruahman a ni. Final hi August 31, 2024-ah Vivekananda Yuba Bharati Krirangan, Kolkata-ah khelh a ni ang. Durant Cup 2024, Kokrajhar Chapter hawnna ah hian Bodoland FC leh ISL Club NorthEast United FC te an inhmachhawn a, Kokrajhar-ah hian Group E match bakah Quarter Final match pakhat khelh a ni ang.", "summary": "Sport Minister in Durand Cup a Hawng Lalnghinglova Hmar chuan SAO Stadium, Kokrajhar, Assam-ah Durant Cup 2024, Kokrajhar Chapter chu a hawng. State lian lo leh mihring pawh tlemna Mizoram atangin ISI leh I-League ah player an tam thu sawiin FIFA World Cup qualifier khelh zawh takah pawh India Squad player 22 zinga 4 chu Mizo an nih thu a tarlang. Durand Cup hi 1888 a khelh tan a ni a, Asia Football Tournament upa ber niin kumin hi a vawi 1330 na tur a ni. Team 24 an tel a, final hi Vivekananda-ah khelh a ni ang." }, { "summarization_id": "459", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24958", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Fire Prevention Week 2019 puala thuchahah State Level Fire Prevention Committee chairman leh chief minister chuan kângmei a chhuah palh pawhin, neitu thinlung púa ṭhelh mit nghal zel tura ṭan lakpuiah mipui a sáwm a; \"Tlang ram lo neih hi ram kâng tichhuak tamtu a ni ve thei a, mahse, lo vah leh hâl chungchanga sorkar thupekte kan zawm chuan nasa takin ram kâng a tlem phah thei a ni,\" a ti.Mizoram chuan tlang ram lo neih kan la kalpui miau avangin kum tinin lo kan hal lo thei lo a, ramngaw kan tihchereu bakah nungcha tam tak a kang ral a, a pawi hle a ni. Sorkar hrang hrang kan hrawn tawh a, tun thleng hian thingtlang mite lo neih dan leh eizawn dan thlak a, tlang ram lo neih bansan thei tur khawpa kaihruaitu kan la hmu lo a, kum tinin lo kan la hal chhunzawm zel lo thei lo a ni.Hetihlai hian lo kan hal danah sorkarin ruahmanna fel tak a nei a, a hal hun bi a tuk fel vek a ni. Hengte hi ṭha taka zawm vek ni thei se a ṭha hle a, hei hian kangmei chhuak tur tam tak a veng thei ang. Lo hal hun bituka hal zingah pawh inthlahdah vanga ram tikang an awm a nih chuan hremna lek­kawh ngam ni se; lo hal hun bituk pawn lama hal lui an awm a nih phei chuan sor­karin dan angin ngaih­tuah zui se a ṭha hle.Kan ram hruaituten tlang ram lo neih thlak­na tur an la hmu chhuak thei lo a, chuvangin lo hal kan la kalsan thei si lo a, sorkarin kaih­hruaina a siam ang takin lo hal ṭhin ni se, sorkar kaihhruaina zawm duh lote chungah khauh laka dan anga hremna kenkawh ni thei bawk se, kum hnih khat hnuah chuan sorkar kaihhruaina pawn lama lo hal hi a bo thei ngeiin a rinawm. Fire Prevention Week 2019 puala thuchahah State Level Fire Prevention Committee chairman leh chief minister chuan kângmei a chhuah palh pawhin, neitu thinlung púa ṭhelh mit nghal zel tura ṭan lakpuiah mipui a sáwm a; \"Tlang ram lo neih hi ram kâng tichhuak tamtu a ni ve thei a, mahse, lo vah leh hâl chungchanga sorkar thupekte kan zawm chuan nasa takin ram kâng a tlem phah thei a ni,\" a ti.Mizoram chuan tlang ram lo neih kan la kalpui miau avangin kum tinin lo kan hal lo thei lo a, ramngaw kan tihchereu bakah nungcha tam tak a kang ral a, a pawi hle a ni. Sorkar hrang hrang kan hrawn tawh a, tun thleng hian thingtlang mite lo neih dan leh eizawn dan thlak a, tlang ram lo neih bansan thei tur khawpa kaihruaitu kan la hmu lo a, kum tinin lo kan la hal chhunzawm zel lo thei lo a ni.Hetihlai hian lo kan hal danah sorkarin ruahmanna fel tak a nei a, a hal hun bi a tuk fel vek a ni. Hengte hi ṭha taka zawm vek ni thei se a ṭha hle a, hei hian kangmei chhuak tur tam tak a veng thei ang. Lo hal hun bituka hal zingah pawh inthlahdah vanga ram tikang an awm a nih chuan hremna lek­kawh ngam ni se; lo hal hun bituk pawn lama hal lui an awm a nih phei chuan sor­karin dan angin ngaih­tuah zui se a ṭha hle.Kan ram hruaituten tlang ram lo neih thlak­na tur an la hmu chhuak thei lo a, chuvangin lo hal kan la kalsan thei si lo a, sorkarin kaih­hruaina a siam ang takin lo hal ṭhin ni se, sorkar kaihhruaina zawm duh lote chungah khauh laka dan anga hremna kenkawh ni thei bawk se, kum hnih khat hnuah chuan sorkar kaihhruaina pawn lama lo hal hi a bo thei ngeiin a rinawm. Fire Prevention Week 2019 puala thuchahah State Level Fire Prevention Committee chairman leh chief minister chuan kângmei a chhuah palh pawhin, neitu thinlung púa ṭhelh mit nghal zel tura ṭan lakpuiah mipui a sáwm a; \"Tlang ram lo neih hi ram kâng tichhuak tamtu a ni ve thei a, mahse, lo vah leh hâl chungchanga sorkar thupekte kan zawm chuan nasa takin ram kâng a tlem phah thei a ni,\" a ti. Mizoram chuan tlang ram lo neih kan la kalpui miau avangin kum tinin lo kan hal lo thei lo a, ramngaw kan tihchereu bakah nungcha tam tak a kang ral a, a pawi hle a ni. Sorkar hrang hrang kan hrawn tawh a, tun thleng hian thingtlang mite lo neih dan leh eizawn dan thlak a, tlang ram lo neih bansan thei tur khawpa kaihruaitu kan la hmu lo a, kum tinin lo kan la hal chhunzawm zel lo thei lo a ni. Hetihlai hian lo kan hal danah sorkarin ruahmanna fel tak a nei a, a hal hun bi a tuk fel vek a ni. Hengte hi ṭha taka zawm vek ni thei se a ṭha hle a, hei hian kangmei chhuak tur tam tak a veng thei ang. Lo hal hun bituka hal zingah pawh inthlahdah vanga ram tikang an awm a nih chuan hremna lek­kawh ngam ni se; lo hal hun bituk pawn lama hal lui an awm a nih phei chuan sor­karin dan angin ngaih­tuah zui se a ṭha hle. Kan ram hruaituten tlang ram lo neih thlak­na tur an la hmu chhuak thei lo a, chuvangin lo hal kan la kalsan thei si lo a, sorkarin kaih­hruaina a siam ang takin lo hal ṭhin ni se, sorkar kaihhruaina zawm duh lote chungah khauh laka dan anga hremna kenkawh ni thei bawk se, kum hnih khat hnuah chuan sorkar kaihhruaina pawn lama lo hal hi a bo thei ngeiin a rinawm.", "summary": "Fire Prevention Week 2019 puala thuchahah State Level Fire Prevention Committee chairman leh chief minister chuan kângmei a chhuah palh pawhin, neitu thinlung púa ṭhelh mit nghal zel tura ṭan lakpuiah mipui a sáwm. Mizoram chuan tlang ram lo neih kan la kalpui miau avangin kum tinin lo kan hal lo thei lo a, ramngaw kan tihchereu bakah nungcha tam tak an kangral a, a pawi hle. Sorkar hrang hrang kan hrawn tawh a, tu mahin thingtlang mite lo neih thlak dan an hre lo. He tih lai hian lo kan neih danah sorkarin ruahmanna fek tak a nei a, a hal hun bi a tuk fel vek a ni. Hengte hi tha taka zawm vek ni thei se a tha hle a, kangmei chhuak tur tam tak a veng thei ang. Kan ram hruaituten tlang ram lo neih thlakna tur sn hmu chhuak lo thei a, chuvangin lo hal kan la kalsan thei si lo a, sorkarin kaihhruaina a siam ang taka hal thin ni se, kum hnih khat hnuah chuan sorkar kaihhruaina pawn lama lo hal hi a bo thei ngeiin a rinawm." }, { "summarization_id": "460", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/6784", "file_name": "F_MIZO_SUM_10_17/2/25", "original_text": "ZPM Legislature Party (ZLP) leader Lalduhoma, Serchhip bialtu chu Assembly speaker Lalrinliana Sailo chuan MLA aṭangin bàn. Lalduhoma hi MNF MLA 12-in dan bawhchhiaa puhin bàn turin Speaker-ah an hêk a; independent MLA ni chungin ZPM party tán a inhmang nasa lutuk tih chu an hekna ki ber a ni.Congress Legislature Party Leader chuan he­tianga MLA bân a ni hi mak a tih thu leh pawi a tih thu a sawi a, amah anga thlan tlin MLA dangte bân ve si loa Lalduhoma chiah an bân hi mimal inhuatna vanga a ngaih thu a sawi. Lalduhoma chuan politics-a phuba lakna vangin an bân ta tiin a sawi a, amah thlang tlingtu mipuite a phatsan loh thu a sawi.Mizoramah hetianga MLA nihna hlihsak an awm vawi­khatna a ni a, engnge nghawng a neih zel dâwn hriat ni lo mah se heti mai hian a tawp lo ang tih chu a rin theih.Kum 2018 MLA inthlan dâwn khan ZPM kha Election Commission of India hnuaiah an la inziak lut hman lo a, chawp­chilh taka inhlawm khawm an nih avangin independent-in an in candidate hlawm a ni. Chutihlaiin an zavaiin symbol thuhmun an nei a, manifesto inang vek an hmang a, flag leh campaign au hlate pawh a inang vek an hmang.ECI-ah an inziak lut fel hman lo tih loah chuan ZPM hming veka awm an ni a, Lalduhoma phei chu ZPM an tlin chuan Chief Minister tura an zawrh a ni a, ZPM hminga a inzuar hi mipuiin bial hnihah an thlang tling nghe nghe a ni.MNF-a an MLA 12-in an MLA pui bâng tura an han hêk ngawt mai hi Mizorama thil thlengah chuan thil mak tak a ni a, chutih rualin politics-a dingchang zawk nih tumna a nih chuan eng pawh thiang vekah an ngai pawh a ni thei.Engpawhnise tunah chuan Speaker-in dan ngaih pawimawh vangin MLA hi a bân niin a insawi a, dan a ngai pawimawh chhunzawm zel dâwn nge dâwn lo tihte mipuiin an ngaichang zel dâwn a, he thutlukna hi Mizoram political history-ah a chuang reng tawh dâwn a ni. ZPM Legislature Party (ZLP) leader Lalduhoma, Serchhip bialtu chu Assembly speaker Lalrinliana Sailo chuan MLA aṭangin bàn. Lalduhoma hi MNF MLA 12-in dan bawhchhiaa puhin bàn turin Speaker-ah an hêk a; independent MLA ni chungin ZPM party tán a inhmang nasa lutuk tih chu an hekna ki ber a ni.Congress Legislature Party Leader chuan he­tianga MLA bân a ni hi mak a tih thu leh pawi a tih thu a sawi a, amah anga thlan tlin MLA dangte bân ve si loa Lalduhoma chiah an bân hi mimal inhuatna vanga a ngaih thu a sawi. Lalduhoma chuan politics-a phuba lakna vangin an bân ta tiin a sawi a, amah thlang tlingtu mipuite a phatsan loh thu a sawi.Mizoramah hetianga MLA nihna hlihsak an awm vawi­khatna a ni a, engnge nghawng a neih zel dâwn hriat ni lo mah se heti mai hian a tawp lo ang tih chu a rin theih.Kum 2018 MLA inthlan dâwn khan ZPM kha Election Commission of India hnuaiah an la inziak lut hman lo a, chawp­chilh taka inhlawm khawm an nih avangin independent-in an in candidate hlawm a ni. Chutihlaiin an zavaiin symbol thuhmun an nei a, manifesto inang vek an hmang a, flag leh campaign au hlate pawh a inang vek an hmang.ECI-ah an inziak lut fel hman lo tih loah chuan ZPM hming veka awm an ni a, Lalduhoma phei chu ZPM an tlin chuan Chief Minister tura an zawrh a ni a, ZPM hminga a inzuar hi mipuiin bial hnihah an thlang tling nghe nghe a ni.MNF-a an MLA 12-in an MLA pui bâng tura an han hêk ngawt mai hi Mizorama thil thlengah chuan thil mak tak a ni a, chutih rualin politics-a dingchang zawk nih tumna a nih chuan eng pawh thiang vekah an ngai pawh a ni thei.Engpawhnise tunah chuan Speaker-in dan ngaih pawimawh vangin MLA hi a bân niin a insawi a, dan a ngai pawimawh chhunzawm zel dâwn nge dâwn lo tihte mipuiin an ngaichang zel dâwn a, he thutlukna hi Mizoram political history-ah a chuang reng tawh dâwn a ni. ZPM Legislature Party (ZLP) leader Lalduhoma, Serchhip bialtu chu Assembly speaker Lalrinliana Sailo chuan MLA aṭangin bàn. Lalduhoma hi MNF MLA 12-in dan bawhchhiaa puhin bàn turin Speaker-ah an hêk a; independent MLA ni chungin ZPM party tán a inhmang nasa lutuk tih chu an hekna ki ber a ni. Congress Legislature Party Leader chuan he­tianga MLA bân a ni hi mak a tih thu leh pawi a tih thu a sawi a, amah anga thlan tlin MLA dangte bân ve si loa Lalduhoma chiah an bân hi mimal inhuatna vanga a ngaih thu a sawi. Lalduhoma chuan politics-a phuba lakna vangin an bân ta tiin a sawi a, amah thlang tlingtu mipuite a phatsan loh thu a sawi. Mizoramah hetianga MLA nihna hlihsak an awm vawi­khatna a ni a, engnge nghawng a neih zel dâwn hriat ni lo mah se heti mai hian a tawp lo ang tih chu a rin theih. Kum 2018 MLA inthlan dâwn khan ZPM kha Election Commission of India hnuaiah an la inziak lut hman lo a, chawp­chilh taka inhlawm khawm an nih avangin independent-in an in candidate hlawm a ni. Chutihlaiin an zavaiin symbol thuhmun an nei a, manifesto inang vek an hmang a, flag leh campaign au hlate pawh a inang vek an hmang. ECI-ah an inziak lut fel hman lo tih loah chuan ZPM hming veka awm an ni a, Lalduhoma phei chu ZPM an tlin chuan Chief Minister tura an zawrh a ni a, ZPM hminga a inzuar hi mipuiin bial hnihah an thlang tling nghe nghe a ni. MNF-a an MLA 12-in an MLA pui bâng tura an han hêk ngawt mai hi Mizorama thil thlengah chuan thil mak tak a ni a, chutih rualin politics-a dingchang zawk nih tumna a nih chuan eng pawh thiang vekah an ngai pawh a ni thei. Engpawhnise tunah chuan Speaker-in dan ngaih pawimawh vangin MLA hi a bân niin a insawi a, dan a ngai pawimawh chhunzawm zel dâwn nge dâwn lo tihte mipuiin an ngaichang zel dâwn a, he thutlukna hi Mizoram political history-ah a chuang reng tawh dâwn a ni.", "summary": "ZPM Legislature Party(ZLP) leader Lalduhoma, Serchhip bialtu chu independent MLA ni chungin ZPM party tán a inhmang nasa lutuk tih thuah MNF MLA 12-in dan bawhchhiaa puhin Assembly speaker Lalrinliana Sailo chuan MLA aṭangin bàn. Congress Legislature Party Leader chuan he­tianga MLA dangte bân ve siloa Lalduhoma chiah an bân hi mimal inhuatna vanga a ngaih thu a sawi. Mizoramah hetianga MLA nihna hlihsak an awm vawi­khatna a ni a, kum 2018 MLA inthlan dâwn khan ZPM kha Election Commission of India hnuaiah an la inziah luh hmanloh avangin independent-in an in candidate a; mahse,an zavaiin symbol inang, manifesto inang, flag leh campaign au hlate pawh a inang vek an hmang a,Lalduhoma phei chu ZPM an tlin chuan Chief Minister atan an an ruat a ni nghe nghe. MNF-a an MLA 12-in an MLA pui bâng tura an han hêk ngawt mai hi Mizorama thil thlengah chuan thil mak tak a ni a, engpawhnise Speaker-in dan ngaih pawimawh vangin MLA hi a bân niin a insawi a, dan a ngai pawimawh chhunzawm zel dâwn nge dâwnlo tihte mipuiin an ngaichang zel dâwn a, he thutlukna hi Mizoram political history-ah a chuang reng tawh dâwn a ni." }, { "summarization_id": "461", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6268", "file_name": "H-32-27/01/2025-mizoram_sawrkar_csr_cell_.txt", "original_text": "Mizoram Sorkar CSR Cell-te Bangalore-ah Mizoram NewsMizoram Sorkar CSR Cell-te Bangalore-ah admin 15-Nov-2024 05:58 PM Tunkar tir khan Mizoram Sorkar hnuai Corporate Social Responsibility (CSR) Cell-te chu an chairman TBC Lalvenchhunga, Adviser to Chief Minister hoin Mizoramin hmasawnna hnathawhna tur CSR Fund tam zawk a hmuh theihna tur dapin Bangalore-ah hun an hmang a, vawiin (15.11.2024) hian an rawn haw. A ni hmasa berah CSR Cell-te hian IIM Bangalore-a NSRCEL leh NASSCOM startup hub hotute an inkawm. Mizoramin sustainable development goals tihlawhtling tura a ruahmanna leh chumi atana CSR pe thei pawlte thawhpuina an mamawh dan an sawipui. Heng pawl lian pahnihte hian Mizorama startup sector lo thang lian chho meka hma lak ve an chak thu leh state hmasawn zelna atana kawng thar tam tak (innovative solutions) dap theih an inring a ni. A ni hnihnaah hian UNDP-te nena tangkawpin CSR fund pe chhuak thin private sector, corporate foundation, philantrophic group leh CSO aiawh mi 40 vel nena inkawmna (stakeholder consultation) an nei leh a. Zirna, skill development, employment, entrepreneurship, women’s empowerment, health, sports leh climate change lamah te sum tlem zawk seng a; tunlai thiamna hmanga awmze nei zawka hmalak theih dan an sawiho. CSR fund pe chhuak thin pawlte hian Mizoram CSR Cell hmalakna hi an ngaihluin, Mizoram Sorkarin Sustainable Development Goals tihlawhtling tura a ruahmannate an phurpui hle niin Mizoram Sorkar thuchhuah chuan a tarlang. TBC Lalvenchhunga chuan, Mizoram chu hun rei tak India ram state zinga CSR dawng tlem ber a ni tawh tih sawiin, 'CSR hmang hian hmasawnna hna tha tak tak thawh theih a nih avangin, Chief Minister chuan private sector leh civil society organisation-te nena thawhhona tam zawk neih tumin CSR Cell hi a din a ni. A theih ang angin hma kan la nghal. Kan hmalakna hian rah tha tak a chhuah ngei dawnin kan hria,' a ti.", "summary": "Corporate Social Responsibility (CSR) Cell-te chuan IIM Bangalore-a NSRCEL leh NASSCOM startup hub hotute kawmin,CSR fund tam zawk hmuh theihna tur dapin Bangalore-ah hun an hmang.Chu bakah chuan,UNDP-te nena tangkawpin CSR fund pe chhuak thin private sector, corporate foundation,phantrophic group leh CSO aiawh mi 40 vel nena inkawmna an nei leh bawk.TBC Lalvenchhunga chuan, \"CSR hmang hian hmasawnna hna tha tak tak thawh theih a nih avangin, Chief Minister chuan private sector leh civil society organisation-te nena thawhhona tam zawk neih tumin CSR Cell hi a din a ni\",tiin an hmalakna hian rah tha tak a chhuah a beisei a ni." }, { "summarization_id": "462", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Police te chawimawina hlan Mizoram Police chhunga Rank hrang hrang a hna thawk tha mi 59 te hnenah Mizoram DGP chuan nimin khan Ati Utkrisht Seva Padak leh Utkrisht Seva Padak chawimawina tangkapui a hlan a, Serchhip District atang pawhin he chawimawina dawng hi an awm a ni. Mizoram-a a vawi khatna atana Ati Utkrisht Seva Padak leh Utkrisht Seva Padak chawimawina semna hun hi Arya Mess, PHQ, Aizawl-ah neih niin kum 2020 atanga 2022 chhunga hnathawk tha te hnenah hlan an ni a. Ati Utkrisht Seva Padak leh Utkrisht Seva Padak chawimawinate hi Central Armed Police Forces, State/UT Police Forces, Central Police Organizations, Assam Rifles, National Security Guards, sawrkar laipui, State leh UT hnuaia Intelligence Organizations, Home Guards leh India ramchhunga Armed Police Force hrang hrang hnuaia a ngheta kum 15 (Utkrisht Seva Padak) leh kum 25 (Ati Utkrisht Seva Padak) thawk tawh, an hnathawhnaa inpekna, thiamna leh huaisenna kawnga a phute hnena Ministry of Home Affairs, Govt. of India in a hlan thin a ni. Ati Utkrisht Seva Padak hi kum 2020 khan mi 4 hnenah hlan niin Utkrisht Seva Padak hi kum 2020-ah mi pahnih hnenah hlan an ni a. Ati Utkrisht Seva Padak hi kum 2022-ah mi 26 ten dawngin an zingah hian Serchhip District Executive Force atangin H/C Lalfakawma, H/C K. Chhandamthanga leh Hony. H/C K. Lalnghak-liana te an tel bakah PTS Thenzawl atangin Hav. Lalnunthara, Hav. Pramod Kumar Singh leh Hav. T. Lalsangzuala te an tel a. Utkrisht Seva Padak hi kum 2022-ah mi 27 ten dawngin an zingah hian Serchhip DEF atangin H/C F. Lalchhuankima leh PTS Thenzawl atangin Hav. H. Lalrinmawia te an tel bawk a. Mizoram Police chuan heng chawimawina dawngtu zawngzawngte an hnaa an inpekna, thawhrimna leh taimakna avangin a chhuangin a lawmpui takzet tih an sawi a ni.", "summary": "Police te chawimawina hlan Mizoram Police chhunga Rank hrang hrang a hna thawk tha mi 59 te hnenah Mizoram DGP chuan Ati Utkrists Seva Padak leh Utkrisht Seva Padak chawimawina tangkapui a hlan a, Serchhip District atang pawhin he chawimawina dawng an awm. Mizorama a vawikhatna niin kum 2020-22 chhunga hnathawk thate hnena hlan an ni. Mizoram Police te chuan heng chawimawina dawngre hi an hnaa an inpekna, thawhrimna leh taimakna avang niin an sawi." }, { "summarization_id": "463", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1612", "file_name": "F_MIZO_SUM_14_6/2/25", "original_text": "Mizoram Ṭhalai Kristian Pawl (MṬKP) Rorel Inkhawm vawi 66-na tun hnaia Serchhipa neih chuan, \"Mizo ṭawng humhalh leh tih hmasawn a nih theihnan MṬKP-in hma la rawh se,\" tiin an rel.Tun hnaiah Mizoram Synod Inkhawmpuiin ṭawng humhalh duhna lam hi an lo rel tawh a, tuna ṬKP-in ṭawng humhalhna lam bawk an ngai pawimawh hi thil lawmawm tak a ni. Hei hian tun hnai­ah mahni ṭawng humhalh duhna a lian thar hle tih a chiang a, heti taka kohhran huang thlenga ṭawng humhalh duhna a awm hi chuan awmzia a nei ngei ang tih a chiang.Mizote'n kan ṭawng hman tlanglawn ber, kan ṭawng hmanlai ngei pawh hi a hming kan pawm dan a inang lo phawt a, 'Duhlian ṭawng' ti an awm a, 'Lusei ṭawng' ti an awm bawk a, a nawlpuiin an hman tlanglawn chu Mizoṭawng tih a ni. Chumi piah lamah kan khawsakna hmun azirin kan ṭawng kauchheh a inang lo a, \"A dik,\" kan tih leh, \"A dik lo,\" kan tih chin pawh a inang hleithei lo.Engpawhnise heti taka kohhran huang chhunga Mizoṭawng humhalh duhna a awm ta hi kan hman dan a dik loh nasat tak avang te, hnam dang ṭawng (a bikin English) kan ngaihsan leh kan hman nasat luat avanga mahni ṭawng dik leh dik lo pawh hre hrang mang loa kan awm tak vangte hi a ni thei ang. Tun hnaia social media a chhuah hnuah phei hi chua ṭhangthar zawkte hian Mizo ṭawng hi an thiam tawk lo hle tih a lang chiang lehzual.Tuna humhalh duhtu kohhran ngei pawh hi Mizo ṭawng dik lo hman chungchangah hian a bang bik lo a, midangte hnena ṭawng dik zirtirna hmun ṭha ber pakhatah hian ṭawng dik lo hman a awm fo avangin mipui nawlpui hi a dik lo lamah a kaihruai ve thei a ni.Engpawhnise Mizo ṭawng humhalh duhna kan nei chho ta zel hi a lawmawm a, hei hian kan ṭawng humhalh, tihhausak leh hman dik kawngah hna ṭangkai tak a thawk ngei ang. Mizoram Ṭhalai Kristian Pawl (MṬKP) Rorel Inkhawm vawi 66-na tun hnaia Serchhipa neih chuan, \"Mizo ṭawng humhalh leh tih hmasawn a nih theihnan MṬKP-in hma la rawh se,\" tiin an rel.Tun hnaiah Mizoram Synod Inkhawmpuiin ṭawng humhalh duhna lam hi an lo rel tawh a, tuna ṬKP-in ṭawng humhalhna lam bawk an ngai pawimawh hi thil lawmawm tak a ni. Hei hian tun hnai­ah mahni ṭawng humhalh duhna a lian thar hle tih a chiang a, heti taka kohhran huang thlenga ṭawng humhalh duhna a awm hi chuan awmzia a nei ngei ang tih a chiang.Mizote'n kan ṭawng hman tlanglawn ber, kan ṭawng hmanlai ngei pawh hi a hming kan pawm dan a inang lo phawt a, 'Duhlian ṭawng' ti an awm a, 'Lusei ṭawng' ti an awm bawk a, a nawlpuiin an hman tlanglawn chu Mizoṭawng tih a ni. Chumi piah lamah kan khawsakna hmun azirin kan ṭawng kauchheh a inang lo a, \"A dik,\" kan tih leh, \"A dik lo,\" kan tih chin pawh a inang hleithei lo.Engpawhnise heti taka kohhran huang chhunga Mizoṭawng humhalh duhna a awm ta hi kan hman dan a dik loh nasat tak avang te, hnam dang ṭawng (a bikin English) kan ngaihsan leh kan hman nasat luat avanga mahni ṭawng dik leh dik lo pawh hre hrang mang loa kan awm tak vangte hi a ni thei ang. Tun hnaia social media a chhuah hnuah phei hi chua ṭhangthar zawkte hian Mizo ṭawng hi an thiam tawk lo hle tih a lang chiang lehzual.Tuna humhalh duhtu kohhran ngei pawh hi Mizo ṭawng dik lo hman chungchangah hian a bang bik lo a, midangte hnena ṭawng dik zirtirna hmun ṭha ber pakhatah hian ṭawng dik lo hman a awm fo avangin mipui nawlpui hi a dik lo lamah a kaihruai ve thei a ni.Engpawhnise Mizo ṭawng humhalh duhna kan nei chho ta zel hi a lawmawm a, hei hian kan ṭawng humhalh, tihhausak leh hman dik kawngah hna ṭangkai tak a thawk ngei ang. Mizoram Ṭhalai Kristian Pawl (MṬKP) Rorel Inkhawm vawi 66-na tun hnaia Serchhipa neih chuan, \"Mizo ṭawng humhalh leh tih hmasawn a nih theihnan MṬKP-in hma la rawh se,\" tiin an rel. Tun hnaiah Mizoram Synod Inkhawmpuiin ṭawng humhalh duhna lam hi an lo rel tawh a, tuna ṬKP-in ṭawng humhalhna lam bawk an ngai pawimawh hi thil lawmawm tak a ni. Hei hian tun hnai­ah mahni ṭawng humhalh duhna a lian thar hle tih a chiang a, heti taka kohhran huang thlenga ṭawng humhalh duhna a awm hi chuan awmzia a nei ngei ang tih a chiang. Mizote'n kan ṭawng hman tlanglawn ber, kan ṭawng hmanlai ngei pawh hi a hming kan pawm dan a inang lo phawt a, 'Duhlian ṭawng' ti an awm a, 'Lusei ṭawng' ti an awm bawk a, a nawlpuiin an hman tlanglawn chu Mizoṭawng tih a ni. Chumi piah lamah kan khawsakna hmun azirin kan ṭawng kauchheh a inang lo a, \"A dik,\" kan tih leh, \"A dik lo,\" kan tih chin pawh a inang hleithei lo. Engpawhnise heti taka kohhran huang chhunga Mizoṭawng humhalh duhna a awm ta hi kan hman dan a dik loh nasat tak avang te, hnam dang ṭawng (a bikin English) kan ngaihsan leh kan hman nasat luat avanga mahni ṭawng dik leh dik lo pawh hre hrang mang loa kan awm tak vangte hi a ni thei ang. Tun hnaia social media a chhuah hnuah phei hi chua ṭhangthar zawkte hian Mizo ṭawng hi an thiam tawk lo hle tih a lang chiang lehzual. Tuna humhalh duhtu kohhran ngei pawh hi Mizo ṭawng dik lo hman chungchangah hian a bang bik lo a, midangte hnena ṭawng dik zirtirna hmun ṭha ber pakhatah hian ṭawng dik lo hman a awm fo avangin mipui nawlpui hi a dik lo lamah a kaihruai ve thei a ni. Engpawhnise Mizo ṭawng humhalh duhna kan nei chho ta zel hi a lawmawm a, hei hian kan ṭawng humhalh, tihhausak leh hman dik kawngah hna ṭangkai tak a thawk ngei ang.", "summary": "Mizoram Ṭhalai Kristian Pawl(MṬKP) Rorel Inkhawm vawi 66-na Serchhipa neih chuan Mizo ṭawng humhalh leh tihhmasawn nana hmalak a rel. Mizoram Synod Inkhawmpui pawhin ṭawng humhalh duhna lam hi an lo rel tawh a, kohhran thlenga ṭawng humhalh duhna a awm hi chuan awmzia a nei ngei ang tih a chiang. Mizote'n kan ṭawng hman tlanglawn ber hi 'Duhlian ṭawng' ti an awm a, 'Lusei ṭawng' ti an awm bawk a, a nawlpuiin an hman tlanglawn chu Mizo ṭawng tih a ni. Engpawhnise heti taka kohhran huang chhunga Mizo ṭawng humhalh duhna a awm ta hi kan hman dan a dikloh nasat tak avang te, hnam dang ṭawng kan ngaihsan leh kan hman nasat luat avanga mahni ṭawng dik leh diklo pawh hre hrang mangloa kan awm tak vangte hi a ni thei ang. Tun hnaia Social Media a chhuah hnuah phei hi chuan ṭhangthar zawkte hian Mizo ṭawng hi an thiam tawklo hle tih a lang chiang lehzual. Engpawhnise Mizo ṭawng humhalh duhna kan nei chho ta zel hi a lawmawm a, hei hian kan ṭawng humhalh, tihhausak leh hman dik kawngah hna ṭangkai tak a thawk ngei ang." }, { "summarization_id": "464", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/125887", "file_name": "H-102-02/02/2025-hnam dang kawp", "original_text": "Calcutta Mizo Welfare Association (CMWA) leh Kolkata Mizo Students' (KMS)-te chuan resolution siamin, Kolkata khawpuia Mizo nula awm, hnam dang mipa kawpa Mizo hnam timualpho thei zawnga che ṭhinte chungchangah ṭha an tih anga hma an lak tur thu an puang.State pawna Mizo awmten harsatna inang an tawh chu Mizo hmeichhia hnam dang kawp chingte hi an ni a, heng zinga tam zawk hi chuan hnam timualpho chiin hnam dang mipate an kawp ṭhin niin a lang. Mizo hnam timualpho thei zawng leh, hnam dangin Mizo hmeichhe dangte an hmuhsit phah theihna tur khawpa Mizo nulate'n hnam dang an kawp hreh lo ṭhin hi a pawi a, a zahthlak takzet a ni.Hnam dang nupui pasala neih hi chu inkhap leh indan theih a ni lo a, miin a mimal zalenna hmanga a kawppui tur a thlan chu eng hnam pawh ni se pawlin lo khap theih a ni lo. Hetianga ṭha taka innei tur ni lem lo, hnam dang tute'n emaw Mizote an hmuhsit zui theihna tur chia hnam dang kawp chingte hi state pawn Mizote'n an ngaih theih loh chu a ni a, a pawi hle a ni.Nu leh pa an ṭan thar a ngai a, Zoram pawn khawpuia lehkhazir leh hna­thawka mahni fa dahte'n an fate chin an hriat a ngai. An fate awm dan dik tak hriat chian tumin bei se, anmahni leh hnam tana ṭha lo takin hnam dang mipate nen an inkawp nge kawp lo tihte an finfiah ngam a ṭha khawp mai.Hnam dang nena inneih hi inkhap theih a ni lo a, thil tih chi pawh a ni lo ang; nimahsela hnam dangte nena mawi lo taka inkawp a, Mizo hnam timualpho zawnga khawsate chu a ṭul anga zilhhau a, kawng dik kawhhmuh ngei a ṭha ang. Calcutta Mizo Welfare Association (CMWA) leh Kolkata Mizo Students' (KMS)-te chuan resolution siamin, Kolkata khawpuia Mizo nula awm, hnam dang mipa kawpa Mizo hnam timualpho thei zawnga che ṭhinte chungchangah ṭha an tih anga hma an lak tur thu an puang.State pawna Mizo awmten harsatna inang an tawh chu Mizo hmeichhia hnam dang kawp chingte hi an ni a, heng zinga tam zawk hi chuan hnam timualpho chiin hnam dang mipate an kawp ṭhin niin a lang. Mizo hnam timualpho thei zawng leh, hnam dangin Mizo hmeichhe dangte an hmuhsit phah theihna tur khawpa Mizo nulate'n hnam dang an kawp hreh lo ṭhin hi a pawi a, a zahthlak takzet a ni.Hnam dang nupui pasala neih hi chu inkhap leh indan theih a ni lo a, miin a mimal zalenna hmanga a kawppui tur a thlan chu eng hnam pawh ni se pawlin lo khap theih a ni lo. Hetianga ṭha taka innei tur ni lem lo, hnam dang tute'n emaw Mizote an hmuhsit zui theihna tur chia hnam dang kawp chingte hi state pawn Mizote'n an ngaih theih loh chu a ni a, a pawi hle a ni.Nu leh pa an ṭan thar a ngai a, Zoram pawn khawpuia lehkhazir leh hna­thawka mahni fa dahte'n an fate chin an hriat a ngai. An fate awm dan dik tak hriat chian tumin bei se, anmahni leh hnam tana ṭha lo takin hnam dang mipate nen an inkawp nge kawp lo tihte an finfiah ngam a ṭha khawp mai.Hnam dang nena inneih hi inkhap theih a ni lo a, thil tih chi pawh a ni lo ang; nimahsela hnam dangte nena mawi lo taka inkawp a, Mizo hnam timualpho zawnga khawsate chu a ṭul anga zilhhau a, kawng dik kawhhmuh ngei a ṭha ang.", "summary": "10th March,2015 Calcutta Mizo Welfare Association leh Kolkata Mizo Students' -te chuan resolution siamin,Kolkata khawpuia Mizo nula awm,hnam dang mipa kawpa Mizo hnam timualpho thei zawnga che thinte chungchangah tha an tih anga hma an lak tur thu an puang. Hnam dang pasala nei tur hian inkhap leh indan beh theih a ni lo.Chutihrualin,mahni hnam tihmualpho theihna tur khawpa che duh an awm hian hnam dangin Mizote an hmuhsit phah thin a.A che khaw lo leh che duhdak lo te avanga Mizo hnam hmingchhiat hi thil pawi tak a ni. Nu leh pate pawhin an fate awm dan an chik a ngai takzet." }, { "summarization_id": "465", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26198", "file_name": "F_Mizo_Sum_1_28/1/25", "original_text": "School Education minister chuan, zirtirtu sawn kual (transfer & posting) tih a nih dawnin, an thawh mekna bialtu MLA-te remtihna a ngai dawn tih a sawi.Mizorama kan harsatna lian tak pakhat chu sorkarin a hnathawk zirtirtute a duhna hmuna a dah thei lo hi a ni. Sorkar sikulah hian zirtirtu an indaih lo hi harsatna ni bawk mah se, chu aia har­satna thuk zawk chu sorkarin a dahna hmuna zirtirtu an kal duh lo ṭhin hi a ni.Hmun ṭhenkhat, a bikin khawpui hmun nuam deuha sorkar sikulah zirlaiin an mamawh aia tam zirtirtu an nei a, chutihlaiin thingtlang hmun kilkhawr zawkah zirtirtu an indaih lo a, an buai ṭhin hle.Hetia mawl taka thlir pawh hian sorkar ve riang ruang chuan a hnuaia hnathawktu, a hnen aṭanga thla tin hlawh la ṭhin zirtirtu chu a mamawhna hmunah a dah thei tur a ni a; nimahsela tun thleng hian zir­tirtute hi sorkarin a mamawhna hmunah a la sawn hleithei lo.Chhuanlam hrang hrang avang te, sawi­puitu neih ṭhat avangte leh chhan dang avangin a hmun nuam apiangah zir­tirtu an tam a, ma­mawh­na a sanna hmun kilkhawr lamah zirtirtu an indaih lo mek a ni. He harsatna chingfel thei sorkar hi Mizoram hian a la nei lo a ni ber a, School Education minister thar hian zirtirtute hi mamawhna hmunah sawn turin ṭan la se, chu chu zirna tihhmasawnna tura kawng pawimawh tak a ni si a. School Education minister chuan, zirtirtu sawn kual (transfer & posting) tih a nih dawnin, an thawh mekna bialtu MLA-te remtihna a ngai dawn tih a sawi.Mizorama kan harsatna lian tak pakhat chu sorkarin a hnathawk zirtirtute a duhna hmuna a dah thei lo hi a ni. Sorkar sikulah hian zirtirtu an indaih lo hi harsatna ni bawk mah se, chu aia har­satna thuk zawk chu sorkarin a dahna hmuna zirtirtu an kal duh lo ṭhin hi a ni.Hmun ṭhenkhat, a bikin khawpui hmun nuam deuha sorkar sikulah zirlaiin an mamawh aia tam zirtirtu an nei a, chutihlaiin thingtlang hmun kilkhawr zawkah zirtirtu an indaih lo a, an buai ṭhin hle.Hetia mawl taka thlir pawh hian sorkar ve riang ruang chuan a hnuaia hnathawktu, a hnen aṭanga thla tin hlawh la ṭhin zirtirtu chu a mamawhna hmunah a dah thei tur a ni a; nimahsela tun thleng hian zir­tirtute hi sorkarin a mamawhna hmunah a la sawn hleithei lo.Chhuanlam hrang hrang avang te, sawi­puitu neih ṭhat avangte leh chhan dang avangin a hmun nuam apiangah zir­tirtu an tam a, ma­mawh­na a sanna hmun kilkhawr lamah zirtirtu an indaih lo mek a ni. He harsatna chingfel thei sorkar hi Mizoram hian a la nei lo a ni ber a, School Education minister thar hian zirtirtute hi mamawhna hmunah sawn turin ṭan la se, chu chu zirna tihhmasawnna tura kawng pawimawh tak a ni si a. School Education minister chuan, zirtirtu sawn kual (transfer & posting) tih a nih dawnin, an thawh mekna bialtu MLA-te remtihna a ngai dawn tih a sawi. Mizorama kan harsatna lian tak pakhat chu sorkarin a hnathawk zirtirtute a duhna hmuna a dah thei lo hi a ni. Sorkar sikulah hian zirtirtu an indaih lo hi harsatna ni bawk mah se, chu aia har­satna thuk zawk chu sorkarin a dahna hmuna zirtirtu an kal duh lo ṭhin hi a ni. Hmun ṭhenkhat, a bikin khawpui hmun nuam deuha sorkar sikulah zirlaiin an mamawh aia tam zirtirtu an nei a, chutihlaiin thingtlang hmun kilkhawr zawkah zirtirtu an indaih lo a, an buai ṭhin hle. Hetia mawl taka thlir pawh hian sorkar ve riang ruang chuan a hnuaia hnathawktu, a hnen aṭanga thla tin hlawh la ṭhin zirtirtu chu a mamawhna hmunah a dah thei tur a ni a; nimahsela tun thleng hian zir­tirtute hi sorkarin a mamawhna hmunah a la sawn hleithei lo. Chhuanlam hrang hrang avang te, sawi­puitu neih ṭhat avangte leh chhan dang avangin a hmun nuam apiangah zir­tirtu an tam a, ma­mawh­na a sanna hmun kilkhawr lamah zirtirtu an indaih lo mek a ni. He harsatna chingfel thei sorkar hi Mizoram hian a la nei lo a ni ber a, School Education minister thar hian zirtirtute hi mamawhna hmunah sawn turin ṭan la se, chu chu zirna tihhmasawnna tura kawng pawimawh tak a ni si a.", "summary": "School Education Minister chuan,zirtirtu sawn kual a nih dawnin an thawh mekna bialtu MLA-te remtihna a ngai dawn tih a sawi.Sorkar sikulah hian zirtirtu indaihloh aia harsatna thuk zawk chu Sorkarin a dahna hmuna zirtirtu an kal duhlo ṭhin hi a ni.Khawpuiah zirtirtu an indaih viau laiin thingtlang hmun kilkhawr zawkah zirtirtu an indaihlo a,an buai ṭhin hle.Sorkar hian a hnen aṭanga thla tin hlawh la ṭhin zirtirtu chu a mamawhna hmunah a dah thei tur a nih laiin mamawhna hmunah a la sawn hleithei lo thung.Zirna tihmasawn turin School Education Minister thar hian zirtirtute hi mamawh an nihna hmunah sawn turin ṭan la rawh se." }, { "summarization_id": "466", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20237", "file_name": "F_MIZO_SUM_13_5/2/25", "original_text": "MNF sorkar hnuah School Education dept. hnuai SSA leh RMSA-ah December, 2018 aṭanga September, 2019 chhungin advertisement chhuah loin thawktu mi 91 lak an nih tawh thu Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC) hnuaia Media departmet chuan an tarlang a, \"Heng zinga 36 chu SSA hnuaia lak an ni a, 55 chu RMSA hnuaia lak an ni. Thawk­tu lak tam zawk hi Education minister Lalchhandama Ralte-in a mi duhsak zawngte a thun an ni,\" an ti.RTI Act hmanga zawhna chhannaah zirtirtu lak dan hi chiang taka hai chhuah a ni a, MNF-in sorkarna vawn fung an chelh hnuah advertisement chhuah loin thawktu tam tham tak lak an ni tawh. He sorkar hian zirna a chhe tawh a, siam ṭhat kan tum ti reng chung siin he thil a kalpui hi a inhmeh lo hle a, zirna siam ṭhat tumtute thiltihah chuan a zialo hle.Hna dilna hi chief minister hnena ziak an awm a, School Education minister hnena ziak an awm bawk. Dilnaah Assembly Speaker-in ‘kan iptepui banna an ni a...’ tia a dilpuite an awm a; School Education minister-in, ‘special case’ a tih te, ‘Ani hi ka duhsak tak a ni a,’ a tihte leh, “Ani hi special-a kan ngaih pawimawh a ni,” tihte a inziak a, a zialo hle a ni.Tehna dang hmang loa ‘duhsak zawng’ tihte leh ‘spe­cial case’ tihte kan ram hruaitute’n an ziak lang ta hial mai hian hmelhriat zawngte induhsakna uchuak tak kalpui a nihzia a lang a, hetia ‘duhsak bik’ an awm a nih chuan a MNF chhungkua ngeiah pawh duhsak loh an nei tih a chiang a, a zialo hle. Kan ram enkawl tura kan thlan tlin kan ram hruaituten sorkar hnaah pawh School Education department hnuaia ‘duhsak zawng’ an la inthun lui duh zel mai hi a pawi takzet a, CYMA-in zirna uar kum a puante nen phei chuan thil inpersan tak a ni. MNF sorkar hnuah School Education dept. hnuai SSA leh RMSA-ah December, 2018 aṭanga September, 2019 chhungin advertisement chhuah loin thawktu mi 91 lak an nih tawh thu Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC) hnuaia Media departmet chuan an tarlang a, \"Heng zinga 36 chu SSA hnuaia lak an ni a, 55 chu RMSA hnuaia lak an ni. Thawk­tu lak tam zawk hi Education minister Lalchhandama Ralte-in a mi duhsak zawngte a thun an ni,\" an ti.RTI Act hmanga zawhna chhannaah zirtirtu lak dan hi chiang taka hai chhuah a ni a, MNF-in sorkarna vawn fung an chelh hnuah advertisement chhuah loin thawktu tam tham tak lak an ni tawh. He sorkar hian zirna a chhe tawh a, siam ṭhat kan tum ti reng chung siin he thil a kalpui hi a inhmeh lo hle a, zirna siam ṭhat tumtute thiltihah chuan a zialo hle.Hna dilna hi chief minister hnena ziak an awm a, School Education minister hnena ziak an awm bawk. Dilnaah Assembly Speaker-in ‘kan iptepui banna an ni a...’ tia a dilpuite an awm a; School Education minister-in, ‘special case’ a tih te, ‘Ani hi ka duhsak tak a ni a,’ a tihte leh, “Ani hi special-a kan ngaih pawimawh a ni,” tihte a inziak a, a zialo hle a ni.Tehna dang hmang loa ‘duhsak zawng’ tihte leh ‘spe­cial case’ tihte kan ram hruaitute’n an ziak lang ta hial mai hian hmelhriat zawngte induhsakna uchuak tak kalpui a nihzia a lang a, hetia ‘duhsak bik’ an awm a nih chuan a MNF chhungkua ngeiah pawh duhsak loh an nei tih a chiang a, a zialo hle. Kan ram enkawl tura kan thlan tlin kan ram hruaituten sorkar hnaah pawh School Education department hnuaia ‘duhsak zawng’ an la inthun lui duh zel mai hi a pawi takzet a, CYMA-in zirna uar kum a puante nen phei chuan thil inpersan tak a ni. MNF sorkar hnuah School Education dept. hnuai SSA leh RMSA-ah December, 2018 aṭanga September, 2019 chhungin advertisement chhuah loin thawktu mi 91 lak an nih tawh thu Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC) hnuaia Media departmet chuan an tarlang a, \"Heng zinga 36 chu SSA hnuaia lak an ni a, 55 chu RMSA hnuaia lak an ni. Thawk­tu lak tam zawk hi Education minister Lalchhandama Ralte-in a mi duhsak zawngte a thun an ni,\" an ti. RTI Act hmanga zawhna chhannaah zirtirtu lak dan hi chiang taka hai chhuah a ni a, MNF-in sorkarna vawn fung an chelh hnuah advertisement chhuah loin thawktu tam tham tak lak an ni tawh. He sorkar hian zirna a chhe tawh a, siam ṭhat kan tum ti reng chung siin he thil a kalpui hi a inhmeh lo hle a, zirna siam ṭhat tumtute thiltihah chuan a zialo hle. Hna dilna hi chief minister hnena ziak an awm a, School Education minister hnena ziak an awm bawk. Dilnaah Assembly Speaker-in ‘kan iptepui banna an ni a...’ tia a dilpuite an awm a; School Education minister-in, ‘special case’ a tih te, ‘Ani hi ka duhsak tak a ni a,’ a tihte leh, “Ani hi special-a kan ngaih pawimawh a ni,” tihte a inziak a, a zialo hle a ni. Tehna dang hmang loa ‘duhsak zawng’ tihte leh ‘spe­cial case’ tihte kan ram hruaitute’n an ziak lang ta hial mai hian hmelhriat zawngte induhsakna uchuak tak kalpui a nihzia a lang a, hetia ‘duhsak bik’ an awm a nih chuan a MNF chhungkua ngeiah pawh duhsak loh an nei tih a chiang a, a zialo hle. Kan ram enkawl tura kan thlan tlin kan ram hruaituten sorkar hnaah pawh School Education department hnuaia ‘duhsak zawng’ an la inthun lui duh zel mai hi a pawi takzet a, CYMA-in zirna uar kum a puante nen phei chuan thil inpersan tak a ni.", "summary": "MNF Sorkar hnuah School Education dept. hnuai SSA leh RMSA-ah December,2018 atanga September,2019 chhungin advertisement chhuahloin thawktu mi 91 lak an nih tawh thu Mizoram Pradesh Congress Committee(MPCC) hnuaia Media department chuan an tarlang a, SSA hnuaiah 36 leh RMSA hnuaiah 55 lak an ni a,thawk­tu lak tam zawk hi Education Minister Lalchhandama Ralte duhsak zawngte an ni an ti. MNF Sorkar hian zirna chhe tawh siam that an tum thu sawi chung siin zirna siam that tumtute thiltihah chuan a zialo hle. Dilnaah Assembly Speaker,Chief Minister leh School Education Minister-in special-a an ngaih pawimawh thute a inziak a, tehna dang hmangloa duhsak zawngte dilnaa ram hruaitute’n an ziak lang hi hmelhriat zawngte induhsakna uchuak tak kalpui a nihzia a lang a, kan ram hruaituten Sorkar hnaah pawh School Education department hnuaia ‘duhsak zawng’ an la inthun lui duh zel mai hi a pawi takzet a, CYMA-in zirna uar kum a puante nen phei chuan thil inpersan tak a ni." }, { "summarization_id": "467", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11133", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_20/2/25", "original_text": "Deputy chief minister Tawnluia chuan, kum 14 chauha upa UDPA department chu hmalakna ngah ber depart­ment zingah a tel pha tih a sawi a; Mizorama khawpui 23 tihhmasawn hna a thawh thu a sawi a. Faina lam te, tui in tur te, lirthei vanga khawpui tawt tihthawlna tur te, kea kalte himna turte a thawh thu a sawi bakah khawpui chhunga lirthei dahna hmun tam zawk buatsaih nan PAHOSS scheme-ah vaibelchhe 60 chuang dah a ni a ti a, khawpui area huam chhunga retheihna umbo turin nasa takin hma lak a ni, a ti.Mizoramah hian thingtlang mite retheihna thu hi kan sawi nasa a, hei hi thudik a ni a, chutih rualin khawpuia retheite retheihzia leh an dinhmun hi zir chian lehzual a ṭha khawp mai. Thingtlangah chuan mi pangngai chin tan chuan lo neia eizawn theih a ni a, sum leh paiah harsa deuh mah se mahni ei leh in tur tal thar chhuah theih a la ni. Khawpuia miharsa leh rahbi tleu laklawh tawh tan chuan thil hi a harsa em em a; thingtlang leh khawpuia miretheite khaikhin thu a awm lo a, chutih rualin khawpuia retheite (urban poor) dinhmun hi sorkarin a ngaihsak zual a ṭul khawp mai.Aizawl khawpui chuan enkawltu bik Aizawl Municipal Corporation (AMC) a nei a, AMC hian kum 10 chhung sum ṭhahnem tak nen Aizawl khawpui leh a chhunga chengte a enkawl a ni. AMC sum sen ral zat aṭangin miretheite ta tur engzat nge tel ve? AMC hi tute nge hlawkpui a, tute nge dinchhuah phah a, tute nge hausakpui tih hi ngun taka zir chian a ṭha hle. Khawpui enkawlna hna hi mihausa kawk (pro-rich) zawnga kalpui a nih chuan, khawpuia retheite hi an bet zual zel dawn a ni.Khawpui enkawltu department bik UDPA pawh hi sum a ngahin hna pawh a thawk nasa a, hnathawktute pawh an fakawm hle. Chutih rualin tun ai hian miretheite tan luang chhuak nasa zual se, mi hausa zawkte tana remchang tur thil an duang chhuak ang bawk hian mirethei hawi zawnga (pro-poor) thil kalpui uar deuh deuh se a ṭha ngawt ang. Khawpuia retheihna umbo tur hian building leh thil lian tham din thar zel hi a ṭangkai tawk lo thei a, miretheite thleng phaka sorkar a kûn hniam zel a ṭul takzet a ni. Deputy chief minister Tawnluia chuan, kum 14 chauha upa UDPA department chu hmalakna ngah ber depart­ment zingah a tel pha tih a sawi a; Mizorama khawpui 23 tihhmasawn hna a thawh thu a sawi a. Faina lam te, tui in tur te, lirthei vanga khawpui tawt tihthawlna tur te, kea kalte himna turte a thawh thu a sawi bakah khawpui chhunga lirthei dahna hmun tam zawk buatsaih nan PAHOSS scheme-ah vaibelchhe 60 chuang dah a ni a ti a, khawpui area huam chhunga retheihna umbo turin nasa takin hma lak a ni, a ti.Mizoramah hian thingtlang mite retheihna thu hi kan sawi nasa a, hei hi thudik a ni a, chutih rualin khawpuia retheite retheihzia leh an dinhmun hi zir chian lehzual a ṭha khawp mai. Thingtlangah chuan mi pangngai chin tan chuan lo neia eizawn theih a ni a, sum leh paiah harsa deuh mah se mahni ei leh in tur tal thar chhuah theih a la ni. Khawpuia miharsa leh rahbi tleu laklawh tawh tan chuan thil hi a harsa em em a; thingtlang leh khawpuia miretheite khaikhin thu a awm lo a, chutih rualin khawpuia retheite (urban poor) dinhmun hi sorkarin a ngaihsak zual a ṭul khawp mai.Aizawl khawpui chuan enkawltu bik Aizawl Municipal Corporation (AMC) a nei a, AMC hian kum 10 chhung sum ṭhahnem tak nen Aizawl khawpui leh a chhunga chengte a enkawl a ni. AMC sum sen ral zat aṭangin miretheite ta tur engzat nge tel ve? AMC hi tute nge hlawkpui a, tute nge dinchhuah phah a, tute nge hausakpui tih hi ngun taka zir chian a ṭha hle. Khawpui enkawlna hna hi mihausa kawk (pro-rich) zawnga kalpui a nih chuan, khawpuia retheite hi an bet zual zel dawn a ni.Khawpui enkawltu department bik UDPA pawh hi sum a ngahin hna pawh a thawk nasa a, hnathawktute pawh an fakawm hle. Chutih rualin tun ai hian miretheite tan luang chhuak nasa zual se, mi hausa zawkte tana remchang tur thil an duang chhuak ang bawk hian mirethei hawi zawnga (pro-poor) thil kalpui uar deuh deuh se a ṭha ngawt ang. Khawpuia retheihna umbo tur hian building leh thil lian tham din thar zel hi a ṭangkai tawk lo thei a, miretheite thleng phaka sorkar a kûn hniam zel a ṭul takzet a ni. Deputy chief minister Tawnluia chuan, kum 14 chauha upa UDPA department chu hmalakna ngah ber depart­ment zingah a tel pha tih a sawi a; Mizorama khawpui 23 tihhmasawn hna a thawh thu a sawi a. Faina lam te, tui in tur te, lirthei vanga khawpui tawt tihthawlna tur te, kea kalte himna turte a thawh thu a sawi bakah khawpui chhunga lirthei dahna hmun tam zawk buatsaih nan PAHOSS scheme-ah vaibelchhe 60 chuang dah a ni a ti a, khawpui area huam chhunga retheihna umbo turin nasa takin hma lak a ni, a ti. Mizoramah hian thingtlang mite retheihna thu hi kan sawi nasa a, hei hi thudik a ni a, chutih rualin khawpuia retheite retheihzia leh an dinhmun hi zir chian lehzual a ṭha khawp mai. Thingtlangah chuan mi pangngai chin tan chuan lo neia eizawn theih a ni a, sum leh paiah harsa deuh mah se mahni ei leh in tur tal thar chhuah theih a la ni. Khawpuia miharsa leh rahbi tleu laklawh tawh tan chuan thil hi a harsa em em a; thingtlang leh khawpuia miretheite khaikhin thu a awm lo a, chutih rualin khawpuia retheite (urban poor) dinhmun hi sorkarin a ngaihsak zual a ṭul khawp mai. Aizawl khawpui chuan enkawltu bik Aizawl Municipal Corporation (AMC) a nei a, AMC hian kum 10 chhung sum ṭhahnem tak nen Aizawl khawpui leh a chhunga chengte a enkawl a ni. AMC sum sen ral zat aṭangin miretheite ta tur engzat nge tel ve? AMC hi tute nge hlawkpui a, tute nge dinchhuah phah a, tute nge hausakpui tih hi ngun taka zir chian a ṭha hle. Khawpui enkawlna hna hi mihausa kawk (pro-rich) zawnga kalpui a nih chuan, khawpuia retheite hi an bet zual zel dawn a ni. Khawpui enkawltu department bik UDPA pawh hi sum a ngahin hna pawh a thawk nasa a, hnathawktute pawh an fakawm hle. Chutih rualin tun ai hian miretheite tan luang chhuak nasa zual se, mi hausa zawkte tana remchang tur thil an duang chhuak ang bawk hian mirethei hawi zawnga (pro-poor) thil kalpui uar deuh deuh se a ṭha ngawt ang. Khawpuia retheihna umbo tur hian building leh thil lian tham din thar zel hi a ṭangkai tawk lo thei a, miretheite thleng phaka sorkar a kûn hniam zel a ṭul takzet a ni.", "summary": "Deputy chief minister Tawnluia chuan, kum 14 chauha upa UDPA department chu hmalakna ngah ber depart­ment zingah a tel phak thu leh Mizorama khawpui 23 tihhmasawn hna a thawh thu a sawi. Faina lam te, tui in tur te, lirthei vanga khawpui tawt tihthawlna tur te, kea kalte himna turte a thawh thu a sawi bakah khawpui chhunga lirthei dahna hmun tam zawk buatsaih nan PAHOSS scheme-ah vaibelchhe 60 chuang dah a nih thu leh khawpui area huam chhunga retheihna umbo turin nasa taka hma lak a nih thu a sawi. Mizoramah hian thingtlang mite retheihna thu hi kan sawi nasat rualin thingtlangah chuan mi pangngai chin tan lo neia eizawn theih a ni a, khawpuiah erawh mi harsa tan chuan thil a harsa em em a,khawpuia retheite(urban poor) dinhmun hi Sorkarin a ngaihsak zual a ṭul khawp mai. AMC sum sen ral zat aṭangin miretheite ta tur engzat nge tel ve a, tute nge hausakpui tih hi ngun taka zir chian a ṭha hle. UDPA pawh hi tun ai hian miretheite tan luang chhuak nasa zual se,mirethei hawi zawnga(pro-poor) thil kalpui uar zelin miretheite thleng phaka Sorkar hi a kûn hniam zel a ṭul takzet a ni." }, { "summarization_id": "468", "url": "https://theaizawlpost.org/unrwa-talbuai-nasa-ngenna-siam-hial/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_1.2.25", "original_text": "UN agency for Palestinian refugees, UNRWA hotu lu ber chuan Gaza tanpuina pe thin ramte tun hnaia titawpte chu ngaihtuah nawn leh turin a ngen. Gaza Strip a mihring cheng maktaduai hnih chuangte chu an tanpuina peka innghat liau liau an ni, tiin Philippe Lazzarinin chuan a sawi a. Ram pariat te chuan 7 October 2023 a Hamas tena Israel an beihnaa mi sang chuangin nunna an chan phahna chhanah khan UNRWA staff te pawh inhnamhnawihin an tel a tih hnuah Gaza tanpuina an titawp a ni. UNRWA te chuan chhuichianna an neih mek thu leh an hnathawk thenkhatte chu an ban tawh thu an sawi a. Israel chuan tun hma atang tawhin UN branch pakhat UNRWA chu thleibik nei leh Israel hua tiin a lo sawisel tawh thin a ni. UNRWA hnena fund pe duh tawh lo te zingah Australia, Canada, Finland, Germnay, Italy, the Netherlands, Uk leh US te an tel a ni. United Nations Relief and Works Agency, UNRWA hi kum 1949 a din kha niin Gaza a UN agency lian ber a ni a. Healthcare, education leh humanitarian aid hrang hrang Gaza a cheng Palestinian te, West Bank, Jordan, Lebanon leh Syria a mi te pe thintu a ni a. Gaza chhungah ringawt hnathawk mi 13,000 vel lai a nei a ni. Israel in Hamas beihna chhang leta a run hnuah UNRWA-te chuan Gaza a an facility hrang hrangte chu Palestinian mipuite dahkhawm nan a hmang zui a ni. Lazzarinin chuan, “Staff tlemte te chetlakna avanga fund inpek tihtawp ringawt chu a mak a ni” tiin a sawi a. “Mi tlemte a bik takin indo leh leh helai region a political crisis thlen laia an chetlakna avanga agency pum hnuchhawn ringawt chu a dik lo a ni” tiin a sawi a. “UNRWA chuan a staff neihte list chu kum tinin host country-te hnenah a thawn ziah a, Agency chuan engmah staff member a neihah complaint a la dawng ngai lo” tiin a sawi bawk. Lazzarini chuan UN Officice of Internal Oversight Services tena investigation an neih hunah thudik a lang chhuak mai ang tiin a sawi bawk. Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu adviser chuan karkalta Zirtawpni khan 7 October Hamas attack-ah khan UNRWA hnuaia hlawh la te pawh inhnamhnawih zingah an tel tiin a sawi a. Mark Regev chuan information an neihah UNRWA school a zirtirtu hnathawk te pawhin Hamas-te chetlaka Israeli 1,3000 chuang tihluma mi 250 an rukbo chu an lawm a ni tiin a sawi bawk a. Regev chuan Israeli mitang an chhanchhuah zinga pakhat pawhin UNRWA a hnathawk nen dah dun an ni tiin a sawi thu a sawi bawk a. “Hamas-te thunun union an nei a, tun hun hi UN in UNRWA leh Hamas te inlaichianna a chhuichian hun a ni” tiin a sawi bawk. Regev thusawi hian nghawng na tak nei nghalin UK chuan UNRWA hnena tanpuina a pek thin a tihtawp lailawk thu a sawi nghal a. “7 October a Hamas tena Israel an beihnaa UNRWA staff-te an tel ve tih hriat hian UK a barakhaih a ni. UK chuan heng puhna te kan chhuichian laiin UNRWA hnena tanpuina kan pekte kan titawp lailawk ang” tiin UK Foreign Office chuan an tarlang zui nghal a ni. EU pawhin investigation kimchang neih a ni ang a, chumi hnuah thutlukna kan siam ang an ti bawk a. Gaza tanpui nana thawh hlawk ber ber te chu US, Germany leh EU te an ni. UN Secretary General Antonio Guterres chuan a thil hriat chu rapthlak a tih thu a sawi bawk a. Israeli Foreign Minister Israel Katz chuan indo zawh hnuah Gaza-ah UNRWA te an awm zui loh nan hma a lak tur thu a sawi bawk. Mahse Palestinian Authority minister for civilian affairs Hussein Al-Sheikh thung chuan ram thenkhatte thutlukna siam chuan political leh humanitarian relief nasa zawkin nghawng chhia a nei ang a ti bawk. Israeli Foreign Minister Israel Katz chuan UNRWA commissioner-General Philippe Lazzarini chu bang turin a ngen thung a. Katz chuan UNRWA chu Gaza rebuilding duh leh tumna tak tak nei leh remna leh muanna duh agency in thlak rawh se a ti bawk a. Israel leh UNRWA inlaichinna hi tunhnai mai ni lo hun rei tawh tak ata chhe tawh niin UNRWA chuan Israel in Gaza a beihnaah pawh Gaza mipuite an dahkhawmna Khan Younis-a an hmun chu a fuh tel tiin a lo zualko tawh bawk a. Israel thung chuan an tih a nih loh thu sawiin an enfiah hnuah UNRWA beitute chu Hamas-te zawk an ni tiin an sawi ve thung. Gaza indona chhuah hma pawh hian UNRWA chu sum lamah a talbuai sa tawh a. A budget a tlakhniam em avangin a dinhmun a chhe hman hle a, kum 2018-ah phei chuan US president hlui Donald Trump-an sum a pek duh loh avangin an talbuai hman hle a ni. Mahse, Joe Biden administration chuan kum 2022 khan $340 million tanpuina a pe thung.", "summary": "UNRWA hotu lu ber chuan Gaza tanpuina pe thin ramte tun hnaia titawpte chu ngaihtuah nawn leh turin a ngen. Gaza Strip a mihring cheng maktaduai hnih chuangte chu an tanpuinaa innghat niin a Philippe Lazzarinin chuan a sawi a. Ram pariat te chuan Hamas tena Israel an beihnaa mi sang chuangin nunna an chan phahna chhanah khan UNRWA Staff te pawh inhnamhnawihin an tel a tih hnuah Gaza tanpuina pawh an titawp. UNRWA chuan chhuichianna an neih thu leh an hnathawk thenkhatte pawh an ban tawh thu an sawi. Israel chuan UNRWA hi thleibik nei leh Israel hua tiin a lo sawi tawh thin. UNRWA hnena fund pe duh tawh lo zingah Australia, Canada, Finland, Germany, Italy, Netherlands, UK leh US te an tel a ni. UNRWA hi kum 1949 a din niin Gaza-a UN angency lian ber a ni. Gaza a cheng thenkhatte tanpuina pe thintu an ni. Gaza chhungah hian hnathawk min13,000 vel lai an nei. Israel Prime Minister adviser chuan Zirtawpni khan Hamas attack-ah khan UNRWA hnuaia hlawh la an inhnamhnawih tih a sawi. Hamas te chet lakna Israel mi tamtak tihluma, mi 250 an ru bo tiin a sawi bawk. A thusawi hian nghawng nei nghalin UK chuan UnRWA hnena tanpuina a pek chu a tihtawp thu a sawi nghal a, EU pawhin investigation neih hnua thuthlukna siam an tum ve nghal a ni. Israel Foreign Minister chuan UNRWA commisioner chu bang turin a ngen nghal bawk. Israel thung chuan an tih a nih loh thu sawiin Hamas te zawk an nih thu a sawi ve bawk." }, { "summarization_id": "469", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21360", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Mizoram Assembly speaker chuan, Mizorama Governor nghet dah turin President Ram Nath Kovind hnenah ngenna a thawn a, tun thlengin a la chhang lo. Hei vang hian Speaker chuan prime minister Narendra Modi hnenah ngenna a thawn leh dawn.Mizoram hian Larsap a nei nghet hleithei lo a ni ber mai. Kum 2014-a Vakkom Purusho­thaman a chhuah hnu khan, tuna kan Larsap neih hi a pariatna a ni ta a, kum nga chhunga Larsap pariat nei ang kan ni a, heng zingah hian tuna kan Larsap Jagdish Mukhi tiamin mi pathumte hi state dang aṭanga rawn hmuitu an ni.Kan NDA sorkar hrawn mek hian an term hmasa chhung khan Mizoramah hian larsap an dah lutin an sawn chhuak zing hle mai a, tlemlai deuh kha chuan tute emaw an hremna ang maiah an ngai a ang hle. Mizoram hi mipui kan lo tam lo deuh a nih pawhin India sorkar hnuaia state puitling pakhat kan ni a, Larsap nghet neih hi kan phu a, chu chu kan dikna chanvo a ni.Kum chanve chhung zet chu Mizoramin Larsap nghet kan nei lo a, state dang aṭangin min rawn hmui mai a ni. Hei vang pawh hi a ni ang, kan Assembly House zahawm takin a pass tawh, 'The Mizoram Maintenance of House­hold Registers Bill, 2019' pawh tun thlengin a la en lo a, hei hi kan House zahawmna pawhin a tuar ang hialin a puh theih ang.Sorkar laipui hian Mizoram hi state dangte ang bawkin state puitling, India hnuaia state bung khat a ni tih hi hre nawn se. Larsap nei nghet hleithei loa a dah reng hnua tuna state pawn lam Larsap a hmuitir reng hi a dik lo a, Larsap nghet neih hi Mizoram leh Mizo mipuite chanvo a ni. Mizoram Assembly speaker chuan, Mizorama Governor nghet dah turin President Ram Nath Kovind hnenah ngenna a thawn a, tun thlengin a la chhang lo. Hei vang hian Speaker chuan prime minister Narendra Modi hnenah ngenna a thawn leh dawn.Mizoram hian Larsap a nei nghet hleithei lo a ni ber mai. Kum 2014-a Vakkom Purusho­thaman a chhuah hnu khan, tuna kan Larsap neih hi a pariatna a ni ta a, kum nga chhunga Larsap pariat nei ang kan ni a, heng zingah hian tuna kan Larsap Jagdish Mukhi tiamin mi pathumte hi state dang aṭanga rawn hmuitu an ni.Kan NDA sorkar hrawn mek hian an term hmasa chhung khan Mizoramah hian larsap an dah lutin an sawn chhuak zing hle mai a, tlemlai deuh kha chuan tute emaw an hremna ang maiah an ngai a ang hle. Mizoram hi mipui kan lo tam lo deuh a nih pawhin India sorkar hnuaia state puitling pakhat kan ni a, Larsap nghet neih hi kan phu a, chu chu kan dikna chanvo a ni.Kum chanve chhung zet chu Mizoramin Larsap nghet kan nei lo a, state dang aṭangin min rawn hmui mai a ni. Hei vang pawh hi a ni ang, kan Assembly House zahawm takin a pass tawh, 'The Mizoram Maintenance of House­hold Registers Bill, 2019' pawh tun thlengin a la en lo a, hei hi kan House zahawmna pawhin a tuar ang hialin a puh theih ang.Sorkar laipui hian Mizoram hi state dangte ang bawkin state puitling, India hnuaia state bung khat a ni tih hi hre nawn se. Larsap nei nghet hleithei loa a dah reng hnua tuna state pawn lam Larsap a hmuitir reng hi a dik lo a, Larsap nghet neih hi Mizoram leh Mizo mipuite chanvo a ni. Mizoram Assembly speaker chuan, Mizorama Governor nghet dah turin President Ram Nath Kovind hnenah ngenna a thawn a, tun thlengin a la chhang lo. Hei vang hian Speaker chuan prime minister Narendra Modi hnenah ngenna a thawn leh dawn. Mizoram hian Larsap a nei nghet hleithei lo a ni ber mai. Kum 2014-a Vakkom Purusho­thaman a chhuah hnu khan, tuna kan Larsap neih hi a pariatna a ni ta a, kum nga chhunga Larsap pariat nei ang kan ni a, heng zingah hian tuna kan Larsap Jagdish Mukhi tiamin mi pathumte hi state dang aṭanga rawn hmuitu an ni. Kan NDA sorkar hrawn mek hian an term hmasa chhung khan Mizoramah hian larsap an dah lutin an sawn chhuak zing hle mai a, tlemlai deuh kha chuan tute emaw an hremna ang maiah an ngai a ang hle. Mizoram hi mipui kan lo tam lo deuh a nih pawhin India sorkar hnuaia state puitling pakhat kan ni a, Larsap nghet neih hi kan phu a, chu chu kan dikna chanvo a ni. Kum chanve chhung zet chu Mizoramin Larsap nghet kan nei lo a, state dang aṭangin min rawn hmui mai a ni. Hei vang pawh hi a ni ang, kan Assembly House zahawm takin a pass tawh, 'The Mizoram Maintenance of House­hold Registers Bill, 2019' pawh tun thlengin a la en lo a, hei hi kan House zahawmna pawhin a tuar ang hialin a puh theih ang. Sorkar laipui hian Mizoram hi state dangte ang bawkin state puitling, India hnuaia state bung khat a ni tih hi hre nawn se. Larsap nei nghet hleithei loa a dah reng hnua tuna state pawn lam Larsap a hmuitir reng hi a dik lo a, Larsap nghet neih hi Mizoram leh Mizo mipuite chanvo a ni.", "summary": "Mizoram Assembly speaker chuan, Mizorama Governor nghet dah turin President Ram Nath Kovind hnenah ngenna a thawn a, tun thlenga a la chhan loh vang hian PM hnenah a thawn leh dawn. Mizoram hian Larsap a nei nghet hleithei lo. Kum 2014 a mi a chhuah hnu khan tuna kan Larsap neih hi a 8-na a ni ta. NDA sorkar mek hian an term hmasa chhung khan Mizoramah hian Larsap an dah lutin an sawn chhuak zing hle a, hremna ang maiah a ngaih theih hial. Mizoram hi mipui kan tam lo a nih pawhin state pakhat kan ni a, Larsap nghet neih hi kan phu. Hei vang pawh hi a ni ang, Assemby House-in a pass tawh, 'The Mizoram Maintainance of Household Registers Bill, 2019' pawh tun thlengin a la en lo. Sorkar laipui hian Mizoram hi India state pakhat kan ni tih hi hria se, larsap nghet lo neih reng hi a dik lo a, Mizoram leh Mizo mipui hian larsap nghet neih hi kan chanvo a ni." }, { "summarization_id": "470", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/6504", "file_name": "F_MIZO_SUM_12_9/2/25", "original_text": "All Mizoram Village Council Association (AMVCA) hruaitute chuan, thingtlang lama Covid-19 dona leh invênna kalpui meka rawtna an neih te, thingtlang lam economy chawikân dan tur leh MGNREGS ṭangkai lehzuala kalpui dan tura rawtna an neihte chief minister hnenah tun hnai khan an thlen.Khawpui leh thing­tlang nun a danglam angin a enkawl danah pawh kaihhruaina a inang lo a, hmasawnna hna chhawp chhuah hrang hrangte leh nitin khawsak mamawh thila kan dan neihte pawh a inang lo hlawm. Hei vang hian Covid-19 dona leh invenna kalpui mekah pawh hian khawpui leh thingtlang tana inkaihhruaina hranpa siam hi thil finthlak tak a nih hmel.Tun hnaia Mizoram pum huap VC aiawhte'n rawtna hrang hrang an neih zinga a ki pui pakhat chu MGNREGS hman ṭangkai dan hi a ni awm e. India ram puma kalpui mek MGNREGS hian inkaihhruaina fel fai tak a nei sa thlap a, a hman theihna leh hman theih lohnate pawh ziaka dah vek a ni. Hetihlai hian a awmna hmun mila a ṭul anga her remte pawh a ni ṭhin bawk. VC lamin an ngaimawh - MGNREGS material component sum chu mimal hna inpea party worker invulhna anga kalpui hi a awm tak tak a nih ngai chuan thil zahthlak tak a nih piah lamah thil pawi tak a ni a, dan kalh a ni a, tihtawp vat tur a ni.Thingtlang mite inkhai chhuahna tur hmanraw pawimawh ber zinga mi, an ei tur an thawh chhuah theihna remchang pawh party bil induh­sakna atana tun ang huna hmang duh an awm a nih chuan thil zahthlak tawpkhawk a tling a; hri leng avanga harsatna kan tawh mek avangin miin thilphal takin a nei lo zawk leh harsa zawkte mahni sum senga an puih lai a, party induhsakna atana MGNREGS lo hmang an awm a nih chuan a fel lo hle a ni.Hetiang thil chhui chhuak a, chingfel theitu chu sorkar a ni a, Covid-19 lenlaia party mite duhsakna atana MGNREGS hmangtu hi chhui chhuah ngei ni rawh se. All Mizoram Village Council Association (AMVCA) hruaitute chuan, thingtlang lama Covid-19 dona leh invênna kalpui meka rawtna an neih te, thingtlang lam economy chawikân dan tur leh MGNREGS ṭangkai lehzuala kalpui dan tura rawtna an neihte chief minister hnenah tun hnai khan an thlen.Khawpui leh thing­tlang nun a danglam angin a enkawl danah pawh kaihhruaina a inang lo a, hmasawnna hna chhawp chhuah hrang hrangte leh nitin khawsak mamawh thila kan dan neihte pawh a inang lo hlawm. Hei vang hian Covid-19 dona leh invenna kalpui mekah pawh hian khawpui leh thingtlang tana inkaihhruaina hranpa siam hi thil finthlak tak a nih hmel.Tun hnaia Mizoram pum huap VC aiawhte'n rawtna hrang hrang an neih zinga a ki pui pakhat chu MGNREGS hman ṭangkai dan hi a ni awm e. India ram puma kalpui mek MGNREGS hian inkaihhruaina fel fai tak a nei sa thlap a, a hman theihna leh hman theih lohnate pawh ziaka dah vek a ni. Hetihlai hian a awmna hmun mila a ṭul anga her remte pawh a ni ṭhin bawk. VC lamin an ngaimawh - MGNREGS material component sum chu mimal hna inpea party worker invulhna anga kalpui hi a awm tak tak a nih ngai chuan thil zahthlak tak a nih piah lamah thil pawi tak a ni a, dan kalh a ni a, tihtawp vat tur a ni.Thingtlang mite inkhai chhuahna tur hmanraw pawimawh ber zinga mi, an ei tur an thawh chhuah theihna remchang pawh party bil induh­sakna atana tun ang huna hmang duh an awm a nih chuan thil zahthlak tawpkhawk a tling a; hri leng avanga harsatna kan tawh mek avangin miin thilphal takin a nei lo zawk leh harsa zawkte mahni sum senga an puih lai a, party induhsakna atana MGNREGS lo hmang an awm a nih chuan a fel lo hle a ni.Hetiang thil chhui chhuak a, chingfel theitu chu sorkar a ni a, Covid-19 lenlaia party mite duhsakna atana MGNREGS hmangtu hi chhui chhuah ngei ni rawh se. All Mizoram Village Council Association (AMVCA) hruaitute chuan, thingtlang lama Covid-19 dona leh invênna kalpui meka rawtna an neih te, thingtlang lam economy chawikân dan tur leh MGNREGS ṭangkai lehzuala kalpui dan tura rawtna an neihte chief minister hnenah tun hnai khan an thlen. Khawpui leh thing­tlang nun a danglam angin a enkawl danah pawh kaihhruaina a inang lo a, hmasawnna hna chhawp chhuah hrang hrangte leh nitin khawsak mamawh thila kan dan neihte pawh a inang lo hlawm. Hei vang hian Covid-19 dona leh invenna kalpui mekah pawh hian khawpui leh thingtlang tana inkaihhruaina hranpa siam hi thil finthlak tak a nih hmel. Tun hnaia Mizoram pum huap VC aiawhte'n rawtna hrang hrang an neih zinga a ki pui pakhat chu MGNREGS hman ṭangkai dan hi a ni awm e. India ram puma kalpui mek MGNREGS hian inkaihhruaina fel fai tak a nei sa thlap a, a hman theihna leh hman theih lohnate pawh ziaka dah vek a ni. Hetihlai hian a awmna hmun mila a ṭul anga her remte pawh a ni ṭhin bawk. VC lamin an ngaimawh - MGNREGS material component sum chu mimal hna inpea party worker invulhna anga kalpui hi a awm tak tak a nih ngai chuan thil zahthlak tak a nih piah lamah thil pawi tak a ni a, dan kalh a ni a, tihtawp vat tur a ni. Thingtlang mite inkhai chhuahna tur hmanraw pawimawh ber zinga mi, an ei tur an thawh chhuah theihna remchang pawh party bil induh­sakna atana tun ang huna hmang duh an awm a nih chuan thil zahthlak tawpkhawk a tling a; hri leng avanga harsatna kan tawh mek avangin miin thilphal takin a nei lo zawk leh harsa zawkte mahni sum senga an puih lai a, party induhsakna atana MGNREGS lo hmang an awm a nih chuan a fel lo hle a ni. Hetiang thil chhui chhuak a, chingfel theitu chu sorkar a ni a, Covid-19 lenlaia party mite duhsakna atana MGNREGS hmangtu hi chhui chhuah ngei ni rawh se.", "summary": "All Mizoram Village Council Association(AMVCA) hruaitute chuan, thingtlang lama Covid-19 dona leh invênna kalpui meka rawtna an neih te, thingtlang lam economy chawikân dan tur leh MGNREGS ṭangkai lehzuala kalpui dan tura rawtna an neihte Chief Minister hnenah an thlen. Khawpui leh thing­tlang nun a danglam angin Covid-19 dona leh invenna kalpui mekah pawh khawpui leh thingtlang tana inkaihhruaina hranpa siam a ngai a,tun hnaia Mizoram pum huap VC aiawhte'n rawtna hrang hrang an neih zinga a ki pui pakhat chu MGNREGS hman ṭangkai dan hi a ni awm e. VC lamin an ngaih pawimawh - thingtlang mite inkhai chhuahna tur hmanraw pawimawh, MGNREGS material component sum hi mimal hna inpea party worker invulhna anga kalpui hi dan kalh a ni a, tihtawp vat tur a ni, hri leng avanga harsatna kan tawh mek avangin miin thilphal takin a neilo zawk leh harsa zawkte mahni sum senga an puih lai a, party induhsakna atana MGNREGS lo hmang an awm a nih chuan a fello hle ang. Hetiang thil chhui chhuak a, chingfel theitu chu sorkar a ni a, Covid-19 lenlaia party mite duhsakna atana MGNREGS hmangtu hi chhui chhuah ngei ni rawh se." }, { "summarization_id": "471", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24642", "file_name": "F_MIZO_SUM_12_30/1/25", "original_text": "Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) inthlan chu tluang taka neih zawh a ni ta a, ward 19 awmah MNF-in ward 11-ah hnehna an chang a, ZPM-in ward pangaah hnehna changin Congress-in hmun pahnihah hnehna an chang.Kum nga chhunga Aizawl khawpui enkawl hna chu thlan thar mi 19-te kutah a awm dawn a, a bikin sorkarna siamtu MNF-te kutah a awm deuh bik ang. Kan ram khawpui ber hmasawnna ruhrel din kawngah te, faina leh thiang­hlimna lam kawngah te, khawpui hmel­hmang a ṭha zawka thlak kawngahte leh, state dang khawpuite anga hmasawn ve thei tura dah kawngah AMC hruaitute hian mawh an phur sang dawn hle a ni.AMC term liam taa pawisa hman dan hrang hrangte an lipse hnu khan pawisa hmanna rinhlelhawm tak tak a awm thluah a, zin veivahna senso tam lutuk te, a hmanna chhui chat theih loh 'miscellaneous' tih hnuaia pawisa tam tham tak hmante leh, Aizawl mipuite puala pawisa tur thil dang holam taka hman angte kha an tihtawp ngei a ngai dawn a, mipui pawhin hei hi an ngaihven tawh hle ang.AMC ṭha leh lang­tlang din tura mipui tana thawk tak tak tura inpe an nihzia a takin tilang thei se, inthlan dawna mipui hmaa an inzawrh ang ngeiin an manifesto-te tihlawhtling ngei se; an kuta sum awmte an hman thiam phawt chuan Aizawl khawpui hi India rama khawpui langsar takah an chhuah theih ngei i beisei ang. Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) inthlan chu tluang taka neih zawh a ni ta a, ward 19 awmah MNF-in ward 11-ah hnehna an chang a, ZPM-in ward pangaah hnehna changin Congress-in hmun pahnihah hnehna an chang.Kum nga chhunga Aizawl khawpui enkawl hna chu thlan thar mi 19-te kutah a awm dawn a, a bikin sorkarna siamtu MNF-te kutah a awm deuh bik ang. Kan ram khawpui ber hmasawnna ruhrel din kawngah te, faina leh thiang­hlimna lam kawngah te, khawpui hmel­hmang a ṭha zawka thlak kawngahte leh, state dang khawpuite anga hmasawn ve thei tura dah kawngah AMC hruaitute hian mawh an phur sang dawn hle a ni.AMC term liam taa pawisa hman dan hrang hrangte an lipse hnu khan pawisa hmanna rinhlelhawm tak tak a awm thluah a, zin veivahna senso tam lutuk te, a hmanna chhui chat theih loh 'miscellaneous' tih hnuaia pawisa tam tham tak hmante leh, Aizawl mipuite puala pawisa tur thil dang holam taka hman angte kha an tihtawp ngei a ngai dawn a, mipui pawhin hei hi an ngaihven tawh hle ang.AMC ṭha leh lang­tlang din tura mipui tana thawk tak tak tura inpe an nihzia a takin tilang thei se, inthlan dawna mipui hmaa an inzawrh ang ngeiin an manifesto-te tihlawhtling ngei se; an kuta sum awmte an hman thiam phawt chuan Aizawl khawpui hi India rama khawpui langsar takah an chhuah theih ngei i beisei ang. Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) inthlan chu tluang taka neih zawh a ni ta a, ward 19 awmah MNF-in ward 11-ah hnehna an chang a, ZPM-in ward pangaah hnehna changin Congress-in hmun pahnihah hnehna an chang. Kum nga chhunga Aizawl khawpui enkawl hna chu thlan thar mi 19-te kutah a awm dawn a, a bikin sorkarna siamtu MNF-te kutah a awm deuh bik ang. Kan ram khawpui ber hmasawnna ruhrel din kawngah te, faina leh thiang­hlimna lam kawngah te, khawpui hmel­hmang a ṭha zawka thlak kawngahte leh, state dang khawpuite anga hmasawn ve thei tura dah kawngah AMC hruaitute hian mawh an phur sang dawn hle a ni. AMC term liam taa pawisa hman dan hrang hrangte an lipse hnu khan pawisa hmanna rinhlelhawm tak tak a awm thluah a, zin veivahna senso tam lutuk te, a hmanna chhui chat theih loh 'miscellaneous' tih hnuaia pawisa tam tham tak hmante leh, Aizawl mipuite puala pawisa tur thil dang holam taka hman angte kha an tihtawp ngei a ngai dawn a, mipui pawhin hei hi an ngaihven tawh hle ang. AMC ṭha leh lang­tlang din tura mipui tana thawk tak tak tura inpe an nihzia a takin tilang thei se, inthlan dawna mipui hmaa an inzawrh ang ngeiin an manifesto-te tihlawhtling ngei se; an kuta sum awmte an hman thiam phawt chuan Aizawl khawpui hi India rama khawpui langsar takah an chhuah theih ngei i beisei ang.", "summary": "Kum nga chhunga Aizawl khawpui enkawl hna thawk tur,Aizawl Municipal Cor­poration(AMC) inthlan chu tluang taka neih zawh niin ward 19 awmah MNF-in ward 11-ah hnehna an chang a,ZPM-in ward pangaah hnehna changin Congress-in hmun pahnihah hnehna an chang.Aizawl khawchhung faina leh thiang­hlimna kawngah te,khawpui hmel­hmang a ṭha zawka thlak kawngahte leh, state dang khawpuite anga hmasawn ve thei tura dah kawngah AMC hruaitute hian mawh an phur sang dawn hle a.AMC term liam taa pawisa hman dan hrang hrangah thil rinhlelhawm tak tak,zin veivahna senso tam lutuk te, 'miscellaneous' tih hnuaia pawisa tam tak hmante leh, Aizawl mipuite puala pawisa tur thil dang holam taka hman awmte kha tihtawp ngei a ngai ang.Inthlan dawna an manifesto-te tihlawhtling ngei se; an kuta sum awmte an hman thiam phawt chuan Aizawl khawpui hi India rama khawpui langsar takah an chhuah theih ngei beisei ang.0" }, { "summarization_id": "472", "url": "https://theaizawlpost.org/ramhlun-athletic-fc-in-semi-final-an-lut/", "file_name": "SMizo_12_20-02", "original_text": "GIG Motors I Day Football Tournament 2024 chu August 8, Ningani khan RG Stadium-ah khelh chhunzawm a ni a, Ramhlun Athletic FC chuan Sihphir Venghlun FC lakah hnehna chang zo lo chungin semi-final an lut. Ningania inkhel dangah Bethlehem Vengthlan FC lakah SYS FC an tlawm ve thung. Khelh thum atanga point sarih hmu tawh Ramhlun Athletic FC hian semi-final lut chiang turin Sihphir Venghlun FC lakah tlawm an pumpelh a ngai a. Hnufual zawkah tumhnih ngawt tan bawk mah se an mamawh point hlawhchhuak turin tawm an pumpelh a, Chanmari FC hnuhnung zuiin semi-final an lut. MPL club thar Sihphir Venghlun FC hian semi-final lut thei turin RAFC lakah chak ngei an mamawh. An mamawh hnehna chan tumin tan an khawh a, an khel tha viau nghe nghe. SVFC tan hian PC Lalruatsanga chuan minute 19-naah hmahruaina goal a thun a, he goal hian a fuih phur hle nghe nghe. Goal chhuah hmasa zawkah tang mah se RA FC an buai lova, chawlhlawk hmain an si phurh an sut hman. Minute 31-naah Letminton Singson chuan goal thunin an si phurh a sut a, 1-1 a inhnehtawk chungin chawlhlawk an hmang. Chawlhlawk hnu lamah inkhel a hmuhnawm chhunzawm a, goal li ngawt a luh belh. Chak mamawh Sihphir Venghlun FC tan Malsawmtluanga Pautu chuan minute 56-naah hma an hruai nawn lehna goal a thun. Hma an hruai nawn leh vangin an phur a, semi-final luh beiseina lian tak an nei hman. Hnufual zawkah tang nawn leh mah se RAFC in an huaisenzia an lantir nawn leh a, minute li chhung leka goal hnih thunin an khingpuite an chhang let. RAFC tan hian ‘Man of the match’ a thlan zui tak Flavius Lalruatkima chuan minute 75-naah goal thunin an si phurh a sut zet phawt a. An si phurh sutna goal a thun atanga minute li hnu lekah hma an hruai letna goal a thun zui leh bawk. An hmahruaina tum hnih ngawt an humhim zawh loh hnuin SVFC in si an phur let a, an tlawm zui teuh hle nghe nghe. Hun rei tak si an phurh hnuin Lalremruata chuan minute 90-naah goal thunin an si phurh a sut thei hram a, an khingpuite nen 3-3 in an inhnehtawk zui ta a ni. An khingpui lakah an chak zawh loh vangin Sihphir Venghlun FC hian uiawm takin semi-final an lut zo lo. Sihphir Venghlun FC lakah tlawm an pumpelh vangin Ramhlun Athletic FC in khelh li atangin point 8 an hmu a, Group A atangin semi-final an lut. Group A-ah hian khelh li atanga point 10 hmu Chanmari FC chu group leader an ni a, semi-final an lut. Ningani a inkhel dangah Group A-a tabla mawngphah pahnih SYS FC leh Bethlehem Vengthlang FC an inkhel a, BVT FC in MPL team SYS an hneh a, point thum hmu chungin an tla. MPL 11 a bul tan tha tak SYS hian I Day inelna lamah point an hmu ve lova, khelh li an hmachhawnah an tlawm vek. He inkhelah hian khelh thum atanga point la hmu lo BVT FC tan Sam Tlapyu chuan minute 33-naah hmahruaina goal a thun a. Joseph Lalfakzuala-’n goal khat a thun bakah SYS player John Lalthakima chuan an lamah a ti-goal bawk. SYS tan Isak Lalmalsawma leh Stephen C Malsawmtluanga ten goal thun bawk mah se BVT FC lakah tlawm an pumpelh thei ta chuang lo a ni.", "summary": "GIG Motors I Day Football Tournament chu RG Stadium-ah khelh chhunzawm a ni a, Ramhlun Athletic FC chuan Sihphir Venghlun FC lakah hnehna chang zo lo chungin semi-final an lut. Ningania inkhel dangah Bethlehem Vengthlang FC lakah SYS FC an tlawm ve thung. SVFC hian hian semi-final lut thei turin RAFC lak ah an chak ngei ngei a ngai , an tang hle a an khell tah viau nghe nghe. SVFC atangin PC Lalruatsanga'n goal hmahruai a thun a, mashe RA FC an buai lo a, chawlhlawk hmain an si phurh an sut hman. Chawlhlawk hnu lamah hian inkhel a hmuhnawm chhunzawm hle a si an in phurh chhawk zak zak hnuah RA FC te hian point li hmuin semi-final an lut ta a ni, SVFC hian uiawm takin semi-final an lut zo lo. Group A-ah hian khelh li atanga point 10 hmu Chanmari FC chu group leader an ni a, semi-final an lut." }, { "summarization_id": "473", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6331", "file_name": "H-72-29/01/2025-Excise Minister in tlawh", "original_text": "Excise Minister-in tlawh Mizoram NewsExcise Minister-in tlawh admin 23-Nov-2024 09:57 AM Nimin (22.11.2024) tlai khan Excise and Narcotics Minister Lalnghinglova Hmar chuan United Penticostal Church of Mizoram-in ruihhlo ngaite puala Apostolic Theological Institute, Durtlang-a camping a buatsaih chu a hmunah a tlawh. Excise Minister chuan he hunah hian thu sawiin, 'Vawiinah hian mahni nihna zahpui loa sual sim duha kal chhuakte hmaah thu ka sawi a, he hmuna lo kal tawhte hi chu beidawng loa ruihhlo sim duh tak takna thinlung nen camp chhuahsan turin ka chah che u. Ruihhlo bawih ata tal chhuak turin Pathian țanpuina a ngai a, chumi bakah chuan mihringin tih ve tur a nei a, sual sim duh tak takna a pawimawh,' a ti. Lalnghinglova Hmar chuan Mizoram UPC-in Mizo țhalaite vei a, a taka pen chhuaka ruihhlo ngaite puala camping an buatsaih chu lawmawm a tih thu a sawi a, \"Sorkarin ruihhlo do turin theihtawp a chhuah a, chu chu a tawk zo lo a, tlawmngai pawlte leh kohhran nen țanho a ngai,' tiin kohhran a chet chuan awmzia a neih len țhin thuba sawi. Ruihhlo ngaite chhanchhuahna camping-ah hian Rev K. Lalawmpuia, Lawngtlai chu speaker niin, veng leh khaw 30 ațangin camper 52 an lut a ni.", "summary": "Ni 22.11.2024 tlai khan Excise and Narcotics Minister Lalnghinglova Hmar chuan United Penticostal Church of Mizoram-in ruihhlo ngaite puala Apostolic Theological Institute, Durtlang-a camping a buatsaih chu a hmunah a tlawh.He camping-ah hian Rev.K.Lalawmpuia, Lawngtlai chu speaker niin, veng leh khaw 30 atangin camper 52 an lut.Lalnghinglova Hmar chuan,\"Sawrkarin ruihhlo do turin theihtawp a chhuah a,chu chu a tawk zo lo a,tlawmngai pawlte leh kohhran nen tanho a ngai,\" tiin kohhran a chet chuan awmzia a neih thin thu a sawi." }, { "summarization_id": "474", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/130314", "file_name": "F_Mizo_Sum_8_27/1/25", "original_text": "Sorkar laipuiin Pradhan Mantri Awas Yojana (PMAY) hnuaia India rama in nei lote tana in a sak sak dan tur, Housing For All a kalpui mek chu MNF lam chuan ṭha taka vil reng an tum thu an sawi. He ruahmanna ṭha tak hi party-a inthlêm luhna hmanruaa hman an phal lo a, ruling party mi leh sa induhsakna tur a nih loh thu an sawi.Mizorama eptu party lian berin sorkar thil kalpui tura aw an chhuah hi a ṭha hle mai a, sorkar pawhin he ruahmanna ṭha tak hi a nihna angin an kalpui theih a beiseiawm. Sorkar laipuiaṭanga ruahmanna lo kalte leh state sorkarin hamṭhatna a siam vete hi ruling party mi leh sa induhsakna atan an hmang ṭhin hi a pawi a, hei hi Mizoram ṭhanmawhbawk a ni.Tuna Housing For All hi dik taka kalpui a nih chuan Mizorama mirethei zawkin a hlawkna an tel dawn a, mirethei tam tak awm zinga ruling party lam chiah duhsak an nih chuan a kalphung hi a dik dawn lo a ni. Hemi kawngah hian eptu lamin an tih tur an tih a ngai a, sorkar thiltih a nih vang hrim hrima dodal tum loin, sorkar khalh ngil turin rilru pu se a ṭha khawp mai.Housing For All-ah kher ni lo, thil pawimawh dangah pawh tun aiin eptu lam hian aw chhuah ngun deuh se, ngun zawkin lo inzir peih se, sorkar pawh a fimkhur sawt ang. Eptu lam an chak loh a, ngawih an chuh a, sorkar thil tih an thlir mai mai a nih chuan an hna an thawk ṭha lo tihna a ni a, ramin hma a sawn dawn chuan ruling party ṭha tak neih bakah opposition party neih ṭhat hi a ṭul tel reng a ni. Sorkar laipuiin Pradhan Mantri Awas Yojana (PMAY) hnuaia India rama in nei lote tana in a sak sak dan tur, Housing For All a kalpui mek chu MNF lam chuan ṭha taka vil reng an tum thu an sawi. He ruahmanna ṭha tak hi party-a inthlêm luhna hmanruaa hman an phal lo a, ruling party mi leh sa induhsakna tur a nih loh thu an sawi.Mizorama eptu party lian berin sorkar thil kalpui tura aw an chhuah hi a ṭha hle mai a, sorkar pawhin he ruahmanna ṭha tak hi a nihna angin an kalpui theih a beiseiawm. Sorkar laipuiaṭanga ruahmanna lo kalte leh state sorkarin hamṭhatna a siam vete hi ruling party mi leh sa induhsakna atan an hmang ṭhin hi a pawi a, hei hi Mizoram ṭhanmawhbawk a ni.Tuna Housing For All hi dik taka kalpui a nih chuan Mizorama mirethei zawkin a hlawkna an tel dawn a, mirethei tam tak awm zinga ruling party lam chiah duhsak an nih chuan a kalphung hi a dik dawn lo a ni. Hemi kawngah hian eptu lamin an tih tur an tih a ngai a, sorkar thiltih a nih vang hrim hrima dodal tum loin, sorkar khalh ngil turin rilru pu se a ṭha khawp mai.Housing For All-ah kher ni lo, thil pawimawh dangah pawh tun aiin eptu lam hian aw chhuah ngun deuh se, ngun zawkin lo inzir peih se, sorkar pawh a fimkhur sawt ang. Eptu lam an chak loh a, ngawih an chuh a, sorkar thil tih an thlir mai mai a nih chuan an hna an thawk ṭha lo tihna a ni a, ramin hma a sawn dawn chuan ruling party ṭha tak neih bakah opposition party neih ṭhat hi a ṭul tel reng a ni.", "summary": "Sorkar laipuiin Pradhan Mantri Awas Yojana(PMAY) hnuaia in neilote tana in a sak sak dan tur,Housing For All a kalpui mek chu Opposition Party MNF lam chuan ṭha taka vil reng an tum thu an sawi.He scheme hi party-a inthlêm luhna hmanruaa hman an phal lo a,ruling party mi leh sa induhsakna tur a nih loh thu an sawi.Sorkar laipui aṭanga ruahmanna lo kalte ruling party mi leh sa induhsakna atan an hmang ṭhin hi a pawi a,hei hi Mizoram ṭhanmawhbawk a ni.Sorkar thiltih a nih vang hrim hrima dodal tum loin,Sorkar khalh ngil tumna rilru pu se,thil pawimawh dangah pawh tun aiin eptu lam hian aw chhuah ngun deuh se,sorkar pawh a fimkhur sawt ang.Eptu lam an chak loh a,Sorkar thil tih an thlir mai mai a nih chuan ramin hma a sawn theilo ang,ramin hma a sawn dawn chuan ruling party ṭha tak neih bakah opposition party neih ṭhat hi a pawimawh tel a ni." }, { "summarization_id": "475", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25773", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "Supreme Court-a Mizoram sorkar zualkona thu, technical course zir tur thlannaa Chakma-te Category-I aṭanga paih tura a dilna chu Supreme Court chuan thu tling loah ngaiin a hnawl.Hetihlai hian tun hnaia Coun­cil of Ministers ṭhukhawm chuan The Mizoram (Selection of Candidates for Higher Technical Courses) Rules, 2016 chungchang a ngaihtuah a; Rules hnuaia Mizoram quota - Category-I a dil theite 'Indigenous people' tiha inziak chu 'Zo Ethnic' bak Mizoramah 'Indigenous people' an awm loh avangin 'Zo Ethnic' pual atan a dah a ni.Dan mit aṭanga thlir­tute chuan Chak­ma-te hi Mizoram leilung fa angin an pawm ta hmiah a ni ber a, Mizote chanvo ang apiang an chang ve zel thei tawh dawn tihna a ni. Kan sorkar hotu liante ṭhukhawmin tun hnaiah,  'Zo ethnic bak Mizoramah indigenous people an awm lo,' ti mah se, Supreme Court berin Mizoram sorkar zualkona a hnawl tak si-ah chuan, Mizoram quota-a technical course zir tur thlannaah an tling a nih phawt chuan Chakma-te pawh an tel ve thei dawn niin a lang.Tunah hi chuan mipuiin tih theih kan nei ta meuh lo a, sorkar hotute meuh pawhin tih theih an nei tam ta lo hle. Supreme Court-in kan zualkona a pawm dawn tawh si lo a, Chakma zingah technical course zir tur thlannaa tiṭha tak takte an awm nawk bawk nen, Mizote quota hi an luah ngei dawn a ang ta hle.A lemlam aṭanga thlir phei chuan, Chakma-te'n Category I lama Mizo­ram lei­lung fate quota an ei hêk hunah mipuiin an dem lutuk lohna turin, Council of Ministers ṭhukhawm hian anmahni lam inhungna turin an rel deuh chuk chuka puh maite pawh a awl rum rum ang.Engpawhnise Mizoram leilung fate quota la hêka Chakma-te'n technical course an zir hi Mizote chuan kan duh loin kan do ṭheuh a, nimahsela Supreme Court berin kan zualkona a hnawl ta si a, eng tin tak awm zel ang maw? Supreme Court-a Mizoram sorkar zualkona thu, technical course zir tur thlannaa Chakma-te Category-I aṭanga paih tura a dilna chu Supreme Court chuan thu tling loah ngaiin a hnawl.Hetihlai hian tun hnaia Coun­cil of Ministers ṭhukhawm chuan The Mizoram (Selection of Candidates for Higher Technical Courses) Rules, 2016 chungchang a ngaihtuah a; Rules hnuaia Mizoram quota - Category-I a dil theite 'Indigenous people' tiha inziak chu 'Zo Ethnic' bak Mizoramah 'Indigenous people' an awm loh avangin 'Zo Ethnic' pual atan a dah a ni.Dan mit aṭanga thlir­tute chuan Chak­ma-te hi Mizoram leilung fa angin an pawm ta hmiah a ni ber a, Mizote chanvo ang apiang an chang ve zel thei tawh dawn tihna a ni. Kan sorkar hotu liante ṭhukhawmin tun hnaiah,  'Zo ethnic bak Mizoramah indigenous people an awm lo,' ti mah se, Supreme Court berin Mizoram sorkar zualkona a hnawl tak si-ah chuan, Mizoram quota-a technical course zir tur thlannaah an tling a nih phawt chuan Chakma-te pawh an tel ve thei dawn niin a lang.Tunah hi chuan mipuiin tih theih kan nei ta meuh lo a, sorkar hotute meuh pawhin tih theih an nei tam ta lo hle. Supreme Court-in kan zualkona a pawm dawn tawh si lo a, Chakma zingah technical course zir tur thlannaa tiṭha tak takte an awm nawk bawk nen, Mizote quota hi an luah ngei dawn a ang ta hle.A lemlam aṭanga thlir phei chuan, Chakma-te'n Category I lama Mizo­ram lei­lung fate quota an ei hêk hunah mipuiin an dem lutuk lohna turin, Council of Ministers ṭhukhawm hian anmahni lam inhungna turin an rel deuh chuk chuka puh maite pawh a awl rum rum ang.Engpawhnise Mizoram leilung fate quota la hêka Chakma-te'n technical course an zir hi Mizote chuan kan duh loin kan do ṭheuh a, nimahsela Supreme Court berin kan zualkona a hnawl ta si a, eng tin tak awm zel ang maw? Supreme Court-a Mizoram sorkar zualkona thu, technical course zir tur thlannaa Chakma-te Category-I aṭanga paih tura a dilna chu Supreme Court chuan thu tling loah ngaiin a hnawl. Hetihlai hian tun hnaia Coun­cil of Ministers ṭhukhawm chuan The Mizoram (Selection of Candidates for Higher Technical Courses) Rules, 2016 chungchang a ngaihtuah a; Rules hnuaia Mizoram quota - Category-I a dil theite 'Indigenous people' tiha inziak chu 'Zo Ethnic' bak Mizoramah 'Indigenous people' an awm loh avangin 'Zo Ethnic' pual atan a dah a ni. Dan mit aṭanga thlir­tute chuan Chak­ma-te hi Mizoram leilung fa angin an pawm ta hmiah a ni ber a, Mizote chanvo ang apiang an chang ve zel thei tawh dawn tihna a ni. Kan sorkar hotu liante ṭhukhawmin tun hnaiah,  'Zo ethnic bak Mizoramah indigenous people an awm lo,' ti mah se, Supreme Court berin Mizoram sorkar zualkona a hnawl tak si-ah chuan, Mizoram quota-a technical course zir tur thlannaah an tling a nih phawt chuan Chakma-te pawh an tel ve thei dawn niin a lang. Tunah hi chuan mipuiin tih theih kan nei ta meuh lo a, sorkar hotute meuh pawhin tih theih an nei tam ta lo hle. Supreme Court-in kan zualkona a pawm dawn tawh si lo a, Chakma zingah technical course zir tur thlannaa tiṭha tak takte an awm nawk bawk nen, Mizote quota hi an luah ngei dawn a ang ta hle. A lemlam aṭanga thlir phei chuan, Chakma-te'n Category I lama Mizo­ram lei­lung fate quota an ei hêk hunah mipuiin an dem lutuk lohna turin, Council of Ministers ṭhukhawm hian anmahni lam inhungna turin an rel deuh chuk chuka puh maite pawh a awl rum rum ang. Engpawhnise Mizoram leilung fate quota la hêka Chakma-te'n technical course an zir hi Mizote chuan kan duh loin kan do ṭheuh a, nimahsela Supreme Court berin kan zualkona a hnawl ta si a, eng tin tak awm zel ang maw?", "summary": "Supreme Court-a Mizoram sorkar zualkona thu, technical course zir tur thlannaa Chakma-te Category-I aṭanga paih tura a dilna chu Supreme Court chuan thu tling loah ngaiin a hnawl. Hetihlai hian tun hnaia council of minister thukhawm chuan The Mizoram Rules, 2016 chungchang a ngaihtuah a Rules hnuaia Mizoram quota - Category-I a dil theite 'Indigenous people' tiha inziak chu 'Zo Ethnic' bak Mizoramah 'Indigenous people' an awm loh avangin 'Zo Ethnic' pual atan a dah a ni.Dan mit aṭanga thlir­tute chuan Chak­ma-te hi Mizoram leilung fa angin an pawm ta hmiah a ni ber a, Mizote chanvo ang apiang an chang ve zel thei tawh dawn tihna a ni. Supreme Court berin Mizoram sorkar zualkona a hnawl siah chuan, Mizoram quota-a technical course zir tur thlannaah an tling a nih chuan Chakma te pawh an tel ve thei dawn. Tunah chuan tih theih kan nei tawh lo. A lehlam atanga thlir chuan, Chakma ten Category-1 lama Mizoram leilung fate quota an ei hek hunah mipuiin an dem lohna turin thutkhawm hi an rel deuh mai mai ni te pawhin a lang. Engpawhnise, Chakmaten Mizo quota an la hek hi kan duh lo theuh a, Supreme Court berin kan zualkona a hnawl si a, engtin ni zel ang maw?" }, { "summarization_id": "476", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/105102", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.25", "original_text": "Mizoram Police headquarters chuan tun hnai khan district tina police hotute hnenah lehkha thawnin, Mizoram mipuite chu engineering degree lem pe chhuak ṭhin zirna-inte laka fimkhur turin an chah.India ramah hian zirna in lem, thiamna tak tak pe chhuak si loa degree pe chhuak ṭhin tam tak an awm tih hmuh chhuah a ni a; Association of Qualified Engineers-in HRD Minister hnena lehkha theh-luha engineering degree lem pe chhuak ṭhin an tarlante chu - JRN Rajasthan Vidyapeeth, Udaipur, Rajasthan leh Sandip Jha, Sandip Foundation, Sandip Academy & Scope Foundation University, Nasik, Mahrashtra-te an ni. Heng zirna inte mai ni lo, zirna line dangah pawh document lem hmanga degree pek chhuah a awm nia sawi ṭhin a ni.Mizorama hna zawnna tam takah hian written exam pawh nei mang loin document aṭangin thiam leh thiam lo hi en an ni fo a, hei vang hian fimkhur a ṭul khawp mai. Mizoram state ṭhenawmah hian awlsam taka degree 'lei' theihna a awm nia sawi ṭhin a ni a, tun hma deuh aṭang tawh khan matric (HSLC) pass awlsamna bik state-te pawh awm hiala sawi ṭhin a ni. Thil pawi tak chu Mizoramah hna an rawn zawn ve leh si hian Mizorama zir chhuakte aia ti ṭha zawk anga an lan chang a awm fo a, chu chuan hna lakah nghawng a nei ṭhin.Tun hnaia ram pum huapa degree lem pe chhuak ṭhinte laka fimkhur tura inzirtirna hi Mizoram sorkar pawhin ṭha takin vawng se, sorkar hna lak hrang hrangah khawi aṭanga zir chhuak nge an nih tih hi dah pawimawh se, mark hmu sang nazawng hi dah san vek pawh a ṭha ber lo a, zir chhuahna institution leh inziahluhna board/ university hi ngun takin enzui ṭhin rawh se. Mizoram Police headquarters chuan tun hnai khan district tina police hotute hnenah lehkha thawnin, Mizoram mipuite chu engineering degree lem pe chhuak ṭhin zirna-inte laka fimkhur turin an chah.India ramah hian zirna in lem, thiamna tak tak pe chhuak si loa degree pe chhuak ṭhin tam tak an awm tih hmuh chhuah a ni a; Association of Qualified Engineers-in HRD Minister hnena lehkha theh-luha engineering degree lem pe chhuak ṭhin an tarlante chu - JRN Rajasthan Vidyapeeth, Udaipur, Rajasthan leh Sandip Jha, Sandip Foundation, Sandip Academy & Scope Foundation University, Nasik, Mahrashtra-te an ni. Heng zirna inte mai ni lo, zirna line dangah pawh document lem hmanga degree pek chhuah a awm nia sawi ṭhin a ni.Mizorama hna zawnna tam takah hian written exam pawh nei mang loin document aṭangin thiam leh thiam lo hi en an ni fo a, hei vang hian fimkhur a ṭul khawp mai. Mizoram state ṭhenawmah hian awlsam taka degree 'lei' theihna a awm nia sawi ṭhin a ni a, tun hma deuh aṭang tawh khan matric (HSLC) pass awlsamna bik state-te pawh awm hiala sawi ṭhin a ni. Thil pawi tak chu Mizoramah hna an rawn zawn ve leh si hian Mizorama zir chhuakte aia ti ṭha zawk anga an lan chang a awm fo a, chu chuan hna lakah nghawng a nei ṭhin.Tun hnaia ram pum huapa degree lem pe chhuak ṭhinte laka fimkhur tura inzirtirna hi Mizoram sorkar pawhin ṭha takin vawng se, sorkar hna lak hrang hrangah khawi aṭanga zir chhuak nge an nih tih hi dah pawimawh se, mark hmu sang nazawng hi dah san vek pawh a ṭha ber lo a, zir chhuahna institution leh inziahluhna board/ university hi ngun takin enzui ṭhin rawh se.", "summary": "Mizoram Police headquarters chuan tun hnai khan district tina police hotute hnenah lehkha thawnin, Mizoram mipuite chu engineering degree lem pe chhuak ṭhin zirna-inte laka fimkhur turin an chah. India ramah hian zirna in lem, thiamna tel loa degree oe chhuak thun an awm tih hmuhchhuah a ni. Mizorama hna zawnna tam takah hian written exam pawh nei mang loin document atangin thiam leh thiam lo hi en an ni fo a, hei vang hian fimkhur a tul khawp mai. Mizoram thenawma degree lei theih a awm tia sawi niin tun hma deuh atang tawhin Matric pass awlsamna bik state te pawh an awm hial. Mizoramah hna an rawn zawn veleh si chuan a buaithlak thin. Degree lem pe chhuak ṭhinte laka fimkhur tura inzirtirna hi Mizoram sorkar pawh hian tha takin vawng se, mark hmu sang nazawng hi dahsan vek pawh a tha ber lo, zir chhuahna institution hi enzui ni thin rawh se." }, { "summarization_id": "477", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6001", "file_name": "HM-in commercial vehicle neitute chah", "original_text": "HM-in commercial vehicle neitute chah Mizoram NewsHM-in commercial vehicle neitute chah admin 23-Oct-2024 07:12 AM Home Minister K Sapdanga chuan Mizoram Sorkarin State Transport Authority (STA) hmanga public service phalna plying permit a pekte an intiamna lo ennawn turin a chah. Thuthar thehdarhtu thenkhatte'n vawiin (22.10.2024) a an kawmnaah Home Minister chuan, 'Mizoram Sorkarin STA hmanga public service phalna plying permit a pekte hian dilnaa STA thupek zawm tura an intiamna lo ennawn leh turin kan chah a ni. Hming an ziah hnan an intiamna awm thei lote hnena permit kawltir reng kha a remchang zui kher lo ang,' a ti. Home Minister chuan Mizoram Commercial Vehicle Union-te'n lungawi lohna an lantir dawn avanga sorkar ruahmanna hrang hrangte a sawi nghal. SORAR RUAHMANNA SIAM :* District tinah SP-te'n a tam thei ang police duty turin an ruahman ang a, a tul angin batallion mite pawh an detail ang. * MST bus-te Aizawl khawpui chhungah an service ang a, inzata inthenin, zing dar 7 attngin Ngaizel leh Zemabawk atangtein an tlan ang. * MCVU hi a nuar tak tak a nih chuan an nawrh chhung chu Aizawl khawpuiah two wheeler taxi leh four wheeler taxi tan an nawrh chhung intlan chhawk a ngai lo ang. * Transporter pawl dang, nawrhna thlawp ve lote chu buaina an tawh lohna turin uluk taka venhimna ruahmansak tum an ni.", "summary": "HM-in commercial vehicle neitute chah. Home Minister K. Sapdanga chuan Mizoram Sorkarin State Transport Authority (STA) hmanga public service phalna a pekte an intiamna ennawn turin a chah. Vawiin (22.10.2024) hian Home Minister chuan Sorkarin STA hmanga public service phalna a pekte chuan STA thupek zawm tura an intiamna ennawn turin a hrilh a, mahni thutiam anga awm thei lote hnena permit kawltir reng a remchan loh thu a sawi bawk. Home Minister chuan MCVU-te'n lungawi lohna an lantir dawn avanga sorkar ruahmanna tiang hian a sawi. *District tinah a tam thei ang ber police duty tir leh a tul angin battalion pawh detail. *MST bus-te Aizawl khawpui chhungah zing dar 7 atangin Ngaizel leh Zemabawk atangtein tlan tir. * MCVU an nawrh chhungin four wheeler leh two wheeler taxi tan intlanchhawk a ngai lo ang. * Transporter pawl dang nawrhna thlawp ve lo te chu uluk taka venhim an ni ang." }, { "summarization_id": "478", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/129612", "file_name": "H-116-03/02/2025- chhungkua a pawimawh", "original_text": "YMA hnuaia Supply Reduction Service (SRS) member-te chu a vawi khatna atan Aizawl khawpui hmun pathumah ruihhlo leh a khawihtute vaiin an hnatlang a; ruihhlo khawih mi 53 an khawm a, heng zinga mi ṭhenkhat hi chu hawna tur chhungkua nei mumal tawh lo leh mahni chhungkua aṭanga tlanbo tawhte an ni.Mizoramah ruihhlo vangin chhungkaw tam tak a kehchhe mek a, chumi lan chianna chu nau hnuchham enkawlna leh ruihhlo ngai en­kawlna hmun kan neihah hian a chiang a; SRS-in vawi khat an thawh chhuahnaa khawlaia vak rawlai mi 53 zet an man aṭang hian chhung­kaw buai leh harsatna tawk an tamzia a lang chiang hle a ni.Mizote'n kan hmuh hmaih lian tak nia lang chu chhung­kaw inenkawlna hi a ni. Kohhran lamin 'Kristian Chhungkua' an vei a, campaign-te neiin chak takin an kalpui a, a ṭha e; nimahsela Kristian pawh ni ve lem lo, India rama hnam dangte hi chhungkaw inrelbawl danah chuan Mizote hian kan tluk lo hle niin a lang. Vai kan tih tam takte hi sakhuana lamah chuan Mizote nen rinna inpersan daih an ni tlangpui a; nimahsela anni zawk hian chhungkua an enkawl thiam a, chhungkua an dah lal a, an fate an thunun ṭha a, ruihhloa buaina leh hmeichhiat mipat lama tlan nasat avanga in leh lo chhuahsan ta pawh an tlem deuh zawk niin a lang.Pa berin chhungkua aia ngaih pawimawh a ngah tawh chuan a fel lo a, khawtlang leh thil danga kan inhman hi ṭha hle mah se mahni chhungkua chinfel hmasak ṭheuh a pawimawh. Nu lam pawh an bang lo a, nu ni si in chhuahsan tam lutukte hi a ṭha ber lo a, a Kristian lo zawkte aia chhung­kaw enkawla kan hlawhchham zawk nia langte hi nuhoin chonaah ngai se, insiamṭhat an ṭulna laite inhmu ngam se a ṭha khawp mai.Tun ang zela kan kal chuan mipui nuai 10 bawr vel ni si hi chhungkaw mumal nei lo kan pung zel ang a, chhungte'n an hnawhchhuah leh mahni chhungkua aṭanga tlanbo kan neih belh zel ang a, Mizoramah mi beidawng an pung zel ang. Kan dinhmun hi ṭha tawh lo hle mah se, insiamṭhatna khua a la tlai lo a, mahni chhungkua ṭheuh i chingfel hmasa ang u. YMA hnuaia Supply Reduction Service (SRS) member-te chu a vawi khatna atan Aizawl khawpui hmun pathumah ruihhlo leh a khawihtute vaiin an hnatlang a; ruihhlo khawih mi 53 an khawm a, heng zinga mi ṭhenkhat hi chu hawna tur chhungkua nei mumal tawh lo leh mahni chhungkua aṭanga tlanbo tawhte an ni.Mizoramah ruihhlo vangin chhungkaw tam tak a kehchhe mek a, chumi lan chianna chu nau hnuchham enkawlna leh ruihhlo ngai en­kawlna hmun kan neihah hian a chiang a; SRS-in vawi khat an thawh chhuahnaa khawlaia vak rawlai mi 53 zet an man aṭang hian chhung­kaw buai leh harsatna tawk an tamzia a lang chiang hle a ni.Mizote'n kan hmuh hmaih lian tak nia lang chu chhung­kaw inenkawlna hi a ni. Kohhran lamin 'Kristian Chhungkua' an vei a, campaign-te neiin chak takin an kalpui a, a ṭha e; nimahsela Kristian pawh ni ve lem lo, India rama hnam dangte hi chhungkaw inrelbawl danah chuan Mizote hian kan tluk lo hle niin a lang. Vai kan tih tam takte hi sakhuana lamah chuan Mizote nen rinna inpersan daih an ni tlangpui a; nimahsela anni zawk hian chhungkua an enkawl thiam a, chhungkua an dah lal a, an fate an thunun ṭha a, ruihhloa buaina leh hmeichhiat mipat lama tlan nasat avanga in leh lo chhuahsan ta pawh an tlem deuh zawk niin a lang.Pa berin chhungkua aia ngaih pawimawh a ngah tawh chuan a fel lo a, khawtlang leh thil danga kan inhman hi ṭha hle mah se mahni chhungkua chinfel hmasak ṭheuh a pawimawh. Nu lam pawh an bang lo a, nu ni si in chhuahsan tam lutukte hi a ṭha ber lo a, a Kristian lo zawkte aia chhung­kaw enkawla kan hlawhchham zawk nia langte hi nuhoin chonaah ngai se, insiamṭhat an ṭulna laite inhmu ngam se a ṭha khawp mai.Tun ang zela kan kal chuan mipui nuai 10 bawr vel ni si hi chhungkaw mumal nei lo kan pung zel ang a, chhungte'n an hnawhchhuah leh mahni chhungkua aṭanga tlanbo kan neih belh zel ang a, Mizoramah mi beidawng an pung zel ang. Kan dinhmun hi ṭha tawh lo hle mah se, insiamṭhatna khua a la tlai lo a, mahni chhungkua ṭheuh i chingfel hmasa ang u.", "summary": "15th April,2015 YMA hnuaia Supply Reduction Service member-te chu a vawikhatna atan Aizawl khawpui hmun pathumah hnatlang neiin,ruihhlo khawih mi 53 an khâwm a,mi thenkhat chu hawna tur chhungkua nei mumal tawh lo leh mahni chhungkua atanga tlanbo tawhte an ni. Mizoramah chhungkaw tam tak a kehchhe mek a,chumi lan chianna chu nau hnuchham enkawlna leh ruihhlo ngai enkawl hmun kan neihah hian a tilang chiang hle. Kristian pawh ni lem lo hnam dang ho pawh inchhung enkawl danah Mizote hian kan tluk lo hle niin a lang.Chhungkua aia ngaih pawimawh kan ngah ta lutuk hian chhungkua a tinuam loa,mi beidawng kan tam phah ta nite pawhin a hriat a ni." }, { "summarization_id": "479", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/07/commonwealth-parliamentary-association.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_20.2.25", "original_text": "Aizawl, 31st July, 2023:Commonwealth Parliamentary Association India Region Zone III Annual Conference vawi 20-na, 28th July - 1st August chhung Shillong, Meghalaya-a neih mekah Mizoram Assembly Speaker Pu Lalrinliana Sailo leh Deputy Speaker Pu H.Biakzauva te an tel a. Executive Committee meetingah thupui pahnih, “Natural Disaster and Strategies for Management with Special Reference to North East India” leh Regional Connectivity to bring North East Region at par with Mainland India” sawiho a ni.Meetingah hian Mizoram Assembly Speaker Pu Lalrinliana Sailo chuan India hmarchhak bial chu khuarel chhiatna hrang hrang in a nuai thin thu leh, chhiatna laka inveng turin CPA India Region Zone III member te chu tanrual a ngai tih a tarlang a. United Nations Sustainable Development goals signatory an nihna angin hmasawnna atana hna an thawhna kawngah tun hun atan mai ni lo, chhuan lo awm zel turte ngaihtuahna nei chunga hmalak a tul thu leh, hei hian ramngaw humhalhna kawngah pawh awmzia a nei thei ang, tiin a sawi a.Manipur tualchhung buaina avanga mi tam takin Mizoram an rawn pan thu tarlangin Pu Rinliana chuan Zofate harsatna ah Mizoram sawrkar chu a tlanchhe dawn lo, a ti a. Ram chhunga buaina punlun zel leh mahni ram chhunga India khua leh tui te ngeiin an tawrhna chu hawisan lova, theihtawpa tanpui turin CPA Zone III member te chu a sawm bawk a ni.Deputy Speaker Pu H.Biakzauva pawhin India hmarchhak bialin India ram hmun zau zawk tluka hma a sawn ve theih nan inkawlpawhna tha a pawimawh thu sawiin chuta tana India sawrkar hmalakna te a tarlang a. Kaladan Multi Modal Transit Transport Project leh NH 54 zauh te chuan hmarchhak bialah hmasawnna tam tak a thlen thei dawn a ni, a ti a. Chutih rualin hmasawnna project te hian environment a tihchhiat theih dan ngaihtuah tel a pawimawh zia pawh a sawi a. Information & Communication Technology lama hmasawnna a pawimawh thu te, Union Budget-a 7 priorities zingah ‘Inclusive Development” leh “Reaching the last mile” te tarlan a nih angin policy leh hmalakna kawng tinrengah mitin huapzo leh hmun kilkhawr ber thleng phaka hmasawnna hna kalpui thin ni se a duhzawm zia a sawi bawk a ni.Nakum CPA India Region Zone III Executive Committee Meeting 6th-8th Februay, 2024 a neih tur hi Mizoram in a thleng dawn a ni.Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "Commonwealth Parliamentary Association India Region Zone III Annual Conference neih mekah Mizoram Assembly Speaker leh Deputy Speaker te an tel a. Thupui pahnih, \"Natural Disaster and Strategies for Management with Special Reference to North East India\" leh \"Regional Connectivity to bring North East Region at par with Mainland India\" sawiho a ni. Mizoram Assembly Speaker chuan hmarchhak bial chu khuarel chhiatna laka inveng turin CPA India Region Zone III member te chu tanrual angai tih a sawi. Manipur buaina avanga mi tam tak Mizoram an rawn pan thu sawiin Zofate harsatnaah Mizoram chu a tlanchhe dawn lo a, theih tawpa tanpui turin CPA Zone III member te chu a sawm nghal. Deputy Speaker pawhin hmarchhak bialin hma a sawn theih nan inkalpawhna tha a pawimawh thu sawiin chumi atana India sorkar hmalakna a tarlang. Nakuma meeting neih leh tur hi Mizoramin a thleng dawn a ni." }, { "summarization_id": "480", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/117766", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_3/2/25", "original_text": "Mizoram sorkar hnuaia state level committee (SLC) chuan, M/s Mizo Carbon Product, Industrial Growth Centre, Luangmual tan sorkar laipuiah ṭanpuina cheng vbc. 3.4 a dilsak tawh. RTI Act zawhna Industries department-in an chhan danin Central Capital Investment Subsidies (CCIS) atan cheng nuai 93.90 leh raw material phurh ṭanpuina Central Transport Subsidy (CTS) atan cheng vbc. 2.47 dilna District Industries Centre, Aizawlah an thehlut. Dilna hi SLC chuan ngaihtuahin, an dil zat ang hian sorkar laipuiah an dilpui a ni.Mizoramah hian subsidy hmanga sum siam an awm thu sawi ṭhin a ni a; thil a taka kalpui tak tak ni si lo, endik dawna rûn dâl maia din ve, CTS leh thil dang hmanga sum siamna atana hmang an awm ṭhin. Heng mite hian thil tak tak tiduhte kawng an hnawh ping thei a, a taka thil an kalpui si loh hmanga pawisa an la a nih chuan a fel lo hle a ni.M/s Mizo Carbon Product hi a indin danah leh an kal danah rinhlelh a kai a, tunah hian thil an tihsual hriat la ni lo mah se, an bungraw phurh luh zat nia an sawi hian ngaih a tiṭha lo khawp mai. Ṭha taka kalin an tum ang takin hna thawk thei se, Mizoram tana thil ṭangkai a nih dawn phawt chuan hnam dang ta pawh ni se thil hnawksak tak a ni lem lo a; nimahsela a taka an thil tih hmuh theiha awm leh CTS an dil dan hi chu a inhmeh lo hle.Engpawhnise M/s Mizo Carbon Product-te hian thil tum mumal neiin hna thawh an tum a, Mizoram sorkar kal tlangin sorkar laipui lamah hamṭhatna an dil ṭhin. Heng an hamṭhatnate hi an phû nia an hriat chuan Mizoram sorkar hian dilpui zel se, ram tana ṭha an thawk chhuak thei dawn a nih chuan sawisel chi pawh an ni lo ang. Thil hlauhawm tak erawh chu tun hmaa tute emaw anga sum siamna atana subsidy hmang a, a tawpa zuih ral zui leh ta mai an ni palh thei a; Mizoram sorkar pawh fimkhur se, subsidy an dilpui turte pawh zir chiang se, ram leh hnam tana ṭha turah chuan huaisen takin kal se, a nih lem loh chuan fimkhur rawh se. Mizoram sorkar hnuaia state level committee (SLC) chuan, M/s Mizo Carbon Product, Industrial Growth Centre, Luangmual tan sorkar laipuiah ṭanpuina cheng vbc. 3.4 a dilsak tawh. RTI Act zawhna Industries department-in an chhan danin Central Capital Investment Subsidies (CCIS) atan cheng nuai 93.90 leh raw material phurh ṭanpuina Central Transport Subsidy (CTS) atan cheng vbc. 2.47 dilna District Industries Centre, Aizawlah an thehlut. Dilna hi SLC chuan ngaihtuahin, an dil zat ang hian sorkar laipuiah an dilpui a ni.Mizoramah hian subsidy hmanga sum siam an awm thu sawi ṭhin a ni a; thil a taka kalpui tak tak ni si lo, endik dawna rûn dâl maia din ve, CTS leh thil dang hmanga sum siamna atana hmang an awm ṭhin. Heng mite hian thil tak tak tiduhte kawng an hnawh ping thei a, a taka thil an kalpui si loh hmanga pawisa an la a nih chuan a fel lo hle a ni.M/s Mizo Carbon Product hi a indin danah leh an kal danah rinhlelh a kai a, tunah hian thil an tihsual hriat la ni lo mah se, an bungraw phurh luh zat nia an sawi hian ngaih a tiṭha lo khawp mai. Ṭha taka kalin an tum ang takin hna thawk thei se, Mizoram tana thil ṭangkai a nih dawn phawt chuan hnam dang ta pawh ni se thil hnawksak tak a ni lem lo a; nimahsela a taka an thil tih hmuh theiha awm leh CTS an dil dan hi chu a inhmeh lo hle.Engpawhnise M/s Mizo Carbon Product-te hian thil tum mumal neiin hna thawh an tum a, Mizoram sorkar kal tlangin sorkar laipui lamah hamṭhatna an dil ṭhin. Heng an hamṭhatnate hi an phû nia an hriat chuan Mizoram sorkar hian dilpui zel se, ram tana ṭha an thawk chhuak thei dawn a nih chuan sawisel chi pawh an ni lo ang. Thil hlauhawm tak erawh chu tun hmaa tute emaw anga sum siamna atana subsidy hmang a, a tawpa zuih ral zui leh ta mai an ni palh thei a; Mizoram sorkar pawh fimkhur se, subsidy an dilpui turte pawh zir chiang se, ram leh hnam tana ṭha turah chuan huaisen takin kal se, a nih lem loh chuan fimkhur rawh se.", "summary": "Mizoram sorkar hnuaia State Level Committee(SLC) chuan, M/s Mizo Carbon Product, Industrial Growth Centre, Luangmual tan sorkar laipuiah ṭanpuina cheng vbc. 3.4 a dilsak a, Central Capital Investment Subsidies (CCIS) atan cheng nuai 93.90 leh raw material phurh ṭanpuina Central Transport Subsidy(CTS) atan cheng vbc. 2.47 dilna District Industries Centre, Aizawlah an thehlut. Mizoramah hian CTS leh thil dang hmanga sum siam thinte hian thil tak tak tiduhte kawng an hnawh ping thei a, M/s Mizo Carbon Product pawh hi a indin danah leh an kal danah rinhlelh a kai a, an bungraw phurh luh zat nia an sawi hian ngaih a tiṭhalo khawp mai, a taka an thil tih hmuh theiha awm leh CTS an dil dan hi a inhmehlo hle. Engpawhnise M/s Mizo Carbon Product-ten Mizoram Sorkar kal tlanga Sorkar laipuia hamṭhatnate an dilte hi an phû nia an hriat chuan Mizoram Sorkar hian dilpui zel se, chutih rualin tun hmaa tute emaw anga sum siamna atana subsidy hmang a, a tawpa an zuih ral leh palh takin subsidy an dilpui turte pawh zir chiangin ram leh hnam tana ṭha turah chuan huaisen takin kal se, a nih lemloh chuan fimkhur rawh se." }, { "summarization_id": "481", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22468", "file_name": "F_MIZO_SUM_4_30/1/25", "original_text": "Central YMA hruaituten tun hnaia Mizorama kawng­pui siam an tlawhnaah contractor ni lo kawngpui siam hna lo thawk ve an awm thu an sawi a, kawngpuiin a tlawh tur khaw mite pawhin thuneitute hnenah an thlen pawha awmzia a neih loh thu an sawi lang bawk.Kawngpui chhia avangin kan buai a, politics-a inchirhthehna ber pakhat a tling. Kan kawngpui chhiat chhan hi sorkar lam chuan lung chang ṭha kan neih loh vangte leh ruah tui a tlak tam vangte a nih thu an sawi ṭhin a, kawngpui ṭhenkhatah chuan motor lian a tlan tam chu kawngpui tlo loh chhuanlamah an hmang fo bawk. A chhan tam tak awm thei zinga chhan lian ber pawl nia lang chu hnathawktu tura thlan ni loin hna an thawh nasat vang a ni a, a hnathawktu tak takten contract hmutute hnen aṭanga an lei chhawn fo avangin Mizoram kawngpui a tlo lo tih hi phat theih a ni lo ang.Mizoram hi kum 1987-a state a nih hnuah political party pahnih chiah­in an la enkawl a, ro an inrel chhawk pawhin sorkar hna­thawh danah thil danglam hmuh tur a tam lo ṭhin hle. Tun hnaia Cen­tral YMA lam thil hmuh dan pawh hi mi vengva deuhin an hmuh leh sawi fo, sorkarin a bengkhawn duh lem loh a ni a, CYMA a au chhuah hnu hian kan kawngpui siam danah hian danglamna awm thei tak maw? Central YMA hruaituten tun hnaia Mizorama kawng­pui siam an tlawhnaah contractor ni lo kawngpui siam hna lo thawk ve an awm thu an sawi a, kawngpuiin a tlawh tur khaw mite pawhin thuneitute hnenah an thlen pawha awmzia a neih loh thu an sawi lang bawk.Kawngpui chhia avangin kan buai a, politics-a inchirhthehna ber pakhat a tling. Kan kawngpui chhiat chhan hi sorkar lam chuan lung chang ṭha kan neih loh vangte leh ruah tui a tlak tam vangte a nih thu an sawi ṭhin a, kawngpui ṭhenkhatah chuan motor lian a tlan tam chu kawngpui tlo loh chhuanlamah an hmang fo bawk. A chhan tam tak awm thei zinga chhan lian ber pawl nia lang chu hnathawktu tura thlan ni loin hna an thawh nasat vang a ni a, a hnathawktu tak takten contract hmutute hnen aṭanga an lei chhawn fo avangin Mizoram kawngpui a tlo lo tih hi phat theih a ni lo ang.Mizoram hi kum 1987-a state a nih hnuah political party pahnih chiah­in an la enkawl a, ro an inrel chhawk pawhin sorkar hna­thawh danah thil danglam hmuh tur a tam lo ṭhin hle. Tun hnaia Cen­tral YMA lam thil hmuh dan pawh hi mi vengva deuhin an hmuh leh sawi fo, sorkarin a bengkhawn duh lem loh a ni a, CYMA a au chhuah hnu hian kan kawngpui siam danah hian danglamna awm thei tak maw? Central YMA hruaituten tun hnaia Mizorama kawng­pui siam an tlawhnaah contractor ni lo kawngpui siam hna lo thawk ve an awm thu an sawi a, kawngpuiin a tlawh tur khaw mite pawhin thuneitute hnenah an thlen pawha awmzia a neih loh thu an sawi lang bawk. Kawngpui chhia avangin kan buai a, politics-a inchirhthehna ber pakhat a tling. Kan kawngpui chhiat chhan hi sorkar lam chuan lung chang ṭha kan neih loh vangte leh ruah tui a tlak tam vangte a nih thu an sawi ṭhin a, kawngpui ṭhenkhatah chuan motor lian a tlan tam chu kawngpui tlo loh chhuanlamah an hmang fo bawk. A chhan tam tak awm thei zinga chhan lian ber pawl nia lang chu hnathawktu tura thlan ni loin hna an thawh nasat vang a ni a, a hnathawktu tak takten contract hmutute hnen aṭanga an lei chhawn fo avangin Mizoram kawngpui a tlo lo tih hi phat theih a ni lo ang. Mizoram hi kum 1987-a state a nih hnuah political party pahnih chiah­in an la enkawl a, ro an inrel chhawk pawhin sorkar hna­thawh danah thil danglam hmuh tur a tam lo ṭhin hle. Tun hnaia Cen­tral YMA lam thil hmuh dan pawh hi mi vengva deuhin an hmuh leh sawi fo, sorkarin a bengkhawn duh lem loh a ni a, CYMA a au chhuah hnu hian kan kawngpui siam danah hian danglamna awm thei tak maw?", "summary": "Central YMA hruaituten tun hnaia Mizorama kawng­pui siam an tlawhnaah contractor nilo kawngpui siam hna lo thawk ve an awm a, mipuite pawhin thuneitute hnena an thlen pawha awmzia a neih loh thu an sawi.Kawngpui chhia hi politics-a inchirhthehna ber pakhat a tling a,kan kawngpui chhiat chhan hi Sorkar lam chuan lung chang ṭha kan neih loh vangte,ruah tui a tlak tam vangte leh motor lian a tlan tamte hi kawngpui tloloh chhuanlamah an hmang fo.A chhan lian ber pawl nia lang chu a hnathawktu tak takten contract hmutute hnen aṭanga an lei chhawn avang a ni tih a phat theihloh ang.Mizoram hi kum 1987-a state a nih hnua political party pahnih chiah­in ro an inrel chhawk pawhin sorkar hna­thawh danah thil danglam hmuh tur a tamlo ṭhin hle.Cen­tral YMA lam thil hmuh dan pawh hi Sorkarin a bengkhawn duh lem lo a,CYMA a au chhuah hnu hian kan kawngpui siam danah hian danglamna awm thei tak maw?" }, { "summarization_id": "482", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27776", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "Lunglei Venglaia mi pakhatin an venga sorkar primary school ram, a in hmun atana Chief Minister hnena a dil chu CM chuan tihfelsak turin Land Revenue & Settlement department hotute ziakin a hriattir a; chutih laiin, Lunglei Venglai V/C chuan Venglai P/S ram mimal kuta pek an rem tih loh avangin a tawp thlenga dodal an tum thu an puang.Lunglei Venglaia thil thleng hian social media-ah khel a hlawh zui hle mai a, mi pakhatin sorkar ram chu a mimal tan chief minister-ah a dil a ni. A diltu hian ram a neih loh avangin sorkar hmun remchang ṭha lai chu a mimal ram atan chief minister-ah a dil a, kan state hotupa ber hian a lo phalsak chu a ni ber a, bawhzui turin lehkha a ziak a ni.Chief minister berin a ziah tawh chuan sorkar official tan dan ngam a harsa tawh a, sorkar ram duhlai tak pawh ni se a diltu an awm a, sorkar hotu lu ber chief minister-in pek tura a ziah tawh bawk si chuan chief minister phalna angin mimal kutah a lut dawn niawm tak a ni.Mizoramah hian mahni puala ram nei lo mi tam tak an awm a, a bikin khawpuiah an tam lehzual ang. Heng mite hian an ram neih loh chhuanlamin sorkar ram remchang deuhte chief minister-ah hian dil ta ṭheuh se, kan hotupa hian a remtihna lehkha lo ziak ve ta zel mai se, buaina lian tak kan hmachhawn mai dawn a ni.He thil thleng hian Mizoram mipuite min kai harh se la, kan ram hotute pawhin ram pum hotu an nih inhriain tute emaw tana sorkar ram pek hi a ṭha ber lo tih an zir chhuah a hun ta khawp mai. Sorkar ram a ni a, vantlang tana ṭha zawk tura hleh thlak ṭhen pawh ni lo, mimal tana pek phalna kan state hotupa CM meuhin a lo ziak duh mai hian ngaihtuah a tithui khawp mai. Lunglei Venglaia mi pakhatin an venga sorkar primary school ram, a in hmun atana Chief Minister hnena a dil chu CM chuan tihfelsak turin Land Revenue & Settlement department hotute ziakin a hriattir a; chutih laiin, Lunglei Venglai V/C chuan Venglai P/S ram mimal kuta pek an rem tih loh avangin a tawp thlenga dodal an tum thu an puang.Lunglei Venglaia thil thleng hian social media-ah khel a hlawh zui hle mai a, mi pakhatin sorkar ram chu a mimal tan chief minister-ah a dil a ni. A diltu hian ram a neih loh avangin sorkar hmun remchang ṭha lai chu a mimal ram atan chief minister-ah a dil a, kan state hotupa ber hian a lo phalsak chu a ni ber a, bawhzui turin lehkha a ziak a ni.Chief minister berin a ziah tawh chuan sorkar official tan dan ngam a harsa tawh a, sorkar ram duhlai tak pawh ni se a diltu an awm a, sorkar hotu lu ber chief minister-in pek tura a ziah tawh bawk si chuan chief minister phalna angin mimal kutah a lut dawn niawm tak a ni.Mizoramah hian mahni puala ram nei lo mi tam tak an awm a, a bikin khawpuiah an tam lehzual ang. Heng mite hian an ram neih loh chhuanlamin sorkar ram remchang deuhte chief minister-ah hian dil ta ṭheuh se, kan hotupa hian a remtihna lehkha lo ziak ve ta zel mai se, buaina lian tak kan hmachhawn mai dawn a ni.He thil thleng hian Mizoram mipuite min kai harh se la, kan ram hotute pawhin ram pum hotu an nih inhriain tute emaw tana sorkar ram pek hi a ṭha ber lo tih an zir chhuah a hun ta khawp mai. Sorkar ram a ni a, vantlang tana ṭha zawk tura hleh thlak ṭhen pawh ni lo, mimal tana pek phalna kan state hotupa CM meuhin a lo ziak duh mai hian ngaihtuah a tithui khawp mai. Lunglei Venglaia mi pakhatin an venga sorkar primary school ram, a in hmun atana Chief Minister hnena a dil chu CM chuan tihfelsak turin Land Revenue & Settlement department hotute ziakin a hriattir a; chutih laiin, Lunglei Venglai V/C chuan Venglai P/S ram mimal kuta pek an rem tih loh avangin a tawp thlenga dodal an tum thu an puang. Lunglei Venglaia thil thleng hian social media-ah khel a hlawh zui hle mai a, mi pakhatin sorkar ram chu a mimal tan chief minister-ah a dil a ni. A diltu hian ram a neih loh avangin sorkar hmun remchang ṭha lai chu a mimal ram atan chief minister-ah a dil a, kan state hotupa ber hian a lo phalsak chu a ni ber a, bawhzui turin lehkha a ziak a ni. Chief minister berin a ziah tawh chuan sorkar official tan dan ngam a harsa tawh a, sorkar ram duhlai tak pawh ni se a diltu an awm a, sorkar hotu lu ber chief minister-in pek tura a ziah tawh bawk si chuan chief minister phalna angin mimal kutah a lut dawn niawm tak a ni. Mizoramah hian mahni puala ram nei lo mi tam tak an awm a, a bikin khawpuiah an tam lehzual ang. Heng mite hian an ram neih loh chhuanlamin sorkar ram remchang deuhte chief minister-ah hian dil ta ṭheuh se, kan hotupa hian a remtihna lehkha lo ziak ve ta zel mai se, buaina lian tak kan hmachhawn mai dawn a ni. He thil thleng hian Mizoram mipuite min kai harh se la, kan ram hotute pawhin ram pum hotu an nih inhriain tute emaw tana sorkar ram pek hi a ṭha ber lo tih an zir chhuah a hun ta khawp mai. Sorkar ram a ni a, vantlang tana ṭha zawk tura hleh thlak ṭhen pawh ni lo, mimal tana pek phalna kan state hotupa CM meuhin a lo ziak duh mai hian ngaihtuah a tithui khawp mai.", "summary": "Lunglei Venglaia mi pakhatin an venga sorkar primary school ram, a in hmun atana CM hnena a dil chu CM chuan tihfelsak turin Land Revenue & Settlement department hotute ziakin a hriattir a; chutih laiin, Lunglei Venglai V/C chuan Venglai P/S ram mimal kuta pek an rem tih loh avangin a tawp thlenga dodal an tum thu an puang. Mi pakhatin mimal ram atan sorkar hmun a dil a, a dilna hi CM hian phalsak chu ni berin lehkha a ziahsak a, CM berin a ziah tawh chuan sorkar official tan dan a harsa tawh a, sorkar ram duh lai pawh ni se a diltu an awm a, CM in a phalsak tawh chuan mimal kutah a lut dawn niawm tak a ni. Mizoramah hian mahni puala ram nei lo an tam a, heng mite hian sorkar dil ve zel se, CM hian a pe zel mai dawn em ni. He thil thleng hian mipuite min kai harh se la, kan ram hruaitute pawhin sorkar ram hralh hi a tha ber lo tih hria se a tha khawp mai. Vantlang tana tha zawk tura hleh thlak pawh ni lo, mimal ram tana pe phal si hi ngaihtuh a tithui khawp mai." }, { "summarization_id": "483", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/34780", "file_name": "SMizo_73_11-02", "original_text": "Mizoram sorkar chuan Covid-19 hri leng a ziaawm theih loh avangin lockdown kalpui mek chu a pawt sei a, June 14, 2021 zing thleng inkhuahkhirhna hi kalpui a ni ang.Kumina lockdown hian ṭum dang aiin sawisel a hlawh a, lockdown avanga eizawnna kalpui thei lote âng thawm hriat tur a tam ta hle. Lockdown avangin mi tam takin eizawnna an chhunzawm thei lo a, sum lakluh nei thei lo eng emawzat an awm bakah eizawnna tlakchhiah phah pawh sawi tur an awm nual ang. Heng mite ân hla pakhat chu, 'Lockdown reltute hi thla bi kima hlawh la an ni a, midangte harsatna an hriatthiampui lo,' tih a ni ber ṭhin.Hetihlai hian hri vei kan pung zel mai a ni lo a, thihpui pawh an pung zel a; hri vei enkawlna damdawi-in a khat deuh reng a, oxygen hmang leh ventilator-a enkawl ngai pawh nitin an pung zel a ni ta ber mai. He lam zawng aṭanga thlir chuan lockdown hi puan chhunzawm zel awm tak a ni ve bawk.Sorkar hian lockdown a puang a nih chuan mipuiin a zawm hi kan bat a ni a, kan ngaihdan a ni tawh chiah lo a nih pawhin thu­neitu lamin lock­down ṭula an hriat chhung hi chu thupek kan zawm mai a ngai. Mahni thu thua thil lo kalpui ve ngawt theih a ni lo, mi tam berte himna leh ṭhatna tur ngaih­tuahin sorkar hian thutlukna a siam a, chuvangin sorkar kan thawhpui thiam a ṭul a ni.Lockdown chung­chang bikah hi chuan a khawi zawng pawhin thutluk­na siam se sawisel a hlawh dawn tho a, sorkarin lockdown kalpui zel tura ro a rel hi mipuiin hrethiamin dawh hram hram ila, mahni in chhuahsan loin hri lakah i inveng chhunzawm zel ang u. Mizoram sorkar chuan Covid-19 hri leng a ziaawm theih loh avangin lockdown kalpui mek chu a pawt sei a, June 14, 2021 zing thleng inkhuahkhirhna hi kalpui a ni ang.Kumina lockdown hian ṭum dang aiin sawisel a hlawh a, lockdown avanga eizawnna kalpui thei lote âng thawm hriat tur a tam ta hle. Lockdown avangin mi tam takin eizawnna an chhunzawm thei lo a, sum lakluh nei thei lo eng emawzat an awm bakah eizawnna tlakchhiah phah pawh sawi tur an awm nual ang. Heng mite ân hla pakhat chu, 'Lockdown reltute hi thla bi kima hlawh la an ni a, midangte harsatna an hriatthiampui lo,' tih a ni ber ṭhin.Hetihlai hian hri vei kan pung zel mai a ni lo a, thihpui pawh an pung zel a; hri vei enkawlna damdawi-in a khat deuh reng a, oxygen hmang leh ventilator-a enkawl ngai pawh nitin an pung zel a ni ta ber mai. He lam zawng aṭanga thlir chuan lockdown hi puan chhunzawm zel awm tak a ni ve bawk.Sorkar hian lockdown a puang a nih chuan mipuiin a zawm hi kan bat a ni a, kan ngaihdan a ni tawh chiah lo a nih pawhin thu­neitu lamin lock­down ṭula an hriat chhung hi chu thupek kan zawm mai a ngai. Mahni thu thua thil lo kalpui ve ngawt theih a ni lo, mi tam berte himna leh ṭhatna tur ngaih­tuahin sorkar hian thutlukna a siam a, chuvangin sorkar kan thawhpui thiam a ṭul a ni.Lockdown chung­chang bikah hi chuan a khawi zawng pawhin thutluk­na siam se sawisel a hlawh dawn tho a, sorkarin lockdown kalpui zel tura ro a rel hi mipuiin hrethiamin dawh hram hram ila, mahni in chhuahsan loin hri lakah i inveng chhunzawm zel ang u.", "summary": "Mizoram sorkar chuan Covis-19 hrileng a ziaawm theih loh avangin lockdowna pawtse leh a, tun tum lockdown chuan tum dang ai mah in sawisel a hlawh ani. Hei hi a chhan ni a lang chu mi tamtak in lockdown avangin an eizawnna te an chhunzawm theilo a, harsatna tawk tam tak an awm vang a ni a, hei bak ah hian lockdown reltute chuan thla tin hlawh an lak reng tho avangin mipuite min hrethiam lo an ti a ni. Amaherawchu hri vei kan pun chak dan te ngaihtuah in sorkar hian thuthlukna a siam a, kan thawhpui thiam a tul hle a chuvangin mipuiin hrethiamin dawh hram hram ila, mahni in chhuahsan loin hri lakah i inveng zel ang u." }, { "summarization_id": "484", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Serchhip atanga hmarlam-a NH. 54 siam mek Bawrhsap hovin a hmunah enfiah leh a ni Serchhip District chhunga National Highway-54 kawngpui siam hna thawh meka Serchhip atanga hmar lam Chhiahtlang, Chhingchhip, Khumtung leh Baktawng Chan In huamchhung te chu nimn khan District Bawrhsap Paul L. Khuma chuan tlawhin hnathawh kal mek leh harsatna awm te a enfiah. District Bawrhsap leh Competent Authority for Land Acquisition (CALA) Paul L. Khuma leh a Team te hi National Highway-54 zauh hna enkawltu National Highway Infrastructure Development Limited (NHIDCL) hotute leh Contractor te bakah khawtlang hruaituten an lo dawngsawng a. Mimal leh pawl in harsatna an neih te bakah tunhnai ruahsur nasa avanga hnathawh khaihlak te a hmunah an en a. Contractor te hian an hnathawh tawh chin dinhmun leh harsatna an neih te, an thawh chhunzawm zel dan tur ruahmanna te Bawrhsap hi an lo hrilh a ni. Bawrhsap hian NH-54 kawng siam meka Serchhip District chhung Chhiahtlang, Chhingchhip, Khumtung leh Baktawng Chan In a kawng la siam zawh lohte leh tunhnaia ruahsur nasa avanga harsatna awmte enin, Kawng siam hi zawhfel thuai a nih theih nan chak taka hmalak a nih mek laia kawng siamna tikhaihlak thei thil awm te a hmunah a en a. Harsatna neite pawhin an harsatna te DC hnenah hian an lo thlen nghal bawk a ni. National Highway-54 siamthat leh zauh hna thawh kal mekah harsatna awm te leh a chinfel dan tur ruahmanna sawihoin thutkhawm vawi engemaw zat neih a lo ni tawh a. District Administration tirhin kawngpui siam mek te endikin vawi engemaw zat vah chhuah a ni tawh thin bawk a. Nimin-a Serchhip DC Paul L. Khuma hoa fehchhuak Team te hian thutkhawm an neih tuma hmachhawp an neihte hlenchhhuah a ni em tih a hmunah an en a, contractor ten hna an thawh zawh hun tur siam felpuiin hmalak zel dan turte an sawiho nghal bawk a ni. Hetihlai hian tunhnai ruahsur avanga Khumtung leh Baktawng Chan In inkar-a lemin in NH. 54 a hnawh thenfai hna chu thawh mek zel niin nimin khan lirthei kaltlang theih tura thenfai a ni a, helai hmuna lirthei tangkhang te pawh an chhuak tawh a ni.", "summary": "Serchhip atanga hmarlam-a NH. 54 siam mek Bawrhsap hovin a hmunah enfiah leh a ni National Highway-54 kawng siam mek hi District Bawrhsap chuan tlawhin hnathawh kal mek leh harsatna awm te a enfiah. National Highway-54 zauh hna enkawltute, Contractor te leh Khawtlang hruaituten an lo dawngsawng a. Contractor te hian an hnaa an harsatna tawh chungchang leh an chhunzawm dan tur an lo hrilh a, ruahsur vanga an hna chu a harsatzia an sawi. NH-54 siamthat leh zauh chungchangah hian thutkhawm vawi tam tak an lo nei tawh a, District Administration tirhin kawngpui endik pawh vawi tam tak an lo nei tawh bawk. Fehchhuakte hian an thutkhawm tuma an hmachhawp neihte hlen a ni em tih enin contractor-te hna thawh zawh hun turte siamfel pui an ni. NH. 54 hnawh thenfai hna chu thawhmek zel niin nimin khan lirthei kaltlang thei tura thenfai a ni." }, { "summarization_id": "485", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/39385", "file_name": "SMizo_81_12-02", "original_text": "Samthang khua, Champhai district chuan kuminah fur zikhlum quintal 1,100 hralh tawhin hei hi Rs 26,40,000 man a ni a, kumin chhungin quintal 4,000 thar chhuah an inbeisei a ni.Mizoramah hian khaw hrang hranga kan thlai chin hi a inang deuh vek mai a, khaw chhak kil tawp leh khaw thlang kil tawpah pawh kan thar chhuah hi a danglam tam lo. A sik leh sa, ruah tui tam dan leh a hmun hniam leh san lam kan ngaihtuah vak lo a, Mizo chawhmeh duh ang chi hi mahni loa kan chin theih zat ang kan ching tawp a ni deuh ber mai. Tun hma kha chuan hralh suma chantir lam kan ngaihtuah vak lo a, tunah erawh sum chang thlai lam kan uar chho mek.Kan ramah mithiam ṭha­hnem tak an awm tawh a, anni kaihhruaina hnuaiah hian kan thlai thar hmelhmangte pawh a danglam chho zel a tih theih ang. Hetihlai hian a nawlpui hi chuan mahni ei khawp ngawr ngawr hi kan thar a, furlaiin kan ei sen loh thlai kan thar chang a tam a, a hralhna a mumal loh avangin kuthnathawktute'n sum an thawk chhuak hleithei lo a, hei hian an retheihna a belhchhah a ni.Tun hnaiah khaw ṭhenkhatah anmah­ni remhriatna leh sorkar puihnaa thlai thlan bik a hlawma ching an awm ṭan a, an hlawh­tlinpui hle tih a takin kan hmu. Hri leng avangin thlai hralhna (vegetable supply chain) lamte sorkarin a han ruahman a, chu chu a takin a ṭangkai hle tih kan hmu chho zel.Hripui leng te, kan ramri buaite hi inzirna remchang­ah hmang ila, Mizo­ram­ah hian mahni khaw milin thlai chin uar bik nei ila, a hlawma hralh chhuah tham law law thar tum ila, state pawn aṭanga thlai lalut lo hian kan awm thei thuai ang. Samthang khua, Champhai district chuan kuminah fur zikhlum quintal 1,100 hralh tawhin hei hi Rs 26,40,000 man a ni a, kumin chhungin quintal 4,000 thar chhuah an inbeisei a ni.Mizoramah hian khaw hrang hranga kan thlai chin hi a inang deuh vek mai a, khaw chhak kil tawp leh khaw thlang kil tawpah pawh kan thar chhuah hi a danglam tam lo. A sik leh sa, ruah tui tam dan leh a hmun hniam leh san lam kan ngaihtuah vak lo a, Mizo chawhmeh duh ang chi hi mahni loa kan chin theih zat ang kan ching tawp a ni deuh ber mai. Tun hma kha chuan hralh suma chantir lam kan ngaihtuah vak lo a, tunah erawh sum chang thlai lam kan uar chho mek.Kan ramah mithiam ṭha­hnem tak an awm tawh a, anni kaihhruaina hnuaiah hian kan thlai thar hmelhmangte pawh a danglam chho zel a tih theih ang. Hetihlai hian a nawlpui hi chuan mahni ei khawp ngawr ngawr hi kan thar a, furlaiin kan ei sen loh thlai kan thar chang a tam a, a hralhna a mumal loh avangin kuthnathawktute'n sum an thawk chhuak hleithei lo a, hei hian an retheihna a belhchhah a ni.Tun hnaiah khaw ṭhenkhatah anmah­ni remhriatna leh sorkar puihnaa thlai thlan bik a hlawma ching an awm ṭan a, an hlawh­tlinpui hle tih a takin kan hmu. Hri leng avangin thlai hralhna (vegetable supply chain) lamte sorkarin a han ruahman a, chu chu a takin a ṭangkai hle tih kan hmu chho zel.Hripui leng te, kan ramri buaite hi inzirna remchang­ah hmang ila, Mizo­ram­ah hian mahni khaw milin thlai chin uar bik nei ila, a hlawma hralh chhuah tham law law thar tum ila, state pawn aṭanga thlai lalut lo hian kan awm thei thuai ang.", "summary": "Mizoramah hian khaw hrang hranga kan thlai chin hi a inang deuh vek a, a sik leh sa, ruahtui tam dan leh a hmun kan ngaihtuah vak lo a, mahni chawhmeh eiduh ang chi leh kan chin theih zat ang kan ching tawp a ni deuh ber mai a. A hma chuan mahni eikhawp kan thar mai a, tun hnu ah erawh sum ah kan chantir ve tan tawh a, fur laiin kan eisen loh kan thar a, hralhna tur kan neih loh avangin ka retheih pui hin hle. Tun hnaiah khaw thenkhatah sorkar thlai than bik ching te kan awm tan a Samthang khua pawh in fur zikhlum quintal 1,100 Rs 26,40,000 man an hralh tawh a, hetiang hian uar bik nei ila, a hlawm a hralh chhuah tham law law thar tum ila, state dang ngai lo in kan awm theih thuai a rinawm." }, { "summarization_id": "486", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/103445", "file_name": "H-146-05/02/2025-Kolasib district dinhmun", "original_text": "Mizoram DGP chuan tun hnai khan Kolasib district chhunga police station hrang hrangte a tlawh a, Kolasib-a thuthar thehdarhtute'n an lo kâwm bawk a. An district chu ramri buai nei ṭhin an nih vang te, ṭhenawm state aṭangin ruihhlo lak luh a awl sam vangte leh state páwna ruihhlo tlân ṭhinte kalkawng a nih avangin an district-a police station-te chu thuamṭha a, thawktute pawh dah belh a nih theihna tura hmalakpui turin an ngen.Kolasib district hi Mizoram chhuah kâ an ni a, hei vang hian hamṭhatna tam tak an neih rualin district dangte buaina tawh ve loh buaina lian tak tak an nei bawk. Kolasib-a thuthar thehdarhtute'n DGP an lo hrilh ang hian an district hi a awmnain a zir avangin harsatna tam tak an nei a, thuam uluk an ngai khawp mai.Chutihlaiin district tin hian pawimawmna bik hi an nei ṭheuh a, district dangte hian midangte tawh loh harsatna pawh an tawk vek bawk. Ramria awm district dang an awm a, an district chiahin harsatna an tawh bikte pawh sawi tur an nei ngei ang a; nimahsela Kolasib district-in harsatna an tawh ṭhinte hi ram pum nghawng thei thil a nih vangin thuneitu lam tan chuan ṭanlak theih a ṭha khawp mai.Vairengte-a sorkar department hrang hrang check gate siam dan leh a taka an kalpui dante pawh hi chiang zawka vil a ṭha a, a police check gate ngeite thleng hian en ngun deuh chu a ṭhat hmel. Assam lam nen a khat tawka ramri-ah boruak nei hat ṭhin an nih avang pawh hian ramri leh a chhehvela police hmunte pawh thuam ṭhat a ṭul ang a, ruihhlo tawlh luhna a ni tih hre chunga police lam pawh anṭan zual a ṭha hle.Kan awmna hmun azirin midangte aia kan chung-nun bikna leh midang tawh loh harsatna kan tawh chang a awm ṭhin a, Kolasib lamin an harsatna police hotu lu hnena an au chhuahpui hi thuneitu lamin ngaihthah lo se, ram pum nghawng thil buaina vawi tam tak a thlen tawh ṭhinna hmun a nih vangin a theih chin china thuam ṭhat an mamawh khawp mai. Mizoram DGP chuan tun hnai khan Kolasib district chhunga police station hrang hrangte a tlawh a, Kolasib-a thuthar thehdarhtute'n an lo kâwm bawk a. An district chu ramri buai nei ṭhin an nih vang te, ṭhenawm state aṭangin ruihhlo lak luh a awl sam vangte leh state páwna ruihhlo tlân ṭhinte kalkawng a nih avangin an district-a police station-te chu thuamṭha a, thawktute pawh dah belh a nih theihna tura hmalakpui turin an ngen.Kolasib district hi Mizoram chhuah kâ an ni a, hei vang hian hamṭhatna tam tak an neih rualin district dangte buaina tawh ve loh buaina lian tak tak an nei bawk. Kolasib-a thuthar thehdarhtute'n DGP an lo hrilh ang hian an district hi a awmnain a zir avangin harsatna tam tak an nei a, thuam uluk an ngai khawp mai.Chutihlaiin district tin hian pawimawmna bik hi an nei ṭheuh a, district dangte hian midangte tawh loh harsatna pawh an tawk vek bawk. Ramria awm district dang an awm a, an district chiahin harsatna an tawh bikte pawh sawi tur an nei ngei ang a; nimahsela Kolasib district-in harsatna an tawh ṭhinte hi ram pum nghawng thei thil a nih vangin thuneitu lam tan chuan ṭanlak theih a ṭha khawp mai.Vairengte-a sorkar department hrang hrang check gate siam dan leh a taka an kalpui dante pawh hi chiang zawka vil a ṭha a, a police check gate ngeite thleng hian en ngun deuh chu a ṭhat hmel. Assam lam nen a khat tawka ramri-ah boruak nei hat ṭhin an nih avang pawh hian ramri leh a chhehvela police hmunte pawh thuam ṭhat a ṭul ang a, ruihhlo tawlh luhna a ni tih hre chunga police lam pawh anṭan zual a ṭha hle.Kan awmna hmun azirin midangte aia kan chung-nun bikna leh midang tawh loh harsatna kan tawh chang a awm ṭhin a, Kolasib lamin an harsatna police hotu lu hnena an au chhuahpui hi thuneitu lamin ngaihthah lo se, ram pum nghawng thil buaina vawi tam tak a thlen tawh ṭhinna hmun a nih vangin a theih chin china thuam ṭhat an mamawh khawp mai.", "summary": "20th February,2016 Mizoram DGP chuan Kolasib district chhunga police station hrang hrangte a tlawh.Kolasib-a thuthar thehdarhtute'n lo kawm bawkin,an district chu ramri buai nei ṭhin an nih vang te,ṭhenawm state aṭangin ruihhlo lak luh a awlsam vangte leh state pawna ruihhlo tlân ṭhinte kalkawng a nih avangin an district-a police stationte chu thuamṭha a,thawktute pawh dah belh a nih theihna tura hmalakpui turin an ngen. Kolasib district-in harsatna an tawh hi rampum nghawng thei thil a nih avang hian thuneitu lamin ngaihthah lo se,a theih chin chinah thuam ṭhaṭ a,ngaihtuahzui an mamawh takzet." }, { "summarization_id": "487", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18654", "file_name": "F_MIZO_SUM_16_20/2/25", "original_text": "Home minister hoin Krismas leh kum thar vuakvêta sorkarin hàlpuah, hàl­mawi leh meithallàwn khapna thupek a chhuah bawhzui dan thlir lêt a ni a; hàlpuah leh hàlmawi kawl leh hâl vangin mi 22 man niin, an lakah police station-ah thubuai ziah luh a ni. Hàlpuah leh hàlmawi Rs. 1,00,000 hû police-te'n an man bawk.November 21 khan Phaizau khuain lui an hum­halha sanghate chu an bialtu MLA leh MNF block president leh an ṭhiante'n an bomb a, hei vang hian Phaizau V/C-in an phut angin Rs 10,000 an chawi a ni. He thilah hian mi ṭhahnemngai FIR thehlut pawh an awm tawh a, dan bawhchhiat tam tak an nei nia a lan laiin sorkarin an hrem thu tun thlengin hriat a la ni lo.Kum tinin kum hlui thlahna leh kum thar lawmna atan halpuah leh halmawi hal lo turin sorkarin khapna thupek a chhuah ziah a, tlem lai deuh khan halpuah thawm awm mang loa hun pui hman kumte awm bawk mah se, tun hnaiah chuan zawm a hlawh ta lo hle. Aizawl khawpuiah phei chuan khaptu awm lo ang maiin zan reiah thawm a ring a, halpuah haltu an tam tehlul nen mi 22 chiah man an ni.Halpuah hal leh halpuah zuar/ kawl man an nih laia dan loa bomb lo kawl a, khawtlang phal loh lui humhalh laia sangha bomb a, an bomb ngei a ni tih fian­fiahna tur thlalak a darh piah lamah anmahni ngei pawhin khawtlang hruaitute hnenah pawisa an chawi tawh chung pawha sorkar a ngawi tlat mai hi a mak hle.He thil hi politics zawnga lak chi pawh a ni lo a, thil tisualtu zingah mi langsar takte an awm avang hian anmahni party lam va dem tur a ni bik lo a; nimahsela sorkarin hremna alekkawh lo a nih thung chuan sorkarna vawn fung chelhtu MNF party chu dem loh an har hle thung ang.Khawpuia halpuah haltu pawh man an nih chuan, bomb hmanga sangha man a, anmahni ngei pawhin an man tih pawma V/C hnena pawisa an chawi tawh hnu pawha sorkar a la ngawi tlat a nih chuan mipuiin a chhan an zawt ngei ang le. Home minister hoin Krismas leh kum thar vuakvêta sorkarin hàlpuah, hàl­mawi leh meithallàwn khapna thupek a chhuah bawhzui dan thlir lêt a ni a; hàlpuah leh hàlmawi kawl leh hâl vangin mi 22 man niin, an lakah police station-ah thubuai ziah luh a ni. Hàlpuah leh hàlmawi Rs. 1,00,000 hû police-te'n an man bawk.November 21 khan Phaizau khuain lui an hum­halha sanghate chu an bialtu MLA leh MNF block president leh an ṭhiante'n an bomb a, hei vang hian Phaizau V/C-in an phut angin Rs 10,000 an chawi a ni. He thilah hian mi ṭhahnemngai FIR thehlut pawh an awm tawh a, dan bawhchhiat tam tak an nei nia a lan laiin sorkarin an hrem thu tun thlengin hriat a la ni lo.Kum tinin kum hlui thlahna leh kum thar lawmna atan halpuah leh halmawi hal lo turin sorkarin khapna thupek a chhuah ziah a, tlem lai deuh khan halpuah thawm awm mang loa hun pui hman kumte awm bawk mah se, tun hnaiah chuan zawm a hlawh ta lo hle. Aizawl khawpuiah phei chuan khaptu awm lo ang maiin zan reiah thawm a ring a, halpuah haltu an tam tehlul nen mi 22 chiah man an ni.Halpuah hal leh halpuah zuar/ kawl man an nih laia dan loa bomb lo kawl a, khawtlang phal loh lui humhalh laia sangha bomb a, an bomb ngei a ni tih fian­fiahna tur thlalak a darh piah lamah anmahni ngei pawhin khawtlang hruaitute hnenah pawisa an chawi tawh chung pawha sorkar a ngawi tlat mai hi a mak hle.He thil hi politics zawnga lak chi pawh a ni lo a, thil tisualtu zingah mi langsar takte an awm avang hian anmahni party lam va dem tur a ni bik lo a; nimahsela sorkarin hremna alekkawh lo a nih thung chuan sorkarna vawn fung chelhtu MNF party chu dem loh an har hle thung ang.Khawpuia halpuah haltu pawh man an nih chuan, bomb hmanga sangha man a, anmahni ngei pawhin an man tih pawma V/C hnena pawisa an chawi tawh hnu pawha sorkar a la ngawi tlat a nih chuan mipuiin a chhan an zawt ngei ang le. Home minister hoin Krismas leh kum thar vuakvêta sorkarin hàlpuah, hàl­mawi leh meithallàwn khapna thupek a chhuah bawhzui dan thlir lêt a ni a; hàlpuah leh hàlmawi kawl leh hâl vangin mi 22 man niin, an lakah police station-ah thubuai ziah luh a ni. Hàlpuah leh hàlmawi Rs. 1,00,000 hû police-te'n an man bawk. November 21 khan Phaizau khuain lui an hum­halha sanghate chu an bialtu MLA leh MNF block president leh an ṭhiante'n an bomb a, hei vang hian Phaizau V/C-in an phut angin Rs 10,000 an chawi a ni. He thilah hian mi ṭhahnemngai FIR thehlut pawh an awm tawh a, dan bawhchhiat tam tak an nei nia a lan laiin sorkarin an hrem thu tun thlengin hriat a la ni lo. Kum tinin kum hlui thlahna leh kum thar lawmna atan halpuah leh halmawi hal lo turin sorkarin khapna thupek a chhuah ziah a, tlem lai deuh khan halpuah thawm awm mang loa hun pui hman kumte awm bawk mah se, tun hnaiah chuan zawm a hlawh ta lo hle. Aizawl khawpuiah phei chuan khaptu awm lo ang maiin zan reiah thawm a ring a, halpuah haltu an tam tehlul nen mi 22 chiah man an ni. Halpuah hal leh halpuah zuar/ kawl man an nih laia dan loa bomb lo kawl a, khawtlang phal loh lui humhalh laia sangha bomb a, an bomb ngei a ni tih fian­fiahna tur thlalak a darh piah lamah anmahni ngei pawhin khawtlang hruaitute hnenah pawisa an chawi tawh chung pawha sorkar a ngawi tlat mai hi a mak hle. He thil hi politics zawnga lak chi pawh a ni lo a, thil tisualtu zingah mi langsar takte an awm avang hian anmahni party lam va dem tur a ni bik lo a; nimahsela sorkarin hremna alekkawh lo a nih thung chuan sorkarna vawn fung chelhtu MNF party chu dem loh an har hle thung ang. Khawpuia halpuah haltu pawh man an nih chuan, bomb hmanga sangha man a, anmahni ngei pawhin an man tih pawma V/C hnena pawisa an chawi tawh hnu pawha sorkar a la ngawi tlat a nih chuan mipuiin a chhan an zawt ngei ang le.", "summary": "Home Minister hoin Krismas leh Kumthar vuakvêta sorkarin hàlpuah, hàl­mawi leh meithallàwn khapna thupek a chhuah bawhzui dan thlirlêt a ni a, hàlpuah leh hàlmawi kawl leh hâl vangin mi 22 man niin, hàlpuah leh hàlmawi Rs. 1,00,000 hû police-te'n an man bawk. November 21 khan Phaizau khuaa lui an hum­halh sanghate chu an bialtu MLA leh MNF block president leh an ṭhiante'n an bomb a, hei vang hian Phaizau V/C-in an phut angin Rs 10,000 an chawi bawk, he thilah hian FIR thehluh awm bawk mah se Sorkarin an hrem thu tun thlengin hriat a la nilo. Tun hnaiah Aizawl khawpuiah khaptu awmlo ang maiin halpuah hal an tam a, a haltu an tam tehlul nen mi 22 chiah man an ni. Halpuah hal leh halpuah zuar/kawl man an nih laia khawtlang phalloh lui humhalh laia sangha bomb a, an bomb ngei a ni tih fian­fiahna tur thlalak a darh piah lamah anmahni ngei pawhin khawtlang hruaitute hnenah pawisa an chawi tawh chung pawha Sorkar a ngawi tlat mai hi mipuiin a chhan an zawt ngei ang le." }, { "summarization_id": "488", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/104756", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.25", "original_text": "Aizawl DC hoa sorkar mi pawimawhte ṭhukhawm chuan, naupang leh ṭhalaite'n intihhlimna an neih theihna atana Inrinni chawhnu lamah Zodin traffic point leh dak-inpui inkar chu No Vehcile Zone-a puan ṭhin ṭha an ti.Sorkar mi pawimawh ṭhu-khawmin Aizawla traffic kal dan tidanglam si loa puipunna hmun thawl ṭha siam an tum niin a lang a, naupang leh ṭhalaite intihhlimna tur an ngaihtuah hi a lawmawm hle. Aizawl khawpui hi a tira ruahmanna awm miah loa din a ni a, hmun awl remchang apiangah in an sa a, khawpui dang angin intihhlimna tur hmunhma pawh a awm meuh lo.Hetihlai hian khawpuia park awm chhun chu ruihhlo ti ṭhinte leh mi awm ṭha duh lote tawm bukah a chang thawthang tawh a, tun hnaiah NGO lamin ṭan an han la deuh a, chuti ni lo se Aizawl City park hi a ṭawp tawh hle ang. Sorkar hotu lian ṭhukhawm hian hengte pawh hi an sawi chhuak turah ngai ila, City Park venghimtu tur hi an dah thei awm si a, ngaihtuah tel ngei rawh se.Khawpui ṭhalaite tan hmun-hma a zim thu kan sawi rual hian, hmunhma awm chhunte enkawl zui leh chhawr ṭangkai dan inzirtir tel pawh a ṭha hle. Khelmual leh infiamna hmunhma ṭhenkhatte pawh hi sorkarin a siam a, enkawltu mumal awm mang loa hnutchhiah a ni leh ngawt ṭhin a, a pawi hle. Ṭhalaite intihhlimna tur a thar kan dap rual hian, kan neih ang chhun chhunte vawn thianghlim a, hmantlaka kan chhuah hi a ṭul khawp mai.Ṭhalai ṭhenkhat-in ruihhlo an tih chhuanlama intih-hlimna hmunhma awm lo an puh ṭhin erawh pawm dan tawk thiam a ngai a, an ṭhalaipui dangte pawhin intihhlimna hmunhma an nei a ni bik lo a, ruihhlo an ni ve kher lo - mahni sualna leh thiamlohna khuhna tura midangte dem a,ṭhalaite chêp ta riaua inngaihte hi thlir dan tawk thiam a ṭul hle.Khawpuia ṭhalaite hian intihhlimna tur hmunhma an nei ṭha tawk lo a, chutihlaiin lirthei tlanna kawngpui lunlai khera hmun siamsak tum hi chu thil fing ber a ni lo thei a; rawtna mai a ni a, an hman chhin hunah a lo ṭha phian thei a, ṭhalaite tana ngaihtuahna an seng hi thil lawmawm tak chu a ni phawt e. Aizawl DC hoa sorkar mi pawimawhte ṭhukhawm chuan, naupang leh ṭhalaite'n intihhlimna an neih theihna atana Inrinni chawhnu lamah Zodin traffic point leh dak-inpui inkar chu No Vehcile Zone-a puan ṭhin ṭha an ti.Sorkar mi pawimawh ṭhu-khawmin Aizawla traffic kal dan tidanglam si loa puipunna hmun thawl ṭha siam an tum niin a lang a, naupang leh ṭhalaite intihhlimna tur an ngaihtuah hi a lawmawm hle. Aizawl khawpui hi a tira ruahmanna awm miah loa din a ni a, hmun awl remchang apiangah in an sa a, khawpui dang angin intihhlimna tur hmunhma pawh a awm meuh lo.Hetihlai hian khawpuia park awm chhun chu ruihhlo ti ṭhinte leh mi awm ṭha duh lote tawm bukah a chang thawthang tawh a, tun hnaiah NGO lamin ṭan an han la deuh a, chuti ni lo se Aizawl City park hi a ṭawp tawh hle ang. Sorkar hotu lian ṭhukhawm hian hengte pawh hi an sawi chhuak turah ngai ila, City Park venghimtu tur hi an dah thei awm si a, ngaihtuah tel ngei rawh se.Khawpui ṭhalaite tan hmun-hma a zim thu kan sawi rual hian, hmunhma awm chhunte enkawl zui leh chhawr ṭangkai dan inzirtir tel pawh a ṭha hle. Khelmual leh infiamna hmunhma ṭhenkhatte pawh hi sorkarin a siam a, enkawltu mumal awm mang loa hnutchhiah a ni leh ngawt ṭhin a, a pawi hle. Ṭhalaite intihhlimna tur a thar kan dap rual hian, kan neih ang chhun chhunte vawn thianghlim a, hmantlaka kan chhuah hi a ṭul khawp mai.Ṭhalai ṭhenkhat-in ruihhlo an tih chhuanlama intih-hlimna hmunhma awm lo an puh ṭhin erawh pawm dan tawk thiam a ngai a, an ṭhalaipui dangte pawhin intihhlimna hmunhma an nei a ni bik lo a, ruihhlo an ni ve kher lo - mahni sualna leh thiamlohna khuhna tura midangte dem a,ṭhalaite chêp ta riaua inngaihte hi thlir dan tawk thiam a ṭul hle.Khawpuia ṭhalaite hian intihhlimna tur hmunhma an nei ṭha tawk lo a, chutihlaiin lirthei tlanna kawngpui lunlai khera hmun siamsak tum hi chu thil fing ber a ni lo thei a; rawtna mai a ni a, an hman chhin hunah a lo ṭha phian thei a, ṭhalaite tana ngaihtuahna an seng hi thil lawmawm tak chu a ni phawt e.", "summary": "Aizawl DC hoa sorkar mi pawimawhte ṭhukhawm chuan, naupang leh ṭhalaite'n intihhlimna an neih theihna atana Inrinni chawhnu lamah Zodin traffic point leh dak-inpui inkar chu No Vehcile Zone-a puan ṭhin ṭha an ti. Aizawl khawpui hi a tira ruahmanna awm miah loa din a ni a, hmun awl remchang apiangah in an sa a, intihhlima hmunhma pawh a awm meuh lo. Khawpuia park awmchhun pawh ruihhlo ti thinte awmna a ni hlawm a, tun hnaiah NGO lamin tan an la a, chu ti ni lo se Aizawl City Park hi a tawp hle ang. Sawrkar hian hengte hi an ngaihtuah tel turah ngai ila, City park venghimtu hi dah tel thei se. Khelmual leh infiamna hmunhma thenkhatte pawh hi sorkarin a siam a, enkawltu mumal an awm thin lo. Thalaite intihhlimna tur kan dap rual hian enkawl chhunzawm thin ni se. Khawpuia thalaite hian intihhlimna tur hmunhma an nei tha tawk lo a, chutih laiin lirthei tlanna kawngpui lunlai khera hmun siam sak hi chu a finthlak loh. Engpawh nise hetiang lama ngaihtuahna an seng erawh thil lawmawm tak a ni." }, { "summarization_id": "489", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6167", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "Vawk vulh leh vawka eizawngte tana thupek Mizoram NewsVawk vulh leh vawka eizawngte tana thupek admin 07-Nov-2024 07:47 AM Aizawl District Bawrhsap Lalhriatpuia chuan vawk hrileng (ASF) in ziaawm lam a la pan loh avangin a hnuaia tarlan ang hian inkhuahkhirhna thupek a chhuah. Mizoramah African Swine Fever (ASF) leng chuan ziaawm lam a la pan thei lo. He hri laka Aizawl District mipuite kan lo him a, kan lo fimkhur zual zel nån leh hri leng zel tur vên nan vawk chungchangah inkhuahkhirhna thupêk chhuah leh a lo ngai ta. Chuvangin, Section 163 (1) BNSS, 2023 thlawhchhanin Aizawl District huam chhunga vawk vulhtute leh vawk hmanga eizawngte zawm turin a hnuaia mi ang hian thupêk tih chhuah a ni.1) Aizawl District chhungah ram dang (foreign) atanga vawk, vawksa leh vawksa atanga siam eitur chi reng reng lâk luh khap tlat a ni.2) State dang leh district dang atangin vawk, vawksa leh vawksa atanga siam eitur reng reng låkluh khap tlat a ni.3) Vawk damlo reng reng talh leh hralh khap tlat a ni. Vawk damlo chu dah hran vat tur a ni. Vawk thi reng reng, bawlhhlawh paihna hmunah leh lui kawr remchangah paih mai mai loh tur a ni. Vawk thi reng reng thûk taka (4 feet tal) phum bo tur a ni. Chumi hnuah chinai kg. 2 vel talin phul tur a ni. Vawk in leh a vel pawh disinfect vek tur a ni. 4) Vawk damlo leh thi an awmin AH & Vety Department Official-te hnenah hriattir vat tur a ni. Ti lo an awm a nih chuan action lak a ni ang.5) Aizawl District chhung khua leh khua emaw, veng leh veng emaw-a vawk inlåkpawh tawn tur reng reng ah vawk hrisel tha chauh lak tur a ni. 'Infected Area'-a puante atangin vawk låk luh leh lâk chhuah khap tlat a ni.6) Aizawl Khawpui chhungah pawh, khua leh khua inkarah leh veng leh veng inkara vawk lakluh reng reng ah Disaster Management Act hnuaia ruat bialtu Zonal Officer theuh te an hriattir hmasa tur a ni. He thupêk hi tỉh danglam a nih loh chuan thla hnih (2 months) chhung a huam anga, zâwm lo te chu Section 223 BNS dân hmanga hrem an ni ang.", "summary": "Vawk vulh leh vawka eizawngte tana thupek Aizawl District Bawrhsap Lalhriatpuia chuan vawk hrileng (ASF) in ziaawm lam a la pan loh avangin inkhuahkhirhna thupek a chhhuah. Mizoramah African Swine Fever lêng chuan ziaawm lam a la pan thei lo a, he hri lakah hian Aizawl mipuite an him theih nan fimkhur turin a chah a Section 163(1) BNSS,2023 tlawhchhanin thupek a chhuah a. Ram dang vawk emaw vawksa lak luh khapin, state dang vawksa lak luh te, vawk dam lo talh leh hralh te khapin, vawk thi phum turin a ti a, vawk dam lo an awmin AH&Vety Department hriattir tura chahin District dang vawk pawh hrisel ṭha lo chu lak luh a khap bawk. He thupek hi thla hnih chhung a huam a, dan bawhchhia chu hremna pek an nih tur thu a chhuah nghal a ni." }, { "summarization_id": "490", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25662", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Chief Minister kal chhuak ta Lal Thanhawla chuan Assam leh Mizoram inkar ramri velah tun thlenga buaina a chhuah leh ṭhin chhan chu ramri chingfel hmasa loin inremna (Memorandum of Settlement) ziah a nih vang niin a sawi.Assam leh Mizoram state pahnihte inkar ramri inchuh lai mekah July ni 6 khan Assam Forest department chuan in sain an luah nghal a, hei hian state pahnihte inkara inremna lailawk, 'Ramri buai chhungah tu ve ve mahin kut thlak rih loh ni se,' tih chu bawhchhiaa ngaih a nih vangin, tunah hian buaina chhuak mai thei rengin boruak a inmun a ni.Mizoram buai chingfel tura India sorkar leh MNF-ten inremna thu an ziah dawn lai vel khan, remna ziaktu turte kha a tawn tawnin an hmanhmawh hle a, remna tikhawtlai zawnga thu leh hla neih chu pawi sawina nasa tak a tling a nih kha. Ramin buai a tlin tawh loh vang a ni a, remna ziaktu turte pawh kha an hmanhmawh ve bawk. Ramri chungchang te, Chakma foreigner chungchangte pawh chinfel lohin remna ziah hnan a ni a, hengahte hian tun thlengin Mizoramin harsatna a tawk mek a, a la tawk zel dawn pawhin a lang. Chuvangin, ramri buai chhan chu MPCC president sawi angin a hun laia chingfel hmasa loa inremna ziah vang tih hi thu dik a ni.Tun thlenga ramri buai chinfel a la nih loh chhanah hian, remna ziaktute chauh hi mawhphur pumhlumtua puh tur a ni lo ang, remna hnuaia ram roreltute pawh an insawi fihlim ngawt tur a ni lo. Inremna thuthlung kha kum 1986-a ziah a ni a, kum 33 lai a liam tawh. Hemi chhung hian MPCC president hi kum 20 chhung Mizoram chief mi­nister a lo ni tawh a, inremna ziaktu pawl MNF president pawh kum 10 zet Mizoram chief minister a lo ni tawh bawk.Ramri buai hi zirlaite emaw, forest department emawin an tihbuaia an chinfel tur a ni lo a, state-a thuneitu sang berte hi mawh phurtu, chingfeltu tur an ni. An mawhphurhna an ngaihsak tawk loh vangin ramri a buai reng a, zirlai pawl leh tlawmngai pawlte mangangin an thiam tawkin tha an thawh leh mai a ngai ṭhin zawk a ni. Chief Minister kal chhuak ta Lal Thanhawla chuan Assam leh Mizoram inkar ramri velah tun thlenga buaina a chhuah leh ṭhin chhan chu ramri chingfel hmasa loin inremna (Memorandum of Settlement) ziah a nih vang niin a sawi.Assam leh Mizoram state pahnihte inkar ramri inchuh lai mekah July ni 6 khan Assam Forest department chuan in sain an luah nghal a, hei hian state pahnihte inkara inremna lailawk, 'Ramri buai chhungah tu ve ve mahin kut thlak rih loh ni se,' tih chu bawhchhiaa ngaih a nih vangin, tunah hian buaina chhuak mai thei rengin boruak a inmun a ni.Mizoram buai chingfel tura India sorkar leh MNF-ten inremna thu an ziah dawn lai vel khan, remna ziaktu turte kha a tawn tawnin an hmanhmawh hle a, remna tikhawtlai zawnga thu leh hla neih chu pawi sawina nasa tak a tling a nih kha. Ramin buai a tlin tawh loh vang a ni a, remna ziaktu turte pawh kha an hmanhmawh ve bawk. Ramri chungchang te, Chakma foreigner chungchangte pawh chinfel lohin remna ziah hnan a ni a, hengahte hian tun thlengin Mizoramin harsatna a tawk mek a, a la tawk zel dawn pawhin a lang. Chuvangin, ramri buai chhan chu MPCC president sawi angin a hun laia chingfel hmasa loa inremna ziah vang tih hi thu dik a ni.Tun thlenga ramri buai chinfel a la nih loh chhanah hian, remna ziaktute chauh hi mawhphur pumhlumtua puh tur a ni lo ang, remna hnuaia ram roreltute pawh an insawi fihlim ngawt tur a ni lo. Inremna thuthlung kha kum 1986-a ziah a ni a, kum 33 lai a liam tawh. Hemi chhung hian MPCC president hi kum 20 chhung Mizoram chief mi­nister a lo ni tawh a, inremna ziaktu pawl MNF president pawh kum 10 zet Mizoram chief minister a lo ni tawh bawk.Ramri buai hi zirlaite emaw, forest department emawin an tihbuaia an chinfel tur a ni lo a, state-a thuneitu sang berte hi mawh phurtu, chingfeltu tur an ni. An mawhphurhna an ngaihsak tawk loh vangin ramri a buai reng a, zirlai pawl leh tlawmngai pawlte mangangin an thiam tawkin tha an thawh leh mai a ngai ṭhin zawk a ni. Chief Minister kal chhuak ta Lal Thanhawla chuan Assam leh Mizoram inkar ramri velah tun thlenga buaina a chhuah leh ṭhin chhan chu ramri chingfel hmasa loin inremna (Memorandum of Settlement) ziah a nih vang niin a sawi. Assam leh Mizoram state pahnihte inkar ramri inchuh lai mekah July ni 6 khan Assam Forest department chuan in sain an luah nghal a, hei hian state pahnihte inkara inremna lailawk, 'Ramri buai chhungah tu ve ve mahin kut thlak rih loh ni se,' tih chu bawhchhiaa ngaih a nih vangin, tunah hian buaina chhuak mai thei rengin boruak a inmun a ni. Mizoram buai chingfel tura India sorkar leh MNF-ten inremna thu an ziah dawn lai vel khan, remna ziaktu turte kha a tawn tawnin an hmanhmawh hle a, remna tikhawtlai zawnga thu leh hla neih chu pawi sawina nasa tak a tling a nih kha. Ramin buai a tlin tawh loh vang a ni a, remna ziaktu turte pawh kha an hmanhmawh ve bawk. Ramri chungchang te, Chakma foreigner chungchangte pawh chinfel lohin remna ziah hnan a ni a, hengahte hian tun thlengin Mizoramin harsatna a tawk mek a, a la tawk zel dawn pawhin a lang. Chuvangin, ramri buai chhan chu MPCC president sawi angin a hun laia chingfel hmasa loa inremna ziah vang tih hi thu dik a ni. Tun thlenga ramri buai chinfel a la nih loh chhanah hian, remna ziaktute chauh hi mawhphur pumhlumtua puh tur a ni lo ang, remna hnuaia ram roreltute pawh an insawi fihlim ngawt tur a ni lo. Inremna thuthlung kha kum 1986-a ziah a ni a, kum 33 lai a liam tawh. Hemi chhung hian MPCC president hi kum 20 chhung Mizoram chief mi­nister a lo ni tawh a, inremna ziaktu pawl MNF president pawh kum 10 zet Mizoram chief minister a lo ni tawh bawk. Ramri buai hi zirlaite emaw, forest department emawin an tihbuaia an chinfel tur a ni lo a, state-a thuneitu sang berte hi mawh phurtu, chingfeltu tur an ni. An mawhphurhna an ngaihsak tawk loh vangin ramri a buai reng a, zirlai pawl leh tlawmngai pawlte mangangin an thiam tawkin tha an thawh leh mai a ngai ṭhin zawk a ni.", "summary": "Chief Minister kal chhuak ta Lal Thanhawla chuan Assam leh Mizoram inkar ramri velah tun thlenga buaina a chhuah leh ṭhin chhan chu ramri chingfel hmasa loin inremna ziah a nih vang niin a sawi. State pahnih inkar buainaah July ni 6 khan Assam Forest department chuan in sain an luah nghal a, hei hian state pahnihte inkara inremna lailawk chu bawhchhiaa ngaih a nih avangin tunah hian buaina chhuakmai thei reng a ni. Mizoram buai chingfel tura India sorkar leh MNF ten inremna thu an ziah dawn lai khan, remna ziaktu turte kha an hmanhmawh ve ve. Ramri chungchang te, Chakma foreigner chungchangte pawh chinfel lohin remna ziah hnan a ni a, hengah hian harsatna kan la tawk uel a ni. Chuvangin a hunlaia chingfel lova inremna ziah hi buai chhan chu a ni. Tun thlenga ramri buai chinfel loh chhan hi remna ziaktu piah lamah ram roreltute pawh an ni. Rambuai inremna kha kum 1986 ah ziah a ni a, kum 33 a liam tawh. Hemi chhung hian MPCC president hi kum 20 chhung CM a lo ni tawh. Ramri buai hi zirlai emaw, department chinfel tur a ni lo a, state-a thuneitu sang berte hi mawh phurtu, chingfeltu tur an ni. An mawhphurhna an hlen loh vangin ramri a buai a, zirlaibpawl leh tlawmngai pawlin mangangin tha an thawh leh mai a ngai zawk thin." }, { "summarization_id": "491", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5978", "file_name": "SMizo_39_10-02", "original_text": "Tipper-te an ding ve dawn lo Mizoram NewsTipper-te an ding ve dawn lo admin 21-Oct-2024 06:57 AM Mizoram Commercial Vehicle Union (MCVU) in oil man tihhniam loh avanga lungawi lohna lantirna atana October 23, 2024 zing dar 6 atanga tiam chin awm loa sumdawng lirtheite tlan loh tura an rel chu All Mizoram Commercial Tipper Association Owners & Drivers chuan an thlawp ve dawn loAll Mizoram Commercial Tipper Association Owners & Drivers emergency meeting nimin (20.10.2014) a neih chuan, 'Mizoram-a oil man tih san a nih vang a, Mizoram Commercial Vehicle Union (MCVU) thu chhuah siam October 23, 2024 (Nilaini) atanga tiam chin awm loa, motor din tir an tum chu keini All Mizoram Commercial Tipper Association te chuan lungawi lohna lan tir hi tha kan ti lo a, kan thlawp ve dawn lo a ni,' an ti.", "summary": "Mizoram Commercial Vehicle Union-in oil man tihhniam loh avanga lungawi lohna lantirnan tiam chin awm lo in sumdawng lirtheire tlan loh an tum a. All Mizoram Commercial Tripper Association te chuan lungawi lohna lantir hi tha an tih loh avangin an thlawp dawn loh thu an sawi." }, { "summarization_id": "492", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8930", "file_name": "H-204-13/02/2025-kawng chhia leh DC chet dan", "original_text": "Kolasib DC chuan Thingdawl leh Buichali inkara NH-54 kawng thawm ṭhat hna thawh mek a tlawh a, kawng chu mihring nunna atana hlauhawm nia a hriat avangin ni 10 chhungin a khuar chhe zual lai hnawh mám vek turin kawng enkawltu NHIDCL a hriattir. Kawngpui chhe zual lai thawm ṭhat chungchangah hian contractor-te chuan DC hmaah intiamkamna an ziak a, hriatpuituah NHIDCL leh PWD aiawhte'n hming an ziak a ni.Tun hnaia Mizo­ram mipuite ngai­mawh em em mai chu kan ram châk lâkna kawngpui pawimawh ber mai lirthei tana tlan hlauh­­awm khawpa a chhia hi a ni a, chief minister ho meuha an tlawh hnuah pawh he kawngpui hi a la ṭha thei chuang lo. Chief minister sawi danin awlsam taka siam theih mai a ni lo a, motor kháwl hmangin a chhiat dan lak vek a, thawh zawha lak leh tur a nih avangin chu khawl chu awlsam taka neih theih a ni lo a, hnathawh ṭan theih mai a ni lo.Tunah hi chuan kawngpui a chhiat tawh em avangin mihring nunna atan hial a hlauhawm tawh a, a chhe zualpui thawm ṭha turin Kolasib DC-in contractor-te thu a pe ta a, thil lawmawm tak a ni. Contractor lamin kawngpui siam hna tak tak hi chhan hrang hrang avangin la thawk thei lo mah se, a chhe zualpui lai siam tur tala intiamna an nei ta hi a lawmawm a, contractor nawr ngam leh a nachang hria DC a awm hi a vanneihthlak hle.Mizoram sorkar hian thil tam takah a hnuaia contractor-te hi a thurualpui ta emaw tih mai turin a khawsa fo a, con­tractor vila vau theitu tur department lam lahin an intiam rual­pui ta emaw tih mai awl takin an 'dawh thei' ṭhin a, a tuartu chu mipui an ni.Tuna Kolasib DC-in kawng­pui thawm ṭha tura NHIDCL-te a nawr lui ang hian contractor dangte pawh hi nawr lui ngam ila, kan kawngpui siama inhlawh turte'n an duh ang anga mipui min tawrhtir ṭhin hi sorkar chak loh vang a ni fo a ni. Kolasib DC chuan Thingdawl leh Buichali inkara NH-54 kawng thawm ṭhat hna thawh mek a tlawh a, kawng chu mihring nunna atana hlauhawm nia a hriat avangin ni 10 chhungin a khuar chhe zual lai hnawh mám vek turin kawng enkawltu NHIDCL a hriattir. Kawngpui chhe zual lai thawm ṭhat chungchangah hian contractor-te chuan DC hmaah intiamkamna an ziak a, hriatpuituah NHIDCL leh PWD aiawhte'n hming an ziak a ni.Tun hnaia Mizo­ram mipuite ngai­mawh em em mai chu kan ram châk lâkna kawngpui pawimawh ber mai lirthei tana tlan hlauh­­awm khawpa a chhia hi a ni a, chief minister ho meuha an tlawh hnuah pawh he kawngpui hi a la ṭha thei chuang lo. Chief minister sawi danin awlsam taka siam theih mai a ni lo a, motor kháwl hmangin a chhiat dan lak vek a, thawh zawha lak leh tur a nih avangin chu khawl chu awlsam taka neih theih a ni lo a, hnathawh ṭan theih mai a ni lo.Tunah hi chuan kawngpui a chhiat tawh em avangin mihring nunna atan hial a hlauhawm tawh a, a chhe zualpui thawm ṭha turin Kolasib DC-in contractor-te thu a pe ta a, thil lawmawm tak a ni. Contractor lamin kawngpui siam hna tak tak hi chhan hrang hrang avangin la thawk thei lo mah se, a chhe zualpui lai siam tur tala intiamna an nei ta hi a lawmawm a, contractor nawr ngam leh a nachang hria DC a awm hi a vanneihthlak hle.Mizoram sorkar hian thil tam takah a hnuaia contractor-te hi a thurualpui ta emaw tih mai turin a khawsa fo a, con­tractor vila vau theitu tur department lam lahin an intiam rual­pui ta emaw tih mai awl takin an 'dawh thei' ṭhin a, a tuartu chu mipui an ni.Tuna Kolasib DC-in kawng­pui thawm ṭha tura NHIDCL-te a nawr lui ang hian contractor dangte pawh hi nawr lui ngam ila, kan kawngpui siama inhlawh turte'n an duh ang anga mipui min tawrhtir ṭhin hi sorkar chak loh vang a ni fo a ni. Kolasib DC chuan Thingdawl leh Buichali inkara NH-54 kawng thawm ṭhat hna thawh mek a tlawh a, kawng chu mihring nunna atana hlauhawm nia a hriat avangin ni 10 chhungin a khuar chhe zual lai hnawh mám vek turin kawng enkawltu NHIDCL a hriattir. Kawngpui chhe zual lai thawm ṭhat chungchangah hian contractor-te chuan DC hmaah intiamkamna an ziak a, hriatpuituah NHIDCL leh PWD aiawhte'n hming an ziak a ni. Tun hnaia Mizo­ram mipuite ngai­mawh em em mai chu kan ram châk lâkna kawngpui pawimawh ber mai lirthei tana tlan hlauh­­awm khawpa a chhia hi a ni a, chief minister ho meuha an tlawh hnuah pawh he kawngpui hi a la ṭha thei chuang lo. Chief minister sawi danin awlsam taka siam theih mai a ni lo a, motor kháwl hmangin a chhiat dan lak vek a, thawh zawha lak leh tur a nih avangin chu khawl chu awlsam taka neih theih a ni lo a, hnathawh ṭan theih mai a ni lo. Tunah hi chuan kawngpui a chhiat tawh em avangin mihring nunna atan hial a hlauhawm tawh a, a chhe zualpui thawm ṭha turin Kolasib DC-in contractor-te thu a pe ta a, thil lawmawm tak a ni. Contractor lamin kawngpui siam hna tak tak hi chhan hrang hrang avangin la thawk thei lo mah se, a chhe zualpui lai siam tur tala intiamna an nei ta hi a lawmawm a, contractor nawr ngam leh a nachang hria DC a awm hi a vanneihthlak hle. Mizoram sorkar hian thil tam takah a hnuaia contractor-te hi a thurualpui ta emaw tih mai turin a khawsa fo a, con­tractor vila vau theitu tur department lam lahin an intiam rual­pui ta emaw tih mai awl takin an 'dawh thei' ṭhin a, a tuartu chu mipui an ni. Tuna Kolasib DC-in kawng­pui thawm ṭha tura NHIDCL-te a nawr lui ang hian contractor dangte pawh hi nawr lui ngam ila, kan kawngpui siama inhlawh turte'n an duh ang anga mipui min tawrhtir ṭhin hi sorkar chak loh vang a ni fo a ni.", "summary": "5th August,2020 Thingdawl leh Buichali inkara NH-54 kawng thawm ṭhaṭ hna thawh mek chu Kolasib DC chuan tlawhin,kawng chu mihring nunna atana hlauhawm ni a a hriat avangin ni 10 chhungin a khuar chhe zual lai hnawh mâm vek turin kawng enkawltu NHIDCL a hriattir.Kawngpui chhe zual lai thawm ṭhaṭ chungchangah hian contractor-te chuan DC hmaah intiamkamna an ziak a,hriatpuituah NHIDCL leh PWD aiawhten hming an ziak a ni. Mizoram mipui châk lâkna ber kawngpui chhe reng mai hi Chief Minister chuan, \"Awlsam taka siam theih mai a ni lo,motor khawl hmangin a chhiat dan lâk vek a,thawh zawha lâk leh tur a nih avangin chu khawl chu awlsam taka neih theih a ni lo a,hnathawh ṭan theih mai a ni lo,\" a ti. Kolasib DC in kawngpui thawm ṭha tura a nawr lui ang hian sawrkar hian contractor dangte pawh hi nawr ngam se,kan kawngpui siama inhlawhten mipui min tawrhtir fo hi sawrkar chak tawh loh vang a ni." }, { "summarization_id": "493", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/12605", "file_name": "H-271-21/02/2025-Vairengte mipui an fakawm", "original_text": "Tun hnaiah Assam lamin an police-te leh mipui chakna hmangin Mizoram chhung hmun ṭhenkhatah buaina an siam a, Vairengte daia police duty-te ngei pawh tihbuai tumin lungin an vawm a, Vairengte mipui ṭangrualin heng Assam mite hi an nawr kir a, thui tak thlengin an nawr lêt a ni.Vairengte hi Assam aṭanga kawng­­puia kal zela Mi­zo­rama khaw hmasa ber an ni a, hei vang hian tun ṭumah mai pawh ni lo ramri chungchang leh hnam thilah vawi duai lo an lo thawk chhuak tawh ṭhin. Tuna an chet dan leh ram humhim tura huaisen taka ke an penna hian Mizoram tan rah ṭha tak a chhuah ngei a rinawm a, Vairengte khawtlang hi an chhuanawm hle a ni.Vairengte hian Assam mipui­te an nawr hian thil tam tak an chân tih hi mipui nawlpui hi chuan kan hriatthiampui phak lo mai thei; an taksaa tawrh an huam bakah sum leh pai pawh hloh inhuamin ram tán an pen chhuak a ni.Ramri khuate hi chu state pawna mite nen sumdawnna thila inzawm tlat an ni a, Lailapur nena buai­na a chhuah hian Vairengte chhungkaw eng emaw zat eizawn­na hi na takin a nghawng tel nghal dâwn a ni. Chutiang zawng zawng hre lawk chuan, ram tana tawrh leh chân inhuamin Vairengte mipui hian ram chhani ke an pen a, Mizo mipuite hian hei hi kan hriatpui a ṭha khawp mai. Mizoram tana Vairengte khaw mipuite chet dan hi Mizo history-ah chhinchhiah a ni reng tawh dâwn a, ram leh hnam tana tawrh leh hloh inhuam chunga huaisen taka an chetna hian rah ṭha pawh a chhuah ngei i beisei tlat ang u. Tun hnaiah Assam lamin an police-te leh mipui chakna hmangin Mizoram chhung hmun ṭhenkhatah buaina an siam a, Vairengte daia police duty-te ngei pawh tihbuai tumin lungin an vawm a, Vairengte mipui ṭangrualin heng Assam mite hi an nawr kir a, thui tak thlengin an nawr lêt a ni.Vairengte hi Assam aṭanga kawng­­puia kal zela Mi­zo­rama khaw hmasa ber an ni a, hei vang hian tun ṭumah mai pawh ni lo ramri chungchang leh hnam thilah vawi duai lo an lo thawk chhuak tawh ṭhin. Tuna an chet dan leh ram humhim tura huaisen taka ke an penna hian Mizoram tan rah ṭha tak a chhuah ngei a rinawm a, Vairengte khawtlang hi an chhuanawm hle a ni.Vairengte hian Assam mipui­te an nawr hian thil tam tak an chân tih hi mipui nawlpui hi chuan kan hriatthiampui phak lo mai thei; an taksaa tawrh an huam bakah sum leh pai pawh hloh inhuamin ram tán an pen chhuak a ni.Ramri khuate hi chu state pawna mite nen sumdawnna thila inzawm tlat an ni a, Lailapur nena buai­na a chhuah hian Vairengte chhungkaw eng emaw zat eizawn­na hi na takin a nghawng tel nghal dâwn a ni. Chutiang zawng zawng hre lawk chuan, ram tana tawrh leh chân inhuamin Vairengte mipui hian ram chhani ke an pen a, Mizo mipuite hian hei hi kan hriatpui a ṭha khawp mai. Mizoram tana Vairengte khaw mipuite chet dan hi Mizo history-ah chhinchhiah a ni reng tawh dâwn a, ram leh hnam tana tawrh leh hloh inhuam chunga huaisen taka an chetna hian rah ṭha pawh a chhuah ngei i beisei tlat ang u. Tun hnaiah Assam lamin an police-te leh mipui chakna hmangin Mizoram chhung hmun ṭhenkhatah buaina an siam a, Vairengte daia police duty-te ngei pawh tihbuai tumin lungin an vawm a, Vairengte mipui ṭangrualin heng Assam mite hi an nawr kir a, thui tak thlengin an nawr lêt a ni. Vairengte hi Assam aṭanga kawng­­puia kal zela Mi­zo­rama khaw hmasa ber an ni a, hei vang hian tun ṭumah mai pawh ni lo ramri chungchang leh hnam thilah vawi duai lo an lo thawk chhuak tawh ṭhin. Tuna an chet dan leh ram humhim tura huaisen taka ke an penna hian Mizoram tan rah ṭha tak a chhuah ngei a rinawm a, Vairengte khawtlang hi an chhuanawm hle a ni. Vairengte hian Assam mipui­te an nawr hian thil tam tak an chân tih hi mipui nawlpui hi chuan kan hriatthiampui phak lo mai thei; an taksaa tawrh an huam bakah sum leh pai pawh hloh inhuamin ram tán an pen chhuak a ni. Ramri khuate hi chu state pawna mite nen sumdawnna thila inzawm tlat an ni a, Lailapur nena buai­na a chhuah hian Vairengte chhungkaw eng emaw zat eizawn­na hi na takin a nghawng tel nghal dâwn a ni. Chutiang zawng zawng hre lawk chuan, ram tana tawrh leh chân inhuamin Vairengte mipui hian ram chhani ke an pen a, Mizo mipuite hian hei hi kan hriatpui a ṭha khawp mai. Mizoram tana Vairengte khaw mipuite chet dan hi Mizo history-ah chhinchhiah a ni reng tawh dâwn a, ram leh hnam tana tawrh leh hloh inhuam chunga huaisen taka an chetna hian rah ṭha pawh a chhuah ngei i beisei tlat ang u.", "summary": "20th October,2020 Assam police leh mipuiten Mizoram chhung hmun ṭhenkhatah buaina siamin,Vairengte daia police duty-te chu lungin an vawm a,Vairengte mipuite ṭangrualin Assam mite hi thui tak thleng an nawr kir a ni. Vairengte hi Assam aṭanga kalzelin Mizorama khaw hmasa ber an nih avang hian ramri chungchang leh hnam thilah ke an lo pen chhuak zat zat tawh ṭhin a.Assam nena anintihbuai pawh hian Vairengte mipuite hian sum leh pai mai bakah,an eizawnna leh an taksa tawrh huamin ram tan an thawkchhuak a ni. Mizoram tana Vairengte khaw mipui chet dan hi Mizo history-ah chhinchhiah a ni reng tawh dawn a,huaisen taka an beihna hian rah ṭha a chhuah i beisei ang u." }, { "summarization_id": "494", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/10698", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_19/2/25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan tunlai hian Aizawlah two wheeler taxi permit a pe chhuak mek a, tun hnaia a pek chhuah hi 1,300 chuang a ni tawh. Aizawl Two Wheeler Taxi Association (ATTA) hruaitute chuan,  Aizawlah two wheeler taxi tlân (service) lai 496 a awm mek thu leh, sorkar chawlhah chuan tlanna tur a vân thu an sawi.Sorkarin tun hnaia Aizawla ser­vice tur two wheeler taxi permit a pek chhuah dan en hi chuan Mizoram sorkar hi a ṭang rual lo hle tiin a puh theih a, sorkar department ṭhenkhatin traffic jam a ziaawm theih­na turin theihtawp an chhuah a ni. Tuna Aizawl khawpuia veivak reng tur two wheeler taxi 1300 chuang an pek belh leh chuan traffic jam a belhchhah nasa dawn tih a rin theih.Hei aia ngaih pawimawh tur zawk nia lang chu two wheeler taxi neitute eizawnna hi a ni. Eizawnna ṭha pangngai tak kal mek hi eizawnna atana hmantlak mang loha an inṭam chhuah palh mai thil hlauhawm tak a ni. A mipuite tana hna siamsak leh eizawnna kawhhmuhsak hi sorkar tih tur a ni a; amaherawhchu eng ang eizawnna nge a nih a, chu chuan eng harsatna nge a ken tel, tihte chhut tel a ngai.Sorkarna vawnfing chelhtu nih avanga mi harsatna pawh ngaithla duh lo leh, rawtna awm pawh engahmah ngai lo ram hruaitu kan nei palh ang tih pawh thil hlauhawm tak a ni.Two wheeler taxi permit hi pek belh tawh miah loh tur chu a ni hauh lo ang a; nimahsela a awm sa lêt aia tam permit pek belh a nih chuan he eizawnna hian nasa takin a tuar thei. Chumi piah lamah politics thila laa MLA-in quota an neite hi thil mak tak a ni a, sawisel lohna tur an nih beisei niawm taka eptu MLA-te pawh quota an pe lehzelte hian Aizawl khawpui kan enkawl duh dan a tilang chiang hle.Aizawl khawpui hian duattu a mamawh a, tuna kan enkawl dan en hi chuan he khawpui harsatna hi a pung zel ang tih hlauhawm tak a ni. Mizoram sorkar chuan tunlai hian Aizawlah two wheeler taxi permit a pe chhuak mek a, tun hnaia a pek chhuah hi 1,300 chuang a ni tawh. Aizawl Two Wheeler Taxi Association (ATTA) hruaitute chuan,  Aizawlah two wheeler taxi tlân (service) lai 496 a awm mek thu leh, sorkar chawlhah chuan tlanna tur a vân thu an sawi.Sorkarin tun hnaia Aizawla ser­vice tur two wheeler taxi permit a pek chhuah dan en hi chuan Mizoram sorkar hi a ṭang rual lo hle tiin a puh theih a, sorkar department ṭhenkhatin traffic jam a ziaawm theih­na turin theihtawp an chhuah a ni. Tuna Aizawl khawpuia veivak reng tur two wheeler taxi 1300 chuang an pek belh leh chuan traffic jam a belhchhah nasa dawn tih a rin theih.Hei aia ngaih pawimawh tur zawk nia lang chu two wheeler taxi neitute eizawnna hi a ni. Eizawnna ṭha pangngai tak kal mek hi eizawnna atana hmantlak mang loha an inṭam chhuah palh mai thil hlauhawm tak a ni. A mipuite tana hna siamsak leh eizawnna kawhhmuhsak hi sorkar tih tur a ni a; amaherawhchu eng ang eizawnna nge a nih a, chu chuan eng harsatna nge a ken tel, tihte chhut tel a ngai.Sorkarna vawnfing chelhtu nih avanga mi harsatna pawh ngaithla duh lo leh, rawtna awm pawh engahmah ngai lo ram hruaitu kan nei palh ang tih pawh thil hlauhawm tak a ni.Two wheeler taxi permit hi pek belh tawh miah loh tur chu a ni hauh lo ang a; nimahsela a awm sa lêt aia tam permit pek belh a nih chuan he eizawnna hian nasa takin a tuar thei. Chumi piah lamah politics thila laa MLA-in quota an neite hi thil mak tak a ni a, sawisel lohna tur an nih beisei niawm taka eptu MLA-te pawh quota an pe lehzelte hian Aizawl khawpui kan enkawl duh dan a tilang chiang hle.Aizawl khawpui hian duattu a mamawh a, tuna kan enkawl dan en hi chuan he khawpui harsatna hi a pung zel ang tih hlauhawm tak a ni. Mizoram sorkar chuan tunlai hian Aizawlah two wheeler taxi permit a pe chhuak mek a, tun hnaia a pek chhuah hi 1,300 chuang a ni tawh. Aizawl Two Wheeler Taxi Association (ATTA) hruaitute chuan,  Aizawlah two wheeler taxi tlân (service) lai 496 a awm mek thu leh, sorkar chawlhah chuan tlanna tur a vân thu an sawi. Sorkarin tun hnaia Aizawla ser­vice tur two wheeler taxi permit a pek chhuah dan en hi chuan Mizoram sorkar hi a ṭang rual lo hle tiin a puh theih a, sorkar department ṭhenkhatin traffic jam a ziaawm theih­na turin theihtawp an chhuah a ni. Tuna Aizawl khawpuia veivak reng tur two wheeler taxi 1300 chuang an pek belh leh chuan traffic jam a belhchhah nasa dawn tih a rin theih. Hei aia ngaih pawimawh tur zawk nia lang chu two wheeler taxi neitute eizawnna hi a ni. Eizawnna ṭha pangngai tak kal mek hi eizawnna atana hmantlak mang loha an inṭam chhuah palh mai thil hlauhawm tak a ni. A mipuite tana hna siamsak leh eizawnna kawhhmuhsak hi sorkar tih tur a ni a; amaherawhchu eng ang eizawnna nge a nih a, chu chuan eng harsatna nge a ken tel, tihte chhut tel a ngai. Sorkarna vawnfing chelhtu nih avanga mi harsatna pawh ngaithla duh lo leh, rawtna awm pawh engahmah ngai lo ram hruaitu kan nei palh ang tih pawh thil hlauhawm tak a ni. Two wheeler taxi permit hi pek belh tawh miah loh tur chu a ni hauh lo ang a; nimahsela a awm sa lêt aia tam permit pek belh a nih chuan he eizawnna hian nasa takin a tuar thei. Chumi piah lamah politics thila laa MLA-in quota an neite hi thil mak tak a ni a, sawisel lohna tur an nih beisei niawm taka eptu MLA-te pawh quota an pe lehzelte hian Aizawl khawpui kan enkawl duh dan a tilang chiang hle. Aizawl khawpui hian duattu a mamawh a, tuna kan enkawl dan en hi chuan he khawpui harsatna hi a pung zel ang tih hlauhawm tak a ni.", "summary": "Mizoram Sorkar chuan Aizawlah two wheeler taxi permit 1,300 chuang a pe chhuak tawh. Aizawl Two Wheeler Taxi Association(ATTA) hruaitute chuan, Aizawlah two wheeler taxi service lai 496 a awm mek thu leh, Sorkar chawlhah chuan tlanna tur a vân thu an sawi. Mizoram Sorkar department thenkhatin traffic jam a ziaawm theih­na tura theihtawp an chhuah laiin thenkhatin two wheeler taxi permit 1300 chuang an pek belh hian traffic jam a belhchhah nasa dawn tih a rin theih. Hei aia ngaih pawimawh tur zawk nia lang chu two wheeler taxi neitute eizawnna hi a ni. Two wheeler taxi permit hi pek belh tawh miahloh tur chu a nilo ang a; nimahsela a awm sa lêt aia tam permit pek belh a nih chuan he eizawnna hian nasa takin a tuar thei. Chumi piah lamah politics thila laa MLA-in quota an neite hi thil mak tak a ni a, Aizawl khawpui hian duattu a mamawh a, tuna kan enkawl dan en hi chuan he khawpui harsatna hi a pung zel ang tih hlauhawm tak a ni." }, { "summarization_id": "495", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/15469", "file_name": "F_MIZO_SUM_13_30/1/25", "original_text": "Kum 2021 ni hmasa ber kan lo thleng leh ta. Kum khatah ni 365 a awm a, chu chu kan lo zawh ṭan leh dâwn ta a; Pathianin kum thar duhawm tak mai min hruai thleng hi a lawmawm takzet a ni.Mi ṭhenkhat chuan kum a thar rual hian nun thar ṭha zawk neih an tum a, kum hluia an chin ṭha lote kalsanin kum ṭha zawk hman tumin thutiamte an nei ṭhin. Thil thar ṭha tih tumin ṭan an la a, an chin ṭhan ṭha lo kalsan tumin kum bul an ṭan ṭhin.Hetihlai hian mi ṭhenkhat ve thung chuan kum lo thar leh ṭhin hi an ngai thupui vak lo a, nimin leh vawiinin danglamna a neih an hre lo a; a mihring kan la ngai a, kan hnathawh a ngaiin thil engkim deuhthaw a la ngai vek si a, kum thar lo thleng hi an ngaihsak vak lo.Eng mi pawh ni ila kum a thar ruala a ṭha zawnga hmang thiam apiang hi mi vannei chu an ni mai dâwn a, kum hluia kan thil chin ṭha lo kalsana kum thara nun ṭha zawk hmang thei tura bul ṭan duhna thinlung kan nei a nih phawt chuan chu mi chin pawh chu kum tharin kan nuna ṭangkaina a neih hmasak chu a ni nghal der mai.Kum 2021 hi i tán kum ṭha lo ni se, Vanglaini chuan Mizo mipui zawng zawng kum thar chibai a buk a che u. Kum 2021 ni hmasa ber kan lo thleng leh ta. Kum khatah ni 365 a awm a, chu chu kan lo zawh ṭan leh dâwn ta a; Pathianin kum thar duhawm tak mai min hruai thleng hi a lawmawm takzet a ni.Mi ṭhenkhat chuan kum a thar rual hian nun thar ṭha zawk neih an tum a, kum hluia an chin ṭha lote kalsanin kum ṭha zawk hman tumin thutiamte an nei ṭhin. Thil thar ṭha tih tumin ṭan an la a, an chin ṭhan ṭha lo kalsan tumin kum bul an ṭan ṭhin.Hetihlai hian mi ṭhenkhat ve thung chuan kum lo thar leh ṭhin hi an ngai thupui vak lo a, nimin leh vawiinin danglamna a neih an hre lo a; a mihring kan la ngai a, kan hnathawh a ngaiin thil engkim deuhthaw a la ngai vek si a, kum thar lo thleng hi an ngaihsak vak lo.Eng mi pawh ni ila kum a thar ruala a ṭha zawnga hmang thiam apiang hi mi vannei chu an ni mai dâwn a, kum hluia kan thil chin ṭha lo kalsana kum thara nun ṭha zawk hmang thei tura bul ṭan duhna thinlung kan nei a nih phawt chuan chu mi chin pawh chu kum tharin kan nuna ṭangkaina a neih hmasak chu a ni nghal der mai.Kum 2021 hi i tán kum ṭha lo ni se, Vanglaini chuan Mizo mipui zawng zawng kum thar chibai a buk a che u. Kum 2021 ni hmasa ber kan lo thleng leh ta. Kum khatah ni 365 a awm a, chu chu kan lo zawh ṭan leh dâwn ta a; Pathianin kum thar duhawm tak mai min hruai thleng hi a lawmawm takzet a ni. Mi ṭhenkhat chuan kum a thar rual hian nun thar ṭha zawk neih an tum a, kum hluia an chin ṭha lote kalsanin kum ṭha zawk hman tumin thutiamte an nei ṭhin. Thil thar ṭha tih tumin ṭan an la a, an chin ṭhan ṭha lo kalsan tumin kum bul an ṭan ṭhin. Hetihlai hian mi ṭhenkhat ve thung chuan kum lo thar leh ṭhin hi an ngai thupui vak lo a, nimin leh vawiinin danglamna a neih an hre lo a; a mihring kan la ngai a, kan hnathawh a ngaiin thil engkim deuhthaw a la ngai vek si a, kum thar lo thleng hi an ngaihsak vak lo. Eng mi pawh ni ila kum a thar ruala a ṭha zawnga hmang thiam apiang hi mi vannei chu an ni mai dâwn a, kum hluia kan thil chin ṭha lo kalsana kum thara nun ṭha zawk hmang thei tura bul ṭan duhna thinlung kan nei a nih phawt chuan chu mi chin pawh chu kum tharin kan nuna ṭangkaina a neih hmasak chu a ni nghal der mai. Kum 2021 hi i tán kum ṭha lo ni se, Vanglaini chuan Mizo mipui zawng zawng kum thar chibai a buk a che u.", "summary": "Kum 2021 ni hmasa ber kan thleng leh ta a,kum khata ni 365 kan lo zawh ṭan leh dâwn a; Pathianin kum thar duhawm tak mai min hruai thleng hi a lawmawm takzet.Mi ṭhenkhat chuan kum hluia an chin ṭha lote kalsanin nun thar neia kum ṭha zawk hman tumin thutiamte an nei ṭhin a,hetihlai hian mi ṭhenkhat ve thung chuan kumthar hi ngai thupui vaklovin kum thar lo thleng hi an ngaihsak vak lo.Eng mi pawh ni ila kum hluia kan thil chin ṭha lo kalsana kum thara nun ṭha zawk hmang thei tura bul ṭan duhna thinlung kan nei a nih phawt chuan kum tharin kan nuna ṭangkaina a neih hmasak chu a ni nghal der mai.Kum 2021 hi kum ṭha a lo nih nan Vanglaini chuan Mizo mipui zawng zawng kum thar chibai a buk a ni." }, { "summarization_id": "496", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6302", "file_name": "H-62-28/01/2025-Gas_home_delivery_sawi_ho.txt", "original_text": "Gas home delivery sawiho Mizoram NewsGas home delivery sawiho admin 20-Nov-2024 01:45 PM Nimin (19.11.2024) khan Aizawl DC Conference Hall-ah Aizawl DC Lalhriatpuia kaihhruaiin Aizawl District Consumer Protection Council Meeting neih a ni a, Aizawl khawpui chhunga LPG home delivery chungchang sawiho a ni. Meeting-ah hian sorkar ruahman anga eirawngbawlna gas chu home delivery kalpui chhoh mek zel dan sawihoin, gas agency hrang hrangte hmalak dan leh an dinhmun thlirho a ni. Aizawl khawpui chhung veng hrang hranga fully leh partially a LPG home delivery kalpuina hmunte enho niin, Zothan Indane - Agency chuan an huamchhung veng tin 100% in home delivery an kalpui vek tawh thu an report. AMC area huamchhunga distributor tin chuan kum 2025 January thla atang chuan an area chhungah tuna home delivery an kalpui mekna bakah veng dang pahnih theuhah home delivery an kalpui belh leh ngei tur a ni tiin, an kalpuina belhna tur veng pahnih theuh thlan tir an ni. Home delivery la kalpui lohna veng a awmte tan pawhin home delivery an book thei a, an lo book a nih chuan gas agency-ten an pe ngei ngei tur a ni. Hmalakna vil zui turin meeting-ah hian Addl DC P. C Zonuntluangi kaihruai Monitoring Committee din nghal a ni. He committee hian gas agency hrang hrangten home delivery an kalpui dan a tul angin an endik thin ang.", "summary": "Ni 19.11.2024 khan Aizawl DC Conference Hall-ah Aizawl DC Lalhriatpuia kaihhruaiin Aizawl District Consumer Protection Council Meeting neih a ni Aizawl khawpui chhung veng hrang hranga fully leh partially a LPG home deliver kalpuina hmun enhoin, Zothan Indane-Agency chuan veng tin 100% in home delivery an kalpui vek tawh thu an report.AMC chhungah distributor tinin kum 2025 January thla atangin home delivery an kalpui mekna bakah veng dang pahnih theuhah home delivery an kalpui belh leh ngei tur a ni tiin,veng pahnih an thlan tir.Home delivery a book theih a,an book a nih chuan gas agency ten an pe ngei ngei tur a ni bawk.LPG home delivery an kalpui dan hi a tul angin gas agency ten an endik thin ang." }, { "summarization_id": "497", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6274", "file_name": "H-37-27/01/2025-Mizoram_sorkarin_thuchhuah_siam.txt", "original_text": "Mizoram Sorkarin thuchhuah a siam Mizoram NewsMizoram Sorkarin thuchhuah a siam admin 16-Nov-2024 05:04 PM Mizoram Sorkar chuan Manipur-a buaina chhuak chungchangah a hnuaia tarlan ang hian thuchhuah a siam. Mizoram Sorkar thuchhuah :Manipur tualchhung buaina kal zelah tun hnaia buaina chhuak avanga hliam tuar leh nunna chan engemawzat an awm hi Mizoram Sorkar chuan pawi a ti hle. Tun hnaia buaina avanga hliam tuar leh nunna chante leh an chhungte zawng zawng Mizoram Sorkar chuan a tuarpui tak zet a ni. Manipur tualchhung buaina hian kum khat leh thla ruk zet a awh tawhin mipuiin nasa takin an tuar. He buaina avang hian Manipur atangin Mizoram chhungah sahimna zawngin mi engemawzat an rawn lut a, Mizoram Sorkar leh mipuiten theihtawp chhuahin anmahni chhawmdawl hna an kalpui bawk. He buaina avanga kan unaute chhawmdawlna lo pe thin tute chungah hian Mizoram Sorkar chuan lawmthu a sawi tak meuh. Buaina hi a tawp theih nan Central Sorkar leh Manipur Sorkarte chu theihtawp chhuaha hma la chhunzawm turin Mizoram Sorkar chuan a ngen bawk a ni. Tunhnaia Manipur buaina kaihhnawihah tumahin Mizoram chhunga hnam leh hnam inhmelmakna tichhuak thei tur zawnga hma la lo turin Mizoram Sorkar-in mitinte a ngen a. Mizoram chhunga hnam dang, a bik takin Manipur state a mite himna turin Mizoram sorkar chuan hma a la zel dawn. Chutiang bawkin Mizoram pawna cheng Mizote, a bik takin Manipur-a zirlaite leh hna thawka awmte himna turin Mizoram Sorkar chuan hma a la chhunzawm zel dawn a ni.", "summary": "Manipur tualchhung buaina chuan kum khat leh thla ruk zet a awh tawh a, mipui pawh an ralkhelin, Mizoram chhungah sahimna zawngin mi engemaw zat an lut bawk.Mizoram sawrkar leh mipuiten a chhawmdawl hna nasa takin an thawk a.Manipur buaina avang hian hnam leh hnam inkarah inhmelmakna thleng thei tur ang zawnga hma la lo turin Mizoram sawrkar chuan mitinte a ngen bawk.Mizoram pawna cheng Mizote pawh an him theihna turin Mizoram sawrkar chuan hma a la zel a.Buaina a tawp thuai theih nan Central sawrkar leh Manipur Sawrkarte chu theihtawp chhuaha hma la chhunzawm turin Mizoram sawrkar chuan a ngen takzet bawk a ni." }, { "summarization_id": "498", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6153", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "MNF leh HPC (R) tangdun an chak Mizoram NewsMNF leh HPC (R) tangdun an chak admin 06-Nov-2024 07:48 AM Nimin (5.11.2024) a Sinlung Hills Council (SHC) inthlan neih zawh taka vote tlate chu nizan khan chhiar zawh a ni a, MNF leh HPC (R) tangkawpin seat 8 lain, sorkarna an siam thei. SHC-ah hian seat 12 awmin, MNF leh HPC (R), ZPM leh HPC leh Congress Party-te'n seat awm zawng zawng an chuh vek. MNF-in seat 10 ah candidate neiin, an thawhpui HPC (R) chuan seat hnihah candidate an nei thung. MNF-in bial rukah hnehna an chang a, an thawhpui HPC (R) ten an bial chan Sakawrdai North leh South-ah hnehna an chang ve ve. State-a rorellai ZPM chuan bial riatah candidate neiin, bial thumah chauh hnehna an chang. An thawhpui HPC chuan bial liah candidate neiin, chakna an nei lo. Mal din Congress Party chuan bial khat, Khawlianah hnehna an chang. MNF chaknate - Vanbawng, Ratu, New Vervek, Zohmun, Tinghmun leh Saiphai. HPC (R) chaknate - Sakawrdai North leh South. ZPM chaknate - Khawlian, Phuaibuang leh Saipum.", "summary": "MNF leh HPC (R) tangdun an chak Sinlung Hills Council (SHC) inthlan neih zawh taka vote tlate chu nizan khan chhiar zawh a ni a, MNF leh HPC (R) tangkawpin seat 8 lain, sorkarna an siam thei. SHC-ah hian seat 12 awmin, MNF leh HPC (R), ZPM leh HPC leh Congress Party-te'n seat awm zawng zawng an chuh vek. MNF-in bial rukah hnehna an chang a, an thawhpui HPC (R) ten an bial chan Sakawrdai North leh South-ah hnehna an chang ve ve. ZPM chuan bial riatah candidate neiin bial 3 ah an chak a, Congress hian bial khat an la ve bawk." }, { "summarization_id": "499", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Serchhip-a Independence Day lawm dan tur rel a ni Thla thar August 15-a India Independence Day lo thleng tur chu Serchhip-ah pawh urhsun taka lawm tura ruahman a ni. Serchhip-a India Independence Day lawm dan tur ngaihtuah hian nimin khan Serchhip DC Meeting Hall-ah District Bawrhsap Paul L. Khuma hovin sawrkar mi pawimawh leh khawtlang hruaitute an thukhawm a, Independence Day hi Serchhip Sports Complex-ah chawhma dar 10:00 atang hmangin Minister C. Lalsawivunga chu khuallian a ni ang. Parade Contingent atan School Contingent 14, Scouts and Guides, NCC, Assam Rifles Pipe Band leh Ex-Servicemen te tel thei tura beisei an ni a. Parade Contingent te hian August ni 8 atangin ni thum chhung an zir anga, Final Rehearsal hi August ni 13 ah an nei dawn a ni. Independence Day denchhen hian Home hrang hrang bakah Hospital leh District Jail-ah te tanpuina pek a ni dawn a. Hemi ni hian Sawrkar Building zawng zawngah hnam puanzar (national flag) zar vek a ni dawn bawk a ni. Nimin-a thutkhawm ah hian Bawrhsap chuan India ram zalenna ni Independence Day hi a ropui tih sawiin, “He zalenna sualchhuak tur hian mi tam takin nunna an chan a; ropui, mawi leh zahawm taka lawm hi a phu em em,” a ti a. Kumtin a lawm thin a nih avanga ngaiah neih mai lovin, fimkhur leh uluk taka ruahmanna siam a tul thu te; he ni puala mimal, pawl leh department hrang hrangin mawhphurhna an neih te tha taka hlenchhuak theuh turin a chah a. Independence Day 2024 lawmna ah hian mipui a tam thei ang ber kalkhawm turin a sawm a, a bik takin sawrkar hnathawkte chu an mawhphurhna a ni tih hria a, a lawmna programme-ah hian tel ngei turin a hriattir bawk a ni.", "summary": "Serchhip-a Independence Day lawm dan tur rel a ni August 15-a India Independence Day lo thleng tur chu Serchhip-ah pawh urhsun taka lawm tura ruahman a ni. Independence Day hi Serchhip Sport Complex-ah chawhma dar 10 atanga hmangin Minister C.Lalsawivunga chu khuallian a ni ang. Parade Contingent atan School Contingent 14, Scouts and Guides, NCC, Assam Rifles Pipe Band leh Ex-Servicemen tel tura beisei an ni. Independence Day denchhen hian Home hrang hrang bakah Hospital leh District Jail-ah te ṭanpuina pek an ni dawn. Sawrkar building zawng zawngah national flag zar a ni ang. He ni hi Bawrhsap chuan ni ropui a nizia sawiin lawm a phu a, zalenna sualtute a ngaih ropuizia sawiin he niah hian a bik takin sawrkar hnathawktute chu kal vek turin a ngen bawk." }, { "summarization_id": "500", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21336", "file_name": "H-155-07/02/2025-inthlan dana lungawi", "original_text": "Congress party (MPCC) Executive Committee chuan kum 2018-a Mizoram Assembly inthlanpui an thlir let a, Mizoram mipuite kutthlakna chu lawm takin Pathian remruata an pawm thu leh inthlanna hmanraw hrang hrang EVM leh inthlana duty-te ah sawisel an neih loh thu an tarlang.Mizorama inthlan dan kalphungah duh khawp lohna eng emaw awm ṭhin mah se, India ram hmun dangte nena khaikhin chuan kan inthlanna kalpui dan hi a la felfai ṭha hle. Chutihlaiin khawi khawiah emaw sum hmanga vote lei, lirtheia vote thlak tur phurh khawm, ruaiṭheh leh thil dang hmanga boruak siam tuma kalpuite chu a la awm ngei mai.Inthlanna kan neih zawh takah khan mipuiin an duh an thlang tawh a, kum nga chhunga kan ram roreltu tur an thlang fel tawh. Kan duh zawngte leh kan ṭan zawngte an tling lo palh a nih pawhin mipui thutlukna pawm mai hi a hahdam a, puhmawh tur thil dang zawn chiam hi a finthlak lo hle a ni.Tun hnaia inthlan ṭhenkhatah political party ṭhenkhatin chak loh an thiam lo a, mipui thutlukna pawm duh loin puhmawh tur dang an zawng a, kan in­thlanna hmanrua EVM-te hian tiching­pen anga an sawi kha chu a  zialo takzet a, a buaipuitu sorkar official-te rinhlelhna thlengin a kawk thei awm e.Engpawhnise kum 2018-ah tluang takin inthlanna kan nei thei a, a result-ah lungawi kim theih ni lo mah se inthlanna an kalpui danah erawh kan lungawi tlang niin a lang a, a lawmawm hle. Congress party (MPCC) Executive Committee chuan kum 2018-a Mizoram Assembly inthlanpui an thlir let a, Mizoram mipuite kutthlakna chu lawm takin Pathian remruata an pawm thu leh inthlanna hmanraw hrang hrang EVM leh inthlana duty-te ah sawisel an neih loh thu an tarlang.Mizorama inthlan dan kalphungah duh khawp lohna eng emaw awm ṭhin mah se, India ram hmun dangte nena khaikhin chuan kan inthlanna kalpui dan hi a la felfai ṭha hle. Chutihlaiin khawi khawiah emaw sum hmanga vote lei, lirtheia vote thlak tur phurh khawm, ruaiṭheh leh thil dang hmanga boruak siam tuma kalpuite chu a la awm ngei mai.Inthlanna kan neih zawh takah khan mipuiin an duh an thlang tawh a, kum nga chhunga kan ram roreltu tur an thlang fel tawh. Kan duh zawngte leh kan ṭan zawngte an tling lo palh a nih pawhin mipui thutlukna pawm mai hi a hahdam a, puhmawh tur thil dang zawn chiam hi a finthlak lo hle a ni.Tun hnaia inthlan ṭhenkhatah political party ṭhenkhatin chak loh an thiam lo a, mipui thutlukna pawm duh loin puhmawh tur dang an zawng a, kan in­thlanna hmanrua EVM-te hian tiching­pen anga an sawi kha chu a  zialo takzet a, a buaipuitu sorkar official-te rinhlelhna thlengin a kawk thei awm e.Engpawhnise kum 2018-ah tluang takin inthlanna kan nei thei a, a result-ah lungawi kim theih ni lo mah se inthlanna an kalpui danah erawh kan lungawi tlang niin a lang a, a lawmawm hle. Congress party (MPCC) Executive Committee chuan kum 2018-a Mizoram Assembly inthlanpui an thlir let a, Mizoram mipuite kutthlakna chu lawm takin Pathian remruata an pawm thu leh inthlanna hmanraw hrang hrang EVM leh inthlana duty-te ah sawisel an neih loh thu an tarlang. Mizorama inthlan dan kalphungah duh khawp lohna eng emaw awm ṭhin mah se, India ram hmun dangte nena khaikhin chuan kan inthlanna kalpui dan hi a la felfai ṭha hle. Chutihlaiin khawi khawiah emaw sum hmanga vote lei, lirtheia vote thlak tur phurh khawm, ruaiṭheh leh thil dang hmanga boruak siam tuma kalpuite chu a la awm ngei mai. Inthlanna kan neih zawh takah khan mipuiin an duh an thlang tawh a, kum nga chhunga kan ram roreltu tur an thlang fel tawh. Kan duh zawngte leh kan ṭan zawngte an tling lo palh a nih pawhin mipui thutlukna pawm mai hi a hahdam a, puhmawh tur thil dang zawn chiam hi a finthlak lo hle a ni. Tun hnaia inthlan ṭhenkhatah political party ṭhenkhatin chak loh an thiam lo a, mipui thutlukna pawm duh loin puhmawh tur dang an zawng a, kan in­thlanna hmanrua EVM-te hian tiching­pen anga an sawi kha chu a  zialo takzet a, a buaipuitu sorkar official-te rinhlelhna thlengin a kawk thei awm e. Engpawhnise kum 2018-ah tluang takin inthlanna kan nei thei a, a result-ah lungawi kim theih ni lo mah se inthlanna an kalpui danah erawh kan lungawi tlang niin a lang a, a lawmawm hle.", "summary": "19th January,2019 Congress party (MPCC) Executive Committee chuan kum 2018-a Mizoram Assembly inthlanpui an thlir let a,Mizoram mipuite kutthlak chu lawm takin Pathian remruata an pawm thu leh inthlanna hmanraw hrang hrang EVM leh inthlana duty-teah sawisel an neih loh thu an tarlang. Inthlan thenkhatah political party ṭhenkhatin chak loh an thiam lo a,puhmawh tur zawngin,EVM-ten antichingpen anga sawite pawh a awm a,a zia lo hle.Kum 2018- a inthlanah hian a resultah lungawi kim vek theih ni lo mah se an kalpui danah erawh kan lungawi tlang niin a lang." }, { "summarization_id": "501", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5851", "file_name": "SMizo_53_10-02", "original_text": "CM thusawi man fuh loah puh Mizoram NewsCM thusawi man fuh loah puh admin 30-Sep-2024 04:40 PM ZPM Spokesperson K Laltluangkima chuan vawiin (30.9.2024) khan Aizawl Press Club-ah thuthar thehdarhtute kawmin, MCS khawmpuia Chief Minister Lalduhoma thusawi man fuh loah MNG General Secretary K Lalsawmvela, PWD Engineer-in-Chief hlui a puh. K Laltluangkima chuan ni 20.9.2024 khan kan Chief Minister chuan MSC khawmpuiah kan rama hna tha taka kan thawh theih nan contract agreement tha kan neih a pawimawh thu a sawi tih sawiin, 'Chuta a thusawi chu ni 24.9.24 khan MNF lamin an rawn chhang let. MNF GS K Lalsawmvela chuan press conference hial koin CM chu MCS Association Conference-ah thu dik tawk lo sawiah a puh. CM thusawi hi a man fuhlo deuh niin a lang. Finfiah dawl si lo, sawi fiah ngai a tam ta em em mai hi ZPM chuan pawi a ti takzet a ni,' a ti. ZPM Spokesperson sawi danin, Sadguru Engineers & Allied Services Pvt. Ltd. -te'n Bairabi Railway Station to Bilkhawthlir, Bilkhawthlir to Kolasib leh Kawnpui to Khamrang kawng an siam a ni . K Lalsawmvela hian, Kawnpui to Khamrang kawngte hi EPC Mode contract hmanga agreement siam an nih thu tarlangin, PWD mawhphurhna chu a rawn sawi bo titih a, EPC contract agreement hmang chuan April ni 19, 2021 khan agreement chu ziak ngei a ni. Agreement signtute chu - Ministry of Road Transport & Highways (MoRTH) aiawhin Mizoram PWD Chief Engineer (Highways) leh Sadguru Company-te an ni. Amaherawhchu EPC contract agreement kalphunga la awm ngai lo a lo inzep nual. ZPM Spokesperson sawi dangte :1) Kawnpui to Khamrang kawng kms. 15 a sei hi, work order kan tih mai, LOA – Letter of Acceptance chu, sorkar khan January 25, 2021 khan a pe. LOA ah hian contractor-te hian contract agreement hi ni 30 chhungin an sign fel tur a ni, tih chiang takin a inziak. Contract agreement sign fel tur hian performance security Rs. 35,37,000 an dah nghal tur a ni tih a ni. Ni 30 chhunga contract agreement an sign hman loh chuan extension an dil thei a, ni 60 chhung chuan contract agreement an sign fel ngei ngei tur a ni tih a ni. Ni 60 chhunga agreement an sign hman loh chuan hna hi pek loh tur an ni a, tender an chhan laia bid security kha an chan vek tur a ni. Amaherawhchu Sadguru te hian dan an bawhpelh nasa hle a, contract agreement hi work order/LOA an hmuh ni aṭanga a ni 80 zet, April 19, 2021-ah an sign chauh.2) Performance security-te pawh hi EPC contract agreement danah chuan contract amount atanga 5% dah tur tih ni si, 3% chauh an lo dah. 5% chu dah se Rs. 58,95,000 a ni ang.3) Kawnpui to Khamrang kawngah hian Contractor Sadguru-te hian hna an zawh ni, completion certificate (May 6, 2022 ah pek an ni a) an neih ni atangin kum 3 chhung (May 6, 2025) kawng hi an enkawlzui zel ang a, a chhe lai siam thain an maintain zel tur a ni, tih a ni. Chumi hun chhung chu defect liability period an tii. Mah se, defect liability period chhunga kawng siam nana sum awm zat chu cheng uai 12.54 chauh a ni si. Heti zat lek kawng repair-na atana sum a awm hi kan CM khan tlem a tihzia a sawi lang a nih kha. Hei hi a tlemna chhan chu, kawng repair-na atana hman turin contract agreement-ah 'contract amount atangin 1% chauh a ni ang', tih a lo dah vang a ni. ( Helai 1% hi K Lalsawmvela hian a Press Conference ah khan 1% hi EPC guidelines ang a ni a, contractor duhsak vang a ni lo, hlawkna tem ve duh vang a ni lo a ti. Mahse han bih thuk deuh chuan 1% kha an mahni state PWD lamin an rawt (propose) a ni lawi si. )4) Defect liability period pawh hi EPC contract agreement ah hian kum 5 tih te kum 3 tihte a chuang a, duh zawk zawk thlan theih ang deuhin, hengte hi chiang faka ziak a nih loh vang hian Sadguru hian kum 3 zawk a thlang mai a ni. 5) Sadguru Company-te hian, kum 3 chhung, defect liability period chhunga kawng repair leh maintenance an thawh tur kha, run dal tak tak chauhin an thawk. Vawi eng nge maw zat thawk tha tura hrilh an nih hnu pawha an awih loh zel avangin, show cause notice-te pawh pek an ni hial a, mahse show cause notice pawh an chhang ngai lo.6) Chutiang a nih tak avang chuan Mizoram Sorkar chuan Regional Office, MoRTH, Guwahati Office-te hriatpuinain Sadguru-te hna chu ni 4.9.2024 khan cancel tura thutlukna siam a lo ni ta a, Sadguru-te pawhin sorkar an khin zui zel loh nan leh sorkarin a khinzui loh nan, an contract tih tawpsak (foreclose) chu an lo dil ve bawk a, inhrethiam tawnin performance security Rs. 35,37,000 pawh chu Mizoram Sorkarin, kawng siam nan, an laksak (forfeit) ta a ni.", "summary": "ZPM Spokesperson K Laltluangkima chuan Aizawl Press Club-ah thuthar thehdarhtute kawmin, MCS khawmpui a Chief Minister-in kan ram hna kan thawh theih nan contract agreemen tha kan neih a pawimawh tih thu a sawi chu man fuh lo ah MNF General Secretary K Lalsawmvela a puh. K Lalsawmvela chuan Kawmpui to Khamrang kawngte hi EPC Mode contract hmang a agreement siam an nih thu tarlang in, PWD mawhphurhna a rawn sawi bo titih a, heihi thu belhchian dawl lo ani an ti. ZPM Spokesperson chuan Kawnpui to Khamrang kawng siamnan a an contract siam dan te, performance security chungchang te, Contractor Sadguru-te hian an hna zawh ni atang a kum thum chhung an kawng siam hi an enkawl zawm a ngaih thu te, vawi engemaw zat thawk tha tur a n tih chu awmzia a awm loh avaangin Mizoram sorkar chuan Regional Office, MoRTH, Guwahati Office-te hriatpuinain Sadguru-te nen a conract an sign chu an tihtawp sak an lo dil ve bawk avangin, inhrethiam tawnin performance security pawh chu kawng siam nan an laksak tak thu te a sawi bawk a ni." }, { "summarization_id": "502", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/13370", "file_name": "H-252-18/02/2025-harsatna a ṭha zawnga hman", "original_text": "Mizoram leh Assam ramria buaina awm mekah state leh ram páwna Mizo páwl hrang hrangte'n thuchhuah siamin Mizote thlavâng an hauh a; Mizoram mipui puih an inhuam thu an tarlang hlawm.Tun hnaiah Assam-in kan ram min chuhpui avangin harsatna an rawn siam a, hei vang hian lirthei pawh hun eng emaw chen an dang a, chu mai ni loin kan ram chhunga thilte tichhiain mawi lo takin an che a ni. Hetihlai hian Mizoram pawna awm Mizote'n he ram chhan an inhuamzia leh a chhunga cheng mipuite tana an ṭan tlatzia a taka an rawn lantir hi thil lawmawm tak a ni.Buaina leh harsatna hi a thim zawnga thlir theih a nih rualin a êng zawnga thlirtu tan chuan thil ṭha tam tak a hring chhuak tel ṭhin a, tun hnaia thil thlengah pawh hian state pawn leh ram pawna Zofate kan inpumkhatzia a takin a rawn lang leh ta. Chhan hrang hrang avangin Zofate hi rorelna hrang hnuaiah awm mah ila, hetiang hun harsa lo thlengte hian Zofate inpumkhatna kawngah nasa takin ke min pentir ngei ang tih a rinawm tlat a ni.Hetihlai hian a ram chhunga chengte zawk hian inpumkhat leh­zualna atan kan hmang ṭangkai lo palh ang tih a hlauh­awm a, politics-a hamṭhatna duh avang te, kan party hma kan ngaih luat avang leh chhan dang avangin ramri buai hian min tibuai tel lo se; he ramri buaina avanga harsatna lo thleng hi a ṭha zawnga hmanga inpumkhatna kawng sialtuah i hmang thiam ang u. Mizoram leh Assam ramria buaina awm mekah state leh ram páwna Mizo páwl hrang hrangte'n thuchhuah siamin Mizote thlavâng an hauh a; Mizoram mipui puih an inhuam thu an tarlang hlawm.Tun hnaiah Assam-in kan ram min chuhpui avangin harsatna an rawn siam a, hei vang hian lirthei pawh hun eng emaw chen an dang a, chu mai ni loin kan ram chhunga thilte tichhiain mawi lo takin an che a ni. Hetihlai hian Mizoram pawna awm Mizote'n he ram chhan an inhuamzia leh a chhunga cheng mipuite tana an ṭan tlatzia a taka an rawn lantir hi thil lawmawm tak a ni.Buaina leh harsatna hi a thim zawnga thlir theih a nih rualin a êng zawnga thlirtu tan chuan thil ṭha tam tak a hring chhuak tel ṭhin a, tun hnaia thil thlengah pawh hian state pawn leh ram pawna Zofate kan inpumkhatzia a takin a rawn lang leh ta. Chhan hrang hrang avangin Zofate hi rorelna hrang hnuaiah awm mah ila, hetiang hun harsa lo thlengte hian Zofate inpumkhatna kawngah nasa takin ke min pentir ngei ang tih a rinawm tlat a ni.Hetihlai hian a ram chhunga chengte zawk hian inpumkhat leh­zualna atan kan hmang ṭangkai lo palh ang tih a hlauh­awm a, politics-a hamṭhatna duh avang te, kan party hma kan ngaih luat avang leh chhan dang avangin ramri buai hian min tibuai tel lo se; he ramri buaina avanga harsatna lo thleng hi a ṭha zawnga hmanga inpumkhatna kawng sialtuah i hmang thiam ang u. Mizoram leh Assam ramria buaina awm mekah state leh ram páwna Mizo páwl hrang hrangte'n thuchhuah siamin Mizote thlavâng an hauh a; Mizoram mipui puih an inhuam thu an tarlang hlawm. Tun hnaiah Assam-in kan ram min chuhpui avangin harsatna an rawn siam a, hei vang hian lirthei pawh hun eng emaw chen an dang a, chu mai ni loin kan ram chhunga thilte tichhiain mawi lo takin an che a ni. Hetihlai hian Mizoram pawna awm Mizote'n he ram chhan an inhuamzia leh a chhunga cheng mipuite tana an ṭan tlatzia a taka an rawn lantir hi thil lawmawm tak a ni. Buaina leh harsatna hi a thim zawnga thlir theih a nih rualin a êng zawnga thlirtu tan chuan thil ṭha tam tak a hring chhuak tel ṭhin a, tun hnaia thil thlengah pawh hian state pawn leh ram pawna Zofate kan inpumkhatzia a takin a rawn lang leh ta. Chhan hrang hrang avangin Zofate hi rorelna hrang hnuaiah awm mah ila, hetiang hun harsa lo thlengte hian Zofate inpumkhatna kawngah nasa takin ke min pentir ngei ang tih a rinawm tlat a ni. Hetihlai hian a ram chhunga chengte zawk hian inpumkhat leh­zualna atan kan hmang ṭangkai lo palh ang tih a hlauh­awm a, politics-a hamṭhatna duh avang te, kan party hma kan ngaih luat avang leh chhan dang avangin ramri buai hian min tibuai tel lo se; he ramri buaina avanga harsatna lo thleng hi a ṭha zawnga hmanga inpumkhatna kawng sialtuah i hmang thiam ang u.", "summary": "23rd October,2020 Assam-in kan ram min chuhpui avangin harsatna nasa tak siamin,lirthei pawh hun eng emaw chen an dang a,chu mai ni loin kan ram chhunga thilte tichhiain mawi lo takin an che a ni. State leh ram pâwna Mizo pâwl hrang hrangte chuan thuchhuah siamin Mizote thlavang an hauh a,Mizoram mipui puih an inhuam thu an tarlang.Chhan hrang hrang avangin Zofate hi rorelna hrang hnuaiah awm mah ila,harsatna a lo thlen chiah hian Zofate inpumkhatna kawngah ke min pentir ngeiin a rinawm. State pawn aṭanga pen chhuak ngam an awm lai hian a ram chhunga chengte zawk hian politics-a hamṭhaṭna duh vang te,kan party hma kan ngaihluat lutukna lamah hian inpumkhat lehzualna atan kan hmang ṭangkai lo ang tih erawh a hlauhawm hle." }, { "summarization_id": "503", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26242", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Mizoramah thlawhtheihna service a tlem sawt hle a, Jet Airways-in an thlawhtheihna an tihtawp hnuah Air India thlawhtheihna Kolkata aṭanga thlawk lut chiah a awm tawh a, hei vang hian mipuiin harsatna an tawk mek a ni.Ramin hma a sawn chho zel a, Mizoramah pawh state pawn lam aṭangin thlawhtheihna a pung zel a, Mizote pawh state pawn lamah kan zin chhak tam ta hle. Hei vang hian thlawhtheihna kan mamawhna hi a lêt tam takin a sang tawh a, chutihlaia thlawhtheihna a tlem ta thut mai hian mipuiah harsatna lian tak a thlen chho mek.Thlawhtheihna thlawk a tlem ta a ni mai lo a, a chuan man hi a sang uchuak hle. India ram hmun tam zawk aiin Aizawla lut leh chhuak thlawhtheihna chuan man hi a sang a, mipuiin an tuar hle a ni.Hetihlai hian thlawh­theihna service ṭhinte hi private airlines-te an nih fur avangin sorkar tan pawh nawr vak a remchang vak lo a, chuti chung chung chuan Mizoram sorkar hian tun aia chak zawka he harsatna su kiang tura ṭan a lak a ngai a ni. Mipui an mangang a, thlawhtheihna ticket chan a harsa a, a awm chhun a to bawk a, sorkarin mipui harsatna su kiang turin tun aia chakin ṭan la ngei rawh se. Mizoramah thlawhtheihna service a tlem sawt hle a, Jet Airways-in an thlawhtheihna an tihtawp hnuah Air India thlawhtheihna Kolkata aṭanga thlawk lut chiah a awm tawh a, hei vang hian mipuiin harsatna an tawk mek a ni.Ramin hma a sawn chho zel a, Mizoramah pawh state pawn lam aṭangin thlawhtheihna a pung zel a, Mizote pawh state pawn lamah kan zin chhak tam ta hle. Hei vang hian thlawhtheihna kan mamawhna hi a lêt tam takin a sang tawh a, chutihlaia thlawhtheihna a tlem ta thut mai hian mipuiah harsatna lian tak a thlen chho mek.Thlawhtheihna thlawk a tlem ta a ni mai lo a, a chuan man hi a sang uchuak hle. India ram hmun tam zawk aiin Aizawla lut leh chhuak thlawhtheihna chuan man hi a sang a, mipuiin an tuar hle a ni.Hetihlai hian thlawh­theihna service ṭhinte hi private airlines-te an nih fur avangin sorkar tan pawh nawr vak a remchang vak lo a, chuti chung chung chuan Mizoram sorkar hian tun aia chak zawka he harsatna su kiang tura ṭan a lak a ngai a ni. Mipui an mangang a, thlawhtheihna ticket chan a harsa a, a awm chhun a to bawk a, sorkarin mipui harsatna su kiang turin tun aia chakin ṭan la ngei rawh se. Mizoramah thlawhtheihna service a tlem sawt hle a, Jet Airways-in an thlawhtheihna an tihtawp hnuah Air India thlawhtheihna Kolkata aṭanga thlawk lut chiah a awm tawh a, hei vang hian mipuiin harsatna an tawk mek a ni. Ramin hma a sawn chho zel a, Mizoramah pawh state pawn lam aṭangin thlawhtheihna a pung zel a, Mizote pawh state pawn lamah kan zin chhak tam ta hle. Hei vang hian thlawhtheihna kan mamawhna hi a lêt tam takin a sang tawh a, chutihlaia thlawhtheihna a tlem ta thut mai hian mipuiah harsatna lian tak a thlen chho mek. Thlawhtheihna thlawk a tlem ta a ni mai lo a, a chuan man hi a sang uchuak hle. India ram hmun tam zawk aiin Aizawla lut leh chhuak thlawhtheihna chuan man hi a sang a, mipuiin an tuar hle a ni. Hetihlai hian thlawh­theihna service ṭhinte hi private airlines-te an nih fur avangin sorkar tan pawh nawr vak a remchang vak lo a, chuti chung chung chuan Mizoram sorkar hian tun aia chak zawka he harsatna su kiang tura ṭan a lak a ngai a ni. Mipui an mangang a, thlawhtheihna ticket chan a harsa a, a awm chhun a to bawk a, sorkarin mipui harsatna su kiang turin tun aia chakin ṭan la ngei rawh se.", "summary": "Mizoramah thlawhtheihna service a tlem sawt hle a, Jet Airways-in an thlawhtheihna an tihtawp hnuah Air India thlawhtheihna Kolkata aṭanga thlawk lut chiah a awm tawh a, hei vang hian mipuiin harsatna an tawk mek a ni. Ramin hma a sawn zel a, thlawhtheihna pawh a pung zel a, Mizote pawh state pawnah kan zin chhuak tam ta. Hei vang hian thlawhtheihna hi kan mamawhna a sang tawh a, chutih laia a tlem ta thut hian harsatna a thlen mek. Thlawk a tlem a ni mai lo a, a chuan man hi a sang hle. Thlawhna service thinre hi private airlines te an nih fur avangin sorkar tanpawh nawr vak a remchang lo a, chuti chung chuan sorkar hian hma a a lak a ngai a ni. Mipui an mangang a, thlawhna ticket chan a harsa a, a awmchhun a to bawk, sorkar hian mipui harsatna hi su kiang turin hma la rawh se." }, { "summarization_id": "504", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/119374", "file_name": "F_MIZO_SUM_17_3/2/25", "original_text": "Central YMA chuan kumin April 15 aṭanga June 7 inkar khan Mualkhang leh a chhehvelah eirawngbawlna gas khawih ching-pen an enfiahnaah gas tihchingpen bur 265 an man a; gas khawih chingpenna hmanrua 'gun' an tih chu an man nual bawk.Tun hnaia eirawngbawlna gas an khawih chingpenna hmunṭhin chu CYMA leh media lamin an kal chilh a, nang-chingin an man nghe nghe. Heng mite hian ualau takin kawngpui kamah gas hi an khawih chingpen ngam a, thil sual titute an ngampa hle mai hian ngaihtuah a tithui khawp mai.Eirawngbawlna gas khawih chingpen hi ram pum pawi-sawina a tling a, harsa taka gas kan inchuh hnuah pawisa tam tham takin kan lei a, a buk a tling ta lo deuh vek mai hi a huattthlala takzet a ni. Hetiang titute hi dan angin na taka hrem ngei ni se, hei hi tihtawp a nih ngei theihna turin sorkar pawh a ṭan a ngai hle a ni.Eirawngbawlna gas tih-chingpen dap chhuah a nihlaiin petrol leh diesel pawlh dalna hmunpuite pawh hi dap chhuah theih ni se a ṭha hle mai a, Mizorama petrol leh diesel a dal bik hi chu ngaihthiam harsa tak a ni. Pawisa tam tak sengin lirthei kan lei a, tunlai lirthei chhuak thar phei chuan petrol leh diesel thianghlim a mamawh lehzual a, chutihlaia kan lirtheia a tui kan thun tur tute emaw pawlh dal sa a man ngaia kan lei reng hi chu a zia lo hle.Supply department leh a hnuaia Legal Metrology lam changtute hi an indaih lo a nih pawhin, kan police neih zozaite nen hian thapui thawhin hei hi chhui ngat ila, dap chhuah a harsa lo tawp ang. Gas khawih chingpentute Mizoramah ngei ualau taka kawngpui kama an chet ngam danah hian, sorkar hian a tih tur a ti tawk lo tih a chiang a, heti ringawta pawi khawihtu zawk an zalen reng hi a thiang lo.CYMA an fakawm a, hma zau tak laka tih kim sen loh neih ai chuan, ram leh hnam humhalh an tumna kawngah hian kum khat na na na chu eirawngbawlna gas, petrol leh diesel tihchingpen dona leh ruihhlo do lamah hian insawr bing se, kan buaina tam tak hi chu an chingfel thei ngeiin a rinawm. Central YMA chuan kumin April 15 aṭanga June 7 inkar khan Mualkhang leh a chhehvelah eirawngbawlna gas khawih ching-pen an enfiahnaah gas tihchingpen bur 265 an man a; gas khawih chingpenna hmanrua 'gun' an tih chu an man nual bawk.Tun hnaia eirawngbawlna gas an khawih chingpenna hmunṭhin chu CYMA leh media lamin an kal chilh a, nang-chingin an man nghe nghe. Heng mite hian ualau takin kawngpui kamah gas hi an khawih chingpen ngam a, thil sual titute an ngampa hle mai hian ngaihtuah a tithui khawp mai.Eirawngbawlna gas khawih chingpen hi ram pum pawi-sawina a tling a, harsa taka gas kan inchuh hnuah pawisa tam tham takin kan lei a, a buk a tling ta lo deuh vek mai hi a huattthlala takzet a ni. Hetiang titute hi dan angin na taka hrem ngei ni se, hei hi tihtawp a nih ngei theihna turin sorkar pawh a ṭan a ngai hle a ni.Eirawngbawlna gas tih-chingpen dap chhuah a nihlaiin petrol leh diesel pawlh dalna hmunpuite pawh hi dap chhuah theih ni se a ṭha hle mai a, Mizorama petrol leh diesel a dal bik hi chu ngaihthiam harsa tak a ni. Pawisa tam tak sengin lirthei kan lei a, tunlai lirthei chhuak thar phei chuan petrol leh diesel thianghlim a mamawh lehzual a, chutihlaia kan lirtheia a tui kan thun tur tute emaw pawlh dal sa a man ngaia kan lei reng hi chu a zia lo hle.Supply department leh a hnuaia Legal Metrology lam changtute hi an indaih lo a nih pawhin, kan police neih zozaite nen hian thapui thawhin hei hi chhui ngat ila, dap chhuah a harsa lo tawp ang. Gas khawih chingpentute Mizoramah ngei ualau taka kawngpui kama an chet ngam danah hian, sorkar hian a tih tur a ti tawk lo tih a chiang a, heti ringawta pawi khawihtu zawk an zalen reng hi a thiang lo.CYMA an fakawm a, hma zau tak laka tih kim sen loh neih ai chuan, ram leh hnam humhalh an tumna kawngah hian kum khat na na na chu eirawngbawlna gas, petrol leh diesel tihchingpen dona leh ruihhlo do lamah hian insawr bing se, kan buaina tam tak hi chu an chingfel thei ngeiin a rinawm.", "summary": "Central YMA chuan kumin April 15 aṭanga June 7 inkar khan Mualkhang leh a chhehvelah eirawngbawlna gas khawih ching-pen an enfiahnaah gas tihchingpen bur 265 bakah gas khawih chingpenna hmanrua 'gun' an man. Gas an khawih chingpenna hmun hi CYMA leh media lamin an kal chilh a, ualau takin kawngpui kamah gas hi an lo khawih chingpen a,harsa taka gas kan inchuh hnuah pawisa tam takin kan lei a, a buk a tling talo deuh vek mai hi a huattthlala takzet a ni. Hei bakah hian petrol leh diesel pawlh dalna hmunpuite pawh hi dap chhuah theih ni se, pawisa tam tak sengin lirthei kan lei a, chutihlaia kan lirtheia a tui kan thun turtute emaw pawlh dal sa a man ngaia kan lei reng hi a zialo hle. Supply department leh Legal Metrology lam an indaihlo a nih pawhin, kan police-te nen thapui thawhin chhui ngat se dap chhuah a harsalo tawp ang. CYMA te pawn ram leh hnam humhalh an tumna kawngah hian eirawngbawlna gas, petrol leh diesel tihchingpen dona leh ruihhlo do lamah hian insawr bing se, kan buaina tam tak hi chu an chingfel thei ngeiin a rinawm." }, { "summarization_id": "505", "url": "https://theaizawlpost.org/saudi-in-economy-siam-nan-football/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_3.2.25", "original_text": "Saudi Arabia a Al Hilal club chu an ram football club lar ber niin triphy 66 lai an chawi tawh a. Chu mai bakah AFC Champions League pawh tum li lai chawi tawhin chawi hnem ber niin Riyadh a inbun club hi Asia khawmualpuia club hlawhtling ber a ni. History turu tak a nei chungin 19 August 2023 kha an supporter te tan chuan hun chhinchhiahtlak leh bungthar kaina niin Neymar Junior hi fans 65,000 hmaah phochhuahin a awm a ni. Brazilian forward chu club jersey dark blue haa pitch a luh rualin firework turu tak leh drine hmangin a hmelhmang tarlanna neih a ni bawk a. “Kan tan chuan hun duhawm a ni a, Neymar hi mega star a ni. Al Hilal tan fans tam tak a sengluh belh ngei ang a, Brazil ram pumin min thlawp kan rign tawh a. Khawiah pawh club hming chu hriat a ni tawh ang” tiin Al Hilal fan Abdullah Almutawa chuan a sawi. Saudi Arabia international football hun a siam tumna project turu tak chu January thlaa Al Nassar in Cristiano Ronaldo kum hnih leh a chane contract $400 million hu vel an ziahpui atanga intan a ni. Chumi hnu atang chuan Saudi league-ah player hrawlh leh langsar ber berte lut zui tawhin June thla khan Real Madrid atangin Jeddah a inbun club Al Ittihad chuan Karim Benzema chu an la lut zui bawk a. A hnu lawkah Sadio Mane, Riyad Mahrez, Jordan Henderson, N’Golo Kante te pawhin Europe club tha te kalsanin Saudi pro League chu an zawm zui tawh bawk. Tun hnaiteah Saudi Pro league chuan foeign player lei nan transfer fee ah $ 850 million chuang seng tawhin English Premier League tihloha player lei nana sum seng hnem ber an ni der tawh a. He mi piah lamah hian European league lian ber ber atanga player hlawh turu buru tak chu a la awm bawk. Tun hi tum khat hmalakna satliah ngawt a ni lo tiin league chief financial officer, Carlo Nohra chuan a sawi a. Saudi Arabian sorkar chuan revenue leh quality lama khawvela league tha ber zinga a tel hmna chuan sum lama a puih reng tur thu an sawi chiang a ti bawk. Saudi pro league chuan English Premier League leh La Liga te chu elberah a neihpui nghal a. Nohra chuan foreign player tha te lakluh belhzel an tum thu a sawi zui bawk a. “Kan tum kan hlawhtlin hma chuan thlawpna kan hmu zui reng dawn a, mahse sorkar capital ngawta innghat reng lova sum lama intodelh kan ngai a ni” tiin Nohra chuan a sawi. -- Advertisement -- Soft Power Khawvel oil siakchuak leh thawnchhuak hnem ber hian sport lamah sum billion tel sengin Saudi pro league a siamtha a, Formula One leh LIV Golf te pawh a thleng zui tawh a. Mahse, sawisel tute chuan Saudi sorkar in human rights record chhe tak a neih hmaiphihna ‘sportwashing’ an tihsak thung. Mahse mithiam tam takte chuan Saudi Arabia strategy chu image siamthat ngawt piah lam a ni an ti thung a. Simon Chadwick, professor of Sport and Geopolitical Economy, Skema Business School, Paris chuan “Khawvel ram hrang hrang te hian sports leh entertainment chu an soft power tihhlawhtlin nana policy tool atana an hman a ni thin” tiin a sawi. “Saudi Arabia-in policy armoury pakhata a neih mek chu sports a ni a. Khawvel mipuite rilru hneh theih nan ram hrang hrang te chuan inelna an nei mek a ni. Britain, United States, France, India leh ram dang dangte pawhin hetiang policy hi an kalpui a lawm. Saudi pawhin an kalpui ve ta a ni,” tiin prof Chadwick chuan a sawi. Saudi Arabia-in sports lama sum nasa taka a sen belhna chhan pakhat nia sawi bawk chu oil revenue a tlakhniam tak tak hmaa economy kawng danga siamthat a tumna tih a ni a. Tun dinhmunah Saudi Arabia sum lakluh Gross Domestic Product a 40% chu oil atanga a lakluh a ni a. Saudi sorkarin Vision 2030 project a kalpui Crown prince Mohammed bin Salman hmalakna hnuaiah sports chu ngaih pawimawh ber pakhat a ni a. Saudi chu oil ringhawta inghat tawh lova industry thar hnathar siam thei siam chu tum ber a nih vang a ni. “An tum ber pakhat chu Saudi mipuite tihhlim niin chu chu Vision 2030 in a ken tel a ni a, chutihrual chuih chuan Saudi pro league hmanga local talent tihthat zel a ni” tiin Nohra chuan a sawi. Saudi chu football ngaina ram a ni a, a mipui 80% vel zette chuan football chu en en emaw, khel emaw, buaipui emaw tia sawi a ni a. Tuna investment turu tak an kalpui hian awmzia a nei hlen dawn em a la chiang lo va. Mahse, thil chiang tak chu Gulf ram hian football powerhouse nih erawh a tum chiang hle tih a ni.", "summary": "Saudi Arabia a Al Hilal club chu an ram football club lar ber niin triphy 66 lai an chawi tawh a. Chu mai bakah AFC Champions League pawh tum li lai chawi tawhin chawi hnem ber niin Riyadh a inbun club hi Asia khawmualpuia club hlawhtling ber a ni. History turu tak a nei chungin 19August 2023 kha an supporter te tan chuan hun chhinchhiahthlak leh bungthar kaina miin Neymar Junior hi fans 65,000 hmaah phochhuahin a awm a ni. Saudi Arabia international football hun a siam tumna project turu tak chu Al Nassar in Cristiano Ronaldo kum hnih leh a chanve contract $400 million hu vel an ziahpui atanga intan a ni. Chumi hnu chuan Saudi league ah player hrawl leh langsang ber berte lut zui tawhin June thla khan Real atangin Jeddah a inbun club AI Ittihad chuan Karim Benzema an la zui bawk. Tun hnai teah foreign player lei nan transfer fee ah $ 850 million chuang seng tawhin English Premier League tih loha player lei nana sum seng hnem ber an ni der tawh. Saudi sorkar chuan revenue leh quality lama khawvela league tha ber zinga a tel hma chuan sum lama a puih reng tur thu an sawi. Saudi pro League chuan EPL leh Laliga chu elberah a neihpui nghal a, foreign player tha lakluh zel an tum. Saudi in sports lama sim nasa tak a sen nachhan chu oil reveneu a tlakhniam tak tak hmaa economy danga siamthat a tumna tia sawi a awm. Tun dinhmunah Saudi sum laklih GDP a 40% chu oil atanga a lakluh a ni a. Saudi sorkarin Vision 2030 project a kalpui Crown prince Mohammed bin Salman hmalakna hnuainah sports chu ngaih pawimawh ber pakhat a ni. Saudi chu football ngaina ram a ni a, a mipui 80% vel zette chuan football an buaipui." }, { "summarization_id": "506", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Speaker Bangla cheina atan sum sen a tam - MNF MNF Party chuan ZPM sawrkar hnuah Assembly Speaker Lalbiakzama Bangla cheithatna leh bungraw lei nan Rs. 23,40,000/- sen a nih thu leh Bangla cheinan bik Rs. 8,40,000/- sen niin bungrua (Sofa, dining table, doormat, etc. ) lei nan nuai 15 sen a ni bawk niin an sawi. Nimin-a thuchhuah siama an tarlan danin MNF Party chuan Chief Minister Lalduhoma'n sawrkarna an chan hlima thuthar lakhawmtute a kawmna ah Bangla chei nan sum hman vak vak tha a tih loh thu leh chutiang tih ve an tum loh thu a sawi nia tarlangin, “Chutiang a nih laia Speaker in a bangla Rs. 8,40,000/- laia a chei tir leh bungraw (Sofa, dining table, doormat, etc. ) lei nan nuai 15 lai sawrkar pawisa a hmang hi a intuha lo hle a. Hei mai bakah hian Minister leh MLA dangte quarters pawh chei that a ni hlawm tih kan hria a ni,” an ti a. ZPM chu an sawi loh ang hlirin an awm tih hi chu tlang hriat a ni tawh nia sawiin, “Mipui pawhin ngaiah kan nei tawh a. Chutih laiin sum renchem leh sawrkar insawhngheh kumah an puang mek a. Anmahni ber a bawhchhetuah an tang zel mai hi a pawi hle a. Sum indaihlohna avangin Zoram pum kawng chhe em em pawh an siam thei lo a, sawrkar-in vaibelchhe telin sum a puk reng a. Chutih laia Bangla cheibawlna tura sum tam tak a luang hi a uiawm hle,” an ti bawk.", "summary": "Speaker Bangla cheina atan sum sen a tam - MNF MNF chuan ZPM sawrkar hnuah Assembly Speaker Bangla cheithatna leh bungraw lei nan Rs. 23,40,000/- sen a nih thu leh Bangla cheinan bik nuai 15 sen a ni bawk niin an sawi. MNF chuan CM Lalduhoma'n sawkarna an chan hunah Bangla chei nan sum hman vak a tum loh thu a sawi laiin nuai 15 lai sawrkar pawisa a hmang hi a intuha lo hle a, Minister leh MLA dangte quarters pawh chei that a ni hlawm an ti. ZPM chu sawi loh ang hlira awm tiin an dan zam bawhchhetu an mahni bawk chu an ni a, Bangla chei nana sum tam tak luang hi uiawm an ti." }, { "summarization_id": "507", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_24_summarization.txt", "original_text": "DIET Quarters luah enfiah Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan nimin July 30, 2024 khan Aizawl-a District Institute of Education & Training (DIET) Principal leh thawktute chênna In (Quarters) tlawhin DIET Quarters-a chêng tur ni lo Chief Minister Lalduhoma Campaigner a awm tih an hmuchhuak tih thuchhuah siamin an tarlang a. MPYCC ten thu an zawhfiahna atanga a lan danin he Quarters-a awm hming tumtu hi Lalthansanga, ZPM Party-a nihna sâng tak PAC Member hial lo ni tawh leh tuna Adviser ni mek a ni tih sawiin, an chhungkaw member zingah sawrkar hnathawk emaw, DIET a thawk emaw sawi tur an awm lo tih an finfiah thu leh Chief Minister Lalduhoma sawipui leh awm tir anih thu an dawng bawk niin an sawi.", "summary": "Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan July 30, 2024 khan Aizawl-a District Institute of Education & Training (DIET) Principal leh thawktute chênna In (Quarters) tlawhin DIET Quarters-a chêng tur ni lo Lalthansanga, ZPM Party-a nihna sâng tak PAC Member hial ni tawh leh tunah Adviser, chu Chief Minister Lalduhawma sawipui leh awmtir a nih thu an dawng bawk." }, { "summarization_id": "508", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5981", "file_name": "SMizo 32_4-02", "original_text": "Mizo naupang Manchester United Academy-ah Mizoram NewsMizo naupang Manchester United Academy-ah admin 21-Oct-2024 11:08 AM Bawngkawn Branch YMA chuan thuchhuah siamin, Manchester United Academy a awm turin an veng rawlthar a tlin thu an tarlang. Bawngkawn Branch YMA tarlan danin PC Lalchhuanawma s/o James Vanlalruata (Vl-a) Taitesena Section chu club ropui Manchester United Academy a awm tura thlan a ni. India , Nepal , Thailand leh Bangladesh aṭangin players 30 Chandigarh-ah trial a, chuta ṭang chuan mi 5 thlan chhuah leh an ni. Chungte chu academy a awm tur an ni. Indian aṭangin mi pathun, Thailand aṭangin pakhat leh Nepal aṭangin mi pakhat an thlang chhuak a ni. Chhuanawma pawh hi India aiawh mi pathun thlan chhuah zingah telin, Manchester United Academy lamah a awm dawn a ni. Bawngkawn Branch YMA chuan htiang mi chhuanawm YMA member an nei hi an chhuang em em tih tarlangin, 'A kal zelna turah duhsakna kan hlan mawlh mawlh a ni,' an ti. Chhuanawma pa hi goalkeeper niin, vawi duai lo an veng tana lo feh chhuak tawh a ni.", "summary": "Bawngkawn Branch YMA tarlan danin PC Lalchhuanawma s/o James Vanlalruata chu club ropui Manchester United Academy a awm tura thlan a ni. India, Nepal, Thailand leh Bangladesh atangin players 5 thlan chhuah an ni a, heng zing a an branch member a tel thei hi an lawm in an chhuang hle a ni." }, { "summarization_id": "509", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6114", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_10", "original_text": "East-I MNYF bultumin kawng siam Mizoram NewsEast-I MNYF bultumin kawng siam admin 02-Nov-2024 01:44 PM *Aizawl E-I MNYF Block bul tumin Zemabawk Cancer Hospital kawng an siam. * Vawiin (2.11.2024) hian MNYF Aizawl East-1 Block bultumin Cancer Hospital, Zemabawk kawng chhia siamin mi eng emaw zat kawng siamin an hnatlang. MNF atanga thudawn danin, hnatlangte hian bitumen barel 2 leh rawra sin trip khat an lei a, PWD hotute rawn chungin a dan tur ang thlap an thawk. Road roller an neih loh avangin manual-in an chhu muk thung. East-I MNYF-te hian Cancer Hospital kawng chhiat a vanga cancer patient-ten harsatna an tawh thin chungchangte an lo hria, an hnar a vuah pipe-te thlenga dawk chhuak thin avang te, drip khai chung pawhin damlo a phurh hleih theih tak loh avangtein kawng siam a ni. Cancer natna tuar te, mipui tan leh sorkar hruaituten an beng lo chhi se, khua a thal chho ta a, kawng siamna hun pawh a awm tawhtih te lo hria se an duh thu hnatlangte chuan an sawi. Hnatlangte hian Fakland Presbyterian Biak In bul, World Bank Road-a kawng chhe lutuk, two wheeler accident fona leh lirthei spring a chhiat fona hmun an siam tha bawk.", "summary": "East-I MNYF bultumin kawng siam Vawiin (2.11.2024) hian MNYF Aizawl East-1 Block bultumin Cancer Hospital, Zemabawk kawng chhia siamin mi eng emaw zat kawng siamin an hnatlang. Hnatlangte hian Cancer hospital kawng chhiat vanga an harsatna tawh hriain kawng hi an siam a ni. Khua a ṭhat chhoh tak avangin kawng siamna hun a awm tawh tih sorkarin hria se an duh. Hnatlangte hian Falkland Presbyterian Biak in bul leh World Bank road kawng an siam ṭha tel." }, { "summarization_id": "510", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9814", "file_name": "H-220-14/02/2025-Aizawl lockdown leh eizawnna", "original_text": "Tun hnaiah Aizawl khawpui­ah Covid-19 vei thar an pun nasat avangin invenna turin sorkar chuan lockdown a puang a, September 11-17 chhung chu Aizawlah phalna nei lo chu pawn chhuah khap tlat a ni.India rama Covid-19 avanga inkharkhip rei/ ngun ber tawh khawpui thlang dawn ila, Aizawl khawpui aia inkharkhip rei zawk hi sawi tur an tam kher lo ang. Mipui himna turin sorkar hotute'n ruahmanna an siam a, khawtlang hruaitute'n theih­tawp chhuahin an ṭawiawm a, mipuiin an zawm ṭha bawk a, khawpui dangte nena khaikhin ralah chuan hripui vei pawh an la tlem hle a ni.Hetihlai hian kar khat lek lek inkhar­khip avanga kan hripui leng hi tihrem emaw, tih­ziaawm deuh emaw theih niin a lang tawh lo a; hnathawktute'n chak taka hna an thawh theihna tur leh hnu chhui hna an thawhna tura lockdown a ṭangkai rual hian, he hripui avanga chhuanchham lek lek leh harsatna tawk chhungkua an tam tawh hle a ni.Thingtlangah chuan mirethei ber pawhin a pualin lo a nei thei a, mi taima pangngai chuan ei khawp na na na chu a thar chhuak mai a; khawpuiah erawh chuan miretheite hian hnathawhna hun an neih tlem poh leh an retheihna belhchhahin a awm tihna a ni. Tuna hripui lengin a nghawng nat ber hi teh theih ni lo mah se, khawpuia miretheite (urban poor) hi a tuar na ber pawl an ni ngei ang.Hripui lakah inven a ṭul a, chutih rual chiah chuan kan dam khawchhuahna tur ngaihtuah tel a ngai bawk a, hetah tak hian sorkar hotute tan pawh kal dan tur hriatthiam a harsa hle ang. Ram leh khawpui pumpui tana ṭha an ngaihtuah rualin, nitina thawh chhuah chawp eia inhlawhfate harsatna an en kân a thiang lo a, sorkar hnathawk hlawh kiam ve miah lote'n lockdown a ṭhat thu an sawi rual apiang hian mi­retheite manganna belhchhah a ni tih an hriat tel a ṭha hle.Lockdown ṭhatna tam tak a awm rual hian, a khawpui pum­puia inkharkhip bur bur lo deuha kalte pawh a hun tawh mai thei a; hripui len nasatna hmun leh hmun him deuhte thliar a, ngaihtuahna kan sen ngam pawh a hun tawh mai thei a; thutlukna siamtu sorkar thuneitute tan finna dilpui a ṭul takzet a ni. Tun hnaiah Aizawl khawpui­ah Covid-19 vei thar an pun nasat avangin invenna turin sorkar chuan lockdown a puang a, September 11-17 chhung chu Aizawlah phalna nei lo chu pawn chhuah khap tlat a ni.India rama Covid-19 avanga inkharkhip rei/ ngun ber tawh khawpui thlang dawn ila, Aizawl khawpui aia inkharkhip rei zawk hi sawi tur an tam kher lo ang. Mipui himna turin sorkar hotute'n ruahmanna an siam a, khawtlang hruaitute'n theih­tawp chhuahin an ṭawiawm a, mipuiin an zawm ṭha bawk a, khawpui dangte nena khaikhin ralah chuan hripui vei pawh an la tlem hle a ni.Hetihlai hian kar khat lek lek inkhar­khip avanga kan hripui leng hi tihrem emaw, tih­ziaawm deuh emaw theih niin a lang tawh lo a; hnathawktute'n chak taka hna an thawh theihna tur leh hnu chhui hna an thawhna tura lockdown a ṭangkai rual hian, he hripui avanga chhuanchham lek lek leh harsatna tawk chhungkua an tam tawh hle a ni.Thingtlangah chuan mirethei ber pawhin a pualin lo a nei thei a, mi taima pangngai chuan ei khawp na na na chu a thar chhuak mai a; khawpuiah erawh chuan miretheite hian hnathawhna hun an neih tlem poh leh an retheihna belhchhahin a awm tihna a ni. Tuna hripui lengin a nghawng nat ber hi teh theih ni lo mah se, khawpuia miretheite (urban poor) hi a tuar na ber pawl an ni ngei ang.Hripui lakah inven a ṭul a, chutih rual chiah chuan kan dam khawchhuahna tur ngaihtuah tel a ngai bawk a, hetah tak hian sorkar hotute tan pawh kal dan tur hriatthiam a harsa hle ang. Ram leh khawpui pumpui tana ṭha an ngaihtuah rualin, nitina thawh chhuah chawp eia inhlawhfate harsatna an en kân a thiang lo a, sorkar hnathawk hlawh kiam ve miah lote'n lockdown a ṭhat thu an sawi rual apiang hian mi­retheite manganna belhchhah a ni tih an hriat tel a ṭha hle.Lockdown ṭhatna tam tak a awm rual hian, a khawpui pum­puia inkharkhip bur bur lo deuha kalte pawh a hun tawh mai thei a; hripui len nasatna hmun leh hmun him deuhte thliar a, ngaihtuahna kan sen ngam pawh a hun tawh mai thei a; thutlukna siamtu sorkar thuneitute tan finna dilpui a ṭul takzet a ni. Tun hnaiah Aizawl khawpui­ah Covid-19 vei thar an pun nasat avangin invenna turin sorkar chuan lockdown a puang a, September 11-17 chhung chu Aizawlah phalna nei lo chu pawn chhuah khap tlat a ni. India rama Covid-19 avanga inkharkhip rei/ ngun ber tawh khawpui thlang dawn ila, Aizawl khawpui aia inkharkhip rei zawk hi sawi tur an tam kher lo ang. Mipui himna turin sorkar hotute'n ruahmanna an siam a, khawtlang hruaitute'n theih­tawp chhuahin an ṭawiawm a, mipuiin an zawm ṭha bawk a, khawpui dangte nena khaikhin ralah chuan hripui vei pawh an la tlem hle a ni. Hetihlai hian kar khat lek lek inkhar­khip avanga kan hripui leng hi tihrem emaw, tih­ziaawm deuh emaw theih niin a lang tawh lo a; hnathawktute'n chak taka hna an thawh theihna tur leh hnu chhui hna an thawhna tura lockdown a ṭangkai rual hian, he hripui avanga chhuanchham lek lek leh harsatna tawk chhungkua an tam tawh hle a ni. Thingtlangah chuan mirethei ber pawhin a pualin lo a nei thei a, mi taima pangngai chuan ei khawp na na na chu a thar chhuak mai a; khawpuiah erawh chuan miretheite hian hnathawhna hun an neih tlem poh leh an retheihna belhchhahin a awm tihna a ni. Tuna hripui lengin a nghawng nat ber hi teh theih ni lo mah se, khawpuia miretheite (urban poor) hi a tuar na ber pawl an ni ngei ang. Hripui lakah inven a ṭul a, chutih rual chiah chuan kan dam khawchhuahna tur ngaihtuah tel a ngai bawk a, hetah tak hian sorkar hotute tan pawh kal dan tur hriatthiam a harsa hle ang. Ram leh khawpui pumpui tana ṭha an ngaihtuah rualin, nitina thawh chhuah chawp eia inhlawhfate harsatna an en kân a thiang lo a, sorkar hnathawk hlawh kiam ve miah lote'n lockdown a ṭhat thu an sawi rual apiang hian mi­retheite manganna belhchhah a ni tih an hriat tel a ṭha hle. Lockdown ṭhatna tam tak a awm rual hian, a khawpui pum­puia inkharkhip bur bur lo deuha kalte pawh a hun tawh mai thei a; hripui len nasatna hmun leh hmun him deuhte thliar a, ngaihtuahna kan sen ngam pawh a hun tawh mai thei a; thutlukna siamtu sorkar thuneitute tan finna dilpui a ṭul takzet a ni.", "summary": "14th September,2020 Aizawl khawpuiah Covid-19 vei thar an pun nasat em avangin invenna turin sawrkar chuan September 11-17 chhung chu Aizawlah lockdown a puang.India rama Covid-19 avanga inkharkhip rei ber tawh khawpui thlang dawn i la,Aizawl khawpui aia inkharkhip rei zawk hi sawi tur an tam lo ang. Lockdown hian Covid-19 hri thehdarh tur vengin,hnathawktute tan hna an thawh theihna tur leh hnu chhui hna an thawh theihna tur ni mah se khawpuia awm,nitin inhlawhfa chawpte tan manganna a belhchhah hle a,sawrkar pawhin a en kân thiang lo ang. Lockdown thaṭna tam tak awm mah se khawpui pum puiah inkharkhip bur lo hian hripui len nasatna hmun leh hmun him deuhte thliar a,ngaihtuahna kan sen ngam a ngai a,sawrkar thuneitute tan pawh finna dilpui a ṭul takzet a ni." }, { "summarization_id": "511", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/15639", "file_name": "F_MIZO_SUM_20_20/2/25", "original_text": "Chief minster Zoramthanga chuan kuminah chawa intodelh tura sorkarin ṭan a lak tur thu a sawi a, leileta siam theih zawng zawng leileta siam chuan Mizoram kham khawp buh thar theih a beisei thu a sawi a, sa-a intodelh tura ṭan lak an tum thu a sawi bawk. Hei bakah hian bamboo project chu ngaih pawimawh tur a nih thu a sawi a, he project kalpuina kawnga harsatna an tawhte a sawi rualin kum tharah chuan a ṭiak supply-tu lam pawh an phûr thu a sawi.Mizote hi tun hma zawng chuan mahni kham khawp thar chhuak thei, hmun dang aṭanga ei leh in tur lakluh ngai loa intodelh kan ni. Ram a ṭhang a, eizawnna hrang hrang a lo piang a, lo neih kan bansan chho zel a, tunah chuan sokar laipui chawm hlawm kan ni ta deuh ber mai. Kan kham khawp buh kan thar lo a, kan ei duh em em sa pawh state pawn aṭanga lakluh ngai hial a ni.Sorkarin chawa intodelh tuma ṭan a la tur hi a lawmawm a, hei hi a tihlawhtling thei a nih ngat chuan Mizo mipuite hian lawmthu sawina atan inthlan lo awm leh turah pawh sorkar ngai thlan nawn hi an hreh hauh lo ang. Kan intodelh loh avanga kan buaina hi a nasa hle mai a, sorkarin chaw leh saa intodelh a tum ngam hi a lawmawm a; nimahsela 'tum' ringawt hi a tawk lo a, a taka kalpui a, tihhlawhtlin ngei erawh a ṭul dawn a, sorkar tan pawh chona a ni ang.Mau/ rua chungchang hi chu sorkarin flagship prog­ramme-a a hman mek a nih avangin a hlawhchham thiang lo a, hlawhtling ngei turin an bei ve tur a ni. Thil hrang hrangah Covid-19 hi chhuanlamah hman a remchang dawn hle tih a lang ṭan a, thil hlawhtling loah he hri leng hi kan kawk palh a nih chuan a fel lo ang.Covid-19 a len chhungin mau chi supply-tu thlan an ṭhulh chuang lo a, a hlawhtlin ngei an duh avangin hri leng avanga sum indaih loh lai tak pawhin mau chi tender hi an kalpui tih mipuiin an la chhinchhiah tlat dawn a ni. Kan chief minister zahawm takin chaw, sa leh mau lama hmalak a tum hi Mizoram tan thil lawmawm tak a ni a; kan kham khawp ei tur kan thar chhuah a, kan economy chawikanna atana mau project kan hlawhtlinpui bawk chuan kan state pawhin hma a sawn ngei dawn a ni. Chief minster Zoramthanga chuan kuminah chawa intodelh tura sorkarin ṭan a lak tur thu a sawi a, leileta siam theih zawng zawng leileta siam chuan Mizoram kham khawp buh thar theih a beisei thu a sawi a, sa-a intodelh tura ṭan lak an tum thu a sawi bawk. Hei bakah hian bamboo project chu ngaih pawimawh tur a nih thu a sawi a, he project kalpuina kawnga harsatna an tawhte a sawi rualin kum tharah chuan a ṭiak supply-tu lam pawh an phûr thu a sawi.Mizote hi tun hma zawng chuan mahni kham khawp thar chhuak thei, hmun dang aṭanga ei leh in tur lakluh ngai loa intodelh kan ni. Ram a ṭhang a, eizawnna hrang hrang a lo piang a, lo neih kan bansan chho zel a, tunah chuan sokar laipui chawm hlawm kan ni ta deuh ber mai. Kan kham khawp buh kan thar lo a, kan ei duh em em sa pawh state pawn aṭanga lakluh ngai hial a ni.Sorkarin chawa intodelh tuma ṭan a la tur hi a lawmawm a, hei hi a tihlawhtling thei a nih ngat chuan Mizo mipuite hian lawmthu sawina atan inthlan lo awm leh turah pawh sorkar ngai thlan nawn hi an hreh hauh lo ang. Kan intodelh loh avanga kan buaina hi a nasa hle mai a, sorkarin chaw leh saa intodelh a tum ngam hi a lawmawm a; nimahsela 'tum' ringawt hi a tawk lo a, a taka kalpui a, tihhlawhtlin ngei erawh a ṭul dawn a, sorkar tan pawh chona a ni ang.Mau/ rua chungchang hi chu sorkarin flagship prog­ramme-a a hman mek a nih avangin a hlawhchham thiang lo a, hlawhtling ngei turin an bei ve tur a ni. Thil hrang hrangah Covid-19 hi chhuanlamah hman a remchang dawn hle tih a lang ṭan a, thil hlawhtling loah he hri leng hi kan kawk palh a nih chuan a fel lo ang.Covid-19 a len chhungin mau chi supply-tu thlan an ṭhulh chuang lo a, a hlawhtlin ngei an duh avangin hri leng avanga sum indaih loh lai tak pawhin mau chi tender hi an kalpui tih mipuiin an la chhinchhiah tlat dawn a ni. Kan chief minister zahawm takin chaw, sa leh mau lama hmalak a tum hi Mizoram tan thil lawmawm tak a ni a; kan kham khawp ei tur kan thar chhuah a, kan economy chawikanna atana mau project kan hlawhtlinpui bawk chuan kan state pawhin hma a sawn ngei dawn a ni. Chief minster Zoramthanga chuan kuminah chawa intodelh tura sorkarin ṭan a lak tur thu a sawi a, leileta siam theih zawng zawng leileta siam chuan Mizoram kham khawp buh thar theih a beisei thu a sawi a, sa-a intodelh tura ṭan lak an tum thu a sawi bawk. Hei bakah hian bamboo project chu ngaih pawimawh tur a nih thu a sawi a, he project kalpuina kawnga harsatna an tawhte a sawi rualin kum tharah chuan a ṭiak supply-tu lam pawh an phûr thu a sawi. Mizote hi tun hma zawng chuan mahni kham khawp thar chhuak thei, hmun dang aṭanga ei leh in tur lakluh ngai loa intodelh kan ni. Ram a ṭhang a, eizawnna hrang hrang a lo piang a, lo neih kan bansan chho zel a, tunah chuan sokar laipui chawm hlawm kan ni ta deuh ber mai. Kan kham khawp buh kan thar lo a, kan ei duh em em sa pawh state pawn aṭanga lakluh ngai hial a ni. Sorkarin chawa intodelh tuma ṭan a la tur hi a lawmawm a, hei hi a tihlawhtling thei a nih ngat chuan Mizo mipuite hian lawmthu sawina atan inthlan lo awm leh turah pawh sorkar ngai thlan nawn hi an hreh hauh lo ang. Kan intodelh loh avanga kan buaina hi a nasa hle mai a, sorkarin chaw leh saa intodelh a tum ngam hi a lawmawm a; nimahsela 'tum' ringawt hi a tawk lo a, a taka kalpui a, tihhlawhtlin ngei erawh a ṭul dawn a, sorkar tan pawh chona a ni ang. Mau/ rua chungchang hi chu sorkarin flagship prog­ramme-a a hman mek a nih avangin a hlawhchham thiang lo a, hlawhtling ngei turin an bei ve tur a ni. Thil hrang hrangah Covid-19 hi chhuanlamah hman a remchang dawn hle tih a lang ṭan a, thil hlawhtling loah he hri leng hi kan kawk palh a nih chuan a fel lo ang. Covid-19 a len chhungin mau chi supply-tu thlan an ṭhulh chuang lo a, a hlawhtlin ngei an duh avangin hri leng avanga sum indaih loh lai tak pawhin mau chi tender hi an kalpui tih mipuiin an la chhinchhiah tlat dawn a ni. Kan chief minister zahawm takin chaw, sa leh mau lama hmalak a tum hi Mizoram tan thil lawmawm tak a ni a; kan kham khawp ei tur kan thar chhuah a, kan economy chawikanna atana mau project kan hlawhtlinpui bawk chuan kan state pawhin hma a sawn ngei dawn a ni.", "summary": "Chief Minister Zoramthanga chuan kuminah chawa intodelh tura Sorkarin ṭan a lak tur thu leh leileta siam theih zawng zawng leileta siama, Mizoram chu kham khawp buh thara sa-a intodelh tura ṭan lak an tum thu a sawi. Hei bakah hian bamboo project ngaih pawimawh a nih tur thu a sawi a, a ṭiak supply-tu lam pawh an phûr thu a sawi. Ram a ṭhang a, eizawnna hrang hrang a lo piang a, lo neih kan bansan chho zel a, Sokar laipui chawm hlawm kan ni ta deuh ber a, kan kham khawp buh kan tharlo a, sa pawh State pawn aṭanga lakluh ngai hial a ni a, Sorkarin chawa intodelh tuma ṭan a la tur hi a lawmawm hle. Mau/rua chungchang hi chu Sorkarin flagship prog­ramme-a a hman mek a nih avangin a hlawhchham thianglo a, thil hrang hrangah Covid-19 hi chhuanlamah hman a remchang em avangin thil hlawhtlingloah he hri leng hi kan puh vek a nih chuan a fello ang. Kan CM zahawm takin chaw, sa leh mau lama hmalak a tum hi Mizoram tan thil lawmawm tak a ni a; kan economy chawikanna atana mau project kan hlawhtlinpui bawk chuan kan state pawhin hma a sawn ngei dawn a ni." }, { "summarization_id": "512", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9559", "file_name": "H-234-15/02/2025-restucted tender leh Mizoram", "original_text": "PWD changtu chief minister Zoramthanga chuan ZPM member C Lalsawivunga zawhna ziaka chhangin, kum 2009 aṭanga August 31, 2020 thlengin restricted tender hmangin hna 53 pek a nih thu a tarlang a, \"CPWD Works Manual 2014-in a phal angin hna hmanhmawhthlak vang leh thawk tura thiam bik leh hmanraw nei sa thlante hnenah tender koin, chu'ng zinga chháng hniam ber hnen­ah pek ṭhin a ni,\" a ti.Mizoramah hian hmasawnna tur sum kan mamawh tawk tur hi a lut lo a ni bik lo a, a hman dan a fel tawk loh avangin he state hian kawng tam takah kan ṭhenawmte kan phak ta lo hle. Hei hian chhan hrang hrang a neih zingah hmasawnna ruhrel (infrastructure) dinna kawnga induhsakna hleihluak  awm hi a chhan lian tak a ni ngei ang.Tunah chuan Mizoramah hian political party lama mi challang deuh chin hi chu 'contractor' an ni ta deuh vek mai a, anmahni hminga hna an thawh loh pawhin contractor lian sate hming hawhin hna an thawk ṭhin. Heng mite'n hna an thawh theihna tur hian dan awm sa chu thiam taka hmangin 'restricted tender' tiin an duhsak zawngte hnenah hna hi a pekin an pe a, heng mite hi a taka hnathawktu ni lem lo tam tak an awm a. An hna hmuhte an hralh chhawng leh a, a ṭhenin hming an hawhsakte an thawhtir bawk a, a rah chu mipuiin a chhe zawngin kan seng mek a ni.Congress-in sorkarna vawnfung an chelh chhung khan kil tinah 'restricted tender' tih hi kan hmu a, MNF-in an han thlak a, thil a danglam chuang lo. Kum 2009 leh kumin August thla inkarah hian PWD hian 'hna hmanhmawhthlak' engzat nge an neih a, an mi thlante hi 'thawk tura thiam bik' an ni nge ni lo tih hre chiangtu chu engineer-te leh helam ngaihven deuhte hi an ni ang. A hmutu hre tur chiang sain tender an chhuah a, mahni lam hnaite duhsakna remchangah hmasawnna hna hi kan chhuah a, chu chuan kan ram hmasawnna tur tam tak hi a tiṭhuanawp a, a tawpa a tuartu chu ram leh a chhunga cheng mipuite kan ni. PWD changtu chief minister Zoramthanga chuan ZPM member C Lalsawivunga zawhna ziaka chhangin, kum 2009 aṭanga August 31, 2020 thlengin restricted tender hmangin hna 53 pek a nih thu a tarlang a, \"CPWD Works Manual 2014-in a phal angin hna hmanhmawhthlak vang leh thawk tura thiam bik leh hmanraw nei sa thlante hnenah tender koin, chu'ng zinga chháng hniam ber hnen­ah pek ṭhin a ni,\" a ti.Mizoramah hian hmasawnna tur sum kan mamawh tawk tur hi a lut lo a ni bik lo a, a hman dan a fel tawk loh avangin he state hian kawng tam takah kan ṭhenawmte kan phak ta lo hle. Hei hian chhan hrang hrang a neih zingah hmasawnna ruhrel (infrastructure) dinna kawnga induhsakna hleihluak  awm hi a chhan lian tak a ni ngei ang.Tunah chuan Mizoramah hian political party lama mi challang deuh chin hi chu 'contractor' an ni ta deuh vek mai a, anmahni hminga hna an thawh loh pawhin contractor lian sate hming hawhin hna an thawk ṭhin. Heng mite'n hna an thawh theihna tur hian dan awm sa chu thiam taka hmangin 'restricted tender' tiin an duhsak zawngte hnenah hna hi a pekin an pe a, heng mite hi a taka hnathawktu ni lem lo tam tak an awm a. An hna hmuhte an hralh chhawng leh a, a ṭhenin hming an hawhsakte an thawhtir bawk a, a rah chu mipuiin a chhe zawngin kan seng mek a ni.Congress-in sorkarna vawnfung an chelh chhung khan kil tinah 'restricted tender' tih hi kan hmu a, MNF-in an han thlak a, thil a danglam chuang lo. Kum 2009 leh kumin August thla inkarah hian PWD hian 'hna hmanhmawhthlak' engzat nge an neih a, an mi thlante hi 'thawk tura thiam bik' an ni nge ni lo tih hre chiangtu chu engineer-te leh helam ngaihven deuhte hi an ni ang. A hmutu hre tur chiang sain tender an chhuah a, mahni lam hnaite duhsakna remchangah hmasawnna hna hi kan chhuah a, chu chuan kan ram hmasawnna tur tam tak hi a tiṭhuanawp a, a tawpa a tuartu chu ram leh a chhunga cheng mipuite kan ni. PWD changtu chief minister Zoramthanga chuan ZPM member C Lalsawivunga zawhna ziaka chhangin, kum 2009 aṭanga August 31, 2020 thlengin restricted tender hmangin hna 53 pek a nih thu a tarlang a, \"CPWD Works Manual 2014-in a phal angin hna hmanhmawhthlak vang leh thawk tura thiam bik leh hmanraw nei sa thlante hnenah tender koin, chu'ng zinga chháng hniam ber hnen­ah pek ṭhin a ni,\" a ti. Mizoramah hian hmasawnna tur sum kan mamawh tawk tur hi a lut lo a ni bik lo a, a hman dan a fel tawk loh avangin he state hian kawng tam takah kan ṭhenawmte kan phak ta lo hle. Hei hian chhan hrang hrang a neih zingah hmasawnna ruhrel (infrastructure) dinna kawnga induhsakna hleihluak  awm hi a chhan lian tak a ni ngei ang. Tunah chuan Mizoramah hian political party lama mi challang deuh chin hi chu 'contractor' an ni ta deuh vek mai a, anmahni hminga hna an thawh loh pawhin contractor lian sate hming hawhin hna an thawk ṭhin. Heng mite'n hna an thawh theihna tur hian dan awm sa chu thiam taka hmangin 'restricted tender' tiin an duhsak zawngte hnenah hna hi a pekin an pe a, heng mite hi a taka hnathawktu ni lem lo tam tak an awm a. An hna hmuhte an hralh chhawng leh a, a ṭhenin hming an hawhsakte an thawhtir bawk a, a rah chu mipuiin a chhe zawngin kan seng mek a ni. Congress-in sorkarna vawnfung an chelh chhung khan kil tinah 'restricted tender' tih hi kan hmu a, MNF-in an han thlak a, thil a danglam chuang lo. Kum 2009 leh kumin August thla inkarah hian PWD hian 'hna hmanhmawhthlak' engzat nge an neih a, an mi thlante hi 'thawk tura thiam bik' an ni nge ni lo tih hre chiangtu chu engineer-te leh helam ngaihven deuhte hi an ni ang. A hmutu hre tur chiang sain tender an chhuah a, mahni lam hnaite duhsakna remchangah hmasawnna hna hi kan chhuah a, chu chuan kan ram hmasawnna tur tam tak hi a tiṭhuanawp a, a tawpa a tuartu chu ram leh a chhunga cheng mipuite kan ni.", "summary": "4rd September,2020 Congress-in sawrkarna vawnfung an chelh lai khan kil tinah 'restricted tender' tih kan hmu a,MNF-in an thlak a,thil a danglam chuang lo a.PWD lamin hna hmanhmawhthlak a tih a tam hle bawk.Mizoram ṭhanmawh bawk tak pakhat chu party induhsak bikna hleihluak lutuk hi a ni. Political party lama mi challang deuh chin chu 'contractor' an ni deuh vek a,anmahni hminga an thawh loh pawhin contractor lian sate hming hawhin hna an thawk ṭhin.Hna an thawh theihna turin 'restricted tender' tiin an duhsak zawngte hnenah hna a pekin an pe a,a ṭhenin an hna hmuhte an hralh chhawng bawk. Restricted tender chungchangah PWD changtu Chief Minister Zoramthanga chuan ZPM member C.Lalsawivunga zawhna ziaka chhangin,\"Kum 2009 aṭanga August 31,2020 thlengin restricted tender hmangin hna 53 pek a nih thu a tarlang a,CPWD Works Manual 2014-in a phal angin hna hmanhmawhthlak vang leh thawk tura thiam bik leh hmanraw nei sa thlante hnenah tender koin,chung zinga chhang hniam ber hnenah pek ṭhin a ni,\" a ti." }, { "summarization_id": "513", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/102848", "file_name": "H-145-05/02/2025-hri leng laka inven", "original_text": "Health department chuan Zika virus chungchangah thuchhuah a siam a; tun dinhmunah Zika virus hian India ram a la thlen loh avangin Mizoram mipuite tan lungkham vak a ṭul rih loah an ngai a, \"A ṭul anga hma la tur erawh chuan department kan inkau reng a ni,\" an ti.Natna hri leng hi a thlen chin tur a sawi theih loh a, hei vang hian insawi ṭhaih ang hrima a hlauhawm thu sawi chiam hi a ṭha lo a, chutih rual chiah chuan a hlauhawm theih dan inzirtir tel erawh thil ṭul tak a ni. India ramah Zika virus hi hmuh a la ni lo a, hei vang hian Mizoram aṭanga tuna lo inhmakhua vak chu a harsa mai thei a; nimahsela ngaihthah chi erawh a ni hauh lo ang.Vawi leh khata mihring tam tak suat thei leh mipui nawlpui tana harsatna thlen thei natna hri a len reng reng hian media hian tih tur pawimawh tak a nei a, chu chu mipuite zirtir a ni. Media hmanga mipui zirtir dawn hian ngaihtuah chian hmasak erawh a ṭul hle a, a hlauhawmna sawi uar lutuk a awm thei a, a hlauhawmna sawi chhuah loh palh pawh a awm thei bawk - heng thil pahnihte hre chung hian media hmanga natna inkaichhawn theih chi inzirtir hi a pawimawh takzet a ni.Mizoram sorkarin Zika virus chungchanga thu-chhuah a siam hi a lawmawm hle a, a tih tur dik tak a ti a ni. Tunlai khawvelah chuan ram hla ber pawh kan inbe pawpin chanchin kan inhre tawn thei vek a, hei vang hian mi ramin an manganpui hri leng mek lo ngawihsan reng ringawt hi a fel lo. Eng thil pawh lo thleng se kan theih ang tawka lo hmachhawn ve tura inrin hi thil pawimawh a ni a, sorkar hian thuchhuah siam hi duhtawk mai loin a theihna zawnah lo inralring se, tihdam aiin inven aṭha a ni tih lantirna hun remchang tak a ni e. Health department chuan Zika virus chungchangah thuchhuah a siam a; tun dinhmunah Zika virus hian India ram a la thlen loh avangin Mizoram mipuite tan lungkham vak a ṭul rih loah an ngai a, \"A ṭul anga hma la tur erawh chuan department kan inkau reng a ni,\" an ti.Natna hri leng hi a thlen chin tur a sawi theih loh a, hei vang hian insawi ṭhaih ang hrima a hlauhawm thu sawi chiam hi a ṭha lo a, chutih rual chiah chuan a hlauhawm theih dan inzirtir tel erawh thil ṭul tak a ni. India ramah Zika virus hi hmuh a la ni lo a, hei vang hian Mizoram aṭanga tuna lo inhmakhua vak chu a harsa mai thei a; nimahsela ngaihthah chi erawh a ni hauh lo ang.Vawi leh khata mihring tam tak suat thei leh mipui nawlpui tana harsatna thlen thei natna hri a len reng reng hian media hian tih tur pawimawh tak a nei a, chu chu mipuite zirtir a ni. Media hmanga mipui zirtir dawn hian ngaihtuah chian hmasak erawh a ṭul hle a, a hlauhawmna sawi uar lutuk a awm thei a, a hlauhawmna sawi chhuah loh palh pawh a awm thei bawk - heng thil pahnihte hre chung hian media hmanga natna inkaichhawn theih chi inzirtir hi a pawimawh takzet a ni.Mizoram sorkarin Zika virus chungchanga thu-chhuah a siam hi a lawmawm hle a, a tih tur dik tak a ti a ni. Tunlai khawvelah chuan ram hla ber pawh kan inbe pawpin chanchin kan inhre tawn thei vek a, hei vang hian mi ramin an manganpui hri leng mek lo ngawihsan reng ringawt hi a fel lo. Eng thil pawh lo thleng se kan theih ang tawka lo hmachhawn ve tura inrin hi thil pawimawh a ni a, sorkar hian thuchhuah siam hi duhtawk mai loin a theihna zawnah lo inralring se, tihdam aiin inven aṭha a ni tih lantirna hun remchang tak a ni e.", "summary": "12th February,2016 Zika Virus-in India ram a la thlen loh avangin Health department lam chuan Mizoram mipuite tan chuan lungkham vak a ṭul rih loah an ngai.\"A ṭul anga hma la tur erawh chuan department kan inkau reng a ni\",an ti. Vawi leh khata mihring tam tak suat thei leh mipui nawlpui tana harsatna thlen thei natna hri a len reng reng hian media hian tihtur pawimawh tak a nei a,chu chu mipuite zirtir a ni.A hlauhawmzia sawi uar chungin a hlauhawmna sawi chhuah loh palh pawh a awm thei a,a inven dan chen hian inzirtir a pawimawh hle." }, { "summarization_id": "514", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/102500", "file_name": "H-147-05/02/2025-lo hal hun", "original_text": "State Level Fire Prevention Committee rel angin, Mizoram puma kumina lo/huan hâl hun hnuhnung chu March 15, 2016 a nih thu Mizoram sorkar thuchhuah chuan a tarlang. Lengpui Airport-a thlawhna lut leh chhuak tur lo hâlin a tihbuai loh nan airport hnaiha lo hal turte chu tlai dar 3 hnuah chauh hâl turin a hriattir.Lo hal hun hi sorkar hian a bithliah ziah a, mipui tam zawk chuan he mi chhung hian lo hal zawh hman tuminṭan an la ṭhin. Sorkar thuawih avangin a hun taka lo hal tuma theihtawp chhuah an awm a, hman lo chung chung pawhin dan bawhchhiat duh loh vanga bei an awm ṭhin a, a lawmawm hle a ni.Hetihlai hian sorkar thu-chhuah zawm lo, lo hal hun bithliah pawn lama lo hal ṭhin an awm a, heng mite chungah hian dan anga engtin emaw hmalak zui a ṭha khawp mai. Khaw tinah village council an awm a, khaw ram chin an nei ṭheuh bawk a, an huam chhunga mite'n sorkar hun bithliah chhung ngeia lo an hal vek theihna turin ṭan la ṭeuh se a ṭhat a rinawm.Tunah hi chuan a thuawih deuhin ṭan an la a, a ṭhenin sorkar thu an zawm lo a, hrem an tawk chuang lo niin a lang. Sorkar tan khaw tin vil kim sen a ni lo ang a; nimahsela village council tinte chhawr ṭangkaiin an hnenah lo hal hun ngai pawimawh lote hrem theih dan thuneihna sang zawk pe se la, chutih rualin sorkar hun bituk pawn lama lo hal awmna khuaa village council-te chu hrem theih ni ve thung se la a ṭha mai thei?Sorkar hian thuchhuah siama bawhzui leh loh hi a ching a, lo hal hun hian thil tam tak nghawng a neih theih avangin a hun taka lo hal a nih theihna turin sorkar hian a thupek hi bawhzui rawh se. State Level Fire Prevention Committee rel angin, Mizoram puma kumina lo/huan hâl hun hnuhnung chu March 15, 2016 a nih thu Mizoram sorkar thuchhuah chuan a tarlang. Lengpui Airport-a thlawhna lut leh chhuak tur lo hâlin a tihbuai loh nan airport hnaiha lo hal turte chu tlai dar 3 hnuah chauh hâl turin a hriattir.Lo hal hun hi sorkar hian a bithliah ziah a, mipui tam zawk chuan he mi chhung hian lo hal zawh hman tuminṭan an la ṭhin. Sorkar thuawih avangin a hun taka lo hal tuma theihtawp chhuah an awm a, hman lo chung chung pawhin dan bawhchhiat duh loh vanga bei an awm ṭhin a, a lawmawm hle a ni.Hetihlai hian sorkar thu-chhuah zawm lo, lo hal hun bithliah pawn lama lo hal ṭhin an awm a, heng mite chungah hian dan anga engtin emaw hmalak zui a ṭha khawp mai. Khaw tinah village council an awm a, khaw ram chin an nei ṭheuh bawk a, an huam chhunga mite'n sorkar hun bithliah chhung ngeia lo an hal vek theihna turin ṭan la ṭeuh se a ṭhat a rinawm.Tunah hi chuan a thuawih deuhin ṭan an la a, a ṭhenin sorkar thu an zawm lo a, hrem an tawk chuang lo niin a lang. Sorkar tan khaw tin vil kim sen a ni lo ang a; nimahsela village council tinte chhawr ṭangkaiin an hnenah lo hal hun ngai pawimawh lote hrem theih dan thuneihna sang zawk pe se la, chutih rualin sorkar hun bituk pawn lama lo hal awmna khuaa village council-te chu hrem theih ni ve thung se la a ṭha mai thei?Sorkar hian thuchhuah siama bawhzui leh loh hi a ching a, lo hal hun hian thil tam tak nghawng a neih theih avangin a hun taka lo hal a nih theihna turin sorkar hian a thupek hi bawhzui rawh se.", "summary": "8th February,2016 State Level Fire Prevention Committee rel angin,March ni 15,2016 chu Mizoram puma lo/huan hâl hun atan an ruat.Lengpui Airport-a thlawhna lut leh chhuak tur lo hâlin a tihbuai loh nan airport hnaiha lo hâl turte chu dar 3 hnuah chauh hâl turin a hriattir. Sawrkar thuchhuak zawm loa,lo hal hun bithliah pêla lo hâl ṭhin awm chu dân anga hmalak emaw village council tinte chhawr ṭangkaia lo hâl hun ngai pawimawh lote hrem theihna dân pek emaw hian mipuiten thu an awih tlan theih a rinawm.Chutihrualin,sawrkarin a thuchhuah siam a bawhzui loh chang a tam a,lo hal hian thil tam tak a nghawng theih avangin sawrkar hian a thupek bawhzui ngam rawh se." }, { "summarization_id": "515", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6193", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "MSU President an man chhan Mizoram NewsMSU President an man chhan admin 09-Nov-2024 09:52 AM Anti Corruption Bureau (ACB)-te chuan nimin (8.11.2024)-a an man tak MSU President Samuel Zoramthanpuia ni 17.10.2024 khan thubuai an ziaklut. Thudawn danin, ACB hian kum 2022-a 'Project Mizoram (Covid 19 Relief Fund)' hminga MSU, General Heaquarters, Aizawl in Health and Family Welfare Department kaltlanga Rs 50,00,000 (cheng nuai 50) an dawn leh hman dan chungchangah leh Myanmar ral tlante hriselna kawnga buaipui thintu pawl pakhat, Chin Health Organisation (CHO) kaltlanga MSU-in damdawi leh medical equipments chi hrang hrang leina tur pawisa an hmuh Rs 15,13,162/- an hman danah thil fel tawklo a awm tih complaint a dawng a ni. He thil chhuichiang turin ACB hian preliminary enquiry tih phalna Mizoram Sorkarah an dil a, preliminary enquiry tih phalna hi ACB hian ni 2.09. 2024 khan an dawng. Phalna a hmuh angin uluk taka chhuifiah a ni ta a ni. Preliminary enquiry report-in a chunga tarlan thilah hian thil fel hlel a awm tih a finfiah avangin regular case siam phalna ACB hian sorkarah a dil. Sorkar phalna angin ACB Police Station Case No 8/2024 Dt 17.10. 2024 a ziak lut a, chhuizui zel a ni. Tun thlenga investigation neih tawh chinah hian Samuel Zoramthanpuia, khatih hunlai (2022) MSU General Secretary chu heng thila pawisa ti chingpentu leh mawhphurtu berah an ngai a, chuvangin ACB-te hian an man ta a ni. Tarlan tawh angin, Aizawl Police Station pawhin nimin vek khan Samuel Zoramthanpuia hi mi hren beh leh tihluihna hmanga pawisa lak sak thubuaiah an man a ni. He thubuai thlenlai hi chuan Samuel-a hi MSU President a ni tawh. Thlalak : April 23, 2023-a MSU-in khatihlaia Chief Minister hnena Project-Mizoram (Humanitarian Aids Medical Equipment & Supplies), USA atanga medical supply hrang hrang dawn an hlan tum", "summary": "MSU President an man chhan Anti Corruption Bureau (ACB)-te chuan nimin (8.11.2024)-a an man tak MSU President Samuel Zoramthanpuia lakah thubuai an ziaklut. ACB hian kum 2022-a Covid 19 Relief Fund Rs 50,00,000 an dawn leh hman dan chungchangah leh Myanmar ral tlante buaipuitu pawl CHO kaltlanga MSU-in damdawi leh medical equipments leina tur pawisa an hmuh an hman danah thil fel tawk lo a awm tih complaint an dawng a ni. He thil hi sorkar rem tihnain chhui chian phal niin an rinhleh ang hian thil fel lo awm ngeiin an hria a ni. Tun thlenga investigation an neih tawhah Zoramthanpuia chu pawisa tichingpentu leh mawhphurtu bera ngaih a ni. He thubuai thlenlai hi chuan Zoramthanpuia hi President a ni tawh." }, { "summarization_id": "516", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5825", "file_name": "SMizo7_22-01", "original_text": "Road block-in a huam loh turte tarlang Mizoram News Road block-in a huam loh turte tarlang admin 23-Sep-2024 04:52 PM Kolasib District Land Owner’s Association (KDLOA) JAC chuan September 25, 2024 zing dar 6 atanga tiamchin awm loa RTP Farm, Sethawna Vairengte - Aizawl inkar kawng an dan tura a huam loh turte an tarlang. Kawng block-in a huam loh tur te, fire & emergency service, medical duty, magistrate duty, police & force, sikul naupang hruai bus/lirthei, damlo phur lirthei engchi pawh, tui sem, bawnghnute sem, two & three wheelers leh Mizoram chhung maxicab service (inter-state maxicab service tel lovin) te an ni. Tul bik thilah chuan JAC-te remtihna lak a ngai. Silchar lam pana lirthei ruak chhuk thla (hei hian September 25, 2024 zanlai dar 12:00 pm thleng a huam ang; hemi hnu lam a mi chu chhuah an ni lo ang)KDLOA chuan, 'Hun rei tak chhung chin fel loha a awm vanga lungawi lohna lantir tur leh kan dikna chanvo humhalh nana road block kan neih tur hi Zoram mipuite hriatthiamna kan ngen a, kan harsatnate min hriatpuia, min thlawp tlat turin kan sawm a che u,' a ti. ROAD BLOCK NEIH TUM CHHANTE 1. Ram neitu nihna (Ownership of Land) hi sawrkar in chingfel vat rawh se. 2. RRF Notification 1965 hi ram hmasawnna daltu a ni a, thiah ni rawh se. 3. Four lane project hi tihhlawhtlin ni rawh se. 4. Kum 3 chuang hma la thei loa kan ram min khuahkhirhna (freezing order) hi sawrkarin sut rawh se. Thlalak : Kum 2022-a Vairengte daia KDLOA-te'n kawng an dan tum", "summary": "Kolasib District Land Owner's Association leh JAC chuan Vairengte-Aizawl inkar kawng an dan turin a huam loh turte an tarlang a. Chungte chu:- Fire& Emergency Service, Medical Duty, Magistrate Duty, Police& Force, School Bus leh mipui mamawh phur motor, Maxi Cab Service te an ni. Kawng hi September 25, 2024 zing dar 6 atanga dan tur a ni. Tul bik thil ah chuan JAC-te remtihna lak a ngai a. KDLOA chuan Road Block an neih tum chhan hi point pali an chhawp chhuak a, hengte hi hun rei tak chhung chinfel loh a a awm vanga lungawi lohna lantir na tur leh an dikna chanvo humhalh nan a ti an nih thu a sawi, hemi in a nghawng mipui te chung ah hriatthiamna an ngen bawk a ni." }, { "summarization_id": "517", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25971", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "PWD chuan tun hnai khan an hnathawh thlir lêtna hun an hmang a. He hun hmanpuitu, PWD changtu chief minister chuan, kawng siam hna Mizo ngeiin an thawh theihna atan ṭan lak an tum thu a sawi.Mizorama kan kawng siam hna tam zawk hi chu hnam dangte thawh a ni a, hna lian tham thawk thei contractor lian kan neih meuh loh avangin kan rama hnate hi hnam dangin an thawh a ngai ṭhin. Hei vang hian har­satna tam tak kan tawk a, state pawn aṭanga hnathawk tura lo lutte hian kan ram chinchang an hriat tawk loh avangin hna an thawk chak hleithei lo a, sum a tam dan ngaihtuaha hna ṭha lo taka thawh chang an nei.Mizo contractor-te ngei hi hna lian thawk thei tur awm thei se, anni hian ram hmangaihna nen hna han thawk tak tak se, hnam dangte khum zawkin hna hi thawk thei se tih hi duhthusam a ni. Hetihlai hian kan contractor-ten hna lian an thawh ve theihna tura, \"Cheng vbc. 10 vel budget-ah dah a, hei hi Mizo contractor-te'n hmanraw leina atana loan an lâka interest rulhsak emaw, rulh ṭhensakte rilruah a awm,\" tia CM thusawi hi chu ama sawi ang ngei hian uluk taka ngaihtuah chi a nih hmel.Hna lian thawk tura kan duh luata sorkar aṭanga a contractor-te zawk hamṭhatna siam chiam mai hi khuareiah a fuh loh palh a hlauhawm a, kan contractor liante hi hna lian zawk thawk thei turin theihtawp chhuahin an theihna zawnah ṭang ta zawk se a fuh hmel.Sorkar kalphung pangngai a awm a, contractor-te nih­phung pangngai a awm bawk. Chumi bawhchhiaa hna lian zawk an thawh theih dan zawn ngawr ngawr hian rah ṭha lo a hring chhuak palh thei a, \"Contractor tute nge siam len an tum?\" tihte thleng hian Mizo mipui­ten chik takin an lo thlir ang.CM-in ram hmasawnna tur leh kan ram tana hamṭhatna tura ngaihtuahna a seng ṭhin hi a fakawm a, kawngpui siam thei tura Mizo contractor thlan tum dan leh contract hna lian thawk thei tura ruahmanna siam turah hian ngun lehzualin ngaihtuahna seng se a duhawm. PWD chuan tun hnai khan an hnathawh thlir lêtna hun an hmang a. He hun hmanpuitu, PWD changtu chief minister chuan, kawng siam hna Mizo ngeiin an thawh theihna atan ṭan lak an tum thu a sawi.Mizorama kan kawng siam hna tam zawk hi chu hnam dangte thawh a ni a, hna lian tham thawk thei contractor lian kan neih meuh loh avangin kan rama hnate hi hnam dangin an thawh a ngai ṭhin. Hei vang hian har­satna tam tak kan tawk a, state pawn aṭanga hnathawk tura lo lutte hian kan ram chinchang an hriat tawk loh avangin hna an thawk chak hleithei lo a, sum a tam dan ngaihtuaha hna ṭha lo taka thawh chang an nei.Mizo contractor-te ngei hi hna lian thawk thei tur awm thei se, anni hian ram hmangaihna nen hna han thawk tak tak se, hnam dangte khum zawkin hna hi thawk thei se tih hi duhthusam a ni. Hetihlai hian kan contractor-ten hna lian an thawh ve theihna tura, \"Cheng vbc. 10 vel budget-ah dah a, hei hi Mizo contractor-te'n hmanraw leina atana loan an lâka interest rulhsak emaw, rulh ṭhensakte rilruah a awm,\" tia CM thusawi hi chu ama sawi ang ngei hian uluk taka ngaihtuah chi a nih hmel.Hna lian thawk tura kan duh luata sorkar aṭanga a contractor-te zawk hamṭhatna siam chiam mai hi khuareiah a fuh loh palh a hlauhawm a, kan contractor liante hi hna lian zawk thawk thei turin theihtawp chhuahin an theihna zawnah ṭang ta zawk se a fuh hmel.Sorkar kalphung pangngai a awm a, contractor-te nih­phung pangngai a awm bawk. Chumi bawhchhiaa hna lian zawk an thawh theih dan zawn ngawr ngawr hian rah ṭha lo a hring chhuak palh thei a, \"Contractor tute nge siam len an tum?\" tihte thleng hian Mizo mipui­ten chik takin an lo thlir ang.CM-in ram hmasawnna tur leh kan ram tana hamṭhatna tura ngaihtuahna a seng ṭhin hi a fakawm a, kawngpui siam thei tura Mizo contractor thlan tum dan leh contract hna lian thawk thei tura ruahmanna siam turah hian ngun lehzualin ngaihtuahna seng se a duhawm. PWD chuan tun hnai khan an hnathawh thlir lêtna hun an hmang a. He hun hmanpuitu, PWD changtu chief minister chuan, kawng siam hna Mizo ngeiin an thawh theihna atan ṭan lak an tum thu a sawi. Mizorama kan kawng siam hna tam zawk hi chu hnam dangte thawh a ni a, hna lian tham thawk thei contractor lian kan neih meuh loh avangin kan rama hnate hi hnam dangin an thawh a ngai ṭhin. Hei vang hian har­satna tam tak kan tawk a, state pawn aṭanga hnathawk tura lo lutte hian kan ram chinchang an hriat tawk loh avangin hna an thawk chak hleithei lo a, sum a tam dan ngaihtuaha hna ṭha lo taka thawh chang an nei. Mizo contractor-te ngei hi hna lian thawk thei tur awm thei se, anni hian ram hmangaihna nen hna han thawk tak tak se, hnam dangte khum zawkin hna hi thawk thei se tih hi duhthusam a ni. Hetihlai hian kan contractor-ten hna lian an thawh ve theihna tura, \"Cheng vbc. 10 vel budget-ah dah a, hei hi Mizo contractor-te'n hmanraw leina atana loan an lâka interest rulhsak emaw, rulh ṭhensakte rilruah a awm,\" tia CM thusawi hi chu ama sawi ang ngei hian uluk taka ngaihtuah chi a nih hmel. Hna lian thawk tura kan duh luata sorkar aṭanga a contractor-te zawk hamṭhatna siam chiam mai hi khuareiah a fuh loh palh a hlauhawm a, kan contractor liante hi hna lian zawk thawk thei turin theihtawp chhuahin an theihna zawnah ṭang ta zawk se a fuh hmel. Sorkar kalphung pangngai a awm a, contractor-te nih­phung pangngai a awm bawk. Chumi bawhchhiaa hna lian zawk an thawh theih dan zawn ngawr ngawr hian rah ṭha lo a hring chhuak palh thei a, \"Contractor tute nge siam len an tum?\" tihte thleng hian Mizo mipui­ten chik takin an lo thlir ang. CM-in ram hmasawnna tur leh kan ram tana hamṭhatna tura ngaihtuahna a seng ṭhin hi a fakawm a, kawngpui siam thei tura Mizo contractor thlan tum dan leh contract hna lian thawk thei tura ruahmanna siam turah hian ngun lehzualin ngaihtuahna seng se a duhawm.", "summary": "PWD chuan tun hnai khan an hnathawh thlir lêtna hun an hmang a. He hun hmanpuitu, PWD changtu chief minister chuan, kawng siam hna Mizo ngeiin an thawh theihna atan ṭan lak an tum thu a sawi. Mizorama kawng siam hna tam zawk thawktu chu hnam dang an ni a, hna lian tham thawk thei contractor kan neih loh avangin kan rama hnate hi hnam dangin an thawh a ngai thin. Hei vang hian harsatna a awm a, sum a tam ngaihtuahin hna a tha tawk lo fo. Mizo contractor ngeiin thawk se, Mizoram hmangaihna nen hnam dang khumin thawk se duhthusam a ni. Kan contractor ten hna an thawh ve theihna tura, cheng vbc 10 vel budget an dah a, uluk taka ngaihtuah a ngai. Hna lian thawk tura kan duh luatah sorkar atanga contractor te zawk hamthatna siam chiam hi a fuh ber lo a, Contractor liante hi hna lian zawk thawk thei turin tan la zawk se. Sorkae kalphung pangngai a awm a, contractor nihphung pangngai a awm bawk. CM-in ram hmasawnna tur leh kan ram tana hamthatna tura ngaihtuahna a seng thin hi a fakawm a, kawngpui siam thei tura Mizo contractor thlan a tum dan ah ruahmanna siamin ngun lehzualin ngaihtuahna seng se a duhawm." }, { "summarization_id": "518", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8323", "file_name": "F_MIZO_SUM_5_17/2/25", "original_text": "Tunlai hian Aizawl khawpuiah Police-te'n hmai tuamna (mask) vuah leh vuah lo ngawrh takin an endik a, kawngpui lûnlai mai ni lo veng hmawr deuhte leh hmun fianrial deuh zawkahte pawh kalin mask vuah lote hi manin pawisa an chawitir ṭhin a ni.Police-te hian mipui pawisa chawitir hrim hrim hi an tum a ni lo a, Covid-19 laka kan ram a himna turin ṭan an la a ni zawk a, an tiṭha hle. Hri hi a huhoa do ngai chi a ni a, khawilaiah emaw inthlahdah leh inven ṭul ti lote avanga ṭai darh hluai thei a ni a, he hri hlauhawm tak laka kan himna tur hian kan fimkhur tlan a ṭul hle a ni.Kawngpui lûnlaiah Police lam hi rim takin an duty ṭhin a, flying squad insiamin anni hian mask vuah leh vuah lo, social distancing kalpui leh kalpui lote thlengin an vai ṭhin. Bazar lunlai deuhah mai an duty tawh lo a, tunah chuan veng kil deuh zawkte thlengin an dap kual tawh a, mipui zawng zawng kan him theihna turin ṭan an la a ni.Hetihlai hian TV lam chanchin­tharte kan en chuan kan hotute zawk hi mask vuah mang loa an che vel hmuh tur a awm fo a, social distancing kalpui lem loa an awm khawm tuau tuau pawh a lang fo ṭhin. Mask hi mipui nawlpuiin vuah tura kan duh a nih chuan kan ram hruaitute leh kan sorkar mi pawimawhte pawh hian a theih chin chinah vuah ṭhin se, mipuite pawisa kan chawitir lai meka mask vuah lem loa kan ram hruaitute hmel hmuh tur a awm fo hi a inhmeh lo.Dan hnuaiah chuan ang khat vek kan ni a, chumi piah lamah he thil hi chu dan leh dan lo lam aiin kan zavaia himna tura thil pawimawh a ni a, mi lian niha him theihna a nih bik loh avangin Covid-19 hri laka kan him theihna tura inkaihhruaina hi kan zavaiin i zawm ang u. Tunlai hian Aizawl khawpuiah Police-te'n hmai tuamna (mask) vuah leh vuah lo ngawrh takin an endik a, kawngpui lûnlai mai ni lo veng hmawr deuhte leh hmun fianrial deuh zawkahte pawh kalin mask vuah lote hi manin pawisa an chawitir ṭhin a ni.Police-te hian mipui pawisa chawitir hrim hrim hi an tum a ni lo a, Covid-19 laka kan ram a himna turin ṭan an la a ni zawk a, an tiṭha hle. Hri hi a huhoa do ngai chi a ni a, khawilaiah emaw inthlahdah leh inven ṭul ti lote avanga ṭai darh hluai thei a ni a, he hri hlauhawm tak laka kan himna tur hian kan fimkhur tlan a ṭul hle a ni.Kawngpui lûnlaiah Police lam hi rim takin an duty ṭhin a, flying squad insiamin anni hian mask vuah leh vuah lo, social distancing kalpui leh kalpui lote thlengin an vai ṭhin. Bazar lunlai deuhah mai an duty tawh lo a, tunah chuan veng kil deuh zawkte thlengin an dap kual tawh a, mipui zawng zawng kan him theihna turin ṭan an la a ni.Hetihlai hian TV lam chanchin­tharte kan en chuan kan hotute zawk hi mask vuah mang loa an che vel hmuh tur a awm fo a, social distancing kalpui lem loa an awm khawm tuau tuau pawh a lang fo ṭhin. Mask hi mipui nawlpuiin vuah tura kan duh a nih chuan kan ram hruaitute leh kan sorkar mi pawimawhte pawh hian a theih chin chinah vuah ṭhin se, mipuite pawisa kan chawitir lai meka mask vuah lem loa kan ram hruaitute hmel hmuh tur a awm fo hi a inhmeh lo.Dan hnuaiah chuan ang khat vek kan ni a, chumi piah lamah he thil hi chu dan leh dan lo lam aiin kan zavaia himna tura thil pawimawh a ni a, mi lian niha him theihna a nih bik loh avangin Covid-19 hri laka kan him theihna tura inkaihhruaina hi kan zavaiin i zawm ang u. Tunlai hian Aizawl khawpuiah Police-te'n hmai tuamna (mask) vuah leh vuah lo ngawrh takin an endik a, kawngpui lûnlai mai ni lo veng hmawr deuhte leh hmun fianrial deuh zawkahte pawh kalin mask vuah lote hi manin pawisa an chawitir ṭhin a ni. Police-te hian mipui pawisa chawitir hrim hrim hi an tum a ni lo a, Covid-19 laka kan ram a himna turin ṭan an la a ni zawk a, an tiṭha hle. Hri hi a huhoa do ngai chi a ni a, khawilaiah emaw inthlahdah leh inven ṭul ti lote avanga ṭai darh hluai thei a ni a, he hri hlauhawm tak laka kan himna tur hian kan fimkhur tlan a ṭul hle a ni. Kawngpui lûnlaiah Police lam hi rim takin an duty ṭhin a, flying squad insiamin anni hian mask vuah leh vuah lo, social distancing kalpui leh kalpui lote thlengin an vai ṭhin. Bazar lunlai deuhah mai an duty tawh lo a, tunah chuan veng kil deuh zawkte thlengin an dap kual tawh a, mipui zawng zawng kan him theihna turin ṭan an la a ni. Hetihlai hian TV lam chanchin­tharte kan en chuan kan hotute zawk hi mask vuah mang loa an che vel hmuh tur a awm fo a, social distancing kalpui lem loa an awm khawm tuau tuau pawh a lang fo ṭhin. Mask hi mipui nawlpuiin vuah tura kan duh a nih chuan kan ram hruaitute leh kan sorkar mi pawimawhte pawh hian a theih chin chinah vuah ṭhin se, mipuite pawisa kan chawitir lai meka mask vuah lem loa kan ram hruaitute hmel hmuh tur a awm fo hi a inhmeh lo. Dan hnuaiah chuan ang khat vek kan ni a, chumi piah lamah he thil hi chu dan leh dan lo lam aiin kan zavaia himna tura thil pawimawh a ni a, mi lian niha him theihna a nih bik loh avangin Covid-19 hri laka kan him theihna tura inkaihhruaina hi kan zavaiin i zawm ang u.", "summary": "Tunlaiah Aizawl khawpuiah Police-te'n hmai tuamna(mask) vuah leh vuahlo ngawrh takin an endik a, veng hmawr deuhte leh hmun fianrial deuh zawkahte pawh kalin mask vuah lote hi pawisa an chawitir thin a ni. Hri hi a huhoa do ngai chi a nih avangin khawilaiah emaw inthlahdah leh inven tul tilote avanga tai darh thei a ni a, kan zavaia kan fimkhur tlan a tul hle a. Hetihlai hian TV lam chanchin­tharte kan en chuan kan hotute zawk hi mask vuah mangloa an che vel hmuh tur a awm fo a, social distancing kalpui lemloa an awm khawm tuau tuau pawh a lang fo thin, mipuite pawisa kan chawitir lai meka mask vuah lemloa kan ram hruaitute hmel hmuh tur a awm fo hi a inhmehlo a, mi lian niha him theihna a nih bikloh avangin Covid-19 hri laka kan him theihna tura inkaihhruaina hi kan zavaiin i zawm ang u." }, { "summarization_id": "519", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23206", "file_name": "F_Mizo_Sum_10_27/1/25", "original_text": "Health & Family Welfare minister chuan tun hnai khan MIMER a tlawh a; sorkar hmasawnna hna thawh tawh pawngpaw hnualsuat an tum loh thu a sawi.Mizoramah sorkarna a inthlak hian sorkar hmasa thil tih a nih avanga chhunzawm duh loh te, an thil kalpui tawh hnualsuat mai te, thil ṭha tak ni thei tur pawh bawhzui duh lohte a awm ṭhin a, hei vang hian thil tam tak a hlawhchham tawh a, ramin lo tuar tawh ṭhin.Tun hnaiah MNF kaihhruai sorkar a ding a, anni lam hian sorkar hmasa thil tih ṭha chu tawngpawng hnualsuat mai an tum loh thu an sawi ta zauh zauh a, a lawmawm hle. Hei hi hmasawnna duhawm tak a ni a, an insawi anga an kalpui thei a nih ngai chuan ramin a rah ṭha a seng ngei ang.Mizorama thil hahthlak tak chu ram aia political party ngaihsak zawkna leh dah pawimawh zawk a ni fo ṭhin hi a ni. Kan party-in a hmingṭhat phah dâwn chuan ramin a chhiat phah deuh pawh pawi ti lo a, elpuite party an hming ṭhat dâwn ai chuan ramin a tawrh phah tur khawpa rorel duh kan awm ṭhin kha a pawi a, kalphung thar kan hmù hret hret dâwn niin a lang.Miin sorkar a enkawl dâwn a nih chuan ram a dah pawi­­mawh hmasa ber tur a ni a, chutiang tak chuan he sorkar hi kal zel se. Mizoram mipuite hian thil ṭha ti duhtu hi chu khawi party mi pawh ni se an hre reng dâwn a, sorkar hmasain thil tihṭhat a nei a nih chuan chhunzawm zel ni rawh se. Health & Family Welfare minister chuan tun hnai khan MIMER a tlawh a; sorkar hmasawnna hna thawh tawh pawngpaw hnualsuat an tum loh thu a sawi.Mizoramah sorkarna a inthlak hian sorkar hmasa thil tih a nih avanga chhunzawm duh loh te, an thil kalpui tawh hnualsuat mai te, thil ṭha tak ni thei tur pawh bawhzui duh lohte a awm ṭhin a, hei vang hian thil tam tak a hlawhchham tawh a, ramin lo tuar tawh ṭhin.Tun hnaiah MNF kaihhruai sorkar a ding a, anni lam hian sorkar hmasa thil tih ṭha chu tawngpawng hnualsuat mai an tum loh thu an sawi ta zauh zauh a, a lawmawm hle. Hei hi hmasawnna duhawm tak a ni a, an insawi anga an kalpui thei a nih ngai chuan ramin a rah ṭha a seng ngei ang.Mizorama thil hahthlak tak chu ram aia political party ngaihsak zawkna leh dah pawimawh zawk a ni fo ṭhin hi a ni. Kan party-in a hmingṭhat phah dâwn chuan ramin a chhiat phah deuh pawh pawi ti lo a, elpuite party an hming ṭhat dâwn ai chuan ramin a tawrh phah tur khawpa rorel duh kan awm ṭhin kha a pawi a, kalphung thar kan hmù hret hret dâwn niin a lang.Miin sorkar a enkawl dâwn a nih chuan ram a dah pawi­­mawh hmasa ber tur a ni a, chutiang tak chuan he sorkar hi kal zel se. Mizoram mipuite hian thil ṭha ti duhtu hi chu khawi party mi pawh ni se an hre reng dâwn a, sorkar hmasain thil tihṭhat a nei a nih chuan chhunzawm zel ni rawh se. Health & Family Welfare minister chuan tun hnai khan MIMER a tlawh a; sorkar hmasawnna hna thawh tawh pawngpaw hnualsuat an tum loh thu a sawi. Mizoramah sorkarna a inthlak hian sorkar hmasa thil tih a nih avanga chhunzawm duh loh te, an thil kalpui tawh hnualsuat mai te, thil ṭha tak ni thei tur pawh bawhzui duh lohte a awm ṭhin a, hei vang hian thil tam tak a hlawhchham tawh a, ramin lo tuar tawh ṭhin. Tun hnaiah MNF kaihhruai sorkar a ding a, anni lam hian sorkar hmasa thil tih ṭha chu tawngpawng hnualsuat mai an tum loh thu an sawi ta zauh zauh a, a lawmawm hle. Hei hi hmasawnna duhawm tak a ni a, an insawi anga an kalpui thei a nih ngai chuan ramin a rah ṭha a seng ngei ang. Mizorama thil hahthlak tak chu ram aia political party ngaihsak zawkna leh dah pawimawh zawk a ni fo ṭhin hi a ni. Kan party-in a hmingṭhat phah dâwn chuan ramin a chhiat phah deuh pawh pawi ti lo a, elpuite party an hming ṭhat dâwn ai chuan ramin a tawrh phah tur khawpa rorel duh kan awm ṭhin kha a pawi a, kalphung thar kan hmù hret hret dâwn niin a lang. Miin sorkar a enkawl dâwn a nih chuan ram a dah pawi­­mawh hmasa ber tur a ni a, chutiang tak chuan he sorkar hi kal zel se. Mizoram mipuite hian thil ṭha ti duhtu hi chu khawi party mi pawh ni se an hre reng dâwn a, sorkar hmasain thil tihṭhat a nei a nih chuan chhunzawm zel ni rawh se.", "summary": "Health & Family Welfare minister-in MIMER a tlawhnaah thu sawiin tun hnaia MNF Sorkar ding hian Sorkar hmasa hnathawh tawh hnualsuat an tumloh thu a sawi,Sorkar-na inthlak avanga Sorkar hmasa hnathawh chhunzawm duhlohte,an hmasawnna kalpui tawh hnualsuatte a awm thin a,thil tam takin hlawhchham phahin ramin a tuar thin.Mizorama thil hahthlak tak chu ram aia political party dah pawimawh zawkna hi niin an party-in a hmingṭhat phah dâwn chuan ramin a chhiat phah pawh pawi tilo a,party dang an hmingṭhat dâwn ai chuan ramin a tawrh phah pawh pawi tilo an awm hi a pawi hle.Miin sorkar a enkawl dâwn a nih chuan ram a dah pawi­­mawh hmasa ber tur a ni a,Mizoram mipuite hian thil ṭha ti duhtu chu eng party mi pawh ni se an hre reng dâwn a, sorkar hmasain thil tihṭhat a nei a nih chuan chhunzawm zel ni rawh se." }, { "summarization_id": "520", "url": "https://theaizawlpost.org/ukraine-indona-titawp-turin-macron-an-xi-tur/", "file_name": "SMizo_8_19-02", "original_text": "French leader Emmanuel Macron chuan Chinese leader Xi Jinping chu Ukraine a Russia indona titawp tura hma la turin a ngen. “Russia be thei ber i ni tih ka hria a, inremna dawhkan kil tura sawm thei i ni tih ka hria” tiin XI chu Beijing-a an inkawmnaah a hrilh a. Xi chuan China leh France te chuan khawvela remna leh muanna a awm theih nan ‘theihna leh mawhphruhna an nei’ tiin a sawi ve thung. Moscow chuan Ukraine beihna an chhunzawm mek zelah ‘inremna awm theih nana thil duhawm a awm lo’ tiin a sawi a. Macron an Khawthlang ram leh China te inlaichinna in a chhiat vanglai a tawh mek laia China tlawh a thlang hian dem a hlawh hle a, China chuan tun thlengin Russia-in Ukraine a run chu a la dem duh bawk hek lo. Macron hian ram pahnih sumdawnna tihphuisui tum a ni a. A rualin European Commission chief Usrula von der Leyen pawh tel ve in Chinese leadership kaihhruaina hnuaia sumdawng te inhmuhkhawmna a tel ve tura sawm a ni. Macron hi Beijing chuan ropui taka lawmna a neih hnuah Xi nen inbiakna nei zuiin hei hi French official te chuan ‘tlang hrak’ leh ‘thian thatna’ rilru nena neih a ni tiin an sawi. Inbiakna neih zawh hnuah Xi chuan “China chuan peace talk awm se duhin political solution a duh a ni” tia sawiin international community te chu insum se a duh tiin a sawi bawk a. Ukraine indonaah nuclear hman a ni tur a ni lo tiin a sawi bawk a. A hma lawkin Russia thung chuan Belasur-ah tactical nuclear weapons a dah tur thu a puang a, Belarus hi Nato ram te nena ramri nei reng an ni a. Macron chuan Ukraine awpa a awm chhung chuan ‘Europe ngelnghet leh ralmuang kan nei ngai dawn lo’ tia sawiin UN Security Council member berin organisation charter a bawhchhia chu vanduaithlak tiin a sawi bawk. Press conference dangah Eu chief von der Leyen chuan China in Russia hnena ralthuam a pe a nih chuan international law kalh niin EU leh China inlaichinna in a tawrh nasat phah ngei ang tiin a sawi thung a. Beijing chuan ‘remna leh muanna chauh’ duha hma a lak a beisei thu sawiin Ukrainian leader Volodymyr Zelensky an peace plan a siama an ram atanga Russian sipai te inhnuhdawh vek chu a thlawp tlat thu a sawi bawk. China pawhin Ukraine indona tihtawp nana peace plan a siam a, mahse, hei hi Khawthlang ram ten an hnawl thung a, China chu Russia thlawp lutukah an chhuah a ni. Mahse, Zelensky chuan ngaihven thungin Xi Jinping nena inbiakna neih a duh thu a sawi a, mahse, chhanletna a la dawng lo thung. EU chief von der Leyen chuan Xi nena inbiakna an neihah Xi chuan Zelensky nena inbiakna neih a hreh loh thu sawiin mahse a hun leh hmun remchan leh dik hunah a ti tiin a sawi. Ningani kalta khan Russia chuan China chuan palai hna dik tak thawk turin theihna a neih chu a pawm thu a sawi a. “Mahse, Ukraine-a buaina hi a chingchivet em em a, tun dinhmunah chuan inremna awm theihna awm a awm lo,” tiin Kremlin thupuangtu Dmitry Peskov chuan a sawi a, Russia chuan indona kalpui zui zel loh chu duhthlan tur a nei lo, a ti bawk.", "summary": "French leader Emmanuel Macron chuan Chinese leader Xi chu Russia be thei ber i ni tiin Ukraine a Russia indona titawp tura hma la turin a ngen. Xi chuan China leh France chu khawvela remna leh muanna a awm theih nan theihna leh mawhphurhna an nei tiin a sawi ve thung. A rual hian European Commission Chief Leyen pawh a tel ve a, Chinese leadership kaihhruaina hnuaia sumdawng te inhmuhkhawmna a tel ve tur a sawm a ni. China chuan peace talk awm se duhin international community te chu insum se a duh thu a sawi a. Macron chuan Ukraine awpa a awm chhung chuan Europe ngelghet leh ralmuang an neih theih dawn loh thu a sawi, UN Security Council member in orgnisation charter a bawhchhia chu vanduaithlak tiin a sawi bawk. China pawhin indona tihtawp nan hian peace plan a siam a, mahse hrihi khawthlang ram e'n an hnawl thung, a chhan chu China chu Russia thlawp lutukah an chhuah a ni. Mahse Ukraine chuan ngaihven in China nen chuan inbiak a duh thu a sawi a, mahse China lam hian hun an la tih loh thu an sawi thung. Russia chuan China chu palai tur dik tak anih thu sawiin mahse tun dinhmunah chuan inremna a awm thei rihlo ati a ni." }, { "summarization_id": "521", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27447", "file_name": "F_MIZO_SUM_9_30/1/25", "original_text": "Chief minister Zoramthanga chuan tun hnai khan Lengpui Airport chei ṭhat mek a tlawh a, terminal building leh isolation siam ṭhat mek a enfiah a, thawktute chu hmalak zel dan tur a sawipui.Mizoram chief minister hian Leng­pui Air­port hi a vei hle tih a chiang a, amah ngeiin hnathawh lai hi endikin vawi tam tak a lo tlawh tawh a ni. Covid-19 hripui lenlai pawh khan Lengpui Airport-a runway resur­facing hna thawh te, Air Traffic Control siam ṭhat leh thlawhtheihna hûnna Apron zauh hna thawhte a endik a, Runway Safety End siam ṭhat turte pawh a lo en tawh a; lockdown chhunga a tam thei ang ber hna thawk hman turin a lo hrilh tawh a ni.Kan chief minister anga mahni state airport veia a hmuna tlawh peih hi an awm kher lo ang a, hei vang hian kan state hian airport ṭha tak kan nei ngeiin a rinawm. Eptu lamte phei chuan hripui lenlaia ramri ven hnathawktute pawh tlawh loa airport a tlawh tlut tlut avanga an dem thute an lo au chhuahpui hial tawh a ni.State dangte nena kan inkal pawhna pawimawh tak mai, kan airport neih chhun chei ṭhat hna heti taka veitu chief minister kan neih avang hian kan airport pawhin a changtlun phah ngei a rinawm a, hnathawh kal mek hi a khat tawka amah ngeiin a endik fo avangin chak tak leh tluang takin airport siam hna hi kal se, airport lian leh ṭha ber kan nei thei lo a nih pawhin airport zahpuiawm lo tak kan neih phah ngei a beiseiawm. Chief minister Zoramthanga chuan tun hnai khan Lengpui Airport chei ṭhat mek a tlawh a, terminal building leh isolation siam ṭhat mek a enfiah a, thawktute chu hmalak zel dan tur a sawipui.Mizoram chief minister hian Leng­pui Air­port hi a vei hle tih a chiang a, amah ngeiin hnathawh lai hi endikin vawi tam tak a lo tlawh tawh a ni. Covid-19 hripui lenlai pawh khan Lengpui Airport-a runway resur­facing hna thawh te, Air Traffic Control siam ṭhat leh thlawhtheihna hûnna Apron zauh hna thawhte a endik a, Runway Safety End siam ṭhat turte pawh a lo en tawh a; lockdown chhunga a tam thei ang ber hna thawk hman turin a lo hrilh tawh a ni.Kan chief minister anga mahni state airport veia a hmuna tlawh peih hi an awm kher lo ang a, hei vang hian kan state hian airport ṭha tak kan nei ngeiin a rinawm. Eptu lamte phei chuan hripui lenlaia ramri ven hnathawktute pawh tlawh loa airport a tlawh tlut tlut avanga an dem thute an lo au chhuahpui hial tawh a ni.State dangte nena kan inkal pawhna pawimawh tak mai, kan airport neih chhun chei ṭhat hna heti taka veitu chief minister kan neih avang hian kan airport pawhin a changtlun phah ngei a rinawm a, hnathawh kal mek hi a khat tawka amah ngeiin a endik fo avangin chak tak leh tluang takin airport siam hna hi kal se, airport lian leh ṭha ber kan nei thei lo a nih pawhin airport zahpuiawm lo tak kan neih phah ngei a beiseiawm. Chief minister Zoramthanga chuan tun hnai khan Lengpui Airport chei ṭhat mek a tlawh a, terminal building leh isolation siam ṭhat mek a enfiah a, thawktute chu hmalak zel dan tur a sawipui. Mizoram chief minister hian Leng­pui Air­port hi a vei hle tih a chiang a, amah ngeiin hnathawh lai hi endikin vawi tam tak a lo tlawh tawh a ni. Covid-19 hripui lenlai pawh khan Lengpui Airport-a runway resur­facing hna thawh te, Air Traffic Control siam ṭhat leh thlawhtheihna hûnna Apron zauh hna thawhte a endik a, Runway Safety End siam ṭhat turte pawh a lo en tawh a; lockdown chhunga a tam thei ang ber hna thawk hman turin a lo hrilh tawh a ni. Kan chief minister anga mahni state airport veia a hmuna tlawh peih hi an awm kher lo ang a, hei vang hian kan state hian airport ṭha tak kan nei ngeiin a rinawm. Eptu lamte phei chuan hripui lenlaia ramri ven hnathawktute pawh tlawh loa airport a tlawh tlut tlut avanga an dem thute an lo au chhuahpui hial tawh a ni. State dangte nena kan inkal pawhna pawimawh tak mai, kan airport neih chhun chei ṭhat hna heti taka veitu chief minister kan neih avang hian kan airport pawhin a changtlun phah ngei a rinawm a, hnathawh kal mek hi a khat tawka amah ngeiin a endik fo avangin chak tak leh tluang takin airport siam hna hi kal se, airport lian leh ṭha ber kan nei thei lo a nih pawhin airport zahpuiawm lo tak kan neih phah ngei a beiseiawm.", "summary": "Chief Minister Zoramthanga chuan Lengpui Airport chei ṭhat mek tlawhin terminal building leh isolation siam ṭhat mekte a enfiah a,thawktute chu hmalak zel dan tur a sawipui.Kan CM anga mahni state airport veia a hmuna tlawh peih hi an awm kherlo ang a,Covid-19 hripui lenlai pawh khan Lengpui Airport-a runway resur­facing hnathawhte,Air Traffic Control siam ṭhat leh thlawhtheihna hûnna Apron zauh hnathawhte,Runway Safety End siam ṭhat turte enin lockdown chhunga a tam thei ang ber hna thawk hman turin a lo hrilh tawh a.Eptu lamte phei chuan hripui lenlaia ramri ven hnathawktute pawh tlawhloa airport a tlawh tlut tlut avanga an dem thute an lo au chhuahpui hial tawh a ni.Kan airport neih chhun chei ṭhat hna heti taka veitu CM kan neih avang hian kan airport pawhin a changtlun phah ngei a rinawm a,airport lian leh ṭha ber kan nei theilo a nih pawhin airport zahpuiawmlo tak kan neih phah ngei a beiseiawm." }, { "summarization_id": "522", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5818", "file_name": "SMizo_18_30-01", "original_text": "Thawh dunna thuthlung siam Mizoram NewsThawh dunna thuthlung siam admin 22-Sep-2024 02:45 PM Nimin (21.9.2024) khan ZORO bultumin Adviser to Chief Minister Lalmuanpuia Punte, ZORO Vice President office-ah Burma ram Chin State-a pawl pali Chin National Front (CNF), Interim Chin National Consultative Council (ICNCC), Chin Brotherhood leh Chinland Council-te'n thawh dunna thuthlung neih dan tur an sawiho. ZORO thuchhuah tarlan danin, Chin State Burma chhung a cheng unau leh unau inkarah imhmuhthiam lohna awmin, silai hial lekin an lo inkap tawh a, nunna chan pawh an awm a ni. Hei hi ZORO chuan tha ti loin inremna kawng a zawng ta a ni. ZORO General Secretary L Ramdinliana Renthlei chuan ZORO-in remna palai hna an thawh chhan sawiin, 'Zofate hi unau vek kan ni a, inhmu thiam lo tur kan ni lo a, tangrual tur zawk kan ni. Unau kan nih angin inthen thei kan ni lo a, indo thei pawh kan ni lo. Zofate chu khawi hmunah pawh awm ila lungrual taka awm tur kan ni a, keimahni leh keimahni hi hmelmaah kan insiam tur a ni lo a, hmelma thuhmun nei tlang zawk tur kan ni. Zofate hi Pathian ringtu kan ni a, Pathianin min pui anga engtik niah emaw chuan inremin kan la awm anga kan la insuihkhawm vek dawn a ni,' a tiAdviser to CM pawhin thu sawiin, 'Vawiina hian inremna lam hawiin ke kan pen a, remna palai in rawn kal tha a, a lawmawm hle . Kan unaute inrem hi Mizoram Sorkar duhdan a ni a, vawiina kan inkawmkhawmna pawh hi sorkarin min hriatpui a ni. Sorkarin ZORO kaltlangin remna palai hna kan thawk a ni. India Sorkar pawh hian in inrem hi a duh,' tiin India hian tnapuina pel pawh a duh thu a sawi. THAWH DUNNA THUTHLUNGKeini Chin National Front (CNF), Interim Chin National Consultative Council (ICNCC), Chin Brotherhood leh Chinland Government-te September 21, 2024-a Zo Re-Unification Organisation (ZORO) huaihawta inkawm khawmna nei te hian uluk taka kan sawiho hnuah, a hnuaia tarlante hi thinlung takin kan pawmin kan zawm tlang tih kan puang e.1. Keini Zofate (Chin-Kuki-Mizo) hi thlahtu thuhmun, tawng khat hmang (same language - different dialect), nunphung thuhmun, serh leh sang inkhawih pawlh, beiseina thuhmun vuana dam leh tlang khatah, thih leh ruam khatah ti thin unau kan ni.2. Kan ram leh hnam tana hma kan lakna kawngah kan thahnemngaih luat avanga unau kan inhmu thiam lo hi pawi kan ti a, tun hnuah thleng tawh lo se kan duh.3. Tun hnuah buaina leh harsatna a lo awm pawhin tharum leh ralthuam che lek zawng a hmalak loh nise.4. ZORO hmalakna a inremna thuthlung sawiho hi tha kan tiin kan pawm a, inremna tluantling a awm theih nan atul dan a zira inbiakna neih leh nise kan ti.5. Inremna committee siam tha kan ti a, meeting leh hunah inremna committee siam nise kan ti.", "summary": "ZORO bultumin Adviser to Chief Minister Lalmuanpuia Punte, ZORO Vice President office-ah Burma ram Chin State-a pawl pali Chin National Front, Interim Chin National Consultative Council, Chin Brotherhoood leh Chinland Council-te'n Chin State Burma chhung a cheng unau te inkarah inmuhthiamna lohna awm leh nunna chan hial an awm thu ah inremna leh thawh dunna thuthlung neih dan tur an sawiho. General Secretary leh Adviser to CM te'n thu sawiin, unau vek kan ni a inlungrual tak a kan awm theih nan a hma la theuh turin kalkhawm te an fuih a. An inkawmkhawmna atang hian thil panga ah inremna siamin an pawm tlang a ni." }, { "summarization_id": "523", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/10118", "file_name": "H-222-14/02/2025-Assam Rifles sawn chungchang", "original_text": "Parliament session neih mekah tun hnai khan Lok Sabha MP C Lalrosanga chuan, Assam Rifles-te Aizawl khawpui chhung aṭanga an awmna tura buatsaih Zokhawsangah sawn chhuah vat a ṭul thu a sawi a; AR insawn chhuahna tura Ministry of Home Affairs-in February 19, 2019-a hriattirna a chhuah tawh chu kengkawh thuai turin sorkar laipui a ngen.Lok Sabha MP sawi danin, Zokhaw­sanga AR awmna tur in 327 sak zinga 289 chu AR hnenah hlan a ni tawh a, an awmna tur panna kawng pawh siam zawh a ni tawh a; nimahsela tun thleng hian AR-te hian Aizawl khawpui laili­ah bu an la khuar tlat a ni.Khawpui chhung aṭanga AR-te insawn chhuahna tur hian kan sorkar neih tawhte hian ṭan an la hle tih chu phat rual a ni lo a, an awmna tur hmunte hial Zokhawsangah lei a ni a, an chenna tur in te pawh sak zawh thawkhat a ni tawh. Hei mai hi ni loin an mamawh angin power leh tuite pek an ni a, a panna tur kawngpuite pawh siam a ni vek chunga an la chhuak lo hi chu a mak ngawt mai.Kan chief minister ngei pawh an ṭawng sualtir tawh a, Lammuala Chapchat Kut lawmnaah Mizoram mipui hriatah AR-te sawn chhuah an nih tur thu hi a lo sawi tawh a; amaherawhchu AR chhuah tur thu a sawi hnuah kum a liam leh tawh a, tun thlengin an la insawn chhuak lo. Tunah kan MP-in Parliament House-ah hial India ram pum hriatin a sawi nawn leh bawk a, he ti chung pawha an chhuak lo a nih chuan kawng hrang hranga NDA sorkar thlawptu Mizoram sorkar tan chuan a tlawmthlak hle ang.AR-te chhuahna turin engkim tihfel a ni tawh a, MHA ngei pawhin kum 2019-ah khan hriattirna a chhuah tawh a ni. Chuti chung pawha Parlia­ment-a nawr ngaia sorkar laipui an la awm hi hriatthiam a harsa a, NDA lam ṭang state sorkar kan neih hi hetiangah te hian lang thei se, kan khawpui laili aṭang hian AR-te hi min sawn chhuahsak thuai rawh se. Parliament session neih mekah tun hnai khan Lok Sabha MP C Lalrosanga chuan, Assam Rifles-te Aizawl khawpui chhung aṭanga an awmna tura buatsaih Zokhawsangah sawn chhuah vat a ṭul thu a sawi a; AR insawn chhuahna tura Ministry of Home Affairs-in February 19, 2019-a hriattirna a chhuah tawh chu kengkawh thuai turin sorkar laipui a ngen.Lok Sabha MP sawi danin, Zokhaw­sanga AR awmna tur in 327 sak zinga 289 chu AR hnenah hlan a ni tawh a, an awmna tur panna kawng pawh siam zawh a ni tawh a; nimahsela tun thleng hian AR-te hian Aizawl khawpui laili­ah bu an la khuar tlat a ni.Khawpui chhung aṭanga AR-te insawn chhuahna tur hian kan sorkar neih tawhte hian ṭan an la hle tih chu phat rual a ni lo a, an awmna tur hmunte hial Zokhawsangah lei a ni a, an chenna tur in te pawh sak zawh thawkhat a ni tawh. Hei mai hi ni loin an mamawh angin power leh tuite pek an ni a, a panna tur kawngpuite pawh siam a ni vek chunga an la chhuak lo hi chu a mak ngawt mai.Kan chief minister ngei pawh an ṭawng sualtir tawh a, Lammuala Chapchat Kut lawmnaah Mizoram mipui hriatah AR-te sawn chhuah an nih tur thu hi a lo sawi tawh a; amaherawhchu AR chhuah tur thu a sawi hnuah kum a liam leh tawh a, tun thlengin an la insawn chhuak lo. Tunah kan MP-in Parliament House-ah hial India ram pum hriatin a sawi nawn leh bawk a, he ti chung pawha an chhuak lo a nih chuan kawng hrang hranga NDA sorkar thlawptu Mizoram sorkar tan chuan a tlawmthlak hle ang.AR-te chhuahna turin engkim tihfel a ni tawh a, MHA ngei pawhin kum 2019-ah khan hriattirna a chhuah tawh a ni. Chuti chung pawha Parlia­ment-a nawr ngaia sorkar laipui an la awm hi hriatthiam a harsa a, NDA lam ṭang state sorkar kan neih hi hetiangah te hian lang thei se, kan khawpui laili aṭang hian AR-te hi min sawn chhuahsak thuai rawh se. Parliament session neih mekah tun hnai khan Lok Sabha MP C Lalrosanga chuan, Assam Rifles-te Aizawl khawpui chhung aṭanga an awmna tura buatsaih Zokhawsangah sawn chhuah vat a ṭul thu a sawi a; AR insawn chhuahna tura Ministry of Home Affairs-in February 19, 2019-a hriattirna a chhuah tawh chu kengkawh thuai turin sorkar laipui a ngen. Lok Sabha MP sawi danin, Zokhaw­sanga AR awmna tur in 327 sak zinga 289 chu AR hnenah hlan a ni tawh a, an awmna tur panna kawng pawh siam zawh a ni tawh a; nimahsela tun thleng hian AR-te hian Aizawl khawpui laili­ah bu an la khuar tlat a ni. Khawpui chhung aṭanga AR-te insawn chhuahna tur hian kan sorkar neih tawhte hian ṭan an la hle tih chu phat rual a ni lo a, an awmna tur hmunte hial Zokhawsangah lei a ni a, an chenna tur in te pawh sak zawh thawkhat a ni tawh. Hei mai hi ni loin an mamawh angin power leh tuite pek an ni a, a panna tur kawngpuite pawh siam a ni vek chunga an la chhuak lo hi chu a mak ngawt mai. Kan chief minister ngei pawh an ṭawng sualtir tawh a, Lammuala Chapchat Kut lawmnaah Mizoram mipui hriatah AR-te sawn chhuah an nih tur thu hi a lo sawi tawh a; amaherawhchu AR chhuah tur thu a sawi hnuah kum a liam leh tawh a, tun thlengin an la insawn chhuak lo. Tunah kan MP-in Parliament House-ah hial India ram pum hriatin a sawi nawn leh bawk a, he ti chung pawha an chhuak lo a nih chuan kawng hrang hranga NDA sorkar thlawptu Mizoram sorkar tan chuan a tlawmthlak hle ang. AR-te chhuahna turin engkim tihfel a ni tawh a, MHA ngei pawhin kum 2019-ah khan hriattirna a chhuah tawh a ni. Chuti chung pawha Parlia­ment-a nawr ngaia sorkar laipui an la awm hi hriatthiam a harsa a, NDA lam ṭang state sorkar kan neih hi hetiangah te hian lang thei se, kan khawpui laili aṭang hian AR-te hi min sawn chhuahsak thuai rawh se.", "summary": "28th September,2020 Parliament Session neih mekah Assam Rifles-te Aizawl khawpui chhung aṭanga an awmna tura buatsaih Zokhawsangah sawn chhuah vat an ṭul thu Lok Sabha MP C.Lalrosanga chuan sawiin,Ministry of Home Affairs-in February 19,2019-a hriattirna a chhuah tawh chu kengkawh thuai turin sawrkar laipui a ngen. Lok Sabha MP sawi danin,Zokhawsanga AR awmna tur in 327 sak zinga 289 chu AR hnenah hlan a ni tawh a,an awmna tur kawng pawh siam zawh niin,power leh tuite pawh ngaihtuah sak vek an ni. Chief Minister-in Lammuala Chapchar Kût lawmnaah AR-te sawn chhuah an nih tur thu a sawi tawh a;MP-in Parliament House-ah India ram pum hriatin a sawi nawn leh bawk.MHA ngei pawhin kum 2019-khan hriattirna a lo chhuah tawh a ni.AR-te chhuak tura nawrna a nasat viau lai hian an insawn chhuak chuang lo a,NDA lam ṭang state sawrkar kan neih hi lang se,AR-te hi min sawn chhuahsak thuai rawh se." }, { "summarization_id": "524", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6340/FCS&CA+Minister+lakah+FCI+an+lawm", "file_name": "H-71-29/01/2025-FCS&CA minister lakah FCI an lawm", "original_text": "FCS&CA Minister lakah FCI an lawm Mizoram NewsFCS&CA Minister lakah FCI an lawm admin 24-Nov-2024 08:41 AM Food Corporation of India (FCI) chuan nimin (23.11.2024) khan Food Civil Supply & Consumer Affairs Minister B Lalchhanzova hnenah a hnuaia tarlan ang hian lawmthu sawina an thawn. Lawmthu sawina hi FCI Divsional Manager, Aizawl hmingin an thawn. FCI lawmthu sawina : Kan hriat theuh angin, khuarel chhiatna avang a, rel kawng chhia in thla thum dawn zoram mipui buhfai lakluhna ber min tih buai chhung a, min puihna avangin kan lawm em em a. A hmunah ngei Railways Department te hnathawh sawt zawk nan min nawr puite leh vawi tam tak mizo mipuite tam hlau a i beihna hi kan chhuang che. Keini Food Corparation of India pawh kan stock dinhmun min ven thawn pui a, rel kawng siamthat a nih vat theih nan a theihtawp min chhuahpuina leh rel kawng that hnu a, Zoram mipuite hma khua ngai a, buhfai a lo thlen thuai theih nan hma min lakpui hi kan lawm tak zet zet. Kan harsatna hrang hrang kan thlente pawh min lo ngaihthlaksakin, hma min lo lakpui thin avang pawh hian kan lawm hle a ni. I enkawl Supply Department hnuai a awm hi kan thla a muang a, ni 16.11.2024 khan buhfai phur wagon sawmhnih pariat (28 wagons) zet mai kawngah karhnih chhung teh meuh a tangkhang (stable) a, DO letter hmang leh phone hmang a, General Manager, North East Frontier Railways, Guwahati hnenah hma min lakpuina zarah rang takin Mizoram a lo thlen theih phah. Helai Mizoram mai ni lo, kan office lian zawkte pawh i chungah hian an lawm tak zet. FCI hmingin lawmthu kan sawi mawlh mawlh a, ram leh hnam tana i inpekna leh hnathawh hi chhun zawm zel turin leh i kal zel na turah duhsakna kan hlan a che.", "summary": "Khuarel chhiatna avanga rel kawng chhiain thla thlum dawn Zoram mipui buhfai lakluhna a tibuai a,Railways Department ten hna an thawh sawt theihna turin nawr a ni.Rel kawng a that hnuah Zoram mipuite hma khaw ngaia buhfai a thlen hma theih nana hma lak a ni leh a.Ni 16.11.2024 a buhfai phur wagon sawmhnih pariat zet mai kawngah karhnih chhung teh meuh tangkhang chu DO letter leh phone hmang a, General Manager, North East Frontier Railways,Guwahati hnenah hma lakpui leh niin Mizoramah a thlen theih phah a.FCI te harsatna hrang hrangte a ranglama lo sutkian saka, hma lo lak sak thintu Food Civil Supply & Consumer Affairs Minister B.Lalchhanzova hnenah FCI te chuan lawmthu sawina FCI Divisional,Manager,Aizawl hmingin an thawn a ni." }, { "summarization_id": "525", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4182", "file_name": "F_MIZO_SUM_17_29/1/25", "original_text": "COVID-19 chungchanga thu dik lo theh darhtua puh Aizawla mi 11-te chu police-te'n an man a, mi dang inhnamhnawihte pawh man tumin an chhui zui mek. Police thuchhuah tarlan danin, March 9 khan Whatsapp-ah COVID-19 con­firm case pakhat Aizawlah a awm tiin an thehdarh a ni.COVID-19 chung­chang kher loah pawh thu dik lo thehdarh hi a tam ṭhin hle mai a, hengte hi social media kal tlanga thehdarh deuh vek a ni. Social media-ah thil finfiah loh thehdarh a ni ṭhin a, heng thilah hian a tira a message ziaktu a ni emaw, a lo thehdarh chhawngtu pawh ni se hremna inang khata hrem vek theih an ni tih kan hriat a ṭha hle.Tun ang hun, hri a len lai phei chuan mipuite kan fimkhur a ngai takzet a, midang tichiai thei leh tihlauthawng thei thil thehdarh loh hi a ṭha khawp mai. Hei bakah hian khawilai news website leh channel-a mi pawh ni se, a chanchin kimchang ni loa chhumbung deuh deuha thehdarh te, mipuite tana a hlauhawm chin ringawt zawnga thehdarhte hi sim a ṭha khawp mai.Mizoram police lamin thu dik lo theh­darhtute rang taka an man hi a lawm­awm a, heng mite hian an thil tih pawizia an hre phak kher lo thei a, sual vang leh rilru chhia put vanga thehdarh pawh a ni lo ang; nimahsela hriatlohna vang hian thil tihsual palh theih a ni a, social media hman danah fimkhur tlang ila, COVID-19 boruak hi social media hman sual pawizia hriat chhuahna atan i hmang ang u. COVID-19 chungchanga thu dik lo theh darhtua puh Aizawla mi 11-te chu police-te'n an man a, mi dang inhnamhnawihte pawh man tumin an chhui zui mek. Police thuchhuah tarlan danin, March 9 khan Whatsapp-ah COVID-19 con­firm case pakhat Aizawlah a awm tiin an thehdarh a ni.COVID-19 chung­chang kher loah pawh thu dik lo thehdarh hi a tam ṭhin hle mai a, hengte hi social media kal tlanga thehdarh deuh vek a ni. Social media-ah thil finfiah loh thehdarh a ni ṭhin a, heng thilah hian a tira a message ziaktu a ni emaw, a lo thehdarh chhawngtu pawh ni se hremna inang khata hrem vek theih an ni tih kan hriat a ṭha hle.Tun ang hun, hri a len lai phei chuan mipuite kan fimkhur a ngai takzet a, midang tichiai thei leh tihlauthawng thei thil thehdarh loh hi a ṭha khawp mai. Hei bakah hian khawilai news website leh channel-a mi pawh ni se, a chanchin kimchang ni loa chhumbung deuh deuha thehdarh te, mipuite tana a hlauhawm chin ringawt zawnga thehdarhte hi sim a ṭha khawp mai.Mizoram police lamin thu dik lo theh­darhtute rang taka an man hi a lawm­awm a, heng mite hian an thil tih pawizia an hre phak kher lo thei a, sual vang leh rilru chhia put vanga thehdarh pawh a ni lo ang; nimahsela hriatlohna vang hian thil tihsual palh theih a ni a, social media hman danah fimkhur tlang ila, COVID-19 boruak hi social media hman sual pawizia hriat chhuahna atan i hmang ang u. COVID-19 chungchanga thu dik lo theh darhtua puh Aizawla mi 11-te chu police-te'n an man a, mi dang inhnamhnawihte pawh man tumin an chhui zui mek. Police thuchhuah tarlan danin, March 9 khan Whatsapp-ah COVID-19 con­firm case pakhat Aizawlah a awm tiin an thehdarh a ni. COVID-19 chung­chang kher loah pawh thu dik lo thehdarh hi a tam ṭhin hle mai a, hengte hi social media kal tlanga thehdarh deuh vek a ni. Social media-ah thil finfiah loh thehdarh a ni ṭhin a, heng thilah hian a tira a message ziaktu a ni emaw, a lo thehdarh chhawngtu pawh ni se hremna inang khata hrem vek theih an ni tih kan hriat a ṭha hle. Tun ang hun, hri a len lai phei chuan mipuite kan fimkhur a ngai takzet a, midang tichiai thei leh tihlauthawng thei thil thehdarh loh hi a ṭha khawp mai. Hei bakah hian khawilai news website leh channel-a mi pawh ni se, a chanchin kimchang ni loa chhumbung deuh deuha thehdarh te, mipuite tana a hlauhawm chin ringawt zawnga thehdarhte hi sim a ṭha khawp mai. Mizoram police lamin thu dik lo theh­darhtute rang taka an man hi a lawm­awm a, heng mite hian an thil tih pawizia an hre phak kher lo thei a, sual vang leh rilru chhia put vanga thehdarh pawh a ni lo ang; nimahsela hriatlohna vang hian thil tihsual palh theih a ni a, social media hman danah fimkhur tlang ila, COVID-19 boruak hi social media hman sual pawizia hriat chhuahna atan i hmang ang u.", "summary": "a Whatsapp-ah COVID-19 con­firm case pakhat Aizawlah a awm tia thu dik lo theh darhtua puh Aizawla mi 11-te chu police-te'n an man.COVID-19 chung­chang kher loah pawh thu dik lo Social Media hmanga thehdarh a tam ṭhin hle.Social media-a thil finfiah loh thehdarh ni ṭhin hi a tira a message ziaktu a ni emaw, a lo thehdarh chhawngtu emaw pawh ni se hremna inang khata hrem vek theih an ni tih kan hriat a ṭha hle.Hri len lai phei chuan midang tichiai thei leh tihlauthawng thei thil leh khawilai news website leh channel-a mi chhumbung deuh deuha thehdarh te, mipuite tana a hlauhawm chin ringawt zawnga thehdarhlo tura fimkhur a ṭha khawp ang.Sual vang leh rilru chhia put vanga thehdarh pawh nilo mah se hriatlohna vang hian thil tihsual palh theih a nih avangin social media hman danah fimkhur tlang ila, COVID-19 boruak hi social media hman sual pawizia hriat chhuahna atan i hmang ang u." }, { "summarization_id": "526", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5845", "file_name": "SMizo_59_10-02", "original_text": "Bawng talh duh lote an let leh - MZP Mizoram NewsBawng talh duh lote an let leh - MZP admin 28-Sep-2024 03:27 PM Mizo Zirlai Pawl (MZP) General Headquarters chuan thuchhuah siamin, Hindu pawl pakhat Shankaracharya of Jyotirmath Peeth-ten North East State hrang hrang leh Mizoramah ngei pawh, bawng talh lo tura beihpui thlak an rawn tum chu duh loin, dodâlna thuchhuah September 13, 2024 khan an siam tawh tih an tarlang. MZP tarlan danin, nimin (27.9.2024) khan he pawlte hi Mizoram lo kal tumin, private thlawhna hmangin Lengpui Airport an lo ṭum a, zirlai pawlten an duh loh zia thuchhuah an lo siam avang leh, an dodal dawn tih an hriat avangin, an thlawk let leh a ni. Hnam dang pawl thenkhatin, Mizoram chhungah bawng talh lo tura mipui hrilhhriatna beihpui thlak an tum hi MZP chuan engti kawng mahin a pawm ngai dawn lo. Hetianga hnam dang pawl thenkhatin, hnam nunphung khawih thei thil inzirtirna rawn neih an tum hi MZP chuan nakin zel atan a him a ring lo. An chet vel dan uluk takin a chhui zui zel dawn s, Mizo mipuite pawh hetiang hmalakna lakah fimkhur a, lo bengkhawn lo turin a ngen nghal a ni. Shankaracharya Pawlte hmalakna hi, MZP in NESO a a thawhpui pawl, North East-a zirlai pawl hrang hrang; Khasi Students' Union leh All Arunachal Pradesh Students' Union te pawhin an dodâl a ni.", "summary": "Mizo Zirlai Pawl General Headquarters chuan thuchhuah siamin Hindu pawl pakhat Shankaracharya of Jyotirmath Peeth-ten North East state hrang hrang leh Mizoram ngei pawh bawng talh lo tur a beihpui thlak an rawn tum chu duh loin dodalna thuchhuah an siam. Mizoram rawn luh tumin private jet-in an rawn thlawk a MZP dodalna te an hriat in an hlawk let leh a ni. MZP in NESO-a a thawhpui pawl Khasi leh Arunachal Student's Union te pawn an dodal a ni. Mipui te pawh hetiang hmalakna ah hian lo fimkhur a lo bengkhawn lo turin an ngen a ni." }, { "summarization_id": "527", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21060", "file_name": "H-156-07/02/2025-ILP chungchang", "original_text": "MZP General Headquarters hruaitute chuan tun hnai khan Home minister an kawm a, Inner Line Permit (ILP), Mizoram ramri leh Sairang thlenga rél lo luh huna Mizote himna tura lo inven chungchangte an sawipui. MZP hruaitute chuan, ILP chungchangah, a enkawltu leh khawihtu atana ruatte inthlahdah ṭhin vang leh fimkhur tâwk loh vangin Mizoram mipuite'n kawng tam takah harsatna an tawh ṭhin thu an sawi a; ILP chu kalphung felfai zawka kalpui an duh.Home minister hian ILP kalpui dana fuh tawk lote ennawn a tum thu a sawi hi thil lawmawm tak a ni a, chak taka bawhzui ngei a ṭha ang. ILP hi a pek chhuah danah a fel lo tawh a, a umzui dan pawh a duh tawk lo a, ILP nei lo thlenga Mizorama an lut thei reng mai hi chu ennawn a ngai hle reng a ni.Mizorama lo lut tur hnam dangten awlsam taka ILP an hmuh theih dan, a dilna hmuna thawktu ṭhenkhatin thil fel lo taka an kalpui ṭhin dan, a sponsor-tu lamin an bawhzui loh ṭhin dante hi tun ang mai maia hnutchhiah chi hi chu a ni tawh lo.ILP hi khúa reia kan ram leh hnam himna khawih thei a ni a, tuna kan ngaih pawimawh loh dan en hi chuan kan vei tak tak lo a ang hle. Sorkar thar a lo piang a, anni tal hian ILP chungchang hi an vei thar a pawimawh khawp mai.ILP hi kan state himna thui taka kengtu a ni a, a pawimawh ang aiin a kalpui danah ngaih pawimawh a hlawh ngai lo. ILP-a inthlahdah a pawizia hi kan la hre chho dâwn chauh a, a pawi zual zel hmaa inven a, insiam ṭhat hi a ṭul hle.Home minister thar hian ngaih pawimawh tur tam tak a neih zingah ILP kalpui dan hi dah tel ngei se, hnathawkte inthlahdah vang leh kalphung fel lo vanga kan ramin a tawrh theih dan hre chung hian, ram himna a ni tih hriain ṭan la thar rawh se. MZP General Headquarters hruaitute chuan tun hnai khan Home minister an kawm a, Inner Line Permit (ILP), Mizoram ramri leh Sairang thlenga rél lo luh huna Mizote himna tura lo inven chungchangte an sawipui. MZP hruaitute chuan, ILP chungchangah, a enkawltu leh khawihtu atana ruatte inthlahdah ṭhin vang leh fimkhur tâwk loh vangin Mizoram mipuite'n kawng tam takah harsatna an tawh ṭhin thu an sawi a; ILP chu kalphung felfai zawka kalpui an duh.Home minister hian ILP kalpui dana fuh tawk lote ennawn a tum thu a sawi hi thil lawmawm tak a ni a, chak taka bawhzui ngei a ṭha ang. ILP hi a pek chhuah danah a fel lo tawh a, a umzui dan pawh a duh tawk lo a, ILP nei lo thlenga Mizorama an lut thei reng mai hi chu ennawn a ngai hle reng a ni.Mizorama lo lut tur hnam dangten awlsam taka ILP an hmuh theih dan, a dilna hmuna thawktu ṭhenkhatin thil fel lo taka an kalpui ṭhin dan, a sponsor-tu lamin an bawhzui loh ṭhin dante hi tun ang mai maia hnutchhiah chi hi chu a ni tawh lo.ILP hi khúa reia kan ram leh hnam himna khawih thei a ni a, tuna kan ngaih pawimawh loh dan en hi chuan kan vei tak tak lo a ang hle. Sorkar thar a lo piang a, anni tal hian ILP chungchang hi an vei thar a pawimawh khawp mai.ILP hi kan state himna thui taka kengtu a ni a, a pawimawh ang aiin a kalpui danah ngaih pawimawh a hlawh ngai lo. ILP-a inthlahdah a pawizia hi kan la hre chho dâwn chauh a, a pawi zual zel hmaa inven a, insiam ṭhat hi a ṭul hle.Home minister thar hian ngaih pawimawh tur tam tak a neih zingah ILP kalpui dan hi dah tel ngei se, hnathawkte inthlahdah vang leh kalphung fel lo vanga kan ramin a tawrh theih dan hre chung hian, ram himna a ni tih hriain ṭan la thar rawh se. MZP General Headquarters hruaitute chuan tun hnai khan Home minister an kawm a, Inner Line Permit (ILP), Mizoram ramri leh Sairang thlenga rél lo luh huna Mizote himna tura lo inven chungchangte an sawipui. MZP hruaitute chuan, ILP chungchangah, a enkawltu leh khawihtu atana ruatte inthlahdah ṭhin vang leh fimkhur tâwk loh vangin Mizoram mipuite'n kawng tam takah harsatna an tawh ṭhin thu an sawi a; ILP chu kalphung felfai zawka kalpui an duh. Home minister hian ILP kalpui dana fuh tawk lote ennawn a tum thu a sawi hi thil lawmawm tak a ni a, chak taka bawhzui ngei a ṭha ang. ILP hi a pek chhuah danah a fel lo tawh a, a umzui dan pawh a duh tawk lo a, ILP nei lo thlenga Mizorama an lut thei reng mai hi chu ennawn a ngai hle reng a ni. Mizorama lo lut tur hnam dangten awlsam taka ILP an hmuh theih dan, a dilna hmuna thawktu ṭhenkhatin thil fel lo taka an kalpui ṭhin dan, a sponsor-tu lamin an bawhzui loh ṭhin dante hi tun ang mai maia hnutchhiah chi hi chu a ni tawh lo. ILP hi khúa reia kan ram leh hnam himna khawih thei a ni a, tuna kan ngaih pawimawh loh dan en hi chuan kan vei tak tak lo a ang hle. Sorkar thar a lo piang a, anni tal hian ILP chungchang hi an vei thar a pawimawh khawp mai. ILP hi kan state himna thui taka kengtu a ni a, a pawimawh ang aiin a kalpui danah ngaih pawimawh a hlawh ngai lo. ILP-a inthlahdah a pawizia hi kan la hre chho dâwn chauh a, a pawi zual zel hmaa inven a, insiam ṭhat hi a ṭul hle. Home minister thar hian ngaih pawimawh tur tam tak a neih zingah ILP kalpui dan hi dah tel ngei se, hnathawkte inthlahdah vang leh kalphung fel lo vanga kan ramin a tawrh theih dan hre chung hian, ram himna a ni tih hriain ṭan la thar rawh se.", "summary": "18th January,2019 MZP hruaitute chuan ILP enkawltu leh khawihtu atana ruatte inthlahdah ṭhin vang leh fimkhur tâwk loh vangin Mizoram mipuiten kawng tam takah harsatna an tawh ṭhin thu sawiin;ILP chu kalphung felfai zawka kalpui an duh thu Home Minister hnenah an sawi a.Home Minister hian ILP kalpui dana fuh tawk lote ennawn a tum thu a sawi a,a lawmawm hle. ILP hi kan state himna thui taka kengtu a ni a,a pawimawh ang aiin a kalpui danah ngaih pawimawh a hlawh ngai lo.ILP-a inthlahdah pawizia hi kan la hre chho zel dawn a,a pawi zual tak tak hmaa insiamṭhaṭ a ṭul hle." }, { "summarization_id": "528", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19720", "file_name": "F_MIZO_SUM_11_5/2/25", "original_text": "Mizoram Truck Owners' Association (MTOA) chuan NH-54 Kawnpui leh Sairang inkar kawngpui chu October 16, 2019 hmaa siam a nih loh chuan October 17 aṭangin truck-te an tlântír tawh dawn loh thu tun hnai khan chief minister hnenah an thlen a; chief minister chuan chak taka hna thawh a nih tur thu a lo hrilh.Mizorama kawng­pui pawimawh ber ang hiala chhal theih, kan mamawh chakkhai zawng zawng lo luhna chu Kawnpui-Sairang kawngpui hi a ni a, motor lianin an zawh ber kawng a ni. He kawngpui hi rei ngial siam a nih hnuah hun rei vak lo chu mam ṭha takin zawh fel a ni a; nimahsela lirthei tana tlan hleihtheih loh khawpin a chhe zui a, Congress-in an mualpho pui tawh a, tunah MNF-in an hmingchhiat phah leh mek tiin a sawi theih ang.He kawngpui hi laih zawh a nih hnuah phei hi chuan hmun rem tak, zâl ṭha tak a ni a, lirthei tlak hlauhawmna tur pawh awm mang lo khawpin tlâng ram ni si-ah chuan a ram hi a ṭha. Chutihlaiin tunah hian motor te chi chu sawi loh motor lian pawh an tlan hleithei lo a, an tâng a, lirthei ṭhenkhat kawng chhiat vangin a let bawk a, harsatna an tawk nasa hle. Truck neitu intel khawm pawl MTOA chuan PWD hotute lam an biak hlawhchham hnuah a tawpa tawpah chief minister an hmu ta ringawt a ni ber mai.MTOA hian kawng­pui siam a nih loh chuan an tlan tawh loh tur thu leh, vai ho truck pawh an tlan loh tur thu an sawi chiang tawh a, chu chu a thlen vaih chuan Mizoram hi a phek buaiin kan buai dawn tihna a ni. Kan nitin mamawh phurtute au chhuah ngai hial khawpa kawngpui chhe taka hnutchhiah a ni hi sorkar mualphona lian tak a ni a, hman ni lawka Assembly rorel in sang meuha kawngpui ṭhat avanga lawmthu sawina an neihte nen phei chuan thil inhmeh lo tak a ni.Sorkar hian Mizorama kawng­pui zawng zawng a siam ṭha thei lo a nih pawhin, mipui nitin mamawh phurh luhna kawng tal hi chu a siam ṭha ngei tur a ni. Mizoram Truck Owners' Association (MTOA) chuan NH-54 Kawnpui leh Sairang inkar kawngpui chu October 16, 2019 hmaa siam a nih loh chuan October 17 aṭangin truck-te an tlântír tawh dawn loh thu tun hnai khan chief minister hnenah an thlen a; chief minister chuan chak taka hna thawh a nih tur thu a lo hrilh.Mizorama kawng­pui pawimawh ber ang hiala chhal theih, kan mamawh chakkhai zawng zawng lo luhna chu Kawnpui-Sairang kawngpui hi a ni a, motor lianin an zawh ber kawng a ni. He kawngpui hi rei ngial siam a nih hnuah hun rei vak lo chu mam ṭha takin zawh fel a ni a; nimahsela lirthei tana tlan hleihtheih loh khawpin a chhe zui a, Congress-in an mualpho pui tawh a, tunah MNF-in an hmingchhiat phah leh mek tiin a sawi theih ang.He kawngpui hi laih zawh a nih hnuah phei hi chuan hmun rem tak, zâl ṭha tak a ni a, lirthei tlak hlauhawmna tur pawh awm mang lo khawpin tlâng ram ni si-ah chuan a ram hi a ṭha. Chutihlaiin tunah hian motor te chi chu sawi loh motor lian pawh an tlan hleithei lo a, an tâng a, lirthei ṭhenkhat kawng chhiat vangin a let bawk a, harsatna an tawk nasa hle. Truck neitu intel khawm pawl MTOA chuan PWD hotute lam an biak hlawhchham hnuah a tawpa tawpah chief minister an hmu ta ringawt a ni ber mai.MTOA hian kawng­pui siam a nih loh chuan an tlan tawh loh tur thu leh, vai ho truck pawh an tlan loh tur thu an sawi chiang tawh a, chu chu a thlen vaih chuan Mizoram hi a phek buaiin kan buai dawn tihna a ni. Kan nitin mamawh phurtute au chhuah ngai hial khawpa kawngpui chhe taka hnutchhiah a ni hi sorkar mualphona lian tak a ni a, hman ni lawka Assembly rorel in sang meuha kawngpui ṭhat avanga lawmthu sawina an neihte nen phei chuan thil inhmeh lo tak a ni.Sorkar hian Mizorama kawng­pui zawng zawng a siam ṭha thei lo a nih pawhin, mipui nitin mamawh phurh luhna kawng tal hi chu a siam ṭha ngei tur a ni. Mizoram Truck Owners' Association (MTOA) chuan NH-54 Kawnpui leh Sairang inkar kawngpui chu October 16, 2019 hmaa siam a nih loh chuan October 17 aṭangin truck-te an tlântír tawh dawn loh thu tun hnai khan chief minister hnenah an thlen a; chief minister chuan chak taka hna thawh a nih tur thu a lo hrilh. Mizorama kawng­pui pawimawh ber ang hiala chhal theih, kan mamawh chakkhai zawng zawng lo luhna chu Kawnpui-Sairang kawngpui hi a ni a, motor lianin an zawh ber kawng a ni. He kawngpui hi rei ngial siam a nih hnuah hun rei vak lo chu mam ṭha takin zawh fel a ni a; nimahsela lirthei tana tlan hleihtheih loh khawpin a chhe zui a, Congress-in an mualpho pui tawh a, tunah MNF-in an hmingchhiat phah leh mek tiin a sawi theih ang. He kawngpui hi laih zawh a nih hnuah phei hi chuan hmun rem tak, zâl ṭha tak a ni a, lirthei tlak hlauhawmna tur pawh awm mang lo khawpin tlâng ram ni si-ah chuan a ram hi a ṭha. Chutihlaiin tunah hian motor te chi chu sawi loh motor lian pawh an tlan hleithei lo a, an tâng a, lirthei ṭhenkhat kawng chhiat vangin a let bawk a, harsatna an tawk nasa hle. Truck neitu intel khawm pawl MTOA chuan PWD hotute lam an biak hlawhchham hnuah a tawpa tawpah chief minister an hmu ta ringawt a ni ber mai. MTOA hian kawng­pui siam a nih loh chuan an tlan tawh loh tur thu leh, vai ho truck pawh an tlan loh tur thu an sawi chiang tawh a, chu chu a thlen vaih chuan Mizoram hi a phek buaiin kan buai dawn tihna a ni. Kan nitin mamawh phurtute au chhuah ngai hial khawpa kawngpui chhe taka hnutchhiah a ni hi sorkar mualphona lian tak a ni a, hman ni lawka Assembly rorel in sang meuha kawngpui ṭhat avanga lawmthu sawina an neihte nen phei chuan thil inhmeh lo tak a ni. Sorkar hian Mizorama kawng­pui zawng zawng a siam ṭha thei lo a nih pawhin, mipui nitin mamawh phurh luhna kawng tal hi chu a siam ṭha ngei tur a ni.", "summary": "Mizoram Truck Owners' Association(MTOA) chuan NH-54 Kawnpui leh Sairang inkar kawngpui chu October 16, 2019 hmaa siam a nihloh chuan October 17 atangin truck-te an tlântír tawh dawnloh thu tun hnai khan Chief Minister hnenah an thlen a; CM chuan chak taka hnathawh a nih tur thu a lo hrilh. Mizorama kawng­pui pawimawh ber pawl Kawnpui-Sairang kawngpui hi motor lianin an zawh ber kawng a ni a, rei tak siam a nih hnuah lirthei tana tlan hleihtheihloh khawpin a chhe zui a, Congress-in an mualphopui tawh a, tunah MNF-in an hmingchhiat phah leh mek. He kawngpui hi hmun rem tha tak, lirthei tlak hlauhawmna tur pawh awm manglo khawpin a ram a tha a,chutihlaiin motor te chu sawiloh motor lian pawh an tlan hleitheilo a,lirthei thenkhat kawng chhiat vangin a let bawk a,MTOA hian kawng­pui siam a nihloh chuan an tlan tawhloh tur thu leh, vaiho truck pawh an tlanloh tur thu an sawi chiang tawh a,kan nitin mamawh phurtute nawrh ngai hial khawpa kawng chhia hi Sorkar mualphona lian tak a ni a, Sorkar hian Mizorama kawng­pui zawng zawng a siam tha theilo a nih pawhin, mipui nitin mamawh phurh luhna kawng tal hi chu a siamtha ngei tur a ni." }, { "summarization_id": "529", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23258", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Republic Day vawi 70-na chu hmarchhak state hrang hrangah NGO leh zirlai pawlte huai-hawtin boycott a ni a, mipuiin an thlawp a, sorkar laipuiin tel ngei tura a tihluih theih chinte chauhin Republic Day chu an serh a, lawmpuitu mipui erawh an awm meuh lo.India rama ni pawimawh ber ber pathum (Republic Day, Independence Day leh Gandhi Jayanti) zingah pawh a pawimawh bera ngaih Republic Day lawmna chu boycott duh khawpa rilru natna lantir a ni. Boycott-tute rilru nat chhan chu sorkar laipuiin Citizenship Ammendment Bill 2016 tih­puitlin a tum vang a ni. He dan thar, sorkar laipuiin hman a tum mek hi hnam tlem tan ralna, sawkhaw tlemte hnuaichhiahna leh nekchep tumna nia a lan vangin, hmarchhak huam chhunga hnam hrang hrangten chi hrang hrangin an dodal a. An dodalna chu sorkar laipuiin a ngai pawimawh chuang lova a lan vangin, National Day pawimawh ber chu hmarchhak state hrang hrangten an boycott ta a. India inpumkhatna tibuai thei thu dengkhawng tak takte zar chhuah a ni a, Prime Minister leh Home Minister-te Lim hial hal a ni bawk.Tun ṭuma CAB dodal dan hi, tharum thawh lova sorkar laipui laka lungawi lohna lantir danah chuan a runthlak pawl tak a ni hiala a lan laiin, Central sorkar hian a ngaihven tehchiam pawhin a lang lo a, a khua leh tuiten National Day an boycott chu pawi ti awm pawhin a lang lo a, fiamthu thawh ang lekah a ngai ni maiin a lang.Heti taka sorkar laipui hruaituten an khua leh tuite lungawi lohna an ngaihven loh chhan hi, Prime Minister leh a thawhpuite hian National Day hi an ngai hlu tehchiam lo a ni thei a. Boycott-tuten an hlauhthawn lai tak, hnam tenau leh sakhaw tenaute hi India ramah hian ral vek se an lo duh viau a ni tak tak mai thei bawk. Chuti ni lo se, mawihawih tala pawi tih derna lantir awm tak a ni. Republic Day vawi 70-na chu hmarchhak state hrang hrangah NGO leh zirlai pawlte huai-hawtin boycott a ni a, mipuiin an thlawp a, sorkar laipuiin tel ngei tura a tihluih theih chinte chauhin Republic Day chu an serh a, lawmpuitu mipui erawh an awm meuh lo.India rama ni pawimawh ber ber pathum (Republic Day, Independence Day leh Gandhi Jayanti) zingah pawh a pawimawh bera ngaih Republic Day lawmna chu boycott duh khawpa rilru natna lantir a ni. Boycott-tute rilru nat chhan chu sorkar laipuiin Citizenship Ammendment Bill 2016 tih­puitlin a tum vang a ni. He dan thar, sorkar laipuiin hman a tum mek hi hnam tlem tan ralna, sawkhaw tlemte hnuaichhiahna leh nekchep tumna nia a lan vangin, hmarchhak huam chhunga hnam hrang hrangten chi hrang hrangin an dodal a. An dodalna chu sorkar laipuiin a ngai pawimawh chuang lova a lan vangin, National Day pawimawh ber chu hmarchhak state hrang hrangten an boycott ta a. India inpumkhatna tibuai thei thu dengkhawng tak takte zar chhuah a ni a, Prime Minister leh Home Minister-te Lim hial hal a ni bawk.Tun ṭuma CAB dodal dan hi, tharum thawh lova sorkar laipui laka lungawi lohna lantir danah chuan a runthlak pawl tak a ni hiala a lan laiin, Central sorkar hian a ngaihven tehchiam pawhin a lang lo a, a khua leh tuiten National Day an boycott chu pawi ti awm pawhin a lang lo a, fiamthu thawh ang lekah a ngai ni maiin a lang.Heti taka sorkar laipui hruaituten an khua leh tuite lungawi lohna an ngaihven loh chhan hi, Prime Minister leh a thawhpuite hian National Day hi an ngai hlu tehchiam lo a ni thei a. Boycott-tuten an hlauhthawn lai tak, hnam tenau leh sakhaw tenaute hi India ramah hian ral vek se an lo duh viau a ni tak tak mai thei bawk. Chuti ni lo se, mawihawih tala pawi tih derna lantir awm tak a ni. Republic Day vawi 70-na chu hmarchhak state hrang hrangah NGO leh zirlai pawlte huai-hawtin boycott a ni a, mipuiin an thlawp a, sorkar laipuiin tel ngei tura a tihluih theih chinte chauhin Republic Day chu an serh a, lawmpuitu mipui erawh an awm meuh lo. India rama ni pawimawh ber ber pathum (Republic Day, Independence Day leh Gandhi Jayanti) zingah pawh a pawimawh bera ngaih Republic Day lawmna chu boycott duh khawpa rilru natna lantir a ni. Boycott-tute rilru nat chhan chu sorkar laipuiin Citizenship Ammendment Bill 2016 tih­puitlin a tum vang a ni. He dan thar, sorkar laipuiin hman a tum mek hi hnam tlem tan ralna, sawkhaw tlemte hnuaichhiahna leh nekchep tumna nia a lan vangin, hmarchhak huam chhunga hnam hrang hrangten chi hrang hrangin an dodal a. An dodalna chu sorkar laipuiin a ngai pawimawh chuang lova a lan vangin, National Day pawimawh ber chu hmarchhak state hrang hrangten an boycott ta a. India inpumkhatna tibuai thei thu dengkhawng tak takte zar chhuah a ni a, Prime Minister leh Home Minister-te Lim hial hal a ni bawk. Tun ṭuma CAB dodal dan hi, tharum thawh lova sorkar laipui laka lungawi lohna lantir danah chuan a runthlak pawl tak a ni hiala a lan laiin, Central sorkar hian a ngaihven tehchiam pawhin a lang lo a, a khua leh tuiten National Day an boycott chu pawi ti awm pawhin a lang lo a, fiamthu thawh ang lekah a ngai ni maiin a lang. Heti taka sorkar laipui hruaituten an khua leh tuite lungawi lohna an ngaihven loh chhan hi, Prime Minister leh a thawhpuite hian National Day hi an ngai hlu tehchiam lo a ni thei a. Boycott-tuten an hlauhthawn lai tak, hnam tenau leh sakhaw tenaute hi India ramah hian ral vek se an lo duh viau a ni tak tak mai thei bawk. Chuti ni lo se, mawihawih tala pawi tih derna lantir awm tak a ni.", "summary": "Republic Day vawi 70-na chu hmarchhak state hrang hrangah NGO leh zirlai pawlte huai-hawtin boycott a ni a, mipuiin an thlawp a, sorkar laipuiin tel ngei tura a tihluih theih chinte chauhin Republic Day chu an serh a, lawmpuitu mipui erawh an awm meuh lo. India rama ni pawimawh ber a ngaih Republic Day boycott tute rilru nat chhan chu sorkar laipuiin Citizenship Ammendment Bill 2016 tihpuitlin a tum vang a ni. He dan thar hi hnam tlemte tan ralna, sakhaw tlemte hnuaichhiahna leh nekchep tumna nia a lan avangin Hmarchhak huam chhunga hnam hrang hrangten chi hrang hrangin an dodal a, sorkarin a ngaih pawimawh chuan loh avangin boycott an huaihawt ta a ni. India inpumkhatna tibuai thei thu dengkhawng tak takte zar chhuah niin, PM leh Home Minister te lim hal a ni bawk. Tun tum CAB dodal dan hi tharum thawhna tel lova lungawi lohna lantir danah chuan a runthlak pawl a ni. Boycott chu pawi tiawm pawhin PM chu a lang lo a, fiamthu thawh ang lekah a ngai ni maiin a lang. A chhan chu PM hian National Day hi a ngai hlu tehchiam lo a ni thei a, hnam tenau te hi ral vek se a duh pawh a ni thei bawk. Chuti ni lo se, mawihawih tal pawha tih derna lantir awm tak a ni." }, { "summarization_id": "530", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25520", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Tun hnai khan Land Revenue & Settlement minister hoin LR&S department officer te an ṭhukhawm a, minister chuan Revenue Act-te ennawn a siamṭhat ngai laite bawhzui mek a nih thu sawiin ram enkawlna chungchanga kalphung kan neih sorkarin dan a siam te zah thiam a ngaipawimawh turin a chah a. Land Acquisition Act pawh Mizo hnam zia leh nihphung mila dan siam a nih thu leh a hlawhtlinna tura hma lak mek a nih thu a sawi.Mizorama thil siam ṭhat ngai ber zinga pakhat chu kan ram neih theih dan hi a nih hmel a, Mizoram hi mi hausa leh a neinungte ram ang maiah a chhuak mek niin a lang. Thingtlang kilkhawr takah pawh an ram ṭha leh nuamlaite chu khawpui mi hausa in an lei zo deuh vek tawh a, Mizoram pum hi ni hausa tlem tein an insem ral titih chu a ni ta reng mai.Sorkar lama mi thiltithei deuhte hian khawpui pawna hmun awl remchang hi dan angin an ramah an rin lut zung zung a, ram humhalh tura ṭhahnemngai tura ngaih LR&S department lama hnathawktute hi a ram nei ngah ber berah an ṭang fo a, a buaithlak khawp mai.Ram inpek dan leh ram neih theih dan ber a fel miau loh avangin Mizorama mipui tam takin anmahni hminga 'ka ram', tih ve tur an neih loh laiin milian leh mi thiltithei deuhin kan ram ṭhalai hi chu an insem ral titih ta a ni ber. He mi kawngah hian kan ram hruaitute tal pawh hi fihlim ngam se a ṭhat tehlul nen ram neih belhna remchang a awmin an duh belh ve zel a, tuna kan MLA leh minister rual zingah hian enkawl zawh loh tur ram nei mi eng emaw zat an tel tlat a ni.Engpawhnise Mizorama kan ram neih dante hi ennawn a, tun aia fel zawka siam a ṭul. Hei hi kan kalpui dawn a nih tak tak chuan kan ram hruaitute leh LR&S department lama hnathawktute hi ṭan la hmasatuah ṭang ngam se a ṭha khawp ang. Tun hnai khan Land Revenue & Settlement minister hoin LR&S department officer te an ṭhukhawm a, minister chuan Revenue Act-te ennawn a siamṭhat ngai laite bawhzui mek a nih thu sawiin ram enkawlna chungchanga kalphung kan neih sorkarin dan a siam te zah thiam a ngaipawimawh turin a chah a. Land Acquisition Act pawh Mizo hnam zia leh nihphung mila dan siam a nih thu leh a hlawhtlinna tura hma lak mek a nih thu a sawi.Mizorama thil siam ṭhat ngai ber zinga pakhat chu kan ram neih theih dan hi a nih hmel a, Mizoram hi mi hausa leh a neinungte ram ang maiah a chhuak mek niin a lang. Thingtlang kilkhawr takah pawh an ram ṭha leh nuamlaite chu khawpui mi hausa in an lei zo deuh vek tawh a, Mizoram pum hi ni hausa tlem tein an insem ral titih chu a ni ta reng mai.Sorkar lama mi thiltithei deuhte hian khawpui pawna hmun awl remchang hi dan angin an ramah an rin lut zung zung a, ram humhalh tura ṭhahnemngai tura ngaih LR&S department lama hnathawktute hi a ram nei ngah ber berah an ṭang fo a, a buaithlak khawp mai.Ram inpek dan leh ram neih theih dan ber a fel miau loh avangin Mizorama mipui tam takin anmahni hminga 'ka ram', tih ve tur an neih loh laiin milian leh mi thiltithei deuhin kan ram ṭhalai hi chu an insem ral titih ta a ni ber. He mi kawngah hian kan ram hruaitute tal pawh hi fihlim ngam se a ṭhat tehlul nen ram neih belhna remchang a awmin an duh belh ve zel a, tuna kan MLA leh minister rual zingah hian enkawl zawh loh tur ram nei mi eng emaw zat an tel tlat a ni.Engpawhnise Mizorama kan ram neih dante hi ennawn a, tun aia fel zawka siam a ṭul. Hei hi kan kalpui dawn a nih tak tak chuan kan ram hruaitute leh LR&S department lama hnathawktute hi ṭan la hmasatuah ṭang ngam se a ṭha khawp ang. Tun hnai khan Land Revenue & Settlement minister hoin LR&S department officer te an ṭhukhawm a, minister chuan Revenue Act-te ennawn a siamṭhat ngai laite bawhzui mek a nih thu sawiin ram enkawlna chungchanga kalphung kan neih sorkarin dan a siam te zah thiam a ngaipawimawh turin a chah a. Land Acquisition Act pawh Mizo hnam zia leh nihphung mila dan siam a nih thu leh a hlawhtlinna tura hma lak mek a nih thu a sawi. Mizorama thil siam ṭhat ngai ber zinga pakhat chu kan ram neih theih dan hi a nih hmel a, Mizoram hi mi hausa leh a neinungte ram ang maiah a chhuak mek niin a lang. Thingtlang kilkhawr takah pawh an ram ṭha leh nuamlaite chu khawpui mi hausa in an lei zo deuh vek tawh a, Mizoram pum hi ni hausa tlem tein an insem ral titih chu a ni ta reng mai. Sorkar lama mi thiltithei deuhte hian khawpui pawna hmun awl remchang hi dan angin an ramah an rin lut zung zung a, ram humhalh tura ṭhahnemngai tura ngaih LR&S department lama hnathawktute hi a ram nei ngah ber berah an ṭang fo a, a buaithlak khawp mai. Ram inpek dan leh ram neih theih dan ber a fel miau loh avangin Mizorama mipui tam takin anmahni hminga 'ka ram', tih ve tur an neih loh laiin milian leh mi thiltithei deuhin kan ram ṭhalai hi chu an insem ral titih ta a ni ber. He mi kawngah hian kan ram hruaitute tal pawh hi fihlim ngam se a ṭhat tehlul nen ram neih belhna remchang a awmin an duh belh ve zel a, tuna kan MLA leh minister rual zingah hian enkawl zawh loh tur ram nei mi eng emaw zat an tel tlat a ni. Engpawhnise Mizorama kan ram neih dante hi ennawn a, tun aia fel zawka siam a ṭul. Hei hi kan kalpui dawn a nih tak tak chuan kan ram hruaitute leh LR&S department lama hnathawktute hi ṭan la hmasatuah ṭang ngam se a ṭha khawp ang.", "summary": "Tun hnai khan Land Revenue & Settlement minister hoin LR&S department officer te an ṭhukhawm a, minister chuan Revenue Act-te ennawn a siamṭhat ngai laite bawhzui mek a nih thu sawiin ram enkawlna chungchanga kalphung kan neih sorkarin dan a siam te zah thiam a ngaipawimawh turin a chah. Land Acquisition Act pawh Mizo hnam zia leh nihphung mila dan siam a nih thu leh a hlawhtlinna tura hma lak mek a nih thu a sawi. Mizorama thil siam that ngai ber pakhat chu ram neih theih dan hi a nih hmel. Mi hausa leh neinungte ram ang mai, thingtlang ram thate chu an lei zo deuh vek tawh a, Mizoram pum hi mi hausa tlem ten an insem a ni deuh ber. Ram inpek dan leh neih dan a fel loh miau avangin hetiang thil hi a thleng reng a ni. Hemi kawngah hian ram hruaitute tal pawh hi fihlim ngam se a that tehlul nen ram neih belhna remchang a awmin an duh belh ve zel a, tuna kan MLA leh minister zingah hian enkawl sen loh ram nei an tam. Mizorama kan ram neih dante enfel a, LR&S lama hnathawktute hian tan an lak a ngai." }, { "summarization_id": "531", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25903", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Land Revenue and Survey Board chu tun hnai khan chief minister Zoramthanga hoin an ṭhukhawm a, CM chuan, SEDP hnuaiah leilunga innghat eizawnna (land-based economic activity) ngêlnghet leh hlâwk zawka kalpuina turin land survey leh record mumal tak neih a ṭul avangin, Land Revenue and Survey Board-in mawhphurhna hautak leh pawimawh tak an nei tih a sawi.He meeting-a an thil sawiho zingah SEDP hnuaia mau emaw, ṭhelrêt emaw, thil dang emaw chìnna tur ramte rualkhai taka sem a nih theih dan tur te, thawk ṭha duh lo an awma chhuhsak dan turte leh, ram sem sa mi dang hnena hralh chhâwn a nih lohna tura rua­hmanna siam chungchangte a tel.Mizoramin kan mamawh lian tak pakhat chu kan ram neih chhunte sem rual hi a ni. Tuah hi chuan kan ram ṭhalai zawng zawng deuhthaw hi mihausate hian an insem zo tawh a ni ber. Thingtlang kilkhawr thlengin a hmun rem leh thlai chinna tura ṭha deuh te, mihring khawsakna atana hmun rem bikte leh hmun nuamte chu a khaw chhunga cheng a neinung deuhten an lei loh pawhin khawpuia mi hausain an lei zo deuh vek tawh a ni.Tunah hi chuan eng thil pawh kalpui dawn ila 'ral awl' han tih mai tur hi a vâng ta hle. Thingtlang khaw tam takah chuan lo neihna tur ram pawh a tlem sawt hle a, mimal ram a ni ta deuh zel. Ram neih theih zatah bituk a awm lo a, mihausa leh miliante'n an duh zat zat an valh a, sorkar hotu liante leh tuna kan MLA leh minister-te ngei ngei pawh mahni enkawl zawh loh ram nei an awm fur.SEDP a hlawhtlin theihna tur leh, CM ngaih pawimawh raw/ mau chin kalpui tur chuan miin ram a neih phawt a ngai; ram sem rual a nih si loh chuan SEDP pawh hi a nei sate pek belhchhahna a chang palh thei a, Mizoramin a mamawh chu ram sem rual hi a ni. Land Revenue and Survey Board chu tun hnai khan chief minister Zoramthanga hoin an ṭhukhawm a, CM chuan, SEDP hnuaiah leilunga innghat eizawnna (land-based economic activity) ngêlnghet leh hlâwk zawka kalpuina turin land survey leh record mumal tak neih a ṭul avangin, Land Revenue and Survey Board-in mawhphurhna hautak leh pawimawh tak an nei tih a sawi.He meeting-a an thil sawiho zingah SEDP hnuaia mau emaw, ṭhelrêt emaw, thil dang emaw chìnna tur ramte rualkhai taka sem a nih theih dan tur te, thawk ṭha duh lo an awma chhuhsak dan turte leh, ram sem sa mi dang hnena hralh chhâwn a nih lohna tura rua­hmanna siam chungchangte a tel.Mizoramin kan mamawh lian tak pakhat chu kan ram neih chhunte sem rual hi a ni. Tuah hi chuan kan ram ṭhalai zawng zawng deuhthaw hi mihausate hian an insem zo tawh a ni ber. Thingtlang kilkhawr thlengin a hmun rem leh thlai chinna tura ṭha deuh te, mihring khawsakna atana hmun rem bikte leh hmun nuamte chu a khaw chhunga cheng a neinung deuhten an lei loh pawhin khawpuia mi hausain an lei zo deuh vek tawh a ni.Tunah hi chuan eng thil pawh kalpui dawn ila 'ral awl' han tih mai tur hi a vâng ta hle. Thingtlang khaw tam takah chuan lo neihna tur ram pawh a tlem sawt hle a, mimal ram a ni ta deuh zel. Ram neih theih zatah bituk a awm lo a, mihausa leh miliante'n an duh zat zat an valh a, sorkar hotu liante leh tuna kan MLA leh minister-te ngei ngei pawh mahni enkawl zawh loh ram nei an awm fur.SEDP a hlawhtlin theihna tur leh, CM ngaih pawimawh raw/ mau chin kalpui tur chuan miin ram a neih phawt a ngai; ram sem rual a nih si loh chuan SEDP pawh hi a nei sate pek belhchhahna a chang palh thei a, Mizoramin a mamawh chu ram sem rual hi a ni. Land Revenue and Survey Board chu tun hnai khan chief minister Zoramthanga hoin an ṭhukhawm a, CM chuan, SEDP hnuaiah leilunga innghat eizawnna (land-based economic activity) ngêlnghet leh hlâwk zawka kalpuina turin land survey leh record mumal tak neih a ṭul avangin, Land Revenue and Survey Board-in mawhphurhna hautak leh pawimawh tak an nei tih a sawi. He meeting-a an thil sawiho zingah SEDP hnuaia mau emaw, ṭhelrêt emaw, thil dang emaw chìnna tur ramte rualkhai taka sem a nih theih dan tur te, thawk ṭha duh lo an awma chhuhsak dan turte leh, ram sem sa mi dang hnena hralh chhâwn a nih lohna tura rua­hmanna siam chungchangte a tel. Mizoramin kan mamawh lian tak pakhat chu kan ram neih chhunte sem rual hi a ni. Tuah hi chuan kan ram ṭhalai zawng zawng deuhthaw hi mihausate hian an insem zo tawh a ni ber. Thingtlang kilkhawr thlengin a hmun rem leh thlai chinna tura ṭha deuh te, mihring khawsakna atana hmun rem bikte leh hmun nuamte chu a khaw chhunga cheng a neinung deuhten an lei loh pawhin khawpuia mi hausain an lei zo deuh vek tawh a ni. Tunah hi chuan eng thil pawh kalpui dawn ila 'ral awl' han tih mai tur hi a vâng ta hle. Thingtlang khaw tam takah chuan lo neihna tur ram pawh a tlem sawt hle a, mimal ram a ni ta deuh zel. Ram neih theih zatah bituk a awm lo a, mihausa leh miliante'n an duh zat zat an valh a, sorkar hotu liante leh tuna kan MLA leh minister-te ngei ngei pawh mahni enkawl zawh loh ram nei an awm fur. SEDP a hlawhtlin theihna tur leh, CM ngaih pawimawh raw/ mau chin kalpui tur chuan miin ram a neih phawt a ngai; ram sem rual a nih si loh chuan SEDP pawh hi a nei sate pek belhchhahna a chang palh thei a, Mizoramin a mamawh chu ram sem rual hi a ni.", "summary": "Land Revenue and Survey Board chu tun hnai khan chief minister Zoramthanga hoin an ṭhukhawm a, CM chuan, SEDP hnuaiah leilunga innghat eizawnna ngelnghet leh hlawk zawka kalpuina turin land survey leh record mumal tak neih a tul avangin, Land Revenue and Survey Board in mawhphurhna hautak leh pawimawh tak an nei tih a sawi. He meeting-a an thil sawiho zingah SEDP hnuaia mau emaw thelret emaw, thil dang emaw chinna tur ramte rualkhai taka sem a nih theih dan tur te, thawk tha duh lo an awma chhuhsak dan tur leh ram sem sa midang hnena hralh chhawn a nih lohna tura ruahmanna siam chungchangte a tel. Mizoramin kan mamawh lian tak chu kan ram neih chhunte sem rual a ni. Thingtlang kilkhawr thlengin thlai chinna tura tha deuh te chu a neinung deuhten an lei deuh vek tawh a. Eng thil pawh hi sorkar hian kalpui sawn se, mimal ram a tam a, thil tih a harsa. Ram neih theih zat bituk a awm lo a, mi hausa leh mi lian MLA leh minister te ngei ngei pawhin an enkawl zawh loh ram an nei hlawm. SEDP a hlawhtlinna tur leh CM ngaih pawimawh raw/mau chin kalpui tur chuan ram a ngai. Mizoramin a mamawh chu ram sem rual hi a ni." }, { "summarization_id": "532", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4454", "file_name": "H-162-10/02/2025-CM leh Health Minister inkar", "original_text": "Health minister chuan Covid-19 boruak chu politics-a inbeihna atan hman a duh loh thu a sawi a, Mizoram chief minister nen an inkar boruak a ṭhat thu a sawi a, chief minister-in Health department mamawh thilphal taka a pek ṭhin thu a sawi.Mizoram leh India ram mai ni lo, khawvelin hripui hlauhawm tak avangin buaina leh harsatna a tawk mêk a, kan zavaiin kan buai tlâng a ni. Hetihlaia politics-a hlawkna lo ûm bîk emaw, politics lama midangte beihna remchang hman hi a ṭha lo takzet a ni.Chief  minister leh Health minister inkar boruak hi eng ang tak nge tih hriat ni lo mah se, Health minister berin boruak ṭha tak an neih thu a sawi hi pawm mai a ṭha ang.Health minister berin,  \"Kan CM nen hian kan inzuina a rei tawh a, ani tluk an awm lo. Kan inthláwp ṭha lutuk,\" a tih hi thil chiang kan hriat theih chu a ni a, politics thila Health minister leh chief minister inkara buaina awm ang lek leka an puhna chiang takin a rawn sawi fiah ta a ni.Health minister-in thil awm dan a puang tawh a, \"Kan in thlawp ṭha lutuk,\" tia CM nen an inkar a sawi fiah tawh hnu hi chuan hri len chhung chu he thu hi sawi zui lo ila, eptu party lam pawhin umzui hrih lo se a ṭha awm e. Health minister chuan Covid-19 boruak chu politics-a inbeihna atan hman a duh loh thu a sawi a, Mizoram chief minister nen an inkar boruak a ṭhat thu a sawi a, chief minister-in Health department mamawh thilphal taka a pek ṭhin thu a sawi.Mizoram leh India ram mai ni lo, khawvelin hripui hlauhawm tak avangin buaina leh harsatna a tawk mêk a, kan zavaiin kan buai tlâng a ni. Hetihlaia politics-a hlawkna lo ûm bîk emaw, politics lama midangte beihna remchang hman hi a ṭha lo takzet a ni.Chief  minister leh Health minister inkar boruak hi eng ang tak nge tih hriat ni lo mah se, Health minister berin boruak ṭha tak an neih thu a sawi hi pawm mai a ṭha ang.Health minister berin,  \"Kan CM nen hian kan inzuina a rei tawh a, ani tluk an awm lo. Kan inthláwp ṭha lutuk,\" a tih hi thil chiang kan hriat theih chu a ni a, politics thila Health minister leh chief minister inkara buaina awm ang lek leka an puhna chiang takin a rawn sawi fiah ta a ni.Health minister-in thil awm dan a puang tawh a, \"Kan in thlawp ṭha lutuk,\" tia CM nen an inkar a sawi fiah tawh hnu hi chuan hri len chhung chu he thu hi sawi zui lo ila, eptu party lam pawhin umzui hrih lo se a ṭha awm e. Health minister chuan Covid-19 boruak chu politics-a inbeihna atan hman a duh loh thu a sawi a, Mizoram chief minister nen an inkar boruak a ṭhat thu a sawi a, chief minister-in Health department mamawh thilphal taka a pek ṭhin thu a sawi. Mizoram leh India ram mai ni lo, khawvelin hripui hlauhawm tak avangin buaina leh harsatna a tawk mêk a, kan zavaiin kan buai tlâng a ni. Hetihlaia politics-a hlawkna lo ûm bîk emaw, politics lama midangte beihna remchang hman hi a ṭha lo takzet a ni. Chief  minister leh Health minister inkar boruak hi eng ang tak nge tih hriat ni lo mah se, Health minister berin boruak ṭha tak an neih thu a sawi hi pawm mai a ṭha ang. Health minister berin,  \"Kan CM nen hian kan inzuina a rei tawh a, ani tluk an awm lo. Kan inthláwp ṭha lutuk,\" a tih hi thil chiang kan hriat theih chu a ni a, politics thila Health minister leh chief minister inkara buaina awm ang lek leka an puhna chiang takin a rawn sawi fiah ta a ni. Health minister-in thil awm dan a puang tawh a, \"Kan in thlawp ṭha lutuk,\" tia CM nen an inkar a sawi fiah tawh hnu hi chuan hri len chhung chu he thu hi sawi zui lo ila, eptu party lam pawhin umzui hrih lo se a ṭha awm e.", "summary": "1st May,2020 Health Minister chuan Covid-19 boruak chu politics-a inbeihna atan hman a duh loh thu a sawi a.\"Kan CM nen hian kan inzuina a rei tawh a,a ni tluk an awm lo,kan inthlâwp ṭha lutuk,\"tia a sawi ang hian CM nena boruak dik lo awm anga an sawi ṭhin chu thudik lo mai a nih thu a sawi. Mizoram leh India ram mai ni lo,khawvelin hripui hlauhawm tak avangin buaina leh harsatna a tawk a,politics beihna remchanga hman hi a ṭha lo hle a,Health Minister berin,CM nena an inkar ṭhaṭ thu a sawi hi pawm tlangin,eptu party lam pawhin umzui loh a ṭha hle ang." }, { "summarization_id": "533", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "MCVU hmalakna lirthei neitu thenkhat in thlawp lo; Service duh tan sawrkar in hmalak a tum Naktuk October 23, 2024 atanga Mizoram Commercial Vehicle Union (MCVU) ten tuialthei atanga chhiah lak tihsan avanga lungawi lohna lantir an tum chu Serchhip a lirthei neitu pawl thenkhat chuan an thlawp dawn lo niin a lang a. Commercial vehicle zinga service duhte an duh anga an service ngei theihna turin sawrkar chuan hmalak a tum. MCVU ten lungawilohna lantir an tum chungchang ah hian Serchhip-a Taxi neitute chuan Serchhip Taxi Owners’ Association chu Mizoram Taxi Association (MTA) hnuaia Sub-Hqrs. a nih thu sawiin, lungawi lohna lantir an tum hmasak khan MTA chuan MCVU Member an nih loh avanga tel an tum loh thu an lo sawi tawh avangin tun tumah hian thu thar awm lovin lungawi lohna lantir zingah hian tel lo tura an in ngaih thu leh an tlan dawn thu an sawi a. Serchhip Auto Rickshaw Owners’ Association (SAROA) a tel te pawhin lungawi lohna lantir hi an thlawp leh thlawp loh thu engmah sawi an neih loh thu an sawi a, dan pangngaia an service tur thu erawh an sawi thung a ni. Serchhip District Truck Owners’ Association te chuan MCVU ten tiamchin awm lova nawrh an tum chu an thlawp loh thu an sawi a, Serchhip Two Wheeler Taxi Association chuan hemi chungchang hi an ngaihtuah dawn thu leh thutlukna erawh an la siam loh thu an sawi a ni. Hetihlai hian Maxi Cab neitute chuan MCVU te hmalakna hi Mizoram Maxi Cab Owners’ Association in a thlawp avangin Association angin thuchhuah nei lo mah se tlan tum an awm lo niin an sawi thung a ni. Mizoram sawrkar-a Home Department chuan nimin khan thuchhuah siamin Mizoram Commercial Vehicle Union (MCVU) in lungawi lohna lantira nawrh huaihawt an tum chu Mizoram sawrkar chuan nuar lo tura a duh thu leh mipui tana harsatna thlentir lo turin a ngen thu an tarlang a, Commercial vehicle pawl thenkhatin mipui tana harsatna thleng palh thei hriaa nawrh ve loh an rel chu sawrkar chuan lawmawm a tih thu sawiin, “Hei vang hian tluang taka an service ngei theihna turin sawrkar chuan hma a la dawn a; Commercial Vehicle zinga service duhte an duh anga an service ngei theihna turin sawrkarin hma lâk a tum,” an ti. Sawrkar thuchhuah chuan Chhiah tihsan chungchanga mipui nawlpuiin nghet taka ding tura sawrkar an ngenna ah sawrkar in lawmthu a sawi thu leh heng chhiah (cess) tlingkhawmte hi mipui hnenah a kir leh vek dawn a, ram hmasawnna tura kawng hrang hranga hman tura duan lawk a ni tih an tarlang a. “Heti chunga MCVU-in nawrh an kalpui tlang dawn a nih pawhin mipuiin an tawrh lohna turin sawrkarin theihtawp a chhuah dawn a, ruahmanna pawh a siam lawk tawh a; mipui tana harsatna thleng zawnga hma la lo turin Mizoram sawrkar chuan pawl hrang hrangte a ngen a ni,” an ti bawk.", "summary": "MCVU hmalakna lirthei neitu thenkhat in thlawp lo; Service duh tan sawrkar in hmalak a tum MCVU ten tuialhthei atanga chhiah lak an tihsan avanga lungawi lohna lantir an tum chu Serchhip a lirthei neitu pawl thenkhat chuan an thlawp dawn lo niin a lang. Commercial vehicle zinga service duhte an duh anga an service ngei theihna turin sawrkar chuan hmalak a tum. Lungawi lohna lantir an tum chungchangah hian Serchhip-a Taxi neitute chuan MTA hnuaia Sub Hqrs. an nih thu sawiin an ni chuan lungawi lohna lantirnaah hian an tel ve loh tur thu an sawi. Auto Rickshaw khalhtute chuan engmah an sawi lem lo a, dan pangngaia an service tur thu an sawi thung. Truck Owners te chuan MCVU ten nawrh an tum chu an thlawp loh thu an sawi a, Two wheeler khalhtu Pawl chuan an la ngaihtuah tur thu an sawi. Maxi Cab neitute chuan tlan an tum loh thu an sawi thung. Sawrkar lam chuan MCVU ten nawrh an huaihawt chu ti lo tur leh mipui tana harsatna thlen lo turin an ngen a, chhiah tihsan hi mipui hnena kir leh tur a nih tho avangin lungngai lo turin an ti." }, { "summarization_id": "534", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/47345", "file_name": "H-283-22/02/2025-Kang ṭhelhna man to", "original_text": "Kumin April thlaa Lunglei leh a chhehvela kang mei chhuak ṭhelh turin Mizoram Chief Minister chuan Indian Air Force hotute ngenin anni hian helicopter hi an rawn tir a; helicopter chah chhuah man leh a pilot-te senso Rs 14,11,221 chu Mizoram sorkarin a pek a ngai dawn ta a ni.IAF helicopter chah chhuah a nih hlim hian political party lamin Chief Minister chhuanawm an tih thu uar taka sawiin MNF Lunglei sub headquarters chuan, \"Lunglei leh a chhehvel kang ṭhelh tur, IAF chopper chah chhuak thei Chief Minister leh a thawhpui MLA leh minister ṭha tak tak kan nei hi a vanneihthlakin a thlamuanthlak kan ti hle,\" an ti. MNF general head­quarters chuan, \"Chief Minis­ter chak tak leh thiltithei tak hmalakna avang liau liaua tihhlawhtlin a ni hi mipui hriat­ah MNF-in kan puang a ni,\" tiin thu an chhuah a, CM leh IAF-te inbiak chhoh dan kimchang thlengin an chhuah a ni.Lunglei lama kang mei chhuak ṭhelh dan political party lamin an dawnsawn dan leh an puanzar dan en mai hi chuan ram hruaitu remhria leh chak bik neih avanga IAF hi ko chhuak thei bik kan ang hle a; nimahsela tun hnaia Deputy Director Account, Air Headquarters, Delhi lamin cheng nuai tam tak mai Mizoram sorkar hnena an rawn ṭhing ta hian Mizo mipuite a barakhaih hle ang. Ram hruaitu chak takte hmalakna fing tak hi man chawia 'hire' ang lek a ni ta mai emaw tih mai a awl a, an hnahtawhte hi cheng nuai 14 senna thamah mipuiin an ngaih leh ngaih loh pawh zawh tham a ni ang.Engpawhnise kang mei chhuah vanglai leh mangan­laia van sang aṭanga kang ṭhelh thei helicopter chah chhuah kha chu thil lawmawm tak a ni phawt mai. Helicopter lo thleng kan VIP-te'n thla an lakpui hial danah pawh khan a hunlaia a thlamuanthlak dan leh a hlutzia a tilang. Tuna kang ṭhelhna bill lo thleng ta si aṭanga chhut hian kang ṭhelh man hi a tam em em a, hei vang hian ram tikang lo turin Mizo mipuite kan invena kan ṭan tlan a ṭul takzet a ni. Kumin April thlaa Lunglei leh a chhehvela kang mei chhuak ṭhelh turin Mizoram Chief Minister chuan Indian Air Force hotute ngenin anni hian helicopter hi an rawn tir a; helicopter chah chhuah man leh a pilot-te senso Rs 14,11,221 chu Mizoram sorkarin a pek a ngai dawn ta a ni.IAF helicopter chah chhuah a nih hlim hian political party lamin Chief Minister chhuanawm an tih thu uar taka sawiin MNF Lunglei sub headquarters chuan, \"Lunglei leh a chhehvel kang ṭhelh tur, IAF chopper chah chhuak thei Chief Minister leh a thawhpui MLA leh minister ṭha tak tak kan nei hi a vanneihthlakin a thlamuanthlak kan ti hle,\" an ti. MNF general head­quarters chuan, \"Chief Minis­ter chak tak leh thiltithei tak hmalakna avang liau liaua tihhlawhtlin a ni hi mipui hriat­ah MNF-in kan puang a ni,\" tiin thu an chhuah a, CM leh IAF-te inbiak chhoh dan kimchang thlengin an chhuah a ni.Lunglei lama kang mei chhuak ṭhelh dan political party lamin an dawnsawn dan leh an puanzar dan en mai hi chuan ram hruaitu remhria leh chak bik neih avanga IAF hi ko chhuak thei bik kan ang hle a; nimahsela tun hnaia Deputy Director Account, Air Headquarters, Delhi lamin cheng nuai tam tak mai Mizoram sorkar hnena an rawn ṭhing ta hian Mizo mipuite a barakhaih hle ang. Ram hruaitu chak takte hmalakna fing tak hi man chawia 'hire' ang lek a ni ta mai emaw tih mai a awl a, an hnahtawhte hi cheng nuai 14 senna thamah mipuiin an ngaih leh ngaih loh pawh zawh tham a ni ang.Engpawhnise kang mei chhuah vanglai leh mangan­laia van sang aṭanga kang ṭhelh thei helicopter chah chhuah kha chu thil lawmawm tak a ni phawt mai. Helicopter lo thleng kan VIP-te'n thla an lakpui hial danah pawh khan a hunlaia a thlamuanthlak dan leh a hlutzia a tilang. Tuna kang ṭhelhna bill lo thleng ta si aṭanga chhut hian kang ṭhelh man hi a tam em em a, hei vang hian ram tikang lo turin Mizo mipuite kan invena kan ṭan tlan a ṭul takzet a ni.", "summary": "4th November,2021 April thlaa Lunglei leh a chhehvela kang mei chhuak ṭhelh turin Mizoram Chief Minister chuan Indian Air Force hotute ngenin,helicopter an rawn tir a.Helicopter chah chhuah man leh pilot-te senso Rs.14,11,221 chu Mizoram sawrkarin a pek a ngai a,Deputy Director Account,Air Headquarters,Delhi lamin Mizoram sawrkar a ṭhing a ni. IAF helicopter chah chhuah a nih hlim kha chuan political party lamin Chief Minister chhuanawm an tih thu uar takin an sawi a.MNF Lunglei Sub Headquarters leh MNF general headquarters-te pawhin CM leh a thawhpuite an chhuan thu an sawi nasa hle.Chutihrualin,an hnathawhte hi cheng nuai 14 senna thamah mipuiin an ngaih leh ngaih loh erawh zawh tham tak a ni ang.Tin,kangmei ṭhelhna man a sang em avang hian mipuite pawh kan fimkhur a ngai takzet a ni." }, { "summarization_id": "535", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7615", "file_name": "F_MIZO_SUM_17_10/2/25", "original_text": "Tun hnai khan Mizoram Rajya Sabha MP tur thlan a ni a, MNF candidate K Vanlalvena (50), Bawngkawn, Aizawl a tling. Vote 40 awmah BJP MLA Dr BD Chakma chuan vote a thlak lo a; MNF candidate hian vote 27 a hmu a, ZPM candidate-in vote sarih hmuin Congress candidate-in vote nga a hmu.Rajya Sabha inthlan hi chu vote hmuh tur zat hre saa inthlanna a ni ber a, mipui lam pawhin an ngaihven tawk lo a, political party chhunga awmte ngei pawhin a candidate thlanlai aiin a inthlan taka hi an ngaihtuah ta lo emaw tih tur a ni fo ṭhin. Ruling party lamin MP candidate an puan rualin MP thar hi a chiang nghal a, chuvangin a inthlan tak hi chu a tih tur tihkimna (formality) ang lekah pawh a ngaih theih awm e.Hetiang hi ni mahse Rajya Sabha MP pawimawhna hi a nêp phah hauh lo a, India rorelna in sang zawka Mizoram aiawh tur thlanna a ni. Hei mai hi a ni lo, Mizoramin Rajya Sabha MP pakhat chiah kan neih avangin hnam aiawhtu a ni tel a, a thusawi te, a che zia te, a hnathawhte hi kan hmel lanna zel a nih avangin he dinhmun hi a pawimawh hle a ni. Hei hi kan MP thar pawh hian a hre ngei ang a, Mizoram tihmingchhe lo tur satliah mai ni loa Mizoram leh hnam tihmingṭha turin mipuiin kan beisei tlat dawn a ni.Tunah chuan political party hmanga inthlanna a zo tawh a, a thlan chhuah MP hi chu party pakhat MP ni loin Mizoram pum huap MP a ni a, chu chu amah pawhin a inhriat reng a ṭha ang. Parliament House chhungah a ni emaw, a pawn lama MP hnathawhna dangah pawh state khat aiawh a nih inhriain taimak chhuah se, MP chhuanawm tak ni turin duhsakna i hlan ṭheuh ang u. Tun hnai khan Mizoram Rajya Sabha MP tur thlan a ni a, MNF candidate K Vanlalvena (50), Bawngkawn, Aizawl a tling. Vote 40 awmah BJP MLA Dr BD Chakma chuan vote a thlak lo a; MNF candidate hian vote 27 a hmu a, ZPM candidate-in vote sarih hmuin Congress candidate-in vote nga a hmu.Rajya Sabha inthlan hi chu vote hmuh tur zat hre saa inthlanna a ni ber a, mipui lam pawhin an ngaihven tawk lo a, political party chhunga awmte ngei pawhin a candidate thlanlai aiin a inthlan taka hi an ngaihtuah ta lo emaw tih tur a ni fo ṭhin. Ruling party lamin MP candidate an puan rualin MP thar hi a chiang nghal a, chuvangin a inthlan tak hi chu a tih tur tihkimna (formality) ang lekah pawh a ngaih theih awm e.Hetiang hi ni mahse Rajya Sabha MP pawimawhna hi a nêp phah hauh lo a, India rorelna in sang zawka Mizoram aiawh tur thlanna a ni. Hei mai hi a ni lo, Mizoramin Rajya Sabha MP pakhat chiah kan neih avangin hnam aiawhtu a ni tel a, a thusawi te, a che zia te, a hnathawhte hi kan hmel lanna zel a nih avangin he dinhmun hi a pawimawh hle a ni. Hei hi kan MP thar pawh hian a hre ngei ang a, Mizoram tihmingchhe lo tur satliah mai ni loa Mizoram leh hnam tihmingṭha turin mipuiin kan beisei tlat dawn a ni.Tunah chuan political party hmanga inthlanna a zo tawh a, a thlan chhuah MP hi chu party pakhat MP ni loin Mizoram pum huap MP a ni a, chu chu amah pawhin a inhriat reng a ṭha ang. Parliament House chhungah a ni emaw, a pawn lama MP hnathawhna dangah pawh state khat aiawh a nih inhriain taimak chhuah se, MP chhuanawm tak ni turin duhsakna i hlan ṭheuh ang u. Tun hnai khan Mizoram Rajya Sabha MP tur thlan a ni a, MNF candidate K Vanlalvena (50), Bawngkawn, Aizawl a tling. Vote 40 awmah BJP MLA Dr BD Chakma chuan vote a thlak lo a; MNF candidate hian vote 27 a hmu a, ZPM candidate-in vote sarih hmuin Congress candidate-in vote nga a hmu. Rajya Sabha inthlan hi chu vote hmuh tur zat hre saa inthlanna a ni ber a, mipui lam pawhin an ngaihven tawk lo a, political party chhunga awmte ngei pawhin a candidate thlanlai aiin a inthlan taka hi an ngaihtuah ta lo emaw tih tur a ni fo ṭhin. Ruling party lamin MP candidate an puan rualin MP thar hi a chiang nghal a, chuvangin a inthlan tak hi chu a tih tur tihkimna (formality) ang lekah pawh a ngaih theih awm e. Hetiang hi ni mahse Rajya Sabha MP pawimawhna hi a nêp phah hauh lo a, India rorelna in sang zawka Mizoram aiawh tur thlanna a ni. Hei mai hi a ni lo, Mizoramin Rajya Sabha MP pakhat chiah kan neih avangin hnam aiawhtu a ni tel a, a thusawi te, a che zia te, a hnathawhte hi kan hmel lanna zel a nih avangin he dinhmun hi a pawimawh hle a ni. Hei hi kan MP thar pawh hian a hre ngei ang a, Mizoram tihmingchhe lo tur satliah mai ni loa Mizoram leh hnam tihmingṭha turin mipuiin kan beisei tlat dawn a ni. Tunah chuan political party hmanga inthlanna a zo tawh a, a thlan chhuah MP hi chu party pakhat MP ni loin Mizoram pum huap MP a ni a, chu chu amah pawhin a inhriat reng a ṭha ang. Parliament House chhungah a ni emaw, a pawn lama MP hnathawhna dangah pawh state khat aiawh a nih inhriain taimak chhuah se, MP chhuanawm tak ni turin duhsakna i hlan ṭheuh ang u.", "summary": "Mizoram Rajya Sabha MP atan MNF candidate K.Vanlalvena(50), Bawngkawn, Aizawl chu thlan tlin a ni. Vote 40 awmah BJP MLA Dr BD Chakma chuan vote a thlaklo a; MNF candidate hian vote 27 a hmuin ZPM candidate-in vote sarih, Congress candidate-in vote nga a hmu. Ruling party lamin MP candidate an puan rualin MP thar hi a chian nghal rualin Rajya Sabha MP pawimawhna hi a nêp phah chuanglo a, India rorelna in sang zawka Mizoram aiawh tur thlanna a nih bakah Mizoramin Rajya Sabha MP pakhat chiah kan neih avangin hnam aiawhtu a ni tel a, a thusawi leh che zia te, a hnathawhte hi kan hmel lanna zel a nih avangin he dinhmun hi a pawimawh hle a ni. MP hi chu party pakhat MP niloin Mizoram pum huap MP a nih avangin Parliament House chhungah a ni emaw, a pawn lama MP hnathawhna dangah pawh state khat aiawh a nih inhriain taimak chhuah se, MP chhuanawm tak ni turin duhsakna i hlan ṭheuh ang u." }, { "summarization_id": "536", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Minister in sawrkar laipui-a mi pawimawhte a kawm Labour, Employment, Skill Development & Entrepreneurship (LESDE) Department changtu Minister Lalnghinglova Hmar chuan nimin New Delhi-a Kaushal Bhawan-ah Ministry of Skill Development & Entrepreneurship (MSDE) changtu Minister Jayant Chaudhary hmuin Skill development-a Mizoram hmathlir leh mamawhte a sawipui a. Mizo thalaite’n skill-ah talent tha tak an neih thu leh India rampum huap intihsiakna, IndiaSkills Competition-ah pawh Medal engemawzat lain, WorldSkills Competition-ah Mizoram atangin India aiawh pahnih an tel thu a sawi a. Mizo thalaite theihna haichhuak tak tak turin Mizoram-ah Skill Development Centre changkang leh lian tham neih a tul thu Union Minister hnenah ziakin a thlen a. Union Minister chuan tihpuitlin ngei a tum tur thu a lo hrilh a ni. Lalnghinglova Hmar chuan MSDE hnuaia peng pawimawh tak pakhat, Sports, Physical Education, Fitness and Leisure Skills Council (SPEFL-SC) kaltlangin sports kaihhnawih job role hrang hrangah skill development training a taka kalpui theih dan tur sawiin, he mi hmang hian Mizo thalaite tuina leh thiam zawng pahnih – Sports leh Skill Development kaihkawp theih nia a hriat thu leh hemi chungchang hi ziaka Union Minister hnenah a thlen tawh thu a sawi a; Union Minister chuan hemi chungchanga Mizoram Sawrkar lehkha thehluh a lo hmuh tawh thu leh tha a tih thu a sawi a, MSDE hnuaia Sports Sector Council-ah a kalphung ennawn mek a nih th a lo hrilh bawk a ni. LESDE Minister hian niminpiah tlai khan Secretary to Government of India, Ministry of DoNER Chanchal Kumar pawh New Delhi-a a Office-ah a kawm a. DoNER chu Northeast State te tana Ministry pawimawh tak a ni a, he Ministry hnuaia Sports Project dil theihloh emaw tih thin chu hriatsual palh a nih thu an sawidun a. DoNER Ministry hnuaia Mizoram project leh sum dinhmun te thlirdunin, State Sawrkar anga hmalak ngai te pawh an sawi dun nghal a ni. Sports Department changtu Minister ni bawk Lalnghinglova Hmar hian hemi hmalam hian NITI Aayog, Asian Development Bank leh HCL Foundation hotute a kawm bawk a, Olympic Games 2036 leh National Games 2032-a Mizoram hmathlirte sawipuiin, Mizoram-ah Sports kaltlanga khawpui hmasawnna (urban development), Tourism, zirna leh Skill Development lian tham kalpuina remchang a awm thu leh chutiang atan chuan a hmunhma tur pawh Sawrkarin a neih thu a sawi a. Mizoram in National Games 2032 thleng turin hmathlir a neih thu pawh sawiin, a tihlawhtling turin Asian Development Bank-a Mizoram Sports Project awm mek chu chak zawka kalpui a, thawhho a duh thu te pawh a sawi bawk a ni.", "summary": "Minister in sawrkar laipui-a mi pawimawhte a kawm Minister Lalnghinglova hmar chuan nimin New Delhi-a Kaushal Bhawan-ah Jayant Chaudhary hmuin Skill development-a Mizoram hmathlir leh mamawhte a sawipui a. Mizo thalaite'n skill-ah talent tha tak an neih thu leh India rampum huap intihsiakna, IndiaSkill Competition ah pawh Medal engemawzat lain WorldSkills Competition ah oawh Mizoram atangin India aiawh pahnih an tel thu a sawi. Thalaite theihna haichhuak tur hian Skill Development Centre changkang leh lian tham neih a tul thu Union Minister hnênah hian ziakin a thlen a. Union Minister chuan tihpuitlin ngei a tum thu a lo hrilh a ni. LESDE Minister hian niminpiah tlai khan Secretary to Government of India, Ministry of DoNER Chanchal Kumar pawh New Delhi-a a Office-ah a kawm a. DoNER chu Northeast State te tana Ministry pawimawh tak a ni a, he Ministry hnuaia Sports Project dil theihloh emaw tih thin chu hriatsual palh a nih thu an sawidun a. DoNER hnuaia Mizoram project leh sum dinhmun thlir dunin hmalak ngaite an sawi dun. Sport Minister ni bawk hian NITI Aayog, Asian Development Bank leh HCL Foundation hotute a kawm bawk a, Olympic Games 2036 leh National Games 2032-a Mizoram hmathlir a sawipui." }, { "summarization_id": "537", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Mizoram-ah raltlan thahnem tak an awm mek Myanmar ram tualchhung buaina avanga sahimna zawnga raltlan rawn lut Mizoram-ah 35,125 an awm mek nia chhinchhiah a ni a, heng bakah hian Bangladesh atanga raltlan rawn lut 2,014 leh Manipur atanga raltlan rawn lut 4,215 an awm mek nia hriat a ni bawk. Tunhnaiah Myanmar atanga Mizoram-a raltlan rawn lut an pun leh hnuah Myanmar atanga Mizoram-a raltlan rawn lut hi mi 35,125 an awm mek nia chhinchhiah a ni a, an zinga mi 17,004 te hi Relief Camp 133-ah awmin a dang mi 18,121-te erawh chuan an chhungte leh thiante an belh bakah In luahin an khawsa nia chhinchhiah a ni. Myanmar raltlan tam berna Champhai District-ah chuan tunah hian raltlan mi 15,505 an awm mek a ni. Hetihlai hian sawrkarin a chhinchhiah dan hnuhnung berah chuan Bangladesh-a Chittagong Hill Tracts atanga Lawngtlai District-a raltlan awm zat chu mi 2,014 an ni a. Anni hi Lawngtlai District-ah vek an awm a. Chittagong Hill Tracts-a Zofate awmna bial-a inhung bikna leh thuneihna sang zawk ngiattu Kuki-Chin National Army (KNA) leh Bangladesh sipaite nasa taka an inkah avanga sahimna zawnga rawn raltlan an ni. Manipur-a nikum May ni 3-a chi leh chi intihbuaina avanga an sahimna zawnga Mizorama lo lut erawh an tlem hret niin a lang a, Manipur atanga raltlan rawn lut hi an tam vang lai chuan mi 12,000 an kai a, tun dinhmunah chuan District 8-ah mi 4,215 an awm mek niin chhinchhiah a ni.", "summary": "Mizoram-ah raltlan thahnem tak an awm mek Myanmar ram tualchhung buaina avanga sahimna zawnga raltlan, rawn lut Mizoram-ah 35,125 an awm mek ni a chhinchhiah a ni. Heng bakah hian Bangladesh atanga raltlan rawn lut 2014 leh Manipur atanga rawn lut 4215 an awm mek. Myanmar atang rawn lut zîngah 17,004 te chu Relief Camp 133 ah an awm a, a dang chu an chhungte leh ṭhiante bulah an awm. Champhai hi raltlan tamna ber niin 15,505 an awm mek." }, { "summarization_id": "538", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6218", "file_name": "H-02-23/01/2025 Health clinic sak sawifiah", "original_text": "Health clinic sak sawifiah Mizoram NewsHealth clinic sak sawifiah admin 11-Nov-2024 11:42 AM Health Minister Lalrinpuii chuan vawiin (11.11.2024) hian Aizawl Press Club-ah press conference neiin, social media-a sawi hlawh tak health clinic sak chungchang a sawifiah. Lalrinpuii chuan sawrkar hmasa khan SASCI 2022-23 sum hmangin hmun 235 laiah health clinic sa turin plan a lo siam tih sawiin, 'Pakhat sak nan cheng nuai 2.96 rate ang zela siamin, hmun 60 laiah chuan an lo sa zo hman tawh. Kan han sawrkar a, hemi chungchang hi min han hriattir tirh chuan - tunah pawh hmun tina thawktu kan indaihloh laiin, health clinic hmun 235 ah chuan engtin nge thawktu kan dah kim theih ang, tih hi ka rilru ah a lo awm lian ber,' a ti. Hmun hrang hranga kan health infrastructure a chhe em em tih sawiin Health Minister chuan, 'Kan office leh quarter-te a chhe em em hlawm a, hetiang thawm that nante hian a hman theih zawk lawm ni tiin hma kan han la a ni. Mah se, sawrkar hmasa in utilisation certificate a lo pek vek tawh avangin tihdanglam theih a ni ta lo. PWD rate hman lai - SOR 2019 anga plan leh estimate hi siam a ni,' tiin plan leh estimate ang lo a lo sa an awm a nih chuan a tul angin sawrkarin hma a la dawn tih a sawi.", "summary": "Health Clinic sak sawifiah. Health Minister Lalrinpuii chuan health clinic sak chungchang sawifiahna a nei.Sawrkar hmasain SASCI 2022-23 sum hmangin hmun 235 laiah health clinic sa turin plan a siam tawh a.Hmun 235- ah chuan hnathawktu dah vek theih a nih loh a karah,health infrastructure chhe lutuk thawm ṭhat nan a sum hman theih nise tia a râwn chu sawrkar hmasain utilisation certificate a pek tawh avangin tihdanglam theih a ni tawh lo.PWD rate hman lai- SOR 2019 anga plan leh estimate hi siam a nih avangin plan leh estimate ang loa sa an awm a nih chuan sawrkarin hma a la dawn a ni." }, { "summarization_id": "539", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5839", "file_name": "SMizo_63_10-02", "original_text": "Chief Minister-in dawt a sawi? Mizoram NewsChief Minister-in dawt a sawi? admin 25-Sep-2024 12:38 PM Rajya Sabha MP K Vanlalvena chuan vawiin (25.9.2024) hian Aizawl Press Club-ah press conference neiin Central Sorkarin kuhva chin a khap lo tih Union Minister of Agriculture Pu Shivraj Kumar Chouhan-in a hrilh tih a sawi. K Vanlalvena chuan nu 13.9.2024 khan Union Minister of Agriculture l Shivraj Kumar Chouhan chu a office chamber-ah a hmu tih sawiin, 'Tun hnaia Mizoram Chief Minister Pu Lalduhoman Assembly Session-a a thusawi India Sawrkarin kuhva chin a khap tawh ni awma a sawi avanga Mizorama kuhva chingtute leh chin tuma hma la mek tute manganna tawh thu ka sawi pui. Chutianga khapna thupek India Sawrkarin a lo siam a nih chuan an order sut leh turin ka ngen nghal,' a ti. RS MP chuwn Shivraj Kumar Chouhan chuan chutianga kuhva chin khapna thuchhuah Central Sawrkarin a chhuah loh thu leh chutiang thuthang chu thu dik lo a nih thu hmai hma ngeiah a hrilh tih sawiin, 'Heii mai bakah hian Commissioner of Horticulture Pu Prabhat Kumar pawh ni 20.9.2024 khan hemi chungchang hi ka sawi pui leh. Ani pawhin kuhva chin khapna thupek Central Sawrkarin engmah thuchhuah a neih loh thu a sawi ve leh bawk a ni,' tiin hengte a nih avang hian Mizorama kuhva chingtute leh chin zel tumtute tan mangan na tur a awm lo a ni tih Zoram mipuite hriatah a puan duh thu a sawi.", "summary": "Rajya Sabha MP K Vanlalvena chuan tun hnaia Mizoram Chief Minister-in Assembly Session-a a thusawi ah India sawrkarin kuhva chin a khap tawh ni awm a a sawi avanga Mizoram kuhva chingtue manganna tawh thu a sawi a. Union Minister of Agriculture leh RS MP te chu hmaichhan ngei a sawipuiin anni hian chutiang khapna thu Central-in a chhuah loh thu an hrilh ve ve ni a sawiin, Chief Minister chu dawt sawi ah a puh a, kuhva chingtu mipui te lo mangang lo turin a chah bawk a ni." }, { "summarization_id": "540", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20333", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Aizawla Vigilance Awareness Week hmannaa khuallian chief minister chuan, diknain ro a rèl theihna atan sorkarin theihtawp a chhuah thu a sawi. Chief minister chuan, Vigilance Awareness Week chu hlemhlêtna leh eirûkna laka fihlim theihna tura hmalak tharna tur a nih thu sawiin, inkhawma telte chu dikna ûm a, thil dik lo leh sual laka fihlim turin a sáwm a, \"Corruption leh thil sual dang khawih lo a, mi dangte tana hnawk lo tura fimkhur a pawimawh. Thil dik lo tiduh lote awm khawmnaah chuan nun a zalên hle ṭhin,\" a ti.Vigilance Aware­ness Week hman a nihlai vel hian social media lamah sorkar lehkha a darh nasa a, heng lehkhaahte hian kan CM, kan speaker leh minister-te thuziak a chuang hlawm. Hna dilna lehkhaah an dilpuina an ziak a, an seal an chhu zui bawk a ni. Henga an thu ziakte hi chhiar chuan kan ram hruaitute thil kalpui duh dan hi a mak hle.Hna dilna ṭhenkhatah chuan kan ram hruaitu tura kan thlante hian, 'Ka duhsak ber No. 1 a ni,' tiin ṭhalai lehkhathiamte'n an inchuh luih luih sorkar hna pe turin an indilsak hlawm a, 'special case' tihte an ziak lang. Hei bakah hian contractor ni loin contractor hming hawha hna a dilnaah chuan kan chief minister zahawm takin PWD Engi­neer in Chief hnenah, \"Tihsak hram dan lo zawnsak ta che u,\" tiin hming a ziak a, seal a chhut hnan bawk a ni.Kan sorkar hian kum khat em pawh ro a la rel ṭan lo a, thil ngaimawh tur hi a awm ta zauh zauh mai a, inthlan dawna mipui beisei ang an ni lo palh tih a hlauhawm khawp mai. Tunah kum li vel ro an la rel dawn a, chief minister sawi ang khian heng hun lo awm turahte hian diknain ro a rel theihna turin sorkarin theihtawp tak meuh a chhuah a ngai chu a nih hi. Aizawla Vigilance Awareness Week hmannaa khuallian chief minister chuan, diknain ro a rèl theihna atan sorkarin theihtawp a chhuah thu a sawi. Chief minister chuan, Vigilance Awareness Week chu hlemhlêtna leh eirûkna laka fihlim theihna tura hmalak tharna tur a nih thu sawiin, inkhawma telte chu dikna ûm a, thil dik lo leh sual laka fihlim turin a sáwm a, \"Corruption leh thil sual dang khawih lo a, mi dangte tana hnawk lo tura fimkhur a pawimawh. Thil dik lo tiduh lote awm khawmnaah chuan nun a zalên hle ṭhin,\" a ti.Vigilance Aware­ness Week hman a nihlai vel hian social media lamah sorkar lehkha a darh nasa a, heng lehkhaahte hian kan CM, kan speaker leh minister-te thuziak a chuang hlawm. Hna dilna lehkhaah an dilpuina an ziak a, an seal an chhu zui bawk a ni. Henga an thu ziakte hi chhiar chuan kan ram hruaitute thil kalpui duh dan hi a mak hle.Hna dilna ṭhenkhatah chuan kan ram hruaitu tura kan thlante hian, 'Ka duhsak ber No. 1 a ni,' tiin ṭhalai lehkhathiamte'n an inchuh luih luih sorkar hna pe turin an indilsak hlawm a, 'special case' tihte an ziak lang. Hei bakah hian contractor ni loin contractor hming hawha hna a dilnaah chuan kan chief minister zahawm takin PWD Engi­neer in Chief hnenah, \"Tihsak hram dan lo zawnsak ta che u,\" tiin hming a ziak a, seal a chhut hnan bawk a ni.Kan sorkar hian kum khat em pawh ro a la rel ṭan lo a, thil ngaimawh tur hi a awm ta zauh zauh mai a, inthlan dawna mipui beisei ang an ni lo palh tih a hlauhawm khawp mai. Tunah kum li vel ro an la rel dawn a, chief minister sawi ang khian heng hun lo awm turahte hian diknain ro a rel theihna turin sorkarin theihtawp tak meuh a chhuah a ngai chu a nih hi. Aizawla Vigilance Awareness Week hmannaa khuallian chief minister chuan, diknain ro a rèl theihna atan sorkarin theihtawp a chhuah thu a sawi. Chief minister chuan, Vigilance Awareness Week chu hlemhlêtna leh eirûkna laka fihlim theihna tura hmalak tharna tur a nih thu sawiin, inkhawma telte chu dikna ûm a, thil dik lo leh sual laka fihlim turin a sáwm a, \"Corruption leh thil sual dang khawih lo a, mi dangte tana hnawk lo tura fimkhur a pawimawh. Thil dik lo tiduh lote awm khawmnaah chuan nun a zalên hle ṭhin,\" a ti. Vigilance Aware­ness Week hman a nihlai vel hian social media lamah sorkar lehkha a darh nasa a, heng lehkhaahte hian kan CM, kan speaker leh minister-te thuziak a chuang hlawm. Hna dilna lehkhaah an dilpuina an ziak a, an seal an chhu zui bawk a ni. Henga an thu ziakte hi chhiar chuan kan ram hruaitute thil kalpui duh dan hi a mak hle. Hna dilna ṭhenkhatah chuan kan ram hruaitu tura kan thlante hian, 'Ka duhsak ber No. 1 a ni,' tiin ṭhalai lehkhathiamte'n an inchuh luih luih sorkar hna pe turin an indilsak hlawm a, 'special case' tihte an ziak lang. Hei bakah hian contractor ni loin contractor hming hawha hna a dilnaah chuan kan chief minister zahawm takin PWD Engi­neer in Chief hnenah, \"Tihsak hram dan lo zawnsak ta che u,\" tiin hming a ziak a, seal a chhut hnan bawk a ni. Kan sorkar hian kum khat em pawh ro a la rel ṭan lo a, thil ngaimawh tur hi a awm ta zauh zauh mai a, inthlan dawna mipui beisei ang an ni lo palh tih a hlauhawm khawp mai. Tunah kum li vel ro an la rel dawn a, chief minister sawi ang khian heng hun lo awm turahte hian diknain ro a rel theihna turin sorkarin theihtawp tak meuh a chhuah a ngai chu a nih hi.", "summary": "Aizawla Vigilance Awareness Week hmannaa khuallian CM chuan, diknain ro a rèl theihna atan sorkarin theihtawp a chhuah thu a sawi. CM chuan, Vigilance Awareness Week chu hlemhlêtna leh eirûkna laka fihlim theihna tura hmalak tharna tur a nih thu sawiin, inkhawma telte chu dikna ûm a, thil dik lo leh sual laka fihlim turin a sáwm a, \"Corruption leh thil sual dang khawih lo a, mi dangte tana hnawk lo tura fimkhur a pawimawh\" a ti. He hun hman a nih lai hian social media-ah sorkar lehkha a darh nasa a, heng lehkhaah hian CM thuziak a chuang hlawm. Henga an thuziakah hian kan ram hruaitute thil kalpui duh dan hi a mak hle. Hna dilna ṭhenkhatah chuan kan ram hruaitu tura kan thlante hian, 'Ka duhsak ber No. 1 a ni,' tiin ṭhalai lehkhathiamte'n an inchuh luih luih sorkar hna pe turin an indilsak hlawm a, 'special case' tihte an ziak lang. Hei bakah hian contractor ni loin contractor hming hawha hna a dilnaah chuan CM in PWD Engeneer Chief hnenah \"Tih sak hram dan lo zawnsak ta che u\" tiin hming a ziak a, seal a chhut hnan bawk a ni. Kum 1 em pawh an la sorkar lo a, thil ngaimawh tur hi a awm zeuh zeuh mai a, beisei an pha lo ang tih a hlauhawm. Tunah kum li ro an rel dawn a, CM sawi ang khian heng hunah hian diknain ro a rel theih nan sorkarin theihtawp a chhuah a ngai a ni." }, { "summarization_id": "541", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/31840", "file_name": "SMizo_66_11-02", "original_text": "Health Minister chuan, Mizoramah Covid-19 vei February thlaah mi 51 chauh hmuh chhuah a nih laiin, April thlaah chuan thla chanveah mi 246 hmuh chhuah a nih tawh thu sawiin, \"Kan dinhmun a ṭha lo. A lan danah chuan, community spread a thleng ta emaw tih tur a ni. Zin veivâk hawin an kái nasa a, an chhungte pawhin an kái nasa tawh,\" a ti.India ramah Covid-19 a darh leh nasa ta a, ni khat­ah mi 2,00,000 chuang­in an kai tawh a, khawvela Covid-19 darh chak berna ram a ni chho ta mek. Hetihlai hian Mizoram state bik hi chu Covid-19 positive tlemna state a la ni reng a; nimahsela tun hnaiah zin veivak zingah Covid-19 positive hmuh chhuah an pun zel avang­in fimkhur a ngai ta hle.Tun hnaia hripui kai tharte chanchin an tihchhuahah 'kaina hriat loh' a awm nual a, symptom neih avanga mahnia in-test-tir zingah positive hmuh chhuah an pung zel. Kaina chin hriat lohte hian symptom a lan chhuah hmain midang an lo kai darh nual tawh mai thei a, kan zavaiin in-test ta chiah ila kan dinhmun hi a ṭha lo viau mai thei a ni.Mizoramah Covid-19 vanga thih­na a thlen tlem avang leh hri kai zingah natna lang chhuak lo (symptom nei lo) an tam avang khan kan hlau loin kan fimkhur tawk ta lo deuh niin a lang a; nimahsela tun hnaiah natna lang chhuak an pung a, thihna hial a thlen bawk avang hian kan fimkhur thar a ṭul takzet a ni.Mizoramah hian Covid-19 hripui hi vantlang zingah a lo darh reng tawh palh thei a, hei vang hian thuneitute inkaihhruaina siam zawm ila, fimkhur leh thuawih takin i awm ang u. Health Minister chuan, Mizoramah Covid-19 vei February thlaah mi 51 chauh hmuh chhuah a nih laiin, April thlaah chuan thla chanveah mi 246 hmuh chhuah a nih tawh thu sawiin, \"Kan dinhmun a ṭha lo. A lan danah chuan, community spread a thleng ta emaw tih tur a ni. Zin veivâk hawin an kái nasa a, an chhungte pawhin an kái nasa tawh,\" a ti.India ramah Covid-19 a darh leh nasa ta a, ni khat­ah mi 2,00,000 chuang­in an kai tawh a, khawvela Covid-19 darh chak berna ram a ni chho ta mek. Hetihlai hian Mizoram state bik hi chu Covid-19 positive tlemna state a la ni reng a; nimahsela tun hnaiah zin veivak zingah Covid-19 positive hmuh chhuah an pun zel avang­in fimkhur a ngai ta hle.Tun hnaia hripui kai tharte chanchin an tihchhuahah 'kaina hriat loh' a awm nual a, symptom neih avanga mahnia in-test-tir zingah positive hmuh chhuah an pung zel. Kaina chin hriat lohte hian symptom a lan chhuah hmain midang an lo kai darh nual tawh mai thei a, kan zavaiin in-test ta chiah ila kan dinhmun hi a ṭha lo viau mai thei a ni.Mizoramah Covid-19 vanga thih­na a thlen tlem avang leh hri kai zingah natna lang chhuak lo (symptom nei lo) an tam avang khan kan hlau loin kan fimkhur tawk ta lo deuh niin a lang a; nimahsela tun hnaiah natna lang chhuak an pung a, thihna hial a thlen bawk avang hian kan fimkhur thar a ṭul takzet a ni.Mizoramah hian Covid-19 hripui hi vantlang zingah a lo darh reng tawh palh thei a, hei vang hian thuneitute inkaihhruaina siam zawm ila, fimkhur leh thuawih takin i awm ang u.", "summary": "Health Minister chuan Mizoramah Covid-19 vei kan pung nasa lutuk chu community spread a thleng ta emaw tih tur ani a ti. Mizo mipui zing ah zei veivak hawin an kai nasa a, an chhungte an kai darh a, tun hnaia kaite zingah kaina chin hriat loh leh symptoms neilo te kan awm tak avangin mipui zawng zawng fimkhur turin a chah. India ram chu khawvel a hri kai tam ber na zing ami kan ni a, chutih rualin Mizoram chhung ah erawh kai kan la tam vak lo a, mahse heihi kan in test loh vang mai mai te pawh anih theih avangin mipui te chu thuneitute kaihhruaina siam zawm zel turin a ngen." }, { "summarization_id": "542", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/02/union-mos-for-tribal-affairs-renuka.html", "file_name": "Union_MoS_for_Tribal_Affairs_Renuka_Singh_Saruta-in_Lungleia_sawrkar_hmunhma_thenkhat_tlawh.txt", "original_text": "Lunglei | Feb 28, 2023:Ni hnih leh Zan khat chama Lunglei lo zin Hon’ble Minister of State for Tribal Affairs Smt Renuka Singh Saruta chuan vawiin khan Lunglei khawpui chhunga sawrkar hmunhma thenkhat – Vocational Training Centre, Chanmari; Civil Hospital Lunglei Chanmari; leh Eklavya Model Residential School, Pukpui te a tlawh a. Heng hmunah te hian an hmalakna kal mekte, ruhrel leh khawl an mamawhte leh thawktu chungchanga mamawhte chicpchiar takin a sawipui a ni.Minister hi Pu Madhup Vyas, Secretary, Social Welfare & Tribal Affairs, Government of Mizoram, Pi Zodingpuii, Director, Women & Child Development, Social Welfare & Tribal Affairs Department, Pi Ramdinliani, Deputy Commissioner, Lunglei, Pu Rahul Alwal, Superintendent of Police, Lunglei leh official dangten an tawiawm a ni.Vocational Training Centre (VTC), Chanmari ah hian Garment making, Beauty & Wellness, Electrician leh Hotel Management ah te training pek thin niin tun dinhmunah zirlai 75 an awm mek a. He Centre hi mi inluah a kalpui mek niin anmahni building ngei an mamawh em em thu Minister hnenah anlo thlen a ni.Civil Hospital Lunglei Chanmari ah hian Minister hian Pediatric ICU thar, Maternity Ward, Blood Bank leh hmunhma dangte a tlawh a, H&FW hotute hian Advance Life Support ambulance leh Lunglei District western belt lama hman tur lawng (boat) an mamawh thu anlo thlen a ni.Eklavya Model Residential School (EMRS), Pukpui ah hian Principal Pu Lalnghinglova leh zirtirtu leh zirlaiten anlo dawngsawng a, school hmunhma hrang hrangte leh mamawhte an en ho a. EMRS, Pukpui hi Centre of Excellence for Sports a hlangkai tura hmalak pui an duh thu Minister hnenah hian anlo thlen a ni. EMRS hi Ministry of Tribal Affairs hnuaia hmalakna pawimawh niin EMRS Pukpui hi 2008 ah din niin CBSE affiliate a ni a, tun dinhmunah zirlai 270 leh regular teacher 18 an awm mek a, class 6 atanga class XII thleng zirna awmin Arts leh Science stream an nei mek a ni.Hon’ble Minister of State Pi Renuka Singh Saruta hiana hnena an mamawh thlen te a tul anga lo bawhzui sak a tum thu sawiin Social Welfare & Tribal Affairs, Government of Mizoram hotute chu a tul ang lo ngaihven pui a, Ministry a lo thlen sak turin a hriattir a ni.Minister leh amah zuitute hian vawiin vek khan Theiriat Tlang, Lunglei an tlawh a,  chawhnu khan Lunglei chhuahsanin Lengpui Airport-ah SWD Minister Er Lalrinawma nen an inhmu a ni.(Khawngaihin, i lo share darh ve ngei dawn nia aw!)[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[Website ah hian sumdawng leh mi tin tan tlawmtein fakna kan dahsak thei e. WhatsApp +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](He website kal zel theih nan hian fakna lo langte hi i lo hmet ve thin dawn nia.)", "summary": "Ni hnih leh Zan khat chama Lunglei lo zin Hon’ble Minister of State for Tribal Affairs Smt Renuka Singh Saruta chuan vawiin khan Lunglei khawpui chhunga sawrkar hmunhma thenkhat – Vocational Training Centre, Chanmari; Civil Hospital Lunglei Chanmari; leh Eklavya Model Residential School, Pukpui te a tlawh a, Hmalakna kal mek leh mamawh te a sawipui a ni. Minister hi sorkar lama hruaitu pawimawih tak tak ten an tawiawm bawk. Program te an zawh hnuah chawhnu khan Lunglei chhuahsanin Lengpui Airport-ah SWD Minister Er Lalrinawma nen an inhmu a ni." }, { "summarization_id": "543", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6112", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_9", "original_text": "Police-in mobile phone pe let Mizoram NewsPolice-in mobile phone pe let admin 02-Nov-2024 10:52 AM Lunglei Police Station-a Cyber Cell-te chuan mobile phone bo leh ruk report an dawn an hmuhlet sakte nimin (1.11.2024) khan a neitute hnenah an pe let. Mobile phone inhlanna hun hi Lunglei Police Station-ah buatsaih niin, an hun hmanpuitu Lunglei Addl. SP K Beihmotaosa chuan, mobile phone bo hi a ti botute tan uiawm tak a nih thu sawiin, 'Chuvangin, Lunglei Police-te chuan te lua awm loin, mobile phone tibo report awm tawh phawt chu a tam thei ang ber theihtawpin chhui chhuah sak zel kan tum,' tiin mobile phone an hmulet sakte a lawmpui thu a sawi. Lunglei Addl. SP chuan hetiang mobile bo rinhlelh awm tih hre reng chunga lo leisak tute emaw lo thleng tute emaw chungah pawh action an la zel dawn tih sawiin, 'Tun hnaiah hetiang dik lo taka lo leitu (receiver of stolen property) te hi man kan nei nual tawh,' a ti. A neitute hnenah mobile phone an hlanlet hi September leh October, 2024 chhunga Lunglei Police-in report an dawn a ni a, a vaiin 28 niin, cheng nuai 5.73 man hua chhut a ni. Lunglei Police-te hian mobile phone bo leh rukte hi ngawrh takin technology hmanga chhuiin nimin thleng khan mobile phone 98, che nuai 24,59,800 hua chhut chu an hmulet tawh a, neitute hnenah hlan let vek a ni tawh. Hemi kaihhnawiha dik lo taka lo leitute chu thubuai siamsak an ni.", "summary": "Police-in Mobile phone pe let. Lunglei Police Station-a Cyber Cell-te chuan mobile phone bo leh ruk report an dawn an hmuhlet sakte nimin (1.11.2024) khan a neitute hnenah an pe let. Mobile phone inhlanna hun hi Lunglei Police Station-ah neiin Lunglei Addl. SP K Beihmotaosa chuan a thu a sawi. An phone hmuhlet hi avaiin 28 a ni a, cheng nuai 5. 73 man hua chhut a ni. Lunglei Police te hian phone bo leh rukte hi 98 lai an hmulet tawh a, chu chu cheng nuai 24,59,800 man hua chhut a ni. Hemi kaihhnawiha dik lo taka leitute chu thubuai siamsak an ni." }, { "summarization_id": "544", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/29283", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_30/1/25", "original_text": "Lengpui Airport chei ṭhatna atan Mizoram sorkar chuan tun hnaiah cheng vaibelchhe 73 a seng. Airport chei ṭhat hna hi ṭhuang thuma kalpui a ni a, a hmasa berah cheng vaibelchhe 30.41 hman a ni a, a thawh hnihnaah cheng vaibelchhe 19.59 hman a ni a, a thawh thumnaah cheng vaibelchhe 23 sen a ni.Tuna Mizoram sorkar vawn fung chelh mektute hian airport hi an ngai pawimawh hle tih chu a chei ṭhatna atana an pawisa sen zatah mai ni lo chief minister berin a tlawh zatah pawh a hmuh theih. Chief minister meuhin hnathawhna hmun ngai a tlawh nawn tlut tlut hi a tam lo a, Covid-19 hri leng avanga inkharkhip lai pawhin a tlawh ṭhin a ni.Khawvel hmasawn zelah inkal pawhna changtlung neih a pawimawh a, chumi zinga pawimawh ber pakhat chu thlawhtheihna hmanga inkalpawhna leh thlawhtheihna ṭum hmun neih hi a ni. Kan airport neih chhun hi tih­changtlun a ngai a, mipui ṭhutna leh a hmunhma hrim hrim pawh hi a hluiin a chhe tawh a, state dang airport-te nena khaikhin chuan chei ṭhat hi a hun tawh reng a ni.Nimahsela thlawhtheihna ṭum harsa khawpin a chhe ta tih pawh la ni lo chei ṭhatna atana sorkar sum sen zat en hi chuan, sor­kar hian thil dang­ah sum harsat hi chhuanlamah a hmang thiang tawh kher lo ang. Airport hian chei ṭhat a mamawh a nih pawh­in sum harsat zual lai hi chuan chei ṭhat a mamawhna zualpui bika kutthlak a tawk viau ang a, cheng vaibelchhe 73 sen ral tur sorkarin sum a nei a nih chuan, thil dangah pawisa nei lo tia sawi pawh a inhmeh vak tawh awm lo e.Engpawhnise airport ṭha leh changtlung zawk neih hi chu state pakhat ve riang ruang tan chuan a ṭul takzet a ni. Lengpui Airport chei ṭhatna atan Mizoram sorkar chuan tun hnaiah cheng vaibelchhe 73 a seng. Airport chei ṭhat hna hi ṭhuang thuma kalpui a ni a, a hmasa berah cheng vaibelchhe 30.41 hman a ni a, a thawh hnihnaah cheng vaibelchhe 19.59 hman a ni a, a thawh thumnaah cheng vaibelchhe 23 sen a ni.Tuna Mizoram sorkar vawn fung chelh mektute hian airport hi an ngai pawimawh hle tih chu a chei ṭhatna atana an pawisa sen zatah mai ni lo chief minister berin a tlawh zatah pawh a hmuh theih. Chief minister meuhin hnathawhna hmun ngai a tlawh nawn tlut tlut hi a tam lo a, Covid-19 hri leng avanga inkharkhip lai pawhin a tlawh ṭhin a ni.Khawvel hmasawn zelah inkal pawhna changtlung neih a pawimawh a, chumi zinga pawimawh ber pakhat chu thlawhtheihna hmanga inkalpawhna leh thlawhtheihna ṭum hmun neih hi a ni. Kan airport neih chhun hi tih­changtlun a ngai a, mipui ṭhutna leh a hmunhma hrim hrim pawh hi a hluiin a chhe tawh a, state dang airport-te nena khaikhin chuan chei ṭhat hi a hun tawh reng a ni.Nimahsela thlawhtheihna ṭum harsa khawpin a chhe ta tih pawh la ni lo chei ṭhatna atana sorkar sum sen zat en hi chuan, sor­kar hian thil dang­ah sum harsat hi chhuanlamah a hmang thiang tawh kher lo ang. Airport hian chei ṭhat a mamawh a nih pawh­in sum harsat zual lai hi chuan chei ṭhat a mamawhna zualpui bika kutthlak a tawk viau ang a, cheng vaibelchhe 73 sen ral tur sorkarin sum a nei a nih chuan, thil dangah pawisa nei lo tia sawi pawh a inhmeh vak tawh awm lo e.Engpawhnise airport ṭha leh changtlung zawk neih hi chu state pakhat ve riang ruang tan chuan a ṭul takzet a ni.", "summary": "Lengpui Airport chei ṭhat nan Mizoram Sorkar chuan cheng vaibelchhe 73 a seng. Airport chei ṭhat hna hi ṭhuang thuma kalpui a ni a, a hmasa berah cheng vaibelchhe 30.41,a thawh hnihnaah cheng vaibelchhe 19.59 leh a thawh thumnaah cheng vaibelchhe 23 sen a ni.Tuna Mizoram Sorkar hian airport hi an ngai pawimawh hle tih a chei ṭhatna atana an pawisa sen zatah leh Chief Minister-in a tlawh zatah a hmuh theih. Khawvel hmasawn zelah inkal pawhna changtlung neih a pawimawh rualin kan Airport hi thlawhtheihna ṭum harsa khawpin a chhe ta tih pawh nilo a chei ṭhat nana Sorkar sum sen zat en hi chuan Sor­kar hian thil dang­ah sum harsat hi chhuanlamah a hmang thiang tawh kherlo ang. Airport hian chei ṭhat a mamawh a nih pawh­in sum harsat zual lai hi chuan chei ṭhat a mamawhna zualpui lai siamthat a tawk viau ang,engpawhnise airport ṭha leh changtlung zawk neih hi chu a ṭul takzet a ni." }, { "summarization_id": "545", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Mi nawlpui ban phak, Sports Infrastructure tha siam a pawimawh thu Sports Minister in a sawi Sports Minister Lalnghinglova Hmar chuan infiamna chi hrang hrangah, Mizo thlalaite thiamna leh theihna haichhuak tur chuan mi nawlpui ban phak, Sports Infrastructure tha siam a pawimawh thu a sawi. Mizoram Police Sports & Cultural Control Board bultuma ‘Mizoram Police Football Club Golden Jubilee’ lawmna hun nimin-a 1st Bn. MAP Parade Ground, Armed Veng-a neih a hmanpuina ah he thu hi sawiin Sports Minister chuan heng infiamna hmanga hlawhtlinna tluantling nei tur chuan kan lawm zawng leh nuam tih zawng Sports discipline chauh thlang lovin kan hmasawnpui theih tur kan thlan thiam a pawimawh thu a sawi a. Mizoram sawrkar flagship program, Bana Kaih Scheme kaltlangin nasa taka Sports tihmasawn tum a nih thu sawiin, Sports discipline hrang hranga thalaite theihna haichhuahna tur ‘Talent Identification’ leh an theihna tuaihriamna tur ‘Coaching’-te kalpui tum a nih thu a sawi a. India’s Olympic Vision 2036 tinzawn chunga Mizo infiammite tan ruahmanna kalpui thiam a pawimawh thu pawh a sawi bawk. Sports Minister chuan Mizoram Police Football Club chu Mizorama Football tihmasawntu hmanraw pawimawh tak a nih thu leh ram pawn thleng a Football hmang a inelna hrang hranga Mizoram hming timawi thintu a nih thu sawiin, Golden Jubilee thleng thei a an inkaihhruaina leh enkawlna chu fakawm a tih thu leh a lawmpui thu a sawi bawk. He hunah hian Mizoram DGP Anil Shukla IPS chuan inlawmna thu sawiin, Stephen Lalrinawma MPS chuan MPFC chanchin a tarlang a. Report-a tarlan danin kum 1974 khan KC. Thanga, Commandant, 1st Bn. MAP hmalaknain BN Mullick Memorial All India Police Football Championship-a tel tur Mizoram Police Football Club din a ni a, H. Lalchhuanliana chu Team Captain niin Tournament hrang hrangah te telin rampawn a inelna thlengin an inlan chho zel a, inelna chi hrang hrangah Champion tawhin 71st BN Mullick Memorial All India Police Football Championship 2023-ah an Champion bakah MPL 10-ah pawh an Champion bawk a ni.", "summary": "Mi nawlpui ban phak, Sports Infrastructure tha siam a pawimawh thu Sports Minister in a sawi Mizoram Police Sports & Cultural Control Board bultuma ‘Mizoram Police Football Club Golden Jubilee’ lawmna hun nimna a hmanpuinaah he thu hi sawiin Sports Minister chuan Mizoram sawrkar flgship program kaltlangin nasa takin Sports tihhmasawn tum a nih thu sawiin 'Talent Identification' pawimawhna leh 'Coaching' kalpui tum a nih thu a sawi. India's Olympic Vision 2036 tinzawn chungia Mizo infiammite ran ruahmanna kalpui thiam a pawimawh thu a sawi bawk. Minister chuan Mizoram Police FC te chu fakin Golden Jubilee an thleng chu a lawmpui thu a sawi bawk. He hunah hian Mizoram DGP chuan inlawmna thu sawiin Stephen Lalrinawma MPS chuan MPFC chanchin a tarlang. Report-a tarlan danin kum 1974 khan KC.Thanga, Commandant, 1st Bn. MAP hmalaknain MPFC hi din a ni ay Tournament hrang hrangah inlan chho zelin Champion tawhna an nei nual a ni." }, { "summarization_id": "546", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9059", "file_name": "H-217-14/02/2025-thutlukna siam ran a ṭangkai", "original_text": "Mizoramah Covid-19 vei an pun tâk thut avangin Health & Family Welfare minister hoin tun Pathianni khan inhmuhkhawmna hmanhmawhthlak an nei a, hetah hian mitthi vuinaa inkaihhruaina en ṭhat leh an duh thu an rel a. Covid-19 laka mipui himna tura inkaihhruaina awm sate ennawnin kal zel dan turah rawtna an siam bawk.Mizoram chu sawi loh khawvel pawhin a la hmelhriat ngai loh hripui a lêng a, khawvel pum a buai mêk a ni. Mi state leh ram dangte buai dan ngaihtuah chuan Mizoram hi a buai zual zingah kan tel lo a, sorkar, tlawmngai pawl, kohhran leh mipuite ṭan rual rah a ni a tih theih.Hetihlai hian India ram enin hri vei hi an pung chho zel a, hri vei hmuh chhuah tam ber ni hi a thleng chho zut reng mai a ni. Mizoramah pawh kan ziaawm deuh hman dawna a lan hnuah beisei loh takin hri vei an pung zel a, tunah chuan chhui kim harsa khawpin Covid-19 positive an pung chho zel a ni ṭan ta.Hetiang hunah hian thutlukna dik ber a awm hleithei lo a, hman ni lawka kan tána ṭha tura kan ngaih kha a lo ṭha ber lo a, thutlukna sawh sawn a ṭul chang pawh a awm ṭhin a, ram leh mipuite tana ṭha turah chuan hmanhmawh taka thutlukna siamte pawh a ṭul ṭhin.Sorkar hotu lamin kan state dinhmun thlira kan himna tura ruahmanna an siam zung zung hi a lawmawm a, hri lengin min chiah rei tawh avangin mipui lam an lo ṭang hleithei tawh lo palh a nih pawhin sorkar lam tal hi chu mar taka a ṭan zel a ngai. Mipui kaihruai tur leh veng tur te, mipuite zirtira a ṭul huna khuahkhirh thei hial turin sorkar hian tlutlukna siam zel thei se a lawmawm hle ang. Mizoramah Covid-19 vei an pun tâk thut avangin Health & Family Welfare minister hoin tun Pathianni khan inhmuhkhawmna hmanhmawhthlak an nei a, hetah hian mitthi vuinaa inkaihhruaina en ṭhat leh an duh thu an rel a. Covid-19 laka mipui himna tura inkaihhruaina awm sate ennawnin kal zel dan turah rawtna an siam bawk.Mizoram chu sawi loh khawvel pawhin a la hmelhriat ngai loh hripui a lêng a, khawvel pum a buai mêk a ni. Mi state leh ram dangte buai dan ngaihtuah chuan Mizoram hi a buai zual zingah kan tel lo a, sorkar, tlawmngai pawl, kohhran leh mipuite ṭan rual rah a ni a tih theih.Hetihlai hian India ram enin hri vei hi an pung chho zel a, hri vei hmuh chhuah tam ber ni hi a thleng chho zut reng mai a ni. Mizoramah pawh kan ziaawm deuh hman dawna a lan hnuah beisei loh takin hri vei an pung zel a, tunah chuan chhui kim harsa khawpin Covid-19 positive an pung chho zel a ni ṭan ta.Hetiang hunah hian thutlukna dik ber a awm hleithei lo a, hman ni lawka kan tána ṭha tura kan ngaih kha a lo ṭha ber lo a, thutlukna sawh sawn a ṭul chang pawh a awm ṭhin a, ram leh mipuite tana ṭha turah chuan hmanhmawh taka thutlukna siamte pawh a ṭul ṭhin.Sorkar hotu lamin kan state dinhmun thlira kan himna tura ruahmanna an siam zung zung hi a lawmawm a, hri lengin min chiah rei tawh avangin mipui lam an lo ṭang hleithei tawh lo palh a nih pawhin sorkar lam tal hi chu mar taka a ṭan zel a ngai. Mipui kaihruai tur leh veng tur te, mipuite zirtira a ṭul huna khuahkhirh thei hial turin sorkar hian tlutlukna siam zel thei se a lawmawm hle ang. Mizoramah Covid-19 vei an pun tâk thut avangin Health & Family Welfare minister hoin tun Pathianni khan inhmuhkhawmna hmanhmawhthlak an nei a, hetah hian mitthi vuinaa inkaihhruaina en ṭhat leh an duh thu an rel a. Covid-19 laka mipui himna tura inkaihhruaina awm sate ennawnin kal zel dan turah rawtna an siam bawk. Mizoram chu sawi loh khawvel pawhin a la hmelhriat ngai loh hripui a lêng a, khawvel pum a buai mêk a ni. Mi state leh ram dangte buai dan ngaihtuah chuan Mizoram hi a buai zual zingah kan tel lo a, sorkar, tlawmngai pawl, kohhran leh mipuite ṭan rual rah a ni a tih theih. Hetihlai hian India ram enin hri vei hi an pung chho zel a, hri vei hmuh chhuah tam ber ni hi a thleng chho zut reng mai a ni. Mizoramah pawh kan ziaawm deuh hman dawna a lan hnuah beisei loh takin hri vei an pung zel a, tunah chuan chhui kim harsa khawpin Covid-19 positive an pung chho zel a ni ṭan ta. Hetiang hunah hian thutlukna dik ber a awm hleithei lo a, hman ni lawka kan tána ṭha tura kan ngaih kha a lo ṭha ber lo a, thutlukna sawh sawn a ṭul chang pawh a awm ṭhin a, ram leh mipuite tana ṭha turah chuan hmanhmawh taka thutlukna siamte pawh a ṭul ṭhin. Sorkar hotu lamin kan state dinhmun thlira kan himna tura ruahmanna an siam zung zung hi a lawmawm a, hri lengin min chiah rei tawh avangin mipui lam an lo ṭang hleithei tawh lo palh a nih pawhin sorkar lam tal hi chu mar taka a ṭan zel a ngai. Mipui kaihruai tur leh veng tur te, mipuite zirtira a ṭul huna khuahkhirh thei hial turin sorkar hian tlutlukna siam zel thei se a lawmawm hle ang.", "summary": "11th August,2020 Mizoramah Covid-19 an pun tak thut avangin Health & Family Welfare Minister hoin inhmuhkhawmna hmanhmawhthlak an nei a,mitthi vuinaa inkaihhruaina en that leh an duh thu an rel.Covid-19 laka mipui himna tura inkaihhruaina awm sate ennawnin,kal zel dan turah rawtna an siam bawk. Covid-19 avanga state dang an buai viau laiin sawrkar,tlawmngai pawl,kohhran leh mipuite tanrualna avangin state him pawl kan ni a.Chutihrualin,hri vei kan tlem dawna a lan laiin,Covid-19 an pung hluai a,kan awm zel dan turah hian thutlukna dik ber siam a har a,ram leh mipuite tana himna turah chuan hmanhmawh taka thutlukna siam a ṭul chang a awm. Mipui kaihruai tur leh veng turte,mipuite zirtira a ṭul huna khuahkhirh thei hial turin sawrkar hian thutlukna siam zel thei se a lawmawm ngawt ang." }, { "summarization_id": "547", "url": "https://theaizawlpost.org/wagner-chief-thihnain-khawvel-luah/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_1.2.25", "original_text": "Russia president Vladimir Putin chuan Yevgeny Prigozhin thihna chungchanga ngawih a chuh chu titawpin sawi a nei ta a. Russia president chuan mercenary group president Prigozhin chu ‘talent nei tha tak’ mai ‘a nuna tihsual lian tak nei’ tiin a sawi. Putin chuan thlawhna tla chhunga chuang mi 10 chhungte a tawrhpui thu a sawi a, Prigozhin a thi ngei tia sawi chianna a nei miah lo thung. Thlawhna tlak hnuah eng vangin nge thlawhna chu a tlak tih leh a chhungah Prigozhin a chuang chiah em tih chu titi ber a ni a. Ningani khan Pentagon thupuangtu chuan US chuan thlawhna tlaah Wagner chief chu tel ngei leh thi ngeia an ngaih thu an puang zui a. Thlawhna tlakna Tver region a chengte chuan thil puak ring tak mai hriain chu mi hnuah van sang atanga thlawhna tla an hmuh zui tak thu an sawi a. Ngaihdan pakhatah chuan thlawhnaah hian bomb phumruk nia ngaih a ni a, chu chu thlawhna tlak chhan zinga chhui chian mek zingah a tel bawk a. US official te chuan thlawhna tlak chhan ber nia an ngaih chu thlawhna chhunga thil puak vang tiin an sawi a. Eng vanga thlawhnaah puak awm nge a nih sawi chian theih a la ni lo chungin bomb chu a chhan leh vang ni theia an ngaih a ni. Ngaihdan dang pakhatah chuan Prigozhin nena inkungkaihna nei telegram channel chuan thlawhna chu Russian anti-aircraft forces in a kahthlak tia sawi a ni a. Mahse, chu chu finfiah a ni lo va, Pentagon chuan chutiang a ni tih theih nan information engmah an neih loh thu a sawi. Moscow-a Sheremtyevo airport ground staff te chu thu zawhfiah mek niin he hmun hi St Petersburg pana thlawh chhuahna a ni a, CCTV footage te pawh enfiah mek a ni bawk. Vladimir Putin chuan Prigozhin chu kum 1990 chho tir atanga a hriat tawh a nih thu sawiin ‘nun hnawk nuai nei’ tiin a sawi a. Russian leader chuan Prigozhin leh a fighter te chu fakin a bik takin Ukraine-a an chet danah a fak. “A nunah tihsual lian tak a nei, mahse amah leh midangte tan ka ngenna min tihhlawhtlinsak thin a ni,” tiin a sawi. -- Advertisement -- Wagner-a ingnhat te hma lam hun? Africa ram tam tak te chu Wagner-a innghat bur an ni a. Chung ram zingah chuan Mali a ni zual a, an ram security thilah Wagner a innghat an ni. UN peacekeeper te an hnawtchhuak a, Wagner an ring zawk bawk a. Mali hmar lam chu sorkar thunun a ni lo va, Tuareng seperatist leh islamist extremist al-Qaeda te nena inzawmna nei tena an thunun a ni a. An inngeih chuang lo nachungin inkhawih lo ve ve turin thuthlung an nei thung tia sawi a ni. Mali sorkar chuan chung te laka him nan chuan international peacekeeping force te hnawlin Russia Wagner mercenary te chu a thlang zawk a. Mahse, tunah chuan an leader ber Yevgeny Prigozhin a thi ni ngeia ngaih a nih tak avangin Mali dinhmun chu chiang lo riau tur anga ngaih a ni. Mali-ah hian kum 2012 khan sipaite chuan sorkar an paihthla a, chutih laiin rebel leh Islamic fighters te chuan hmar lam thunun thungin independent an puang a. Interim sorkar chuan French sipai te chu Islamist extremist te bei tura ngenin a chah chhuak a. Kum 2013 khan UN chuan remna vawnghim turin international force Minusma tih chu a dah ta a ni. Kum 2020 khan sipaite chuan thuneihna lain civilian sorkar an paihthla leh a, khata tang khan sipai sorkar chuan France hnuchhawnin France sipaite pawh an tur haw ta a ni. Kum 2021 khan Mali sorkar chuan Wagner te chu security tihsak tura sawma ngenin Russian mercenary group te chu an rama ram dang sipai awm an phal awm chhun an ni ta a. Mali sorkar chuan UN peacekeeping forces 12,000 te chu an ram chhuahsan turin a tizui ta nghal a ni. Russia tan Africa-a Wagner group te inbun lian zel chuan zawhna tam tak siamin US sorkar chuan Wagner te chu African rama gold leh diamond mines te thununah a puh a. Natural resources duha African ram te buaina nasa zawka pawt lutah a puh bawk. Prigozhin te chuanna thlawhna a tlak hma lawk pawh hian Africa-ah a awm ngei tih finfiah a ni a. A hma lawk pawhin Prigozhin chuan Africa chu Wagner te chuan ‘zalen zawk’ in an siam tiin a sawi bawk a ni. Mali hi khawvel huap pawha gold tharchhuak hnem ber ber zingah telin he metal pawimawh tak tharchhuah lamah pawh Africa ram zingah a langsar ber pawl a ni bawk a. UN chuan tun hnaiah jihadist group te chu Mali, Niger leh Burkina Faso bikah an lian zual hle tiin a sawi a. Heng ram pathumte hi military coup thlenna vek niin Burkina Faso-ah kum 2022 khan civilian sorkar paihthlak niin Niger ah pawh kumin July thlaah paihthlakin a awm bawk. Wagner hma lam hun a chian tak loh hle laiin Mali chuan engtiangin nge a security-ah innghahna a neih dawn a hriat theih loh hle bawk a. Mali ram dinhmun a chhiat zel chuan a chehhvel ram pumah nghawng nasa zawk a nei ngei tura ngaih a ni bawk.", "summary": "Russia president Vladimir Putin chuan Yevgeny Prigozhin thihna chungchanga ngawih a chuh chu titawpin sawi a nei ta a. Prigozhin chu talent nei tha tak mai a nuna tihsual lian tak nei tiin a sawi. Thlawhna tlak hnuah eng vangin nge thlawhna chu a tlak tih leh a chhungah Prigozhin a chuang chiah em tih chu titi ber a ni. Ngaihdan pakhatah chuan thlawhnaah hian bomb phumruk a ni. Eng vanga thlawhnaah hian puak awm nge hriat ni chiah lo mahse bomb puak hi a rinawm ber a ni. Prigozhin nena inkungkaihna nei telegram channel chuan thlawhna chu Russian anti- aircraft forces in a kahthlak tia sawi an awm bawk. Mahse chu chu finfiah a ni lo. Vladimir Putin chuan Prigozhin chu kum 1990 chho tir atanga a hriat tawh a nih thu sawiin nun hnawk nuai nei a ti. Prigozhin te chuanna a tlak hma pawh hian Africa ah a awm ngei tih finfiah a ni. A hma lawk pawhin Prigozhin chuan Africa chu Wagner te chuan zalen zawk kn an siam tiin a sawi bawk. UN chuan tun hnaiaah jihadist group te chu Mali, Niger, Burkina Faso bikah an lian zual hle tiin a sawi. Wagner hma lam hun a chian tak loh hle avangin Mali chuan engtiangin nge a security ah innghahna a neih daan hriat a har hle bawk." }, { "summarization_id": "548", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5965", "file_name": "SMizo_48_10-02", "original_text": "Education Department-in an sawifiah Mizoram NewsEducation Department-in an sawifiah admin 18-Oct-2024 06:04 PM Education Department chuan thuchhuah siamin, primary leh middle school zirlaite hnena midday meal sem thina harsatna thleng chungchang an sawifiah a, sorkarin midday meal a ngai pawimawh hle niin an tarlang. Education Department thuchhuah :Mizorama primary school leh middle school-a chaw chhun sem thin chu hun rei fe tluang taka kalpui a nih reng laiin tun hnaiah fund chungchangah department lamin harsatna a tawh avangin duh angin pawisa pek chhuah zung zung tur a awm lo. School lama kan thawhpuiten he harsatna avanga chawchhun an sem thin ni 18.10.2024 atanga an chhunzawm theih tawh loh tur thu an rawn thlen hi an dinhmun kan hriatthiampuiin, pawi kan ti hle a ni. An harsatna ber chawhmeh man (material cost) hi kumin January thla atanga tun thlenga pek chhuah a nih loh vang a ni ber a, cook-cum-helper hlawh pawh thla 4 lai chu pek a ni tawh lo a, pawi kan ti hle. Sorkar thar hian cook-cum-helper te dinhmun hria in, thla khata Rs. 1500 an hlawh thin chu Rs. 3000-ah tih san a ni a, heng hlawh thar ang hian April leh May thla hi pek a ni tawh. Hetianga harsatna a thlen nachhan ber hi fund pek chhuah dan system thar PFMS (Public Financial Management System) hman a ni a, chumi hnuaiah chuan SLS (State Link Scheme) awm lehin account pathum hawn a ni a, chu chu a hran theuhin Finance Department, PFMS leh State Treasury leh Central lama PFMS-te nen inthlunzawm vek a ngai a, hemi buaipui chhung hi hun a heh em vang a ni ber. Tin, PFMS hi thil thar a la nih avangin State PFMS-a thawktute nen inbe rawnin inhai kuak chawp zel a lo ngai a, heng zawng zawngte zawh a nih hnuah centralassistance dilna hi thehluh theih a ni chauh a, kum 2023-24 atana 1st installment chu October thla laihawl velah hmuh theih chauh a ni. Tin, PFMS hi langtlang taka kalpui a nih avangin kan fund kal dan hi Central lama miten an rawn hmu vek thei tawh a, kan fund neih zawng zawng atanga 75% tal kan hman zawh loh chuan installment dang dil theih a ni lo. Chuvangin Central-in fund a rawn release veleh theih tawpa umzui a ni chung pawhin duh angin hmalak chak a har em em a, hetianga thil tih zung zung theih loh a nih dan hi school-a kan thawhpui zirtirtute leh Zoram mipuiten min hriatthiampui a tul hle a ni. Mizoram Sorkarin naupang chawchhun hi a ngai pawimawh em avang hian, state share pawh advance-in cheng nuai 484.29 chu ni 18.10.2024 hian an sanction tawh. Central lamah pawh lam kal intirin bawhzui nghal turin department-in hma a la nghal a, rei loteah chinfel thuai beisei a ni. Thawktu zawng zawngten naupangte dinhmun hre renga mahni zawn theuha tlawmngaih chhuaha a theih ang anga thahnemngai taka hma la chhunzawm zel turin kan inngen tak meuh a ni.", "summary": "Education Department chuan thuchhuah siamin, primary leh middle school zirlaite hnena midday meal sem thin a harsatna thleng chngchang an sawifiah a. Sorkar hian mid day meal hi a ngaipawimawh hle a, amaherawhchu tunhnai ah department lam in harsatna a tawh avang leh fund pek chhuah dan system thar an hman tan avang in duh ang a pawisa pek chhuah zung zung tur a awm loh thu a sawi a, hemi avang a school thenkhat ah chawchhun an sem theih tawh loh thu an thlen chu pawi an ti hle a, rang thei ang ber a hma lak nghal a nih thu a sawi a, reilo teah chinfel thuai an in beisei a. Thawktu zawng zawngten naupangte dinhmun hre renga mahni zawn theuha tlawmngaih chhuah a thahnemngai tak a hma la chhunzawm turin an ngen a ni." }, { "summarization_id": "549", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6348/Armed+Veng+YMA-in+ngen", "file_name": "H-74-29/01/2025-Armed Veng YMA in ngen", "original_text": "Armed Veng YMA-in ngen Mizoram NewsArmed Veng YMA-in ngen admin 25-Nov-2024 08:32 AM Armed Veng Branch YMA chuan an veng chhunga in tinah Krismas leh kumthar vuakvet lo thleng turah halpuah hal lo tura ngenna thuziak in tinah an sem bakah, an veng chhung Whatsapp group-ah ngenna hi an post vek. Armed Veng YMA ngenna :Mizoram Sorkar chuan kumin Krismas leh kumthar 2025 lawmna vuakvetah halpuah leh halmawi chi hrang hrang zawrh leh hal a khap. A zuar lui leh a hal luite man an nih chuan dan angin an chungah hma lak a ni ang. Sorkar hnathawk man an nih phei chuan, an chungah na leh zuala hremna lekkawh tur a ni. Halpuah leh halmawi hal hi ṭul lova sum tam tak sen ralna mai a ni a, boruak nasa taka a tih chhiat bakah mihring leh rante tan natna tam tak thlen theitu a ni. Halpuah leh halmawi siamna atana an hman zen chi hrang hrangte hi mihring taksaa a luh chuan mihring tan tur hlauawm tak a ni a, hriselna a khawih pawi thei a ni. Kum lama upa zawkte,damlo leh naupang hrisel lo, lungphu ṭha lo tan leh thawkna lama harsatna nei tan harsatna tam tak a thlen ṭhin a. Chuvangin, mi dangte tana harsatna siam lo turin mi tinte kan inngen a ni. ‘Mizoram boruak chu a la thianghlim e’ tih avanga boruak tihbawlhhlawh tum lovin halpuah leh halmawi hal lova Krismas leh kumthar hlim taka hmang turin Armed Veng mipuite kan insawmin kan inngen a ni. Central YMA pawhin theihtawp chhuah tura branch tinte min ngen angin Armed Veng Branch YMA chuan kan veng chhungah halpuah leh halmawite zuar lo tur leh hal lo turin veng mipuite kan inngen a, he kan ngenna hi ngai pawimawha zawm ṭheuh turin veng mipuite kan inchah a ni.", "summary": "Mizoram sawrkarin Krismas leh kumthar 2025 lawmna vuakvekah halpuah leh halmawi chi hrang hrang zawrh leh hal a khap a.Tilui an awm a nih chuan dan anga hrem theih an ni a,sawrkar hnathawk man an nih phei chuan an chungah na leh zuala hremna lekkawh tur a ni.Central YMA-in branch tinte hnenah ngenna a thlen angin Armed Veng Branch YMA chuan an veng intinah halpuah leh halmawi ti lo turin ngenna an semchhuak." }, { "summarization_id": "550", "url": "https://theaizawlpost.org/zpm-sawrkar-hi/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_1.2.25", "original_text": "K. Hmingthankaia -- Advertisement -- ZPM kan thlan tlin chhan – A kawng bo zawng, vei lam zawng hlir pan lova, kawng dik, ding lam zawng hlir pana kal tuma an insawi avang leh, mipuiin anmahni kan enin; chutiang ti duh tur nia kan hriat avang leh kan beisei em avanga thlang tling kan ni. Inthlan hma aanga an thil tih tum dan an sawi ringawt pawh hi, a hma amite tih duh loh tur leh, tih ngai loh leh tih ngam loh tur an sawi ringawt pawh hi ‘Kalphung thar’ chu a ni an der tawh. “ Ka eiru ve lovang” tia Pathian leh mipui hmaa intiam ngamna ringawt pawh hi mipui tana thlamuanna, tuma la tih ngai loh, kalphung thar chu a ni chiang e. Khawvelah hian Setana hi a che na tawh si a, engtikah emaw leh, khawimaw laiah chuan, thlemna leh bumna lo dawl zo lo deuh lo awm ta pawh nise, an intiamna, “Ka eiru ve lovang” tih hi chuan na takin thui tak a thunun dawn tho tho tih chu hriatsa a ni. Advertisement- Chanchinbu hi nitin kan lo chhiar ve hin a, Sawrkar hna lak tur, a bik takin hna hniam lam phei chu hmuh tur a awm mang lohna hi rei tak, kum 30 chuang zet a ni tawh ang. Chutih laiin tu tute emaw chuan sawrkar hna hi an lo thawk leh reng mai hin si a. Ngaih chu a ha zan hin chiah lo a nih kha. Tunah meuh chuan Chanchinbu-ah ni tin deuhthaw, Department hrang hrangah hna chi hrang hrang, a tam zawk mah chu Group C leh D te a ni hial, thiamna nei sang vak lo thawh theih, hna chi dang dang thlengin an chhuah ta chuai chuai mai a nih hi. Hna nghet nghal chiah lo leh, sawrkar department puitling ni chiah lo thlengin an mamawh zawng mihring an zawng deuh ta reng mai. College kan kal ve laia hna kan zawn laite kha min hriatchhuahtir rum rum mai. Sawrkar hmasate khan sawrkar hna thawk tur chu an lo la ve reng tho awm si a, mahse, hna zawrhna, advertisement chu chanchinbu-ah kan hmu khat hle a nih kha. Hei ringawt pawh hi tun sawrkar chu a hma amite ang ni lo, kalphungthar chu a ni hrim hrim. Hetih karah hian rawtna tlemte ka’n nei teh ang. Sawrkar hnathawkten an thawh chhan mihring, population tlemzia leh, an thawhna ram area zimzia hi hriain, tun kalphung thar sawrkar hi chuan hna sang, group A chin hi chu la tam tawh hrih lo tial tial sela, sawrkar hna hrim hrim hi ti tlem tial tial sela, kan buai phah vakin a rinawm loh. Nimahsela, a taka tha thawh ngaihna, mihring mamawh tamna lam hi chu ngaipawimawh zel thung sela. Combined Competitive Exam-te hi kum tin ti tawh lovin, kum thum emaw, kum li danah emaw ti tawh zawk sela, sawrkar hna hian a buai phah vakin kei chuan ka ring lem lo. A lo sign-tu tur ringawt tam em em hi hmasawnna daltu a ni thei zawk tlat. Hnathawktu kan indaih lo tih fo hi, Officer lam ni loin, hna hniam lamah a ni deuh zel. Kan ram area zimte leh mihring tlemte vil tura Officer tamzia hi a zahthlak deuh lo maw. Police lam leh Technical lam thleng pawh hian Officer an va tam em.. C.E. leh S.E. ringawt tam zia te hi. Hna (post) kan phuahchawp zel chung pawh hian hmasawn tak tak lo hian, ‘kan indaih lo’ kan la ti reng tho mai si hi enge a chhan ni ang aw. Kan hnaa kan inpek tawk loh vang a ni mai lo maw. Tin, tun sawrkar hi kalphung thar a ni ta sa sa, thil pakhat kan rawt leh lawk ang e. Eng hna pawh, a sang leh hniam laknaah hian, a theih hram chuan hna diltu chhungkaw dinhmun dik tak hi hriat lawk ruk ni zel sela. An chhungkaw dinhmun, family background chuan mark sang tak pu ve zel sela ka ti hle mai. Diltu zingah a thiam leh tling rau rauah, chhungkaw dinhmun changkang leh ha sa ni lo, chhungkaw dinhmun harsa zawk leh dawmkan ngai zawkte lak ni zel sela, mi baihvai leh retheihna avanga beidawng tak leh hreawm ti taka awm mekte an lo hlim a, an lo thawven vena tura sawrkar hnaa lak zel an nih chuan kan ram hi ava nuam dawn em. Kan vaiin kan hlim tlang ang a, Pathian pawh kan chungah a lawm ngei ang. Tuna in awm dan leh in kal dan chin zel pawh hi, kan za vaia that tlanna tur nia in hriat dan ang zela kal niin a hriat a. Engkim hi a tihfuh nghal vek theih bik loh tih erawh hre tlang heuh ila. Dodaltu, itsiktu leh elreltu, thiktu leh tihchhiat tum ngar ngartute chu nasa takin au vel chiam chiam hin mah sela, mipui hian kan thliar hrang thiam ve tawh e. Midangte tana thil ha chauh tih tumna leh tih duhna rilru thianghlim in put tlat chhung chuan Pathian in lamah a ang zel anga, zawite te pawhin, hmanhmawh vut vut lovin, in phak tawk leh theih tawk ang zela kan za vaia hat tlanna tur lam hawi zela kum 20 te min hruai phawt chuan, kan ram chu a ha zawngin a dangl", "summary": "ZPM kan thlan tlin chhan A kawng bo zawng, vei lam zawng hlir pan lo va, kawng dik, ding lam zawng hlir pana kal tuma an insawi avang leh mipuiin anmahni kan enin chutiang ti duh tur nia kan hriat avanga thlang tling kan ni. Inthlan hmaa an thil tih tum dan an sawi ringawt pawh hi a ṭha em em a, 'Kal phung thar' chu a ni der. 'Ka eiru ve lovang' tia Pathian leh mipui hmaa an intiam ngamna ringawt pawh hi kalphung thar chu a ni. An intiamna hian a thunun dawn. Hetih karah hian rawtna tlem ka nei duh. Sawrkar hnathawk ten an thawh chhan mihring, population tlemzia ngaihtuahin hna group A chin hi chu la tam tawh lo tial tial se sawrkar hna hrim hrim hi tlem tial tial se. Combined Competitive Exam te hi kum tin ti tawh lo se. A lo sign tur ringawt tam hi hmasawnna daltu a ni thei. Kan ramah Officer an tam lutuk hi a zahthlak zawk. Tin, hna diltu backgroun hi hriat hmasak ni thin se, dawmkan ngaite chu duhsak deuh se a tha ngawt ang. Kan vaiin kan hlim tlang ang a, Pathian duh zawng pawh a ni ang. Engkim hi a fuh nghal thei lo a, dodaltu, sawiseltu an awm ang chung karah chuan rilru thianghlim tak in put tlat chuan Pathian in lamah a tang zel ang. Hetianga kum 20 min hruai chuan kan ram chu a nuam em em dawn a ni." }, { "summarization_id": "551", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Kaihchhuah theih turin ban phar-a penchhuah ngai ti UD&PA Minister K. Sapdanga’n sawrkarin a kalpui mek Bana Kaih hmanga kaihchhuah theih turin mipuiten ban an phar a, an penchhuah a ngai tih a sawi. Nimin-a Aijal Club Park, Aizawl-a Deendayal Antyodaya Yojana - National Urban Livelihood Mission (DAY-NULM) hnuaia Aizawl City Mission Management Unit buatsaih, ni 3 chhung awh tur DAY-NULM Festival-cum-Street Food Festival a hawnnah Minister chuan he thu hi sawiin, UD&PA Department hna pawi-mawh ber zinga mi chu DAY-NULM a nih thu a sawi a. DAY-NULM chu mi harsate chhawmdawl a, eizawnna neilote tana eizawnna ngelnghet an neih theih nan a hmalakpui chu a tum ber a nih thu sawiin, hemi hnuaiah hian hmasawnna ruhrel din ni lo, mihring dinhmun chawikanna anih avangin a pawimawh in hmalakna tha tak a ni, a ti a. He hmalakna avanga hlawhtlinna hmutu ten a tangkai zia an hmuh ang bawkin midangin a nachang an hriat ve zel a, tam zawkin hlawhtlinna an chan theih nan induhsak tawn nise a duh thu a sawi bawk. UD&PA Minister chuan an Department hnathawkten mi tam tak eizawnna an siam saka hna tha tak an thawh chu a tawk mai lo a, inzarpharhin mipui tam lehzualin an hnathawh te an lo hriat a, an lo hlawkpui theih tura puandarh hna thawh uar a ngai tih a sawi a. Puanzar hna thawk tura inren lo turin Department hotute a fuih bawk a ni. DAY-NULM Festival-cum-Street Food Festival hawnna inkhawm hi UD&PA Secretary Lalmalsawma Pachuau chuan kaihruaiin DAY-NULM State Mission Director Dr. Andrew H. Vanlaldika chuan kaphung leh he Mission hnuaia hmalakna hrang hrang leh hmachhawp te a sawi a. Festival chu DAY-NULM hnuaia hamthatna dawngtute tana buatsaih niin District hrang hrangah neih thin a ni a, tun tum hi a vawi 3-na niin District dangah chuan kumtir lamah an nei a. Nimin a Festival-ah hian hamthatna dawngtu mi 47 te telin heng mi te buaipui hian stall 19 hawn a ni.", "summary": "Kaihchhuah theih turin ban phar-a penchhuah ngai ti UD&PA Minister K.Sapdanga'n sawrkarin a kalpui mek Bana Kaih hmanga kaihchhuah theih tur chuan mipuiten ban an phar a ngai tih a sawi. Aizawl City Mission Management Unit buatsaih, ni 3 chhung awh tur DAY-NULM Festival-cum-Street Food Festival a hawnnah Minister chuan he thu hi sawiin, UD&PA Department hna pawi-mawh ber zinga mi chu DAY-NULM a nih thu a sawi a. DAY-NULM chu mi harsate chhawmdawl a, eizawnna neilote tana eizawnna ngelnghet an neih theih nan a hmalakpui chu a tum ber a nih thu a sawi. Department a hnathawkten mi tam tak eizawnna an siam saka hna an thawh chu a tawk mai lo a, inzarpharhin mipui tam zawkin an hnathawh te an lo hriat a, an hlawkpui theih tura puandarh a ngai tih a sawi a, puanzar hna thawk tura inren lo turin Department hotute a fuih bawk. DAY-NULM Festival-cum-Street Food Festival hawnna inkhawm hi UD&PA Secretary Lalmalsawma Pachuau chuan kaihruaiin DAY-NULM State Mission Director Dr. Andrew H. Vanlaldika chuan kaphung leh he Mission hnuaia hmalakna hrang hrang leh hmachhawp te a sawi. Festival-ah hian hamthatna dawngtu mi 47 te an tel bawk." }, { "summarization_id": "552", "url": "https://www.exploremizoram.com/2022/07/burma-tahan-kalay-region-raltlante.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_19.2.25", "original_text": "Aizawl | July 30, 2022:Burma buaina kal meka Tahan (Kalay Region) a mahni in lum leh an khaw luah ngam lova ram hnuaia raltlante tanpuinan Vawiin chhun khan Aizawl khawpui-ah 'Mobile Charity concert'  buatsaih a ni. He hunah hian zaithiam lar tak takte an zai.Thudawnnain a tarlan danin vawiina charity concert-ah hian cheng 92,860/- hmuhchhuah a ni a.Charity Concert hi Aizawl Hmar lam atangin August 6, leh August 15 ah te hian buatsaih leh tum  a ni.Raltlante tana vehbur khawnna hi MZP, MZI, MDM, PUMP leh NGO United for democratic Myanmar ten an buatsaih niin, Zaithiam lar tak takte an zai a, Raltlante tan a thlawnin an inpe a ni.(He website kal zel theih nan hian fakna lo langte hi i lo hmet ve thin dawn nia.)[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel]Charity Concert hi chawhma dar 11 a ṭanin Thakthing kawnah ṭan a ni a, Dar 12:30 khan Sikulpuikawnah insawnin, Chawhnu dar 2 khan Khatla kawnah hun hmang lehin, Dar 3 vel khan Tennis Court-ah hun an hmang leh a, hetah hian a tawp an khar a ni.Thakthingah hian chawhma dar 11 ah hun hman tan a ni a, MZP Vice presisent Andrew F Lalramnghaka'n hun kaihruaiin, Central YMA president R Lalngheta leh NGO United for Democratic Myanmar aṭangin thusawi tawi ngaihthlak a ni.Sikulpuikawn- ah hian chhun dar 12:30 ah hun hman ṭan a ni a, MZP general secretary Jacob Lalmuanpuia'n hun kaihruaiin, MZP Adviser C Lalrokhuma leh MZI aṭangin thusawi tawi ngaihthlak a ni,.Khatla kawn-ah hian chawhnu dar  2:00 velah hun hman ṭan a ni a, MZP Asst. general secretary Chinkhanmanga Thomte-in hun kaihruaiin, MZP Adviser F Lalnienga leh MDM aṭangin thusawi tawi ngaihthlak a ni.Tennis Court-ah hian tlai dar 3 velah ṭan hman ni a, MZP treasurer  Sanghmingthanga'n kaihruaiin, PUMP  aṭangin Pu Aitea Ralte hnen atangin thusawi tawi ngaihthlak a ni.Vawiin raltlante puala concert ah hianMichele Varte, Lalthlengliani Jongte, Siampuii Ralte, Zoramchhani, Lalramchana, Vanlalhmangaiha, Hmangaiha, samuel Renthlei, Michael Khiangte leh zaithiam dangte an zai.(He website kal zel theih nan hian fakna lo langte hi i lo hmet ve thin dawn nia.)[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[Website ah hian sumdawng leh mi tin tan tlawmtein fakna kan dahsak thei e. WhatsApp +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Website leh a hnuaia fakna hi lo hmet ve rawh.)", "summary": "Burma buaina kal meka Tahan a mahni in lum leh an khaw luah ngam lova ram hnuaia raltlante tanpuinan Vawiin chhun khan Aizawl khawpui-ah 'Mobile Charity concert' buatsaih a ni. He hunah hian zaithiam lar tak takte an zai. Charity concert-ah hian cheng 92,860/- hmuhchhuah a ni a. Charity Concert hi Aizawl Hmâr lam atangin Aug 6 leh 15 ah neih leh tum a ni." }, { "summarization_id": "553", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1941", "file_name": "F_MIZO_SUM_12_6/2/25", "original_text": "National Trade Union of Mizoram (NTUM) hruaitute chuan Mizoram sorkarin an thil beisei ṭhenkhat an tihhlawhtlin avanga lawmthu an sawi rualin, 'Thlarau MR' an tih mai, mihring awm lo, MR-a thawk anga hlawh la tho si an la awm thu an sawi a, mi ID hmanga bank aṭanga hlawh la an la awm thu an sawi.Tun hmaa Mizo­rama sorkar officer tam takte sum siamna ṭhin chu 'Thlarau MR' an tih mai kha a ni a, hnathawktu a tak awm si lo chunga sorkar aṭanga hnathawktute hming phuahchawpa hlawh la an awm ṭhin. Sorkar officer ṭhenkhatin hetiang hian dawt phuahchawp hmangin sum an siam ṭhin a, hei hi tihtawp tumin sorkar hmasa hunlai khan beihpui thlak a ni a, sorkar sum ṭhahnem tham tak an hum a ni.He thil hi a reh tawh emaw tih hnuah an la ching chhunzawm zel tih hriat hi thil pawi tak a ni. A lema MR inchhawr tihreh tumin document kimchang thehluh a ngai tawh a, an hlawh lak dan pawh bank account-ah pawisa thun vek tawh a nihlaia tun thlenga mi hming hawha bank account siam chawpa a lema MR chhawr duh an lo la awm hi man chhuah ngei a, dan anga na taka hrem ngei a ṭul ang.Eiruk leh hlem­hletna sawi rik a nih rual hian politician-te hi kawh mai an awlsam viau a, a bikin sorkarna vawn fung chelhtu apiang hi a chhia zawng zawng bel mai an awl ṭhin. Chutihlaia thil chiang tak erawh chu tu sorkar hnuaiah pawh hian sorkar hnathawk eiruk tum ngar ngar mai pawl hi an la awm reng a, heng mite hi ram leh hnam hmelma an ni tih hi kan sawi thar leh pawh a ṭul awm e.Tun thlenga 'Thlarau MR' an tih mai kalpuia sorkar sum eirutute hi man chhuah a, hrem ni rawh se. National Trade Union of Mizoram (NTUM) hruaitute chuan Mizoram sorkarin an thil beisei ṭhenkhat an tihhlawhtlin avanga lawmthu an sawi rualin, 'Thlarau MR' an tih mai, mihring awm lo, MR-a thawk anga hlawh la tho si an la awm thu an sawi a, mi ID hmanga bank aṭanga hlawh la an la awm thu an sawi.Tun hmaa Mizo­rama sorkar officer tam takte sum siamna ṭhin chu 'Thlarau MR' an tih mai kha a ni a, hnathawktu a tak awm si lo chunga sorkar aṭanga hnathawktute hming phuahchawpa hlawh la an awm ṭhin. Sorkar officer ṭhenkhatin hetiang hian dawt phuahchawp hmangin sum an siam ṭhin a, hei hi tihtawp tumin sorkar hmasa hunlai khan beihpui thlak a ni a, sorkar sum ṭhahnem tham tak an hum a ni.He thil hi a reh tawh emaw tih hnuah an la ching chhunzawm zel tih hriat hi thil pawi tak a ni. A lema MR inchhawr tihreh tumin document kimchang thehluh a ngai tawh a, an hlawh lak dan pawh bank account-ah pawisa thun vek tawh a nihlaia tun thlenga mi hming hawha bank account siam chawpa a lema MR chhawr duh an lo la awm hi man chhuah ngei a, dan anga na taka hrem ngei a ṭul ang.Eiruk leh hlem­hletna sawi rik a nih rual hian politician-te hi kawh mai an awlsam viau a, a bikin sorkarna vawn fung chelhtu apiang hi a chhia zawng zawng bel mai an awl ṭhin. Chutihlaia thil chiang tak erawh chu tu sorkar hnuaiah pawh hian sorkar hnathawk eiruk tum ngar ngar mai pawl hi an la awm reng a, heng mite hi ram leh hnam hmelma an ni tih hi kan sawi thar leh pawh a ṭul awm e.Tun thlenga 'Thlarau MR' an tih mai kalpuia sorkar sum eirutute hi man chhuah a, hrem ni rawh se. National Trade Union of Mizoram (NTUM) hruaitute chuan Mizoram sorkarin an thil beisei ṭhenkhat an tihhlawhtlin avanga lawmthu an sawi rualin, 'Thlarau MR' an tih mai, mihring awm lo, MR-a thawk anga hlawh la tho si an la awm thu an sawi a, mi ID hmanga bank aṭanga hlawh la an la awm thu an sawi. Tun hmaa Mizo­rama sorkar officer tam takte sum siamna ṭhin chu 'Thlarau MR' an tih mai kha a ni a, hnathawktu a tak awm si lo chunga sorkar aṭanga hnathawktute hming phuahchawpa hlawh la an awm ṭhin. Sorkar officer ṭhenkhatin hetiang hian dawt phuahchawp hmangin sum an siam ṭhin a, hei hi tihtawp tumin sorkar hmasa hunlai khan beihpui thlak a ni a, sorkar sum ṭhahnem tham tak an hum a ni. He thil hi a reh tawh emaw tih hnuah an la ching chhunzawm zel tih hriat hi thil pawi tak a ni. A lema MR inchhawr tihreh tumin document kimchang thehluh a ngai tawh a, an hlawh lak dan pawh bank account-ah pawisa thun vek tawh a nihlaia tun thlenga mi hming hawha bank account siam chawpa a lema MR chhawr duh an lo la awm hi man chhuah ngei a, dan anga na taka hrem ngei a ṭul ang. Eiruk leh hlem­hletna sawi rik a nih rual hian politician-te hi kawh mai an awlsam viau a, a bikin sorkarna vawn fung chelhtu apiang hi a chhia zawng zawng bel mai an awl ṭhin. Chutihlaia thil chiang tak erawh chu tu sorkar hnuaiah pawh hian sorkar hnathawk eiruk tum ngar ngar mai pawl hi an la awm reng a, heng mite hi ram leh hnam hmelma an ni tih hi kan sawi thar leh pawh a ṭul awm e. Tun thlenga 'Thlarau MR' an tih mai kalpuia sorkar sum eirutute hi man chhuah a, hrem ni rawh se.", "summary": "National Trade Union of Mizoram(NTUM) hruaitute chuan Mizoram Sorkarin an thil beisei ṭhenkhat an tihhlawhtlin avanga lawmthu an sawi rualin,mihring awmlo, MR-a thawk anga mi ID hmanga bank aṭanga hlawh la 'Thlarau MR' an awm thu an sawi. 'Thlarau MR' an tih hi tun hmaa Mizo­rama Sorkar Officer tam takte sum siamna ṭhin a ni a, tihtawp tumin Sorkar hmasa khan beihpui thlakin Sorkar sum tam tak an hum a.He thil hi a reh tawh emaw tih hnuah la ching chhunzawm zel an awm a, a lema MR inchhawr tihreh tumin document kimchang thehluh a ngai tawh a, hlawh pawh an bank account-ah pawisa thun vek tawh a nihlaia tun thlenga mi hming hawha bank account siam chawpa a lema MR chhawr duh an lo la awm hi man chhuah a, dan anga na taka hrem ngei a ṭul ang. Eiruk leh hlem­hletna sawi rik rual hian politician-te leh Sorkarna changtute hi a chhia zawng zawng bel mai an awl ṭhin, chutihlaiin Sorkar hnathawk eiruk tum tlatte hi ram leh hnam hmelma an ni. Tun thlenga 'Thlarau MR' an tih mai kalpuia sorkar sum eirutute hi man chhuah a, hrem ni rawh se." }, { "summarization_id": "554", "url": "https://theaizawlpost.org/mnf-sawrkarin-term-thum-chhungin-dinhmun-sangah-school-1129-a-hlangkai-dr-l-thangmawia/", "file_name": "SMizo_1_22_02", "original_text": "MNF sawrkarin term thum chhungin dinhmun sangah school 1129 a hlangkai – Dr L Thangmawia Term thum chhung MNF sawrkarah dinhmun sang zawkah school 1129 hlankai an ni tawh a; Mizorama sawrkarna chang tawh party zingah MNF chuan zirna an ngaipawimawh ber tih MNF Thalai president Dr L Thangmawia chuan a sawi. MNF-in term thum sawrkarna a chan chhungin, school 466 provincialise a ni a, school 259 adhoc grant -in- aid a hlankai niin, school 404 chu lumpsum grant- in-aid a hlankai a ni tih MNF Thalai president hian a sawi a. MNF sawrkarin school dinhmun sang zawka a hlankai tawh chu 1129 a nih thu sawiin, Congress sawrkarin kum 10 chhungin school pakhat chiah provincialise-a a dah thu leh school 75 chiah lumpsum-a an dah hman thu a sawi. MNF sawrkar chuan hrilen lai pawhin nasa takin hma a la tih a sawiin, mipui duhdanin school kal hun tih danglam leh a ni a, high school science leh mathematics zirlaibu Mizo tawng leh Sap tawnga an dah thu a sawi. India ramah hrilen laia MBSE Board exam offline-a kalpui thei awmchhun an nih thu sawiin, sawrkar school-ah uniform inangtlang hman tan a nih thu a sawi. Myanmar, Bangladesh leh Manipur atanga Mizorama raltlan, school naupang 9190 chu a thlawna uniform leh zirlaibu an pek thu a sawi a ni. Term khat chhunga zirtirtu, head leh principal-a kaisang tam ber tum a ni tih Dr L Thangmawia hian a sawi a. MNF-in term thum chhung sawrkarna a chan chhungin college 12 provincialise-a an dah thu leh college 14-ten NAAC accreditation an neih hman thu a sawi a. College zirtirtu 140 chuang an lak bakah non-teaching staff 30 chuang an lak thu sawiin, ICFAI University leh Mizoram University chu MNF sawrkar laia din a nih thu a sawi bawk. Tun term chhungin MZU Northern Campus tur Pukpuiah an buaipui mek tih sawiin, Covid lengah sum harsatna a awm avangin Finance ministry-in a la tifel thei lo tih a sawi. Pu Zoramthanga kaihhruai MNF sawrkar chuan hri avanga sum harsatna a tawk chung pawhin zirna lamah theihtawp chhuaha hma a lak thu a sawi a. Sawrkar sikulah zirlai naupang nasa taka an pun belh thu a sawi a ni. -- Advertisement -- 4RIPANS tih changtlunna tur cheng vaibelchhe 481 an nawr. 4Hindi zirtirtu 818 an la a, zirtirtu 614 chu head leh principal-ah an kaisang. 4National Education Policy (NEP) in kum 2030 thlenga tih zawh hman tur state-te a tuk atangin zaa 70 vel Mizoramin a tifel tawh a; NEP duhdan angin Mizoramin state university hranpa a neihna tur draft bill an buaipui mek. 4DIET building 4 sak zawh a ni a, zirlaiten sports lama hna an hmuh theih nan grassroot sports development programme centre 40 an kalpui tawh. 4ZMC chu National Medical Commission-in recognition a pek bakah ZMC atanga doctor zir chhuak mi 100 dawnin internship an ti mek. 4MNF-in district a tihpuitlin pathum – Khawzawl, Saitual leh Hnahthialah district education officer an dah a; Samagra hnuaia higher secondary school-ah stream 44 an hawn belh.", "summary": "MNF Thalai President Dr L Thangmawia chuan MNF te chuan term thum chhungin school 1129 te chu dinhmun tha zawk ah an hlangkai a, sawrkarna chang tawh zingah MNF chuan zirna an ngaipawimawh ber a ti. MNF hian school 466 provincialise in, school 259 adhoc grant-in-aid a hlankai a ni. Congress sorkarin kum 10 chhungin school pakhat chiah provincialise-a a dah thu leh school 75 chiah lumpson-a an dah thu a sawi. MNF hian hrilen lai pawhin nasa takin hma an la a, India rama Board exam offline-a kalpui thei awmchhun an nih bakah, mipui duh dan a school kal hun thlak lehin high school Science leh Mathematics zirlaibu Mizo tawng leh sap tawnga dah a nih thu a sawi. College, University, Ripans, Diet leh ZMC-ah te hmalakna leh hmasawnna hrang hrang an neih te a sawi. MNF_in hripui len avanga sum harsatna a tawk chung pawhin zirna lamah theihawp chhuah a hma a lak avangin sorkar sikulah zirlai naupang nasa taka an pun belh thu a sawi." }, { "summarization_id": "555", "url": "https://theaizawlpost.org/pm-narendra-modi-hi-obc-a-ni-lo-rahul-gandhi/", "file_name": "SMizo_17_20-02", "original_text": "Senior Congress leader Rahul Gandhi chuan Prime Minister Narendra Modi chuan Other Backward Class chhungkua a piang intia insawiin dawt a sawi a ni tiin Odisha a Jharsuguda a Bharat Jodo Nyay Yatra a neihnaah a sawi. “In Prime Minister hi OBC chhungkua atanga piang a ni lo general caste a ni a. Gujarat a Teli caste a piang a ni. Bharat Janata Party Government chuan a caste chu kum 2000 ah OBC category ah an dah chauh a. OBC a piang tiin khawi hmunah pawh dawt a sawi a ni” tiin Gandhi chuan a sawi a. “Eng tiangin nge OBC a ni lo tih ka hriat in hre duh em? Thudik lailang turin birth certificate ka mamawh lo. OBC mi leh sa nihna a nei lo va, loneitute leh labourer te kut a vuan hek lo va, Adaniji kut chauh a vuan” tiin Rahul Gandhi chuan a sawi bawk. “A dam chhung zawngin PM Modi hian caste census a kalpui dawn lo a chhan chu ram pum hriatin OBC a ni tiin dawt a sawi vang a ni. Thudik tak chu general caste zawk a ni” tiin Congress leader chuan a sawi bawk a. “Congress leh Rahul Gandhi chaun caste census kan kalpui a. Caste census leh social justice chungchang ka sawi apiangin Modi chuan caste pahnih chauh – hausa leh rethei chauh an awm tiin a sawi ziah a ni. Caste pahnih chauh a awm chuan PM hi eng caste nge ni ang? Mirethei i ni thei lo, i suit hak pawh crore man a ni a. Caste pahnih chauh a awmin engtiangin nge OBC i nih theih ang” tiin Rahul Gandhi chuan a sawi bawk. “Modi hian zing lama a thawmhnaw hak chu chhunah leh tlaiah thlakin a dang a ha zel thin. Nitin thawmhnaw hrang hrang a ha ang a. OBC community intiin dawt a sawi bawk a. Modi hi Modh-Ghanchi caste chhuak a ni zawk a. backward class community te bumin PM a ni” tiin Gandhi chuan a sawi bawk. “Economic justice thilah pawh in PM hian business tenau a tichhe vek a. GST leh demonetisation a kalpui chhan chu Adaniji a puih duh vang a ni. India ramah Odisha-ah ngei pawh thalai ten hna an hmu zo lo. Industrialist lian te chuan China siam product hralhin China thalai te sum an thawhchhuah sak a ni. India mipui te chuan sum an seng ringawt chauh zawk” tiin Congress leader chuan a sawi bawk. “Mipui te inflation theihtawpin an do a, Petrol leh food price sangin a tibuai a. Chugn te chuan Adaniji leh Modiji te a tibuai ve lo. Modi chuan thawmhnaw man to tak tak a lei a. PM hlawh hi Rs 1.60 lakh a ni a, chutihlaiin a thawmhnaw man chu Rs 2 lakh atanga Rs 3 lakh te niin nitin thawmhnaw a thlak bawk a. A nitin inthuamna te chu Rs 7 atanga Rs 8 lakh vel a ni. Khawi sum nge a neih? PM hian mipui a bum char char mai a ni” tiin a sawi bawk. “Odisha ah hian BJP leh BJD ten loneitute an rawk a. An danglamna chu letter P leh D chauh hi a ni, tangruala thawkdun an ni a. Tribal ram ruksakin an buai em em reng a, drone hmangin tribal ram survey an nei a. Ram information chuan Adaniji leh Ambaniji te hnen a thleng a, industrialist te chuan chung ram te chu an rawn nei mai a ni” tiin Congress leader Rahul Gandhi chuan a sawi bawk a. Gandhi hian Manipur atanga tanin Bharat Jodo Nayay Yatra chu a la chunzawm reng a ni.", "summary": "Congress leader Rahul Gandhi chuan Prime Minister Narendra Modi chu Other Backward Class chhungkua a piang ni a insawiin dawt a sawi a ni a ti. OBC chhungkua a piang niloin general caste Gujarat a Teli caste a piang ani a, kum 2000 ah OBC category-ah an dah chauh tiin a sawi. Hemi avang hian PM Modi hian a damchhungin caste census a kalpui dawn lo a ti a, caste census Congress-in an sawi apiangin Modi chuan caste pahnih chauh a awm, mihausa leh mirethei ati ziah a, chutiang anih si chuan engtin nge OBC i nih theih tiin zawhna a zawt a ni. Economic justice thilah pawh PM hian business tenau a tichhe vek a, GST leh demoneisation a kalpui chhan pawh Adaniji puih a duh vang ani ati. India ramah thalai te'n hna an hmu zolo aIndustrialist lain te chuan China siam product hralhin China thalai te sum an thawhchhuah sak a India mipui te chuan sum sen bak tih kan neilo a. Kan PM chuan mipuite a bum char char a, loneitute leh tribal te a rawk nasa hle a ni a ti." }, { "summarization_id": "556", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/103726", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.25", "original_text": "Mizoram Governor leh Mizo-ram Youth Commission (MYC) chairman chu tun hnai khan Raj Bhavan-ah an inkâwm a, skill development atana Mizoram sorkar hmalaknate an sawi dûn. Larsap chuan, Act East hmalakna huang chhunga ram dang nen insumdawn tawnna lo thleng turah Mizo ṭhalaite'n hlâwk taka an chhawr theih nan MYC chuan hna pawimawh tak leh hna hmanhmawh thlak tak an neih thu a sawi a; Mizoram chhunga ramhmul damdawite suma chantir a nih theih nan MYC-in Mizo ṭhalaite tan inzirna kawng dap se ṭha a tih thu a sawi.Mizoram Larsap hian Mizo ṭhalaite tana eizawnna siam-sak lam hi a ngai pawimawh hle tih a thu sawi ṭhin aṭangin a hriat theih a, tun hnaia MYC hotupa nen an inkawm pawh hi thil lawmawm tak a ni. Mizo ṭhalaite thuak ṭhatzia leh thiam thil ngahziate uar takin sawi ṭhin mah ila, eizawnna tura hnathawh an thiam tel si loh chuan an thiamna chu a chhawrna a tam lo hle tihna a ni a, eizawnna nena inzawm thiamna zir uar a hun tawh khawp mai.Tunlai khawvelah chuan skill development lam an dah pawimawh tawh hle mai a, zirna kalkawng tluang pangngaia kal a ṭhat rualin hnathawhnaa chhawr theih nghal thiamna zir hi eizawnna atan a pawimawh tawh takzet a ni. Tun hma deuh chuan sorkar hna han thawh mai turṭhahnem tak a awm a, lehkha zir sang deuhte phei chu hna zawn pawh ngai mang lo khawpin an zir chhuah rual rualin sorkar-ah hna an hmu mai ṭhin a ni.Tunah erawh hna a vâng tawh a, sorkar hnathawh beiseitu tan phei chuan a vang tawh takzet a ni. Eng hna pawh, a hniam emaw a sang emaw diltu an ṭhahnem thei hle a, a thiam leh tlingte tan chuan MPSC lamin examination a buatsaihah inziah tlin theih a ni a; nimahsela mi nawlpui tan chu chu thil harsa tak a ni si a, eizawnna atana hman nghal theih thiamna kan luhchilh ngam a hun ta.Mizo ṭhalaite hian zir sanna ringawt hi eizawnna a ni lo tih an pawm ngam a hun a, eizawng tura sorkar-a innghah hi a thlamuanthlak tawh lo tih an hriat a ngai a; mahni thiamna hmanga eizawng thei tura kan insingsak a hun tawh a, hei hi tunlai khawvela eizawnna kawng pawimawh tak chu a ni e. Mizoram Governor leh Mizo-ram Youth Commission (MYC) chairman chu tun hnai khan Raj Bhavan-ah an inkâwm a, skill development atana Mizoram sorkar hmalaknate an sawi dûn. Larsap chuan, Act East hmalakna huang chhunga ram dang nen insumdawn tawnna lo thleng turah Mizo ṭhalaite'n hlâwk taka an chhawr theih nan MYC chuan hna pawimawh tak leh hna hmanhmawh thlak tak an neih thu a sawi a; Mizoram chhunga ramhmul damdawite suma chantir a nih theih nan MYC-in Mizo ṭhalaite tan inzirna kawng dap se ṭha a tih thu a sawi.Mizoram Larsap hian Mizo ṭhalaite tana eizawnna siam-sak lam hi a ngai pawimawh hle tih a thu sawi ṭhin aṭangin a hriat theih a, tun hnaia MYC hotupa nen an inkawm pawh hi thil lawmawm tak a ni. Mizo ṭhalaite thuak ṭhatzia leh thiam thil ngahziate uar takin sawi ṭhin mah ila, eizawnna tura hnathawh an thiam tel si loh chuan an thiamna chu a chhawrna a tam lo hle tihna a ni a, eizawnna nena inzawm thiamna zir uar a hun tawh khawp mai.Tunlai khawvelah chuan skill development lam an dah pawimawh tawh hle mai a, zirna kalkawng tluang pangngaia kal a ṭhat rualin hnathawhnaa chhawr theih nghal thiamna zir hi eizawnna atan a pawimawh tawh takzet a ni. Tun hma deuh chuan sorkar hna han thawh mai turṭhahnem tak a awm a, lehkha zir sang deuhte phei chu hna zawn pawh ngai mang lo khawpin an zir chhuah rual rualin sorkar-ah hna an hmu mai ṭhin a ni.Tunah erawh hna a vâng tawh a, sorkar hnathawh beiseitu tan phei chuan a vang tawh takzet a ni. Eng hna pawh, a hniam emaw a sang emaw diltu an ṭhahnem thei hle a, a thiam leh tlingte tan chuan MPSC lamin examination a buatsaihah inziah tlin theih a ni a; nimahsela mi nawlpui tan chu chu thil harsa tak a ni si a, eizawnna atana hman nghal theih thiamna kan luhchilh ngam a hun ta.Mizo ṭhalaite hian zir sanna ringawt hi eizawnna a ni lo tih an pawm ngam a hun a, eizawng tura sorkar-a innghah hi a thlamuanthlak tawh lo tih an hriat a ngai a; mahni thiamna hmanga eizawng thei tura kan insingsak a hun tawh a, hei hi tunlai khawvela eizawnna kawng pawimawh tak chu a ni e.", "summary": "Mizoram Governor leh Mizo-ram Youth Commission (MYC) chairman chu tun hnai khan Raj Bhavan-ah an inkâwm a, skill development atana Mizoram sorkar hmalaknate an sawi dûn. Larsap chuan, Act East hmalakna huang chhunga ram dang nen insumdawn tawnna lo thleng turah Mizo thalaiten hlawk taka an chhawr theih nan MYC chuan hna pawimawh tak a neih thu a sawi. Mizo thalaite thluak thatzia sawi thin mah ila eizawnna an hmuh si loh chuan awmzia a nei lo, eizawnna nena inzawm thiamna hi uar a hun khawp. Skill Development hi a pawimawh. Tun hma chuan sorkar hnathawh tur a la tam a, a zir sang tan phei chuan hna tha tak thawh theihna a awm thin. Tunah erawh hna avang tawh a, sawrkar hnathawh beisei phei chuan avang a ni. MPSC lamin examnination a buatsaihah inziah tlin theih a ni a, mahse mi nazawng tan a harsa a, eizawnna tur thiam thil zawn a ngai a ni. Zirsan ringawt hi eizawnna a ni lo tih hriat a hun a, mahse thiamna hi tunlai khawvela eizawnna pawimawh tak chu a ni." }, { "summarization_id": "557", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5967", "file_name": "SMizo_47_10-02", "original_text": "ZPM Thalaiin AR-te chetdan an dem Mizoram NewsZPM Thalaiin AR-te chetdan an dem admin 18-Oct-2024 07:23 PM ZPM Thalai chuan thuchhuah siamin, Minister F Rodingliana convoy vawi eng emaw zat lo tih din a, lo tihbuai a nih thu an tarlang a, Mizoram Sorkar Constitutional Right tih hminghliauna leh Mizo mipui zah lohna tawp khawkah kan ngai,' an ti.2nd Bn. Assam Riffles-te'n F Rodingliana official tour nei kawng lakah vawi thum ngawt mai an lo tiding tih tarlangin ZPM Thalai chuan, 'Chhuanlam tling lo tak tak hmanga zawhna hrang hrang lo zawta an lo tikhawtlai leh; boruak chhe zawk thleng palh thei dinhmuna an lo siam hi kan ngai thu tak hle. Mizoram sorkar hotute sahimna leh venhimna protocol mai bakah an constitutional rights zah lohna leh bawhchhiatnaah kan ngai. Anmahni thlangtlingtu Mizo mipuite zahlohna tawpkhawkah kan ngai bawk a ni,' an ti. ZPM Thalai chuan dinhmun derthawnga kan ram hruaitute dintirtu, Mizo mipuite leh Assam Rifle-te inkara inhriatthiam lohna lian tak thlentir thei zawnga hmalatu Assam Rifles hotute hi an dem tak zet tih tarlangin, 'He thil thleng chungchanga mawhphurtute zawng chhuaka, thil dik lo titute hrem tur leh, Mizoram Sorkar leh mipuite hnenah insawifiahna leh ngaihdam dilna siam turin kan phut tlat a ni,' tiin India rama state ralmuang bera hetiang thil tawn a ni hi lungchhiat thlak an tih thu an tarlang. Armed Force Special Power Acts (AFSPA) hmanna state ang maia Assam Rifle-te mipui tana harsatna siam zawnga an khawsak zui zel lohna turin Mizoram mipuite pawh tangrual zel turin sawmin ZPM Thalai chuan, 'Ram venhimna a pawimawhzia leh Assam Rifle-te’n hemi kawnga an thawhhlawkzia kan hriatpui. Chutih rualin Mizoram Sorkar, Mizoram Sorkar hruaitute leh Mizoram mipuite constitutional rights bawhchhe lo zawnga ram venhim hna thawk turin kan ngen. Chumi kawnga tangkaina kan nei a nih chuan Assam Rifle-te hi thawhpui turin kan inpeih reng a ni,' an ti.", "summary": "ZPM thalai chu Minister F Rodingliana convoy vawi eng emaw zat lo tihbuai anih thu ah thuchhuah siamin, Mizoram Sorkar Constitutional Right tih hminghliauna leh Mizo mipui zah lohna tawpkhawk ah an ngai a Assam Riffles hruaitute an dem takzet thu an tarlang. Armed Force Special Acts hmanna state ang maia Assam Riffle-te mipui tana harsatna siam zawnga an khawsak zui zel lohna turin Mizoram mipuite pawh tangrual zel turin an sawm. Ram venhimna kawng a an thawhhlawk zia erawh an hriatpui a amaherawchu Sorkar hruiatute leh mipuite consitutional rights bawhchhe lo zawnga ram venhim hna thawk turin an ngen a ni." }, { "summarization_id": "558", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/129438", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.25", "original_text": "Mizoram University (MZU) Convocation hmanpuitu President Pranab Mukherjee chuan, India ram hmun dangah ṭhalaite tana remchanna a inhawng zel angin, Mizoram ṭhalaite tan pawh hun ṭha leh remchang a inhawng zau zel a, hei hi Mizoram ṭha­laite'n hmang ṭangkaiin, hmun danga ṭhalaite nen inlungruala ram hmasawnna tura thawhho a pawimawh a ni,\" a ti.President-in Mizo ṭhalaite a fuihna, India ram ṭhalai dangte el phak tura a chah hi thil ngaihtuah zui ngai tak a ni. Mizo ṭhalai zingah mifel leh thiam tak tak ṭhahnem tak an awm tawh a, an kalna kawnga India rama zahpuiawm lo tak takte an ni hlawm tawh a; nimahsela Mizo ṭhalai nawlpui hi chuan India ram hmun dang ṭhalaite hi zirna leh thiamna kawngah hian an rual kan la pawl pha tawk lo niin a lang.Ramin hma a sawn a, chu chuan zirna lam thlengin nghawng a nei chho zel. Mizorama zirna inte pawhin zawi zawiin hma a sawn ve zel a; nimahsela state pawn aṭanga pan tham khawp zirna in hi kan la nei lo a ni ber a, MZU-te pawh a rualpui university-ah chuan a ṭha ber pawl ni bawk mah se India ram hmun dang aṭanga pan luai luai tur chi chu a la ni lo. Zirna in ṭha kan neih loh chuan zirna in ṭha zawka kalte hi el phak an harsa ṭhin a; zirna mawngphah aṭanga a lêr lam thlenga zirna in ṭha kan neih theihna turin a mawhphurtu lamin ṭan la thar se, rual elna rilru nen zirna in enkawl se a khawp mai.Ṭhalaite'n state dangte an el dawn chuan a inbuatsaih nan, an inzirna lamin hma a sawn hmasak a ngai. Ṭhalai thiam thei fâl leh fel deuh bikte chu an awm ngei a, zirna in ṭha vak lo aṭanga India rama hna sang chelh theia inzir chhuakte leh, thiamna sang ber ber nei thleng phak an awm. Nimahsela mi bik ni ve lote tan India ram inelna tukverha dâk chhuak ve turin remchang (opportunity) a vang a, a zirna lam hi kan neih ṭhat hmasak chuan zirlai ṭha hi chu an awm chho zel ang tih a rinawm.Kan zirna inte chu eng ang dinhmun pawh chu lo ni tehreng se, a pawimawh chu a zirlaia a ni. Zirlaite hian India rama ṭhalai dangte elna rilru an neih loh chuan Mizoramah hian kan inawm tlei tawk vel ang a, hmun dang ngai lo inti tak siin midangte phak lo hian kan awm reng ang tih a hlauhawm hle. Kan ṭhalaite'n zirna kawngah hnam dangte el ngam se, anni tluka inzir turin theihtawp chhuah se, thuneitu lamin zirna ṭha leh changtlung zawk pek tumin ṭan la ve bawk se, hei hi ram leh hnam humhalhna kawng pawh a ni nghal a, hmasawnna kawng dik leh ṭha tak chu a ni e. Mizoram University (MZU) Convocation hmanpuitu President Pranab Mukherjee chuan, India ram hmun dangah ṭhalaite tana remchanna a inhawng zel angin, Mizoram ṭhalaite tan pawh hun ṭha leh remchang a inhawng zau zel a, hei hi Mizoram ṭha­laite'n hmang ṭangkaiin, hmun danga ṭhalaite nen inlungruala ram hmasawnna tura thawhho a pawimawh a ni,\" a ti.President-in Mizo ṭhalaite a fuihna, India ram ṭhalai dangte el phak tura a chah hi thil ngaihtuah zui ngai tak a ni. Mizo ṭhalai zingah mifel leh thiam tak tak ṭhahnem tak an awm tawh a, an kalna kawnga India rama zahpuiawm lo tak takte an ni hlawm tawh a; nimahsela Mizo ṭhalai nawlpui hi chuan India ram hmun dang ṭhalaite hi zirna leh thiamna kawngah hian an rual kan la pawl pha tawk lo niin a lang.Ramin hma a sawn a, chu chuan zirna lam thlengin nghawng a nei chho zel. Mizorama zirna inte pawhin zawi zawiin hma a sawn ve zel a; nimahsela state pawn aṭanga pan tham khawp zirna in hi kan la nei lo a ni ber a, MZU-te pawh a rualpui university-ah chuan a ṭha ber pawl ni bawk mah se India ram hmun dang aṭanga pan luai luai tur chi chu a la ni lo. Zirna in ṭha kan neih loh chuan zirna in ṭha zawka kalte hi el phak an harsa ṭhin a; zirna mawngphah aṭanga a lêr lam thlenga zirna in ṭha kan neih theihna turin a mawhphurtu lamin ṭan la thar se, rual elna rilru nen zirna in enkawl se a khawp mai.Ṭhalaite'n state dangte an el dawn chuan a inbuatsaih nan, an inzirna lamin hma a sawn hmasak a ngai. Ṭhalai thiam thei fâl leh fel deuh bikte chu an awm ngei a, zirna in ṭha vak lo aṭanga India rama hna sang chelh theia inzir chhuakte leh, thiamna sang ber ber nei thleng phak an awm. Nimahsela mi bik ni ve lote tan India ram inelna tukverha dâk chhuak ve turin remchang (opportunity) a vang a, a zirna lam hi kan neih ṭhat hmasak chuan zirlai ṭha hi chu an awm chho zel ang tih a rinawm.Kan zirna inte chu eng ang dinhmun pawh chu lo ni tehreng se, a pawimawh chu a zirlaia a ni. Zirlaite hian India rama ṭhalai dangte elna rilru an neih loh chuan Mizoramah hian kan inawm tlei tawk vel ang a, hmun dang ngai lo inti tak siin midangte phak lo hian kan awm reng ang tih a hlauhawm hle. Kan ṭhalaite'n zirna kawngah hnam dangte el ngam se, anni tluka inzir turin theihtawp chhuah se, thuneitu lamin zirna ṭha leh changtlung zawk pek tumin ṭan la ve bawk se, hei hi ram leh hnam humhalhna kawng pawh a ni nghal a, hmasawnna kawng dik leh ṭha tak chu a ni e.", "summary": "MZU Convocation hmanpuitu President Pranab Mukherjee chuan, India ram hmun dangah thalaite tana remchanna inhawng zel a, Mizo thalaiten hmang tangkaiin turin a ti. Preseident in a fuihna thu hi ngaihtuah a ngai hle. Mizo thalai zingah mifel leh thiam tak tak an awm a, mahse India ram hmun danga mite kan la pha tawk lo. Ramin hma a sawn a, Mizoram zirna in pawn hma a sawn ve zel a, zirna in hi a pawimawh a, zirlai tha siamchhuaktu a ni. Rual elna rilru nen zirna in hi enkawl ni se a tha hle. Thalai thiam leh fel deuh an awm ngei ngei a, mi bik ni lote tan India ram inelna tukverh a dah a har hle. Eng ang pawhin zirna in tha nei ila, a pawimawh ber chu zirlai tho an ni. Kan zirlai ten zirna kawngah hnam dang el ngam se, thuneitu lamte pawhin tan han lakpui se, ram hnukkhawih thil a ni tih hriain hmasawnna kawng dik a ni bawk." }, { "summarization_id": "559", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/46738", "file_name": "SMizo_79_12-02", "original_text": "Tun hnaiah Mizoramah Covid-19 hripui vei hmuh chhuah a tlahniam ve zel a, hun rei tak chhung nitin mi 1,000 chuang hripui vei hmuh chhuah a nih hnuah tun hnaiah 1,000 an tlin lohna a rei deuh ta.Tun ang zela kan kal chuan state dangte ang bawkin hripui vei hi kan tlahniam hret hret thei dawn a nih hmel a, thil lawmawm tak a ni. Hripui leng avang hian mi tam takin nunna an chân tawh a, chumi piah lamah chhungkaw tam takin eizawnna an chân tawh bawk a ni. Kan ṭhalai eng emaw zat state pawna hnathawkte thawk chhunzawm thei loin an awm a, Mizoram chhungah pawh eizawnna ngai chhunzawm thei lo tam tak an awm bawk a ni.He hripui hian sorkar pawh a tibuai a, sum leh pai tam tak sen belh a ngai a, tha tam tak a sen a ngai a, hun tam tak sen a ṭul bawk. Kohhran a tibuai a, zirna a tikhaihlak a, chumi piah lamah chuan kan khawsak phung hi nasa takin a thlak danglam tawh a ni. He hripui hlauhawm leh chimawm tak laka kan inven theihna mithiamte sawi chu hmai tuamna (face mask) vuah ṭhat a ni a, thil harsa nia lang lo hi a zawm kan harsat tlat hi thil mak tak a ni. Hripuiin harsatna min thlen nasat dan en hian, chu hripui laka kan invenna mithiamte sawi hi zawm hram hram theih hi se a lawmawm ngawt ang.Hri hlauhawm tak anga lang lem lo, a tuar na deuhte nunna laksak thei lawi si, khawvel kalphung tibuai rup thei khawpa min tibuaitu a nih vangin hian hripui laka kan him zel theihna tura mithiamte thusawi hi zawm ṭha ila. Hmai tuamna hmang ṭhain hripui vei kan tlakhniam zel theihna turin kan zavaiin i ṭang tlang zel ang u. Tun hnaiah Mizoramah Covid-19 hripui vei hmuh chhuah a tlahniam ve zel a, hun rei tak chhung nitin mi 1,000 chuang hripui vei hmuh chhuah a nih hnuah tun hnaiah 1,000 an tlin lohna a rei deuh ta.Tun ang zela kan kal chuan state dangte ang bawkin hripui vei hi kan tlahniam hret hret thei dawn a nih hmel a, thil lawmawm tak a ni. Hripui leng avang hian mi tam takin nunna an chân tawh a, chumi piah lamah chhungkaw tam takin eizawnna an chân tawh bawk a ni. Kan ṭhalai eng emaw zat state pawna hnathawkte thawk chhunzawm thei loin an awm a, Mizoram chhungah pawh eizawnna ngai chhunzawm thei lo tam tak an awm bawk a ni.He hripui hian sorkar pawh a tibuai a, sum leh pai tam tak sen belh a ngai a, tha tam tak a sen a ngai a, hun tam tak sen a ṭul bawk. Kohhran a tibuai a, zirna a tikhaihlak a, chumi piah lamah chuan kan khawsak phung hi nasa takin a thlak danglam tawh a ni. He hripui hlauhawm leh chimawm tak laka kan inven theihna mithiamte sawi chu hmai tuamna (face mask) vuah ṭhat a ni a, thil harsa nia lang lo hi a zawm kan harsat tlat hi thil mak tak a ni. Hripuiin harsatna min thlen nasat dan en hian, chu hripui laka kan invenna mithiamte sawi hi zawm hram hram theih hi se a lawmawm ngawt ang.Hri hlauhawm tak anga lang lem lo, a tuar na deuhte nunna laksak thei lawi si, khawvel kalphung tibuai rup thei khawpa min tibuaitu a nih vangin hian hripui laka kan him zel theihna tura mithiamte thusawi hi zawm ṭha ila. Hmai tuamna hmang ṭhain hripui vei kan tlakhniam zel theihna turin kan zavaiin i ṭang tlang zel ang u.", "summary": "Tun hnaiah Mizoramah Covid-19 hripui vei hmuhchhuah a tlahniam ve zel a, nitin mi 1000 an tlin lohna a rei tawh a, hetiang a nih zel chuan state dang ang bawkin hripui vei kan tlahniam zel ang a, a hma ang a kan nun leh vat theih a beiseiawm. Hripui leng avang hian mi tamtak in nunna an chan tawh a, nun a ti khaihlak nasa hle a, mi tamtak ramchhung leh ram pawn a hnathawk te pawn an hna an chhunzawm thei lo a, zirna a chhunzawm theih loh a, sorkar leh kohhran a tibuai em em bawk a kan khawsak phung nasa takin a thlak danglam a ni. He hripui lak a kan zalen theih nan mithiamte thusawi hi taima takin i zawm zel ang u." }, { "summarization_id": "560", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18989", "file_name": "F_Mizo_Sum_18_28/1/25", "original_text": "Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, ram danga hna thawk tura chhuah tumte chu fimkhur turin an chah a, \"Document leh passport dik tak hmanga danin a phal ang thlapa kal hi mahni himna a ni tih hria a, danin a phal ang thlapa kal turin kan ngen a ni,\" an ti.Mizoramah hna a vâng a, hlawh ṭha zawk beiseiin tun hnaiah Mizo ṭhalai eng emaw zat chu Dubai, China, Singapore, Malaysia, Macau leh ram dangah inhlawh turin an kal chhuak a; nimahsela ṭenkhatin document dik tawk lote kengin harsatna lian tak an tawk mek.Hnathawk tura ram danga kal chhuak zinga document fel lo vanga harsatna tawk hi chi hnih an awm a, ṭhenkhat chu an hriat loh avanga mi ṭhenkhatin an bumte an ni; ṭhenkhat erawh hre reng chunga passport leh visa hmuh duh luat avanga dik lo taka thil tite an ni. Miin harsatna an tawh tawh chuan theih anga puih an ngai tawh ṭhin a, an thawhpui Mizo dangte leh an hnathawhna hmuna Mizo awm vete'n an buai phah ṭhin hle a ni.Ram danga hna­thawk tura kan infuih rual hian harsatna awm thei leh fimkhur ṭulna lam hi kan sawi uar a ngai a, tun hnaiah Mizoram Police-in mipuite tana zirtirna pawimawh an chhuah hi a lawmawm hle. Kan ṭhalaite hian an thawh thiam chi, hlawh ṭha zawk hlawh theihna hna thawk tura ram danga kal hi hlau loin um zel se; nimahsela dan ang taka felfai taka kal an nih leh nih loh erawh an inenfiah hmasak zel a ṭha khawp ang. Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, ram danga hna thawk tura chhuah tumte chu fimkhur turin an chah a, \"Document leh passport dik tak hmanga danin a phal ang thlapa kal hi mahni himna a ni tih hria a, danin a phal ang thlapa kal turin kan ngen a ni,\" an ti.Mizoramah hna a vâng a, hlawh ṭha zawk beiseiin tun hnaiah Mizo ṭhalai eng emaw zat chu Dubai, China, Singapore, Malaysia, Macau leh ram dangah inhlawh turin an kal chhuak a; nimahsela ṭenkhatin document dik tawk lote kengin harsatna lian tak an tawk mek.Hnathawk tura ram danga kal chhuak zinga document fel lo vanga harsatna tawk hi chi hnih an awm a, ṭhenkhat chu an hriat loh avanga mi ṭhenkhatin an bumte an ni; ṭhenkhat erawh hre reng chunga passport leh visa hmuh duh luat avanga dik lo taka thil tite an ni. Miin harsatna an tawh tawh chuan theih anga puih an ngai tawh ṭhin a, an thawhpui Mizo dangte leh an hnathawhna hmuna Mizo awm vete'n an buai phah ṭhin hle a ni.Ram danga hna­thawk tura kan infuih rual hian harsatna awm thei leh fimkhur ṭulna lam hi kan sawi uar a ngai a, tun hnaiah Mizoram Police-in mipuite tana zirtirna pawimawh an chhuah hi a lawmawm hle. Kan ṭhalaite hian an thawh thiam chi, hlawh ṭha zawk hlawh theihna hna thawk tura ram danga kal hi hlau loin um zel se; nimahsela dan ang taka felfai taka kal an nih leh nih loh erawh an inenfiah hmasak zel a ṭha khawp ang. Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, ram danga hna thawk tura chhuah tumte chu fimkhur turin an chah a, \"Document leh passport dik tak hmanga danin a phal ang thlapa kal hi mahni himna a ni tih hria a, danin a phal ang thlapa kal turin kan ngen a ni,\" an ti. Mizoramah hna a vâng a, hlawh ṭha zawk beiseiin tun hnaiah Mizo ṭhalai eng emaw zat chu Dubai, China, Singapore, Malaysia, Macau leh ram dangah inhlawh turin an kal chhuak a; nimahsela ṭenkhatin document dik tawk lote kengin harsatna lian tak an tawk mek. Hnathawk tura ram danga kal chhuak zinga document fel lo vanga harsatna tawk hi chi hnih an awm a, ṭhenkhat chu an hriat loh avanga mi ṭhenkhatin an bumte an ni; ṭhenkhat erawh hre reng chunga passport leh visa hmuh duh luat avanga dik lo taka thil tite an ni. Miin harsatna an tawh tawh chuan theih anga puih an ngai tawh ṭhin a, an thawhpui Mizo dangte leh an hnathawhna hmuna Mizo awm vete'n an buai phah ṭhin hle a ni. Ram danga hna­thawk tura kan infuih rual hian harsatna awm thei leh fimkhur ṭulna lam hi kan sawi uar a ngai a, tun hnaiah Mizoram Police-in mipuite tana zirtirna pawimawh an chhuah hi a lawmawm hle. Kan ṭhalaite hian an thawh thiam chi, hlawh ṭha zawk hlawh theihna hna thawk tura ram danga kal hi hlau loin um zel se; nimahsela dan ang taka felfai taka kal an nih leh nih loh erawh an inenfiah hmasak zel a ṭha khawp ang.", "summary": "Mizoram Police chuan ram danga hnathawk tura chhuah tumte chu fimkhur tur leh Document leh Passport dik tak hmanga an himna tura danin a phal ang thlapa kal tura ngenin thuchhuah an siam.Mizoramah hna a vân avangin Mizo ṭhalai eng emaw zat Dubai, China, Singapore, Malaysia, Macau leh ram dangah inhlawh turin an kal chhuak a,document dik tawklo keng an awm avanga harsatna tawk mek an awm nual thu an sawi,thenkhat bum an tawh vang leh thenkhat erawh hre reng chunga passport leh visa hmuh duh luat avanga diklo taka thil tite an ni.Ram danga hna­thawk tura kan infuih rual hian fimkhur ṭulna lam kan sawi uar a ngai hle,dan ang taka felfai taka kal an nih leh nih loh erawh an inenfiah hmasak zel a ṭha khawp ang." }, { "summarization_id": "561", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/124928", "file_name": "F_MIZO_SUM_19_4/2/25", "original_text": "Lengpui khaw mipuite nimina kal-khawm chuan, an khua chu poly-thene hman lohna leh awm lohna khua a nih theih nan hmalak an rêl.Lengpui VC/VEC leh Tlang-nuam BDO office lamin thingtlang tihhmasawnna tur scheme hrang hrang zir chianna, 'Gram Sabha cum Awareness Cam-paign on various Rural Development Scheme' an buatsaih a; Lengpui mipui kalkhawm chuan, polythene hman lohna leh awm loh-na khua ni tura hma la turin thutlukna an siam ta a, \"Lengpui khaw mipuite'n an thlah kal leh zel turte tana chenna tlak khawvel an siam theih nan leh khawpui thiang-hlim leh fai a nih theih nan bawlhhlawh paih danah, bawlhhlawh ṭawih thei leh ṭawih thei lo thliar hrang zel tura hma la ṭan turin leh, polythene-in a tihbuai loh khua a nih theihna tura polythene hman lohna leh awm lohna khua ni tura hma la ṭan turin thutlukna siam a ni,\" an ti.Sorkar laipui aṭang leh state sorkar aṭangin thingtlang mipuite chawikanna tur ruahmanna hrang hrang a awm a, khaw ṭhenkhatah ngaih pawimawh hlawh lo mah se khaw fing deuhte chuan a ṭangkai thei ang bera chhawr an tum ṭhin. Kan thingtlang khaw tam takah hi chuan heng sorkar ruahmannate hi a taka kalpui hleitheih pawh a ni lo a, a sorkar lam thawktute zir loh vangte leh a khuain an zir loh vangte pawh a ni thei ang.Hetihlai hian khaw fing leh a ngaihna hria, khaw bengvar hi chuan faina kawngahte, an khaw ram leh lui hum-halh kawngahte, hri-selna inzirtirna kawng-ah te, zu leh ruih-hlo tihrem tuma ṭanlak danahte leh kawng hrang hrangin a bik nih an tum ṭhin. Khaw dangte aia thlai thar tam leh enkawl thiam bikte pawh an awm a, khaw remhria leh a ngaihna hre bik hi an awm ṭhin.Lengpui inhuamna hi a lawm-awmin an entawntlak a, hetiang tihduhna rilru an nei hi an chhuan-awm hle. Mizorama khaw hrang hrangte hian a bik nih tumna leh a ber nih tumna hi nei thei tlang ila, a ṭha zawnga khaw dangte entawn tlaka awm thiam i zir ang u. Lengpui khaw mipuite nimina kal-khawm chuan, an khua chu poly-thene hman lohna leh awm lohna khua a nih theih nan hmalak an rêl.Lengpui VC/VEC leh Tlang-nuam BDO office lamin thingtlang tihhmasawnna tur scheme hrang hrang zir chianna, 'Gram Sabha cum Awareness Cam-paign on various Rural Development Scheme' an buatsaih a; Lengpui mipui kalkhawm chuan, polythene hman lohna leh awm loh-na khua ni tura hma la turin thutlukna an siam ta a, \"Lengpui khaw mipuite'n an thlah kal leh zel turte tana chenna tlak khawvel an siam theih nan leh khawpui thiang-hlim leh fai a nih theih nan bawlhhlawh paih danah, bawlhhlawh ṭawih thei leh ṭawih thei lo thliar hrang zel tura hma la ṭan turin leh, polythene-in a tihbuai loh khua a nih theihna tura polythene hman lohna leh awm lohna khua ni tura hma la ṭan turin thutlukna siam a ni,\" an ti.Sorkar laipui aṭang leh state sorkar aṭangin thingtlang mipuite chawikanna tur ruahmanna hrang hrang a awm a, khaw ṭhenkhatah ngaih pawimawh hlawh lo mah se khaw fing deuhte chuan a ṭangkai thei ang bera chhawr an tum ṭhin. Kan thingtlang khaw tam takah hi chuan heng sorkar ruahmannate hi a taka kalpui hleitheih pawh a ni lo a, a sorkar lam thawktute zir loh vangte leh a khuain an zir loh vangte pawh a ni thei ang.Hetihlai hian khaw fing leh a ngaihna hria, khaw bengvar hi chuan faina kawngahte, an khaw ram leh lui hum-halh kawngahte, hri-selna inzirtirna kawng-ah te, zu leh ruih-hlo tihrem tuma ṭanlak danahte leh kawng hrang hrangin a bik nih an tum ṭhin. Khaw dangte aia thlai thar tam leh enkawl thiam bikte pawh an awm a, khaw remhria leh a ngaihna hre bik hi an awm ṭhin.Lengpui inhuamna hi a lawm-awmin an entawntlak a, hetiang tihduhna rilru an nei hi an chhuan-awm hle. Mizorama khaw hrang hrangte hian a bik nih tumna leh a ber nih tumna hi nei thei tlang ila, a ṭha zawnga khaw dangte entawn tlaka awm thiam i zir ang u.", "summary": "Lengpui VC/VEC leh Tlangnuam BDO office lamin thingtlang tihhmasawnna tur scheme hrang hrang zir chianna, 'Gram Sabha cum Awareness Campaign on various Rural Development Scheme' an buatsaihah Lengpui khaw mipuite chuan an khua chu polythene hmanlohna leh awmlohna khua a nih theih nan hmalak an rêl. Sorkar laipui aṭang leh State Sorkar aṭangin thingtlang mipuite chawikanna tur ruahmanna hrang hrang a awm a, khaw fing deuhte chuan a ṭangkai thei ang bera chhawr an tum ṭhin.Khaw bengvar deuh hi chuan faina kawngahte, an khaw ram leh lui humhalh kawngahte, hriselna inzirtirna kawngah te, zu leh ruihhlo tihrem tuma ṭanlak danahte leh kawng hrang hrangin a bik nih an tum ṭhin. Lengpui inhuamna hi a lawmawmin an entawntlak a, hetiang tihduhna rilru an nei hi an chhuanawm hle. Mizorama khaw hrang hrangte hian a bik nih tumna leh a ber nih tumna hi nei thei tlang ila, a ṭha zawnga khaw dangte entawn tlaka awm thiam i zir ang u." }, { "summarization_id": "562", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/104535", "file_name": "F_MIZO_SUM_20_31/1//25", "original_text": "Ministry of Home Affairs (MHA) chuan Tripura refugee camp-a awm mek Bru-te chu Mizorama an kir leh dan tur ruahmanna siam turin Mizoram sorkar a hriattir.Tripura-a raltlan mek Bru-te hi vawi tam tak Mizorama an lo kir dan tur ruahmanna siamsak an ni tawh a, a la hlawhtling lo. Mizoram sorkar lam chuan an tih tur an ti tawh a, sorkar laipui duh dan angin Bru-te kir dan tur ruahmanna hi an siam fo ṭhin a, Bru lam hi an kir duh lo.Bru an kir loh chhan lian tak nia lang chu thil phut an neih vang leh Mizorama him dawn lo nia an insawi vang a ni. Mizoram aṭanga anmahni duh thua tlanchhia Bru-te hi sorkar laipui mitah chuan hlauh neia tlanchhia an ni ngei a, an hlauh chu Mizorama mipuite an ni. Heng mite hian Mizo mipuite hi hlauhawm tak, an kianga cheng ve hnam dangte diriama harsatna siamsak ṭhintuah an puh a ni ber mai.Thil chiang tak kan tawn mek chu Mizoramah hian Bru tam tak an awm a, heng mite hian tun hnaiah harsatna an tawh hriat a ni lo. Hetiang a nihlaia Tripura-a Bru awmte'n Mizorama lo kir an duh loh chhana a ralmuang lo anga an sawi leh ṭhin hi Mizo mipuite zah lohna ang hialin a puh theih ang.Hei bakah hian Mizorama hmun khata awm khawm a, eng inthlanah pawh awmze nei thama awm khawm an duh a, hei hi Mizoram tan thil hlauhawm tak a ni thei. Tri-pura-a awm mek Bru-te hi Mizoram hmun hrang hrang aṭanga kal an nih angin an chhuahna khuaah emaw, a chhehvel hmunah emaw chauh an kir hi Mizoram tan thil ṭha zawk a nih hmel.Bru-te lo kir dan tur hi ruahmanna awm ṭhin a, heng ruahmannate hi a fel lohna hriat ni si loin Bru lam zawk hi an lo kir duh lo ṭhin a ni. Bru-te hi an duh ang thlapa an kir dan tur ruahmanna siam a nih hma chuan an kir duh lo zel dawn a nih chuan a fel lo hle mai a; Mizorama Bru-te kir dan tur ruahmanna hi Tripura-a Bru-te tan ringawt ni loin Mizoram chhunga chengte tana ṭha leh hnawksak lo a ni ngei zawk tur a ni. Ministry of Home Affairs (MHA) chuan Tripura refugee camp-a awm mek Bru-te chu Mizorama an kir leh dan tur ruahmanna siam turin Mizoram sorkar a hriattir.Tripura-a raltlan mek Bru-te hi vawi tam tak Mizorama an lo kir dan tur ruahmanna siamsak an ni tawh a, a la hlawhtling lo. Mizoram sorkar lam chuan an tih tur an ti tawh a, sorkar laipui duh dan angin Bru-te kir dan tur ruahmanna hi an siam fo ṭhin a, Bru lam hi an kir duh lo.Bru an kir loh chhan lian tak nia lang chu thil phut an neih vang leh Mizorama him dawn lo nia an insawi vang a ni. Mizoram aṭanga anmahni duh thua tlanchhia Bru-te hi sorkar laipui mitah chuan hlauh neia tlanchhia an ni ngei a, an hlauh chu Mizorama mipuite an ni. Heng mite hian Mizo mipuite hi hlauhawm tak, an kianga cheng ve hnam dangte diriama harsatna siamsak ṭhintuah an puh a ni ber mai.Thil chiang tak kan tawn mek chu Mizoramah hian Bru tam tak an awm a, heng mite hian tun hnaiah harsatna an tawh hriat a ni lo. Hetiang a nihlaia Tripura-a Bru awmte'n Mizorama lo kir an duh loh chhana a ralmuang lo anga an sawi leh ṭhin hi Mizo mipuite zah lohna ang hialin a puh theih ang.Hei bakah hian Mizorama hmun khata awm khawm a, eng inthlanah pawh awmze nei thama awm khawm an duh a, hei hi Mizoram tan thil hlauhawm tak a ni thei. Tri-pura-a awm mek Bru-te hi Mizoram hmun hrang hrang aṭanga kal an nih angin an chhuahna khuaah emaw, a chhehvel hmunah emaw chauh an kir hi Mizoram tan thil ṭha zawk a nih hmel.Bru-te lo kir dan tur hi ruahmanna awm ṭhin a, heng ruahmannate hi a fel lohna hriat ni si loin Bru lam zawk hi an lo kir duh lo ṭhin a ni. Bru-te hi an duh ang thlapa an kir dan tur ruahmanna siam a nih hma chuan an kir duh lo zel dawn a nih chuan a fel lo hle mai a; Mizorama Bru-te kir dan tur ruahmanna hi Tripura-a Bru-te tan ringawt ni loin Mizoram chhunga chengte tana ṭha leh hnawksak lo a ni ngei zawk tur a ni.", "summary": "Ministry of Home Affairs(MHA) chuan Tripura refugee camp-a awm mek Bru-te Mizorama an kir leh dan tur ruahmanna siam turin Mizoram sorkar a hriattir;mahse,Bru-te hi vawi tam tak Mizorama an lo kir dan tur ruahmanna siamsak an ni tawh a, Bru lam hi an kir duhlo. Bru an kirloh chhan nia lang chu thil phut an neih vang leh Mizorama him dawnlo nia an insawi vang a ni. Mizoram aṭanga anmahni duh thua tlanchhia Bru-te hi Sorkar laipui mitah chuan hlauh neia tlanchhia an ni ngei a, Mizo mipuite hi hlauhawm tak, an kianga cheng ve hnam dangte diriama harsatna siamsak ṭhintuah an puh a ni ber. Mizorama cheng Bru tam takte hian tun hnaiah harsatna an tawh hriat a nihloh laia Tripura-a Bru awmte'n Mizoram a ralmuanglo anga an sawi hi Mizo mipuite zahlohna ang hialin a puh theih ang. Hei baka an phut chu Mizorama hmun khata awmkhawm a, eng inthlanah pawh awmze nei thama awmkhawm an duh a, hei hi Mizoram tan thil hlauhawm tak a ni thei. Tripura-a awm mek Bru-te an chhuahna khuaah emaw, a chhehvel hmunah emaw chauh an kir hi Mizoram tan thil ṭha zawk a nih hmel, Mizorama Bru-te kir dan tur ruahmanna hi Bru raltlante tan bakah Mizoram chhunga chengte tana ṭha leh hnawksaklo a ni zawk tur a ni." }, { "summarization_id": "563", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/16976", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "MNF vice president Dr R Lalthangliana chuan, November 5, 2019-a Sinlung Hills Council (SHC) inthlanah MNF thlan tlin a nih chuan, SHC headquarters chu Sakawrdai-ah dah a nih tur thu a sawi a; SHC headquarters Aizawla awm daih chu a inhmeh loh thu leh dawr a harsat thu a sawi.MNF vice presi­dent sawi ang hian SHC hmunpui ber an area pawna a awm daih mai hi kawng tam takah harsatna an tawh phah ngei ang a, a dawrtute tan pawh a buaithlak chang a awm fo ang. Chutihlaiin Aizawla a awm avanga kawng ṭhenkhata a ṭangkai zawk dan leh office hnathawh zung zung a awlsam zawk dante pawh a awm thei ang.Engpawhnise SHC hmunpui ber hi an area chhung ngeia awm hi a inhmeh a, hei hi MNF vice president ngaihdan pawh a ni. A sawi ang hian SHC enkawlna hi chu state sorkar kut a nih avangin SHC hi an duhsak tak tak a nih chuan an headquarters hi a ṭangkaina tur taka an sawi, Sakawrdaia dah hi Mizoram sorkar hian a ti thei reng a, inthlan nghak kher lo pawhin an duh phawt chuan an dah thei ang. Chumi piah lamah SHC inthlana MNF leh an lam ṭang an tlin chauha Sakawrdaia SHC headquarters dah an tum a nih chuan Mizoram hruaitu thusawiah a inhmeh lo. An tling emaw tling lo emaw SHC area chhunga mipuite an duhsakna lantirna atan an dah zawk tur a nih hmel.Inthlan dawnah ṭhahnemngai takin mahni political party tan kan campaign tur a ni a, nimahsela ram hruaina vawnfung chelh mektute'n sorkarin mipui laka a thil tih tura an sawi hi an fimkhur a ṭha khawp mai. Sorkar hian SHC headquarters hmun danga awm hi a ngaimawh tak tak a nih chuan, he SHC inthlanah hian tu pawh tling se Sakawrdai lama SHC hmunpui dah hi an kal tlangpui tho tur a ni dawn lo'm ni? MNF vice president Dr R Lalthangliana chuan, November 5, 2019-a Sinlung Hills Council (SHC) inthlanah MNF thlan tlin a nih chuan, SHC headquarters chu Sakawrdai-ah dah a nih tur thu a sawi a; SHC headquarters Aizawla awm daih chu a inhmeh loh thu leh dawr a harsat thu a sawi.MNF vice presi­dent sawi ang hian SHC hmunpui ber an area pawna a awm daih mai hi kawng tam takah harsatna an tawh phah ngei ang a, a dawrtute tan pawh a buaithlak chang a awm fo ang. Chutihlaiin Aizawla a awm avanga kawng ṭhenkhata a ṭangkai zawk dan leh office hnathawh zung zung a awlsam zawk dante pawh a awm thei ang.Engpawhnise SHC hmunpui ber hi an area chhung ngeia awm hi a inhmeh a, hei hi MNF vice president ngaihdan pawh a ni. A sawi ang hian SHC enkawlna hi chu state sorkar kut a nih avangin SHC hi an duhsak tak tak a nih chuan an headquarters hi a ṭangkaina tur taka an sawi, Sakawrdaia dah hi Mizoram sorkar hian a ti thei reng a, inthlan nghak kher lo pawhin an duh phawt chuan an dah thei ang. Chumi piah lamah SHC inthlana MNF leh an lam ṭang an tlin chauha Sakawrdaia SHC headquarters dah an tum a nih chuan Mizoram hruaitu thusawiah a inhmeh lo. An tling emaw tling lo emaw SHC area chhunga mipuite an duhsakna lantirna atan an dah zawk tur a nih hmel.Inthlan dawnah ṭhahnemngai takin mahni political party tan kan campaign tur a ni a, nimahsela ram hruaina vawnfung chelh mektute'n sorkarin mipui laka a thil tih tura an sawi hi an fimkhur a ṭha khawp mai. Sorkar hian SHC headquarters hmun danga awm hi a ngaimawh tak tak a nih chuan, he SHC inthlanah hian tu pawh tling se Sakawrdai lama SHC hmunpui dah hi an kal tlangpui tho tur a ni dawn lo'm ni? MNF vice president Dr R Lalthangliana chuan, November 5, 2019-a Sinlung Hills Council (SHC) inthlanah MNF thlan tlin a nih chuan, SHC headquarters chu Sakawrdai-ah dah a nih tur thu a sawi a; SHC headquarters Aizawla awm daih chu a inhmeh loh thu leh dawr a harsat thu a sawi. MNF vice presi­dent sawi ang hian SHC hmunpui ber an area pawna a awm daih mai hi kawng tam takah harsatna an tawh phah ngei ang a, a dawrtute tan pawh a buaithlak chang a awm fo ang. Chutihlaiin Aizawla a awm avanga kawng ṭhenkhata a ṭangkai zawk dan leh office hnathawh zung zung a awlsam zawk dante pawh a awm thei ang. Engpawhnise SHC hmunpui ber hi an area chhung ngeia awm hi a inhmeh a, hei hi MNF vice president ngaihdan pawh a ni. A sawi ang hian SHC enkawlna hi chu state sorkar kut a nih avangin SHC hi an duhsak tak tak a nih chuan an headquarters hi a ṭangkaina tur taka an sawi, Sakawrdaia dah hi Mizoram sorkar hian a ti thei reng a, inthlan nghak kher lo pawhin an duh phawt chuan an dah thei ang. Chumi piah lamah SHC inthlana MNF leh an lam ṭang an tlin chauha Sakawrdaia SHC headquarters dah an tum a nih chuan Mizoram hruaitu thusawiah a inhmeh lo. An tling emaw tling lo emaw SHC area chhunga mipuite an duhsakna lantirna atan an dah zawk tur a nih hmel. Inthlan dawnah ṭhahnemngai takin mahni political party tan kan campaign tur a ni a, nimahsela ram hruaina vawnfung chelh mektute'n sorkarin mipui laka a thil tih tura an sawi hi an fimkhur a ṭha khawp mai. Sorkar hian SHC headquarters hmun danga awm hi a ngaimawh tak tak a nih chuan, he SHC inthlanah hian tu pawh tling se Sakawrdai lama SHC hmunpui dah hi an kal tlangpui tho tur a ni dawn lo'm ni?", "summary": "MNF vice president Dr R Lalthangliana chuan, November 5, 2019-a Sinlung Hills Council inthlanah MNF thlan tlin a nih chuan, SHC headquarters chu Sakawrdai-ah dah a nih tur thu a sawi a; SHC headquarters Aizawla awm daih chu a inhmeh loh thu leh dawr a harsat thu a sawi. Aizawla a awm avanga kawng thenkhata a tangkai zawk dan leh office hnathawh zung zung a awlsam zawk dante pawh a awm thei ang. Engpawhnise SHC hmunpui ber hi an area chhung ngeia awm hi a inhmeh a, hei hi MNF vice president ngaihdan pawh a ni. SHC inthlana MNF leh an lam tang chauha Sakawrdaia SHC headquarters dah an tum a nih chuan Mizoram hruaitu thusawiah a inhmeh lo. An tling emaw tling lo emaw SHC area chhunga mipuite an duhsakna lantirna atan an dah zawk tur a nih hmel. Sorkarin mipui laka a thil tih tura an sawi hi an fimkhur a tha khawp mai." }, { "summarization_id": "564", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6273", "file_name": "H-36-27/01/2025-Meiteite_fimkhur_turin_chah.txt", "original_text": "Meitei-te fimkhur turin chah Mizoram NewsMeitei-te fimkhur turin chah admin 16-Nov-2024 03:11 PM Vawiin (16.11.2024) a MZP Gen. Hqrs. hruaitute thukhawm chuan Manipur-a Zohnahthlakte chungchang an thlirho a, Mizorama Meitei-te fimkhur turin an chah,MZP chuan thuchhuah siamin, 'Manipur-a kan unau mi 10 te Central Reserve Police Force (CRPF) ten Jiribam District-a an kah hlum leh a hnu lam thil kal zel chungchangah ngaihtuah a ni. Meeting chuan, he thil thleng leh a hnu lam thil kal zel; postmortem tih khawtlai, chumi hnua an ruang pek chhuah tih khawtlai a, Zofate duh dan ngai pawimawh miah lo a helicopter-a ruang han dah tura Manipur State leh India Sawrkar hmalakna hi a lawmawm loh hlein kan hria. An kah hlum tawh hnuah pawh kan duh anga ruang pawh kan buaipui a rem lo hi kan lungawi lo takzet,' an ti. Mizoram mipui lungawi loh leh thinrimna inmung mek ngaihtuahin, Meitei tan hian tute emaw insum zo lo kut tawrh mai theihna a awm nia an hriat thu tarlangin, MZP chuan, Mizoram Sawrkar chu Meitei-te sahimna ngaihtuah turin a ngen a, Mizoram chhunga Meitei awm te pawh fimkhur turin a chah a ni. MZP chuan Manipur state khawpui Imphal-ah pawh Mizoram atanga lehkha zir a awmte’n Meitei kut an tawrh loh nana hma la turin India Sawrkar an phut tih tarlangin, 'Manipur Sawrkar hi kan ring lo. Mizoram atanga zirlaite himna chungchangah pawh Manipur ni loa India Sawrkar hmalakna kan beiseiin kan phut. Mizoram atanga Imphal-a zirlai awmte himna atana hmalak a nih loh a, tuar an awm a nih chuan kan ngai thu tak hle ang,' tiin kan unaute buainaah hian Mizoram a ralbang thei ngai dawn lo tih an tarlang. Manipur Sawrkarin Meitei firfiakte a khuahkhirh theih hma chu an state-a science leh technical institution hrang hranga Mizoram seat-te hi institution dangah behtir rih turin MZP chuan India Sawrkar a phutin, a ngen.", "summary": "Manipur-a kan unau mi 10 te Central Reserve Police Force(CRPF) ten Jiribam District-a an kahhlum chu postmortem leh ruang pek chhuah tihkhawtlai a ni a,Zofate duh dan ngai pawimawh loa helicopter-a ruang dah tura Manipur State leh India sawrkar hmalaknaah chuan an lawm lo hle mai a.Ni 16.11.2024-a MZP General Hqrs thukhawmte chuan Mizorama Meitei awmte chu fimkhur turin an chah a,Manipur state khawpui Imphal-a Mizoram atanga lehkha zira awmte pawh Meitei kut an tawrh lohna turin India sawrkar an phut tih an tarlang bawk.Tin, Manipur sawrkarin Meitei firfiakte a khuahkhirh theih hma chu an state-a science leh technical institution hrang hranga Mizoram seat-te hi institution dangah behtir rih turin India an phut bawk." }, { "summarization_id": "565", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/14447", "file_name": "F_MIZO_SUM_13_19/2/25", "original_text": "Health minister Dr R Lalthangliana chuan, Krismas leh kum thar vuakvêtah picnic leh a huhoa thil tihkhawm dangte ti lo turin mipui a ngen.Krismas kan hnaih ta hle a, kumin chu Mizote hriat phak china Krismas danglam tak kan hmang dan a, Kristian kan nih hnua a ram puma biak-ina inkhawm thei loa Krismas kan hman hmasak ber tur a ni awm e. Inkhawm theih loh mai ni loin Mizo Kristiante Krismas lawmnain a ken tel tlat ruaitheh pawh a theih dâwn loh a ni.Hetihlai hian Covid-19 hri kai darh theihna awlsam tak nia an sawi thianho, chhung khat hnai thil tih khawm leh châw ei khawmna hun remchang tak a inhawng a, sorkarin ngenna siamin a khap theih chin chin khap mah se, a pawimawh ber tur chu mimal tinte fimkhurna a ni ang. Sorkar chuan thupek a chhuah thei a, ngenna pawh a siam ṭhin a, nimahsela a taka a hlawhtlinna chu mipuite rilru put hmangah a innghat thui hle.Kan hun pui pawimawh takah kan tih ṭhinte a tih theih loh a, inkhawm leh ruaitheh hial pawh kan thulh laia chhung hnai, thianho, pawl bil leh thenawm khawveng puala programme siam chawp lo neih hi thil inhmeh lo tak a ni ang.Hun rei tak chhung kan inkhungin kan inveng tawh a, mi tam tak eizawnnain a tawrh phah hial khawpin Covid-19 dona kawngah kan ṭang tlâng tawh a; he hunpui lo thleng turah hian Mizoram mipuite Covid-19 a tai darh theihna tur kawngin khawsa lo hram ila, theihtawpa fimkhur chungin he hunpui hi i hmang ang u. Health minister Dr R Lalthangliana chuan, Krismas leh kum thar vuakvêtah picnic leh a huhoa thil tihkhawm dangte ti lo turin mipui a ngen.Krismas kan hnaih ta hle a, kumin chu Mizote hriat phak china Krismas danglam tak kan hmang dan a, Kristian kan nih hnua a ram puma biak-ina inkhawm thei loa Krismas kan hman hmasak ber tur a ni awm e. Inkhawm theih loh mai ni loin Mizo Kristiante Krismas lawmnain a ken tel tlat ruaitheh pawh a theih dâwn loh a ni.Hetihlai hian Covid-19 hri kai darh theihna awlsam tak nia an sawi thianho, chhung khat hnai thil tih khawm leh châw ei khawmna hun remchang tak a inhawng a, sorkarin ngenna siamin a khap theih chin chin khap mah se, a pawimawh ber tur chu mimal tinte fimkhurna a ni ang. Sorkar chuan thupek a chhuah thei a, ngenna pawh a siam ṭhin a, nimahsela a taka a hlawhtlinna chu mipuite rilru put hmangah a innghat thui hle.Kan hun pui pawimawh takah kan tih ṭhinte a tih theih loh a, inkhawm leh ruaitheh hial pawh kan thulh laia chhung hnai, thianho, pawl bil leh thenawm khawveng puala programme siam chawp lo neih hi thil inhmeh lo tak a ni ang.Hun rei tak chhung kan inkhungin kan inveng tawh a, mi tam tak eizawnnain a tawrh phah hial khawpin Covid-19 dona kawngah kan ṭang tlâng tawh a; he hunpui lo thleng turah hian Mizoram mipuite Covid-19 a tai darh theihna tur kawngin khawsa lo hram ila, theihtawpa fimkhur chungin he hunpui hi i hmang ang u. Health minister Dr R Lalthangliana chuan, Krismas leh kum thar vuakvêtah picnic leh a huhoa thil tihkhawm dangte ti lo turin mipui a ngen. Krismas kan hnaih ta hle a, kumin chu Mizote hriat phak china Krismas danglam tak kan hmang dan a, Kristian kan nih hnua a ram puma biak-ina inkhawm thei loa Krismas kan hman hmasak ber tur a ni awm e. Inkhawm theih loh mai ni loin Mizo Kristiante Krismas lawmnain a ken tel tlat ruaitheh pawh a theih dâwn loh a ni. Hetihlai hian Covid-19 hri kai darh theihna awlsam tak nia an sawi thianho, chhung khat hnai thil tih khawm leh châw ei khawmna hun remchang tak a inhawng a, sorkarin ngenna siamin a khap theih chin chin khap mah se, a pawimawh ber tur chu mimal tinte fimkhurna a ni ang. Sorkar chuan thupek a chhuah thei a, ngenna pawh a siam ṭhin a, nimahsela a taka a hlawhtlinna chu mipuite rilru put hmangah a innghat thui hle. Kan hun pui pawimawh takah kan tih ṭhinte a tih theih loh a, inkhawm leh ruaitheh hial pawh kan thulh laia chhung hnai, thianho, pawl bil leh thenawm khawveng puala programme siam chawp lo neih hi thil inhmeh lo tak a ni ang. Hun rei tak chhung kan inkhungin kan inveng tawh a, mi tam tak eizawnnain a tawrh phah hial khawpin Covid-19 dona kawngah kan ṭang tlâng tawh a; he hunpui lo thleng turah hian Mizoram mipuite Covid-19 a tai darh theihna tur kawngin khawsa lo hram ila, theihtawpa fimkhur chungin he hunpui hi i hmang ang u.", "summary": "Health minister Dr R Lalthangliana chuan Krismas leh Kumthar vuakvêtah picnic leh a huhoa thil tihkhawm dangte tilo turin mipui a ngen. Kristian kan nih hnua a ram puma biak-ina inkhawm theiloa Krismas kan hman hmasak ber tur a ni a, ruaitheh pawh a theih dâwnloh a. Hetihlai hian Covid-19 hri kai darh theihna awlsam tak nia an sawi thianho, chhungkhat hnai thil tih khawm leh châw ei khawmna hunte khap theih chin chin khap mah se, a pawimawh ber tur chu mimal tinte fimkhurna a ni. Sorkar thupek chhuahte a hlawhtlinna chu mipuite rilru put hmangah a innghah thui avangin chhung hnai, thianho, pawl bil leh thenawm khawveng puala programme siam chawp lo neih hi tihloh a tha hle. Hun rei tak chhung mi tam tak eizawnnain a tawrh phah hial khawpin Covid-19 dona kawngah kan tang tlâng tawh a; he hunpui lo thleng turah hian Mizoram mipuite Covid-19 a tai darh theihna tur zawnga khawsa lovin theihtawpa fimkhur chungin he hunpui hi i hmang ang u." }, { "summarization_id": "566", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24095", "file_name": "F_Mizo_Sum_5_28/1/25", "original_text": "Agriculture minister chuan Agriculture department officer-te hnenah chawa intodelh chu sorkar tum leh ngaih pawimawh ber a nih thu a sawi a; ṭhalai tam takin kut hnathawh an hreh loh theih nan farm mechanization uar a, khawl thâ hmanga buh leh bâl tam zawk thar chhuak tura hmalak a nih dawn thu a sawi a. State mipui mamawh khawp thar a nih theih nan theihtawp chhuah turin Agriculture officer-te a chah.Chawa kan into­delh hma chu state zahawm kan ni thei ngai dawn lo a, mahni ei khawp pawh thar chhuak lo nih reng hi thil zahthlak tak a ni. State lian zawkte siam chhuah ang kan siam chhuak thei lo a, an thil neih ang tam tak kan nei ve phak lo a nih pawhin, Mizorama mi tam zawk kuthnathawka eizawng ni chunga chawa intodelh lo state nih reng hi thil zahthlak a ni.Kan sorkar neih tawhte hian Mizoram hi chawa intodelh turin an la kaihruai fuh tawk lo tih chu chhut chian kher pawh ngai loin a lang reng a, kan ram dinhmun en hian a hriat mai. Loneitute dinhmun chawikanna tur ruahmanna hrang hrang hi state sorkar leh sorkar laipui pawhin a nei tawh ṭhin a, kan state dinhmun chu heti tho hi a ni.Tunah sorkar thar a piang a, chawa intodelh sawi lan a ni leh ta. Kan Chief Minister ber hian vai buhfai kan ei tawh loh turte hial a lo sawi tawh a, hman ni lawkah chawa intodelh kan tum tur thu a sawi a, tunah Agriculture minister-in a tui hnih ve leh ta bawk. Mizoram hi chawa kan intodelh ngei theihna tura sorkar ke pen hi mipuiten an thlir reng dawn a ni. Agriculture minister chuan Agriculture department officer-te hnenah chawa intodelh chu sorkar tum leh ngaih pawimawh ber a nih thu a sawi a; ṭhalai tam takin kut hnathawh an hreh loh theih nan farm mechanization uar a, khawl thâ hmanga buh leh bâl tam zawk thar chhuak tura hmalak a nih dawn thu a sawi a. State mipui mamawh khawp thar a nih theih nan theihtawp chhuah turin Agriculture officer-te a chah.Chawa kan into­delh hma chu state zahawm kan ni thei ngai dawn lo a, mahni ei khawp pawh thar chhuak lo nih reng hi thil zahthlak tak a ni. State lian zawkte siam chhuah ang kan siam chhuak thei lo a, an thil neih ang tam tak kan nei ve phak lo a nih pawhin, Mizorama mi tam zawk kuthnathawka eizawng ni chunga chawa intodelh lo state nih reng hi thil zahthlak a ni.Kan sorkar neih tawhte hian Mizoram hi chawa intodelh turin an la kaihruai fuh tawk lo tih chu chhut chian kher pawh ngai loin a lang reng a, kan ram dinhmun en hian a hriat mai. Loneitute dinhmun chawikanna tur ruahmanna hrang hrang hi state sorkar leh sorkar laipui pawhin a nei tawh ṭhin a, kan state dinhmun chu heti tho hi a ni.Tunah sorkar thar a piang a, chawa intodelh sawi lan a ni leh ta. Kan Chief Minister ber hian vai buhfai kan ei tawh loh turte hial a lo sawi tawh a, hman ni lawkah chawa intodelh kan tum tur thu a sawi a, tunah Agriculture minister-in a tui hnih ve leh ta bawk. Mizoram hi chawa kan intodelh ngei theihna tura sorkar ke pen hi mipuiten an thlir reng dawn a ni. Agriculture minister chuan Agriculture department officer-te hnenah chawa intodelh chu sorkar tum leh ngaih pawimawh ber a nih thu a sawi a; ṭhalai tam takin kut hnathawh an hreh loh theih nan farm mechanization uar a, khawl thâ hmanga buh leh bâl tam zawk thar chhuak tura hmalak a nih dawn thu a sawi a. State mipui mamawh khawp thar a nih theih nan theihtawp chhuah turin Agriculture officer-te a chah. Chawa kan into­delh hma chu state zahawm kan ni thei ngai dawn lo a, mahni ei khawp pawh thar chhuak lo nih reng hi thil zahthlak tak a ni. State lian zawkte siam chhuah ang kan siam chhuak thei lo a, an thil neih ang tam tak kan nei ve phak lo a nih pawhin, Mizorama mi tam zawk kuthnathawka eizawng ni chunga chawa intodelh lo state nih reng hi thil zahthlak a ni. Kan sorkar neih tawhte hian Mizoram hi chawa intodelh turin an la kaihruai fuh tawk lo tih chu chhut chian kher pawh ngai loin a lang reng a, kan ram dinhmun en hian a hriat mai. Loneitute dinhmun chawikanna tur ruahmanna hrang hrang hi state sorkar leh sorkar laipui pawhin a nei tawh ṭhin a, kan state dinhmun chu heti tho hi a ni. Tunah sorkar thar a piang a, chawa intodelh sawi lan a ni leh ta. Kan Chief Minister ber hian vai buhfai kan ei tawh loh turte hial a lo sawi tawh a, hman ni lawkah chawa intodelh kan tum tur thu a sawi a, tunah Agriculture minister-in a tui hnih ve leh ta bawk. Mizoram hi chawa kan intodelh ngei theihna tura sorkar ke pen hi mipuiten an thlir reng dawn a ni.", "summary": "Agriculture Minister chuan Agriculture department officer-te hnenah chawa intodelh chu sorkar tum leh ngaih pawimawh ber a nih thu a sawi,chawa kan into­delh hma chu state zahawm kan ni thei dawnlo a,State mipui mamawh khawp thar a nih theih nan theihtawp chhuah a tul thu a sawi.Mizorama mi tam zawk kuthnathawka eizawng ni chunga chawa intodelh lo state nih reng hi a zahthlak a,kan sorkar neih tawhte hian chawa intodelh turin an la kaihruai fuh tawklo a ang.Loneitute dinhmun chawikanna tur ruahmanna a awm nual nachungin kan state dinhmun chu heti tho hi a ni.Tunah kan Chief Minister thar hian vai buhfai kan ei tawhloh tur thu a sawi a,tunah Agriculture minister-in a tui hnih ve leh ta bawk.Mizoram hi chawa kan intodelh ngei theihna tura sorkar ke pen hi mipuiten an thlir reng dawn a ni." }, { "summarization_id": "567", "url": "https://theaizawlpost.org/world-tb-day-24th-march-yes-we-can-end-tb/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25", "original_text": "By National TB Elimination Programme. NHM Kan ram hian hriselna lamah tunhnai mai hian hmasawnna rahbi pawimawh tak mai a siam a. Tunah chuan India ram hi zeng awm lohna rama puan a lo ni ta a. Tin, nu leh nau chunga Sakawrek hrik natna (Tetanus) thleng thin nuaibo niin, Yaws (Vun, ruh leh thling) natna atangin kan lo fihlim ta bawk. Hetih lai hian kawng thenkhatah ram mipuite hriselna tiamin ram hmasawnna ti thuanawp thei thil a la awm nual bawk a, chung zingah chuan TB natna hi India ram mipuite hriselna lama ke kan penna kawng min ti thuanawptu lian tak pakhat a ni. TB hi natna inentir ngai chi khat a ni ngawt lo a; ram leh khawtlang nunphung hial khawih buai thei natna a tling. TB natna tih han lam rik hian zahna leh endawngna lam thil bet tlat hi a awm a; a natna veitu hian sum leh pai lama harsatna an nei tel thei tih hriat hi a pawimawh hle bawk. TB NATNA BUL|HUT TB chu natna inkaichhawn theih niin, natna hrik ‘Mycobacterium Tuberculosis’ in a thlen a ni. TB hian a tlangpuiin chuap a tichhia a (Pulmonary TB), mahse taksa bung hrang dangte pawh a tichhe thei a. Chutiang a lo nih chuan Extra – pulmonary TB tih a ni thin. Boruak kaltlangin TB natna hi a taidarh a. Tichuan, Chuap TB natna nei (Pulmonary TB) kha a khuh emaw, a hahchhiau emaw, chil a chhah emaw khan amah atanga siper, te tak te te (droplet) TB hrik pai boruaka lo leng chhuak kha mi tuemawin lo hip lut palh ta sela, TB natna a lo kai palh thei ta a ni. Kum bithliah leh dinhmun inthliarna awm hauh lovin he natna hi tu pawhin an kai thei a ni. TB natna hi boruak atanga inkaichhawn a nih avang hian a natna vei tena an tih tur pawimawh ber pakhat chu an khuhin emaw an hahchhiauin rawmawl fai emaw puanin an hnar leh ka an hup tur a ni. Hemi piah lamah hian TB damdawi miin a ei atanga kar rei loteah TB natna hrik midangah a kai thei tawh lo angah ngaih a ni a. Damdawi dik tak ei a, a ei kawp tur leh eizat tur dik tak ei hi a pawimawh tawpkhawk a ni. TB hi boruakah chiah a inkai theih a. Bungbel inhman tawm te, chaw eiho leh tuino inhman tawm te leh inkhawihin a kai theih loh a ni. A lanchhuah dan leh hmuh chhuah dan -- Advertisement -- Rihna tlahniam Awm chhung na Chau ngawih ngawih Zana thlan fim tla Khak thi Khawsik Kar hnih aia rei khuh Chaw chakna nei lo A natna hmuhchhuah dan: Pulmonary TB kan tih, Chuap TB neite hi an khak lain, microscopy leh Cartridge Based Nucleic Acid Amplification Testing (CBNAAT) leh Sputum Culture hmang te in a test theih a. Extra-pulmonary TB kan tih taksa peng dang, chuap ni lova TB awmte chu an taksa natna hmun azirin X-ray hmangte leh test dang te nen Doctor-in a hmuchhuak mai thei bawk a ni. Eg: Lymphnode Enkawl dan TB hi a enkawl dan tur inkaihhruaina ang thlap a, a hun taka enkawl a nih a, a damdawi ei tur zat ei kim thlap chuan natna enkawl dam theih a ni. Hmuhchhuah hma te, a damdawi dose ei kim leh enkawl dan mumal leh awmze nei hi TB natna nuaibo dan hlawhtling ber a ni. National TB Elimination Programme (NTEP) hnuaiah hian Sawrkar laipui chuan khua leh tui zawng zawngte tan a thlawn veka inentirna te, a thlawna damdawi dawn theihna leh a thlawna inenkawlna a ruahman vek a ni. Sawrkar damdawi in kher ni lo, mimal damdawi in thlengin a thlawna inentirna leh damdawi a thlawna dawn theihna ruahman a ni bawk. TB inenkawl chhung hi thla ruk atanga thla riat a ni a. Extra pulmonary TB kan tihte phei chu kum khat hial te pawh enkawl a ngai thin. Sawrkar hnuaiah chuan TB inenkawlna zawng zawng hi a thlawn vekin a awm. DRUG RESISTANT TB Drug Resistance awmzia chu TB damdawi thenkhat khan damlo taksa chhunga TB natna hrik kha a that thei lo tihna a ni. Natna hrikte kha TB damdawi thenkhat lakah an lo indang tlat a, damdawi khan hna a thawk thei lo thin a ni. Drug Resistant hriat theih dan chu damlo khak kha lak tur a ni a, chu chu an enthla/khawi (Culture) ang. Hei hian a tlem berah kar thum atanga kar ruk a duh thin a. Tichuan, kar engemawzat hnua khak atanga bacteria lo lang chhuakte kha TB damdawi hmangin a tihhlum theih leh theih loh an hre thei thin a ni. Kum tam vak lo liam ta atang khan TB natna hmuhchhuah nan leh TB damdawi pawimawh tak ‘Rifampicin’ in TB natna hrik a thah theih leh theih loh darkar hnih chhung leka enfiah nan Cartridge Based Nucleic Acid Amplification Test (CBNAAT) hman a ni tawh a. Technology dang Line Probe Assay (LPA) darkar 72 hun chhunga Drugs resistance TB hmuchhuak theite a awm bawk. Heng test zawng zawng hi sawrkarin a thlawn vekin ram mipuite tan a ruahman a ni.", "summary": "NHM chuan kan ramah hian hriselna lamah tunhnai hian hmasawnna rahbi pawimawh tak a siam a. Sakawrek hrik natna nuai bo niin, Yaws natna atangin kan lo fihlim ta bawk. Hetih lai hian kawng thenkhatah ram mipuite hriselna leh ram hmasawnna dal thei a la awm nual, chung zingah chuan TB natna hi India ram mipuite hriselna lama ke kan penna kawng min ti thuanawptu lian tak pakhat a ni. TB natna hi khawtlang nunphung tibuai thei tak a ni a, natna inkaichhawn theih niin, natna hrik 'Mycobacterium Tuberculosis' in a thlen a ni. TB hian chuap a tichhia a, taksa bung dang pawh a tichhe thei. Boruak kaltlangin TB natna hi a taidarh a, khuh leh hahchhiau leh chilchhah emaw hmanga kai theih a ni. Hetianga inkaichhawn theih a nih avang hian TB natna veite chu an fimkhur zual angai em em a ni. TB damdawi ei hian a eidan dik taka ei hi a pawimawh em em bawk. A lan chhuah dan te chu rihna tlahniam, awmchhung na, chau ngawih ngawih, zana thlan fim tla, khak thi, khawsik, kar hnih emaw a aia rei khuh, chaw chakna nei lo. Pulnonary TB kan tih, Chuap TB neite hi an khak lain, microscopy leh Cartridge Based Nuvleic Acid Amplification Testing leh Sputum Culture hmang te in a test theih. Sawrkar laipui chuan a thlawna TB veite enkawlna leh damdawi man hi a ruahman vek bawk. TB inenkawl hun chhung hi thla 6-8 a ni tlangpui. TB intest turte pawh hi a thlawn vek a ni." }, { "summarization_id": "568", "url": "https://www.exploremizoram.com/2018/10/india-phuar-khawm-tu-leh-india-siamtu.html", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_21/2/25", "original_text": "-Narendra ModiPrime Minister of IndiaIndian history kan thlir let chuan kum 1947 hun chanve chhung kha chu hun khirh lai ber niin a lang. British sawrkar awpna hnuaia kan awm tawpna hun a ni a, India in then hranna Partition hun lai anih avang te khan ram chhungah ngaihdan in ang lo tam tak a awm ani. Kan ram a rethei a, ei leh bar man a sang a, eitur a awm lova, India phuar khawm kha a huphurh awm hle  ani.Hetiang boruak hnuaiah hian State Department chu 1947 chawhnu lamah khan a rawn piang ta a. A tum ber chu lal thenkhat in an awm Princely state 550 chuang te India a an beh theihna tura hmalak a ni. Hun a khirh bawk niin a lang, Mahatma Gandhi khan \"Kan buaina hi a turu lutuk a NANGMAH chauh in i chingfel thei lo\" a ti.Heta Nangmah a tih hi Sardar Vallabhai Patel a ni a, vawiin a mi ropui kan chawimawi leh chibai kan buk hi.Sardar Patel hian tih tak tak nen hna a thawk thin a. Hun khirh tak laiin India tan hna thawkin a hnathawh te chuan kan ram mipui te bei a ti dawng lova, in biak rawnna tan a ni ta a. Pakhat te tein, a team te nen in be rawnin hna an thawk a, India rama Princely state zawng zawng te chu Free India ah an rawn bet thei ta a ni.A hnathawh vang liau liau hian vawiin ni a India map hi kan nei thei ta, Sardar Patel a thawhrah a ni!Zalenna neih a nih takah khan VP Menon chuan a hna atanga chawlh a duh tawh thu Sardar Patel hi a hrilh a, ani chuan chawlh emaw retire emaw hun a ni lo tiin a lo chhang a ni. Kha kha a hna a a inpekna a ni a, VP Menon pawh chu State Department Secretary hna chelh tir nghal  ani. A lehkhabu \"The story of the Integration of Indian States\" ah chuan Sardar Patel a kaihhruiana hnuiaia team te tanrual dan leh entawn tlak a nih thu a ziak a ni. Sardar Patel a rilru ah chuan mipui an lang hmasa ber a, hei hi engmahin a ti danglam thei lo a ti thial a ni.15th August 1947 kha kawng thar kan zawhni a ni a, kan tan hun chhinchhiah thlak  ani. India ram zalen ta, Home Minister hmasa berah lawmluh a ni a. A hnathawh that leh inpekna te nen nitin India mipui te tan rawng a bawl a, mi harsa leh rethei te a ngai pawimawh em em a ni.Sardar Patel kha adminstrator ropui tak a ni a. A experience te hi a ropui thei em em a ni, 1920 khan Ahmedabad municipality ah hna a thawk a, ropui takin India administrative framework tur kha a zo thei a ni. Ahmedabad a awm lai vek hian khawpui faina kawngah nasa takin hma ala a, khawpui a bawlhhlawh paihna drainage system changtlung tak a siam tawh bawk a. Khawpui a chengte tana kawngpui tha, kawlpehtha leh zirna te a ngai pawimawh hle a ni.Vawiin ah hian India chuan cooperative sector a kan thawh that avangin hriat kan hlawh a, hei hi Sadar Patel vang  ani. A intanna chu Amul atang hian a hriat theih awm e. Hei hian khawtlang mai bakah hmeichhia te chawikanna kawngah nasa takin hna a thawk a. Sardar Patel vangin cooperative housing society kalpui a ni a, hei hian mi tam tak chenna a pe  ani.Sardar Patel a chanchin sawia theihngilh theih loh chu rinna leh inpekna hi a ni. India rama loneituten amah ah rinna nghet an nei a. Bardoli Satyagraha ah khan a huaihawt tu Kisan Putra a ni miau a ni. Hnathawk miten amah ah beiseina an nei a, an hruaitu ah an pawm. Sumdawng leh industrialists ten amah nena hnathawh an duh a, India economic hmasawnna leh industry thanna ah hmathlir thui tak a nei tih an hmuhchian em em avangin.Politics a khelhna ah a thianten an ring a. Archarya Kripalani chuan Bapu a thu lak tur a awm lohvin Sardar Patel a hnena a kal thin thu a sawi. Politics  a thiam zia Sarojini Naidu in 1947 khan a sawi a, \" thuthlukna leh hnathawhna a chhunzawm mi  ani\" a ti hial.Mi zawng zawng in an ring a, Sardar Patel hi ram chhunga hnam peng hrang hrang, rinna hrang hrang zuitu, kum upa leh naupang ten an zah em em a ni.Kumin a Sardar Jayanti kan hmang hi a ropui leh zual. India mi vbch 130 chuang te malsawmna in 'Statue of Unity' kan hawng dawn a ni. Narmada lui kiangah, Statue of Unity hi a ding anga, khawvel a sang ber tur a ni. 'Dharti Putra' Sardar Patel hi van chenin sang takin a ding anga, min kaihhruai a min enkawl zel turin.Sardar Patel a lim lian tak mai a taka siam tute chungah lawmpuina ka hlan a. 31st october 2013 -a he project atana lung kan phum lai kha ka hrechhuak. Hun rei lo teah a takin a rawn thleng thei ta a, India mite kan in chhuang a ni. He lungphun 'Statue of Unity' hi tlawh thuai turin ka sawm vek a che u.Statue of Unity hi India inpumkhatna lantirtu a ni. Kan awmna hmun leh khua te in ang lovin, kan hmel leh kan sakhua te inang lo mahse, min phuar khawmtu a ni dawn a ni. Kan zavaia kan tanrual chuan khawvel kan hmachhawn anga, India ram hi ropui takin kan siam dawn a ni.Sardar Patel hian India ram history a thlak dang lam a. Kan in ang lohna te chu hmun khata min phuar khawm tu ah a siam a. Balkanization atangin India a chhanhim a, India mi zawng zawng lungrualin min siam a ni. Vawiin, ah hian kei ni mi vbch 130 te hian a hnung zui ila, India thar- chak zawk, ropui zawk leh hmasawnna tluantling chu i siam ang u. Thuthlukna kan siam ten kan hmasawnna atan rah tha a chhuah theih nan hma la ila, eirukna, induhsakna thianghlim lo te chu Sardar Patel a duh ang hian i kalsan vek ang u.ReadEnglish", "summary": "Indian history kan thlir let chuan British-in min awp tawpna hun anih avangin kum 1947 hun chanve chhung kha chu hun khirh lai ber niin a lang, India inthen hranna Partition hun lai anih avangin ram chhungah ngaihdan in anglo tam tak a awm a, ei leh bar man a sang a, hetiang boruak hnuaiah hian State Department chu 1947 chawhnu lamah khan a rawn piangin, a tum ber chu Princely state 550 chuang te India-a an beh theihna tura hmalak a ni a, Sardar Vallabhai Patel hmalaknain India rama Princely state zawng zawng-te chu Free India-ah an rawn bet thei ta a, a hnathawh vang liau liau hian India map kan nei thei ta a ni.Sardar Patel a rilru ah chuan mipui an lang hmasa ber a, 15th August 1947- a India ram zalen a nih tak hnuah Home Minister hmasa berah lawmluh a ni. A hnathawh that leh inpekna te nen nitin India mipui te tan rawng a bawl a, mi harsa leh retheite a ngai pawimawh em em a, amah hi administrator ropui tak niin Ahmedabad a awm lai pawhin khawpui faina kawngah nasa takin hma a la a, drainage system changtlung tak asiam tawh bawk. Hei bakah hian hmeichhiate chawikanna kawngah nasa takin hna a thawk bawk a, a chanchin sawia theihngilh theihloh chu rinna leh inpekna hi a ni. India rama loneituten amahah rinna nghet an nei a, kuthnathawk miten amah ah beiseina an nei a, an hruaitu ah an pawm a, India economic hmasawnna leh industry thanna ah hmathlir thui tak a nei bawk a ni. Sardar Patel hi ram chhunga hnam peng hrang hrang, rinna hrang hrang zuitu, kum upa leh naupang ten an zah em em a. Vawiinah hian kei ni mi vbch 130 te hian a hnung zui ila, India thar- chak zawk, ropui zawk leh hmasawnna tluantling i siam ang u. Thuthlukna kan siam ten kan hmasawnna atan rah tha a chhuah theih nan hma la ila, eirukna, induhsakna thianghlimlote chu Sardar Patel a duh ang hian i kalsan vek ang u." }, { "summarization_id": "569", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7310", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_10/2/25", "original_text": "ZPM Legislature Party leader MLA Lalduhoma chuan sorkarah Covid-19 kai leh kai lo enna RT-PCR leina tur sorkara pek a duh chu June 1-a a thlen thu leh, sorkarin a ngai lem lo tia an chhan thu a sawi. Congress Legislature Party leader Zodintluanga chuan Health department-in rem an tih chuan Lunglei Civil Hospital-a dah turin Covid-19 kai leh kai loh endikna kháwl, RTPCR chikim a leisak tur thu June 13 khan a sawi.Khawvel hmun dangte ang bawkin Mizoramin Covid-19 hripui a hmachhawn mek a, India ramah chuan Mizoram hi sorkar leh mipui thawhhona a ṭhatna ber state a ni hial awm e. Hlawh nei loa mahni inpea ramri venga riak chhuak ṭhahnem tak an awm reng a, mahni khua leh veng ṭheuhte venghim turin task force an pen chhuak a; hetihlai hian kan do ber Covid-19 vei leh vei lo enna RT-PCR khawl erawh Mizoram sorkarin ama pualin a lo la nei reng reng lo.Sorkarin a bul ṭanna atan Mizoram University, Pachhunga University College leh CAU, Selesih aṭangin RT-PCR a hawh khawm a, hei bakah hian Institute of Bioresources & Sustainable Development (IBSD), Imphal aṭangin a hawh bawk. Hetihlai hian Hauva & Sons-te chuan RT-PCR kan mamawhna hriain Health Minister hnenah cheng nuai 21 an pe a, hemi hmang hian sorkarin khawl hi lei tumin a buaipui mek niin a lang.Mizoram sorkar hian, \"Hripui kan do a, tumah insawisel mai loin i ṭangrual ang u,\" ti reng siin eptu MLA lamin tha an thawh vena tur lam chu dan beh zel tum ang maiin thil a kalpui a, a zialo hle a ni. ZLP leader-in RT-PCR thawh a tum hi sorkarin eng vanga phal lo nge a nih a, eng vangin nge he mi hnua mimal hnen aṭangin RT-PCR leina tur thawhlawm a dawn leh si? CLP leader inhuamna sawi chhuah a nih hmaa Lunglei lama laboratory dinna tur thâwm awm si lo, CLP leader thusawi tuka chawpchilh taka Lungleia RT-PCR khawl dah theih a nih leh nih loh endiktu an intir maite hi a chhan eng nge ni ta ang?RT-PCR hi sorkar tan khawl man to a ni hauh lo a, a ngai pawi­mawh a nih chuan a lei daih tawh tur a ni. Thil lei harsa niin a lang lo a, mi inphalte'n a leina an thawh chuan chawpchilh taka lei turin ruahmanna an siam rum rum thei tho si a, eng vangin nge mi khawl hawh chawpa kha leh chen Covid-19 hripui kan lo hmachhawn ni?Tunah hian swab sample lak tawh sa ringawt pawh test theih loh 2,000 dawn an la awm niin an sawi a, phai aṭanga rawn haw zingah swab sample pawh la lak loh ṭhahnem tak an la awm. Hengte avang hian RT-PCR neih belh a, test zung zung hi kan himnna atan a pawimawh hle. Kan laboratory-in RT-PCR chawm theih chin chu a nei ngei a; nimahsela kan khawl hawh khawmte thlakna tur tal pawh hi lei belh kan mamawh tih a chiang a, sorkarin mimal sum thawhna remchang hawng a, eptu MLA-te chetna tur dâl tum ang maia a kal hi a zialo ngawt mai.Hripui kan hmachhawn a, ṭang rual tur kan ni a, mipui lamin tha an thawh piah lamah sorkar ring tawkin sum ṭhahnem tak an thawhlai hian, political pary inthliarna vangin kan thlan tlin roreltute hi an lo indâl vel mai mai a nih chuan a pawi ngawt ang. ZPM Legislature Party leader MLA Lalduhoma chuan sorkarah Covid-19 kai leh kai lo enna RT-PCR leina tur sorkara pek a duh chu June 1-a a thlen thu leh, sorkarin a ngai lem lo tia an chhan thu a sawi. Congress Legislature Party leader Zodintluanga chuan Health department-in rem an tih chuan Lunglei Civil Hospital-a dah turin Covid-19 kai leh kai loh endikna kháwl, RTPCR chikim a leisak tur thu June 13 khan a sawi.Khawvel hmun dangte ang bawkin Mizoramin Covid-19 hripui a hmachhawn mek a, India ramah chuan Mizoram hi sorkar leh mipui thawhhona a ṭhatna ber state a ni hial awm e. Hlawh nei loa mahni inpea ramri venga riak chhuak ṭhahnem tak an awm reng a, mahni khua leh veng ṭheuhte venghim turin task force an pen chhuak a; hetihlai hian kan do ber Covid-19 vei leh vei lo enna RT-PCR khawl erawh Mizoram sorkarin ama pualin a lo la nei reng reng lo.Sorkarin a bul ṭanna atan Mizoram University, Pachhunga University College leh CAU, Selesih aṭangin RT-PCR a hawh khawm a, hei bakah hian Institute of Bioresources & Sustainable Development (IBSD), Imphal aṭangin a hawh bawk. Hetihlai hian Hauva & Sons-te chuan RT-PCR kan mamawhna hriain Health Minister hnenah cheng nuai 21 an pe a, hemi hmang hian sorkarin khawl hi lei tumin a buaipui mek niin a lang.Mizoram sorkar hian, \"Hripui kan do a, tumah insawisel mai loin i ṭangrual ang u,\" ti reng siin eptu MLA lamin tha an thawh vena tur lam chu dan beh zel tum ang maiin thil a kalpui a, a zialo hle a ni. ZLP leader-in RT-PCR thawh a tum hi sorkarin eng vanga phal lo nge a nih a, eng vangin nge he mi hnua mimal hnen aṭangin RT-PCR leina tur thawhlawm a dawn leh si? CLP leader inhuamna sawi chhuah a nih hmaa Lunglei lama laboratory dinna tur thâwm awm si lo, CLP leader thusawi tuka chawpchilh taka Lungleia RT-PCR khawl dah theih a nih leh nih loh endiktu an intir maite hi a chhan eng nge ni ta ang?RT-PCR hi sorkar tan khawl man to a ni hauh lo a, a ngai pawi­mawh a nih chuan a lei daih tawh tur a ni. Thil lei harsa niin a lang lo a, mi inphalte'n a leina an thawh chuan chawpchilh taka lei turin ruahmanna an siam rum rum thei tho si a, eng vangin nge mi khawl hawh chawpa kha leh chen Covid-19 hripui kan lo hmachhawn ni?Tunah hian swab sample lak tawh sa ringawt pawh test theih loh 2,000 dawn an la awm niin an sawi a, phai aṭanga rawn haw zingah swab sample pawh la lak loh ṭhahnem tak an la awm. Hengte avang hian RT-PCR neih belh a, test zung zung hi kan himnna atan a pawimawh hle. Kan laboratory-in RT-PCR chawm theih chin chu a nei ngei a; nimahsela kan khawl hawh khawmte thlakna tur tal pawh hi lei belh kan mamawh tih a chiang a, sorkarin mimal sum thawhna remchang hawng a, eptu MLA-te chetna tur dâl tum ang maia a kal hi a zialo ngawt mai.Hripui kan hmachhawn a, ṭang rual tur kan ni a, mipui lamin tha an thawh piah lamah sorkar ring tawkin sum ṭhahnem tak an thawhlai hian, political pary inthliarna vangin kan thlan tlin roreltute hi an lo indâl vel mai mai a nih chuan a pawi ngawt ang. ZPM Legislature Party leader MLA Lalduhoma chuan sorkarah Covid-19 kai leh kai lo enna RT-PCR leina tur sorkara pek a duh chu June 1-a a thlen thu leh, sorkarin a ngai lem lo tia an chhan thu a sawi. Congress Legislature Party leader Zodintluanga chuan Health department-in rem an tih chuan Lunglei Civil Hospital-a dah turin Covid-19 kai leh kai loh endikna kháwl, RTPCR chikim a leisak tur thu June 13 khan a sawi. Khawvel hmun dangte ang bawkin Mizoramin Covid-19 hripui a hmachhawn mek a, India ramah chuan Mizoram hi sorkar leh mipui thawhhona a ṭhatna ber state a ni hial awm e. Hlawh nei loa mahni inpea ramri venga riak chhuak ṭhahnem tak an awm reng a, mahni khua leh veng ṭheuhte venghim turin task force an pen chhuak a; hetihlai hian kan do ber Covid-19 vei leh vei lo enna RT-PCR khawl erawh Mizoram sorkarin ama pualin a lo la nei reng reng lo. Sorkarin a bul ṭanna atan Mizoram University, Pachhunga University College leh CAU, Selesih aṭangin RT-PCR a hawh khawm a, hei bakah hian Institute of Bioresources & Sustainable Development (IBSD), Imphal aṭangin a hawh bawk. Hetihlai hian Hauva & Sons-te chuan RT-PCR kan mamawhna hriain Health Minister hnenah cheng nuai 21 an pe a, hemi hmang hian sorkarin khawl hi lei tumin a buaipui mek niin a lang. Mizoram sorkar hian, \"Hripui kan do a, tumah insawisel mai loin i ṭangrual ang u,\" ti reng siin eptu MLA lamin tha an thawh vena tur lam chu dan beh zel tum ang maiin thil a kalpui a, a zialo hle a ni. ZLP leader-in RT-PCR thawh a tum hi sorkarin eng vanga phal lo nge a nih a, eng vangin nge he mi hnua mimal hnen aṭangin RT-PCR leina tur thawhlawm a dawn leh si? CLP leader inhuamna sawi chhuah a nih hmaa Lunglei lama laboratory dinna tur thâwm awm si lo, CLP leader thusawi tuka chawpchilh taka Lungleia RT-PCR khawl dah theih a nih leh nih loh endiktu an intir maite hi a chhan eng nge ni ta ang? RT-PCR hi sorkar tan khawl man to a ni hauh lo a, a ngai pawi­mawh a nih chuan a lei daih tawh tur a ni. Thil lei harsa niin a lang lo a, mi inphalte'n a leina an thawh chuan chawpchilh taka lei turin ruahmanna an siam rum rum thei tho si a, eng vangin nge mi khawl hawh chawpa kha leh chen Covid-19 hripui kan lo hmachhawn ni? Tunah hian swab sample lak tawh sa ringawt pawh test theih loh 2,000 dawn an la awm niin an sawi a, phai aṭanga rawn haw zingah swab sample pawh la lak loh ṭhahnem tak an la awm. Hengte avang hian RT-PCR neih belh a, test zung zung hi kan himnna atan a pawimawh hle. Kan laboratory-in RT-PCR chawm theih chin chu a nei ngei a; nimahsela kan khawl hawh khawmte thlakna tur tal pawh hi lei belh kan mamawh tih a chiang a, sorkarin mimal sum thawhna remchang hawng a, eptu MLA-te chetna tur dâl tum ang maia a kal hi a zialo ngawt mai. Hripui kan hmachhawn a, ṭang rual tur kan ni a, mipui lamin tha an thawh piah lamah sorkar ring tawkin sum ṭhahnem tak an thawhlai hian, political pary inthliarna vangin kan thlan tlin roreltute hi an lo indâl vel mai mai a nih chuan a pawi ngawt ang.", "summary": "ZPM Legislature Party leader MLA Lalduhoma chuan Sorkarah Covid-19 kai leh kailo enna RT-PCR leina tur Sorkara pek a duh chu June 1-a a thlen thu leh Sorkarin a ngai lemlo tia an chhan thu a sawi a,hetihlai hian Congress Legislature Party leader Zodintluanga chuan Lunglei Civil Hospital-a dah turin RTPCR chikim a leisak tur thu June 13 khan a sawi ve bawk. Mizoramin Covid-19 hripui a hmachhawn mekah Sorkar leh mipui thawhhona a ṭha hle a, ramri venga riak chhuak ṭhahnem tak an awm reng a, mahni khua leh veng ṭheuhte venghim turin task force an pen chhuak a; hetihlai hian kan do ber Covid-19 vei leh veilo enna RT-PCR khawl erawh Mizoram sorkarin ama pualin a la neilo a. Sorkarin a bul ṭan nan MZU, PUC leh CAU, Selesih aṭangin RT-PCR a hawh khawm a, hei bakah hian Institute of Bioresources & Sustainable Development(IBSD), Imphal aṭangin a hawh bawk a, Hauva & Sons-ten RT-PCR kan mamawhna hriain Health Minister hnenah cheng nuai 21 an pe bawk. Mizoram Sorkar-in hripui donaa ṭangrual tura mitin a sawm chunga eptu MLA lamin tha an thawh vena tur lam dan beh zel tum anga thil a kalpui hi a zialo hle. RT-PCR hi a ngaih pawi­mawh chuan Sorkar hian a lei thei daih tawh a, mi inphalte'n a leina an thawh chuan chawpchilh taka lei turin ruahmanna an siam theih tho laia eng vanga mi khawl hawh chawpa kha leh chen Covid-19 hripui hmachhawn nge kan nih? Swab sample lak tawh sa la test theihloh 2,000 awmin phai aṭanga rawn haw zingah swab sample pawh la lakloh ṭhahnem tak an la awm bawk a,hei vang hian RT-PCR neih belh a, test zung zung hi kan himna atan a pawimawh hle. Hripui kan hmachhawn a, ṭang rual tur kan ni a, mipui lamin tha an thawh piah lamah Sorkar ring tawkin sum ṭhahnem tak an thawhlai hian, political party inthliarna vangin kan thlan tlin roreltute hi an lo indâl vel mai mai a nih chuan a pawi ngawt ang." }, { "summarization_id": "570", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4099", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_6/2/25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan Chapchar Kut hmanna senso atan cheng nuai 100 a sem chhuak a, heng zinga cheng nuai 65 hi Aizawlah hman a ni a, a bak zawng hi district dang 10 leh Mizoram House awmna khawpui hrang hrangah sem a ni. Hetihlai hian Mizoram sorkar chuan state pawn leh ram pawna Mizote puala a buatsaih, Zo Kutpui tiha a vuhah cheng nuai 100 a dah thung.Chapchar Kut pawisa sem dan hian sawi a hlawh hle mai a, Aizawl lama pawisa dah a tam fâl deuh avangin district ṭhenkhat an lungawi lo. Chu mai chu a ni lo a, Aizawla Chapchar Kut sum hman dante thleng hian kum dangah rinhlelhawm khawpa hman a lo awm tawh ṭhin a, chuvangin Chapchar Kut sum hian ngaihven a hlawh ṭhin a ni.Hetihlai hian Mizoram sorkar chuan Zo Kutpui tia hming vuahin state pawna Mizo tamna hmunahte leh ram pawna Mizo awm khawmna hmunah puipun a buatsaih a, Tripura leh Manipur-ah hmang tawhin Chief Minister hoa hman a ni nghe nghe. Hemi atan hian cheng nuai 100 sorkar chuan sum a dah thei a ni.Ngaihtuah ngun ngai ta erawh chu Mizote kutpui ber Chapchar Kutah district ṭhenkhat vui leh vaina thlen khawpa sum a tlem lai a, chuti zat tho hmanna Zo Kutpui buatsaih a ni thei lawi si hi a ni. Zo Kutpui hi thil ṭha tak chu a ni ngei a, nimahsela a Chapchar Kut nena a sum lama intiat renga dah tur chi a ni dawn em ni? A state chhunga mi ngei, a mipuite ngeiin an kut ngaih hlut ber Chapchar Kut hmanna tur an duh ang sum an hmuh loh lai a, kut phuahchawp zawka sum heti zat dah hi a inhmeh reng em?Engpawhnise sorkarin state pawn leh ram pawna Mizo awmte a ngai pawimawha an puala sum a dah phal hi a lawmawm a; amaherawhchu Chapchar Kut nen sum inzat chiah dah erawh a inhmeh lo a, Chapchar Kut sum hi tihpun ngei a hun tawh a ni lo'm ni? Mizoram sorkar chuan Chapchar Kut hmanna senso atan cheng nuai 100 a sem chhuak a, heng zinga cheng nuai 65 hi Aizawlah hman a ni a, a bak zawng hi district dang 10 leh Mizoram House awmna khawpui hrang hrangah sem a ni. Hetihlai hian Mizoram sorkar chuan state pawn leh ram pawna Mizote puala a buatsaih, Zo Kutpui tiha a vuhah cheng nuai 100 a dah thung.Chapchar Kut pawisa sem dan hian sawi a hlawh hle mai a, Aizawl lama pawisa dah a tam fâl deuh avangin district ṭhenkhat an lungawi lo. Chu mai chu a ni lo a, Aizawla Chapchar Kut sum hman dante thleng hian kum dangah rinhlelhawm khawpa hman a lo awm tawh ṭhin a, chuvangin Chapchar Kut sum hian ngaihven a hlawh ṭhin a ni.Hetihlai hian Mizoram sorkar chuan Zo Kutpui tia hming vuahin state pawna Mizo tamna hmunahte leh ram pawna Mizo awm khawmna hmunah puipun a buatsaih a, Tripura leh Manipur-ah hmang tawhin Chief Minister hoa hman a ni nghe nghe. Hemi atan hian cheng nuai 100 sorkar chuan sum a dah thei a ni.Ngaihtuah ngun ngai ta erawh chu Mizote kutpui ber Chapchar Kutah district ṭhenkhat vui leh vaina thlen khawpa sum a tlem lai a, chuti zat tho hmanna Zo Kutpui buatsaih a ni thei lawi si hi a ni. Zo Kutpui hi thil ṭha tak chu a ni ngei a, nimahsela a Chapchar Kut nena a sum lama intiat renga dah tur chi a ni dawn em ni? A state chhunga mi ngei, a mipuite ngeiin an kut ngaih hlut ber Chapchar Kut hmanna tur an duh ang sum an hmuh loh lai a, kut phuahchawp zawka sum heti zat dah hi a inhmeh reng em?Engpawhnise sorkarin state pawn leh ram pawna Mizo awmte a ngai pawimawha an puala sum a dah phal hi a lawmawm a; amaherawhchu Chapchar Kut nen sum inzat chiah dah erawh a inhmeh lo a, Chapchar Kut sum hi tihpun ngei a hun tawh a ni lo'm ni? Mizoram sorkar chuan Chapchar Kut hmanna senso atan cheng nuai 100 a sem chhuak a, heng zinga cheng nuai 65 hi Aizawlah hman a ni a, a bak zawng hi district dang 10 leh Mizoram House awmna khawpui hrang hrangah sem a ni. Hetihlai hian Mizoram sorkar chuan state pawn leh ram pawna Mizote puala a buatsaih, Zo Kutpui tiha a vuhah cheng nuai 100 a dah thung. Chapchar Kut pawisa sem dan hian sawi a hlawh hle mai a, Aizawl lama pawisa dah a tam fâl deuh avangin district ṭhenkhat an lungawi lo. Chu mai chu a ni lo a, Aizawla Chapchar Kut sum hman dante thleng hian kum dangah rinhlelhawm khawpa hman a lo awm tawh ṭhin a, chuvangin Chapchar Kut sum hian ngaihven a hlawh ṭhin a ni. Hetihlai hian Mizoram sorkar chuan Zo Kutpui tia hming vuahin state pawna Mizo tamna hmunahte leh ram pawna Mizo awm khawmna hmunah puipun a buatsaih a, Tripura leh Manipur-ah hmang tawhin Chief Minister hoa hman a ni nghe nghe. Hemi atan hian cheng nuai 100 sorkar chuan sum a dah thei a ni. Ngaihtuah ngun ngai ta erawh chu Mizote kutpui ber Chapchar Kutah district ṭhenkhat vui leh vaina thlen khawpa sum a tlem lai a, chuti zat tho hmanna Zo Kutpui buatsaih a ni thei lawi si hi a ni. Zo Kutpui hi thil ṭha tak chu a ni ngei a, nimahsela a Chapchar Kut nena a sum lama intiat renga dah tur chi a ni dawn em ni? A state chhunga mi ngei, a mipuite ngeiin an kut ngaih hlut ber Chapchar Kut hmanna tur an duh ang sum an hmuh loh lai a, kut phuahchawp zawka sum heti zat dah hi a inhmeh reng em? Engpawhnise sorkarin state pawn leh ram pawna Mizo awmte a ngai pawimawha an puala sum a dah phal hi a lawmawm a; amaherawhchu Chapchar Kut nen sum inzat chiah dah erawh a inhmeh lo a, Chapchar Kut sum hi tihpun ngei a hun tawh a ni lo'm ni?", "summary": "Mizoram Sorkar chuan Chapchar Kut hmanna senso atan cheng nuai 100 a sem chhuak a, heng zinga cheng nuai 65 hi Aizawlah hman niin a bak zawng hi district dang 10 leh Mizoram House awmna khawpui hrang hrangah sem niin Chapchar Kut pawisa Aizawl lama dah a tam fâl deuh avangin district ṭhenkhat an lungawilo a,chuvangin Chapchar Kut sum hian ngaihven a hlawh ṭhin a ni. Hetihlai hian Mizoram Sorkar chuan state pawn leh ram pawna Mizote puala a buatsaih, Zo Kutpui-ah cheng nuai 100 a dah thung, Mizote kutpui ber Chapchar Kutah district ṭhenkhat vuivaina thlen khawpa sum a tlem lai a, chuti zat tho hmanna Zo Kutpui buatsaih a ni thei lawi si hi ngaihtuah that a ngai hle. Engpawhnise Sorkarin state pawn leh ram pawna Mizo awmte a ngai pawimawha an puala sum a dah phal hi a lawmawm a; amaherawhchu Chapchar Kut nen sum inzat chiah dah erawh a inhmehlo a, Chapchar Kut sum hi tihpun ngei a hun tawh a ni lo'm ni?" }, { "summarization_id": "571", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Optic Fibre hmangin District Hqrs. te internet chak zawk pek tuma hmalak mek a ni I&PR Minister Dr. Vanlalthlana chuan Optic Fibre hmangin District Hqrs. te Internet chak zawk pek tuma hmalak mek a nih thu leh hemi hmang hian mipuite'n information an dawn zung zung theih beisei a nih thu a sawi. Mizoram Information Service (MIS) Officer-te tana ni 2 awh tur In-House Training hawnna hun nimin-a I&PR Conference Hall, Lianchhiari Rûn, Aizawl-a neih a hmanpuina ah Dr. Vanlalthlana chuan MIS Officer-te chu tunlai thiamna chhuak tharte ngaihvena, chhawr tangkai thei tura insiamrem thiam tur leh Sawrkar duhdan leh hmachhawpte hlenchhuah a nih theih nana ngaihtuahna seng turin a chah a. MIS Officer-te tana training changtlung zawk neih dan turte pawh buaipui mek a nih thu sawiin, hemi kawngah hian infinchhuaha thurawn pe tam turin kalkhawmte a sawm a. Hmasawn turin phurna leh zirchian peihna rilru put hmasak a pawimawh thu tarlangin, ram leh hnam tana thil tha nia an hriat te ngun taka zirchianga huaisen taka kalpui ngam turin a fuih bawk. ICT Minister ni bawk Dr. Vanlalthlana chuan Optic Fibre hmangin District Hqrs. te Internet chak zawk pek tuma hmalak mek a nih thu leh hemi hmang hian mipuite'n information an dawn zung zung theih beisei a nih thu sawiin, Information tha mipuite'n an hriat vat hi thutlukna tha leh dik siam kawnga pui theitu pawimawh tak a nih thu a sawi a. News bakah Scheme tha tak takte leh thuthar, mipuite hriattir nghal thuai ngaite puanzar kawngah tunlai thiamna tun aia nasa zawka chhawr tangkai a tul tih sawiin, MIS Officer-te chu hemi kawngah hian ngaihtuahna senga tanlakpuiah a sawm a. Social Media kaltlanga thu belhchian dawl lo leh mipuite tichiai thei vawrhdarh a nih changa mipuite ngaihven ber chu Sawrkar thu leh hla puangtu I&PR thuchhuah a nih thu sawiin, mipui hriattur angte puanzar kawngah Media platform hrang hrangte tangkai taka hmang chhunzawm zel turin a chah a; Sawrkar thuchhuake chu rintlaka ruat a nih avangin dik leh felfai taka ziah tum turin a fuih bawk. He Training-ah hian I&PR Secretary Betsy Zothanpari Sailo leh District hrang hranga MIS Officer-te bakah Directorate of I&PR hnuaia MIS Officer-te an tel a. Nimin-a hun hman ah hian Advertisement Rules, Mizoram Journalists' Welfare Society, Mizoram Journalists' Pension Scheme, Press Clipping, RTI, Citizen's Charter, Right to Public Services Act, Establishment Matters, Roles & Responsibilities of DDO leh Accounts matters te zirho niin Vawiin hian Public Relations, Press Release, Govt-Media Relations, Social Media & Fake News leh Mental Health at the Work place tih thupui te zirho leh a ni ang.", "summary": "Optic Fibre hmangin District Hqrs. te internet chak zawk pek tuma hmalak mek a ni. I&PR Minister Dr. Vanlalthlana chuan Optic Fibre hmangin District Hqrs. te Internet chak zawk pek tuma hmalak mek a nih thu leh hemi hmang hian mipuite'n information an dawn zung zung theih beisei a nih thu a sawi. Mizoram Information Service (MIS) Officer te tana In-House Training neihnaah Vanlalthlana chuan MIS Officer te chu tunlai thiam chhawr tangkai fhein a chahin Training changtlung zawk neih dan tur sawiin thurawn pe turin a duh. Optic Fibre hmangin District Hqrs. te internet chak zawk pek tuma hmalak mek a nih thu sawiin a pawimawhzia a sawi a ni. Social media kaltlanga thu belhchian dawllo awm thinte chu ngaihven turin a chah. He training ab hian I&PR Secretary leh District hrang hranga MIS Officer te bakah Director of I&PR hnuaia MIS Officer te an tel. Nimin hun hmannaah hian thil hrang hrang zirho niin vawiin thil dang zirho leh a ni ang." }, { "summarization_id": "572", "url": "https://theaizawlpost.org/agnipath-hmanga-ram-dinhmun-tiderthawng-ti-2/", "file_name": "SMizo_10_13-02", "original_text": "Northern leh Central India ram zau tak chu heatwave-in a tuam mek a, Rajasthan-a Churu leh Haryana-a Sirsa ah chuan mercury-in 50 degree Celcius hawlhin Delhi-ah pawh ‘above normal’ aia notches kua lai a ni bawk. Delhi a weather station pathumah temperature-in 49 degree Celcius chung lam an kawk bawk a. Mugeshpur leh Narela ah 49.9 degree Celcius niiin Najafgarh ah 49.8 degree Celcius a ni thung tiin India Meteorological Department (IMD) te chuan an sawi. Hei hi capital Delhi a temperature record tawha tun season a la sang ber niin mahse Mugeshpur leh Narena weather station te hi chu kum 2022 a din chauh kha niin tun hnai kum thum bak an la record lo. IMD te chuan heatwave condition chu May 30 atangin a ziaawm tan tur thu an sawi. Ningani atangin northwest India lamah western disturbance thar a awm dawna chu chuan helai region velah weekend ah ruahsur chhete a thlen theih beisei a ni an ti bawk. IMD Director General Mrutyunjay Mohapatra chuan northwest leh central India a heatwave condition awm chhan chu May thla chawhnu lama western dusturbances awm loh vang tiin a sawi a. Western dusturbances hi extra-tropical weather system Mediterranean Sea atanga insiama chuta tanga khawthlang atanga khawchhak lama insawn thin a ni. IMD te chuan weather station 10 laiin maximum temperature record sang ber an tawng vek tia sawiin chung te chu – Agra-Taj (48.6 degrees Celsius), Dehri, Bihar (47 degrees Celsius), Hamirpur, Uttar Pradesh (48.2 degrees Celsius), Jhansi, Uttar Pradesh (49 degrees Celsius), Narnaul, Haryana (48.5 degrees Celsius), Ayanagar-Delhi (47.6 degrees Celsius), New Delhi-Ridge (47.5 degrees Celsius), Rewa, Madhya Pradesh (48.2 degrees Celsius), Rohtak, Haryana (48.1 degrees Celsius), leh Varanasi, Uttar Pradesh (47.2 degrees Celsius) te a ni. South Rajasthan district Barmer, Jodhpur, Udaipur, Sirohi leh Jalore-ah te chuan Arabian Sea atanga thli hnawng tleh avangin temperature notches li laiin a tlahniam thung a, chu chuan northwest India-a heatwave condition ral tial tialna a lantira ngaih a ni. Numerical weather prediction model chuan temperature chu tlahniam zelin May 30 atang chuan heatwave condition chu a zuai tan ang an ti bawk a. May 29 atanga Bay of Bengal atanga thli hnawng tleh chuan May 30 atangin Uttar Pradesh-a maximum temperature a tihniam ang tiin IMD te chuan an sawi bawk. “Vawiinah erawh severe heatwave condition chuan Rajasthan, Haryana-Chandigarh-Delhi bakah Uttar Pradesh, Madhya Pradesh hmun tam tak te, Bihar leh himachal Pradesh hmun thenkhatte a tuam mek a ni” tiin tarlan a ni bawk. Jamu and Kashmir a Vidarbha-ah pawh heatwave condition awmin hei bakah hian uttarakhand leh Chhattisgarh hmun thenkhatah a awm bawk. Rajasthan-a Churu chu India rama khaw lumna ber niin maximum temperature in 50.5 degree Celcius a hawlh a, Haryana-a Sirsa-AWS chuan dawtin 50.3 degree Celcius a hawlh a, Mungeshpur leh Narela (49.9 degrees Celsius), Najafgarh (49.8 degrees Celsius), Sirsa (49.5 degrees Celsius), Ganganagar, Rajasthan (49.4 degrees Celsius), Pilani leh Phalodi, Rajasthan leh Jhansi (49 degrees Celsius) te chuan an zui a ni.", "summary": "Northern leh Central India ram zau tak chu heatwave-in a tuam mek a,Rajasthan-a Churu leh Haryana-a Sursa ah chuan mercury-in 50 degree celcius hawlhin Delhi-ah pawh 'above normal' aia notches kua lai a ni bawk. Hei hi capital Delhi a temperature record tawha tun season a la sang ber a ni. IMB te chusn heatwave condition chu May 30 aangin a ziaawm tan tur thu an sawi. IMB Director General Mrutyunjay Mohapara chuan northwest leh Central India a heatwave condition awm chhan chu May tthla chawhnu lama western dusturbances awm loh vang tiin a sawi a. Western disturbances hi extra-tropical weather system Mediterranean Sea atanga insiam a chta tang a khawthlang atanga khawchhak lama insawn thin a ni. Weather station sawm laiin maximum temperature record sang ber an tawng vek a ni. South Rajasthan district te chuan Arabian Sea atanga thli hnawng tleh avangin temperature notches li laiin a tlahniam thung, chu chuan heatwave condition a ral tial tialna a lantir a ngaih a ni. Temerature chu tlahniam zelin May 30 atang chuan heatwave condition chu a zuai tan ang an ti bawk a, May 29 atanga Bay of Bengal atanga thli hnawng tleh chuan May 30 atanga Uttar Pradesh-a maximum temperature a tihniam ang tiin IMB te chuan an sawi bawk." }, { "summarization_id": "573", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6175", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "MYC Chairman-in Visa hlan Mizoram News MYC Chairman-in Visa hlan admin 07-Nov-2024 04:36 PM Nimin (6.11.2024) tlai khan Mizoram Youth Commission (MYC) Chairman Malsawmzuala Ralte chuan Hotel Regency-ah Government Hrangbana College Career & Placement Cell, North Easterns Educational Consultancy leh Veda School of Learning-te thawhhona kal tlanga Japan-a hnathawk tura job offer hmu mi 34 zinga mipa pathum leh hmeichhe palite hnenah Japan-a an kalna tur Visa a hlan. Visa hlannaah hian Malsawmzuala chuan Japan kal tum thalaite chu fuihin, 'Tumruhna neia an tan tlat chuan vawiina kal turte angin in hun tha a la thleng ve thuai dawn. Dawhtheihna leh tumruhna neih a pawimawh,' a ti. Hrangbana College Career& Placement Cell, NEEC leh Veda School of Learning-te thawhona thuthlung chu hlawkthlak hlea a hriat thu sawiin MYC Chairman chuan, Mizo thalaite chu ram dangah pawh chhuanawm tak leh ram hmel lanna an nih ang taka taimakna leh tumruhna chhawm nung zel turin a chah. Hrangbana College Career& Placement Cell, NEEC leh Veda School of Learning-te chuan, India Sorkar leh Japan Sorkarin a thawhhona thuthlung, Memorandum of Cooperation for Skilled Workers in Japan,18-Jan-2024-a an lo ziah tawh denchhen-in November, 2023 atanga tan khan Japanese tawng zirna an lo buatsaih tawh. Heta zirlaite hi Japan rama company-te zinga hnathawk tur mamawhte chuan interview kal tlanga rawn thlang chhuakin Japan atangin an hna tur (job offer) an rawn pe ta thin a ni. Sorkar thuchhuah tarlan danin, Tuna Visa dawng zinga mipa pathumte hi Fukuoka-ah Semi Automatic Welding hna thawkin overtime tel loin Rs. 90,000 vel hlawhin an awm ang. Hmeichhia palite hi Machine Inspection hna thawkin Kuwana, Mie Province ah awm thungin, anni hian Rs. 88,072 vel an hlawh bawk dawn a ni. NEEC hian 2015 December leh January 2017 khan Mizo thalai 40 chuang Mizoram Sawrkar puihnain an lo tir tawh a, tunah hian chung thalai rualte chuan Japan ramah hlawhtling takin hna an thawk mek a ni.", "summary": "MYC Chairman-in Visa hlan Mizoram News MYC Chairman-in Visa hlan admin 07-Nov-2024 04:36 PM Nimin (6.11.2024) tlai khan Japan-a hnathawk tur mipa pathum leh hmeichhe palite hnenah Japan-a an kalna tur Visa a hlan. Malsawmzuala chuan Japan kal tum thalaite chu fuihin, 'Tumruhna neia an tan tlat chuan vawiina kal turte angin in hun tha a la thleng ve thuai dawn. Dawhtheihna leh tumruhna neih a pawimawh,' a ti. Hrangbana College Career& Placement Cell, NEEC leh Veda School of Learning-te chuan, November, 2023 atanga tan khan Japanese tawng zirna an lo buatsaih tawh. Heta zirlaite hi Japan rama company-te zinga hnathawk tur mamawhte chuan interview kal tlanga rawn thlang chhuakin Japan atangin an hna tur (job offer) an rawn pe ta thin a ni. Tuna Visa dawng zinga mipa pathumte hi Fukhoka-ah Semi Automatic welding hnathawkin Hmeichhia te hian Machine Inspection hna an thawk ang. NEEC hian 2015 aṭang khan Jan 2017 chhung khan ṭhalai 40 chuang an lo tir tawh a, ṭha takin hna an thawk a ni." }, { "summarization_id": "574", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/122781", "file_name": "H-84-31/01/2025-Kangmei", "original_text": "Statistical Handbook of Mizoram-in a tarlan danin kum 2013-2014 chhung khan Mizoramah kangmei vanga thi mi pali an awm a, mi pariatin hliam an tuar a, kangmei chhuak ṭum 472 a awm.Mizoramah hian ṭhal laiin kum tin mai kangmei a chhuak ṭhin a, mihring nunna chânte pawh an awm hial ṭhin. Kangmei chhuah dan hi a inang lo hlawm a, lo hâl avanga ram kang a awm ṭhin a, lo hâl vanga in leh thlam kangte pawh a awm. Khaw chhunga kangmei chhuak tam berah hi chuan electric kal sual hi puh a ni ṭhin a, hei hi kangmei chhuah chhan a ni ngei em, tih erawh finfiah a harsa tawh ṭhin.Kangmei laka inven dan hi thil harsa tak a nih rualin thil awlsam tak a nih dan pawh a awm a, in chhungah chuan electric connection dan ang thlapa neih leh mombati leh khawvar chhit nikhuain mutsan leh chhuahsan dawna tihhlum hi inven dan awlsam tak a ni a; meizial zi mite'n an meizial bung an paih mai mai loh a pawimawh bawk. Ram lamah chuan lo hal turin mei lam an sial a, lo hallaia ram kang tur venga taima taka thawhchhuah hi kangmei chhuak tur ven dan ṭha tak chu a ni.Heti chung hian inven hman loh, vanduai vanga kangmei chhuak hi a awm leh ṭhin a, hei tak hi mitin kan fimkhur a ṭulna chu a ni. 'Kangmei lakah i fimkhur ang u,' tia thuneitu lamin ṭhahnemngai taka an sawi a, thuchhuahte an siamlai hian mahni hi chu kang ve thei lo, khawi hmunah emaw thleng tur anga ngaihna hi mi tinin kan nei. Hei vang hian kangmei chhuak tur laka inven kan sawi hian tute emaw tih turah kan dah duh khawp mai.Kangmei chhuak thei laka inven hi mi tin mawhphurhna a ni a, kan chhiattawhna avanga midangte chhiattawhna thlen theitu a nih lehzel avang hian kan fimkhur tlan a ngai takzet a ni. Statistical Handbook of Mizoram-in a tarlan danin kum 2013-2014 chhung khan Mizoramah kangmei vanga thi mi pali an awm a, mi pariatin hliam an tuar a, kangmei chhuak ṭum 472 a awm.Mizoramah hian ṭhal laiin kum tin mai kangmei a chhuak ṭhin a, mihring nunna chânte pawh an awm hial ṭhin. Kangmei chhuah dan hi a inang lo hlawm a, lo hâl avanga ram kang a awm ṭhin a, lo hâl vanga in leh thlam kangte pawh a awm. Khaw chhunga kangmei chhuak tam berah hi chuan electric kal sual hi puh a ni ṭhin a, hei hi kangmei chhuah chhan a ni ngei em, tih erawh finfiah a harsa tawh ṭhin.Kangmei laka inven dan hi thil harsa tak a nih rualin thil awlsam tak a nih dan pawh a awm a, in chhungah chuan electric connection dan ang thlapa neih leh mombati leh khawvar chhit nikhuain mutsan leh chhuahsan dawna tihhlum hi inven dan awlsam tak a ni a; meizial zi mite'n an meizial bung an paih mai mai loh a pawimawh bawk. Ram lamah chuan lo hal turin mei lam an sial a, lo hallaia ram kang tur venga taima taka thawhchhuah hi kangmei chhuak tur ven dan ṭha tak chu a ni.Heti chung hian inven hman loh, vanduai vanga kangmei chhuak hi a awm leh ṭhin a, hei tak hi mitin kan fimkhur a ṭulna chu a ni. 'Kangmei lakah i fimkhur ang u,' tia thuneitu lamin ṭhahnemngai taka an sawi a, thuchhuahte an siamlai hian mahni hi chu kang ve thei lo, khawi hmunah emaw thleng tur anga ngaihna hi mi tinin kan nei. Hei vang hian kangmei chhuak tur laka inven kan sawi hian tute emaw tih turah kan dah duh khawp mai.Kangmei chhuak thei laka inven hi mi tin mawhphurhna a ni a, kan chhiattawhna avanga midangte chhiattawhna thlen theitu a nih lehzel avang hian kan fimkhur tlan a ngai takzet a ni.", "summary": "10th February,2015 Statistical Handbook of Mizoramin a tarlan danin kum 2013-2014 chhung khan Mizoramah kangmei chhuak ṭum 472 a awm a,kangmei vanga thi mi pali awmin,mi pariatin hliam an tuar. Mizoramah hian ṭhal laiin kum tin kangmei a chhuak a tih theih ang.Lo hal vanga in leh thlam kang te,electric kal sual vangte a ni thin.Chutihrualin,kangmei chhuah chhan a ni ngei em tih hriat a ni lo. Kangmei chhuak tur hian nasa takin a inven theih a,vanduai hrim hrim avanga kangmei chhuak a awm bawk.Kangmei chhuak laka inven hi mitin mawhphurhna a ni a,kan chhiat tawhna avangin mi dangte chhiatna kan thlen theih avang hian fimkhur a tul takzet a ni." }, { "summarization_id": "575", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6272", "file_name": "H-33- 27/01/2025-CERCah_zualko_nise_an_ti.txt", "original_text": "CERC-ah zualko nise an ti Mizoram NewsCERC-ah zualko nise an ti admin 16-Nov-2024 02:01 PM NEEPCO Ltd. -in thla tina Tuirial HEP Power hmanna bill pangngai ni lo, Supplementary Bill, Shortfall Energy Bill cheng vbc. 102 Mizoram Sorkar a thing chungchangah Mizoram Sorkarin a khinlet dan tur relin vawiin (16.11.2024) hian P&E Minister F Rodingliana hoin a chenna inah meeting neih a ni. Meeting-a tarlan a nih danin, he bill tam tham tak lo kal hi dan hnuaia ennawn tha leh turin Chief Minister Lalduhoma leh Power Minister F Rodinglianaten lehkha mai bakah hmaihma ngeiah Central Power Minister an sawi pui tawh. Hemi thu kal zelah hian Ministry of Power chuan hemi chung chang liau liau sawi tur hian a kaihhnawih (stake holder) hrang hrangte September 24, 2024 khan Delhi-ah a lo ko khawm tawh a, heti chung hian NEEPCO Ltd hnen atanga dawn short fall bill hi power leina ba tihlanna PRAAPTI portal-ah a la chuang reng . Meeting hian power lei leh hralh chungchanga thubuai leh hlabuai ngaihtuahtu Central Electricity Regulatory Commission (CERC) hnenah zualko ni se tiin a rel ta a ni. Hemi atana thil tul te chak tak buaipui nghal nise, an ti. He harsatna hi CERC hnena thlen a nih chuan a vai a a ngaihhnathiam loh pawhin nasa takin a tih tlakhniam ngei beisei a ni. He shortfall bill hi khinlet anih loh a, November thla chhunga ngei pek tlak a nih loh chuan CERC lam hian Mizoram a thunun/regulate dawn. CERC-in a regulate chuan Mizoram Sorkarin power a hralh chhawn(power trading) khapsak in thil dang tam takah a khuahkhirh dawn a ni. He shortfall energy bill hi NEEPCO hian kum April, 2019- March, 2024 chhung a Tuirial HEP in power a siamchhuah tur zat ruahmansa a siamchhuah theih loh avanga Mizoram Sorkar a rawn bill a ni. Amaherawhchu, CERC Regulation a a inziah dan in kum khat chhung bill chu a kum leh ah zel chauh an bill tur a nih lain NEEPCO hian kum 5 chhung bill a siam hi CERC Regulation bawhchhiatna ni a hria in Mizoram Sorkar chuan a khinglet dawn ta a ni. P&E Minister kaihhruai meeting-ah hian Finance Commissioner, P&E Secretary, Law & Judicial Department Secretary bakah official pawimawh dangte an tel a ni.", "summary": "NEEPCO Ltd.in thla tina Tuirial HEP Power hmanna bill pangngai ni lo,Supplementary Bill, Shortfall Energy Bill cheng vbc.102 Mizoram sawrkar a thing a,CERC Regulationa a inziah danin kum khat chhung bill chu a kum leh ah zel chauh an bill tur a nih laiin NEEPCO hian kum 5 chhung bill a siam hi CERC Regulation bawhchhiatna nia hriain Mizoram sawrkar chuan ni 16.11.2024 khan P&E Minister F.Rodingliana hoin a khinlet dan tur an rel. He shortfall bill hi khinlet a nih loh a, November thla chhung ngeia pek tlak a nih loh chuan CERC lamin Mizoram a thunun/regulate dawn a ni.Mizoram thunun a nih chuan Mizoram sawrkarin power a hralh chhawn khapsakin, thil dang tam takah a khuahkhirh dawn bawk a ni." }, { "summarization_id": "576", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/115748", "file_name": "F_MIZO_SUM_4_2/2/25", "original_text": "Aizawl Civil Hospital Medi-cal Superintendent chuan thuchhuah siamin, damdawi-in inrêlbâwlna a ṭhat zawkna tur leh felfai zawkna turin ruahmanna a siam thar a, zawmsak turin mipuite a ngen.Damdawi-ina damlo kan hun, lirthei tlan luh phal loh leh damdawi-in faina leh thianghlimna vawn chungchangah Medical Superin-tendent hian ṭan lak thar a tum niin a lang a, a lawmawm hle.Mizoram hmun hrang hrangah damdawi-in ṭha tak tak awm tawhin Referral Hospital meuh pawh nei tawh mah ila, mipui nawlpuiin an pan tam ber leh pan remchang ber chu Aizawl Civil Hospital hi a la ni reng. He damdawi-in hi mirethei leh harsa ber tan pawh pan a awlsam avangin an la pan zel dawn a, ruahmanna thar siamte hi mipui pawhin zawm ila a ṭha khawp mai.Medical Superintendent hian inenkawlna lamah khauh zawka kal a tum tih a lang a, mipui lam kaihhruaina ṭha zawk a siam thar dawn. Hetih rual hian hnathawktu lamah pawh intuaitharna neih hi a ṭhat a rinawm a, doctor zingah ngei pawh infuih thar mamawh an awm ve thei tho ang.Aizawl Civil Hospital-ah hi chuan dan naranin doctor-ah pawh a thiam leh senior deuh zawkte dah an ni a, nurse lam pawh kum upa leh tawnhriat ngahṭhahnem tak an awm. Heng mite hlei hlei hian intuaitharna neih hi an mamawh ve thei a, ngaia neih leh lo tihṭhan tawh dan ringawt ring loa, mipui rawngbawlna hna an thawh mek hi inpekna thar nen hmachhawn se; doctor leh nurse-te ber an harh thara inpekna thuk zawk nen hna an thawh chuan, Aizawl Civil Hospital hian hmel danglam a pu thei ngei awm si a. Aizawl Civil Hospital Medi-cal Superintendent chuan thuchhuah siamin, damdawi-in inrêlbâwlna a ṭhat zawkna tur leh felfai zawkna turin ruahmanna a siam thar a, zawmsak turin mipuite a ngen.Damdawi-ina damlo kan hun, lirthei tlan luh phal loh leh damdawi-in faina leh thianghlimna vawn chungchangah Medical Superin-tendent hian ṭan lak thar a tum niin a lang a, a lawmawm hle.Mizoram hmun hrang hrangah damdawi-in ṭha tak tak awm tawhin Referral Hospital meuh pawh nei tawh mah ila, mipui nawlpuiin an pan tam ber leh pan remchang ber chu Aizawl Civil Hospital hi a la ni reng. He damdawi-in hi mirethei leh harsa ber tan pawh pan a awlsam avangin an la pan zel dawn a, ruahmanna thar siamte hi mipui pawhin zawm ila a ṭha khawp mai.Medical Superintendent hian inenkawlna lamah khauh zawka kal a tum tih a lang a, mipui lam kaihhruaina ṭha zawk a siam thar dawn. Hetih rual hian hnathawktu lamah pawh intuaitharna neih hi a ṭhat a rinawm a, doctor zingah ngei pawh infuih thar mamawh an awm ve thei tho ang.Aizawl Civil Hospital-ah hi chuan dan naranin doctor-ah pawh a thiam leh senior deuh zawkte dah an ni a, nurse lam pawh kum upa leh tawnhriat ngahṭhahnem tak an awm. Heng mite hlei hlei hian intuaitharna neih hi an mamawh ve thei a, ngaia neih leh lo tihṭhan tawh dan ringawt ring loa, mipui rawngbawlna hna an thawh mek hi inpekna thar nen hmachhawn se; doctor leh nurse-te ber an harh thara inpekna thuk zawk nen hna an thawh chuan, Aizawl Civil Hospital hian hmel danglam a pu thei ngei awm si a.", "summary": "Aizawl Civil Hospital Medical Superintendent chuan thuchhuah siamin, damdawi-in inrêlbâwlna a ṭhat zawkna tur leh felfai zawkna tura ruahmanna siam thar chu zawmsak turin mipuite a ngen.Damdawi-ina damlo kan hun, lirthei tlan luh phalloh leh damdawi-in faina leh thianghlimna vawn chungchangah Medical Superintendent-in ṭan lak thar a tumna hi a lawmawm hle.Mizoram mipui nawlpuiin an pan tam ber Aizawl Civil Hospital ruahmanna thar siamte hi mipui pawhin zawm ila a ṭha khawp ang,hetih rual hian hnathawktu lamahte pawh infuih thar mamawh an awm ve thei tho ang.Civil Hospital-ah hi chuan doctor-ah pawh a thiam leh senior deuh zawkte dah an ni a, nurse lam pawh kum upa leh tawnhriat ngahṭhahnem tak an awm a, ngaia neih leh lo tihṭhan tawh dan ringawt ringloa, mipui rawngbawlna hna an thawh mek hi inpekna thar nen hmachhawn se; doctor leh nurse-te ber an harh thara inpekna thuk zawk nen hna an thawh chuan, Aizawl Civil Hospital hian hmel danglam a pu thei ngei awm si a." }, { "summarization_id": "577", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6126", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_18", "original_text": "Chetsualna-a thi an vui Mizoram NewsChetsualna-a thi an vui admin 03-Nov-2024 07:46 PM Khawruhlian daia lirthei chetsualna avanga thi James Laltluangliana (30) s/o F Laltlanhlua, ITI Veng, Aizawl chu nizan (3.11.2024) dar 8 khan vui a ni a, vui tura kal an thahnem hle. James Laltluangliana ruang hi ITI Branch YMA chuan Khawruhlian Damdawi In atanga lain, zan dar 5:45 vel khan an chenna in a thlenpui. Nizan khan vui nghal a ni a, vui inkhawmah mi thahnem tak an tel. Tarlan tawh angin nimin (2.11.2024) tlai dar 5 vel khan car (Wagon R) chu Khawruhlian daiah a chesual a, mi pathum chuangin, pakhat chetsualna hmunah a thi. Khawruhlian atanga thudawn danin, lirthei chetsual thu hi hriat a ni lawk loa, nimin zing dar 5 vel khan hliam tuar pakhat chu kawngah vak chhuakin, an chetsualna atanga kawi khat vela hotel-ah an chanchin a thlen a ni. Chetsual thu hriat a nih veleh Khawruhlian khawtlangin chetsualna hmun a pan a, hliam tuar leh ruang lak chhuah hna an thawk nghal. Mitthi hi James Laltluangliana (30) s/o F Laltlanhlua, ITI Veng, Aizawl a ni. Kawnga rawn vak chhuak hi chu a ngaihtuahawm lutuk loa ngaih a ni a, pakhat zawk erawh a vai leh thin.", "summary": "Chetsualna-a thi an vui Khawruhlian daia lirthei chetsualna avanga thi James Laltluangliana (30) s/o F Laltlanhlua, ITI Veng, Aizawl chu nizan (3.11.2024) dar 8 khan vui a ni. Nimin (2.11.2024) tlai dar 5 vel khan car (Wagon R) chu Khawruhlian daiah a chesual a, mi pathum chuangin, pakhat chetsualna hmunah a thi." }, { "summarization_id": "578", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Mizoram-ah Electric hmang lirthei 554 awm tawh Transport Department chhinchhiah danin Mizoram-ah Electric hmang lirthei 554 a awm tawh. Kumin September thla thlenga chhinchhiah danin, Mizoram-a Electric Vehicle Registration ti tawh chu a vaiin 554 a ni a, heng zingah hian a tam ber, lirthei 553 chu ke hnih nei niin ke pali nei lirthei pakhat a awm bawk a, tunhnaiah Electric Vehicle hi a pung chak hle niin lirthei zuartute chuan an sawi a, Electric hmang lirthei hian tuialhthei a mamawh loh bakah a enkawl senso leh lirthei pangai nen chhutin Electric a hman man chu a tlawm zawk niin an sawi a, Dealer thenkhat chuan Aizawl khawpui hmun pawimawh ah lirthei charge theihna point an siam tawh a, hmun tam zawka dah tum an awm bawk a ni. Mizoram sawrkar chuan tun thla ni 10 khan thuchhuah siamin, The Mizoram Electric Vehicle Policy 2024 hman tan a nih thu leh boruak thianghlim lo siam chhuak ve lo, Electric vehicle hman uar a nih theih nan Electric hmang lirthei te hamthatna hrang hrang a lo tarlang tawh a, heng zingah hian Aizawl khawpui-a lirthei intlanchhawkin Electric vehicle te a huam ve dawn loh thu te, lirthei park-na hmunah pawh an dahna tur hauhsak an nih dawn thu te leh hamthatna dang engemawzat tarlan a ni a, he Policy hian kum 2029-ah chuan Mizoram-a lirthei 5% tal Electric Vehicle nih tir a tum a ni.", "summary": "Transport Department chhinchhiah danin Mizoram-ah Electric hmang lirthei 554 a awm tawh. Lirthei 553 chu ke hnih nei niin ke pali nei 1 a awm bawk. Tun hnaiah Electric Vehicle a lungchak hle niin lirthei zuartuten an sawi a, senso lamah pawh petrol ngai lo a nih avangin a that zawk thu an sawi. Dealer thenkhat chuan Aizawl khawpui hmun pawimawh ah lirthei charge theihna point an siam tawh a ni. Mizoram sawrkar chuan thuchhuah siamin, The Mizoram Electric Vehicle Policy 2024 hman tan a nih thu leh boruak thianghlim lo siam chhuak ve lo a nih avanga hman uar a nih theih nan Electric hmang lirthei te hamthatna hrang hrang a lo tarlang tawh. He policy hian kum 2029 ah chuan Mizoram-a lirthei 5% tal Electric Vehicle nih tir tum a ni." }, { "summarization_id": "579", "url": "https://theaizawlpost.org/rahul-an-us-lut-lawm-hlawh-hle/", "file_name": "SMizo_13_20-02", "original_text": "Congress leader Rahul Gandhi chuan Pathianni khan ni thum cham turin US a lut a, India leh America-in inzawmna tha zawk an neih theih nan sawihona pawimawh tak tak neihah a tel dawn a ni. Congress MP leh Lok Sabha-a Leader of Opposition Rahul Gandhi chu Sam Pitroda, Chairman of Indian Overseas Congress leh Indian diaspora member chuan a lo hmuak a ni. “Dallas, Texas, USA a Indian Diaspora leh Indian Overseas Congress Congress ten min lo lawmnaah ka lawm hle a ni” tiin Rahul Gandhi chuan Facebook post a siamah a tarlang a. Gandhi chuan ram pahnih tena inlaichinna tha zawk an neih theihna tura sawihona awmze neia a tel tur thu a nghahhlelh tawh thu sawi bawkin, “Tun tum ka zinnaah hian ram pahnih tena inlaichinna tha zawk kan neih zel theihna tura sawihona pawimawh kan neih tur ka nghakhlel tawh takzet a ni,” tiin a sawi. X-a post siamah pawh Congress party te chuan Gandhi chu Dallas Forth Worth International Airport ah lawm taka lo hmuah a nih thu an tarlang bawk. Indian Overseas Congress chairperson Sam Pitroda chuan kar kalta khan Opposition leader chu official capacity-a US-a zin a ni lo tia sawiin chu ai chuan Capitol Hill-a mi chi hrang hrangte nena inkawmna mimal anga neih duha kal zawk a ni tiin a sawi. August 31 khan Sam Pitroda chuan Rahul Gandhi chuan Lok Sabha-a Leader of Opposition a nih hnuah a tum khat nan US a tlawh dawn tiin a lo puang tawh bawk a. “Rahul Gandhi leader of opposition a nih hnuah, ram 32 aiawh Indian Overseas Congress chairman ka nihna angin Indian diaspora diplomats, academicicans, businessmen, leaders, international media te chuan Rahul Gandhi nena inkawmhona neih an duh zia min hrilh chamchi a ni,” tiin Pitroda chuan a sawi a. “Gandhi chuan national press club ah press mite a kawm ang a, think tank people te nena inkawmna neiin Washington DC a pawimawh em em Georgetown University-ah inkawmhona a neihpui bawk ang” tiin Pitroda chuan a sawi bawk. September 8-10 inkara US a cham chhungin Congress leader chuan Washington DC leh Dallas, University of Georgetown leh University of Texas te pawh telin inkawmhona tum tam tak a neihpui dawn a ni. “September 8-ah Dallas-ah a awm ang a, September 9-ah Washington a pan ang a. Dallas-ah hian University of Texas zirlai te, academicains leh community mite nena inkawmhona an nei ang a. Community punkhawm lian tak awm dawnin chutah chuan technocrats te pawh hmuin Dallas area leader te nen zanriah kilho a ni bawk ang,” tiin Pitroda chuan a sawi bawk. Kum 2024 Lok Sabha inthlana Congress te chetthat chhan berah Rahul Gandhi chuan fak hlawh hle in, boruak tha siam leh mipui ten public interest thila a thlir dan an thlawp a nasa zual hle tia sawi a ni a. Hei vang hian political watchers te chuan tuna US a tlawh pawh hi an ngaihven phah zual hle a ni. Rahul Gandhi hian kumina Lok Sabha inthlanah Rae Bareli leh Wayanad ah chakna chang ve vein Wayanad chu thlang zawkin Rae bareli chu a unaunu Priyanka Gandhi chanah a dah zui ta zawk a ni. Kumin June thla khan Lok Sabha ah Congress Working Committee (CWC) remtihna alak hnuah Leader of Opposition (LoP) dinhmun a chelh zui bawk.", "summary": "Congress leader leh Lok Sabha Leader of Oppositon Rahul Gandhi chuan ni thum cham turin US a lut a, India leh America-in inzawmna tha zawk an neih theih nan sawihona pawimawh tak neihah a tel dawn a ni. An lo hmuah danah a lawm thu hi Facebook leh X-ah te a post a ni. Sam Piroda chuan Gaandhi chu official capacity- a lo zin ani lo a Capitol Hill-a mi chi hrang hrange nena inkawmna neih duha kal zawk ani tiin a sawi. Gandhi chuan press mite a kawm ang a, think tank mite nen Georgetown University ah inkawmhona an nei bawk ang. Dallas-ah kal lehin University of Texas zirlai te, acdemicians leh community mite nen inkawm hona an nei bawk ang. Kum 2024 Lok Sabha inthlana Congress te chetthat chhan berah fak a hlawh hle a, piblic interest thilah pawh thlawptu a ngah sawt hle a, hei vang hian US a tlawh pawh hian ngaihven a hlawh phah zual hle a ni." }, { "summarization_id": "580", "url": "https://lenkawl.khampat.com/2024/07/aizawl-ah-workshop-nei-tan.html", "file_name": "Aizawl-ah_Workshop_nei_tan.txt", "original_text": "NIT Mizoram leh Aizawl Municipal Corporation (AMC) bultuma ni nga awh tur, Tlangram khawpuia bawlhlawh sawngbawl dan chung-chang leh tangkai zawk leh concrete In sakna atana Mau hman a nih theih dan zirhona, 'Economic and Effective Utilisation of Recylcled Waste and Bamboo as a sustainable material in construction' chu nimin khan AMC Auditorium, Thuampui-ah neih tan a ni a, Aizawl Bawrhsap Er. Lalhriatpuia chu khuallian niin NIT Mizoram Diector Prof. S. Sundar leh AMC Councillor K Laltlanzova-te'n hun an hmanpui bawk a ni. He Workshop-ah hian Aizawl Khawpui chhunga Local Council Member, Zirlai, Industry neitu leh AMC hotute telin mithiam hrang hrang- Chief Engineer & Advisor East Delhi Municipal Corporation te, IIT Kharagpur te, Mizoram University leh NIT Mizoram ten hun a hmang dawn a ni.", "summary": "NIT Mizoram leh Aizawl Municipal Corporation (AMC) bultumin, 'Economic and Effective Utilisation of Recylcled Waste and Bamboo as a sustainable material in construction' chu AMC Auditorium Thiuampui-ah neih tan a ni. Aizawl Bawrhsap Er. Lalhriatpuia chu khuallian niin NIT Mizoram Diector Prof. S. Sundar leh AMC Councillor K Laltlanzova te'n hmanpuiin, Aizawl khawpui chhunga Local Council Member, Zirlai, Industry neitu, AMC hotute, Chief Engineer & Advisor East Delhi Municipal Corporation te, IIT Kharagpur te, Mizoram University leh NIT Mizoram ten hun a hmang." }, { "summarization_id": "581", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/2417", "file_name": "F_MIZO_SUM_19_6/2/25", "original_text": "Assembly Budget Session neih mekah Home minister chuan Congress Legislature Party (CLP) leader  zawhna chhangin, chief minister-in 'Ramri chinfel dan tur (strategy) felfai tak ka nei' a tih chu mipui hriatah puanzar a la rem tih loh thu House a hrilh a, \"A hma latu turte erawh chu a ṭul anga hriattir zel an ni,\" a ti.Mizoramin Assam nen ramri buai a nei a, Mizo mipuite tán vawi tam tak harsatna a thlen tawh. Kan ram chhung ngeiah Assam lamin kua an rawn hreuh zel a, Council of Minister ṭhukhawm ngeiin a pawm ramri chhungah pawh Assam sorkar kutthlakna tam tak a awm a Assam state mi leh sate chengin Assam lamah vek vote an nei a, a ruh langa sawi chuan kan ram min chhuh ṭhen nasa tawh hle a ni.Hetiang boruak karah hian kan state hotupa ber kan chief minister chuan vanneihthlak takin ramri chinfel dan thuruk a hriat thu a sawi. State hotupa ber sawi a ni a, a thil hriat lah hi Mizoram mipuite ngaihven zawng tak a ni bawk nen, mipui pawhin hriat chian an chak a, Assembly House lama zawh a ni pawh hi a mak hran lo.Chutihlaiin Home minister chuan he thuruk hi puanzar a la hun loh thu leh, a hre turte chu hrilh an nih thu a sawi zui a, hei hi thil lawmawm tak a ni. Kan chief minister thu hriat hi a la hlawhtling ngei ang tih pawh a beiseiawm a, a hmalatu tur lam hriattir an nih zel bawk avangin kan ramri buai hi chinfel thuai a nih i beisei tlat ang u. Assembly Budget Session neih mekah Home minister chuan Congress Legislature Party (CLP) leader  zawhna chhangin, chief minister-in 'Ramri chinfel dan tur (strategy) felfai tak ka nei' a tih chu mipui hriatah puanzar a la rem tih loh thu House a hrilh a, \"A hma latu turte erawh chu a ṭul anga hriattir zel an ni,\" a ti.Mizoramin Assam nen ramri buai a nei a, Mizo mipuite tán vawi tam tak harsatna a thlen tawh. Kan ram chhung ngeiah Assam lamin kua an rawn hreuh zel a, Council of Minister ṭhukhawm ngeiin a pawm ramri chhungah pawh Assam sorkar kutthlakna tam tak a awm a Assam state mi leh sate chengin Assam lamah vek vote an nei a, a ruh langa sawi chuan kan ram min chhuh ṭhen nasa tawh hle a ni.Hetiang boruak karah hian kan state hotupa ber kan chief minister chuan vanneihthlak takin ramri chinfel dan thuruk a hriat thu a sawi. State hotupa ber sawi a ni a, a thil hriat lah hi Mizoram mipuite ngaihven zawng tak a ni bawk nen, mipui pawhin hriat chian an chak a, Assembly House lama zawh a ni pawh hi a mak hran lo.Chutihlaiin Home minister chuan he thuruk hi puanzar a la hun loh thu leh, a hre turte chu hrilh an nih thu a sawi zui a, hei hi thil lawmawm tak a ni. Kan chief minister thu hriat hi a la hlawhtling ngei ang tih pawh a beiseiawm a, a hmalatu tur lam hriattir an nih zel bawk avangin kan ramri buai hi chinfel thuai a nih i beisei tlat ang u. Assembly Budget Session neih mekah Home minister chuan Congress Legislature Party (CLP) leader  zawhna chhangin, chief minister-in 'Ramri chinfel dan tur (strategy) felfai tak ka nei' a tih chu mipui hriatah puanzar a la rem tih loh thu House a hrilh a, \"A hma latu turte erawh chu a ṭul anga hriattir zel an ni,\" a ti. Mizoramin Assam nen ramri buai a nei a, Mizo mipuite tán vawi tam tak harsatna a thlen tawh. Kan ram chhung ngeiah Assam lamin kua an rawn hreuh zel a, Council of Minister ṭhukhawm ngeiin a pawm ramri chhungah pawh Assam sorkar kutthlakna tam tak a awm a Assam state mi leh sate chengin Assam lamah vek vote an nei a, a ruh langa sawi chuan kan ram min chhuh ṭhen nasa tawh hle a ni. Hetiang boruak karah hian kan state hotupa ber kan chief minister chuan vanneihthlak takin ramri chinfel dan thuruk a hriat thu a sawi. State hotupa ber sawi a ni a, a thil hriat lah hi Mizoram mipuite ngaihven zawng tak a ni bawk nen, mipui pawhin hriat chian an chak a, Assembly House lama zawh a ni pawh hi a mak hran lo. Chutihlaiin Home minister chuan he thuruk hi puanzar a la hun loh thu leh, a hre turte chu hrilh an nih thu a sawi zui a, hei hi thil lawmawm tak a ni. Kan chief minister thu hriat hi a la hlawhtling ngei ang tih pawh a beiseiawm a, a hmalatu tur lam hriattir an nih zel bawk avangin kan ramri buai hi chinfel thuai a nih i beisei tlat ang u.", "summary": "Assembly Budget Session neih mekah Home minister chuan Congress Legislature Party(CLP) leader zawhna chhangin Chief Minister-in Assam Ramri buai chinfel dan tur (strategy) felfai tak a neih chu mipui hriatah puanzar a la rem tihloh sawiin a hma latu turte erawh a ṭul anga hriattir zel an ni ang a ti. Kan ram chhung ngeiah Assam state mi leh sate chengin Assam lamah vek vote an nei a, hetiang boruak karah hian kan CM chuan ramri chinfel dan thuruk a hriat thu a sawi a, mipuiten hriatchian an chak a, chutihlaiin Home minister-in he thuruk hi puanzar a la hunloh thu a sawi thung. Kan CM thu hriat hi a la hlawhtling ngei ang tih pawh a beiseiawm a, a hmalatu tur lam hriattir an nih zel bawk avangin kan ramri buai hi chinfel thuai a nih i beisei tlat ang u." }, { "summarization_id": "582", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18743", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "Bamboo Development Board chuan rua chîn bulṭanna turin model plantation siam an rél a; raw chî (seedling) supply-tu tur an thlang fel tawh a, raw chi an pek hmangin kum tharah chhungkaw 100-200 vel enkawl tur model plantation siam an rêl a ni.Mizoram sorkarin rua hmanga state din­hmun chawi kan tum­in ṭan a la a, Mizo­rama kan mau leh rua neih sate chu a ṭha tawk loah ngaiin raw chi thar chin tumin ruahmanna an siam. Heng ruate hi kan rama kan raw neih sate aia lian leh sang ṭha zawk, hralh suma chantir pawha hlawk zawk tur a ni.Sorkar hian raw chin dan ṭha zawk leh awmze nei zawka kal­pui a tum hi a lawmawm a, tunlai thiamna nen kal kawpin ṭha takin bul ṭan se a duhawm khawp mai. Rua chungchanga inhnialna lian tak awm mek - kan rama mau leh raw awm sa hman ṭangkai tum aia hmun dang aṭanga raw chi ṭha lak luha kui ṭiaha tihpuitlin hi sorkar chuan a thlang ta zawk a nih hmel a. Sorkar hian a duh a thlang fel tawh bawk a, hlawhtlinpui ngei turin ke pen rawh se.Kan rama mau leh raw awm sate pawh kan hausakpui theih loh laia hmun dang aṭanga a chi lakluh a, kui ṭhiah chawp a, chin puitlin a, chumi hnua phurh/ lak chhuahna tur kawngpuite (bamboo link road) laih chawp a, a hralhna tur la zawn chawp cheu ngai a nih vangin mi tam takin rinhlelhna mit nen an thlir a; kan sorkar hian raw hmang hian Mizoram hi intodelhtirin a ringhleltute rinhlelhna hi a dik lohzia finfiah thei se a lawm­awm ngawt ang. Bamboo Development Board chuan rua chîn bulṭanna turin model plantation siam an rél a; raw chî (seedling) supply-tu tur an thlang fel tawh a, raw chi an pek hmangin kum tharah chhungkaw 100-200 vel enkawl tur model plantation siam an rêl a ni.Mizoram sorkarin rua hmanga state din­hmun chawi kan tum­in ṭan a la a, Mizo­rama kan mau leh rua neih sate chu a ṭha tawk loah ngaiin raw chi thar chin tumin ruahmanna an siam. Heng ruate hi kan rama kan raw neih sate aia lian leh sang ṭha zawk, hralh suma chantir pawha hlawk zawk tur a ni.Sorkar hian raw chin dan ṭha zawk leh awmze nei zawka kal­pui a tum hi a lawmawm a, tunlai thiamna nen kal kawpin ṭha takin bul ṭan se a duhawm khawp mai. Rua chungchanga inhnialna lian tak awm mek - kan rama mau leh raw awm sa hman ṭangkai tum aia hmun dang aṭanga raw chi ṭha lak luha kui ṭiaha tihpuitlin hi sorkar chuan a thlang ta zawk a nih hmel a. Sorkar hian a duh a thlang fel tawh bawk a, hlawhtlinpui ngei turin ke pen rawh se.Kan rama mau leh raw awm sate pawh kan hausakpui theih loh laia hmun dang aṭanga a chi lakluh a, kui ṭhiah chawp a, chin puitlin a, chumi hnua phurh/ lak chhuahna tur kawngpuite (bamboo link road) laih chawp a, a hralhna tur la zawn chawp cheu ngai a nih vangin mi tam takin rinhlelhna mit nen an thlir a; kan sorkar hian raw hmang hian Mizoram hi intodelhtirin a ringhleltute rinhlelhna hi a dik lohzia finfiah thei se a lawm­awm ngawt ang. Bamboo Development Board chuan rua chîn bulṭanna turin model plantation siam an rél a; raw chî (seedling) supply-tu tur an thlang fel tawh a, raw chi an pek hmangin kum tharah chhungkaw 100-200 vel enkawl tur model plantation siam an rêl a ni. Mizoram sorkarin rua hmanga state din­hmun chawi kan tum­in ṭan a la a, Mizo­rama kan mau leh rua neih sate chu a ṭha tawk loah ngaiin raw chi thar chin tumin ruahmanna an siam. Heng ruate hi kan rama kan raw neih sate aia lian leh sang ṭha zawk, hralh suma chantir pawha hlawk zawk tur a ni. Sorkar hian raw chin dan ṭha zawk leh awmze nei zawka kal­pui a tum hi a lawmawm a, tunlai thiamna nen kal kawpin ṭha takin bul ṭan se a duhawm khawp mai. Rua chungchanga inhnialna lian tak awm mek - kan rama mau leh raw awm sa hman ṭangkai tum aia hmun dang aṭanga raw chi ṭha lak luha kui ṭiaha tihpuitlin hi sorkar chuan a thlang ta zawk a nih hmel a. Sorkar hian a duh a thlang fel tawh bawk a, hlawhtlinpui ngei turin ke pen rawh se. Kan rama mau leh raw awm sate pawh kan hausakpui theih loh laia hmun dang aṭanga a chi lakluh a, kui ṭhiah chawp a, chin puitlin a, chumi hnua phurh/ lak chhuahna tur kawngpuite (bamboo link road) laih chawp a, a hralhna tur la zawn chawp cheu ngai a nih vangin mi tam takin rinhlelhna mit nen an thlir a; kan sorkar hian raw hmang hian Mizoram hi intodelhtirin a ringhleltute rinhlelhna hi a dik lohzia finfiah thei se a lawm­awm ngawt ang.", "summary": "Bamboo Development Board chuan rua chîn bulṭanna turin model plantation siam an rél a; raw chî (seedling) supply-tu tur an thlang fel tawh a, raw chi an pek hmangin kum tharah chhungkaw 100-200 vel enkawl tur model plantation siam an rêl a ni. Sorkarin rua hmanga state dinhmun chasi kan tumin tan a la a, Mizorama awmsa mau chu tha tawk loah ngaiin raw chi thar chin tumin ruahmanna a siam. Heng ruate hi kan neih sa aia lian leh sang zawk, hlawk zawk tur a ni. He thil sorkarin a kalpui tur hi a lawmawm takzet. Rua chungchanga inhnialna awm mek kan rama mau leh rua aia hmun dang raw chu tha lakluha hi sorkar chuan a thlang ta zawk a nih hmel a. Hlawhtlinpui mawlh rawh se. Mizoram hi intodelhtirin ringhleltute rinhlelhna hi a dik lohzia finfiah thei se a lawmawm viau ang." }, { "summarization_id": "583", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/47869", "file_name": "H-277-21/02/2025-Ambulance leh Recovery van hawh theih", "original_text": "Transport department-in YMA Sub Headquartes, Cham­phai hnena ambulance leh lirthei hnuh chhuahna (recovery van) an hawhtir chu tun hnai khan Transport minister-in Champhai YMA hruai­tute hnenah a hlan a, minis­ter chuan heng an thil hawhte hi mipuiin an chhawr ṭangkai ngei a duh thu a sawi.Sorkar lirthei khawtlang tana ṭangkai thei tura hawhtir hi tun hmain a awm tawh a nih pawhin thil thleng ngai zen zen lo a nih hmel a, chutih rualin ngaihtuahna ṭha tak leh ṭangkai tak a nih theih dan a awm. Sorkar hian lirthei kher lo pawh building te, khawlte leh thil dang hi man to tak takin a lei a, a enkawl kawngah harsatna tawkin a hun hmaa bothlau leh chhia a tam thei hle a, a hmang ṭangkai tur ngeite hnena hlan hi thil finthlak tak a nih hmel.Sorkar hian hlawhtlinna (achievement) neih duh luatah sorkar tihâwm ni lem lo thlengin sorkar hminga tih zel tumna a nei lian hle mai a, hei hi Mizoram sorkar sum, tha leh hun tam tak khawhral tawhna a ni. A remchang leh theih ang chinah chuan sorkar hi chu remchanna siamsaktu leh mamawh ang tumsaktu (felicitator) ni mai se, a hmang ṭangkai thiam hnenah pe chhuak mai ṭhin se, ram leh mipuiin an chhawr chhung chu sorkar hlawhtlinna a ni tho tho ang.Chuti ni loa eng­kim mai sorkar hminga kalpui vek tum luatah hian zawh loh nghawngkawl bah palh a awm thei a, sorkar building ṭhing ṭhiap ṭhuap hmuh tur a awm a, sorkar project bul ṭan ve ûka kalpui hleih­theih lohte kan hmu a, hengte hi ngaihtuah­na fing zawk senga a chhawr thiamte hnena hlan a ṭha hle ang.Ambulance leh recovery van hawhtir hi an inhlan dan fel tak awmin an kalpui ngei turah ngai ila, Mizoram hmun dangah pawh kalpui ve theih tura duan ni se, mipui tan ṭangkaia luan chhuah zel hi sorkar tih tur chu a ni ang. Transport department-in YMA Sub Headquartes, Cham­phai hnena ambulance leh lirthei hnuh chhuahna (recovery van) an hawhtir chu tun hnai khan Transport minister-in Champhai YMA hruai­tute hnenah a hlan a, minis­ter chuan heng an thil hawhte hi mipuiin an chhawr ṭangkai ngei a duh thu a sawi.Sorkar lirthei khawtlang tana ṭangkai thei tura hawhtir hi tun hmain a awm tawh a nih pawhin thil thleng ngai zen zen lo a nih hmel a, chutih rualin ngaihtuahna ṭha tak leh ṭangkai tak a nih theih dan a awm. Sorkar hian lirthei kher lo pawh building te, khawlte leh thil dang hi man to tak takin a lei a, a enkawl kawngah harsatna tawkin a hun hmaa bothlau leh chhia a tam thei hle a, a hmang ṭangkai tur ngeite hnena hlan hi thil finthlak tak a nih hmel.Sorkar hian hlawhtlinna (achievement) neih duh luatah sorkar tihâwm ni lem lo thlengin sorkar hminga tih zel tumna a nei lian hle mai a, hei hi Mizoram sorkar sum, tha leh hun tam tak khawhral tawhna a ni. A remchang leh theih ang chinah chuan sorkar hi chu remchanna siamsaktu leh mamawh ang tumsaktu (felicitator) ni mai se, a hmang ṭangkai thiam hnenah pe chhuak mai ṭhin se, ram leh mipuiin an chhawr chhung chu sorkar hlawhtlinna a ni tho tho ang.Chuti ni loa eng­kim mai sorkar hminga kalpui vek tum luatah hian zawh loh nghawngkawl bah palh a awm thei a, sorkar building ṭhing ṭhiap ṭhuap hmuh tur a awm a, sorkar project bul ṭan ve ûka kalpui hleih­theih lohte kan hmu a, hengte hi ngaihtuah­na fing zawk senga a chhawr thiamte hnena hlan a ṭha hle ang.Ambulance leh recovery van hawhtir hi an inhlan dan fel tak awmin an kalpui ngei turah ngai ila, Mizoram hmun dangah pawh kalpui ve theih tura duan ni se, mipui tan ṭangkaia luan chhuah zel hi sorkar tih tur chu a ni ang.", "summary": "12th November,2021 Ambulance leh lirthei hnuh chhuahna tur chu Transport Department-in YMA Sub Headquarters hawhtirin,Transport Minister-in Champhai hruaitute hnenah a hlan.Minister chuan mipuiten ṭangkai taka an chhawr a duh thu a sawi bawk. Sawrkar hian hlawhtlinna neih a duh luatah sawrkar tihâwm ni lem lo thlengin sawrkar hminga tihzel tumna a nei lian ṭhin hle a.Sawrkar sum,thâ leh hun tam tak khawhral tawhna a ni.Lirthei kher ni lo,building te,khawlte leh thil dang man to tak taka a lei hi a enkawlna kawngah harsatna nasa tak tawkin,thil chhia a tam thei hle a.Sawrkar building ṭhing ṭhep ṭhuap hmuh tur awmte,sawrkar project bul ṭan tawh kalpui leh hleihtheih si loh aṭangte hian a chhawr thiamte hnena hlan mai hi a ṭha zawkin,ram leh mipuiin an chhawr phawt chuan sawrkar hlawhtlinna tho tho tur a ni ang." }, { "summarization_id": "584", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9075", "file_name": "H-218-14/02/2025-VC leh LC inthlan leh hripui", "original_text": "August 27-a Mizoram hmun hrang hranga Village Council inthlan tur leh Aizawla Local Council inthlan lo awm tur chu Congress leh BJP chuan sawn hla turin State Election Commission an ngen a, Covid-19 lêng mêk avangin inthlan buatsaih hun loah an ngai.Village Council inthlan hi dan pang­ngaiah chuan a hun tawh a, an term hi an pawtsei tawh zawk a, chutihlaiin dan chuan thlà 18 thleng pawhsei a phalsak thung. Tunah hian khawvel pumah hri a lêng mêk a, Mizoramah pawh hri kai thar hmuh chhuah an awm zel a, hetiang boruaka inthlan buatsaih hi political party ṭhen­khat chuan ṭha an ti lo.Thlirna dang aṭang chuan inthlan tho tho tur a nih avangin kan hma lam hun a hriat bawk si lo a, tuna inthlan kalpui mai pawh hi a finthlak zawk mai thei a, kan hripui lêng hi a chin a hriat loh avangin kan nghah hret avanga buai lo tura inngaih hi kan la buai dâwn chauh zawk pawh a ni thei a, inthlan kalpui mai pawh hi a ṭhat zawk theih dan a awm ang.Engpawhnise hetianga mipui punkhawmna tam tak ko chhuak thei tura inthlan buatsaih hi sorkar thuchhuah ṭhenkhat nen a inmil tawk lo a, district ṭhenkhatah mi panga aia tam vantlang hmuna awm khawm phal lohte an tihlai leh, mipuite pawh inhlat thei anga (social distancing) awm tura kan inzirtir laia mipui nuai chuang chetna tura inthlan buatsaih hi chu a huaisenthlak angreng hle a ni.A chhe ber dâwn chuan inthlang tura inbuatsaihna lamah hripui a darh phah chuan sorkar leh SEC lam hi an kawk zui dâwn a, a êng lam thlir erawh chuan kan hmalam hun a sawi theih loh avangin inthlan kalpui fel duak hi a finthlak zawk mai thei bawk - hunin a la hril ang chu. August 27-a Mizoram hmun hrang hranga Village Council inthlan tur leh Aizawla Local Council inthlan lo awm tur chu Congress leh BJP chuan sawn hla turin State Election Commission an ngen a, Covid-19 lêng mêk avangin inthlan buatsaih hun loah an ngai.Village Council inthlan hi dan pang­ngaiah chuan a hun tawh a, an term hi an pawtsei tawh zawk a, chutihlaiin dan chuan thlà 18 thleng pawhsei a phalsak thung. Tunah hian khawvel pumah hri a lêng mêk a, Mizoramah pawh hri kai thar hmuh chhuah an awm zel a, hetiang boruaka inthlan buatsaih hi political party ṭhen­khat chuan ṭha an ti lo.Thlirna dang aṭang chuan inthlan tho tho tur a nih avangin kan hma lam hun a hriat bawk si lo a, tuna inthlan kalpui mai pawh hi a finthlak zawk mai thei a, kan hripui lêng hi a chin a hriat loh avangin kan nghah hret avanga buai lo tura inngaih hi kan la buai dâwn chauh zawk pawh a ni thei a, inthlan kalpui mai pawh hi a ṭhat zawk theih dan a awm ang.Engpawhnise hetianga mipui punkhawmna tam tak ko chhuak thei tura inthlan buatsaih hi sorkar thuchhuah ṭhenkhat nen a inmil tawk lo a, district ṭhenkhatah mi panga aia tam vantlang hmuna awm khawm phal lohte an tihlai leh, mipuite pawh inhlat thei anga (social distancing) awm tura kan inzirtir laia mipui nuai chuang chetna tura inthlan buatsaih hi chu a huaisenthlak angreng hle a ni.A chhe ber dâwn chuan inthlang tura inbuatsaihna lamah hripui a darh phah chuan sorkar leh SEC lam hi an kawk zui dâwn a, a êng lam thlir erawh chuan kan hmalam hun a sawi theih loh avangin inthlan kalpui fel duak hi a finthlak zawk mai thei bawk - hunin a la hril ang chu. August 27-a Mizoram hmun hrang hranga Village Council inthlan tur leh Aizawla Local Council inthlan lo awm tur chu Congress leh BJP chuan sawn hla turin State Election Commission an ngen a, Covid-19 lêng mêk avangin inthlan buatsaih hun loah an ngai. Village Council inthlan hi dan pang­ngaiah chuan a hun tawh a, an term hi an pawtsei tawh zawk a, chutihlaiin dan chuan thlà 18 thleng pawhsei a phalsak thung. Tunah hian khawvel pumah hri a lêng mêk a, Mizoramah pawh hri kai thar hmuh chhuah an awm zel a, hetiang boruaka inthlan buatsaih hi political party ṭhen­khat chuan ṭha an ti lo. Thlirna dang aṭang chuan inthlan tho tho tur a nih avangin kan hma lam hun a hriat bawk si lo a, tuna inthlan kalpui mai pawh hi a finthlak zawk mai thei a, kan hripui lêng hi a chin a hriat loh avangin kan nghah hret avanga buai lo tura inngaih hi kan la buai dâwn chauh zawk pawh a ni thei a, inthlan kalpui mai pawh hi a ṭhat zawk theih dan a awm ang. Engpawhnise hetianga mipui punkhawmna tam tak ko chhuak thei tura inthlan buatsaih hi sorkar thuchhuah ṭhenkhat nen a inmil tawk lo a, district ṭhenkhatah mi panga aia tam vantlang hmuna awm khawm phal lohte an tihlai leh, mipuite pawh inhlat thei anga (social distancing) awm tura kan inzirtir laia mipui nuai chuang chetna tura inthlan buatsaih hi chu a huaisenthlak angreng hle a ni. A chhe ber dâwn chuan inthlang tura inbuatsaihna lamah hripui a darh phah chuan sorkar leh SEC lam hi an kawk zui dâwn a, a êng lam thlir erawh chuan kan hmalam hun a sawi theih loh avangin inthlan kalpui fel duak hi a finthlak zawk mai thei bawk - hunin a la hril ang chu.", "summary": "12th August,2020 Covid-19 leng mek avangin august 27-a Mizoram hmun hrang hranga Village Council leh Local Council inthlan lo awm tur chu Congress leh BJP chuan sawn hla turin State Election Commission an ngen. Inthlan hun hi dân chuan thla 18 thleng pawhsei a phalsak a.Village Council inthlan hi dan pangngaiah chuan a hun tawh viau a.Thlirna hrang hrang aṭang chuan hripui leng hi chin hriat a nih loh avangin buai lo tura inngai hi kan la buai dawn chauh zawk thei a,inthlan kalpui hi a ṭhaṭ zawk dan a awm. Sawrkarin hripui laka kan him tlan theihna tur dân khauh tak a zam laia,mipui nuai chuang chetna tura inbuatsaih erawh a huaisenthlak viau thung.Covid-19 a darh phah a nih chuan mipuiten sawrkar leh SEC lam an kâwk zui ngei ang.Hruaitute tan pawh a luhai thlakin,kan awmzel dan tur erawh hunin a la hril ang chu." }, { "summarization_id": "585", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6323", "file_name": "H-56-28/01/2025-Halmawi haltua puh an man", "original_text": "Halmawi haltuah puh an man Mizoram NewsHalmawi haltuah puh an man admin 22-Nov-2024 08:01 AM Serchhip District Bawrhsap in halpuah leh halmawi hal a khapna thupek bawhchhia puh mi pakhat chu Serchhip Police-te chuan tunhnai khan manin, thubuai an siam sak. Lenkawl Editor Zonuna Kawlni hnen atanga thudawn danin, ni 15.11.2024 zan khan Serchhip Lower Chanmari Veng-a khawsa nia insawi mi pakhat chuan an chenna inah halmawi a hal ngei nia hriat a ni. Serchhip District Bawrhsap chuan September 24, 2024 khan Section 163 of Bhartiya Nagarik Suraksha Sanhita, 2023 hnuaiah an district chhungah halpuah, halmawi, sky lantern leh puakthei thil dang lak luh, zawrh, hralh, hal leh hman khapna thupek a lo chhuah tawh a ni. Serchhip District Bawrhsap hian Serchhip Police Station-ah FIR a thehlut a, police-te chuan hemi chungchang hi chhui zui nghalin halmawi haltu a puh hi an man a, thubuai siam sak a nih hnuah niminpiah (20.11.2024) khan Serchhip District Court-ah hruai niin, bail in an chhuah. File Picture", "summary": "khan Section 163 of Bhartiya Nagarik Suraksha Sanhita, 2023 hnuaiah Serchhip district chhungah halpuah, halmawi, sky lantern leh puakthei thil dang lak luh, zawrh, hralh, hal leh hman khapna thupek a chhuah a.Ni 15.11.2024 zan khan Serchhip Lower Chanmari Venga khawsa ni a insawi mi pakhat chuan an chenna inah halmawi a hal ngei ni a hriat a nih avangin Serchhip District Bawrhsapin Serchhip Police Stationah FIR a thehlut a,thubuai siam sak a nih hnuah ni 20.11.2024 khan Serchhip District Courtah hruai niin, bail-in an chhuah." }, { "summarization_id": "586", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6134", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_17", "original_text": "CMRF atangin nuai 1 hlan Mizoram NewsCMRF atangin nuai 1 hlan admin 04-Nov-2024 04:04 PM Vawiin (4.11.2024) hian Chief Minister Lalduhoma chuan a hnena CM Relief Fund tanpuina diltu Roslyn Kimbuang hnenah CMRF atangin Rs. 1,00,000 a hlan. Roslyn Kimbuang hian Manipur atangin hnuchham naupang a enkawl lai mi 24 te chu sahimna zawngin Mizoramah a rawn tlanpui a, Mizoram Sawrkar chuan Berawtlang Tourism Convention Centre-ah a awmtir. Naupangte hian an hnaivai sikulah zirna an chhunzawm mek a ni. Roslyn Kimbuang hian, Zo Inspiration Foundation-ten an lo puih tawh thu Chief Minister hi a hrilh a, chubak chu a tla chawpin naupangte ei leh in tur a thiam ang anga a dap thin thu a sawi. CM RF thahnemtak a pek avangin Chief Minister chungah hian a lawm tak zet tih a tarlang. Sorkar thuchhuah tarlan danin, CMRF hi diltu an awm deuh reng a, pek chhuah reng a ni. A pek chhuahna lam hi a mala publish loin a hlawmin I&PR Department chuan a tlangzarh thin.", "summary": "CMRF atangin nuai 1 hlan Lalduhoma chuan a hnena CM Relief Fund tanpuina diltu Roslyn Kimbuang hnenah CMRF atangin Rs. 1,00,000 a hlan. Roslyn Kimbuang hian Manipur atangin hnuchham naupang a enkawl lai mi 24 te chu sahimna zawngin Mizoramah a rawn tlanpui a, Mizoram Sawrkar chuan Berawtlang Tourism Convention Centre-ah a awmtir. Zo Inspiration Foundation-ten an lo puih tawh thu Chief Minister hi a hrilh a, chubak chu a tla chawpin naupangte ei leh in tur a thiam ang anga a dap thin thu a sawi. CMRF hi diltu an awm deuh reng a, pek chhuah reng a ni." }, { "summarization_id": "587", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22101", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) chuan, August 1, 2019 aṭangin Ai­zawl khawpuiah plastic pan chi hman a khap ṭan a; AMC mayor chuan, mipui vang liau liaua plastic khap a nih dawn thu a sawi.Plastic hman hi mihring hriselna atan a ṭha lo a, hman nasat hian hriselna nasa takin a khawih thei. Hei bakah hian plastic kan hman nasat a, kan paih mumal loh avang hian luia cheng nungcha tam takin an tuar a, kan paih danin a zir loh avangin leilungin a tuar bawk a, leimin ṭhenkhat pawh hi heng thil avanga lei nghahna tlahniam zel hrin chhuah ni theiin an sawi.AMC thuneitute hian plastic pan chi (polythene bag/sarâng etc) hi thil khap duh vang hrim hrima khap an ni lo a, an thuneihna lan­tir an tumna lam ni loin mipuite tana thil ṭha an ngahtuah vang zawk a ni. Plastic hmanin nghawngṭha lo a nei thei a, plastic kan hmanaah hian thil dang ṭawih ral thei hman theih a nih tho avangin mipuite pawhin a tirah tuar deuh mah ila plastic loa awm theih hi kan zir a ngai dawn ta a ni.Plastic hi awl­samin ṭangkai viau mah se harsatna tam tak a thlen a, a inven hunlaia ṭan kan lak loh chuan kan tlai lutuk palh ang tih a hlauhawm. Tunah pawh hian kan tlai tawh ṭan mek niin mithiamte chuan an sawi a, thil engkim maia plastic kan hmang nasa lutuk hian a ṭha lo zawngin min ei lêt chho mek niin an sawi.AMC hi a khap theitu ni mah se mipuiin kan zawm duh miau loh chuan inven sen a ni dawn lo. Mipuiin ṭha taka kan thlawp a, kan ṭan tlan erawh chuan he khapna thupek hi a hlawhtling ngei thung ang. Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) chuan, August 1, 2019 aṭangin Ai­zawl khawpuiah plastic pan chi hman a khap ṭan a; AMC mayor chuan, mipui vang liau liaua plastic khap a nih dawn thu a sawi.Plastic hman hi mihring hriselna atan a ṭha lo a, hman nasat hian hriselna nasa takin a khawih thei. Hei bakah hian plastic kan hman nasat a, kan paih mumal loh avang hian luia cheng nungcha tam takin an tuar a, kan paih danin a zir loh avangin leilungin a tuar bawk a, leimin ṭhenkhat pawh hi heng thil avanga lei nghahna tlahniam zel hrin chhuah ni theiin an sawi.AMC thuneitute hian plastic pan chi (polythene bag/sarâng etc) hi thil khap duh vang hrim hrima khap an ni lo a, an thuneihna lan­tir an tumna lam ni loin mipuite tana thil ṭha an ngahtuah vang zawk a ni. Plastic hmanin nghawngṭha lo a nei thei a, plastic kan hmanaah hian thil dang ṭawih ral thei hman theih a nih tho avangin mipuite pawhin a tirah tuar deuh mah ila plastic loa awm theih hi kan zir a ngai dawn ta a ni.Plastic hi awl­samin ṭangkai viau mah se harsatna tam tak a thlen a, a inven hunlaia ṭan kan lak loh chuan kan tlai lutuk palh ang tih a hlauhawm. Tunah pawh hian kan tlai tawh ṭan mek niin mithiamte chuan an sawi a, thil engkim maia plastic kan hmang nasa lutuk hian a ṭha lo zawngin min ei lêt chho mek niin an sawi.AMC hi a khap theitu ni mah se mipuiin kan zawm duh miau loh chuan inven sen a ni dawn lo. Mipuiin ṭha taka kan thlawp a, kan ṭan tlan erawh chuan he khapna thupek hi a hlawhtling ngei thung ang. Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) chuan, August 1, 2019 aṭangin Ai­zawl khawpuiah plastic pan chi hman a khap ṭan a; AMC mayor chuan, mipui vang liau liaua plastic khap a nih dawn thu a sawi. Plastic hman hi mihring hriselna atan a ṭha lo a, hman nasat hian hriselna nasa takin a khawih thei. Hei bakah hian plastic kan hman nasat a, kan paih mumal loh avang hian luia cheng nungcha tam takin an tuar a, kan paih danin a zir loh avangin leilungin a tuar bawk a, leimin ṭhenkhat pawh hi heng thil avanga lei nghahna tlahniam zel hrin chhuah ni theiin an sawi. AMC thuneitute hian plastic pan chi (polythene bag/sarâng etc) hi thil khap duh vang hrim hrima khap an ni lo a, an thuneihna lan­tir an tumna lam ni loin mipuite tana thil ṭha an ngahtuah vang zawk a ni. Plastic hmanin nghawng ṭha lo a nei thei a, plastic kan hmanaah hian thil dang ṭawih ral thei hman theih a nih tho avangin mipuite pawhin a tirah tuar deuh mah ila plastic loa awm theih hi kan zir a ngai dawn ta a ni. Plastic hi awl­samin ṭangkai viau mah se harsatna tam tak a thlen a, a inven hunlaia ṭan kan lak loh chuan kan tlai lutuk palh ang tih a hlauhawm. Tunah pawh hian kan tlai tawh ṭan mek niin mithiamte chuan an sawi a, thil engkim maia plastic kan hmang nasa lutuk hian a ṭha lo zawngin min ei lêt chho mek niin an sawi. AMC hi a khap theitu ni mah se mipuiin kan zawm duh miau loh chuan inven sen a ni dawn lo. Mipuiin ṭha taka kan thlawp a, kan ṭan tlan erawh chuan he khapna thupek hi a hlawhtling ngei thung ang.", "summary": "AMC chuan, August 1, 2019 aṭangin Ai­zawl khawpuiah plastic pan chi hman a khap ṭan a; AMC mayor chuan, mipui vang liau liaua plastic khap a nih dawn thu a sawi.Plastic hman hi mihring hriselna atan a ṭha lo a, hman nasat hian hriselna nasa takin a khawih thei. Hei bakah Plastic kan paihte chuan luitui leh luia cheng nungcha tam takin an tuar phah a, leilungin a tuar a, leimin a thlen phah thin. Plastic awlsamin tangkai viau mah se hman loh hi mipuiin kan zir a ngai dawn a ni. Tunah pawh hian kan tlai tan tawhin mithiamten an sawi a, engmim maia plastic kan hmang nasa lutuk hian nghawng tha lo a nei zel dawn. AMC hian khap ngawt mah se, mipuiin kan zawm loh chuan awmzia a nei lo ang, chuvangin mipuiin kan zawm chuan kan hlawhtling ang." }, { "summarization_id": "588", "url": "https://theaizawlpost.org/zelensky-an-ukraine-in-beihpui-thlak-tan-ti/", "file_name": "SMizo_5_18-02", "original_text": "Ukraine President Volodymyr Zelensky chuan an ramin a nghahlelh em em Russia nawrletna chu an tan ta tiin a sawi. “Beihletna leh invenna kan kalpui tan a ni,” tiin Zelensky chuan a sawi a. Mahse, engtiangin nge an kal dan tur kimchang chu a sawi loh tur thu a sawi zui bawk a. Hetih lai hian Ukraine chhim lam leh khawchhak lamah chuan inbeihna a nasa hle sa a, hei hi Ukraine-in beihpuithlak a tum niawma sawi lawk in a hrin nia sawi a ni a. Ukrainian sipaite chu Bakhmut bul khawchhak lamah leh chhim lama Zaporizhzhia lamah hma an sawn nasa a, Russia hmun te chu long-range rocket te hmangin an bei nasa tia sawi a ni a. Mahse thil awm dan dik tak hriatfiah har tak niin Ukraine leh Russia te chuan sawi dan dang an neih ve ve vang a ni a, Ukraine-in hma a sawn thu a sawi laiin Russia-in a chhang let thei a inti ve reng thung. Hetih lai hian Moscow chhehvel chhim lam district ramri hnaih Kaluga region governor Vladislv Shapsha chuan Stelkovk khuaah drone a tla tiin a sawi a, hei hi erawh independent a finfiah a ni lo thung a. Russian president Vladimir Putin chuan kar kalta Zirtawpni khan video interview a neihah Ukrainian forces te chuan beihpui an thlak tan thu leh mahse lo danchah niin nasa taka tuara chan an neih tam thu a sawi a. Inrinni khan Canadian PM Justin Trudeau nena an inbiaknaah Zelensky thung chuan Russian leader thusawi chu ‘interesting’ tiin a sawi thung a. Dar chhin akin leh mit vun san paha Putin hre lo ang deuha awmin Zelensky chuan Russia hian an daih rei dawn tawh lo tih an inhriat a ngai tiin a sawi. Ukraine military commander te chu an dinhmun a that thu sawiin “Chu chu Putin hrilh rawh u,” tiin a sawi bawk. Trudeau chuan Ukraine puih nan Canadian dollar 500 million chu Ukraine in ralthuam lam a tihphuisui theih nan a pek thu a sawi nghal bawk a. Thuchhuah intawm siam zuiah Canada chuan Ukraine-in Nato member nih a dilna chu a thlawp dawn tia sawiin July thlaa Nato summit Vilnius khawpuia neih hunah sawihona neih a ni ang a ti bawk a. Hetih lai hian chhim lama Zaporzhzhia region-ah chuan inbeihna a nasa hle a, Russian officials te chuan Ukraine forces te chuan Sea of Azoz pawh an tum thu sawiin chu chu an tithei a nih chuan Russian force-te chu tihphelin an awm dawn a ni. Ukraine hma lam panna hi kar kalta lawka Nova Khakovka dam tihchhiat avanga tuilian nasa tak a thlen avangin a tihnufual thei dawna ngaih a ni thung a. Tuilian hian Dnipro River chhehvelah 230 square miles lai a huam a ni. Nato leh Ukraine te chuan Nova Khakovka dam hi Russia-in a tihchhiatah an puh a, Russia erawhin Ukraine a puh ve hlauh thung. Hetih lai hian kar kalta Zirtawpni leh Inrinni zan khan Russia chuan chhim lama Ukraine khawpui Odesa chu missile hmangin a bei a, mi pathumin nunna chanin hliam an awm nual bawk a. Poltava central region-ah pawh Russia-in airfield a bei tel bawk a. Odesa beihnaah hian Russia chuan darkar ruk zet hun hmangin land-based missile pariat leh drone 35 a hmang a, Ukraine air defence chuan cruise missile pahnih leh drone 20 a kap thla hman thung.", "summary": "Ukraine President Zelensky chuan ramin a nghahleh em em Russia nawrletna chu an tan ta tiin a sawi. Hetih laih hian Ukraine chhim leh khawchhak lamah chuan inbeihna a nasa hle a, heihi Ukraine beihpuithlak in a hrin nia sawi a ni. Ukrainian sipaite chuan hma an sawn nasat zia sawiin Russia hmunte chu long-range rocket te hmangin an bei nasa niin a sawi a, heihi Russia lam sawidan nen a inang lo hle thung. Putin chuan video interview a neihnaah Ukrainian forces te beihpui thlak na chu an lo dang niin a sawi a, heihi Zelensky chuan Canadiana PM Trudeau nen an inbiaknaah interesting a tih thu sawiin Russia hian an daih rei a rin tawh loh thu a sawi bawk. Trudeau hian Ukraine tanpuinan dollar 500 million a pek bakah Nato member nih a dilna chu a thlawp dawn tih a sawi. Hetih lai hian chhim lama Zaphorzhzhia region-ah inbeihna a nasa hle a, heihi kar hmasa lama Nova Khakovka dam tihchhiat avang a ni a, a tichhe tu ah hian an inpuh ve ve a ni. Kar kalta khan Russia chuan chhim lama Ukraine khawpui Odesa chu missile hmangin a bei a, mi pathumin nunna chanin hliam an awm nual bawk a, Ukraine lam pawhin theihtawp a lo beilet in cruise missile pahnih leh drone 20 a kap thla thung a ni." }, { "summarization_id": "589", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/105380", "file_name": "F_MIZO_SUM_19_31/1//25", "original_text": "National Drinking Water and Sanitation Awareness Week hawngtu PHE minister chuan, PHE engineer-te chuan lui aṭanga tui pump chhuaha sem chu an thiam tawh hle tih a sawi a, \"Tui sem mai piah lamah tui herh hawna tap aṭanga in nghal ngam khawpa thianghlim tui sem thei turin ka challenge che u a ni,\" a ti.Tun hnaiah PHE minister hian engi-neer-te tana chona (challenge) hi a sawi chhuak zauh zauh a, hei hian engineer-te hi phurna a pek ngei a beiseiawm. Minister berin tui herh hawa in nghal ngam sem turin chona a siam a, hei hi a takin chhang ngei se a duhawm khawp mai.Hetihlai hian minister-in a engineer-te a fuih a, a cho reng mai hian ngaihtuah a tithui hle mai a, hengte hi chu room inkharkhip chhunga (closed door meeting) sawi a, chhungkua anga inzilhna leh infuihna chi niawm tak a ni a; vantlang hriata kan engineer rualte tana chona han sawi chhuah fo pawh hi a letling zawngin a thawk ve thei a, ṭha-hnemngaih luatah hnathawktu tur berte hi kan chhaih lutuk palh thei tih pawh hriat tel aṭha awm e.Tuna kan thlen chinah chuan PHE department-ah hian nasa takin hmasawnna hmuh tur a awm a, ṭan an lak chhoh zel chuan hmasawnna lian zawk pawh kan la hmuh belh zel a beiseiawm. PHE leh a kaihhnawih sorkar department-te hi an inkungkaih ṭhat a, an thawhhona a ṭhat phawt chuan hnathawhna tur sum a awm a, hnathawk thei tur mithiam rual pawh an kawl a, inlungrual tak leh phur taka thawh hi an mamawh ber niin a lang.Minister-in tui intlak pump chhuak tura chona a siam hi PHE engineer-te hian chona tak takah ngai se, a taka tihlawhtling thei turin ṭan la se, a loa kan awm theih loh tui thianghlim hnianghnar taka dawn hi Mizorama mipuite hian an phu (deserve) a ni. National Drinking Water and Sanitation Awareness Week hawngtu PHE minister chuan, PHE engineer-te chuan lui aṭanga tui pump chhuaha sem chu an thiam tawh hle tih a sawi a, \"Tui sem mai piah lamah tui herh hawna tap aṭanga in nghal ngam khawpa thianghlim tui sem thei turin ka challenge che u a ni,\" a ti.Tun hnaiah PHE minister hian engi-neer-te tana chona (challenge) hi a sawi chhuak zauh zauh a, hei hian engineer-te hi phurna a pek ngei a beiseiawm. Minister berin tui herh hawa in nghal ngam sem turin chona a siam a, hei hi a takin chhang ngei se a duhawm khawp mai.Hetihlai hian minister-in a engineer-te a fuih a, a cho reng mai hian ngaihtuah a tithui hle mai a, hengte hi chu room inkharkhip chhunga (closed door meeting) sawi a, chhungkua anga inzilhna leh infuihna chi niawm tak a ni a; vantlang hriata kan engineer rualte tana chona han sawi chhuah fo pawh hi a letling zawngin a thawk ve thei a, ṭha-hnemngaih luatah hnathawktu tur berte hi kan chhaih lutuk palh thei tih pawh hriat tel aṭha awm e.Tuna kan thlen chinah chuan PHE department-ah hian nasa takin hmasawnna hmuh tur a awm a, ṭan an lak chhoh zel chuan hmasawnna lian zawk pawh kan la hmuh belh zel a beiseiawm. PHE leh a kaihhnawih sorkar department-te hi an inkungkaih ṭhat a, an thawhhona a ṭhat phawt chuan hnathawhna tur sum a awm a, hnathawk thei tur mithiam rual pawh an kawl a, inlungrual tak leh phur taka thawh hi an mamawh ber niin a lang.Minister-in tui intlak pump chhuak tura chona a siam hi PHE engineer-te hian chona tak takah ngai se, a taka tihlawhtling thei turin ṭan la se, a loa kan awm theih loh tui thianghlim hnianghnar taka dawn hi Mizorama mipuite hian an phu (deserve) a ni.", "summary": "National Drinking Water and Sanitation Awareness Week hawngtu PHE minister chuan, PHE engineer-ten lui aṭanga tui pump chhuaha sem chu an thiam tawh thu leh hemi piah lamah tap aṭanga in nghal ngam khawpa thianghlim tui sem thei turin chona a siam nghal bawk. Minister-in a engineer-te a fuih a, a cho reng mai hian ngaihtuah a tithui hle mai a, hengte hi chu room chhungah chhungkua anga inzilhna leh infuihna chi niawm tak a ni, ṭhahnemngaih luatah hnathawktu tur berte hi kan chhaih lutuk palh thei tih hriat tel a ṭha awm e.PHE leh a kaihhnawih sorkar department-te hian inlungrual tak leh phur taka thawhho hi an mamawh ber niin a lang.Minister-in tui intlak pump chhuak tura chona a siam hi PHE engineer-te hian chona tak takah ngai se, a taka tihlawhtling thei turin ṭan la se,tui thianghlim hnianghnar taka dawn hi Mizorama mipuite hian an phu a ni." }, { "summarization_id": "590", "url": "https://theaizawlpost.org/thlemna-hmasa-ber/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_3.2.25", "original_text": "Rev Dr Ramengliana -- Advertisement -- Han ngaihtuah chian chuan Isua thlemna tawhte kha an mak angreng ngawt mai. Lung chhanga chantir (ei leh in lam), temple chhip zum atanga zuan thlak (thilmak buaipuina) leh bawkkhupa chibai inbuk (tunge a tawpkhawka lal ber?) chung changte a ni a. Hengte hian kan thlarau nun a huam kim hneh angreng nen a awmzia hi chuti tak chuan kan lo la ngaihtuah meuh hlawm lo mai thei a. Tun tumah hian a thlemna hmasa ber awmze ril tak thur chhuah i han tum dawn ang hmiang. Chhang leh lung piah lamah Isuan thlemna a tawh hmasak ber chungchang ka hriat tirh chuan ho ka ti angreng hle. Pathian Fapa engkim ti thei a ni sia a ril a tam chuan lung mai mai te chu chhang tui tak takah chantir mai tur alawm, thlemna em anga han sawi chu eng nge a chhan ni? tiin ka ngaihtuah. Aman a theih phawt chuan lung chhanga chantir chu a pawina leh dik lohna em em kei naupang mai tan chuan ngaihtuah thiam a har khawp mai. Mahse he thu hi lung chhanga lo chang emaw, chhang lunga lo chang satliah mai niin a lang lo tih te pawh ka hre thiam ve zel a. Tlai khat riltam tihreh thil mai a ni lo bawk a. Thlarau lam inbeihna ril tak leh thuchah ropui tak keng tel a ni a. Chuti ni lo se thlemna a tling lovang a, thil han sawi tham a ni hauh lovang. Kha thlemna kha mahni chakna, mahnia awm thiltihtheihna hman chung chang a ni a. Pathianin kan kuta a dah mahni nawm nan chauha hman leh hman loh chungchang thil pawimawh tak a ni. Mihring ngaihtuahna pangngai chuan engkim ti theitu chuan riltam lai takin ei tur lung chhanga chantir chu a pawina kan hre pha lo. Mahse Isua thlemna tawh serious tak mai chu amaha awm thiltihtheihna chu ama nawmna leh ama duhzawng neihna atan a hmang dawn em? tih zawhna zawk kha a ni. Hei hi tun thlengin Kristian rilru leh khawvel rilru danglamna a la ni reng. Khawvel rilru chuan amaha awm zawng zawng chu ama nawmna atan hman a tum tlat thin. Kan ta, kan ta lo Zofa Kristian zawng zawngin vawiina thlemna kan hmachhawn mek chu Isua thlemna hmasa ang hi a ni a. Hemi kan chhanna hian kan ram leh hnam dinhmun leh kan Kristian rawngbawlna chungchangah awmzia a nei hle zel dawn a. Kan her rem vat loh chuan kan hmalam pawh a thim viau thei dawn a ni. Tuna kan ram thanmawh bawk a nihna lai pawh a awm mek. Chu chu kan theihnate mahni inchhekarbawm nana hman kan tum tlat hi a ni a. Chu chu sualah pawh kan ngai lem lo va, kan tih awm reng leh thil tha takah kan ngai tlangpui. Chutiang tur chuan tan kan la sauh sauh thin bawk a nih hi. Bible zirtirna hi Pathian Thu a nihna kan pawm dawn chuan hei hi kan ngaihthah a rem lo hle. Thuthlung Hlui tirah chuan mihring hmasate chu Eden huan ‘enkawl’ turin thupek an ni tih kan hmu a. Thuthlung Tharah chuan ringtute chu ‘mahni ta kan nih loh’ thu min zirtir bawk a. A tir atang reng khan Pathianin hringfate chu ama SUM enkawl tura a siam kan lo ni a. Chumi awmzia chu kan kuta awm, kan theihna, kan hausakna, kan hlawh chhuah kan tih zawng zawng hi Pathian ta vek zawk a ni a. Mi hausain a chhiahhlawh talent a kawltir ang khan kan vawn him leh tihpun atana min pek mai a ni. Mahni inchhekarbawm leh nawm chen nan a ni lo. Chutiang chu Pathian hre lo khawvel mite tih awm tawk chauh a ni. Tum loh ruam lam a nghawng pha Mizote khawtlang nunah hian sawi chhuah si loh intihsiakna a awm a. Chu chu mi awm thei deuhte zingah a ni lehzual. In leh lo din ropui leh khawtlanga dinhmun (status) neih san hi kan inelna nasa tak a ni. Pa leh nu inti chin chuan an hre ru deuh vek. An ngaihtuah fo a nih loh pekin an nun kaihruaitu atan an hmang thin. Dinhmun thaa an lo dinin mahni tan emaw an ti a. An duh dan dana an kaih sawih theih atan an ro, an sum, an hlawh te chu a phalsak emaw an ti a. Khawvel rilruin a chiah hnehna lai tak chu a ni tih an hre lo. Kan Pathian chuan a ropuina atana hmang tangkai tur leh a ram zau zelna atana enkawl turin Ama sum chu an kutah a dah mai chauh a ni reng si a. A kuta a dah hnem deuh chu hmang tangkai thiam deuh tura a ngaih te pawh an ni mai zawk ang. Nawm chen leh inchhekarbawm nan a ni mawlh lo a ni. He Pathian Sum kan enkawl dan hian Pathian chatuan thil tum leh Chanchin Tha hril a nghawng a ni tih te pawh hi hai loh tur a ni. Ringlote hnena Chanchin |ha hril hi kan missionary tirhte va thawh tur bik ni mai lovin kan zavaia kan thawh tur a ni si a. A thlemna leh kan thlemna Isua thlemna tawh hmasak ber hi vawiin thlenga kan thlemna tawh a la ni ve tho a. A riltam laia lung chhanga chantir mai tura thlem a nih ang hian kan kuta awm kan theihnate chu keimahni intihnawm nana hmang tura thlemna hi kan ngaih pawimawh em em hlawm loh thlemna nghawng pawi tak nei thin a ni. Pathian sum enkawl hian mi zawng zawng kan khawsak dan a inang vek tur a ni tih lam aiin kan kuta awm ang hi thiam takin kan hmang tur a ni, tihna a ni ngei ang. Pathian hming zahawmna, Pathian ram thlenna leh Pathian duhzawng tih te rilrua vawng reng chungin.", "summary": "Ngaihtuah chian chuan Isua thlemna tawhte kha a mak. Lung chhanga chantir, temple chhip zum atanga zuan thlak leh bawkkhupa chibai inbuk chungchangte a ni a. Hengte hian kan thlarau nun a huamkim hneh ang reng. Tun tumah hian a thlemna hmasa ber awmze ril tak sawi i han tum ang. Isua chuan a duh phawt chuan lung chu chhangah a chantir thei alawm, chu chu eng nge thlemna a nih? Hei hian thlarau lam inbeihna a kengtel a ni. Kha thlemna kha mahni chakna, mahnia awm thiltihtheihna hman chung chanh a ni. Pathianin kan kuta a dah mahni tan chauha hman leh hman loh chungchang thil a ni. Zofa kristian zawng zawngin vawiina kan thlemna tawh chu Isua thlemna tawh hmasa ang kha a ni. Kan ram dinhmun ngaihtuah ila, mahni thuneihna leh theihnate mahni inchhekarbawm nan chauha hman kan tum a, chu chu sualah pawh kan ngai lo. Chutiang tur chuan tan kan la sauh sauh lehnghal! A nihna takah chuan mihring hian neih a nei lo a, Pathian ta vek zawk a ni. A thlemna tawh hnasak ber hi vawiin thlenha kan thlemna tawh a la ni ve reng a ni." }, { "summarization_id": "591", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_15_summarization", "original_text": "CM hovin SBWL thukhawm Mizoram State Board for Wildlife (SBWL) thutkhawm chu Chief Minister Lalduhoma hovin nimin khan neih a ni. CM Conference Hall-a Mizoram State Board for Wildlife (SBWL) thutkhawm vawi 10-na ah hian Chief Minister Lalduhoma chuan tunhnaia Delhi a zinna ah Mizoram CAMPA Chairman a nih thu Union Minister of Environment & Forest in a lo hrilh tih sawiin, Union Minister hian Mizoram-a Forest Clearance fel loh vanga hmasawnna hnathawh chawlh lailawk (pending lists) a lo pe tih a sawi a, “Political Level-ah min tanpuia, heng kan harsatna te min chinfel sak hi a duh ngawih ngawih a ni. Kan ram tana hmasawnna tur, ram mipuiten tangkai taka kan hman tur hmalakna vek an ni a, a hlawhtlin theih nan kan tangrual tur a ni. Dan hi mipuite hmasawnna leh hamthatna atana siam a ni a, an harsatna leh an hmasawnna tur daltu ah kan lo hmang tur a ni lo,” a ti bawk. He thutkhawm ah hain Standing Committee of State Board of Wildlife din chungchang te, Aizawl Zoological Park luhman tihsan ve tawh thu te, Wildlife Victims te ex-gratia tihsan chungchang te, kum 2021-a Sai in a tihhlum Hnianghniangi compensation dilna te, Zorinpui - Longmasu inkara kawngpui thar (NH 502A) laih tura ruahman leh Sairang -Tuipuibari inkar kawngpuia Lei dawhthat ngai pahnihte recommendation chungchang te, Phawngpui National Park leh Ngengpui Wildlife Sanctuary enkawl zel dan tur chungchang te an sawi a. Hun pawimawh laia Wildlife Zero Tolerance Drive neih te, Air Gun leh a kaihhnawih khuahkhirhna nasa zawk thu te, ramsa chhanchhuah te fel fai zawka enkawl dan tur te, Mizorama nungchate hming mumal leh felfai taka thliartu tur Nomenclature Committee lo din tawh tuai tharleh thute bakah, hmun pawimawh bika ramsaten kawngpui an kanna tur (corridors/passages) siam thute an sawi a ni.", "summary": "CM hovin SBWL thukhawm Mizoram State Board for Wildlife (SBWL) thutkhawm chu Chief Minister Lalduhoma hovin CM Conference Hall-ah neih a ni. CM chuan tunhnaia Delhi a zinna ah Mizoram CAMPA Chairman a nih thu Union Minister of Environment & Forest in a lo hrilh tih sawiin, Union Minister hian Mizoram-a Forest Clearance fel loh avangin hnathawh chawlh lailawk a lo pe tih a sawiin, Poltical level-ah min tanpui a tum thu leh Dan hmanga mipuite harsatna kan siam sak tur a ni lo tih a sawi bawk. He thutkhawm ah hain Standing Committee of State Board of Wildlife din chungchang te, Aizawl Zoological Park luhman tihsan ve tawh thu te, Wildlife Victims te ex-gratia tihsan chungchang te, kum 2021-a Sai in a tihhlum Hnianghniangi compensation dilna te, Zorinpui - Longmasu inkara kawngpui thar (NH 502A) laih tura ruahman leh Sairang -Tuipuibari inkar kawngpuia Lei dawhthat ngai pahnihte recommendation chungchang te, Phawngpui National Park leh Ngengpui Wildlife Sanctuary enkawl zel dan tur chungchang te an sawi a, Wildlife Zero Tolerance Drive neih te, Air Gun leh a kaihhnawih khuahkhirhna thu le Mizorama nungchate hming mumal leh felfai taka thliartu tur Nomenclature Committee tuai thar a pawimawh thute an sawi." }, { "summarization_id": "592", "url": "https://theaizawlpost.org/super-sunday-ah-team-lian-an-nep/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_3.2.25", "original_text": "Kar tawpah English Premier League en tur a awm hi kar tawp tifamkimtu a ni a. Kar tawpah rau rau pawh Pathianni zanah inkhel hmuhnawm tura ngaih, inkhel ngaihven hlawh a awm fo thin. Pathianni zanah inkhel hmuhnawm tura ngaih a awm thin vangin ‘Super Sunday’ tih a ni hial thin. Kar liam ta Super Sunday-ah team lian an nep a, Manchester United, Chelsea leh Tottenham te an chak zo lo vek. United an chak thei lo Season thara bul tan fuh lo Manchester United in chak an harsat chhunzawm a, Villa Park-a an khingpui Aston Villa nen goal awm lovin an inhnehtawk. Red Devils hi an khelh thum chhung an chak thei lo vek a, manager Erik ten Hag dinhmun a derthawng tulh tulh. Chak mamawh United hian Aston Villa lakah an khel chhe lem lo viau a, goal thun theihna hun tha pawh an nei. Season thara goal thun harsat Marcus Rashford chuan goal thun theihna hun tha tum hnih a nei a, Villa keeper Emi Martinez a paltlang thei lo ve ve. United tan hian captain Bruno Fernandes chuan freekick atangin goal a thun teuh viau bawk a, vanneihthlak takin Villa an him hram. Bench atanga lut Antony pawhin goal thun theihna hun tha a nei ve bawk a, si nghak chetha tak Martinez a paltlang thei bik lo. Inkhel hmuhnawm takah goal lut a awm thei lo tluan a, Villa leh United te chu goal awm lovin an inhnehtawk. Aston Villa an khelh hmain United hi Tottenham lakah 3-0 ngawtin an tlawm a. Europa League-ah hma taka goal hnih an thun chungin FC Porto lakah an chak zo lo leh a. Insiamthat an mamawhna inkhelah Aston Villa nen an inhnehtawk leh bawk. Villa lakah an chak zawh leh tak loh vangin United hi EPL season tharah vawi sarih khel tawhin vawi hnih chiah an chak a, tlawm zawkah vawi thum zet tang tawhin, draw vawi hnih an nei bawk. Khelh 7 atanga point 8 hmuin United hian 14-na an luah mek a. Hmahruaitu Liverpool nen an inkarah point 10 zet a tla zep tawh. United an talbuai lai hian Aston Villa erawh season tharah an khel tha chho viau. Villa hian EPL-ah vawi 7 khel tawhin point 14 an hmu a, panganaah an awm mek. Champions League lamah pawh bul an tan tha viau a, vawi hnih an chak zawn tawhin paruknaah an awm mek bawk. Aston Villa lakah an chak zawh loh vangin United manager Erik ten Hag hma lam hun a thim leh zual. Tottenham lakah an mualpho hnu khan mi tam tak chuan Ten Hag hi United in an ban nghal mai an ring a. Beisei ang chanchin thar erawh a awm lo. Kar laihawlah FC Porto an hmachhawn dawn bakah kar tawpah Aston Villa hmachhawn leh tur an ni a, inkhel an hmachhawn zawn vangin an ban rih lo ni maia ngaih a ni. United in inkhel an hmachhawn lova an awl lai, international break-ah Ten Hag hi an ban tura ngaih a ni a. International break a lo thleng ta a, Ten Hag hma lam hun tur a chian theih thuai a rinawm. Chelsea an chak zo lo Season hnih chhung sum seng hnem chunga beisei phak tawh lo Chelsea an insiamtha a, season tharah an khel tha chho ta viau. Table-ah palina luah mektu Chelsea hian Pathianni zan khan Stamford Bridge-ah Nottingham Forrest an mikhual a, an mualah tam zawk ni chungin an chak zo lo. Stamford Bridge-ah season thara khel tha pahnih Chelsea leh Nottingham Forrest te an inhnehtawk viau a, chawlhlawk hmain goal thun thei an awm lo. Chawlhlawk hmain goal lut thei lo mah se chawlhlawk hnu lamah erawh goal a lut ta thuai thung. Second half tan atanga minute lina lekah Chris Wood chuan Nottingham Forrest hmahruaina goal a thun. Wood goal hian Chelsea a cho phur a, an khel tha ta sawt thung a, goal pawh an thun thuai. An si phurh sut tuma tan khawh nasa tak Chelsea tan hian Noni Madueke chuan minute 57-naah goal thunin an si phurh a sut. Goal khat ve ve an thun hnuin inkhel a hmuhnawm zui viau a, inkhel boruak pawh a tang tha viau bawk. Boruak lum tak karah Nottingham Forrest player James Ward-Prowse chu minute 78-naah hnawhchhuah a ni. An mualah tam zawk an nih vangin Blues hian chak tumin tan an khawh nasa viau a, hlauhawm siam thin mah se goal an thun thei tawh bik lova, an mualah uiawm takin an chak zo ta lo a ni. Brighton in Spurs an lehthal Pathianni zana inkhel dangah Brighton & Hove Albion chuan an mikhual Tottenham Hotspurs lakah si hnih an phur hmasa zet chungin hnehna an chang let a, point thum hlu tak an hmu. EPL-ah United an sawp vang leh European competition lama an khelh that vanga phur tak Tottenham hian Brighton mual American Express Stadium-ah bul an tan tha viau a, chawlhlawk hmain goal hnih an thun hman. Tottenham tan hian Brennan Johnson chuan minute 23-na lekah hmahruaina goal a thun a. Chawlhlawk dawn hnaih minute 37-naah James Maddison chuan an goal hnihna a htun zui leh a, si hnih faia hmahruai chungin chawlhlawk an hmang a, an dinhmun a tha hman hle. Chawlhlawk hmain goal hnih chhuah mah se Brighton in chawlhlawk an hmang tangkai a, chawlhlawk hnu lamah goal thum ngawt an thun. Second half tan atanga minute thumna lekah club leh ram tana khel tha chho tak Yankuba Minteh chuan goal thunin an si phurh a sut a. M", "summary": "Kar tawpah rau rau pawh Pathianni zanah inkhel hmuhnawm tura ngaih, inkhel ngaihven hlawh a awm fo thin. Pathianni zanah inkhel hmuhnawm tura ngaih a awm thin vangin ‘Super Sunday’ tih a ni hial thin. Kar liam ta Super Sunday-ah Man United, Chelsea leh Tottenham te an chak lo vek. United an chak thei lo a, Aston Villa nen an inhnehtawk hram. Red Devils pawh an chak thei lo, Manger Erik ten Hag dinhmun a derthawng zel. United hian Aston Villa an tum hma hian Tottenham lakah 3-0 in an tlawm. United hi EPL season tharah vawi 7 khel tawhin vawi hnih chiah an chak a, draw vawi 3 an nei tawh bawk. Point 8 hmu an hmu tawh. Villa hian vawi 7 khel tawhin point 14 an hmu a, 5-naah an awm. Champions League lamah pawh paruknaah an awm mek bawk. Totenham laka an mualpho hnin Ten Hag hi United in an ban an ring a, an rin ang erawhin thil a thleng lo. FC Porto an hmachhawn leh dawn balah Aston Villa pawh hmachhawn leh tur an ni. International break hunah Ten Hag hma lam hun tur a chian theih rin a ni. Chelsea an chak lo. Season tharah khel tha viauin Table-ah palina an ni a. Pathian ni zan khan Nottingham Forrest an tum a, an chak lo. Brighton in Spurs an lehthal. Pathian ni zana inkhel dangah Brighton chuan Tottenham Hotspurs lakah si hnih an phur hmasa zet chung hnehna an chang." }, { "summarization_id": "593", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9003", "file_name": "H-212-14/02/2025-party atana MGNREGS hman", "original_text": "All Mizoram Village Council Association (AMVCA) chuan, Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme (MGNREGS) hnuaia material component chu party mite induhsakna atan hmangah Mizoram sorkar an puh a; an kalphung siamṭha turin sorkar an phût.AMVCA hian thuthar thehdarhtute an kâwmnaah sor­karin MGNERGS a kalpui dan hrang hrang leh ruling party induhsakna atan an hman ṭhin thu an sawi chhuak a; MNF chu eptu lama an awmlaia ruling party-in MGNERGS an kalpui dan sawisel ṭhintu ni si, an sawiselte ang chiaha khawsa ve zuiah an puh.Mizoramah chuan, 'Eptu party apiangin ram an hmangaih,' tia fiamthu an sawi hi a tak a chang ta mai emaw tih tur a ni a, sorkarna vawnfung chelhtu an nih meuh chuan a hmaa an sawisel ang chiahin an awm hreh lo ṭhin a, a vanduaithlak hle a ni. Thingtlang miten innghah nana an hman pakhat MGNERGS pawh party hamṭhatna atana hman hreh lo sorkar kan nei zel mai hi Mizoram thingtlang mite vanduaina belhchhahtu a ni hial ang.Sorkarna vawn­fung chelhtu lamin an party mite an duhsak duh a nih pawhin thil tih theih dan hrang hrang a awm ang a; nimah -sela MGNERGS atana sum dah la hek zawng leh, thingtlang hmasawnna tur tiching­pen zawnga sorkar a lo khawsa a nih chuan a dik lo hle a ni.AMVCA-in sorkar an puhna hi thil dik lo ni zawk se a duhawm hle a, chuti ni loa a sorkar berin central sorkar aṭanga MGNERGS sum a hmuhte a hmang ṭha lo a nih chuan a tuartu tur chu thingtlang mipuite an ni si a. All Mizoram Village Council Association (AMVCA) chuan, Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme (MGNREGS) hnuaia material component chu party mite induhsakna atan hmangah Mizoram sorkar an puh a; an kalphung siamṭha turin sorkar an phût.AMVCA hian thuthar thehdarhtute an kâwmnaah sor­karin MGNERGS a kalpui dan hrang hrang leh ruling party induhsakna atan an hman ṭhin thu an sawi chhuak a; MNF chu eptu lama an awmlaia ruling party-in MGNERGS an kalpui dan sawisel ṭhintu ni si, an sawiselte ang chiaha khawsa ve zuiah an puh.Mizoramah chuan, 'Eptu party apiangin ram an hmangaih,' tia fiamthu an sawi hi a tak a chang ta mai emaw tih tur a ni a, sorkarna vawnfung chelhtu an nih meuh chuan a hmaa an sawisel ang chiahin an awm hreh lo ṭhin a, a vanduaithlak hle a ni. Thingtlang miten innghah nana an hman pakhat MGNERGS pawh party hamṭhatna atana hman hreh lo sorkar kan nei zel mai hi Mizoram thingtlang mite vanduaina belhchhahtu a ni hial ang.Sorkarna vawn­fung chelhtu lamin an party mite an duhsak duh a nih pawhin thil tih theih dan hrang hrang a awm ang a; nimah -sela MGNERGS atana sum dah la hek zawng leh, thingtlang hmasawnna tur tiching­pen zawnga sorkar a lo khawsa a nih chuan a dik lo hle a ni.AMVCA-in sorkar an puhna hi thil dik lo ni zawk se a duhawm hle a, chuti ni loa a sorkar berin central sorkar aṭanga MGNERGS sum a hmuhte a hmang ṭha lo a nih chuan a tuartu tur chu thingtlang mipuite an ni si a. All Mizoram Village Council Association (AMVCA) chuan, Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme (MGNREGS) hnuaia material component chu party mite induhsakna atan hmangah Mizoram sorkar an puh a; an kalphung siamṭha turin sorkar an phût. AMVCA hian thuthar thehdarhtute an kâwmnaah sor­karin MGNERGS a kalpui dan hrang hrang leh ruling party induhsakna atan an hman ṭhin thu an sawi chhuak a; MNF chu eptu lama an awmlaia ruling party-in MGNERGS an kalpui dan sawisel ṭhintu ni si, an sawiselte ang chiaha khawsa ve zuiah an puh. Mizoramah chuan, 'Eptu party apiangin ram an hmangaih,' tia fiamthu an sawi hi a tak a chang ta mai emaw tih tur a ni a, sorkarna vawnfung chelhtu an nih meuh chuan a hmaa an sawisel ang chiahin an awm hreh lo ṭhin a, a vanduaithlak hle a ni. Thingtlang miten innghah nana an hman pakhat MGNERGS pawh party hamṭhatna atana hman hreh lo sorkar kan nei zel mai hi Mizoram thingtlang mite vanduaina belhchhahtu a ni hial ang. Sorkarna vawn­fung chelhtu lamin an party mite an duhsak duh a nih pawhin thil tih theih dan hrang hrang a awm ang a; nimah -sela MGNERGS atana sum dah la hek zawng leh, thingtlang hmasawnna tur tiching­pen zawnga sorkar a lo khawsa a nih chuan a dik lo hle a ni. AMVCA-in sorkar an puhna hi thil dik lo ni zawk se a duhawm hle a, chuti ni loa a sorkar berin central sorkar aṭanga MGNERGS sum a hmuhte a hmang ṭha lo a nih chuan a tuartu tur chu thingtlang mipuite an ni si a.", "summary": "7th August,2020 All Mizoram Village Council Association chuan Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme hnuaia material component chu party mite induhsakna atana hmangah Mizoram sawrkar an puh.MNF chu eptu lama an awm laia ruling party-in MGNERGS an kalpui dan sawisel ṭhintu ni si,an sawiselte ang chiaha khawsa ve zuiah an puh bawk a,an kalphung siam ṭha turin sawrkar an phût. AMVCA-in sawrkar an puhna hi thudik ni lo hram se a duhawm hle a,sawrkar berin central sawrkar aṭanga MGNERGS sum an hmuh a la hek zawng leh a tichingpen zawnga an lo khawsa a nih chuan a tuartu tur ber chu thingtlang mipuite an ni." }, { "summarization_id": "594", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/34980", "file_name": "SMizo_70_11-02", "original_text": "Irrigation & Water Resources (IWR) department chuan tun hnaiah Mizoram hmun 240-ah 'ground water irrigation project' kalpuiin tui an verh a, chhungkaw 502 huan/leilet a chawm thei dawn a ni a; he project hi PMKSY leh NABARD aṭanga kal a ni.Mizoramah hian loneitu tam berte chuan tlang­ram lo neih (jhum cultivation) hmangin ei an la zawng mek a, kum tin mai an lo neihna hmun an sawn a ngai a, hun leh tha a heh em em a ni. Tlangram lo neih thlakna tur hi kan state sorkar hian a zawng ṭhin a, tun thleng hian a la hmu fuh hleithei lo a, hei vang hian loneitute dinhmun pawh a beh ngaiin a bet reng a, a nawlpui hmasawnna hmuh tur a awm meuh lo a ni ber mai.Hetihlai hian loneitu zingah thlai leh thei chin tur thlang fuh thiam deuh te, hmunhma nei ṭha leh tui hmu ṭhate chuan an din chhuahpui ṭan der tawh a, a vannei leh a fing deuhte chuan an hausakpui ve ṭan ta. Heng mite hian a hralh kal tur thlai/ thei chin nachang an hria a, chumi piah lamah a châwm leh enkawl dan an zir peih a, chu mi kawnga pawimawh tak chu tui hnianghnar neih hi a ni.Tlang chhipa lo nei ṭhin kan nih avang hian fur lai a nih loh chuan loneitu tam zawk hi chuan thlai an thar thei lo a ni deuh ber a, tui pek tur a remchan loh vang a ni a; hetihlai hian tui ṭhatna hmuna leilet leh nûl nei ṭha deuhte chuan thlasik thlai chingin an hausakpui ṭan mek. Kan ramah hian tui hnianghnar ṭha chu nei ngat ila kuthnathawktute tan kawl a eng dawn a, chumi kawngah chuan IWR-te hmalakna hi a ṭangkai thei dawn hle a ni. Irrigation & Water Resources (IWR) department chuan tun hnaiah Mizoram hmun 240-ah 'ground water irrigation project' kalpuiin tui an verh a, chhungkaw 502 huan/leilet a chawm thei dawn a ni a; he project hi PMKSY leh NABARD aṭanga kal a ni.Mizoramah hian loneitu tam berte chuan tlang­ram lo neih (jhum cultivation) hmangin ei an la zawng mek a, kum tin mai an lo neihna hmun an sawn a ngai a, hun leh tha a heh em em a ni. Tlangram lo neih thlakna tur hi kan state sorkar hian a zawng ṭhin a, tun thleng hian a la hmu fuh hleithei lo a, hei vang hian loneitute dinhmun pawh a beh ngaiin a bet reng a, a nawlpui hmasawnna hmuh tur a awm meuh lo a ni ber mai.Hetihlai hian loneitu zingah thlai leh thei chin tur thlang fuh thiam deuh te, hmunhma nei ṭha leh tui hmu ṭhate chuan an din chhuahpui ṭan der tawh a, a vannei leh a fing deuhte chuan an hausakpui ve ṭan ta. Heng mite hian a hralh kal tur thlai/ thei chin nachang an hria a, chumi piah lamah a châwm leh enkawl dan an zir peih a, chu mi kawnga pawimawh tak chu tui hnianghnar neih hi a ni.Tlang chhipa lo nei ṭhin kan nih avang hian fur lai a nih loh chuan loneitu tam zawk hi chuan thlai an thar thei lo a ni deuh ber a, tui pek tur a remchan loh vang a ni a; hetihlai hian tui ṭhatna hmuna leilet leh nûl nei ṭha deuhte chuan thlasik thlai chingin an hausakpui ṭan mek. Kan ramah hian tui hnianghnar ṭha chu nei ngat ila kuthnathawktute tan kawl a eng dawn a, chumi kawngah chuan IWR-te hmalakna hi a ṭangkai thei dawn hle a ni.", "summary": "PMKSY leh NABARD hnuaiah Irrigation & Water Resources Deapartment chuan Mizoram hmun 240-ah 'ground water irrigation project' kalpuiin lei an verh a, chhungkaw 502 huan a chawm thei dawn a ni. Mizo te hi tlang ram alo nei kan nih avang hian fur lai anih loh chuan loneitu tam zawk ten thlai an thar thei lo ani ber a, heihian loneitute dinhmun ati bet reng a, heihi a chhan ni ber a lang chu tui kan hmuh that loh vang anih avangin IWR-te hmalakna hi a tangkai dawn hle a ni. Hetih lai hian loneitu thenkhat an ram mil a thlai leh thei ching tur thlang fuh ten an hausak pui ve tan a, kuthnathawktute tan kawl a eng ve tan a chung te tan pawh chuan he project hi a tangkai dawn hle a ni." }, { "summarization_id": "595", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/127001", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_/5/2/25", "original_text": "Mizoram Chakma Student's Union (MCSU) chuan Mizoram sorkar chu Gauhati High Court-ah an khing a, High Court chuan June 24, 2016 khan order tichhuakin, Mizoram (Selection of Candidates for Higher Technical Courses) Rules 2016-a Rule no. 5 chu hman theih loh turin a dah. Hei vang hian Mizoram sorkar quota-a medical course hrang hrang zir turte seat chan tur siam fel theih a la ni lo. Hetih lai hian, Central YMA chuan Chakma zirlai pawlte chu Gauhati High Court-a an PIL thehluh hnûkkîr turin an phût a, MZP pawhin MCSU-te thil tih hi an dem.State Medical & Technical Entrance Examination (SMATEE)-a tlingte counselling neihpui an la nih loh avang hian MZP chu an lungawi lo a, Mizo zirlaite hmakhua tihbuai tumah Chakmate chu an puh a, \"Mizo zirlaite tihbuai tum hrim hrima harsatna an siam hi kan hrethiam lo hle,\" an ti a; \"Counselling kaltlang pui a nih loh a, zirlaite'n admission an ti thei lo a nih chuan Mizoram sorkar mawhphurhna a ni ang a, Chakmate vanga Mizo zirlaite'n admission an hmu lo a nih chuan Chakmate chunga eng pawh thleng se MZP-in mawh a phur lo ang,\" an ti zui bawk.MCSU-te'n Gauhati High Court-a petition an thehluh avanga tuna zirlaite'n an zir zelna tura an seat an chân phah a nih chuan a pawi thui dawn hle mai a, MSCU pawhin MZP leh CYMA ngenna hi ngai pawimawh hram se, High Court-a an petition thehluh hi hnuk kir se a ṭha khawp mai. Chuti ni loa 'dan' tlawhchhana ram leilung fate tana harsatna siam zawnga an khawsa lui a nih ngat chuan thil ṭha lo zawk a hring chhuak palh ang tih a hlauhawm a, fimkhur a ṭul khawp mai.Mi tinin mahni chanvo kan nei vek a, chumi chu chan ngei tumin kan bei tur a ni a; nimahsela tuna MCSU lamin an chanvo chang tura an beih danah hi chuan Mizo zirlaite tana harsatna siam thei zawngin ke an pen a, an thil tih hi a dik tawk lo a ni tih hriain inlamlet se, Mizo zirlaite hian an zir tur dik tak an zir ngei theihna turin chinfel ni thuai rawh se. Mizoram Chakma Student's Union (MCSU) chuan Mizoram sorkar chu Gauhati High Court-ah an khing a, High Court chuan June 24, 2016 khan order tichhuakin, Mizoram (Selection of Candidates for Higher Technical Courses) Rules 2016-a Rule no. 5 chu hman theih loh turin a dah. Hei vang hian Mizoram sorkar quota-a medical course hrang hrang zir turte seat chan tur siam fel theih a la ni lo. Hetih lai hian, Central YMA chuan Chakma zirlai pawlte chu Gauhati High Court-a an PIL thehluh hnûkkîr turin an phût a, MZP pawhin MCSU-te thil tih hi an dem.State Medical & Technical Entrance Examination (SMATEE)-a tlingte counselling neihpui an la nih loh avang hian MZP chu an lungawi lo a, Mizo zirlaite hmakhua tihbuai tumah Chakmate chu an puh a, \"Mizo zirlaite tihbuai tum hrim hrima harsatna an siam hi kan hrethiam lo hle,\" an ti a; \"Counselling kaltlang pui a nih loh a, zirlaite'n admission an ti thei lo a nih chuan Mizoram sorkar mawhphurhna a ni ang a, Chakmate vanga Mizo zirlaite'n admission an hmu lo a nih chuan Chakmate chunga eng pawh thleng se MZP-in mawh a phur lo ang,\" an ti zui bawk.MCSU-te'n Gauhati High Court-a petition an thehluh avanga tuna zirlaite'n an zir zelna tura an seat an chân phah a nih chuan a pawi thui dawn hle mai a, MSCU pawhin MZP leh CYMA ngenna hi ngai pawimawh hram se, High Court-a an petition thehluh hi hnuk kir se a ṭha khawp mai. Chuti ni loa 'dan' tlawhchhana ram leilung fate tana harsatna siam zawnga an khawsa lui a nih ngat chuan thil ṭha lo zawk a hring chhuak palh ang tih a hlauhawm a, fimkhur a ṭul khawp mai.Mi tinin mahni chanvo kan nei vek a, chumi chu chan ngei tumin kan bei tur a ni a; nimahsela tuna MCSU lamin an chanvo chang tura an beih danah hi chuan Mizo zirlaite tana harsatna siam thei zawngin ke an pen a, an thil tih hi a dik tawk lo a ni tih hriain inlamlet se, Mizo zirlaite hian an zir tur dik tak an zir ngei theihna turin chinfel ni thuai rawh se.", "summary": "Mizoram Chakma Student's Union(MCSU)-in Mizoram Sorkar Gauhati High Court-a an khin avangin High Court order angin, Mizoram(Selection of Candidates for Higher Technical Courses) Rules 2016-a Rule no.5 chu hman theihloh turin a dah a,hei vang hian Mizoram Sorkar quota-a medical course hrang hrang zir turte seat chan tur siam fel theih a la nilo. MZP pawhin MCSU-te thil tih hi an dem hle a,Central YMA pawn an PIL thehluh hi hnukkir turin an phut bawk. State Medical & Technical Entrance Examination (SMATEE)-a tlingte counselling neihpui an la nihloh avangin MZP chu an lungawilo a, counselling kaltlang pui a nihloh avanga zirlaite'n admission an ti theilo a nih chuan Chakmate chungah engpawh thleng se MZP-in mawh a phurlo ang an ti. MCSU-te'n Gauhati High Court-a petition an thehluh avanga tuna Court-a an petition thehluh hi an hnukkirloa harsatna siam zawnga an khawsa lui a nih chuan thil ṭhalo zawk a hring chhuak palh ang tih a hlauhawm hle, an thiltih dikloh hi hriain inlamlet se, Mizo zirlaite hian an zir tur dik tak an zir ngei theihna turin chinfel ni thuai rawh se." }, { "summarization_id": "596", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Mizoram kaltlanga nungcha tawlhruk man 166 tling Myanmar lam atanga Mizoram kaltlanga nungcha tawlhruk man chhuah chu a vaiin 166 a tling tawh. Mizoram sawrkar Environment Forest & Climate Change Department hnuaia Wildlife Division hotuten Akashvani Correspondent-an hrilh danin, Mizoram kaltlanga nungcha tawlhruk zingah hian Sazu chi khat, Guinea Pig a tam ber a, 20 lai man chhuah a nih bakah Vaki chi khat, Sulphur Crested Cockatoo leh Saphai, Ball Phython 18 ve ve te chu ramsa tawlhruk manchhuah zinga a tam ber pahnihna an ni. EF&CC Wildlife Division hotute sawi danin nungcha tawlhruk te hi khawvel pum huap ang pawh a man to tak tak te an ni hlawm a, Mizoram chhungah tak chuan leitu an awm an hriat loh thu leh phai lama thawn tur an nih deuh vek thu an sawi a ni. Nungcha tawlhruk manchhuahte hi a enkawl danah Wildlife hotute chuan anmahni pawh an inzir belh thin bakah mithiam tam tak an rawn thin thu an sawi a, nungcha thenkhat chu a tawlhrutu ten chaw an pek that loh avang leh bawm chep tak taka an khung thin avangin an chauh thu leh a then phei chuan an thih phah hial thin thu an sawi a. Hetianga nungcha tawlhruk a hluar avang jhian Aizawl Sahuan pawh a chep phah thin thu leh nungcha tawlhrukte dahna tur pawh theih ang ang a ngaihtuah a nih thin thu sawiin, Aizawl Lungverh-a Mizoram Police ram pawh Aizawl Sahuan ram atan Mizoram Sawrkar chuan a sahthlak sak a, Sahuan a ramsa leh nungcha-te tan tui pawh a hma ai a tam lak a nih tawh thu an sawi bawk.", "summary": "Mizoram kaltlanga nungcha tawlhruk man 166 tling Mizoram kaltlanga nungcha tawlhruk zingah hian Sazu chi khat, Guinea Pig a tam ber a, 20 lai man chhuah a nih bakah Vaki chi khat, Sulphur Crested Cockatoo leh Saphai, Ball Phython 18 ve ve te chu ramsa tawlhruk manchhuah zinga a tam ber pahnihna an ni. Nungcha tawlhrukte hi man to tak tak an ni a, hetianga nungcha tawlhruk a hluar avang jhian Aizawl Sahuan pawh a chep phah thin thu leh nungcha tawlhrukte dahna tur pawh theih ang ang a ngaihtuah a nih thin thu sawiin Aizawl lungverha Sahuan pawh a hma aia hma lak a nih thu a sawi bawk." }, { "summarization_id": "597", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/115863", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_3/2/25", "original_text": "Home minister R Lalzirliana chuan, Aizawl dáia rangkachak phur motor suam thubuaiah tu pawh inhnamhnawih se an tuar mai tur a ni tih a sawi a; \"A inhnamhnawih an lian a nih pawhin an tuar mai tur a ni. Thil dik lo titute chu tu pawh ni se hlauh tur a awm lo. Vênthâwn nei loin police-te'n an chhui a, hei hian police-te kut phuar an ni lo tih a tichiang hle,\" a ti.Home minister-in tunlaia mipui ngaihven tak mai thila thu chiang tak a puang chhuak hi a lawmawm a, he-tiang thil ngaihven hlawh bik leh thil lian thamah hi chuan sorkar mi pawi-mawhte an ṭawng chhuah hi inhmeh reng a ni. He insuam-na thlen dan hi a mak hle mai a, a chhuina kawnga police lam hnathawh a fakawm a, chak takin chhui zui zel se a ṭha hle.He insuamnaa thil lang chiang tak chu Mizoram hi smuggling kalkawnga hman a ni, tih hi a ni. Police lam hi chuan a insuamna leh silai hmanga invauna hi an ngaimawh a, hei hi an tih tur zawn pawh a ni a; nimahsela mipui lam ngaimawh lian tak chu Mizoram chhunga sorkar phal loh thil kal tlangpui a ni fo hi a ni.Silai leh ralthuam man thawm a khat tawkin kan hre reng a, man loh tam tak a awm tih a chiang. Kan ram hi tute emaw hian sorkar phal loh thil tawlhrukna ramah an chhuah mek a, a pawi takzet a ni.Mizoram hi state population aṭanga chhutin police ngah ber pawl kan ni a, kan ram ven tur pawh hi a zau vak lo a, hmun pawimawh bikah hi chuan indah tam deuh thei se a ṭha ngawt mai. Myanmar leh Mizoram inrina check gate-te hi tun aia khauh hian enkawl ni se, police zingah tham theih an awm palh ang tihte a hlauhawm a, 'check gate-a duty-te an hausa duh,' tia hmun danga an sawi ṭhinte hi heng hmun pawimawh bikah hi chuan thleng ve lo se a ṭha ngawt mai.Sorkarin police-te hnuchhui dan chhuang taka a sawi hi chhuanawm viau mah se, Mizo-ram chhungah awlsam takin smuggling kalpui mup mup a lo ni reng tih hriat hi venghimtu lam tan chuan mualphona a ni tel. Home minister-in thil awm dan a hre chiang tawh a, kan rama smuggling kalpui a ni fo mai hi titawp turin ṭan la se, tuna rangkachak boah mai ni lo hun lo kal lehzel turah pawh a inhnamhnawihte chu tu pawh ni se chhui chhuakin man ngam zel rawh se. Home minister R Lalzirliana chuan, Aizawl dáia rangkachak phur motor suam thubuaiah tu pawh inhnamhnawih se an tuar mai tur a ni tih a sawi a; \"A inhnamhnawih an lian a nih pawhin an tuar mai tur a ni. Thil dik lo titute chu tu pawh ni se hlauh tur a awm lo. Vênthâwn nei loin police-te'n an chhui a, hei hian police-te kut phuar an ni lo tih a tichiang hle,\" a ti.Home minister-in tunlaia mipui ngaihven tak mai thila thu chiang tak a puang chhuak hi a lawmawm a, he-tiang thil ngaihven hlawh bik leh thil lian thamah hi chuan sorkar mi pawi-mawhte an ṭawng chhuah hi inhmeh reng a ni. He insuam-na thlen dan hi a mak hle mai a, a chhuina kawnga police lam hnathawh a fakawm a, chak takin chhui zui zel se a ṭha hle.He insuamnaa thil lang chiang tak chu Mizoram hi smuggling kalkawnga hman a ni, tih hi a ni. Police lam hi chuan a insuamna leh silai hmanga invauna hi an ngaimawh a, hei hi an tih tur zawn pawh a ni a; nimahsela mipui lam ngaimawh lian tak chu Mizoram chhunga sorkar phal loh thil kal tlangpui a ni fo hi a ni.Silai leh ralthuam man thawm a khat tawkin kan hre reng a, man loh tam tak a awm tih a chiang. Kan ram hi tute emaw hian sorkar phal loh thil tawlhrukna ramah an chhuah mek a, a pawi takzet a ni.Mizoram hi state population aṭanga chhutin police ngah ber pawl kan ni a, kan ram ven tur pawh hi a zau vak lo a, hmun pawimawh bikah hi chuan indah tam deuh thei se a ṭha ngawt mai. Myanmar leh Mizoram inrina check gate-te hi tun aia khauh hian enkawl ni se, police zingah tham theih an awm palh ang tihte a hlauhawm a, 'check gate-a duty-te an hausa duh,' tia hmun danga an sawi ṭhinte hi heng hmun pawimawh bikah hi chuan thleng ve lo se a ṭha ngawt mai.Sorkarin police-te hnuchhui dan chhuang taka a sawi hi chhuanawm viau mah se, Mizo-ram chhungah awlsam takin smuggling kalpui mup mup a lo ni reng tih hriat hi venghimtu lam tan chuan mualphona a ni tel. Home minister-in thil awm dan a hre chiang tawh a, kan rama smuggling kalpui a ni fo mai hi titawp turin ṭan la se, tuna rangkachak boah mai ni lo hun lo kal lehzel turah pawh a inhnamhnawihte chu tu pawh ni se chhui chhuakin man ngam zel rawh se.", "summary": "Home minister R Lalzirliana chuan, Aizawl dáia rangkachak phur motor suam thubuaiah a inhnamhnawih an lian a nih pawhin an tuar mai tur a ni a, vênthâwn neiloin police-te'n an chhui a, hei hian police-te kut phuar an nilo tih a chian thu a sawi. He insuamnaa thil lang chiang tak chu Mizoram hi smuggling kalkawnga hman a ni a, Police lam hian insuamna leh silai hmanga invauna hi an ngaimawh a, tuna an hnathawh dan pawh hi a fakawm hle; nimahsela, mipui lam ngaimawh lian tak chu Mizoram chhunga Sorkar phalloh thil, silai leh ralthuam a khat tawk a an man thin a ni a, kan ram hi tute emaw chuan Sorkar phalloh thil tawlhrukna ramah an chhuah mek a, a pawi hle. Mizoram police-te hi Myanmar leh Mizoram inrina check gate-te hi tun aia khauh hian enkawl se, police zingah tham theih erawh awm velo se,kan rama smuggling kalpui a ni fo mai hi titawp turin ṭan la se, tuna rangkachak boah mai nilo hun lo kal lehzel turah pawh a inhnamhnawihte chu tu pawh ni se chhui chhuakin man ngam zel rawh se." }, { "summarization_id": "598", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/05/covid-19-dona-atana-mha-inkaihhruaina.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_21.2.25", "original_text": "Hri darh nasatna hmun Containment Zone-ah chuan khauh takin inkharkhip kalpui a ni ang a. Containment zone hi Health Ministry in inkaihhruaina a siam zulzuiin State/UT-te’n an siam dawn a ni.Containment Zone pawnlamah chuan a tah tawlin thiltih khapte thlahdul a ni ang a; Unlock 1 (Inthlah zalen 1) ah hian economic lam ngaih pawimawh  a ni ang.Tul bik thilah lo chuan mipui veivak tur venna atan zan dar 9 atang a zinglam dar 5 thleng zan curfew neih chhunzawm a ni ang.Aizawl | May 30, 2020: Union Ministry of Home Affairs (MHA) chuan vawiin khan COVID-19 dona atan inkaihhruaina thar a tichhuak a. Containment zone pawn lama a tah tawl a thil khap thlahdul chhoh dan tur pawh a tel a ni. He inkaihhruaina hi June ni 1, 2020 atang a hman tan tur a ni a, June ni 30, 2020 thleng hman tur a ni ang. Inthlah zalen 1 (Unlock 1) na ah hian economic lam ngai pawimawh a ni dawn a. He inkaihhruaina thar hi State leh UT-te nen uluk taka inrawn khawmna neih hmang a siam  a ni.March ni 24, 2020 atang khan ramchhungah hian khauh takin inkharkhip kalpui a ni a. Nitin khawsakna atan a mamawh tihloh chu thildang zawng zawng khap vek a ni a. COVID-19 darh dan leh dinhmun thlir chungin inkharkhip hi thlahdul chhoh hret hret zel a ni.Inkaihhruaina thar hnuaia kan kalphung turHri darh nasatna hmun Containment Zone-ah chuan khauh takin inkharkhip kalpui a ni ang a. Containment zone hi Health Ministry in inkaihhruaina a siam zulzuiin State/UT-te’n an siam ang. Containment zone chhungah hian nitin khawsakna atan a mamawh tihloh chu thildang reng reng khauh taka khuahkhirh a ni ang.Containment Zone pawnlamah chuan inkharkhip hnuai a khap zawng zawngte chu Health Ministry-in Standard Operating Procedures (SOPs) a siam zawm chungin a tahtawlin thlahdul a ni ang:Thawhkhatna I (June ni 8, 2020 atang a hawn phal turte)Sakhaw hmun pawimawh leh Pathian biak inkhawmna hmuhte;Hotel, restaurant/thingpui dawr leh khual thlen/chhawnna hmun dangte; lehShopping mall-te.Health Ministry chuan a kaihhnawih Sorkarlaipui Ministry/Department leh thuneitu dangte be rawn chungin COVID-19 a darh lohna tur leh social distancing kalpui chhunzawm anih theihna turin a chung a tarlante zawm tur SOPs a siam ang.Thawhhnihna IISchool, college, educational/ training/ coaching institution leh a dangte chu State leh UT-te biak rawn annih hnuah hawn a ni ang a.  State Sorkar/ UT-te chu institution level a naupang nu leh pate leh mi pawimawh dangte be rawn tura hriattir an ni a. In biak rawnna atang a thuchhuak behchhanin July, 2020 ah zirna in hawn chungchang a thuthlukna chu siam a ni ang a. MoHFW in zirna in atana SOP a siam ang.Rampum huapin thil tlem a zawng chauh khap/khuahkhirh chhunzawm a ni ang.Ram dang a thlawhna hmang a zin;Metro rel tlan tir;Cinema hall, gymnasium, swimming pool, intihhlimna park, theatre, bar leh auditorium, assembly hall leh a kaihhnawih ang chi hmunte; leh,Social/ political/ sport/ intihhlimna/ academic/ cultural/ sakhaw kaihhnawih function/ leh punkhawmna lian tham.Dinhmun thlir chungin a chung a tarlante hawn/tih phal hun tur chu Thawhthumna III ah ngaihtuah a ni ang.Mihring veivah leh bungraw phurhah inkhuahkhirhna/khapna a awm lovangState inkar leh state chhung a mihring veivah  leh bungraw phurhah inkhuahkhirhna a awm dawn lova.  Hetiang atan hian permission(phalna)/ approval(pawmpuina)/ e-permit hranpa lak a ngai lovang.Chutihrual chua, State/UT-in vantlang himna/public health kaihhnawih leh dinhmun a thlirna atang a mihring veivak khuahkhirh a duh a nih chuan zautakin veivah a khap tur leh kalphung zawm tur chungchang chu a puangzar tur a ni.Tul bik thilah lo chuan mipui veivak tur venna atan zan dar 9 atang a zinglam dar 5 thleng zan curfew neih chhunzawm a ni ang.Social distancing ngaih pawimawh anih theihna atan ram pumpuiah COVID-19 kaihhnawih National Directives zawm chhunzawm tur a ni.Containment Zone pawn lama thiltih phal leh khap chungchang a thuthlukna chu State-te kut a dah a ni.Dinhmun an zirchianna behchhanin State leh UT-te chuan Containment zone pawn lamah pawh a tul an tirh ang zelin khap chin leh inkhuahkhirhna an siam thei ang,.Dinhmun derthawng zawkte himna atanDinhmun derthawng zawkte – kum 65 chung lam, natna benvawn nei, nu naupai leh naupang kum 10 hnuai lamte chu thil tul tak leh hriselna lam kaihhnawih anihloh chuan pawn chhuak lova inchhung a inkhung tura rawn an ni.Aarogya Setu hman chungchangAarogya Setu mobile application hi hmanraw tangkai tak Sorkar laipuiin a siamchhuah a ni a. Rang zawk a COVID-19 kaih zawn chhuah annih theihna atan a tangkai bakah hri kai thei dinhmun a dingte zawn chhuahna atan pawh a tangkai hle a. Chuvang chuan mimal leh khawtlang ang pawhin kan inven theihna hmanraw tangkai a ni a. Kan him tlan zawkna atan thuneihtute chu he apps hmang tura midang hrilh hre tura ngen leh hriattir an ni.", "summary": "Covid 19 dona atan MHA-in inkaihhruaina thar a duang. Hri darh nasatna hmun Container Zone-ah chuan khauh takin inkharkhip kalpui a ni ang a Container Zone pawnlamah chuan thlahdul deuh a ni ang. Unlock 1 ah hian economic lam ngaih pawimawh a ni ang. Mipui veivak tur venna atan zar 9 atanga zing dar 5 thlenh curfew neih a ni ang. He inkaihruaina hi June 1 atanga ni 30 thleng hman tur a ni. June 8 atangin Sakhaw hmun pawimawh, Hotel, restaurant leh shopping mall te hawn phal a ni ang. Zirna in hrang hrang pawh State leh UT-te biak rawn an nih hnuah hawn a ni ang. MoHFW in zirna in atan SOP a siam ang. Rampum huapin thil tlem a zawng chauh khal a ni tawh ang. Social distancing ngaih pawimawh a nih theihna atan ram pumpuiah National Directives zawm chhunzawm tur a ni. Kum 65 chung lam, natna benvawn nei, nu naupai leh naupang kum 10 hnuai lamte chu tul bikah lo chuan pawn chhuah phal an ni lo. Aarogya Setu mobile app chu rang zawka Covid-19 kai zawn chhuah an nih nan hman tangkai tum a ni." }, { "summarization_id": "599", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/123937", "file_name": "H-93-01/02/2015-Total bandh", "original_text": "MNF party chuan sorkara an lungawi lohna lantirin total bandh an buatsaih a, tun hnaiah Mizorama total bandh huaihawtin mipui thlawp a hlawh ṭha ṭhin hle.Tun hnaiah eng pawl pawhin total bandh buatsaih se, mipuiin an thlawp ṭhain hnathawh tuma chhuak an awm ta ngai meuh lo. Tun hma kha chuan total bandh neih a nih hian sorkarin thuchhuah siamin office kal ngei turin sorkar hnathawkte a hriattir ṭhin a, hei hi tunah chuan a awm tawh ngai lo niin a lang.Sorkar laka lung­awi lohna lantirin eng pawl pawhin total bandh buatsaih se, sorkarin thu leh hla a nei ngai ta lo a ang ber. Sorkar hian bandh hi a thlawp ve ta chu a ni hauh lo a; nimahsela mipuite chu bandh thlawp lo turin a hrilh tawh ngai lo a, a hnathawkte ngei pawh an hna chhunzawm turin a hrilh ngai lo. Total bandh neih nia hnathawk lote chungah pawh sorkar thikthu a chhe ngai lo a, an inhrethiam tlang a ni ber mai.Total bandh hi eng pawl pawhin an la buatsaih leh thei a, tuna kan kal danah hi chuan 'chawlh' a ni tawp mai a, dawrkai tam tak chawlh nei ve ngai lote tan phei chuan chawlh hah­damna remchang tak a ni. Hetihlai hian total bandh avanga sorkarin sum a hloh zatte leh mimalin sum an hloh nasatzia te, mi tana harsatna a thlen dante hi kan chhut tel a ṭha hle a ni.Sorkar lakah a ni emaw, eng lakah pawh lungawi lohna kan neihin total bandh thleng kher loa lungawi lohna lantir dan zawn thiam hi a ṭha a, total bandh nghawng hi a nat ṭhin em avangin total bandh pumpelh zawnga kal tum hram hi a ṭha hle a ni. MNF party chuan sorkara an lungawi lohna lantirin total bandh an buatsaih a, tun hnaiah Mizorama total bandh huaihawtin mipui thlawp a hlawh ṭha ṭhin hle.Tun hnaiah eng pawl pawhin total bandh buatsaih se, mipuiin an thlawp ṭhain hnathawh tuma chhuak an awm ta ngai meuh lo. Tun hma kha chuan total bandh neih a nih hian sorkarin thuchhuah siamin office kal ngei turin sorkar hnathawkte a hriattir ṭhin a, hei hi tunah chuan a awm tawh ngai lo niin a lang.Sorkar laka lung­awi lohna lantirin eng pawl pawhin total bandh buatsaih se, sorkarin thu leh hla a nei ngai ta lo a ang ber. Sorkar hian bandh hi a thlawp ve ta chu a ni hauh lo a; nimahsela mipuite chu bandh thlawp lo turin a hrilh tawh ngai lo a, a hnathawkte ngei pawh an hna chhunzawm turin a hrilh ngai lo. Total bandh neih nia hnathawk lote chungah pawh sorkar thikthu a chhe ngai lo a, an inhrethiam tlang a ni ber mai.Total bandh hi eng pawl pawhin an la buatsaih leh thei a, tuna kan kal danah hi chuan 'chawlh' a ni tawp mai a, dawrkai tam tak chawlh nei ve ngai lote tan phei chuan chawlh hah­damna remchang tak a ni. Hetihlai hian total bandh avanga sorkarin sum a hloh zatte leh mimalin sum an hloh nasatzia te, mi tana harsatna a thlen dante hi kan chhut tel a ṭha hle a ni.Sorkar lakah a ni emaw, eng lakah pawh lungawi lohna kan neihin total bandh thleng kher loa lungawi lohna lantir dan zawn thiam hi a ṭha a, total bandh nghawng hi a nat ṭhin em avangin total bandh pumpelh zawnga kal tum hram hi a ṭha hle a ni.", "summary": "25th Februaey,2015 MNF party chuan sawrkara an lungawi lohna lantirin total bandh an buatsaih.Total bandh buatsaih hi mipuiin an thlawp tha hle a,sawrkar hnathawk office kai tum leh dawrkai tam tak chuan hna an thulh vek a ni.Sawrkar laka lungawi lohna lantirin,eng pawl pawhin total bandh buatsaih se sawrkarin mipuite chu bandh thlawp lo turin a hrilh ngai loa,a hnathawkte ngei pawh an hna chhunzawm turin a hrilh ngai lo. Chutihrualin,Total bandh hian nghawng a nei nasa hle a,sawrkar leh mimal ang zawng pawhin sum hloh a tam hle.Lungawi lohna a awm chang pawhin total bandh pumpelh zawnga kal tum hram hram hi a tha hle." }, { "summarization_id": "600", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/128306", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_5/2/25", "original_text": "Zodin Cinema Hall ṭhina Multi Level Car parking leh Multi Utility Centre sak turah UD&PA department chuan architechtural drawing inelna an buatsaih. Intihsiak lawmman semnaa thusawitu UDPA Mi-nister chuan, Aizawl ti-Aizawltu atan Zodin siam danglam a ni dawn tih a sawi.Mizoram khawpui ber Aizawlah mi-hring cheng an ṭhahnem tawh a, khawpui a tawt a, lirthei a pung zel a, traffic jam a nasat bakah motor parking a vang hle. Khawpui kawngpui lunlaiah phei chuan lirthei hunna hi a awm tawh meuh lo a ni ber a, Aizawl khawpui hian parking a mamawh belh nasa hle.Sorkar ruahman ang chuan Zodinah hian lirthei hunna hmun lian tak siam a ni dawn a, hei bakah hian kawng hrang hranga hman ṭangkai theih building sak a ni bawk dawn. Hetiang ruahmanna a awm hi a lawmawm a, hun rei tak thlir chungin he building hi sak ni se a ṭha hle.Aizawla thil vang tak chu hmun âwl (space) hi a ni a, Zodin pawh hi building-in an sa khat leh vek ang tih a hlauhawm hle. A hmunhma hi lirthei hunna atan an siam dawn a nih chuan a building pawn lamah pawh hmun awl zuah tel thei se, kawngpui leh building insi deuh veka sorkar building pawh kan sa zel mai hi chu a pawi khawp mai.Aizawl khawpui hmel lanna ni thei tura beisei, khawpui hmun lailiah lirthei hunna tur leh ṭangkai danga hman tur building sak a ni tur hi a lawmawm a, hei hi ram rotling ni turin buatsaih ni ngei se, ngaihtuahna zau zawk nen hun lo kal zel tur thlir chungin hmun âwl zuah nachang hre tel se a ṭha ngawt mai. Zodin Cinema Hall ṭhina Multi Level Car parking leh Multi Utility Centre sak turah UD&PA department chuan architechtural drawing inelna an buatsaih. Intihsiak lawmman semnaa thusawitu UDPA Mi-nister chuan, Aizawl ti-Aizawltu atan Zodin siam danglam a ni dawn tih a sawi.Mizoram khawpui ber Aizawlah mi-hring cheng an ṭhahnem tawh a, khawpui a tawt a, lirthei a pung zel a, traffic jam a nasat bakah motor parking a vang hle. Khawpui kawngpui lunlaiah phei chuan lirthei hunna hi a awm tawh meuh lo a ni ber a, Aizawl khawpui hian parking a mamawh belh nasa hle.Sorkar ruahman ang chuan Zodinah hian lirthei hunna hmun lian tak siam a ni dawn a, hei bakah hian kawng hrang hranga hman ṭangkai theih building sak a ni bawk dawn. Hetiang ruahmanna a awm hi a lawmawm a, hun rei tak thlir chungin he building hi sak ni se a ṭha hle.Aizawla thil vang tak chu hmun âwl (space) hi a ni a, Zodin pawh hi building-in an sa khat leh vek ang tih a hlauhawm hle. A hmunhma hi lirthei hunna atan an siam dawn a nih chuan a building pawn lamah pawh hmun awl zuah tel thei se, kawngpui leh building insi deuh veka sorkar building pawh kan sa zel mai hi chu a pawi khawp mai.Aizawl khawpui hmel lanna ni thei tura beisei, khawpui hmun lailiah lirthei hunna tur leh ṭangkai danga hman tur building sak a ni tur hi a lawmawm a, hei hi ram rotling ni turin buatsaih ni ngei se, ngaihtuahna zau zawk nen hun lo kal zel tur thlir chungin hmun âwl zuah nachang hre tel se a ṭha ngawt mai.", "summary": "Zodin Cinema Hall thina Multi Level Car parking leh Multi Utility Centre sak turah UD&PA department chuan architechtural drawing inelna an buatsaih a, intihsiak lawmman semnaa thusawitu UDPA Minister chuan, Aizawl ti-Aizawltu atan Zodin siam danglam a ni dawn tih a sawi. Aizawlah lirthei a pun zel avangin traffic jam a nasat bakah motor parking a vang hle, Aizawl khawpui hian parking a mamawh belh nasa hle. Sorkar ruahman angin Zodinah lirthei hunna hmun lian tak siam a ni dawn a, hei bakah hian kawng hrang hranga hman tangkai theih building sak a ni dawn bawk a, Aizawl khawpui hmel lanna ni thei tura beisei, khawpui hmun lailiah lirthei hunna tur leh tangkai danga hman tur building sak a ni tur hi a lawmawm a, hei hi ram rotling ni turin buatsaih ni ngei se, ngaihtuahna zau zawk nen hun lo kal zel tur thlir chungin hmun âwl zuah nachang hre tel se a tha ngawt mai." }, { "summarization_id": "601", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22928", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Congress sorkar policy, New Economic Develoment Po­licy (NEDP) hnuaia Entrepre­neurship Development Scheme (EDS) kalpuii chu chu MNF party kaihhruai Mizoram sorkarin a kalpui zel dawn a, chief minister pawhin a remti tawh a ni.Tun hmaa Mizo­rama sorkar thil tih a ṭhuanawp chhan tam tak kha chu a bul ṭantu sorkar an tlak hnuah a thlaktu lamin an chhunzawm duh ṭhin loh vang a ni ber. Tun hnaiah Congress hunlaiin hlawhtling takin EDS kalpui a ni a, eizawnna bul ṭanna a nih piah lamah hnathawk tura ṭhangthar zawkte cho phurtu ṭha tak a ni a, MNF-in sorkarna an chan hnua an chhunzawm tur hi a lawmawm hle a ni.Tun hnaiah ‘sorkar hmasa kih hnawka tâng’ tihte ṭawngkamah a awm ṭhin a, ‘inchibaina hunah kan hmang’ han tih maite hriat a ni a, hei hi sorkar inthlak hlimṭawngkam a ni ṭhin. Tuna sorkar thar lo piang hian sorkar hmasa kih hnawk an sawi tawh lo a, an thil tih ṭhatte chhunzawm an tum niin a lang a, a fakawm hle.Hetihlai hian sorkar thar lakluh a nih hma hauha tele­phone hmanga NEDP hnuaia hnathawhte titawp tura thupek petu an awm kha a van­duaithlak takzet a, a order tichhuaktu khan a thupetu kha a sawi chhuak ngam lo a nih pawhin chhuichhuah ngei a ṭhat hmel. NEDP hnuaia hnathawh ṭhenkhat, work order chhuak tawh kut la thlak lote tihtawp tumna thawm a awm bawk a, hengte hi ‘ram hlui zia’ ni tawh se a duhawm khawp mai.Sorkar hmasa hnathawh ṭhat chhunzawm tura hmalatu sorkar hi a fakawm a, hemi piah lamah hian NLUP leh NEDP hnuaia hna bul ṭan tura ruahmanna awm tawh chin tal hi chu thawh zawhtir hram se a ṭha ang. Congress sorkar policy, New Economic Develoment Po­licy (NEDP) hnuaia Entrepre­neurship Development Scheme (EDS) kalpuii chu chu MNF party kaihhruai Mizoram sorkarin a kalpui zel dawn a, chief minister pawhin a remti tawh a ni.Tun hmaa Mizo­rama sorkar thil tih a ṭhuanawp chhan tam tak kha chu a bul ṭantu sorkar an tlak hnuah a thlaktu lamin an chhunzawm duh ṭhin loh vang a ni ber. Tun hnaiah Congress hunlaiin hlawhtling takin EDS kalpui a ni a, eizawnna bul ṭanna a nih piah lamah hnathawk tura ṭhangthar zawkte cho phurtu ṭha tak a ni a, MNF-in sorkarna an chan hnua an chhunzawm tur hi a lawmawm hle a ni.Tun hnaiah ‘sorkar hmasa kih hnawka tâng’ tihte ṭawngkamah a awm ṭhin a, ‘inchibaina hunah kan hmang’ han tih maite hriat a ni a, hei hi sorkar inthlak hlimṭawngkam a ni ṭhin. Tuna sorkar thar lo piang hian sorkar hmasa kih hnawk an sawi tawh lo a, an thil tih ṭhatte chhunzawm an tum niin a lang a, a fakawm hle.Hetihlai hian sorkar thar lakluh a nih hma hauha tele­phone hmanga NEDP hnuaia hnathawhte titawp tura thupek petu an awm kha a van­duaithlak takzet a, a order tichhuaktu khan a thupetu kha a sawi chhuak ngam lo a nih pawhin chhuichhuah ngei a ṭhat hmel. NEDP hnuaia hnathawh ṭhenkhat, work order chhuak tawh kut la thlak lote tihtawp tumna thawm a awm bawk a, hengte hi ‘ram hlui zia’ ni tawh se a duhawm khawp mai.Sorkar hmasa hnathawh ṭhat chhunzawm tura hmalatu sorkar hi a fakawm a, hemi piah lamah hian NLUP leh NEDP hnuaia hna bul ṭan tura ruahmanna awm tawh chin tal hi chu thawh zawhtir hram se a ṭha ang. Congress sorkar policy, New Economic Develoment Po­licy (NEDP) hnuaia Entrepre­neurship Development Scheme (EDS) kalpuii chu chu MNF party kaihhruai Mizoram sorkarin a kalpui zel dawn a, chief minister pawhin a remti tawh a ni. Tun hmaa Mizo­rama sorkar thil tih a ṭhuanawp chhan tam tak kha chu a bul ṭantu sorkar an tlak hnuah a thlaktu lamin an chhunzawm duh ṭhin loh vang a ni ber. Tun hnaiah Congress hunlaiin hlawhtling takin EDS kalpui a ni a, eizawnna bul ṭanna a nih piah lamah hnathawk tura ṭhangthar zawkte cho phurtu ṭha tak a ni a, MNF-in sorkarna an chan hnua an chhunzawm tur hi a lawmawm hle a ni. Tun hnaiah ‘sorkar hmasa kih hnawka tâng’ tihte ṭawngkamah a awm ṭhin a, ‘inchibaina hunah kan hmang’ han tih maite hriat a ni a, hei hi sorkar inthlak hlim ṭawngkam a ni ṭhin. Tuna sorkar thar lo piang hian sorkar hmasa kih hnawk an sawi tawh lo a, an thil tih ṭhatte chhunzawm an tum niin a lang a, a fakawm hle. Hetihlai hian sorkar thar lakluh a nih hma hauha tele­phone hmanga NEDP hnuaia hnathawhte titawp tura thupek petu an awm kha a van­duaithlak takzet a, a order tichhuaktu khan a thupetu kha a sawi chhuak ngam lo a nih pawhin chhuichhuah ngei a ṭhat hmel. NEDP hnuaia hnathawh ṭhenkhat, work order chhuak tawh kut la thlak lote tihtawp tumna thawm a awm bawk a, hengte hi ‘ram hlui zia’ ni tawh se a duhawm khawp mai. Sorkar hmasa hnathawh ṭhat chhunzawm tura hmalatu sorkar hi a fakawm a, hemi piah lamah hian NLUP leh NEDP hnuaia hna bul ṭan tura ruahmanna awm tawh chin tal hi chu thawh zawhtir hram se a ṭha ang.", "summary": "Congress sorkar policy, New Economic Develoment Po­licy (NEDP) hnuaia Entrepre­neurship Development Scheme (EDS) kalpuii chu chu MNF party kaihhruai Mizoram sorkarin a kalpui zel dawn a, chief minister pawhin a remti tawh a ni. Tun hnaiah Congress hunlaia hlawhtling taka ESD kalpui tha tak chh MNF in sorkarna a chan hnua an chhunzawm tur hi a lawmawm hle. Tuna sorkae thar lo piang hian sorkar hmasa kih hnawk an sawi lo a, an thil tih thatte chhunzawm an tum niin alang a, an fakawm hle. Hetihlai hian sorkar thar lakluh a nih hma hauha telephone hmanga NEDP hnuaia hnathawhte titawp tura thupek petu an awm kha a vanduaithlak takzet a, chhui chhuah a tha ngawt mai. NEDP hnuaia hnathawh thenkhat work order chhuak tawh kut la thlak lote tihtawp tumna thawm a awm bawk. NLUP leh NEDP hnuaia hna bul tan tura ruahmanna awm tawh chin tal hi chu thawh zawhtir hram se a tha ang." }, { "summarization_id": "602", "url": "https://theaizawlpost.org/us-in-ukraine-anpui-leh/", "file_name": "SMizo_3_19-02", "original_text": "Ukrainian President Volodymyr Zelensky chuan Zirtawpni khan United States military leaders te leh a partner ram 50 chuang hruaitu te chu Germany-ah hmuin ralthuam tam zawk pe turin a ngen a, hetih lai hian Washington Ukraine hnenah security assitance $250 million hu a pek tur thu a puang zui bawk. US Defense Secretary Lloyd Austin chuan Ukraine-in Russia a beihletna hun pawimawh tak laiah leader te chuan inhmuhkhawmna an nei tiin a sawi a. Ukraine chuan Russia nawrlet tuma hma la mekin Donbas a hmun pawimawha Russia sipaite a nawr chhuak mek a ni. Ukraine-in Russia barakhaiha Kursk territory a beih lai hian Russia President Vladimir Putin thng chuan Ukrainain army te rail leh supply link pawimawh tak Pokvrovsk khawpui lak tumin hma a la thung a. Pokrovosk hi Ukraine-in a hloh a nih chuan a tan a pawi hle dawn thung a ni. Kursk-ah chuan Russia chu hnungtawlh zawkin a awm mek laiin ‘Russia rilru chhiatzia a thuk tih kan hria’ tiin Austin chuan Ukraine Defense Contact Group inhmuhkhawmna neih hmain a sawi a. Moscow chuan Pokrovsk lak tumin theihtawp a chhuah mek a ni tiin Austin chuan a sawi bawk. Tun hnaiah Russia chuan airstrike turu taka a kalpui leh avangin Zelensky chuan US chu ralthuam a pek te hmanna lama khuahkhirhna a siam thlahdul tur leh Khawthlang ram te chu Russia ram chhung hmun pawimawhte a beih theih nana ralthuam pawimawhte pe turin a ngen bawk a. Mahse, Zirtawpnia meeting neihnaah erawh air defence leh artillery supply mamawh thlurbing a ni rih thung a, Ukraine-in defense industrial base a neih te tihlen dan turte chu sawiho ber a ni thung. Zelensky thung chuan long-range strike theihna chu a nawr ber tur thu sawiin, “Remna kan ngiat kan hmuh theih nan chuan long-range kap thei kan mamawh ber a ni,” tiin a sawi. Western powers te chuan Ukraine-in Soviet hun laia siam S-300 air defense system a thlak theihna tur an ngaihtuah ber tiin Austin chuan a sawi bawk. US chuan tun hnai lawka Ukraine hnena a pek F-16 fighter jet tena an ken tel theih air-to-ground missiles te, a bik takin Joint Air-to-Surface Standoff Missile (JASSM) te chu pek dan a zawng tia sawi a ni a. Heng ralthuamte hi a pe a nih chuan hun reilote hnuah Ukraine hnena longer-range cruise missile pek theihna a hawng dawn tia sawi a ni bawk. Mahse thutlukna engmah siam a la ni lova policymakers te chuan Ukraine hnena linger-range capability pek tur leh tur lohah thutlukna an la siam lo tih a ni bawk a. Ukraine in tuna a mamawh em em chu air-to-ground weapon nia sawi a ni. Tun hnai hnai kum hnih chhungin Ukraine Defense Contact Group te chuan Ukraine in artillery leh air defense a mamawhte a neih theih dan an zawng reng a, heng bakah hian small arms ammunition te leh air defense system leh fighter jet te a neih theih nan hma an la reng a, pek pawh an pe teuh tawh bawk. Kum 2022 atang khan Ukraine hnenah security assitance $ 106 billion hu pek a ni tawh a, heta atanga $ 56 billion hu lawih chu US-in a pek a ni.", "summary": "Ukrainian President Zelensky chuan US military leaders te leh a partner 50 chuang hruaitute chuan Germany-ah hmuin ralthuam tam zawk pe turin a ngen a, Washington chuan security assitance $250 million hu a pek tur thu a puang. Ukraine chuan Russia nawrlet tuma hma la mekin Donbas-a hmun pawimawha Russia sipaite a nawr chhuak mek a ni. Hetia Kursk territory a beih lai hian Russia President Putin chuan Ukraniann army te rail leh supply link pawimawh tak Pokvrovsk khawpui lak tumin hma a la thung, heihi a hlawhtling thei anih chuan Ukraine tan hian a hlauhawm hle dawn a ni. Tin, tun hnaiah Russia lamin airstrike a kalpui leh avangin Zelensky chuan US chu a ralthuam pekte hmanna lama khuahkhirhna a siam thlahdul tur leh Russia ram chhung hmun pawimawhte beih theih nana ralthuam pawimawhte pe turin a ngen. Heng ralthuamte hi pe tur in thuthlukna mumal siam a la ni lova, Ukraine-in tuna a mamawh ber chu air-to ground weapon nia sawi a ni a, hei bak ah hian small arms ammunition te leh air defense system leh jet te an neih theih nan hma an la reng bawk. Zirtawpni a meeting an neihnaah erawh Ukraine in defense industrial base a neihte tihlen dan tur chu sawiho ber a ni thung." }, { "summarization_id": "603", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/127392", "file_name": "H-114-03/02/2025-vawkte bawk chu", "original_text": "AH & Vety Minister, C Ngunlianchunga chuan ram dang aṭanga vawk te lak luh tum mek chu pakhat Rs. 98,000 man a nih thu, Assembly House a hrilh. Vawkte hi England aṭangin 50 vel lei tum a nih thu a sawi a, a lo kal man a to a, Delhi leh Mumbai-ah thla khat chhung damdawi ṭhaa enkawl a ngai dawn a, chi thlahtu atana tih a nih avangin a to niin a sawi.MNF-in sorkar an enkawl lai khan vawkte supply chung­changah hian an mualpho tawh a, tuna Congress-in sorkar an ekawl hnuah pawh vawkte-ah bawk sorkarin sawi a kai leh dawn a ang hle. Vawkte pakhat lakluh man to uchuak hi mipui hriatthiam loh zawng tak a ni a, chi thlahtu a nih leh a kalkawng senso a tam thu sawifiahna hi mipuiin an pawm thiam loh zawng a nih hmel.Saprama vawk chi ṭha chi lakluh hi nakin zelah Mizoramin a la ṭhatpui mai thei a, vawk ṭhangduang zawk leh hrisel zawkte a nih chuan, a inthlahpun hunah chuan kan la ṭhatpui thei ang. Tuna Mizorama kan vawk vulh tam berte hi tun hmaa Mizote vawk vulh ṭhinte nen kha chuan a inlen hleih tawh hle a, kan bawng vulhte pawh tunah chuan ram dang bawng ang maiin a ṭha ve ta. Hei hian ram dang aṭanga ran chi ṭha lakluh hlawkzia a tilang chiang a; nimahsela tuna vawkte pakhata cheng nuai khat dawn senral hi chu tun dinhmunah chuan mipuiin an man thiam dawn lo niin a lang.Tun hmain Mizo­ram Assembly House-ah ngei hian vawkte chungchangin sawi a lo hlawh tawh a, tuna vawk manto pawh hi House-a sawi a nih tawh avangin mipuiin an sawi zui leh ngei ang. Minister-in chah luh a nih dante leh a man to chhan a sawifiah a, mipui thinlunga a tlak dan tur erawh a dang deuh mai thei e. AH & Vety Minister, C Ngunlianchunga chuan ram dang aṭanga vawk te lak luh tum mek chu pakhat Rs. 98,000 man a nih thu, Assembly House a hrilh. Vawkte hi England aṭangin 50 vel lei tum a nih thu a sawi a, a lo kal man a to a, Delhi leh Mumbai-ah thla khat chhung damdawi ṭhaa enkawl a ngai dawn a, chi thlahtu atana tih a nih avangin a to niin a sawi.MNF-in sorkar an enkawl lai khan vawkte supply chung­changah hian an mualpho tawh a, tuna Congress-in sorkar an ekawl hnuah pawh vawkte-ah bawk sorkarin sawi a kai leh dawn a ang hle. Vawkte pakhat lakluh man to uchuak hi mipui hriatthiam loh zawng tak a ni a, chi thlahtu a nih leh a kalkawng senso a tam thu sawifiahna hi mipuiin an pawm thiam loh zawng a nih hmel.Saprama vawk chi ṭha chi lakluh hi nakin zelah Mizoramin a la ṭhatpui mai thei a, vawk ṭhangduang zawk leh hrisel zawkte a nih chuan, a inthlahpun hunah chuan kan la ṭhatpui thei ang. Tuna Mizorama kan vawk vulh tam berte hi tun hmaa Mizote vawk vulh ṭhinte nen kha chuan a inlen hleih tawh hle a, kan bawng vulhte pawh tunah chuan ram dang bawng ang maiin a ṭha ve ta. Hei hian ram dang aṭanga ran chi ṭha lakluh hlawkzia a tilang chiang a; nimahsela tuna vawkte pakhata cheng nuai khat dawn senral hi chu tun dinhmunah chuan mipuiin an man thiam dawn lo niin a lang.Tun hmain Mizo­ram Assembly House-ah ngei hian vawkte chungchangin sawi a lo hlawh tawh a, tuna vawk manto pawh hi House-a sawi a nih tawh avangin mipuiin an sawi zui leh ngei ang. Minister-in chah luh a nih dante leh a man to chhan a sawifiah a, mipui thinlunga a tlak dan tur erawh a dang deuh mai thei e.", "summary": "21st March,2015 AH & Vety Minister C.Ngunlianchunga chuan ram dang atanga vawktê lakluh tum mek chu pakhat Rs.98,000 man niin,England atangun 50 vel lei tum a nih thu Assembly House a hrilh.A lo kal man a to bakah,Delhi leh Mumbai-ah thla khat chhung enkawl a ngai dawn a,chi thlahtu atana tih a nih avangin a to niin a sawi. MNF sawrkar lai khan Vawkte supply chungchangah an mualpho tawh a,Congress sawrkarah hian vawkte vang bawkin an mualpho leh ang tih a hlauhawm khawp mai.Vawkte man hi Assembly House-a sawi a nih avangin mipuiin an sawi zui ngei ang a,a man to chhan leh a kalna senso tam vanga vawk man to a nihna chu mipuite thinlunga a tlak dan tur erawh a dang deuh mai thei." }, { "summarization_id": "604", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9889", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_19/2/25", "original_text": "Aizawl khawpuia lockdown puan mek chu November 9 zing dar 4:30-ah a tawp dawn a, he mi zawhah hian lockdown hi pawhsei a ni zel dawn nge, inkaihhruaina thar siamin sorkarin ruahmanna thar a nei dawn tih puan a la ni lo.Covid-19 hri kai an pun zel avangin mipui himna turin Aizawl khawpuiah sor­karin lockdown (restriction) a kalpui a, sawisel tawk mi tam tak awm mah se sorkar hian mipui tam berte ṭhat tlanna tur leh himna tur a nih beiseiin he thutlukna hi a siam a ni. Sorkar tan pawh rorel thiam hi thil harsa tak a ni a, locodown duha nawr reng pawl an awmlaiin lockdown duh lo leh sawiseltu tam tak an awm ve bawk a, thlir dan a inang lo hle a ni.Sorkar hian eng thutlukna pawh siam dawn se chawpchilh lutuka thil kalpui hi a fuh lo a, a tûk aṭanga lockdown tur tlai lama puan chauh mai te, lockdown pawhsei tur chungchang chawp­chilh tak taka puan a nei ta fo mai. Mi tam takin a tuka an tih tur an ruahman lawk a, hnathawh tur, zin chhuahna tur leh thil ṭul dang tam tak an ruahman lawk ṭhin a, sorkarin chawpchilh taka thutlukna a siam leh ṭhin avangin mi tam tak an buai phah ṭhin.Tunah hian kan hma lawkah tuna in­khuahkhirhna (restric­tion) hman mek hi a tawp dawn a, sorkar hian a pawt­sei dawn a nih chuan a hma lamin thu chhuah se, inkaihhruaina thar nen Aizawl khawpui hi an enkawl dawn a nih pawhin chu thuchhuah chu rang takin siam tawh se. A tuka an khawsak dan tur hre loa mipui dah reng hi mipui harsatna belhchhahtu a ni. Aizawl khawpuia lockdown puan mek chu November 9 zing dar 4:30-ah a tawp dawn a, he mi zawhah hian lockdown hi pawhsei a ni zel dawn nge, inkaihhruaina thar siamin sorkarin ruahmanna thar a nei dawn tih puan a la ni lo.Covid-19 hri kai an pun zel avangin mipui himna turin Aizawl khawpuiah sor­karin lockdown (restriction) a kalpui a, sawisel tawk mi tam tak awm mah se sorkar hian mipui tam berte ṭhat tlanna tur leh himna tur a nih beiseiin he thutlukna hi a siam a ni. Sorkar tan pawh rorel thiam hi thil harsa tak a ni a, locodown duha nawr reng pawl an awmlaiin lockdown duh lo leh sawiseltu tam tak an awm ve bawk a, thlir dan a inang lo hle a ni.Sorkar hian eng thutlukna pawh siam dawn se chawpchilh lutuka thil kalpui hi a fuh lo a, a tûk aṭanga lockdown tur tlai lama puan chauh mai te, lockdown pawhsei tur chungchang chawp­chilh tak taka puan a nei ta fo mai. Mi tam takin a tuka an tih tur an ruahman lawk a, hnathawh tur, zin chhuahna tur leh thil ṭul dang tam tak an ruahman lawk ṭhin a, sorkarin chawpchilh taka thutlukna a siam leh ṭhin avangin mi tam tak an buai phah ṭhin.Tunah hian kan hma lawkah tuna in­khuahkhirhna (restric­tion) hman mek hi a tawp dawn a, sorkar hian a pawt­sei dawn a nih chuan a hma lamin thu chhuah se, inkaihhruaina thar nen Aizawl khawpui hi an enkawl dawn a nih pawhin chu thuchhuah chu rang takin siam tawh se. A tuka an khawsak dan tur hre loa mipui dah reng hi mipui harsatna belhchhahtu a ni. Aizawl khawpuia lockdown puan mek chu November 9 zing dar 4:30-ah a tawp dawn a, he mi zawhah hian lockdown hi pawhsei a ni zel dawn nge, inkaihhruaina thar siamin sorkarin ruahmanna thar a nei dawn tih puan a la ni lo. Covid-19 hri kai an pun zel avangin mipui himna turin Aizawl khawpuiah sor­karin lockdown (restriction) a kalpui a, sawisel tawk mi tam tak awm mah se sorkar hian mipui tam berte ṭhat tlanna tur leh himna tur a nih beiseiin he thutlukna hi a siam a ni. Sorkar tan pawh rorel thiam hi thil harsa tak a ni a, locodown duha nawr reng pawl an awmlaiin lockdown duh lo leh sawiseltu tam tak an awm ve bawk a, thlir dan a inang lo hle a ni. Sorkar hian eng thutlukna pawh siam dawn se chawpchilh lutuka thil kalpui hi a fuh lo a, a tûk aṭanga lockdown tur tlai lama puan chauh mai te, lockdown pawhsei tur chungchang chawp­chilh tak taka puan a nei ta fo mai. Mi tam takin a tuka an tih tur an ruahman lawk a, hnathawh tur, zin chhuahna tur leh thil ṭul dang tam tak an ruahman lawk ṭhin a, sorkarin chawpchilh taka thutlukna a siam leh ṭhin avangin mi tam tak an buai phah ṭhin. Tunah hian kan hma lawkah tuna in­khuahkhirhna (restric­tion) hman mek hi a tawp dawn a, sorkar hian a pawt­sei dawn a nih chuan a hma lamin thu chhuah se, inkaihhruaina thar nen Aizawl khawpui hi an enkawl dawn a nih pawhin chu thuchhuah chu rang takin siam tawh se. A tuka an khawsak dan tur hre loa mipui dah reng hi mipui harsatna belhchhahtu a ni.", "summary": "Covid-19 hri kai an pun zel avanga mipui himna tur atana Aizawl khawpuiah Sor­karin lockdown a kalpui mek chu November 9 zing dar 4:30-ah a tawp dawn a,hemi zawhah hian lockdown hi pawhsei a ni zel dawn nge Sorkarin ruahmanna thar a nei dawn tih puan a la nilo. Lockdown duha nawr reng pawl an awmlaiin lockdown duhlo leh sawiseltu tam tak an awm avangin Sorkar tan pawh rorel thiam a har hle a, chutihlaiin Sorkar hian eng thutlukna pawh siam dawn se chawpchilh lutuka thil kalpuilo se, mi tam takin a tuka an hnathawh tur, zin chhuahna tur leh thil tul dang an ruahman lawk thin a, Sorkarin chawpchilh taka thutlukna a siam leh thin avangin mi tam tak an buai phah thin. Tuna in­khuahkhirhna(restric­tion) hman mek pawh hi Sorkar hian a pawt­sei dawn a nih chuan a hma lamin thu chhuah se, inkaihhruaina thar nen Aizawl khawpui hi an enkawl dawn a nih pawhin chu thuchhuah chu rang takin siam tawh se." }, { "summarization_id": "605", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8237", "file_name": "H-191-12/02/2025-nlup,sedp leh Mizoram budget", "original_text": "Agriculture minister chuan tun hnaia a thusawinaah kut hnathawktute awhawma siam an duh thu a sawi a; SEDP hnuaia kuthnathawktute tana hmachhawp hmasaah SEDP hnuaiah cheng vaibelchhe 4000 an dil mêk thu a sawi.Mizoramah tun hnaiah kum 10 chhung Congress-in rorelna vawn fung an chelh a, hemi chhung hian NLUP hnuaiah hmalakna lian tham tak a awm a, sum pawh ṭhahnem tak hman a ni. NLUP kha a hlawhtling nge hlawhtling lo tih chu pawisa sen zat leh a rah chhuah aṭang hian chiang takin a hmuh theih. NLUP kalpui a nih hma leh a nih hnuah kuthnathawktute dinhmun a danglam nge damlam lo tihte leh NLUP kha eng ang taka hlawk nge a nih tihte chu Mizo mipuiin kan hre chiang ber awm e.Tunah MNF-in rorelna an kalpui ve leh ta a, ṭun thlenga an sawi uar ber chu SEDP a la ni deuh mai. SEDP atan hian kan sorkar budget-a sum awm sâ ṭhahnem tham tak chu an chhep hrang a, sorkar department-in ni danga an tih ṭhin pangngai ang tho an kalpui pawhin, 'SEDP hnuaia tih' tiin an puangzar chiam ṭhin a, SEDP chu lian taka lantir zel an tum a ang hle.SEDP hi sorkarin a ngai pawimawh hle tih a lan chianna chu sorkarin hripui lêng avangin sum leh paiah harsatna a tawk a, kan sum dinhmun chu 'Pathian chauhin a hria' tih khawpa a awm tawh hnu, sorkar hnathawk hlawk pûk a nih a, mipui aṭanga a sorkar zawkin sum thawh khawm tura kut a dâwh meklai pawhin SEDP pawisa chu khawih chet niin a lang lo!Heti taka sorkarin a ngaih pawimawh SEDP hi a nihna tak sawi chiang fak thei emaw, sorkarin a kalpui dan tur fel taka puan emaw hmuh tur a vang hle. Heti hian hripui lenlai pawhin mipui sum kan state budget-a mi hi 'SEDP sum' tiin kan khawl zel ang a, inthlan dâwn hnaihah an 'sem' chho dâwn a nih chuan kan ram tana ṭha tura duan SEDP hi khuareia kan ram chhiatna thlentu a ni palh thei.Agriculture lama SEDP hnuaia hma chhawp hmasaa an dil chin ringawt pawh cheng vaibelchhe 4,000 chuang a ni a, 2019-20 state budget lama SEDP pawisa an khawl sâ, an la khawih chet loh ringawt pawh cheng vaibelchhe 200 dâwn a awm sâ. Heti a nih chuan Covid-19 dona atana sorkar hnathawk hlawh pûk chhun­zawm tawh lo hian SEDP lama pawisa awm sâ lo pûk maite pawh hi a rem lo em ni? Agriculture minister chuan tun hnaia a thusawinaah kut hnathawktute awhawma siam an duh thu a sawi a; SEDP hnuaia kuthnathawktute tana hmachhawp hmasaah SEDP hnuaiah cheng vaibelchhe 4000 an dil mêk thu a sawi.Mizoramah tun hnaiah kum 10 chhung Congress-in rorelna vawn fung an chelh a, hemi chhung hian NLUP hnuaiah hmalakna lian tham tak a awm a, sum pawh ṭhahnem tak hman a ni. NLUP kha a hlawhtling nge hlawhtling lo tih chu pawisa sen zat leh a rah chhuah aṭang hian chiang takin a hmuh theih. NLUP kalpui a nih hma leh a nih hnuah kuthnathawktute dinhmun a danglam nge damlam lo tihte leh NLUP kha eng ang taka hlawk nge a nih tihte chu Mizo mipuiin kan hre chiang ber awm e.Tunah MNF-in rorelna an kalpui ve leh ta a, ṭun thlenga an sawi uar ber chu SEDP a la ni deuh mai. SEDP atan hian kan sorkar budget-a sum awm sâ ṭhahnem tham tak chu an chhep hrang a, sorkar department-in ni danga an tih ṭhin pangngai ang tho an kalpui pawhin, 'SEDP hnuaia tih' tiin an puangzar chiam ṭhin a, SEDP chu lian taka lantir zel an tum a ang hle.SEDP hi sorkarin a ngai pawimawh hle tih a lan chianna chu sorkarin hripui lêng avangin sum leh paiah harsatna a tawk a, kan sum dinhmun chu 'Pathian chauhin a hria' tih khawpa a awm tawh hnu, sorkar hnathawk hlawk pûk a nih a, mipui aṭanga a sorkar zawkin sum thawh khawm tura kut a dâwh meklai pawhin SEDP pawisa chu khawih chet niin a lang lo!Heti taka sorkarin a ngaih pawimawh SEDP hi a nihna tak sawi chiang fak thei emaw, sorkarin a kalpui dan tur fel taka puan emaw hmuh tur a vang hle. Heti hian hripui lenlai pawhin mipui sum kan state budget-a mi hi 'SEDP sum' tiin kan khawl zel ang a, inthlan dâwn hnaihah an 'sem' chho dâwn a nih chuan kan ram tana ṭha tura duan SEDP hi khuareia kan ram chhiatna thlentu a ni palh thei.Agriculture lama SEDP hnuaia hma chhawp hmasaa an dil chin ringawt pawh cheng vaibelchhe 4,000 chuang a ni a, 2019-20 state budget lama SEDP pawisa an khawl sâ, an la khawih chet loh ringawt pawh cheng vaibelchhe 200 dâwn a awm sâ. Heti a nih chuan Covid-19 dona atana sorkar hnathawk hlawh pûk chhun­zawm tawh lo hian SEDP lama pawisa awm sâ lo pûk maite pawh hi a rem lo em ni? Agriculture minister chuan tun hnaia a thusawinaah kut hnathawktute awhawma siam an duh thu a sawi a; SEDP hnuaia kuthnathawktute tana hmachhawp hmasaah SEDP hnuaiah cheng vaibelchhe 4000 an dil mêk thu a sawi. Mizoramah tun hnaiah kum 10 chhung Congress-in rorelna vawn fung an chelh a, hemi chhung hian NLUP hnuaiah hmalakna lian tham tak a awm a, sum pawh ṭhahnem tak hman a ni. NLUP kha a hlawhtling nge hlawhtling lo tih chu pawisa sen zat leh a rah chhuah aṭang hian chiang takin a hmuh theih. NLUP kalpui a nih hma leh a nih hnuah kuthnathawktute dinhmun a danglam nge damlam lo tihte leh NLUP kha eng ang taka hlawk nge a nih tihte chu Mizo mipuiin kan hre chiang ber awm e. Tunah MNF-in rorelna an kalpui ve leh ta a, ṭun thlenga an sawi uar ber chu SEDP a la ni deuh mai. SEDP atan hian kan sorkar budget-a sum awm sâ ṭhahnem tham tak chu an chhep hrang a, sorkar department-in ni danga an tih ṭhin pangngai ang tho an kalpui pawhin, 'SEDP hnuaia tih' tiin an puangzar chiam ṭhin a, SEDP chu lian taka lantir zel an tum a ang hle. SEDP hi sorkarin a ngai pawimawh hle tih a lan chianna chu sorkarin hripui lêng avangin sum leh paiah harsatna a tawk a, kan sum dinhmun chu 'Pathian chauhin a hria' tih khawpa a awm tawh hnu, sorkar hnathawk hlawk pûk a nih a, mipui aṭanga a sorkar zawkin sum thawh khawm tura kut a dâwh meklai pawhin SEDP pawisa chu khawih chet niin a lang lo! Heti taka sorkarin a ngaih pawimawh SEDP hi a nihna tak sawi chiang fak thei emaw, sorkarin a kalpui dan tur fel taka puan emaw hmuh tur a vang hle. Heti hian hripui lenlai pawhin mipui sum kan state budget-a mi hi 'SEDP sum' tiin kan khawl zel ang a, inthlan dâwn hnaihah an 'sem' chho dâwn a nih chuan kan ram tana ṭha tura duan SEDP hi khuareia kan ram chhiatna thlentu a ni palh thei. Agriculture lama SEDP hnuaia hma chhawp hmasaa an dil chin ringawt pawh cheng vaibelchhe 4,000 chuang a ni a, 2019-20 state budget lama SEDP pawisa an khawl sâ, an la khawih chet loh ringawt pawh cheng vaibelchhe 200 dâwn a awm sâ. Heti a nih chuan Covid-19 dona atana sorkar hnathawk hlawh pûk chhun­zawm tawh lo hian SEDP lama pawisa awm sâ lo pûk maite pawh hi a rem lo em ni?", "summary": "13th July,2020 Agriculture Minister chuan SEDP hnuaia kuthnathawktute tan cheng vaibelchhe 4000 an dil mêk thu a sawi.Congress-in kum 10 chhung rorelna vawn fung an chelh lai khan NLUP hnuaiah hmalakna hrang hrang neiin,NLUP kan hlawkpui leh hlawkpui loh chu kuthnathawktute dinhmun a kân leh kân loh aṭangin a hriat theih awm e. MNF in rorelna an kalpui hnu hian an sawi uar ber chu SEDP a ni.Hripui leng karah sawrkarin sum leh paiah harsatna a tawh lai khan,sawrkarin sawrkar hnathawktute sum a pûk ṭhen sak a, SEDP pawisa erawh khawih chet a ni miah lo niin a lang.Chutihrualin,SEDP hi a nihna tak sawi chiang fak thei emaw,sawrkarin a kalpui dan tur fel taka puan emaw hmuh tur avang hle. Mipui sum kan state budget a mi hi SEDP sum tia kan khawl zel a,inthlan dawn hnaihah an sem chho dawn a nih ngat chuan kan ram chhiatna thlentu a ni ang tih erawh a hlauhawm hle." }, { "summarization_id": "606", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21969", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Mizoram sorkara officer, under secretary chin chung lam zawng zawngte chu information technology (IT) lam hmanrua - laptop, notebook, tablet leh an anpui zinga eng emaw ber lei a phalsak. Secretary-te chuan Rs 80,000 chin an lei thei. Additional Secretary leh Joint Secretary-in Rs 60,000 man chin an lei thei a, Under Secretary leh Deputy Secretary-ten Rs 40,000 man chin an lei thei ang.Tunlai khawvel ṭhang zelah hmanraw ṭha zawk leh tunlai zawka hnathawh hi a ṭul a, hei hi sorkar hnathawhnaah pawh a ṭul hle tawh a ni. Kan sorkar officer liante hian hmanraw ṭha ber ber neih hi an mamawh tawh a, hna ṭha zawk leh chak zawk, dik leh fel fai zawka an thawh theihna tur a nih phei chuan sorkar hian insenso hi a huam tur a ni ang.Chutihlaiin tun hnaia Secre­tariat-a thawk hotu lian chin tana laptop leh a tlukpui hmanrua lei theihna an siam ta mai hi chu mipuiin awm lo an titlang hle a, thil danglam tak a ni. Officer liante hian anmahni hman tur sorkar sum aṭangin an lei thei tihna tluk a ni a, sorkar office-a hman tur leh dah hlen tur leina pawh ni lo, officer ta tur sorkar pawisa aṭanga leina an ruahman hi chu a mak khawp mai.A nihna takah chuan tunlai khawvelah laptop leh a tlukpui hmanraw dang hmang thiam chin chuan mimalin an nei deuh vek tawh a, kan sorkar officer lian zingah hian a hmang thiam leh mamawh chuan an lei tawh hlawm ngei ang. Hetianga a hranpaa sorkar sum aṭanga officer mimal ta tur leina an duang hi sorkar inrenchemna dang nen a in persan hle a; sorkar meeting-a tui uma (packaged drinking water) sem ṭhin pawh titawp duh khawpa inren sorkar chet dan hi a mak takzet a ni.Mi chhungkaw innghahna tling zirtirtu lâk tawh sa meuh pawh 'a dik lo a awm palh takin' tia ennawn duhtu kan Chief Minister zahawm tak hian sorkar suma officer liante laptop leh a tlukpui thil dangte leina tur ruahmanna siam hi 'ennawn' tir leh se mipui rilru na hi a reh deuh ang. Mizoram sorkara officer, under secretary chin chung lam zawng zawngte chu information technology (IT) lam hmanrua - laptop, notebook, tablet leh an anpui zinga eng emaw ber lei a phalsak. Secretary-te chuan Rs 80,000 chin an lei thei. Additional Secretary leh Joint Secretary-in Rs 60,000 man chin an lei thei a, Under Secretary leh Deputy Secretary-ten Rs 40,000 man chin an lei thei ang.Tunlai khawvel ṭhang zelah hmanraw ṭha zawk leh tunlai zawka hnathawh hi a ṭul a, hei hi sorkar hnathawhnaah pawh a ṭul hle tawh a ni. Kan sorkar officer liante hian hmanraw ṭha ber ber neih hi an mamawh tawh a, hna ṭha zawk leh chak zawk, dik leh fel fai zawka an thawh theihna tur a nih phei chuan sorkar hian insenso hi a huam tur a ni ang.Chutihlaiin tun hnaia Secre­tariat-a thawk hotu lian chin tana laptop leh a tlukpui hmanrua lei theihna an siam ta mai hi chu mipuiin awm lo an titlang hle a, thil danglam tak a ni. Officer liante hian anmahni hman tur sorkar sum aṭangin an lei thei tihna tluk a ni a, sorkar office-a hman tur leh dah hlen tur leina pawh ni lo, officer ta tur sorkar pawisa aṭanga leina an ruahman hi chu a mak khawp mai.A nihna takah chuan tunlai khawvelah laptop leh a tlukpui hmanraw dang hmang thiam chin chuan mimalin an nei deuh vek tawh a, kan sorkar officer lian zingah hian a hmang thiam leh mamawh chuan an lei tawh hlawm ngei ang. Hetianga a hranpaa sorkar sum aṭanga officer mimal ta tur leina an duang hi sorkar inrenchemna dang nen a in persan hle a; sorkar meeting-a tui uma (packaged drinking water) sem ṭhin pawh titawp duh khawpa inren sorkar chet dan hi a mak takzet a ni.Mi chhungkaw innghahna tling zirtirtu lâk tawh sa meuh pawh 'a dik lo a awm palh takin' tia ennawn duhtu kan Chief Minister zahawm tak hian sorkar suma officer liante laptop leh a tlukpui thil dangte leina tur ruahmanna siam hi 'ennawn' tir leh se mipui rilru na hi a reh deuh ang. Mizoram sorkara officer, under secretary chin chung lam zawng zawngte chu information technology (IT) lam hmanrua - laptop, notebook, tablet leh an anpui zinga eng emaw ber lei a phalsak. Secretary-te chuan Rs 80,000 chin an lei thei. Additional Secretary leh Joint Secretary-in Rs 60,000 man chin an lei thei a, Under Secretary leh Deputy Secretary-ten Rs 40,000 man chin an lei thei ang. Tunlai khawvel ṭhang zelah hmanraw ṭha zawk leh tunlai zawka hnathawh hi a ṭul a, hei hi sorkar hnathawhnaah pawh a ṭul hle tawh a ni. Kan sorkar officer liante hian hmanraw ṭha ber ber neih hi an mamawh tawh a, hna ṭha zawk leh chak zawk, dik leh fel fai zawka an thawh theihna tur a nih phei chuan sorkar hian insenso hi a huam tur a ni ang. Chutihlaiin tun hnaia Secre­tariat-a thawk hotu lian chin tana laptop leh a tlukpui hmanrua lei theihna an siam ta mai hi chu mipuiin awm lo an titlang hle a, thil danglam tak a ni. Officer liante hian anmahni hman tur sorkar sum aṭangin an lei thei tihna tluk a ni a, sorkar office-a hman tur leh dah hlen tur leina pawh ni lo, officer ta tur sorkar pawisa aṭanga leina an ruahman hi chu a mak khawp mai. A nihna takah chuan tunlai khawvelah laptop leh a tlukpui hmanraw dang hmang thiam chin chuan mimalin an nei deuh vek tawh a, kan sorkar officer lian zingah hian a hmang thiam leh mamawh chuan an lei tawh hlawm ngei ang. Hetianga a hranpaa sorkar sum aṭanga officer mimal ta tur leina an duang hi sorkar inrenchemna dang nen a in persan hle a; sorkar meeting-a tui uma (packaged drinking water) sem ṭhin pawh titawp duh khawpa inren sorkar chet dan hi a mak takzet a ni. Mi chhungkaw innghahna tling zirtirtu lâk tawh sa meuh pawh 'a dik lo a awm palh takin' tia ennawn duhtu kan Chief Minister zahawm tak hian sorkar suma officer liante laptop leh a tlukpui thil dangte leina tur ruahmanna siam hi 'ennawn' tir leh se mipui rilru na hi a reh deuh ang.", "summary": "Mizoram sorkara officer, under secretary chin chung lam zawng zawngte chu IT lam hmanrua - laptop, notebook, tablet leh an anpui zinga eng emaw ber lei a phalsak. Secretary-te chuan Rs 80,000 chin an lei thei. Additional Secretary leh Joint Secretary-in Rs 60,000 man chin an lei thei a, Under Secretary leh Deputy Secretary-ten Rs 40,000 man chin an lei thei ang. Tunlai khawvel thang zelah hmaraw tha gawk hman a tul zel a, hei hi sorkar hnathawhnaah pawh a tul hle. Chutih rualin tun hnaia Secretariat-a thawk hotu lian chin tana laptop leh a tlukpui hmaraw lei theihna an siam hi chu mipuiin awm lo an titlang hle. Officer te hian anmahni hman tur sorkar sumin an lei thei tihna tluk a ni. A nihna takah chuan tunlaiah chuan hetiang chu an neih deuh vek a rinawm tawh a, a hranpaa sorkar sim atanga leina an duang hi a mak ngawt mai. Hetiang thil hi sorkar hian ennawn leh se mipui rilru na a zia deuh ngei ang." }, { "summarization_id": "607", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4235", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_7/2/25", "original_text": "Mizoram Kohhran Hruaitu Committee chuan Coronavirus hri leng mek avangin kohhran hrang hrangte ṭawngṭai rual turin a ngen a, hei bakah hian, \"Mipui kan him tlanna tura sorkar hmalakna leh ruahmannate ngaipawimawha zawm ṭheuh turin mi tin kan ngen a ni,\" tiin thuchhuah an siam.Tun ṭuma hri leng hi a dan a dang deuh a, mihring aṭanga mihringa inkaichhawn theih a ni a, a inkaichhawn dan a awlsam em avangin sorkar lam pawh a fimkhur hle. Khawvel ram changkang zawkte pawhin Covid 19 laka himna tur hian ruahmanna hrang hrang nei bawk mah se, an hmanraw hman pawimawh ber chu puipuina tihtawp a ni deuh ber mai.Mizoramah pawh sorkar ruhmanna angin puipunna hrang hrangte chu tihtawp a ni nual tawh a, infiamna lam te, zirna inte leh tlawmngai pawl hrang hrang puipui programme duan lawkte pawh ṭhulh a ni tawh. Hetihlaia mipui titia bet ve reng pakhat chu kan puipunna lian tham tak pakhat Pathian biak inkhawm chungchang hi a ni.'Inkhawmte chu Pathian be tura kal khawm a ni a, Pathian engkimtithei chuan amah be tura kalte chu he hri lakah hian a veng ang,' tiin ngaihdan a awm thei a, hnial vak chi pawh a ni kher lo ang. Chutih rual chuan vana cheng kan la ni lo a, he leia hri inkai darh dan pakhat chu mihring pungkhawm hi a nih miau avangin hri len chhung na na na chu kohhran inkhawm tihtlem emaw, khar lailawk emaw ṭha zawka ngai an awm ve bawk ang.Sakhaw thil a ni a, Pathian biakna chungchang a nih avangin sorkar chuan a khapin a khuah­khirh hauh dawn lo tih a chiang. Chutih rualin MKHC ngei pawhin sorkar hmalakna leh ruahmannate zawm tura mipui a ngen zingah khian puipun huai­hawt loh pawh a tel. Engpawh­nise hetiang hri leng hi kan vawi khat tawnna a ni mai thei a, 'Tun hma pawhin biak-in kan khar lo,' tih ringawt chu ṭan chhan ṭha ber a ni lo thei a; mahni kohhranṭheuhah ngun takin ngaihtuah se, kohhran tana ṭha ber turin kohhran hruaitute'n hma an la zui turah i ngai phawt ang. Mizoram Kohhran Hruaitu Committee chuan Coronavirus hri leng mek avangin kohhran hrang hrangte ṭawngṭai rual turin a ngen a, hei bakah hian, \"Mipui kan him tlanna tura sorkar hmalakna leh ruahmannate ngaipawimawha zawm ṭheuh turin mi tin kan ngen a ni,\" tiin thuchhuah an siam.Tun ṭuma hri leng hi a dan a dang deuh a, mihring aṭanga mihringa inkaichhawn theih a ni a, a inkaichhawn dan a awlsam em avangin sorkar lam pawh a fimkhur hle. Khawvel ram changkang zawkte pawhin Covid 19 laka himna tur hian ruahmanna hrang hrang nei bawk mah se, an hmanraw hman pawimawh ber chu puipuina tihtawp a ni deuh ber mai.Mizoramah pawh sorkar ruhmanna angin puipunna hrang hrangte chu tihtawp a ni nual tawh a, infiamna lam te, zirna inte leh tlawmngai pawl hrang hrang puipui programme duan lawkte pawh ṭhulh a ni tawh. Hetihlaia mipui titia bet ve reng pakhat chu kan puipunna lian tham tak pakhat Pathian biak inkhawm chungchang hi a ni.'Inkhawmte chu Pathian be tura kal khawm a ni a, Pathian engkimtithei chuan amah be tura kalte chu he hri lakah hian a veng ang,' tiin ngaihdan a awm thei a, hnial vak chi pawh a ni kher lo ang. Chutih rual chuan vana cheng kan la ni lo a, he leia hri inkai darh dan pakhat chu mihring pungkhawm hi a nih miau avangin hri len chhung na na na chu kohhran inkhawm tihtlem emaw, khar lailawk emaw ṭha zawka ngai an awm ve bawk ang.Sakhaw thil a ni a, Pathian biakna chungchang a nih avangin sorkar chuan a khapin a khuah­khirh hauh dawn lo tih a chiang. Chutih rualin MKHC ngei pawhin sorkar hmalakna leh ruahmannate zawm tura mipui a ngen zingah khian puipun huai­hawt loh pawh a tel. Engpawh­nise hetiang hri leng hi kan vawi khat tawnna a ni mai thei a, 'Tun hma pawhin biak-in kan khar lo,' tih ringawt chu ṭan chhan ṭha ber a ni lo thei a; mahni kohhranṭheuhah ngun takin ngaihtuah se, kohhran tana ṭha ber turin kohhran hruaitute'n hma an la zui turah i ngai phawt ang. Mizoram Kohhran Hruaitu Committee chuan Coronavirus hri leng mek avangin kohhran hrang hrangte ṭawngṭai rual turin a ngen a, hei bakah hian, \"Mipui kan him tlanna tura sorkar hmalakna leh ruahmannate ngaipawimawha zawm ṭheuh turin mi tin kan ngen a ni,\" tiin thuchhuah an siam. Tun ṭuma hri leng hi a dan a dang deuh a, mihring aṭanga mihringa inkaichhawn theih a ni a, a inkaichhawn dan a awlsam em avangin sorkar lam pawh a fimkhur hle. Khawvel ram changkang zawkte pawhin Covid 19 laka himna tur hian ruahmanna hrang hrang nei bawk mah se, an hmanraw hman pawimawh ber chu puipuina tihtawp a ni deuh ber mai. Mizoramah pawh sorkar ruhmanna angin puipunna hrang hrangte chu tihtawp a ni nual tawh a, infiamna lam te, zirna inte leh tlawmngai pawl hrang hrang puipui programme duan lawkte pawh ṭhulh a ni tawh. Hetihlaia mipui titia bet ve reng pakhat chu kan puipunna lian tham tak pakhat Pathian biak inkhawm chungchang hi a ni. 'Inkhawmte chu Pathian be tura kal khawm a ni a, Pathian engkimtithei chuan amah be tura kalte chu he hri lakah hian a veng ang,' tiin ngaihdan a awm thei a, hnial vak chi pawh a ni kher lo ang. Chutih rual chuan vana cheng kan la ni lo a, he leia hri inkai darh dan pakhat chu mihring pungkhawm hi a nih miau avangin hri len chhung na na na chu kohhran inkhawm tihtlem emaw, khar lailawk emaw ṭha zawka ngai an awm ve bawk ang. Sakhaw thil a ni a, Pathian biakna chungchang a nih avangin sorkar chuan a khapin a khuah­khirh hauh dawn lo tih a chiang. Chutih rualin MKHC ngei pawhin sorkar hmalakna leh ruahmannate zawm tura mipui a ngen zingah khian puipun huai­hawt loh pawh a tel. Engpawh­nise hetiang hri leng hi kan vawi khat tawnna a ni mai thei a, 'Tun hma pawhin biak-in kan khar lo,' tih ringawt chu ṭan chhan ṭha ber a ni lo thei a; mahni kohhran ṭheuhah ngun takin ngaihtuah se, kohhran tana ṭha ber turin kohhran hruaitute'n hma an la zui turah i ngai phawt ang.", "summary": "Mizoram Kohhran Hruaitu Committee chuan Coronavirus hri leng mek avangin kohhran hrang hrangte ṭawngṭai rual turin a ngen a, kan him tlanna tura Sorkar hmalakna leh ruahmannate ngaipawimawha zawm ṭheuh turin mi tin a ngen bawk. Covid-19 hi inkaichhawn dan a awlsam em avangin Sorkar lam pawh a fimkhur hle a, Khawvel ram changkang zawkte pawhin Covid 19 laka himna tura an hmanraw hman pawimawh ber chu puipuina tihtawp a ni. Mizoramah pawh Sorkar ruahmanna angin infiamna lam te, zirna inte leh tlawmngai pawl hrang hrang programme duan lawkte ṭhulh a ni tawh. Hetihlai hian inkhawm chungchangah, Pathian engkimthithei chuan amah be tura kalte chu he hri lakah hian a veng ang tih ngaihdan a awm thei a; mahse, MKHC ngei pawhin Sorkar hmalakna leh ruahmannate zawm tura mipui a ngen zingah khian puipun huai­hawtloh pawh a tel, tun hma pawha biak-in kan khar ngailoh thu ringawt hi ṭan chhan ṭha ber a nilo thei a; mahni kohhran ṭheuhah ngun takin ngaihtuah se, kohhran tana ṭha ber turin kohhran hruaitute'n hma an la zui turah i ngai phawt ang." }, { "summarization_id": "608", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6226", "file_name": "H-13-24/01/2025-Sawrkarin Courtah ngenna thlen", "original_text": "Sorkarin court-ah ngenna thlen Mizoram NewsSorkarin court-ah ngenna thlen admin 11-Nov-2024 07:50 PM Mizoram Sorkar chuan Lunglei District Civil Judge (Senior Division-II), Lalthansiami Hnamte hnenah Mizoram Polytechnic, Lunglei chungchanga a thutlukna kaltlangpui lo tura ngenna a thawn. Lunglei District Civil Judge (Senior Division-II) hian November 7, 2024 khan sorkarin ram luah man pek loh avângin Mizoram Polytechnic, Lunglei building zawng zawng kalh sak turin thupek a chhuah. Hei thupek hi hi kaltlangpui lo turin Mizoram Sorkar chuan kaltlangpui lo turin vawiin (11.11.2024) kaltlangpui lo turin court-ah ngenna an thehlut. Polytechnic awmna hmun bialtu MLA Lalramliana Papuia chuan Chief Minister leh Higher & Technical Education Minister be pawpin, zirlaite harsatna tawh loh dan ber an ngaihtuah thu a sawi. MLA sawi danin, ram neitu chuan kum 2022 khan Mizoram Sorkar a khing a, court chuan ram neitu ram luah man pe turin a ti. Sorkar chuan court sang zawka khinglet chuang loin ram neitu hi pawisa a pe lo. ZPM Sorkar hnuah Lunglei District Court thutlukna hi Gauhati High Court, Aizawl Bench-ah khinglet mah se, ni 600 a ral tawh avangin a lo hnawl. Ram neitu chu court-ah January 2023 khan kal lehin, November 7 khan Mizoram Polytechnic, Lungei building zawng zawng kalh turin thutlukna a siam a, police-te chu November 12, 2024 hmaa kalh turin a hriattir. Hetihlai hian zirlaite chuan vawiin khan an bungraw thenkhatte hmun dangah an thiar chhuak. Tarlan tawh angin court order atanga a lan danin Mizoram Polytechnic, Lunglei ram luah man an pek loh zat hi Rs. 98,05,033 a ni.", "summary": "Mizoram Polytechnic,Lungleia awm chu,sawrkarin a luah man ram,Rs.98,05,033 a pek theih loh avangin Lunglei District Civil Judge (Senior Devision-II),Lalthansiami Hnamte chuan building zawng zawng kalh sak turin thu a pe.Polytechnic awmna hmun bialtu MLA Lalramliana Papuia chuan,kum 2022 khan a ram neituin sawrkar a khing a,awmzia a awm lo a.2023,January-ah ram neitu chu court-ah kal lehin, Lunglei building zawng zawng kalh turin thutlukna a siam a. Police-te chu November 12,2024 hmaa kalh turin a hriattir." }, { "summarization_id": "609", "url": "https://www.exploremizoram.com/2019/09/bengsika-ngaihtuahho-ngai-bjp-president.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_19.2.25", "original_text": "Vawiin 30th  September 2019 hian Mizoram a Jt NGO ten Union Home Minister Pu Amit Shah lo kal tur lakah lungawilohna lantir nan pawndum bata lo hmuah  an tum dan an sawi atangin nangmahni Press Mite kal tlangin ti lo tura ngen ka duh a, nangni pawhin a do zawnga lo hmuah chu tha in tih ka ring lo a ni.A hmasa in India ram Home Minister Amit Shah hi Union Home Minister a nih hnua a mi rawn tlawhna hmasa ber leh a vawikhat a ni dawna, India ram pum enkawla a buai em em laia mi rawn tlawh tur hi alawm awm em em maia, Sorkar leh NGO tamtakin cheng  tamtak senga Delhi pana chutah pawh hmuh theih remchan loh lai alo ni fo leh nghal. Central Sorkar a Minister pawimawh ber pawlin min rawn tlawh tur hi lo welcome a, kan mamawh leh sawi duh  tinreng lo thlenna remchanga hman zawk tur niin alang in ka hria a.He huna a rawn kal tur hi Sorkar Official programme a rawn kal dawn avangin   Sorkar leh Mipui/pawl hrang hrang te pawh hian tha takin lo dawngsawng thei ila ka duh hle a ni. A chhanchu he hun ah hian Mizoram leh hnam tana thil tul, Assam nena kan boundary chungchangte, bru hruai let thu te, CAB/NRC te, Kohhran pawhin Missionary te himna tur thu te, thil tamtakah a lokal hi tangkai thei ang bera kan mamawh thlen nan remchangah lo hmang ila,   engpawh a leng vekin a rinawm, a nihna a pawimawh em avangin Development leh financial problem te, foreign aid chungchanga NGO harsatna neih te nen lam thlenna hun atan lo hmang thiam ta zawk ila. CAB chungchang a NE State te Claws hran   kan duhdan ang mil a, min siam sak tur thu an sawi tawh chi kan NGO hruaitu ten a rawnkal denchhen hian zawh fiahna leh an tumdan leh kan duh dan chiangtakin lo hrilh ta zawk nise atha awm mange ka ti a ni.Kan Union Home Minister hi Dr. Jitendra Singh Doner Minister leh NEC changtu in a rawn tawiawm dawn lehnghal avangin he hun tha hi Mizoram tan leh kan pawl/NGO mamawh hrang hrang lo thlenna hun atan thiam taka   lo hman tum hram turin ka nge  duh a, Shillong ah NEC/Delhi ah DONER kan dawr thin kha  kawt laiah a rawn inchhawp hnai fawn a ni sia. Kan ram economy thlir chungin mipui tan a tangkai tur a Sorkar tha ti chak tur in he.    hun tha hi hman dan ngaihtuah ni thei se a duh awm hle a ni.Hetiang taka mi pawimawhin min rawn tlawh tur hi puandum nena lo hmuak lo turin  NGO Co-ordination Committee hi ka ngen tak meuha, an ro lo relsa chu, an mahni zah tak chungin, sut leh hram turin ka ngen tak zet a ni.Mizoram BJP President JV Hluna", "summary": "Vawiin 30th September 2019 hian Mizoram a Jt NGO ten Union Home Minister Pu Amit Shah lo kal tur lakah lungawilohna lantir nan pawndum bata lo hmuah an tum dan an sawi atangin nangmahni Press Mite kal tlangin ti lo tura ngen ka duh a, nangni pawhin a do zawnga lo hmuah chu tha in tih ka ring lo a ni. India ram pum enkawla a buai em sm laia min rawn tlawh tur hi a lawmawm em em a, Sorkar leh NGO tam takin cheng tam tak senga Delhi pana chutah pawh hmuh theih remchan loh lai a lo ni fo leh nghal. A lokal tur hi lo welcome tur a ni. He hunah hian Mizoram leh hnam tana thil tul, Assam nena kan buaina te, bru hruai let thu te, CAB/NRC te, thil tam takah a lokal hi a ṭangkai thei ang. Kan harsatna neih te kan thlen anga, CAB chungchang pawh sawi chi a ni ang. Kan ram economy thlir chungin mipui tana tangkai tur Sorkar tichak turin he hun hi hma dan ngaihtuah theih ni bawk se. Hetiang taka mi pawimawh lo kal tur hi pawndum nena lo hmuak turin NGO Co-ordination Comittee hi ka ngen tak meuh a ni." }, { "summarization_id": "610", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8067", "file_name": "H-188-12/02/2025-kawng pawimawh chhe ṭhin hi", "original_text": "Mizoram Truck Owners' Association leh Mizoram Truck Drivers' Association hruaitute tun hnaia ṭhukhawm chuan, Bairabi railhead leh FCI kudam inkar kawngpui chu a chhiat avangin lirthei leh a khalhtute tan a him loin an hria a, siam ṭhat a nih loh chuan July 6 aṭangin buhfai phurh chawlhsan an rel.Mizoramah hian fur ruahtui a tla nasa a, kan ram leilung a nghet tawk lo nen, furpui a lo thlen hi chuan kawng chhia leh lirtheia zawh ngam loh hi chu a awm kum tin ṭhin a, thil thar a ni lo. Nimahsela heng kawng zawh ngam loh zinga kawngpui pawimawh a tel ṭhin hi a pawi takzet a, tuna kawng chhe mek pawh hi siam ṭhat thuai ni thei se a ṭha khawp mai.Tunah hian Mizoram châk lâkna ber kawng pawimawh, Kawnpui leh Sairang inkar kawng chu lirtheia zawh hlauhawm khawpin hmun eng emaw zatah a chhe leh tawh a, lirthei ṭhenkhat chuan an zawh ngam tawh lo a ni. Kan ram leilung leh ruahtui tlak danin a zir miau si lo a, sorkarna a inthlaka beiseina sang tak nena kan lo thlir pawhin kan kawngpui pawimawh takngial pawh a ṭha kumtluan thei lo hi chu a pawi ngawt mai.Tuna Bairabi-a kawngpui chhe zual lai hi chu state sorkar chan a ni chiah lo niin an sawi a, engpawhnise zawh ngam loh khawpa chhiaa a awm hma ngei hian sorkar thuneitu lam pawhin tlawhin en zui thei ṭhin se, hetiang em hi kan thleng lo tur.Kan ram hruaitu lam pawhin kawngpui pawimawh bik hi a chhiat ṭan tirh deuh aṭangin a thawm ṭhat dan ngaihtuah thei se, siam ṭhat a ṭul fe tawh hnua an chet chhuah chauh hi chuan a lo tlai zo tawh ṭhin. Kawngpui zawng zawng siam ṭhat rual a ni lo a, kawng pawimawh bik erawh vil uluk zual ni ṭhin se, a ṭul a nih chuan sum pawh dah ṭhahnem bikin kum tluana tluang taka lirthei a kal tlang theihna tur tawk tala vil theih ni hram rawh se. Mizoram Truck Owners' Association leh Mizoram Truck Drivers' Association hruaitute tun hnaia ṭhukhawm chuan, Bairabi railhead leh FCI kudam inkar kawngpui chu a chhiat avangin lirthei leh a khalhtute tan a him loin an hria a, siam ṭhat a nih loh chuan July 6 aṭangin buhfai phurh chawlhsan an rel.Mizoramah hian fur ruahtui a tla nasa a, kan ram leilung a nghet tawk lo nen, furpui a lo thlen hi chuan kawng chhia leh lirtheia zawh ngam loh hi chu a awm kum tin ṭhin a, thil thar a ni lo. Nimahsela heng kawng zawh ngam loh zinga kawngpui pawimawh a tel ṭhin hi a pawi takzet a, tuna kawng chhe mek pawh hi siam ṭhat thuai ni thei se a ṭha khawp mai.Tunah hian Mizoram châk lâkna ber kawng pawimawh, Kawnpui leh Sairang inkar kawng chu lirtheia zawh hlauhawm khawpin hmun eng emaw zatah a chhe leh tawh a, lirthei ṭhenkhat chuan an zawh ngam tawh lo a ni. Kan ram leilung leh ruahtui tlak danin a zir miau si lo a, sorkarna a inthlaka beiseina sang tak nena kan lo thlir pawhin kan kawngpui pawimawh takngial pawh a ṭha kumtluan thei lo hi chu a pawi ngawt mai.Tuna Bairabi-a kawngpui chhe zual lai hi chu state sorkar chan a ni chiah lo niin an sawi a, engpawhnise zawh ngam loh khawpa chhiaa a awm hma ngei hian sorkar thuneitu lam pawhin tlawhin en zui thei ṭhin se, hetiang em hi kan thleng lo tur.Kan ram hruaitu lam pawhin kawngpui pawimawh bik hi a chhiat ṭan tirh deuh aṭangin a thawm ṭhat dan ngaihtuah thei se, siam ṭhat a ṭul fe tawh hnua an chet chhuah chauh hi chuan a lo tlai zo tawh ṭhin. Kawngpui zawng zawng siam ṭhat rual a ni lo a, kawng pawimawh bik erawh vil uluk zual ni ṭhin se, a ṭul a nih chuan sum pawh dah ṭhahnem bikin kum tluana tluang taka lirthei a kal tlang theihna tur tawk tala vil theih ni hram rawh se. Mizoram Truck Owners' Association leh Mizoram Truck Drivers' Association hruaitute tun hnaia ṭhukhawm chuan, Bairabi railhead leh FCI kudam inkar kawngpui chu a chhiat avangin lirthei leh a khalhtute tan a him loin an hria a, siam ṭhat a nih loh chuan July 6 aṭangin buhfai phurh chawlhsan an rel. Mizoramah hian fur ruahtui a tla nasa a, kan ram leilung a nghet tawk lo nen, furpui a lo thlen hi chuan kawng chhia leh lirtheia zawh ngam loh hi chu a awm kum tin ṭhin a, thil thar a ni lo. Nimahsela heng kawng zawh ngam loh zinga kawngpui pawimawh a tel ṭhin hi a pawi takzet a, tuna kawng chhe mek pawh hi siam ṭhat thuai ni thei se a ṭha khawp mai. Tunah hian Mizoram châk lâkna ber kawng pawimawh, Kawnpui leh Sairang inkar kawng chu lirtheia zawh hlauhawm khawpin hmun eng emaw zatah a chhe leh tawh a, lirthei ṭhenkhat chuan an zawh ngam tawh lo a ni. Kan ram leilung leh ruahtui tlak danin a zir miau si lo a, sorkarna a inthlaka beiseina sang tak nena kan lo thlir pawhin kan kawngpui pawimawh takngial pawh a ṭha kumtluan thei lo hi chu a pawi ngawt mai. Tuna Bairabi-a kawngpui chhe zual lai hi chu state sorkar chan a ni chiah lo niin an sawi a, engpawhnise zawh ngam loh khawpa chhiaa a awm hma ngei hian sorkar thuneitu lam pawhin tlawhin en zui thei ṭhin se, hetiang em hi kan thleng lo tur. Kan ram hruaitu lam pawhin kawngpui pawimawh bik hi a chhiat ṭan tirh deuh aṭangin a thawm ṭhat dan ngaihtuah thei se, siam ṭhat a ṭul fe tawh hnua an chet chhuah chauh hi chuan a lo tlai zo tawh ṭhin. Kawngpui zawng zawng siam ṭhat rual a ni lo a, kawng pawimawh bik erawh vil uluk zual ni ṭhin se, a ṭul a nih chuan sum pawh dah ṭhahnem bikin kum tluana tluang taka lirthei a kal tlang theihna tur tawk tala vil theih ni hram rawh se.", "summary": "6th July,2020 Mizoramah fur ruahtui a tlak nasat avangin kawngpui pawimawh tak tak a chhe fo a.Mizoram châk lâkna ber Kawnpui leh Sairang inkar kawng pawh lirthei zawh hlauhawm khawpin a chhia a.Mizoram Truck Owners' Association leh Mizoram Truck Drivers' Association hruaitute ṭhukhawm chuan Bairabi railhead leh FCI kudam inkar kawngpui chhe tak chu lirthei leh akhalhtute tan pawh a him lo hlea hriain,siam ṭhaṭ a nih loh chuan July ni 6 aṭangin buhfai phurh chawlhsan an rel. Bairabi-a kawngpui chhe zual lai hi state sawrkar chan a ni chiah lo nia sawi awm mah se mipui châk lâkna ber kawngpui chhia hi sawrkar thuneitu lam pawhin enzuiin tlawh ṭhin ni se chhiatrupna lakah pawh kan him deuh ngei ang." }, { "summarization_id": "611", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18272", "file_name": "F_MIZO_SUM_18_20/2/25", "original_text": "Tunlai hian Mizoram pumah Road Safety Month hman mek a ni a, February 17 thleng a awh ang. Kumina thupui chu 'Fimkhur la, nun humhim rawh,' tih a ni.Lirthei khalh fimkhur tura inchah leh infuihna hun a lo thlen hian, driver-te hian anmahni pual a ni tih hi an  pawm a ṭha a, tute emaw puala buatsaih bik anga ngaih hi a awl hle. Lirthei khalhtu zawng zawng pual a ni a, eizawnna atana lirthei khalh ṭhin kher ni lo pawh lirthei khalh ṭhin zawng zawngin an pual a ni tih an pawm a ngai.Mizorama kan kawngpui dinhmun en hian fimkhur a ngai zual emaw tih tur a ni. Kawng kawi ulh tak tak a tam a, lirthei a tamin an tlan chak thei tawh si a, chetsualna pumpelh tura inzirtir thar kan mamawh tlang hle. Hei bakah hian lirthei chet sual chhan lian tak chu rui chunga khalh vang a ni a, hengte hi inzirtir sawt lo tak anga lang ni mah se thuneitu lam tan tha thlah loa zirtirna hi kalpui reng a ṭul dawn a ni.Kangmei laka fimkhur tura inzirtirnate leh lirthei khalh fimkhur tura inzirtirnate hi mi tam tak chuan vanduaina an la tawh ve loh avangin anmahni kawk lo deuhah an ngai ta ṭhin a; nimahsela in tikang ṭhin an awm bik chuang lo ang bawkin 'lirtheia che sual ṭhin' han tih bik tur an awm lo a, fimkhur loh leh van­duai avanga mahni chunga thleng thei a ni tih hriaa  inzirtirna hi kan dawn­sawn thiam a ṭha hle.Lirthei khalh ṭhin zawng zawngin he hun bikah hian fimkhur a ṭul thu hi zir chhuak thar ila, 'keima pual a ni' tia kan pawm thiam chuan he Road Safety Month hi keimahni ṭheuhah a hlawhtling dawn tihna a ni. Tunlai hian Mizoram pumah Road Safety Month hman mek a ni a, February 17 thleng a awh ang. Kumina thupui chu 'Fimkhur la, nun humhim rawh,' tih a ni.Lirthei khalh fimkhur tura inchah leh infuihna hun a lo thlen hian, driver-te hian anmahni pual a ni tih hi an  pawm a ṭha a, tute emaw puala buatsaih bik anga ngaih hi a awl hle. Lirthei khalhtu zawng zawng pual a ni a, eizawnna atana lirthei khalh ṭhin kher ni lo pawh lirthei khalh ṭhin zawng zawngin an pual a ni tih an pawm a ngai.Mizorama kan kawngpui dinhmun en hian fimkhur a ngai zual emaw tih tur a ni. Kawng kawi ulh tak tak a tam a, lirthei a tamin an tlan chak thei tawh si a, chetsualna pumpelh tura inzirtir thar kan mamawh tlang hle. Hei bakah hian lirthei chet sual chhan lian tak chu rui chunga khalh vang a ni a, hengte hi inzirtir sawt lo tak anga lang ni mah se thuneitu lam tan tha thlah loa zirtirna hi kalpui reng a ṭul dawn a ni.Kangmei laka fimkhur tura inzirtirnate leh lirthei khalh fimkhur tura inzirtirnate hi mi tam tak chuan vanduaina an la tawh ve loh avangin anmahni kawk lo deuhah an ngai ta ṭhin a; nimahsela in tikang ṭhin an awm bik chuang lo ang bawkin 'lirtheia che sual ṭhin' han tih bik tur an awm lo a, fimkhur loh leh van­duai avanga mahni chunga thleng thei a ni tih hriaa  inzirtirna hi kan dawn­sawn thiam a ṭha hle.Lirthei khalh ṭhin zawng zawngin he hun bikah hian fimkhur a ṭul thu hi zir chhuak thar ila, 'keima pual a ni' tia kan pawm thiam chuan he Road Safety Month hi keimahni ṭheuhah a hlawhtling dawn tihna a ni. Tunlai hian Mizoram pumah Road Safety Month hman mek a ni a, February 17 thleng a awh ang. Kumina thupui chu 'Fimkhur la, nun humhim rawh,' tih a ni. Lirthei khalh fimkhur tura inchah leh infuihna hun a lo thlen hian, driver-te hian anmahni pual a ni tih hi an  pawm a ṭha a, tute emaw puala buatsaih bik anga ngaih hi a awl hle. Lirthei khalhtu zawng zawng pual a ni a, eizawnna atana lirthei khalh ṭhin kher ni lo pawh lirthei khalh ṭhin zawng zawngin an pual a ni tih an pawm a ngai. Mizorama kan kawngpui dinhmun en hian fimkhur a ngai zual emaw tih tur a ni. Kawng kawi ulh tak tak a tam a, lirthei a tamin an tlan chak thei tawh si a, chetsualna pumpelh tura inzirtir thar kan mamawh tlang hle. Hei bakah hian lirthei chet sual chhan lian tak chu rui chunga khalh vang a ni a, hengte hi inzirtir sawt lo tak anga lang ni mah se thuneitu lam tan tha thlah loa zirtirna hi kalpui reng a ṭul dawn a ni. Kangmei laka fimkhur tura inzirtirnate leh lirthei khalh fimkhur tura inzirtirnate hi mi tam tak chuan vanduaina an la tawh ve loh avangin anmahni kawk lo deuhah an ngai ta ṭhin a; nimahsela in tikang ṭhin an awm bik chuang lo ang bawkin 'lirtheia che sual ṭhin' han tih bik tur an awm lo a, fimkhur loh leh van­duai avanga mahni chunga thleng thei a ni tih hriaa  inzirtirna hi kan dawn­sawn thiam a ṭha hle. Lirthei khalh ṭhin zawng zawngin he hun bikah hian fimkhur a ṭul thu hi zir chhuak thar ila, 'keima pual a ni' tia kan pawm thiam chuan he Road Safety Month hi keimahni ṭheuhah a hlawhtling dawn tihna a ni.", "summary": "thleng a awh tur Road Safety Month Mizoram pumah hman mek a ni a, kumina thupui chu 'Fimkhur la, nun humhim rawh,' tih a ni. Lirthei khalh fimkhur tura inchah leh infuihna hun a lo thleng hi eizawnna atana lirthei khalh ṭhinte bakah lirthei khalh ṭhin zawng zawngin an pual a ni tih an pawm a ngai. Mizoramah chuan kawng kawi ulh tak tak a tam a, lirthei a tamin an tlan chak thin em avangin chetsualna pumpelh tura inzirtir thar kan mamawh tlang hle. Hei bakah hian lirthei chet sual chhan lian tak chu rui chunga khalh vang a ni a, thuneitu lam hian tha thlahloin zirtirna hi kalpui reng se a tha hle. Lirthei khalh ṭhin zawng zawngin he hun bikah hian fimkhur a ṭul thu hi zir chhuak thar ila, 'keima pual a ni' tia kan pawm thiam chuan he Road Safety Month hi keimahni ṭheuhah a hlawhtling dawn tihna a ni." }, { "summarization_id": "612", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6214", "file_name": "H-15-26/01/2025-AFC playerten CM lehkha thawn", "original_text": "AFC player-te'n CM lehkha an thawn Mizoram NewsAFC player-te'n CM lehkha an thawn admin 11-Nov-2024 07:39 AM Aizawl Football Club (AFC) player-te chuan ni 9.11.2024 khan Chief Minister Lalduhoma hnenah CSR hmanga Aizawl FC ground-a phullem phah chungchangah lehkha an thawn a, CM aiawhin a Addl. PS-in a dawng. Aizawl FC lehkhathawn : Mizo Footballers te hmakhua ngaih vangin Aizawl FC enkawltute hian kum 12 chuang lo buaipui tawhin sum tam tak sengin Mizo footballers tam takin ISL leh 1- League ah eizawnna kan nei tawhin kan nei mek a. Aizawl FC hi awm lo se, Mizo thalai inkhel mi tam zawk hian Football-ah eizawnna mumal kan nei thei lo ang. Meghalaya sorkar chuan an state a l-League Club chu kumtin Rs 300 lakh an ruahman sak a. Manipur in season tin Rs 150 lakh an pe thin thung. Chutianga kan elpui I-League Team ten sorkar atanga hamthatna an dawn mek laiin keini Aizawl FC chuan sorkar tanpuina kan beisei ngam ngai lo. N. Lunglenga Aizawl FC Complex a astro turf (phullem) phahna tur PFC in Rs 546.90 lakh an CSR Fund min pek hi kan lawmin a puitlin hlan kan nghakhlel em em a. Club hian kan mamawh tak zet bawk. Ni 17/8/2023 ah approval neih a ni tawh a, Agreement pawh ni 11/10/2023 ah signed tawh a ni. Aizawl FC rawtna in MSSC chu Implementing Agency ah ruat a ni. MLA Election Model Code vangin hmalak nghal theih a nilo. Sorkar thar hnuaiah MSSC in hma ala vat dawn emaw kan tihlaiin kan beiseiloh takin thla 10 chhung hmalakna awm lovin a khawtlai ta a. Aizawl FC in kan dil chhuah sa, Aizawl FC duhsaka PFC hotuten min pek anih ang leh MP Fund leh NECS sum thawh te nena tanho (converge) tur anih angin a Beneficiary Organisation Aizawl FC hi Execution Agency a ruatfel rang turin kan ngen a che. A khaw muan rei tawh avanga PFC in na taka MSSC lehkha an rawn thawn copy pawh kan rawn thil tel a, Aizawl FC Board lam pawh an rilru a naa, keini Players te pawh kan hrilhhai hle a ni. Season liam taah Aizawl FC in nasa takin vanduaina kan tawk a, he Club hlu tak hi a tawp mai ang tih pawh kan hlau hial a ni. Mizo thalaite leh India ram pum huap pawha football tihmasawntu Aizawi FC hi a tawp mai loh nan kan dilna hlawhtlin hun hi kan lo nghakin kan lo thlir ve reng ang. Mizoram sorkar tha taka hruai turin duhsakna kan hlan a che.", "summary": "Aizawl Football Club (AFC) enkawltute azarah Mizo footballers tam takin ISL leh 1-Leagueah eizawnna an neih lai karah N.Lunglenga Aizawl FC complex a astro turf (phullem) phahna tur PFC in 546.90 lakh, CSR Fund,pek an nih chu sawrkar thar hnuaiah MSSC in hma a la vat emaw an tih laiin, hma lak theih a nih leh tak si loh avangin hma lak vat a nih theihna turin AFC player te chuan ni 9.11.2024 khan Chief Minister Lalduhoma hnenah an harsatna chungchang chu lehkha in an thawn a. CM aiawhin a Addl.PS-in a dawng. Aizawl FC duhsaka PFC hotuten ṭanpuia, MP Fund leh NECS sum thawhte nena tanho tur a nih angin a Beneficiary Organisation Aizawl FC hi Execution Agency ruatfel rang turin CM chu an ngen a,AFC a tawp mai loh nana an dilna hlawhtlin hun an nghah reng thu leh Mizoram ṭha taka hruai turin duhsakna pawh an hlan nghal a ni." }, { "summarization_id": "613", "url": "https://zothlifim.com/editorial/2021/03/by-election-neih-turah-mipuiten-ngaihtuahna-kan-sen-a-hun-tan/", "file_name": "SMizo_3_13-02", "original_text": "Serchhip bialtu MLA atana thlan tlin, Lalduhoma chu nikum November ni 27 khan MLA aṭanga bân a ni a, hei vang hian Serchhip bialah MLA by-election neih a ngai dawn ta a, by-election hi MLA ban a nih aṭanga thla 6 chhunga neih tur a nih avangin May thla ral hmain by-election hi neih a ngai dawn a, chuvangin, by-election hi hi tun aṭanga hun rei vaklo hnuah neih a ni dawn tawh a ni. Serchhip biala by-election neih tur avang hian political party hrang hrangte pawhin Serchhip bial lam an hawi mek a, political party lian zual pathumte phei chuan an candidate turte an tichiang tawh hlawm a, tunah hian Serchhip bialah political party-ten campaign beihpui an thlak chho mek tawh a ni. Tun ṭuma Serchhip biala MLA by-election neih tur hi MLA bân a nih avanga by-election neih vawi khatna tur a nih avang leh, MLA bân a nih chungchangin sawi zui a hlawh avangin ni danga MLA by-election lo neih tawh ṭhin nen a danglam deuh niin a lang a, hei vang hian Zoram hmun hrang hrang aṭangin Serchhip biala by-election neih tur hian ngaihven a hlawh a, politics ngaihsak vaklo tam tak pawhin an ngaihven hle a ni. Hetiang a nih mek lai hian Serchhip bial mipuite hian kan aiawha Mizoram Assembly House-a ṭhu tur kan thlang dawn tih hria a, by-election neih tur chungchang hi kan ngaihven a hun chho tawh hle a, bialtu MLA ṭha, bial mipuite tana chhenfakawm leh ṭangkai tur kan thlan chhuah ngei theihna tura tun aṭanga by-election hi kan ngaihven a ṭul tawh hle a ni. Sawrkarin an aiawhtu thlang thei tawh tura puitling china a ngaih, kum 18 chin chung lam chuan mahni rilrua duhthlanna felfai tak kan siam hi puitling kan ni tih lantirna a ni tih hria ila, tuten emaw ṭawngka leh sum hmanga an hmin mai theih nih hi a puitling zia lova, mahni rilru puak chhuak ngeia duh kan thlan theihna turin tuna candidate-ten campaign an neih chhoh mekah hian Serchhip bial tana an hmachhawp leh MLA atan rintlak an ni dawn em tih mahni ngeiin zirchiang chunga kan aiawhtu tur thlang tura ngaihtuahna kan sen a ṭul takzet a ni.", "summary": "Serchhip bialtu MLA atana thlan tlin Pu Lalduhawma chu nikum khan ban a ni a, hei vang hian Serchhip bialah by-election neih a ngai dawn ta a. Hemi avang hian political party hrang hrangte pawhin Serchhip bial lam an hawi mek a, party lian zual pathum te pawhin candidate tur an tichiang tawh a, campaign beihpui pawh an thlak chho mek a ni. By-election neih tur hi chhan hrang hrang avangin Mizoram mipuite'n kan thlir thup a, Serchhip mpuite pawh vote thlak thei chin te chuan kan ngaihven tan a, Serchhip bial tan a tha dawn em tih mahni rilru puak chhuak ngei a ngaihtuah a zirchian a rilru sen a hun tawh takzet a ni." }, { "summarization_id": "614", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21650", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Tun hnaiah Mizoram sorkar chuan Zorkhawthar-ah IR police 60 a dah belh a, he hi Zokhawthar khawtlang mipuite chuan an ngaimawh thu an sawi. Tun hnaiah Zokhawthar kal tlanga Myanmar leh India insumdawn tawnnaah helaia a vengtu tura dah Assam Rifles lamin khauh zawkin thil an kalpui a, sumdawnna kalphung pangngai pawh a buai ta niin media lamah tarlan a ni.He buaina inmung nia lang hian sorkar beng a thleng tawh a, District bawrhsap leh SP-te pawhin a ṭul angin hma an la tawh a, chutihlaiin Zokhawthara all NGO leh VC lam ve thung chuan ralthuam famkim nena sipai tirh luh belh chhan tur awma an hriat loh thu leh, thuthang dik lo bawhzuia sorkarin IR police a tirh luh belh chu ṭha an tih loh thu an sawi.Zokhawthar kal tlanga in­sumdawn tawnna hi dan ang taka kalpui ni lo mah se kalphung mumal angreng tak neiin an kalpui thung a, Myanmar leh India lamah a tawn tawnin sumdawnna a kal tluan theihna turin ruahmanna siam a ni. Heng ruahmannate hi sorkar dan ang diak diaka siam a ni lo a, sorkar pawmpui ni lem lo lirtheia chhiah lakte pawh kalpui a ni a, bungraw inhlan chhawn dante pawh hi sorkar dan ang thlapa tih a ni lo.Chutihlaiin he hmun kal tlanga sumdawnna hi a lian tawlh tawlh a, Myanmar mai ni loin khaw chhak ram dang aṭanga India-a bungraw lo lut tur ṭhahnem tak hi helai hmun kal tlanga lo lut a ni ta. Hetihlai hian Mizoram sorkar hian sumdawnna che vel hi a ral thlir a ang ber a, a chhunga luhchilha chinfel a, dan anga kaltir tumna sawi tur a vang hle.A puh chhe zawnga sawi dawn chuan mahnia thuneihna in­siam chawpin chhiah­te an la a, sorkar phal loh angin sumdawnna hi kalpui a ni. A lehlam zawnga thlir chuan kan state-a mipuite ngei pawhin a hlawkna an tel ve theihna turin an thiam angin sumdawnna hi an kaltir a, a sumdawng liante chauh ni loin lirthei neitu, khalhtu, kudam neitute leh bungraw thiartute'n eizawnna berah hmangin chhungkaw tam tak ei bel a ni tawh thung.Hetiang hi thil awm dan a nih tak avangin Mizoram sorkar hian a tih theih chinah felfai zawka thil a kalpui ngam a ngai a, sorkar laipui leh helai venghimtu sipaite thuk zawka an inrawlh a, khauh taka thil an rawn kalpui chuan a tuartu chu a mipui mimir hi an ni thei dawn a, fing taka he sumdawnna chevel chinfel hi a hun tawh khawp mai. Tun hnaiah Mizoram sorkar chuan Zorkhawthar-ah IR police 60 a dah belh a, he hi Zokhawthar khawtlang mipuite chuan an ngaimawh thu an sawi. Tun hnaiah Zokhawthar kal tlanga Myanmar leh India insumdawn tawnnaah helaia a vengtu tura dah Assam Rifles lamin khauh zawkin thil an kalpui a, sumdawnna kalphung pangngai pawh a buai ta niin media lamah tarlan a ni.He buaina inmung nia lang hian sorkar beng a thleng tawh a, District bawrhsap leh SP-te pawhin a ṭul angin hma an la tawh a, chutihlaiin Zokhawthara all NGO leh VC lam ve thung chuan ralthuam famkim nena sipai tirh luh belh chhan tur awma an hriat loh thu leh, thuthang dik lo bawhzuia sorkarin IR police a tirh luh belh chu ṭha an tih loh thu an sawi.Zokhawthar kal tlanga in­sumdawn tawnna hi dan ang taka kalpui ni lo mah se kalphung mumal angreng tak neiin an kalpui thung a, Myanmar leh India lamah a tawn tawnin sumdawnna a kal tluan theihna turin ruahmanna siam a ni. Heng ruahmannate hi sorkar dan ang diak diaka siam a ni lo a, sorkar pawmpui ni lem lo lirtheia chhiah lakte pawh kalpui a ni a, bungraw inhlan chhawn dante pawh hi sorkar dan ang thlapa tih a ni lo.Chutihlaiin he hmun kal tlanga sumdawnna hi a lian tawlh tawlh a, Myanmar mai ni loin khaw chhak ram dang aṭanga India-a bungraw lo lut tur ṭhahnem tak hi helai hmun kal tlanga lo lut a ni ta. Hetihlai hian Mizoram sorkar hian sumdawnna che vel hi a ral thlir a ang ber a, a chhunga luhchilha chinfel a, dan anga kaltir tumna sawi tur a vang hle.A puh chhe zawnga sawi dawn chuan mahnia thuneihna in­siam chawpin chhiah­te an la a, sorkar phal loh angin sumdawnna hi kalpui a ni. A lehlam zawnga thlir chuan kan state-a mipuite ngei pawhin a hlawkna an tel ve theihna turin an thiam angin sumdawnna hi an kaltir a, a sumdawng liante chauh ni loin lirthei neitu, khalhtu, kudam neitute leh bungraw thiartute'n eizawnna berah hmangin chhungkaw tam tak ei bel a ni tawh thung.Hetiang hi thil awm dan a nih tak avangin Mizoram sorkar hian a tih theih chinah felfai zawka thil a kalpui ngam a ngai a, sorkar laipui leh helai venghimtu sipaite thuk zawka an inrawlh a, khauh taka thil an rawn kalpui chuan a tuartu chu a mipui mimir hi an ni thei dawn a, fing taka he sumdawnna chevel chinfel hi a hun tawh khawp mai. Tun hnaiah Mizoram sorkar chuan Zorkhawthar-ah IR police 60 a dah belh a, he hi Zokhawthar khawtlang mipuite chuan an ngaimawh thu an sawi. Tun hnaiah Zokhawthar kal tlanga Myanmar leh India insumdawn tawnnaah helaia a vengtu tura dah Assam Rifles lamin khauh zawkin thil an kalpui a, sumdawnna kalphung pangngai pawh a buai ta niin media lamah tarlan a ni. He buaina inmung nia lang hian sorkar beng a thleng tawh a, District bawrhsap leh SP-te pawhin a ṭul angin hma an la tawh a, chutihlaiin Zokhawthara all NGO leh VC lam ve thung chuan ralthuam famkim nena sipai tirh luh belh chhan tur awma an hriat loh thu leh, thuthang dik lo bawhzuia sorkarin IR police a tirh luh belh chu ṭha an tih loh thu an sawi. Zokhawthar kal tlanga in­sumdawn tawnna hi dan ang taka kalpui ni lo mah se kalphung mumal angreng tak neiin an kalpui thung a, Myanmar leh India lamah a tawn tawnin sumdawnna a kal tluan theihna turin ruahmanna siam a ni. Heng ruahmannate hi sorkar dan ang diak diaka siam a ni lo a, sorkar pawmpui ni lem lo lirtheia chhiah lakte pawh kalpui a ni a, bungraw inhlan chhawn dante pawh hi sorkar dan ang thlapa tih a ni lo. Chutihlaiin he hmun kal tlanga sumdawnna hi a lian tawlh tawlh a, Myanmar mai ni loin khaw chhak ram dang aṭanga India-a bungraw lo lut tur ṭhahnem tak hi helai hmun kal tlanga lo lut a ni ta. Hetihlai hian Mizoram sorkar hian sumdawnna che vel hi a ral thlir a ang ber a, a chhunga luhchilha chinfel a, dan anga kaltir tumna sawi tur a vang hle. A puh chhe zawnga sawi dawn chuan mahnia thuneihna in­siam chawpin chhiah­te an la a, sorkar phal loh angin sumdawnna hi kalpui a ni. A lehlam zawnga thlir chuan kan state-a mipuite ngei pawhin a hlawkna an tel ve theihna turin an thiam angin sumdawnna hi an kaltir a, a sumdawng liante chauh ni loin lirthei neitu, khalhtu, kudam neitute leh bungraw thiartute'n eizawnna berah hmangin chhungkaw tam tak ei bel a ni tawh thung. Hetiang hi thil awm dan a nih tak avangin Mizoram sorkar hian a tih theih chinah felfai zawka thil a kalpui ngam a ngai a, sorkar laipui leh helai venghimtu sipaite thuk zawka an inrawlh a, khauh taka thil an rawn kalpui chuan a tuartu chu a mipui mimir hi an ni thei dawn a, fing taka he sumdawnna chevel chinfel hi a hun tawh khawp mai.", "summary": "Tun hnaiah Mizoram sorkar chuan Zorkhawthar-ah IR police 60 a dah belh a, he hi Zokhawthar khawtlang mipuite chuan an ngaimawh thu an sawi. Tun hnaiah Zokhawthar kal tlanga Myanmar leh India insumdawn tawnnaah helaia a vengtu tura dah Assam Rifles lamin khauh zawkin thil an kalpui a, sumdawnna kalphung pangngai pawh a buai ta niin media lamah tarlan a ni. He buainaah hian sorkarin hma a la tawh a, chutih laiin Zokhawthara NGO leh VC te chuan ralthuam nena sipai tirh luh belh chhan tur a awm loh thu leh thuthang dik lo bawhzuia sorkaein IR police a tirh luh belh chu tha an tih loh thu an sawi. Myanmar leh India lamah insumdawnna a kal tluan theihna turin ruahmanna siam a ni a, sorkar dan ang thlapa siam a ni lem lo. He hmuna sumdawnna hi a lian tulh tulh a, chuvangin mumal taka dan siam a ngai ang. Sorkar laipui leh helai venghimtu sipaite thuk zawka an inrawlh a, khauh taka thil an rawn kalpui chuan a tuartu chu mipui an ni thei dawn a, fing taka he sumdawnna che vel hi chinfin a hun tawh khawp mai." }, { "summarization_id": "615", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11435", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_19/2/25", "original_text": "Mizoram chief minister chuan, Pathianin Mizote ram ṭha tak a pek thu sawiin, \"Ram dangin an neih ve loh hausakna kan ramah a awm a, economic molecule-in a khat a ni. Chumi activate chu ka duh a, ka vision a ni. Israel aia a lêt 10-a hausak theihna ram Lalpa'n min pe. Kan ngaihtuahna thlâkthleng chuan heti em em hian a ni maw a lo danglam theih, kan ti ang,\" a ti a; chu chu a thlen dik a beisei thu sawiin,  \"Ṭhangtharte'n, 'Hei a ni maw Pu Zorama vision kha' an la tih ngei Pathian zarah ka beisei. Ram dangte aia a lêta zau leh ṭha Pathianin ram min pe,\" a ti.Mizoram sorkarin state páwna hna­thawk, Covid-19 léng vanga an hna chhunzawm thei loa Mizorama hawte chhawmdawlna tura a duan, 'Livelihood Generation for Returned Migrants Workers Due to Covid-19' tlangzarh ṭuma chief minister thusawi hi eng chiah nge tih hriat fiah vek theih ni lo mah se, kan state hotupa ber thusawi aṭang hian kan ram hian hmabak êng tak a nei niin a lang.Hetihlai hian tun hma anga thusawi duah leh ṭawngkam thiamna hmanga mipuite hi hruai hleihtheih a ni ta lo a, tunah chuan ṭhangtharte'n a tak hmuh an duh a, a nihna lo lang chhuak hi an hmu duh ṭhin. Tuna kan state hotupa thusawi pawh hi a tak chang thei a nih ngai chuan fak a hlawh chhunzawm ang a, a tak hmuh tur awm lo thusawi ringawt a nih chuan miin fiamthu thawhna atan an hmang zui palh ang tih hlauhawm tak a ni.Engpawhnise kan CM hian ram tan ṭhahnem a ngai a, he ram ṭhatna hi a hmu a, chu chu a taka chantir a duh tih a thusawi aṭangin a hriat theih. A thusawia a ṭawngkam bungraw hman 'economic molecule' tihte hi midangin an hman zen zen loh a nih hmel a, a nihna tak leh a kawh chiah hi  mipui nawlpuiin hre thei rih lo mah ila, he ram hian hmasawn turin theihna a neihzia a sawina a nih hmel a, ṭhahnamngaihna thil a ni ang.He ram, rah ṭha chhuah tura theihna nei sang tak nia sawi ṭhin hi tunah chuan India ramah pawh state hnufual pawl a la ni reng a, hmasawn tura khalh ngil theitu ber chu chief minister a ni. CM-in kan ram hi economic molecule-a khat nia a sawi hi hai chhuak a, hlawk taka chhawr zuia state hmasawntir theitu tur chu amah bawk hi a ni a, chief minister-in kan ram hmasawnna a kalpui zel dan tur hi mipuiin an thlir reng dawn a ni. Mizoram chief minister chuan, Pathianin Mizote ram ṭha tak a pek thu sawiin, \"Ram dangin an neih ve loh hausakna kan ramah a awm a, economic molecule-in a khat a ni. Chumi activate chu ka duh a, ka vision a ni. Israel aia a lêt 10-a hausak theihna ram Lalpa'n min pe. Kan ngaihtuahna thlâkthleng chuan heti em em hian a ni maw a lo danglam theih, kan ti ang,\" a ti a; chu chu a thlen dik a beisei thu sawiin,  \"Ṭhangtharte'n, 'Hei a ni maw Pu Zorama vision kha' an la tih ngei Pathian zarah ka beisei. Ram dangte aia a lêta zau leh ṭha Pathianin ram min pe,\" a ti.Mizoram sorkarin state páwna hna­thawk, Covid-19 léng vanga an hna chhunzawm thei loa Mizorama hawte chhawmdawlna tura a duan, 'Livelihood Generation for Returned Migrants Workers Due to Covid-19' tlangzarh ṭuma chief minister thusawi hi eng chiah nge tih hriat fiah vek theih ni lo mah se, kan state hotupa ber thusawi aṭang hian kan ram hian hmabak êng tak a nei niin a lang.Hetihlai hian tun hma anga thusawi duah leh ṭawngkam thiamna hmanga mipuite hi hruai hleihtheih a ni ta lo a, tunah chuan ṭhangtharte'n a tak hmuh an duh a, a nihna lo lang chhuak hi an hmu duh ṭhin. Tuna kan state hotupa thusawi pawh hi a tak chang thei a nih ngai chuan fak a hlawh chhunzawm ang a, a tak hmuh tur awm lo thusawi ringawt a nih chuan miin fiamthu thawhna atan an hmang zui palh ang tih hlauhawm tak a ni.Engpawhnise kan CM hian ram tan ṭhahnem a ngai a, he ram ṭhatna hi a hmu a, chu chu a taka chantir a duh tih a thusawi aṭangin a hriat theih. A thusawia a ṭawngkam bungraw hman 'economic molecule' tihte hi midangin an hman zen zen loh a nih hmel a, a nihna tak leh a kawh chiah hi  mipui nawlpuiin hre thei rih lo mah ila, he ram hian hmasawn turin theihna a neihzia a sawina a nih hmel a, ṭhahnamngaihna thil a ni ang.He ram, rah ṭha chhuah tura theihna nei sang tak nia sawi ṭhin hi tunah chuan India ramah pawh state hnufual pawl a la ni reng a, hmasawn tura khalh ngil theitu ber chu chief minister a ni. CM-in kan ram hi economic molecule-a khat nia a sawi hi hai chhuak a, hlawk taka chhawr zuia state hmasawntir theitu tur chu amah bawk hi a ni a, chief minister-in kan ram hmasawnna a kalpui zel dan tur hi mipuiin an thlir reng dawn a ni. Mizoram chief minister chuan, Pathianin Mizote ram ṭha tak a pek thu sawiin, \"Ram dangin an neih ve loh hausakna kan ramah a awm a, economic molecule-in a khat a ni. Chumi activate chu ka duh a, ka vision a ni. Israel aia a lêt 10-a hausak theihna ram Lalpa'n min pe. Kan ngaihtuahna thlâkthleng chuan heti em em hian a ni maw a lo danglam theih, kan ti ang,\" a ti a; chu chu a thlen dik a beisei thu sawiin,  \"Ṭhangtharte'n, 'Hei a ni maw Pu Zorama vision kha' an la tih ngei Pathian zarah ka beisei. Ram dangte aia a lêta zau leh ṭha Pathianin ram min pe,\" a ti. Mizoram sorkarin state páwna hna­thawk, Covid-19 léng vanga an hna chhunzawm thei loa Mizorama hawte chhawmdawlna tura a duan, 'Livelihood Generation for Returned Migrants Workers Due to Covid-19' tlangzarh ṭuma chief minister thusawi hi eng chiah nge tih hriat fiah vek theih ni lo mah se, kan state hotupa ber thusawi aṭang hian kan ram hian hmabak êng tak a nei niin a lang. Hetihlai hian tun hma anga thusawi duah leh ṭawngkam thiamna hmanga mipuite hi hruai hleihtheih a ni ta lo a, tunah chuan ṭhangtharte'n a tak hmuh an duh a, a nihna lo lang chhuak hi an hmu duh ṭhin. Tuna kan state hotupa thusawi pawh hi a tak chang thei a nih ngai chuan fak a hlawh chhunzawm ang a, a tak hmuh tur awm lo thusawi ringawt a nih chuan miin fiamthu thawhna atan an hmang zui palh ang tih hlauhawm tak a ni. Engpawhnise kan CM hian ram tan ṭhahnem a ngai a, he ram ṭhatna hi a hmu a, chu chu a taka chantir a duh tih a thusawi aṭangin a hriat theih. A thusawia a ṭawngkam bungraw hman 'economic molecule' tihte hi midangin an hman zen zen loh a nih hmel a, a nihna tak leh a kawh chiah hi  mipui nawlpuiin hre thei rih lo mah ila, he ram hian hmasawn turin theihna a neihzia a sawina a nih hmel a, ṭhahnamngaihna thil a ni ang. He ram, rah ṭha chhuah tura theihna nei sang tak nia sawi ṭhin hi tunah chuan India ramah pawh state hnufual pawl a la ni reng a, hmasawn tura khalh ngil theitu ber chu chief minister a ni. CM-in kan ram hi economic molecule-a khat nia a sawi hi hai chhuak a, hlawk taka chhawr zuia state hmasawntir theitu tur chu amah bawk hi a ni a, chief minister-in kan ram hmasawnna a kalpui zel dan tur hi mipuiin an thlir reng dawn a ni.", "summary": "Mizoram Chief Minister chuan Covid-19 léng vanga an hna chhunzawm theiloa Mizorama hawte chhawmdawlna tura a duan, 'Livelihood Generation for Returned Migrants Workers Due to Covid-19' tlangzarhnaah Pathianin Mizote ram dangin an neih veloh hausakna kan ramah min pe a, economic molecule-in a khat a, ram dangte aia a lêta zau leh tha Pathianin ram min pek thu a sawi. Kan CM thusawi hi a tak chang thei a nih chuan fak a hlawh chhunzawm ang a, a tak hmuh tur awmlo thusawi ringawt a nih chuan miin fiamthu thawhna atan an hmang zui palh ang tih hlauhawm tak a ni.A thusawia a tawngkam hman 'economic molecule' tihte hi midangin an hman zen zenloh a ni a, a nihna tak leh a kawh chiah mipui nawlpuiin hre thei rihlo mah ila, he ram hian hmasawn turin theihna a neihzia a sawina a nih hmel a; mahse, Mizoram hi tunah rih chuan India ramah pawh state hnufual pawl a la ni reng a, hmasawn tura khalh ngil theitu ber CM hian economic molecule a sawi hi hai chhuakin, hlawk taka chhawr zuiin state hmasawntir se, CM-in kan ram hmasawnna a kalpui zel dan tur hi mipuiin an thlir reng dawn a ni." }, { "summarization_id": "616", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/125439", "file_name": "H-115-03/02/2025-zirlaite leh ram hruaitu zah", "original_text": "Sorkarin zirlaite scholarship a pek chhuah kim loh vanga lungawi loh lantir nan Mizo Students’ Union (MSU) general headquarters huaihawtin tun hnai khan Aizawlah zirlaite'n kawng an zawh a; scholarship an duh thu an aupui piah lamah Mizoram chief minister Lal Thanhawla chu deusawh takin an au khum.Zirlaite hian an chanvo ni ngeia an ngaih scholarship an chang kim lo chu an hrethiam lo a, Mizoram sorkarin 10% a pek ve tur a pe kim lo chu a rang thei ang bera dawn an phût. He mi kawngah hian sorkar pawhin thuchhuah siamin an pek ngei tur thu an tichiang tawh a, chief minister pawhin pek an nih tur thu a sawi a; nimahsela sorkar hruaitu thu ṭheuh ṭheuh a inan hlawm loh avangin zirlaite hian kawng an zawh ta tho a ni.Kawngzawh ni hian a kima scholarship dawn phûtna au hla mai duhtawk loin chief minister chu mawi lo takin an au khum a, political party kawngzawh pawhin an hman zen zen loh ṭawngkam mawi lo takte an hmang hial a, a pawi hle a ni. Chief minister hian a hma lawkin Aizawl City College Joint Students' Union General Conference-ah \"Scholarship vanga lehkha zir in ni lo. Puitling tur leh ei leh bara intodelh tura zir in ni,\" a lo ti tawh a, hei vanga chief minister hi ṭawngkam na taka tâwng lêt pawh an ni mahna.Zirlaite hian thil phût an nei a, chu chu scholarship a kima hmuh a ni. Chief minister hian zirlaite'n scho­larship a kima an hmuh tur thu a sawi tawh a, sorkar pawhin thuchhuah a siam tawh. Hemi hnua mimal taka chief minis­ter bei zui a, ṭawngkam chhe tak hmanga zirlaite an au rual hi a zialo hle a, a hma kum lawka mipuite thlan tlin mahni chief minister pawh zah nachang hre lo leh aia upa zahna tlachham ang maiah zirlaite an chhuak ang tih a hlauhawm hle.Tun hma pawhin zirlai pawl hian lungawi lohna an lantir fo tawh a, tharuma an lantir changte pawh a awm a; nimahsela ram hruaitute zahawmna hre lo ang maia ṭawngkam chhe zawk an hmang hi Mizo hnam kal zelnaah a fuh lo a, thinrim sosan vanglai hi insum kan mamawh hunlai a ni tih zirlaite hian an hriat a ṭha hle a ni. Sorkarin zirlaite scholarship a pek chhuah kim loh vanga lungawi loh lantir nan Mizo Students’ Union (MSU) general headquarters huaihawtin tun hnai khan Aizawlah zirlaite'n kawng an zawh a; scholarship an duh thu an aupui piah lamah Mizoram chief minister Lal Thanhawla chu deusawh takin an au khum.Zirlaite hian an chanvo ni ngeia an ngaih scholarship an chang kim lo chu an hrethiam lo a, Mizoram sorkarin 10% a pek ve tur a pe kim lo chu a rang thei ang bera dawn an phût. He mi kawngah hian sorkar pawhin thuchhuah siamin an pek ngei tur thu an tichiang tawh a, chief minister pawhin pek an nih tur thu a sawi a; nimahsela sorkar hruaitu thu ṭheuh ṭheuh a inan hlawm loh avangin zirlaite hian kawng an zawh ta tho a ni.Kawngzawh ni hian a kima scholarship dawn phûtna au hla mai duhtawk loin chief minister chu mawi lo takin an au khum a, political party kawngzawh pawhin an hman zen zen loh ṭawngkam mawi lo takte an hmang hial a, a pawi hle a ni. Chief minister hian a hma lawkin Aizawl City College Joint Students' Union General Conference-ah \"Scholarship vanga lehkha zir in ni lo. Puitling tur leh ei leh bara intodelh tura zir in ni,\" a lo ti tawh a, hei vanga chief minister hi ṭawngkam na taka tâwng lêt pawh an ni mahna.Zirlaite hian thil phût an nei a, chu chu scholarship a kima hmuh a ni. Chief minister hian zirlaite'n scho­larship a kima an hmuh tur thu a sawi tawh a, sorkar pawhin thuchhuah a siam tawh. Hemi hnua mimal taka chief minis­ter bei zui a, ṭawngkam chhe tak hmanga zirlaite an au rual hi a zialo hle a, a hma kum lawka mipuite thlan tlin mahni chief minister pawh zah nachang hre lo leh aia upa zahna tlachham ang maiah zirlaite an chhuak ang tih a hlauhawm hle.Tun hma pawhin zirlai pawl hian lungawi lohna an lantir fo tawh a, tharuma an lantir changte pawh a awm a; nimahsela ram hruaitute zahawmna hre lo ang maia ṭawngkam chhe zawk an hmang hi Mizo hnam kal zelnaah a fuh lo a, thinrim sosan vanglai hi insum kan mamawh hunlai a ni tih zirlaite hian an hriat a ṭha hle a ni.", "summary": "4th March,2015 Zirlaiten an chanvo ni ngeia an ngaih scholarship chu Mizoram sawrkarin 10% a pek ve tur a la pek kim loh avangin lungawi lohna lantirin Mizo Students Union general headquarters huaihawtin Aizawlah kawng an zawh. Kawngzawh niah hian scholarship dawn phutna au hla mai ni loin,Chief Minister deusawhna leh tawngkam mawi lo tak taka au khumna a tel avangin hotute leh aia upate zah nachang hre lo zirlai an chhuak ang tih a hlauhawm hle. He thil a thlen hma deuh lawk hian Aizawl City College Joint Students Union General Conference-ah,\"Scholarship vanga lehkha zir in ni lo,puitling tur leh ei leh bara intodelh tura zir in ni,\" tiin Chief Minister hian a lo sawi tawh a.Hengte avanga tawngkam mawi lo leh na tak taka chief Minister hi tâwng lêt pawh an ni mahna." }, { "summarization_id": "617", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/09/aizawl-ah-zirlaiten-faina-kawng-zawh.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_18.2.25", "original_text": "Aizawl | September 29, 2023:Tukin khan Aizawl khawpui hmun hnih Chanmari leh Kulikawn ațangin zirlaiten faina kawng zawh an nei a, Vanapa hall kawtah kharna hun hman a ni a,  School Education Secretary Dr Lalzirmawia Chhangte-in kharna hun a hmanpui.Kharna hunah hian Dr Lalzirmawia Chhangte chuan thusawiin faina puala hun hman hi sorkarin a ngai pawimawh a, Aizawl chauh ni lovin Dist hrang hrangah hman a ni a ti a. Thianghlimna leh faina hnathawh hi kan uar dawn a, thupui chu garbage free India tih a ni tih sawiin India ram hi fainaah duh thu a sam lova, schoolah faina ru sum a thlak a, mite thinlungah fai duhna a lo awm ta a, tunah chuan kan ziaawm ta hle a ni a ti. Secretary chuan faina kawngah hian  tha thlah lova țan mar pat a ngai a, Khawpui bawlhhlawh leh țawp te tihfai anih  loh chuan natna hrang hrang leh  tlang hrileng vei a awlsam a, kan hrisel nan fai a pawimawh a ni a ti. Secretary chuan awmna hmun apianga faina kawnga mite tihhmuhtu ni turin zirlaite a chah a. Faina leh thianghlimna hi ni bik hman a thawh mai a tawk lo tih sawiin sikulah leh vengah chhunzawm zel turin zirlaite  a chah.Secretary chuan Kan leilung kan ram hi humhalh tur a ni a, a riral zel loh nan leh a bawlhhlawh loh nan humhalh a pawimawh tih sawiin kan hlut thiam a ngai a, lei timin leh tichhe thei laka humhim a ngai hle a ni a ti.Secretary chuan 2047 ah India hian ram intodelh nih kan tum a, intodelh turin theihtawpin kan bei dawn a, kan hnam rohlu te humhalh a ngai a, kan pasaltha te kan ram tana nunna hlantute pawh zah an phu a, keimahni ngei pawh khua leh tui țha ni tura kan intiam thar zel a ngai a, chu chu ram tan a pawimawh a ni tih sawiin ram tana rohlu ni turin zirlai te a chah bawk.Zirlai kalkhawm te hian Pu P.C. Lalngaizuala Dy Director kaihhruaiin faina  thu an tiam a, Pu Zoliani Dy Direcror-in  lawmthu a sawi bawk. Faina kawng zawhah hian Aizawl khawpui chhunga High school leh Higher secondary Sikul 15-a zirlai leh zirtirtute an tel a ni.• • • • • •Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "Tukin khan Aizawl khawpui hmun hnih Chanmari leh Kulikawn ațangin zirlaiten faina kawng zawh an nei a, Vanapa hall kawtah kharna hun hman a ni a, School Education Secretary Dr Lalzirmawia Chhangte-in kharna hun a hmanpui.Kharna hunah hian Dr Lalzirmawia Chhangte chuan thusawiin faina puala hun hman sorkarin a ngaih pawimawhzia a sawi. Thianghlimna leh faina hnathawh hi kan uar dawn a, faina kawngah hian tha thlah lo va ṭan mar pat a ngai a, khawpui bawlhhlawh tihfai a nih loh chuan natna hrang hrang vei a awlsam a, hrisel nan fai a pawimawh a ti. Faina leh thianghlimna hi ni bik hman a thawh mai a tawk lo tih sawiin sikulah leh vengahte chhunzawm zel turin zirlaite a chah. Secretary chuan kum 2047 ah India hian ram intodelh nih kan tum a, intodelh turin theihtawpin kan bei dawn a, kan hnam rohlute humhalh a ngai tiin zirlaite pawh ram tana rohlu niturin a chah bawk. Zirlai kalkhawmte hian P.C Lalngaizuala Dy Director kaihhruaiin faina thu an tiam. Faina kawng zawhah hian Aizawl khawpui chhunga High School leh Higher Sikul 15-a zirlai leh zirtirtu an tel a ni." }, { "summarization_id": "618", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/14507", "file_name": "H-249-17/02/2025-Covid-19 nge kan hlauh police duty", "original_text": "October 26 aṭanga 'Covid-19 No Tolerance Fortnight' kalpui a ni dawn a, he mi chhung hian Covid-19 dona atana sorkar ruahmanna siam hrang hrang - Unlock Guidelines, Standard Operating Procedure (mipuite zawm tur) hrang hrang leh The Mizoram (Containment and Prevention of COVID-19) Ordinance, 2020-te khauh tak leh ngaihhnathiamna tel loa kalpui a ni dawn.Hei bakah hian Traffic Police pawhin Mizoram chhungah No Tolerance Fort­night khauh takin an kalpui dawn a, lirthei document dik lo leh driving licence nei loa lirthei khalhtute an man dawn bakah, traffic rules bawhchhiate ngaihhnathiamna tel loin an man ang.Mizoramah Covid-19 hri vei an tlem tawh viau hnuah tun hnaiah an pung leh ta a, hri vei hmuh chhuah zingah kaina hriat loh an awm nual bakah veng leh khaw hrang hrangah a darh nasa a, natna lang chhuak (symptom nei) an awm ta deuh zel bawk. He hri hi tuna theih tawpa kan do let loh chuan kan ramin na zawkin a tuar palh thei a, tun hi ṭan rual hun a ni.Hetihlai hian mi tam tak chuan Covid-19 hri aiin police duty lam hi kan hlau zawk emaw tih mai turin kan khawsa ṭhin a, a pawi takzet a ni. Police duty an awm lohna hmuna hmai tuamna (mask) phelh zui mai, police hmuh phak loha thil tih khawm ṭhulh chuang lote leh a huhoa awm pawh pawisa mang lo kan awm ta nual mai hi thil pawi tak a ni.Mithiamte chuan tun hnaia India rama hri kai darhna hmun langsar tak pakhat chu tlem thama inhmuh khawmna (small gatherings) hrang hrang a nih thu an sawi a, chhungkaw chaw ei khaw, birthday lawm, inneihna, pass lawm leh hetiang lam hawia hmelhriat hnai inhmuh khawmnaah an innel avangin mi an fimkhur nêp a, hri a darh phah nasa niin an sawi.Kan in-lockdown chhan, kan inkhung hran chhan, sum tam tak hloh huama hna ṭhulha kan inkhung chhan kha Covid-19 hlauhawm vang a ni; police an duty avanga fimkhur thar ni loin, Covid-19 hri darh zel hlauhna avang zawkin i fimkhur ang u. October 26 aṭanga 'Covid-19 No Tolerance Fortnight' kalpui a ni dawn a, he mi chhung hian Covid-19 dona atana sorkar ruahmanna siam hrang hrang - Unlock Guidelines, Standard Operating Procedure (mipuite zawm tur) hrang hrang leh The Mizoram (Containment and Prevention of COVID-19) Ordinance, 2020-te khauh tak leh ngaihhnathiamna tel loa kalpui a ni dawn.Hei bakah hian Traffic Police pawhin Mizoram chhungah No Tolerance Fort­night khauh takin an kalpui dawn a, lirthei document dik lo leh driving licence nei loa lirthei khalhtute an man dawn bakah, traffic rules bawhchhiate ngaihhnathiamna tel loin an man ang.Mizoramah Covid-19 hri vei an tlem tawh viau hnuah tun hnaiah an pung leh ta a, hri vei hmuh chhuah zingah kaina hriat loh an awm nual bakah veng leh khaw hrang hrangah a darh nasa a, natna lang chhuak (symptom nei) an awm ta deuh zel bawk. He hri hi tuna theih tawpa kan do let loh chuan kan ramin na zawkin a tuar palh thei a, tun hi ṭan rual hun a ni.Hetihlai hian mi tam tak chuan Covid-19 hri aiin police duty lam hi kan hlau zawk emaw tih mai turin kan khawsa ṭhin a, a pawi takzet a ni. Police duty an awm lohna hmuna hmai tuamna (mask) phelh zui mai, police hmuh phak loha thil tih khawm ṭhulh chuang lote leh a huhoa awm pawh pawisa mang lo kan awm ta nual mai hi thil pawi tak a ni.Mithiamte chuan tun hnaia India rama hri kai darhna hmun langsar tak pakhat chu tlem thama inhmuh khawmna (small gatherings) hrang hrang a nih thu an sawi a, chhungkaw chaw ei khaw, birthday lawm, inneihna, pass lawm leh hetiang lam hawia hmelhriat hnai inhmuh khawmnaah an innel avangin mi an fimkhur nêp a, hri a darh phah nasa niin an sawi.Kan in-lockdown chhan, kan inkhung hran chhan, sum tam tak hloh huama hna ṭhulha kan inkhung chhan kha Covid-19 hlauhawm vang a ni; police an duty avanga fimkhur thar ni loin, Covid-19 hri darh zel hlauhna avang zawkin i fimkhur ang u. October 26 aṭanga 'Covid-19 No Tolerance Fortnight' kalpui a ni dawn a, he mi chhung hian Covid-19 dona atana sorkar ruahmanna siam hrang hrang - Unlock Guidelines, Standard Operating Procedure (mipuite zawm tur) hrang hrang leh The Mizoram (Containment and Prevention of COVID-19) Ordinance, 2020-te khauh tak leh ngaihhnathiamna tel loa kalpui a ni dawn. Hei bakah hian Traffic Police pawhin Mizoram chhungah No Tolerance Fort­night khauh takin an kalpui dawn a, lirthei document dik lo leh driving licence nei loa lirthei khalhtute an man dawn bakah, traffic rules bawhchhiate ngaihhnathiamna tel loin an man ang. Mizoramah Covid-19 hri vei an tlem tawh viau hnuah tun hnaiah an pung leh ta a, hri vei hmuh chhuah zingah kaina hriat loh an awm nual bakah veng leh khaw hrang hrangah a darh nasa a, natna lang chhuak (symptom nei) an awm ta deuh zel bawk. He hri hi tuna theih tawpa kan do let loh chuan kan ramin na zawkin a tuar palh thei a, tun hi ṭan rual hun a ni. Hetihlai hian mi tam tak chuan Covid-19 hri aiin police duty lam hi kan hlau zawk emaw tih mai turin kan khawsa ṭhin a, a pawi takzet a ni. Police duty an awm lohna hmuna hmai tuamna (mask) phelh zui mai, police hmuh phak loha thil tih khawm ṭhulh chuang lote leh a huhoa awm pawh pawisa mang lo kan awm ta nual mai hi thil pawi tak a ni. Mithiamte chuan tun hnaia India rama hri kai darhna hmun langsar tak pakhat chu tlem thama inhmuh khawmna (small gatherings) hrang hrang a nih thu an sawi a, chhungkaw chaw ei khaw, birthday lawm, inneihna, pass lawm leh hetiang lam hawia hmelhriat hnai inhmuh khawmnaah an innel avangin mi an fimkhur nêp a, hri a darh phah nasa niin an sawi. Kan in-lockdown chhan, kan inkhung hran chhan, sum tam tak hloh huama hna ṭhulha kan inkhung chhan kha Covid-19 hlauhawm vang a ni; police an duty avanga fimkhur thar ni loin, Covid-19 hri darh zel hlauhna avang zawkin i fimkhur ang u.", "summary": "26th October,2020 Mizoramah October 26 aṭangin Covid-19 No Tolerance Fortnight kalpui a ni dawn.Traffic police pawhin an kalpui dawn avangin,lirthei document dik lo leh driving licence nei loa lirthei khalhtute bakah,traffic rules bawhchhiate ngaihhnathiamna tel loin an man ang.Covid-19 dona atana sawrkar ruahmanna siam hrang hrang-Unlock Guidelines,Standard Operating Procedure hrang hrang leh The Mizoram (Containment and Prevention of COVID-19) Ordinance,2020-te khauh taka kalpui a ni bawk ang. Mithiamte chuan India rama hri kai darhna hmun langsar tak chu tlem thama inhmuh khawmna hrang hrang a nih thu sawiin,Police duty an awm lohna hmuna hmai tuamna phelh ching te,police hmuh phak loha a huhoa awm pawi sa mang lo kan awm avangin hri a darh phah nasa hle. Sum leh hun tam tak senga kan inkhung hrang chhan kha Covid-19 hlauhawm vang niin,police an duty avanga fimkhur thar chauh loin,hri a darh lohna turin fimkhur ang u." }, { "summarization_id": "619", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Income Tax pe lo pawhin TDS ngaihsak tul ti Aizawl-a Income Tax Department hotute chuan Mizote chu Tribal an nihna angin Income Tax-in huam lo mahsela, sawrkar laipui dan zamin a phut anga TDS an ngaihsak a pawimawh thu an sawi. Income Tax Department hotute chuan Income Tax-in a a huam loh India rama Tribal-te pawhin dan ang takin Tax Deduction Source bikah Tax Deduction Account Number an neih a ngaih thu sawiin, Mizote zingah Income Tax changchang ngai pawimawh an tlem nia a lan thu an sawi a, sawrkar hnathawk zingah Department tina Drawing and Disbursing Officer-te pawhin Income Tax chungchang hi an ngaih pawimawh a ngaih thu leh sumdawngte pawhin an sumdawnna kaihhnawih-a an Bank Account-a sum lut te uluk taka an chhinchhiah a pawimawh thu an sawi a. Mizote chu Tribal an nihna avang leh an sumdawnna hmun chu Tribal Area a nihna angin sawrkar-in Income Tax chawi tura a tuk ngawt theihna a awmlo a, chumi tur erawh chuan Tax Deduction Source mumal tak leh felfai tak an neih a pawimawh a, hemi atan hian Aizawl Bawgkawn Brigade-a awm Income Tax pisa-a thawktute an inpeih reng thu an sawi a ni. Hei bakah hian Mizoram-a Kohhran tinte leh tlawmngai pawlte’n Bank Account an hawn chungchanga Income Tax Department hotuten an hriat tur pawimawh te pawh sawiin, Mizoram chhunga Kohhran leh Tlawmngai pawl hrang hrangten Bank Account an siamin Bank lamin PAN Card an lo phut thin a, hetah hian Kohrran leh tlawmngai pawl a sum enkawltute Pan Card lo thehlut mai thin an awm a, hei hi khawlin mimal Account emaw tiin Income Tax leh thildangah mimal Account angin a hmu thin a, Kohhran leh tlawmngai pawl tinten harsatna an tawh loh nan Kohhran emaw, tlawmngai pawl hminga PAN Card siam theuh turin Kohhran tin leh tlawmngai pawl tinte an hriattir thu an sawi bawk.", "summary": "Income Tax pe lo pawhin TDS ngaihsak tul ti. Aizawla Income Tax Department hotute chuan Mizote chu Tribal an nih angin Income Tax-in huam lo mahse, sawrkar laipui danin a phut angin TDS an ngaihsak a pawimawh thu an sawi. ITD hotute chuan Income Tax in a huam loh India ram Tribal te pawhin dan ang takin TDS bikah Tax Deduction Account Number an neih a ngaih thu sawiin, Mizote zingah Income Tax ngaih pawimawh an tlem thu a sawi. Income Tax an chawi loh nan TDS mumal tak an neih a pawimawh a, hemi atan hian Income Tax Pisa-a thawktute an inpeih reng thu an sawi. Hei bakah Mizorama kohhran leh NGO hrang hrangten Bank Account an hawn chungchangah an hriat tur pawimawh an sawi bawk." }, { "summarization_id": "620", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20381", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_20/2/25", "original_text": "Tun hnaiah Civil Hospital, Lungleia nau piang pakhat chu damdawi-in aṭanga ruk chhuah a ni a, hei hi Lunglei police-te'n chhui zuiin darkar 24 a ral hmain naute hi an hmu let leh a, a rutu pawh an chhui chhuak nghal bawk a ni.Mizorama kan hriat ngai zen zen loh thil thlenga Lunglei SP leh a thawhpuite chet dan hi a fakawmin a chhuanawm a, mihring an chhan­chhuak a ni mai lo a, nunau tam tak hlauthawng leh ralṭi taka an awm tur chu an hnathawh hmang hian an thlamuan tel bawk a ni.Mizoram police-te hian hnathawh chhuanawm tak tak an nei ṭhin a, tun hma deuh phei chuan India rama police ṭha ber ang hiala chhal ngam khawpin an thawk ṭha ṭhin a ni. Tunah pawh kan police-te hi an la chhuanawm reng a; nimahsela police zingah an police puite hming tichhe tel thei khawpa hnathawk ṭha lo leh thil ṭha loa inhnamhnawih duh an lo awm ṭhin hi a pawi em em a ni.Police chhuanawm tak an awm lai hian mipui vantlangin fiamthu thawhna ang lek leka an hman, \"chumi post-a awm chu an hausa duh\" tia an sawi ṭhinte an awm a; vanduaithlak takin mi fiamthu tidiktuah an ṭang ta emaw tih tura an hlawh aia khawsa sang zui ta maite pawh an awm ṭhin. Police ni si, dik taka hnathawk tura beisei an nihlaia thil dik lo titu zingah an lo tel ve hlauh mai ṭhin hian police dangte hming a tichhe tel fo a, heng mite hi police hotu lam pawhin en zui a ṭha khawp mai.Police-te hi midangte ṭanpuitu tur leh thlamuantu tur an ni a, mi mang­ang leh ṭanpui ngaite tlukluhna tur an ni. Chutiang tak tura tlukluhna tlak leh midangte pui tura police-te an la awm zel thei hi a lawmawm. Lunglei thil thlenga naute nu leh pa tan mai ni lo, Mizoram mipui zawng zawng tan pawh belhtlak leh ṭanpuitu police kan la nei a ni tih min hriat chhuahtir a, Lunglei police-te hnathawh hi a fakawm hle. Tun hnaiah Civil Hospital, Lungleia nau piang pakhat chu damdawi-in aṭanga ruk chhuah a ni a, hei hi Lunglei police-te'n chhui zuiin darkar 24 a ral hmain naute hi an hmu let leh a, a rutu pawh an chhui chhuak nghal bawk a ni.Mizorama kan hriat ngai zen zen loh thil thlenga Lunglei SP leh a thawhpuite chet dan hi a fakawmin a chhuanawm a, mihring an chhan­chhuak a ni mai lo a, nunau tam tak hlauthawng leh ralṭi taka an awm tur chu an hnathawh hmang hian an thlamuan tel bawk a ni.Mizoram police-te hian hnathawh chhuanawm tak tak an nei ṭhin a, tun hma deuh phei chuan India rama police ṭha ber ang hiala chhal ngam khawpin an thawk ṭha ṭhin a ni. Tunah pawh kan police-te hi an la chhuanawm reng a; nimahsela police zingah an police puite hming tichhe tel thei khawpa hnathawk ṭha lo leh thil ṭha loa inhnamhnawih duh an lo awm ṭhin hi a pawi em em a ni.Police chhuanawm tak an awm lai hian mipui vantlangin fiamthu thawhna ang lek leka an hman, \"chumi post-a awm chu an hausa duh\" tia an sawi ṭhinte an awm a; vanduaithlak takin mi fiamthu tidiktuah an ṭang ta emaw tih tura an hlawh aia khawsa sang zui ta maite pawh an awm ṭhin. Police ni si, dik taka hnathawk tura beisei an nihlaia thil dik lo titu zingah an lo tel ve hlauh mai ṭhin hian police dangte hming a tichhe tel fo a, heng mite hi police hotu lam pawhin en zui a ṭha khawp mai.Police-te hi midangte ṭanpuitu tur leh thlamuantu tur an ni a, mi mang­ang leh ṭanpui ngaite tlukluhna tur an ni. Chutiang tak tura tlukluhna tlak leh midangte pui tura police-te an la awm zel thei hi a lawmawm. Lunglei thil thlenga naute nu leh pa tan mai ni lo, Mizoram mipui zawng zawng tan pawh belhtlak leh ṭanpuitu police kan la nei a ni tih min hriat chhuahtir a, Lunglei police-te hnathawh hi a fakawm hle. Tun hnaiah Civil Hospital, Lungleia nau piang pakhat chu damdawi-in aṭanga ruk chhuah a ni a, hei hi Lunglei police-te'n chhui zuiin darkar 24 a ral hmain naute hi an hmu let leh a, a rutu pawh an chhui chhuak nghal bawk a ni. Mizorama kan hriat ngai zen zen loh thil thlenga Lunglei SP leh a thawhpuite chet dan hi a fakawmin a chhuanawm a, mihring an chhan­chhuak a ni mai lo a, nunau tam tak hlauthawng leh ralṭi taka an awm tur chu an hnathawh hmang hian an thlamuan tel bawk a ni. Mizoram police-te hian hnathawh chhuanawm tak tak an nei ṭhin a, tun hma deuh phei chuan India rama police ṭha ber ang hiala chhal ngam khawpin an thawk ṭha ṭhin a ni. Tunah pawh kan police-te hi an la chhuanawm reng a; nimahsela police zingah an police puite hming tichhe tel thei khawpa hnathawk ṭha lo leh thil ṭha loa inhnamhnawih duh an lo awm ṭhin hi a pawi em em a ni. Police chhuanawm tak an awm lai hian mipui vantlangin fiamthu thawhna ang lek leka an hman, \"chumi post-a awm chu an hausa duh\" tia an sawi ṭhinte an awm a; vanduaithlak takin mi fiamthu tidiktuah an ṭang ta emaw tih tura an hlawh aia khawsa sang zui ta maite pawh an awm ṭhin. Police ni si, dik taka hnathawk tura beisei an nihlaia thil dik lo titu zingah an lo tel ve hlauh mai ṭhin hian police dangte hming a tichhe tel fo a, heng mite hi police hotu lam pawhin en zui a ṭha khawp mai. Police-te hi midangte ṭanpuitu tur leh thlamuantu tur an ni a, mi mang­ang leh ṭanpui ngaite tlukluhna tur an ni. Chutiang tak tura tlukluhna tlak leh midangte pui tura police-te an la awm zel thei hi a lawmawm. Lunglei thil thlenga naute nu leh pa tan mai ni lo, Mizoram mipui zawng zawng tan pawh belhtlak leh ṭanpuitu police kan la nei a ni tih min hriat chhuahtir a, Lunglei police-te hnathawh hi a fakawm hle.", "summary": "Tun hnaia Civil Hospital, Lungleia nau piang pakhat chu damdawi-in aṭanga ruk chhuah chu Lunglei police-te'n chhui zuiin darkar 24 a ral hmain naute hi an hmu let leh a, a rutu pawh an chhui chhuak nghal bawk a ni. Mizoram police-te hian hnathawh chhuanawm tak tak an nei ṭhin a; nimahsela police zingah an police puite hming tichhe tel thei khawpa hnathawk ṭhalo leh thil ṭhaloa inhnamhnawih duh an lo awm ṭhin hi a pawi hle. Police chhuanawm tak an awm lai hian Police ni si, dik taka hnathawk tura beisei an nihlaia thil diklo titu zingah an lo tel ve ṭhin hian police dangte hming a tichhe tel fo a, heng mite hi police hotu lam pawhin en zui a ṭha khawp ang. Police-te hi midangte ṭanpuitu tur leh thlamuantu tur an nih ang taka tlukluhna tlak leh midangte pui tura an lo awm zel thei hi a lawmawm hle. Lunglei thil thlenga naute nu leh pa tan mai nilo, Mizoram mipui zawng zawng tan pawh belhtlak leh ṭanpuitu police kan la nei a ni tih min hriat chhuahtir a, Lunglei police-te hnathawh hi a fakawm hle." }, { "summarization_id": "621", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/04/bamboo-link-road-board-vice-chairman-in.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_18.2.25", "original_text": "Aizawl | April 27, 2023:Vawiin khan Pu Ramthanmawia, MLA & Vice Chairman, Bamboo Link Road Board chuan Gov't. Thanchhuma High School, Farkawn Golden Jubilee lawmna khuallian niin a hmanpui.Thusawiin Pu Ramthanmawia chuan kum 50-na lawm hi thil har leh namailo tak a ni a, Govt. Thanchhuma High School-in kum 50-na hmel hmu theia Pathian hruaina a chang chu lawmawm a tih thu a sawi a. He hun thleng thei tura Farkawn khawtlang hruaitu leh School Management Committee bultantute leh a hnu zela enkawl chhotute, School din chhoh nana sum leh pai thawhtu he School hming tumtu Farkawn Lal hnuhnung ber Pu Thanchhuma tu leh fate, zirtirtu hna lo thawk tawh leh thawk mekte inpekna leh thawhrimna fakawm a ti a. Zirna chu ram leh hnam, khawtlang leh chhungkaw tan hmasawnna lungphum pawimawh tak a nih thu sawiin, tun lai khawvel hmasawnna kan hmuh mek pawh hi zir thiamna avanga thleng thei chauh a ni, a ti a. Govt. Thanchhuma High School chu mi thiam tam tak chherchhuaktu niin Farkawn khawtlang tan a pawimawh hle a, a pawimawh zel dawn a ni, a ti bawk.Khuallian chuan sikul hming atan Lalte chawimawia Farkawn Lal hming khawtlangin an hmang chu fakawm a tih thu a sawi a. Mi hmasate kan ngaihlut leh chawimawi thiam hi a pawimawh hle a ni, a ti a. Bial chhung zirna Sawkarin a vei thu sawiin, zirtirtu hrang hrang MR Teacher, CSS Hindi Teacher, SEDP Teacher, Samagra Teacher, HSS Lecturer thar 147 lai bial chhungah dah a ni a. Kum 2019 ah HSLC result-ah Undivided Champhai District MLA bial 5 ah a hniam berah awmin 50% ni ?hin kha tunah chuan 60% ah a kai chho tawh a ni, a ti bawk.Khuallian chuan Zirlaite chu ruihhlo laka fihlim tur leh aia upate zahna chhawm nung zel turin a fuih a, tihtakzeta zirna kawnga hlawhtling tura bei tur leh School leh khawtlang tihmingthatu nih tum turin a chah a. Kum tina sem thin bial chhung School atanga HSLC & HSSLC Distinction-a pass-te hnena Laptop pek thin dawng theitu nih vek tum turin Zirlaite a chah a ni.Jubilee lawmna programme hi Govt. Thanchhuma HS tualzawl Pandal-ah neih niin, he School a lo lut tawh tlang hrang hrang amite leh Farkawn mipuite'n Jubilee lawmna hi an hmanpui a. Session I leh II awmin zaithiamte nen nilengin hun hlimawm tak hman a ni. Tlaiah Jubilee ruai an theh bawk. Hun khatna hi Pu J.Nichhuma, Headmaster-in a kaihruai a, Pu C.Lalrammawia, Jubilee Organising Secretary-in report a pe a. Khuallian Pu Ramthanmawia'n Jubilee Souvenir a tlangzarh a, khuallian bakah Pu H.Lalhminghlua, Addl. DPC Champhai, Pu C.Lalramliana, VCP Farkawn, Pu Rikhuma, Donor leh Pu B.Zaliana te'n thu an sawi bawk. He School-a lo lut tawh mi hmingthate hnenah chawimawina thuziak cheimawi hlan a ni bawk.Govt. Thanchhuma High School hi kum 1973 ah din niin, 1975 ah Adhoc Aided-ah hlankai leh a ni a. Kum 1985 ah Deficit GIA a ni a, 1991 ah Govt. School-a hlankai a ni. He School a lo lut tawh zawng zawng hi mi 1969 an ni a. HSLC Exam hmachhawn tawh mi 1097 awmin heng zinga 625 in an pass chhuak  a ni. He school a lo  lut tawh mi 31 zet Gazetted Officer an awm tawh bawk.- DIPRShare it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "Vawiin khan Pu Ramthanmawia, MLA & Vice Chairman, Bamboo Link Road Board chuan Gov't. Thanchhuma High School, Farkawn Golden Jubilee lawmna khuallian niin a hmanpui. Kum 50-na lawm hi thil har a ni a, he hun thleng thei tura Farkawn khawtlang hruaitu leh School Management Committee bultantute fakawm a tih thu a sawi. Zirna pawimawhzia sawiin an sikul Farkawn tana a pawimawhzia a sawi a, Farkawn Lal hming khawtlangin sikul hming atan an hmang chu a fak hle. Khuallian chuan zirlaite chu ruihhlo laka fihlim tura fuihin sikul leh khawtlang hming tithatu ni turin a chah. Kum tina sem ṭhin Laptop chu bial chhung HSLC & HSSLA Distinction-a pass te dawn ang chu dawng vek tum turin a chah bawk. Thanchhuma High School hi kum 1973 ah din niin, 1975 ab Adhoc Aided-ah hlankai leh a ni a, 1991 ah Govt. School ah hlankai a ni. He school a lo lut tawh zawng zawng hi mi 1097 an ni a, heng zinga 625 chu an pass chhuak a ni. He schoola lo lut tawh mi 31 zet Gazetted Officer an awm tawh bawk." }, { "summarization_id": "622", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6160", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "New Vervek RO laka hmalak phut Mizoram NewsNew Vervek RO laka hmalak phut admin 06-Nov-2024 03:39 PM MNF, Tuivawl North Block chuan thuchhuah siamin, Sinlung Hills Council inthlan thianghlim taka kalpui a nih an beisei lai renga 6-New Vervek Constituency-ah thil fel lo tam tak a awm ngei nia hriat theih a awm erawh pawi an tih thu tarlangin, 'Hemia mawhphurtu Returning Officer (RO) chungah a ṭûl anga hma la nghâl tûrin sawrkar kan phût tlat a ni,' an ti. RO laka hmalak an phut chhan :1. Vote chhiar chungchângah round tin mipui hriata puan tûr a nih laia puan a nih loh hi kan hrethiam lo.2. New Vervek Postal ballot-in dârkar thuma vote chhiarna hmun tûr a thleng tlai bîk leh, hemi chhûng zawnga ballot box hi BLO, ZPM official candidate fanuin amah chauha hemi hun chhûng a lo awmpui hi kan hrethiam thei lo. 3. Vote hi ṭum thum chhiar a ni a, total vote a danglam vek zêl a. Vote tla zawng zawng leh candidate te total vote a inmil lo vek. 4. Vote thi (invalid vote) Counting Agents te hriatpuina loa danglam leh hi kan hrethiam thei lo.5. Heng thilthlengte avâng hian Tuivawl North Block chuan 6-New Vervek Constituency inthlan result hi kan pawm thei lova, inthlan ṭhat leh ngei kan phût tlat a ni.", "summary": "New Vervek RO laka hmalak phut MNF, Tuivawl North Block chuan thuchhuah siamin, SHC inthlana 6-New Vervek Constituency-ah thil fel lo tam tak a awm ngei nia hriat theih a awm chu pawi an tih thu an tarlangin, hemi a mawhphurtu RO chungah a ṭul anga hma la nghal turin sorkar an phut. RO laka hmalak an phut chhan hi mipui hriata vote puan a nih loh leh darkar thuma vote chhiarna hmun tur a thleng tlai bik leh ṭum thum lai vote chhiar nawn a niha a total a danglam vek zel te chu a ni. Heng thil vang hian result hi an pawm theih loh thu an sawi." }, { "summarization_id": "623", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/129552", "file_name": "H-130-03/02/2025-zirtirtu mahni hna thawk lo", "original_text": "Lai Students' Association (LSA) general headquarters, Lawngtlai chuan thuchhuah siamin, zirtirtu mahni awmna tura awm lote chungchangah chak zawka hmalak an tum thu an puang. Zirtirtu ṭhenkhat chuan sikulah zirtir hna thawk loin, office lamah dah (attached) an ni tih an sawi a, \"Hei hi RTE kalh a ni a. RTE Act-ah chuan election emaw, census emaw avang chauhin zirtirtute hi pawhpên theih an nih laiin, election leh census vang ni loa pawhpên an ni hi hriatthiam har kan ti,\" an ti.Mizoramah hian sorkar sikula zirtirtu ni si, an awmna tur hmuna awm loa hmun danga awm ta daih hi tam ham tak an awm. Ṭhenkhat chu an hlawh lakna tur sikulah thawk duh loin hmun nuam zawkah an awm tlat a, ṭhenkhatte chu thiam takin office-a thawk turin pawh pên (attached) an ni bawk a, hetiang hian kum tam tak chu zirtirtute hi an lo awm tawh.Zirtirtu hi chu sorkar hnathawk dang ang an ni lo a, mipui nen an inhne hnai em em a, khaw tin deuhthawah an awm bawk avangin zirtirtute chanchin hian sawi a hlawh ṭhin. Sorkar hnathawk dangte pawh inthlahdah tak tak chu an awm ngei a; nimahsela an hna leh mipuite direct taka a inzawm nghal loh avangin mipuiin an ngaimawh lo pawh a ni thei a, zirtirtute erawh an fate zirtir tura an duh miau avangin an awm dan pawh mipuiin an chik bik hle.Zirtirtu tura lak, chumi hmanga hlawh pawh la ṭhin mi ṭhenkhat office lama dah an ni ṭhin hi chu thil fel lo tak a ni. Mi thiam bik, office lama ṭangkai tur bik mi tlem azawng an lo pawt a nih chuan a la hriatthiam theih a; amaherawhchu thiamna bik pawh nei lo, an awmna khua a hlat em avanga khawpui zawka nuam­sa deuha office-a ṭhu tura dah an la awm fo hi sorkar hian a tihtawp a ngai a ni.Zirtirtu hna chu zirtir a ni a, sikulah a thawk ngei tur a ni. Mahni awmna khuaa awm duh lote leh mahni hnathawh lohna tur hmuna thawkte hi sorkar hian a titawp ngam lo a nih loh chuan tihtawp theih loh thu a awm lo. Mizorama nu leh pa tam tak leh zirlai tana harsatna thlentu, mahni hmuna awm duh lo zirtirtute hi sorkar hian a en liam mai dawn em ni? Lai Students' Association (LSA) general headquarters, Lawngtlai chuan thuchhuah siamin, zirtirtu mahni awmna tura awm lote chungchangah chak zawka hmalak an tum thu an puang. Zirtirtu ṭhenkhat chuan sikulah zirtir hna thawk loin, office lamah dah (attached) an ni tih an sawi a, \"Hei hi RTE kalh a ni a. RTE Act-ah chuan election emaw, census emaw avang chauhin zirtirtute hi pawhpên theih an nih laiin, election leh census vang ni loa pawhpên an ni hi hriatthiam har kan ti,\" an ti.Mizoramah hian sorkar sikula zirtirtu ni si, an awmna tur hmuna awm loa hmun danga awm ta daih hi tam ham tak an awm. Ṭhenkhat chu an hlawh lakna tur sikulah thawk duh loin hmun nuam zawkah an awm tlat a, ṭhenkhatte chu thiam takin office-a thawk turin pawh pên (attached) an ni bawk a, hetiang hian kum tam tak chu zirtirtute hi an lo awm tawh.Zirtirtu hi chu sorkar hnathawk dang ang an ni lo a, mipui nen an inhne hnai em em a, khaw tin deuhthawah an awm bawk avangin zirtirtute chanchin hian sawi a hlawh ṭhin. Sorkar hnathawk dangte pawh inthlahdah tak tak chu an awm ngei a; nimahsela an hna leh mipuite direct taka a inzawm nghal loh avangin mipuiin an ngaimawh lo pawh a ni thei a, zirtirtute erawh an fate zirtir tura an duh miau avangin an awm dan pawh mipuiin an chik bik hle.Zirtirtu tura lak, chumi hmanga hlawh pawh la ṭhin mi ṭhenkhat office lama dah an ni ṭhin hi chu thil fel lo tak a ni. Mi thiam bik, office lama ṭangkai tur bik mi tlem azawng an lo pawt a nih chuan a la hriatthiam theih a; amaherawhchu thiamna bik pawh nei lo, an awmna khua a hlat em avanga khawpui zawka nuam­sa deuha office-a ṭhu tura dah an la awm fo hi sorkar hian a tihtawp a ngai a ni.Zirtirtu hna chu zirtir a ni a, sikulah a thawk ngei tur a ni. Mahni awmna khuaa awm duh lote leh mahni hnathawh lohna tur hmuna thawkte hi sorkar hian a titawp ngam lo a nih loh chuan tihtawp theih loh thu a awm lo. Mizorama nu leh pa tam tak leh zirlai tana harsatna thlentu, mahni hmuna awm duh lo zirtirtute hi sorkar hian a en liam mai dawn em ni?", "summary": "14th April,2015 Lai Students' Association general headquarters,Lawngtlai chuan thuchhuah siamin,zirtirtu mahni awmna tura awm lote chungchangah chak zawka hmalak an tum thu an puang. Zirtirtu hna chu zirtir a ni a,sikulah a thawk ngei tur a ni.Zirtirtu ṭhenkhat chuan sikulah zirtir hna thawk loin,office lamah dah (attached) an ni tih an sawi a.Hetiang anga thil tih hi RTE Act chuan a khap tlat a ni. Zirtirtu ṭhenkhat an awmna hmun tur a hrehawm deuh avanga awm duh lo an awm thin avang hian zirna sikulin a tawrh phah fo a,mahni hmuna awm duh lo zirtirtute hi sawrkar hian a en liam mai dawn em ni?" }, { "summarization_id": "624", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/10925", "file_name": " F_MIZO_SUM_18_19/2/25", "original_text": "Mizoramah Covid-19 dona chak taka kalpui zel a ni a, sorkarin mitin zawm turin inkaihhruaina (Standard Operating Procedure) a duang a, chumi zawm lote chu khawpuiah chuan pawisa chawitir ṭhin an ni. Sorkarin SOP zawm ṭha leh ṭha lo vil turin mi a ruat a, hmun hrang hrangah kal kualin dan zawm ṭha lote an vai ṭhin.Hetihlai hian sor­kar buatsaih pui­punna ṭhenkhatah sorkarin pun khawm a phalsak zat aia tam pungkhawm hmuh tur an awm fo hi a ṭha lo hle mai a, sorkar berin ama thupek chhuah a zawm lo tihna a ni bawk. Chu mai chu ni loin kan sorkar hotu lu (VIP) chinin mipui hma leh sorkar function-ah hmaituamna (mask) vuah loa inlan an ching viau bawk a, hei pawh hi dan phal loh a ni.Mipui mimir chu khawlai leh vantlang hmuna mask vuah lo an hmuhin sorkar mi rawihte'n pawisa an chawitir ṭhin a, mirethei leh harsa tak takin an hriat loh avang te, mask vuah reng an nin avangte leh a ṭhen te phei chu an theihnghilh palh avangin pawisa an chawi tawh. Khawpuiah phei chuan sumdawngte hi an zuam bik emaw tih mai turin an dawr chhungah luh chilhin mask vuah leh vuah lo an vai a, dawr nghaktute pawh an dawr chhunga mask vuah loh avanga pawisa chawitir an nei hial a ni.Sorkarin heti taka khauha a kalpui chhan chu Covid-19 a darh zel lohna tur leh he hripui laka kan fihlim tlan theihna tura tih a ni a, hetih­laia kan sorkar mi pawimawhte mask vuah loa media lama kan lo hmu fo mai hi a pawi a, dan palzutna a nih piah lamah mipui zah lohna a kai thei. Mirethei harsa zawkte mask vuah lo pawisa chawitir an nih lai a, kan VIP-te mask vuah loa punkhawmnaa an awm fo hian mipui mit a tikham.Covid-19 kan donaah hian dan angin mirethei ber leh mi thiltithei ber pawh ṭang tlang ila, thiltithei deuh dinhmuna din avanga Covid-19 dona tura duan SOP hi bawhchhhiat ni tawh suh se. Mizoramah Covid-19 dona chak taka kalpui zel a ni a, sorkarin mitin zawm turin inkaihhruaina (Standard Operating Procedure) a duang a, chumi zawm lote chu khawpuiah chuan pawisa chawitir ṭhin an ni. Sorkarin SOP zawm ṭha leh ṭha lo vil turin mi a ruat a, hmun hrang hrangah kal kualin dan zawm ṭha lote an vai ṭhin.Hetihlai hian sor­kar buatsaih pui­punna ṭhenkhatah sorkarin pun khawm a phalsak zat aia tam pungkhawm hmuh tur an awm fo hi a ṭha lo hle mai a, sorkar berin ama thupek chhuah a zawm lo tihna a ni bawk. Chu mai chu ni loin kan sorkar hotu lu (VIP) chinin mipui hma leh sorkar function-ah hmaituamna (mask) vuah loa inlan an ching viau bawk a, hei pawh hi dan phal loh a ni.Mipui mimir chu khawlai leh vantlang hmuna mask vuah lo an hmuhin sorkar mi rawihte'n pawisa an chawitir ṭhin a, mirethei leh harsa tak takin an hriat loh avang te, mask vuah reng an nin avangte leh a ṭhen te phei chu an theihnghilh palh avangin pawisa an chawi tawh. Khawpuiah phei chuan sumdawngte hi an zuam bik emaw tih mai turin an dawr chhungah luh chilhin mask vuah leh vuah lo an vai a, dawr nghaktute pawh an dawr chhunga mask vuah loh avanga pawisa chawitir an nei hial a ni.Sorkarin heti taka khauha a kalpui chhan chu Covid-19 a darh zel lohna tur leh he hripui laka kan fihlim tlan theihna tura tih a ni a, hetih­laia kan sorkar mi pawimawhte mask vuah loa media lama kan lo hmu fo mai hi a pawi a, dan palzutna a nih piah lamah mipui zah lohna a kai thei. Mirethei harsa zawkte mask vuah lo pawisa chawitir an nih lai a, kan VIP-te mask vuah loa punkhawmnaa an awm fo hian mipui mit a tikham.Covid-19 kan donaah hian dan angin mirethei ber leh mi thiltithei ber pawh ṭang tlang ila, thiltithei deuh dinhmuna din avanga Covid-19 dona tura duan SOP hi bawhchhhiat ni tawh suh se. Mizoramah Covid-19 dona chak taka kalpui zel a ni a, sorkarin mitin zawm turin inkaihhruaina (Standard Operating Procedure) a duang a, chumi zawm lote chu khawpuiah chuan pawisa chawitir ṭhin an ni. Sorkarin SOP zawm ṭha leh ṭha lo vil turin mi a ruat a, hmun hrang hrangah kal kualin dan zawm ṭha lote an vai ṭhin. Hetihlai hian sor­kar buatsaih pui­punna ṭhenkhatah sorkarin pun khawm a phalsak zat aia tam pungkhawm hmuh tur an awm fo hi a ṭha lo hle mai a, sorkar berin ama thupek chhuah a zawm lo tihna a ni bawk. Chu mai chu ni loin kan sorkar hotu lu (VIP) chinin mipui hma leh sorkar function-ah hmaituamna (mask) vuah loa inlan an ching viau bawk a, hei pawh hi dan phal loh a ni. Mipui mimir chu khawlai leh vantlang hmuna mask vuah lo an hmuhin sorkar mi rawihte'n pawisa an chawitir ṭhin a, mirethei leh harsa tak takin an hriat loh avang te, mask vuah reng an nin avangte leh a ṭhen te phei chu an theihnghilh palh avangin pawisa an chawi tawh. Khawpuiah phei chuan sumdawngte hi an zuam bik emaw tih mai turin an dawr chhungah luh chilhin mask vuah leh vuah lo an vai a, dawr nghaktute pawh an dawr chhunga mask vuah loh avanga pawisa chawitir an nei hial a ni. Sorkarin heti taka khauha a kalpui chhan chu Covid-19 a darh zel lohna tur leh he hripui laka kan fihlim tlan theihna tura tih a ni a, hetih­laia kan sorkar mi pawimawhte mask vuah loa media lama kan lo hmu fo mai hi a pawi a, dan palzutna a nih piah lamah mipui zah lohna a kai thei. Mirethei harsa zawkte mask vuah lo pawisa chawitir an nih lai a, kan VIP-te mask vuah loa punkhawmnaa an awm fo hian mipui mit a tikham. Covid-19 kan donaah hian dan angin mirethei ber leh mi thiltithei ber pawh ṭang tlang ila, thiltithei deuh dinhmuna din avanga Covid-19 dona tura duan SOP hi bawhchhhiat ni tawh suh se.", "summary": "Mizoramah Covid-19 dona atan Sorkarin mitin zawm turin inkaihhruaina(Standard Operating Procedure) a duang a, chumi zawm lote chu khawpuiah chuan pawisa chawitir thin an ni. Sorkarin SOP zawm tha leh thalo vil tura mi a ruat laiin Sor­kar buatsaih pui­punna thenkhatah Sorkarin pun khawm a phalsak zat aia tam pungkhawm hmuh tur an awm fo bakah kan Sorkar hotu lu(VIP) chinin mipui hma leh sorkar function-ah hmaituamna(mask) vuahloa inlan an ching a, hei pawh hi dan phalloh a ni. Mipui khawlaia mask vuahlo an hmuhin Sorkar mi rawihte'n pawisa an chawitir thin a, mirethei leh harsa tak takin an hriatloh avang te, mask vuah reng an nin avangte leh an theihnghilh palh avangin pawisa an chawi tawh a, dawr nghaktute pawh an dawr chhunga mask vuahloh avanga pawisa chawitir an nei hial a ni. Sorkarin Covid-19 a darh zellohna tur leh he hripui laka kan fihlim tlan theihna tura mirethei harsa zawkte mask vuahlo pawisa chawitir an nih lai a, kan VIP-te mask vuahloa punkhawmnaa an awm fo hian mipui mit a tikham a,thiltithei deuh dinhmuna din avanga Covid-19 dona tura duan SOP hi bawhchhhiat ni tawh suh se." }, { "summarization_id": "625", "url": "https://theaizawlpost.org/us-open-semi-final-ah-tiafoe-leh-fritz/", "file_name": "SMizo_1_19-02", "original_text": "US Open 2024 khelh meka mipa lamah rin phak bakin inelna thlengtu US an chetha a, semi-final pakhat zawkah Frances Tiafoe leh Taylor Fritz te an intum dawn. Kum 2006 hnu lama a vawi khat nan American mipa in US Open final an khel ngei dawn tih a chiang nghal bawk. Thawhlehzan reia quarter-final khelhah Frances Tiafoe chuan Grigor Dimitrov a hmachhawn a, beisei aia hmain hnehna a chang a, semi-final a lut. Entu mipui tan rawn hlawh tak Tiafoe hian Belgurian Dimitrov lakah bul a tan tha a, set khatnaah break a neih a chhawr tangkai a, game thum hloh chungin set a la. Set la hmasa zawka a tan vangin amah leh entu lam an phur viau a, Flushing Meadows-ah mipui au ri a ring hle. Amah tan em emtu mipui thahnem tak lakah Tiafoe hian set lak nawn leh ngei tum mah se a hlawhtling zo lo. Set hnihnaah an inhnehtawk viau a, break nei thei an awm lo ve ve. Game an inlak chhawk zak zak hnuin tie-break khelh a ngai. Tie-break-ah hian tawnhriat ngah zawk Fritz a chungnung a, set a la let. Set khat ve ve an lak hnuin inkhel a hmuhnawm zui viau a, set thumnaah Tiafoe a khel tha leh viau. Tiafoe hian break a neih a chhawr tangkai a, game thum hloh chungin set a la zui leh. 2-1 a hma a hruai hnuin inrintawkna sang zawk leh phurna namen lo tak nen a inlan chhunzawm a, set linaah 4-1 zetin hma a hruai hman. A chak ngei dawn nia a lan laiin a khingpui Grigor Dimitrov hi hliam vangin a inhnukdawk a, semi-final lut zo lovin a puanthhuah a tel. A khingpui a inhnuhdawh tak vangin Frances Tiafoe hian 6-3 6-7 (5-7) 6-3 4-1 a hnehna changin semi-final a lut. Semi-final-ah a hnampui Taylor Fritz a hmachhawn zui leh ang. Quarter-final hmuhnawm takah tualchhung tlangval Taylor Fritz chuan Grand Slam-ah a vawi khat nan champion tuma tan khawh Alexander Zverev a hmachhawn a, set khat hloh chungin hnehna a chang nawlh. Fritz hian Zverev lakah bul a tan tha a, beisei lawk aiin an inhnehtawk. Set khatnaah break nei thei an awm lo va, tie-break khelh a ngai nghal pang. Tie-break ah Fritz a chungnung a, set la hmasa zawkah a tang. US Open final-ah lo vanduai tawh Zverev hian hnehna chan let ngei tumin tan a khawh a, set hnihnaah game thum chauh hloh chungin set a la let a, a phur zui viau nghe nghe. Set hnihna a hloh hnuin Fritz hian set thumnaa break pawimawh tak a nei a, set a lak belh. Set linaah pawh an inhnehtawk zui leh viau a, tie-break khelh a ngai zui leh. Tie-break ah tantu nei ngah zawk Fritz a chungnung zui leh a, play langsar Zverev lakah 7-6 (7-2) 3-6 6-4 7-6 (7-3) a hnehna changin semi-final a lut. Semi-final a inhmachhawn tur Frances Tiafoe leh Taylor Fritz te hi vawi sarih an lo inhmachhawn tawh a, Fritz hian vawi ruk hnehna chang tawhin vawi khat chauh a tlawm a, an pahnih inkarah a chungnung rih viau. Kum 2016 khan Tiafoe hian hnehna a chang ve nawlh a, hemi hnua an inhmachhawn hnuhng parukah tlawm zawkah a tang ta ngat ngat thung. A hneh hleihtheih loh Fritz lakah hnehna chang nawlhin final luh ngei a tum ang. US Open-ah hian mipa lamah US player ten chetthat an harsat rei viau tawh. US player zingah US Open-a champion hnuhnung ber chu kum 2003 champion Andy Roddick a ni. Andy Roddick hi kum 2006 khan final a lut leh naa a champion zo tawh lo. 2006-ah champion zo lo mah se US mipa zingah US Open final khel thei hnuhnung ber a ni tho thung. Taylor Fritz leh Frances Tiafoe te zinga pakhat zawk zawk hi American mipa zingah US Open final lut hnuhnung ber an ni dawn a, champion tumin tan an khawh zui viau ngei ang.", "summary": "US Open 2024 khelh meka mipa lamah a thlengtu US chu rinphak bakin an che tha a, semi-final pakhat zawkah Frances Tiafoe leh Taylor Fritz te an intum dawn. Kum 2006 hnu lama a vawikhat nan American mipa in US Open final an khel ngei dawn tih a chiang nghal bawk. Tiafoe leh Dimitrov inkhelh naah hian Tiafoe hian a khel tha hle a, set la hmasa zawk ah tangin a break neih te hmang tangkai hle a 4-1 a hma hruai laiin Dimitrov hian hliam a tawrh avangin a inhnukdawk a, semi-final a lut ta a ni. Semi-final ah a hnampui Taylor Fritz a hmachhawn chhunzawm ang. A ni hian Quarter final ah Alexander Zverev lakah hnehna a chang ani. US hian mipa final lut hi an neih lohna a rei tawh viau a, Tiafoe leg Fritz te hian tan an khawh zui viau ngei ang." }, { "summarization_id": "626", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6319", "file_name": "H-58-28/01/2025- mi hawtu pawh an tam tawh", "original_text": "Mi hawtu pawh an tam tawh - CM Mizoram NewsMi hawtu pawh an tam tawh - CM admin 21-Nov-2024 08:15 PM Chief Minister Lalduhoma chuan zanin (21.11.2024) a 1st Bn. MAP Playground, Armed Venga Aizawl Harvest Festival bultanna a hmanpuinaah siamthat hna an thawh avangin anmahni hawtu pawh an tam tawh thu a sawi. Lalduhoma chuan kan ram sualna ngaihtuahin mi tam tak an beidawn thu sawiin, 'Siamthat theih a nih pawh ring tawh lo kan awm hial. Ram leh hnam tluchhe tawh, siamthar theih tawh loa ngaih tundin leh kan hmu hnem. Keini aia dinhmun chhiate pawh siamthatin an awm. Jerusalem sualna vei lo, siamthat pawh tum ve lo, siamthat tumte sawisel chingte chu thahfai vek tura tih an ni. Jerusalem tundin a nih dawn a, a tungding tur lo sawi chhia a, anni pawhin an thei chuang lo ang tite chu Pathianin 'that vek rawh u' a ti. Zofate hmun hrang hrang a mite Jerusalem chu Aizawl a ni,' a ti. Aizawl khawpui sualna vei ngai ngawih ngawih vei tha duh lo kan nih chuan Zoramthar hi kan thleng ve lo maithei tih sawiin Chief Minister chuan, 'Sorkarah rei lote kan awm a, mipui vantlangin in hriat phak bak, sualna sual zia hi ka hre hnem tawh lutuk. A lo benvawn zia hi ka hriat belh zel, dik hauh si lo dik anga kalpui, ngaia neih tawh a tam mai. Chung siamtha tur chuan zan khat thil thuah tihrual a ni lo, zawi zawi erawh chuan kan ramah danglamna a thleng mek a ni. Siamthatna hna a nih chuan kan kal zel dawn, mite'n min haw mah se, kan tim dawn lo,' tiin anmahni hawtu pawh an tam tawh thu a sawi. Lalduhoma chuan Jerusalem an then thianghlim pawhin a result a lang nghal duak duak kher lo tih sawiin, 'Sorkar leh kohhran thil tih hi a result a lang duak duak lo, engtik niah emaw chuan a la par chhuak ngei dawn. Beidawnna hi Setana hmanrua, beiseina hi Pathian hmanrua. Kiltin atangin mi hrang hrangin kan ram siamthat tumin kan thawk. Chutihlaia anni pawh hi kan rin an ang dawn lo tia miin mahni inthapa hma an lak laia lo sawi hnawm a, lo sawi chhiaa, lo khawsate hi chala chhin chhiahna nei ve lo turte chanvo,' a ti.", "summary": "Chief Minister Lalduhoma chuan ni 21.11.2024 a 1st Bn.MAP Playground,Armed Venga Aizawl Harvest Festival bultanna a hmanpuinaah siamthat hna an thawh avangin hawtu an ngah thu a sawi.Aizawl khawpui sualna vei ngai ngawih ngawih vei tha duh lo kan nih chuan Zoramthar kan thleng lo mai thei tih sawiin CM chuan,\"Sorkarah rei lote kan awm a, mipui vantlangin in hriat phak bak, sualna sual zia hi ka hre hnem tawh lutuk. A lo benvawn zia hi ka hriat belh zel, dik hauh si lo dik anga kalpui, ngaia neih tawh a tam mai...siamthatna hna a nih chuan kan kal zel dawn, mi ten min haw mah se, kan tim dawn lo,\" a ti a ni.Chutiang a nih lai karah,'mahni inthap tak meuh meuha hma an lak laia, lo sawi hnawm sak tute awm thin mah se engtik niah emaw chuan kan hnathawhte hian par a la chhuang ngei dawn a ni' a ti bawk ." }, { "summarization_id": "627", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21151", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Serchhip Sub. Hqrs. YMA chuan  tun hnai khan Serchhipa sumdawng liante kokhawmin ram leh hnam humhalhna kawnga sumdawngte pawimawhna an sawipui bakah thawhho dan tur an sawiho.Serchhip-a YMA leh sum­dawngte inkawm khawmnaah hian hnam dangin Mizorama sumdawn theihna dan an neih loh thu sawi lan a ni a, hnam dang ṭhenkhatin Mizo nupuia an neih avanga Mizorama sumdawng theia an inngai chu a dik loh thu leh, ILP sponsor chungchanga fim­khur a ṭul thute pawh sawi lan a ni. YMA hmalakna hi sumdawngte chuan an thlawpin lawmawm an ti hle a ni.Mizorama sumdawnna tam tak hi chu hnam dang ta a ni. Sumdawnna langsar ṭhenkhatte pawh hi a neitu dik tak hnam dang lo ni lawi site pawh a awm a, Mizo dawr anga lang ṭhenkhat hi hnam dang ta a ni bawk. Hei hi  kan ngaimawh lo a, tun anga kan kal zel a nih chuan kan state ṭhenawmte harsat­na tawh hi kan la tawk ve thei tih kan inhriat a ṭha khawp mai.Cachar hi tun hma chuan Kachari-te chenna ṭhin a ni a, tunah chuan an khawpui Silchar chu Bengali leh vai kan tih mai hnam dangte khawpui ang mai a ni tawh. Tripura-ah hian tun hma chuan Tripuri hnamte an cheng deuh ber ṭhin a, tunah chuan an khawpui Agartala chu Bengali lalna ram a ni a, an state hruaitute pawh Bengali an ni deuh vek tawh. Meghalaya khawpui Shillong-a sumdawnna hmun lian tam tak chu hnam dang kutah a lut ṭeuh tawh bawk.Mizoramah pawh zawi zawiin hnam dang an lo lut zel a, langsar si loin thiam takin bul an ṭan a, kan sumdawnna inbun nghet tawh ṭhenkhat hi hnam dang ta a ni. Hengte hi Central YMA hian ngaimawh se, thapui thawhin dan loa hnam dang sumdawng dap chhuah hna hi kalpui chi a ni ang. Serchhip Sub. Hqrs. YMA chuan  tun hnai khan Serchhipa sumdawng liante kokhawmin ram leh hnam humhalhna kawnga sumdawngte pawimawhna an sawipui bakah thawhho dan tur an sawiho.Serchhip-a YMA leh sum­dawngte inkawm khawmnaah hian hnam dangin Mizorama sumdawn theihna dan an neih loh thu sawi lan a ni a, hnam dang ṭhenkhatin Mizo nupuia an neih avanga Mizorama sumdawng theia an inngai chu a dik loh thu leh, ILP sponsor chungchanga fim­khur a ṭul thute pawh sawi lan a ni. YMA hmalakna hi sumdawngte chuan an thlawpin lawmawm an ti hle a ni.Mizorama sumdawnna tam tak hi chu hnam dang ta a ni. Sumdawnna langsar ṭhenkhatte pawh hi a neitu dik tak hnam dang lo ni lawi site pawh a awm a, Mizo dawr anga lang ṭhenkhat hi hnam dang ta a ni bawk. Hei hi  kan ngaimawh lo a, tun anga kan kal zel a nih chuan kan state ṭhenawmte harsat­na tawh hi kan la tawk ve thei tih kan inhriat a ṭha khawp mai.Cachar hi tun hma chuan Kachari-te chenna ṭhin a ni a, tunah chuan an khawpui Silchar chu Bengali leh vai kan tih mai hnam dangte khawpui ang mai a ni tawh. Tripura-ah hian tun hma chuan Tripuri hnamte an cheng deuh ber ṭhin a, tunah chuan an khawpui Agartala chu Bengali lalna ram a ni a, an state hruaitute pawh Bengali an ni deuh vek tawh. Meghalaya khawpui Shillong-a sumdawnna hmun lian tam tak chu hnam dang kutah a lut ṭeuh tawh bawk.Mizoramah pawh zawi zawiin hnam dang an lo lut zel a, langsar si loin thiam takin bul an ṭan a, kan sumdawnna inbun nghet tawh ṭhenkhat hi hnam dang ta a ni. Hengte hi Central YMA hian ngaimawh se, thapui thawhin dan loa hnam dang sumdawng dap chhuah hna hi kalpui chi a ni ang. Serchhip Sub. Hqrs. YMA chuan  tun hnai khan Serchhipa sumdawng liante kokhawmin ram leh hnam humhalhna kawnga sumdawngte pawimawhna an sawipui bakah thawhho dan tur an sawiho. Serchhip-a YMA leh sum­dawngte inkawm khawmnaah hian hnam dangin Mizorama sumdawn theihna dan an neih loh thu sawi lan a ni a, hnam dang ṭhenkhatin Mizo nupuia an neih avanga Mizorama sumdawng theia an inngai chu a dik loh thu leh, ILP sponsor chungchanga fim­khur a ṭul thute pawh sawi lan a ni. YMA hmalakna hi sumdawngte chuan an thlawpin lawmawm an ti hle a ni. Mizorama sumdawnna tam tak hi chu hnam dang ta a ni. Sumdawnna langsar ṭhenkhatte pawh hi a neitu dik tak hnam dang lo ni lawi site pawh a awm a, Mizo dawr anga lang ṭhenkhat hi hnam dang ta a ni bawk. Hei hi  kan ngaimawh lo a, tun anga kan kal zel a nih chuan kan state ṭhenawmte harsat­na tawh hi kan la tawk ve thei tih kan inhriat a ṭha khawp mai. Cachar hi tun hma chuan Kachari-te chenna ṭhin a ni a, tunah chuan an khawpui Silchar chu Bengali leh vai kan tih mai hnam dangte khawpui ang mai a ni tawh. Tripura-ah hian tun hma chuan Tripuri hnamte an cheng deuh ber ṭhin a, tunah chuan an khawpui Agartala chu Bengali lalna ram a ni a, an state hruaitute pawh Bengali an ni deuh vek tawh. Meghalaya khawpui Shillong-a sumdawnna hmun lian tam tak chu hnam dang kutah a lut ṭeuh tawh bawk. Mizoramah pawh zawi zawiin hnam dang an lo lut zel a, langsar si loin thiam takin bul an ṭan a, kan sumdawnna inbun nghet tawh ṭhenkhat hi hnam dang ta a ni. Hengte hi Central YMA hian ngaimawh se, thapui thawhin dan loa hnam dang sumdawng dap chhuah hna hi kalpui chi a ni ang.", "summary": "Serchhip Sub. Hqrs. YMA chuan tun hnai khan Serchhipa sumdawng liante kokhawmin ram leh hnam humhalhna kawnga sumdawngte pawimawhna an sawipui bakah thawhho dan tur an sawiho. He inkawmnaah hian hnam dangin Mizorama sumdawn theihna dan an neih loh thu sawi lan a ni a, hnam dang thenkhatin Mizo nupuia an neih avanga Mizo rama sumdawng theia an inngai chu a dik loh thu leh, ILP sponsor chungchanga fimkhur a tul thu pawh sawi a ni. YMA hmalakna hi sumdawngte chuan an thlawp hle. Mizo dawr anga lang thenkhatte hi hnam dang ta a lo ni thin. Hei hi kan ngaimawh loh a, tun anga kan kal zel a nih chuan harsatna kan la tawk thei. Cachar hi tunhma chuan Kacharu-te chenna a ni a, tunah chuan Bengali leh vai kan tih mai khawpui ang mai a ni tawh. Tripura te pawh an khawpui chu Bengali lalna eam a ni a, an state hruaitute pawh Bengali an ni deuh vek tawh. Mizoramah pawh zawi zawiin hnam dang an lo lut zel a, hengte hi Central YMA hian ngaimawh se, thapui thawhin dan loa hnam sang sumdawng dap chhuah hna hi kalpui chi a ni ang." }, { "summarization_id": "628", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6238", "file_name": "H-12-24/01/2025- En tlang ngaw a hawng", "original_text": "CM-in En Tlang Ngaw a hawng Mizoram NewsCM-in En Tlang Ngaw a hawng admin 12-Nov-2024 03:24 PM Nagar Van Yojana (Urban Forest) scheme atanga cheng nuai 132 a chei Serchhip khawpui kianga En Tlang Ngaw chu vawiin (12.11.2024) khan Serchhip Bialtu MLA Lalduhoma, Chief Minister-in a hawng. Chief Minister chuan En Tlang leh a chhevel ram chu Mizoram laili lo luah hmasatute hmunhma langsar, Bengkhuaia awp thin ram a nih vang ngawt pawh hian humhalh a phu tih sawiin, 'India State of Forest Report (IFSR) - 2021 in a tarlan danin, Mizoram pum zau zawng atanga 84.53% chu ramngaw (Green cover) in a la tuam. Hei hian ramngaw nei tha state anga min lan tir laiin, ramngaw tha (Very Dense Forest) erawh chu 0.74% chauh kan nei tawh. North Eastern States zawng zawng zingah ramngaw tha (very denseforest) nei tlem ber kan ni mek. Rambua (open forest) kan tih ang hi kan ngah em em ringawt mai a ni. Kan ram zau zawng a tanga chhutin 56.68% lai hi rambua a ni. Kan ramngaw tha (virgin forest/very dense forest) chu protected areas (National Parks & Wildlife Sanctuaries) ah bak kan nei tawh lo tluk a ni,' a ti. Serchhip khawtlangin sawrkar chet hma kum tam tak atangin ramngaw humhalh hna an thawk tih sawiin Chief Minister chuan, 'In chhuanawm ka ti a, kan lawm a ni. Ramngaw nei tha ram leh khua apiang hi kan la awt dawn. Vawiina bultantute hi mifing, hmatlir nei tha khua in ni. Kum tinin lo leh huan hal la bansan thei chiah lo mah ila, hmasawnna hnate pawh thawk zel chungin; kan ram hmun tam tak hi tha taka humhalh kan tum dawn. Environmental balance (zero emission) nei turin kal zel kan tum. En Tang ngawah hian ram sa leh savate han tla dul dul mai se, a en turin kan pan ruih ruih mai ang. He hmalakna hian midangte tiharh se, a lo kalpui mek tawhte tiphur zual se,' tiin ram hmangaihna meichher hi Serchhip atang hian nasa takin lo eng chhuak thar se a duhawm thu a sawi. Nagar Van Yojana hi Sawrkar Laipuiin khaw chhunga ramngaw siam beihpui a thlakna a ni. June 5, 2020 World Environment Day ni tak khan a puang a, a thawh khatnaah 'Kum nga chhungin urban forest 200 siam ni se, sum leh pai hi CAMPA (Compensatory Afforestation Fund Management and Planning Authority) CAF (Compensatory Afforestation Fund) atanga pek ni se, Pune khawpui chhunga Warje Urban Forest chu role model-ah hmangin khawpui dangah hmalak ve ni se' an ti. Vawiina an hawn En Tlang pawh hi chu hmalakna hmanga kalpui chu a ni.", "summary": "Nagar Van Yojana hi Sawrkar Laipuiin khaw chhunga ramngaw siam beihpui a thlakna a ni. June 5, 2020 World Environment Day ni tak khan a puang a, a thawh khatnaah 'Kum nga chhungin urban forest 200 siam ni se, sum leh pai hi CAMPA (Compensatory Afforestation Fund Management and Planning Authority), CAF (Compensatory Afforestation Fund) atanga pek ni se, Pune khawpui chhunga Warje Urban Forest chu role model-ah hmangin khawpui dangah hmalak ve ni se' tia hmalakna kawng sut en sa hmang chuan ni 12.11.2024 khan Serchhip bialtu MLA Lalduhawma, Chief Ministerin Nagar Van Yojana (Urban Forest) scheme atanga cheng nuai 132-a chei Serchhip khawpui kianga En Tlang Ngaw chu a hawng. CM hian North Eastern States-ah chuan ram ṭha nei tlem ber kan nih thu leh ramngaw tha kan neih chhun pawh protected areas ah bak kan nei tawh lo tihte chu sawiin,Serchhip khaw mipuite ṭhahnemngaihna chu a fakin,an meichher chhit hi eng zual zel se a duhawm thu a sawi." }, { "summarization_id": "629", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19333", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Mizoram police hotute chuan, tun hnaia naupang hruai bo leh rûk bo tumna a awm anga sawi zawng zawng chu thu dik lo vek a nih thu an sawi a, tun hnaiah police-te'n naupang hruai bo thubuai ziah luh an neih loh thu an sawi. Tun hnaia naupang hruai bo tum awmna nia sawi khaw pathumahte inruk bo tumna a awm loh thu police-te hian an finfiah tawh a ni.Tun hnaiah Mi­zoramah naupang ruk bo ching hnam dang mi an awm niin thu a thang chiam a, social media lamah nasa taka thehdarh a ni. A thu mai ni loin Vairama inruk bona thlen tawh dan video-te pawh thehdarh tel a ni a; nimahsela heng thuthangte hi thu belhchian dawl lo a nih piah lamah, inruk bona video nia sawite pawh hi video hlui leh rintlak lo a lo ni hlawm.Hetihlai hian mipui nawlpui chu he thuthang avang hian an chiai nasa hman hle a, a bikin nu leh pa tam tak ngaih ṭha loin an awm hman. A chhan ber chu thil finfiah si loin, zeldin thu kan thehdarh fo a, a dawngtu lamin a dik lo tih hre si loin an thawn darh ve leh a, a tawpah chuan thudik emaw tiin an thehdarh ta chiam ṭhin.Mipui nawlpui kutah thu thehdarh theihna hmanrua a awm tawh a ni ber a, social media kan hman thiam loh avangin harsatna kan tawk fo a ni. Mi lehkhathiam lo zawkte tihawm tawk lekte pawh hi lehkhathiam leh chinchang hre deuhte pawhin an ti fo mai a, kan thil dawn apiang midang hnena thawn darh leh sawi chhawn hi kan sim a hun ta hle.Tunlai khawvelah thu a darh chak tawh em avangin kan thu thawn darh leh sawi chhawn danah kan fimkhur a ngai a, ṭul loah chhungkaw tam tak an buai phah a, tute emaw thu phuah­chawp avanga ram pumin dawt thu kan chai nia lang hi a zahthlakin a zia lo hle a ni. Mizoram police hotute chuan, tun hnaia naupang hruai bo leh rûk bo tumna a awm anga sawi zawng zawng chu thu dik lo vek a nih thu an sawi a, tun hnaiah police-te'n naupang hruai bo thubuai ziah luh an neih loh thu an sawi. Tun hnaia naupang hruai bo tum awmna nia sawi khaw pathumahte inruk bo tumna a awm loh thu police-te hian an finfiah tawh a ni.Tun hnaiah Mi­zoramah naupang ruk bo ching hnam dang mi an awm niin thu a thang chiam a, social media lamah nasa taka thehdarh a ni. A thu mai ni loin Vairama inruk bona thlen tawh dan video-te pawh thehdarh tel a ni a; nimahsela heng thuthangte hi thu belhchian dawl lo a nih piah lamah, inruk bona video nia sawite pawh hi video hlui leh rintlak lo a lo ni hlawm.Hetihlai hian mipui nawlpui chu he thuthang avang hian an chiai nasa hman hle a, a bikin nu leh pa tam tak ngaih ṭha loin an awm hman. A chhan ber chu thil finfiah si loin, zeldin thu kan thehdarh fo a, a dawngtu lamin a dik lo tih hre si loin an thawn darh ve leh a, a tawpah chuan thudik emaw tiin an thehdarh ta chiam ṭhin.Mipui nawlpui kutah thu thehdarh theihna hmanrua a awm tawh a ni ber a, social media kan hman thiam loh avangin harsatna kan tawk fo a ni. Mi lehkhathiam lo zawkte tihawm tawk lekte pawh hi lehkhathiam leh chinchang hre deuhte pawhin an ti fo mai a, kan thil dawn apiang midang hnena thawn darh leh sawi chhawn hi kan sim a hun ta hle.Tunlai khawvelah thu a darh chak tawh em avangin kan thu thawn darh leh sawi chhawn danah kan fimkhur a ngai a, ṭul loah chhungkaw tam tak an buai phah a, tute emaw thu phuah­chawp avanga ram pumin dawt thu kan chai nia lang hi a zahthlakin a zia lo hle a ni. Mizoram police hotute chuan, tun hnaia naupang hruai bo leh rûk bo tumna a awm anga sawi zawng zawng chu thu dik lo vek a nih thu an sawi a, tun hnaiah police-te'n naupang hruai bo thubuai ziah luh an neih loh thu an sawi. Tun hnaia naupang hruai bo tum awmna nia sawi khaw pathumahte inruk bo tumna a awm loh thu police-te hian an finfiah tawh a ni. Tun hnaiah Mi­zoramah naupang ruk bo ching hnam dang mi an awm niin thu a thang chiam a, social media lamah nasa taka thehdarh a ni. A thu mai ni loin Vairama inruk bona thlen tawh dan video-te pawh thehdarh tel a ni a; nimahsela heng thuthangte hi thu belhchian dawl lo a nih piah lamah, inruk bona video nia sawite pawh hi video hlui leh rintlak lo a lo ni hlawm. Hetihlai hian mipui nawlpui chu he thuthang avang hian an chiai nasa hman hle a, a bikin nu leh pa tam tak ngaih ṭha loin an awm hman. A chhan ber chu thil finfiah si loin, zeldin thu kan thehdarh fo a, a dawngtu lamin a dik lo tih hre si loin an thawn darh ve leh a, a tawpah chuan thudik emaw tiin an thehdarh ta chiam ṭhin. Mipui nawlpui kutah thu thehdarh theihna hmanrua a awm tawh a ni ber a, social media kan hman thiam loh avangin harsatna kan tawk fo a ni. Mi lehkhathiam lo zawkte tihawm tawk lekte pawh hi lehkhathiam leh chinchang hre deuhte pawhin an ti fo mai a, kan thil dawn apiang midang hnena thawn darh leh sawi chhawn hi kan sim a hun ta hle. Tunlai khawvelah thu a darh chak tawh em avangin kan thu thawn darh leh sawi chhawn danah kan fimkhur a ngai a, ṭul loah chhungkaw tam tak an buai phah a, tute emaw thu phuah­chawp avanga ram pumin dawt thu kan chai nia lang hi a zahthlakin a zia lo hle a ni.", "summary": "Mizoram police hotute chuan, tun hnaia naupang hruai bo leh rûk bo tumna a awm anga sawi zawng zawng chu thu dik lo vek a nih thu an sawi a, tun hnaiah police-te'n naupang hruai bo thubuai ziah luh an neih loh thu an sawi. Tun hnaiah Mizoramah naupang ruk bo chunh hnam dang mi an awm niin thu a thang chiam a, social media lamah nasa taka thehdarh a ni a, mahse hei hi thu dik lo a ni a. Hetihlai hian mipui nawlpui chu he thuthang vang hian an chiai nasa hman hle. A chhan chu thil finfiah si loa zeldin thu kan thehdarh nasa lutuk hi a ni ber. Mi nawlpui kutah thu thehdarh thehhna a awm tawh a ni ber a, social media hman thiam loh vangin harsatna kan tawk fo. Hei hi sim a hun a, tunlai khawvelah thu a darh chak si a, sawi chhawn danah te fimkhur a ngai. Tul loah chhungkaw tam tak an buai phah a, dawt thu avangin ram pumin kan chiai hi a zia lo hle." }, { "summarization_id": "630", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20671", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Mizoram sorkarin Decem­ber 21, 2018 aṭanga dry day a puan hnuah Mizoramah sap zu lei tur a váng a, rakzu erawh lei tur a awm reng thung. Assam-a hralh tura siam sap zu Mizoramah lei tur a awm tawh a, Vairengte thlang, Lailapur-a wine shop-te pawh an inchhêk muk ṭan a, a man pangngai aia sangin Mizote hnenah zu an hralh mek.Mizoram sor­karin a intiam ang ngeiin phalna neia zu zawrh a titawp dawn niin a lang a, tunlaiin dry day a puang mek. Hei vang hian Mizoramah phalna neia zu zawrh lei tur a awm tawh lo a, dan loa zu zawrh ruk erawh lei tur a awm reng a, a man a to thung.Dan loa zu zawrh hi MLTP Act hman a nihlai pawh khan a awm reng tho a, tihtawp tumin sorkarin ṭan la mah se a hlawhtling lo a, a hlawhchham a ni ber. Tunah hnathawh tum tak mai sorkar thar a piang ta a, a hna hmasa ber pakhat chu sorkar hnuaia zu zawrh tihtawp a ni a, chumi hnuah dry day puangin zu hralh thei loin a siam zui bawk.Sorkar hian dry day puan mai hi a duhtawk tur a ni lo a, khaw hrang hranga awlsam taka dan loa zu zawrh hi a titawp tel ngei tur a ni. Hei mai bakah hian state pawn aṭanga zu lakluh hi a titawp tur a ni a, Mizoram pawisa hi dan loa zu zuarte kutah leh state pawn zu zuarte kuta a luan ral mai lohna turin sorkar hian a tih tur hi ti rawh se. Mizoram sorkarin Decem­ber 21, 2018 aṭanga dry day a puan hnuah Mizoramah sap zu lei tur a váng a, rakzu erawh lei tur a awm reng thung. Assam-a hralh tura siam sap zu Mizoramah lei tur a awm tawh a, Vairengte thlang, Lailapur-a wine shop-te pawh an inchhêk muk ṭan a, a man pangngai aia sangin Mizote hnenah zu an hralh mek.Mizoram sor­karin a intiam ang ngeiin phalna neia zu zawrh a titawp dawn niin a lang a, tunlaiin dry day a puang mek. Hei vang hian Mizoramah phalna neia zu zawrh lei tur a awm tawh lo a, dan loa zu zawrh ruk erawh lei tur a awm reng a, a man a to thung.Dan loa zu zawrh hi MLTP Act hman a nihlai pawh khan a awm reng tho a, tihtawp tumin sorkarin ṭan la mah se a hlawhtling lo a, a hlawhchham a ni ber. Tunah hnathawh tum tak mai sorkar thar a piang ta a, a hna hmasa ber pakhat chu sorkar hnuaia zu zawrh tihtawp a ni a, chumi hnuah dry day puangin zu hralh thei loin a siam zui bawk.Sorkar hian dry day puan mai hi a duhtawk tur a ni lo a, khaw hrang hranga awlsam taka dan loa zu zawrh hi a titawp tel ngei tur a ni. Hei mai bakah hian state pawn aṭanga zu lakluh hi a titawp tur a ni a, Mizoram pawisa hi dan loa zu zuarte kutah leh state pawn zu zuarte kuta a luan ral mai lohna turin sorkar hian a tih tur hi ti rawh se. Mizoram sorkarin Decem­ber 21, 2018 aṭanga dry day a puan hnuah Mizoramah sap zu lei tur a váng a, rakzu erawh lei tur a awm reng thung. Assam-a hralh tura siam sap zu Mizoramah lei tur a awm tawh a, Vairengte thlang, Lailapur-a wine shop-te pawh an inchhêk muk ṭan a, a man pangngai aia sangin Mizote hnenah zu an hralh mek. Mizoram sor­karin a intiam ang ngeiin phalna neia zu zawrh a titawp dawn niin a lang a, tunlaiin dry day a puang mek. Hei vang hian Mizoramah phalna neia zu zawrh lei tur a awm tawh lo a, dan loa zu zawrh ruk erawh lei tur a awm reng a, a man a to thung. Dan loa zu zawrh hi MLTP Act hman a nihlai pawh khan a awm reng tho a, tihtawp tumin sorkarin ṭan la mah se a hlawhtling lo a, a hlawhchham a ni ber. Tunah hnathawh tum tak mai sorkar thar a piang ta a, a hna hmasa ber pakhat chu sorkar hnuaia zu zawrh tihtawp a ni a, chumi hnuah dry day puangin zu hralh thei loin a siam zui bawk. Sorkar hian dry day puan mai hi a duhtawk tur a ni lo a, khaw hrang hranga awlsam taka dan loa zu zawrh hi a titawp tel ngei tur a ni. Hei mai bakah hian state pawn aṭanga zu lakluh hi a titawp tur a ni a, Mizoram pawisa hi dan loa zu zuarte kutah leh state pawn zu zuarte kuta a luan ral mai lohna turin sorkar hian a tih tur hi ti rawh se.", "summary": "Mizoram sorkarin Decem­ber 21, 2018 aṭanga dry day a puan hnuah Mizoramah sap zu lei tur a váng a, rakzu erawh lei tur a awm reng thung. Assam-a hralh tur sap zu Mizoramah lei tur a awm tawh a, a man pangngai aia sangin Mizote hnenah zu an hralh mek. Mizoram sorkar chuan phalna neia zu zawrh a titawp dawn niin alang a, tun laiin dry day an puang mek. Hei vang hian phalna neia zu zawrh lei tur a awm lo a, mahse zu zawrh ruk erawh a la awm reng a, a man pawh a to thung. MLTP Act hman a nih lai pawhin dan loa zu zawrh hi a awm reng tho. Tih tawp tumin tan la mahse an thei lo. Mizoram pawisa hi dan loa zu zuarte kutah leh state pawn zu zuarte kuta a luan ral mai lohna turin sorkar jian a tih tur hi ti rawh se." }, { "summarization_id": "631", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/131595", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.25", "original_text": "Chief Minister Lal Than­hawla chuan, 14th Finance Commission report chu lawmna tur a awm loh thu a sawi a, Mizoram leh special category state dangte hrekna mai a nih thu a sawi.State pakhat chief minister meuhin 14th Finance Commi­ssion ruahmanna ṭha a tih loh thu a au chhuahpui ta chiam mai hian 14th Finance Commission hi zir chian chakna a hring lo thei lo a, mi thiamte hian he 14th Finance Commission hi eng nge a nih chiah a, eng angin nge kan hlawkpui dawn a, eng anga chhiatpui theih nge kan nih tihte pawh hriat vek a ṭha hle mai.Chief minister a ni a, kan harsatna tawh theihte pawh hmu thiam tura ngaih a ni a, heti taka a âng chhuak hian kan state tana ṭha lo tur a hmu thiam ni ngei tur a ni. Chutihlaiin eng anga ruahmanna fuh lo pawh lo awm ta tehreng se, heti chiama a ân chhuah hma hian a zirchianna lamte pawh hi buatsaihin emaw, mithiamte ngaihdante pawh mipui hian hre hmasa se a ṭha khawp mai.Mipui nawlpuiin an hriat hmasak ber chu chief minister-in 14th Finance Commission ṭhat lohna a sawi thu leh inhrekna ang hial nia a hriat thu hi a ni. Hei hi a dik a nih pawhin mipuiin Finance Commission an hmelhriat dan tur hi chu a fuh lo thei dawn hle a ni.Tunah chuan engkim ruahman sa a ni tawh a, kan duh emaw duh lo emaw 14th Finance Commission rua­hmanna anga kan kal a ngai dawn a nih hmel. A ṭhat lohna leh fuh lohna lam a awm a nih pawhin, hemi hmachhawn tura inpuah-chah a, 14th Finance Commission rawtna hnuaia a ṭha thei ang bera kal dan tur ngaihtuah ni ta zawk se a ṭha awm e. Chief Minister Lal Than­hawla chuan, 14th Finance Commission report chu lawmna tur a awm loh thu a sawi a, Mizoram leh special category state dangte hrekna mai a nih thu a sawi.State pakhat chief minister meuhin 14th Finance Commi­ssion ruahmanna ṭha a tih loh thu a au chhuahpui ta chiam mai hian 14th Finance Commission hi zir chian chakna a hring lo thei lo a, mi thiamte hian he 14th Finance Commission hi eng nge a nih chiah a, eng angin nge kan hlawkpui dawn a, eng anga chhiatpui theih nge kan nih tihte pawh hriat vek a ṭha hle mai.Chief minister a ni a, kan harsatna tawh theihte pawh hmu thiam tura ngaih a ni a, heti taka a âng chhuak hian kan state tana ṭha lo tur a hmu thiam ni ngei tur a ni. Chutihlaiin eng anga ruahmanna fuh lo pawh lo awm ta tehreng se, heti chiama a ân chhuah hma hian a zirchianna lamte pawh hi buatsaihin emaw, mithiamte ngaihdante pawh mipui hian hre hmasa se a ṭha khawp mai.Mipui nawlpuiin an hriat hmasak ber chu chief minister-in 14th Finance Commission ṭhat lohna a sawi thu leh inhrekna ang hial nia a hriat thu hi a ni. Hei hi a dik a nih pawhin mipuiin Finance Commission an hmelhriat dan tur hi chu a fuh lo thei dawn hle a ni.Tunah chuan engkim ruahman sa a ni tawh a, kan duh emaw duh lo emaw 14th Finance Commission rua­hmanna anga kan kal a ngai dawn a nih hmel. A ṭhat lohna leh fuh lohna lam a awm a nih pawhin, hemi hmachhawn tura inpuah-chah a, 14th Finance Commission rawtna hnuaia a ṭha thei ang bera kal dan tur ngaihtuah ni ta zawk se a ṭha awm e.", "summary": "Chief Minister Lal Than­hawla chuan, 14th Finance Commission report chu lawmna tur a awm loh thu a sawi a, Mizoram leh special category state dangte hrekna mai a nih thu a sawi. CM meuhin 14th Finance Commision ruahmanna ṭha a tih loh thu a sawi chuan he thil hi zirchian chakna a hring lo thei lo mithiamte zirchian a tan a ṭha hle. CM a ni a, harsatna a hrethiam tur a ni a, kan state tana tha lo a hre ngei tur a ni. Mipuiin Finance Commission an hmelhriat danah nghawng a nei dawn a, he ngaihdana kal hi a ngai tho tho dawn. A tha emaw tha lo emaw, he mi hmachhawn tura inbuatsaih a, he Commision rawtna hnuaia a tha thei ang bera kal dan ngaihtuah zawk se a tha awm e." }, { "summarization_id": "632", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/11/breaking-news-lalduhoma-mla-atangin-ban.html", "file_name": "BREAKING_NEWS_Lalduhoma_MLA_aṭangin_ban.txt", "original_text": "• Mizoram-ah a vawikhatna atan MLA nihna hlih a ni.Aizawl | November 27, 2020: Serchhip bialtu MLA Pu Lalduhoma chu vawiin khan Mizoram Assembly speaker Lalrinliana Sailo chuan MLA aṭanga banna thu a puang.He thutlukna puan dawn vang hian Assembly House chhehvel leh Raj Bhavan tual-ah ZPM party mi leh sa tam takin lungawi lohna an lantir a ni.Lalduhoma hi MLA inthlan 2018 khan Independent candidate niin Serchhip bial aṭangin thlan tlin a ni a. Thlan tlin a nih hnuah ZPM ah a luh vangin MNF MLA 12 te chuan Assembly speaker hnenah hekin, vawiin khan ban a ni ta a ni.ZPM Legislature Party leader Lalduhoma chu vawiin khan ban a ni.Vawiin khan Mizoram Legislative Assembly Speaker Pu Lalrinliana Sailo chuan MLA 12-in Pu Lalduhoma MLA a nihna atanga ban tura Petition an thehluh chungchang thutlukna a siam chu dar 11:00 khan Assembly House-a a pisa ah a puang. Speaker chuan Pu Lalduhoma, 26 - Serchhip (ST) Constituency atanga Independent MLA-a thlan chu Mizoram Legislative Assembly Member a nihna chu hlih sak (disqualify) a ni ta tiin a puang.Speaker chuan thutlukna hi a eng zawng pawhin siam dawn ila, thutlukna siam nuam lo tak a ni ve ve a, mahse a thutnain a zir miau si avangin ti lo thei lo a nih thu a sawi a. Speaker chuan Pu Lalduhoma ban chungchanga Petition a hnenah lo lut chu uluk taka a zirchian (examined), ngaihtuah leh hetiang case chungchanga Parliament leh State Legislature hrang hrangah te an lo kalpui dan leh Speaker ten ruling an lo siam tawh te a zir hnuin thutlukna a siam tih a sawi bawk. Assembly Session lai ni sela chuan a thutlukna chu House-a chhiar chhuaha puan tur a ni a, Session lai a nih loh vangin leh hripui len lai a nih avangin Speaker Office atanga puan a tul ta a ni, a ti.Speaker chuan Order a siamah  Respondent Pu Lalduhoma, Independent Candidate chu eng political party mahin Candidate atana a chhawpchhuah ni lovin thlan tlin a nih hnuah amah ngeiin a pawm leh a puan angin Zoram People’s Movement Party chu 19/8/2019 ah zawmin, hemi hnua a chetdan leh a khawsak zui dante avangin a chungah Ram Danpui (Constitution of India) Tenth Schedule Para 2(2) chu amah ban tirna turin hman a lo ngaih tak thu a sawi. Chumi dung zuiin Ram Danpui (Constituition of India) Tenth Schedule paragraph 6-na leh a hnuaia Dan siam Mizoram Legislative Assembly (Disqualification on Ground of Defection) Rules, 1987 ten Speaker thuneihna a pek angin leh a chunga sawi takte behchhanin Schedule 10-na Para 2(2) angin Pu Lalduhoma chu Mizoram Legislative Assembly Member a nihna atanga bantir a nih thu Speaker chuan a tarlang a. Hetiang a nih tak avangin Ram Danpui (Constitution of India) Article 190(3)-na angin, a thuthmun (seat) pawh ruak ta tih a puang bawk.Speaker hian Pu Lalduhoma MLA atanga ban (disqualify) a nih tih a puan hmain hemi chungchanga hma a lak dan te, MLA 12 te Petition a zirchian dan te, Pu Lalduhoma insawifiahnate pawh uluk leh ngunthluk taka ngaihtuah a nih thu Speaker chuan a sawi a. Supporting document zawng zawngte uluk taka zirchian a nih bakah Petition thehluttu MLA (Petitioner) te leh Pu Lalduhoma (Respondent) te a huhova amah hmaa thutkhawmna neiin sawi duh an neih ang angte sawina hun siamsak an nih thute pawh a sawilang. A sawi zelnaah Speaker chuan hetiang case lo awm tawh Jagjit Singh vrs the State of Haryana & Others case chungchanga Supreme Court thutlukna siam (ruling) chu a sawizau bawk a ni.", "summary": "Mizoram-ah a vawikhatna atan MLA nihna hlih a ni. Serchhip bialtu MLA Pu Lalduhoma chu vawiin khan Mizoram Assembly speaker Lalrinliana Sailo chuan MLA aṭanga banna thu a puang. Hemi chungchangah hian ZPM mi leh sa ten Raj Bhavan leh a chhehvel ah lungawilohna an lan tir. MLA banna tak hi 26 - Serchhip (ST) Constituency atanga Independent MLA-a thlan chu a hnu lawkah ZPM party a zawm avangin MNF MLA 12 te chuan Speaker hnenah hekin an hekna te chu ngaihtuah niin, Constitution of India Tenth Schedule Para 2(2) leh Mizoram Legislative Assembly (Disqualification on Ground of Defection) Rules, 1987 ten Speaker thuneihna a pek angin Serchhip bialtu MLA chu ban a ni. Speaker hian case lo awm tawh Jagjit Singh vrs the State of Haryana & Others case chungchanga Supreme Court thutlukna chu a sawi zau bawk a ni." }, { "summarization_id": "633", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "North Vanlaiphai khua tihmingthatute chawimawi Kawng hrang hranga North Vanlaiphai khua tihmingthatute chawimawina hun chu nimin khan North Vanlaiphai SDO (Civil) Dr. Peter Malsawmtluanga kaihhruaina in neih a ni. Serchhip District chhunga awm North Vanlaiphai khua kawng hrang hranga tihmingthatu National Awardee/Gold Medalist te lawmpuina leh chawimawina hun hi kumin August 15-a India Independence Day lawmna ah khan neih tura ruahman a ni a, North Vanlaiphai-a tlawmngai pawl hrang hrang ten India Independence Day lawmna an boycott avanga mipui huapa hun hman theih a nih tak loh avangin nimin khan North Vanlaiphai Village Council Member, Area MUP, Jt. MHIP, Jt. YMA hruaitu leh Chanchinbu mi te chuan SDO (Civil) Office-ah an hmang ta zawk a ni. Nimin-a chawimawina dawngtute hi National Billionaire Farmer of India 2023 Awardee Lalthanthuami (Kimkim Food Processing); National Millionaire Farmer of India 2023 Awardee Vanlalfela (MF Sunhlu); National Award to Teachers 2021 Awardee Jacinta Vanlalengzami; Sub-Junior Boys National Boxing Championship 2024-a Gold Medalist Justin M. Lalthanpuia leh REC Combined National Talent Hunt Prog-ramme 2023-2024 (Boxing)-a Gold Medalist TC. Malsawmkimi te an ni a, heng mite hnenah hian chawimawina thuziak hlan theuh an ni. Nimin-a he hun kaihruaitu North Vanlaiphai SDO (Civil) Dr. Peter Malsawmtluanga chuan chawimawina dawngtute chu a lawmpui thu sawiin, a kal zelna turah duhsakna a hlan a, heng chawimawina dawngtute chanchin tlangpui he hunah hian tarlana ngaihthlak a ni bawk.", "summary": "North Vanlaiphai khua tihmingthatute chawimawi Kawng hrang hranga North Vanlaiphai khua tihmingthatute chawimawina hun chu nimin khan North Vanlaiphai SDO (Civil) Dr. Peter Malsawmtluanga kaihhruaina in neih a ni. He hun hi August 15 independence Day lawmnaa neih tum niin harsatna a awm avangin nimin khan SDO Office- a hman a ni ta zawk a ni. Nimina chawimawina dawngte hi National Billionaire Farmer of India 2023 Lalthanthuami(Food processsing) leh Vanlalfela (MF Sunhlu). National Award to Teachers 2021 Jacinta Vanlalengzami, Sub-Junior Boys National Boxing Championship 2024 - Gold Medalist Justin M.Lalthanpuia leh REC Combined National Talent Hunt Programme Gold medalist TC. malsawmkimi te an ni. He hun hmanpuitu SDO chuan lawmpuina hlanin an chanchin tlangpui a sawi bawk." }, { "summarization_id": "634", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5853", "file_name": "SMizo_54_10-02", "original_text": "Aizawl Traffic SP thuchhuah Mizoram NewsAizawl Traffic SP thuchhuah admin 30-Sep-2024 05:22 PM Aizawl Traffic Sr. SP chuan thuchhuah siamin, sorkarin pisa kai hun thlasik hun chhung atana a tihdanglam avangin lirthei intlanchhawk hun tihdanglam a nih thu a tarlang. He ruahmanna thar hi 1.10.2024 atanga ni 28.2.2025 thlengin hman tur a ni. LIRTHEI INTLANCHHAWK DAN TUR1. Lirthei zawng zawng (mimal motor, sorkar motor leh bungraw phur lirthei leh district dang lirthei leh state pawna lirthei register-te pawh huam-in) intlanchhawk hian zing dar 9:30 atanga tlai dar 5:00 PM thleng a huam ang. Lirthei intlanchhawk hian Inrinni (Saturday), Pathianni (Sunday) leh Sorkar Holiday a huam lo vang.2. Taxi (LMV leh two wheeler) te chu sticker A, B leh C hmanga intlanchhawk kalpui mek ang hian zing Dar 9:30 atanga tlai sar 5:00 inkar an intlanchhawk ang. Inrinni bikah chawhnu dar 1:00 atangin taxi (LMV leh two wheeler)-te hi an vaia tlanchhuah phalsak an ni. Tin, Pathianni (Sunday) leh sorkar holiday-ah pawh taxi (LMV leh two wheeler)-te hi an vaia tlanchhuah phalsak an ni.", "summary": "Aizawl Traffic Sr. SP chuan thuchhuah siamin, thlasik chhunga sorkar pisa kai hun chhung tih danglam an nih avangin lirthei intlanchhawk hun tih danglam a nih thu a tarlang. Lirthei zawng zawng intlanchhawk hian zing dar 9:30 atang a tlai dar 5:00 a huam ang a, Inrinni leh Sorkar holiday a huam lo vang. Tin, Taxi hi Inrinni bik ah chawhnu dar 1:00 atangin an vaia tlanchhuah phalsak an ni ang." }, { "summarization_id": "635", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "CM-in MZP chu ram leh hnam rawngbawlna, zirlaite kawng dik zawhtir tura hmalakna hmun tih hre turin chah Chief Minister Lalduhoma chuan nimin khan Mizo Zirlai Pawl (MZP) Assembly vawi 68-na chu Champhai Tlangsam-ah khuallian nia hmanpuiin, Mizo Zirlai Pawl chu ram leh hnam rawngbawlna hmun, zirlaite kawng dik zawhtir tura hmalakna hmun a ni tih hre reng turin kalkhawmte chu a chah. Mizo Zirlai Pawl (MZP) Inkhawmpui lian, Assembly vawi 68-na hi Champhai Tlangsam-a ‘Thanghlianga Sailo Run’ ah neih niin nimin-a he hun hmanpuitu Chief Minister Lalduhoma chuan MZP din chhoh dan sawiin, a tir phat atangin zirna chawisan kawngah te, Zofate irawm chhuak thu leh hla humhim kawngah te, Mizo hnam zia humhalh leh chawilar kawngah te nasa takin hma an lak thu leh mipuite pawhin tha takin an thlawp thin thu a sawi a. “Rambuai hun thim karah pawh MZP hian tha nasa takin a thawh. Student Joint Action Committee ang hma lain, Remna a thlen theih nana thawhhlawk ber zinga mi an ni,” tiin MZP chu Vawiin thleng pawhin Zofate huikhawmtu, Zohnahthlak unaute thlavang hauhtu, chhiatna an tawh pawh a kantu leh tanpui hmasa thintu an nih thu a sawi a. Ram leh hnam hmangaihna thinlung tuh kawngah te, zirna chawisan kawngah te, hnam zia chawilarna lamah te, inpumkhatna lamah te, ram hmasawnna lamah te pawh hma a la zui zel tih sawiin, “Hetianga ram leh hnam tana tha an thawh chhunzawm zel chuan mipui ten MZP an zahna leh ngaihhlutna hi a pung zel ang,” a ti bawk a. Mizo Zirlai Pawl chu ram leh hnam rawngbawlna hmun, zirlaite kawng dik zawhtir tura hmalakna hmun a ni tih hre reng tura kalkhawmte chu chahin, “Tu te emaw inhampuarna hmun, mimal hamthatna dap nana an hman mai mai in phal tur a ni lo,” tiin a fuih bawk a ni. Mizoram sawrkar chuan Zofate huikhawma inpumkhatna leh tanrualna lama hmalak chu a thil tum pawimawh tak a nih angin Chief Minister Office-ah ‘Mizo Diaspora Cell’ din a nih thu Chief Minister chuan a sawi a. “Khawvel hmaa Zofate sang taka chawikan hi kan duh a, kan theih ang angin hma kan la tan a. Khawvel ram hrang hranga cheng mek Zofa ten rawn be pawp ula, a tul ang zelin kan ram tan i thawk tlang ang u,” a ti a. “Mizoram chu Zofate himna kulh, thlamuang taka Zofate chen za theihna anih angin ngaihlu tlang ila, a thatna turin mahni phak tawk theuh i thawk ang u,” tiin, Chi peng inhungbikna khauh lutuka kalpui chu min thendarh a min teitetu a ni tih a sawi a, “Zo hnahthlak hnam hrang hrangte hian Mizo Hnam chhungah kan chi peng hi lungawi takin kalpui zawk ila. Mizo anga kan dinchhuahna turah chuan thu khat i vua ang u,” a ti bawk. Chief Minister chuan zirna chu mimal, chhungkua leh hnam ang pawha inphunngheh theihna hmanraw pawimawh a nih angin Mizoram sawrkar pawhin hemi kawngah hian nasa takin hma a la mek tih a sawi a. Zirna in hma a sawn theih nan Zirtirtu engemawzat lak an nih thu leh thingtlang lamah Zirtirtute Quarters tur pawh tam tham tak sak tum mek a nih thu a sawi a. Zirna mai ni lo, Skill Development, Entrepreneurship Development leh Sports lamah te pawh hma an la dawn tih sawiin, “Kan thalai, hlawhtlin tak tak tumte hi kan thlahthlam dawn lo. An banah kan kai ang a, kawng kan kawhhmuh ang a, kan khaichhuak dawn a ni. Chu chu kan Flagship Scheme - Hand-holding pawhin a tum ber pakhat a ni,” a ti bawk. Nimin-a MZP Assembly vawi 68-na hi MZP Vice President C. Lalremruat chuan kaihruaiin General Secretary Chinkhanmanga Thomte hnen atangin Report ngaihthlak a nih bakah an President H. Lalthianghlima hnen atangin thusawi ngaihthlak a ni bawk. MZP hian Chief Minister hnenah hian Chief Minister Relief Fund-ah Rs. 20,000 an chhunglut a. Chin Baptist Church, USA in Cham-phai District Sikul hrang hrang 15-a raltlante tanpuina tur Rs. 1,50,000 chu CM hian MZP Champhai te kutah a hlan bawk a ni.", "summary": "CM-in MZP chu ram leh hnam rawngbawlna, zirlaite kawng dik zawhtir tura hmalakna hmun tih hre turin chah CM chuan MZP Assembly vawi 68 na Champhaia neih chu hmanpuiin, MZP chu ram leh hnam rawngbawlna hmun a ni tih hrereng turin a chah. CM hian MZP din chhoh dan sawiin, Zofate tana a pawimawhna hrang hrang a sawi a, Rambuai lai pawha an pawimawhzia sawiin fuihna thu a sawi bawk. Zofate huikhawma inpumkhatna leh tanrualna lam a pawimawh avangin 'Mizo Diaspora Cell' din a nih thu CM chuan sawiin Khawvel hmaa Zofate sang taka chawikan hi an duh thu a sawi. CM hian Zofate hmun hrang hranga awm inpumkhatna leh tanrual a pawimawhna sawiin zirna pawimawhna a sawi bawk. Skill Development, Entrepreneurship Development leh Sports lamah te pawh hma an lak tur thu sawiin thalai hlawhtlin tum tak takte chu an thlahthlam loh tur thu sawiin chu chu 'Hand Holding Policy' pawhin a tum ber a nih thu a sawi. MZP Assembly hi MZP Vice Preseident kn kaihruaiin General Secretary hnen atangin Report ngaihthlak a ni a, President hnen atangin thusawi ngaihthlak a ni bawk. MZP hian CM Relief Find ah Rs. 20,000 chhunglutin Chin Baptist Church, USA in Raltlan tanpuina tur an tih Rs 1,50,000 chu CM hian MZP Champhai kutah a hlan bawk." }, { "summarization_id": "636", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_34_summarization", "original_text": "Home Secretary-ah thlen Rajya Sabha MP K. Vanlalvena leh Chakma Autonomous District Council (CADC)-a Chief Executive Member (CEM) Rasik Mohan Chakma MLA te chuan niminpiah tlai khan Union Home Secretary for Border Managemen, Dr. Rajendra Kumar chu New Delhi-a a Pisa-ah hmuin Bangladesh ramri hrûla chengte hmasawnna tur hrang hrang an sawipui a. Indo-Bangladesh ramri hung pawna mihring chengte chu an chungchang ngaihtuah at?ul thu Union Home Secretary hnenah hian thlenin, Ramri hung chhunga In leh lo dinsak an tul thu te leh kum tam tak kal tawha BRTF te kawngpui siam chuan ngaihsak a hlawh loh avangin sawrkar laipuiin ngaihsak thuai se an duh thu an thlen bawk a. Kum 2021-a Bangla-desh ramri hrula chengte hmasawnna tur project thehluh tawh tun thlenga hmalakna hmuh tur la awm lo chungchang an thlen bawk. Union Home Secretary Dr. Rajendra Kumar chuan heng an thu thlen hrang hrangte chu a rang thei ang bera lo bawhzuisak a tum thu Rajya Sabha MP leh CADC-a CEM te hi a lo hrilh a ni.", "summary": "Rajya Sabha MP K. Vanlalvena leh Chakma Autonomous District Council (CADC)-a Chief Executive Member (CEM) Rasik Mohan Chakma MLA te chuan niminpiah tlai khan Union Home Secretary for Border Managemen, Dr. Rajendra Kumar chu New Delhi-a a Pisa-ah hmuin Bangladesh ramri hrûla chengte hmasawnna tur hrang hrang an sawipui a. Union Home Secretary chuan heng an thu thlen hrang hrangte chu a rang thei ang bera lo bawhzuisak a tum thu Rajya Sabha MP leh CADC-a CEM te hi a lo hrilh a ni." }, { "summarization_id": "637", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/05/british-in-china-company-huawei-5g-pe.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_19.2.25", "original_text": "Aizawl | May 31, 2020:British Prime Minister Boris Johnson chuan China telecom company lian Huawei nen UK ram chhunga 5G network hman theihna tura inremna a lo siampui tawh chu COVID-19 hri pui len hnu hian an inremna thuthlung chu tih tawp a duh.Hei hi rang taka tih tawp nghal rum rum hleih theih a ni bik lo. Kum 2023 ah chuan hemi chungchang a China nen inzawmna an neih te chu engmah lo (zero level) a dah thla turin Prime Minister hian official te a hriattir tawh tiin Daily Telegraph chuan a report. Hemi chungchang hi Huawei chuan engmah an la sawi zui ve lo.British newspaper lar tak The Time in a report dan chuan Prime Minister Boris Johnson hian Sorkar hnathawk lian te hnenah Britain ramin China ram ațanga damdawi pawimawh leh bungrua leh thil dang a chawkluhte pawh tih tawp vek dan tur kawng zawng nghal turin a ti. Boris Johnson hi June thla hian G7 summit a tel turin US ah zin a tum a, hri pui len hnua a zin vawikhatna tur a ni ang.G7 ram hruaitulû inhmuh khawmna atan hian President Donald Trump chuan Camp David a lo thlen a tum thu a sawi.The Group of Seven (G7) ram te chuUnited States of America,Britain,Canada,France,Germany,Italy leh Japanram te an ni. Britain, British, UK tih hi thil thu hmun a ni a, England Scotland, Wales, Northern Ireland te infin khawm an ni a, England tih hi chuan ram pathum dang te hi a huam ve lo thung.France ram President Emmanuel Macron chuan 'a hriselnain a phalsak chuan' Camp David ah hian kal ngei a tum tih a sawi. Angela Merkel, German Chancellor chuan 'thil lo thleng tur nghak phawt i la' a ti ve thung. Ram hruaitute hi tel kim ngei tura ngaih a ni.\"Boris Johnson chuan China ram nena inkungkaihna neih zel hi a hnial lem lo mahse 'Huawei deal' erawhchu hnuhkir hmak a duh thung. Official te hnenah Huawei company leh an ram inkungkaihna awm te chu a rang thei ang bera sat chata, ti tawp turin a hrilh tawh\" tih Daily Telegraph chuan a sawi.Kumin April thla tawp thleng khan Britain chuan Huawei company in 5G phone network pechhuak turin office, hmanrua etc  dahna tura in (buildings) neih pawh a la phalsak zel a ni.Huawei company hi January 2020 khan UK chuan an ram chhung hmun pawimawh lo  ( non sensitive area) laiah35% chin chiaha an inhnamhnawih ve a phalsak a ni.United States erawh chuan Huawei company hi a hmu nikhua lo hle a, an hmanraw hmanah hian midangte leh thu ruk ngaihthlak theihna, chhinchhiahna hmanrua an bilh tel niin an ngai hmiah a, hemi avang hian an thu rualpui ramte chu Huawei nen inzarzawm lo tur leh an hmang lo turin a duh tih media report chuan a tar lang.KAWNG DANG A DAPBritain chuan Huawei nen an thawhdunna tur a ziktluak dawn tak loh avang hian inbiakpawhna lama China company Huawei siam hnuai chhiah ngei tur technology changtlung tak duan chhuah vat țul a ti a. Hemi ti thei tur hian democracy ramte intelkhawmna tur, a hming pawh D10 ( Democracies 10) a vuah fel der tawh a. Heng ram, Australia, Canada German, India, Italy, Japan te an ni.Source:Daily Telegraph, The Time & Economic Times===31==05==20====- Huna Kawlvawm", "summary": "British Prime Minister Boris Johnson chuan China telecom company lian Huawei nen UK ram chhunga 5G network hman theihna tura inremna a lo siampui tawh chu COVID-19 hri pui len hnu hian an inremna thuthlung chu tih tawp a duh. Hemi chungchang hi Huawei chuan engmah an la sawi lo a, British Prime Minister hian Sorkar hnathawk liante hnenah Britain ramin China ram atanga damdawi leh bungrua leh thil dang a chawkluhte pawh tih tawp dan tur kawng zawng turin a ti. G7 ram hruaitulu inhmuhkhawmna neihna turah Donald Trump chuan Camp David a lo thlen a tum thu a sawi. .Kumin April thla tawp thleng khan Britain chuan Huawei company in 5G phone network pechhuak turin office, hmanrua etc dahna tura in (buildings) neih pawh a la phalsak zel a ni. Huawei company hi January 2020 khan UK chuan an ram chhung hmun pawimawh lo laiah 35% chin chiaha an inhnamhnawih ve a phalsak a ni. Britain chuan Huawei nen an thawhdunna a tihtawp vang hian inbiakpawhna lama technology changtlung tak duan chhuah vat a ṭul a ti a. Hemi tur hian democracy ramte intelkhawmna tur, a hming D10 a vuah fel der tawh." }, { "summarization_id": "638", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/105482", "file_name": "F_MIZO_SUM_10_2/2/25", "original_text": "MPCC president leh chief minister ni bawk chuan, \"Tute'n emaw Mizoramah term thum a sorkar theih loh anga an sawi fo hi India ram state dangah pawh a theih avangin Mizoramah a theih loh chhan tur a awm lo,\" a ti a; thingtlang leh khawpuiah an party an pung zel niin a sawi.Mizoram political history-ah a zawna term thum sorkarna chelh an la awm lo a, term hnih hnuah sorkarna chelhtu an inthlak tlangpui. Tun hnaiah Congress chuan a term thumna atan sorkar an tum thu leh a theih tur thu an sawi ṭhin a, eptu lam erawh chuan Congress chu term hnih an sorkar mek avangin an hun tawp an hmang chho mek niin an sawi ve thung.Term thum a sorkar theih leh theih loh tur thu hi chu rinthu mai a la ni a, term thum sorkar tum lam chuan a theihzia an sawi ang a, sorkar mekte tla tura duhtu lamin term thum sorkar harsatzia an sawi ve thung ang. Thil la thleng lo a ni a, a thleng dawn nge dawn lo a la hriat loh a, thil thleng thei a nih rualin thleng lo ve thei a ni tel bawk a, tuna lo inhnial hi chu thil atthlak tak a la nih hmel.Thil hlauhthawnawm tak erawh chu term thum tlin theihna turin tih hre an nei lo palh mai ang tih a hauhawm a, chutiang bawkin term thumna hmang lo tura duhtu lam pawhin tihtlak an tumna lamah hmanraw thianghlim tawk lo an chelek mai ang tih a hlauhawm khawp mai a, political party-te fimkhur takin che se a ṭha ngawt mai.Term thum tlin theih dan chu ṭha taka ram kaihhruai a, dik taka rorel a, mipuite nitin mamawh pek a, ram sum dinhmun siam ṭhat a, hmasawnna kawnga kal hi a ni. Hetianga an kal theih chuan tuna sorkar mek tan pawh term thumna atana tlin hi thil theih a ni a; nimahsela rorelna ṭha leh dik kalpui si lo a, term thum tlin dan ngawr ngawr an zawn chuan thil hlauhawm tak a ni ang.Term thum hi tlin theih a ni tih chu state dangah a takin an lantir tawh a, heng mite hi chuan mipuite mit tlungin ro an rel ṭhin. Kum 2018-ah mipuiin roreltu tur an thlang dawn a, rorel mektute hian mipui mit an tlung a, ram tan hna an thawk ṭha a nih chuan mipui chuan an thlang tling leh thei ang a; roreltu tur mipuiin thutlukna an la siam dawn a, tuna term thum tlin a theih thu lo sawi lawk hi chu a la hma deuh lo maw? MPCC president leh chief minister ni bawk chuan, \"Tute'n emaw Mizoramah term thum a sorkar theih loh anga an sawi fo hi India ram state dangah pawh a theih avangin Mizoramah a theih loh chhan tur a awm lo,\" a ti a; thingtlang leh khawpuiah an party an pung zel niin a sawi.Mizoram political history-ah a zawna term thum sorkarna chelh an la awm lo a, term hnih hnuah sorkarna chelhtu an inthlak tlangpui. Tun hnaiah Congress chuan a term thumna atan sorkar an tum thu leh a theih tur thu an sawi ṭhin a, eptu lam erawh chuan Congress chu term hnih an sorkar mek avangin an hun tawp an hmang chho mek niin an sawi ve thung.Term thum a sorkar theih leh theih loh tur thu hi chu rinthu mai a la ni a, term thum sorkar tum lam chuan a theihzia an sawi ang a, sorkar mekte tla tura duhtu lamin term thum sorkar harsatzia an sawi ve thung ang. Thil la thleng lo a ni a, a thleng dawn nge dawn lo a la hriat loh a, thil thleng thei a nih rualin thleng lo ve thei a ni tel bawk a, tuna lo inhnial hi chu thil atthlak tak a la nih hmel.Thil hlauhthawnawm tak erawh chu term thum tlin theihna turin tih hre an nei lo palh mai ang tih a hauhawm a, chutiang bawkin term thumna hmang lo tura duhtu lam pawhin tihtlak an tumna lamah hmanraw thianghlim tawk lo an chelek mai ang tih a hlauhawm khawp mai a, political party-te fimkhur takin che se a ṭha ngawt mai.Term thum tlin theih dan chu ṭha taka ram kaihhruai a, dik taka rorel a, mipuite nitin mamawh pek a, ram sum dinhmun siam ṭhat a, hmasawnna kawnga kal hi a ni. Hetianga an kal theih chuan tuna sorkar mek tan pawh term thumna atana tlin hi thil theih a ni a; nimahsela rorelna ṭha leh dik kalpui si lo a, term thum tlin dan ngawr ngawr an zawn chuan thil hlauhawm tak a ni ang.Term thum hi tlin theih a ni tih chu state dangah a takin an lantir tawh a, heng mite hi chuan mipuite mit tlungin ro an rel ṭhin. Kum 2018-ah mipuiin roreltu tur an thlang dawn a, rorel mektute hian mipui mit an tlung a, ram tan hna an thawk ṭha a nih chuan mipui chuan an thlang tling leh thei ang a; roreltu tur mipuiin thutlukna an la siam dawn a, tuna term thum tlin a theih thu lo sawi lawk hi chu a la hma deuh lo maw?", "summary": "MPCC President leh Chief Minister ni bawk chuan thingtlang leh khawpuiah an party an pung zel a,tute'n emaw Mizoramah term thum a sorkar theihloh anga an sawi fo hi India ram state dangah pawh a theih avangin Mizoramah a theihloh chhan tur a awmlo a ti. Mizoram political history-ah a zawna term thum Sorkarna chelh an la awmlo a, term hnih hnuah sorkarna chelhtu an inthlak tlangpui, Congress pawn Sorkar tum leh viau mah se eptu lam erawh chuan Congress chu an hun tawp an hmang chho mek niin an sawi ve thung. Term thum Sorkarna chelh hi thil la thlenglo a ni a, term thum tlin theihna turin tih hre an neilo palh mai ang tih a hauhawm rualin term thumna hmanglo tura duhtu lam pawhin tihtlak an tumna lamah thianghlimlo takin an che ang tih a hlauhawm. Tha taka ram an kaihhruai a, dik taka ro an rel a, mipuite nitin mamawh an pek a, ram sum dinhmun an siam ṭhat a, hmasawnna kawnga an kal chuan term thumna atana tlin hi thil theih a ni a; nimahsela rorelna ṭha leh dik kalpui silo a, term thum tlin dan ngawr ngawr an zawn chuan thil hlauhawm tak a ni ang. Kum 2018-ah mipuiin roreltu tur an thlang dawn a, tuna term thum tlin a theih thu lo sawi lawk hi chu a la hma deuhlo maw?" }, { "summarization_id": "639", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/13424", "file_name": "H-248-17/02/2025-buaina chinfel nge kan duh ramri chinfel", "original_text": "Ministry of Home Affairs Joint Secretary hoin tun hnai khan Silchar-ah Mizoram leh Assam Home Secretary-te ramria buaina chinfel dan ngaihtuahin an inbia a, he mi hnu hian MHA Joint Secretary hi Mizoramah lo zinin sorkar mi pawimawhte a be bawk.Tunah hian Assam nen ramri chungchangah buaina kan nei a, sorkar laipui lamin an ngaih pawimawh ber nia lang chu buaina awm chinfel phawt hi a ni. India ramah hian state tam takin ramri buai an nei a, vawi leh khata chinfel theih a ni lo tih an hre chiang a, an duh ber chu buaina chinfel hi a ni.Hetihlai hian Mizo mipuite hian buaina chinfel ringawt lam aiin ramri chinfel hi an duh zawk ang tih a lang reng tawh a, tun hnaia buaina awm pawh hi Assam lam bul ṭan vek a ni zawk. Kan ramri hi chinfel a la ni lo chungin buai loin rei tak chu kan awm thei a, kan ram chhung min rawn chuhpui avangin buaina a chhuak ta a ni.Hetihlai hian tuna buaina chinfel ringawt hi kan duhtawk a nih chuan Mizoram sorkar, Council of Minister ṭhukhawmin, 'ramri atan 1875 kan pawm,' an tih kha awmze nei loa mawi zawnna mai mai tih a lang reng dâwn a; kan ramri ber pawh kawk chiang ngam lo leh kan sorkarin a pawm ramri pawh hauh ngam loa 'buaina chinfel' tih ringawt kan duhtawk dâwn a nih chuan eng tikah emaw buaina a la chhuak leh ngei ang tih a rin theih.Hetihlai hian buai­na chinfel hmasak hi chu thil ṭha leh hmanhmawhthlak tak a ni. Remna zawn hi a puitlingin mipui pawhin buai loa awm hi chu an duh ngei ang; amaherawhchu buaina chinfel lailawka kan buai chhan ber ramri tihfel si loh hi chu nakina buai leh tura thil hnutchhiah ang chauh a ni thei a; kan sorkar neih tawhte hian an hunlaia a buai loh chuan ramri hi chu chinfel ni kher lo mah se an ngawih bopui thei zel dâwn a nih chuan a vanduaithlak ngawt ang. Ministry of Home Affairs Joint Secretary hoin tun hnai khan Silchar-ah Mizoram leh Assam Home Secretary-te ramria buaina chinfel dan ngaihtuahin an inbia a, he mi hnu hian MHA Joint Secretary hi Mizoramah lo zinin sorkar mi pawimawhte a be bawk.Tunah hian Assam nen ramri chungchangah buaina kan nei a, sorkar laipui lamin an ngaih pawimawh ber nia lang chu buaina awm chinfel phawt hi a ni. India ramah hian state tam takin ramri buai an nei a, vawi leh khata chinfel theih a ni lo tih an hre chiang a, an duh ber chu buaina chinfel hi a ni.Hetihlai hian Mizo mipuite hian buaina chinfel ringawt lam aiin ramri chinfel hi an duh zawk ang tih a lang reng tawh a, tun hnaia buaina awm pawh hi Assam lam bul ṭan vek a ni zawk. Kan ramri hi chinfel a la ni lo chungin buai loin rei tak chu kan awm thei a, kan ram chhung min rawn chuhpui avangin buaina a chhuak ta a ni.Hetihlai hian tuna buaina chinfel ringawt hi kan duhtawk a nih chuan Mizoram sorkar, Council of Minister ṭhukhawmin, 'ramri atan 1875 kan pawm,' an tih kha awmze nei loa mawi zawnna mai mai tih a lang reng dâwn a; kan ramri ber pawh kawk chiang ngam lo leh kan sorkarin a pawm ramri pawh hauh ngam loa 'buaina chinfel' tih ringawt kan duhtawk dâwn a nih chuan eng tikah emaw buaina a la chhuak leh ngei ang tih a rin theih.Hetihlai hian buai­na chinfel hmasak hi chu thil ṭha leh hmanhmawhthlak tak a ni. Remna zawn hi a puitlingin mipui pawhin buai loa awm hi chu an duh ngei ang; amaherawhchu buaina chinfel lailawka kan buai chhan ber ramri tihfel si loh hi chu nakina buai leh tura thil hnutchhiah ang chauh a ni thei a; kan sorkar neih tawhte hian an hunlaia a buai loh chuan ramri hi chu chinfel ni kher lo mah se an ngawih bopui thei zel dâwn a nih chuan a vanduaithlak ngawt ang. Ministry of Home Affairs Joint Secretary hoin tun hnai khan Silchar-ah Mizoram leh Assam Home Secretary-te ramria buaina chinfel dan ngaihtuahin an inbia a, he mi hnu hian MHA Joint Secretary hi Mizoramah lo zinin sorkar mi pawimawhte a be bawk. Tunah hian Assam nen ramri chungchangah buaina kan nei a, sorkar laipui lamin an ngaih pawimawh ber nia lang chu buaina awm chinfel phawt hi a ni. India ramah hian state tam takin ramri buai an nei a, vawi leh khata chinfel theih a ni lo tih an hre chiang a, an duh ber chu buaina chinfel hi a ni. Hetihlai hian Mizo mipuite hian buaina chinfel ringawt lam aiin ramri chinfel hi an duh zawk ang tih a lang reng tawh a, tun hnaia buaina awm pawh hi Assam lam bul ṭan vek a ni zawk. Kan ramri hi chinfel a la ni lo chungin buai loin rei tak chu kan awm thei a, kan ram chhung min rawn chuhpui avangin buaina a chhuak ta a ni. Hetihlai hian tuna buaina chinfel ringawt hi kan duhtawk a nih chuan Mizoram sorkar, Council of Minister ṭhukhawmin, 'ramri atan 1875 kan pawm,' an tih kha awmze nei loa mawi zawnna mai mai tih a lang reng dâwn a; kan ramri ber pawh kawk chiang ngam lo leh kan sorkarin a pawm ramri pawh hauh ngam loa 'buaina chinfel' tih ringawt kan duhtawk dâwn a nih chuan eng tikah emaw buaina a la chhuak leh ngei ang tih a rin theih. Hetihlai hian buai­na chinfel hmasak hi chu thil ṭha leh hmanhmawhthlak tak a ni. Remna zawn hi a puitlingin mipui pawhin buai loa awm hi chu an duh ngei ang; amaherawhchu buaina chinfel lailawka kan buai chhan ber ramri tihfel si loh hi chu nakina buai leh tura thil hnutchhiah ang chauh a ni thei a; kan sorkar neih tawhte hian an hunlaia a buai loh chuan ramri hi chu chinfel ni kher lo mah se an ngawih bopui thei zel dâwn a nih chuan a vanduaithlak ngawt ang.", "summary": "24th October,2020 India ramah hian state tam takin ramri buai an nei a,vawi leh khatah chinfel theih a ni lo tih an hre chiang a,an duh ber chu buaina chinfel a ni.Assam nena ramria buaina kan neih pawh hi sawrkar laipuiin an ngaih pawimawh hmasak ber chu buaina chinfel a ni.Ramria buai chungchangah Ministry of Home Affairs Joint Secretary hoin Silchar-ah Mizoram leh Assam Home Secretary-te ramria buaina chinfel dan ngaihtuahin an inbia a.MHA Joint Secretary Mizoramah lo zinin sawrkar mi pawimawhte a be bawk. Ramri buaina hi chinfel ringawt kan duhtawk a nih chuan Mizoram sawrkar,Council of Minister ṭhukhawmin,'ramri atan 1875 kan pawm' an tih kha awmze nei lo mai niin,ramri tihfel si loh hi nakina buai leh tura thil hnutchhiah ang chauh a ni thei." }, { "summarization_id": "640", "url": "https://theaizawlpost.org/mizoram-basketball-league-2024-hmawrbawk-a-ni/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25", "original_text": "Mizoram Basketball League 2024 hmawrbawk a ni August ni 16 atanga khelh tan Mizoram Basketball Association (MBBA) buatsaih MBBA League 2024 chu karliamta Zirtawpni khan Hawla Indoor Stadium-ah zawh fel niin, Mizoram Super League team pariat zingah Zarkawt BCA chuan league round lama an hneh loh zet tawh (league phase-a pakhatna) Khatla TBL hnehin an champion. MBBA League inelna neih zawh tak hi chi thumah then a ni. Inkhel inhneh tawk takah, Mission Veng Hotshots BC (league phase-a pakhatna) chuan Chhinga Veng BC chu hun pek belh (overtime)-ah hnehin, D League champion an ni. Hmeichhe lam inelna Women’s League-ah Team Alpha, Dawrpui chuan 74-63-a Bungkawn LB Associates (league phase-a pakhatna) hnehin an champion bawk. MSL team pariat inelna hautak zetah Zarkawt BCA chuan tualchhunga an elpui kumhlun Khatla TBL chu tarlan tak angin league round-ah an captain Matthew Sailo tel lovin hneh lo zet mah se final inkhel tang takah erawh 76-54 hnehna an chang. Ramthar tlangval Zonuna chu dan pangai angin a khel tha leh hle. Zarkawt BCA hian an squad neih chhah chu an chhawr hle bawk. Lalrina Renthlei inhliam deuh mah se MSL 9 MVP R. Lalnunpuia (R-a) leh Matthew Sailote’n an hna an tlin. An champion chungchangah hian BCA owner Miss Faki chuan, “Lang lo lama rim taka darkar tam kan naute thawhrah leh kan inlungrualna Pathianin malsawmin, nomawi kan hlawhchhuah theih phah,” tiin a sawi. Khatla TBL hian tunhnaia inelna pathum final-a an hneh loh Zarkawt BCA hi hneh ngei turin thapui nen MBBA Cup-ah chuan rawn inlan an tumruh viau a rinawm. MBBA hnuaia division sang ber dawttu D League-ah hian club pariat awmin, final inlehthaltawn zak zak karah Mission Veng Hotshots BC chuan Chhinga Veng BC chu hun pek belhah 77-72-in an hneh. Hotshots hian nomawi hi an club din tirh ata an la chawi ngai lo va, kum 7 an tlin chamah chiah champion trophy hi an hlawhchhuak. MSL semi-finalist hlui club hian an club puipate zinga chatuan ram pan ta – Liansangzuala (Lsa), Zoremsanga, Zothanpuia Hnamte, Lalhlimpuia Hmar leh R. Lallawmzualate tan he an hlawhtlinna hi an hlan a ni. “|halaiten humsual dai lo va, hlawk zawk leh awmze nei zawka basketball an khelh theihna’n Hotshots Club hi din kan ni a, kan beisei ang result tha kum 7 hnua kan hmu hi thinlung takin kan lawm,” tiin an club puipa zinga mi Amuana chuan an club history-a champion trophy an dawn hmasak ber thu a tarlang. Hotshots head coach Lalnunsanga Ralte (Lana) paw’n, “Tun tum hi kan innpuahchah danah duh angin kan kal thei lo va, inter school-te a lo tlazep ve nen court kan chang mang lo na chungin kan tih chhunah theihtawp kan chhuah tlang a, inkhelh loh karah match review-te kan nei thin – hei hian nasa takin min pui. “Player-te thawhrimna leh inpekna hi kan champion-pui a ni ber e. Player pariat chiah ni chunga D League kan champion thei hi thinlung takin ka lawm takzet. School kal, exam leh test vanga final thleng lo tel thei lo te, inhliam kan nei leh zel nen. D League road to MSL khelh huna full squad a nghahhlehawm khawp mai. Transfer-ah player 2/3 beisei ruk kan nei bawk a, team-in hma kan sawn ngei kan beisei. Club owners (thianho) inpekna a ropui takzet. Vawikhat champion-na a ni bawk nen, Ls-a te an ngaihawm khawp mai…” a ti. Hmeichhe lam inelna Women’s League-ah hian club pangate’n final luh an inchuh a, a tawpah Mizo hmeichhe zinga basketball huanga player tha zinga sawi hmaih theih leh thiang lo, Puii leh Chhamite’n Team Alpha, Dawrpui tan nomawi an chawi. Bungkawn LB Associates tan hian hun tawp hnaih tawh lama players foul out an awm kha an chak loh chhanah a puh theih ang. Chawngi leh a thiante’n lasi thawnthu angin an vanneihna an khar thei rih ta lo a ni. Dawrpui Alpha coach, Mission Veng tlangval Ahruaia chuan, “Pathian malsawmna kan dawng nasa em em a, Team Alpha, Dawrpuite hi team tha ber kan ni lo va. Team thenkhatte nena intehkhin phei chuan squad pan pawl tak kan niin ka hria, mahse, kan naute a awm ang angin theihtawp an chhuah a, a rah kan seng a ni ber mai. “Kan team-a kan senior player-te’n min uap tha em em a, inkhel tam lua lo mah se team min tiphuisui hle. Anni bakah kan captain Puii leh vice captain Chhamite’n court-ah player naupang zawkte an kaihruai hneh bawk a, naupang zawkte pawhin hma an sawn phah hlein ka hria. “Sawi hmaih theih loh chu – club owner Sir Papuiate chhungkaw inpekna a lawmawm takzet a, anni vanga tun dinhmun thleng hi kan ni.”", "summary": "ni 16 atanga khelh tan Mizoram Basketball Association (MBBA) buatsaih MBBA League 2024 chu karliamta Zirtawpni khan Hawla Indoor Stadium-ah zawh fel niin, Mizoram Super League team pariat zingah Zarkawt BCA chuan league round lama an hneh loh zet tawh (league phase-a pakhatna) Khatla TBL hnehin an champion. He inelna hi chi thumah then a ni. Mission veng Hoshots BC chuan Chhinha Veng BC chu hnehin D league champion an ni. Hmeichhe lamah Dawrpui chuan 73-63 a Bungkawn LB Association hnehin an champion bawk. MSL team pariat inelna Zarkawt BCA chuan Khatla TBL hnehin an champion a. An champion chungchangah hian BCA owner Miss Faki chuan, lang lo lama an thawhrimna leh inlungrualna Pathianin mal a sawm a ti. MBBA hnuaia division sang ber dawttu D League ah hian club pariat awmin Mission Veng Hotshots BC chuan Chhinga Veng BC chu hun pek belhah 77-72 in an hneh. Hotshots hian nomawi hi an vawikhat chawina a ni a, kum 7 an tlin chamah champion trophy an hlawhchhuak. MSL semi finalist hlui club hian an club puipa te zinga boral tate tan he an hlawhtlinna hi an hlan. He club an dinchhan chu sawiin kum 7 na chiaha an beisei ang result an hmu chu club puipa Amuana chuan a sawi a, Lalnunsang Ralte pawn thusawiin Player te chu a fak bawk. Hmeichhe lam inelna ah hian club 5 in final luh an inchuh a, Team Alpha ten Dawrpui tan nomawi an chawi. Bungkawn LB Associates tan hian hun tawp hnaiha players foul out kha an chak loh chhanah an puh thei ang. Dawrpui Alpha coach chuan player te fakin an thawhrimna leh inpekna a fak." }, { "summarization_id": "641", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6296", "file_name": "H-64-28/01/2025-MoS_in_zawlbuk_titi_a_buatsaihtxt.txt", "original_text": "MoS-in Zawlbuk Titi a buatsaih Mizoram NewsMoS-in Zawlbuk Titi a buatsaih admin 19-Nov-2024 06:39 PM Minister of State B Lalchhanzova chuan vawiin (19.11.2024) chhun khan Khawbung Zawlbuk tualah mipui nawlpuiin sorkara an duh thlenna hun leh zawhfiah ngaite zalen taka zawh theihna hun Zawlbuk Titi a buatsaih. B Lalchhanzova chuan, 'Mipuite hian Assembly House-ah thusawina hun leh hmun chang lo mah se, mipui aiawha thlanten mipuite duh dan leh thurawn fing tak tak an lak fo chuan, mipui duhdanin ram rorelna pawh a kal mai thin. Chutianga mipui sorkara awm theih nan Zawlbuk Titi hi buatsaih a ni. Mipuite hian sawi duh leh veizawng tam tak an nei a, ram hruaituten mipui aw kan ngaithla fo a tul a, an vei zawng sawina hun remchang nei lo a bikin thingtlanga chengte hi kal chilha inpawh tlang taka inkawmho fo hi thill tul tak niin ka hria,' a ti. Zawlbuk Titiah hian mipuite'n ration card chi hrang hrang ramri kham dan leh buhfai man to chungchanga an hriat fiah lohte leh thurawn an neih ang angte an sawi lang. Mimal ram periodic awm lo te, house pass tam tak chinfel lohte chu chakzawka chinfel ni se an duhthu pawh an thlen. B Lalchhanzova hian ruahmanna an siam tawh dante mipuite a hrilhfiah.", "summary": "Minister of State B.Lalchhanzova chuan ni 19.11.2024 khan Khawbung Zawlbuk tualah mipui nawlpuiin sawrkara an zawh duh ang ang zawh theihna hun Zawlbuk Titi a buatsaih.Zawlbuk Titiah hian mipui ten ration card chi hrang hrang ramri kham dan leh buhfai man to chungchanga an hriat fiah loh te,mimal ram periodic awm lo te,house pass tam tak chinfel lohte chu chak zawka chinfel an duhthu an thlen.B.Lalchhanzova chuan ruahmanna an siam tawh dan chu mipuite a hrilhfiah." }, { "summarization_id": "642", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19474", "file_name": "F_Mizo_Sum_20_28/1/25", "original_text": "Mizo Students' Union (MSU) chuan tun hnai khan General Conference vawi 18-na an hmang a; MSU hian, zirtirtu ai kal late zawn chhuah a, hrem an nih theih nana hmalak an rêl.Mizorama kan buaina lian ber chu sorkar hnathawk ai kal lak ching an awm hi a ni. School Education department hnuaiah ai kal la hi an tam ber awm e. Heng mite hi sorkar hnathawk ni reng si, sorkarin thawk tura a dahnaa awm duh loa hmun nuam zawka awma hlawh tlem zawka midang chhawr chhawn ching an ni a, hetianga tih hi sorkar dan bawhchhiatna lian tak a ni.Tun hnaia zirtirtu lak a ṭul chhan lian tak pakhat chu Mizoram sorkar sikula zirtirtu indaih loh lutuk vang lam niin, thiangtlang kilkhawr zawka zirtirtu indaih loh vang a ni. Zep nak emaw, khawpui hmun ṭhenkhatah chuan zirtirtu lamin ṭhahnemngai takin an zirlai tur an 'zawng khawm' hial tawh a, an sikul kharsak a nih mai hlauin zirtirtu hmun nuam zawka awmte chuan zirlai tur a zawnin an zawng tawh a ni.Hetihlai hian zir­tirtu ṭhenkhat mahni thawhna tur hmun kilkhawr deuh a nih vanga kal duh lo a, ai kal lak ching an awm hi a vanduaithlak hle. Sorkar hian a duhna hmunah a hnathawkte hi a dah thei hlawl lo a nih pawhin, ai kal lak ching tal hi chu a titawp ngei tur a ni. Tunah chuan zirlai pawl zawkin ai kal lak tihtawp tumin ṭan lak an rel ta hial a, engpawhnise hei hian rah ṭha chhuahin Mizoram sorkar hnuaia ai kal lak hi tawp tawh rawh se. Mizo Students' Union (MSU) chuan tun hnai khan General Conference vawi 18-na an hmang a; MSU hian, zirtirtu ai kal late zawn chhuah a, hrem an nih theih nana hmalak an rêl.Mizorama kan buaina lian ber chu sorkar hnathawk ai kal lak ching an awm hi a ni. School Education department hnuaiah ai kal la hi an tam ber awm e. Heng mite hi sorkar hnathawk ni reng si, sorkarin thawk tura a dahnaa awm duh loa hmun nuam zawka awma hlawh tlem zawka midang chhawr chhawn ching an ni a, hetianga tih hi sorkar dan bawhchhiatna lian tak a ni.Tun hnaia zirtirtu lak a ṭul chhan lian tak pakhat chu Mizoram sorkar sikula zirtirtu indaih loh lutuk vang lam niin, thiangtlang kilkhawr zawka zirtirtu indaih loh vang a ni. Zep nak emaw, khawpui hmun ṭhenkhatah chuan zirtirtu lamin ṭhahnemngai takin an zirlai tur an 'zawng khawm' hial tawh a, an sikul kharsak a nih mai hlauin zirtirtu hmun nuam zawka awmte chuan zirlai tur a zawnin an zawng tawh a ni.Hetihlai hian zir­tirtu ṭhenkhat mahni thawhna tur hmun kilkhawr deuh a nih vanga kal duh lo a, ai kal lak ching an awm hi a vanduaithlak hle. Sorkar hian a duhna hmunah a hnathawkte hi a dah thei hlawl lo a nih pawhin, ai kal lak ching tal hi chu a titawp ngei tur a ni. Tunah chuan zirlai pawl zawkin ai kal lak tihtawp tumin ṭan lak an rel ta hial a, engpawhnise hei hian rah ṭha chhuahin Mizoram sorkar hnuaia ai kal lak hi tawp tawh rawh se. Mizo Students' Union (MSU) chuan tun hnai khan General Conference vawi 18-na an hmang a; MSU hian, zirtirtu ai kal late zawn chhuah a, hrem an nih theih nana hmalak an rêl. Mizorama kan buaina lian ber chu sorkar hnathawk ai kal lak ching an awm hi a ni. School Education department hnuaiah ai kal la hi an tam ber awm e. Heng mite hi sorkar hnathawk ni reng si, sorkarin thawk tura a dahnaa awm duh loa hmun nuam zawka awma hlawh tlem zawka midang chhawr chhawn ching an ni a, hetianga tih hi sorkar dan bawhchhiatna lian tak a ni. Tun hnaia zirtirtu lak a ṭul chhan lian tak pakhat chu Mizoram sorkar sikula zirtirtu indaih loh lutuk vang lam niin, thiangtlang kilkhawr zawka zirtirtu indaih loh vang a ni. Zep nak emaw, khawpui hmun ṭhenkhatah chuan zirtirtu lamin ṭhahnemngai takin an zirlai tur an 'zawng khawm' hial tawh a, an sikul kharsak a nih mai hlauin zirtirtu hmun nuam zawka awmte chuan zirlai tur a zawnin an zawng tawh a ni. Hetihlai hian zir­tirtu ṭhenkhat mahni thawhna tur hmun kilkhawr deuh a nih vanga kal duh lo a, ai kal lak ching an awm hi a vanduaithlak hle. Sorkar hian a duhna hmunah a hnathawkte hi a dah thei hlawl lo a nih pawhin, ai kal lak ching tal hi chu a titawp ngei tur a ni. Tunah chuan zirlai pawl zawkin ai kal lak tihtawp tumin ṭan lak an rel ta hial a, engpawhnise hei hian rah ṭha chhuahin Mizoram sorkar hnuaia ai kal lak hi tawp tawh rawh se.", "summary": "Mizo Students' Union(MSU) chuan General Conference vawi 18-na an hmannaah Mizoram School Education Department hnuaia zirtirtu aikal late zawn chhuaha hrem an nih theih nana hmalak an rêl.Heng aikal late hi an awmna tura awm duh loa hmun nuam zawka awma hlawh tlem zawka midang chhawr chhawn ching an ni.Khawpui lama zirtirtute'n an zirlai an zirtir zawh tawh laiin thingtlang kilkhawr deuha zirtirtute'n hmun kilkhawr deuh a nih vanga kal duhlo a,aikal lak ching an awm hi a vanduaithlak hle. Sorkar hian a duhna hmunah a hnathawkte a dah theilo a nih pawhin aikal lak ching tal hi chu a titawp ngei tur a ni.Zirlai pawlte'n aikal lak tihtawp tuma tan lak an relna hian rah ṭha chhuahin Mizoram sorkar hnuaia aikal lak hi tawp tawh rawh se." }, { "summarization_id": "643", "url": "https://theaizawlpost.org/lok-sabha-inthlan-thawh-rukna-nei-dawn/", "file_name": "SMizo_11_22-02", "original_text": "Lok Sabha inthlan thawh rukna chu vawiin hian neih a ni dawn a. Ningani khan campaign tawp tawhin BJP leh INDIA bloc te inbeihna a nasa hle. Haryana-a Mahendragarh a rally neihnaah Prime Minister Narendra Modi chuan INDIA bloc te chuan kum nga chhungin prime minister panga neih hman an tum a, bawngin hnute a pek chhuah hma hauhin ‘ghee’ an inchuh nghal der tawh tiin a sawi. Congress president Mallikarjun Kharge chuan INDIA blic chuan BJP te nem thlain sorkar siam turin MP an ngah tawk dawn tiin a sawi thung a. Inthlan thawh ruknaah hian seat 58-ah inthlanna neih tur niin candidate 889 an awm a ni. Tun inthlanah hian State 28 leh union territory-ah te chuan inthlan zawhfel a ni dawn chiah bawk. Party tin Star campaigners te pawhin national capital an lut tawh hlawm a, May 25 hian Delhi-a Lok Sabha seat pasarihah inthlanna neih a ni ang a. Kum 2019 khan BJP ten seat an lak vekna a ni bawk. Delhi Chief Minister Arvind Kejriwal chuan may 21 daih tawh khan BJP te chuan June 4 a inthlan result puan a nih hnuah Lok Sabha seat an hloh vek tih an hria ang tiin a sawi a. Modi “Achhe din aane wale hain” pitch chu her danglam sakin “Modiji jaane wale hain” a tihsak a ni. National capital a campaign a neihnaah Kejriwal chuan INDIA blic sorkar Centre ah a piang ang a, Delhi chuan statehood a nei bawk ang tiin a sawi a. -- Advertisement -- Sonia Gandhi ngenna Congress president hlui Sonia Gandhi chuan video message tichhuakin Delhi mipui te chu INDIA bloc vote turin a ngen a. Congress leader Rahul Gandhi pawhin Delhi-a an thawhpui AAP party te candidate tan a campaign bawk a. Ningani khan Metro-ah chuangin northeast Delhi a Congress candidate Kanhaiya Kumar a campaign pui bawk. May 21 khan Chandigarh a rally a neihnaah Rahul Gandhi chuan system chu lower caste te tan a Tha lo takzet tiin a sawi a. India mipui 90% te Dalits, OBCs, Tribal leh Minority te pawh telin power structure-ah aiawh an nei lo a ti. West Bengal-ah chuan Chief Minister Mamata Banerjee chuan Khardah a rally a neihnaah Calcutta High Court-in State-a classes hrang hrangte OBC status a nuaibo chu a pawm dawn lo a ti bawk a. A sorkar chuan Supreme Court ah an khin tur thu a sawi. West Bengal-ah hian seat riat-ah inthlanna neih a ni ang a, vote nei 1.45 crore vel an awm a ni. Delhi-ah inbeihna nasa Delhi seat inchuhna a nasa hle a. Kar kalta khan Modi chuan North East Delhi leh West Delhi ah rally a nei a. Union Home Minister Amit Shah pawhin a nei bawk a, anni bakah Union Ministers Rajnath Singh, Nitin Gadkari, Smriti Irani, leh Piyush Goyal te pawhin an nei bawk. BJP rorelna state Chief Minister Yogi Adityanath (Uttar Pradesh), Pushkar Singh Dhami (Uttarakhand), leh Pramod Sawant (Goa) te pawhin Delhi ah campaign an nei bawk. Kumin inthlanah hian Delhi bikah BJP leh INDIA Alliance te chu inbei tur niin inthlan hnuhnung berah khan BJP te chuan seat awm zawng zawng pasarih an hui vek a ni. Kuminah erawh AAP ten seat 4 chuhiin Congress ten seat thum an chuh thung.", "summary": "Lok Sabha inthlan thawh rukkna chu neih a ni dawn ta a, Ningani khan campaign tawp tawhin BJP leh INDIA bloc te inbeihna a nasa hle. PM Modi chuan INDIA bloc te chuan kum nga chhungin PM panga neih hman an tum a, bawngin hnute a pek chhuah hma hauhin 'ghee' an inchuh nghal der tawh tiin a sawi. Congree President chuan INDIA bloc chuan BJP-te nem thlain sorkar siam turin MP an ngah tawk dawn tiin a sawi thung a. Tun inthlanah hian State 28 leh Union Territory-ah te chuan inthlan zawhfel a ni dawn chiah bawk. Party tin Star campaigners te pawhin national capital an lut hlawm tawh. National capital-a campaign a neihnaah Kejriwal chuan INDIA bloc sorkar Centre-ah a piang ang a, Delhi chuan statehood a nei bawk ang tiin a sawi. Kumin inthlanah hian Delhi bikah BJP leh INDIA Alliance te chu inbei tur niin inthlan hnuhning berah khan BJP te chuan seat awm zawng zawng pasarih an hui vek a ni. Kuminah erawh AAP ten seat 4 chuhin Congress ten seat thum an chuh thung." }, { "summarization_id": "644", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Smart Metering Scheme hlawkpui zawk beisei a ni Mizoram-ah Smart Metering Project kalpui a nih dawn avangin hlawkna hrang hrang a awm thei dawn nia tarlan a ni. Hemi chungchanga sawrkar thuchhuah tarlan danin Sawrkar laipui-a Ministry of Power hmalakna in India ram pumah Electric Power Distribution tihchangtlunna tur Revamped Distribution Sector Scheme (RDSS) hnuaiah Mizoram-a Smart Metering Project hi kalpui a ni dawn a. He Project kalpui a nih chuan hlawkna hrang hrang awm tura beisei niin Mipuiin Eng kan chhit man hi pek lawk (pre-paid) vek tawh tur a nih dawn avangin Collection Efficiency chu 100% a ni thei tawh dawn a, Electric bill ba a awm tawh dawn loh avangin thla tina bill dawn hi a pung thei dawn niin an sawi a. Bill siam sual, Bill sem tlai leh reading lak mumal loh te chu a awm tawh dawn loh thu leh Online-a bill pek tur anih dawn avangin duh hun hunah consumer ten an pe thei tawh anga, thla tawpa a hlawma bill pek ngai tawh lovin mipuiin thla khatah a mamawh ang tawk zelin duh zat zat thla khat chhungin a top up thei tawh anga, a duh zawk chuan thla 2, thla 3 tan pawh a pe lawk thei tawh dawn a ni. Mizoram-a Smart Metering Project thawk tur hian Contractor/Advance Metering Infrastructure Service Provider (AMISP) leh P&E Department chuan inremna an ziak tawh a, he contract agreement ziah tak hian Mizoram a consumer 289,383 te tana Pre-paid Smart meter vuah sakte, Distribution transformer (DT) 2,300 a Smart meter vuah leh 11kV Feeder 398 atana Smart meter vuah te a keng tel a. Smart Metering hi hlawhtling taka hman theih a nih hunah chuan tuna P&E Department in Meter Reader engemawzat a neih te hian hna tûl dang an thawk thei ang a. Thawktu indaihlohna nasa taka sutkianna hmanrua leh sum renchemna hmanraw tangkai tak a nih tur thu an sawi a ni.", "summary": "Smart Metering Scheme hlawkpui zawk beisei a ni He Scheme hi Ministry of Power hmalakna niin India ram puma RDSS hnuaiah Mizoram-a Smart Metering Project hi kalpui a ni dawn. He project hi kalpui a nih chuan mipuiin eng chhit man hi pek lawk vek tawh tur a ni dawn a, eclectric bill ba a awm thei tawh lo a, thla tina bill dawn hi a ping dawn a ni. Bill siam sual, Bill sem tlai leh reading lak mumal loh a awm thei lo ang. Online-a bill pek tur a nih dawn avangin duh hun hunah consumer ten an pe thei anga, mahni mamawh ang zelin thla 2/3 pawh an pe lawk thei ang. He project thawk tur hian inremna an ziak tawh a, he agreement ziah tak hian consumer 289,383 te tana Pre-paid Smart meter vuah sak te, Distribution Transformer 2300 a Smart meter vuah leh 11KV Feeder 398 atana Smart meter vuah a keng tel. Thawktu indaih lohna emaw sum renchemna tha tak niin an sawi." }, { "summarization_id": "645", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25.txt", "original_text": "MSCW Chairperson banna pawm sak a ni Mizoram State Commission for Women (MSCW) Chairperson C. Lalchhandami’n bânna a thehluh chu pawmsak a ni a, a ai lo awh lailawk turin Commission Member ni lai K. Lalremruati chu ruat a ni. Social Welfare, Tribal Affairs, Women and Child Development Department thuchhuah tarlan danin MSCW Chairperson C. Lalchhandami banna thehluh an pawm bakah Governor remtihnain a aiawh turin Commission Member ni lai K. Lalremruati chu ruat a ni a, Chairperson tur ruat anih hma chu he dinhmun hi a chelh dawn a ni. Tarlan tawh thin angin eptu party MNF leh zirlai pawlte’n bang tura an nawr Mizoram State Commission for Women (MSCW) Chairperson C. Lalchhandami chuan September ni 7 khan banna a thehlut a. A banna lehkhaah chuan MSCW-a Chairperson atana ruat a nih chungchang ah eptu political party-te atanga beihna nasa tak a tawh thu a tarlang a. He dinhmun hi kum 65 tlin thlenga chelh theih a nih avangin a kum dik tak ang chuan he dinhmun hi la chelh zui zel thei tur la niin a insawi a. Chutiang a nih rualin hetiang boruak karah chuan chak tak leh tha tak, phur taka hnathawh zui a harsa dawna a hriat thu a sawi a ni. C. Lalchhandami hian a awmna ZPM party hruaitute a biakrâwn hnuah hetianga party inchirhthehna tha lo tak awm zui tur hi tha a tih loh avang leh Women Commission zahawmna vawnhim na’n Chairperson a nihna atanga banna a thehluh tak thu a sawi a ni.", "summary": "MSCW Chairperson banna pawm sak a ni MSCW Chairperson C.Lalchhandami'n banna a thehluh chh pawmsak niin a aiawh atan Commission Member ni lai K.Lalremruati chu ruat lailawk a ni. Tarlan danin MNF leh zirlai pawlten bang tura an nawr chuan September ni 7 mhan banna a thehlut a. A banna lehkhaah chuan Chairperson atana ruat a nih chungchangah eptu party atangin beihna a nasat thu a tarlang. He dinhmun hi kum 65 tlin thlenga chelh theih a nih avangin a kum dik tak ang chuan la chelh zui zel thei niin a insawi a, mahse beihna a tawh nasat avangin a harsa a ti. A awmna ZPM hruaitute a biakrawn hnuah hetiang thutlukna hi a siam ta a ni." }, { "summarization_id": "646", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25305", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Mizoram Excise & Nar­cotics Service Association inkhawmpuia tun hnaia thu­sawitu, Excise & Narcotics department (END) minister chuan, theihtawp chhuah a nih chuan ruihhlo laka hnehna an chan ngei tur thu a sawi.Mizoram hian ruihhlo do thu hi kan sawi chhuak fo tawh a, tuna kan sorkar thlen chinah hian ‘theihtawp’ an chhuahin kan hria em? Tunah hian tlawm­ngai pawlte’n hlawh nei loa ruihhlo an dona hi chawlhsan ta se, kan sorkarin ruihhlo a do dan en hian hnehna chang turin kan beisei em?Kan sorkar hian theihtawp chhuahin ruihhlo hi a la do tawk lo niin a ngaih theih a, a chhan chu tlawmngai pawlte’n beihpui an thlak leh thlak loh kar a la hla hle tih a lang. Tlawmngai pawlte mahin heti khawpa an bei thei a nih chuan, Mizoram sorkar hian END leh police a neihte hmang hian tun aia chak zawkin ruihhlo do hna hi kalpui ngei rawh se.Sorkar thar a piang a, mipui pawhin beiseina sang tak nen an thlir mek a, ruihhlo laka hnehna chan hial beiseina nen minister pawh a phur hle. Kum nga chhung ringawt pawh hian theihtawpa an bei tak tak a nih chuan ruihhlo laka hnehna chan hi thil theih a ni ngei ang a, minister hian theihtawp chhuah tak tak turin a hote hi vil hneh se, kan ram min rûntu ruihhlo do tur hian bei tak tak teh ang u. Mizoram Excise & Nar­cotics Service Association inkhawmpuia tun hnaia thu­sawitu, Excise & Narcotics department (END) minister chuan, theihtawp chhuah a nih chuan ruihhlo laka hnehna an chan ngei tur thu a sawi.Mizoram hian ruihhlo do thu hi kan sawi chhuak fo tawh a, tuna kan sorkar thlen chinah hian ‘theihtawp’ an chhuahin kan hria em? Tunah hian tlawm­ngai pawlte’n hlawh nei loa ruihhlo an dona hi chawlhsan ta se, kan sorkarin ruihhlo a do dan en hian hnehna chang turin kan beisei em?Kan sorkar hian theihtawp chhuahin ruihhlo hi a la do tawk lo niin a ngaih theih a, a chhan chu tlawmngai pawlte’n beihpui an thlak leh thlak loh kar a la hla hle tih a lang. Tlawmngai pawlte mahin heti khawpa an bei thei a nih chuan, Mizoram sorkar hian END leh police a neihte hmang hian tun aia chak zawkin ruihhlo do hna hi kalpui ngei rawh se.Sorkar thar a piang a, mipui pawhin beiseina sang tak nen an thlir mek a, ruihhlo laka hnehna chan hial beiseina nen minister pawh a phur hle. Kum nga chhung ringawt pawh hian theihtawpa an bei tak tak a nih chuan ruihhlo laka hnehna chan hi thil theih a ni ngei ang a, minister hian theihtawp chhuah tak tak turin a hote hi vil hneh se, kan ram min rûntu ruihhlo do tur hian bei tak tak teh ang u. Mizoram Excise & Nar­cotics Service Association inkhawmpuia tun hnaia thu­sawitu, Excise & Narcotics department (END) minister chuan, theihtawp chhuah a nih chuan ruihhlo laka hnehna an chan ngei tur thu a sawi. Mizoram hian ruihhlo do thu hi kan sawi chhuak fo tawh a, tuna kan sorkar thlen chinah hian ‘theihtawp’ an chhuahin kan hria em? Tunah hian tlawm­ngai pawlte’n hlawh nei loa ruihhlo an dona hi chawlhsan ta se, kan sorkarin ruihhlo a do dan en hian hnehna chang turin kan beisei em? Kan sorkar hian theihtawp chhuahin ruihhlo hi a la do tawk lo niin a ngaih theih a, a chhan chu tlawmngai pawlte’n beihpui an thlak leh thlak loh kar a la hla hle tih a lang. Tlawmngai pawlte mahin heti khawpa an bei thei a nih chuan, Mizoram sorkar hian END leh police a neihte hmang hian tun aia chak zawkin ruihhlo do hna hi kalpui ngei rawh se. Sorkar thar a piang a, mipui pawhin beiseina sang tak nen an thlir mek a, ruihhlo laka hnehna chan hial beiseina nen minister pawh a phur hle. Kum nga chhung ringawt pawh hian theihtawpa an bei tak tak a nih chuan ruihhlo laka hnehna chan hi thil theih a ni ngei ang a, minister hian theihtawp chhuah tak tak turin a hote hi vil hneh se, kan ram min rûntu ruihhlo do tur hian bei tak tak teh ang u.", "summary": "Mizoram Excise & Nar­cotics Service Association inkhawmpuia tun hnaia thu­sawitu, Excise & Narcotics department (END) minister chuan, theihtawp chhuah a nih chuan ruihhlo laka hnehna an chan ngei tur thu a sawi.Mizoram hian ruihhlo do thu hi kan sawi chhuak fo tawh a, tuna kan sorkar thlen chinah hian ‘theihtawp’ an chhuahin kan hria em? Tunah hian NGO in ruihhlo do hi chawlhsan ta se, sorkar hian a do hneh kan ring em? Sorkar hian theihtawp a la chhuah lo niin a lang. Sorkar hian END leh a police neihte hmang hian tun aia chak zawkin a la do thei. Sorkar thar a piang a, mipui pawhin beiseina kan nei sang. Kum 5 chhung hian theihtawp an chhuah chuan ruihhlo hi do rem theih a ni ang. Kan ram min runtu ruihhlo do tur hian bei tak tak teh ang u." }, { "summarization_id": "647", "url": "https://www.exploremizoram.com/2024/10/bawktlang-village.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_19.2.25", "original_text": "Written by:Daniel LalawmpuiaCluster Co-ordinator, NRLMEast Lungdar R.D BlockSource:https://bdoeld.mizoram.gov.in/page/bawktlang-village-profileBawktlang is a small village located within Serchhip District surrounded by N.Vanlaiphai in the south, Mualcheng in the east and Lungchhuan and Chekawn Village in the west. The village is not very far from Aizawl, the Capital of Mizoram; it is only about 160 kms from Aizawl and can be reached within 7 hours from the capital. It has a mild climate, comfortable in summer as well as in winter with moderate temperatures throughout the year. According to 2011 Census report, there are 64 houses with a total population of 319 including 153 male and 166 female in the village.STATISTICAL PROFILE OF THE VILLAGENo. of households                                                      : 64Total Population                                                         :319(2011 census)Male                                                                         :153Female                                                                     :166No. of schools :-        Government Primary School        -1Government Middle Schoo    -1No. of Village Council                                                 : 1No. of Public Distribution Centre(PDS)                         : 1No. of church                                                             : 1No. of Anganwadi centre                                            : 1The present leaders of the Village Council are given below:President:                        RochungnungaVice President:                HmnangaihzauvaSecretary:                       LalpekhluaTreasurer:                       H.ZaikhumaMost of the people depend on agriculture; the traditional system of Jhuming is still practiced by the farmers and the villagers are concentrated in ginger and vegetables cultivation. They used to sell their vegetables product thrice a week to the nearest village i.e. N.Vanlaiphai village; this is one of the main sources of income.  The village has one primary school and one Middle School. When the students completed their elementary education, they usually go to N.Vanlaiphai Village for High school and higher secondary school. As even there is no health sub-centre in the village, when they faced illness and medical problems they also went to N.Vanlaiphai Community Health Centre.All the villagers are Mizo clan and schedule tribe, and all of them are Christian belongs to Presbyterian Church only. They have Public library, football playground (Contd under BADP)  but the community hall (Contd under BADP) is still under construction. Most of the internal roads and approach road from the neighboring villages is still not blacktop. This is the main obstacle of the village in transportation and other economic activities. Rules and regulations in the village are maintained and controlled by the Village council and other stakeholders and NGOs like YMA, MHIP, MUP etc under the supervision of VC.There is no Bank in the village. The villagers have been availing financial services to the nearest bank (i.e. Rural Bank in N.Vanlaiphai), which is about 5 kms from the Village.Different Rural Development schemes like Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Scheme (MNREGS), Integrated Watershed Management Programme (IWMP), Indira Awas Yojana (IAY), National Rural Livelihoods Mission (NRLM), Integrated Child Development Schemes (ICDS) and New Land Use Policy (NLUP) have been implemented for the socio-economic development the village.Timeline of the Village:Some of the important events of the village are highlighted below:1909:Only Seven households were moved from Lungchhuan Village to Bawktlang village.1913:Two evangelists Mr.Zikkawia and Mr. Khuanga preached the message of Christianity and the first believers those who converted into Christian are Liantawka, Darthawma and Chawikungi.1917: Presbyterian Church was established in Bawktlang village, the first local minister was Mr.Dokhawnga.1947: YMA was formed in the village on 31st March 1947; the first president was Mr.Vanthuama.1947: Primary School was started in the village and it was provincialised in 1980; the first teacher was R.Vanthuama1954: The first Village council was formed in 1954 and Mr.Chalthuama was the first Village council president.1968: The village was grouping at N.Vanlaiphai Village due to an insurgency outbreak in Mizoram.1979: ICDS anganwadi centre was established in the village.1982: MHIP was formed in the village; the first president was Mrs.Lalengmawii.1992: Private Middle School was stared in Bawktlang Village.1993: MUP was formed in the village on 13th August, 1993; the first president was Mr. Lalzara.2009: The village celebrated 100 years of a village centenary.• • • • • •Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "Bawktlang is a small village located within Serchhip District surrounded by N.Vanlaiphai in the south, Mualcheng in the east and Lungchhuan and Chekawn Village in the west. Not far from Aizawl, it is only about 160 kms and can be reached within 7 hrs. According to 2011 Census, there are 64 houses with total population of 391 in the village. Most of the people depend on agriculture; ginger and vegetables cultivation. The village has one primary school and one middle school. As even there is no health sub-centre in the village, when they faces illness and medical problems they also went to N.Vanlaiphai Community Health Centre. All villagers are Mizo clan and all of them are Christian belongs to Presbyterian Church only. They have Public library, football playground. The villagers have been avainh financial services to the nearest bank." }, { "summarization_id": "648", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_.25.1.25", "original_text": "DIET Serchhip in an titha; Top 10-ah 4 an lang phak Mizoram Board of School Education (MB-SE) chuan kumin-a Diploma in Elementary Education (D. EI. Ed) Exam result chu nimin khan tichhuakin DIET Serchhip atanga Exam ten an titha hle. MBSE in nimin-a Diploma in Elementary Education (D. EI. Ed) Exam result a tihchhuah ah hian DIET Serchip atang hian 4th Semester atanga Exam mi 47 awmin mi 46 in an pass a, mi pakhat erawh Fail in pass zinga mi 12 te hi Distinction-ah an pass a, midang 34 chu 1st Division-ah an pass thung a ni. Tun tuma D. El. Ed Exam result chhuak ah hian DIET Serchhip atang hian Mizoram puma a titha zual thlanchhuah 10 zingah mi 4 lai an lang a, Lalbiakmawia S/o Lalbiakthanga, Vanchengte chu pathumna niin Zairemmawia S/o K. Lalthansanga, Sialhau chu pangana a ni a, Angelee Lalruat-mawii D/o Lalnunpuia, Sialsuk chu pariatna niin Lalpianmawii D/o Lalrintluanga, Kanghmun South chu pakuana a ni bawk. MBSE in kumin-a D. El. Ed Exam a buat-saih ah hian Mizoram pumah mi 449 exam in 419 an pass a, pass percentage chu 93.31% niin Distinction-ah 93, 1st Division-ah 325 leh 2nd Division-ah mi pakhat an pass a ni. Mizoram Board of School Education (MBSE) hian kumin July 30-a Mizoram Teacher Eligibility Test (MTET) a buatsaih result pawh nimin vek khan a tichhuak bawk a, Paper-I ah mi 1115 ten Test hi hmachhawnin 255 an tling a, Paper-II ah mi 1416 ten Test hmachhawnin mi 636 ten an paltlang bawk a, Serchhip Centre atangin kumin hian mi 137 ten Test hi hmachhawnin Centre hrang hrang result hi a hrana siam a nih loh avangin Serchhip Centre atanga paltlang zat hi hriat mai theih a ni rih lo a ni. MTET Exam Zirtirtu Training chhuak tawh te leh Final Result nghak mekte tan chauh hmachhawn theih niin D. El. Ed zir zo te pawhin MTET an paltlang loh chuan Zirtirtu hna hi an thawk thei lo a ni.", "summary": "DIET Serchhip in an titha; Top 10-ah 4 an lang phak MBSE chuan kumin Diploma in D.EI.Ed Exam result tichhuakin DIET Serchhip atanga exam ten an titha hle. Serchhip atang hian 4th Sem atangin mi 47 awmin mi 46 an pass a, pass zinga mi 12 chu Distinction-ah an pass a, midang 34 chu 1st ah an pass thung. Result ah hian Mizoram puma titha zualah mi 4 an lang a, Lalbiakmawia chu 3na niin Zairemmawia chu 5na a ni a, Angelee Lalruatmawii chu pariatna niin Lalpianmawia chu pakuana a ni bawk. He exam-ah hian Mizoram pumah mi 449 exam in 419 an pass a, 93.31% a ni. Distinction-ah mi 93 leh 1st Division ab 325 leh 2nd ah mi pakhat an pass. MTET result pawh nimin vek khan tichhuakin Paper 1 ah mi 1115 ten test hi hmachhawnin 255 an tling a, paper 2 ab mi 1416 ah mi 636 ten an paltlang a, Serchhip Centre atangin kumin hian mi 137 an test bawk. MTET Exam Zirtirtu Training chhuak tawhte leh Final Result nghak mekte tan chauh hmachhawn theih niin D. El. Ed zir zo pawhin MTET tel lo chuan Zirtirtu hna an thawk thei lo." }, { "summarization_id": "649", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24331", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Mizoram chief minister chuan mau hmangin state dangte leh India mai ni lo khawvel entawn tur an  hnutchhiah tur thu a sawi a, mau hmanga India rama per capita income sang ber kan nih theih thu a sawi bawk.Mizoram chief minister hian hun rei tak a lo buaipui leh tui chilh tawh mau hmanga intodelh hi thupuiah a la nei reng a, hetianga ngaihdan nghet tak a nei hi a fakawm hle. Mau hi eizawnna atan mai ni lo, hausakpui thama buaipui a tum tih a chiang a, vawi tam tak mau hmanga sum lakluh theih a nih thu hi a sawi ta.Tun hnaiah pawh a thusawina tam takah mau aṭanga sum lakluh theih dan hi mipui hriatah a sawi tawh a, tun hmaa chief minister a nih hmasaka mau hmanga intodelhna a thlen lo kha ‘political failure’ lam ni loin scientist lam zawk thiam loh niin ‘scientific failure’ a nih thu a sawi.Kan chief minister sawi hmang hian MNF-in sorkarna an chan hmasaka mau hmanga kan intodelh loh chhan kha amah leh a thawhpuite lam thiam loh a ni lo a, scientist lam thiamna zawkin a la tlin loh vang a ni. Tunah chuan kan chief minister duh dan ang taka ‘tissue culture’ hmanga mau lian siam thiam an awm ta a; ‘political will’ chu a awm chiang sa a, scientist lamin an thiam tawh bawk avangin mau hmanga sum ṭhahnem tak lakluha intodelh hi kan ram hmabak ni maiin a lang ta a, thil phurawm leh lawmawm tak a ni.Chief minister berin a buaipui leh a ṭha zawnga a âtchilh mau hi he state hian a hlawhtlinpui loh palh chuan sorkar tan pawh mualphona a ni thei. Tunah hi chuan CM ni lo, minister dangte hian mau hi an la sawi chhuak ve meuh lo niin a lang a, an zavaia inthurualin hlawhtlinpui ngei turin mau hi atchilh se. CM-in a sawi ang hian mau hmanga khawvel entawn tur hnutchhiah a, India-a per capita income sang ber nih hlan hi a nghahhlelhawm hle a ni. Mizoram chief minister chuan mau hmangin state dangte leh India mai ni lo khawvel entawn tur an  hnutchhiah tur thu a sawi a, mau hmanga India rama per capita income sang ber kan nih theih thu a sawi bawk.Mizoram chief minister hian hun rei tak a lo buaipui leh tui chilh tawh mau hmanga intodelh hi thupuiah a la nei reng a, hetianga ngaihdan nghet tak a nei hi a fakawm hle. Mau hi eizawnna atan mai ni lo, hausakpui thama buaipui a tum tih a chiang a, vawi tam tak mau hmanga sum lakluh theih a nih thu hi a sawi ta.Tun hnaiah pawh a thusawina tam takah mau aṭanga sum lakluh theih dan hi mipui hriatah a sawi tawh a, tun hmaa chief minister a nih hmasaka mau hmanga intodelhna a thlen lo kha ‘political failure’ lam ni loin scientist lam zawk thiam loh niin ‘scientific failure’ a nih thu a sawi.Kan chief minister sawi hmang hian MNF-in sorkarna an chan hmasaka mau hmanga kan intodelh loh chhan kha amah leh a thawhpuite lam thiam loh a ni lo a, scientist lam thiamna zawkin a la tlin loh vang a ni. Tunah chuan kan chief minister duh dan ang taka ‘tissue culture’ hmanga mau lian siam thiam an awm ta a; ‘political will’ chu a awm chiang sa a, scientist lamin an thiam tawh bawk avangin mau hmanga sum ṭhahnem tak lakluha intodelh hi kan ram hmabak ni maiin a lang ta a, thil phurawm leh lawmawm tak a ni.Chief minister berin a buaipui leh a ṭha zawnga a âtchilh mau hi he state hian a hlawhtlinpui loh palh chuan sorkar tan pawh mualphona a ni thei. Tunah hi chuan CM ni lo, minister dangte hian mau hi an la sawi chhuak ve meuh lo niin a lang a, an zavaia inthurualin hlawhtlinpui ngei turin mau hi atchilh se. CM-in a sawi ang hian mau hmanga khawvel entawn tur hnutchhiah a, India-a per capita income sang ber nih hlan hi a nghahhlelhawm hle a ni. Mizoram chief minister chuan mau hmangin state dangte leh India mai ni lo khawvel entawn tur an  hnutchhiah tur thu a sawi a, mau hmanga India rama per capita income sang ber kan nih theih thu a sawi bawk. Mizoram chief minister hian hun rei tak a lo buaipui leh tui chilh tawh mau hmanga intodelh hi thupuiah a la nei reng a, hetianga ngaihdan nghet tak a nei hi a fakawm hle. Mau hi eizawnna atan mai ni lo, hausakpui thama buaipui a tum tih a chiang a, vawi tam tak mau hmanga sum lakluh theih a nih thu hi a sawi ta. Tun hnaiah pawh a thusawina tam takah mau aṭanga sum lakluh theih dan hi mipui hriatah a sawi tawh a, tun hmaa chief minister a nih hmasaka mau hmanga intodelhna a thlen lo kha ‘political failure’ lam ni loin scientist lam zawk thiam loh niin ‘scientific failure’ a nih thu a sawi. Kan chief minister sawi hmang hian MNF-in sorkarna an chan hmasaka mau hmanga kan intodelh loh chhan kha amah leh a thawhpuite lam thiam loh a ni lo a, scientist lam thiamna zawkin a la tlin loh vang a ni. Tunah chuan kan chief minister duh dan ang taka ‘tissue culture’ hmanga mau lian siam thiam an awm ta a; ‘political will’ chu a awm chiang sa a, scientist lamin an thiam tawh bawk avangin mau hmanga sum ṭhahnem tak lakluha intodelh hi kan ram hmabak ni maiin a lang ta a, thil phurawm leh lawmawm tak a ni. Chief minister berin a buaipui leh a ṭha zawnga a âtchilh mau hi he state hian a hlawhtlinpui loh palh chuan sorkar tan pawh mualphona a ni thei. Tunah hi chuan CM ni lo, minister dangte hian mau hi an la sawi chhuak ve meuh lo niin a lang a, an zavaia inthurualin hlawhtlinpui ngei turin mau hi atchilh se. CM-in a sawi ang hian mau hmanga khawvel entawn tur hnutchhiah a, India-a per capita income sang ber nih hlan hi a nghahhlelhawm hle a ni.", "summary": "Mizoram chief minister chuan mau hmangin state dangte leh India mai ni lo khawvel entawn tur an hnutchhiah tur thu a sawi a, mau hmanga India rama per capita income sang ber kan nih theih thu a sawi bawk. CM in hun rei tak chhung a lo buaipui tawh mau hmanga intodelh hi thupuiah a la nei reng a, hetiang ngaihdan nghet neih hi a tha. Mau hi eizawnna atan mai ni lo, hausakpui thama buaipui a tum tih a chiang a, vawi tam tak a sawi tawh. Kan CM sawi hmang hian MNF in sorkarna an chan hmasaka mau hmanga kan intodelh loh chhan kha amah leh a thawhpuite thiam loh ni loin scientist lam thiamna zawkin a tlin loh vang a ni. Tunah chuan kan CM duh dan ang taka tissue culture hmanga mau lian siam thiam an awm ta a, political will chu a awm chiang sa a, scientist lamin an thiam bawk a, mau hmanga sum lakluha intodelh hi kan ram hmabak niin a lang a, a phurawm takzet. CM in a buaipui em em hi kan hlawhtlinpui loh chuan mualphona a ni thei a, mau hmanga khawvel entawn tur hnutchhiah a, India-a per capita income sang ber nih hlan a nghahhlehawm hle a ni." }, { "summarization_id": "650", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "School naupang nei tlem te kaihkhawp tum an ni School Education Minister Dr. Vanlalthlana chuan School naupang nei tlem School te chu a remchang apiang kaihkawp tum a nih thu a sawi. School Education Department Quarterly Review Meeting nimin-a School Education Complex Conference Hall-a neih a hmanpuina ah Education Minister chuan zirna siamthat hna thawh chhoh mekah School naupang nei tlem School te chu a remchang apiang kaihkawp tum a ni tih hi sawiin, School Inspection tha taka kalpui a pawimawh thu leh tanlak a ngaih thu a sawi a. Aikal lak chungchangah sawrkar a kaltlang dawn tih a sawi a, School sak leh repair hnaah a nih dan anga kalpui a pawimawh a, School-a thawkten bialtu DEO te hriatpui loh chuan lo tihdanglam a remchang lo tih a sawi bawk. Education Minister chuan Education Department-a thawktute tan chuan Office Dawhkan chu an Pulpit a ni tih sawiin, “Kan dawhkan hi Pathian tan i hlan ang u,” tiin Officer kalkhawmte chu Office-a an let leh hunah inhlan thar theuh turin a sawm a, “Pathian in kan hnate hi rawngbawlna atana min pek a ni,” tiin “Kan ram chhunga mi chanhaite chawikang turin keini lo hi Pathian in hmanrua a nei lo a ni,” a ti bawk. School Education Review Meeting-ah hian School Education Officer te, MBSE, SCERT, Samagra Shiksha Officer-te leh Education Reform Committee member-te telin Education Consultant Rev Prof. Dr. K. Thanzauva pawhin School-ah Class Room-a zirtirna tihthat a tul thu leh tuna kan dinhmun chu a tha tawk lo nia a hriat thu a sawi a. Zirtirna titha tur hian zirtirtuten Lesson plan uluk takin siam se, chumi hmang chuan zirtirna kalpui se, Class Room zirtirna a that theih a beisei thu a sawi a. Sikul mamawh chu sawrkarin a pe vek seng lova, khawtlang nen tanrual a ngai tih a sawi bawk.", "summary": "School naupang nei tlem te kaihkhawp tum an ni Education Minister Dr.Vanlalthlana chuan School naupang nei tlem te chu a remchang apiang kaihkawp tum a nih thu a sawi. School Eduction Quarterly Review Meeting naah he thu hi sawiin School Inspection tha taka kalpui a pawimawh thu leh tanlak a ngaih thu a sawi a. Aikal lak chungchang pawh sawrkar a kal tlang dawn tih a sawi. School sak leh repair hna a nih dan anga kalpui a pawimawh thu leh School-a thawk ten bialtu DEO te hriatpui loh chuan tihdanglam a remchang lo tih a sawi bawk. Education Minister chuan Education Department a thawktute tan chuan Office dawhkan chu an Pulpit a nih thu a sawi bawk. Meetingah hian Education Officer te, MBSE, SCERT, leh Committee Member te telin Education Consultant pawhin zirtirna tihthat a tul thu a sawi." }, { "summarization_id": "651", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7032", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_7/2/25", "original_text": "Coronavirus hripui lêng mêk laka Mizoram a him theihna tur leh, he hripuiin Mizoram a lo lut ve palh a nih pawha mahni khawtlanga hnathawk thei tura din Local Level Task Force-te chuan Mizoram hmun hrang hrangah chhun zan zawmin hna an thawk.State dangte laka Mizoram a danglamna ṭhin chu khawtlang inrelbawlna ṭha tak kan nei hi a ni a, khawtlangin a ma­mawh huna che chhuak thei, hlawh nei loa vantlang tana thawh inhuam kan nei ṭhin hi a ni. Hei hian kan khawtlang a tinuamin a tithlamuang a, tuna Covid-19 hri lêng vêl karah pawh Local Level Task Force-te hi an ṭangkai hle.Hetihlai hian kan khawtlang ṭheuh a inang lo ang bawkin kan hnathawh dante pawh a inang lo a, rin phak baka hnathawk ṭhaa khawtlang enkawl kawnga khauh em em mai an awm rualin, inthlahdul deuh pawl an awm ve bawk.Engpawhnise training fel takte neia kalphung mumal tak nena din hman a ni lo a, hri lêng khuahkhirh tura mamawhna avanga Local Level Task Force hi din a ni. Tunah chuan an tel loa hnathawh theih a ni lo tih a chiang tawh a, sorkar mi leh sate thlen phak lohna leh kal remchan lohna thlengin an kal zung zung thei a, ramri ven kawngah an thawh hlawk a, inkhung hrang tura tihte enthlak leh vil zui kawngah pawh an ṭangkai takzet a ni.Hei vang hian sorkar pawhin Local Level Task Force-te tán a remchang ang ang dap khawm pawha sum a dah a ngai tawh a, hun pangngai anga thil tifel thlip thlepa tihna hun pawh a awm tawh vak lo a, Local Level Task Force puihna tur sum theh chhuak tur hian sorkar hi hmanhmawh rawh se. Coronavirus hripui lêng mêk laka Mizoram a him theihna tur leh, he hripuiin Mizoram a lo lut ve palh a nih pawha mahni khawtlanga hnathawk thei tura din Local Level Task Force-te chuan Mizoram hmun hrang hrangah chhun zan zawmin hna an thawk.State dangte laka Mizoram a danglamna ṭhin chu khawtlang inrelbawlna ṭha tak kan nei hi a ni a, khawtlangin a ma­mawh huna che chhuak thei, hlawh nei loa vantlang tana thawh inhuam kan nei ṭhin hi a ni. Hei hian kan khawtlang a tinuamin a tithlamuang a, tuna Covid-19 hri lêng vêl karah pawh Local Level Task Force-te hi an ṭangkai hle.Hetihlai hian kan khawtlang ṭheuh a inang lo ang bawkin kan hnathawh dante pawh a inang lo a, rin phak baka hnathawk ṭhaa khawtlang enkawl kawnga khauh em em mai an awm rualin, inthlahdul deuh pawl an awm ve bawk.Engpawhnise training fel takte neia kalphung mumal tak nena din hman a ni lo a, hri lêng khuahkhirh tura mamawhna avanga Local Level Task Force hi din a ni. Tunah chuan an tel loa hnathawh theih a ni lo tih a chiang tawh a, sorkar mi leh sate thlen phak lohna leh kal remchan lohna thlengin an kal zung zung thei a, ramri ven kawngah an thawh hlawk a, inkhung hrang tura tihte enthlak leh vil zui kawngah pawh an ṭangkai takzet a ni.Hei vang hian sorkar pawhin Local Level Task Force-te tán a remchang ang ang dap khawm pawha sum a dah a ngai tawh a, hun pangngai anga thil tifel thlip thlepa tihna hun pawh a awm tawh vak lo a, Local Level Task Force puihna tur sum theh chhuak tur hian sorkar hi hmanhmawh rawh se. Coronavirus hripui lêng mêk laka Mizoram a him theihna tur leh, he hripuiin Mizoram a lo lut ve palh a nih pawha mahni khawtlanga hnathawk thei tura din Local Level Task Force-te chuan Mizoram hmun hrang hrangah chhun zan zawmin hna an thawk. State dangte laka Mizoram a danglamna ṭhin chu khawtlang inrelbawlna ṭha tak kan nei hi a ni a, khawtlangin a ma­mawh huna che chhuak thei, hlawh nei loa vantlang tana thawh inhuam kan nei ṭhin hi a ni. Hei hian kan khawtlang a tinuamin a tithlamuang a, tuna Covid-19 hri lêng vêl karah pawh Local Level Task Force-te hi an ṭangkai hle. Hetihlai hian kan khawtlang ṭheuh a inang lo ang bawkin kan hnathawh dante pawh a inang lo a, rin phak baka hnathawk ṭhaa khawtlang enkawl kawnga khauh em em mai an awm rualin, inthlahdul deuh pawl an awm ve bawk. Engpawhnise training fel takte neia kalphung mumal tak nena din hman a ni lo a, hri lêng khuahkhirh tura mamawhna avanga Local Level Task Force hi din a ni. Tunah chuan an tel loa hnathawh theih a ni lo tih a chiang tawh a, sorkar mi leh sate thlen phak lohna leh kal remchan lohna thlengin an kal zung zung thei a, ramri ven kawngah an thawh hlawk a, inkhung hrang tura tihte enthlak leh vil zui kawngah pawh an ṭangkai takzet a ni. Hei vang hian sorkar pawhin Local Level Task Force-te tán a remchang ang ang dap khawm pawha sum a dah a ngai tawh a, hun pangngai anga thil tifel thlip thlepa tihna hun pawh a awm tawh vak lo a, Local Level Task Force puihna tur sum theh chhuak tur hian sorkar hi hmanhmawh rawh se.", "summary": "Coronavirus hripui lêng mêk laka Mizoram a him theihna tur leh, he hripuiin Mizoram a lo lut ve palh a nih pawha mahni khawtlanga hnathawk thei tura din Local Level Task Force-te chuan Mizoram hmun hrang hrangah chhun zan zawmin hna an thawk,hlawh neiloa vantlang tana thawh inhuam kan nei ṭhinte hi Mizoram danglam bikna a ni a, Covid-19 hri lêng karah Local Level Task Force-te hi an ṭangkai hle,an telloa hnathawh theih a nilo a, Sorkar mi leh sate thlen phaklohna leh kal remchanlohna thlengin an kal zung zung thei a, ramri ven kawngah an thawh hlawk a, inkhung hrang tura tihte enthlak leh vil zui kawngah pawh an ṭangkai takzet. Hei vang hian sorkar pawhin Local Level Task Force-te tán a remchang ang ang dap khawm pawha sum a dah a ngai tawh a, hun pangngai anga thil tifel thlip thlepa tihna hun pawh a awm tawhlo a, Local Level Task Force puihna tur sum theh chhuak tur hian Sorkar hi hmanhmawh rawh se." }, { "summarization_id": "652", "url": "https://theaizawlpost.org/turkey-in-sweden-nato-member-nih-remti-lo/", "file_name": "SMizo_15_19-02", "original_text": "Sweden chuan Nato member nih a tumnaah Turkey thlawpna a hmuh inring lo law law rawh se, tiin Turkish president Tayyip Erdogan chuan Stockholm a lungawilohna lantirnaa Quran hal a nih hnuah a sawi. -- Advertisement -- Sweden chuan, Russia-in Ukraine a run hnuah Nato zawm a dil a, mahse, member a nih theih nan Turkey remtihna a mamawh ngei ngei a ni. Sweden-a Kurdish protester te chuan tun thla tir lama lungawilohna an lantirah Erdogan lem siamchawp an lo hal tawh a, Quran an hal leh zui a ni. “Kan ram embassy hmaa pungkhawm te mawi lo taka chet dan hian dilna an siam chungchangah kan lak atanga hriatthiamna an mamawh lo,” tiin Erdogan chuan a sawi. Erdogan chuan tuna lungawilohna lantirna thar ber Danish party a far-right politician te kalpui chu sawiselin blasphemy a ti a, free speech tia sawi theih a ni lo a ti bawk. Sweden sorkar pawhin he lungawilohna lantirna kalpui dan hi a sawisel ve tho bawk a. “Sweden hian freedom of expression huam zau takin a kalpui a, mahse, chu chuan an lungawilohna lantir dan chu Swedish sorkar, keima mimal emaw ngaihdan a ni tihna a ni lo,” tiin Swedish Foreign Minister Tobias Billstrom chuan a sawi. Erdogan thu sawi chungchangah hian Billstrom chuan a ngaihdan a sawi hmain Turkish leader thusawi chiang taka hriatfiah hmasak phawt a duh thu a sawi a. “Sweden chuan Nato membership chungchangah Sweden, Finland leh Turkey tena kan siam chu kan zah a ni,” tiin a sawi. Sweden leh Finland te chuan Russia-in Ukraine a run hnuah Nato zawm an dil a, mahse, tun hnaia Turkey sorkar laka lungawilohna lantirna chuan boruak a tisosang hle thung. Nato secretary general Jens Stoltenberg chuan freedom of expression chu Nato ramah chuan ‘Commodity hlu tak a ni’ tia sawiin lungawilote chet dan chu awm ang lo viau pawh ni se ‘dan kalh a ni nghal ngawt lo’ tiin a sawi thung. Muslim ram Turkey chuan Swedish sorkarin Kurdish tena lungawilohna an lantir a remti chu ‘pawm theih loh’ tiin a lo sawi tawh a. “Tute mahin mithianghlim te ti mualpho turin rights an nei lo” tiin Erdogan chuan a sawi a. “Thil kan sawi tawh chuan dik takin kan sawi thin a, miten zahna min lantir loh chuan an awmnaah kan dah kir leh mai,” tiin a sawi bawk. Defence Minister Hulusi Akar chuan Turkey chuan Swedish defence minister Pal Johnson an Ankara tlawh a tumna pawh Sweden in Kurdish tena lungawilohna an lantir tihtawp lama hma an lakna a awm lo tiin a thulhtir phah tawh bawk. Turkey hi Nato member ni sa a ni a, a duh chuan member nih tum ram a lo dang chat thei a, Sweden in Nato member a nih theih nan demand hrang hrang tihhlawhtlin tur a lo siam tawh a, chung zingah chuan Kurds thenkhatte Sweden-a awm mek Turkey a thawn luh te pawh a tel. Tun thla tir lam khan Swedish prime minister chuan Kurdish protester tena Stockholm-a Turkey president lim an hal chu Sweden in Nato member nih a tumna tihbahlah tumna tiin a sawi. Swedish minister chuan lungawilote chet dan chu ‘hmuhsitawm’ a ti a, mahse, Turkey chuan an demna chu a la tawk lo a tihsak thung.", "summary": "Sweden chuan Nato member nih a tumnaah Turkey thlawpna a hmuh inring lo law law rawh se tiin Turkish president chuan a sawi. Hei hi a chhan ni a lang chu thla tir lama Stockholm-a lungawilohna an lantirnaah Erdogan lem leh Quran an hal vang ani. Russia-in Ukraine a run hnuah Sweden chuan Nato zawm a dil a, member a nih theih nan Turkey remtihna a mamawh ngei ngei si a ni. Erdogan chuan tuna lungawilohna thar ber Danish party far-right politician te kalpui chu sawiselin blasphemy a ti a, free speech a sawi theih ani lo a ti a, heihi chu Sweden sawrkar pawhin an sawisel ve bawk a ni. Nato General Secetary erawh chuan freedom of speech chu Nato ramah chuan thil hlu tak a nih avangin an lungawilohna lantir dan chu awm anglo viau mahse dan kalh ani nghal ngawt lo ati ve thung. Turkey hian Sweden member dilna chu a pawm theih nan demand hrang hrang alo siam tawh a, chung zingah chuan Kurds thenkhatte Sweden-a awm mek Turkey a thawn luh te pawh a tel. Swedish Prime Minister chuan Kurdish protestor ten Stockhlom-a Turkey President lim an hal chu Nato member nih a tumna tihbahlah tumna tiin a sawi." }, { "summarization_id": "653", "url": "https://www.exploremizoram.com/2025/02/mizo-film-thar-single-since-95-chhuak.html", "file_name": "Mizo_film_thar_SINGLE_SINCE_95_a_chhuak_hnai.txt", "original_text": "SINGLE SINCE 95 Mizo film en man tlawm ber turAizawl | Feb 10, 2025:Mizo film chhuak thar tur SINGLE SINCE 1995 OAKWOOD PRODUCTION feature film hmasa ber tur chu kumin February ni 20th hian ropui takin Vanapa hall ah release ani dawn ta.Hemi zan vek hian Lersia app ah en theihin an chhawp chhuak nghal ang. He film hi Mizo film OTT platform a en theih a nih hnu a, en man tlawmber ni hmasa ber tur a duan anih na ringawt pawh hi a phurawm tawh hle, Mi nawlpui ban phak in an rawn chhawp chhuak dawn a, en man hi cheng 200/- in an hrut rual vek dawn a ni. En man to ber 200/- a ni ang a, a man tlawm ber hi cheng 60/- aiin a to loh beisei a ni.Mizo film industry a sulhnu lo nei tawh, Vanlalawmpuia Opix Renthlei chu director niin, ani hianSingle Since 95story hi a ziak bawk, Thih thlengin aw mizo horror movie leh Awma ka ni tih ah te kan lo hmelhriat sa tawh kha ani. Oakwood Sofa kan hre theuh in a rinawm, Oakwood neitu M.Lalzidinga chu producer niin, Production thar dintu a ni bawk. Leitlang pictures lam atang in film tha tak tak lo khawih tawh tute Isaac Lalchhanpuia leh Nicholas Remruatpuia te chu Cinematographer leh Editor tur te niin, Mizo film industry a, an sulhnu that zia chu sawi ngai lo in kan hre theuhin a rinawm.A changtute pawh an tha hlawm hre hraw in, Ambush leh Million dollar boy a, lead role lo la tawh, Sangtea chhangte chu Since 95 ah hian Leading role la dawn in, Tunlai social media a mite hmlehriat sa, Awma ka ni christian film a 2nd leading role lo la tawh, Jasmine Cinzah chu Leading actress tur ani bawk, Tunlai zaithiam thalai te duh rawn em em Zodini Sailo pawh he film ah hian role pawimawh tak rawn la dawn in, ani hi film industry ah vawi 1 lan na tur ani bawk, Chu mai ala ni lo, Laraw Colney, Lianpuia thangluah te pawh he film ah hian role pawimawh tak an rawn la dawn bawk a, An ni pa-2 te combination that zia leh an acting skills tak tak he film ah hian alo chhuak bawk ang. Actor thar lam hma hun eng tak tak nei te kan hmu nual dawn a, anni hi Tlangvaltea, Sawma, Mary Jahau te an ni.He film hi Tunlai thalai leh tleirawl te tan phei chuan hmaih phal ani lovang, Kan mizo rilrem zawng tak leh thian tha hlut na te, chhungkua in enkawl dan te, thian ho nun dan tamtak rawn tarlan niin, a story hi a ngainat awm in mipui te tan en nawm tak, hlimawm bawk si, lungchhiat thlak bawk si, rilru khawih bawk si in an rawn chhawp chhuak dawn ani. Mi tamtakin in enfiah na tur thil te pawh an rawn chhawp chhuak dawn a ni.  He film hi ahmuhnawm dawn in, a ngainat awm dawn hle a, beisei na sang tak an nei bawk.Zoram mipui zawng zawng te, Single Since 1995 lo hlut sak a, Release zan ah mipui ten Vanapa hallah chhim sak tur leh Lersia app lam ah lo lei sak a, lo hlut sak turin Oakwood Production te chuan na ngen tak meuh meuh a ni.• • • • • •Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "SINGLE SINCE 95 Mizo film en man tlawm ber tur OAKWOOD PRODUCTION chuan February ni 20th hian Vanapa Hall ah release a ni dawn a Lersia app a en theih in chawp chhuah nghal ani ang. A en man hi cheng 60/- atangin cheng 200/- man theng a awm. Vanlalawmpuia Opix Renthlei chu director niin a story ziaktu a ni bawk, M.Lalzidinga chu producer a, Leitlang pictures lam atangin isaac Lalchhanpuia leh Nicholas Remruatpuia te chu Cinematographer leh Editor an ni bawk. Sangtea chhangte leh Jasmine Cinzah te chuan lead role an play dawn, an ni bakah hian Actor thar lam hma hun eng tak tak nei te kan hmu nual dawn a ni hmel. He flim hi Mizo mipui te rilrem zawk leh mi tamtakin in enfiah na tur thil te pawh an rawn chhawp chhuak dawn a ni." }, { "summarization_id": "654", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8422", "file_name": "H-175-11/02/2025-CM nge Congress dawt sawi", "original_text": "Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC) Media depart­ment chuan, CM Zoramthanga'n July 14, 2020-a TV-a thuchah a sawiah, Mizoram State Sports Council (MSSC) hnuaia contract tam tak pek chhuah chungchang a sawifiahnaa MSSC hnuaia hna pekte tihdanglam theih tawh lo anga a sawi chu thu dik a ni lo tih sawiin, \"Dan hmangin CM leh Finance department-in an tihdanglam theih a awm,\" an ti. CM-in MSSC hnuaia hna pekte sorkar laipui aṭanga a hman­na tur awm sa vek a tih chu, \"MSSC hnuaia work order pek chhuah cheng nuai 825 zinga a zatve aia tam, cheng nuai 479 kha SEDP hnuaia mi a ni,\" tiin Congress media lam hian an chhâng a; cheng nuai 195 senna tur, Serchhip Leisekawt Field siamna atana work order tihchhuah pawh Assembly session-a zawhna leh chhanna aṭang chuan SEDP sum a ni a; North Vanlaiphai football field-a pavillion sakna sum nuai 47.61 pawh SEDP sum a ni bawk.Congress lamin kan chief minister leh Finance enkawltu ni bawkin MSSC hnuaia hna pek a sawifiahna dik lohna nia an hriat an hai lang ta hi thil ngaihtuah zui tur tam tak siamtu a ni chho ngei ang. Congress hian thu phuahchawp leh dawt hmanga chief minister meuh tihmualpho tuma an phuahchawp a nih chuan sorkar tan chuan court-ah hial kalna tur chi a nih hmel a, chuti loa Congress lam hian thu dik an phawrh chhuak a nih si chuan chief minister insawifiahnate hi document ṭha tak nei intiin an hnial thla zel a ni ber mai.A changtu minister pawh ni lo, state pakhat chief minister meuhin MSSC hnuaia hna pek dan a rawn sawifiah chiam mai hian politics ngaihventute mak tih a hlawh viau a, chumi piah lamah CM-in MSSC hnuaia hna pek dan a sawifiahna chu politics-a thil chik mite leh hna inpek dan kalphung hre chiangtute sawi a hlawh hle. CM hian ama hriatthiam dan hmanga a chhang a nih chuan thil hriat fuh loh palh a nei a nih pawhin amahah a tawp a ni mai dawn a; nimahsela tute'n emaw an hmai phih fai an tumna lamah CM meuh hi thu dik lo hmanga thil an sawifiahtir a nih ngat chuan sorkar tan a mualphothlak a, MNF party tan pawh a thinurthlak thei hial awm e.Mizoramah hian politics thil a nih tawh chuan thu dik famkim lo pawh thiam channa atana sawi mai hi an lo ching tawh ṭhin a, politics-ah chuan 'chhang pial thiam' tihte chu politics khel thiam anga sawi a lo ni tawh ṭhin. Tunah erawh zawi zawiin kan politics thlir dan a inthlak chho mek a, RTI Act-te ṭangkai taka hman a ni tawh a, social media lamah kan hotute thusawi pawh dah ṭhat a ni chho zel tawh bawk a, tun hma anga 'chhan pial' mai maia tawp tur a ni tawh lo.'MSSC hnate hi sorkar laipui aṭanga hmanna tur awm sa vek a ni nge ni lo?' tih hi politics ngaihven ve lem lo ṭhalaite pawh hian hriat an duh a; 'Congress Media department leh kan chief minister zingah hian a tu zawk hi nge dawt sawi?' tih hi ṭhalaite zawhna a ni - he zawhna chhanna hi Mizo ṭhalaite'n an nghak a, politics-a engkim a thiang anga ngaia dawta inpuh tawnna hi tawp tawh se, thu dik chauh hi i sawi mai ang u. Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC) Media depart­ment chuan, CM Zoramthanga'n July 14, 2020-a TV-a thuchah a sawiah, Mizoram State Sports Council (MSSC) hnuaia contract tam tak pek chhuah chungchang a sawifiahnaa MSSC hnuaia hna pekte tihdanglam theih tawh lo anga a sawi chu thu dik a ni lo tih sawiin, \"Dan hmangin CM leh Finance department-in an tihdanglam theih a awm,\" an ti. CM-in MSSC hnuaia hna pekte sorkar laipui aṭanga a hman­na tur awm sa vek a tih chu, \"MSSC hnuaia work order pek chhuah cheng nuai 825 zinga a zatve aia tam, cheng nuai 479 kha SEDP hnuaia mi a ni,\" tiin Congress media lam hian an chhâng a; cheng nuai 195 senna tur, Serchhip Leisekawt Field siamna atana work order tihchhuah pawh Assembly session-a zawhna leh chhanna aṭang chuan SEDP sum a ni a; North Vanlaiphai football field-a pavillion sakna sum nuai 47.61 pawh SEDP sum a ni bawk.Congress lamin kan chief minister leh Finance enkawltu ni bawkin MSSC hnuaia hna pek a sawifiahna dik lohna nia an hriat an hai lang ta hi thil ngaihtuah zui tur tam tak siamtu a ni chho ngei ang. Congress hian thu phuahchawp leh dawt hmanga chief minister meuh tihmualpho tuma an phuahchawp a nih chuan sorkar tan chuan court-ah hial kalna tur chi a nih hmel a, chuti loa Congress lam hian thu dik an phawrh chhuak a nih si chuan chief minister insawifiahnate hi document ṭha tak nei intiin an hnial thla zel a ni ber mai.A changtu minister pawh ni lo, state pakhat chief minister meuhin MSSC hnuaia hna pek dan a rawn sawifiah chiam mai hian politics ngaihventute mak tih a hlawh viau a, chumi piah lamah CM-in MSSC hnuaia hna pek dan a sawifiahna chu politics-a thil chik mite leh hna inpek dan kalphung hre chiangtute sawi a hlawh hle. CM hian ama hriatthiam dan hmanga a chhang a nih chuan thil hriat fuh loh palh a nei a nih pawhin amahah a tawp a ni mai dawn a; nimahsela tute'n emaw an hmai phih fai an tumna lamah CM meuh hi thu dik lo hmanga thil an sawifiahtir a nih ngat chuan sorkar tan a mualphothlak a, MNF party tan pawh a thinurthlak thei hial awm e.Mizoramah hian politics thil a nih tawh chuan thu dik famkim lo pawh thiam channa atana sawi mai hi an lo ching tawh ṭhin a, politics-ah chuan 'chhang pial thiam' tihte chu politics khel thiam anga sawi a lo ni tawh ṭhin. Tunah erawh zawi zawiin kan politics thlir dan a inthlak chho mek a, RTI Act-te ṭangkai taka hman a ni tawh a, social media lamah kan hotute thusawi pawh dah ṭhat a ni chho zel tawh bawk a, tun hma anga 'chhan pial' mai maia tawp tur a ni tawh lo.'MSSC hnate hi sorkar laipui aṭanga hmanna tur awm sa vek a ni nge ni lo?' tih hi politics ngaihven ve lem lo ṭhalaite pawh hian hriat an duh a; 'Congress Media department leh kan chief minister zingah hian a tu zawk hi nge dawt sawi?' tih hi ṭhalaite zawhna a ni - he zawhna chhanna hi Mizo ṭhalaite'n an nghak a, politics-a engkim a thiang anga ngaia dawta inpuh tawnna hi tawp tawh se, thu dik chauh hi i sawi mai ang u. Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC) Media depart­ment chuan, CM Zoramthanga'n July 14, 2020-a TV-a thuchah a sawiah, Mizoram State Sports Council (MSSC) hnuaia contract tam tak pek chhuah chungchang a sawifiahnaa MSSC hnuaia hna pekte tihdanglam theih tawh lo anga a sawi chu thu dik a ni lo tih sawiin, \"Dan hmangin CM leh Finance department-in an tihdanglam theih a awm,\" an ti. CM-in MSSC hnuaia hna pekte sorkar laipui aṭanga a hman­na tur awm sa vek a tih chu, \"MSSC hnuaia work order pek chhuah cheng nuai 825 zinga a zatve aia tam, cheng nuai 479 kha SEDP hnuaia mi a ni,\" tiin Congress media lam hian an chhâng a; cheng nuai 195 senna tur, Serchhip Leisekawt Field siamna atana work order tihchhuah pawh Assembly session-a zawhna leh chhanna aṭang chuan SEDP sum a ni a; North Vanlaiphai football field-a pavillion sakna sum nuai 47.61 pawh SEDP sum a ni bawk. Congress lamin kan chief minister leh Finance enkawltu ni bawkin MSSC hnuaia hna pek a sawifiahna dik lohna nia an hriat an hai lang ta hi thil ngaihtuah zui tur tam tak siamtu a ni chho ngei ang. Congress hian thu phuahchawp leh dawt hmanga chief minister meuh tihmualpho tuma an phuahchawp a nih chuan sorkar tan chuan court-ah hial kalna tur chi a nih hmel a, chuti loa Congress lam hian thu dik an phawrh chhuak a nih si chuan chief minister insawifiahnate hi document ṭha tak nei intiin an hnial thla zel a ni ber mai. A changtu minister pawh ni lo, state pakhat chief minister meuhin MSSC hnuaia hna pek dan a rawn sawifiah chiam mai hian politics ngaihventute mak tih a hlawh viau a, chumi piah lamah CM-in MSSC hnuaia hna pek dan a sawifiahna chu politics-a thil chik mite leh hna inpek dan kalphung hre chiangtute sawi a hlawh hle. CM hian ama hriatthiam dan hmanga a chhang a nih chuan thil hriat fuh loh palh a nei a nih pawhin amahah a tawp a ni mai dawn a; nimahsela tute'n emaw an hmai phih fai an tumna lamah CM meuh hi thu dik lo hmanga thil an sawifiahtir a nih ngat chuan sorkar tan a mualphothlak a, MNF party tan pawh a thinurthlak thei hial awm e. Mizoramah hian politics thil a nih tawh chuan thu dik famkim lo pawh thiam channa atana sawi mai hi an lo ching tawh ṭhin a, politics-ah chuan 'chhang pial thiam' tihte chu politics khel thiam anga sawi a lo ni tawh ṭhin. Tunah erawh zawi zawiin kan politics thlir dan a inthlak chho mek a, RTI Act-te ṭangkai taka hman a ni tawh a, social media lamah kan hotute thusawi pawh dah ṭhat a ni chho zel tawh bawk a, tun hma anga 'chhan pial' mai maia tawp tur a ni tawh lo. 'MSSC hnate hi sorkar laipui aṭanga hmanna tur awm sa vek a ni nge ni lo?' tih hi politics ngaihven ve lem lo ṭhalaite pawh hian hriat an duh a; 'Congress Media department leh kan chief minister zingah hian a tu zawk hi nge dawt sawi?' tih hi ṭhalaite zawhna a ni - he zawhna chhanna hi Mizo ṭhalaite'n an nghak a, politics-a engkim a thiang anga ngaia dawta inpuh tawnna hi tawp tawh se, thu dik chauh hi i sawi mai ang u.", "summary": "20th July,2020 Mizoram Pradesh Congress Committee Media department chuan,CM Zoramthanga'n July 14,2020-a thuchah a sawi,Mizoram State Sports Council hnuaia contract tam tak pek chhuah chungchang a sawifiahnaa MSSC hnuaia hna pekte tihdanglam theih tawh loh anga a sawi chu thudik a ni lo tih sawiin,\"Dan hmangin CM leh Finance department-in an tihdanglam theih a awm,\" an ti. CM-in MSSC hnuaia hna pekte sawrkar laipui aṭanga a hmanna tur awm sa vek a tih hi SEDP sum niin Congress media lam chuan an tarlang.MSSC hnuaia hna pek dan CM-in a sawifiah chiam mai hi chu politics-a thik chik mite leh hna inpek dan kalphung hre chiangtute mak tih a hlawh hle. MSSC hnate hi sawrkar laipui aṭanga hmanna tur awm sa a ni nge ni lo tih hi ṭhalaite hriat duh niin,Congress media department nge kan chief minister dik zawk tih chu ṭhalaite zawhna a ni." }, { "summarization_id": "655", "url": "https://theaizawlpost.org/thiam-loh-chantirte-kum-1-tang-tur-leh-nuai-20-chawi-turin-hrem/", "file_name": "SMizo_10_19-02", "original_text": "Prevention of Corruption Act Special Judge court-in diklo taka zangnadawmna lak tum mi paruk thiam loh a chantir tawh te chu kum khat lung ina tang tur leh cheng nuai 20 theuh chawi turin a hrem. -- Advertisement -- Special Judge (PC Act) Dr HTC Lalrinchhana chuan Tuirial Hydel Project dinna tur bial chhunga ram lak thua zangnadawmna felhlel tak thubuai ngaihtuahnaa 2023 February 7-a thiam loh a lo chantir tawh chu February 8 khan hrem an nih dan tur a puang a. C. Vanlalchhuana (75) Electric Veng Aizawl, Saiaithanga (58) Tuithiang Aizawl, C Rokhumi (86) Durtlang Aizawl, Lalduhawma (56) Durtlang Leitan, K Lalrawna (64) Champhai Bethel leh PC Lalthazovi (61) Durtlang Leitan te chu an ukil te, CBI ukil te leh anmahni, thiam loh chantir takte atangin Prevention of Corruption Act-in a phut anga hrem an nih lohna tur emaw an hremna tih nep na tura an dilna te a ngaihthlak sak a, thiam loh chantir takte chu an thiltih hi ram leh hnam bakah anmahni, chhungkua leh khawtlang tana thil pawi tak khawih an nih dan te hrilhin, tun hnu ah hetiang thil reng rengah inrawlh lo turin a zilhhau a ni. Thubuai pahniha thiam loh chantir an nih tawhnaah hian kum khat theuh lung ina tang tur leh cheng nuai 10 theuh chawi turin a hrem a. Anmahni hi kum lama upa tawh, hetiang dan bawhchhiatna lian danga la inhnamhnawih ngai lo leh dan bawhchhe nawn tawh lo intiam leh ngaih an nih avangin, lung ina an tan hun tur, belhkhawma kum hnih hi kum khatah theuh lak kawp turin court hian a ti a. An sum chawi tur erawh hremna pahniha belhkhawmin, nuai 20 theuh chawi turin a ti a ni. Sum chawi tur hi an nei lo a nih chuan kum 10 dang lung in tan belh a ngai dawn tih a sawi bawk. Thiam loh chantir takte hi February 7 tlai khan Central Jail-a dahluh nghal an ni a. Court-in a hremna a tihchhuak takah hian bail theih an nih avangin lung in tang zui loa bail an ni. Court-in hremna chungthua a hmuh dan, Tuirial Hydel Project bial chhunga zangnadawmna felhlel tak thubuai a lak thutak hle chhan hi hetiang hian a tarlang: # Ram lak thu-a zangnadawmna felhlel hmanga sum dawn hi Mizoram chhunga thil man sang uchuak tak thlen tirtu chhan pakhat a ni a, Mizoram eibar sumpai bakah mimal chhungkaw khawsak nunphung pawh a nghawng tel a ni. # Thawhrimna rah mausama sum awlsam/ sumthlawk hmanga mihring nun hman hi natna chi khat, khawtlang nun bakah mimal rinna thlenga nghawng chhe tak nei thei a ni. # Politics hri chhia hmanga sawrkarna fawng vuantu political party ten thuneihna an hmansual hi India ram mipui rorelna that tawklohna pakhat a ni a, hun kal tawh atanga zirchhuah a nih angin, chumi in hlemhletna a hrinchhuah erawh court thuneihna hmanga chinfel loh chuan kawng dang a awm mawh hle. # Mizoramah sawrkarin ram a lak dawnin vanduaithlak takin ram inlei leh hralh a hluar hle a, chu chuan awmze neiloin mipui sum, mi hausa duham tak, tute emaw ipah a luhtir thin a, ram hmasawnna hmelma a ni a, chu chu thuneituten do ngam a tul. Chutiang a nih loh chuan hmalam hun thim tak kan hmachhawn mek tihna a ni ang.", "summary": "Prevention of Corruption Act Special Judge court-in Tuirial Hydel Project dinna tur bial chhunga diklo taka zangnadawmna lak tum mi paruk thiam loh a chantir tawh te chu kum khat lung ina tang tur leh cheng nuai 20 theuh chawi turin a hrem. Hrem an nih loh na tur emaw an hremna tinep tur a an dilna te a ngaihthlak sak a, an thil tih pawi zia te hrilhin hetiang hi ti tawh lo turin a fuih a ni. Case pahnihah thiam loh chantir an ni a, anmahni hi kum lam a upa tawh hetiang thil a inhnamhnawih tawh lo tur a intiam te an nih avangin an tan hun chhung hi kum khat a tihtawi sak an ni. February 7 tlai khan Central Jail-ah dah an ni a, bail theih an nih avangin lungin tang zui lo a bail an ni. Court chuan hemi case an lak thutak hle chhan sawiin hetiang thil a sumdawn hi Mizorama thil man sang uchuak tak thlen tirtu chhan pakhat ani a, thawhrimna mausam a awlsam tak a sum lakluh tum te hian mimal rinna thleng in a nghawng thei a, political party ten hetiang a thuneihna an hmansual hi India ram that tawklohna pakhat a ni bawk a, mi rethei tak tak te sum mi hausa duham te ipte ah a luh phah thin bawk a, hetiang hi chhunzawm lo hram tur leh do ngam turin mipuite a ngen." }, { "summarization_id": "656", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19283", "file_name": "F_MIZO_SUM_12_5/2/25", "original_text": "Ni hnih awh Anthurium Festi­val chu Reiekah hman a ni a, Chief Minister-in a hawng a, Tourism Minister leh sorkar mi pawimawh dangte an hmanpui bawk a, mipui ṭhahnem takin an chhim.Mizote'n kut kan neih zingah Chapchar Kut hi mipuiin a huhoa kan an hman ṭhin a ni a, he kut hi tun thlengin Mizo mipui tam takte nghahhlelh a ni. Tun hnaiah Min Kut leh Pawl Kut tharthawh tum a ni a, pipute hunlai aṭanga kan kut hman ṭhinte hlut thar duhna a kian zel.Tun hnaia kut kan hman ṭhin pakhat chu Anthurium Festival a ni a, hei hi kan hnam kutpui zinga mi a ni lo. An hman chhan ber nia lang anthurium pangpar pawh hi Mizorama tualṭo a ni lo a, hmun dang aṭanga lakluh a ni. He pangpar chingtu leh buaipuitu tam zawk hi chu kuthnathawktu chhungkua ni loin mi lian leh awm thei zawkte an ni.Anthurium Festival hi tawng­pawng helh emaw, sawisel emaw tur a ni hran lo a, sorkar laipui aṭanga a hmanna tur sum lo kal sa a nih vangin helai a hlawk taka hman mai hi a finthlak. Chutih rualin kan kut dangte nena a hman dan danglam a sawi tur awm vak loa kan buaipui chiam hi chu ngaihtuahna sen hret a ṭha khawp mai.Kan kutpui ber Chapchar Kut a ni emaw, tun hnaia kan phuah thar kut a ni emaw, a danglamna sawi tur awm mang lo khawpa kan chawm pawlh chiam hi chu a department lam emaw, kan NGO lam emaw, tute emaw hi chuan an ngaimawh a hun khawp mai. \"Chumi kutah chuan chutiang chuan an ti ṭhin,\" tih emaw, \"Chumi kutah chuan chutiang chu an ti ngai lo,\" tih tur tal kan neih ve a ṭha. Kut hrang hrangte uar zawka hman kan intih hmuh mek lai hian, a hman dan awmze nei zawka duan thiam a ṭha khawp mai. Ni hnih awh Anthurium Festi­val chu Reiekah hman a ni a, Chief Minister-in a hawng a, Tourism Minister leh sorkar mi pawimawh dangte an hmanpui bawk a, mipui ṭhahnem takin an chhim.Mizote'n kut kan neih zingah Chapchar Kut hi mipuiin a huhoa kan an hman ṭhin a ni a, he kut hi tun thlengin Mizo mipui tam takte nghahhlelh a ni. Tun hnaiah Min Kut leh Pawl Kut tharthawh tum a ni a, pipute hunlai aṭanga kan kut hman ṭhinte hlut thar duhna a kian zel.Tun hnaia kut kan hman ṭhin pakhat chu Anthurium Festival a ni a, hei hi kan hnam kutpui zinga mi a ni lo. An hman chhan ber nia lang anthurium pangpar pawh hi Mizorama tualṭo a ni lo a, hmun dang aṭanga lakluh a ni. He pangpar chingtu leh buaipuitu tam zawk hi chu kuthnathawktu chhungkua ni loin mi lian leh awm thei zawkte an ni.Anthurium Festival hi tawng­pawng helh emaw, sawisel emaw tur a ni hran lo a, sorkar laipui aṭanga a hmanna tur sum lo kal sa a nih vangin helai a hlawk taka hman mai hi a finthlak. Chutih rualin kan kut dangte nena a hman dan danglam a sawi tur awm vak loa kan buaipui chiam hi chu ngaihtuahna sen hret a ṭha khawp mai.Kan kutpui ber Chapchar Kut a ni emaw, tun hnaia kan phuah thar kut a ni emaw, a danglamna sawi tur awm mang lo khawpa kan chawm pawlh chiam hi chu a department lam emaw, kan NGO lam emaw, tute emaw hi chuan an ngaimawh a hun khawp mai. \"Chumi kutah chuan chutiang chuan an ti ṭhin,\" tih emaw, \"Chumi kutah chuan chutiang chu an ti ngai lo,\" tih tur tal kan neih ve a ṭha. Kut hrang hrangte uar zawka hman kan intih hmuh mek lai hian, a hman dan awmze nei zawka duan thiam a ṭha khawp mai. Ni hnih awh Anthurium Festi­val chu Reiekah hman a ni a, Chief Minister-in a hawng a, Tourism Minister leh sorkar mi pawimawh dangte an hmanpui bawk a, mipui ṭhahnem takin an chhim. Mizote'n kut kan neih zingah Chapchar Kut hi mipuiin a huhoa kan an hman ṭhin a ni a, he kut hi tun thlengin Mizo mipui tam takte nghahhlelh a ni. Tun hnaiah Min Kut leh Pawl Kut tharthawh tum a ni a, pipute hunlai aṭanga kan kut hman ṭhinte hlut thar duhna a kian zel. Tun hnaia kut kan hman ṭhin pakhat chu Anthurium Festival a ni a, hei hi kan hnam kutpui zinga mi a ni lo. An hman chhan ber nia lang anthurium pangpar pawh hi Mizorama tualṭo a ni lo a, hmun dang aṭanga lakluh a ni. He pangpar chingtu leh buaipuitu tam zawk hi chu kuthnathawktu chhungkua ni loin mi lian leh awm thei zawkte an ni. Anthurium Festival hi tawng­pawng helh emaw, sawisel emaw tur a ni hran lo a, sorkar laipui aṭanga a hmanna tur sum lo kal sa a nih vangin helai a hlawk taka hman mai hi a finthlak. Chutih rualin kan kut dangte nena a hman dan danglam a sawi tur awm vak loa kan buaipui chiam hi chu ngaihtuahna sen hret a ṭha khawp mai. Kan kutpui ber Chapchar Kut a ni emaw, tun hnaia kan phuah thar kut a ni emaw, a danglamna sawi tur awm mang lo khawpa kan chawm pawlh chiam hi chu a department lam emaw, kan NGO lam emaw, tute emaw hi chuan an ngaimawh a hun khawp mai. \"Chumi kutah chuan chutiang chuan an ti ṭhin,\" tih emaw, \"Chumi kutah chuan chutiang chu an ti ngai lo,\" tih tur tal kan neih ve a ṭha. Kut hrang hrangte uar zawka hman kan intih hmuh mek lai hian, a hman dan awmze nei zawka duan thiam a ṭha khawp mai.", "summary": "Ni hnih awh Anthurium Festi­val chu Reiekah Chief Minister-in a hawng a, Tourism Minister leh Sorkar mi pawimawh dangten an hmanpui bawk. Tun hnaiah Min Kut leh Pawl Kut tharthawh tum a ni a, pipute hunlai atanga kan kut hman thinte hlut thar duhna a kiang zel. Anthurium Festival pawh hi kan hnam kutpui zinga mi a nilo a,anthurium pangpar hi hmun dang atanga lakluh a ni a,Anthurium Festival hi tawng­pawng helh emaw, sawisel emaw tur a ni hranlo a,chutih rualin kan kut dangte ang thoa kan buaipui chiam hi a department lam emaw, kan NGO lam emaw hian an ngaimawh a hun khawp mai. Kut hrang hrangte uar zawka hman kan intih hmuh mek lai hian, a hman dan awmze nei zawka duan thiam a tha khawp mai." }, { "summarization_id": "657", "url": "https://theaizawlpost.org/primary-zirtirtu-2652-tablet-pe-dawn/", "file_name": "SMizo_16_20-02", "original_text": "Mizoram Samagra Shiksha hnuaiah primary zirtirtu 2652 hnenah zirtirna atana hman tangkai tur tablet pek an ni dawn. Mizoram Samagra Shiksha hnathawhna atana Project Approval Board (PAB) in a pawm chin tarlanna minute chu tihchhuah a ni a. Kum 2023- 2024 chhunga sum hmuh tur chu vaibelchhe 560.72 niin, kum hmasa aia a punna chu zaa 49.2 a ni. Mizoram zirna tarlanah mihring chenna khaw awm zat atanga zirna school hawn, Gross Access Ratio (GAR) a pung a, GAR hi elementary-ah zaa 97.29, upper primary school-ah zaa 95.2, secondary school-ah zaa 81.96 leh higher secondary school-ah zaa 47.87 a ni. Naupang zawng zawngin school an kal theihna’n school hawn belh zel tum a ni. CSS Hindi zirtirtute hlawh tur hmuh a ni a. Primary zirtirtu 2652 hnenah zirtirna atana hman tangkai tur tablet pek an ni dawn. School tha lo sak thatna tur leh repair-na tur hmuh a ni a. Hun rei tak chawlhsan tawh Pipe Band Academy chu district 10-ah pek thar an ni dawn. Hnahthial leh Khawzawl district-ah DIET hawn thar a ni dawn a, Aizawl DIET building sakthatna tur leh SCERT building sakna turte hmuh a ni. Zirlaiten science zirnaah hriatthiamna thuk zawk an neih theihna’n higher secondary school science stream tan bilingual textbook (English leh Mizo-a ziah) siam a ni dawn a, MBSE zirlaibu class I – XII te chu Braille textbook large print a siam a ni dawn bawk. Ziak leh chhiar bulthut zirtirna NIPUN Bharat atan class I – V zirtirna tur hmuh a ni a. RTE Act amend zulzuiin class 3, 5, 8 te thiamna tehchhuahna tur neih theih beisei a ni a; elementary leh secondary tan state level-a assessment neihna tur sum hmuh a ni. Pre primary school 49 hawn belh a ni dawn a, BRC thuamthatna tur hmuh a ni. Aspirational district Mamita school 10 tan Tinkering Lab hmuh a ni bawk. Kum 2022-23 chhunga 2nd instalment dawn loh avanga la thawh hman lohte thawhna tur sum hmuh a ni. # Primary leh upper primary school inkawp pahnih, secondary school pathum hawn belh a ni dawn a. Higher secondary school-ah science, arts leh commerce la awm lohna school 14 ah hawn belh a ni dawn a, science zir theihna 7, arts zirna 6 leh commerce zirna 1 a ni. # Science leh arts stream inkawp school pakhat hawn thar a ni anga, science leh commerce inkawp hmun hnihah hawn a ni bawk ang. # HSS neih tawh sa school pakhatah science zirna pek belh a ni anga, school dang pakhatah commerce zirna pek belh a ni ang. # ICT facility chu elementary school 157 leh secondary school 60 ah pek an ni dawn. # Girls hostel pathum leh KGBV building sakthatna tur hmuh a ni a, residential quarters 10 sakna tur hmuh a ni. # Vocational education (VE) chu secondary school 46 ah hawn belh a ni dawn a; school 7-ah job role pahnih theuh pek an ni anga, school 39 ah job role pakhat theuh pek belh an ni ang. VE pek tawhna school hi a pumpui atanga chhutin zaa 25.5 atangin zaa 39 ah a kai dawn. # Grassroots Sports Development Centre 40 neih mek chu belhchhahin Centre 6 dang siamna tur hmuh a ni. Tunah hian zirlaite tan football, hockey, badminton, weightlifting leh boxing zirna hawn a ni tawh a, centre dang 6 hawn thar turah hian Table tennis, taekwondo leh basketball zirna hawn leh a ni ang.", "summary": "Mizoram Samagra Shiksha hnathawhna atana Project Approval Board-in a pawm chin tarlanna minute chu tihchhuah a ni a. Kum 2023-2024 chhunga sum hmuh tur chu vawibelchhe 560.72 a ni. Naupang zawng zawng in sikul an kal theihna'n sikul hawn belh zel tum a ni a, kan neih sa te chuan tihchangtlun zel tur a ni. Primary zirirtu 2652 hnenah zirtirna atana hman tangkai tur tablet pek an ni dawn. School tha lo sak tharna tur leh DIET Aizawl leh SCERT building sak thatna tur te hmuh a ni. Hun reitak chhunga chawlhsan tawh Pipe Band Academy chu pek thar leh a ni dawn. Zirlaibu te tihchangtlun zel tum ani a, Braille textbook print lian siam ani dawn bawk. ICT faciity chu pekchhuah nual ani ang a, Vocational education chu secondary school 46-ah hawnbelh a ni dawn a, Grassroot Sports Development Centre pawh Cenre 6 dang siam belh tur a ni." }, { "summarization_id": "658", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_11_summarization", "original_text": "Champhai DC in sawrkar Pisa hotute a kawm Champhai District Bawrhsap thar VL. Rem-liana chuan Champhai District chhunga sawrkar Pisa hotute chu nimin khan Champhai DC Conference Hall-ah a kawm a, sawrkar Department te chuan mahni zawnah hmalakna tur theuh nei mah se, hmasawnna lian tham thlen tur chuan Department ten tum thuhmun nei a thawhhona tha an neih a ngaih thu a sawi a. Champhai District chu Aspirational District Programme-ah telh thuai a nih a beiseiawm thu pawh sawiin, District tana hmasawnna tluantling leh chhenfakawm din a nih ngei theih nan an ngaihtuahna seng turin he huna kalkhawmte chu a sawm a ni. He hunah hian Champhai District chhunga sawrkar Pisa hotute telin Department hnathawh, hmachhawp, hmalakna leh thawhho theihna tur ruahmanna hrang hrang te an sawiho bawk a ni.", "summary": "Champhai DC in sawrkar Pisa hotute a kawm Champhai District Bawrhsap thar VL. Rem-liana chuan Champhai District chhunga sawrkar Pisa hotute chu nimin khan Champhai DC Conference Hall-ah a kawm a thawhhona tha an neih a ngaih thu sawiin, Champhai District chu Aspirational District Programme-ah telh thuai a nih a beiseiawm thu pawh a sawi." }, { "summarization_id": "659", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20024", "file_name": "F_Mizo_Sum_17_28/1/25", "original_text": "Mizorama sorkar department hotute hi vawi eng emaw zat ram pawnah thil zir turin an zin chhuak ṭhin a, a chang chuan kan minister-te meuh pawh an zin chhuak ṭhin. Heng zin chhuak zingah hian sawmna dawn avanga zin an awm a, Mizoram sorkar pawisa hmanga zin an awm ṭhin bawk.Sorkar hnathawk zin chhuakte hian an zin chhuah phu tawk ang hlawkna an hawn nge hawn lo, tih hi sorkar hian a vil zui a pawimawh khawp mai. Tute emaw zin khawthawnna tur hian sorkar sum hi an hmang mai mai ang tih a hlauhawm. Zin chhuakte zin chhuahna leh an thil tihte hi chhui chiang ila, ṭhenkhat hi chu a tel loa awm theih, ram tana hlawkna awm belh tur ni lem lote pawh a awmin a lang.Department ṭhenkhat phei hi chu Mizorama kan thlai leh thei neih sate hman ṭangkai kawnga thawhhlawk tak ni lem lo, state dang leh ram pawna thlai leh theite zir chianga zin chhuak fo ṭhin an ni a, henga sum sente hi Mizoram sorkar pawisa a nih chuan ennawn ṭhin a ṭha khawp mai.Kan ram hruaitute hian sorkar laipui dawra zin chhuah an intihhmuh hle niin a lang a, ram tana thil ṭha tak an rawn hawn deuh zel niin an zin report-ah chuan a lang a, hei pawh hi a tak a chan hma chu awih chin tawk hriat a harsa. Mizoram sorkar hnathawk state pawn leh ram pawna 'thil zir tura' zin chhuakte hi sorkar hian vil uluk deuh se, an zin chhan leh sorkar sum senso a inbuk tawk nge buk tawk lo, tihte thlenga en nawn ngam a ṭha khawp mai. Mizorama sorkar department hotute hi vawi eng emaw zat ram pawnah thil zir turin an zin chhuak ṭhin a, a chang chuan kan minister-te meuh pawh an zin chhuak ṭhin. Heng zin chhuak zingah hian sawmna dawn avanga zin an awm a, Mizoram sorkar pawisa hmanga zin an awm ṭhin bawk.Sorkar hnathawk zin chhuakte hian an zin chhuah phu tawk ang hlawkna an hawn nge hawn lo, tih hi sorkar hian a vil zui a pawimawh khawp mai. Tute emaw zin khawthawnna tur hian sorkar sum hi an hmang mai mai ang tih a hlauhawm. Zin chhuakte zin chhuahna leh an thil tihte hi chhui chiang ila, ṭhenkhat hi chu a tel loa awm theih, ram tana hlawkna awm belh tur ni lem lote pawh a awmin a lang.Department ṭhenkhat phei hi chu Mizorama kan thlai leh thei neih sate hman ṭangkai kawnga thawhhlawk tak ni lem lo, state dang leh ram pawna thlai leh theite zir chianga zin chhuak fo ṭhin an ni a, henga sum sente hi Mizoram sorkar pawisa a nih chuan ennawn ṭhin a ṭha khawp mai.Kan ram hruaitute hian sorkar laipui dawra zin chhuah an intihhmuh hle niin a lang a, ram tana thil ṭha tak an rawn hawn deuh zel niin an zin report-ah chuan a lang a, hei pawh hi a tak a chan hma chu awih chin tawk hriat a harsa. Mizoram sorkar hnathawk state pawn leh ram pawna 'thil zir tura' zin chhuakte hi sorkar hian vil uluk deuh se, an zin chhan leh sorkar sum senso a inbuk tawk nge buk tawk lo, tihte thlenga en nawn ngam a ṭha khawp mai. Mizorama sorkar department hotute hi vawi eng emaw zat ram pawnah thil zir turin an zin chhuak ṭhin a, a chang chuan kan minister-te meuh pawh an zin chhuak ṭhin. Heng zin chhuak zingah hian sawmna dawn avanga zin an awm a, Mizoram sorkar pawisa hmanga zin an awm ṭhin bawk. Sorkar hnathawk zin chhuakte hian an zin chhuah phu tawk ang hlawkna an hawn nge hawn lo, tih hi sorkar hian a vil zui a pawimawh khawp mai. Tute emaw zin khawthawnna tur hian sorkar sum hi an hmang mai mai ang tih a hlauhawm. Zin chhuakte zin chhuahna leh an thil tihte hi chhui chiang ila, ṭhenkhat hi chu a tel loa awm theih, ram tana hlawkna awm belh tur ni lem lote pawh a awmin a lang. Department ṭhenkhat phei hi chu Mizorama kan thlai leh thei neih sate hman ṭangkai kawnga thawhhlawk tak ni lem lo, state dang leh ram pawna thlai leh theite zir chianga zin chhuak fo ṭhin an ni a, henga sum sente hi Mizoram sorkar pawisa a nih chuan ennawn ṭhin a ṭha khawp mai. Kan ram hruaitute hian sorkar laipui dawra zin chhuah an intihhmuh hle niin a lang a, ram tana thil ṭha tak an rawn hawn deuh zel niin an zin report-ah chuan a lang a, hei pawh hi a tak a chan hma chu awih chin tawk hriat a harsa. Mizoram sorkar hnathawk state pawn leh ram pawna 'thil zir tura' zin chhuakte hi sorkar hian vil uluk deuh se, an zin chhan leh sorkar sum senso a inbuk tawk nge buk tawk lo, tihte thlenga en nawn ngam a ṭha khawp mai.", "summary": "Mizorama Sorkar Department hotu zin chhuak thin zingah hian sawmna dawn avanga zin an awm a,Sorkar pawisa hmanga zin an awm ṭhin bawk.Tute emaw zin khawthawnna tur hian Sorkar sum hi an hmang mai mai ang tih a hlauhawm,an zinchhuahna leh an zin chhante chhui ni se,department ṭhenkhat,Mizorama kan thlai leh thei neih sate hman ṭangkai kawnga thawhhlawk tak ni lemlo,ram danga thlai leh theite zir chianga zin chhuak fo ṭhinte pawh hi an sum sen hi Mizoram sorkar pawisa a nih chuan ennawn ṭhin a,an zin chhan leh sorkar sum senso a inbuk tawk em tihte endik ngam se a ṭha khawp ang." }, { "summarization_id": "660", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6305", "file_name": "H-60-28/01/2025-MPCC treasurer-in mi 27 a lawmlut.", "original_text": "MPCC Treasurer-in mi 27 a lawmlut Mizoram NewsMPCC Treasurer-in mi 27 a lawmlut admin 20-Nov-2024 04:50 PM MPCC chuan thuchhuah siamin, MPCC Treasurer Dr Lalmalsawma Nghaka'n vawiin (20.11.2024) hian Saipum khuaah party dang atangin an party-ah chhungkaw pasarih atangin mi 27 a lawmlut niin an tarlang. MPCC Treasurer chuan , 'Kalphung tharah Congress Sorkar hunlaia thlamuang taka sorkar hnathawkte'n ram leh mipui hmasawnna tûra zalenna an neih thin ang a awm ta lo,' a ti. Dr Lalmalsawma chuan Mizorama Sorkarna siam tawh zingah kan sorkar hrawn mek hian MNF Sorkar kal tawh khumin Leiba hnutchhiah hnem ber sorkar a nih mai a rinawm ta hle tih sawiin, 'Sum leh pai enkawl kawngah an khum khat sorkar hlimthla atangin an hlawhchham chho zel dawn tih a lang ruak thei a ni. Sorkar hnathawk te'n an ngaihdan pawh sawi ngam lovin transfer & posting hmanga invaubehna a thleng mek tih thawn rivâ a ring ta hle mai,' tiin sorkar hnathawk (official) mithiam tak takte hi kan ram leh hnam tan rohlu an nih thu a sawi. Kalphung tharah Congress Sorkar hunlaia thlamuang taka sorkar hnathawk thin te'n ram leh mipui hmasawnna tûra zalenna an neih thin ang a awm ta lo nia sawiin MPCC Treasurer chuan, 'A pawi hle a ni. Sorkar hnathawkte pawhin kan ram mipui tana tha tur a nih a, Pathian mit hmuhah leh dân hnuaia a dik anih ngat chuan huaisen takin dikna leh rinawmna lama tang zel turin ka fuih duh a ni. Kan state thenawmah kan unaute tawrhna nasat zia kan hmuh hian rilru a ti na a, nunau leh kum upa zawkte tak ngial pawh nghaisak duhna a thleng a, nunna hlu tak rawng taka laksak an ni leh thin hian thinglung a ti nain, mut tuah a harsa thin hle,' a ti.", "summary": "MPCC Treasurer Dr.Lalmalsawma chuan ni 20.11.2024 khan Saipum khuaah party dang atangin mi 27 a lawmlut.Sawrkar kan hrawn mek chu Leiba hnutchhiah hnem ber sawrkar a nih mai a rinawm ta hle mai tiin, sawrkar hnathawkte lah Congress sawrkar hun laia thlamuang taka sawrkar hnathawk thin ten ram leh mipui hmasawnna tura zalenna an neih thin ang kha a awm lo tih sawiin, Sawrkar hnathawkte pawh mipui tana thil tha a nih chuan,huaisen takin dikna leh rinawmna lama tang zel turin a fuih nghal bawk.Kan state thenawma kan unaute tawrhna chungchangte pawh sawiin, an tawrhna nasa lutuk avangin thinlung a naa,mutmu tuah a harsa thin hle a ti bawk." }, { "summarization_id": "661", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21289", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "MZP General Headquarters chuan thuchhuah siamin, Mizoram Bru-te chungchanga state dang MP 11 an inrawlh leh Bharat Hitaraksha Abhiyan (BHA)-te hmalakna an duh loh thu an tarlang a, an dodal dawn tih an puang.MZP-te hian state dang MP-te'n Bru-te hamṭhatna tura an rawn beihpui chu engti kawng zawng maha an pawm loh thu an puang a, chumi piah lama BHA inti hnam dang 140 vel zet Chief Minister office tuala an pungkhawm thei chu an duh loh thu leh venhimna thlenga a nghawng theia an hriat thute an tarlang a ni.MP 11-in CM hnenah lehkha an thawn a, kan ram chhunga ro kan relna tura an rawn inrawlh hi an tih loh tawp tur an tih piah lamah, Mizoram, Mizo mipuite leh kan CM leh kan MP te thlengin min zah lo hle a ni. Mizoramin keimahni pualin Lok Sabha leh Rajya Sabha-ah MP kan nei a, hmun danga MP-in an constituency pawn lama thu neih an rawn tum leh kan MP-te pawh be rawn loa an bial chhunga an inrawlh hi ngawih bopui chi a ni hauh lo.Chumi piah lama hnam dang 140 rual zet mai kan CM pisa tuala an pungkhawm hi thil mak tak a ni. Hei aia mak zawk mah chu an punkhawm thu hi a hunlaiin khawiah mah puanzar a ni loin mipui nawlpuiin an hre lo a ni. CM tuala thil phût neia pungkhawm chu Mizo tlem te pawh ni se kan hriat ngei tur a nihlai a, hnam dang 140 rual an pungkhawm chunga thuppuitu awm ang maia a thawm a reh hmak mai kha a mak takzet a ni.Engpawhnise Bru chung­changa state pawn lam mite rawn inrawlh dan en hian kan state sorkar hi an ngainep a nih loh pawhin an ngai pawimawh lo hle niin a lang a, heng mite leh an chet dan MZP-in an dem ngam hi an tih tur dik tak an ti a, YMA lam pawh an ngawi tur a ni lo a, Mizo mipui zawng zawngin na taka kan dem a ngai. MZP General Headquarters chuan thuchhuah siamin, Mizoram Bru-te chungchanga state dang MP 11 an inrawlh leh Bharat Hitaraksha Abhiyan (BHA)-te hmalakna an duh loh thu an tarlang a, an dodal dawn tih an puang.MZP-te hian state dang MP-te'n Bru-te hamṭhatna tura an rawn beihpui chu engti kawng zawng maha an pawm loh thu an puang a, chumi piah lama BHA inti hnam dang 140 vel zet Chief Minister office tuala an pungkhawm thei chu an duh loh thu leh venhimna thlenga a nghawng theia an hriat thute an tarlang a ni.MP 11-in CM hnenah lehkha an thawn a, kan ram chhunga ro kan relna tura an rawn inrawlh hi an tih loh tawp tur an tih piah lamah, Mizoram, Mizo mipuite leh kan CM leh kan MP te thlengin min zah lo hle a ni. Mizoramin keimahni pualin Lok Sabha leh Rajya Sabha-ah MP kan nei a, hmun danga MP-in an constituency pawn lama thu neih an rawn tum leh kan MP-te pawh be rawn loa an bial chhunga an inrawlh hi ngawih bopui chi a ni hauh lo.Chumi piah lama hnam dang 140 rual zet mai kan CM pisa tuala an pungkhawm hi thil mak tak a ni. Hei aia mak zawk mah chu an punkhawm thu hi a hunlaiin khawiah mah puanzar a ni loin mipui nawlpuiin an hre lo a ni. CM tuala thil phût neia pungkhawm chu Mizo tlem te pawh ni se kan hriat ngei tur a nihlai a, hnam dang 140 rual an pungkhawm chunga thuppuitu awm ang maia a thawm a reh hmak mai kha a mak takzet a ni.Engpawhnise Bru chung­changa state pawn lam mite rawn inrawlh dan en hian kan state sorkar hi an ngainep a nih loh pawhin an ngai pawimawh lo hle niin a lang a, heng mite leh an chet dan MZP-in an dem ngam hi an tih tur dik tak an ti a, YMA lam pawh an ngawi tur a ni lo a, Mizo mipui zawng zawngin na taka kan dem a ngai. MZP General Headquarters chuan thuchhuah siamin, Mizoram Bru-te chungchanga state dang MP 11 an inrawlh leh Bharat Hitaraksha Abhiyan (BHA)-te hmalakna an duh loh thu an tarlang a, an dodal dawn tih an puang. MZP-te hian state dang MP-te'n Bru-te hamṭhatna tura an rawn beihpui chu engti kawng zawng maha an pawm loh thu an puang a, chumi piah lama BHA inti hnam dang 140 vel zet Chief Minister office tuala an pungkhawm thei chu an duh loh thu leh venhimna thlenga a nghawng theia an hriat thute an tarlang a ni. MP 11-in CM hnenah lehkha an thawn a, kan ram chhunga ro kan relna tura an rawn inrawlh hi an tih loh tawp tur an tih piah lamah, Mizoram, Mizo mipuite leh kan CM leh kan MP te thlengin min zah lo hle a ni. Mizoramin keimahni pualin Lok Sabha leh Rajya Sabha-ah MP kan nei a, hmun danga MP-in an constituency pawn lama thu neih an rawn tum leh kan MP-te pawh be rawn loa an bial chhunga an inrawlh hi ngawih bopui chi a ni hauh lo. Chumi piah lama hnam dang 140 rual zet mai kan CM pisa tuala an pungkhawm hi thil mak tak a ni. Hei aia mak zawk mah chu an punkhawm thu hi a hunlaiin khawiah mah puanzar a ni loin mipui nawlpuiin an hre lo a ni. CM tuala thil phût neia pungkhawm chu Mizo tlem te pawh ni se kan hriat ngei tur a nihlai a, hnam dang 140 rual an pungkhawm chunga thuppuitu awm ang maia a thawm a reh hmak mai kha a mak takzet a ni. Engpawhnise Bru chung­changa state pawn lam mite rawn inrawlh dan en hian kan state sorkar hi an ngainep a nih loh pawhin an ngai pawimawh lo hle niin a lang a, heng mite leh an chet dan MZP-in an dem ngam hi an tih tur dik tak an ti a, YMA lam pawh an ngawi tur a ni lo a, Mizo mipui zawng zawngin na taka kan dem a ngai.", "summary": "MZP General Headquarters chuan thuchhuah siamin, Mizoram Bru-te chungchanga state dang MP 11 an inrawlh leh Bharat Hitaraksha Abhiyan (BHA)-te hmalakna an duh loh thu an tarlang a, an dodal dawn tih an puang. BHA inti hnam dang 140 vel zet CM office tuala pungkhawm thei chu an duh loh thu leh venhimna thlengin a nghawng theia an hriat thu te an tarlang. An tih loh tawp tur a nih piah lamah Mizo mipuite min zah lo hle a ni. State dang MP in kan MP te pawh ber rawn loa an bial chhunga an inrawlh hi ngawih bopui chu a ni lo. Chumi piah lama hnam dang 140 rual zet mai kan CM pisa tuala an pungkhawm hi thil mak a ni. Hei aia mak chh an punkhawm thu hi a hunlaiin puanzar a ni miah lo hi a ni a, thuppuitu an awm a ang hle. Engpawhnise Bru chungchanga state pawn lam mite inrawlh dan en hian kan state sorkar hi an ngainep hle a ni. MZP in an dem ngam hi an tih tur dik tak a ni a, YMA lan pawh an ngawi tur a ni lo a, mipui pawhin na taka kan dem a ngai." }, { "summarization_id": "662", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6242", "file_name": "H-18-26/01/2025-Manipura kahhlumte ruang", "original_text": "Manipur-a kahhlumte ruangin Mizoram paltlang dawn Mizoram NewsManipur-a kahhlumte ruangin Mizoram paltlang dawn admin 12-Nov-2024 07:59 PM Sub. Hqrs. YMA, Kolasib chuan vawiin (12.11.2024) tlai khan thuchhuah siamin, 'Jiribam, Manipur-a CRPF-te'n kan unau an kahhlum mi 10-te ruang chu Churachandpur-a phum turin an rawn phur chho dawn,' tih an tarlang. Sub. Hqrs. YMA, Kolasib chuan ruangte hi Silchar-ah postmortem an nih thu tarlangin, 'Lo hmuah tum a ni. An paltlang khua branch/joint group YMA remchang apiangten an ruang lo hmuah nise. A thei chuan puan, ralna sum, pangpar lo pek nise. An rawn thlen hun tur a la hriat theih loa, rindan chuan zanlai pelh hnu emaw, zing khawvar hnuah an rawn chhuak thei chauh ang,' an ti. Thudawn danin, Central YMA pawhin Zohnahthlakte ruang hi Aizawlah lo hmuah an tum a, programme erawh siam loin, Bawngkawnah an lo thlah liam ang. Thutlukna fumfe tak erawh an la siam lo thung. Ruangte hi Ngopa lam atangin Churachandpur panpui an ni ang. Mi 10 te hi nizan (11.11.2024) khan kahhlum an ni. Kuki-Zo Council chuan mi 10 te hi Kuki-Zo village volunteer-te niin an tarlang.", "summary": "Manipur buaina avangin ni 11.11.2024 zan khan mi 10 kahhlum an ni. Kuki-Zo Council chuan mi 10 te hi Kuki-Zo Village Volunteer-te niin an tarlang.Ni 12.11.2024 khan sub.Hqrs.YMA,Kolasib chuan thuchhuah siamin, Jiribam, Manipura CRPF-te'n kan unau mi 10 an kahhlum hi Silchar-ah postmortem niin, Churachandpur-a phum turin an phur chho dawn tih an tarlang.An paltlang khua branch/group YMA remchang apiangte chuan puan,ralna sum leh pangpar pek nise an ti bawk." }, { "summarization_id": "663", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6209", "file_name": "H-04-23/01/2025- qr code thlaktu an man", "original_text": "QR code thlaktu an man Mizoram NewsQR code thlaktu an man admin 10-Nov-2024 04:21 PM Aizawl Police Station-a duty-te chuan an report dawn bawhzuiin, social media lama video darh vak Mizofed Petrol Pump, Treasury Square-a QR code scanned sticker thlaktu an man tawh. Police atanga Bengvarna thudawn danin, Mizofed Petrol Pump-a QR code scanned sticker thlak a nih chungchangah hian nimin (9.11.2024) khan report an dawng. Mi thenkhat chuan QR code scanned sticker a lo thlakah hian petrol man an thun hman a ni. Police-te chuan an chhuizui hnuah QR code scanned sticker thlaktu ni ngeia hriat hi an man a, H Lalrohlua (23) s/o H Lalzarliana, Hrangchalkawn, Lunglei; tuna Armed Veng, Aizawla awm mek nia inchhal a ni. A mobile phone pawh an man sak nghal. A mobile phone-a G Pay transaction history atanga a lan danin, Rs. 1,000, Rs. 425 leh Rs. 890 a vaiin Rs. 2,315 an thun a, midang hnenah Rs. 890 a thawn chhuak thung. Thu zawhfiahna atangin H Lalrohlua hian Mizofed Petrol Pump-a QR code scanned sticker thlaktu a nih thu hi a pha lo a, jail-ah dah a ni. Tun hmain thubuai a la nei ngai lo.", "summary": "QR Code thlaktu an man Aizawl Police Station-a duty te chuan ni 9.11.2024- a an report dawn bawhzuiin, Mizofed Petrol Pump, Treasury Square-a QR code scanned sticker thlaktu H.Lalrohlua (23) s/o H.Lalzarliana, Hrangchalkawn,Lunglei;tuna Armed Veng, Aizawla khawsa nia inchhal chu an man.A mobile phone a Gpay transaction history atanga a lan danin, Rs.1,000,Rs.425, leh Rs.890, a vaiin Rs. 2,315 an thun a, Rs.890 chu mi dang a thawn chhuak thung. H.Lalrohlua hian QR code scanned sticker thlaktu a nih chu a pha buai hauh loa, jailah tan tir nghal a ni." }, { "summarization_id": "664", "url": "https://theaizawlpost.org/arsenal-leh-liverpool-chak-laiin-city-an-tlawm/", "file_name": "SMizo_5_15-02", "original_text": "Football club hrang hrang ten season thar atan inbuatsaihna ngawrh takin an nei a, club hrang hrang ten friendly match an khel hlawm. Inrinni a inkhelah Arsenal in Manchester United an hneh a, Liverpool an chak bawk. Arsenal leh Liverpool an chak lai hian EPL champion Manchester City chu a vawi hnih nan an tlawm thung. Arsenal 2-1 Manchester United Premier League club lian pahnih Arsenal leh Manchester United te chu California a SoFi Stadium-ah an inhmachhawn a, Arsenal in 2-1 in hnehna an chang. Arsenal laka an tlawm tum hian Manchester United player thar Leny Yoro chuan hliam a tuar a, striker Rasmus Hojlund pawh hliam vangin lakchhuah a ni bawk. Gunners lakah an tlawm bakah an player pahnih an inhliam hi United tan chanchin chhe leh zual a ni. Manchester United hian an elpui lian Arsenal lakah bul an tan tha a, goal an thun hma hle. Inkhel tan atanga minute 10-na lekah striker Rasmus Hojlund chuan hmahruaina goal a thun. Hojlund hian goal a thun atanga minute ruk hnu lekah hliam a tuar a, minute 16-naah lakchhuah niin Hannibal Mejbri a lut. Rasmus Hojlund awm loh hnuin United tlar hma an hriam zo tawk tawh lova, ball chang tam zawk ni mah se shot nei lem zawk an ni tawh. Hma taka goal an chhuah hian Arsenal a chhaihkawlh a, an khel tha zui ta viau thung. Gabriel Jesus chuan minute 26-naah goal thunin an si phurh a sut. Goal lut a awm belh theih loh reng hnuin Gabriel Martinelli chuan minute 81-naah Arsenal chakna goal a thun a, United an hneh zui ta a ni. Arsenal hian pre-season a match an neih hmasak berah AFC Bournemouth chu penalty shoot-out ah an lo hneh hram tawh a. United lakah tha zawka inlan in, 2-1 in hnehna an chang zui ta a ni. Liverpool chakpuitu Szoboszlai Zirtawpni khan Liverpool chuan an manager thar Arne Slot hnuaia an match hmasa ber an khel a, Real Betis lakah Dominik Szoboszlai goal thun hmangin hnehna an chang. Manager thar Slot hnuaia inkhel an hmachhawn hmasak ber tum hian Dominik Szoboszlai chuan minute 34-naah he inkhela goal awmchhun hi a thun a, 1-0 in an chak zui ta a ni. City an tlawm leh tawh : EPL Champion Manchester City chuan pre-season-a an match hnihna inrinni khan Yankee Stadium-ah an hmachhawn a, AC Milan hneh lovin an tlawm. City hian AC Milan lakah goal an thun hmasa a, minute 19-na lekah Erling Haaland chuan hmahruaina goal a thun. Hma takah goal thun mah se chawlhlawk hmain goal hnih an chhuah a, hnufual zawk ni chungin chawlhlawk an hmang. AC Milan tan hian Lorenzo Colombo chuan minute 30-naah goal thunin an si phurh a sut a. Amah vek hian minute 34-naah an goal hnihna a thun zui leh bawk. Inkhel hmuhnawm takah hian chawlhlawk hnu lamah pawh goal a lut leh thuai a, City tan James McAtee chuan minute 55-na lekah goal thunin an si phurh a sut. Team hnihte an inhnehtawk reng hnuin Marco Nasti chuan minute 78-naah AC Milan goal thumna a thun a, City lakah Serie A team lian AC Milan in 3-2 in hnehna an chang zui ta a ni. City an tlawm lai hian London club lian Chelsea chu Celtic lakah 4-1 ngawtin an tlawm ve bawk.", "summary": "Football club hrang hrang ten season thar atan inbuatsaihna ngawrh takin an nei a, friendly match an khel hlawm a. Inrinni a inkhelhah Arsenal in Manchester United an hneh a, Liverpool an chak bawk. Arsenal lak a an tlawm tum hian United player pahnih an inhliam a, an chan a chhe zual hle. United hian bul tan tha viau mahse heihian Arsenal a chhaihkawlh a 2-1 in hnehna an chang zui ta a ni. Liverpool manager thar Arne Slot hnuai a an vawikhat khelhna ah Dominic Szoboszlai chuan minute 34-naah he inkhel a goal awmchhun chu thunin 1-0 in Real Betis chu an hneh a ni. Hetih lai hian EPL Champion Manachester City chuan AC Milan hneh lovin an vawihnih nan an tlawm a ni. City tan hian Haaland chuan goal hmasa a thun a minute 55-naah McAtee chuan goal a rawn khung leh a, amaherawhchu AC Milan tan Lorenzo chuan goal hnih rawn khung veleh a, minute 78-naah Nasti chuan goal rawn khung lehin City chu 3-2 in an hneh ta a ni." }, { "summarization_id": "665", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5806", "file_name": "SMizo14_24-01", "original_text": "Bawlhhlawh paih motor an ding dawn Mizoram NewsBawlhhlawh paih motor an ding dawn admin 20-Sep-2024 01:08 PM Aizawl khawpui bawlhhlawh paihtu Aizawl Garbage Owners Association (AGVOA), PP Mode Bawlhhlawh Paih Welfare leh Sanitation Driver & Handyman Association hruaitute chuan vawiin (20.9.2024) hian Aizawl Press Club-ah press conference neiin, September 30, 2024 (Thawhtanni) atangin bawlhhlawh an paih tawh dawn lo tih an sawi. Pawl pathum hruaitute chuan bawlhhlawh paih man rualkhai zawk leh mumal an neih theihna atana kawng hrang hranga an hmalaknain awmzia a neih loh hnu leh flag dum an bel hnu pawha awmzia a awm tak loh avangin bawlhhlawh paih an chhunzawm dawn tak loh thu sawiin, 'Dik tak leh rualkhai taka bawlhhlawh paih motor hman man bithliah kan duh ber chu rei tak kan ngah hnu pawha heti mai hi kan dinhmun a nih avangin Aizawl khawpui chhung mipui bawlhhlawh khawntu (AMC bithliah rate hmangtute chuan September 9 atang khian tiamchin awm loin din vek tur kan ti ta a ni,' an ti. An ngenna leh duhna, Aizawl khawpui tan pawha rorelna dik leh tha zawk nia an hriatah nghet tak leh huai taka din tlat an tum tih sawiin pawl pathum hruaitute chuan, 'Veng hla leh hnaite duhsak bik nei loa, rualkhai taka bawlhhlawh paih motor hman man per kilometre mila siamtha turin AMC-a kan hotute, thuneitute kan beiseiin kan phut tlat a ni,' tiin Aizawl mipuite chu bawlhhlawh paihtute chungah rorelna dik, rualkhai leh mumal tak a awm theih nan dawihtheihna nena thlawp turin an ngen. Pawl pathum hruaitute sawi danin, AMC hnuaia local council 85-ah LMV hmanga bawlhhlawh paih veng 74 leh MMV hmanga bawlhhlawh paih veng 73 hmanga paih a nih chhan chu veng thenkhat LMV chauh hmang emaw, MMV chauh hmang emaw, leh a pahniha hmanga kawp an awm vang a ni. Tun dinhmunah Aizawl khawpui chhung bawlhhlawh paihna atan motor 151 hman mek a ni. Bawlhhlawh paih man hi AMC-in 60% in tumin, local council-te'n mipui thawhlawm an khawn chhuah atangin 40% an tumve thung. AMC bithliah bawlhhlawh paih man a rualkhai loh avang hian local council-te'n motor hman man an pek dan pawh a in ang lo.", "summary": "Aizawl khawpUi bawlhhlawh paihtu Aizawl Garbage Owners Association (AGVOA), PP Mode Bawlhhlawh Paih Welfare leh Sanitation Driver & Handyman Association hruaitute chuan Aizawl Press Club-ah conference neiin September 30,2024 atangin bawlhhlawh an paih tawh dawn lo tih an sawi. Pawl pathumte hruiatute chuan bawlhhlawh paih man rualkhai zawk leh mumal an neih theihna atana an hmalakna in awmzia a neih loh vang a hetiang a ti hi an ni an ti. Tun dinhmun ah Aizawl khawpui chhung ah motor 151 hman mek a ni a, bawlhhlawh paih man hi AMC-in 60% tumin, Local Council ten mipui te thawhkhawm atangin 40% an tum ve thung a. AMC bithliah bawlhhlawh paih man a rualkhai loh avang hian Local Council-te'n motor hman man an pek dan pawh a in anglo hle ani an ti." }, { "summarization_id": "666", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19983", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Vairengtea Excise & Narcotics department (END) staff-te chuan Mizoram Liqour Prohibition (MLP) Act hman a nih hnuah sap zu ûm puitling 5,573 an man tawh a, zu kaihhnawihah hian mi 13 an man a, zu kaihhnawiha thubuai an ziah luh zat chu 36 a ni.Mizoramah zu khapna dan hman a ni leh ta a, dan anga zu zawrhna tihtawp a ni tawh. Ualau taka phalna neia zu zawrh a tawp ta hi chhungkaw tam tak tan thu lawmawm tak a ni a, mi ṭhenkhat hi chu a langsara zu an zawrh avanga in ve mai te an ni a, zu ber a awm tak lohah chuan in chhunzawm lo eng emaw zat an awm ngei ang.Hetihlai hian zu khap bur a nihlai aṭanga in ṭhang tawh, dan anga zawrh a nihlai pawha nghei chuang lo, tuna zu an khap nawn leh tak hnu pawha in lo thei lo hi eng emaw zat an awm ang. Heng mite hian a theihna apiangah zu an zawng a, khawpuiah chuan sap zu (a sen chi kan tih mai) hi man to taka lei tur a awm reng avangin pawisa tam tak sengin zu an lei ṭhin. Tualchhunga zu (local kan tih mai) siam chawp pawh man sang zawka lei tur a la awm reng. Zu hi a vang ta ngei mai a; nimahsela a la rêm lo mai ni loin a chang chuan khawpui daia zu zawrhna area-ah hnawksak khawpa tam lirthei a la ding ṭhin.Zu khap hi mi tam zawkin ṭha an ti a, chutihlai chuan zu khap inti sia man to zawka lei tur a awm reng dawn chuan khap ting tang loh an duh thu pawh an lo sawi tawh ṭhin. Tunah hian Aizawl khawpuiah pawisa nei tan zu lei tur a la awm reng a, khawpui chhehvela zu zawrhna hmunpui ṭhinahte pawh zu lei tur a la awm reng mai hi sorkarin ṭan a lak a ṭul takzet a ni.Sorkarin zu a khap a nih chuan dan anga zawrh phal a ni tawh lo mai ni loin, dan loa zawrh te phei chu khauh takin a vilin a vai tur a ni. Tun anga a kal chuan MLTP Act hmanlai ang deuh khan dan anga zu zawrhna titawpin dan loa zu zuarte'n nuamsain zu an zuar leh palh mai ang tih a hlauhawm. Vairengtea Excise & Narcotics department (END) staff-te chuan Mizoram Liqour Prohibition (MLP) Act hman a nih hnuah sap zu ûm puitling 5,573 an man tawh a, zu kaihhnawihah hian mi 13 an man a, zu kaihhnawiha thubuai an ziah luh zat chu 36 a ni.Mizoramah zu khapna dan hman a ni leh ta a, dan anga zu zawrhna tihtawp a ni tawh. Ualau taka phalna neia zu zawrh a tawp ta hi chhungkaw tam tak tan thu lawmawm tak a ni a, mi ṭhenkhat hi chu a langsara zu an zawrh avanga in ve mai te an ni a, zu ber a awm tak lohah chuan in chhunzawm lo eng emaw zat an awm ngei ang.Hetihlai hian zu khap bur a nihlai aṭanga in ṭhang tawh, dan anga zawrh a nihlai pawha nghei chuang lo, tuna zu an khap nawn leh tak hnu pawha in lo thei lo hi eng emaw zat an awm ang. Heng mite hian a theihna apiangah zu an zawng a, khawpuiah chuan sap zu (a sen chi kan tih mai) hi man to taka lei tur a awm reng avangin pawisa tam tak sengin zu an lei ṭhin. Tualchhunga zu (local kan tih mai) siam chawp pawh man sang zawka lei tur a la awm reng. Zu hi a vang ta ngei mai a; nimahsela a la rêm lo mai ni loin a chang chuan khawpui daia zu zawrhna area-ah hnawksak khawpa tam lirthei a la ding ṭhin.Zu khap hi mi tam zawkin ṭha an ti a, chutihlai chuan zu khap inti sia man to zawka lei tur a awm reng dawn chuan khap ting tang loh an duh thu pawh an lo sawi tawh ṭhin. Tunah hian Aizawl khawpuiah pawisa nei tan zu lei tur a la awm reng a, khawpui chhehvela zu zawrhna hmunpui ṭhinahte pawh zu lei tur a la awm reng mai hi sorkarin ṭan a lak a ṭul takzet a ni.Sorkarin zu a khap a nih chuan dan anga zawrh phal a ni tawh lo mai ni loin, dan loa zawrh te phei chu khauh takin a vilin a vai tur a ni. Tun anga a kal chuan MLTP Act hmanlai ang deuh khan dan anga zu zawrhna titawpin dan loa zu zuarte'n nuamsain zu an zuar leh palh mai ang tih a hlauhawm. Vairengtea Excise & Narcotics department (END) staff-te chuan Mizoram Liqour Prohibition (MLP) Act hman a nih hnuah sap zu ûm puitling 5,573 an man tawh a, zu kaihhnawihah hian mi 13 an man a, zu kaihhnawiha thubuai an ziah luh zat chu 36 a ni. Mizoramah zu khapna dan hman a ni leh ta a, dan anga zu zawrhna tihtawp a ni tawh. Ualau taka phalna neia zu zawrh a tawp ta hi chhungkaw tam tak tan thu lawmawm tak a ni a, mi ṭhenkhat hi chu a langsara zu an zawrh avanga in ve mai te an ni a, zu ber a awm tak lohah chuan in chhunzawm lo eng emaw zat an awm ngei ang. Hetihlai hian zu khap bur a nihlai aṭanga in ṭhang tawh, dan anga zawrh a nihlai pawha nghei chuang lo, tuna zu an khap nawn leh tak hnu pawha in lo thei lo hi eng emaw zat an awm ang. Heng mite hian a theihna apiangah zu an zawng a, khawpuiah chuan sap zu (a sen chi kan tih mai) hi man to taka lei tur a awm reng avangin pawisa tam tak sengin zu an lei ṭhin. Tualchhunga zu (local kan tih mai) siam chawp pawh man sang zawka lei tur a la awm reng. Zu hi a vang ta ngei mai a; nimahsela a la rêm lo mai ni loin a chang chuan khawpui daia zu zawrhna area-ah hnawksak khawpa tam lirthei a la ding ṭhin. Zu khap hi mi tam zawkin ṭha an ti a, chutihlai chuan zu khap inti sia man to zawka lei tur a awm reng dawn chuan khap ting tang loh an duh thu pawh an lo sawi tawh ṭhin. Tunah hian Aizawl khawpuiah pawisa nei tan zu lei tur a la awm reng a, khawpui chhehvela zu zawrhna hmunpui ṭhinahte pawh zu lei tur a la awm reng mai hi sorkarin ṭan a lak a ṭul takzet a ni. Sorkarin zu a khap a nih chuan dan anga zawrh phal a ni tawh lo mai ni loin, dan loa zawrh te phei chu khauh takin a vilin a vai tur a ni. Tun anga a kal chuan MLTP Act hmanlai ang deuh khan dan anga zu zawrhna titawpin dan loa zu zuarte'n nuamsain zu an zuar leh palh mai ang tih a hlauhawm.", "summary": "Vairengtea Excise & Narcotics department staff-te chuan MLP Act hman a nih hnuah sap zu ûm puitling 5,573 an man tawh a, zu kaihhnawihah hian mi 13 an man a, zu kaihhnawiha thubuai an ziah luh zat chu 36 a ni. Mizoramah zu khapna dan hman a ni leh a, dan anga zu zawrh tihtawp a ni tawh. Hei hi chhungkaw tam tak tan thu lawmawm a ni. Hetih lai hian zu khap bur a nihlai atanga in tawh, dan anga zawrh a nihlai pawha nghei chuang lo tam tak an awm ang. Heng mite hian a theihna a piangah zu an zawng a, khawpuiah chuan a sen chi hi man toa lei tur a awm reng avangin an lei thin. Zu hi a vang ta ngei a, mahse a la rem lo a, khawpuiah phei chuan zu zawrhna area-ah hnawksak khawpin lirthei a la ding thin. Zu khap hi mi tam zawk duh dan a ni a, mahse khap renga lei tur awm reng ai chuan khap loh duh pawl an awm. Tunah hian khawpui chhehvela zu zawrhna hmunpui thinahte pawh zu lei tur a la awm hi sorkar hian tan a kak a ngai takzet. Tun anga a kal chuan MLTP Act hmanlai ang deuh khan dan anga zu zawrhna titawpin dan loa zu zuarte'n nuamsain zu an zuar leh palh mai ang tih a hlauhawm." }, { "summarization_id": "667", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5992", "file_name": "SMizo_26_30-01", "original_text": "Khawtlangin document hren sak Mizoram NewsKhawtlangin document hren sak admin 22-Oct-2024 11:13 AM Vawi tam tak an ngen hnuah BRN Infrastructure Pvt. Ltd. -ten kawngpui an siamthat duh loh avangin nimin (21.10.2024) khan Theiriat khawtlang hruaituten an lirthei man sakin, a document an hren sak. Lunglei atanga thudawn danin, Theiriat khawtlang hruaituten vawi tamtak an ngen hnuah pawh National Highway No 302 kawngpui siamtu BRN Infrastructure Pvt. Ltd. -te'n Three Gate leh Hrangchalkawn inkar kawng chu lirthei zawh theiha an siam duh loh avangin nimin khan Theiriat khawtlang hruaitute leh thalaite chu BRN Construction thuneitute hmuh tumin an thawk chhuak a, an lirthei pakhat chu man sakin, Company thuneitute nen thu delhkilh neia an inrem hnuah lirthei hi pe letin, a document an hren sak a ni. Theiriat khawtlang hruaitute chuan NH 302 kawngpuiin a huam chin, Three Gate leh Hrangchalkawn inkar kawng chu a siamtu Company BRN Infrastructurw Pvt Ltd te chuan hun eng emaw chen atangin an khawih chhunzawm lo tih an sawi, 'Hemi avang hian lirthei tan zawh hleihtheih loh khawpin a chhia. Tunhnaiah pawh motor lian buhfai phurte chuan an buhfai phurh an thlauh phah nual,' an ti. Kawng siamtu company hnenah Theiriat khawtlang hruaitute chuan vawi 10 chuan siamtha tura an ngen tawh thu sawiin, 'BRN Infrastructure thuneitute bakah kawngpui siam meka mawhphurtu NHIDCL thuneitute pawh vawi tamtak kan hmuh tawh. Amaherawhchu, inkawk kualin, an inpuh kual thin,' tiin Theiriat mai bakah Mizo mipui, helai kawng hmangtu tamtakin harsatna nasa tak an tawh thu an sawi.", "summary": "Theiriat khawtlang hruaituten vawi tamtak an ngen hnu ah pawh National Highway No 302 kawngpui siamtu BRN Infrastructure Pvt. Ltd.- te'n Three Gate leh Hrangchalkawn inkar kawng chu lirthei zawh theih a an siam dduh loh avangin nimin khan Theiriat khawtlang hruaitute chuan an lirthei pakhat leh an document an hrensak a, Company neitute nen thu dehkilh nei a an inrem avang in an motor hi chu an pe let leh a ni. Theiriat hruaitute chuan thuneitu bak ah NHIDCL te pawh vawi tamtak an hmuh tawh thu sawiin, engmah awmzia a awm silo a mipui, helai kawng hmangtu tamtak harsatna nasa tak an siam vang a hetiang thil hi ti an nih thu an sawi." }, { "summarization_id": "668", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5811", "file_name": "SMizo_19_30-01", "original_text": "CYMA-in kawng chhia an tlawh Mizoram NewsCYMA-in kawng chhia an tlawh admin 20-Sep-2024 05:46 PM Vawiin (20.9.2024) hian Central YMA hruaitute chuan Sairang leh Kolasib inkar National Highway kawng siam mek an tlawh a, CYMA President Lalhmachhuana bakah OB pahnih leh CEC 11 te an kal. CYMA hruaitute hi Zoram Drivers Union hruaituten Khamrang leh Kawnpui inkarah an tawiawm. CYMA chuan Mizoram mamawh chawkluhna kawngpui ber lirthei tlan theih lohva a chhe ta leh khar hial ngaia a awm chu pawi ti hle a, Chief Minister leh sawrkar thuneitute hnenah Mizoram hmun hrang hranga kawng chhia chungchang leh hma la turin a lo ngen tawh thin. Kan kawngpui pawimawh khar hial khawpa sawrkarin a siam țhat hna a kalpui mek chu a hmunah hian zuk en a ni. Hnathawh mekna lai Khamrang khua leh Kawnpui inkara kawng uluk taka en niin, hnathawk mektu department hotute nen pawh sawihonate neih a ni. Mualkhang, Khamrang leh Kawnpui Branch YMA hruaitute nen an hma lo lak tawhna te pawh ngaihthlak niin, vawiin ni thleng pawh khan truck driver tangkhangte hnenah eitur an pe a, hma an lak zel dan turte pawh sawipui nghal an ni . Tin, Kolasib Sub-Headquarters YMA hruaitute nen pawh kawng chhia chungchangah sawiho a ni. Tlai dar 4:30 ah Kolasib DC Meeting Hall-ah kan kawngpui khar tak leh sawrkar hmalakna hrang hrang te DC kaihhruainain sawih a ni. Central YMA ngenna angin Sairang leh Kolasib inkar kawng chhia siam mek chu awmze nei zawk leh chak zawka hma lak zel an tum thu ngaihthlak a ni a; a tul anga hmalak zel dan tur pawh la sawiho zel nise tih a ni.", "summary": "Central YMA hruaitute chuan Sairang leh Sairang leh Kolasib inkar National Highway kawng siam mek an tlawh a, CYMA President Lalhchhuana bak ah OB pahnih leh CEC 11 te an kal. CYMA chuan Mizoram mamawh lakluhna kawngpui ber a chhe ta mai chu a pawi an ti hle a, sorkar te chu a chak thei ang ber a kawngsiam hna thawk turin an ngen. Tlai dar 4:30 ah Kolasib DC Meeting Hall-ah DC kaihhruaina in kawngpui khar tak leh sorkar hmalakna hrang hrang an sawiho bawk a ni." }, { "summarization_id": "669", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8851", "file_name": "H-205-13/02/2025-kawngpui chhia sawrkar mawhphurhna", "original_text": "Tunlai hian Mizoram châk lâkna NH-54 kawngpui chu Bualpui leh Kawnpui inkarah te, Kawnpui-Khàmráng inkar leh Khàmráng-Buichali inkarah a chhe hle a; lirthei tam tak an tangkhan tawh bakah lirthei ṭhenkhat chu kawngpuiah an tâng a, lirthei let/ tlu a khat tawkin a awm bawk.  NH-54 kawngpui hi National Highways and Infrastructure Development Corpo­ration (NHIDCL) enkawl lai a ni.Kan state kawng­pui pawimawh bera chhal theih heti tak maia a chhia hi a zialo hle mai a, sorkar a inthlak hnuah pawh kawngpui pawimawh hi a la chhe chhunzawm zel a ni ber mai. He kawngpui hi Mizoramin state pawn aṭanga bungrua kan phurh luhna ber a ni a, bungraw phur  lirthei tlan ngam loh khawpa a awm chuan a tuartu chu mipui bawk an ni.Sorkar chuan chhuanlam tur ṭha tak a nei sâ a, he kawng hi state sorkar enkawl ni loin NHIDCL kut a nih tawh thu an sawi ngei ang a; nimahsela he kawngpui hi mi state-a awm a ni lo a, Mizoram chhunga mi a nih miau avangin Mizoram sorkar hian a kut a sil thei lo ang.Kawngpui siam tura thlan tawhte hian an siam ṭha tawk lo emaw, hna an thawk muang emaw, an hna an tlin lo a nih pawhin a nawrtu tur chu sorkar a ni a; kawng chhiatna hmun tlawh zin dup ringawta a chhe lai siam leh si lohte hi thil inhmeh lo tak a ni.Mizoram sorkara vawn fung chelhtu political party hi kawngpui ṭha ngai pawimawha inchhal, Assembly rorelna in sangah pawh kawng­pui a ṭhat em avanga lawmthu sawina hman ni lawka lo pu lut tawhtu an ni a; kawng a ṭhat laia hmingṭhat lâk tuma Assembly House-a lawmthu sawina pu luttu political party-te hi kawng a chhiat takah hian an tlanchhe thiang lo ang. Tunlai hian Mizoram châk lâkna NH-54 kawngpui chu Bualpui leh Kawnpui inkarah te, Kawnpui-Khàmráng inkar leh Khàmráng-Buichali inkarah a chhe hle a; lirthei tam tak an tangkhan tawh bakah lirthei ṭhenkhat chu kawngpuiah an tâng a, lirthei let/ tlu a khat tawkin a awm bawk.  NH-54 kawngpui hi National Highways and Infrastructure Development Corpo­ration (NHIDCL) enkawl lai a ni.Kan state kawng­pui pawimawh bera chhal theih heti tak maia a chhia hi a zialo hle mai a, sorkar a inthlak hnuah pawh kawngpui pawimawh hi a la chhe chhunzawm zel a ni ber mai. He kawngpui hi Mizoramin state pawn aṭanga bungrua kan phurh luhna ber a ni a, bungraw phur  lirthei tlan ngam loh khawpa a awm chuan a tuartu chu mipui bawk an ni.Sorkar chuan chhuanlam tur ṭha tak a nei sâ a, he kawng hi state sorkar enkawl ni loin NHIDCL kut a nih tawh thu an sawi ngei ang a; nimahsela he kawngpui hi mi state-a awm a ni lo a, Mizoram chhunga mi a nih miau avangin Mizoram sorkar hian a kut a sil thei lo ang.Kawngpui siam tura thlan tawhte hian an siam ṭha tawk lo emaw, hna an thawk muang emaw, an hna an tlin lo a nih pawhin a nawrtu tur chu sorkar a ni a; kawng chhiatna hmun tlawh zin dup ringawta a chhe lai siam leh si lohte hi thil inhmeh lo tak a ni.Mizoram sorkara vawn fung chelhtu political party hi kawngpui ṭha ngai pawimawha inchhal, Assembly rorelna in sangah pawh kawng­pui a ṭhat em avanga lawmthu sawina hman ni lawka lo pu lut tawhtu an ni a; kawng a ṭhat laia hmingṭhat lâk tuma Assembly House-a lawmthu sawina pu luttu political party-te hi kawng a chhiat takah hian an tlanchhe thiang lo ang. Tunlai hian Mizoram châk lâkna NH-54 kawngpui chu Bualpui leh Kawnpui inkarah te, Kawnpui-Khàmráng inkar leh Khàmráng-Buichali inkarah a chhe hle a; lirthei tam tak an tangkhan tawh bakah lirthei ṭhenkhat chu kawngpuiah an tâng a, lirthei let/ tlu a khat tawkin a awm bawk.  NH-54 kawngpui hi National Highways and Infrastructure Development Corpo­ration (NHIDCL) enkawl lai a ni. Kan state kawng­pui pawimawh bera chhal theih heti tak maia a chhia hi a zialo hle mai a, sorkar a inthlak hnuah pawh kawngpui pawimawh hi a la chhe chhunzawm zel a ni ber mai. He kawngpui hi Mizoramin state pawn aṭanga bungrua kan phurh luhna ber a ni a, bungraw phur  lirthei tlan ngam loh khawpa a awm chuan a tuartu chu mipui bawk an ni. Sorkar chuan chhuanlam tur ṭha tak a nei sâ a, he kawng hi state sorkar enkawl ni loin NHIDCL kut a nih tawh thu an sawi ngei ang a; nimahsela he kawngpui hi mi state-a awm a ni lo a, Mizoram chhunga mi a nih miau avangin Mizoram sorkar hian a kut a sil thei lo ang. Kawngpui siam tura thlan tawhte hian an siam ṭha tawk lo emaw, hna an thawk muang emaw, an hna an tlin lo a nih pawhin a nawrtu tur chu sorkar a ni a; kawng chhiatna hmun tlawh zin dup ringawta a chhe lai siam leh si lohte hi thil inhmeh lo tak a ni. Mizoram sorkara vawn fung chelhtu political party hi kawngpui ṭha ngai pawimawha inchhal, Assembly rorelna in sangah pawh kawng­pui a ṭhat em avanga lawmthu sawina hman ni lawka lo pu lut tawhtu an ni a; kawng a ṭhat laia hmingṭhat lâk tuma Assembly House-a lawmthu sawina pu luttu political party-te hi kawng a chhiat takah hian an tlanchhe thiang lo ang.", "summary": "1st August,2020 NH-54 kawngpui hi National Highways and Infrastructure Development Corporation enkawl lai niin,Mizoram mipuiten an châk lâkna kawngpui ber a ni.NH-54 kawngpui chu Bualpui leh Kawnpui inkarah te,Kàwnpui-Khâmrang inkar leh Khâmrang- Buichali inkarah a chhe nasa in,lirthei tam tak an tangkhang a,lirthei ṭhenkhat chu kawngpuiah tângin,lirthei let/tlu a khât tawkin a awm bawk. Mizoram sawrkarna vawn fung chelhtu political party hi kawngpui ṭha ngai pawimawha inchhal,Assembly rorelnaah pawh kawngpui a ṭhaṭ avanga lawmthu sawina pu luttu an ni a.Kawngpui siam tura thlanten an siam ṭha tawk lo a nih ngat chuan an nawr ngam ngei tur a ni a,an tlanchhe thiang lo. NHIDCL kuta a awm tawh vang mai hian sawrkar hian a kut a sil thiang lo.He kawngpui hi mi state-a awm ni loin,Mizoram chhung ngeia awm a ni a,a mawhphurhna a ni." }, { "summarization_id": "670", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/107217", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_2/2/25", "original_text": "Mizoram Mathematics Society (MMS) leh Mizoram Science, Technology & Inno-vation Council (MISTIC) ṭang-kawp chuan tunlai hian Mathematics Summer Camp an buatsaih a, chawlhkar hnih a awh ang. Pawl 10 leh 11 zir turten sikul chawlh laia mathematics zirna kawnga hma an sâwn theih nan leh state dangte el pha khawpa thiamna an neih theih nan camp hi an buatsaih a ni.Mizote zingah mathematics hi subject harsa bik anga ngaihna a lian ṭhin hle a, hun rei tak chhung chu zirlaite pawhin mathematics hi an thiam lo mai ni loin subject hlauhawm bik ang hialin an en hman niin a lang. Tunah erawh chuan ngaihdan a inthlak ṭan mek a, Mizo zingah ngei pawh mathematics thiam tak tak awmin a pawl bikte an ding ta a, thil lawmawm tak a ni.Zirna kan kalpui dan hian zirlaite hi nasa takin a nghawng a, zirtirtu ṭha chuan naupang thiam lo deuh zawkte pawh an khai chhuak ṭhin a, naupang thiam deuhte chu thiam leh zual turin an chher chhuak ṭhin. Chutiang ti tur chuan zirtir dan thiam a ngai a, hei tak hi zirtirtu ṭha leh ṭha lo danglamna a ni a, zirna kalphung (system) ṭha leh ṭha lo tehna pawh a ni awm e.Mizorama zirna kan kalpui danah hi chuan lehkhabu chhunga inziak thiam bel hi kan tum hmasak ber a ni ṭhin a, vawng (bye-heart) hnem theite hi a tiṭha an ni mai ṭhin. Hei hi ram changkanga an kalpui dan a ni tawh lo a, thiamna hman nghal theih lam hi an uar em em a, zirlai thiam tura an zirtir dan kalphung pawh a danglam hle a ni.Zirna hi a nuam tur a ni a, zirna in pawh zirlaite tan pan chakawm a ni tur a ni. He mi kawngah hian Mizorama zirna kan kalpui dan hi thlak danglam a la ngai nasa a, tun hnaiah kalphung thara kai tumin zawi zawiin ṭan lak mek a ni a, a lawmawm khawp mai. Tun hnaia MMS leh MISTIC-in mathematics zirtirna kawngaṭan an lak dante hi a entawntlak a, hei hian Mizo zirlaite hnenah rah ṭha tak a chhuah ngei ang tih a rin theih. Mizoram Mathematics Society (MMS) leh Mizoram Science, Technology & Inno-vation Council (MISTIC) ṭang-kawp chuan tunlai hian Mathematics Summer Camp an buatsaih a, chawlhkar hnih a awh ang. Pawl 10 leh 11 zir turten sikul chawlh laia mathematics zirna kawnga hma an sâwn theih nan leh state dangte el pha khawpa thiamna an neih theih nan camp hi an buatsaih a ni.Mizote zingah mathematics hi subject harsa bik anga ngaihna a lian ṭhin hle a, hun rei tak chhung chu zirlaite pawhin mathematics hi an thiam lo mai ni loin subject hlauhawm bik ang hialin an en hman niin a lang. Tunah erawh chuan ngaihdan a inthlak ṭan mek a, Mizo zingah ngei pawh mathematics thiam tak tak awmin a pawl bikte an ding ta a, thil lawmawm tak a ni.Zirna kan kalpui dan hian zirlaite hi nasa takin a nghawng a, zirtirtu ṭha chuan naupang thiam lo deuh zawkte pawh an khai chhuak ṭhin a, naupang thiam deuhte chu thiam leh zual turin an chher chhuak ṭhin. Chutiang ti tur chuan zirtir dan thiam a ngai a, hei tak hi zirtirtu ṭha leh ṭha lo danglamna a ni a, zirna kalphung (system) ṭha leh ṭha lo tehna pawh a ni awm e.Mizorama zirna kan kalpui danah hi chuan lehkhabu chhunga inziak thiam bel hi kan tum hmasak ber a ni ṭhin a, vawng (bye-heart) hnem theite hi a tiṭha an ni mai ṭhin. Hei hi ram changkanga an kalpui dan a ni tawh lo a, thiamna hman nghal theih lam hi an uar em em a, zirlai thiam tura an zirtir dan kalphung pawh a danglam hle a ni.Zirna hi a nuam tur a ni a, zirna in pawh zirlaite tan pan chakawm a ni tur a ni. He mi kawngah hian Mizorama zirna kan kalpui dan hi thlak danglam a la ngai nasa a, tun hnaiah kalphung thara kai tumin zawi zawiin ṭan lak mek a ni a, a lawmawm khawp mai. Tun hnaia MMS leh MISTIC-in mathematics zirtirna kawngaṭan an lak dante hi a entawntlak a, hei hian Mizo zirlaite hnenah rah ṭha tak a chhuah ngei ang tih a rin theih.", "summary": "Mizoram Mathematics Society(MMS) leh Mizoram Science, Technology & Innovation Council(MISTIC) ṭangkawp chuan pawl 10 leh 11 zir turten sikul chawlh laia mathematics zirna kawnga hma an sâwn theih nan leh state dangte el pha khawpa thiamna an neih theih nan chawlhkar hnih awh Mathematics Summer Camp an buatsaih. Mizote zinga mathematics hi subject harsa bik anga ngaihna leh subject hlauhawm bik anga an ngaihna a inthlak ṭan mek a, tunah pawh mathematics thiam tak tak awmin a pawl bikte an ding ta hi a lawmawm hle. Zirna kalpui dan hian zirlaite nasa takin a nghawng a, Mizoramah chuan bye-heart hnem theiten an tiṭha a,ram changkangah erawh thiamna hman nghal theih lam hi an uar thung, zirna hi a nuam tur a ni a, zirna in pawh zirlaite tan pan chakawm a ni tur a ni,tun hnaia MMS leh MISTIC-in mathematics zirtirna kawnga ṭan an lak dante hi a entawntlak a, hei hian Mizo zirlaite hnenah rah ṭha tak a chhuah ngei ang tih a rin theih." }, { "summarization_id": "671", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_25_summarization.txt", "original_text": "District hrang hranga Nodal Officer ten Scheduled Tribe Certificate pekchhuah dan an sawiho Mizoram District hrang hranga Scheduled Tribe Certificate (Tribal Certificate) pekchhuah dan rualkhai zawka kalpui a nih theih dan tur chu nimin khan Adiviser to Chief Minister (Political) Lalmuanpuia Punte hovin a Pisa-ah sawiho a ni. He sawihona hunah hian Mizoram District hrang hranga Nodal Officer te telin Adviser to Chief Minister (Political) Lalmuanpuia Punte chuan thutkhawm hi a kaihruai a, Mizoram chhunga Scheduled Tribe-te Certificate pekchhuah danah nakin zela kan Hnam tana pawi thei leh inven ngaihna lai te ngaihtuahho a ni a, a pekchhuah danah pawh fimkhur lehzuala kalpui dan turte sawiho a ni. He Meeting-ah hian Mizoram chhunga Scheduled Tribe awmten Certificate an lak hhuah dawnin form awmsa zulzuia dik tak leh fel taka Scheduled Tribe Certificate an neih theih dan tur sawiho a ni a, Scheduled Tribe Certificate-a hnamdang inthun leh nakin zela Mizo hnam tana pawi thei leh inven ngaihnate sawiho a ni. Hei bakah hian District hrang hranga Nodal Officer kalkhawmten anmahni District huamchhung theuha uluk leh fimkhur taka Scheduled Tribe Certificate pekchhuah dan an kalpui thu leh hmalam hun atana thil tul hrang hrang an sawi a, an lo kalpui tawh dante ennawn a ni bawk.", "summary": "District hrang hranga Nodal Officer ten Scheduled Tribe Certificate pekchhuah dan an sawiho. Mizoram District hrang hranga Scheduled Tribe Certificate (Tribal Certificate) pekchhuah dan rualkhai zawka kalpui a nih theih dan tur ngaihtuahin Adiviser to Chief Minister (Political) Lalmuanpuia Punte hovin a Pisa-ah District hrang hranga Nodal Officer te telin sawiho a ni. Mizoram chhunga Scheduled Tribe awmten Certificate an lak chhuah dawnin form awmsa zulzuia dik tak leh fel taka Scheduled Tribe Certificate an neih theih dan tur sawiho a niin, Mizo hnam tana pawi thei leh inven ngaihnate sawiho a ni a, an lo kalpui tawh dante ennawn a ni bawk." }, { "summarization_id": "672", "url": "https://www.exploremizoram.com/2022/06/lalmalsawmi.html", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_21/2/25", "original_text": "Mizoram University (MZU)Bachelor of Commerce (B.Com) Gold Medalist 2022Lalmalsawmikan belchiang.[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel]Somsomitia koh thinMZU B.Com Gold Medalist 2022Lalmalsawmi hi Lalduhkima Sailo leh Mary Lalhmangaihzuali te fanu,nau pathum zinga upa ber niin, January 20, 2002 ah a piang a, Presbyterian Church of India kohhranah lawiin, Bawngkawn Venglai, Aizawl-ah chengin an khawsa a ni.Somsomi'n EXPLORE MIZORAM zawhna a chhannate i lo thlir ang.📌Zirna Lam:- Pawl 10 hi Mount Carmel School, Chaltlang atangin 2017 khan Distinction ah ka pass a HSSLC hi Oikos Higher Secondary School, Tuikhuahtlang atangin 2019 khan Distinction ah bawk ka pass elh a. B.Com hi Govt Hrangbana College ah 2019 khan lutin kumin 2022 hianPathian zarah CGPA9.11 hmuin ka pass leh a ni.📌I lehkha zir dan?- Lehkha hi class kal zawh tangin tlai ah darkar 2 vel ka zir a, zanlam hi ka meng rei ngai lova zinglamah ka tho hma leh zawk thin. Chawhrualin nikhatah darkar 7 vel ka zir thin a ni.📌harsatna I hmachhawn dan?-Bible chhiar leh tawngtai, bible chang meditation ka nei ziah bawk thin.📌Gold medalist i nihna (Subject) leh CGPA?-Bachelor of Commerce niin, CGPA hi 9.11 ka hmu a ni.📌Gold medalist ni tura i beih dan?-1st semester exam result a chhuah khan class topper ka ni a, chuta tang chuan Gold Medalist hi ka nih theih ka in ring a, chumai bakah Phillipi 4:13 thu hi ka duh em em a, in fuih nan ka hmang a, ka tithei a ni ka ti thin a, chuti chuan Gold Medalist ni thei turin ka theih tawpin ka zirin ka bei a ni.📌Gold medalist ni tura i beihnaah faculty lamin an ṭawiawm/pui ṭha chein i hria em?- Keimah ai mah mah hian kan professor te hian min phur pui em em a, kan thiam loh hi an hlau em em a, kan thiam loh te hi phur takin kan thiam hma chu min zirtir peih thin a, a chang te phei chuan phone call te pawn min hrilh lawp lawp zel bawk a, anni in support min pek hi a aia nasa a awm chuangin ka hre lo.📌I zirna atana i chhungte pawimawhna:-ka chhungte hian min support em em a, lehkha zir ka ngai ka tih chuan eng kim ah min awl vek mai thin a, chumai bakah min tawngtaipui nasa em em bawk a, anni tel lo chuan Gold Medalist hi ka nih ka ring lo.📌I zirna atana i ṭhiante pawimawhna:-Lehkha zir na a mangan lai leh harsatna tawh chang a chhungte hrilh mai theihloh chang hian ka thiante hi ka hrilh mai thin a, an nin nasa takin min chawk phur in min fuih nasa em em bawk a keimah ai pawh hian tlawm hi min lo ngaih pui thin a, min tawngtaisak nasa hle bawk a ka tan hian an hlu em em a ni.📌 COVID-19 leh Lockdown in i zirnaa nghawng a neih dan:-Zirna lamah chuan a hma aiin ka zir nasa lo zawkin keimah chuan ka inhria a, ka inthlah dul phah zawkin ka hre bawk.📌I duhzawng leh ngainat zawngte:•Rawng- White•Rimawi- Classical musicZawhna dang:::1. A tel lova i awm theih loh:- Ka Chhungte2. I nun kaihruaitu:Bible3. Hringnuna i hlauh ber:Pathian hriatloh4. I tih ngai miah loh tur:Ruihtheih thil.5. Mizo Tualzal nuna ṭha i tih:-Tlawmngaihna6.  Quote i duh ber:-Phillipi 4:13 -Min ti chaktu ah chuan engkim ka tithei a ni.7. Mizoram leh Mizo tualzal nuna Mizo hmeichhiate dinhmun:-Mizo hmeichhiate dinhmun hi a sang tawk ka la ti lo.8. Hnam ziarang chawinun kawnga Hmeichhiate mawhphurna:-Kan Mizo culture theih tawp a chawi san.9. Mizote tan 'Fa neih tlem' inzirtir hi a ṭulin i hria em?-Hrelo, fa neih tam in zirtir hi kan la mamawh zawkin ka hria.10. Mizo hnam ṭhanmawh bawk nia i hriat?-Thatchhiatna11. Mizo hnam damna atana  kawng awm nia i hriatte?-Pathian tih, Taimak, Inngaihtlawm.12. Zirna, Khawtlang leh Kohhran hi?- A theih phawt chuan in hman vek a tha. Lehkha zir pah pawn a inthlahdah phah dawnlo a nih chuan a tha vek ka ti.13. Khawtlang, Kohhran leh nangmah:-Ka lehkha zirna avangin khawtlang leh kohhran ah ka la in hmang lutuk lo.14. Social Media leh Nangmah:- Social Media hi ka khawih hnem lutuk lo a, mahse hun hawl ah chuan ka khawi ve thin.15. Mizoram ṭhalai tam tak tlakchham:-Mahni inthunun theihna.16. Mizo ṭhalaite hian ngaihsan tur dik an ngaisangin i hria em?-Ngaihsan tur chu thlansak thei ka nilo a, mahse a tam zawkin kan  ngaihsan dan kawng erawh hi chu a diklo ka ti.17. Ngaihsan tur dik nia i hriat:- Pathian tih mite hi ngaihsan tur dik niin ka hria.18. Hlawhtlinna tura pawimawh:-Mahni inthunun leh taimak.19. hloh i hlauh ber:- Nungchan20. Hnam dang nupui pasal neih hi:- An duhthlanna a ni ka ti21. Nupui pasal inneih hmaa mipat hmeichhiatna hman hi?- A thalo ka ti.I thalaipuite tan fuihna---- Pathian tih chung zelin, taima tak leh rinawm takin an nun lo hmang zel turin ka fuih duh a ni.EXPLOREMIZORAM.COMi hmuh dan:-EXPLOREMIZORAM.COMhiMizo thangtharte tan bengvarna tha tak leh talent nei tha tak tak te phochhuahna platform tha tak niin ka hria.[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel]-H ZateFounder/EditorExplore Mizoram(Feedback at:admin@exploremizoram.com)[Website ah hian sumdawng leh mi tin tan tlawmtein fakna kan dahsak thei e. WhatsApp +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Website leh a hnuaia fakna hi lo hmet ve rawh.)", "summary": "Mizoram University(MZU) Bachelor of Commerce(B.Com) Gold Medalist 2022 Lalmalsawmi hi Lalduhkima Sailo leh Mary Lalhmangaihzuali te fanu pathum zinga upa ber niin, January 20, 2002 ah a piang a, Presbyterian Church of India kohhranah lawiin, Bawngkawn Venglai, Aizawl-ah an khawsa mek a, Mount Carmel School, Chaltlang atangin 2017 khan pawl 10 Distinction-ah a pass a, Oikos Higher Secondary School, Tuikhuahtlang atangin 2019-ah HSSLC Distinction-ah bawk a pass leh a, kum 2022-ah Govt Hrangbana College atangin CGPA 9.11 hmuin a pass leh a ni. Sawmsawmi hian tlai class banah darkar 2 vel a zir a,zanlam meng reilovin zinglamah a tho hma thung, chawhrualin nikhatah darkar 7 vel lehkha a zir thin thu a sawi. 1st semester exam-ah Class Topper a ni a, chuta tang chuan Gold Medalist a nih theih a inring a, Phillipi 4:13 thu hmanga infuihin Gold Medalist ni thei turin theihtawpa a zir thu a sawi bawk. Gold medalist ni tur hian an professor ten an phur pui em em a, an thiamloh te phur takin an zirtir peih thin a, hei bakah hian a chhungten an support that thu leh an tawngtaipui nasat thu a sawi bawk. Sawmsawmi hi zawhna hrang hrang zawh niin a thalaipuite pawh Pathian tih chung zelin, taima tak leh rinawm taka an nun hmang zel turin a fuih bawk a ni." }, { "summarization_id": "673", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/310", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_6/2/25", "original_text": "Tlabung District Demand Committee chu Tlabung district a pian theihna atan ke an pen ṭan a, a ṭula hman tur sum an khawn khawm ṭan a, Tlabung district a pian theihna turin theihtawp chhuahin hma an la zel dawn tih an hruaitute chuan an sawi. He Committee hi Tla­bunga village council, tlawmngai pawl leh political party hrang hrangte din a ni.Mizoramah mipui nuai 11 tling lo hret kan awm a, tunah hian district 11 a awm tawh. Sorkarin district thar a siam dawnin tehna hman a nei lem lo niin a lang a; mihring cheng zat (population) hmangin a teh lo tih chu district awm dan aṭangin a hmu theih. A awmna hmun leh zau zawng (location & area) chu tehfungah a hmang lo niin a lang bawk a, khaw pahnih khat lek leka inhlatah district hedquarters-te kan nei nawk mai.Tlem lai deuh khan Darlawn lamin hmar lam tana khaw pawimawh an nihzia leh, hmar tlang dungin an mamawh avanga district thar neih ngei an phû thu an sawi tawh a, nawr chhunzawm zel an tum. Tunah Tlabuang lamin district thar an neih ngei theihna turin ke an pen ṭan ve leh ta bawk a, an hmalakna hi tawp san mai loa beih chhunzawm zel an tum a ni.Sorkar tan pawh district thar beiseitute lo tihbeidawn emaw, a rem loh thu lo hrilh hi thil harsa tak a nih hmel a; chutihlaiin district thar beiseitu lamin tun hmaa district thar ngiattute kal dan thlir chungin hma an la chhunzawm zel ang. Hetianga district thar nawr tura rawn che chhuak an awm takah chuan, mipuiin Mizorama district thar 12-na tur a piang leh dawn nge dawn lo tih an inrinsiak chho leh dawn a ang ta hle.Hetianga district thar nawr tura rawn che chhuak an awm takah chuan, mipuiin Mizorama district thar 12-na tur a piang leh dawn nge dawn lo tih an inrinsiak chho leh dawn a ang ta hle Tlabung District Demand Committee chu Tlabung district a pian theihna atan ke an pen ṭan a, a ṭula hman tur sum an khawn khawm ṭan a, Tlabung district a pian theihna turin theihtawp chhuahin hma an la zel dawn tih an hruaitute chuan an sawi. He Committee hi Tla­bunga village council, tlawmngai pawl leh political party hrang hrangte din a ni.Mizoramah mipui nuai 11 tling lo hret kan awm a, tunah hian district 11 a awm tawh. Sorkarin district thar a siam dawnin tehna hman a nei lem lo niin a lang a; mihring cheng zat (population) hmangin a teh lo tih chu district awm dan aṭangin a hmu theih. A awmna hmun leh zau zawng (location & area) chu tehfungah a hmang lo niin a lang bawk a, khaw pahnih khat lek leka inhlatah district hedquarters-te kan nei nawk mai.Tlem lai deuh khan Darlawn lamin hmar lam tana khaw pawimawh an nihzia leh, hmar tlang dungin an mamawh avanga district thar neih ngei an phû thu an sawi tawh a, nawr chhunzawm zel an tum. Tunah Tlabuang lamin district thar an neih ngei theihna turin ke an pen ṭan ve leh ta bawk a, an hmalakna hi tawp san mai loa beih chhunzawm zel an tum a ni.Sorkar tan pawh district thar beiseitute lo tihbeidawn emaw, a rem loh thu lo hrilh hi thil harsa tak a nih hmel a; chutihlaiin district thar beiseitu lamin tun hmaa district thar ngiattute kal dan thlir chungin hma an la chhunzawm zel ang. Hetianga district thar nawr tura rawn che chhuak an awm takah chuan, mipuiin Mizorama district thar 12-na tur a piang leh dawn nge dawn lo tih an inrinsiak chho leh dawn a ang ta hle.Hetianga district thar nawr tura rawn che chhuak an awm takah chuan, mipuiin Mizorama district thar 12-na tur a piang leh dawn nge dawn lo tih an inrinsiak chho leh dawn a ang ta hle Tlabung District Demand Committee chu Tlabung district a pian theihna atan ke an pen ṭan a, a ṭula hman tur sum an khawn khawm ṭan a, Tlabung district a pian theihna turin theihtawp chhuahin hma an la zel dawn tih an hruaitute chuan an sawi. He Committee hi Tla­bunga village council, tlawmngai pawl leh political party hrang hrangte din a ni. Mizoramah mipui nuai 11 tling lo hret kan awm a, tunah hian district 11 a awm tawh. Sorkarin district thar a siam dawnin tehna hman a nei lem lo niin a lang a; mihring cheng zat (population) hmangin a teh lo tih chu district awm dan aṭangin a hmu theih. A awmna hmun leh zau zawng (location & area) chu tehfungah a hmang lo niin a lang bawk a, khaw pahnih khat lek leka inhlatah district hedquarters-te kan nei nawk mai. Tlem lai deuh khan Darlawn lamin hmar lam tana khaw pawimawh an nihzia leh, hmar tlang dungin an mamawh avanga district thar neih ngei an phû thu an sawi tawh a, nawr chhunzawm zel an tum. Tunah Tlabuang lamin district thar an neih ngei theihna turin ke an pen ṭan ve leh ta bawk a, an hmalakna hi tawp san mai loa beih chhunzawm zel an tum a ni. Sorkar tan pawh district thar beiseitute lo tihbeidawn emaw, a rem loh thu lo hrilh hi thil harsa tak a nih hmel a; chutihlaiin district thar beiseitu lamin tun hmaa district thar ngiattute kal dan thlir chungin hma an la chhunzawm zel ang. Hetianga district thar nawr tura rawn che chhuak an awm takah chuan, mipuiin Mizorama district thar 12-na tur a piang leh dawn nge dawn lo tih an inrinsiak chho leh dawn a ang ta hle. Hetianga district thar nawr tura rawn che chhuak an awm takah chuan, mipuiin Mizorama district thar 12-na tur a piang leh dawn nge dawn lo tih an inrinsiak chho leh dawn a ang ta hle", "summary": "Tlabung District Demand Committee chu Tlabung district a pian theihna atan theihtawp an chhuah thu leh hma an la zel dawn thu an hruaituten an sawi a,a tula hman tur sum an khawnkhawm tan bawk. Mizoramah district 11 a awm tawh a, Sorkarin district thar a siam dawnin mihring cheng zat(population),a awmna hmun leh zau zawng(location & area) hmangin a teh lo tih chu district awm dan aṭangin a hmu theih. Tlem lai deuh khan Darlawn lamin hmar lam tana khaw pawimawh an nihzia leh, hmar tlang dungin an mamawh avanga district thar neih ngei an phû thu an sawi tawh a, tunah Tlabuang lamin district thar an neih ngei theihna turin ke an pen ṭan ve leh ta bawk a, Sorkar tan pawh district thar beiseitute tihbeidawna a remloh thulo hrilh hi thil harsa tak a nih hmel a, hetianga district thar nawr an awm takah chuan, Mizoramah district thar 12-na tur a piang dawn a ang ta hle." }, { "summarization_id": "674", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/115913", "file_name": "F_MIZO_SUM_19_2/2/25", "original_text": "Mizoram Civil Service Asso-ciation Annual General Con-ference-a khuallian minister Zodintluanga chuan, sorkar hnathawkte chu mipui tana thawk tura awm an ni tih sawiin, an awm chhan hre chiang tur leh sorkarin a dahna apianga awm turin MCS officer-te a chah a; MCS officer-te chu sorkar policy duangtu, sorkar hnuk pawimawh an ni tih sawiin, \"Sorkar tan in pawimawh em em a, in thawh ṭhat leh ramin hma a sawn chak ang a, in thawh ṭhat loh chuan ramin hma a sawn lo ang,\" a ti.Sorkar hnathawk ṭheuh ṭheuh, hna-thawh inang, hlawh zat inang, service khata lut hi an inthlau thei khawp mai. MCS officer ṭhenkhat chu midangte ngaihsan rawn, sorkar pawhin innghahna atana a hman, an tel loa sorkar a kal hleih theih loh khawpa mi ṭangkai an awm. Hetihlai hian MCS ni ve si, an ei ru tihṭhenawm khawvengin an hriat, sorkar tana hnawksak leh a dahna tur post pawh an hriat mang lohte an awm thei.Sorkar hna a ni emaw eng hna pawh thawk ila rinawm taka thawh a ṭhat thu sawi ṭhin a ni a, hei hi chu thudik awm sa a ni. He mi piah lama Mizo officer-te'n an mamawh lian tak chu 'mipui tana thawk tura awm an nih an inhriat' hi a ni a, hei hi minister-in MCS officer-te a hrilh tum tak pawh niin a lang. Officer ṭhenkhat hi chuan midang puih dan an zawng lo mai ni loin, midangte tana hnawksakin an khawsa fo a, sorkar hna hi a tawpkhawkah chuan mipuite tana hnathawhna a ni tih hi an man lo hle a ni.MCS an ni emaw, officer dang pawh ni se, mipuiin an ngaihsan loh leh ngaihnep khawpa inthlahdah an awm thei a, mipui lamin hetiang mi sawi tur hi an hre thei hle. Chumi lehlamah chiah chuan mipuiin an ngaihsan rawn khawpa hnathawk ṭha, sorkar leh mipui tana ṭangkai an awm bawk. Heng mite hi thiamna lamah chuan an intluk reng a, service inanga lut an ni a; nimahsela an danglamna chu an hnathawh duh danah a ni.Sorkar hnathawkte hian mipui tana thawk an ni tih hi hre chiang se, chumi rilru pu chunga hna an thawh phawt chuan 'officer biak nuam lo' kan tihte leh harsatna siam ching hi an bo tawh ang a; mipuite tana inpe leh mipui tana hnathawk an ni tih inhre chiang officer-te hi chu mipui pawhin an hre chiang hle a ni. Mizoram Civil Service Asso-ciation Annual General Con-ference-a khuallian minister Zodintluanga chuan, sorkar hnathawkte chu mipui tana thawk tura awm an ni tih sawiin, an awm chhan hre chiang tur leh sorkarin a dahna apianga awm turin MCS officer-te a chah a; MCS officer-te chu sorkar policy duangtu, sorkar hnuk pawimawh an ni tih sawiin, \"Sorkar tan in pawimawh em em a, in thawh ṭhat leh ramin hma a sawn chak ang a, in thawh ṭhat loh chuan ramin hma a sawn lo ang,\" a ti.Sorkar hnathawk ṭheuh ṭheuh, hna-thawh inang, hlawh zat inang, service khata lut hi an inthlau thei khawp mai. MCS officer ṭhenkhat chu midangte ngaihsan rawn, sorkar pawhin innghahna atana a hman, an tel loa sorkar a kal hleih theih loh khawpa mi ṭangkai an awm. Hetihlai hian MCS ni ve si, an ei ru tihṭhenawm khawvengin an hriat, sorkar tana hnawksak leh a dahna tur post pawh an hriat mang lohte an awm thei.Sorkar hna a ni emaw eng hna pawh thawk ila rinawm taka thawh a ṭhat thu sawi ṭhin a ni a, hei hi chu thudik awm sa a ni. He mi piah lama Mizo officer-te'n an mamawh lian tak chu 'mipui tana thawk tura awm an nih an inhriat' hi a ni a, hei hi minister-in MCS officer-te a hrilh tum tak pawh niin a lang. Officer ṭhenkhat hi chuan midang puih dan an zawng lo mai ni loin, midangte tana hnawksakin an khawsa fo a, sorkar hna hi a tawpkhawkah chuan mipuite tana hnathawhna a ni tih hi an man lo hle a ni.MCS an ni emaw, officer dang pawh ni se, mipuiin an ngaihsan loh leh ngaihnep khawpa inthlahdah an awm thei a, mipui lamin hetiang mi sawi tur hi an hre thei hle. Chumi lehlamah chiah chuan mipuiin an ngaihsan rawn khawpa hnathawk ṭha, sorkar leh mipui tana ṭangkai an awm bawk. Heng mite hi thiamna lamah chuan an intluk reng a, service inanga lut an ni a; nimahsela an danglamna chu an hnathawh duh danah a ni.Sorkar hnathawkte hian mipui tana thawk an ni tih hi hre chiang se, chumi rilru pu chunga hna an thawh phawt chuan 'officer biak nuam lo' kan tihte leh harsatna siam ching hi an bo tawh ang a; mipuite tana inpe leh mipui tana hnathawk an ni tih inhre chiang officer-te hi chu mipui pawhin an hre chiang hle a ni.", "summary": "Mizoram Civil Service Association Annual General Conference-a khuallian Minister Zodintluanga chuan, sorkar hnathawkte chu mipui tana thawk tura awm an nih thu leh an awm chhan hre chianga,policy duangtu, sorkar hnuk pawimawh an nih angin Sorkarin a dahna apianga awm turin MCS officer-te a chah. Eng hna pawh rinawm taka thawh a ṭhat piah lamah Mizo officer-te'n an mamawh lian tak chu 'mipui tana thawk tura awm an nih an inhriat' hi a ni a,Officer ṭhenkhat hi chu midangte tana hnawksakin an khawsa fo a, MCS an ni emaw, officer dang pawh ni se inthlahdah tak an awm thei a, chumi lehlam chiahah chuan hnathawk ṭha, sorkar leh mipui tana ṭangkai an awm bawk. Heng mite hi thiamna lamah chuan an intluk, service inanga lut an ni a; nimahsela,an danglamna chu an hnathawh duh danah a ni.Sorkar hnathawkte hian mipui tana thawk an ni tih inhre chunga hna an thawh phawt chuan 'officer biak nuamlo' kan tihte leh harsatna siam ching hi an bo tawh ang a; mipuite tana inpe leh mipui tana hnathawk an ni tih inhre chiang officer-te hi chu mipui pawhin an hre chiang hle a ni." }, { "summarization_id": "675", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/47600", "file_name": "F_MIZO_SUM_16_30/1/25", "original_text": "Health minister chuan Covid-19 avanga harsatna tawk Mizorama chhungkaw 50,000-te chhawmdawl tumin sorkarin ruahmanna a siam a, sorkar laipui lamah an bawhzui mek tih a sawi.Hripui leng avanga chhungkaw tam takin harsatna an tawh laia sorkar lamin mi harsate chhawmdawlna tur ruahmanna a siam hi thil lawm­awm tak a ni a, a puitlin hlan a nghahhlelhawm tawh hle a ni. He hripui hi a tuar na ber pawl state kan nih hmel a, kan in lockdown rei bik avangin miretheite retheihna a belhchhah a, a bik takin khawpuiah kum chanve aia tam sum lalut miah lo chhungkaw tam tak an awm hman hial a ni.Mizoram sorkar lamin inkhung leh inkhuahkhirh rei hmanga hripui do a thlang a, vanduaithlak takin hripui leng thawhkhatnaa kan tih fuh kha a thawhhnihnaah chuan a lo fuh tawh lo a, mi tam tak eizawnna tibuaia kan inkharkhip chungin hripui len tamna leh a len reina state kan ni ta a, miretheite'n an tuar na zual hle a ni.State sorkar aṭangin chhawm­dawlna sum an pe chhuak hleithei lo a, an pek chhuah chhunte pawh Chief Minister's Relief Fund lama mipui thawh khawm sa sum tho a ni tlangpui a, state budget aṭangin a hranpaa chhawmdawlna pek chhuah a ni lo.Tuna chhung­kaw 50,000 tana chhawm­dawlna sum sawi rik a awm leh ta hi a lawmawm a, he sum hi pek chhuah theih a nih chuan tuna harsatna tawh vanglai tak hian a rang lama pek chhuah theih ni se, a sem danah pawh Village/Local Level Task Force lamte nena thawk tlangin langtlang leh fel fai taka sem ni thei se a lawmawm hle ang. Health minister chuan Covid-19 avanga harsatna tawk Mizorama chhungkaw 50,000-te chhawmdawl tumin sorkarin ruahmanna a siam a, sorkar laipui lamah an bawhzui mek tih a sawi.Hripui leng avanga chhungkaw tam takin harsatna an tawh laia sorkar lamin mi harsate chhawmdawlna tur ruahmanna a siam hi thil lawm­awm tak a ni a, a puitlin hlan a nghahhlelhawm tawh hle a ni. He hripui hi a tuar na ber pawl state kan nih hmel a, kan in lockdown rei bik avangin miretheite retheihna a belhchhah a, a bik takin khawpuiah kum chanve aia tam sum lalut miah lo chhungkaw tam tak an awm hman hial a ni.Mizoram sorkar lamin inkhung leh inkhuahkhirh rei hmanga hripui do a thlang a, vanduaithlak takin hripui leng thawhkhatnaa kan tih fuh kha a thawhhnihnaah chuan a lo fuh tawh lo a, mi tam tak eizawnna tibuaia kan inkharkhip chungin hripui len tamna leh a len reina state kan ni ta a, miretheite'n an tuar na zual hle a ni.State sorkar aṭangin chhawm­dawlna sum an pe chhuak hleithei lo a, an pek chhuah chhunte pawh Chief Minister's Relief Fund lama mipui thawh khawm sa sum tho a ni tlangpui a, state budget aṭangin a hranpaa chhawmdawlna pek chhuah a ni lo.Tuna chhung­kaw 50,000 tana chhawm­dawlna sum sawi rik a awm leh ta hi a lawmawm a, he sum hi pek chhuah theih a nih chuan tuna harsatna tawh vanglai tak hian a rang lama pek chhuah theih ni se, a sem danah pawh Village/Local Level Task Force lamte nena thawk tlangin langtlang leh fel fai taka sem ni thei se a lawmawm hle ang.", "summary": "Health minister chuan Covid-19 avanga harsatna tawk Mizorama chhungkaw 50,000-te chhawmdawlna tur ruahmanna Sorkar-in a siam chu Sorkar laipui lamah an bawhzui mek thu a sawi.He hripui avang lockdown chhung a rei avangin mi retheite retheihna a belhchhah hle, rei tak kan inkharkhip chungin hripui len tamna leh a len reina state kan ni a, State sorkar aṭangin chhawm­dawlna sum an pe chhuak hleitheilo a, an pek chhuah chhun pawh Chief Minister's Relief Fund-a mipui thawh khawm sa niin state budget aṭangin a hranpaa chhawmdawlna pek chhuah a ni lo.Tuna chhung­kaw 50,000 chhawm­dawlna tur sum pawh hi tuna harsatna tawh vanglai tak hian a rang lama pek chhuah theih ni se, a sem danah pawh Village/Local Level Task Force lamte nena thawk tlangin langtlang leh fel fai taka sem ni thei se a lawmawm hle ang." }, { "summarization_id": "676", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26522", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Siaha-a Legal Metrology enforcement staff-te chuan tun hnai khan Siaha district-a filling station awm chhun, J Rama Filling Station chu sawi lâwk loin an endik a; petrol leh diesel sem lai chu a ṭhat tâwk leh ṭhat tâwk loh te, pump-in a pek chhuah zat an teh dan chu a tling em, tih te an endik a; lei hnuai tanky-a oil-te pawh challan-a density inziak nen a inmil em tihte an enfiah bawk.Mizoram hi petrol leh diesel pawlh dal nasatna hmun niin an sawi ṭhin a, kan lirtheia oil kan thun ṭhinte hi state dangte nena khaikhinin a thianghlim loin a dal zawk hle niin a hre chiangte'n an sawi. Chutihlai chuan Mizorama oil phurh luhte hi thuneitu lamin an endik hian pawlh dal a ni tih an finfiah emaw, lirthei tana him lo tia an thawn let thawm hi hriat tur a awm meuh lo.Kan rama diesel leh petrol-te pawlh dal a ni tia kan sawi chunga a pawlh daltu man chhuah emaw, hrem an nih emaw hi hriat a ni ngai si lo a - khawi hmunah nge an pawlh dal a, tute nge pawlh dal ṭhin a, tu chin hi nge intiam rual, tihte hi sorkar thuneitu sang tan zawn chhuah a ṭha tawh khawp mai.Kan oil hralh chhuah dan a la mu­mal lo hle tih ti­chiangtu chu Aizawl khawpuia chhun en laia filling station kiang lawka dan loa diesel leh petrol zuar an inpho lang ngam hi a ni a, hengte thleng hian sorkar hian vil thei se a ṭha hle.Mizorama filling station-te hi tun aia zing zawka endik theih ni se, kan diesel leh petrol pawlh dal leh tihchingpen ṭhin hi a ziaawm thei deuh mahna. Siaha-a Legal Metrology enforcement staff-te chuan tun hnai khan Siaha district-a filling station awm chhun, J Rama Filling Station chu sawi lâwk loin an endik a; petrol leh diesel sem lai chu a ṭhat tâwk leh ṭhat tâwk loh te, pump-in a pek chhuah zat an teh dan chu a tling em, tih te an endik a; lei hnuai tanky-a oil-te pawh challan-a density inziak nen a inmil em tihte an enfiah bawk.Mizoram hi petrol leh diesel pawlh dal nasatna hmun niin an sawi ṭhin a, kan lirtheia oil kan thun ṭhinte hi state dangte nena khaikhinin a thianghlim loin a dal zawk hle niin a hre chiangte'n an sawi. Chutihlai chuan Mizorama oil phurh luhte hi thuneitu lamin an endik hian pawlh dal a ni tih an finfiah emaw, lirthei tana him lo tia an thawn let thawm hi hriat tur a awm meuh lo.Kan rama diesel leh petrol-te pawlh dal a ni tia kan sawi chunga a pawlh daltu man chhuah emaw, hrem an nih emaw hi hriat a ni ngai si lo a - khawi hmunah nge an pawlh dal a, tute nge pawlh dal ṭhin a, tu chin hi nge intiam rual, tihte hi sorkar thuneitu sang tan zawn chhuah a ṭha tawh khawp mai.Kan oil hralh chhuah dan a la mu­mal lo hle tih ti­chiangtu chu Aizawl khawpuia chhun en laia filling station kiang lawka dan loa diesel leh petrol zuar an inpho lang ngam hi a ni a, hengte thleng hian sorkar hian vil thei se a ṭha hle.Mizorama filling station-te hi tun aia zing zawka endik theih ni se, kan diesel leh petrol pawlh dal leh tihchingpen ṭhin hi a ziaawm thei deuh mahna. Siaha-a Legal Metrology enforcement staff-te chuan tun hnai khan Siaha district-a filling station awm chhun, J Rama Filling Station chu sawi lâwk loin an endik a; petrol leh diesel sem lai chu a ṭhat tâwk leh ṭhat tâwk loh te, pump-in a pek chhuah zat an teh dan chu a tling em, tih te an endik a; lei hnuai tanky-a oil-te pawh challan-a density inziak nen a inmil em tihte an enfiah bawk. Mizoram hi petrol leh diesel pawlh dal nasatna hmun niin an sawi ṭhin a, kan lirtheia oil kan thun ṭhinte hi state dangte nena khaikhinin a thianghlim loin a dal zawk hle niin a hre chiangte'n an sawi. Chutihlai chuan Mizorama oil phurh luhte hi thuneitu lamin an endik hian pawlh dal a ni tih an finfiah emaw, lirthei tana him lo tia an thawn let thawm hi hriat tur a awm meuh lo. Kan rama diesel leh petrol-te pawlh dal a ni tia kan sawi chunga a pawlh daltu man chhuah emaw, hrem an nih emaw hi hriat a ni ngai si lo a - khawi hmunah nge an pawlh dal a, tute nge pawlh dal ṭhin a, tu chin hi nge intiam rual, tihte hi sorkar thuneitu sang tan zawn chhuah a ṭha tawh khawp mai. Kan oil hralh chhuah dan a la mu­mal lo hle tih ti­chiangtu chu Aizawl khawpuia chhun en laia filling station kiang lawka dan loa diesel leh petrol zuar an inpho lang ngam hi a ni a, hengte thleng hian sorkar hian vil thei se a ṭha hle. Mizorama filling station-te hi tun aia zing zawka endik theih ni se, kan diesel leh petrol pawlh dal leh tihchingpen ṭhin hi a ziaawm thei deuh mahna.", "summary": "Siaha-a Legal Metrology enforcement staff-te chuan tun hnai khan Siaha district-a filling station awm chhun, J Rama Filling Station chu sawi lâwk loin an endik a; petrol leh diesel sem lai chu a ṭhat tâwk leh ṭhat tâwk loh te, pump-in a pek chhuah zat an teh dan chu a tling em, tih te an endik a; lei hnuai tanky-a oil-te pawh challan-a density inziak nen a inmil em tihte an enfiah bawk. Mizoram hi petrol leh diesel pawlh dal nasatna hmun a ni a, state dang nena khaikhiin a dal em em a ni. An endik erawh hi chuan pawlh dal tih finfiahna thawm a awm lo thung. Pawlh dal a ni tih hre si hian a pawlh daltu man chhuah emaw hrem a awm ngai lo a, sorkar hotu lam hian zawn chhuah a tha khawp mai. Kan oil hralh dan a la mumal lo hle tih tichiangtu chu Aizawl khawpuia filling station bul lawka dan lo anga diesel leh petrol an zuar ngam hi a ni, hengte hi sorkar hian vil se. Filling station te pawh tun aia zing zawka endik theih ni se, kan diesel leh petrol pawlh dal leh tihchingpen thin hi a ziaawm ngei ang." }, { "summarization_id": "677", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/125277", "file_name": "H-98-02/02/2025-Chakma census", "original_text": "Central YMA-in Chakma chhiarpui neih a tum chung­changah Chakma pawl hrang hrangte chu National Human Rights Commission (NHRM) leh Ministry of Home Affairs (MHA)-ah an zualko a, NHRM leh MHA-te chuan Mizoram sorkar chu insawifiah turin a hriattir.Mizo mipui nawlpuiin pawm harsa an tih chu Mizoram chhunga Chakma pung chak lutuk hi a ni a, dan pangngaia inthlahpun dan piah lam thil a awm niin a lang. Hei vang hian Chakma zingah ram pawn aṭanga dan loa rawn pêm lut hi mi tam tak awm awm ngei niin a lang a, hei hi Mizo mipuite'n a him loa an hriat chu a ni.Central YMA chuan thil awm dan a thlir a, tun ang zela Chakmate an pung chak a nih chuan nakinah harsatna lian tham a la thlen palh an hlau a, chuvangin Chakma mipuite hriat chian theih dan zawngin engzat nge an nih chhiar an tum niin a lang. CYMA lam hian Chakmate tihṭhaih emaw, tihbuai emaw, an tana harsatna siam an tumin a lang lo a, tun dinhmunah Chakma engzat chiah nge awm tih an hre chiang duh niin a lang.Hetihlai hian Chakma lamin NRHM leh MHA lamah an hêk ta si a, thuneitu sang zawkin Mizoram sorkar thil awm dan sawifiah tura an rawn zawt pawh hi thil mak a ni lo. CYMA hian ṭhahnemngai takin, ram leh hnam humhalh duh vangin Chakma census hi neih an tum a; nimahsela a kalpui dan a fuh loh hi chuan thil ṭha tak pawh hi a puitling thei lo ṭhin. Tuna Chakma mipuite tan bik chhiarpui neih tum pawh hi a lo dawngsawngtu lamin an dawnsawn fuh loh a, thuneitu sang zawka thiam taka an hêk chuan dan kalha che-ah hial an puh lo ang tih pawh a sawi theih loh.Kan thil tih tur­ah hian fimkhur thiam ila, kan ṭha­hnemngaihna hi rilru fima kan kalpui loh chuan tute'n emaw a ni lo zawngin min hêkna remchangah an hmang leh ṭhin. Engpawhnise Mizo mipuite hian Mizorama Chakma pung chak lutuk hi mak an ti a, dan loa pem lut an ni nge ni lo tih zawn chhuaha finfiah hi chu an duh hle a ni. Central YMA-in Chakma chhiarpui neih a tum chung­changah Chakma pawl hrang hrangte chu National Human Rights Commission (NHRM) leh Ministry of Home Affairs (MHA)-ah an zualko a, NHRM leh MHA-te chuan Mizoram sorkar chu insawifiah turin a hriattir.Mizo mipui nawlpuiin pawm harsa an tih chu Mizoram chhunga Chakma pung chak lutuk hi a ni a, dan pangngaia inthlahpun dan piah lam thil a awm niin a lang. Hei vang hian Chakma zingah ram pawn aṭanga dan loa rawn pêm lut hi mi tam tak awm awm ngei niin a lang a, hei hi Mizo mipuite'n a him loa an hriat chu a ni.Central YMA chuan thil awm dan a thlir a, tun ang zela Chakmate an pung chak a nih chuan nakinah harsatna lian tham a la thlen palh an hlau a, chuvangin Chakma mipuite hriat chian theih dan zawngin engzat nge an nih chhiar an tum niin a lang. CYMA lam hian Chakmate tihṭhaih emaw, tihbuai emaw, an tana harsatna siam an tumin a lang lo a, tun dinhmunah Chakma engzat chiah nge awm tih an hre chiang duh niin a lang.Hetihlai hian Chakma lamin NRHM leh MHA lamah an hêk ta si a, thuneitu sang zawkin Mizoram sorkar thil awm dan sawifiah tura an rawn zawt pawh hi thil mak a ni lo. CYMA hian ṭhahnemngai takin, ram leh hnam humhalh duh vangin Chakma census hi neih an tum a; nimahsela a kalpui dan a fuh loh hi chuan thil ṭha tak pawh hi a puitling thei lo ṭhin. Tuna Chakma mipuite tan bik chhiarpui neih tum pawh hi a lo dawngsawngtu lamin an dawnsawn fuh loh a, thuneitu sang zawka thiam taka an hêk chuan dan kalha che-ah hial an puh lo ang tih pawh a sawi theih loh.Kan thil tih tur­ah hian fimkhur thiam ila, kan ṭha­hnemngaihna hi rilru fima kan kalpui loh chuan tute'n emaw a ni lo zawngin min hêkna remchangah an hmang leh ṭhin. Engpawhnise Mizo mipuite hian Mizorama Chakma pung chak lutuk hi mak an ti a, dan loa pem lut an ni nge ni lo tih zawn chhuaha finfiah hi chu an duh hle a ni.", "summary": "3th March,2015 Central YMA-in Chakma chhiarpui neih a tum chungchangah Chakma pawl hrang hrangte chu National Human Rights Commission (NHRM) leh Ministry of Home Affairs (MHA) ah an zualko a,NHRM leh MHA-te chuan Mizoram sawrkar chu insawifiah turin a hriattir. CYMA lam hian Chakmate tihthaih emaw,tihbuai emaw an tana harsatna siam an tumin a lang lo a,ram leh hnam humhalh an duh avang zawkin Chakma census lak an tum a ni.Chakmate tana chhiarpui neih tumah hian a dawngsawngtu lamin an dawnsawn dan a fuh loh chuan dan kalha che-ah hial an puh lo ang tih a sawi theih loh a,kan fimkhur thiamte pawh a tul hle a ni." }, { "summarization_id": "678", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/137812", "file_name": "H-137-05/02/2025-mamawhna hmunah sawrkar hnathawk", "original_text": "NLUP Implementing Board (NIB) chairman chuan tun hnaiah Hliappui khuaa NLUP bawng vulhtute a tlawh a,NLUP bawng vulhtute zingah Hliappui khua chu a tiṭha ber an nih a rin thu a sawi. Hliappui khawtlang hruaitute chuan an khuaah AH&Vety department mi leh sa an awm loh thu leh bawng vulhah an hlawhtlin avangin Vety officer pakhat talin ṭhutchilh thei se an duh thu an lo thlen.Sum tam tak sengin NLUP kalpui a ni a, mi ṭhehnem takin hlawhtlinpui mah se hlawhtlinpui lem lo tam tak an awm a, sum eng emaw zat phei chu a nihna tura hman pawh a tumin an tum lo a, a riral a ni. Hetihlaia NLUP hlawhtlinpuitu khua an awm hi an chhuanawm a, Hliappui khuain bawng vulh thlanga a hlawhtlin theihna tura ruahmanna fel tak an duang hi an entawntlak hle a ni.Bawng vulh thlangtute'n Vety officer an mamawh thu an thlen hi ngun taka ngaihtuah chi a ni a, sorkar tan vawi leh khata tihhlawhtlin theih a ni kher lo ang a; nimahsela Vety lam mi leh sain uluk zawka an vil theih dan tura ruahmanna siam hi sorkar bat a ni. Sorkarin flagship programme-ah NLUP a hmang a, chu chu hlawhtling taka kalpuiin bawng vulh kawngah ṭha takin an thawk a, an bawng vulhte enkawlsaktu tur mi thiam hi chu sorkar lamin an ngaihtuah ngei tur a ni ang.Sorkar hian kalphung a nei a, a hnathawkte awmna tur hmunte hi rel fel sa vek a nei a, dan naranin thing­tlangah hi chuan zirna leh mihring hri­selna enkawltu lam lo hi chu an awm meuh lo. Hetihlai hian mamawh bikna hmunah hi chuan sorkar pawh a in­siam­rem ve mai a ṭha zawk a, mipuiin an ma­mawhna a sanna hmuna sorkar mi leh sa tirh hi an tih tur dik tak a ni.Sorkarin policy a duang a, chumi tihlawhtlingtu Hliappui chuan sorkarah an mamawh an thlen lêt ve ta thung. Hei hi sorkarin a takin chhang ngei se, an bawng vulhte enkawltu tur hi a ngheta an dah thei lo a nih pawhin hunbi neia endiktu tal an pe ngei tur a ni. Sorkar hnathawkte hi mipui tana hnathawktu tur an ni a, mipuiin an mamawhna hmuna sorkar hnathawkte sem zai thiam hi sorkar mawhphurhna a ni e. NLUP Implementing Board (NIB) chairman chuan tun hnaiah Hliappui khuaa NLUP bawng vulhtute a tlawh a,NLUP bawng vulhtute zingah Hliappui khua chu a tiṭha ber an nih a rin thu a sawi. Hliappui khawtlang hruaitute chuan an khuaah AH&Vety department mi leh sa an awm loh thu leh bawng vulhah an hlawhtlin avangin Vety officer pakhat talin ṭhutchilh thei se an duh thu an lo thlen.Sum tam tak sengin NLUP kalpui a ni a, mi ṭhehnem takin hlawhtlinpui mah se hlawhtlinpui lem lo tam tak an awm a, sum eng emaw zat phei chu a nihna tura hman pawh a tumin an tum lo a, a riral a ni. Hetihlaia NLUP hlawhtlinpuitu khua an awm hi an chhuanawm a, Hliappui khuain bawng vulh thlanga a hlawhtlin theihna tura ruahmanna fel tak an duang hi an entawntlak hle a ni.Bawng vulh thlangtute'n Vety officer an mamawh thu an thlen hi ngun taka ngaihtuah chi a ni a, sorkar tan vawi leh khata tihhlawhtlin theih a ni kher lo ang a; nimahsela Vety lam mi leh sain uluk zawka an vil theih dan tura ruahmanna siam hi sorkar bat a ni. Sorkarin flagship programme-ah NLUP a hmang a, chu chu hlawhtling taka kalpuiin bawng vulh kawngah ṭha takin an thawk a, an bawng vulhte enkawlsaktu tur mi thiam hi chu sorkar lamin an ngaihtuah ngei tur a ni ang.Sorkar hian kalphung a nei a, a hnathawkte awmna tur hmunte hi rel fel sa vek a nei a, dan naranin thing­tlangah hi chuan zirna leh mihring hri­selna enkawltu lam lo hi chu an awm meuh lo. Hetihlai hian mamawh bikna hmunah hi chuan sorkar pawh a in­siam­rem ve mai a ṭha zawk a, mipuiin an ma­mawhna a sanna hmuna sorkar mi leh sa tirh hi an tih tur dik tak a ni.Sorkarin policy a duang a, chumi tihlawhtlingtu Hliappui chuan sorkarah an mamawh an thlen lêt ve ta thung. Hei hi sorkarin a takin chhang ngei se, an bawng vulhte enkawltu tur hi a ngheta an dah thei lo a nih pawhin hunbi neia endiktu tal an pe ngei tur a ni. Sorkar hnathawkte hi mipui tana hnathawktu tur an ni a, mipuiin an mamawhna hmuna sorkar hnathawkte sem zai thiam hi sorkar mawhphurhna a ni e.", "summary": "12th June,2015 Sawrkarin flagship programme-ah NLUP hmangin,Hlippui khuate chuan bawng vulh nan an hmang a.NLUP Implementing Board chairman chuan Hliappui khua chu NLUP bawng vulhtute zinga tiṭha ber an nih a rin thu a sawi. Hliappui khawtlang hruaitute pawhin AH&Vety department mi leh sa an awm loh avangin vety officer pakhat talin ṭhuṭchilh ve turin an ngiat.Bawng vulh thlangtuten Vety officer an mamawh thu an thlen hi tihnghal theih ni lo mah se vety lamin an vil ngei theih dan tura ruahmanna siam hi sawrkar bat a ni. Sawrkarin policy a duang a,a tihlawhtlingtu Hliappui chuan sawrkara an mamawh an thlen hi sawrkarin a takin chhang ngei se,mipuiin an mamawhna hmuna sawrkar hnathawkte sem zai thiam hi sawrkar mawhphurhna a ni." }, { "summarization_id": "679", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6343/Thingzai+thahnem+tak+an+man", "file_name": "H-67-28/01/2025-Thingzai thahnem tak an man", "original_text": "Thingzai thahnem tak an man Mizoram NewsThingzai thahnem tak an man admin 24-Nov-2024 03:27 PM North Hlimen Branch YMA leh Kolasib Sub. Hqrs. YMA tangkawp chuan ni 22.11.2024 zan khan dan loa phurh thingzai thahnem tak an man. Kolasib Sub. Hqrs. YMA chuan Tuirial Hydel Project kama thing nasa taka kih chereu a nih mek thu leh thingzai nasa taka phurh reng a nih thu thuchhuah siamin an lo tarlang tawh a, dan loa thingzai leh thing phur thinte chu ti tawh lo turin an ngen a ni. Thuchhuah siam a nih hnu hian hma an la chhunzawm nghal a, Kolasib Sub. Hqrs. YMA hnuaia branch hrang hrangte chuan report an dawn chuan an lo chang thin a ni. North Hlimen Branch YMA leh Kolasib Sub. Hqrs. YMA hian an thudawn bawhzuiin thingzai thahnem tak hi ni 22.11.2024 zan khan truck MZ/01 Ab - 9890 atangin an man a ni. Truck khalhtu Tlengmama, Khawdungsei nia inchhal chu police hnenah an hlan a, vawiin hian Kolasib District Court-ah hruai a ni ang.", "summary": "North Hlimen Branch YMA leh Kolasib Sub. Hqrs. YMA tangkawp chuan ni 22.11.2024 zan khan truck MZ/01 Ab-9890 atangin dan loa phurh thingzai thahnem tak an man.Truck khalhtu Tlengmama, Khawdungsei nia inchhal chu police hnenah an hlan a,Kolasib District Court-ah hruai a ni ang.Kolasib Sub.Hqrs.YMA chuan dan lo anga thingzai leh thing phur thinte chu ti tawh lo turin ngenna a lo tichhuak tawh a ni." }, { "summarization_id": "680", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/37511", "file_name": "SMizo_77_12-02", "original_text": "Mizoram sorkar chuan RT-PCR for Chhimbialin Lungleia RT-PCR bun a nih theihna tura Gauhati High Court (GHC), Aizawl Bench-a public interest litigation (PIL) an thehluh chu titawp turin High Court a ngen.Sorkar aiawhin Health Secretary chuan Lunglei bakah, Mizoram chhim lam district dang zawng­ah TrueNat khawl bun vek a nih thu a tarlang a, \"TrueNat leh RT-PCR rintlak dan inang reng a ni a, ṭum khata sample test theih zat a intam hleih tih loh chu,\" tiin sample tam tham test tur a awm loh avangin chhim lamin an la mamawh loh thu an tarlang a ni.Lungleia hman tura RT-PCR khawl hi a petu lamin a zir loh vang nge, tun thlenga bun a la nih loh bakah bun tuma nawrtute'n High Court hial an thlen pui hnuah pawh Mizoram sorkar chuan RT-PCR bun tumna a nei tak tak lo niin a lang. Hetihlai hian tunlaia hri leng mek Covid-19 endikna atan ṭha bera ngaih chu RT-PCR khawl hi a ni a, ṭhenawm state-in pali/ pangate an neihlaiin Mizoramah chuan ZMC, Falkawnah bak RT-PCR hmang hian hri vei leh vei lo hi endik a la ni lo.Chhim lamin he khawl bunna tur laboratory an la neih loh chhan hi Mizoram sorkar chuan a sawifiah tawh a, hetihlai hian keini aia state te zawkte pawhin laboratory hi an neih fer fur tawh avangin thil ṭul lo leh ṭangkai lo chu a ni lo ang tih a rin theih.Sum neih loh vang emaw, hun neih loh vang lamte a nih lem loh chuan Mizoram chhim lam mipuite in hmanṭawm theih tur, Covid-19 hripui a ziaawm hnu thleng pawha ṭangkai thei tur RT-PCR khawl bun theihna laboratory hi awm thei ngei se a ṭha ngawt mai. Mizoram sorkar chuan RT-PCR for Chhimbialin Lungleia RT-PCR bun a nih theihna tura Gauhati High Court (GHC), Aizawl Bench-a public interest litigation (PIL) an thehluh chu titawp turin High Court a ngen.Sorkar aiawhin Health Secretary chuan Lunglei bakah, Mizoram chhim lam district dang zawng­ah TrueNat khawl bun vek a nih thu a tarlang a, \"TrueNat leh RT-PCR rintlak dan inang reng a ni a, ṭum khata sample test theih zat a intam hleih tih loh chu,\" tiin sample tam tham test tur a awm loh avangin chhim lamin an la mamawh loh thu an tarlang a ni.Lungleia hman tura RT-PCR khawl hi a petu lamin a zir loh vang nge, tun thlenga bun a la nih loh bakah bun tuma nawrtute'n High Court hial an thlen pui hnuah pawh Mizoram sorkar chuan RT-PCR bun tumna a nei tak tak lo niin a lang. Hetihlai hian tunlaia hri leng mek Covid-19 endikna atan ṭha bera ngaih chu RT-PCR khawl hi a ni a, ṭhenawm state-in pali/ pangate an neihlaiin Mizoramah chuan ZMC, Falkawnah bak RT-PCR hmang hian hri vei leh vei lo hi endik a la ni lo.Chhim lamin he khawl bunna tur laboratory an la neih loh chhan hi Mizoram sorkar chuan a sawifiah tawh a, hetihlai hian keini aia state te zawkte pawhin laboratory hi an neih fer fur tawh avangin thil ṭul lo leh ṭangkai lo chu a ni lo ang tih a rin theih.Sum neih loh vang emaw, hun neih loh vang lamte a nih lem loh chuan Mizoram chhim lam mipuite in hmanṭawm theih tur, Covid-19 hripui a ziaawm hnu thleng pawha ṭangkai thei tur RT-PCR khawl bun theihna laboratory hi awm thei ngei se a ṭha ngawt mai.", "summary": "Mizoram sorkar chuan RT-PCR chu Chhimbial Lunglei ah bun a nih theihna tur a Gauhati High Court, Aizawl Bench-a PIL an thehluh chu titawp turin High Court a ngen. Health Secretary chuan ZMC Falkawn ah RT-PCR kan nei tawh a, district dang zawngin TrueNat khawl an nei vek a, heng khawl pahnih te hi an rintlak dan a inan reng avangin an mamawh loh thu a tarlang. An chet dan hian ngaihdan tamtak siamchhuak in state hrang hrang in RT-PCR khawl an neih fer fur lai a kan sorkar in pakhat a an lungawi tlat hian zawhna tam tak a siam chhuak ani. Mipui lam chuan he khawl hi Lunglei ah bun ngei nise a tangkai viau an ring thung a ni." }, { "summarization_id": "681", "url": "https://theaizawlpost.org/mfa-in-club-official-leh-player-an-hrem/", "file_name": "Smizo_6_22-02", "original_text": "Mizoram tualchhung fooball in hun thim a tawng a, chanchin lungchhiatthlak leh mualphothlak takin football ngainatute a deng dawt. Mizoram Premier League season 11 khelh zawh takah match fixing a inhnamhnawih an awm vangin MFA chuan Team, Team official leh player hremna an tichhuak. Mizoram Football Association (MFA) in an hrem tak club te hi MPL 11-a club thar pathum; Sihphir Venghlun FC, Ramhlun Athletic FC leh FC Bethlehem te a ni a. An ni club pathumte hi kum thum chhung football kai hnawiah reng rengah inrawlh thei lo turin an hrem. FC Bethlehem hi table mawngphah an nih vangin MPL atangin an tlahniam a. Sihphir Venghlun FC leh Ramhlun Athletic FC te hi MPL 12 khel chhunzawm thei tur an ni a, hrem an nih vangin MPL 12-ah hmunruak pahniha a awm dawn tihna a ni. MFA in team offcial an hremte hi Robert Laldinthara, Sihphir Venghlun FC, Danny Lalduhawma, Ramhlun Athletic FC leh Johny Ramthansanga, FC Bethlehem ta an ni a. Anni pathum pawh hi kum thum chhung football kaihhnawih inhnamhnawih khapsak an ni. Team pathum leh team official pathum hrem an nih lai hian player 24 zet hrem an ni thung. Lalnunzama, Chanmari FC leh L. Lotha, FC Bethlem te chungah hremna na tak lek a ni a, anni pahnih hi MFA hnuaia football kaihnawih hrang hrangah dam chhung inhnamhnawih phalsak an ni lo. Sihphir Venghlun FC player palite kum nga chhung atan hrem an ni a. Kum thum chhung atan player 10 hrem an ni bakah player pariatte lakah kum khat chhung atan hremna leklawh an ni bawk. MFA in an hrem takah hian Sihphir Venghlun FC player an tam ber a, player 14 ngawt hrem an ni. Ramhlun Athletic FC player pali, FC Bethlehem player pathum, Chawnpui FC player pathum hrem an nih bakah Chanmari FC player pakhat hrem a ni bawk. MFA chuan MPL 11 ah thil duhawm lo tak a thleng hi pawi an tih thu an sawi a, an hma lam hun atan inelna dik, rintlak leh thianghlim nei thei turin player, team neitu leh football ngainatute zawng zawng theih tawp chhuah turin a sawm. Football chik leh tualchhung football ngaina tak tak tan chuan MPL 11-ah khan result mak deuh deuh a awm a. Team tana bul tantute pawh rin loh tak tak a awm nawk. Coach berin starting line-up a rem theih loh te pawh a awm hialin sawi a ni ta zel bawk. Hetiang thil a awm nawk vangin MPL 11-ah hian match fixing a awm thei mai ang a tih a ni tan. Chik zawk leh hre ril zawk ten an chhui a, ni ngein an hria a, mah se kut man fak tura finfiahna tha erawh a awm tak tak thei lo. Eiru chhui ang deuh a nihna lai a awm. Mah se, thil dik lo na fam chu lanchhuah hun a lo awm ta a, miin an rilhlelh ruk, a tak ni lo hram se an tih thin kha a tak a lo ni ngei si a nih tak hi. MPL 11-ah a match fixing titute hi Mizo an ni lova, Mizoram tualchhunga mite pawh an ni lo nia hriat a ni. India ramah hian sum inthap (betting) a tam em em a, sum veivir pawh a tam hle. Sum inthap lama tawnhriat ngah tak takte chuan MPL ah kua an rawn hreuh ve ta a, tun hi kan thleng a ni ber mai. A bul tumte hian club, club official leh player te sum pe in, chhawr tangkai bik an ni thin a. Club thenkhatah chutianga hman tangkai theihte chuan sum inthapna lama result inrinsiakna thlen dik tir turin hma an la zui ve ta thin niin tar lan a ni.", "summary": "Mizoram Premiere League season 11 khelh zawh takah match fixing a inhnamhnawih an awm avangin MFA chuan Team, Team official leh player hremna an tichhhuak. A hrem tak club te hi MPL-11 a club thar pathum Sihphir Venghlun FC, Ramhlun Atheletic FC leh FC Bethlehem-te a ni a, footbal kaihnawih reng reng ah kum thum chhun inrawlh thei lo turin a hrem. MFA-in team official a hrem te hi heng club pathum atang tho hian Robert Laldinthara, Danny Lalduhawma leh Ramthansanga te pawh hi kum thum chhung football kaihhnawiha inhnamhnawih lo turin a hrem. Lalnunzama, CFC leh L.Lotha FC Bethlehem te chu football kaihhanwih hrang hrang ah damchhung a inhnamhnawih phalsak an ni lo. Player 24 zet chu hrem an ni bawk. MPL 11-ah hian result mak deuh deuh leh team tana bul tantute pawh rin loh tak tak a awm nawk avangin match fixing a awm thei mai ang a tih a ni tan a, mahse kut man fak tura finfiahna tha erawh a awm tak tak thei lo. Amaherawhchu thudik lo na fam chu lanchhuah hun alo awm ta a, miin an rinhelh ruk chu a tak ngei ani tih alo langchhuak ta a ni." }, { "summarization_id": "682", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/122831", "file_name": "H-89-31/01/2025-Remna siamtu nih a chhuanawm", "original_text": "MNF president Zoramthanga chuan, Central-a NDA sorkarin Zohnahthlak hel pawlte chu remna siampui ngei a tum tih a sawi a; February 5-7, 2015 chhunga Shillong-a a zinnaah Manipur-a Zohnahthlak hel pawl hrang hrang intêlkhawm United People Front (UPF)-te’n India sorkar nen inbiak remna an neih theihna kawng dappui tura an sawm angin a tel tih a sawi.Tun hnaiah Mizo­ram chief minister hlui leh MNF president Zoramthanga hi Myanmar-ah remna palai hna thawkin a zin chhuak a, tun hnaiah vek India hmarchhaka Zohnah­thlak hel pawl hrang hrangte'n rem­na siam kawnga ṭan­puitu atan an sawm thu a sawi leh bawk a, hei hi thil lawmawm tak a ni. Zoramthanga'n remna palai hna a thawk thei a nih chuan Mizo zawng zawng tan lawmpui tur chi a nih hmel a, politics thila lâka party dangin lo helh vak tur niin a lang lo a, chutiang bawkin a thawhpui party tan pawh politics-a hlawkna neihpui tum vak chi pawh a nih hmel chuang lo.Remna hlutzia hre chiangtu chu Mizo mipuite kan ni a, ram buai avanga kan tawrhna nasatzia hre phakte chuan tuna Mizorama remna lo awm ta lawmawmzia hi an hrethiam chiang bik a ni. Tuna ṭhangtharte hi chuan buai hrehawmzia an hre tawh lo a, remna kan neihte pawh hi a tur rengah an ngai mai ang tih a hlauhawm a, remna a thlen theihna tura inpete chhuanawmzia hi an hriat thar a pawimawh khawp mai. Mizorama buai a reh theihna tura tha thawhtu kohhran, tlawmngai pawl, political party-te leh remna duha lo kir zawng zawngte an fakawm takzet a ni.Mizorama chengte hi kan chhehvela Mizo hnahthlak awm­te tan kan pawimawh a, kawng hrang hrangin heng kan unaute hian min mamawh hle. Politics vang emaw, hnam leh sakhua vangin emaw hel pawl hrang hrang a ding thei a, heng hel pawlte tana remna kawng siama kawhhmuh theituah Mizoram chhunga Mizote min duh a nih chuan phûr taka thawhchhuah a, remna siam tura ke pen hi kan tih tur dik tak a ni e. MNF president Zoramthanga chuan, Central-a NDA sorkarin Zohnahthlak hel pawlte chu remna siampui ngei a tum tih a sawi a; February 5-7, 2015 chhunga Shillong-a a zinnaah Manipur-a Zohnahthlak hel pawl hrang hrang intêlkhawm United People Front (UPF)-te’n India sorkar nen inbiak remna an neih theihna kawng dappui tura an sawm angin a tel tih a sawi.Tun hnaiah Mizo­ram chief minister hlui leh MNF president Zoramthanga hi Myanmar-ah remna palai hna thawkin a zin chhuak a, tun hnaiah vek India hmarchhaka Zohnah­thlak hel pawl hrang hrangte'n rem­na siam kawnga ṭan­puitu atan an sawm thu a sawi leh bawk a, hei hi thil lawmawm tak a ni. Zoramthanga'n remna palai hna a thawk thei a nih chuan Mizo zawng zawng tan lawmpui tur chi a nih hmel a, politics thila lâka party dangin lo helh vak tur niin a lang lo a, chutiang bawkin a thawhpui party tan pawh politics-a hlawkna neihpui tum vak chi pawh a nih hmel chuang lo.Remna hlutzia hre chiangtu chu Mizo mipuite kan ni a, ram buai avanga kan tawrhna nasatzia hre phakte chuan tuna Mizorama remna lo awm ta lawmawmzia hi an hrethiam chiang bik a ni. Tuna ṭhangtharte hi chuan buai hrehawmzia an hre tawh lo a, remna kan neihte pawh hi a tur rengah an ngai mai ang tih a hlauhawm a, remna a thlen theihna tura inpete chhuanawmzia hi an hriat thar a pawimawh khawp mai. Mizorama buai a reh theihna tura tha thawhtu kohhran, tlawmngai pawl, political party-te leh remna duha lo kir zawng zawngte an fakawm takzet a ni.Mizorama chengte hi kan chhehvela Mizo hnahthlak awm­te tan kan pawimawh a, kawng hrang hrangin heng kan unaute hian min mamawh hle. Politics vang emaw, hnam leh sakhua vangin emaw hel pawl hrang hrang a ding thei a, heng hel pawlte tana remna kawng siama kawhhmuh theituah Mizoram chhunga Mizote min duh a nih chuan phûr taka thawhchhuah a, remna siam tura ke pen hi kan tih tur dik tak a ni e.", "summary": "11th February,2015 MNF President Zoramthanga chuan, Central-a NDA sawrkarin Zohnahthlak hel pawlte chu remna siampui ngei a tum tih a sawi.February 5-7,2015 chhunga Shillonga a zinnaah Manipur-a Zohnahthlak hel pawl hrang hrang intelkhawm United People Front (UPF) ten India sawrkar nen inbiakremna an neih theihna kawng dappui tura an sawm angin a tel tih a sawi. Rambuai avanga kan tawrhna nasatzia hria chuan Mizorama remna lo awm ta hi an hrethiam chiang bik ngei ang.Politics vang emaw,hnam leh sakhua vangin emaw,hel pawl hrang hrang a ding thei a,hel pawlte tana remna siam theituah Mizoram chhunga Mizote min duh a nih chuan phur taka thawhchhuah a,ke pen ngam hi kan tih tur dik tak a ni." }, { "summarization_id": "683", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6113", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_6", "original_text": "Aizawl DC Office atanga mipuite hriattirna Mizoram NewsAizawl DC Office atanga mipuite hriattirna admin 02-Nov-2024 12:14 PM Aizawl DC Office-a DM&R Branch chuan mipuite hnena hriattirna ti chhuakin, 'Tunhnaiah khuate lo thal chhoin ruahtuite a lo hul chho tan ta. Chuvang chuan ruahtuite a lo tlak leh hmain chhiatna thleng thei laka mitinte kan him theih nan a hnuaia hriattirna tarlante hi uluk taka chhiar a, a tul anga hma la turin kan inngenin kan inhriattir e,' tiin, thuchhuah zawm lote chu DM Act, 2005 hnuaia hrem theihna dan an chungah kenkawh a nih tur thu an tarlang. Veng/khaw tin LLDMC/VLDMC-ten heng thuchhuah zawm a nih leh nih loh hi lo enfiahin, a zawm lo te chu District Disaster Management Authority, Aizawl District hnenah an thlen dawn. DC Office hriattirna :1.Thal chhungin mitinin tuidawn leh tuichhe paihna mumal takin kan siamin kan tuidawn leh tuichhe paihnate kawrpui ah kan luan luh tir vek tur a ni2.Ruahtui khawl ten kan tui khawl luang liamte mumal takin public drain-ah a luan chhuahna kan siam tur a ni.3.Veng chhung tuiluan kawrte a that tawk leh tawk loh uluk takin vengtin LC/VC te enfiahin bawlhhlawh hnawhtu awmte tifaiin tui put theihna awmte thawm that tur a ni.4.Mahni ram chhung lungremte a him tawk leh tawk loh uluk taka enfiahin a him tawk lo thawm tha turin ram neituten hma an la tur a ni. Hei hi LC/VC ten an lo enfiah pui ang.5.Thingkung tluk hlauhawm leh zar thlak ngaite a ram neituten Forest Department-ah phalna la hmasain thenfai hna an thawk tur a ni.6.Vantlang hmuna lungremte a him leh him loh LC/VC ten enfiahin thawm that ngaite chu a changtu department-ah a rang lamin thawm that hna thawk turin an hriattir ang.7.Kawng enkawltu - PWD, BRTF leh NHIDCL-ten an kawng hmangtute tana hlauhawm theilung tlak hlauhawm, thingkung tluk hlauhawm leh leimin mai thei hlauhawmte enfiahin, thal laiin a thenfai hna an thawk tur a ni.", "summary": "Aizawl DC Office atanga mipuite hriattirna Mizoram NewsAizawl DC Office atanga mipuite hriattirna admin 02-Nov-2024 12:14 PM Aizawl DC Office-a DM&R Branch chuan mipuite hnena hriattirna ti chhuakin, 'Tunhnaiah khuate lo thal chhoin ruahtuite a lo hul chho tan ta. Chuvang chuan ruahtuite a lo tlak leh hmain chhiatna thleng thei laka mitinte kan him theih nan a hnuaia hriattirna tarlante hi uluk taka chhiar a, a tul anga hma la turin kan inngenin kan inhriattir e,' tiin, thuchhuah zawm lote chu DM Act, 2005 hnuaia hrem theihna dan an chungah kenkawh a nih tur thu an tarlang. Veng/khaw tin LLDMC/VLDMC-ten heng thuchhuah zawm a nih leh nih loh hi lo enfiahin, a zawm lo te chu District Disaster Management Authority, Aizawl District hnenah an thlen dawn. Hriattirna 7 tichhuakin, tuichhe paihna kawnga fimkhur turte, leimin leh chhiatna kawng hrang hranga inveng uluk tur leh fimkhur turin thuchhuah an siam." }, { "summarization_id": "684", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5831", "file_name": "SMizo_4_22-01", "original_text": "Doctor khawih rawn chungchangah thu chhuah Mizoram NewsDoctor khawih rawn chungchangah thu chhuah admin 24-Sep-2024 04:46 PM Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, vawiin (24.9.2024) a social media sawi hlawh tak Durtlang Leitana inkhawih rawn chungchanga an thudawn dan leh hmalak dante an tarlang. Mizoram Police tarlan danin, Dr. Laldinliana Sailo, Zemabawk North, Aizawl a miin Bawngkawn Police Station-a complaint a thehluh danin ni 21.9.2024 zan dar 11 leh ni 22.9.2024 12 inkar khan amah leh a thiante pahnih, Dr. Rinngheta Renthlei s/o Dr. R. L. Sanghluna, Durtlang leh Lalthlamuana s/o P. L. Ropara, Durtlang Mel-5 te chu Durtlang Leitan-ah mi tu tih hriat loh ten kut an thlak rawn a, an lu leh hmaiahte hliam an tuar a ni. A tibuaitute hian an lirthei aṭangin kuttuarte hi an hnuk chhuak a, Dr. Rinngheta chu leiah paih thluk niin bawhbeh a ni a, midangin a luahte lo chhirin, a kawr pawh pawh thler sak vek a ni. He thil thleng hi hriat a nih veleh police-te chuan thil thlenna hmun Durtlang Leitan hi an pan nghal. Dr. Rinngheta t-shirt thler pawh hi Lalthlamuana hnen atangin lak a ni. Misualte sawisak rawn hliam tuar mi pathumte hi uluk takin thu zawh fiah an ni a, an hliam tawh dan pawh Synod Hospital, Durtlang-ah uluk taka endik niin Dr. Laldinliana Sailo leh Dr. Rinngheta Renthlei-te chuan hliamna tak an tuar a, Lalthlamuana erawhin vanneihthlak takin hliam na tak a tuar lo thung. Investigating Officer hmalakna chak tak avangin he thubuaia thil tisualtua puh mi paruk - 1), Lalmalsawma Zote (25) s/o Vanlalruata Zote, Ramhlun North, 2) Mark Zairemmawia (24) s/o Lalsiamkunga, Ramhlun North, 3) Lalvenpuia (22) s/o Rinchungnunga, Ramhlun North, 4) Sailianpuia Sailo (28) s/o Lalremruata Sailo (L), Venghlui, 5) Vanlalpekhlua (23) s/o H. Thangzela (L), Ramhlun North leh 6) K. Vanlaltharzela (23) s/o K. Ramengmawia, Ramhlun North te chu nimin (September 23, 2024) khan man nghal an niin, an lakah Bawngkawn PS Case No.309/24 Dt.23.09.2024 u/s 117 (2)/115(2)/3 (5) BNS ziahluh nghal a ni. An thil tihsual hi in-bail theih (bailable) a nih angin an vai hian bail in chhuah lailawk an ni leh tawh a ni. Thil tisualtua puh zinga pakhat C/266 Sailianpuia Sailo (28) s/o Lalremruata Sailo (L), Venghlui hi Police tanglai, tuna Aizawl DEF hnuaia Sairang Police Stationa thawk mek niin, a chungchangah disciplinary proceeding kalpui nghal a ni a, Superintendent of Police, Aizawl District thupek No. E/RO/PF/C-266/2024/917 dated 24th September, 2024 angin tunah hian a hna atanga chawlh lailawk tir (suspend) nghal a ni.", "summary": "Mizoram Police tarlan danin, Dr. Laldinliana Sailo, Zemabawk a miin Bawngkawn Police Station-a amah leh a thiante pahnih Durtlang Leitan ah mi tu tih hriat loh ten kut an thlak rawn chungchang ah complaint a thehlut a. Mizoram Police te chuan an thudawn dan leh an hmalak dante thuchhuah siamin an tarlang. Investigating Officer hmalakna in he thubuai a inhnamhnawih mi paruk te chu man nghal niin Bawngkawn Police Station ah dahluh an ni. An case hi bail theih (bailable) anih avang hian bail in chhuah lailawk an ni leh tawh a ni. Thil tisualtu zing a pakhat hi Police hna thawk mek anih avang in, a chungchangah disciplinary proceeding kalpuiin tunah hian a hna atanga chawlh lailawk tir (suspend) nghal a ni." }, { "summarization_id": "685", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9229", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_17/2/25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan tun hnaia Covid-19 hri darh zel dan thlir chung leh, he hripui laka kan him tlan theihna turin Aizawl Municipal Corporation huam chhungah August 16 zan aṭangin August 21 thleng total lockdown a puang. Hetihlai hian State Election Commission ruahman dan chuan August 27 hian AMC huam chhungah hian Local Council member thlan a ni ang.Democracy-a thil pawimawh ber nia chhal theih chu mipuiin an aiawh roreltu tur an thlan hi a ni. Mizorama inrelbawl dan khai­diata a hmasa ber anga ngaih theih, mahni khúa leh veng enkawltu tur Village Council leh Local Council member inthlanna neih turin State Election Commission chuan a rel a; inthlan ni tura a ruat August 27 a hnai tawlh tawlh a Mizoramah hri kai an pung ve tual tual bawk.SEC hian hri lêng hi a hre lo a ni bik hauh lo ang a, kan hmalam hun a sawi theih loh avangin hun harsa zawk pawh kan tawk thut palh thei tih hre chungin he inthlanna kalpui mai hi a duh a ni ngei ang. SEC tarmit aṭanga thlir chuan thil dik leh tih âwm tak a ni thei a, nimahsela kan state mipuite sahimna ngaihtuah erawh chuan inthlan hun lo lai tak a ni ve thei bawk.Ram puma inthlang tura ruahmanna awm tawh hi sŭt leh ni dâwn ta se, sum leh tha tam tak a lo thlawnin a ral dâwn a nih hmel a, thuneitute tán inthlan hun sawn hi a harsa tawh hle ang. Chutihlaiin tuna VC leh LC term an pawh sei chhan ber hripui hi a la reh lo a, a pung tual tual bawk si a, term an pawhsei tawh hi an duh phawt chuan a aia rei deuh pawh seiin hun ral muang hret zawk pawh an nghak thei ang.A ram puma inthlan hun sawn hlat hi a harsa tawh a nih pawhin, AMC huam china Local Council inthlan emaw tal hi chu sawn hlat a ṭha mai thei a; August 21 thlenga 'total lockdown' ni chunga August 27-a vote nei zawng zawng koh chhuah tum hi thil fin thlak ber a nih hmel tawh lo. Mizoram sorkar chuan tun hnaia Covid-19 hri darh zel dan thlir chung leh, he hripui laka kan him tlan theihna turin Aizawl Municipal Corporation huam chhungah August 16 zan aṭangin August 21 thleng total lockdown a puang. Hetihlai hian State Election Commission ruahman dan chuan August 27 hian AMC huam chhungah hian Local Council member thlan a ni ang.Democracy-a thil pawimawh ber nia chhal theih chu mipuiin an aiawh roreltu tur an thlan hi a ni. Mizorama inrelbawl dan khai­diata a hmasa ber anga ngaih theih, mahni khúa leh veng enkawltu tur Village Council leh Local Council member inthlanna neih turin State Election Commission chuan a rel a; inthlan ni tura a ruat August 27 a hnai tawlh tawlh a Mizoramah hri kai an pung ve tual tual bawk.SEC hian hri lêng hi a hre lo a ni bik hauh lo ang a, kan hmalam hun a sawi theih loh avangin hun harsa zawk pawh kan tawk thut palh thei tih hre chungin he inthlanna kalpui mai hi a duh a ni ngei ang. SEC tarmit aṭanga thlir chuan thil dik leh tih âwm tak a ni thei a, nimahsela kan state mipuite sahimna ngaihtuah erawh chuan inthlan hun lo lai tak a ni ve thei bawk.Ram puma inthlang tura ruahmanna awm tawh hi sŭt leh ni dâwn ta se, sum leh tha tam tak a lo thlawnin a ral dâwn a nih hmel a, thuneitute tán inthlan hun sawn hi a harsa tawh hle ang. Chutihlaiin tuna VC leh LC term an pawh sei chhan ber hripui hi a la reh lo a, a pung tual tual bawk si a, term an pawhsei tawh hi an duh phawt chuan a aia rei deuh pawh seiin hun ral muang hret zawk pawh an nghak thei ang.A ram puma inthlan hun sawn hlat hi a harsa tawh a nih pawhin, AMC huam china Local Council inthlan emaw tal hi chu sawn hlat a ṭha mai thei a; August 21 thlenga 'total lockdown' ni chunga August 27-a vote nei zawng zawng koh chhuah tum hi thil fin thlak ber a nih hmel tawh lo. Mizoram sorkar chuan tun hnaia Covid-19 hri darh zel dan thlir chung leh, he hripui laka kan him tlan theihna turin Aizawl Municipal Corporation huam chhungah August 16 zan aṭangin August 21 thleng total lockdown a puang. Hetihlai hian State Election Commission ruahman dan chuan August 27 hian AMC huam chhungah hian Local Council member thlan a ni ang. Democracy-a thil pawimawh ber nia chhal theih chu mipuiin an aiawh roreltu tur an thlan hi a ni. Mizorama inrelbawl dan khai­diata a hmasa ber anga ngaih theih, mahni khúa leh veng enkawltu tur Village Council leh Local Council member inthlanna neih turin State Election Commission chuan a rel a; inthlan ni tura a ruat August 27 a hnai tawlh tawlh a Mizoramah hri kai an pung ve tual tual bawk. SEC hian hri lêng hi a hre lo a ni bik hauh lo ang a, kan hmalam hun a sawi theih loh avangin hun harsa zawk pawh kan tawk thut palh thei tih hre chungin he inthlanna kalpui mai hi a duh a ni ngei ang. SEC tarmit aṭanga thlir chuan thil dik leh tih âwm tak a ni thei a, nimahsela kan state mipuite sahimna ngaihtuah erawh chuan inthlan hun lo lai tak a ni ve thei bawk. Ram puma inthlang tura ruahmanna awm tawh hi sŭt leh ni dâwn ta se, sum leh tha tam tak a lo thlawnin a ral dâwn a nih hmel a, thuneitute tán inthlan hun sawn hi a harsa tawh hle ang. Chutihlaiin tuna VC leh LC term an pawh sei chhan ber hripui hi a la reh lo a, a pung tual tual bawk si a, term an pawhsei tawh hi an duh phawt chuan a aia rei deuh pawh seiin hun ral muang hret zawk pawh an nghak thei ang. A ram puma inthlan hun sawn hlat hi a harsa tawh a nih pawhin, AMC huam china Local Council inthlan emaw tal hi chu sawn hlat a ṭha mai thei a; August 21 thlenga 'total lockdown' ni chunga August 27-a vote nei zawng zawng koh chhuah tum hi thil fin thlak ber a nih hmel tawh lo.", "summary": "Mizoram Sorkar chuan Covid-19 laka kan him tlan theihna turin Aizawl Municipal Corporation huam chhungah August 16 zan atangin August 21 thleng total lockdown a puang. Hetihlai hian State Election Commission ruahman dan chuan August 27 hian AMC huam chhungah hian Local Council member thlan a ni ang. SEC hian kan hmalamah hun harsa zawk kan tawk thut palh thei tih hre chungin he inthlanna kalpui hi a duh a nih hmel a; nimahsela kan state mipuite sahimna ngaihtuah erawh chuan inthlan hunlo lai tak a ni ve thei bawk. VC leh LC term an pawh sei chhan ber hripui a la rehlo a, term an pawhsei tawh hi an duh phawt chuan a aia rei deuh pawh seiin hun ral muang hret zawk pawh an nghak thei ang. A ram puma inthlan hun sawn hlat hi a harsa tawh a nih pawhin, AMC huam china Local Council inthlan emaw tal hi chu sawn hlat se, August 21 thlenga 'total lockdown' ni chunga August 27-a vote nei zawng zawng koh chhuah tum hi thil fin thlak ber a nih hmel tawhlo." }, { "summarization_id": "686", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/126946", "file_name": "F_Mizo_Sum_9_27/1/25", "original_text": "Sorkar department hrang hranga media nodal officer-te chu tun hnai khan Information & Public Relations (IPR) minister hoin an ṭhukhawm a, sorkar hmalaknate zau zawka puanzar dan tur an ngaihtuah a; minister chuan department-te hnathawh leh hmalakna hrang hrangte mipuite hriat tura puanzara hrilhhriat chu sorkar bat a nih thu a sawi.Tuna sorkar hna-thawh puanzar a nih dan hi ngun taka ngaihtuah chuan a kal khat hle mai a, sorkar thu leh hla puangzartute hian thuthar thehdarhtu pangngaite hna ang an thawk ve mai a ang ber. Tuna an kalphungah hi chuan I&PR lam mi leh sate hian VIP-te programme an zui a, an thusawite an puang chhawng a, VIP-te programme a kimchangin an tarlang bawk ṭhin.Heng thilte ti reng chung hian I&PR department hian tun aia zau zawka hna an thawh a hun tawh hle mai a, sorkar hnathawh puanchhuah kawngah an ṭan a ngai. Sorkar hnathawh puanchhuah hi a roreltu political party-te fak mawina leh an tana hnathawh lam a ni lo a, sorkarin mipuite pawisa tur hmanga hna a thawhte hi mipuiin an hre ve tur a ni a, hei hi sorkar lam hnathawh dan puangzartute hian an hmaih lian hle a ni.Sorkar depart-ment tinah hian an hnathawhte vantlang hriata puangzartu awm se, mipui pawhin fak phu an fak ang a, sawisel ngaite pawh an sawisel thei ang. Tunah hi chuan VIP-te programme, ni pawimawh bik thuchahte leh NLUP kaihhnawih lo hi chu sorkar hian thu a puangzar tlem hle a; sorkar hnathawh hrang hrangte hi ziakin emaw, a video-in emaw sorkar lam hian mipui hnenah puangzar ṭhin se a hlawk ngei ang. Sorkar department hrang hranga media nodal officer-te chu tun hnai khan Information & Public Relations (IPR) minister hoin an ṭhukhawm a, sorkar hmalaknate zau zawka puanzar dan tur an ngaihtuah a; minister chuan department-te hnathawh leh hmalakna hrang hrangte mipuite hriat tura puanzara hrilhhriat chu sorkar bat a nih thu a sawi.Tuna sorkar hna-thawh puanzar a nih dan hi ngun taka ngaihtuah chuan a kal khat hle mai a, sorkar thu leh hla puangzartute hian thuthar thehdarhtu pangngaite hna ang an thawk ve mai a ang ber. Tuna an kalphungah hi chuan I&PR lam mi leh sate hian VIP-te programme an zui a, an thusawite an puang chhawng a, VIP-te programme a kimchangin an tarlang bawk ṭhin.Heng thilte ti reng chung hian I&PR department hian tun aia zau zawka hna an thawh a hun tawh hle mai a, sorkar hnathawh puanchhuah kawngah an ṭan a ngai. Sorkar hnathawh puanchhuah hi a roreltu political party-te fak mawina leh an tana hnathawh lam a ni lo a, sorkarin mipuite pawisa tur hmanga hna a thawhte hi mipuiin an hre ve tur a ni a, hei hi sorkar lam hnathawh dan puangzartute hian an hmaih lian hle a ni.Sorkar depart-ment tinah hian an hnathawhte vantlang hriata puangzartu awm se, mipui pawhin fak phu an fak ang a, sawisel ngaite pawh an sawisel thei ang. Tunah hi chuan VIP-te programme, ni pawimawh bik thuchahte leh NLUP kaihhnawih lo hi chu sorkar hian thu a puangzar tlem hle a; sorkar hnathawh hrang hrangte hi ziakin emaw, a video-in emaw sorkar lam hian mipui hnenah puangzar ṭhin se a hlawk ngei ang.", "summary": "Sorkar department hrang hranga media nodal officer-te chu Information & Public Relations (IPR) minister hoin an ṭhukhawm a, sorkar hmalaknate zau zawka puanzar dan tur an ngaihtuah.Sorkar hnathawh puanchhuah hi political party-te fak mawina niloin Sorkarin mipuite pawisa tur hmanga hna a thawhte mipuite hrilhhriat hi an bat a ni.Tuna an kalphungah hi chuan I&PR lam hian VIP-te programme an zui a, an thusawite an puang chhawng a,heng thil ti reng chung hian tun aia zau zawka hna an thawh a hun tawh hle.Fak phu fak an nih a sawisel ngai sawisel an nih theih nan Sorkar hnathawh hrang hrangte hi ziakin emaw,a video-in emaw Sorkar lam hian mipui hnenah puangzar ṭhin se a hlawk ngei ang." }, { "summarization_id": "687", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7316", "file_name": "H-169-10/02/2025-industry lem leh Mizoram", "original_text": "Commerce & Industries department hotute chuan Mizoramah industry anga inziak lut zingah hmuh chhuah zawh loh leh industry lem a tam hle tih an sawi a; industry nei anga insawi tam takin bank loan lak nan te, telephone connection neih hma nante leh central sorkar aṭanga scheme dil nante an inziak lut hlawm niin an sawi.Mizoramah hian ziaka a lan dan chuan industry hi ṭhahnem tham tak awm tawh angin a lang a, sorkar laipui aṭanga ṭanpuina hrang hrang hai chhuak theite sum che vel thlir phei chuan industry hlawhtling fe fe hmuh tur awm ṭheuh tawh tur ang a nihlai hian, a taka sawi tur industry hi kan la ngah lo hle.Mizoramin industry kan hmelhriat danah thil fuh tawk lo tam tak a awm a, hnathawk peih tak takte ṭanpuina tura central sorkar aṭanga puihna awm chu mi ṭhenkhat chuan a industry kal pui tak tak lam aiin an tuipui zawk. Tun hma aṭang tawhin subsidy hrang hrang kan hmuh theihte chu kan industry puitlin loh chhanah kan hmang hlauh tawh zawk a, mi ṭhenkhatin hausakpui mah se a ram pum angin industry lama kan hnufum chhan angah a puh theih ang.Ṭhangthar lehkhathiam zingah pawh 'project' siama sum hai luhna ang maia a hminga industry kalpui anga lang, a  taka an hnathawh hmuh tur awm si lo eng emaw zat a la awm cheu a, a vanduaithlak hle a ni. Tun hmaa kan mi hmasate'n an tih dik loh awmte kha tawk tawh se, ṭhangthar zawkte hi chuan dan ang taka thil kalpuiin state dangte el chunga ram tana rotling tura industry kalpui tum hi a hun ve tawh hle a ni.Hetihlai hian tun hnaiah a taka industry kalpui tuma theih tawpa ṭan la an awm ve reng bawk a, industry-ah pawh a tak leh a lem hi a inthliar chho ve ṭan mek a, zawi zawiin kan ramin industry lamah bung thar a kai thuai theih i beisei zel ang u. Commerce & Industries department hotute chuan Mizoramah industry anga inziak lut zingah hmuh chhuah zawh loh leh industry lem a tam hle tih an sawi a; industry nei anga insawi tam takin bank loan lak nan te, telephone connection neih hma nante leh central sorkar aṭanga scheme dil nante an inziak lut hlawm niin an sawi.Mizoramah hian ziaka a lan dan chuan industry hi ṭhahnem tham tak awm tawh angin a lang a, sorkar laipui aṭanga ṭanpuina hrang hrang hai chhuak theite sum che vel thlir phei chuan industry hlawhtling fe fe hmuh tur awm ṭheuh tawh tur ang a nihlai hian, a taka sawi tur industry hi kan la ngah lo hle.Mizoramin industry kan hmelhriat danah thil fuh tawk lo tam tak a awm a, hnathawk peih tak takte ṭanpuina tura central sorkar aṭanga puihna awm chu mi ṭhenkhat chuan a industry kal pui tak tak lam aiin an tuipui zawk. Tun hma aṭang tawhin subsidy hrang hrang kan hmuh theihte chu kan industry puitlin loh chhanah kan hmang hlauh tawh zawk a, mi ṭhenkhatin hausakpui mah se a ram pum angin industry lama kan hnufum chhan angah a puh theih ang.Ṭhangthar lehkhathiam zingah pawh 'project' siama sum hai luhna ang maia a hminga industry kalpui anga lang, a  taka an hnathawh hmuh tur awm si lo eng emaw zat a la awm cheu a, a vanduaithlak hle a ni. Tun hmaa kan mi hmasate'n an tih dik loh awmte kha tawk tawh se, ṭhangthar zawkte hi chuan dan ang taka thil kalpuiin state dangte el chunga ram tana rotling tura industry kalpui tum hi a hun ve tawh hle a ni.Hetihlai hian tun hnaiah a taka industry kalpui tuma theih tawpa ṭan la an awm ve reng bawk a, industry-ah pawh a tak leh a lem hi a inthliar chho ve ṭan mek a, zawi zawiin kan ramin industry lamah bung thar a kai thuai theih i beisei zel ang u. Commerce & Industries department hotute chuan Mizoramah industry anga inziak lut zingah hmuh chhuah zawh loh leh industry lem a tam hle tih an sawi a; industry nei anga insawi tam takin bank loan lak nan te, telephone connection neih hma nante leh central sorkar aṭanga scheme dil nante an inziak lut hlawm niin an sawi. Mizoramah hian ziaka a lan dan chuan industry hi ṭhahnem tham tak awm tawh angin a lang a, sorkar laipui aṭanga ṭanpuina hrang hrang hai chhuak theite sum che vel thlir phei chuan industry hlawhtling fe fe hmuh tur awm ṭheuh tawh tur ang a nihlai hian, a taka sawi tur industry hi kan la ngah lo hle. Mizoramin industry kan hmelhriat danah thil fuh tawk lo tam tak a awm a, hnathawk peih tak takte ṭanpuina tura central sorkar aṭanga puihna awm chu mi ṭhenkhat chuan a industry kal pui tak tak lam aiin an tuipui zawk. Tun hma aṭang tawhin subsidy hrang hrang kan hmuh theihte chu kan industry puitlin loh chhanah kan hmang hlauh tawh zawk a, mi ṭhenkhatin hausakpui mah se a ram pum angin industry lama kan hnufum chhan angah a puh theih ang. Ṭhangthar lehkhathiam zingah pawh 'project' siama sum hai luhna ang maia a hminga industry kalpui anga lang, a  taka an hnathawh hmuh tur awm si lo eng emaw zat a la awm cheu a, a vanduaithlak hle a ni. Tun hmaa kan mi hmasate'n an tih dik loh awmte kha tawk tawh se, ṭhangthar zawkte hi chuan dan ang taka thil kalpuiin state dangte el chunga ram tana rotling tura industry kalpui tum hi a hun ve tawh hle a ni. Hetihlai hian tun hnaiah a taka industry kalpui tuma theih tawpa ṭan la an awm ve reng bawk a, industry-ah pawh a tak leh a lem hi a inthliar chho ve ṭan mek a, zawi zawiin kan ramin industry lamah bung thar a kai thuai theih i beisei zel ang u.", "summary": "17th June,2020 Mizoramah industry anga inziak lut zingah hmuh chhuah zawh loh leh industry lem a tam hle a,industry nei anga insawi tam takin bank loan lak nan te,telephone connection neih hma nante leh central sawrkar aṭanga scheme dil nante an inziak lut hlawm niin Commerce & Industries Department hotute chuan an sawi. Kan industry puitlin loh chhanah hian subsidy hrang hrang kan hmuhte chu kan puh tawh a,mi ṭhenkhatin hausakpui mah se a ram pum angin industry lama kan hnufum chhan angah a puh theih.Ṭhangtharte zingah pawh project siama sum hai luhna ang maia a hminga industry kalpui anga lang,hnathawh hmuh tur awm si lo engemaw zat an awm bawk.Mi hmasaten an tihdik tawh loh chu thangtharte hian chhawm ve loh nise a duhawm hle." }, { "summarization_id": "688", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26324", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "Mizoram sorkarin muster roll-a zirtirtu 881 a lak turah tehfung atan thil chi li a hmang dawn, zirtirtu a hlawma lak a nih leh chuan written test neih ngei tawh tur an ti. Tun ṭuma zirtirtu lak turah hian personal interview-in mark 50 a pu a, intelligence quotient (IQ) test-in mark 20, locality (khaw mi nihna) in mark 10,  MTET neihin mark 10 a pu dawn a ni.Zirtirtu lak a ni dawn a, dan awm sa ang chuan MTET nei chin chianin zirtirtu hi an dil thei tur a nihlaiin tunah chuan an tehfunga mark pu tlem ber chu MTET certificate neih a ni a, mark 10 chiah a pu. Tun ṭumah hian written test a awm dawn lo a, chuvangin interview aṭangin an la dawn a ni ber a, written test awm si loa ‘personal interview’ tih leh ‘IQ test’ han dah hrante pawh hi an mark pek dan tur hriatthiam a chakawm khawp mai.Sorkar hian zirtirtu a lak tum danah hian dan awm sa apiang a ṭhiat a ni ber a, chumi hnuah pawh ‘interview chauh’ hman an tum laiin zirlai pawl lamin dodal an tum hnuah tehna hrang hrang an han siam leh rum rum a. Heng an tehna zamte hi zirtirtu ṭha lakna atana hman an tum dan hi hriatthiam a harsa em em a, a chhan chu a hma lawka an sawi lan miah loh zirlai pawlin an nawr hnua an sawi lan leh tak vang pawh a ni thei ang.Written test neih loh turin ngaimawh a hlawh a, thuneitu lamin theih tawp chhuaha sawi mam an tum hnuah a sorkar berin zirlai pawl nena inremna an siamnaah, ‘Tun hnua zirtirtu a hlawma lak a nih chuan written test neih tawh tur a ni,’ ti lam zawngin thu an nei leh ang lawi a, tun ṭuma written test ṭul ti loa nakina zirtirtu lak a awm chuan written test neih an han tum leh lawi site hi hriatthiam a harsa hle a ni.Tun ṭuma kan sorkarin zirtirtu 881 lak a tumnaa a tehfung hman hi chu hmun danga hman ṭhin nen a inang lo a, a sorkar ngei ngei pawhin hman zui tum tawh loin written test neih tawh an tum thute an sawi ang lawi a, kan zirtirtu lak dan tura tehfung hi chu a duangtute ngei pawhin kan duh khawp lo a ang mang e! Mizoram sorkarin muster roll-a zirtirtu 881 a lak turah tehfung atan thil chi li a hmang dawn, zirtirtu a hlawma lak a nih leh chuan written test neih ngei tawh tur an ti. Tun ṭuma zirtirtu lak turah hian personal interview-in mark 50 a pu a, intelligence quotient (IQ) test-in mark 20, locality (khaw mi nihna) in mark 10,  MTET neihin mark 10 a pu dawn a ni.Zirtirtu lak a ni dawn a, dan awm sa ang chuan MTET nei chin chianin zirtirtu hi an dil thei tur a nihlaiin tunah chuan an tehfunga mark pu tlem ber chu MTET certificate neih a ni a, mark 10 chiah a pu. Tun ṭumah hian written test a awm dawn lo a, chuvangin interview aṭangin an la dawn a ni ber a, written test awm si loa ‘personal interview’ tih leh ‘IQ test’ han dah hrante pawh hi an mark pek dan tur hriatthiam a chakawm khawp mai.Sorkar hian zirtirtu a lak tum danah hian dan awm sa apiang a ṭhiat a ni ber a, chumi hnuah pawh ‘interview chauh’ hman an tum laiin zirlai pawl lamin dodal an tum hnuah tehna hrang hrang an han siam leh rum rum a. Heng an tehna zamte hi zirtirtu ṭha lakna atana hman an tum dan hi hriatthiam a harsa em em a, a chhan chu a hma lawka an sawi lan miah loh zirlai pawlin an nawr hnua an sawi lan leh tak vang pawh a ni thei ang.Written test neih loh turin ngaimawh a hlawh a, thuneitu lamin theih tawp chhuaha sawi mam an tum hnuah a sorkar berin zirlai pawl nena inremna an siamnaah, ‘Tun hnua zirtirtu a hlawma lak a nih chuan written test neih tawh tur a ni,’ ti lam zawngin thu an nei leh ang lawi a, tun ṭuma written test ṭul ti loa nakina zirtirtu lak a awm chuan written test neih an han tum leh lawi site hi hriatthiam a harsa hle a ni.Tun ṭuma kan sorkarin zirtirtu 881 lak a tumnaa a tehfung hman hi chu hmun danga hman ṭhin nen a inang lo a, a sorkar ngei ngei pawhin hman zui tum tawh loin written test neih tawh an tum thute an sawi ang lawi a, kan zirtirtu lak dan tura tehfung hi chu a duangtute ngei pawhin kan duh khawp lo a ang mang e! Mizoram sorkarin muster roll-a zirtirtu 881 a lak turah tehfung atan thil chi li a hmang dawn, zirtirtu a hlawma lak a nih leh chuan written test neih ngei tawh tur an ti. Tun ṭuma zirtirtu lak turah hian personal interview-in mark 50 a pu a, intelligence quotient (IQ) test-in mark 20, locality (khaw mi nihna) in mark 10,  MTET neihin mark 10 a pu dawn a ni. Zirtirtu lak a ni dawn a, dan awm sa ang chuan MTET nei chin chianin zirtirtu hi an dil thei tur a nihlaiin tunah chuan an tehfunga mark pu tlem ber chu MTET certificate neih a ni a, mark 10 chiah a pu. Tun ṭumah hian written test a awm dawn lo a, chuvangin interview aṭangin an la dawn a ni ber a, written test awm si loa ‘personal interview’ tih leh ‘IQ test’ han dah hrante pawh hi an mark pek dan tur hriatthiam a chakawm khawp mai. Sorkar hian zirtirtu a lak tum danah hian dan awm sa apiang a ṭhiat a ni ber a, chumi hnuah pawh ‘interview chauh’ hman an tum laiin zirlai pawl lamin dodal an tum hnuah tehna hrang hrang an han siam leh rum rum a. Heng an tehna zamte hi zirtirtu ṭha lakna atana hman an tum dan hi hriatthiam a harsa em em a, a chhan chu a hma lawka an sawi lan miah loh zirlai pawlin an nawr hnua an sawi lan leh tak vang pawh a ni thei ang. Written test neih loh turin ngaimawh a hlawh a, thuneitu lamin theih tawp chhuaha sawi mam an tum hnuah a sorkar berin zirlai pawl nena inremna an siamnaah, ‘Tun hnua zirtirtu a hlawma lak a nih chuan written test neih tawh tur a ni,’ ti lam zawngin thu an nei leh ang lawi a, tun ṭuma written test ṭul ti loa nakina zirtirtu lak a awm chuan written test neih an han tum leh lawi site hi hriatthiam a harsa hle a ni. Tun ṭuma kan sorkarin zirtirtu 881 lak a tumnaa a tehfung hman hi chu hmun danga hman ṭhin nen a inang lo a, a sorkar ngei ngei pawhin hman zui tum tawh loin written test neih tawh an tum thute an sawi ang lawi a, kan zirtirtu lak dan tura tehfung hi chu a duangtute ngei pawhin kan duh khawp lo a ang mang e!", "summary": "Mizoram sorkarin zirtirtu 881 a lak turah tehfung atan thil chi li a hmang dawn, zirtirtu a hlawma lak a nih leh chuan written test neih ngei tawh tur an ti. Tun ṭuma zirtirtu lak turah hian personal interview-in mark 50 a pu a, intelligence quotient (IQ) test-in mark 20, locality in mark 10, MTET neihin mark 10 a pu dawn a ni. Tun tumah hian written test a awm dawn lo a, chuvangin interview atangin an la dawn a ni ber a, written awm si lo a, personal interview tih keh IQ Test han dah hrante pawh hi an mark pek dan tur hriatthiam a chakawm. Sorkar hian zirtirtu lak a tum danah hian dan awmsa apiang a thiat a ni ber a, chumi hnuah pawh interview chauh hman a tum laiin zirlai pawlin dodal an tum hnuah tehna hrang hrang an han siam leh a. Heng an tehna zamte hi zirtirtu tha lakna atana hman an tum dan hriatthiam a harsa em em. Tun tuma sorkar tehfung hman tumte hi hmun danga hman thin nen a inang lo a, a sorkar ngei ngei pawhin hman zui a tum tawh loh thute an sawi ang lawi a, kan zirtirtu laktur tehfung hi chu a duangtute ngei pawhin an duh khawp lo a ang ber." }, { "summarization_id": "689", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "NATIONAL BRAVERY AWARD For Children, 2024 NATIONAL BRAVERY AWARD For Children, 2024 Indian Council for Child Welfare-in naupang huaisen bikte hnenah kum tina chawimawina (Award) a hlan thin angin kumin ah pawh hian a hlan leh dawn a ni. Heta ‘huaisen bik’ tih hian nunna atana hlauhawm leh hliam tuar theihna karah pawh thil hlauhawm/khawtlang tana sual dona kawnga huaisen taka lo hmachhawn/beitute a kawk a ni. Naupang huaisen bikte chawimawina hi hlawm 2-ah then a ni a, ‘Child Award’ dawng thei turin a thil tih hun thlen laiin kum 6 – 8 inkar a nih a ngai a, ‘Youth Award’ dawng thei turin kum 18 – 24 inkar a nih a ngai a ni. Tun tuma Award dawng thei tura thlan theihte chu July ni 1, 2023 atanga September ni 30, 2024 inkar chhunga an huaisenna thil tih thlengte an ni. He Award hian Medal (Gold, Silver), Certificate leh pawisa a keng a, heng bakah hian pawl hrang hrang atangin thilpek a tel thin bawk a ni. Award hrang hrang te chu :-1) ICCW Bharat Award : Rs. 1,00,000/-2) ICCW Dhruv Award : Rs. 75,000/-3) ICCW Markendeya Award : Rs. 75,000/-4) ICCW Shravan Award : Rs. 75,000/-5) ICCW Prahlad Award : Rs. 75,000/-6) ICCW Eklavya Award : Rs. 75,000/-7) ICCW Abhimanya Award : Rs. 75,000/-8) General Awards : Rs. 40,000/- Hetiang naupang huaisen bik thlan tur hria kan awm a nih chuan SP Office, Serchhip-ah 20.9.2024 aia tlai lo ah hriattir theih a ni e.", "summary": "NATIONAL BRAVERY AWARD For Children, 2024 Naupang huaisen bikte hnena kum tina hlan thin chawimawina a hlan thin hi hlawm hnihah then niin Child Award kum 6-8 inkar leh Youth Award kum 18-24 jn kar te a ni. Award dawng thei tura thlan theihte chu July ni 1, 2023 atanga September ni 30,2024 inkar chhunga an huaisenna thil tih thlenhte an ni. He Award hian Medal, Certificate leh pawisa a keng a, pawl hrang hrangin thilpek an pe thin bawk. Award Hrang hrang 8 awmin General Awards : Rs 40,000 a awm." }, { "summarization_id": "690", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/05/dipr-in-press-accreditation-card-thar.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_22.2.25", "original_text": "Aizawl, 31st May, 2021:Vawiin khan Information & Public Relations Director Pi Lallianpuii chuan ama office chamber-ah Mizoram Journalists’ Association Gen. Hqrs. President Pu Zonunsanga Khiangte hnenah Press Accreditation Card thar (2021-23) a hlan.I&PR Director Pi Lallianpui chuan Covid-19 hripui leng karah hun harsa tak hmachhawn mek ni mahse, sorkarin media a ngaih pawimawh em avangin Press Accreditation Card-te chu peihfel theih hram a ni ta a ni a ti a. Press Accreditation hi kum 2 chhung a nung (valid) a ni tih sawiin Pi Lallianpuii chuan tlai lo tura chak taka hmalak ni chungin lockdown puan a nih takah chuan a hun takah tihchhuah a ni thei ta lo chu pawi a tih thu a sawi bawk. Accreditation hian hamthatna lian tham tak tak keng hran lo mahse a hlu em em a, journalist nazawng hnena sorkarin a pek duh loh a nih thu te, khawiah pawh media mite tan chuan ‘identitity card’ nih a tlin thu leh khawvel hriatah pawh sorkar hriatpui ngeia Accredited Journalist nihna chuan zahawmna a keng tel a ni a ti. MJA lam pawhin journalist-te zingah mahni Accreditation Card dik lo taka hmang emaw dan phalloh thilah inhnamhnawih an awm a nih chuan a ranglama inhriattir vat turin a chah bawk.I&PR Director chuan Press Accreditation Card chu a hluin sorkara nodal department Information & Public Relations chuan tehfung hrang hrang hmangin uluk takin journalist-te hnenah a pe thin a. Tun hnaia social media-a lo lang Real Life MIZORAM YouTube Channel ten ‘social media card’ nei anga an insawi chu khawi establishment atang mahin a pekchhuah theih loh, thil awmze nei lo a ni a, hemi chungchang hi chhui mek a nih thu a sawi.Mizoram Journalists’ Association Gen. Hqrs. President Pu Zonunsanga Khiangte pawhin lawmthu sawiin tunlai lockdown boruakah media mite tan chuan nitin awrhchhuah ngai a nih avangin Press Accreditation Card thar chu an nghakhlelh hle a, I&PR Department-in hrileng karah pawh beisei aia rangin Card thar a siam sak theih ta chu a vanneihthlak hle a ni a ti. Sorkara nodal department I&PR leh MJA inkarah thawhhona tha chhawm nung reng turin theihtawp chhuah zel a pawimawh thu a sawi bawk.Vawiina I&PR Director-in a semchhuah tak Press Accreditation Card-te hi Aizawl District huamchhung chauh a ni rih a, hrileng boruak a ziaawm veleh District dangah thawnchhuah dan tur ngaihtuah a ni ang.- DIPR", "summary": "Vawiin khan Information & Public Relations Director chuan Mizoram Journalists’ Association Gen. Hqrs. President hnenah Press Accreditation Card thar a hlan. I&PR Director chuan, Covid-19 hripui leng karah hun harsa tak hmachhawn mek ni mahse, sorkarin media a ngaih pawimawh em avangin Press Accreditation Card-te chu peihfel theih hram a ni a ti. I&PR leh MJA inkarah thawhhona tha chhawm nun reng a pawimawh thu a sawi bawk. Press Accreditation Card te hi Aizawl District huamchhung chauh a ni rih a, hri leng ziaawm hunah District dangah thawhchhuah tur ngaihtuah a ni ang." }, { "summarization_id": "691", "url": "https://theaizawlpost.org/tui-hi/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25", "original_text": "By Zoremi Hmar Zote -- Advertisement -- Kum 1992 khan United Nations General Assembly chuan khawvelah tui thianghlim duh khawp a awm zel theih nan tui awm sate awmze nei taka hman a tulzia leh chumi kawnga mi zawng zawng lungrual taka kan thawhho theihna turin March ni 22 hi World Water Day atan a ruat a, kum 1993 atang khan khawvel pum huapin he World Water Day hi hman tan a lo ni ta a ni. Kan ni tin nuna tui pawimawhna hi chu inhrilh leh kher kan ngai lovin ka ring. Mihring chauh ni lo, khawvela thil siam tinreng mai hian tui kan mamawh vek a, chaw lova ni tam dam thei pawh tui tel lo chuan rei a dam theih hauh loh. Tui hi kan ei leh in tinreng siamna a ni a, kan bàl tinreng tihfaina a ni bawk. Chutih laiin khawvel pumah mamawh khawp tui dawng thei lo, dawng pha lo mi maktaduai hnih bawr vel an awm a, kan ram, Zoramah ngei pawh tun hma aiin tuihnà kang chat kan nei ta nual mai. Tun hmaa lui mawi tak ni thin Chite lui pawh kawr tui satliah ang chauhin a luang tâwk tâwk chauh tawh a, bawlhhlawh tinreng luan luhna ni mai awma mawiin a tawp ta bawk. A chhan ber ni-a lang chu a rama chêng ten kan duat loh vang leh, tui hlutna kan ngaihtuah phâk loh vang te, thing leh mau humhalhna kawnga kan vuaichà tak vang a ni. Kan ram hi kan vannei a, khaw thâl/ro lutuk rei tak tuar hman lovin ruah a sur zel a, hei hian tuia kan harsatna tur min sutkiansak leh thin. Mi ram te angin a kum a kum ruah han sur lo ve nâ se chu(h)…nuam kan sa lo viau ang! Tun laiah luidung nungchate humhalh kan uar thar a, khaw thenkhatah phei chuan sangha man phal loh hun te siamin, sanghate chaw pein dan khauh tak an kengkawh a (Ngopa khua) a man theih hun an siamah chauh sangha an man thin a ni. Luidung nungcha kan humhalh ang hian kan thing leh maute hi humhalh ve ila, kan mamawh ber tuihna siamtu an nih hi mi tin hriat theih tura puanzar fo ni bawk se la a va duhawm em! Thingtlang mite eizawnna ber chu lo neih a ni. Lo kan vât a, kum tam tak chhunga thang lian kan thing leh mâute kan sât thlu duai duai a, kan ngaw neih that dur pui pui, thing kum tam lêng tawh kan han kit thlu a, kan han hâl hluah hluah thin mai hi chuan ngaihtuah a tithui ngawt mai. Hetianga kan tih zel chuan kan ramngaw leh nungchate an chereu ang a, kan mamawh ber tuihnain min kangchahsan mai dawn a ni. Dik tak chuan thla thum te a zawna ruah a sur loh chuan PHE lamin tui sem tur an nei mang lo nghal zel a nia maw…A chhan ber chu kan tui lakna ber Tlawng luia luang lut tur lui tê an kangchah nasat vang a ni. Han ngaihtuah ve mah teh u, kan Aizawl khawpuiah ngei pawh hman laia tuikhur awmna thin, tuna tui pût awm ta lo va hul ta phiang te tam tak a awm; a chhan ber chu thing leh mau kan vah chereu vang a ni leh bawk. Nimin khan Mizoram EIACP hub, Mizoram Pollution Control Board leh Chite veng Branch YMA chhang-te tangkawp chuan World Water Day denchhenin Chite luia bawlhhlawh thenfaina hun an hmang a, tui aiin Bottle chhia a tam zawk! Bawlhhlawh tinreng mai Polythene chhia leh eng eng emaw a pe thla tuarh mai han hmuh chuan lungawi a har khawp mai. Ram dang atanga lo kal khualzin ten an hmu ang tih mawlh ka lo hlau; ‘khualzin mite hîp turin chuti khati’ kan ti tlawrh dup a, kan lui te lah heti vel hi a nia, khawi lam khualzin mah hi kan hîp dawn lo! Hetiang em ema lui tawp hi khawvel hmun dangah a tam lo khawp ang le. Zah nachang hria kan lo awm hlauh chuan Chite lui hi zahna tham, zahpuiawm dik tak a ni. Hetiang khawpa lui tawp hmuh tur a awm leh a tibawlhhlawhtu kan êk nei lo lèn váh vah laia khawi khua/veng emaw ten khaw fai/veng fai lawmman an lo la leh thin te pawh an lakah a inthlahrunawm zo vek! Khawpui mi inti ve si, tawp si kan tam hle tihna a nia, ka lo zak e a! Eng nge kan tih tâk ang le? Nakin zela lo la awm tur kan tu leh fate tan hian chenna tlâk ram nuam, tui thianghlim an mamawh tawk awm theihna hmun kan hnutchhiah dawn em le! Tuna Zoram luah mektu nang leh kei hi kan pawimawh ta. Kan tui lâkna hnâr te an kang chah mai loh nan, kan lui tuite an lo thianghlim reng theihna turin mi tinin mawhphurhna kan nei vek a, chu chu thing leh mâu humhalh te, kan luite vawn thianghlim leh tui kan neih sa te renchem taka hman zir te, Environment tichhe zawnga eizawn loh te leh ram, khawtlang hruaitute thu awih/zawm hi a ni mai awm e.", "summary": "Kum 1992 khan United Nations General Assembly chuan khawvelah tui thianhhlim duh khawp a awm zel theih nan mi zawng zawng lungruala kan thawh ho theihnan March ni 22 chu World Water Day atan a ruat a, kum 1993 atang khan khawvel pum huapin he ni hi hman a ni ta a ni. Kan nitin nuna pawimawh ber pakhat chu tui hi a ni a, khawvela thilsiam tinrengte tan hian a pawimawh a ni. Chutih lai chuan mamawh ang tui dawng thei lo mi tam tak an awm a, Zoram ngeiah pawh an awm. Tun hmaa Chite lui pawh kawr tui intlak loh a ni ta! A chhan ber nia lang chu a rama chengten hlutna chang kan hre lo a ni. Tui hlutna kan hriat loh vang a ni a, vanneihthlak takin ruah a sur zel zawk a. Tunlaiah nungcha leh luidung humhalh kan uar thar a, chutih rualin kan mamawh ber tuihna siamtu thing leh maute humhalh tel ila. Thingtlang mite eizawnna ber lo neih a ni a, kum tin thing leh mau kan vat chereu thin. Hetianga kan tih zel chuan tuihna a kangchat zel dawn tihna a ni. Nimin khan Mizoram Pollution Control Board leh Chite veng YMA chhang tangkawp chuan World Water Day denchhenin Chite lui an tifai a, tui aiin bottle chhia a tam zawk! Bawlhhlawh tinreng luankhawmna a ni ngawt mai, ram dang hmuh atan a zahthlak ngawt mai. Nakin zela kan tu leh fa, thangtharte tan hian eng nge kan hnutchhiah ang? Hetiang renga kan kal chuan tui mamawhna a sang zel dawn a, chuvangin environment tichhe zawnga eizawn loh te hi a tha ngawt mai." }, { "summarization_id": "692", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/48739", "file_name": "H-284-22/02/2025-Mau hmanga state hausa", "original_text": "Mizoram Chief Minister chuan tun hnai khan DoNER minister a kawm a, mau hmang ṭangkai tura hmalak mek a nih dan a hrilh a, link road mamawhna sang tak a awm tih a sawi lang bawk.Mizoram mipuiin an nghahhlelh, kan sorkar pawhin a vei em em chu mau hmanga sum tuak hi a ni a, Chief Minister-in flagship programme tia a lo sawi hial mau hman ṭangkai theih hlan hi a nghahhlelhawm hle a ni. Mau/ rua hi kan rama awm sa ṭhahnem tak a awm a, chumi bakah chuan state pawn aṭangin a ṭha zawk tura ngaih sum tam tak sengin lakluh a ni tawh bawk a, heng te a puitlin hunah chuan mau/ rua hmang hian Mizoram chuan sum ṭhahnem tak a lalut dawn niin a lang.Tun thleng hi chuan mau/rua hmanga sum lakluhna lam hi sawi tham kan la nei lo a, chutihlaiin kan ram hruaitute sawi dan ang a nih chuan nakin lawka kan economy sang taka dah thei tur a ni thung. Kan hotupa berin a sawi uar deuh châng phei chuan sorkar hnathawk sang bera ngaih IAS te meuh pawhin an hna bansana an thawh duh tur khawp niin mau hmanga sumdawnna len turzia a sawi hial a ni.Mau hmanga hausa ta state hi sawi tur tam lo mah se, kan ramin a zir avang leh kan ram hruaitute'n mau hmanga sum tuak dan an ngaihtuah avangin kan la din chhuahpui thei ang tih hi ring phawt mai ila. Tunah hi chuan mau hman ṭangkai dan tur hi kan la sawi mek a, hmalak mek a la ni a, mau phunna tur leh phur chhuahna tur link road mamawhna sanziate kan la sawi mek chauh a ni.Heng zawng zawng hi a inhrual mum hunah Mizoram hi mau hmanga intodelhtir kan sorkar hian a la tum tlat a, hei hi mipuiin an la nghak mek a ni. Mizoram Chief Minister chuan tun hnai khan DoNER minister a kawm a, mau hmang ṭangkai tura hmalak mek a nih dan a hrilh a, link road mamawhna sang tak a awm tih a sawi lang bawk.Mizoram mipuiin an nghahhlelh, kan sorkar pawhin a vei em em chu mau hmanga sum tuak hi a ni a, Chief Minister-in flagship programme tia a lo sawi hial mau hman ṭangkai theih hlan hi a nghahhlelhawm hle a ni. Mau/ rua hi kan rama awm sa ṭhahnem tak a awm a, chumi bakah chuan state pawn aṭangin a ṭha zawk tura ngaih sum tam tak sengin lakluh a ni tawh bawk a, heng te a puitlin hunah chuan mau/ rua hmang hian Mizoram chuan sum ṭhahnem tak a lalut dawn niin a lang.Tun thleng hi chuan mau/rua hmanga sum lakluhna lam hi sawi tham kan la nei lo a, chutihlaiin kan ram hruaitute sawi dan ang a nih chuan nakin lawka kan economy sang taka dah thei tur a ni thung. Kan hotupa berin a sawi uar deuh châng phei chuan sorkar hnathawk sang bera ngaih IAS te meuh pawhin an hna bansana an thawh duh tur khawp niin mau hmanga sumdawnna len turzia a sawi hial a ni.Mau hmanga hausa ta state hi sawi tur tam lo mah se, kan ramin a zir avang leh kan ram hruaitute'n mau hmanga sum tuak dan an ngaihtuah avangin kan la din chhuahpui thei ang tih hi ring phawt mai ila. Tunah hi chuan mau hman ṭangkai dan tur hi kan la sawi mek a, hmalak mek a la ni a, mau phunna tur leh phur chhuahna tur link road mamawhna sanziate kan la sawi mek chauh a ni.Heng zawng zawng hi a inhrual mum hunah Mizoram hi mau hmanga intodelhtir kan sorkar hian a la tum tlat a, hei hi mipuiin an la nghak mek a ni.", "summary": "23rd November,2021 Mizoram sawrkarin a vei em em chu mau hmanga sum tuak niin,Chief Minister-in flagship programme tia a lo sawi hial mau hman ṭangkai theih hun hi Mizoram mipuite pawhin an nghakhlel hle a.Hmalakna kalzelah,Mizoram CM chuan DoNER Minister kawmin,mau hmang ṭangkai tura hmalak mek a nih dan a hrilh a,link road mamawhna sang tak a awm tih a sawi lang bawk. Mau/rua hi kan rama awm sa a awm rualin state pawn aṭangin a ṭha zawk tura ngaih sum tam tak sengin lakluh a ni tawh bawk.Mau hmanga hausa ta state sawi tur tam lo mah se kan ramin a zir avang leh kan ram hruaituten mau hmanga sum tuak dan an ngaihtuah avang hian mipuiten sawrkarah rinna kan nghah ngam a ngai." }, { "summarization_id": "693", "url": "https://theaizawlpost.org/box-office-ah-barbie-a-no-1/", "file_name": "SMizo_12_17-02", "original_text": "Box office-ah Barbie a No.1 Greta Gerwig film siam ‘Barbie’ chuan tun weekend kalta khan North America-ah cinema hall ticket hralhna atangin dollar maktaduai 155 a la lut a, North American box office No.1 a ni. He film hi hmeichhe lamin an lawm lehzual a, opening weekend-ah hian dollar maktaduai 90 vel lalut thei turin an chhut a, mahse, beisei phak bakin a che tha ta zawk a ni. Barbie hi US pawn lamah pawh a che tha hle a, ram hrang hrang 70 atangin dollar maktaduai 182 a lalut bawk a, tihian opening weekend-a a lakluh zawng zawng chu dollar maktaduai 337 a tling ta a ni. He film siam nan hian dollar maktaduai 145 vel an seng a, an sum sen chu an hmuchhuak nghal chiang hle. He film hian North American box office-ah record a siam a, hmeichhe direct film tlangzarh tawhah North America-a opening weekend-a sum lalut hnem thei ber a la ni. A hmaa he record siamtu chu Patty Jenkins direct ‘Wonder Woman’ kha niin, 2017-a an tlangzarh khan opening weekend-ah dollar maktaduai 103.3 a lalut thei a, he record hi Barbie hian a rawn khum chiang hle a ni. He film hi kumina film tlangzarh tawh zingah opening weekend-a US-ah sum lalut hnem ber a la ni bawk. Barbie film hi Margot Robbie leh Ryan Gosling te channa a ni a, anni pahnih tan pawh an film chan tawhnaah opening weekend-a sum lalut tam ber a ni ve ve bawk. J Robert Oppenheimer chanchin behchhana historical drama an tlangzarh thar ‘Oppenheimer’-in dollar maktaduai 80.5 lalutin box office No.2-ah a debut. J Robert Oppenheimer hi physicist niin, atom bomb siam chhuahnaa a sulsutu pawimawh tak a ni. He film pawh hi biographical film-ah chuan North America-a opening weekend a sum lakluh tamah pathumna a ni a, American Sniper (dollar maktaduai 89.3) leh The Passion of the Christ (dollar maktaduai 83.8) te chiah a pha lo. ‘Oppenheimer’ hi US pawn lamah pawh a che tha thawkhat a, ram hrang hrang 78 atangin dollar maktaduai 93.7 a lalut thei a, tihian opening weekend a a lakluh zawng zawng chu dollar maktaduai 174.2 a ni. He film hi dollar maktaduai 100 vel senga siam a ni. Sakhaw rinna behchhan, political thriller’Sound of Freedom’ a la kaltluang viau a, dollar maktaduai 20.1 lalut lehin No.3 a la ni, tihian ni 10 chhungin US-ah dollar maktaduai 123.4 a lalut tling ta. He film hi The Passion of the Christ star Jim Caviezel channa niin, a taka thil thleng behchhan a ni a, Department of Homeland Security agent Tim Ballards-a’n naupang ru bo a hralh leh thin te dan hmaa din tir tuma a beih dan vel tarlanna a ni. Tom Cruise channa ‘Mission: Impossible: Dead Reckoning Part One’-in a weekend vawi hnihnaah dollar maktaduai 19.5 lalut lehin No.1 atangin No.4-ah a tawlh a, tihian ni 10 chhungin US-ah dollar maktaduai 118.8 lalut tawhin, US pawnah dollar maktaduai 252.1 a lalut tawh bawk a, a vaiin dollar maktaduai 370.9 a tling ve tawh bawk. Box office top 10: 1 Barbie $155,000,000 2 Oppenheimer $80,500,000 3 Sound of Freedom $20,140,647 4 Mission: Impossible Dead Reckoning Part One $19,500,000 5 Indiana Jones and the Dial of Destiny $6,700,000 6 Insidious: The Red Door $6,500,000 7 Elemental $5,800,000 8 Spider-Man: Across the Spider-Verse $2,815,000 9 Transformers: Rise of the Beasts $1,120,000 10 No Hard Feelings $1,075,000", "summary": "Greta Gerwig film siam 'Barbie' chuan North America-ah cinema hall ticket hralhna atangin dollar maktaduai 155 a la lut a, box office No.1 a ni. He film hi hmeichhe lamin an lawm lehzual a, US chhung mai nilo pawn lam ah pawh beisei phak bakin a che tha a, opening weekend-ah dollar maktaduai 337 an la lut a, an film siam nan a an sum sen an hmuchhuak nghal a ni. He film hian record siamin hmeichhe direct zing ah opening weekend a la lut hnem ber a ni. J Robert Oppenheimer chanchin behchhana historical drama an tlangzarh thar 'Oppenheimer' pawhin dollar maktaduai 80.5 lalutin box office No.2-ah a rawn lut thar a ni. Biographical film-ah opening weekend-a sum laluh hnem ber pathumna a ni a American Sniper leh The Passion of the Christ-te chiah a pha lo a, US leh a pawn lamah pawh an che tha thawkhat hle a ni." }, { "summarization_id": "694", "url": "https://theaizawlpost.org/university-thaah-mzu-76-na-college-thaah-puc-34-na/", "file_name": "SMizo_5_19-02", "original_text": "National Institutional Ranking Framework (NIRF) in India rama institution tha tehna a siam atangin a that dan indawt a tichhuak a. University category-ah Mizoram University chu 76-na niin, college huangah Pachhunga University College chu 34-na a ni. Sawrkar laipui Ministry of Education-in tehna hrang hrang hmanga India rama institution tha zual 200 a thlan thinah kumin atan ranking hi tichhuak tharin, university ah Indian Institute of Science Bengaluru chu pakhatna a ni a, a point score hi 83.16 a ni. 2-na Jawaharlal Nehru University Delhi chuan 68.92 a score a, 3-na Jamia Millia Islamia Delhi-in 67.73 a hmu ve bawk. India hmarchhaka university zingah Tezpur University Assam chu a sang ber a, 69-na niin 46.70 a score a; a dawtah Mizoram University awmin 76-na a ni a, 45.18 a score. 80-naah North Eastern Hill University Meghalaya a awm a, 44.95 a score a ni. Gauhati University Assam chu 88-na a ni a, 44.10 a score a; an ni pali bak top 100-a lang pha hmarchhak atangin an awm lo. Top 100 chunglam, top 200 huangah erawh Assam University Silchar Assam, Dibrugarh University Assam, Manipur University, Sikkim Manipal University, Central Agricultural University Manipur, Sikkim University, University of Science and Technology Meghalaya te an lang ve a ni. Mizoram University hi NIRF ranking 2022-ah 78-na a ni a, step hniha hma sawnin 76-naah a chho a ni. MZU constituent college Pachhunga University College chu College Category ah 34-na a ni a, pakhatna chu Miranda House Delhi niin point 74.81 a score a; 2-na Hindu College Delhi-in 72.39, Presidency College Tamil Nadu-in 71.18 a score a ni. 9-naah point inang hmu an awm tih loh chu top 100 huanchhungah Pachhung University College leh Bishop Heber College, Tiruchirappalli Tamil Nadu ten point 59.15 ve ve score-in 34-naah an awm dun a, PUC hi India hmarchhak college atangin top 100-a lang awmchhun niin, top 150 chunglamah Patkai Christian College Dimapur Nagaland a lang ve bawk. Kuminah college tha 200 thlanchhuah tura endik zingah India ram puma college 2746 an tel a, kum kalta aiin 474-in a pung. Hmarchhak bikah college 162 an tel a, a tha 200 thlan zingah pahnih chauh an lang pha a ni. Indian Institutional Ranking Framework (IIRF) chuan tehna hrang hrang a siam atangin India rama institution tha a lo thlangchhuah ve tawh bawk a, central university bikah Mizoram University chu 13-na a ni a, India hmarchhakah a sang ber. NIRF leh IIRF hi a inang loa, NIRF hi ngaihhlut ber ni mah se, IIRF pawh hi coporate industry huangchhungah te chuan an ranking siam hian awmze thui tak a nei thin tih sawi a ni. Hei lo pawh hi ram pum huap instution tha thlan dan dang ala awm bawk. NIRF ranking-ah hian university, college, research institution, engineering, management, medical, dental, law, architecture and planning, agriculture and allied sectors leh a dangte chu a hran theuhin a tha zual a thlang a, a hranin overall ranking a siam leh a ni.", "summary": "National institutional Ranking Framework in India rama institution tha tehna a siam atangin a that dan indawt a tichhuak a. University category-ah Mizoram University chu 76-na niin, college huangah Pachhunga University College chu 34-na a ni. Indian Institute of Science Bangaluru chu pakhatna niin, Jawaharlal Nehru University Delhi chu pahnihna a ni, pathumna chu Jamia Millia Delhi ami a ni. India hmarchhak uiversity zingah Tezpur University Assam chu a sang ber a 69-na a ni, Mizoram University-in dawtin 76-na a ni a, 80-naah North Eastern Hill University, Meghalaya a awm a ni. MZU hian step hnih in hma an sawn a. College category-ah Miranda House Delhi chu pakhatna a ni a, hmarchhak colege-in PUC chu top 100-a langpha awmchhun a ni. Indian Institutional Ranking Framework (IIRF) chuan institution tha an thlang chhuak ve bawk a, NIRF leh IIRF hi a inang lo a, NIRF hi ngaihhlut ber ni mahse IIRF pawh hian corporate industry huangchhungah chuan awmzia a nei thui ve hle a ni. NIRF ranking-ah hian university, colege, research institute, engineering leh kawng hrang hrang dangah te a hran theuhin a tha zual a thlang a, a hranin overall ranking a siam leh an ni." }, { "summarization_id": "695", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9939", "file_name": "H-238-17/02/2025-sawrkarin pawisa a nei lo tak tak em?", "original_text": "ZPM Legislature Party (ZLP) leader Lalduhoma chuan, Covid-19 dona atana hman theih tur sum tam tak a awm chungin Mizoram sorkarin mipui hrêk zawngin hma a la zui zel tih sawiin, \"Tunah chuan quarantine centre-a awm man chawi a ngai ta a, RT-PCR-a sample test-na man pawh chawi a ngai ta zel a ni,\" a ti a; swab test man chu state dang nena khaikhinin, Mizoramah a to uchuak bik hle a, mi harsa zawkte'n an inendik ngam loh phah thu a sawi.ZLP leader chuan,  Covid-19 dona atana hman theih tur sum hmuh tawh dan leh sorkar hotute chêt dan enin, Mizoram sorkar chu sumah a harsa lêm loa a lan thu sawiin, \"Session-a zawhna chhannaah, restricted tender ringawt pawh 105, cheng nuai 68,974 man lai an la pe thei a, a hmutu tur chiang saa tender chhuah thlengin an ti thei reng a ni,\" a ti a; pawisa dinhmun hrang hrang a sawi rualin SEDP-ah nuai 51,300 dah a nih bakah, CM-in Assembly House-a a sawi angin, damlo apiang hman turin chhungkaw tin tan Rs. 2,00,000 ṭheuh dah a ni, tiin a sawi.Mizoram sorkar hian pawisa hi a nei lo tak tak nge, Covid-19 dona atan bik hian pawisa nei lo angin thil dang atan pawisa hi a la dah ṭha thei zel, tih hi zawhna awm thei a ni. Mahni hnathawkte hlawh pûk duh khawpa tla chhia anga a lan laiin insum theihna tur ṭhenkhatah an insum miah lo a, minister ṭhenkhat phei chuan pawisa tamzia uar takin an la tlangaupui mek a ni.Sorkar sum hi in hman pawlh theih loh, a hmanna tur awm sa bika dawn tam tak awm bawk mah se, hripui lenlaia thiam taka sum enkawl chuan thil danga insûm hleka a dang atana khawl theih chin a awm. Hei bakah hian Mizoram sorkarin a mamawhna apianga a hma theih sum bawm lian tak a nei sa a, hetihlaia mipuiin hri dona atana an thawh Chief Minister's Relief Fund aṭanga sorkar suma lei tur chi khawl hrang hrang leite kha thil mak tak a ni.Covid-19 hi Assembly House-a budget a pass laia chhût tel loh a ni a, loh theih loha sum hman chhuahna a tam tak avang hian sorkar tan pawh a luhaithlak hle ang tih a chiang. Hetihlai hian sorkar hian a sum neih ang ang hi tun aia ṭha leh langtlang zawk hian enkawl se; mipui thawhkhawm sum a hmanna lam pawh insum se, sorkar infrastructure atan chuan sorkar sum hmang tawh se. Sorkar harsa tak kan nei a nih chuan mipui pawhin an theihna zawna puih chhunzawm zel an hreh hauh lo ang. ZPM Legislature Party (ZLP) leader Lalduhoma chuan, Covid-19 dona atana hman theih tur sum tam tak a awm chungin Mizoram sorkarin mipui hrêk zawngin hma a la zui zel tih sawiin, \"Tunah chuan quarantine centre-a awm man chawi a ngai ta a, RT-PCR-a sample test-na man pawh chawi a ngai ta zel a ni,\" a ti a; swab test man chu state dang nena khaikhinin, Mizoramah a to uchuak bik hle a, mi harsa zawkte'n an inendik ngam loh phah thu a sawi.ZLP leader chuan,  Covid-19 dona atana hman theih tur sum hmuh tawh dan leh sorkar hotute chêt dan enin, Mizoram sorkar chu sumah a harsa lêm loa a lan thu sawiin, \"Session-a zawhna chhannaah, restricted tender ringawt pawh 105, cheng nuai 68,974 man lai an la pe thei a, a hmutu tur chiang saa tender chhuah thlengin an ti thei reng a ni,\" a ti a; pawisa dinhmun hrang hrang a sawi rualin SEDP-ah nuai 51,300 dah a nih bakah, CM-in Assembly House-a a sawi angin, damlo apiang hman turin chhungkaw tin tan Rs. 2,00,000 ṭheuh dah a ni, tiin a sawi.Mizoram sorkar hian pawisa hi a nei lo tak tak nge, Covid-19 dona atan bik hian pawisa nei lo angin thil dang atan pawisa hi a la dah ṭha thei zel, tih hi zawhna awm thei a ni. Mahni hnathawkte hlawh pûk duh khawpa tla chhia anga a lan laiin insum theihna tur ṭhenkhatah an insum miah lo a, minister ṭhenkhat phei chuan pawisa tamzia uar takin an la tlangaupui mek a ni.Sorkar sum hi in hman pawlh theih loh, a hmanna tur awm sa bika dawn tam tak awm bawk mah se, hripui lenlaia thiam taka sum enkawl chuan thil danga insûm hleka a dang atana khawl theih chin a awm. Hei bakah hian Mizoram sorkarin a mamawhna apianga a hma theih sum bawm lian tak a nei sa a, hetihlaia mipuiin hri dona atana an thawh Chief Minister's Relief Fund aṭanga sorkar suma lei tur chi khawl hrang hrang leite kha thil mak tak a ni.Covid-19 hi Assembly House-a budget a pass laia chhût tel loh a ni a, loh theih loha sum hman chhuahna a tam tak avang hian sorkar tan pawh a luhaithlak hle ang tih a chiang. Hetihlai hian sorkar hian a sum neih ang ang hi tun aia ṭha leh langtlang zawk hian enkawl se; mipui thawhkhawm sum a hmanna lam pawh insum se, sorkar infrastructure atan chuan sorkar sum hmang tawh se. Sorkar harsa tak kan nei a nih chuan mipui pawhin an theihna zawna puih chhunzawm zel an hreh hauh lo ang. ZPM Legislature Party (ZLP) leader Lalduhoma chuan, Covid-19 dona atana hman theih tur sum tam tak a awm chungin Mizoram sorkarin mipui hrêk zawngin hma a la zui zel tih sawiin, \"Tunah chuan quarantine centre-a awm man chawi a ngai ta a, RT-PCR-a sample test-na man pawh chawi a ngai ta zel a ni,\" a ti a; swab test man chu state dang nena khaikhinin, Mizoramah a to uchuak bik hle a, mi harsa zawkte'n an inendik ngam loh phah thu a sawi. ZLP leader chuan,  Covid-19 dona atana hman theih tur sum hmuh tawh dan leh sorkar hotute chêt dan enin, Mizoram sorkar chu sumah a harsa lêm loa a lan thu sawiin, \"Session-a zawhna chhannaah, restricted tender ringawt pawh 105, cheng nuai 68,974 man lai an la pe thei a, a hmutu tur chiang saa tender chhuah thlengin an ti thei reng a ni,\" a ti a; pawisa dinhmun hrang hrang a sawi rualin SEDP-ah nuai 51,300 dah a nih bakah, CM-in Assembly House-a a sawi angin, damlo apiang hman turin chhungkaw tin tan Rs. 2,00,000 ṭheuh dah a ni, tiin a sawi. Mizoram sorkar hian pawisa hi a nei lo tak tak nge, Covid-19 dona atan bik hian pawisa nei lo angin thil dang atan pawisa hi a la dah ṭha thei zel, tih hi zawhna awm thei a ni. Mahni hnathawkte hlawh pûk duh khawpa tla chhia anga a lan laiin insum theihna tur ṭhenkhatah an insum miah lo a, minister ṭhenkhat phei chuan pawisa tamzia uar takin an la tlangaupui mek a ni. Sorkar sum hi in hman pawlh theih loh, a hmanna tur awm sa bika dawn tam tak awm bawk mah se, hripui lenlaia thiam taka sum enkawl chuan thil danga insûm hleka a dang atana khawl theih chin a awm. Hei bakah hian Mizoram sorkarin a mamawhna apianga a hma theih sum bawm lian tak a nei sa a, hetihlaia mipuiin hri dona atana an thawh Chief Minister's Relief Fund aṭanga sorkar suma lei tur chi khawl hrang hrang leite kha thil mak tak a ni. Covid-19 hi Assembly House-a budget a pass laia chhût tel loh a ni a, loh theih loha sum hman chhuahna a tam tak avang hian sorkar tan pawh a luhaithlak hle ang tih a chiang. Hetihlai hian sorkar hian a sum neih ang ang hi tun aia ṭha leh langtlang zawk hian enkawl se; mipui thawhkhawm sum a hmanna lam pawh insum se, sorkar infrastructure atan chuan sorkar sum hmang tawh se. Sorkar harsa tak kan nei a nih chuan mipui pawhin an theihna zawna puih chhunzawm zel an hreh hauh lo ang.", "summary": "19th September,2020 ZPM Legislature Party (ZLP) leader Lalduhoma chuan, Covid-19 dona atana hman theih tur sum tam tak a awm chungin Mizoram sorkarin mipui hrêk zawngin hma a la zui zel tih sawiin, \"Tunah chuan quarantine centre-a awm man chawi a ngai ta a, RT-PCR-a sample test-na man pawh chawi a ngai ta zel a ni,\" a ti a; swab test man chu state dang nena khaikhinin, Mizoramah a to uchuak bik hle a, mi harsa zawkte'n an inendik ngam loh phah thu a sawi. ZLP leader sawi zel danin,Session-a zawhna chhannaah, restricted tender ringawt pawh 105, cheng nuai 68,974 man lai an la pe thei a, a hmutu tur chiang saa tender chhuah thlengin an ti thei reng a ni,\" a ti a;SEDP-ah nuai 51,300 dah a nih bakah, CM-in Assembly House-a a sawi angin, damlo apiang hman turin chhungkaw tin tan Rs. 2,00,000 ṭheuh dah a ni,tiin a sawi bawk. Sawrkarin pawisa ngah inti viau chunga mipui sum ei hek zawng leh mipui sum aṭanga khawl hrang hrang aleite pawh hi thil mak tak a ni a.Sawrkar hian langtlang takin thil ti se,mipuite hian an theihna zawnah puih an hreh hauh lo ang." }, { "summarization_id": "696", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8457", "file_name": "H-187-12/02/2025-kawng chhia leh sawrkar", "original_text": "Tunlai hian Khàmráng leh Kolasib inkar National Highway-54 kawngpui chu hmun eng emaw zatah a chhia a, lirthei tam tak an tàn ṭhin bakah, lirthei ṭhenkhat chu kawngpuiah an tlu hial a ni. Khamrang lamah phei chuan lirthei an tlân ṭha ngam tawh lo. NH-54 kawngpui hi National Highways and Infrastructure Development Corporation (NHIDCL) kutah  a awm tawh a, siam ṭhat hna thawh ṭan mêk a ni.Kan rama kawng­pui kan neih zinga a pawimawh ber ang hiala chhal ngam chu Assam aṭanga Mizoram kan luhna kawngpui liam ber hi a ni a. He kawngpui hi tunah chuan Kawnpui aṭangin Khamrang lamah kawng thar sial a ni tawhin motor lian rit phurte tlanna kawmg ber a ni a, chutihlaiin he kawngpui hi a ṭha rei hman lo a ni ta ber mai.Kawngpui hmun pawimawh lai ṭhenkhat hi Mizoram sorkarin enkawl loin tunah chuan NHIDCL kutah a awm tawh a. Tun hnaia kawngpui chhe zual laite hi NHIDCL kuta awm niin an sawi a, chutihlaiin Mizoram PWD enkawl chin pawh hi tlan harsa khawpa chhia a awm ve bawk.Tuna mipui nawlpuiin an hriatthiam awm chhun chu kawngpui enkawltu lam ni loin kawngpui dinhmun hi a ni a, kan kawngpui pawimawh a chhe em em mai hi an ngaimawh a ni. Kawngpui ngai pawimawh anga insawi leh sorkar hmasa hunlaia kawngpui chhia nâ taka demtuten sorkarah vawnfung an chelh mêk a. Anni hnuaiah meuh pawh kan kawngpui pawimawh bera lirthei an tlu ta fo mai hi chu a lungchhiatthlak hle a ni.Lirthei neitu, sorkara road tax tam tak tak chhung lut ṭhinte tán chuan an eizawnna lirtheite a hranpaa va che sual pawh ni loa kawngpui chhiat avanga a let ngût reng hmuh hi chu a thinurthlak hle ang tih a rin theih. A hun takah lirtheiin bungrua an phurh thlen mai loh avangin mi tam tak eizawnnain a tuar phah thei bawk a ni.Engpawhnise kan kawngpui chhe reng mai hi sorkar ni lo tan chuan buaipui ngaihna pawh a awm lo a, Mizoram sorkar kutah a awm emaw NHIDCL kuta awm pawh awm se, Mizo mipuite hian kawngpui ṭha an mamawh avangin Mizoram sorkar hian ṭan la deuh teh se. Tunlai hian Khàmráng leh Kolasib inkar National Highway-54 kawngpui chu hmun eng emaw zatah a chhia a, lirthei tam tak an tàn ṭhin bakah, lirthei ṭhenkhat chu kawngpuiah an tlu hial a ni. Khamrang lamah phei chuan lirthei an tlân ṭha ngam tawh lo. NH-54 kawngpui hi National Highways and Infrastructure Development Corporation (NHIDCL) kutah  a awm tawh a, siam ṭhat hna thawh ṭan mêk a ni.Kan rama kawng­pui kan neih zinga a pawimawh ber ang hiala chhal ngam chu Assam aṭanga Mizoram kan luhna kawngpui liam ber hi a ni a. He kawngpui hi tunah chuan Kawnpui aṭangin Khamrang lamah kawng thar sial a ni tawhin motor lian rit phurte tlanna kawmg ber a ni a, chutihlaiin he kawngpui hi a ṭha rei hman lo a ni ta ber mai.Kawngpui hmun pawimawh lai ṭhenkhat hi Mizoram sorkarin enkawl loin tunah chuan NHIDCL kutah a awm tawh a. Tun hnaia kawngpui chhe zual laite hi NHIDCL kuta awm niin an sawi a, chutihlaiin Mizoram PWD enkawl chin pawh hi tlan harsa khawpa chhia a awm ve bawk.Tuna mipui nawlpuiin an hriatthiam awm chhun chu kawngpui enkawltu lam ni loin kawngpui dinhmun hi a ni a, kan kawngpui pawimawh a chhe em em mai hi an ngaimawh a ni. Kawngpui ngai pawimawh anga insawi leh sorkar hmasa hunlaia kawngpui chhia nâ taka demtuten sorkarah vawnfung an chelh mêk a. Anni hnuaiah meuh pawh kan kawngpui pawimawh bera lirthei an tlu ta fo mai hi chu a lungchhiatthlak hle a ni.Lirthei neitu, sorkara road tax tam tak tak chhung lut ṭhinte tán chuan an eizawnna lirtheite a hranpaa va che sual pawh ni loa kawngpui chhiat avanga a let ngût reng hmuh hi chu a thinurthlak hle ang tih a rin theih. A hun takah lirtheiin bungrua an phurh thlen mai loh avangin mi tam tak eizawnnain a tuar phah thei bawk a ni.Engpawhnise kan kawngpui chhe reng mai hi sorkar ni lo tan chuan buaipui ngaihna pawh a awm lo a, Mizoram sorkar kutah a awm emaw NHIDCL kuta awm pawh awm se, Mizo mipuite hian kawngpui ṭha an mamawh avangin Mizoram sorkar hian ṭan la deuh teh se. Tunlai hian Khàmráng leh Kolasib inkar National Highway-54 kawngpui chu hmun eng emaw zatah a chhia a, lirthei tam tak an tàn ṭhin bakah, lirthei ṭhenkhat chu kawngpuiah an tlu hial a ni. Khamrang lamah phei chuan lirthei an tlân ṭha ngam tawh lo. NH-54 kawngpui hi National Highways and Infrastructure Development Corporation (NHIDCL) kutah  a awm tawh a, siam ṭhat hna thawh ṭan mêk a ni. Kan rama kawng­pui kan neih zinga a pawimawh ber ang hiala chhal ngam chu Assam aṭanga Mizoram kan luhna kawngpui liam ber hi a ni a. He kawngpui hi tunah chuan Kawnpui aṭangin Khamrang lamah kawng thar sial a ni tawhin motor lian rit phurte tlanna kawmg ber a ni a, chutihlaiin he kawngpui hi a ṭha rei hman lo a ni ta ber mai. Kawngpui hmun pawimawh lai ṭhenkhat hi Mizoram sorkarin enkawl loin tunah chuan NHIDCL kutah a awm tawh a. Tun hnaia kawngpui chhe zual laite hi NHIDCL kuta awm niin an sawi a, chutihlaiin Mizoram PWD enkawl chin pawh hi tlan harsa khawpa chhia a awm ve bawk. Tuna mipui nawlpuiin an hriatthiam awm chhun chu kawngpui enkawltu lam ni loin kawngpui dinhmun hi a ni a, kan kawngpui pawimawh a chhe em em mai hi an ngaimawh a ni. Kawngpui ngai pawimawh anga insawi leh sorkar hmasa hunlaia kawngpui chhia nâ taka demtuten sorkarah vawnfung an chelh mêk a. Anni hnuaiah meuh pawh kan kawngpui pawimawh bera lirthei an tlu ta fo mai hi chu a lungchhiatthlak hle a ni. Lirthei neitu, sorkara road tax tam tak tak chhung lut ṭhinte tán chuan an eizawnna lirtheite a hranpaa va che sual pawh ni loa kawngpui chhiat avanga a let ngût reng hmuh hi chu a thinurthlak hle ang tih a rin theih. A hun takah lirtheiin bungrua an phurh thlen mai loh avangin mi tam tak eizawnnain a tuar phah thei bawk a ni. Engpawhnise kan kawngpui chhe reng mai hi sorkar ni lo tan chuan buaipui ngaihna pawh a awm lo a, Mizoram sorkar kutah a awm emaw NHIDCL kuta awm pawh awm se, Mizo mipuite hian kawngpui ṭha an mamawh avangin Mizoram sorkar hian ṭan la deuh teh se.", "summary": "25th July,2020 Khamrang leh Kolasib inkar National Highway-54 kawngpui chu hmun engemaw zatah chhiain,lirthei tam tak an tân ṭhin bakah,kawngpuiah an tlu hial a.Khamrang lamah lirthei an tlan ṭha ngam tawh lo.NH-54 kawngpui hi National Highways and Infrastructure Development Corporation kutah a awm tawh a,siam ṭhaṭ hna thawh ṭan mek a ni. Kawngpui ngai pawimawh anga insawi leh sawrkar hun laia kawngpui chhia na taka demtuten sawrkarna vawnfung an chelh pawhin kawngpui pawimawh ber hi a ṭha rei hman chuang lo a ni ber.Lirthei neitu,sawrkara road tax chhung lut ṭhinte tan phei chuan a beidawnthlakin a rilru nat thlak viau ngei ang.Mizo mipuite hian kawngpui ṭha kan mamawh takzet a,sawrkar pawh hian ṭan la deuh teh se." }, { "summarization_id": "697", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27065", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Transport minister chuan, lirthei chhiah (vehicle road tax)-a lifetime tax (kum 15 chhung) lak ṭhin chu titawpin, road tax pe turte'n duh an thlan theih tur siam a ni dawn tih a sawi. Ruahmanna tharah hian kum 5, kum 10 leh kum 15-te thlan theih a ni ang.Tunah hian sor­karin lirthei chhiah hi kum 15 chhung atan a la a, lirthei hlui (used vehicle) leitu tan phei chuan kum 15 daih chhiah pek hi a na duh hle. Tin, lirthei ṭhenkhat hi chu kum 15 daih meuh lote a awm a, a leitu lam pawhin kum eng emaw chen an hman hnua tihral leh tura an leite pawh a awm. Hei vang hian lirthei registration tithar turin kum 15 atan chhiah (lifetime tax) an pe ṭhin hian sawisel a hlawh hle a ni.Mipui tana duhthlan tur awm theia an ruahman tur hi a lawmawm a, mipuiin an nghakhlel tawh ang. Kum 15 hi a rei lutuk piah lamah vawi khata chhiah chhun luh tur hi a tam tham a, lirthei neitute tan phurrit a tling phak a ni.Miin a lirthei atan chhiah a pek dan turah duhthlan tur a nei thei tur hi a lawmawm a, sorkar hian mipui tana awl­sam hi a zawng ṭhin tur a ni reng a ni.Transport minister hian lirthei chhiah lak dan tura ruahmanna thar a sawi chhuah hi mipui tan thil lawmawm a ni a, a rang thei ang berin kalpui rawh se. Transport minister chuan, lirthei chhiah (vehicle road tax)-a lifetime tax (kum 15 chhung) lak ṭhin chu titawpin, road tax pe turte'n duh an thlan theih tur siam a ni dawn tih a sawi. Ruahmanna tharah hian kum 5, kum 10 leh kum 15-te thlan theih a ni ang.Tunah hian sor­karin lirthei chhiah hi kum 15 chhung atan a la a, lirthei hlui (used vehicle) leitu tan phei chuan kum 15 daih chhiah pek hi a na duh hle. Tin, lirthei ṭhenkhat hi chu kum 15 daih meuh lote a awm a, a leitu lam pawhin kum eng emaw chen an hman hnua tihral leh tura an leite pawh a awm. Hei vang hian lirthei registration tithar turin kum 15 atan chhiah (lifetime tax) an pe ṭhin hian sawisel a hlawh hle a ni.Mipui tana duhthlan tur awm theia an ruahman tur hi a lawmawm a, mipuiin an nghakhlel tawh ang. Kum 15 hi a rei lutuk piah lamah vawi khata chhiah chhun luh tur hi a tam tham a, lirthei neitute tan phurrit a tling phak a ni.Miin a lirthei atan chhiah a pek dan turah duhthlan tur a nei thei tur hi a lawmawm a, sorkar hian mipui tana awl­sam hi a zawng ṭhin tur a ni reng a ni.Transport minister hian lirthei chhiah lak dan tura ruahmanna thar a sawi chhuah hi mipui tan thil lawmawm a ni a, a rang thei ang berin kalpui rawh se. Transport minister chuan, lirthei chhiah (vehicle road tax)-a lifetime tax (kum 15 chhung) lak ṭhin chu titawpin, road tax pe turte'n duh an thlan theih tur siam a ni dawn tih a sawi. Ruahmanna tharah hian kum 5, kum 10 leh kum 15-te thlan theih a ni ang. Tunah hian sor­karin lirthei chhiah hi kum 15 chhung atan a la a, lirthei hlui (used vehicle) leitu tan phei chuan kum 15 daih chhiah pek hi a na duh hle. Tin, lirthei ṭhenkhat hi chu kum 15 daih meuh lote a awm a, a leitu lam pawhin kum eng emaw chen an hman hnua tihral leh tura an leite pawh a awm. Hei vang hian lirthei registration tithar turin kum 15 atan chhiah (lifetime tax) an pe ṭhin hian sawisel a hlawh hle a ni. Mipui tana duhthlan tur awm theia an ruahman tur hi a lawmawm a, mipuiin an nghakhlel tawh ang. Kum 15 hi a rei lutuk piah lamah vawi khata chhiah chhun luh tur hi a tam tham a, lirthei neitute tan phurrit a tling phak a ni. Miin a lirthei atan chhiah a pek dan turah duhthlan tur a nei thei tur hi a lawmawm a, sorkar hian mipui tana awl­sam hi a zawng ṭhin tur a ni reng a ni. Transport minister hian lirthei chhiah lak dan tura ruahmanna thar a sawi chhuah hi mipui tan thil lawmawm a ni a, a rang thei ang berin kalpui rawh se.", "summary": "Transport minister chuan, lirthei chhiah-a lifetime tax (kum 15 chhung) lak ṭhin chu titawpin, road tax pe turte'n duh an thlan theih tur siam a ni dawn tih a sawi. Ruahmanna tharah hian kum 5, kum 10 leh kum 15-te thlan theih a ni ang. Kum 15 daih chhiah pek hi a na duh hle. Tin, lirthei thenkhat hi chu kum 15 daih meuh lote a awm. Hei vang hian lirthei registration tithar turin kum 15 atan chhiah an pe thin hian sawisel a hlawh hle a ni. Mipui tana duhthlan tur awma an ruahhman tur hi a lawmawm a, a nghahhlelhawm bawk. He thil hi thil lawmawm a nih avangin a rang thei ang bera kalpui ni rawh se." }, { "summarization_id": "698", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5799", "file_name": "SMizo_16_24-01", "original_text": "MPYCC-te chet duh dan a mak thin - ZPM Mizoram NewsMPYCC-te chet duh dan a mak thin - ZPM admin 19-Sep-2024 06:06 PM ZPM chuan thuchhuah siamin Zuangtuia Supply kudamah buhfai a tam tawk thu leh Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) te chet duh thin dan mak an tih thu an tarlang. ZPM chuan eptu party thenkhatin Zuangtui kudam tlawhin, buhfai a tlem thu leh mihring ei tlak loh pe chhuak ang hiala sawi an tum nia hriat a nih thu tarlangin, 'Heivang hian ZPM Headquarters Media Department chuan a hmun ah tlawh nghalin, tun dinhmunah buhfai a tam tawk tih chiang taka hriat a ni. Tin, buhfaite hi sorkar hmasa lam hun a, buhfai chhe tak, mihring ei tlak loh hial khawp a chhia pekchhuah thin ang kha a awm lo. Vawiina buhfai pek chhuahte pawh buhfai tha tak a ni tih finfiah a ni,' an ti. Sorkar thar chuan dik tak leh tha taka tih a duh nia tarlangin ZPM chuan, 'Chuvang chuan retailer-te pawh a pawng a pui a ban leh thlak an awm lem lo. Tuna retailer thawk mekte hi MNF leh Congress vek an ni a, anni retailer-te hian buk dik taka buhfai an semchhuah ve pawh hi kan phut tlat a ni. Tin kumin, 2024 ah furpui nasa tak kan tuar a, vawiin ni thlengin ruah sur a la reh hlei thei lo tih kan hria a, hemi avanga kawngpui a chhiat viau lai pawhin Mizoramin buhfai khamkhawm kan nei thei a, vawiin ni ah pawh Zuangtui Kudam ah stock thahnem tak a awm hi lawmawm kan ti,' tiin Supply Minister B Lalchhanzova hmalakna an fak. ZPM chuan hetiang anga buhfai tam tham tak karah hian bag hnih khat chu a lo tha lo deuhte a awm ve lo thei lo tih tarlangin, 'A lo awm palh a nih pawh in chungte chu pekchhuah an ni ngai lo. Kan opposition unauten Zuangtui kudam tlawh a, hai baw chawp a, chhe tak anga lan tir an tum hi pawi kan ti takzet. Hetiang anga thudiklo hmanga mipui bum tum hi sim tawh se kan ti hle. Tlanchhe chunga Congress Party-in buhfai chhia eitlak loh awm anga an tarlang hi a pawi kan ti a, a hmun ngeiah kalin kan endik nghal. Congress Party hian buhfai tam tak awm zinga a bal zual lai an rut tih kan finfiah a ni,' an ti.", "summary": "ZPM chuan thuchhuah siamin Zuangtui a Supply kudam ah bihfai a tam tawk thu leh Mizoram Pradesh Congress Committee (MPYCC) te chet duh dan thin chu mak an tih thu an tarlang. ZPM chuan Congress party te thuchhuah bawhzui in ZPM Headquarters Media Department te chuan a hmun ah tlawh nghal in buhfai a tam tawk thu leh eitlak loh buhfai chhia a awm loh thu an zuk finfiah thu a sawi a, furpui nasa tak kar a buhfai khamkhawp kan neih theih avangin Supply Minister B. Lalchhanzova chu fakawm an tih thu an sawi a. Retailer te pawh MNF leh Congress vek an la ni a, tun a retailer thawk laite pawh hian buk dik tak a buhfai an semchhuah ve pawh hi an phut thu a sawi a ni." }, { "summarization_id": "699", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_25.1.25", "original_text": "Chief Minister in thalaite chu Skill Development uar zel turin a chah Chief Minister Lalduhoma chuan thalaite chu mahni ke-a dinga hna an thawh suau suauna ram siam tura Skill Development uar zel tura chahin, Mizoram-a leilung hausakna kan neih hrang hrangte chhawr tangkai turin Geology lama thiamna sang nei kan mamawh thu a sawi bawk. Pachhunga University College-in National Institutional Ranking Framework-a India rama College tha thlanna an buatsaiha 35-na an nih lawmna hun nimin-a PUC Seminar Hall-a an buatsaih a hmanpuina ah Chief Minister Lalduhoma chuan India rama College tha thlanchhuah zinga tel hial khawpa PUC in hma a lo sawn ta chu ropui a tih thu sawiin, he dinhmun a thlen theih nana beitute zawng zawng chungah lawmthu a sawi a. Zirna tha zawk Mizoram-a a awm theih nana a kaihhruai sawrkarin ruahmanna a siam tlangpui tarlangin, “Hriselna leh zirna lama sum sen hi kan sawrkar chuan expenditure-ah kan ngai lova investment a ni,” a ti. Chief Minister chuan Mizorama leilung hausakna kan neih hrang hrangte chhawr tangkai turin Geology lama thiamna sang nei kan mamawh thu pawh sawiin, he College-a Geology zirna a awm mek avangin lo tang zel turin a chah a. “Thalaiten mahni ke-a dinga hna an thawh suau suau na ram siam turin Skill Development uar zel ang u,” tiin “Hand Holding Policy kan tan dawn hnai a, thawhpui tlak thalaite chu tumah thlei bik nei lovin cheng nuai 50 thleng loan awlsam an lak theihna, Interest Free ni bawk si kan chhawp dawn a ni. Hetiang Policy nei State awmchhun hi kan ni mek a. He hmalakna chhawr thei thalai, mahni ke-a ding tlak thiamna nei, thawhpui tlak lo buatsaih ula, Vawii-na zirlaite pawhin chutiang mi chu nih rawn tum ang che u,” tiin a sawm a ni. He hun hi PUC Principal Prof. H. Lalthanzara chuan kaihruaiin Education Minister Dr. Vanlalthlana pawhin thu a sawi a, Prof. Lalhriatzuala, Asst. Coordinator, IQAC chuan National Institutional Ranking Framework in tehfung hrang hrang hmanga zirna In tha an teh dan sawifiahin, kum 2018 atanga an tel thu leh kumin hian College 3371 inelin 35-na an nih thu a sawi a ni.", "summary": "Chief Minister in thalaite chu Skill Development uar zel turin a chah Pachhunga University College-in National Institutional Ranking Framework-a India rama College tha thlanna an buatsaiha 35-na an nih lawmna hun nimin-a PUC Seminar Hall-a an buatsaih a hmanpuina ah Chief Minister Lalduhoma chuan India rama College tha thlanchhuah zinga tel hial khawpa PUC in hma a lo sawn ta chu ropui a tih thu sawiin, he dinhmun a thlen theih nana beitute zawng zawng chungah lawmthu a sawi a. \"Hriselna leh Zirna lama sum sen hi expenditure-ah kan ngai lova investment a ni\" a ti bawk. CM chuan Mizorama leilung hausakna kan neih te chhawr tangkai tura chahin Geology zirna pawimawhna a sawi. Thalaite tana loan nuai 50 thleng awlsam taka an lak theih thu sawiin hetiang policy nei state awmchhun kan ni a ti. He hun hi Education Minister pawhin hmanpuiin thu a sawi a, NIRF in tehfung a neihdan sawiin kum 2018 atanga an tel thu leh kumin hian college 3371 inelin 35 na an nih thu a sawi." }, { "summarization_id": "700", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25260", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Association for Voluntary Blood Donation (AVBD) leh an thawhpuite chuan, Valentine's Day pualin Mizoram district hrang hrangah Blood Donation Camp an huaihawt a, mi 888-in thisen an pe.February 14 hi khawvel pumah Valentine's Day tiin inhmangaihte ni a ni a, tun hma deuh aṭangin khawvel hmun dangah chuan kawng hrang hrangin an hmang. Mizoramin he ni kan buaipui ve ṭanna hi a la rei vak lo chungin tun hnaiah mi remhriate’n ṭang­kai taka an her rem hi a lawmawm hle.Zep thu a cheng lo a, mi ṭhen­khat chuan February 14 hi an hmang thiam lo a, ṭum danga an tih duh ngai loh sualna leh an inchhirna tur thil tih ni atan an hmang ṭhin a ni awm e. Hetianga ṭhangtharte’n ni bik an hman thiam loh ṭan mek laia thisen pek runpui huaihawt a ni ta hi a lawmawm a, a ṭangkai hle a ni tih thisen an pek zat aṭangin a lang.Thil reng reng hi kan duhzawng a nih loh avanga khap vek theih a ni lo a, heng ni bikte pawh hi intihhmuh thil a nih chhoh tawh avangin tihtawp leh khap beh theih chi a ni lo.Hei vang tak hian ṭangkai taka hman dan inzirtir a, thil ṭha tihna ni atana kan kai her hi a lawmawm a; Mizote hi thil ṭha tih tur kan inkawhhmuha kan inkaihhruai thiam phawt chuan kaihhruai theih kan ni tih a lang nawn leh a, thil ṭha tih hi i uar deuh deuh ang u. Association for Voluntary Blood Donation (AVBD) leh an thawhpuite chuan, Valentine's Day pualin Mizoram district hrang hrangah Blood Donation Camp an huaihawt a, mi 888-in thisen an pe.February 14 hi khawvel pumah Valentine's Day tiin inhmangaihte ni a ni a, tun hma deuh aṭangin khawvel hmun dangah chuan kawng hrang hrangin an hmang. Mizoramin he ni kan buaipui ve ṭanna hi a la rei vak lo chungin tun hnaiah mi remhriate’n ṭang­kai taka an her rem hi a lawmawm hle.Zep thu a cheng lo a, mi ṭhen­khat chuan February 14 hi an hmang thiam lo a, ṭum danga an tih duh ngai loh sualna leh an inchhirna tur thil tih ni atan an hmang ṭhin a ni awm e. Hetianga ṭhangtharte’n ni bik an hman thiam loh ṭan mek laia thisen pek runpui huaihawt a ni ta hi a lawmawm a, a ṭangkai hle a ni tih thisen an pek zat aṭangin a lang.Thil reng reng hi kan duhzawng a nih loh avanga khap vek theih a ni lo a, heng ni bikte pawh hi intihhmuh thil a nih chhoh tawh avangin tihtawp leh khap beh theih chi a ni lo.Hei vang tak hian ṭangkai taka hman dan inzirtir a, thil ṭha tihna ni atana kan kai her hi a lawmawm a; Mizote hi thil ṭha tih tur kan inkawhhmuha kan inkaihhruai thiam phawt chuan kaihhruai theih kan ni tih a lang nawn leh a, thil ṭha tih hi i uar deuh deuh ang u. Association for Voluntary Blood Donation (AVBD) leh an thawhpuite chuan, Valentine's Day pualin Mizoram district hrang hrangah Blood Donation Camp an huaihawt a, mi 888-in thisen an pe. February 14 hi khawvel pumah Valentine's Day tiin inhmangaihte ni a ni a, tun hma deuh aṭangin khawvel hmun dangah chuan kawng hrang hrangin an hmang. Mizoramin he ni kan buaipui ve ṭanna hi a la rei vak lo chungin tun hnaiah mi remhriate’n ṭang­kai taka an her rem hi a lawmawm hle. Zep thu a cheng lo a, mi ṭhen­khat chuan February 14 hi an hmang thiam lo a, ṭum danga an tih duh ngai loh sualna leh an inchhirna tur thil tih ni atan an hmang ṭhin a ni awm e. Hetianga ṭhangtharte’n ni bik an hman thiam loh ṭan mek laia thisen pek runpui huaihawt a ni ta hi a lawmawm a, a ṭangkai hle a ni tih thisen an pek zat aṭangin a lang. Thil reng reng hi kan duhzawng a nih loh avanga khap vek theih a ni lo a, heng ni bikte pawh hi intihhmuh thil a nih chhoh tawh avangin tihtawp leh khap beh theih chi a ni lo. Hei vang tak hian ṭangkai taka hman dan inzirtir a, thil ṭha tihna ni atana kan kai her hi a lawmawm a; Mizote hi thil ṭha tih tur kan inkawhhmuha kan inkaihhruai thiam phawt chuan kaihhruai theih kan ni tih a lang nawn leh a, thil ṭha tih hi i uar deuh deuh ang u.", "summary": "Association for Voluntary Blood Donation (AVBD) leh an thawhpuite chuan, Valentine's Day pualin Mizoram district hrang hrangah Blood Donation Camp an huaihawt a, mi 888-in thisen an pe.February 14 hi khawvel pumah Valentine's Day tiin inhmangaihte ni a ni a, tun hma deuh aṭangin khawvel hmun dangah chuan kawng hrang hrangin an hmang. Mizoramin he ni hi kan buaipui tanna a la rei lo nachungin tangkai takin kan hmanga a lawmawm hle. Thenkhat chuan he ni hi an hmang thiam lo a, sualah an tlulut thin. Hetiang a nih laia thisen pek an huaihawt hi a lawmawm takzet. Thil reng reng kan duh lih avanga khap ngawt theih a ni lo a, heng ni bikte pawh hi khap ngawt theih a ni lo. Hei vang tak hian tangkai taka hman inzirtir hi a tul a ni. Mizote hi thul tha inkawhhmuhna kawngah tihnuam tak kan ni a, thil tha tih hi i uar deuh deuh ang u." }, { "summarization_id": "701", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/45771", "file_name": "SMizo_86_12-02", "original_text": "Mizoram sorkar chuan Covid-19 avanga inkaih­hruaina order October 1, 2021-a a lo tihchhuah tawh chu October 30 zanlai dar 12 thleng chhunzawm turin a pawt sei.Hun rei tak chhung Covid-19 avangin kan buai ta a, kan duh vang ni loin inkhuahkhirhna hrang hrang kan paltlang a ngai. Mi tam tak eizawnnain a tuar a, chhungkaw tam takin an tlak chhiat phah a, ṭhenkhat chuan he hri hi an thihpui hian a ni.Sorkar lam pawh nasa takin a insengso tawh a, hri len loh laia sum a hman ṭulna ni loah sum tam tak a hman a ngai a, hun leh tha tam tak a seng. Hmasawnna hnathawh turin a tuar a, hna tam tak ṭhulh a nih piah lamah an thawh theih chhunte pawh hripui vangin a khaihlak nasa hle a ni.Sorkar chuan hripui laka kan himna tur leh hripui leng a lo kian theihna tur a nih beiseiin ruahmanna tam tak a siam a, Mizoram phei chu a inkhuahkhirh rei ber pawl kan ni ta hial mai; nimahsela vanduaithlak takin hripuiin min kian san lo mai ni loin India rama hri vanga buai ber pawl state kan ni zui mek, a vanduaithlak hle.Engpawhnise he hripui hi kan duh vanga lo lut a ni lo a, sorkar leh mipui ṭang kawpin theihtawp a chhuah chung pawha dan theih loh a ni.Tunah hian kan zavai atana ṭhatna tur a nih beiseiin kan sorkar chuan hripui avanga in­kaihhruaina leh inkhuah­khirhna a kalpui mek chu October 30, 2021 thlenga hman turin a pawt sei ta a; mahni thua lo zawm lo ve ngawt lo tur leh, thuawih taka zawm hram turin ṭan la thar ila, October thla tawp thleng hripui laka kan himna tura sorkar ruahmanna awmte hi i zawm ang u. Mizoram sorkar chuan Covid-19 avanga inkaih­hruaina order October 1, 2021-a a lo tihchhuah tawh chu October 30 zanlai dar 12 thleng chhunzawm turin a pawt sei.Hun rei tak chhung Covid-19 avangin kan buai ta a, kan duh vang ni loin inkhuahkhirhna hrang hrang kan paltlang a ngai. Mi tam tak eizawnnain a tuar a, chhungkaw tam takin an tlak chhiat phah a, ṭhenkhat chuan he hri hi an thihpui hian a ni.Sorkar lam pawh nasa takin a insengso tawh a, hri len loh laia sum a hman ṭulna ni loah sum tam tak a hman a ngai a, hun leh tha tam tak a seng. Hmasawnna hnathawh turin a tuar a, hna tam tak ṭhulh a nih piah lamah an thawh theih chhunte pawh hripui vangin a khaihlak nasa hle a ni.Sorkar chuan hripui laka kan himna tur leh hripui leng a lo kian theihna tur a nih beiseiin ruahmanna tam tak a siam a, Mizoram phei chu a inkhuahkhirh rei ber pawl kan ni ta hial mai; nimahsela vanduaithlak takin hripuiin min kian san lo mai ni loin India rama hri vanga buai ber pawl state kan ni zui mek, a vanduaithlak hle.Engpawhnise he hripui hi kan duh vanga lo lut a ni lo a, sorkar leh mipui ṭang kawpin theihtawp a chhuah chung pawha dan theih loh a ni.Tunah hian kan zavai atana ṭhatna tur a nih beiseiin kan sorkar chuan hripui avanga in­kaihhruaina leh inkhuah­khirhna a kalpui mek chu October 30, 2021 thlenga hman turin a pawt sei ta a; mahni thua lo zawm lo ve ngawt lo tur leh, thuawih taka zawm hram turin ṭan la thar ila, October thla tawp thleng hripui laka kan himna tura sorkar ruahmanna awmte hi i zawm ang u.", "summary": "Mizoram sorkar chuan Covid-19 avanga inkaihhruaina a lo ihchhuah tawh chu a pawtsei leh a. He hri avang hian mi tamtak eizawnna in a tuar a, nunna chan hial te pawh an awm tawh a, sorkar pawh a inseng zo nasa in hmasawnna tur tam tak a dal a, nunphung pangai a kan nun theih lohna a rei tawh hle. Sorkar chuan hripui laka kan him thei nan ruahmanna a siam a, heti chung pawh hian hri vanga buai ber state zing ami kan la ni zel tho. Engpawhnise sorkar in inkhuahkhirhna a siam te ngaipawimawh ila, mipui e kan tang tlan zel hi a tul takzet a ni." }, { "summarization_id": "702", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Myanmar atanga bungraw lut a mumal lo zui zel Myanmar atanga lakluh thin bungraw chi hrang hrang a kal mumal theih loh avangin Zokhawthar leh Myanmar lama Khawmawi a Puakphurtu leh dawrkai bakah lirthei hmanga eizawngtuten harsatna an tawk mek. Zokhawthar atanga thudawn danin, kumin June ni 8-a Teddim leh Zokhawthar inkara Run Lei bomb chhiat a nih hnuah Tahan leh Zokhawthar inkarah nitin mamawh leh sumdawnna bungrua lakluhna atana kawngpui hman lar ber chu hman mumal theih a nih loh avangin Tahan atangin Chin Hills-a Falam kaltlangin bungrua hi Mizoram pana phurh thin a ni a; he kawngpuiah hian ni 3 lai te kawng laka thang a ngaih avangin bungraw lo thleng ang ang te chu tunhma aiin a man a sang chho vek tawh a; Ni khata bungraw thleng thin kha tunah chuan kar khat velah a thleng thin a. Hei vang hian bungraw thenkhat chu a chhe hman thin a, sumdawng ten harsatna nasa tak an tawh phah a ni. Zokhawthar Transport Union Secretary chuan Customs ten July ni 25 atang khan Mizoram-a bungraw phurhluh an phallo tih sawiin, nitin a Zokhawthar atanga bungrua chhuak hi LPK trip hnih ang vel chauh a ni tawh a, hetihlai hian Zokhawthar-a Mutia mi 400 vel chuan hnathawh tur an hmu mumal ta lo a ni. Tun dinhmunah Myanmar atanga bungraw theng a awm mumal loh avangin khualzin an tlemin, Taxi, thingpui dawr leh thil danga eizawngtute pawh nasa takin a nghawng chho mek a ni.", "summary": "Myanmar atanga lakluh thin bungraw chi hrang hrang a kal mumal theih loh avangin Zokhawthar leh Myanmar lama Khawmawi a Puakphurtu leh dawrkai bakah lirthei hmanga eizawngtuten harsatna an tawk mek. Teddim leh Zokhawthar inkara Run Lei bomb chhiat a nih hnuah bungrua leh mamawh lakna kawng hman ber chu a mumal thei lova Tahan atangin Falam kaltlangin bungrua hi Mizorama phurh thin niin ni 3 vel a thang thin a, mahse kar khat vel daih a awh tawh a, bungraw thenkhat a chhe hman a thil man a san phah. Zokhawthar Transport Union Secretary chuan Customs ten July 25 atang khan Mizoramah bungraw phurhluh an phallo tih sawiin LPK trip hnih ang vel chauh bungraw chhuak hi niin Mutia mi 400 vel an buai phah a, khualzin an tlemin, eizawnna hrang hrangah nghawng a nei chho mek." }, { "summarization_id": "703", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6101", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_1_23.1.25", "original_text": "ZPM Sorkarin min sawrfu mek - Leader of Opposition Mizoram NewsZPM Sorkarin min sawrfu mek - Leader of Opposition admin 01-Nov-2024 01:09 PM Leader of Opposition Lalchhandama Ralte chuan Sinlung Hills Council (SHC) inthlan lo awm tur campaign-in Tuivawl Bial a fang kual mek a, khaw hrang hrangah thu a sawinaah ZPM Sawrkarin mipuite min sawrfu mek niin a sawi. Lalchhandama Ralte chuan kan sorkar hrawn mêk hian beiseina sâng tak min neih tir tih sawiin, 'Mipuite min duat êm êm anga insawi reng siin mipui min sawrfu mek. Buhfai man sang takin an ti pung a, chhiah hrang hrang an ti sang a, hmangaihna mak tak chu a ni e. Kan ti ang, an tih chu kan ti lo ang tihna, kan ti lo ang an tih chu kan ti ang tihna a ni a, an insawi loh ang zêla awm hi kalphung thar chu a ni ber awm e,' a ti. Tuivawl Bial mipuite hnenah lawmthu sawiin MNF Vice President chuan, 'Pathian leh kan ram tân tia thuthlung kan vuana, rinawmna kan vawng nung tlat te, kan worker-te leh min duhsak mêktu neutral-te pawhin min thlâwp leh ngei dâwn tih a hriat theih mêk avâng hian a thlamuan thlâk hle,' tiin Tuivawl Bial chhûnga SHC bial rûk an lak vek theih a rin thu a sawi. MNF Vice President sawi danin, an party chu Chalfilh Bial lamah bial li-ah bial hnih tal, Serlui Bial lamah bial hnihah bial khat tal, a vaiin bial kua tal la tûrin an inbuatsaih mek.", "summary": "ZPM Sorkarin min sawrfu mek - Leader of Opposition Opposition Leader Lalchhandama Ralte chuan khaw hrang hrang a zinnaah ZPM Sawrkarin mipuite min sawrfu mek niin a sawi. Lalchhandama Ralte chuan kan sorkar hrawn mêk hian beiseina sâng tak min neih tir tih sawiin, 'Mipuite min duat êm êm anga insawi reng siin mipui min sawrfu mek. Buhfai man sang takin an ti pung a, chhiah hrang hrang an ti sang a, hmangaihna mak tak chu a ni e. Kan ti ang, an tih chu kan ti lo ang tihna, kan ti lo ang an tih chu kan ti ang tihna a ni a, an insawi loh ang zêla awm hi kalphung thar chu a ni ber awm e,' a ti. Tuivawl Bial mipuite hnenah lawmthu sawiin inthlan lo awm turah duhsaktu an ngah thu a sawi a, Tuivawl Bial chhunga SHC bial ruk an lak vek theih a rin thu a sawi bawk. Chalfilh Bial leh Serlui Bial nen a vaiin Bial kua tal la turin an inbuatsaih mek a ti." }, { "summarization_id": "704", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27709", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Disaster Management & Rehabilitation (DMR) minister chuan, Ngaizel kawng chung khâma lung tla ṭhin ven nan DMR department-in ṭha leh mumal zawka hmalak a tum mek thu Assembly House a hrilh a; Hunthar Venga lei tlahniam ṭhin chu sorkarin tihdam tuma ṭan a lak thu a sawi.Aizawl khawpuia mipui cheng hi an ṭhahnem ta hle mai a, lirthei lut leh chhuak pawh a pung hle. Aizawl khawpui luhna kawngpui hrang hrang hi a him ṭha tawk lo hle mai a, sorkarin hemi kawngah hian ṭan lak a tum niin a lang a, a lawmawm hle.Hunthar venga lei tlahniam leh lei min reng mai hian Aizawl khawpui nun a tibuai ṭhin hle a, traffic jam inzawm thui lutuk avangin khawpui chhung a buai phak chang a awm a, airport pan tur mi tam tak an buai phah a, bungraw lut tur tangkhang nen nun phung a tibuai ṭhin hle. Sorkarin ṭan la thar a, kawngpui a siam ṭhat bakah tuam dam hlen tuma ruahmanna lian tham tak a siam hi thil lawmawm tak a ni.Ngaizel phei hi a khat tawkin lung lian tham a tla fo a, vanduai ṭum ni se mi tam tak thihna thlen thei a ni. Helai pheiah hian mi ṭhahnem tak eizawngin nileng lengin an awm a, chenna in a awm bawk a, khualzin veivah tamna lam a ni bawk nen lung tla fo leh leimin fo hi invenna ngaihtuah chu a ṭul khawp mai.Chutiang bawkin Aizawl luhna kawng­pui dang Dur­tlang lamte pawh hi ngaihthah chi a ni lo. A chhak tlang aṭanga lung leh lei tla avanga harsatna thleng fo a ni a, inven theih hunlaia inven hi a finthlak hle ang. Zemabawk lamte pawh a khat tawkin leimin hlauhawm tak tak, lirthei kal tlang hleihtheih loh changte a awm ṭhin kha a ni a, kum hnih khat a min loh avanga ngaih tiṭha mai loin a dam hlen theih dan ngaihtuah ngei a ṭha.Sorkarin Aizawl luhkâ hrang hrangte a ngai pawimawh hi a lawmawm a, tun ṭuma House-a sawi lan loh hmun dangte pawh hi enfiahin ṭan la zel se a lawmawm hle ang. Disaster Management & Rehabilitation (DMR) minister chuan, Ngaizel kawng chung khâma lung tla ṭhin ven nan DMR department-in ṭha leh mumal zawka hmalak a tum mek thu Assembly House a hrilh a; Hunthar Venga lei tlahniam ṭhin chu sorkarin tihdam tuma ṭan a lak thu a sawi.Aizawl khawpuia mipui cheng hi an ṭhahnem ta hle mai a, lirthei lut leh chhuak pawh a pung hle. Aizawl khawpui luhna kawngpui hrang hrang hi a him ṭha tawk lo hle mai a, sorkarin hemi kawngah hian ṭan lak a tum niin a lang a, a lawmawm hle.Hunthar venga lei tlahniam leh lei min reng mai hian Aizawl khawpui nun a tibuai ṭhin hle a, traffic jam inzawm thui lutuk avangin khawpui chhung a buai phak chang a awm a, airport pan tur mi tam tak an buai phah a, bungraw lut tur tangkhang nen nun phung a tibuai ṭhin hle. Sorkarin ṭan la thar a, kawngpui a siam ṭhat bakah tuam dam hlen tuma ruahmanna lian tham tak a siam hi thil lawmawm tak a ni.Ngaizel phei hi a khat tawkin lung lian tham a tla fo a, vanduai ṭum ni se mi tam tak thihna thlen thei a ni. Helai pheiah hian mi ṭhahnem tak eizawngin nileng lengin an awm a, chenna in a awm bawk a, khualzin veivah tamna lam a ni bawk nen lung tla fo leh leimin fo hi invenna ngaihtuah chu a ṭul khawp mai.Chutiang bawkin Aizawl luhna kawng­pui dang Dur­tlang lamte pawh hi ngaihthah chi a ni lo. A chhak tlang aṭanga lung leh lei tla avanga harsatna thleng fo a ni a, inven theih hunlaia inven hi a finthlak hle ang. Zemabawk lamte pawh a khat tawkin leimin hlauhawm tak tak, lirthei kal tlang hleihtheih loh changte a awm ṭhin kha a ni a, kum hnih khat a min loh avanga ngaih tiṭha mai loin a dam hlen theih dan ngaihtuah ngei a ṭha.Sorkarin Aizawl luhkâ hrang hrangte a ngai pawimawh hi a lawmawm a, tun ṭuma House-a sawi lan loh hmun dangte pawh hi enfiahin ṭan la zel se a lawmawm hle ang. Disaster Management & Rehabilitation (DMR) minister chuan, Ngaizel kawng chung khâma lung tla ṭhin ven nan DMR department-in ṭha leh mumal zawka hmalak a tum mek thu Assembly House a hrilh a; Hunthar Venga lei tlahniam ṭhin chu sorkarin tihdam tuma ṭan a lak thu a sawi. Aizawl khawpuia mipui cheng hi an ṭhahnem ta hle mai a, lirthei lut leh chhuak pawh a pung hle. Aizawl khawpui luhna kawngpui hrang hrang hi a him ṭha tawk lo hle mai a, sorkarin hemi kawngah hian ṭan lak a tum niin a lang a, a lawmawm hle. Hunthar venga lei tlahniam leh lei min reng mai hian Aizawl khawpui nun a tibuai ṭhin hle a, traffic jam inzawm thui lutuk avangin khawpui chhung a buai phak chang a awm a, airport pan tur mi tam tak an buai phah a, bungraw lut tur tangkhang nen nun phung a tibuai ṭhin hle. Sorkarin ṭan la thar a, kawngpui a siam ṭhat bakah tuam dam hlen tuma ruahmanna lian tham tak a siam hi thil lawmawm tak a ni. Ngaizel phei hi a khat tawkin lung lian tham a tla fo a, vanduai ṭum ni se mi tam tak thihna thlen thei a ni. Helai pheiah hian mi ṭhahnem tak eizawngin nileng lengin an awm a, chenna in a awm bawk a, khualzin veivah tamna lam a ni bawk nen lung tla fo leh leimin fo hi invenna ngaihtuah chu a ṭul khawp mai. Chutiang bawkin Aizawl luhna kawng­pui dang Dur­tlang lamte pawh hi ngaihthah chi a ni lo. A chhak tlang aṭanga lung leh lei tla avanga harsatna thleng fo a ni a, inven theih hunlaia inven hi a finthlak hle ang. Zemabawk lamte pawh a khat tawkin leimin hlauhawm tak tak, lirthei kal tlang hleihtheih loh changte a awm ṭhin kha a ni a, kum hnih khat a min loh avanga ngaih tiṭha mai loin a dam hlen theih dan ngaihtuah ngei a ṭha. Sorkarin Aizawl luhkâ hrang hrangte a ngai pawimawh hi a lawmawm a, tun ṭuma House-a sawi lan loh hmun dangte pawh hi enfiahin ṭan la zel se a lawmawm hle ang.", "summary": "DMR minister chuan, Ngaizel kawng chung khâma lung tla ṭhin ven nan DMR department-in ṭha leh mumal zawka hmalak a tum mek thu Assembly House a hrilh. Aizawlah hian mi an tam ta hle a, lirthei tlan pawh a tam. Aizawl khawpui luhna kawngpui hi a him tha tawk lo hlena, sorkarin hemi kawnhah hian tan lak a tum a, a lawmawm hle. Hunthar venga lei tlahniam leh lei min reng hian Aizawl khawpui nun a tibuai a, traffic a ti jam pha a, airport pan tur an buai phah bawk. Hemi kawnga sorkar hmalakna hi a lawmawm hle a ni. Ngaizel phei hi a khat tawkin lung lian tham a tla fo a, vanduai tum ni se mi tam tak thihna thlen thei a ni. Helai pheiah hian mi thenkhatin eizawngin chenna in a awm bawk a ngaihtuah a tul khawp mai. Chutiang bawkin Durtlang lam te, Zemabawk lamte pawh ngaihthah chi a ni lo. Sorkarin Aizawl luhkâ hrang hrangte a ngai pawimawh hi a lawmawm, House-a a sawi lan lohte pawh enfiah in tan la zel se a lawmawm hle ang." }, { "summarization_id": "705", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6199", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "Puipunna hmuna meizu an man Mizoram NewsPuipunna hmuna meizu an man admin 09-Nov-2024 04:23 PM Lunglei District Anti-Tobacco Squad (ATS) te chuan tukin (9.11.2024) khan Cigarettes and Other Tobacco Products (Prohibition of Advertisement and Regulation of Trade and Commerce, Production, Supply and Distribution) Act, 2003 [COTPA 2003] section 4-na tlawh chhanin Lunglei Sobji Bazar leh a chhehvel puipunna hmunah meizial zu an vai. Dan bawhchhia mi 11 man niin, COTPA section 21(1)-na tlawh chhanin pawisa chawitir ṭheuh an ni a, an pawisa chawitir tling khawm chu Rs. 1,050/- a ni. COTPA 2003 section 4-na chuan vantlang hmun leh mipui pun khawmna hmun hrang hrang, he'ng - pindan zau (auditorium), damdawi in, rel chawlhhmun, intihhlimna hmun, ei-in dawr (restaurant), sawrkar pisa, rorelna in (court), zirna in, lehkhabu inpui (library), veivak phur lirthei leh mipuiin an dawr leh an tlawh pawh ṭhin hmun hrang hrangahte meizial zuk a khap. Dan pawisa lova vantlang hmun leh puipunnaa mei zu mante chu COTPA section 21(1)-na tlawh chhanin Rs. 200 thleng chawitir theih an ni a. Lunglei District ATS hi a khat tawkin mipuiin COTPA 2003 an zawm leh zawm loh endikin an feh chhuak ṭhin a ni.", "summary": "Puipunna hmunah meizu an man Lunglei District ATS te chuan Lunglei Sobji Bazar leh a chhehvel puipunna hmunah meizial zu an vai. Dan bawhchhia mi 11 man niin pawisa chawitir an ni. Pawisa chawitir hi Rs 1050 a ni. COTPA 2003 section 4 tlawhchhan hian vantlang hmun leh mipui punkhawmna hrang hranga meizuk chu Rs 200 chawi tir theih an ni. Lunglei ATS te hian a khat tawkin mipuiin COTPA 2003 an zawm leh zawm loh an endik ṭhin." }, { "summarization_id": "706", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/132319", "file_name": "H-125-03/02/2025-Sawrkar leh NGO", "original_text": "Sikul kai hun sawn hma chung­chang enfiahtu tur committee chu Mizoram sorkarin state leh district level-ah a din dawn a, hetah hian Mizo Students Union (MSU) aiawh tel turin sorkar leh MSU-te chu tun hnai khan an inrem.Hun rei tak ata tawh Mizoram sorkar hian thil pawimawh ngaihtuahtu turah NGO aiawhte dah tel a ching a, hei hi a ṭhatna awm thei bawk mah se, thil zawng zawnga NGO inrawlhtir hi a ṭha ber lo. Sikul ṭan hma an ennawnna turah pawh hian âwn lam nei sa pawl aiawh dah pawh hi a fuh lo palh thei a, sorkar hi a kal fimkhur loh chuan eng pawl emaw duh dana kal mai mai angin a la lang thei ang.Khawvel hmun tinah pressure group hi an pawimawh a, democracy sorkar hnuaiah phei chuan sorkar khalh ngiltu pawimawh tak an ni. Hetihlai hian Mizoram sorkar kal danah hi chuan a nêk leh nawr theitu apiang lam ṭanga siam tum ang mai hian a kal a, committee pawimawhah NGO aiawhte an ṭhu leh vung ṭhin a, hei hi kalphung fel lo tak niin a lang.YMA, MZP, MHIP, MUP leh pawl dangte pawh hi an telna âwm ngawih ngawih chin chu a awm ngei ang a; nimahsela 'quota nei' ang hrima an tel tam ta lutuk hi chu sorkar kal zelna atan a him berin a lang lo. Heng pawlte hi an pawimawh a, an ṭangkai a; nimahsela sorkar inrelbawlnaa an inrawlh thûk poh leh sorkar hi a buai phah ngeiin a rinawm.NGO-te pawi­mawhna leh ṭang­kaizia hretu chu Mizoram mipui kan ni a; amaherawhchu an inrawlh tam lutuk chuan an pawl tan pawh a ṭha lo a, sorkar tan a ṭha lo lehzual. Tuna kan kal danah hi chuan sorkar hi sorkar angin a kal ngam meuh lo a, a roreltu tur hian a dotu apiang a tlawn a, kal tum lam nei ngam loin a tam lam apiang a âwn zel hi a ang ber.Sikul ṭan hma an ennawn lehna tura zirlai pawl aiawh tel hian eng thil nge a nghawng dawn hriat a ni lo a, he thilah kher lo pawh sorkarin NGO-te a dah pawimawh lutuk hi thil finthlak ber a ni ngai lo ang. Sikul kai hun sawn hma chung­chang enfiahtu tur committee chu Mizoram sorkarin state leh district level-ah a din dawn a, hetah hian Mizo Students Union (MSU) aiawh tel turin sorkar leh MSU-te chu tun hnai khan an inrem.Hun rei tak ata tawh Mizoram sorkar hian thil pawimawh ngaihtuahtu turah NGO aiawhte dah tel a ching a, hei hi a ṭhatna awm thei bawk mah se, thil zawng zawnga NGO inrawlhtir hi a ṭha ber lo. Sikul ṭan hma an ennawnna turah pawh hian âwn lam nei sa pawl aiawh dah pawh hi a fuh lo palh thei a, sorkar hi a kal fimkhur loh chuan eng pawl emaw duh dana kal mai mai angin a la lang thei ang.Khawvel hmun tinah pressure group hi an pawimawh a, democracy sorkar hnuaiah phei chuan sorkar khalh ngiltu pawimawh tak an ni. Hetihlai hian Mizoram sorkar kal danah hi chuan a nêk leh nawr theitu apiang lam ṭanga siam tum ang mai hian a kal a, committee pawimawhah NGO aiawhte an ṭhu leh vung ṭhin a, hei hi kalphung fel lo tak niin a lang.YMA, MZP, MHIP, MUP leh pawl dangte pawh hi an telna âwm ngawih ngawih chin chu a awm ngei ang a; nimahsela 'quota nei' ang hrima an tel tam ta lutuk hi chu sorkar kal zelna atan a him berin a lang lo. Heng pawlte hi an pawimawh a, an ṭangkai a; nimahsela sorkar inrelbawlnaa an inrawlh thûk poh leh sorkar hi a buai phah ngeiin a rinawm.NGO-te pawi­mawhna leh ṭang­kaizia hretu chu Mizoram mipui kan ni a; amaherawhchu an inrawlh tam lutuk chuan an pawl tan pawh a ṭha lo a, sorkar tan a ṭha lo lehzual. Tuna kan kal danah hi chuan sorkar hi sorkar angin a kal ngam meuh lo a, a roreltu tur hian a dotu apiang a tlawn a, kal tum lam nei ngam loin a tam lam apiang a âwn zel hi a ang ber.Sikul ṭan hma an ennawn lehna tura zirlai pawl aiawh tel hian eng thil nge a nghawng dawn hriat a ni lo a, he thilah kher lo pawh sorkarin NGO-te a dah pawimawh lutuk hi thil finthlak ber a ni ngai lo ang.", "summary": "29th April,2015 Sikul kai hun sawn hma chungchang enfiahtu tur committee chu Mizoram sawrkarin state leh district level-ah a din dawn a,Mizo Students Union aiawh tel turin sawrkar leh MSU-te chu an inrem. Mizoram sawrkar hian thil pawimawh ngaihtuahtu turah NGO aiawhte dah tel a ching hle a. Democracy sawrkar kan nih angin sawrkar khalh ngiltuah chuan pawimawhna lai chen pawh a awm ngei ang.Chutihrualin,sawrkar inrelbawlnaah an inrawlh thuk leh lutuk chuan an pawl tan a tha lo a,sawrkar tan hlei hlei a tha lo lehzual.Sawrkarin NGO-te a dah pawimawh lutuk chuan sawrkar hi sawrkar angin a kal ngam meuh lo anga,a tam lam lam thlekna lamah a âwn duai duai ang tih hlauhawm tak a ni." }, { "summarization_id": "707", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/34925", "file_name": "SMizo_73_11-02", "original_text": "YMA Sub-Head­quarters, Champhai chuan Myanmar aṭanga Mizorama rawn lut raltlan zinga an khaw lama lêt leh duh an awm a nih chuan June 10 hmaa lêt turin an hriattir a; an paltlang khuate tana a him zawkna turin mahni duh huna veivah phal a nih loh bakah an hawna kawng zawh bîk turte an siamsak.Myanmar lama kan unaute an duh thu reng pawh ni lo, politics avanga buaina chhuak avangin an sahimna zawngin Mizoramah mi eng emaw zat an rawn chhuk a, khaw tam takah an chenna turte siamsak an nih bakah ṭhenkhatin an chhungkhat laina hnaite an bel bawk. YMA leh khawtlangin ṭha taka lo dawngsawngin an buaipui a, sorkar pawhin a remchan angin an ngaihsak bawk a ni.Vanduaithlak takin raltlante lo luh hun hi Covid-19 hripui len vanglai tak a ni hlauh mai a hei hian an harsatna hi nasa takin a belhchhah a, a dawngsawngtute tan pawh a buaithlak phah reng a ni. Mizoram an rawn luh hnuah raltlan zingah Covid-19 positive eng emaw zat hmuh chhuah an ni ve a, a vanduai zual phei chu an raltlanna hmunah Covid-19 avangin an boral hial a, an lainatawm hle a ni.Hetiang boruak-ah hian raltlante veivahna leh chet vêl dan turah YMA lamin ruahmanna an siam a, hei hi ṭha taka zawm vek theih ni se a ṭha khawp mai. Heng ruahmanna awmte hi a raltlante beng a thleng lo palh a nih pawhin anmahni enkawltu leh tuam hlawmtu lamin lo bengvarin hrilh hria se, Covid-19 avanga inkaihhruaina awm mek leh raltlante chet vêl dan tura kaihhruaina hi ram chhung mipuiten zawm vek ni se a lawmawm hle ang. YMA Sub-Head­quarters, Champhai chuan Myanmar aṭanga Mizorama rawn lut raltlan zinga an khaw lama lêt leh duh an awm a nih chuan June 10 hmaa lêt turin an hriattir a; an paltlang khuate tana a him zawkna turin mahni duh huna veivah phal a nih loh bakah an hawna kawng zawh bîk turte an siamsak.Myanmar lama kan unaute an duh thu reng pawh ni lo, politics avanga buaina chhuak avangin an sahimna zawngin Mizoramah mi eng emaw zat an rawn chhuk a, khaw tam takah an chenna turte siamsak an nih bakah ṭhenkhatin an chhungkhat laina hnaite an bel bawk. YMA leh khawtlangin ṭha taka lo dawngsawngin an buaipui a, sorkar pawhin a remchan angin an ngaihsak bawk a ni.Vanduaithlak takin raltlante lo luh hun hi Covid-19 hripui len vanglai tak a ni hlauh mai a hei hian an harsatna hi nasa takin a belhchhah a, a dawngsawngtute tan pawh a buaithlak phah reng a ni. Mizoram an rawn luh hnuah raltlan zingah Covid-19 positive eng emaw zat hmuh chhuah an ni ve a, a vanduai zual phei chu an raltlanna hmunah Covid-19 avangin an boral hial a, an lainatawm hle a ni.Hetiang boruak-ah hian raltlante veivahna leh chet vêl dan turah YMA lamin ruahmanna an siam a, hei hi ṭha taka zawm vek theih ni se a ṭha khawp mai. Heng ruahmanna awmte hi a raltlante beng a thleng lo palh a nih pawhin anmahni enkawltu leh tuam hlawmtu lamin lo bengvarin hrilh hria se, Covid-19 avanga inkaihhruaina awm mek leh raltlante chet vêl dan tura kaihhruaina hi ram chhung mipuiten zawm vek ni se a lawmawm hle ang.", "summary": "YMA Sub-Headquarters, Champhai chuan Myanmar politics avang a buaina chhuak avanga Mizoram rawn lutte zingah an khaw lam a haw leh duh an awm anih chuan June 10 hmaa let turin a hriattir. An paltlang khuate tan a him zawk nan mahni duh hun a veivah phal ani lo a, an kawng zawh tur bik pawh buatsaih ani. Raltlan hi mi engemaw zat an lo lut a, khaw tamtak ah chenna turte siamsak an ni a, amaherawhchu Covid-19 boruak nen a innan tak avangin an harsatna te nasa takin a belhchhah a ni. Heng ruahmanna te hi raltlan ten an hriat vek theih nan thehdarh ila, tin, an chet vel dan tur a YMA ruahmanna te pawhmipuiten zawm vek nise a tha ang." }, { "summarization_id": "708", "url": "https://zothlifim.com/editorial/2021/01/editorial-dan-bawhchhiaa-phal-loh-thil-laluttute-kan-vil-tlan-a-tul", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.2.25", "original_text": "Tunhnaiah India ram state ṭhenkhatah arva pul hri (Bird Flu) a leng a, hemi hma deuh aṭanga tun thleng hian kan state ṭhenawm hnaiah vawk pul hri hlauhawm tak African Swine Fever (ASF) a lêng bawk a, Bird Flu hi chu kan state tan a la hlauhawm pha lova hriat a nih avangin ar lakluh khapna thupek hi sawrkarin a la tichhuak lo niin hriat a ni. Hetihlai hian vawk pul hri (ASF) erawh chu kan state tan pawh a hlauhawma hriat a nih avangin vawk leh vawksa aṭanga thil siam reng reng lakluh khapna thupek sawrkarin a tichhuak tawh a, tun thlengin Mizoramah ASF hi a lo la thleng lo niin hriat a ni. Hman kum khan vawk pul hri chi khat, Porcine Reproductive & Respiratory Syndrome (PRRS) chuan Mizoram a tuam a, Mizorama vawkte nasa takin a suat a, vawk vulhtu tam takin an tuar hle a. Chu mai bakah khaw tam takin thla tam tak chhung vawk sa ei tur pawh an neih theih loh phah hial a nih kha. Hetianga ran hri a lên hian sawrkar thuneituten ngun takin hri len dan dinhmun an thlir a, Mizoramin harsatna a tawh lohna turin hma an la ṭhin a ni. Tunah pawh arva pul hri (Bird Flu) chu Mizoram tan a la hlauhawm lova an hriat avangin, Mizoramin ar leh artuia harsatna kan tawh lohna turin ar lakluh khapna pawh an la tichhuak lo niin a lang a. Vawk pul hri (ASF) erawh chu Mizoram tan a hlauhawm phaa an hriat avangin ram dang aṭanga vawk leh vawksa aṭanga thilsiam lakluh khapna an tihchhuak tawh a, tun thlengin he vawk pul hri hi a lo la lut lo niin a hriat a, a lawmawm hle a ni. Hetiang karah hian tute emaw, a nghawng pawizia chhût phâk lo leh, duhâm zualten dân bawhchhiain a rûka thil ti an lo an awm chang a thleng leh zauh ṭhin a, hengho thil tih rah hi ram mipuiin kan tawrh phah fo ṭhin a ni. Chuvangin, hetianga a rûka dân bawhchhiate hi dân leh thupek kengkawhtuten an vil reng mahse, man loh palh an nei thei a, hemi kawngah hian khawtlang mipui leh khawtlang hruaituten kan phâk chin chinah kan vilpui a, hetiang ti kan hriat chuan a rang lama thuneitute hrilh hriat vat hi kan ṭhat tlanna tur leh kan himna atan a pawimawh tih kan hriat thar a ṭul hle a ni.", "summary": "Tun hnaiah India ram state ṭhenkhatah Bird Flu a leng a, kan state ṭhenawm hnaiah pawh vawk pul hri ASF a leng bawk. Bird Flu hi chu kan state tan a hlauhawm pha chiah lo a, hetihlai hian ASF erawh a hlauhawm a hriat a nih avangin vawk leh vawksa aṭanga thil siam reng reng lakluh khapna thupek sorkarin a tichhuak tawh a ni. Tun thleng erawh chuan ASF hi Mizoramah lo la thleng lo nia ngaih a ni. Hman kum khan vawk pul hri PRRS chuan Mizoram a tuam a, Mizorama vawk tam takin thi a ni. Hetianga ran hri a len hian sorkarin ṭha taka hma a lak a ngai ṭhin. Sorkarin thupek a chhuah pawh hi zawm tum tlang ila a ṭha hle ang. Chutihlaiin tu emaw duham zualte vangin dan loa thil ti an awm leh ṭhin, hetiang lama fihlim lo kan awm chuan man vat a, a phu tawk hremna pek ngei a ṭha viau." }, { "summarization_id": "709", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9381", "file_name": "F_Mizo_Sum_3_29/1/25", "original_text": "August 27 hian Mizoram hmun hrang hrangah Villace Council (VC) inthlan­ nei turin State Election Commission chuan ruahmanna a siam a, he mi ni vek hian Aizawl khawpuiah Local Council (LC) thlan a ni bawk ang.Hripui lêng kar­ah, a hun sawn tura nasa taka nawrna karah inthlan hi kal tlangpui a ni dâwn ta niin a lang a, inthlan hi neih a nih rau rau chuan mipui pawhin ṭha taka vote thlak hi kan mawhphurhna a ni tih i hre thar ang u. Hripui lêng avangin mi ṭhenkhatin vote an thlak hreh deuh a nih pawhin dem lo ila, vote thlaktu zingah tel hram i tum ang u.Kan thlan chhuah turte hi kum nga chhunga kan khúa leh veng enkawltu turte an ni a, hei hi political party inbeihnaa ngaia kalpui loh hram a ṭha hle. Mipui hian kan khawtlang enkawltu tur kan thlang dâwn tih hria ila, hmun danga sorkarna siamtu tur thlan ang a ni lo a, political party ang zawnga thlir loh hram a ṭha awm e.Kan khúa leh venga VC leh LC atana candidate awmte ngun takin zir hlawm ila; mahni khúa leh veng enkawltu tura kan duh political party ni loin, kan khúa leh veng enkawla kaihruaitu tura kan duh mihring thlan chhuah thiam ni se a hlawkna teltu chu a khúa leh vengte an ni dawn si a. August 27 hian Mizoram hmun hrang hrangah Villace Council (VC) inthlan­ nei turin State Election Commission chuan ruahmanna a siam a, he mi ni vek hian Aizawl khawpuiah Local Council (LC) thlan a ni bawk ang.Hripui lêng kar­ah, a hun sawn tura nasa taka nawrna karah inthlan hi kal tlangpui a ni dâwn ta niin a lang a, inthlan hi neih a nih rau rau chuan mipui pawhin ṭha taka vote thlak hi kan mawhphurhna a ni tih i hre thar ang u. Hripui lêng avangin mi ṭhenkhatin vote an thlak hreh deuh a nih pawhin dem lo ila, vote thlaktu zingah tel hram i tum ang u.Kan thlan chhuah turte hi kum nga chhunga kan khúa leh veng enkawltu turte an ni a, hei hi political party inbeihnaa ngaia kalpui loh hram a ṭha hle. Mipui hian kan khawtlang enkawltu tur kan thlang dâwn tih hria ila, hmun danga sorkarna siamtu tur thlan ang a ni lo a, political party ang zawnga thlir loh hram a ṭha awm e.Kan khúa leh venga VC leh LC atana candidate awmte ngun takin zir hlawm ila; mahni khúa leh veng enkawltu tura kan duh political party ni loin, kan khúa leh veng enkawla kaihruaitu tura kan duh mihring thlan chhuah thiam ni se a hlawkna teltu chu a khúa leh vengte an ni dawn si a. August 27 hian Mizoram hmun hrang hrangah Villace Council (VC) inthlan­ nei turin State Election Commission chuan ruahmanna a siam a, he mi ni vek hian Aizawl khawpuiah Local Council (LC) thlan a ni bawk ang. Hripui lêng kar­ah, a hun sawn tura nasa taka nawrna karah inthlan hi kal tlangpui a ni dâwn ta niin a lang a, inthlan hi neih a nih rau rau chuan mipui pawhin ṭha taka vote thlak hi kan mawhphurhna a ni tih i hre thar ang u. Hripui lêng avangin mi ṭhenkhatin vote an thlak hreh deuh a nih pawhin dem lo ila, vote thlaktu zingah tel hram i tum ang u. Kan thlan chhuah turte hi kum nga chhunga kan khúa leh veng enkawltu turte an ni a, hei hi political party inbeihnaa ngaia kalpui loh hram a ṭha hle. Mipui hian kan khawtlang enkawltu tur kan thlang dâwn tih hria ila, hmun danga sorkarna siamtu tur thlan ang a ni lo a, political party ang zawnga thlir loh hram a ṭha awm e. Kan khúa leh venga VC leh LC atana candidate awmte ngun takin zir hlawm ila; mahni khúa leh veng enkawltu tura kan duh political party ni loin, kan khúa leh veng enkawla kaihruaitu tura kan duh mihring thlan chhuah thiam ni se a hlawkna teltu chu a khúa leh vengte an ni dawn si a.", "summary": "Hripui leng avanga a hun sawn tura nawrna nasa tak karah State Election Commission ruahmanna siam angin August 27 hian Mizoram hmun hrang hrangah Village Council(VC) leh Aizawl khawpuiah Local Council(LC) inthlan­ neih a ni dawn.Hripui leng avanga mi ṭhenkhatin vote an thlak hreh deuh a nih pawhin dem mailovin vote thlaktu zingah tel hram i tum ang u.Kum nga chhunga kan khawtlang enkawltu turte an ni a, political party ang zawnga thlir loh hram a ṭha awm e. Candidate-te ngun taka zir hlawmin khawtlang enkawla kaihruaitu tura kan duh mihring thlan chhuah thiam ni se a hlawkna teltu chu khawtlang mipuite an ni dawn si a." }, { "summarization_id": "710", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/2066", "file_name": "F_MIZO_SUM_18_6/2/25", "original_text": "Mizoram State Day lawmnaa thusawitu Mizoram Governor chuan, mipui tawrhna nasa tak karah ṭanrualna vanga Mizoramin state dinhmun a nei chu lawmawm a tih thu sawiin, \"Kan state hlawhtlinna aṭanga lang chiang chu, tunlai khawvel buai takah hian ram mipuite'n an duh a, hruaitute'n tharum thawhna aia remna leh muanna an dah sàn tlat chuan remna tluantling a awm thei a ni,\" a ti a; remna leh muanna chawi sángin, state intodelh ni tura ṭan lak a ṭul thu leh HIV/AIDS, cancer leh ruihhlo do kawngah sorkar thawhpui a ṭul thu a sawi.1986-ah Mizoramah remna leh muanna a thleng a, chumi hnuah chuan harsatna lian tham tawk mang loin he state hi a kal zel a; nimahsela he state ralmuang tak hnuaiah hian hmasawnna a kal chak lo hle tih chu kan hre vek awm e. Kan ṭhenawm state-te hi keini aia ralmuang lo leh harsatna lian zawk hnuaia awm an ni hlawm a, chuti chung chuan kawng hrang hrangah kan state hian a phak lo tih kan hmu ṭheuh si a, kan remna neih hi tun aia hman ṭangkai zawk a hun tawh khawp mai.Tuna kan state dinhmun hi state dangte hian rawn thlir se kan remna leh muanna hi an awt lo palh mai ang tih a hlauhawm a, remna hnuaiah state ralmuang taka mipui nuai 20 bawr vel hmasawnpui thei lo ram hruaitu kan nei reng mai hi a vanduaithlak hle tiin a sawi tel theih ang. Chhuang taka kan sawi ṭhin kan rama remna leh muanna hi a ropuiin a chhuanawm ngei a; amaherawhchu chu remna hnuaiah chuan hmasawnna hna a kal chak hleithei si lo hi a buaipuiawm lai chu a ni ang.Tunah chuan remna leh muanna kan neihna hun pawh a lo rei ta a, hmasawnna hna kan thawhna kawngah kum 30 chuang zet chu dâltu nei loin hna kan thawk thei a, state dangte tan remna leh muanna hi itawm leh awhawm khawpa kan zawrh theihna tur chu remna hnuaia kan hnathawh hi a ni ang. Mizoram State Day lawmnaa thusawitu Mizoram Governor chuan, mipui tawrhna nasa tak karah ṭanrualna vanga Mizoramin state dinhmun a nei chu lawmawm a tih thu sawiin, \"Kan state hlawhtlinna aṭanga lang chiang chu, tunlai khawvel buai takah hian ram mipuite'n an duh a, hruaitute'n tharum thawhna aia remna leh muanna an dah sàn tlat chuan remna tluantling a awm thei a ni,\" a ti a; remna leh muanna chawi sángin, state intodelh ni tura ṭan lak a ṭul thu leh HIV/AIDS, cancer leh ruihhlo do kawngah sorkar thawhpui a ṭul thu a sawi.1986-ah Mizoramah remna leh muanna a thleng a, chumi hnuah chuan harsatna lian tham tawk mang loin he state hi a kal zel a; nimahsela he state ralmuang tak hnuaiah hian hmasawnna a kal chak lo hle tih chu kan hre vek awm e. Kan ṭhenawm state-te hi keini aia ralmuang lo leh harsatna lian zawk hnuaia awm an ni hlawm a, chuti chung chuan kawng hrang hrangah kan state hian a phak lo tih kan hmu ṭheuh si a, kan remna neih hi tun aia hman ṭangkai zawk a hun tawh khawp mai.Tuna kan state dinhmun hi state dangte hian rawn thlir se kan remna leh muanna hi an awt lo palh mai ang tih a hlauhawm a, remna hnuaiah state ralmuang taka mipui nuai 20 bawr vel hmasawnpui thei lo ram hruaitu kan nei reng mai hi a vanduaithlak hle tiin a sawi tel theih ang. Chhuang taka kan sawi ṭhin kan rama remna leh muanna hi a ropuiin a chhuanawm ngei a; amaherawhchu chu remna hnuaiah chuan hmasawnna hna a kal chak hleithei si lo hi a buaipuiawm lai chu a ni ang.Tunah chuan remna leh muanna kan neihna hun pawh a lo rei ta a, hmasawnna hna kan thawhna kawngah kum 30 chuang zet chu dâltu nei loin hna kan thawk thei a, state dangte tan remna leh muanna hi itawm leh awhawm khawpa kan zawrh theihna tur chu remna hnuaia kan hnathawh hi a ni ang. Mizoram State Day lawmnaa thusawitu Mizoram Governor chuan, mipui tawrhna nasa tak karah ṭanrualna vanga Mizoramin state dinhmun a nei chu lawmawm a tih thu sawiin, \"Kan state hlawhtlinna aṭanga lang chiang chu, tunlai khawvel buai takah hian ram mipuite'n an duh a, hruaitute'n tharum thawhna aia remna leh muanna an dah sàn tlat chuan remna tluantling a awm thei a ni,\" a ti a; remna leh muanna chawi sángin, state intodelh ni tura ṭan lak a ṭul thu leh HIV/AIDS, cancer leh ruihhlo do kawngah sorkar thawhpui a ṭul thu a sawi. 1986-ah Mizoramah remna leh muanna a thleng a, chumi hnuah chuan harsatna lian tham tawk mang loin he state hi a kal zel a; nimahsela he state ralmuang tak hnuaiah hian hmasawnna a kal chak lo hle tih chu kan hre vek awm e. Kan ṭhenawm state-te hi keini aia ralmuang lo leh harsatna lian zawk hnuaia awm an ni hlawm a, chuti chung chuan kawng hrang hrangah kan state hian a phak lo tih kan hmu ṭheuh si a, kan remna neih hi tun aia hman ṭangkai zawk a hun tawh khawp mai. Tuna kan state dinhmun hi state dangte hian rawn thlir se kan remna leh muanna hi an awt lo palh mai ang tih a hlauhawm a, remna hnuaiah state ralmuang taka mipui nuai 20 bawr vel hmasawnpui thei lo ram hruaitu kan nei reng mai hi a vanduaithlak hle tiin a sawi tel theih ang. Chhuang taka kan sawi ṭhin kan rama remna leh muanna hi a ropuiin a chhuanawm ngei a; amaherawhchu chu remna hnuaiah chuan hmasawnna hna a kal chak hleithei si lo hi a buaipuiawm lai chu a ni ang. Tunah chuan remna leh muanna kan neihna hun pawh a lo rei ta a, hmasawnna hna kan thawhna kawngah kum 30 chuang zet chu dâltu nei loin hna kan thawk thei a, state dangte tan remna leh muanna hi itawm leh awhawm khawpa kan zawrh theihna tur chu remna hnuaia kan hnathawh hi a ni ang.", "summary": "Mizoram State Day lawmnaa thusawitu Mizoram Governor chuan, mipui tawrhna nasa tak karah ṭanrualna vanga Mizoramin state dinhmun a nei chu lawmawm a tih thu sawiin, state intodelh ni tura ṭan lak a ṭul thu leh HIV/AIDS, cancer leh ruihhlo do kawngah sorkar thawhpui a ṭul thu a sawi bawk. 1986-ah Mizoramah remna leh muanna a thleng a;mahse, hmasawnna a kal chaklo hle, kan ṭhenawm state, keini aia ralmuanglo te pawh kawng hrang hrangah kan state hian a phaklo hle a, kan remna neih hi tun aia hman ṭangkai zawk a hun tawh hle a, remna hnuaia State ralmuang taka mipui nuai 20 bawr vel hmasawnpui theilo ram hruaitu kan nei reng hi a vanduaithlak hle. Chhuang taka kan sawi ṭhin kan rama remna leh muanna hi a ropuiin a chhuanawm ngei a; amaherawhchu chu remna hnuaiah chuan hmasawnna hna a kal chak hleithei silo a, hmasawnna hna kan thawhna kawngah kum 30 chuang zet chu dâltu nei loin hna kan thawk thei a, state dangte tan remna leh muanna hi itawm leh awhawm khawpa kan zawrh theihna tur chu remna hnuaia kan hnathawh hi a ni ang." }, { "summarization_id": "711", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/37875", "file_name": "SMizo_76_12-02", "original_text": "Mizoram sorkar chuan Aizawl khawpui huam chhungah Covid-19 hripui darh zel tur venna atan total lockdown a kalpui leh mek a; tun ṭum lockdown-ah hian a hma aia khauh zawka inkhuahkhirh a, mipui pawn chhuak tur mahni huam chhung ṭheuha veng turin Local Level Task Force-te a sawm.Local Level Task Force-te hian sorkar lam sawmna hi an zawm ṭha hle mai a, Aizawl khawpui bikah mipui veivak an awm mang lo a, task force lamin mahni veng chhung ṭheuh taima takin an veng a ni. Veng tam tak chuan an veng luh chhuahna hmun pawimawh deuhah hrui thlungin mihring leh lirthei veivakte an endik a; zingkar aṭanga zan thlengin duty an insiam bakah inkaihhruaina hrang hrang mipuiah hriattirin aurinna hmangin zirtirna an kalpui reng bawk a ni.Kum khat chuang hripui avangin kan buai tawh a, sorkar tha leh sum pawhin a daih tawh lo tih a takin kan hmu. Chutihlaia mipuite tha chakna hmang thiam a, task force nena thawhhona ṭha zawk leh chak zawk nei tura ruahmanna siam a ni hi a lawmawm a. Covid-19 thawh hnihnaa lockdown kan kalpui tawh dang zawngte aiin tun ṭumah hian inkhuahkhirhna leh inkaihhruaina pawh a ṭha zawk niin a lang.Mi tam tak ei­zawn­na tibuaia a hming maia lock­down puan a nih khan pawn chhuak thei leh veivak thei an tam em em a. Veng chhungah inlen pawh an awm reng bawk avangin Covid-19 positive an pung zel a tih theih a; tun ṭuma ruahmanna thar siama khawtlang hruaitute nena ṭang ruala lockdown kalpui hian hripui venna kawngah rah ṭha a chhuah ngei a beiseiawm. Mizoram sorkar chuan Aizawl khawpui huam chhungah Covid-19 hripui darh zel tur venna atan total lockdown a kalpui leh mek a; tun ṭum lockdown-ah hian a hma aia khauh zawka inkhuahkhirh a, mipui pawn chhuak tur mahni huam chhung ṭheuha veng turin Local Level Task Force-te a sawm.Local Level Task Force-te hian sorkar lam sawmna hi an zawm ṭha hle mai a, Aizawl khawpui bikah mipui veivak an awm mang lo a, task force lamin mahni veng chhung ṭheuh taima takin an veng a ni. Veng tam tak chuan an veng luh chhuahna hmun pawimawh deuhah hrui thlungin mihring leh lirthei veivakte an endik a; zingkar aṭanga zan thlengin duty an insiam bakah inkaihhruaina hrang hrang mipuiah hriattirin aurinna hmangin zirtirna an kalpui reng bawk a ni.Kum khat chuang hripui avangin kan buai tawh a, sorkar tha leh sum pawhin a daih tawh lo tih a takin kan hmu. Chutihlaia mipuite tha chakna hmang thiam a, task force nena thawhhona ṭha zawk leh chak zawk nei tura ruahmanna siam a ni hi a lawmawm a. Covid-19 thawh hnihnaa lockdown kan kalpui tawh dang zawngte aiin tun ṭumah hian inkhuahkhirhna leh inkaihhruaina pawh a ṭha zawk niin a lang.Mi tam tak ei­zawn­na tibuaia a hming maia lock­down puan a nih khan pawn chhuak thei leh veivak thei an tam em em a. Veng chhungah inlen pawh an awm reng bawk avangin Covid-19 positive an pung zel a tih theih a; tun ṭuma ruahmanna thar siama khawtlang hruaitute nena ṭang ruala lockdown kalpui hian hripui venna kawngah rah ṭha a chhuah ngei a beiseiawm.", "summary": "Mizoram sorkar chuan Aizawl khawpui huam chhungah Covid-19 hripui darh zwl tur venna atan lockdown a kalpui leh mek a, a hma aia khauh zawka inkhuahkhirh a, mipui pawn chhuak tur te veng uluk turin Local Task Force-te a sawm. Veng tam tak chuan mihring leh lirthei veivak te an endik a, inkaihhruaina hrang hrang mipuiah hriattirin aurinna hmangin zirtirna an kalpui reng bawk a ni. He Covid-19 lockdown thawhhnihna ah hian he hripui do turin mipui te chu an sawm takzet a, heihian rah tha a chhuah rei an beisei." }, { "summarization_id": "712", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5963", "file_name": "SMizo_46_10-02", "original_text": "Sikul indaih tawk lo an la awm Mizoram NewsSikul indaih tawk lo an la awm admin 18-Oct-2024 12:55 PM Aizawl DEO chuan ni 10.10.2024 khan office order ti chhuakin sikul thenkhat indaih loh chhuanlama subject zirtir kim lo leh exam conduct lote an awm tih a tarlang. DSE Circular No. B.12015/5/2019-DSE (Estt)/162. Dated 20\" September. 2024 angin Mizoram Sorkarin zirna in hrang hrangah zirtirtu indaih lohna tiziaawm turin hma a la mek tih tarlangin Aizawl DEO chuan, 'A ziaawm tawh hle chungin sikuk thenkhatah indaih tawk lo an la awm a, sorkar pawhin hma a la mek zel a ni,' a ti. Aizawl DEO chuan sikul thenkhatah indaih loh chhuanlamin subject thenkhat zirtir loh leh exam conduct lohte a awm tih hriat a nih thu tarlangin, 'Hei hi sikul zirlaite hmasawnna tithuanawp thei a ni,' tiin chuvangin, tuna zirtirtu la indaih lohna sikulahte hian zirtirtu dah belh a nih hma pawhin subject zawng zawng zirtir ngei tur a nih thu a tarlang. Aizawl DEO chuan hemi chungchangah hian headmaster/headmaster i/c te chu a tul anga hma lain, ruahmanna lo siam theuh turin a hriattir. File picture", "summary": "Aizawl DEO chuan office order tichhuakin Sikul thenkhat indaih loh chhuanlam a subject zirtir kim lo leh exam conduct lo te an awm tih a tarlang a, heihi zirlaite hmasawnna tithuanawp thei a ni a. Mizoram Sorkarin zirna in hrang hrangah zirtrtu indaih lohna tiziaawm turin hma a la mek tih tarlang in, chumi hma chuan tun a zrtirtu la indaih lohna sikul thenkhat te pawn subject zawng zawng zir ngei anih theih nan headmaster te chu ruahmanna lo siam turin a ti." }, { "summarization_id": "713", "url": "https://www.exploremizoram.com/2022/11/aizawl-smart-city-ltd-mzp-inter-high.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_18.2.25", "original_text": "Aizawl Smart City Ltd MZP Inter High School Quiz 2022 chhunzawm; Nakzanah Semi Final khel dawnAizawl | Nov 30, 2022:Aizawl Smart City Ltd MZP Inter High School Quiz 2022 chu zanin khan Ignite Studio-ah chhunzawm a ni a, Nakzanah Semi Final an khel dawn.Zaninah match khat awmin, Govt Chaltlang High School, Springfield HSS, leh Govt Mizo High School te intumin, Govt Mizo HS an chak a, anni hian Semi Final an lut a ni.Heti hian St. Joseph HSS, St. Pauls HSS, Tiny Tots HSS, Kids Care School leh Govt Mizo High School te semi final an lut a.Best loser pahnih - Royal Standard School leh CLS Academy ten naktuk zing dar 9:30 khian MZP Pisa Pui-ah semi final lut tur an zawng ang.Nizanah khan Tiny Tots HSS, Sentea Memorial School leh Greenland HSS te inelin Tiny Tots High School an chak.• Khelh hnihnaah hian Mount Carmel, Kids Care leh  Sihphir Venghlun High School te inelin, Kids Care an chak.Semi final-ah hian first match-ah St Joseph HSS, Govt Mizo HS leh Kids Care School te an intum ang a, Match hnihna-ah Tiny Tots HSS, St Pauls HSS leh Best Loser aṭanga Semi final lutte an intum ang.December 2 zanah Final khelh tur a ni a. Hetah hian, Match 1naa winner leh Match 2naa winner bakah Semi final match a best loser te'n final an khel dawn a ni.AizawlSmart City MZP Inter High School Quiz 2022-a sikul telte:1. NEUHOF ENGLISH MEDIUM SCHOOL@ Ramdinliana & C Lalhmangaihsanga2. CLS ACADEMY@ Esther Chanchinmawii & Florence Lalhruaitluangi3. TINY TOTS HIGHER SECONDARY SCHOOL@ Ramthlanmawii & Vanlalawmpuii4. GREENLAND HIGHER SECONDARY SCHOOL@ Vanlalremmawia & Malsawmtluanga5. GOVT. MIZO HIGH SCHOOL@ C Lalawmpuii & Jenifer Lalliantluangi6. ROYAL STANDARD SCHOOL@ Lalremruati & Saizampuii Sailo7. SIHPHIR VENGHLUN HIGH SCHOOL@ Elizabeth Lalbiakmawii & Danny Ramengmawia8. SENTEA MEMORIAL SCHOOL@ Lalrinzuala & Vanlalhmangaihzuala9. GOVT. CHALTLANG HIGH SCHOOL@ Anne Lalremthangi & Dairothangzuala10. SPRINGFIELD HIGHER SECONDARY SCHOOL@ Vanlalpekhlua & Rebecca K Lalremruati11.  MOUNT CARMEL SCHOOL@ MC Lalruatfeli & Carina F Ngurdinsangi12. ST. JOSEPH HIGHER SECONDARY SCHOOL@ Deborah R Lalhmingmawii & Vanlalrinawma13. EPHRAIM HIGHER SECONDARY SCHOOL@ Lalthlamuanpuia & Lalruathlui Ralte14. ST. PAUL'S HIGHER SECONDARY SCHOOL@ Malsawmsangi Hmar & T Lalmuanpuia15. KIDS CARE SCHOOL@ Lalvohbika & Zohmangaihi(He website kal zel theih nan hian fakna lo langte hi i lo hmet ve thin dawn nia.)[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[Website ah hian sumdawng leh mi tin tan tlawmtein fakna kan dahsak thei e. WhatsApp +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Website leh a hnuaia fakna hi lo hmet ve rawh.)", "summary": "MZP Inter High School Quiz 2022 chu zanin khan Ignite Studio-ah chhunzawm a ni a, Nakzanah Semi Final an khel dawn. Zaninah Govt Chaltlang High School, Springfield HSS, leh Govt Mizo High School te intumin, Govt Mizo HS an chak. Ti hian St. Joseph HSS, St.Pauls HSS, Tiny Tots HSS, Kids Care School leh Govt Mizo High School ten Semi final an lut. Royal Standard leh CLS Academy ten Semi final lut tur an zawng leh ang. Semi final-ah hian first match ah St. Joseph HSS, Govt Mizo HS leh Kids Care School an intum ang a, Match hnihna-ah Tiny Tots HSS, St. Pauls HSS leh Best Loser atanga Semi final lutte an intum ang. December 2 zanah Final khelh tur a ni." }, { "summarization_id": "714", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "ASF vangin Vawk sing khat dawn chan a ni tawh Serchhip District-ah kumin chhunga ASF vanga Vawk thi leh suat chu sing khat a tling dawn hnai ta. Serchhip District-ah hian Inrinni khan ASF vanga Vawk thi hi 21 chhinchhiah belhin heng zinga 11 te chu Chhiahtlang khuaa mi te a ni a, East Lungdar leh Keitum-ah Vawk pathum ve ve thiin Baktawng-ah 2 leh Khawlailung leh New Ser-chhip North-ah Vawk pakhat ve ve an thi a. Nimin khan Keitum leh New Serchhip North-ah vawk thi pathum ve ve chhinchhiah niin Chhiah-tlang-ah Vawk thi pakhat chhinchhiah leh a ni bawk. Inrinni vek khan Serchhip District-ah hri darh zel tur venna atan Vawk 24 suat ni bawkin heng zinga 12 te chu New Serchhip North-ah niin Khawlailung-ah Vawk 10 suat a ni bawk a, Sialsir leh East Lungdar-ah vawk pakhat ve ve suat a ni bawk a, nimin khan Chhiahtlang-ah Vawk 6 suat niin Serchhip P&E Veng-ah 3, New Ser-chhip South-ah 3 leh Baktawng-ah pakhat, a vaiin Vawk 12 suat leh a ni bawk. Heti hian kumin chhungin Serchhip District-ah ASF avanga Vawk thi 3315 awmin Vawk 6671 suat a ni tawh bawk a, Serchhip District-a kumin chhunga Vawk thi leh suat hi a vaiin 9984 tling tawhin khaw 31-a chhungkaw 2084 in he hri avang hian harsatna an tawk tawh a ni. Serchhip District-a ASF hri leng hi a darh lutuk tawh rih lo niin a lang a, Vawk thi awmna khaw thenkhat ah erawh Vawk thi leh suat hi ala awm deuh reng thung a ni. AH&Vety Department hnuaia Integrated Sample Survey Report, 2023-a a lan danin Mizoram in thla khat chhunga Vawksa ei ral chu kg. 4,07,145 nia chhut a ni a, Vawksa kg. khat Rs. 400 hisapin Rs. 16,28,58,000 man a tling a. Mizoram Pig Farmers’ Association hruaitute chuan tun dinhmunah Vawksa-ah Mizoram a la intodelh lo tih sawiin, a chhan ber chu Vawk hri len vang tih an sawi a, kum 10 kalta chhungin PRRS leh ASF vanga Vawk thi a tam thu an sawi bawk.", "summary": "ASF vangin Vawk sing khat dawn chan a ni tawh Serchhip District-ah kumin chhungin ASF vanga vawk thu leh suat chu sing khat a tling dawn. Vawk thite hi chhinchhiah zel an ni. Inrinni khan hri darh zel tur venna atan Vawk 24 suaz niin heng zinga 12 chu New Serchhip North ah a ni. Heti hian kumin chhungin Serchhip District ah Vawk thi 3315 awmin Vawk suat 6671 a awm a, a vaiin 9984 tling tawhin khaw 31- a chhungkaw 2084 in he hri avang hian harsatna an tawk tawh a ni. Tunlai tak chuan he hri hi a ziaawm deuh. Integrated Sample Survey Report, 2023-a a lan danin Mizoram in thla khag chhunga Vawksa a ei ral chu kg 4,07,145 nia chhut a ni. Mizoram Pig Farmer's Association hruaitute chuan tun dinhmunah Vawksa-ah Mizoram a la intodelh lo nia sawiin, a chhan ber chu Vawk hri vang niin an sawi." }, { "summarization_id": "715", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/147", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_13.2.25", "original_text": "Kum a thar a, sorkar pisa kal hun a ni leh tawh a, sumdawngte pawhin hna an thawk ṭan leh ang. Mizoram sorkar chuan January 3, 2020 aṭanga pisa kai ṭan tur a ti a, chutih laiin, pisa kai lo an la tam hle a, a kai chhunte pawh a hun taka thleng lo leh a hun hmaa pisa chhuahsan an tam hle.Mizote hi hnam dang ang lo taka kum hlui thlah la na tak hnam kan niin a lang a; mi dangin kum thar an hmuah zante pawh 'Kum hlui thlah zan' ti zawnga sawi ṭhin, kum hlui thahna hla ṭha tak tak nei kan ni. Hei hi kan nunphung a nih avangin sawisel leh sawi hnawm chi a ni lo a, hetih lai hian kum a thar tawh hnua min uai rittua hman zui loh erawh a ṭha khawp mai.Kum hluiah December thla chawhnu lamah chuan 'hunpui' kan hmuak a, kan inbuatsaih a, Krismas thawmhnaw leh hunpui atana mamawh zuartu sumdawng tih loh chuan chawlh boruak hi kan hmang hma ṭhin hle. Sorkar pisa tam takah thawktu an inthlahdul hma a, Krismas an urlawk avanga pisa dawr tur awm mumal lote pawh a awm ṭhin.Tunah chuan kan lawm ber Krismas a liam a, kumthar lawmna hun bik pawh kan hmang zo leh ta a; chawlh boruaka inawi lungleng tawh loa hna thawk thei tura kan insan mar a hun ta hle.Hunpui uar tak leh âm taka kan hman chu hunin a liampui tawh a, tunah chuan hma thar la tur leh bul ṭan thar turin hun ṭha a inhawng a. He kum lo tharah hian hna thawk ṭan nghal turin rilru i siam ang u. Kum a thar a, sorkar pisa kal hun a ni leh tawh a, sumdawngte pawhin hna an thawk ṭan leh ang. Mizoram sorkar chuan January 3, 2020 aṭanga pisa kai ṭan tur a ti a, chutih laiin, pisa kai lo an la tam hle a, a kai chhunte pawh a hun taka thleng lo leh a hun hmaa pisa chhuahsan an tam hle.Mizote hi hnam dang ang lo taka kum hlui thlah la na tak hnam kan niin a lang a; mi dangin kum thar an hmuah zante pawh 'Kum hlui thlah zan' ti zawnga sawi ṭhin, kum hlui thahna hla ṭha tak tak nei kan ni. Hei hi kan nunphung a nih avangin sawisel leh sawi hnawm chi a ni lo a, hetih lai hian kum a thar tawh hnua min uai rittua hman zui loh erawh a ṭha khawp mai.Kum hluiah December thla chawhnu lamah chuan 'hunpui' kan hmuak a, kan inbuatsaih a, Krismas thawmhnaw leh hunpui atana mamawh zuartu sumdawng tih loh chuan chawlh boruak hi kan hmang hma ṭhin hle. Sorkar pisa tam takah thawktu an inthlahdul hma a, Krismas an urlawk avanga pisa dawr tur awm mumal lote pawh a awm ṭhin.Tunah chuan kan lawm ber Krismas a liam a, kumthar lawmna hun bik pawh kan hmang zo leh ta a; chawlh boruaka inawi lungleng tawh loa hna thawk thei tura kan insan mar a hun ta hle.Hunpui uar tak leh âm taka kan hman chu hunin a liampui tawh a, tunah chuan hma thar la tur leh bul ṭan thar turin hun ṭha a inhawng a. He kum lo tharah hian hna thawk ṭan nghal turin rilru i siam ang u. Kum a thar a, sorkar pisa kal hun a ni leh tawh a, sumdawngte pawhin hna an thawk ṭan leh ang. Mizoram sorkar chuan January 3, 2020 aṭanga pisa kai ṭan tur a ti a, chutih laiin, pisa kai lo an la tam hle a, a kai chhunte pawh a hun taka thleng lo leh a hun hmaa pisa chhuahsan an tam hle. Mizote hi hnam dang ang lo taka kum hlui thlah la na tak hnam kan niin a lang a; mi dangin kum thar an hmuah zante pawh 'Kum hlui thlah zan' ti zawnga sawi ṭhin, kum hlui thahna hla ṭha tak tak nei kan ni. Hei hi kan nunphung a nih avangin sawisel leh sawi hnawm chi a ni lo a, hetih lai hian kum a thar tawh hnua min uai rittua hman zui loh erawh a ṭha khawp mai. Kum hluiah December thla chawhnu lamah chuan 'hunpui' kan hmuak a, kan inbuatsaih a, Krismas thawmhnaw leh hunpui atana mamawh zuartu sumdawng tih loh chuan chawlh boruak hi kan hmang hma ṭhin hle. Sorkar pisa tam takah thawktu an inthlahdul hma a, Krismas an urlawk avanga pisa dawr tur awm mumal lote pawh a awm ṭhin. Tunah chuan kan lawm ber Krismas a liam a, kumthar lawmna hun bik pawh kan hmang zo leh ta a; chawlh boruaka inawi lungleng tawh loa hna thawk thei tura kan insan mar a hun ta hle. Hunpui uar tak leh âm taka kan hman chu hunin a liampui tawh a, tunah chuan hma thar la tur leh bul ṭan thar turin hun ṭha a inhawng a. He kum lo tharah hian hna thawk ṭan nghal turin rilru i siam ang u.", "summary": "Mizoram sorkar chuan Jan 3, 2020 atanga pisa kai tan tur a ti a, pisa kai ko an ka tam hle. Mizote hi hnam dang ang lo taka kum hlui thlah la na tak hnam kan niin a lang a, kum thar hmuah lam aia kum hlui thlahna tia sawi thin kan ni. Hei hi kan nunphung a ni a, sawi hnawm chi a ni lo. Kum hluiah December thla chawhnu lamah chuan 'Hunpui' kan hmuak a, kan inbuatsaih a thih. Sorkar pisa tam takah thawktu an inthlahdul hma a, Krismas kan urlawk avanga pisa dawr tur awm mang lo pawh an awm thin. Tunah kan lawm ber Krismas a liam a, kum thar lawmna pawh a zo a, hnathawk thei tura insanmar a hun ta. He kum tharah hian hna thawk tan nghal turin rilru i siam ang u." }, { "summarization_id": "716", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/123280", "file_name": "H-83-31/01/2025-Home Minister thusawi", "original_text": "Home minister R Lalzirliana chuan, tun hnaia NLFT-te'n Mizoram aṭanga mi pahnih an rûkbo chhanchhuak turin Bangladesh-ah Mizoram police-te tirh luh an tum hman tih tun hnaiah a sawi a; inrûkbona a thlen ṭumin Bangladesh-a luh phalna sorkar laipuiah an dil tawh tih a sawi bakah NLFT bûk luhchhuah an tum hman thute a sawi.Home Minister hian Mizoram mi­puite thlamuan a tumna lama a sawi a nih hmel a, a thu­sawi hi mipuite'n an thlamuanpui viau mai thei a; nimah­sela Home Minister thusawi hian ngaih­tuah a tithui hle a ni.Mizoram sorkar hian inrukbona thleng ṭhin a duh lo takzet a ni tih a sawi tumna a ni mai thei a, an thil tih 'tum' thleng thlenga vantlang hmaa sawi hi chu thil ṭul ber a ni lo thei a, thup chin neih thiam hi a ṭha khawp mai.Kan ṭhenawm state-a NLFT-te'n kan ram chhunga mi ngei an ruk bo ṭhin avangin sorkar pawh a lungawi lo a, a ṭul a nih phawt chuan Bangladesh thlenga ûm mai an inhuam tawh a, thuneitu lam pawh an lo be diam tawh a nih hmel a, thil lawmawm tak a ni. Hetihlai hian kan state chhung ngeiah pawh hel pawlte chetna sawi tur a awm leh zauh ṭhin a, ramriah ngei pawh buaina kan tawk fo ṭhin a, heng thilahte pawh hian sorkar hian a mipuite thlamuan turin ṭan la zel se a ṭha khawp mai.Home Minister berin NLFT tawmna bûk luhchhuah tuma an inrin hman thu leh, Pathian an rawn hnua an ṭhulh leh tak thu a sawite hi chu Police department chhungah tawp mai se a ṭha hle mai a, vantlang hriata sawi kher ṭul lo hi a awm ve a, he mi kawngah hian sorkar hotu pawimawh chin hi chu an insum thiam a ṭha hle a ni.Engpawhnise Home Minister-in Mizo mipuite thlamuanna thu a sawi hi thil lawmawm a ni a, a duhthawh luatah a sawi chipchiar lutuk deuh a nih hmel a, sorkar hotu pawimawh chin hi chuan zêp chin tur leh sawi tur âwm chin an thliar thiam zel hi a la pawimawh khawp mai. Home minister R Lalzirliana chuan, tun hnaia NLFT-te'n Mizoram aṭanga mi pahnih an rûkbo chhanchhuak turin Bangladesh-ah Mizoram police-te tirh luh an tum hman tih tun hnaiah a sawi a; inrûkbona a thlen ṭumin Bangladesh-a luh phalna sorkar laipuiah an dil tawh tih a sawi bakah NLFT bûk luhchhuah an tum hman thute a sawi.Home Minister hian Mizoram mi­puite thlamuan a tumna lama a sawi a nih hmel a, a thu­sawi hi mipuite'n an thlamuanpui viau mai thei a; nimah­sela Home Minister thusawi hian ngaih­tuah a tithui hle a ni.Mizoram sorkar hian inrukbona thleng ṭhin a duh lo takzet a ni tih a sawi tumna a ni mai thei a, an thil tih 'tum' thleng thlenga vantlang hmaa sawi hi chu thil ṭul ber a ni lo thei a, thup chin neih thiam hi a ṭha khawp mai.Kan ṭhenawm state-a NLFT-te'n kan ram chhunga mi ngei an ruk bo ṭhin avangin sorkar pawh a lungawi lo a, a ṭul a nih phawt chuan Bangladesh thlenga ûm mai an inhuam tawh a, thuneitu lam pawh an lo be diam tawh a nih hmel a, thil lawmawm tak a ni. Hetihlai hian kan state chhung ngeiah pawh hel pawlte chetna sawi tur a awm leh zauh ṭhin a, ramriah ngei pawh buaina kan tawk fo ṭhin a, heng thilahte pawh hian sorkar hian a mipuite thlamuan turin ṭan la zel se a ṭha khawp mai.Home Minister berin NLFT tawmna bûk luhchhuah tuma an inrin hman thu leh, Pathian an rawn hnua an ṭhulh leh tak thu a sawite hi chu Police department chhungah tawp mai se a ṭha hle mai a, vantlang hriata sawi kher ṭul lo hi a awm ve a, he mi kawngah hian sorkar hotu pawimawh chin hi chu an insum thiam a ṭha hle a ni.Engpawhnise Home Minister-in Mizo mipuite thlamuanna thu a sawi hi thil lawmawm a ni a, a duhthawh luatah a sawi chipchiar lutuk deuh a nih hmel a, sorkar hotu pawimawh chin hi chuan zêp chin tur leh sawi tur âwm chin an thliar thiam zel hi a la pawimawh khawp mai.", "summary": "16th February,2015 Home Minister R.Lalzirliana chuan NLFT ten Mizoram atanga mi pahnih an rukbo chhanchhuak turin Bangladesh-ah Mizoram police-te tirh luh an tum hman tih leh NLFT bûk luhchhuah an tum hman thu a sawi.Hetihlai hian kan state chhung ngeiah pawh hel pawlte chetna sawi tur a awm leh zeuh thin a,ramri-ah ngei pawh buaina kan tawk fo thin.Heng thilah pawh hian sawrkar hian hma la tel thei se a duhawm hle. Home Minister-in NLFT tawmna bûk luhchhuah an tum thu a sawi hi Police departmenta tawp mai atana a that thu leh sawrkar hotu pawimawh chin ang hi chuan mipui hmaa sawi tur chin an thliar thiam a tul hle." }, { "summarization_id": "717", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4085", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_6/2/25", "original_text": "Mizote kut neih ropui ber Chapchar Kut chu hlim takin hman zawh a ni ta. Mizoram sorkar chuan Chapchar Kut hmanna atan hian Aizawlah cheng nuai 65 an dah a, Lungleiah cheng nuai nga an dah a, district dangah nuai thum ṭheuh a dah bawk a ni.Social media lamah Chapchar Kut sum sem dan hian sawisel a hlawh nasa a, pawl ṭhenkhat phei chuan thuchhuah siamin an dem hial a ni. Mizoram sorkar hian Chapchar Kut atan hian sum a dah tam thei lo ang tih chu kan budget kalphung enin thil chiang sa a ni a, chutihlaia a hman dan kalphung danglam tam vak si loa a sum dah inthlau lutuk hi chu a chang tlem tan vui mai a awl ang.Aizawlah ni hnih chhung hman a ni a, a ni khatnaah sorkar hnathawkte pawh kal phalsak ni mah se Lammual a thawl hle a, item nei châmbangte tih loh chu a chhimtu mipui an awm meuh lo. Kan kut ropui tak hi kan hlut avanga a hun chhung pawh sei hi a mipui lam hian kan la zo meuh lo zawk a ang hle mai a; sorkar hnathawk lam lah Chapchar Kut chhuanlama pisa chhuahsan ni si, a lawmna hmun Lammuala kal mang si lo deuh vek an ni tih chu sorkar pisa thawlzia leh Lammual thawlzia aṭangin a lang chiang hle a ni.Kan sorkar hotute hian kum dangah pawisa tam zawk an dah thei dawn a nih lo chuan Aizawla ni hnih chhung Chapchar Kut hman hi titawp se, ni khat senso tur hi district dangah sem rual thei zawk se a duhawm khawp mai. Tunah hi chuan kut hman dawn apiangin Aizawl ni lo zawngte an vui zel dawn niin a lang a, an vuivai pawh hi a âwm lo hran lo. Aizawla mipui an tam bik avanga pawisa dah tam fâl angin chhut dawn ila, Champhai leh Lawngtlai-te dawn zat Saitual leh Hnahthial district-in an dawng bawk si a, tehfung mumal a awm lo a ni ber mai.Engpawhnise Chapchar Kuta sum sem dan mai ni lo a hman dan thleng hian en uluk deuh a ngai a, kum ṭhenkhata an sum hman dan rinhlelhawm tak angte kha awm tawh lo se, district hrang hranga sum sem dan pawh hi ennawn theih ni se a ṭha khawp mai. Mizote kut neih ropui ber Chapchar Kut chu hlim takin hman zawh a ni ta. Mizoram sorkar chuan Chapchar Kut hmanna atan hian Aizawlah cheng nuai 65 an dah a, Lungleiah cheng nuai nga an dah a, district dangah nuai thum ṭheuh a dah bawk a ni.Social media lamah Chapchar Kut sum sem dan hian sawisel a hlawh nasa a, pawl ṭhenkhat phei chuan thuchhuah siamin an dem hial a ni. Mizoram sorkar hian Chapchar Kut atan hian sum a dah tam thei lo ang tih chu kan budget kalphung enin thil chiang sa a ni a, chutihlaia a hman dan kalphung danglam tam vak si loa a sum dah inthlau lutuk hi chu a chang tlem tan vui mai a awl ang.Aizawlah ni hnih chhung hman a ni a, a ni khatnaah sorkar hnathawkte pawh kal phalsak ni mah se Lammual a thawl hle a, item nei châmbangte tih loh chu a chhimtu mipui an awm meuh lo. Kan kut ropui tak hi kan hlut avanga a hun chhung pawh sei hi a mipui lam hian kan la zo meuh lo zawk a ang hle mai a; sorkar hnathawk lam lah Chapchar Kut chhuanlama pisa chhuahsan ni si, a lawmna hmun Lammuala kal mang si lo deuh vek an ni tih chu sorkar pisa thawlzia leh Lammual thawlzia aṭangin a lang chiang hle a ni.Kan sorkar hotute hian kum dangah pawisa tam zawk an dah thei dawn a nih lo chuan Aizawla ni hnih chhung Chapchar Kut hman hi titawp se, ni khat senso tur hi district dangah sem rual thei zawk se a duhawm khawp mai. Tunah hi chuan kut hman dawn apiangin Aizawl ni lo zawngte an vui zel dawn niin a lang a, an vuivai pawh hi a âwm lo hran lo. Aizawla mipui an tam bik avanga pawisa dah tam fâl angin chhut dawn ila, Champhai leh Lawngtlai-te dawn zat Saitual leh Hnahthial district-in an dawng bawk si a, tehfung mumal a awm lo a ni ber mai.Engpawhnise Chapchar Kuta sum sem dan mai ni lo a hman dan thleng hian en uluk deuh a ngai a, kum ṭhenkhata an sum hman dan rinhlelhawm tak angte kha awm tawh lo se, district hrang hranga sum sem dan pawh hi ennawn theih ni se a ṭha khawp mai. Mizote kut neih ropui ber Chapchar Kut chu hlim takin hman zawh a ni ta. Mizoram sorkar chuan Chapchar Kut hmanna atan hian Aizawlah cheng nuai 65 an dah a, Lungleiah cheng nuai nga an dah a, district dangah nuai thum ṭheuh a dah bawk a ni. Social media lamah Chapchar Kut sum sem dan hian sawisel a hlawh nasa a, pawl ṭhenkhat phei chuan thuchhuah siamin an dem hial a ni. Mizoram sorkar hian Chapchar Kut atan hian sum a dah tam thei lo ang tih chu kan budget kalphung enin thil chiang sa a ni a, chutihlaia a hman dan kalphung danglam tam vak si loa a sum dah inthlau lutuk hi chu a chang tlem tan vui mai a awl ang. Aizawlah ni hnih chhung hman a ni a, a ni khatnaah sorkar hnathawkte pawh kal phalsak ni mah se Lammual a thawl hle a, item nei châmbangte tih loh chu a chhimtu mipui an awm meuh lo. Kan kut ropui tak hi kan hlut avanga a hun chhung pawh sei hi a mipui lam hian kan la zo meuh lo zawk a ang hle mai a; sorkar hnathawk lam lah Chapchar Kut chhuanlama pisa chhuahsan ni si, a lawmna hmun Lammuala kal mang si lo deuh vek an ni tih chu sorkar pisa thawlzia leh Lammual thawlzia aṭangin a lang chiang hle a ni. Kan sorkar hotute hian kum dangah pawisa tam zawk an dah thei dawn a nih lo chuan Aizawla ni hnih chhung Chapchar Kut hman hi titawp se, ni khat senso tur hi district dangah sem rual thei zawk se a duhawm khawp mai. Tunah hi chuan kut hman dawn apiangin Aizawl ni lo zawngte an vui zel dawn niin a lang a, an vuivai pawh hi a âwm lo hran lo. Aizawla mipui an tam bik avanga pawisa dah tam fâl angin chhut dawn ila, Champhai leh Lawngtlai-te dawn zat Saitual leh Hnahthial district-in an dawng bawk si a, tehfung mumal a awm lo a ni ber mai. Engpawhnise Chapchar Kuta sum sem dan mai ni lo a hman dan thleng hian en uluk deuh a ngai a, kum ṭhenkhata an sum hman dan rinhlelhawm tak angte kha awm tawh lo se, district hrang hranga sum sem dan pawh hi ennawn theih ni se a ṭha khawp mai.", "summary": "Mizote kut neih ropui ber Chapchar Kut chu hlim taka hman zawh niin Social media lamah erawh Chapchar Kut sum sem dan hian sawisel a hlawh nasa, Mizoram Sorkar hian Aizawlah cheng nuai 65 an dah a, Lungleiah cheng nuai nga an dah a, district dangah nuai thum ṭheuh a dah bawk. Mizoram Sorkar-in Chapchar Kut atana sum a hman dan kalphung danglam tam vak siloa a sum dah inthlau lutuk hi chu a chang tlem tan vui mai a awl hle ang. Aizawlah ni hnih chhung hman niin a ni khatnaah chuan Lammual a thawl thin hle. Kan kut ropui tak hi kan hlut avanga a hun chhung pawh sei hi a mipui lam hian kan la zo meuhlo zawk niin a lang. Kan sorkar hotute hian kum dangah pawisa tam zawk an dah thei dawn a nihloh chuan Aizawla ni hnih chhung Chapchar Kut hman hi titawp se, ni khat senso tur hi district dangah sem rual thei zawk se a duhawm khawp mai. Engpawhnise Chapchar Kuta sum sem dan mai nilo a hman dan thleng hian en uluk deuhin kum danga an sum hman dan rinhlelhawm takte pawh awm tawhlo se, district hrang hranga sum sem dan pawh hi ennawn theih ni se a ṭha khawp mai." }, { "summarization_id": "718", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_7_summarization", "original_text": "Assembly Speaker in hmanpui Assembly Speaker Lalbiakzama chuan Inrinni khan Tam Dil-ah Contour Hedgerow Farming Programme hmanpuiin Mizoram chu tlangram a nih avangin leilung a luangral chak a, lei tha a inchhekkhawm leh har avangin khawvel hmun dang, ram rem leh phaizawlte aiin a let tam takin humhalh a hautak zawk tih a sawi a, Contour Hedgerow Farming hmanga leitha kal ral lo thei ang bera leilung hman tangkail eh chu chu mihring leh nungchate damkhawchhuah nana tih makmawh a ni tih sawiin, mihringte nunna atan chaw tharchhuahna tur leilung mamawh a nih thu a sawi bawk. Tam Dil Wetland Monitoring Committee hnuaiah hian Saitual, Sihfa, Tualbung leh Dilkhan khua te awmin anni hian Balhla leh Lakhuihthei an ching a. Hei bakah hian Tam Dil Integrated Management Plan hnuaiah Farm Based & Skill Based Microenterprises atangin chhungkaw 150 in tanpuina dawngin Speaker hian chhungkaw 106 hnenah tanpuina a hlan bawk a ni.", "summary": "Assembly Speaker Lalbiakzama chuan Tamdil ah Contour Hedgerow Farming Programme a hmanpuiin Mizoram leilung humhalh a hautak zia a sawi a Contour Hedgerow Farming, mihring leh nungchate tana a pawimawhna te a sawi bawk. Tamdil Wetland Monitoring Committee hnuaiah hian Saitual, Sihfa, Tualbung leh Dilkhan khua te awmin anni hian Balhla leh Lakhuihthei an ching a. Tam Dil Integrated Management Plan hnuaiah Farm Based & Skill Based Microenterprises atangin chhungkaw 150 in tanpuina an dawng." }, { "summarization_id": "719", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5971", "file_name": "SMizo_42_10-02", "original_text": "Heroin vanga man court-in hrem Mizoram NewsHeroin vanga man court-in hrem admin 19-Oct-2024 04:59 PM Champhai District (ND&PS Act) Judge Liansangzuala chuan nimin (18.10.2024) khan heroin vanga man mi pahnih thiam loh a chantir a, jail tang tur leh pawisa chawi turin a hrem. Ni 26.4.2023 khan police-te chuan Tuisenphai Checkgate, Khawzawla lirthei an endiknaah Joseph Laldingngheta leh Lalrosangate hnen atangin heroin grams 897.18 an man a, a hunlaiin heroin grams 897.18 hi cheng nuai 40 man hua chhut a ni. An pahnih lakah hian police-te chuan thubuai an ziaklut. Police-te'n an chhui chianna report (chargesheet) an thehluh hnuah Champhai District (ND&PS Act) Court chuan thubuai a ngaih tuah a, thuhretu hrang hrangte koh an nih hnuah Joseph Laldingngheta leh Lalrosangate hi thiam loh a chantir ta a ni. Court chuan Joseph Laldingngheta leh Lalrosangate hi hrehawm taka kum 10 chhung jail tang tur leh cheng nuai 2 ve ve chawi turin a hrem a, pawisa chawi tur an neih loh chuan kum 1 an tan belh ang.", "summary": "Tusenphai Checkgate, Khawzawl a lirthei an endik naah heroin gram 897.18 an man a, cheng nuai 40 man hu a chhut a ni. Police te'n an chhui chianna report an thehluh hnu ah Champhai District (ND&PS Act) Judge Liansangzuala chuan heroin vanga man mi pahnih Joseph Laldingngheta leh Lalrosanga te chu thiam loh chantir in, kum 10 chhung jail tang tur leh cheng nuai 2 ve ve chawi turin a hrem a, pawisa chawi tur an neih loh chuan kum 1 ah tan belh ang." }, { "summarization_id": "720", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_25.1.25", "original_text": "CBI General Consent pek chungchang sawifiah Chief Minister Lalduhoma chuan CBI hnena General Consent pek danah an sawrkar hnuaiah danglam bik chu a awm ngei tih sawiin, venthawn neih erawh a ngai tih a sawi. Mizoram Legislative Assembly thutkhawm neih zawh takah Vigilance changtu Chief Minister Lalduhoma chuan, Central-ah eng Party emaw an sawrkar a, State-ah Party dang an sawrkar a, State-a an party er zawng tak sawrkar kha tihchhiat duh ta se, State sawrkar hnuaia thawk an duh duh kha rawn chhuiin rawn khawih ta se, sawrkar a intihchhiat theih dawn tih a sawi a. Chu chu tuna Central-a BJP sawrkarin West Bengal-a hma a lak danah pawh a thleng mek tia sawi theih a ni tih a sawi a ni. An sawrkar veleh an ngaihpawimawh avangin CBI hnenah consent an pe tih Chief Minister chuan sawiin, MNF sawrkarin a pek dan nen a danglamna a awm lo nia sawi awm bawk mah se, MNF sawrkar chuan consent an pe lo a, anni chuan an pe nghal tih a sawi a. Criminal Law thar hman a nih hnuah hei a valid ta lo vek a, consent pek that leh a ngai, tiin a form dahkhah tur an duansa hmangin an chhang a, a kar awl awm loin General Consent an pe zui tih a sawi a. “A hmingah chuan 'General Consent' a la ni reng a, State sawrkar hnuaia thawkte a huap ta lo a ni. Tu pawh sawrkar se, hei bak hi kan ti thei lo,” a ti a. Amaherawh chu kan Investigating Agency - Lok Ayukta, ACB ten CBI-ah pek ni rawh se, tia an rawtna chu keini chuan remtih zel kan tum,” a ti bawk.", "summary": "CBI General Consent pek chungchang sawifiah Chief Minister Lalduhoma chuan CBI hnena General Consent pek danah an sawrkar hnuaiah danglam bik chu a awm ngei tih sawiin, Central-ah eng Party emaw an sawrkar a, State-ah Party dang an sawrkar a, State-a an party er zawng tak sawrkar kha tihchhiat duh ta se, State sawrkar hnuaia thawk an duh duh kha rawn chhuiin rawn khawih ta se, sawrkar a intihchhiat theih dawn tih a sawi a. Chu chu tuna Central-a BJP sawrkarin West Bengal-a hma a lak danah pawh a thleng mek tia sawi theih a ni tih a sawi a ni. An sawrkar veleh an ngaihpawimawh avangin CBI hnenah consent an pe tih Chief Minister chuan sawiin, MNF sawrkarin a pek dan nen a danglamna a awm lo nia sawi awm bawk mah se, MNF sawrkar chuan consent an pe lo a, anni chuan an pe nghal tih a sawi a. Criminal Law thar hman a nih hnuah hei a valid ta lo vek a, consent pek that leh a ngai, tiin a form dahkhah tur an duansa hmangin an chhang a, a kar awl awm loin General Consent an pe zui tih a sawi a. Investigating Agency - Lok Ayukta, ACB ten CBI-ah pek ni rawh se, tia an rawtna chu keini chuan remtih zel kan tum,” a ti bawk." }, { "summarization_id": "721", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9319", "file_name": "H-214-14/02/2025-sawrkar leh AR thu bawk", "original_text": "August 18 tlaia Assam Rifles sipai ṭhenkhatin Vairengtea Mizoram sorkar dan zawm loa Mizoram an luh chungchangah Mizoram sorkar chuan AR hi lehkha a thawn a, mipui hriatah thuchhuah a siam bawk. Assam Rifles lam hian Mizoram sorkar hi ziakin an chhang tawh a, he mi hma hian thiam thu sawina thuchhuah an lo siam tawh bawk a ni.Tuna a lan dan hi chuan Mizoram sorkar leh Assam Rifles hi intiat reng ang mai an ni a, a taka indawrna awm si loin lehkha an inthawn tawn a, chu mai chu duhtawk loin mipuiah thiam chang zawk nih inchuhin an lehkha inthawn tawnte pawh chu mipui hmuh theihin an tidarh zel a ang ta ber mai.State sorkar ve riang ruang siin Assam Rifles sipai tlem te a cho tawk lek anga lang hi a chhunga cheng mipuite tan pawh a thang tlawmthlak a, kan rama sipai tlem te awm vete nena inchhang inchhang tur pawh hi kan ni chiah lo mai thei. Chutihlaiin AR-te hi sorkar laipui mi leh sa an ni a, Ministry of Home Affairs hnuaia mi an nih avangin lamṭang nei ṭha intiin harsatna an siam lui ve zel thei bawk.Engpawhnise hetianga inhmuh thiam lohna a thlen tawh hi chuan lehkha inthawn tawn ringawt hi buaina chinfelna a ni lo tih a chiang tawh a, Mizoram sorkarin AR hnena lehkha an thawn pawh anni lamin ṭawngkam insum karna nei vak loin rang takin an rawn chhang let tawh a ni. Hei hi Mizoram sorkar hian a aia nain va chhang leh eng ang pawh ni se, AR lam hi chuan an duh ber an ti thei tawh tho a, kan state dan siamte pal zutin 'dan loin' an rawn lut lui tawh tho a ni.Mizoram mipuite thinlung hliam tidam tur chuan kan state sorkar hian kan dan siam zawm duh lotu AR sipaite lakah engtin emaw taka action an lak theih a ngai dawn a, chumi ti tur chuan a ṭul a nih chuan kan Chief Minister pawhin AR hotute hi ko mai se, kan state dan siam zawm duh lotute'n heti taka lehkha min thawn khum bawk hi chu mipui tan a na hle a ni. August 18 tlaia Assam Rifles sipai ṭhenkhatin Vairengtea Mizoram sorkar dan zawm loa Mizoram an luh chungchangah Mizoram sorkar chuan AR hi lehkha a thawn a, mipui hriatah thuchhuah a siam bawk. Assam Rifles lam hian Mizoram sorkar hi ziakin an chhang tawh a, he mi hma hian thiam thu sawina thuchhuah an lo siam tawh bawk a ni.Tuna a lan dan hi chuan Mizoram sorkar leh Assam Rifles hi intiat reng ang mai an ni a, a taka indawrna awm si loin lehkha an inthawn tawn a, chu mai chu duhtawk loin mipuiah thiam chang zawk nih inchuhin an lehkha inthawn tawnte pawh chu mipui hmuh theihin an tidarh zel a ang ta ber mai.State sorkar ve riang ruang siin Assam Rifles sipai tlem te a cho tawk lek anga lang hi a chhunga cheng mipuite tan pawh a thang tlawmthlak a, kan rama sipai tlem te awm vete nena inchhang inchhang tur pawh hi kan ni chiah lo mai thei. Chutihlaiin AR-te hi sorkar laipui mi leh sa an ni a, Ministry of Home Affairs hnuaia mi an nih avangin lamṭang nei ṭha intiin harsatna an siam lui ve zel thei bawk.Engpawhnise hetianga inhmuh thiam lohna a thlen tawh hi chuan lehkha inthawn tawn ringawt hi buaina chinfelna a ni lo tih a chiang tawh a, Mizoram sorkarin AR hnena lehkha an thawn pawh anni lamin ṭawngkam insum karna nei vak loin rang takin an rawn chhang let tawh a ni. Hei hi Mizoram sorkar hian a aia nain va chhang leh eng ang pawh ni se, AR lam hi chuan an duh ber an ti thei tawh tho a, kan state dan siamte pal zutin 'dan loin' an rawn lut lui tawh tho a ni.Mizoram mipuite thinlung hliam tidam tur chuan kan state sorkar hian kan dan siam zawm duh lotu AR sipaite lakah engtin emaw taka action an lak theih a ngai dawn a, chumi ti tur chuan a ṭul a nih chuan kan Chief Minister pawhin AR hotute hi ko mai se, kan state dan siam zawm duh lotute'n heti taka lehkha min thawn khum bawk hi chu mipui tan a na hle a ni. August 18 tlaia Assam Rifles sipai ṭhenkhatin Vairengtea Mizoram sorkar dan zawm loa Mizoram an luh chungchangah Mizoram sorkar chuan AR hi lehkha a thawn a, mipui hriatah thuchhuah a siam bawk. Assam Rifles lam hian Mizoram sorkar hi ziakin an chhang tawh a, he mi hma hian thiam thu sawina thuchhuah an lo siam tawh bawk a ni. Tuna a lan dan hi chuan Mizoram sorkar leh Assam Rifles hi intiat reng ang mai an ni a, a taka indawrna awm si loin lehkha an inthawn tawn a, chu mai chu duhtawk loin mipuiah thiam chang zawk nih inchuhin an lehkha inthawn tawnte pawh chu mipui hmuh theihin an tidarh zel a ang ta ber mai. State sorkar ve riang ruang siin Assam Rifles sipai tlem te a cho tawk lek anga lang hi a chhunga cheng mipuite tan pawh a thang tlawmthlak a, kan rama sipai tlem te awm vete nena inchhang inchhang tur pawh hi kan ni chiah lo mai thei. Chutihlaiin AR-te hi sorkar laipui mi leh sa an ni a, Ministry of Home Affairs hnuaia mi an nih avangin lamṭang nei ṭha intiin harsatna an siam lui ve zel thei bawk. Engpawhnise hetianga inhmuh thiam lohna a thlen tawh hi chuan lehkha inthawn tawn ringawt hi buaina chinfelna a ni lo tih a chiang tawh a, Mizoram sorkarin AR hnena lehkha an thawn pawh anni lamin ṭawngkam insum karna nei vak loin rang takin an rawn chhang let tawh a ni. Hei hi Mizoram sorkar hian a aia nain va chhang leh eng ang pawh ni se, AR lam hi chuan an duh ber an ti thei tawh tho a, kan state dan siamte pal zutin 'dan loin' an rawn lut lui tawh tho a ni. Mizoram mipuite thinlung hliam tidam tur chuan kan state sorkar hian kan dan siam zawm duh lotu AR sipaite lakah engtin emaw taka action an lak theih a ngai dawn a, chumi ti tur chuan a ṭul a nih chuan kan Chief Minister pawhin AR hotute hi ko mai se, kan state dan siam zawm duh lotute'n heti taka lehkha min thawn khum bawk hi chu mipui tan a na hle a ni.", "summary": "22nd August,2020 August ni 18 khan Assam Rifles sipai ṭhenkhat chu Vairengtea Mizoram sawrkar dân zawm loin an lut ru a.Chumi chungchangah chuan Mizoram sawrkarin AR hi lehkha thawn nghalin,AR lam pawhin an chhanglet ve thuai a.Mipuiah thiam chang zawk nih tumin an lehkha inthawn tawnte mipui hmuhin an tidarh zel bawk. AR-te hi Ministry of Home Affairs hnuaia mi leh sa an nih avangin lamtang nei ṭha intiin harsatna an siam lui ve zel theih avang hian sawrkar lamin lehkha inthawn ringawt hi buaina chinfelna a ni lo tih hrethiam se,AR hotute koin,action la ngei rawh se." }, { "summarization_id": "722", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5636", "file_name": "H-165-10/02/2025-sawrkar kan puih tlan a ngai", "original_text": "Chief minister leh Finance changtu ni bawk chuan Mizoram sum dinhmun a ṭhat loh thu sawiin, \"Kan pawisa fai dinhmun a chhiat avang leh central aṭanga sum kan hmuh ṭhat loh chuan ei tur leina kan neih loh a hlauhawm avangin, sorkar hnathawk hlawh laksak ni loin, batsak rih Cabinet chuan a rél,\" a ti a, Mizoram chu  sumah kan harsat thu a sawi.Tun hnaia poli­tics-a thu inchuh lian tak chu Finance minister hian a rawn sawi chiang ta hle a, kan sum dinhmun a ṭha lo mai ni loin tunah chuan sorkar hnathawkte hlawh pawh pûk ṭhen a ngai dawn ta hial a ni. Hei hian chiang taka a hailan chu Mizoram hi thla hnih khat pawisa a luh ṭhat loh chuan kan ṭam titih dawn der a, a hmaa sum tamzia kan sawi ang ngawt kha chu a ni chiah lo.Kan chief minister-in uar taka sum tamzia a lo sawi tawh vang emaw, \"Budget chu duh leh kan kang thei a, kan chhum thei a, kan bai thei,\" a tih lam kha theihnghilh tlang tawh ila, tunah chuan Mizoram sum dinhmun chhe zel tur veng tura kan tih theih zawn a hun ta. Sorkar lam inremchem tura kan nawr rualin mipui pawhin tun aia uarin Covid-19 dona lamah thawh uar ila, sorkar insensona phuhruk turin quarantine ngaite pawh mahnia ei leh in intum dan ngaihtuah hram thei ni se a duhawm hle.Sorkar a nih vanga kang chat thei lo tuikhur nei a ni lo a, inthlan dawna 'khawh lut pur pur' tia sawi kha chu Covid-19 vangin a bo ta duak a nih hmel a, chuvangin ṭha-hnemngai takin sorkar hi i thawhpui tlang ang u. Hetihlai hian mipuite ei leh bar tur lam ni si lo, sum leh pai thawh chhuah zuina tur pawh ni lem loa sorkarin sum hmanna tur ruahmanna a lo neih tawh tam tak hi tihtawp ngam ve ni se, state sorkarin nakina rulh leh tura pûk chawpa project hrawl pui pui a siamte pawh hi sorkar hnathawk hlawh pûk ṭhen tur sorkar hian kal tlang pui lo ngam se a ṭhat hmel hle.Mizoram sorkar sum dinhmun a ṭhat loh avangin mi tinin kan theihna zawnah sorkar puih inhuamin i ṭang rual ang u. Chief minister leh Finance changtu ni bawk chuan Mizoram sum dinhmun a ṭhat loh thu sawiin, \"Kan pawisa fai dinhmun a chhiat avang leh central aṭanga sum kan hmuh ṭhat loh chuan ei tur leina kan neih loh a hlauhawm avangin, sorkar hnathawk hlawh laksak ni loin, batsak rih Cabinet chuan a rél,\" a ti a, Mizoram chu  sumah kan harsat thu a sawi.Tun hnaia poli­tics-a thu inchuh lian tak chu Finance minister hian a rawn sawi chiang ta hle a, kan sum dinhmun a ṭha lo mai ni loin tunah chuan sorkar hnathawkte hlawh pawh pûk ṭhen a ngai dawn ta hial a ni. Hei hian chiang taka a hailan chu Mizoram hi thla hnih khat pawisa a luh ṭhat loh chuan kan ṭam titih dawn der a, a hmaa sum tamzia kan sawi ang ngawt kha chu a ni chiah lo.Kan chief minister-in uar taka sum tamzia a lo sawi tawh vang emaw, \"Budget chu duh leh kan kang thei a, kan chhum thei a, kan bai thei,\" a tih lam kha theihnghilh tlang tawh ila, tunah chuan Mizoram sum dinhmun chhe zel tur veng tura kan tih theih zawn a hun ta. Sorkar lam inremchem tura kan nawr rualin mipui pawhin tun aia uarin Covid-19 dona lamah thawh uar ila, sorkar insensona phuhruk turin quarantine ngaite pawh mahnia ei leh in intum dan ngaihtuah hram thei ni se a duhawm hle.Sorkar a nih vanga kang chat thei lo tuikhur nei a ni lo a, inthlan dawna 'khawh lut pur pur' tia sawi kha chu Covid-19 vangin a bo ta duak a nih hmel a, chuvangin ṭha-hnemngai takin sorkar hi i thawhpui tlang ang u. Hetihlai hian mipuite ei leh bar tur lam ni si lo, sum leh pai thawh chhuah zuina tur pawh ni lem loa sorkarin sum hmanna tur ruahmanna a lo neih tawh tam tak hi tihtawp ngam ve ni se, state sorkarin nakina rulh leh tura pûk chawpa project hrawl pui pui a siamte pawh hi sorkar hnathawk hlawh pûk ṭhen tur sorkar hian kal tlang pui lo ngam se a ṭhat hmel hle.Mizoram sorkar sum dinhmun a ṭhat loh avangin mi tinin kan theihna zawnah sorkar puih inhuamin i ṭang rual ang u. Chief minister leh Finance changtu ni bawk chuan Mizoram sum dinhmun a ṭhat loh thu sawiin, \"Kan pawisa fai dinhmun a chhiat avang leh central aṭanga sum kan hmuh ṭhat loh chuan ei tur leina kan neih loh a hlauhawm avangin, sorkar hnathawk hlawh laksak ni loin, batsak rih Cabinet chuan a rél,\" a ti a, Mizoram chu  sumah kan harsat thu a sawi. Tun hnaia poli­tics-a thu inchuh lian tak chu Finance minister hian a rawn sawi chiang ta hle a, kan sum dinhmun a ṭha lo mai ni loin tunah chuan sorkar hnathawkte hlawh pawh pûk ṭhen a ngai dawn ta hial a ni. Hei hian chiang taka a hailan chu Mizoram hi thla hnih khat pawisa a luh ṭhat loh chuan kan ṭam titih dawn der a, a hmaa sum tamzia kan sawi ang ngawt kha chu a ni chiah lo. Kan chief minister-in uar taka sum tamzia a lo sawi tawh vang emaw, \"Budget chu duh leh kan kang thei a, kan chhum thei a, kan bai thei,\" a tih lam kha theihnghilh tlang tawh ila, tunah chuan Mizoram sum dinhmun chhe zel tur veng tura kan tih theih zawn a hun ta. Sorkar lam inremchem tura kan nawr rualin mipui pawhin tun aia uarin Covid-19 dona lamah thawh uar ila, sorkar insensona phuhruk turin quarantine ngaite pawh mahnia ei leh in intum dan ngaihtuah hram thei ni se a duhawm hle. Sorkar a nih vanga kang chat thei lo tuikhur nei a ni lo a, inthlan dawna 'khawh lut pur pur' tia sawi kha chu Covid-19 vangin a bo ta duak a nih hmel a, chuvangin ṭha-hnemngai takin sorkar hi i thawhpui tlang ang u. Hetihlai hian mipuite ei leh bar tur lam ni si lo, sum leh pai thawh chhuah zuina tur pawh ni lem loa sorkarin sum hmanna tur ruahmanna a lo neih tawh tam tak hi tihtawp ngam ve ni se, state sorkarin nakina rulh leh tura pûk chawpa project hrawl pui pui a siamte pawh hi sorkar hnathawk hlawh pûk ṭhen tur sorkar hian kal tlang pui lo ngam se a ṭhat hmel hle. Mizoram sorkar sum dinhmun a ṭhat loh avangin mi tinin kan theihna zawnah sorkar puih inhuamin i ṭang rual ang u.", "summary": "26th May,2020 Chief Minister leh Finance changtu ni bawk chuan Mizoram sum dinhmun a chhiat thu sawiin,\"Central aṭanga sum kan hmuh ṭhaṭ loh chuan ei tur leina kan neih loh a hlauhawm avangin,sawrkar hnathawh hlawh laksak ni loin,batsak rih Cabinet chuan a rêl,\"a ti. Sawrkar lam inremchem tura kan nawr lai hian mipuiin tihtur kan nei,Covid-19 dona kawngah quarantine ngaite pawh mahnia ei leh in intum dan ngaihtuah hram ni rawh se.Mizoram mipuite hamṭhaṭna tur pawh ni lemloa sawrkarin ruahmanna a siam,state sawrkarin nakina rulh leh tura sawrkar hnathawkte hlawh pûk chawpa project a kalpui pawh hi sawrkar hian titawp ngam rawh se." }, { "summarization_id": "723", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Khua leh tui te harsatna chinfel sakna ni hman a ni Nimin khan Lawngtlai-ah khua leh tuite ngaih-sak leh an harsatna chinfel ni, 'Citizen Care- Grievance Redressal Day' hman a ni. Lawngtlai DC Office bultuma DC Conference Hall-a he hun hman hi Lawngtlai District Bawrhsap Cheemala Siva Gopal Reddy IAS chuan hmanpuiin khua leh tuite harsatna chinfel sak chu sawrkar Department zawng zawngte mawhphurhna a ni tih sawiin, mipuite tana thawk an nihna hre reng turin Deparment hrang hrangte chu a chah a. Mipuite tana hamthatna awm ang ang bakah an dikna chanvo humhalh leh mipuite mamawh pek kawngah Sawrkar hnathawkte chu rilru siam thar turin a chah bawk a ni. Lawngtlai District chu District lian tak a nih avangin thingtlang lam atanga Office dawr thin ten sum leh pai tam tak bakah hun hlu tak an seng thin tih Bawrhsap chuan sawiin, an thil duh leh mamawhte an tihfel nghal mai loh phei chuan harsatna lian tak a thlen thin thu a sawi a. Awlsam leh hun khawhral lo zawnga an mamawh an tihfel zung zung theih nan he hun hi hman a nih thu a sawi bawk a. Hetiang ni hman hi thil pawimawh leh tangkai a nih thu sawiin, thlatin vawikhat neih thin a nih dawn thu leh hetiang hun hman a nih apiangin Department hrang hrang hotute tel ngei turin a chah bawk a ni. 'Khua leh tuite Ngaihsak-Harsatna Chinfel Ni' puala hun hman ah hian Department 15 - Police, PHE, P&E, PWD, Health & Family Welfare, Certificates under DC Office, Election Branch, Transport, Taxation, Supply Department leh Lawngtlai, Chawngte, Bungtlang South leh Sangau-a BDO te, District Research Officer (DRO), District Education Officer (DEO) I&PRO leh Lead Bank Manager (SBI) te chuan mipuite dawr theih turin dawhkan hrang hrangah inpho a, mipuite pawhin an hlutin dawrtu an thahnem hle a ni.", "summary": "Khua leh tui te harsatna chinfel sakna ni hman a ni Lawngtlai DC Office bultumin khua leh tuite ngaih-sak leh an harsatna chinfel ni, 'Citizen Care- Grievance Redressal Day' hman a ni. District Bawrhsap Cheemala Siva Gopal Reddy chuan hmanpuiin khua leh tuite harsatna chinfel chu sawrkar Department zawng zawngte mawhphurhna a ni tih a sawi. Lawngtlai chu District lian a nih avangin thingtlang lam atanga Office dawr thin ten sum leh pai tam tak an seng thin tih a sawi. He hun hi awlsam leh hun khawhral lova thingtlang mire mamawh tihfel a nih theih nana buatsaih a nih thusawiin thlatin vawikhat neih thin a nih dawn bakah Department hrang hrang hotute tel zel turin a chah bawk. He hunah bian Department 15 telin mipui dawr theih turin dawhkanah an inpho a, mipuite pawn an hlut hle." }, { "summarization_id": "724", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/45835", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_30/1/25", "original_text": "Mizoramah inthlan a awm dâwn apiangin Mizoram People Forum-in inthlanna dik leh thianghlim a awm theihna tur an aupui ṭhin a, chu chu political party tinin an pawmpui thu ziakin an nemnghet ṭhin. Ṭun hnaiah Tuirial bialah bye election a awm dâwn a, hetah hian vote zawn danah thil fel tawk lo a awma ngaiin MPF chu thuneitute lamah zualko an tum.Kan ram inthlanna kalpui dan hi mi tam takin ngaimawhin an sawi chhuak ṭhin a, a sawt mang lo emaw tih turin thil a awm leh ṭhin. Nimahsela, ngun taka kan thlir kir chuan MPF awm hma leh awm hnua inthlanna kalpui dan hi chu a inthlau hle tih a hriat a, dan hleihtheih loh thil a awm ṭhin avangin inthlanna fel famkim erawh a ni thei lo a, a dik lo leh fel lo lai hi chu a awm ṭhin.Hetihlai hian tun hnaia Tuirial bial bye election awm tura titi leh a chinchang hria inti deuhte hi chuan pawisa a lêng nasa niin an sawi hlawm a, an inpe lai man chat theih awm si loah hian thil fel tawk lo a awm ngei niin a lang. He thilah hian a political party lam chu zawt se an tih ve loh thu leh an khingpuite lamin sum leh therhlo an sem thu an sawi ngei ang a; ualau taka an chet loh avangin man fak tur erawh an vang hle ang.Engpawhnise, India ram hmun dang inthlan dan a dik loin sum sen a lo tam deuh a nih pawhin kan ramah chuan sum seng ve mang lovin felfai takin kan inthlang thei tih kan lantir tawh a, Tuirial bial bye election awm turah pawh hian dik leh thianghlim zawka vote zawn theih ni se a lawmawm hle ang. Mizoramah inthlan a awm dâwn apiangin Mizoram People Forum-in inthlanna dik leh thianghlim a awm theihna tur an aupui ṭhin a, chu chu political party tinin an pawmpui thu ziakin an nemnghet ṭhin. Ṭun hnaiah Tuirial bialah bye election a awm dâwn a, hetah hian vote zawn danah thil fel tawk lo a awma ngaiin MPF chu thuneitute lamah zualko an tum.Kan ram inthlanna kalpui dan hi mi tam takin ngaimawhin an sawi chhuak ṭhin a, a sawt mang lo emaw tih turin thil a awm leh ṭhin. Nimahsela, ngun taka kan thlir kir chuan MPF awm hma leh awm hnua inthlanna kalpui dan hi chu a inthlau hle tih a hriat a, dan hleihtheih loh thil a awm ṭhin avangin inthlanna fel famkim erawh a ni thei lo a, a dik lo leh fel lo lai hi chu a awm ṭhin.Hetihlai hian tun hnaia Tuirial bial bye election awm tura titi leh a chinchang hria inti deuhte hi chuan pawisa a lêng nasa niin an sawi hlawm a, an inpe lai man chat theih awm si loah hian thil fel tawk lo a awm ngei niin a lang. He thilah hian a political party lam chu zawt se an tih ve loh thu leh an khingpuite lamin sum leh therhlo an sem thu an sawi ngei ang a; ualau taka an chet loh avangin man fak tur erawh an vang hle ang.Engpawhnise, India ram hmun dang inthlan dan a dik loin sum sen a lo tam deuh a nih pawhin kan ramah chuan sum seng ve mang lovin felfai takin kan inthlang thei tih kan lantir tawh a, Tuirial bial bye election awm turah pawh hian dik leh thianghlim zawka vote zawn theih ni se a lawmawm hle ang.", "summary": "Mizoramah inthlan a awm dâwn apiangin Mizoram People Forum(MPF)-in inthlanna dik leh thianghlim a awm theihna tur an aupui ṭhin a,political party tinin an pawmpui thu ziakin an nemnghet ṭhin. Tuirial biala bye election awm tura vote zawn danah pawisa a lêng nasa niin an inpe lai man chat theih awm si loah thil fel tawklo a awma ngaiin MPF chu thuneitute lamah zualko an tum a,he thilah hian a political party lam chu zawt se an tih veloh thu leh an khingpuite lamin sum leh therhlo an sem thu an sawi ngei ang a; ualau taka an chetloh avangin man tur erawh an vang hle ang. India ram hmun dang inthlan dana dik lo taka sum sen a lo tam deuh a nih pawhin kan ramah chuan sum seng mang lovin felfai takin kan inthlang thei tih kan lantir tawh a, Tuirial bial bye election awm turah pawh hian dik leh thianghlim zawka vote zawn theih ni se a lawmawm hle ang." }, { "summarization_id": "725", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24095", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "Agriculture minister chuan Agriculture department officer-te hnenah chawa intodelh chu sorkar tum leh ngaih pawimawh ber a nih thu a sawi a; ṭhalai tam takin kut hnathawh an hreh loh theih nan farm mechanization uar a, khawl thâ hmanga buh leh bâl tam zawk thar chhuak tura hmalak a nih dawn thu a sawi a. State mipui mamawh khawp thar a nih theih nan theihtawp chhuah turin Agriculture officer-te a chah.Chawa kan into­delh hma chu state zahawm kan ni thei ngai dawn lo a, mahni ei khawp pawh thar chhuak lo nih reng hi thil zahthlak tak a ni. State lian zawkte siam chhuah ang kan siam chhuak thei lo a, an thil neih ang tam tak kan nei ve phak lo a nih pawhin, Mizorama mi tam zawk kuthnathawka eizawng ni chunga chawa intodelh lo state nih reng hi thil zahthlak a ni.Kan sorkar neih tawhte hian Mizoram hi chawa intodelh turin an la kaihruai fuh tawk lo tih chu chhut chian kher pawh ngai loin a lang reng a, kan ram dinhmun en hian a hriat mai. Loneitute dinhmun chawikanna tur ruahmanna hrang hrang hi state sorkar leh sorkar laipui pawhin a nei tawh ṭhin a, kan state dinhmun chu heti tho hi a ni.Tunah sorkar thar a piang a, chawa intodelh sawi lan a ni leh ta. Kan Chief Minister ber hian vai buhfai kan ei tawh loh turte hial a lo sawi tawh a, hman ni lawkah chawa intodelh kan tum tur thu a sawi a, tunah Agriculture minister-in a tui hnih ve leh ta bawk. Mizoram hi chawa kan intodelh ngei theihna tura sorkar ke pen hi mipuiten an thlir reng dawn a ni. Agriculture minister chuan Agriculture department officer-te hnenah chawa intodelh chu sorkar tum leh ngaih pawimawh ber a nih thu a sawi a; ṭhalai tam takin kut hnathawh an hreh loh theih nan farm mechanization uar a, khawl thâ hmanga buh leh bâl tam zawk thar chhuak tura hmalak a nih dawn thu a sawi a. State mipui mamawh khawp thar a nih theih nan theihtawp chhuah turin Agriculture officer-te a chah.Chawa kan into­delh hma chu state zahawm kan ni thei ngai dawn lo a, mahni ei khawp pawh thar chhuak lo nih reng hi thil zahthlak tak a ni. State lian zawkte siam chhuah ang kan siam chhuak thei lo a, an thil neih ang tam tak kan nei ve phak lo a nih pawhin, Mizorama mi tam zawk kuthnathawka eizawng ni chunga chawa intodelh lo state nih reng hi thil zahthlak a ni.Kan sorkar neih tawhte hian Mizoram hi chawa intodelh turin an la kaihruai fuh tawk lo tih chu chhut chian kher pawh ngai loin a lang reng a, kan ram dinhmun en hian a hriat mai. Loneitute dinhmun chawikanna tur ruahmanna hrang hrang hi state sorkar leh sorkar laipui pawhin a nei tawh ṭhin a, kan state dinhmun chu heti tho hi a ni.Tunah sorkar thar a piang a, chawa intodelh sawi lan a ni leh ta. Kan Chief Minister ber hian vai buhfai kan ei tawh loh turte hial a lo sawi tawh a, hman ni lawkah chawa intodelh kan tum tur thu a sawi a, tunah Agriculture minister-in a tui hnih ve leh ta bawk. Mizoram hi chawa kan intodelh ngei theihna tura sorkar ke pen hi mipuiten an thlir reng dawn a ni. Agriculture minister chuan Agriculture department officer-te hnenah chawa intodelh chu sorkar tum leh ngaih pawimawh ber a nih thu a sawi a; ṭhalai tam takin kut hnathawh an hreh loh theih nan farm mechanization uar a, khawl thâ hmanga buh leh bâl tam zawk thar chhuak tura hmalak a nih dawn thu a sawi a. State mipui mamawh khawp thar a nih theih nan theihtawp chhuah turin Agriculture officer-te a chah. Chawa kan into­delh hma chu state zahawm kan ni thei ngai dawn lo a, mahni ei khawp pawh thar chhuak lo nih reng hi thil zahthlak tak a ni. State lian zawkte siam chhuah ang kan siam chhuak thei lo a, an thil neih ang tam tak kan nei ve phak lo a nih pawhin, Mizorama mi tam zawk kuthnathawka eizawng ni chunga chawa intodelh lo state nih reng hi thil zahthlak a ni. Kan sorkar neih tawhte hian Mizoram hi chawa intodelh turin an la kaihruai fuh tawk lo tih chu chhut chian kher pawh ngai loin a lang reng a, kan ram dinhmun en hian a hriat mai. Loneitute dinhmun chawikanna tur ruahmanna hrang hrang hi state sorkar leh sorkar laipui pawhin a nei tawh ṭhin a, kan state dinhmun chu heti tho hi a ni. Tunah sorkar thar a piang a, chawa intodelh sawi lan a ni leh ta. Kan Chief Minister ber hian vai buhfai kan ei tawh loh turte hial a lo sawi tawh a, hman ni lawkah chawa intodelh kan tum tur thu a sawi a, tunah Agriculture minister-in a tui hnih ve leh ta bawk. Mizoram hi chawa kan intodelh ngei theihna tura sorkar ke pen hi mipuiten an thlir reng dawn a ni.", "summary": "Agriculture minister chuan Agriculture department officer-te hnenah chawa intodelh chu sorkar tum leh ngaih pawimawh ber a nih thu a sawi a; ṭhalai tam takin kut hnathawh an hreh loh theih nan farm mechanization uar a, khawl thâ hmanga buh leh bâl tam zawk thar chhuak tura hmalak a nih dawn thu a sawi a. State mipui mamawh khawp thar a nih theih nan theihtawp chhuah turin a chah. Mahni eikhawp pawh thar chhuak lo state nih hi a zahthlak a, state dang kan phak lo a nih pawhin Mizoram mi tam zawk kuthnathawka eizawng kan ni chunga chawa intodelh lo state nih hi a zahthlak a ni. Sorkar awm tawhten chawa intodelh turin an kaihruai fuh tawk lo a, loneitu dinhmun chawikanna tur ruahmannate pawh an nei tawh thin a, mahse a la hlawhtling tawk lo. Tunah sorkar tharin chawa intodelh a sawi lang leh a, CM ber hian vai buhfai kan ei tawh loh tur thu a sawi a, Agriculture ministerin a tui hnih ve bawk a. Chawa kan intodelh theihna tura sorkar ke pen hi mipuiin kan thlir reng dawn a ni." }, { "summarization_id": "726", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9040", "file_name": "H-213-14/02/2025-sawrkar a che muang deuh em?", "original_text": "Chief minister hoa Council of Minister ṭhukhawm chuan, Mizoram páwn aṭanga mipui ni tin mamawh ni lo, bungraw dang phur lirthei rawn lut turte khuahkhirh an rêl; lirthei khalhtu leh handyman-te chu ramria entry point-ah uluk taka endik vek tur a ni a. Rapid Antigen Test-a negative finfiahte chauh Mizorama an luh tlang phal an ni ang. Kolasib district din­hmun thlithlai a, dis­trict administration hmalak­na enpui turin minister pathum an kal.Kolasib district-a harsatna thleng mêk hi thil chi hnih angin a thlir theih a, tuna thleng thut a ni lo a, tunah hian a lang chhuak ta a ni mai. Mi ṭhahnemngaite chuan vawi tam tak an lo tlangaupui tawh a ni.Kawngpui hi siam loha a awm reng chuan furah a chhe zual dâwn a, lirthei lian tán kal tlang a harsa dâwn tih a hriat sâ vek a; nimahsela kan sorkar hotute lam aṭanga kan thu hriat chu, 'Mizoram sorkar kut a ni lo, contractor kut a ni e,' tih lam hawi zawng zel a ni. Tunah chuan kawng chhiat leh hri lêng a kal kawp tawh a, harsatna hi a thuk zual ta a, a zialo takzet a ni.Harsatna pakhat zawk driver leh handyman-te'n Covid-19 an rawn luhpui hi a zavaia dan theih chu ni lo mah se, ruahmanna fel zawk nen chuan tun ang em èma buaina a thlen hma hian thui tak chu ven theih a ni ang.Kan Mizo unaute ngei pawh state pawn aṭanga lo haw tur an zavaia endik an nihlai a, Assam aṭanga lirthei lo lut khalhtute endik loha an tlâng zel hi mi ṭhahnemngaite'n an ngaimawh thu an au chhuahpui tawh ṭhin a, Covid-19 posi­tive tam tak hmuh chhuah an nih hnua test leh hnuhnawh hi tih loh tawp ai chuan a ṭha zawk a, kalpui chhunzawm zel ni tawh se a ṭha ang.Kan minister pathum ngawt maiin Kolasib district an han tlawh rual ṭhawt maite pawh hi harsatna thlen hma khan lo bengvar hman se office aṭang pawha thutlukna siam theih chi a ni, tunah erawh Village Council inthlan puan a nih hnu, kawng chhiaa lirthei tam tak tlan hun nghaka an din laiin minister pathum ngawt an inzui thlak a ṭul leh ta si a, sorkar hi tlemin a che muang deuh niin a puh theih.Engpawhnise kan la hmelhriat ngai loh hri hlauhawm takin min luhchilh a ni si a, a dona kawngah hian ral rel thiam a harsa a ni e. Chief minister hoa Council of Minister ṭhukhawm chuan, Mizoram páwn aṭanga mipui ni tin mamawh ni lo, bungraw dang phur lirthei rawn lut turte khuahkhirh an rêl; lirthei khalhtu leh handyman-te chu ramria entry point-ah uluk taka endik vek tur a ni a. Rapid Antigen Test-a negative finfiahte chauh Mizorama an luh tlang phal an ni ang. Kolasib district din­hmun thlithlai a, dis­trict administration hmalak­na enpui turin minister pathum an kal.Kolasib district-a harsatna thleng mêk hi thil chi hnih angin a thlir theih a, tuna thleng thut a ni lo a, tunah hian a lang chhuak ta a ni mai. Mi ṭhahnemngaite chuan vawi tam tak an lo tlangaupui tawh a ni.Kawngpui hi siam loha a awm reng chuan furah a chhe zual dâwn a, lirthei lian tán kal tlang a harsa dâwn tih a hriat sâ vek a; nimahsela kan sorkar hotute lam aṭanga kan thu hriat chu, 'Mizoram sorkar kut a ni lo, contractor kut a ni e,' tih lam hawi zawng zel a ni. Tunah chuan kawng chhiat leh hri lêng a kal kawp tawh a, harsatna hi a thuk zual ta a, a zialo takzet a ni.Harsatna pakhat zawk driver leh handyman-te'n Covid-19 an rawn luhpui hi a zavaia dan theih chu ni lo mah se, ruahmanna fel zawk nen chuan tun ang em èma buaina a thlen hma hian thui tak chu ven theih a ni ang.Kan Mizo unaute ngei pawh state pawn aṭanga lo haw tur an zavaia endik an nihlai a, Assam aṭanga lirthei lo lut khalhtute endik loha an tlâng zel hi mi ṭhahnemngaite'n an ngaimawh thu an au chhuahpui tawh ṭhin a, Covid-19 posi­tive tam tak hmuh chhuah an nih hnua test leh hnuhnawh hi tih loh tawp ai chuan a ṭha zawk a, kalpui chhunzawm zel ni tawh se a ṭha ang.Kan minister pathum ngawt maiin Kolasib district an han tlawh rual ṭhawt maite pawh hi harsatna thlen hma khan lo bengvar hman se office aṭang pawha thutlukna siam theih chi a ni, tunah erawh Village Council inthlan puan a nih hnu, kawng chhiaa lirthei tam tak tlan hun nghaka an din laiin minister pathum ngawt an inzui thlak a ṭul leh ta si a, sorkar hi tlemin a che muang deuh niin a puh theih.Engpawhnise kan la hmelhriat ngai loh hri hlauhawm takin min luhchilh a ni si a, a dona kawngah hian ral rel thiam a harsa a ni e. Chief minister hoa Council of Minister ṭhukhawm chuan, Mizoram páwn aṭanga mipui ni tin mamawh ni lo, bungraw dang phur lirthei rawn lut turte khuahkhirh an rêl; lirthei khalhtu leh handyman-te chu ramria entry point-ah uluk taka endik vek tur a ni a. Rapid Antigen Test-a negative finfiahte chauh Mizorama an luh tlang phal an ni ang. Kolasib district din­hmun thlithlai a, dis­trict administration hmalak­na enpui turin minister pathum an kal. Kolasib district-a harsatna thleng mêk hi thil chi hnih angin a thlir theih a, tuna thleng thut a ni lo a, tunah hian a lang chhuak ta a ni mai. Mi ṭhahnemngaite chuan vawi tam tak an lo tlangaupui tawh a ni. Kawngpui hi siam loha a awm reng chuan furah a chhe zual dâwn a, lirthei lian tán kal tlang a harsa dâwn tih a hriat sâ vek a; nimahsela kan sorkar hotute lam aṭanga kan thu hriat chu, 'Mizoram sorkar kut a ni lo, contractor kut a ni e,' tih lam hawi zawng zel a ni. Tunah chuan kawng chhiat leh hri lêng a kal kawp tawh a, harsatna hi a thuk zual ta a, a zialo takzet a ni. Harsatna pakhat zawk driver leh handyman-te'n Covid-19 an rawn luhpui hi a zavaia dan theih chu ni lo mah se, ruahmanna fel zawk nen chuan tun ang em èma buaina a thlen hma hian thui tak chu ven theih a ni ang. Kan Mizo unaute ngei pawh state pawn aṭanga lo haw tur an zavaia endik an nihlai a, Assam aṭanga lirthei lo lut khalhtute endik loha an tlâng zel hi mi ṭhahnemngaite'n an ngaimawh thu an au chhuahpui tawh ṭhin a, Covid-19 posi­tive tam tak hmuh chhuah an nih hnua test leh hnuhnawh hi tih loh tawp ai chuan a ṭha zawk a, kalpui chhunzawm zel ni tawh se a ṭha ang. Kan minister pathum ngawt maiin Kolasib district an han tlawh rual ṭhawt maite pawh hi harsatna thlen hma khan lo bengvar hman se office aṭang pawha thutlukna siam theih chi a ni, tunah erawh Village Council inthlan puan a nih hnu, kawng chhiaa lirthei tam tak tlan hun nghaka an din laiin minister pathum ngawt an inzui thlak a ṭul leh ta si a, sorkar hi tlemin a che muang deuh niin a puh theih. Engpawhnise kan la hmelhriat ngai loh hri hlauhawm takin min luhchilh a ni si a, a dona kawngah hian ral rel thiam a harsa a ni e.", "summary": "10th August,2020 Chief Minister hoa Council of Minister ṭhukhawm chuan Mizoram pâwn aṭanga mipui nitin mamawh ni lo,bungraw dang phur lirthei rawn lut turte khuahkhirh an rel.Lirthei khalhtu leh handyman-te chu ramria entry pointah uluk taka endik vek tur a ni a,Rapid Antigen Test-a negative finfiahte chauh Mizoramah luh tlang phal a ni. Kolasib districta kawngpui chhia hi mi ṭhahnem ngaite chuan an lo tlangaupui tawh a.Sawrkar hotute lam aṭanga kan hriat chu,\"Mizoram sawrkar kut a ni lo,contractor kut a ni e\", tih a ni.Kawng chhiat leh hri leng nih a fâwm a,Assam aṭanga rawn lut Covid-19 hri veite pawh hi dan theih ni tawh lo mah se thui tak veng tura kan beih a ṭul hle. Kolasib district administration hmalakna en pui turin minister pathumin an tlawh rual thaṭ maite pawh hi buaina thlen hma khan lo bengvar ni se chuan buaina a thuah hnih lo deuh ngei ang,heng avangte pawh hian sawrkar hi a che muang niin a puh theih." }, { "summarization_id": "727", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Kolasib District-ah kawngpui hrang hrang dangchat Kolasib District-a lirthei neitu leh Driver pawl hrang hrang panga te chuan nimin August 22, 2024 chawhma dar 10:00 atang khan Vairengte - Sairang leh Bairabi - Kolasib inkar Kawngpui (National Highway) chu an dangchat a, boruak duhawmlo thleng a awm hriat a ni lo. Kolasib District Truck Owner’s Association (KDTOA) leh Kolasib Joint Action Committee (JAC) Co-ordination Committee te hian Kolasib District chhunga kawngpui pawimawh a chhiat avanga kawngpui tha an neih thuai theihna atan leh Zoram mipuite harsatna sutkian thuai anih beiseina avangin NH-54/306/06 kawngpui te lirthei eng chi mah tlan lo turin an ngen a, Kawngpui dan pin a nih avanga mipuiten harsatna an tawh loh nan sumdawngtuten an thil zawrh te a man bithliah pangngai aia to in tuman hralh lo turin an ngen bawk a ni. Kawngpui dan huaihawttute hi Vairengte, Saiphai, Rengtekawn (Bairabi kawng peng), Bualpui North-ah leh Kawnpui Serkhan pengah te an duty a. Kawngpui dan huamchhunga khaw hrang hrangah erawh chuan nunphung a pangngai a, Zirna In, Sawrkar pisa, Bank, Damdawi In leh Bazaar te pawh hawn theih a ni. Kawngpui dan chah chungchangah hian nimin chawhma dar 11:00 khan Kolasib DC Robert C. Lalhmangaiha chuan a pisa ah Kolasib District MJA hruaitute kawmin an hmalakna hrang hrang a hrilhfiah a. Kolasib DC chuan Sethawn (RTP Farm bul) leh Kawnpui Quarry bula kawng chhe zual lai siamthat anih theih nana hma an lak dan te sawiin, kawngpui chhe zual lai hi ni 15 chhunga siam tha vek turin NHIDCL hotute leh Contractor te hriattir an nih tawh thu a sawi a, an hmalakna ngai changa an beisei anga an siamtha lo anih chuan tun aia na in Contractor leh NHIDCL hotute nawr leh anih tur thu a sawi a. Hetianga hmalak anih avang hian Road Block huaihawttute chu an thil kalpui mek chu mipuite hmakhua ngaihna avangin titawp se a duh thu a sawi a ni. Kolasib District Bawrhsap chuan, Kawngpui chhe zual lai siam dan thli thlai a, a tul anga a hmuna endik leh viltu tur Working Group din anih tawh thu leh Kolasib SDO (Sadar) H. Lalramliana kaihhruaina hnuaiah din anih thu a sawi a. Tun dinhmunah kawngpui chhe zual lai thawm that chu an ngaih pawimawh ber anih thu a sawi bawk. He thutkhawm zawh hnu hian DC leh MJA hruaitute chuan Road Block duty-na hmun thenkhat an tlawh nghal a, Road Block avang hian thil duhawmlo a thlen thu hriat ani lova, lirthei khalhtu leh mipuite pawhin an thlawp tha rih hle ni a hriat a ni a. Kolasib Bialtu MLA leh Assembly Deputy Speaker Lalfamkima chuan nizan khan kawngpui dangtute hi a chenna In ah kawm a tum bawk a ni.", "summary": "Kawngpui hrang hrang dangchat Kolasib District-a lirthei neitu leh Driver pawl hrang hrang panga te chuan nimin August 22, 2024 chawhma dar 10:00 atang khan Vairengte - Sairang leh Bairabi - Kolasib inkar Kawngpui (National Highway) chu an dangchat a, boruak duhawmlo thleng a awm hriat a ni lo. kawngpui pawimawh a chhiat avanga kawngpui tha an neih thuai theihna atan leh Zoram mipuite harsatna sutkian thuai anih beiseina avangin NH-54/306/06 kawngpui te lirthei eng chi mah tlan lo turin an ngen a, Kawngpui dan pin a nih avanga mipuiten harsatna an tawh loh nan thil man tihsan phah loh turin an ngen bawk. Kawngpui dan huaihawttute veng 5 ah duty in zirna in, Bank, Sawrkar pisa leh Damdawiin te pawh hawn theih a ni. Hemi chungchangah hian Kolasib DC chuan Kolasib District MJA hruaitute a kawm. Kawng chhe zual chu ni 15 chhunga siamtha vek turin NHIDCL hotute leh Contractor te hriattir an nih tawh thu a sawi bawk. Hetianga hma an lak avang hian Block huaihawttute chu titawp turin a ngen. Bawrhsap chuan Lalramlian kaihhruainain Working group din a nih tawh thu a sawi. MJA hruaitute chuan Road Block duty na hmun á¹­henkhat an tlawh a, thil duhawm lo thleng a awm hran lo." }, { "summarization_id": "728", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26599", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "Information & Public Relations minister chuan, tun hnaia party pakhat hruaitute thusawi chuan ram hmasawnna lam a kâwk lo hle nia sawiin, \"Vision sawi tur pawh nei lo, vision pawh nei peih loin mipuite'n duh taka Chief Minister atana an dah hi fiamthu thawh nan hmang tawh lo turin thurâwn kan pe a ni,\" a ti.He minister thu­sawi hian social media lamahte sawi zui a hlawh hle a, a sawi ṭhain a sawi dik titu ṭhahnem tak an awm a, a thusawi demtu leh fiamthu thawhna atana hmang zui pawh ṭhahnem tak an awm. Heng thusawi kan dawnsawn dan hi political party rilru nen a nih tawh chuan a lai thei tawh ṭhin lo a, ṭan lam leh ṭan loh lam nei sa tan chuan eng thu mai pawh hi dawnsawn dan a danglam tawh ṭhin.Tun hnaiah mi ṭhenkhatin kan chief minister zahawm tak hi fiamthu thawhna hmanrua atan an hmang fo a, a thusawite sawi chhawngin a awihawm loh thute nasa takin an sawi fo a, uar taka thehdarh pawl an awm reng bawk. Politician thusawite hi chu 'a lehlam pawl' hi an awm sa hrim hrim avangin a tlak dan a rual tak tak thei lo a; nimahsela mahni ram hruaitute fiamthu thawhna hmanruaa hman fo loh hi thil ṭha ber a ni.Chutihlaiin mi fiamthu thawh tur va khap ngawt theih a ni lo a, mi tinin kan duh sawi theihna zalenna kan nei ṭheuh si a, mi fiamthu thawh dan tura ro va rel hi chu thil harsa tak a nih hmel. Chumi piah lamah fiamthua lak tura remchang tak han sawi chhuah khauh te leh, fiamthua sawi zui theih tura thu leh hla neihte pawh hi a awm ve thei tih hriat tel a ṭha awm e.Engpawhnise ram hruaitu chu mipuite thlan a ni a, kan duh taka kan thlan kan hruaitute hi kan party lam mi an nih loh vang maia deusawha nuihza siamna atana hman hi a puitlingzia lo hle a, ram hruaitute zahna lantir thiam hi kan zir zel a ṭha khawp mai. Information & Public Relations minister chuan, tun hnaia party pakhat hruaitute thusawi chuan ram hmasawnna lam a kâwk lo hle nia sawiin, \"Vision sawi tur pawh nei lo, vision pawh nei peih loin mipuite'n duh taka Chief Minister atana an dah hi fiamthu thawh nan hmang tawh lo turin thurâwn kan pe a ni,\" a ti.He minister thu­sawi hian social media lamahte sawi zui a hlawh hle a, a sawi ṭhain a sawi dik titu ṭhahnem tak an awm a, a thusawi demtu leh fiamthu thawhna atana hmang zui pawh ṭhahnem tak an awm. Heng thusawi kan dawnsawn dan hi political party rilru nen a nih tawh chuan a lai thei tawh ṭhin lo a, ṭan lam leh ṭan loh lam nei sa tan chuan eng thu mai pawh hi dawnsawn dan a danglam tawh ṭhin.Tun hnaiah mi ṭhenkhatin kan chief minister zahawm tak hi fiamthu thawhna hmanrua atan an hmang fo a, a thusawite sawi chhawngin a awihawm loh thute nasa takin an sawi fo a, uar taka thehdarh pawl an awm reng bawk. Politician thusawite hi chu 'a lehlam pawl' hi an awm sa hrim hrim avangin a tlak dan a rual tak tak thei lo a; nimahsela mahni ram hruaitute fiamthu thawhna hmanruaa hman fo loh hi thil ṭha ber a ni.Chutihlaiin mi fiamthu thawh tur va khap ngawt theih a ni lo a, mi tinin kan duh sawi theihna zalenna kan nei ṭheuh si a, mi fiamthu thawh dan tura ro va rel hi chu thil harsa tak a nih hmel. Chumi piah lamah fiamthua lak tura remchang tak han sawi chhuah khauh te leh, fiamthua sawi zui theih tura thu leh hla neihte pawh hi a awm ve thei tih hriat tel a ṭha awm e.Engpawhnise ram hruaitu chu mipuite thlan a ni a, kan duh taka kan thlan kan hruaitute hi kan party lam mi an nih loh vang maia deusawha nuihza siamna atana hman hi a puitlingzia lo hle a, ram hruaitute zahna lantir thiam hi kan zir zel a ṭha khawp mai. Information & Public Relations minister chuan, tun hnaia party pakhat hruaitute thusawi chuan ram hmasawnna lam a kâwk lo hle nia sawiin, \"Vision sawi tur pawh nei lo, vision pawh nei peih loin mipuite'n duh taka Chief Minister atana an dah hi fiamthu thawh nan hmang tawh lo turin thurâwn kan pe a ni,\" a ti. He minister thu­sawi hian social media lamahte sawi zui a hlawh hle a, a sawi ṭhain a sawi dik titu ṭhahnem tak an awm a, a thusawi demtu leh fiamthu thawhna atana hmang zui pawh ṭhahnem tak an awm. Heng thusawi kan dawnsawn dan hi political party rilru nen a nih tawh chuan a lai thei tawh ṭhin lo a, ṭan lam leh ṭan loh lam nei sa tan chuan eng thu mai pawh hi dawnsawn dan a danglam tawh ṭhin. Tun hnaiah mi ṭhenkhatin kan chief minister zahawm tak hi fiamthu thawhna hmanrua atan an hmang fo a, a thusawite sawi chhawngin a awihawm loh thute nasa takin an sawi fo a, uar taka thehdarh pawl an awm reng bawk. Politician thusawite hi chu 'a lehlam pawl' hi an awm sa hrim hrim avangin a tlak dan a rual tak tak thei lo a; nimahsela mahni ram hruaitute fiamthu thawhna hmanruaa hman fo loh hi thil ṭha ber a ni. Chutihlaiin mi fiamthu thawh tur va khap ngawt theih a ni lo a, mi tinin kan duh sawi theihna zalenna kan nei ṭheuh si a, mi fiamthu thawh dan tura ro va rel hi chu thil harsa tak a nih hmel. Chumi piah lamah fiamthua lak tura remchang tak han sawi chhuah khauh te leh, fiamthua sawi zui theih tura thu leh hla neihte pawh hi a awm ve thei tih hriat tel a ṭha awm e. Engpawhnise ram hruaitu chu mipuite thlan a ni a, kan duh taka kan thlan kan hruaitute hi kan party lam mi an nih loh vang maia deusawha nuihza siamna atana hman hi a puitlingzia lo hle a, ram hruaitute zahna lantir thiam hi kan zir zel a ṭha khawp mai.", "summary": "Information & Public Relations minister chuan, tun hnaia party pakhat hruaitute thusawi chuan ram hmasawnna lam a kâwk lo hle nia sawiin, \"Vision sawi tur pawh nei lo, vision pawh nei peih loin mipuite'n duh taka Chief Minister atana an dah hi fiamthu thawh nan hmang tawh lo turin thurâwn kan pe a ni,\" a ti.He minister thu­sawi hian social media lamahte sawi zui a hlawh hle. Kan dawnsawn dan hi a pawimawh a, party rilru nen a nih chuan tan lam neiin kan dawngsawng thin. Tun hnaiah CM hi fiamthu thawhnan an hmang fo a, mahni ram hruaitute fiamthu thawh nana hman hi a tha ber lo. Mahse inkhap hi a harsa a, chumi piah lamah fiamthu a lak tura remchang a nih avang hian sawi zui turte pawh a awm phah ve bawk. Ram hruaitu chu mipuite thlan a ni a, kan duh taka kan thlante hi fiamthu leh nuihza siam nan hman hi puitling lo zia a ni. Zahna lantir hi kan tih a tha khawp mai." }, { "summarization_id": "729", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/14406", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_30/1/25", "original_text": "Vawiin, December 23 hi kum 2020 chhunga Vanglaini chanchinbu chhuah ni hnuhnung ber a ni a, Pathianin rem a tih chuan kum 2021 January 5-ah chhuah chhunzawm tur a ni. Krismas leh Kumthar chawlh chhung hian Vanglaini website www.vanglaini.org lamah tuk tin dar 5:00-ah chanchin thar tihchhuah ṭhin a ni thung ang.Kum 2020 hi chhan hrang hrang avangin kum hriat­reng hlawh tak a ni dâwn a, hri lêng avanga khawvel a buai kum a ni. He hri hian Mizoram pawh nasa takin a tibuai a, hei hian chanchinbu eizawnna pawh khawvel pumah a nghawng na hle.Khawvel hmun dangte ang bawkin Mizoramah pawh hun rei tak chhung dan pangngai angin chanchinbu a chhuak thei lo a, chu chuan Vanglaini pawh nasa takin a nghawng. Aizawl chhungah ngei pawh chanchinbu sem luh an phal lohna vengte an awm a, thing­tlang hmun tam zawkah a phurtu lirthei an kal theih loh avangin chanchinbu thlen chhuah theih a ni lo.Hetiang harsatna karah hian Vanglaini chu kum tluanin a chhuak thei zel a, chan­chinbu sem chhuah theih loh lai pawhin PDF tala siam niin a thlawna thawn chhuah ṭhin a ni. Engpawhnise he kum hi tunah chuan a liam dâwn ta a, kumthar hun nuam leh hlim­awm zawk kan hman ngei beiseina nen i thlir tawh ang. Vanglaini chanchinbu chhiartu zawng zawngte Krismas leh Kumthar chibai kan buk a che u. Vawiin, December 23 hi kum 2020 chhunga Vanglaini chanchinbu chhuah ni hnuhnung ber a ni a, Pathianin rem a tih chuan kum 2021 January 5-ah chhuah chhunzawm tur a ni. Krismas leh Kumthar chawlh chhung hian Vanglaini website www.vanglaini.org lamah tuk tin dar 5:00-ah chanchin thar tihchhuah ṭhin a ni thung ang.Kum 2020 hi chhan hrang hrang avangin kum hriat­reng hlawh tak a ni dâwn a, hri lêng avanga khawvel a buai kum a ni. He hri hian Mizoram pawh nasa takin a tibuai a, hei hian chanchinbu eizawnna pawh khawvel pumah a nghawng na hle.Khawvel hmun dangte ang bawkin Mizoramah pawh hun rei tak chhung dan pangngai angin chanchinbu a chhuak thei lo a, chu chuan Vanglaini pawh nasa takin a nghawng. Aizawl chhungah ngei pawh chanchinbu sem luh an phal lohna vengte an awm a, thing­tlang hmun tam zawkah a phurtu lirthei an kal theih loh avangin chanchinbu thlen chhuah theih a ni lo.Hetiang harsatna karah hian Vanglaini chu kum tluanin a chhuak thei zel a, chan­chinbu sem chhuah theih loh lai pawhin PDF tala siam niin a thlawna thawn chhuah ṭhin a ni. Engpawhnise he kum hi tunah chuan a liam dâwn ta a, kumthar hun nuam leh hlim­awm zawk kan hman ngei beiseina nen i thlir tawh ang. Vanglaini chanchinbu chhiartu zawng zawngte Krismas leh Kumthar chibai kan buk a che u. Vawiin, December 23 hi kum 2020 chhunga Vanglaini chanchinbu chhuah ni hnuhnung ber a ni a, Pathianin rem a tih chuan kum 2021 January 5-ah chhuah chhunzawm tur a ni. Krismas leh Kumthar chawlh chhung hian Vanglaini website www.vanglaini.org lamah tuk tin dar 5:00-ah chanchin thar tihchhuah ṭhin a ni thung ang. Kum 2020 hi chhan hrang hrang avangin kum hriat­reng hlawh tak a ni dâwn a, hri lêng avanga khawvel a buai kum a ni. He hri hian Mizoram pawh nasa takin a tibuai a, hei hian chanchinbu eizawnna pawh khawvel pumah a nghawng na hle. Khawvel hmun dangte ang bawkin Mizoramah pawh hun rei tak chhung dan pangngai angin chanchinbu a chhuak thei lo a, chu chuan Vanglaini pawh nasa takin a nghawng. Aizawl chhungah ngei pawh chanchinbu sem luh an phal lohna vengte an awm a, thing­tlang hmun tam zawkah a phurtu lirthei an kal theih loh avangin chanchinbu thlen chhuah theih a ni lo. Hetiang harsatna karah hian Vanglaini chu kum tluanin a chhuak thei zel a, chan­chinbu sem chhuah theih loh lai pawhin PDF tala siam niin a thlawna thawn chhuah ṭhin a ni. Engpawhnise he kum hi tunah chuan a liam dâwn ta a, kumthar hun nuam leh hlim­awm zawk kan hman ngei beiseina nen i thlir tawh ang. Vanglaini chanchinbu chhiartu zawng zawngte Krismas leh Kumthar chibai kan buk a che u.", "summary": "hi kum 2020 chhunga Vanglaini chanchinbu chhuah ni hnuhnung ber niin Pathianin rem a tih chuan kum 2021 January 5-a chhuah chhunzawm tur a ni a,chawlh chhung hian Vanglaini website www.vanglaini.org lamah tuk tin dar 5:00-ah chanchin thar tihchhuah ṭhin a ni thung ang.Kum 2020 hi hri lêng avanga khawvel a buai kum a ni a,hei vang hian Mizoramah pawh hun rei tak chhung dan pangngai angin chanchinbu a chhuak theilo a,Vanglaini pawh a nghawng nasa hle. Aizawl chhungah chanchinbu sem an phallohna vengte an awm a,thing­tlang lamah lah a phurtu lirthei an kal theihloh avangin chanchinbu a thlen theihloh karah Vanglaini chu kum tluanin a chhuak thei zel a, chan­chinbu sem chhuah theih loh lai pawhin PDF tala siam niin a thlawna thawn chhuah ṭhin a ni. Vanglaini chuan Kumthar hun nuam leh hlim­awm zawk hmang turin Vanglaini chanchinbu chhiartu zawng zawngte Krismas leh Kumthar chibai an buk a ni." }, { "summarization_id": "730", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/02/edutech-festuval-2023-tan.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_22.2.25", "original_text": "Aizawl | Feb 28, 2023:Nimin 27.2.2023 (Thawhtanni) khan Information & Communication Technology (ICT), SCERT, School Education Department,  Govt. of Mizoram chuan Edutech Festival 2023 a buatsaih a, Festival hawnna hi SCERT Compound tualzawlah neih a ni.  He hunah hian Dr.Lalzirmawia Chhangte, I.A.S., Secretary, School Education Department a ni. Chief Guest hi School Education hnuaia Officer hrang hrangin an rawn tawiawm bawk a ni.A hawnna hun hi Pi Laldawngliani Chawngthu, Director SCERT in a kaihruai a, kalkhawmte lawmna thu sawina hun a hman zawhin Pi Lalrinpuii, Deputy Director, SCERT in Edutech Festival, 2023 report a pe. Chief Guest Dr Lalzirmawia Chhangte, I.A.S. hnen atangin Edutech Festival 2023 hawnna thuchah tha tak ngaihthlak a ni a, Chief Guest hian Fast Changing Technology khawvel ah kan awm tawh a, nitina kan khawsakna leh kan thil mamawh zawng zawng hi Technology in a control vek tawh a, kan duh emaw duh lo emaw, helama ke kan pen hi a tul em em a, nimin programme kha bul tanna tha tak niin he Festival hi zirlaite leh zirtirtu ten an hlawkpui hle dawn a ni a ti.Programme tawp ber ah lawmthu sawina (Vote of thanks) hmangin Dr.A.Lalchhandami Fanai, Joint Director, SCERT chuan Edutech Festival hawnna inkhawm hun hi a khar ani.Edutech Festival in a tum te :• A bul berah chuan virus lengin zirna a nghawng a, kan duh emaw duh lo emaw online-a zirna kalpui loh theih loh hun a lo awm a, traditional method of teaching atanga modern teaching technology kan hman a ngaihzia kan hmuhin he programme - Edutech Festival hi neih tura buatsaih tumna hi a lo piang chhuak a ni.• Tin, NEP 2020 in ICT Integrated Teaching & Learning te, Teacher Professional Development-te a rawn dah pawimawh a, Education-ah Technology hman tangkai a ngai zual zel a, zirtirna leh school management lamah te pawh hmasawnna kan neih phah ngei beiseiin he festival hi buatsaih a ni.• Zirna tihhmasawn nan technology hman theih dan inkawhhmuhnate, Information & Communication Technology-ah hma kan lo sawn tawh a, hmabak engnge kan neih tih min entirtu turte (Tech Bodies) chu hengte hi an ni :1. Mizoram State e-Governance Society2. Mizoram Scholarship Board3. Cyber Crime Police Station4. NIELIT, Aizawl5. Reliance Jio Infocomn Ltd.6. Buannel Studio Pvt. Ltd.7. Lailen Consulting Pvt. Ltd.8. Netrsurf Internet Service9. Special Education Cell, SCERT10. Science Promotion Wing (SPW), SCERT11. Information & Communication Technology (ICT), SCERT(Khawngaihin, Explore Mizoram hi mi dang i lo hmelhriattir ve dawn nia!)[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[Website ah hian sumdawng leh mi tin tan tlawmtein fakna kan dahsak thei e. WhatsApp +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](He website kal zel theih nan hian fakna lo langte hi i lo hmet ve thin dawn nia.)", "summary": "Nimin khan ICT, SCERT, SED, Govt of Mizoram chuan Edutech Festival 2023 a buatsaoh. He hunah hian Directory SCERT in Edutech Festival report a pe a, Chief Guest hian dmFast Changinh Technology khawvelah kan awm tawh a, kan nitin mamawh hi Technology in contol vek tawh a, sawi theig kan nei lo. Festival hi zirturtu leh zirlaiten an hlawkpui hle dawn a ni." }, { "summarization_id": "731", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22618", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "Ar vulhtu intêlkhawm pawl, All Mizoram Poultry Farmer Association (AMPFA) chuan, Mizoram chhunga vulh ngei arsa lei turin Mizo mipui an ngen a; Assam aṭanga ar puah sa lalut an awm avangin Mizorama miten harsatna an tawh thu an sawi a, heng Assam arte hi a hrisel tawk loh chang a awm tih an sawi.Sumdawnnain a ken tel chu 'inelna' (competition) a ni a, tunah hian tualchhung ar vulhtute'n state pawn lama ar vulhtute leh anmahni dawrturte nen inelna an nei mek. Assam lamah hi chuan ar hi an lo vulh rei tawh zawkin a rinawm a, arnote leh a chaw lakluh a awlsamin a tlawm zawk ang a, a hralhna tur an neih zau avang leh an hmunhmaten a zir avangin an ar vulh zat pawh a tam zawk ngei ang tih a rin theih.Hetianga inel tura kan chhuah zalen a nih chuan Mizoram lam zawk hian an hneh lo zel mai thei a, kan Mizo puite kan puih theih dan awlsam chu arsa kan lei dawnin mipuite min ngen anga Mizoram chhunga vulh ngei chauh lei hi a ni ang. Kan hnampui ngeite'n eizawnna atan hmangin ar an vulh a, anni dawr hi kan tum hram hram a ṭha khawp mai.Chutihlaiin sumdawnna khaw­velah hi chuan inelna hi a awm lo thei lo a, a man chung­chang leh a quality thlengin a inang lo ve thei. Hemi chungchangah hian Mizoram ar vulhtute pawh state pawn lam el thei tur khawpin ṭang se, Mizoram chhunga mi ngei mipuiin an lei duh ngeina turin ṭang sauh sauh rawh se.Mizorama kan ran vulhte'n a daih lo a nih ngawt loh chuan eng ran pawh hi lakluh phal loh emaw, khuahkhirh emaw hi a hun ta hle a, Mizoram chhunga mite'n an duhthala sa man an chhiar tur erawh sorkarin veng tel chungin, ar vulhtute harsatna tawh mek hi inzirna atan i hmang ang u. Ar vulhtu intêlkhawm pawl, All Mizoram Poultry Farmer Association (AMPFA) chuan, Mizoram chhunga vulh ngei arsa lei turin Mizo mipui an ngen a; Assam aṭanga ar puah sa lalut an awm avangin Mizorama miten harsatna an tawh thu an sawi a, heng Assam arte hi a hrisel tawk loh chang a awm tih an sawi.Sumdawnnain a ken tel chu 'inelna' (competition) a ni a, tunah hian tualchhung ar vulhtute'n state pawn lama ar vulhtute leh anmahni dawrturte nen inelna an nei mek. Assam lamah hi chuan ar hi an lo vulh rei tawh zawkin a rinawm a, arnote leh a chaw lakluh a awlsamin a tlawm zawk ang a, a hralhna tur an neih zau avang leh an hmunhmaten a zir avangin an ar vulh zat pawh a tam zawk ngei ang tih a rin theih.Hetianga inel tura kan chhuah zalen a nih chuan Mizoram lam zawk hian an hneh lo zel mai thei a, kan Mizo puite kan puih theih dan awlsam chu arsa kan lei dawnin mipuite min ngen anga Mizoram chhunga vulh ngei chauh lei hi a ni ang. Kan hnampui ngeite'n eizawnna atan hmangin ar an vulh a, anni dawr hi kan tum hram hram a ṭha khawp mai.Chutihlaiin sumdawnna khaw­velah hi chuan inelna hi a awm lo thei lo a, a man chung­chang leh a quality thlengin a inang lo ve thei. Hemi chungchangah hian Mizoram ar vulhtute pawh state pawn lam el thei tur khawpin ṭang se, Mizoram chhunga mi ngei mipuiin an lei duh ngeina turin ṭang sauh sauh rawh se.Mizorama kan ran vulhte'n a daih lo a nih ngawt loh chuan eng ran pawh hi lakluh phal loh emaw, khuahkhirh emaw hi a hun ta hle a, Mizoram chhunga mite'n an duhthala sa man an chhiar tur erawh sorkarin veng tel chungin, ar vulhtute harsatna tawh mek hi inzirna atan i hmang ang u. Ar vulhtu intêlkhawm pawl, All Mizoram Poultry Farmer Association (AMPFA) chuan, Mizoram chhunga vulh ngei arsa lei turin Mizo mipui an ngen a; Assam aṭanga ar puah sa lalut an awm avangin Mizorama miten harsatna an tawh thu an sawi a, heng Assam arte hi a hrisel tawk loh chang a awm tih an sawi. Sumdawnnain a ken tel chu 'inelna' (competition) a ni a, tunah hian tualchhung ar vulhtute'n state pawn lama ar vulhtute leh anmahni dawrturte nen inelna an nei mek. Assam lamah hi chuan ar hi an lo vulh rei tawh zawkin a rinawm a, arnote leh a chaw lakluh a awlsamin a tlawm zawk ang a, a hralhna tur an neih zau avang leh an hmunhmaten a zir avangin an ar vulh zat pawh a tam zawk ngei ang tih a rin theih. Hetianga inel tura kan chhuah zalen a nih chuan Mizoram lam zawk hian an hneh lo zel mai thei a, kan Mizo puite kan puih theih dan awlsam chu arsa kan lei dawnin mipuite min ngen anga Mizoram chhunga vulh ngei chauh lei hi a ni ang. Kan hnampui ngeite'n eizawnna atan hmangin ar an vulh a, anni dawr hi kan tum hram hram a ṭha khawp mai. Chutihlaiin sumdawnna khaw­velah hi chuan inelna hi a awm lo thei lo a, a man chung­chang leh a quality thlengin a inang lo ve thei. Hemi chungchangah hian Mizoram ar vulhtute pawh state pawn lam el thei tur khawpin ṭang se, Mizoram chhunga mi ngei mipuiin an lei duh ngeina turin ṭang sauh sauh rawh se. Mizorama kan ran vulhte'n a daih lo a nih ngawt loh chuan eng ran pawh hi lakluh phal loh emaw, khuahkhirh emaw hi a hun ta hle a, Mizoram chhunga mite'n an duhthala sa man an chhiar tur erawh sorkarin veng tel chungin, ar vulhtute harsatna tawh mek hi inzirna atan i hmang ang u.", "summary": "Ar vulhtu intêlkhawm pawl, AMPFA chuan, Mizoram chhunga vulh ngei arsa lei turin Mizo mipui an ngen a; Assam aṭanga ar puah sa lalut an awm avangin Mizorama miten harsatna an tawh thu an sawi a, heng Assam arte hi a hrisel tawk loh chang a awm tih an sawi.Sumdawnnain a ken tel chu 'inelna' a ni a, tunah hian tualchhung leh state pawn lama ar vulhtute an inel mek. Assam hian ar an vulh rei tawh zawkin a rinawm a, arnore leh a chaw lakluh a awlsamin a tlawm gawk ang a, hralhna pawh an nei zauin an vulh tam zawk bawk ang. Hetianga inel tura kan chhuah zalen a nih chuan Mizoram tan hneh ngaihna a awm lo mai thei a, kan Mizo puite kan puih theih dan chu arsa leiin Mizo ta chauh lei ila, dawr hram hram a tha khawp mai. Chutih laiin a man chungchang leh a quality thlengin a inang lo ve thei. Hemi chungchangah hian Mizoram ar vulhtute pawh state pawn lam el thei tur khawpin tang rawh se. Mizorama kan ran vulhten a daih lo a nih ngawt loh chuan eng ran pawh hi lakluh phal loh hi a hun ta hle. Mizoram chhunga miten sa man an chhiar tur erawh sorkarin veng se, ar vulhtute harsatna tawh mek hi inzirna a tan hmang ang u." }, { "summarization_id": "732", "url": "https://theaizawlpost.org/ram-pathuma-zofate-inrawnkhawm-insuihkhawmna-thu-uno-a-thlen-tum/", "file_name": "SMizo_11_20-02", "original_text": "Ram pathuma Zofate inrawnkhawm Insuihkhawmna thu UNO-a thlen tum India, Bangladesh leh Burma-a Zo hnam chi peng 27 chu Aizawlah an thukhawm a, United Nations Organisation-a Zofate insuihkhawmna tura thurolum thlen an tum chu an duangfel. ZORO president R Sangkawia chuan Zoram hi Zofate ta, kan chenna tura Pathian min pek a ni, tiin, khawvelah ram dang kan neih loh avangin venhim ngei ngei a ngai tih a sawi. “Kum tam tak kan intlawhpawh tawn loh avangin unau kan nih pawh inhriat loh chang kan nei a, chenna a hran avangin unau kan nihna a bo chuang loa, thisena inzawm tlat kan nihna pawh a bo chuang lo. Min thendarhtuten India, Burma leh Bangladesh-ah min thendarh mah se, thlahtu thuhmun, nunphung thuhmun, serh leh sang inkhawihpawlh, thih leh ruam khatah ti thin unau dik tak kan ni,” a ti. ZORO general secretary L Ramdinliana Renthlei chuan inlungrual a tulna sawiin, Zofaten kan awmna ram theuhah nasa taka beih kan tawk hlawm a, keimahni kan tangrual tha lo hle tih a sawi. “Unau leh unau kan inbeih chang pawh a awm a; kan inlungrual a, kan tanruala kan hneh mai theih kan hmelmate pawh kan hneh lo fo thin. Khawvelin a ngaihsan chu hnam tangrual, hnam inlungrual tak hi an ni. Hnam zahawm kan nih a, khawvela kan dinchhuah ve theihnan kan tanrual a, kan inlungrual a ngai a ni,” a ti. ZORO Western Zone president Lalnunfela Chawngthu chuan UNO-a a kal chungchang report a pe a. UNO hian anmahnia affiliation nei ZORO chu an lo ngaipawimawh hle a, a rin phak bakin an lo ngaipawimawh tih a sawi. ZORO behchhanin UNO kaltlangin Zoramin dinchhuah hun a la neih a ring tih sawiin, “UNO hian Zofate chu thukhat vua a, lungrual taka kawngkhat zawh turin min ti a; chuvangin UNO-ah hlawm khatin thu kan thlen a ngai a, chumi tur chuan kan inlungrual a ngai,” a ti. Zofate inrawnkhawmnaah hian Burma, Bangladesh, Manipur, Tripura, Assam leh Mizoram atangin an tel a. Zo hnam chi peng hrang 27 atangin palai an tel bakah Myanmar Zofa MP leh MLA 7 an tel bawk. Kalkhawmte hian thurolum an pawm a. Zofate (Chin- Kuki- Mizo) chu thlahtu thuhmun, tawngkhat hmang (same language – different dialect), nunphung thuhmun, serh leh sang inkhawih pawlh, beiseina thuhmun vuana dam leh tlang khatah, thih leh ruam khatah ti thin unau kan ni a. Unau kan nih angin inthen thei kan ni loa, lungrual tak leh kan insuihkhawm leh theihnan hma kan la zel dawn, tia thu dah a ni. ZORO-in Zofate India, Bangladesh leh Burma-a awmte insuihkhawm lehna tura hma a lo lak tawhna leh UNO a lo dawr tawhna zawng zawng chu lawmawm an tih thu an sawi a. Kum 2004-ah ZORO hi UNO-in Zofa zawng zawng aiawhin a pawm tawh a UNO-a thu thlen tur reng reng chu ZORO hminga thlen thin tawh nise, UNO-a thu thlen tur nei chuan ZORO Gen. Hqrs hriattir thin nise, an ti. ‘Zofate India, Bangladesh leh Burma ram hrang hranga thendarha awmte hian kan insuihkhawm leh theihna turin UNO-ah memorandum thehluh tha kan ti,’ an ti bawk.", "summary": "India, Bangladesh leh Burma-a Zo hnam chi peng 27 chu Aizawlah an thukhawm a, UNO-a Zofate insuihkhawmna tura thurolum thlen an tum chu n duangfel. ZORO President chuan Zoram hi Zofate chenna tura Pathian min pek a ni a, kum tamtak kan intlawhpawh loh avangin unau kan nih pawh inhriat loh chang kan nei a ti. ZORO General Secratary chuan Zofate'n kan awmna theuh ah beih kan tawk nasa hle a, hengah te hian kan tanrual angaih zia a lang a ti. Zofate chu thlahtu thuhmun, tawngkhat hmang, nunphung thuhmun, serh leh sang inkhawih pawlh, beiseina thuhmun vuan tur kan ni . ZORO chuan kan inpumkhat na UNO alo dawr tawh thin a Western Zone President chuan UNO a kal report pein a rinphak bakin an lo ngaihpawimawh a, UNO kaltlangin Zoram dinchhuah hun a la neih a ring tih a sawi. Kum 2004-ah ZORO hi UNO-in zofa zawng zawng aiawhin a pawm tawh a ni. Heng ram pathuma zofate hi kan insuihkhawm leh theihna turin UNO-ah memorandum thehluh tha an tih thu an rel." }, { "summarization_id": "733", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6177", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "Minister-in dragon fruit chinna a tlawh Mizoram NewsMinister-in dragon fruit chinna a tlawh admin 07-Nov-2024 06:06 PM Horticulture Minister Prof. Lalnilawma chuan vawiin (7.11.2024) chhun khan Lamlian Dung Zau Dragon Fruit Hmun, Thenzawl a tlawh a, dragon fruit chu a powder ang zawnga siam an rilruk thu a sawi. Kuthnathawktute tana hmalak chu sawrkar au hla a nih thu sawiin Horticulture Minister chuan, 'Theihtawp chhuaha kuthnathawktute tana tan lak zel kan tum. Dragon fruit sawngbawl dan tur kan zawng mek a, powder ang zawnga siam kan rilruk. A sawngbawlna hmun tur din kan tum,' a ti. Prof. Lalnilawma chuan sawrkar chuan zau (cluster) ang zawnga hmalak zel an tum thu leh, Lamlian Dung Zauah pawh sawrkar department hrang hrang te nen tangho a hnathawh an tum dan a sawi. Lamlian Dung Zau Dragon Fruit Hmunah hian kumin chhung khan chhungkaw 48 in dragon fruit quintal 557 an tharchhuak. A thar chhuak hnem ber Gaby Zosangpuii chuan quintal 21 a thar chhuak a, a rah hi thla 5 chhungin tum 9 a seng hman a ni. Heng chhungkaw 48, society a tel te hian Local Soda Pvt Ltd te nen inremna thuthlung ziakin an tharchhuahte hi an lo-ah kal chilhin an leisak thin a ni.", "summary": "Minister-in dragon fruit chinna a tlawh Horticulture Minister Prof. Lalnilawma chuan vawiin (7.11.2024) chhun khan Lamlian Dung Zau Dragon Fruit Hmun, Thenzawl a tlawh a, dragon fruit chu a powder ang zawnga siam an rilruk thu a sawi. Dragon fruit sawngbawl dan tur leh sawngbawlna hmun din an tum thu ngaihtuahin kuthnathawktute chu a fuih a. Lamlian Dung Zau Dragon Fruit Hmunah hian chhungkaw 48 in quintal 21 kumin chhung in an thar a, heng chhungkuate hian Local Soda Pvt Ltd te nen ineemna thuthlung an ziak." }, { "summarization_id": "734", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20730", "file_name": "F_Mizo_Sum_12_27/1/25", "original_text": "Mizoram aṭanga Rajya Sabha MP Ronald Sapa Tlau chuan, The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 chu Mizoram tan a hlauhawm avangin political party bik sawi loa lungrual taka dodal a ngaih thu a sawi. Bill hi Par­liament-ah pass ni ta se, Indian Con­stitution-a Article 371G-in a dang thei lo niin a sawi bawk.Politics-ah chuan ngaihdan inan loh chang a awm ṭhin a, kan duhzawng leh kan duh loh zawngte a dang ṭhin. Ram hruaitu nih tum ṭheuh ṭheuhte pawh an ram hruai duh dan a inan loh avangin an inhnial chang a awm a, an inbeih chang a awm.Chutihlaiin 'hnam' tana thil pawi thei a nih tawh hi chuan politics-a kan hawi lam hi dah ṭha ila, ram tana ṭan rual a ṭul hun hi a awm ṭhin.Tun hnaia Lok Sabha lama an pass tak The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 hi Mizoram tana him lo a ni tih hi kan pawm tlang tawh a, political party lam sawi loa kan zavaia ṭanghoa  beih a ngai takzet a ni. Hmar chhak huap zirlai pawlin bandh an huaihawtah khan kan tawp mai tur a ni lo a, Mizoram tan theihtawp chhuaha kan beih tlan a hun ta khawp mai.Political party pakhat hmalakna a nih chuan midang tan thlawp a harsa deuh mai thei a, chuvangin ram pum huap pawl lian kan neihte hian ke rawn pen chhuak se, The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 kan duh lohna hi India ram hriat tura inthuruala kan duh lohna kan lantir hi a hun hle a ni. Mizoram aṭanga Rajya Sabha MP Ronald Sapa Tlau chuan, The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 chu Mizoram tan a hlauhawm avangin political party bik sawi loa lungrual taka dodal a ngaih thu a sawi. Bill hi Par­liament-ah pass ni ta se, Indian Con­stitution-a Article 371G-in a dang thei lo niin a sawi bawk.Politics-ah chuan ngaihdan inan loh chang a awm ṭhin a, kan duhzawng leh kan duh loh zawngte a dang ṭhin. Ram hruaitu nih tum ṭheuh ṭheuhte pawh an ram hruai duh dan a inan loh avangin an inhnial chang a awm a, an inbeih chang a awm.Chutihlaiin 'hnam' tana thil pawi thei a nih tawh hi chuan politics-a kan hawi lam hi dah ṭha ila, ram tana ṭan rual a ṭul hun hi a awm ṭhin.Tun hnaia Lok Sabha lama an pass tak The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 hi Mizoram tana him lo a ni tih hi kan pawm tlang tawh a, political party lam sawi loa kan zavaia ṭanghoa  beih a ngai takzet a ni. Hmar chhak huap zirlai pawlin bandh an huaihawtah khan kan tawp mai tur a ni lo a, Mizoram tan theihtawp chhuaha kan beih tlan a hun ta khawp mai.Political party pakhat hmalakna a nih chuan midang tan thlawp a harsa deuh mai thei a, chuvangin ram pum huap pawl lian kan neihte hian ke rawn pen chhuak se, The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 kan duh lohna hi India ram hriat tura inthuruala kan duh lohna kan lantir hi a hun hle a ni. Mizoram aṭanga Rajya Sabha MP Ronald Sapa Tlau chuan, The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 chu Mizoram tan a hlauhawm avangin political party bik sawi loa lungrual taka dodal a ngaih thu a sawi. Bill hi Par­liament-ah pass ni ta se, Indian Con­stitution-a Article 371G-in a dang thei lo niin a sawi bawk. Politics-ah chuan ngaihdan inan loh chang a awm ṭhin a, kan duhzawng leh kan duh loh zawngte a dang ṭhin. Ram hruaitu nih tum ṭheuh ṭheuhte pawh an ram hruai duh dan a inan loh avangin an inhnial chang a awm a, an inbeih chang a awm. Chutihlaiin 'hnam' tana thil pawi thei a nih tawh hi chuan politics-a kan hawi lam hi dah ṭha ila, ram tana ṭan rual a ṭul hun hi a awm ṭhin. Tun hnaia Lok Sabha lama an pass tak The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 hi Mizoram tana him lo a ni tih hi kan pawm tlang tawh a, political party lam sawi loa kan zavaia ṭanghoa  beih a ngai takzet a ni. Hmar chhak huap zirlai pawlin bandh an huaihawtah khan kan tawp mai tur a ni lo a, Mizoram tan theihtawp chhuaha kan beih tlan a hun ta khawp mai. Political party pakhat hmalakna a nih chuan midang tan thlawp a harsa deuh mai thei a, chuvangin ram pum huap pawl lian kan neihte hian ke rawn pen chhuak se, The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 kan duh lohna hi India ram hriat tura inthuruala kan duh lohna kan lantir hi a hun hle a ni.", "summary": "Citizenship (Amendment) Bill, 2016 hi Rajya Sabha MP Ronald Sapa Tlau khan Mizoram tan a a hlauhawm avangin lungrual taka dodal a ngaih thu a sawi a,Bill hi Parliament-ah pass a nih chuan Indian Con­stitution-a Article 371G-in a dang theilo niin a sawi.Hnam tana thil pawi thei a nih avangin politics-a kan hawi lam dah ṭhain ram tana ṭanrual hun tak a ni.Hmar chhak huap zirlai pawlin bandh an huaihawtah khan tawp mailoin Mizoram tan theihtawp chhuaha kan beih tlan a hun hle.Political party pakhat hmalakna a nih chuan midang tan thlawp a harsat theih avangin ram pum huap pawl lian kan neihte hian ke rawn pen chhuak se,The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 kan duh lohna hi India ram hriat tura inthuruala kan duh lohna kan lantir a hun hle a ni." }, { "summarization_id": "735", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/03/laldinsanga.html", "file_name": "F_MIZO_SUM_4_21/2/25", "original_text": "Mizo Boxer ngaihven hlawh, mipuiin amaha beiseina sang tak an neih mekLaldinsangaleh Explore Mizoram atangaKimkimite inkawmna kan rawn chhawp chhuak e.LaldinsangahiVanhnuna lehLalsiamliani fapa niin,Lunglei Ramthar venga cheng an ni.Laldinsangahi May 1, 2003 khan piangin, ani hi unau pasarih zinga a naupang lam atanga 3na a ni.Laldinsangate hi tunah hian Mission Veng, Aizawl-ah a cheng mek.Explore Mizoram Youtube Channel hi lo subscribe ve ta che!@https://www.youtube.com/@exploremizoram/📌Zirna lam:~ Middle School hi Lalkhama English Memorial School (LKM),Lunglei atangin ka zova, High School hi Gov't Bazar High School, Lunglei atanga zo lehin,Higher hi India Camp-a ka awm deuh reng avangin class ka kal mumal lo a, pawl 12 hi open in Ananda Singh Higher Academy, Imphal atangin ka zo leh a ni.📌Boxing hi engtik atanga tui chho nge i nih:~Kum 2016 April thla khan bul ka tan a, 2017-ahSports Authority of India (SAI)Sports Academy,Lunglei Electric Veng-ah lutin, kum 2020 thleng ka awm.📌Inelna i hmachhawn hmasak ber?~34th Mizoram Open Boxing Championship, Lungleia August 30 - September 2, 2016 chhunga neih-ah Sub Junior Boys under 40kg-ah khelin, hetah hian Pathian zarah Gold ka la a ni.📌Boxing i zir chhoh dan leh academy awm mek na:~SAI Lunglei-ah ka unaupa nen training turin kan kal risk ve tawp a, chuan, rinai khan ka tih chi a lo ni phian a. SAI coach Torak kharpran leh SYS coach Lalfakzuala'n ka potential min hmuhsak a. SAI-ah kum 2017 ah min la lut a ni.SAI-ah hian kum 2017 atanga 2020 thleng ka awm hnuin COVID 19 vangin kum khat vel ka chawl leh a, buaina neuh neuh karah hmasawn leh that belh zel duhin tunah hian Sete Boxing Academy-ah ka training mek a ni.📌Mizoram pawn leh India ram pela i feh chhuah tawh zat:~Mizoram aiawhin vawi 7 ka feh chhuak a, Gold 1, Silver 3 leh Bronze pahnih ka hawn a. Youth World Championship leh Asian Games te chhiar telin, India ram represent turin vawi 7 selection trail nei tura koh ka ni a, ka chak lo vek a. Amateur huangah India tan ka feh chhuak lo.Professional Boxing ka khelh hnuin International Fight hi Bangkok, Thailand-ah ka khel a, ram pawna ka chhuah awm chun a la ni.📌Professional boxing i luh chhoh dan:~Boxing ka khel tirh atang hian Professional Boxing hi ka tum a ni sa hrim hrim a. SAI-a ka awm lai atang tawhin, luh theihna chance ka hmuh hmasak ber LPS Professional Fight atangin ka professional boxing career ka tan.📌I boxing zinkawngah tunge pawimawh ber:~A hmasa berah chuan Isua leh keimah! Ka boxing zinkawngah hian thil tam tak ka tawng a, mi pawimawh tak tak mi tha tak tak te an awm. Ka tan an pawimawh vek a, a pawimawh ber tia sawi tur hi ka hre lo.📌Boxing i khelh na kawngah harsatna i tawk em? Beidawn rum rum chang i nei thin em?~Pathian khawngaihna zarah mi tha leh duhsaktu tam tak karah harsatna em em ka nei lo.  Tu pawhin beidawn chang hi chu kan nei a lawm, sawi thui lo mai ang!📌Tun hnaiah fight hmachhawp i nei em?~Tunah hian 5 wins ka nei mek a, kumin chung hian 8 wins vel neih hman kan tum.📌Mizoram aiawha i chhuah tawhna te:•All India Inter SAI (Haryana)  Silver 🥈•64th School Games National, 2018 (Guwahati) (Quarter Finalist)•Khelo India 2019 (Maharashtra, Pune), Silver•65th School Games National 2019 (Gold) (Best boxer)•Khelo India (Guwahati) 2020, Bronze•4th Youth National  Men & Women Boxing Championship - (Silver) (best challenger)•Khelo India (Haryana) 2022 (Quarter Finalist)•2021 youth Man Ranking Trail Haryana (India no.2) 54Kg.📌 Professional fight i hmachhawn tawhte:• LPS Professional Fight (2022) Semi Final (Debut) - Joseph Lalremruata, Win by KO 2 Round (Super Fly)• LPS Professional fight 2022 Final - Samuel Lalthlamuana, Win by KO at 3rd round (Super Fly)• Bangkok, Thailand 2023 - Kwanchai, Win by TKO in Round 3 (Bantam)• LPS Fight Night 3,  2023  - lanz Kamei, Win by KO 2 Round (Bantam)• The Punch Boxing Event (Haryana) - Harish, Win by Unanimous Decision 6 Round (Super Bantam)• Current record 5-0 wins, 4kos📌I duhzawng leh ngainat zawng:•Rawng:Red•Chawhmeh:Sa•Incheina:Ngainat bik ka nei lo.•Rimawi:Ngaithla thei vek•Hla:Wonderful Tonight•Mizo Ziaktu:Pu Lalhmachuana Zofa•Boxer:Boxer duh ber tia sawi tur tak hi ka nei lo. Style hrang hrang nei an ni a. An thiam dan a inang lo;Muhammad Ali, Mike Tyson,Roy Jones Jr, Manny Paquio leh Canelo Alvarez te hi ka duh zualte an ni.📌Hmeichhe duh zawng:Chhe lo leh inringtawk, over lo.📌Mize ngainat loh zawng:- mi  phakar leh dawizep📌Mize ngainat zawng:- Huaisen leh rin tlak📌Relationship Status:-nilZawhna dang:1.  A telloa i awm theih loh:Boxing2. I nun kaihruaitu:Pathian3. Hringnuna i hlauh ber:Ka dream tih puitlin loh4. Quote duh ber:~ \"Hneh i nih chang pawhin i thinlung ti chak la beidawng suh, hnehtu i nih hunah erawh i thinlung ti tlawm ang che.\"5. Social media leh nangmah:Ka khawih ve a, hunawl hnawh khah nan ka hmang.6. Boxing tih loh i ngainat:Zai leh lam7. Hlawhtling tura pawimawh:Finna leh taimakna8. Hloh i hlauh ber:Ka Chhungkua9. I thalaipui te tana fuihna:Thalaite u, in thatlai te chenin hlim rawh u,  Pathianin in chungah ro ala rel dawn sia!EXPLOREMIZORAM.COMi hmuh dan:~EXPLOREMIZORAM.COMhi tha ka ti - Mizoram mipui tan chanchin thar min rawn chhawpchhuah sak thin a, a bengvar thlak thin.Explore Mizoramvul zel rawh se.(Khawngaihin, i lo share darh ve ngei dawn nia aw!)(Khawngaihin, Explore Mizoram hi mi dang i lo hmelhriattir zel dawn nia!)[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[Website ah hian sumdawng leh mi tin tan tlawmtein fakna kan dahsak thei e. WhatsApp +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](He website kal zel theih nan hian fakna lo langte hi i lo hmet ve thin dawn nia.)", "summary": "Mizo Boxer ngaihven hlawh, mipuiin amaha beiseina sang tak an neih mek Laldinsanga hi May 1, 2003 khan Pu Vanhnuna leh Pi Lalsiamliani, Lunglei Ramthar Venga chengte fa pasarih zinga a naupang lam atanga 3-na ni turin a piang a. Laldinsangate hi tunah hian Mission Veng, Aizawl-ah a cheng mek. Middle School hi Lalkhama English Memorial School (LKM),Lunglei atanga zovin Gov't Bazar High School, Lunglei atangin High School a zo a,pawl 12 hi open in Ananda Singh Higher Academy, Imphal atangin a zo leh a ni. Kum 2016 April thla atangin a boxing zinkawng a tan a, 2017-ah Sports Authority of India(SAI) Sports Academy,Lunglei Electric Veng-ah a lut a, 34th Mizoram Open Boxing Championship, Lungleia August 30 - September 2, 2016 chhunga neih kha inelna a hmachhawn hmasak ber a ni a, Sub Junior Boys under 40kg-ah khelin, hetah hian Gold a la a ni. SAI Coach Torak Kharpran leh SYS Coach Lalfakzuala'n a potential an hmuhsaknaah a lawm a, annin 2017 atangin SAI-ah an la lut a, COVID 19 vangin kum khat vel a chawl leh a, hmasawn leh that belh zel duhin Sete Boxing Academy-ah a training mek a ni. Dinsanga hi Mizoram aiawhin vawi 7 feh chhuak tawhin Gold 1, Silver 3 leh Bronze pahnih a hawn tawh a, India ram represent turin vawi 7 selection trail nei tura koh ni tawhin Amateur huangah India tan a feh chhuaklo thung. Professional Boxing a khelh hnuin International Fight, Bangkok, Thailand-ah a khel a, a boxing zinkawngah tunge pawimawh ber tia an zawhin Isua leh amah anih thu a sawi. Boxing a khelh chhungin beidawn rum rum chang te nei thin mah se, Pathian khawngaihna zarah mi tha leh duhsaktu tam tak karah harsatna em em a neilo a, tunah pawh hian 5 wins nei mekin kumin chung hian 8 wins vel neih hman an tum thu a sawi bawk. Dinsanga hi zawhna hrang hrangte zawh niin a quote duh ber chu \"Hneh i nih chang pawhin i thinlung ti chak la beidawng suh, hnehtu i nih hunah erawh i thinlung ti tlawm ang che.\" tih a ni a, 'Thalaite u, in thatlai te chenin hlim rawh u, Pathianin in chungah ro ala rel dawn sia!' tih chu a thalaipuite a fuihna a ni bawk." }, { "summarization_id": "736", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/03/dr-k-beichhua-in-aidshiv-dona-kawnga-sw.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_22.2.25", "original_text": "Aizawl | March 31, 2021: Vawiin chawhnu khan Dr. K Beichhua, Minister of State, Social Welfare Department,etc., chuan a Office Chamber, MINECO-ah AIDS/HIV dona kawnga hmalakna thar Index Testing and 90-909-90 atana Mizoram sawrkar leh pawl dang te thawhhona chu a taka kalpui a nih theih nan a hawng. He hmalakna thar atan hian Mizoram Social Defence & Rehabilitation Board, Social Welfare & Tribal Affairs (State Level Coordinating Agency, MoSJE, Govt of India) leh Project Sunshine, UW-ITECH (University of Washington - International Training and Education Centre for Health) Aizawl, Mizoram te an thawkho dawn a ni.SWD Minister Dr.K.Beichhua chuan ruihlo hmansual leh AIDS/HIV chungchanga Survey in Mizoram dinhmun a tarlan dan chu sawi chhuah hrehawm leh thil zahthlak a ni a. Tan kan lak nasat a ngai hle a ni a ti. He mi kawngah hian ram hruaitute pawhin tan lak a tul zia an hmu chiang em em a. Tuna inenkawlna hmun neih mek te pawh changtlung zawka kalpui turin theihtawp chhuah mek a ni a ti a. Ruihhlo dona kawnga hmalakna leh ruihhlo ngai ten nunphung pangngai an zawh theihna tura din, Jordan Centre, Sethawn pawh Chief Minister Pu Zoramthanga’n hun reiloteah a hawng dawn a ni a ti.Dr.K.Beichhua chuan Ruihhlo hmansual leh HIV natna chu thil kalkawp ang mai a nih thu a sawi a. Hei vang hian, Integrated Rehabilitation Centre for Addicts (IRCA) hmuna enkawlna dawngte zingah pawh HIV avanga enkawlna mamawh leh hmalakpui ngai an awm thin a. Hemi chungchang hi ngun taka ngaihtuah a nih hnuin, IRCA hmuna enkawlna dawng ten HIV natna chungchangah awlsam leh tluantling zawka treatment an dawn theih nan hemi kawnga rintlak taka hma la mektu Project Sunshine, UW-ITECH (University of Washington - International Training and Education Centre for Health) Aizawl, Mizoram leh Mizoram Social Defense & Rehabilitation Board (State Level Coordinating Agency, MoSJE, Govt of India) chu thawkhoin, he thawhhona hi Social Welfare & Tribal Affairs Department, Govt of Mizoram chuan tha a ti hle a. He hmalakna thar hi Integrated Rehabilitation Centre for Addicts (IRCA) ten tangkai leh hlawk taka an hman theih nan he programme pawimawh tak hi duan a ni a ti.Vawiina SWD Minister Dr.K.Beichhua in thawhhona a thar a hawn tak ang chuan ITECH team hian an thawhpui Mizoram State AIDS Control Society leh SHALOM lama thawktute nen IRCA hmunah kalin a thlawn vekin heng Service te hi a pe thei dawn a ni :1. Mizoram chhunga IRCA hmuna enkawlte tana HIV test neihsak.2. IRCA hmuna enkawlte Baseline investigation atana Blood Sample lak sak leh ART bul tan pui.3. IRCA hmuna enkawl mek PLHIV-te ART pek.4. ART Refill - INTECH Field Team ten IRCA hmuna ART hlan/dah sak.5. Viral Load Testing - Viral Load Test thei chinte tana Blood Sample IRCA hmuna laksak.Heng Service te hi tluang taka a kal theih nan IRCA lamin -1. ART Dispensation - Nurse in nitin HIV positive patient te hnena ART eitir.2. Record Maintenance - ART Refill Ni leh ART damdawi neihzat chhinchhiah nana register vawn fel (Centre Director/ Nurse hmalakna tur)3. Focal person atan Centre Director (Coordination leh Follow up atan) Ruahmanna a lo siam ve thung dawn a ni.He thawhhona hi tangkai taka hmanga, kan ram a dam theih nan beiseina sang tak nen kan thlir a ni.Index Testing and 90-909-90 atana thawhhona hawnna programme hi Pi Sangchhin Chinzah, Secretary, Social Welfare Department chuan a kaihruai a. He hunah hian MSACS atangin Pu Robert Lalrempuia, Senior Programme Officer leh I-TECH atangin Dr Pankaj Gupta te hnen atangin hmalakna kalpui dan tur ngaihthlak a ni a. Pi A. Vanlalzawni, Director, Social Welfare & Tribal Affairs Department chuan lawmthu sawiin huntawp a khar thung a ni.-DIPR", "summary": "Vawiin chawhnu khan Dr. K Beichhua, Minister of State chuan a Office Chamber, MINECO-ah AIDS/HIV dona kawnga hmalakna thar atana Mizoram sawrkar leh pawl dang te thawhhona chu a taka kalpui a nih theih nan a hawng. SWD Minister chuan ruihhlo hman sual leh AIDS/HIV chungchanga Sirvey in Mizoram dinhmun a tarlan dan chu sawi chhuah hrehawm leh thil zahthlak a ni a ti. Hemi kawngah hian ram hruaitute pawhin theih tawp an chhuah dawn a, tuna inenkawlna hmun neih mek te pawh changtlung zawka kalpui tum mek a ni a ti. Ruihhlo dona kawnga hmalakna leh ruihhlo ngai ten nunphung pangngai an zawh theihna tura din, Jorsan Centre, Sethawn pawh CM Zoramthanga'n hun reiloteah a hawng dawn a ti. SWD Minister Dr.K.Beichhua in thawhhona thar a hawn takah hian an thawhpui Mizoram State AIDS Control Society leh SHALOM lama thawktute nen IRCA hmunah kalin a thlawn vekin heng service te hi a pe thei dawn a ni. HIV a thlawna test, Blood Sample lak, ART pek, ART Refill, Viral Load Testing. Heng hi tluang taka a kal theih nan IRCA lamin hma an la ve bawk ang. He thawhhona hi tluang taka a kal theih nan beiseina sang tak nen kan thlir a ni." }, { "summarization_id": "737", "url": "https://theaizawlpost.org/myanmar-nena-ramri-pingphui-dawn/", "file_name": "SMizo_4_21-02", "original_text": "Union Home Minister Amit Shah chuan sorkar chuan Myanmar nena ramri 1,643 kilometre chu pinphui vek a tum thu a sawi. Shah chuan “Modi sorkar chuan border tihchiat theihloha pinphui a tum a ni” tiin a sawi a. X a post a siamah Minister chuan, “Sorkar chuan Indo-Myanmar ramri pum 1,643 kilometer chu pinphui a tum a. Surveillance tha zawk, patrol track te ramri ah siam a ni ang” tiin a sawi bawk. -- Advertisement -- Surveillance system “Ramri pum atangin Moreh, Manipur-ah 10 km a thui chu pinphui a ni tawh a. Hybrid Surveillance System (HSS) hmangin pilot project pahnih kalpui mek a ni tawh bawk a. Arunachal Pradesh leh Manipur ah 1 km a thui an pingphui ang” a ti bawk a. Chumai bakah Manipur ah 20 km pinphui tur chu pawm fel a ni tawh bawk a, hna tan vat a ni ang, tiin Shah chuan a sawi bawk. Shah hian January 20 khan Assam-ah Myanmar ramri pinphui a nih tur thu a lo sawi tawh a. Khatah chuan India sorkar chuan Free Movement Regime (FMG) agreement Myanmar nena an siam pawh ennawn a nih tur thu a lo sawi tawh bawk. Tuna Shah an ramri pinphui tur a sawi nawn leh hi Manipur Chief Minister N. Biren Singh nena Delhi a an titi dun hnu lawka a sawi a ni a. Meeting neih zawh veleh khan Manipur Chief Minister Biren Singh chuan Centre ch uan Manipur tan thutlukna pawimawh tak a siam tiin a lo sawi tawh nghe nghe a ni. Ramri pinphui a nih chuan Free Movement Regome (FMR) chu a tawp zui nghal tihna a ni dawn a. FMR hnuaiah hill tribe member tin te India khua leh tui emaw Myanmar khua leh tui te pawh ni se ramri atanga 16 kilometer huam chhunga cheng te chuan border pass neih chuan zalen takin ramri an kan thei a, border pass chu kum khat nungin kar hnih chhung an cham thei bawk. Free movement tawp dawn India leh Myanmar ramri bula cheng te chu hnam khat tam tak awmin hmel pawh in ang leh ziarang in ang tak an nih avangin kum 1970 chho atang khan free movement kalpui a ni a, kum 2016 khan pawhsei a ni leh bawk. Manipur Chief Minister chuan tuna Manipur a chi leh hnam anga intihbuaina May 2023 atanga intan tawh leh nunna 200 chuang chan tawhna chhan berah ramri kana zalen taka tribal hnam te inpawh tawn nasat vangah a puh a ni. Manipur sorkar chuan FMR hi kum 2020 khan Covid-19 pandemic denchhenin a lo titawp tawh a. September 23, 2023 khan Manipur Chief Minister Biren Singh chuan Ministry of Home Affairs (MHA) chu India-Myanmar ramri a FMR chu titawp turin a lo ngen tawh bawk. Mizoram leh Nationalist Socialist Council of Nagaland- Isak Muivah (NSCN-IM) te chuan FMR tihtawp chu an duhlo thung a. Centre chu Naga hel pawl group lian ber Centre nena kum 1997 atanga inkahhaina nei tawh NSCN-IM te nen inbiakna nei lai mek an ni bawk. NSCN-IM te chuan thuchhuah siamin ramri pinphui chu an duh loh thu sawiin ‘kan ramah chhungkua kan nihna anga kan rights bawhchhiat kan remti lo’ an ti. Mizoram leh Nagaland chuan ramri pinphui duh lo viau mahse Manipur BJP sorkar chuan Centre a BJP kaihhruai sorkar chu an kar reng thung", "summary": "Union Home Minister Amit Shah chuan X-a post a siamah Myanmar nena ramri 1,643km chu pinphui vek a tum thu leh, surveillance leh patrol track tha zawk ramri ah siam anih tur thu a sawi. Moreh, Manipur-a ramri 10km a thui chu pinphui a ni tawh a, Hybrid Surveillance System hmangin pilot project kalpui mek a ni a. Manipur Chief Minister chuan Manipur tan thuthlukna pawimawh tak a siam a ti a ni. Ramri an pinphui chuan Free Movement Regime agreement Myanmar nena an siam pawh chu a tawp zui nghal dawn tihna a ni dawn a ni. FMR hi kum 1970 chho atanga kalpui niin pawhsei chho zel a ni a, Manipur erawh chuan Covid-19 pandemic denchhenin alo titawp tawh a ni. Mizoram leh Nagaland te chuan FMR tihtawp chu an duhlo thung a, thuchhuah siamin ramri pinphui an duhloh thu an sawi a, mahse Manipur chuan Central lam chu a kar reng thung." }, { "summarization_id": "738", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5323", "file_name": "F_MIZO_SUM_17_9/2/25", "original_text": "Private school neitute intél khawm, Mizoram Independent School Association (MISA) chuan kumin April thlaa school fee chu tihluihna ni loin a pangngaia khawn ni se an ti a; zirlai pawl pahnih - MZP leh MSU chuan sikul kal theih a nih loh laia school fee a pang­ngaia khawn a ni chu hriatthiam har an ti thung a, sorkar lamin thutlukna an la siam fel lo.Covid-19 avangin khawvel a buai mek a, chu chuan mihring khawsak phung nasa takin a nghawng. Sikul pawh an kal thei lo a, chuvangin zirlaite pawh in lam­ah an awm a ngai. Sikul ṭhenkhat chuan zirlaite hi in lama lehkha an zir dan tur an ruahman a, sikul kai thei lo mah se lehkha zir an ṭhulh loh dan an ngaihtuahpui a ni.Hei vang pawh hi a ni ang, MISA lam chuan sikul hawn miah loh thla, April, 2020-ah monthly fee chu dan pangngaia lak an rel a; zirtirtute hlawh an pek tho a ngaih piah lamah sikul building luah man pek ngai an awm bawk avangin fee hi la lo thei loah an inngai. Hetihlai hian sum lama harsatna neite tana fee ngaihdam an inhuam thu an sawi tel bawk.Zirlai pawl lam chuan sikul neitute chu sikul an hawn loh thla chhung na na na hi chuan fee la lo turin an ngen a, an la a nih pawhin 50% aia tam la lo turin an lo ngen ve thung a ni. Sorkar lam thutlukna la hre lo mah ila, sorkar chuan he thil hi enpui ngei a tum a, mipui tana ṭha berin thu an titlu thei ngeiin a rinawm.Covid-19 boruak­ah hian mi ṭhenkhatin eizawnna an chân hial a, mi tam tak sum hmuh a tlahniam a, chhungkaw tam tak an rûm mek avangin in neitu tam takin in luah man an ngaidam a, aṭhenin in luah mante an hniam a, ṭanpui ngaite ṭanpuiin sum leh thil dang an pe chhuak mek bawk. Hetiang boruakah hian mipui nawlpui chuan school fee ngaihdam emaw, a hma aia tlem zawka lâk an beisei laiin fee pangngaia lak tumna hian a barakhaih hle niin a lang.Sikul dintute hian sikul hmangin ram rawng an bawl ngei a, chutih rualin sikul hmang bawkin ei an zawng a, sum an lalut bawk a, sikul din hi an sumdawnna a ni tel bawk. Hei vang hian pawn lam aṭanga va sawipui leh relpui chiam a harsa mai thei a, chutih rualin mipui tana âwm tawk leh pawm nuam tawk hi chu a awm ngai e. Private school neitute intél khawm, Mizoram Independent School Association (MISA) chuan kumin April thlaa school fee chu tihluihna ni loin a pangngaia khawn ni se an ti a; zirlai pawl pahnih - MZP leh MSU chuan sikul kal theih a nih loh laia school fee a pang­ngaia khawn a ni chu hriatthiam har an ti thung a, sorkar lamin thutlukna an la siam fel lo.Covid-19 avangin khawvel a buai mek a, chu chuan mihring khawsak phung nasa takin a nghawng. Sikul pawh an kal thei lo a, chuvangin zirlaite pawh in lam­ah an awm a ngai. Sikul ṭhenkhat chuan zirlaite hi in lama lehkha an zir dan tur an ruahman a, sikul kai thei lo mah se lehkha zir an ṭhulh loh dan an ngaihtuahpui a ni.Hei vang pawh hi a ni ang, MISA lam chuan sikul hawn miah loh thla, April, 2020-ah monthly fee chu dan pangngaia lak an rel a; zirtirtute hlawh an pek tho a ngaih piah lamah sikul building luah man pek ngai an awm bawk avangin fee hi la lo thei loah an inngai. Hetihlai hian sum lama harsatna neite tana fee ngaihdam an inhuam thu an sawi tel bawk.Zirlai pawl lam chuan sikul neitute chu sikul an hawn loh thla chhung na na na hi chuan fee la lo turin an ngen a, an la a nih pawhin 50% aia tam la lo turin an lo ngen ve thung a ni. Sorkar lam thutlukna la hre lo mah ila, sorkar chuan he thil hi enpui ngei a tum a, mipui tana ṭha berin thu an titlu thei ngeiin a rinawm.Covid-19 boruak­ah hian mi ṭhenkhatin eizawnna an chân hial a, mi tam tak sum hmuh a tlahniam a, chhungkaw tam tak an rûm mek avangin in neitu tam takin in luah man an ngaidam a, aṭhenin in luah mante an hniam a, ṭanpui ngaite ṭanpuiin sum leh thil dang an pe chhuak mek bawk. Hetiang boruakah hian mipui nawlpui chuan school fee ngaihdam emaw, a hma aia tlem zawka lâk an beisei laiin fee pangngaia lak tumna hian a barakhaih hle niin a lang.Sikul dintute hian sikul hmangin ram rawng an bawl ngei a, chutih rualin sikul hmang bawkin ei an zawng a, sum an lalut bawk a, sikul din hi an sumdawnna a ni tel bawk. Hei vang hian pawn lam aṭanga va sawipui leh relpui chiam a harsa mai thei a, chutih rualin mipui tana âwm tawk leh pawm nuam tawk hi chu a awm ngai e. Private school neitute intél khawm, Mizoram Independent School Association (MISA) chuan kumin April thlaa school fee chu tihluihna ni loin a pangngaia khawn ni se an ti a; zirlai pawl pahnih - MZP leh MSU chuan sikul kal theih a nih loh laia school fee a pang­ngaia khawn a ni chu hriatthiam har an ti thung a, sorkar lamin thutlukna an la siam fel lo. Covid-19 avangin khawvel a buai mek a, chu chuan mihring khawsak phung nasa takin a nghawng. Sikul pawh an kal thei lo a, chuvangin zirlaite pawh in lam­ah an awm a ngai. Sikul ṭhenkhat chuan zirlaite hi in lama lehkha an zir dan tur an ruahman a, sikul kai thei lo mah se lehkha zir an ṭhulh loh dan an ngaihtuahpui a ni. Hei vang pawh hi a ni ang, MISA lam chuan sikul hawn miah loh thla, April, 2020-ah monthly fee chu dan pangngaia lak an rel a; zirtirtute hlawh an pek tho a ngaih piah lamah sikul building luah man pek ngai an awm bawk avangin fee hi la lo thei loah an inngai. Hetihlai hian sum lama harsatna neite tana fee ngaihdam an inhuam thu an sawi tel bawk. Zirlai pawl lam chuan sikul neitute chu sikul an hawn loh thla chhung na na na hi chuan fee la lo turin an ngen a, an la a nih pawhin 50% aia tam la lo turin an lo ngen ve thung a ni. Sorkar lam thutlukna la hre lo mah ila, sorkar chuan he thil hi enpui ngei a tum a, mipui tana ṭha berin thu an titlu thei ngeiin a rinawm. Covid-19 boruak­ah hian mi ṭhenkhatin eizawnna an chân hial a, mi tam tak sum hmuh a tlahniam a, chhungkaw tam tak an rûm mek avangin in neitu tam takin in luah man an ngaidam a, a ṭhenin in luah mante an hniam a, ṭanpui ngaite ṭanpuiin sum leh thil dang an pe chhuak mek bawk. Hetiang boruakah hian mipui nawlpui chuan school fee ngaihdam emaw, a hma aia tlem zawka lâk an beisei laiin fee pangngaia lak tumna hian a barakhaih hle niin a lang. Sikul dintute hian sikul hmangin ram rawng an bawl ngei a, chutih rualin sikul hmang bawkin ei an zawng a, sum an lalut bawk a, sikul din hi an sumdawnna a ni tel bawk. Hei vang hian pawn lam aṭanga va sawipui leh relpui chiam a harsa mai thei a, chutih rualin mipui tana âwm tawk leh pawm nuam tawk hi chu a awm ngai e.", "summary": "Private school neitute intél khawm, Mizoram Independent School Association(MISA) chuan kumin April thlaa school fee chu tihluihna ni loin a pangngaia khawn ni se an ti a; zirlai pawl pahnih - MZP leh MSU chuan sikul kal theih a nihloh laia school fee a pang­ngaia khawn a ni chu hriatthiam har an ti thung. Covid-19 in mihring khawsak phung nasa takin a nghawng a, sikul pawh an kal theilo a,Sikul ṭhenkhat chuan online-a class an lak tho avangin MISA lam chuan sikul hawn miahloh thla,April, 2020-ah monthly fee dan pangngaia lak an rel a; zirtirtute hlawh an pek tho a ngaih piah lamah sikul building luah man pek ngai an awm bawk avangin fee hi lalo theiloah an inngai a, sum lama harsatna neite tana fee ngaihdam an inhuam thu an sawi tel bawk. Zirlai pawl lam chuan sikul neitute chu fee lalo turin an ngen a, an la a nih pawhin 50% aia tam la lo turin an lo ngen thung. Sikul dintute hian sikul hmangin ram rawng an bawl rualin sikul hmang bawkin ei an zawng a, sum an lalut bawk a, pawn lam aṭanga va sawipui leh relpui chiam a harsat rualin mipui tana âwm tawk leh pawm nuam tawk hi chu a awm ngai e." }, { "summarization_id": "739", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/28087", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "Mizoram MP (Rajya Sabha) chuan June 25 khan Parliament session-ah thu a sawi a; Mizoram mipui Citizens Amendment Bill (CAB) an duh loh thu leh tharthawh leh pawh an duh loh thu a au chhuahpui; CAB chu a puitlin chuan Bangladesh-a Chakma foreigner-te Mizorama hruai luttu tur a nih thu a sawi.Mizoramin India ram rorelna in sang Parliament House-a in hnihah aiawh pakhat ve ve chiah kan nei. Kan ram awmna a thlaler deuh vang te, kan state chhana au chhuahna remchang a awm vak loh avang te, kan MP-te'n an zir tawk loh vangte leh chhan hrang hrang vangin Mizo MP-te hian Parliament House-ah hnuhma an nei lian vak lo a, an thusawi hi sawi chhawn tur a tam lo hle.Tun hnaiah Mizoram mai ni lo India hmar chhak state-te'n kan duh loh em em CAB chungchang chu Parliament House-ah sawi chhuah a ni leh ta a, Mizoram Rajya Sabha MP-in a dodal zawnga huaisen taka aw a chhuah ngam hi a fakawm hle. He thil hi political party zawnga lak chi a ni lo a, tihpuitlin a nih chuan Mizoram leh Mizo hnam tana him lo thei tur a ni a, a do hunlaia do hi kan tih tur a ni.Keini do avang emaw, kan MP-te'n an au chhuahpui avangin emaw CAB kal tlangpui tumna hi an ṭhulh kher lo mai thei; nimahsela kan theihna zawna au chhuahpui hi kan tih tur a ni. Kan state aiawha Parlianment in hniha member kan neihte hi remchang an hmuh apiangin Mizoram chhan turin au chhuak ṭhin se, Rajya Sabha MP-in CAB chungchanga Mizoram leh Mizote tana ṭan a la hi a lawmawm khawp mai. Mizoram MP (Rajya Sabha) chuan June 25 khan Parliament session-ah thu a sawi a; Mizoram mipui Citizens Amendment Bill (CAB) an duh loh thu leh tharthawh leh pawh an duh loh thu a au chhuahpui; CAB chu a puitlin chuan Bangladesh-a Chakma foreigner-te Mizorama hruai luttu tur a nih thu a sawi.Mizoramin India ram rorelna in sang Parliament House-a in hnihah aiawh pakhat ve ve chiah kan nei. Kan ram awmna a thlaler deuh vang te, kan state chhana au chhuahna remchang a awm vak loh avang te, kan MP-te'n an zir tawk loh vangte leh chhan hrang hrang vangin Mizo MP-te hian Parliament House-ah hnuhma an nei lian vak lo a, an thusawi hi sawi chhawn tur a tam lo hle.Tun hnaiah Mizoram mai ni lo India hmar chhak state-te'n kan duh loh em em CAB chungchang chu Parliament House-ah sawi chhuah a ni leh ta a, Mizoram Rajya Sabha MP-in a dodal zawnga huaisen taka aw a chhuah ngam hi a fakawm hle. He thil hi political party zawnga lak chi a ni lo a, tihpuitlin a nih chuan Mizoram leh Mizo hnam tana him lo thei tur a ni a, a do hunlaia do hi kan tih tur a ni.Keini do avang emaw, kan MP-te'n an au chhuahpui avangin emaw CAB kal tlangpui tumna hi an ṭhulh kher lo mai thei; nimahsela kan theihna zawna au chhuahpui hi kan tih tur a ni. Kan state aiawha Parlianment in hniha member kan neihte hi remchang an hmuh apiangin Mizoram chhan turin au chhuak ṭhin se, Rajya Sabha MP-in CAB chungchanga Mizoram leh Mizote tana ṭan a la hi a lawmawm khawp mai. Mizoram MP (Rajya Sabha) chuan June 25 khan Parliament session-ah thu a sawi a; Mizoram mipui Citizens Amendment Bill (CAB) an duh loh thu leh tharthawh leh pawh an duh loh thu a au chhuahpui; CAB chu a puitlin chuan Bangladesh-a Chakma foreigner-te Mizorama hruai luttu tur a nih thu a sawi. Mizoramin India ram rorelna in sang Parliament House-a in hnihah aiawh pakhat ve ve chiah kan nei. Kan ram awmna a thlaler deuh vang te, kan state chhana au chhuahna remchang a awm vak loh avang te, kan MP-te'n an zir tawk loh vangte leh chhan hrang hrang vangin Mizo MP-te hian Parliament House-ah hnuhma an nei lian vak lo a, an thusawi hi sawi chhawn tur a tam lo hle. Tun hnaiah Mizoram mai ni lo India hmar chhak state-te'n kan duh loh em em CAB chungchang chu Parliament House-ah sawi chhuah a ni leh ta a, Mizoram Rajya Sabha MP-in a dodal zawnga huaisen taka aw a chhuah ngam hi a fakawm hle. He thil hi political party zawnga lak chi a ni lo a, tihpuitlin a nih chuan Mizoram leh Mizo hnam tana him lo thei tur a ni a, a do hunlaia do hi kan tih tur a ni. Keini do avang emaw, kan MP-te'n an au chhuahpui avangin emaw CAB kal tlangpui tumna hi an ṭhulh kher lo mai thei; nimahsela kan theihna zawna au chhuahpui hi kan tih tur a ni. Kan state aiawha Parlianment in hniha member kan neihte hi remchang an hmuh apiangin Mizoram chhan turin au chhuak ṭhin se, Rajya Sabha MP-in CAB chungchanga Mizoram leh Mizote tana ṭan a la hi a lawmawm khawp mai.", "summary": "Mizoram MP (Rajya Sabha) chuan June 25 khan Parliament session-ah thu a sawi a; Mizoram mipui Citizens Amendment Bill (CAB) an duh loh thu leh tharthawh leh pawh an duh loh thu a au chhuahpui; CAB chu a puitlin chuan Bangladesh-a Chakma foreigner-te Mizorama hruai luttu tur a nih thu a sawi. Mizoramin MP pakhat ve ve kan nei a, chhan hrang hrang vangin MP te hian Parliament House ah hnuhma an nei lian vak lo. Tun hnaiah CAB chungchang chu Parliament House ah sawi chhuah a ni a, MP-in huaisen taka aw a chhuah hi a fakawm hle. He thil hi party thila lak chu a ni lo a, Mizoram leh hnam tana him lo thei a ni a, a do hunlai a ni. Kan tum ang hian awm kher lo mahse theih tawp chhuah hi kan tih tur a ni. Kan state aiawh MP te hian a tul a pianga ram tana auchhuak nih tum se a lawmawm khawp ang." }, { "summarization_id": "740", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Rawtna leh ruahmanna sawiho Finance Department changtu Chief Minister Lalduhoma hovin niminpiah khan 16th Finance Commission hnena thlen tur Mizoram sawrkar rawtna leh ruahmanna hrang hrangte sawiho a ni. He sawihona CM Conference Hall-a neih ah hian Chief Minister chuan tun tumah hian 16th Finance Commission hun chhunga State Specific Grant lam an sawiho bik dawn tih sawiin, “Tunhmaa he Specific Grant lo kalpui tawh dan ang thova rawn kal tur a nih hmel avangin sum hmuh beisei a tam thei hmel loh a. Department hrang hrang ten Project in rawn thehluh hi kan thun vek thei dawn lo tih kan hriat a ngai. Kan sum dawn theih tur awm tawka kan ngaih behchhanin kan mamawh zual chauh kan thlan a ngai dawn a ni,” a ti. He thutkhawm hian 16th Finance Commission hun chhunga State Specific Grant hmanga thawh tur enho niin, Project thehluh thenkhat, tun tuma la tarlan loh te chu a ranglama enho leh nise an ti. Hei bakah hian 16th Finance Commission ten Mizoram an rawn tlawh huna lo dawnsawn dan tur pawh an sawi bawk. Finance Commission hi kum nga chhunga sawrkar laipui leh state sawrkar ten tax an insem dan tur bithliahtu atana India danpui Article 280 anga din a ni a. 15th Finance Commission huam chin hi a tawp mai tawh dawn a, April ni 1, 2026 atang khian 16th Finance Commission rawtna anga kal tawh tur a ni. 15th Finance Commission hun, kum nga kalta chhunga Mizoram sum hmuh Revenue Receipts zaa 42 hi Government of India Grant in Aid atanga dawn a ni a, a dang zaa 42 chu Share of Tax atanga hmuh niin, a la bang zawng chu Own Tax Revenue zaa 9 leh Own Non-Tax Revenue atangin zaa 7 te an ni. Govt. of India Grant in Aid huang (component) atanga kan dawn hi CSS leh Finance Commission grant te zaa 47 ve ve an ni a, a bang zaa 6 hi kawng dang atanga hmuh a ni a. 15th Finance Commission-in Share of Tax-a State share atana a bituk chu zaa 41 a ni.", "summary": "Rawtna leh Ruahmanna Sawiho CM hovin 16th Finance Commission hnena thlen tur Mizoram sawrkar rawtna leh ruahmanna hrang hrangte sawiho a ni. CM chuan tun tumah hian State Specific Grant lam an sawiho bik dawn tih sawiin “Tunhmaa he Specific Grant lo kalpui tawh dan ang thova rawn kal tur a nih hmel avangin sum hmuh beisei a tam thei hmel loh a. Department hrang hrang ten Project in rawn thehluh hi kan thun vek thei dawn lo tih kan hriat a ngai. Kan sum dawn theih tur awm tawka kan ngaih behchhanin kan mamawh zual chauh kan thlan a ngai dawn a ni,” a ti. He thutkhawmah hian State Specific Grant hmanga thawh tur enho a ni a, 16th Finance Commission ten Mizoram an rawn tlawh huna lo dawnsawn dan tur pawh an sawi. Finance Commission hi kum nga chhunga sawrkar laipui leh state sawrkar ten tax an insem dan tur bithliahtu atana India danpui Article 280 anga din a ni a. 15th Finance Commission huam chin hi a tawp mai tawh dawn a, April ni 1, 2026 atang khian 16th Finance Commission rawtna anga kal tawh tur a ni. 15th Finance Commission hun, kum nga kalta chhunga Mizoram sum hmuh Revenue Receipts zaa 42 hi Government of India Grant in Aid atanga dawn a ni a, a dang zaa 42 chu Share of Tax atanga hmuh niin a dang zawng chu Own Tax Revenue te an ni." }, { "summarization_id": "741", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/103554", "file_name": "H-141-05/02/2025-buhfai", "original_text": "Rajya Sabha MP Ronald Sapa Tlau chuan, fûr ruahtui tlak laia buhfaia harsatna a thlen loh nan Silchar aṭanga Bairabi rel lian luhna tur kawng siam mek chu March thlaah zawh a nih tur thu a sawi a, \"Rel lianin Punjab leh Haryana aṭangin direct-in buhfai a rawn phûr lut zung zung thei tawh dawn a ni,\" a ti a; Ramrikawna Food Corporation of India (FCI) kudam chu Sihhmui lamah sawn tuma hmalak mek a nih thu leh, kudam thar tur hmun pawh enfiah a nih tawh thu a sawi.Mizo mipuite ei ber chu buhfai a ni a, Mizoramin kan kham khawp buh kan thar chhuah loh avangin state pawn lam aṭanga buhfai lakluh hi kan innghahna a ni. Tun hma deuh khan buhfai lei tur awm lo leh buhfai lei tur awm chhun pawh chhe lutukte kha a ni a, tun hnaiah buhfai kan hnianghnar ṭan ta a, a lawmawm khawp mai.Mizote hian kan ei leh in kalhmang hi kan thlak a nih ngawt loh chuan buh hi kan chaw ei ber a la ni chho zel dawn a, buhfai manah hian kan la inseng nasa dawn khawp mai. Tuna kan sorkar chak leh chak lo tehna chu 'Buhfai an thar chhuak tam em?' tih pawh a ni phak lo a, 'Buhfai an lalut ṭha thei em?' tih a ni ber a; kan thlen chin hi a la hniam khawp mai.Ṭhenkhatin tun hmaa buha kan intodelh ṭhin thute an sawi ṭhin a, khatih hunlai kha chu hna dang thawk loa mahni ei khawp thar chhuah tum ngawr ngawra kan beihlai a ni a, tunlai nen khaikhin chi a ni lo. Chuti chung chuan sorkar hian buh thar tam zawk tura a beih mekna hi tun aia chak hian kalpui se, khawvel hi changkang tawh hle mah se a tawpa tawpah chuan mihring ei leh in tur thar chhuah hi thil pawimawh ber zinga mi a ni tho tho a ni.Tunah chuan sorkarin mi buh thar chhuah sa a lakluh chak deuh chuan sorkar chak tak angin kan sawi ta a ni a, mahni intodelh lam chu kan sawi ngam tawh lo. Engpawhnise mipui mimirin kan ei ber a nih vangin buhfai hnianghnar taka lei tur chhawp reng hi sorkar mawhphurhna a ni a, ṭan la zel rawh se. Rajya Sabha MP Ronald Sapa Tlau chuan, fûr ruahtui tlak laia buhfaia harsatna a thlen loh nan Silchar aṭanga Bairabi rel lian luhna tur kawng siam mek chu March thlaah zawh a nih tur thu a sawi a, \"Rel lianin Punjab leh Haryana aṭangin direct-in buhfai a rawn phûr lut zung zung thei tawh dawn a ni,\" a ti a; Ramrikawna Food Corporation of India (FCI) kudam chu Sihhmui lamah sawn tuma hmalak mek a nih thu leh, kudam thar tur hmun pawh enfiah a nih tawh thu a sawi.Mizo mipuite ei ber chu buhfai a ni a, Mizoramin kan kham khawp buh kan thar chhuah loh avangin state pawn lam aṭanga buhfai lakluh hi kan innghahna a ni. Tun hma deuh khan buhfai lei tur awm lo leh buhfai lei tur awm chhun pawh chhe lutukte kha a ni a, tun hnaiah buhfai kan hnianghnar ṭan ta a, a lawmawm khawp mai.Mizote hian kan ei leh in kalhmang hi kan thlak a nih ngawt loh chuan buh hi kan chaw ei ber a la ni chho zel dawn a, buhfai manah hian kan la inseng nasa dawn khawp mai. Tuna kan sorkar chak leh chak lo tehna chu 'Buhfai an thar chhuak tam em?' tih pawh a ni phak lo a, 'Buhfai an lalut ṭha thei em?' tih a ni ber a; kan thlen chin hi a la hniam khawp mai.Ṭhenkhatin tun hmaa buha kan intodelh ṭhin thute an sawi ṭhin a, khatih hunlai kha chu hna dang thawk loa mahni ei khawp thar chhuah tum ngawr ngawra kan beihlai a ni a, tunlai nen khaikhin chi a ni lo. Chuti chung chuan sorkar hian buh thar tam zawk tura a beih mekna hi tun aia chak hian kalpui se, khawvel hi changkang tawh hle mah se a tawpa tawpah chuan mihring ei leh in tur thar chhuah hi thil pawimawh ber zinga mi a ni tho tho a ni.Tunah chuan sorkarin mi buh thar chhuah sa a lakluh chak deuh chuan sorkar chak tak angin kan sawi ta a ni a, mahni intodelh lam chu kan sawi ngam tawh lo. Engpawhnise mipui mimirin kan ei ber a nih vangin buhfai hnianghnar taka lei tur chhawp reng hi sorkar mawhphurhna a ni a, ṭan la zel rawh se.", "summary": "23rd February,2016 Mizoram mipuiten fur ruahtui tlak laia buhfai an tlakchham lohna turin Rajya Sabha MP Ronald Sapa Tlau chuan Silchar aṭanga Bairabi rel lian luhna kawng siam mek chu March thlaah zawh a nih tur thu a sawi.Ramrikawna Food Corporation of India kudam chu Sihhmui lamah sawn tuma hmalak mek a nih thu leh kudam thar tur hmun pawh enfiah a nih tawh thu a sawi bawk. Mizote hi buhfai tel loin kan khawsa thei loa,sawrkarin mi buhfai thar chhuah sa a lakluh chak deuh chuan sawrkar chak tak angin kan sawi mai ṭhin a,chu chu kan innghahna pawh a ni.Hetiangte a nih avang hian buhfai hnianghnar taka lei tur chhawp reng hi sawrkar mawhphurhna a ni." }, { "summarization_id": "742", "url": "https://theaizawlpost.org/modi-an-opposition-bei-congress-in-chhang/", "file_name": "SMizo_9_21-02", "original_text": "Parliament session ni hmasa berah Prime Minister chuan Opposition lian ber Congress te chu bei nghalin ‘Emergency’ hunlai behchhanin a kap nghal a. House thutkhawm neih hmaa media mite a hmuhnaah Prime Minister chuan naktuk June 25 hi Emergency puan kum 50-na chiah a ni a, kan ram democracy a ‘hun duhawm lo ‘ a ni a ti. Tun hnai lawka India in inthlanpui a hmachhawnah Opposition te chu an che tha hle a, BJP te chuan majority mark pawh an hmu pha lo va. Mahse, Prime Minister chuan NDA a a thawhpui te thlawpna in thuneihna a chang leh tho thung a, mahse, Opposition te chu an tam tham that avangin House floor-ah sorkar chu an chhaih buai hrep thei a ni. Prime Minister thusawi hmang ang chuan BJP te chuan beisei an pha lo a ni mai thei a, mahse, Opposition te an duh anga chet tir a tum lo hle anga ngaih a ni. Prime Minister chuan a sorkar chuan mipuite tan term thumnaah a let thuma nasaa hnathawkin result tha zawk a let thuma tha an pek tur thu a sawi a ni. Tun inthlan kha chhinchhiahtlak tak niin a chhan chu Independence hnua sorkar in term thum a chelhna tum hnihna chauh a ni. “Kum 60 hnuah hun remchang a inhwng a. Mipui ten sorkar chu term thum chelh turin an thlang a, chumi awmzia chu sorkar thil tih, thil tih tumj policy leh inpekna te an pawm a ni. Chuvang chuan mipui te hnenah lawmthu ka sawi” tiin a sawi. Indira Gandhi sorkar in Emergency a puan chungchang sawiin, “Naktuk hi Indian democracy a hun thim kum 50 na chiah a ni a. |hanghtarte hian Indian Constitution hnawla nih dan te, ram chu jail a dah leh democracy suam a nih dan an theihnghilh dawn lo. Emergency cham 50-naah hian he ramah a thlen tawh ngai miah loh nan ngenna ka siam a ni” tiin a sawi. Prime Minister chuan a sorkar-ah tute pawh an leng vek dawn tia sawiin mahse Opposition te chu vau nghal thungin, “India hian Opposition mawhphruhna hlen a mamawh, mipui ten auhla ni lo thil tak an duh, Parliament ah drama leh buaina siam ni lo debate, taimakna te an duh. Opposition te hian mipui te beisei an phak ka beisei,” tiin a sawi. Ramin MP te atangin beiseina sang tak a nei tia sawiin mipuite hamthat nana theih tawp chhuah turin a ngen bawk a. Prime Minister chuan MP thlan thar te chu a lawmpui thu sawi bawkin MP thlan thar te hian Parliament building tharah thutiam an la dawn a ni. Prime Minister thusawi leh Congress te a beihna chu Congress president Mallikarjun Kharge chuan nataka chhang let nghalin Prime Minister chuan NEET vanga lungawilohna te, West Bengal a Rel chesual te leh Manipur a tharumthawhna la thleng mek te a sawi zawk an beisei thu a sawi a. “Opposition te i vau a. Kum 50 kal tawha Emergency te i sawi lang leh a, tun hnai kum 10 chhunga puanloh Emergency i kalpui te i theihnghilh ta em ni” tiin Kharge chuan PM Modi a chhang nghal a, “mipui ten Modiji an hnawl tawh” a ti bawk. Congress chief chuan INDIA Opposition blic te chuan Parliament chhung leh pawnah mipui te aiawhin aw an chhuah dawn tiin a sawi bawk.", "summary": "Parliament session hmasa berah Prime Minister chuan Opposition lian ber Congress te chu bei nghalin Congress in Emergency a puan behchhan in a kap a, kan ram a hun duhawm lo then kum 50-na chiah a ni ati. Tun hnai lawka inthlan ah Opposition-te chu an che tha hle a, BJP chuan majority pawh la lo in, NDA-a an thawhpui te thlawpna in thuneihna an chang thei hram a ni. Hei vang hian House of Floor-a sorkar chhaih buai vek thei khawp opposition an awm a ni. Modi-a chuan term thumna a hmu leh chu mipuite'n an rin vang leh an hnathawh tha na tih vang ni a sawiin a let thum a tha a hnathawh an tum tih a sawi a. Opposition-te pawh vau in mawhphurhna hlen tur leh inhnialna lam ringawt ngaihtuah lo a, taima tak a hnathawk turin a ti. MP tharte a lawmpui thu sawi bawkin, MP thlan tharte hian parliament building tharah thutiam an la ang. Congress president chuan Modi-a chu na taka chhanglet in, tun hnai kum 10 chhung a puan loh emergency a kalpui dan te a sawi a, mipuite'n Modiji an hnawl tawh a ti bawk a, Parliament chhung leh pawn ah mipuite aiawhin aw an chhuah zel dawn tiin a sawi bawk." }, { "summarization_id": "743", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_10_summarization", "original_text": "CDF ten ruihhlo man an halral Hualngo ram People’s Organisation hnuaia Chin Defence Force, (CDF) miten ruihhlo chi hrang hrang an man te chu Inrinni khan Zokhawthar bul, Khawmawi-ah an halral a, he hun hi Cham-phai atangin YMA leh MJA hruaitu ten an telpui a, Methamphetamin mum 55,200; Heroin hawng 291 leh Ganja Kg. chanve halralin a vaiin Rs. 86,55,000 man vel nia chhut a ni.", "summary": "CDF ten ruihhlo man an halral Hualngo ram People’s Organisation hnuaia Chin Defence Force, (CDF) miten ruihhlo, Methamphetamin mum 55,200; Heroin hawng 291 leh Ganja Kg. chanve, a vaiin Rs. 86,55,000 man vel nia chhut an halral he hun hi Champhai atangin YMA leh MJA ten an hmanpui." }, { "summarization_id": "744", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/118342", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_4/2/25", "original_text": "Champhai District Fire Prevention Committee chuan, sorkarin lo hal hun a bituk bawhchhiate chu hrem ngei ni se an ti a, hetihlai hian ram kang ven kawnga tiṭhate chawimawina pek an rel bawk.Mizoramah hian dan leh thupek lekkawh ṭhat loh avangin thil tisualtute an huangtau a, a tidik lo tih chiang pawh 'khawngaihna' leh 'ngaihdamna' nen kan in en avangin hrem lohin an chhuak fo. Mihring khawsakhonaah hian inngaihdam chu a tel ngei tur a ni a, nimahsela danin ro a rel theih loh tur khawpa in ngaihdam leh inhriatthiam kan ching hi thil ṭha ber niin a lang lo.Ram kang veng turin sorkarin ṭan a la a, lo hal hun fel takin a bithliah a; nimahsela lo hal hun ni loa lo halte leh ram tikangtute pawh hrem lohin an chhuak leh mai ṭhin a, a pawi takzet a ni. Ram kang ven kawngah kan thawh hlawk lo a nih pawhin a tikangtu ni lo tura ṭan tlan a ngai. Ram tikangtu hi hrem theih a ni a, ram tihkan hi thil hlauhawm tak a ni bawk.Mizoramah heti khawpin ram kan hal chereu nasa a, mahni lo tur bak tikang hi kum tin an awm a; nimahsela ram tikangtu hrem an nih thu hriat tur a tlem hle. Miin ram a tihkan chuan hrem theih a ni a, lo neitu khawsak harsa zawk a nih vang ringawtin danin a ngaidam lo a; mi tam zawkin mei lam sialin kangmei chhuak tur an veng thei a, heti chunga ram lo tikangtute hi chu an thlavang hauh tur pawh a ni lo ang.Ram kang kan veng duh a nih tak tak chuan hemi kawnga a thawk ṭhate lawmman pek a, ram tikangtu an chhuahte dan ang taka hrem ngei hi tihmakmawh a ni ta. Champhai District Fire Prevention Committee chuan, sorkarin lo hal hun a bituk bawhchhiate chu hrem ngei ni se an ti a, hetihlai hian ram kang ven kawnga tiṭhate chawimawina pek an rel bawk.Mizoramah hian dan leh thupek lekkawh ṭhat loh avangin thil tisualtute an huangtau a, a tidik lo tih chiang pawh 'khawngaihna' leh 'ngaihdamna' nen kan in en avangin hrem lohin an chhuak fo. Mihring khawsakhonaah hian inngaihdam chu a tel ngei tur a ni a, nimahsela danin ro a rel theih loh tur khawpa in ngaihdam leh inhriatthiam kan ching hi thil ṭha ber niin a lang lo.Ram kang veng turin sorkarin ṭan a la a, lo hal hun fel takin a bithliah a; nimahsela lo hal hun ni loa lo halte leh ram tikangtute pawh hrem lohin an chhuak leh mai ṭhin a, a pawi takzet a ni. Ram kang ven kawngah kan thawh hlawk lo a nih pawhin a tikangtu ni lo tura ṭan tlan a ngai. Ram tikangtu hi hrem theih a ni a, ram tihkan hi thil hlauhawm tak a ni bawk.Mizoramah heti khawpin ram kan hal chereu nasa a, mahni lo tur bak tikang hi kum tin an awm a; nimahsela ram tikangtu hrem an nih thu hriat tur a tlem hle. Miin ram a tihkan chuan hrem theih a ni a, lo neitu khawsak harsa zawk a nih vang ringawtin danin a ngaidam lo a; mi tam zawkin mei lam sialin kangmei chhuak tur an veng thei a, heti chunga ram lo tikangtute hi chu an thlavang hauh tur pawh a ni lo ang.Ram kang kan veng duh a nih tak tak chuan hemi kawnga a thawk ṭhate lawmman pek a, ram tikangtu an chhuahte dan ang taka hrem ngei hi tihmakmawh a ni ta.", "summary": "Champhai District Fire Prevention Committee chuan Sorkarin lo hal hun a bituk bawhchhiate chu hrem ngei an nih theih nan leh ram kang ven kawnga tithate chawimawina pek an rel. Mizoramah hian thil tidiklo tih chiang pawh khawngaihna leh ngaihdamna nen kan inen avangin hrem lohin an chhuak thin a; nimahsela, danin ro a rel theihloh tur khawpa inngaihdam leh inhriatthiam chin hi thil tha ber a nilo thung. Ram kang veng turin Sorkarin lo hal hun fel takin a bithliah a, lo hal hun niloa lo halte leh ram tikangtute pawh hremlohin an chhuak leh thin a, ram tikangtu hi hrem theih a ni a, mahni lo tur bak tikang hi kum tin an awm a; nimahsela,ram tikangtu hrem an nih thu hriat tur a tlem hle. Ram kang kan veng duh a nih tak tak chuan hemi kawnga a thawk thate lawmman pek a, ram tikangtu an chhuahte dan ang taka hrem ngei hi tihmakmawh a ni." }, { "summarization_id": "745", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9772", "file_name": "H-225-14/02/2025-Frontline worker leh election official", "original_text": "Mizoramah tun hnaiah frontline worker zingah Covid-19 positive hmuh chhuah an ni zel a, hei bakah hian tun hnaia Village Council leh Local Council inthlanaa duty election official eng emaw zat leh he inthlan kaihhnawiha mi ṭhenkhatin Covid-19 an vei tih hmuha ni bawk.Sorkar hian frontline worker zingah police leh medical worker lam hi chu an inenkawlna senso tumsak a nih tur thu a lo sawi tawh a, tlawmngaia hlawh nei loa inpe task force member-te erawh inenkawlna senso tumsak turah an ziak tel lo. Tun hnaiah task force mi leh sa hripui kai enkawl mekte an au chhuahpui hnuah, VC inthlan hma zanin notification pawh awm lem loin sorkarin DIPR thuchhuah hmangin task force-te inenkawlna senso an tumsak tur thu hi an chhuah leh chûk chûk a, hei hi sorkar notification-in a zui tura ngaih a ni.Frontline worker kan tih maite chu Covid-19 an kai palh a nih pawhin inenkawlna senso chu sorkarin a tumsak dawn niin a lang ta a, hetihlai hian sorkar tirh anga election official-te leh leh inthlan kaihnawiha hripui kaite inenkawlna senso hi sorkar hian a tumsak ve dawn em?Chiang taka finfiahna la awm lo mah se VC leh LC inthlana duty zingah Covid-19 positive hmuh chhuah an awm nual a, anni hi sorkar hnathawkte an nih hlawm avangin sorkar hian a tirah an inenkawlna senso a tumsak lo a nih pawhin medical re-embursement an la bill leh thei ang. Hetihlai hian political party mi leh sa, inthlannaa duty leh vote chhiarnaa duty zingah pawh hripui kai hi an awm a, heng mite leh anmahni aṭanga kai chhawng leh theite dinhmun hi sorkar hian a ngaihtuah a ngai takzet a ni.Hripui lenlai leh political party zawng zawng deuhthawin inthlanna kalpui lo tura an ngen chungin inthlan luih a ni a, Mizoram sorkar leh State Election Commission hian inthlanna kaihhnawiha hripui veite inenkawlna senso hi a bâ a, an inenkawlna hi tumsak ngei rawh se. Mizoramah tun hnaiah frontline worker zingah Covid-19 positive hmuh chhuah an ni zel a, hei bakah hian tun hnaia Village Council leh Local Council inthlanaa duty election official eng emaw zat leh he inthlan kaihhnawiha mi ṭhenkhatin Covid-19 an vei tih hmuha ni bawk.Sorkar hian frontline worker zingah police leh medical worker lam hi chu an inenkawlna senso tumsak a nih tur thu a lo sawi tawh a, tlawmngaia hlawh nei loa inpe task force member-te erawh inenkawlna senso tumsak turah an ziak tel lo. Tun hnaiah task force mi leh sa hripui kai enkawl mekte an au chhuahpui hnuah, VC inthlan hma zanin notification pawh awm lem loin sorkarin DIPR thuchhuah hmangin task force-te inenkawlna senso an tumsak tur thu hi an chhuah leh chûk chûk a, hei hi sorkar notification-in a zui tura ngaih a ni.Frontline worker kan tih maite chu Covid-19 an kai palh a nih pawhin inenkawlna senso chu sorkarin a tumsak dawn niin a lang ta a, hetihlai hian sorkar tirh anga election official-te leh leh inthlan kaihnawiha hripui kaite inenkawlna senso hi sorkar hian a tumsak ve dawn em?Chiang taka finfiahna la awm lo mah se VC leh LC inthlana duty zingah Covid-19 positive hmuh chhuah an awm nual a, anni hi sorkar hnathawkte an nih hlawm avangin sorkar hian a tirah an inenkawlna senso a tumsak lo a nih pawhin medical re-embursement an la bill leh thei ang. Hetihlai hian political party mi leh sa, inthlannaa duty leh vote chhiarnaa duty zingah pawh hripui kai hi an awm a, heng mite leh anmahni aṭanga kai chhawng leh theite dinhmun hi sorkar hian a ngaihtuah a ngai takzet a ni.Hripui lenlai leh political party zawng zawng deuhthawin inthlanna kalpui lo tura an ngen chungin inthlan luih a ni a, Mizoram sorkar leh State Election Commission hian inthlanna kaihhnawiha hripui veite inenkawlna senso hi a bâ a, an inenkawlna hi tumsak ngei rawh se. Mizoramah tun hnaiah frontline worker zingah Covid-19 positive hmuh chhuah an ni zel a, hei bakah hian tun hnaia Village Council leh Local Council inthlanaa duty election official eng emaw zat leh he inthlan kaihhnawiha mi ṭhenkhatin Covid-19 an vei tih hmuh a ni bawk. Sorkar hian frontline worker zingah police leh medical worker lam hi chu an inenkawlna senso tumsak a nih tur thu a lo sawi tawh a, tlawmngaia hlawh nei loa inpe task force member-te erawh inenkawlna senso tumsak turah an ziak tel lo. Tun hnaiah task force mi leh sa hripui kai enkawl mekte an au chhuahpui hnuah, VC inthlan hma zanin notification pawh awm lem loin sorkarin DIPR thuchhuah hmangin task force-te inenkawlna senso an tumsak tur thu hi an chhuah leh chûk chûk a, hei hi sorkar notification-in a zui tura ngaih a ni. Frontline worker kan tih maite chu Covid-19 an kai palh a nih pawhin inenkawlna senso chu sorkarin a tumsak dawn niin a lang ta a, hetihlai hian sorkar tirh anga election official-te leh leh inthlan kaihnawiha hripui kaite inenkawlna senso hi sorkar hian a tumsak ve dawn em? Chiang taka finfiahna la awm lo mah se VC leh LC inthlana duty zingah Covid-19 positive hmuh chhuah an awm nual a, anni hi sorkar hnathawkte an nih hlawm avangin sorkar hian a tirah an inenkawlna senso a tumsak lo a nih pawhin medical re-embursement an la bill leh thei ang. Hetihlai hian political party mi leh sa, inthlannaa duty leh vote chhiarnaa duty zingah pawh hripui kai hi an awm a, heng mite leh anmahni aṭanga kai chhawng leh theite dinhmun hi sorkar hian a ngaihtuah a ngai takzet a ni. Hripui lenlai leh political party zawng zawng deuhthawin inthlanna kalpui lo tura an ngen chungin inthlan luih a ni a, Mizoram sorkar leh State Election Commission hian inthlanna kaihhnawiha hripui veite inenkawlna senso hi a bâ a, an inenkawlna hi tumsak ngei rawh se.", "summary": "11th September,2020 Covid-19 a len avangin political party zawng zawng deuh thawin inthlanna kalpui lo tura ngenna an thehlut chungin inthlan luih a ni a,frontline worker zingah te,Village Council leh Local Council inthlana duty election official eng emaw zat leh he inthlan kaihhnawihah mi ṭhenkhatten Covid-19 an vei tih hmuhchhuah a ni. Sawrkarin frontline worker zingah police leh medical worker lam chu an inenkawlna senso tumsak an nih tur thu a sawi tawh a.Task Force member-te erawh inenkawlna senso tumsak turah an ziak tel lo a.Task Force member-mi leh sa au chhuakte azarah notification pawh awm lem loin,sawrkarin DIPR thuchhuah hmangin task force-te inenkawlna senso an tumsak tur thu an chhuah leh a ni. Sawrkar tirh anga election official-te pawh hi sawrkar hnathawkte an ni hlawm a,sawrkarin an inenkawlna senso tum lawk lo mah se medical re-imbursement an bill leh thei ang.Inthlannaa duty leh vote chhiarnaa duty zinga Covid-19 kaite pawh hi sawrkar leh State Election Commission hian a ensan thiang lo." }, { "summarization_id": "746", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5994", "file_name": "SMizo_27_30-01", "original_text": "Lungawi lohna lantir chhan tur sawifiah Mizoram NewsLungawi lohna lantir chhan tur sawifiah admin 22-Oct-2024 02:28 PM Mizoram Consumer Vehicle Union (MCVU) chuan vawiin (22.10.2024) hian Aizawl Press Club-ah press conference neiin, oil man tih to avang leh kawng chhia avanga naktuka lungawi lohna lantirna atana an lirtheite dintir an tum chhan an sawifiah. MCVU hruaitute chuan a tirah chuan lungawi lohna hi tiamchin awm loa lantir an tum thu sawiin, YMA Rorel Inkhawm leh kohhran hrang hrang inkhawmpui dawn avanga ngenna kan dawn avangin ni khat atan kan pawi tawi, an ti. MCVU PRESS STATEMENTMizoram Commercial Vehicle Union (MCVU)-in oil man sang leh kawng chhe nasa lutuk avanga loh theih loh a lungawi lohna kan lantirin Dt.23.10.2024 hian servive lovin kan ding dawn a, YMA rorel inkhawmpui a awm dawn avang leh Kohhran Inkhawmpui programme te a lo awm avangin ni khat din ni se kan ti a. Hetianga lungawi lohna lantir a ngai tur hi a pawi kan ti hle a, lungawi lohna kan lantir tur chhan hi Zoram mipui hriatah puan a tulin kan hria a, a thehdarh kawngah theihtawpa min tanpui turin Chanchinbu mite kan ngen che u a ni.1. Kawng chhia: Mitinin kan hriat angina Mizoram pumah inkalpawhna kawng a chhe em em vek a, Aizawl khaw chhung pawh a chhiat ber tum tih hial a ni. Phai atanga kan chak lakna kawngpui tlan hleih theih loh khawpin a chhia a. Tin, Mizoram chhunga inkalpawhna kawng a chhe em em vek a, kan lirtheiin a tuara, a tuartu ber chu mipui an ni. Ruahtui tlak tam vang chu ni pakhat mah se sorkar inthlahdah vang niin kan hria a, kan lungawi lo a ni.2. Oil man sang leh chhiah: Mizoram sorkar chuan petrol leh diesel man tipungin chhiah a la ta a, a punna hi petrol-ah Rs.5.56 niin diesel-ah Rs.7.76-in a pung ta a ni. Chhiah lak leh oil man tihpun hi kan do lo va, amaherawhchu vawi leh khata a pung vak mai hi kan hrethiam lo va, thil man zawng zawng a tihto tur leh mipuia a nghawng turte thlirin, Chief Minister pawh vawi thum lai kan hmu a ni. Central YMA telna NGO Coordination Committee-in diesel leh petrol man hi Rs.3.00 ve vea dil hniam theih an inrin avang leh, an thu leh hla ngaichang tura min ngen avangin kan hun tiam kan tawlh ta zawk a ni.3. A hun kan ti lo: Mizoram pumah kawng a chhia a, lirtheia eizawngtute min nghawng na em em a, kawng chhiaah kan motor a tangin a tlu a, inhnuhchhuah nan leh motor chhe siam nan cheng tam tak kan seng a, lirthei tam tak phei chu hmun tam takah an service thei lo hial a ni. Chutiang dinhmun harsaa kan din mek laia sorkarin oil man a tisang vak mai hi a hun kan ti lo a ni.4. Mipuite kan ngenna: Oil man to hian lirtheia eizawngte chauh a nghawng lo va. chhungkaw tin min nghawng a ni. Oil man a to chuan bungraw phurh man a sang lo thei lo va, in sakna bungrua leh ei leh bar phurh man a sang dawn. Hemi ngaihtuah chunga lungawi lohna lantir kan ni tih min hriatpui a, min thlawp turin mipuite kan ngen a ni.", "summary": "Mizoram Consumer Vehicle Union chuan Aizawl Press Club-ah conference neiin, oil man to avang leh kawng chhia avanga lungawi lohna lantirna atan an lirthei te chu an dintir dawn thu an sawi a. Amaherawhchu YMA Rorel Inkhawm leh Kohhran hrang hrang Inkhawmpui a awm dawn avanga ngenna a tam avangin an din chhung chu an pawt tawi dawn niin an sawi. ZPM sorkar in kawng chhiat em em lai a oil man a san mai bak ah chhiah a la ta chu a hun lo an tih thu an sawi uar hle a. Mipui te pawh an lungawi loh chhan te hrethiam a thlawp turin an ngen a ni." }, { "summarization_id": "747", "url": "https://theaizawlpost.org/india-democracy-dinhmun-derthawng-ti/", "file_name": "SMizo_14_22-02", "original_text": "CPI (M) Politburo member Prakash Karat chuan Narendra Modi leh BJP tena thuneihna an chang leh a nih chuan India chu democracy ram a ni tawh lovang a, tun Lok Sabha inthlan hian India hma lam hun a hril dawn a ni, a ti. Madurai-a Lok Sabha Constituency a Su. Venkatesan tana campaign-a thusawina a neihah BJP te chuan inthlan hmain opposition te chu harsatna an siamsak char char a ti bawk a. Arvind Kejriwal leh Hemant Soren te manin an awm a. Election campaign kalpui mek laiin opposition leader te chu Central agencies ten an umzui zel a ni a ti bawk. BJP-te chuan democratic takin opposition te chu an bei lo reng reng a, an rapbet a ni tia sawiin Karat chuan Income Tax Department chuan Congress bank account khawih chettheih lohin an dahsak a ti bawk a. Kerala-ah pawh IT Department te chuan CPI(M) account Thrissur district-ah khawih chet theih lohin an dahsak a ti bawk a. BJP te chuan Central agencies Enforcement Directorate, Central Bureau of Investigation leh IT Department te hmangin opposition te chu che thei lova siam an tum a ni a ti bawk. “BJP kalh zawnga Parliament-a thu an sawi avangin opposition leader te hnawhchhuahin an awm a. Media mite leh civil rights activists te pawh lung in-ah khungin an awm a. Khawvel huapa democratic freedom enfiah tute chuan an sawisel nasa a ni” tiin Karat chuan a sawi bawk. BJP leh Modi-te chuan an election campaign-ah Ayodhya Ram Temple chu an hlawhtlinnaah an chhuah a. State-sponsored function a ni chungin Modi chu ‘purohit’ ang a che a ni. Temple hawnnaah opposition te an tel ve duhlohah BJP te chuan an sawisel a, opposition leader-te tel duh lohna chhan chu political project- sakhuana leh communal agenda politics chawhpawlh a nih vang a ni. BJP te hian Constitution hnawlin Manuvadi ideology kalpuia India chu ‘Hindutva Rastra’ a chhuah an tum a ni. Modi leh BJP te chuan INDIA bloc chu corrupt party inthurualna tiin an sawi a. Mahse, electoral bond lailan hmangin BJP te chu India rama ‘most corrupt party’ an nihzia lailanin a awm thung. Dan siam thain electoral bond kha an kalpui a ni a, CPI(M) chuan duh lovin Supreme Court-ah a khing reng a ni. Electoral bonds scheme chu kum ruk an kalpui hnuah Supreme Court chuan constitution kalh a ni, a ti a, a hnawl ta a ni. Electoral bonds atanga 50% aia tam chu BJP te dawn leh hmuh a ni a. Chung an sum te chu mipui vau nan an hmang zui a. Supreme Court hian electoral bonds hmanga pawisa chheprelh leh eirukna chhui chiang tur investigation tem din rawh se. Tun inthlan tur hian India chu Union of States a ni zel ang em federalism a la awm zel dawn em tih a hril dawn a ni. BJP te chuan federalism nuaiboa unitary India din an tum a ni. BJP leh RSS te hian one nation, one languages leh one culture policy kalpui an tum a, chu mai bakah one election kalpui an tum bawk. Federal structure tichhia in an kal ang a. Governor te chu tun hmaa Viceroys te angah khan hmangin tuilian avanga tawrhnaah Tamil Nadu pawh fund a pe duh lo a ni tiin a sawi bawk.", "summary": "CPI(M) Poliburo member Prakash Karat chuan Narendra Modi leh BJP tena thuneihna an chang leh a nih chuan India chu democracy ram a ni tawh lovang a, tun Lok Sabha inthlan hian India hma lam hun a hril dawn a ni, a ti. BJP chuan inthlan hmain harsatna an siamsak char char an ti bawk a, opposition leadders te chu Central agencies ten an umzui zel a ti bawk a, an rapbet a ni a ti. BJP leh Modi-te chuan an election campaign-ah Ram Temple chu an hlawhlnna ah an chhuah a, Temple hawnna ah opposition ta an tel ve duh lohna chhan chu political projrct- sakhuana leh communak agenda politics chawhpawlh a nih vang a ni. BJP te hian Constitution hnawlin Manuvadi ideology kalpuia India chu 'Hinduva Radtra' a chhuah an tum a ni. Tun inthlan tur hian India chu Union of States a ni zel ang em, federalism a la awm zel dawn em tih hril dawn a ni. BJP leh RSS te hian one nation, one languages leh one culture policy kalpui an tum a, chu mai bakah one election kalpui an tum bawk. Governor-te chu tun hmaa Viceroys-te angah khan an hmang a ti." }, { "summarization_id": "748", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/58348", "file_name": "SMizo_93_13-02", "original_text": "Union AYUSH Minister chu tun hnai khan Aizawlah lo zinin AYUSH hospital khum 50 awmna paruk leh khum 10 awmna tur pathum dinna tur lungphum a phum a; AYUSH Health & Wellness Centre unit 24 a hawng bawk. Minister chuan Mizoramah AYUSH hmasawnna ruhrel din belh zel tum a nih tur thu a sawi bawk.AYUSH kan tih mai hi 'Ayurveda, Yoga, Naturopathy, Unani, Siddha, Sowa-Rigpa and Homoeopathy' tih lam tawi a ni a, tun hma aṭanga India rama tihdamna an kalpui dan chi sarih te chu he ministry hnuaiah hian kalpui a ni.Sorkar laipui hian AYUSH hi a tuipuiin a huang pawh zauh zel a tum a, Mizoram pawhin a zar a zo chho ve zel dawn niin a lang.Hetihlai hian AYUSH chung­chang hrim hrim hi hun rei tak chhung inhnialna lo awm tawh, tun thleng pawha inhnialna tawp thei lo a ni a; tihdamna kalpui dan pangngai nen a inan loh avang leh, a zirna leh a kalpui dan pawh a hran avangin an kawng tam takah an inpawm tawn lo a ni ber mai. Chutihlaiin hun rei tak chhung chu tuna AYUSH kan tih tak lam hawi hi kalpui a lo ni tawh a, mi tam takin an dampui bawk a ni.Kum 2014-a BJP-in India rama sorkarna an lak hnu khan AYUSH lam hi uar zawka kalpui a ni a, ministry hranpa din a nih bakah sum tam zawk sorkarin a dah a, a ngai pawimawh hle bawk a ni. Tunah phei chuan thingtlang lam thlengin AYUSH kaltlanga tihdamna kalpui an tum a, chumi tur chuan hma pawh an la nasa hle a ni.Mizoram pawhin AYUSH lamah hmasawnna tam tak a hmu chho ta a, sorkar laipui uar lam leh tuipui zawng a ni bawk a, sum tam zawkin a la rawn vur zel dawn a nih hmel. Union AYUSH Minister chu tun hnai khan Aizawlah lo zinin AYUSH hospital khum 50 awmna paruk leh khum 10 awmna tur pathum dinna tur lungphum a phum a; AYUSH Health & Wellness Centre unit 24 a hawng bawk. Minister chuan Mizoramah AYUSH hmasawnna ruhrel din belh zel tum a nih tur thu a sawi bawk.AYUSH kan tih mai hi 'Ayurveda, Yoga, Naturopathy, Unani, Siddha, Sowa-Rigpa and Homoeopathy' tih lam tawi a ni a, tun hma aṭanga India rama tihdamna an kalpui dan chi sarih te chu he ministry hnuaiah hian kalpui a ni.Sorkar laipui hian AYUSH hi a tuipuiin a huang pawh zauh zel a tum a, Mizoram pawhin a zar a zo chho ve zel dawn niin a lang.Hetihlai hian AYUSH chung­chang hrim hrim hi hun rei tak chhung inhnialna lo awm tawh, tun thleng pawha inhnialna tawp thei lo a ni a; tihdamna kalpui dan pangngai nen a inan loh avang leh, a zirna leh a kalpui dan pawh a hran avangin an kawng tam takah an inpawm tawn lo a ni ber mai. Chutihlaiin hun rei tak chhung chu tuna AYUSH kan tih tak lam hawi hi kalpui a lo ni tawh a, mi tam takin an dampui bawk a ni.Kum 2014-a BJP-in India rama sorkarna an lak hnu khan AYUSH lam hi uar zawka kalpui a ni a, ministry hranpa din a nih bakah sum tam zawk sorkarin a dah a, a ngai pawimawh hle bawk a ni. Tunah phei chuan thingtlang lam thlengin AYUSH kaltlanga tihdamna kalpui an tum a, chumi tur chuan hma pawh an la nasa hle a ni.Mizoram pawhin AYUSH lamah hmasawnna tam tak a hmu chho ta a, sorkar laipui uar lam leh tuipui zawng a ni bawk a, sum tam zawkin a la rawn vur zel dawn a nih hmel.", "summary": "Union Ayush Minister chu tunhnai khan Aizawlah lo zinin Ayush hospial dinna tur lungphum a phum a, Ayush Health & Wellness Centre unit 24 a hawng bawk. Ayush hian tun hma atangin tihdamna chi sarih te chu he minstry hnuaiah hian a kalpui a. Kum 2014-a BJP-in India rama sorkarna a lak hnu khan AYUSH lam uar zawka kalpui a ni a, sorkar laipui chuan a huang pawh zauh zel a tum a, Mizoram pawhin a zae a zo chho ve zel dawn niin a lang. Hetih rual hian AYUSH-in tihdamna leh zirna a kalpui dan hi a danglam deuh avangun inhniahna a tawp theilo a, mi tamtak in an lo ddampui tawh bawk a ni." }, { "summarization_id": "749", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9723", "file_name": "H-265-19/02/2025-Ramriah kan tlawm leh ta emni?", "original_text": "Vairengte leh Lailapur (Assam) inrìnaa Assam Forest department-te'n in an sak (thawm ṭhat) avanga July 6, 2019-a buaina a chhuah tawhna in sak chu tunah chuan Assam Forest department-in an luah nghet tawh. He in sak avanga buaina chhuak ṭhelh hian Kolasib SP leh Cachar DFO-te an inbia a; Cachar DFO chuan in sak (thawm ṭhat) chu chhunzawm tawh loh a remti a, tunah erawh chuan an luah lum nghet tawh hle a ni.Ramri sawi apianga a tawlh zawk state kan ni ta reng mai hi ngun taka ngaihtuah ngai thil a ni. Political party-te inchirh thehna mai mai piah lam, ram leh hnam thil tak tak a ni tih kan hriat a hun ta. Ramri buaina a awm apiangin eptu party lam apiang an pâwr a, ruling party lamin thiam takin ngawih an chuh a, hetiang karah hian a dawih zawkah ṭangin kan tlanchhe zawk ta deuh zel niin a lang.Vairengte bula Mizoram ramri hi pawm chin hriat dan a inang lo ṭhin a, chutih rual erawh chuan nikum maia buaina tenau lo chhuah tawhna hmun ngei Assam lamin an luah nghet zui a nih si chuan, Mizoram sorkar tan chuan mualphona lian tak a tih loh theih loh. Sorkar aiawhte kha lo inbe loin buaina kha ama tawp tawpa tawp mai chu ni se a hriatthiam theih a, sorkar official-te an inbiak rem tawh hnua tuna Assam-in buaina chhuah chhan in an luah nghet tawh a nih chuan Assam lakah kan tlawm chu a ni leh ta deuh ber mai.Assam hian an ṭhenawm state-te nen buaina an nei deuh vek a, Mizoram nena ramri buaina hi chu an tan chuan 'buaina' tia sawi tham pawh a ni kher awm lo e. Keini tan erawh chuan kan chhuah kâ ber leh kan kawng pawimawh ber a ni a, Assam tana an state kilkhawr a ni bawk a, chuti chunga kan tawlh reng bik mai leh a dinchang zawka Assam lam an ṭang ta zel mai hi sorkar hian ngaihtuah se, political party nihna dah ṭhaa a chinfel dan kawng ngaihtuaha ṭan rual hunlai tak a nih hmel e. Vairengte leh Lailapur (Assam) inrìnaa Assam Forest department-te'n in an sak (thawm ṭhat) avanga July 6, 2019-a buaina a chhuah tawhna in sak chu tunah chuan Assam Forest department-in an luah nghet tawh. He in sak avanga buaina chhuak ṭhelh hian Kolasib SP leh Cachar DFO-te an inbia a; Cachar DFO chuan in sak (thawm ṭhat) chu chhunzawm tawh loh a remti a, tunah erawh chuan an luah lum nghet tawh hle a ni.Ramri sawi apianga a tawlh zawk state kan ni ta reng mai hi ngun taka ngaihtuah ngai thil a ni. Political party-te inchirh thehna mai mai piah lam, ram leh hnam thil tak tak a ni tih kan hriat a hun ta. Ramri buaina a awm apiangin eptu party lam apiang an pâwr a, ruling party lamin thiam takin ngawih an chuh a, hetiang karah hian a dawih zawkah ṭangin kan tlanchhe zawk ta deuh zel niin a lang.Vairengte bula Mizoram ramri hi pawm chin hriat dan a inang lo ṭhin a, chutih rual erawh chuan nikum maia buaina tenau lo chhuah tawhna hmun ngei Assam lamin an luah nghet zui a nih si chuan, Mizoram sorkar tan chuan mualphona lian tak a tih loh theih loh. Sorkar aiawhte kha lo inbe loin buaina kha ama tawp tawpa tawp mai chu ni se a hriatthiam theih a, sorkar official-te an inbiak rem tawh hnua tuna Assam-in buaina chhuah chhan in an luah nghet tawh a nih chuan Assam lakah kan tlawm chu a ni leh ta deuh ber mai.Assam hian an ṭhenawm state-te nen buaina an nei deuh vek a, Mizoram nena ramri buaina hi chu an tan chuan 'buaina' tia sawi tham pawh a ni kher awm lo e. Keini tan erawh chuan kan chhuah kâ ber leh kan kawng pawimawh ber a ni a, Assam tana an state kilkhawr a ni bawk a, chuti chunga kan tawlh reng bik mai leh a dinchang zawka Assam lam an ṭang ta zel mai hi sorkar hian ngaihtuah se, political party nihna dah ṭhaa a chinfel dan kawng ngaihtuaha ṭan rual hunlai tak a nih hmel e. Vairengte leh Lailapur (Assam) inrìnaa Assam Forest department-te'n in an sak (thawm ṭhat) avanga July 6, 2019-a buaina a chhuah tawhna in sak chu tunah chuan Assam Forest department-in an luah nghet tawh. He in sak avanga buaina chhuak ṭhelh hian Kolasib SP leh Cachar DFO-te an inbia a; Cachar DFO chuan in sak (thawm ṭhat) chu chhunzawm tawh loh a remti a, tunah erawh chuan an luah lum nghet tawh hle a ni. Ramri sawi apianga a tawlh zawk state kan ni ta reng mai hi ngun taka ngaihtuah ngai thil a ni. Political party-te inchirh thehna mai mai piah lam, ram leh hnam thil tak tak a ni tih kan hriat a hun ta. Ramri buaina a awm apiangin eptu party lam apiang an pâwr a, ruling party lamin thiam takin ngawih an chuh a, hetiang karah hian a dawih zawkah ṭangin kan tlanchhe zawk ta deuh zel niin a lang. Vairengte bula Mizoram ramri hi pawm chin hriat dan a inang lo ṭhin a, chutih rual erawh chuan nikum maia buaina tenau lo chhuah tawhna hmun ngei Assam lamin an luah nghet zui a nih si chuan, Mizoram sorkar tan chuan mualphona lian tak a tih loh theih loh. Sorkar aiawhte kha lo inbe loin buaina kha ama tawp tawpa tawp mai chu ni se a hriatthiam theih a, sorkar official-te an inbiak rem tawh hnua tuna Assam-in buaina chhuah chhan in an luah nghet tawh a nih chuan Assam lakah kan tlawm chu a ni leh ta deuh ber mai. Assam hian an ṭhenawm state-te nen buaina an nei deuh vek a, Mizoram nena ramri buaina hi chu an tan chuan 'buaina' tia sawi tham pawh a ni kher awm lo e. Keini tan erawh chuan kan chhuah kâ ber leh kan kawng pawimawh ber a ni a, Assam tana an state kilkhawr a ni bawk a, chuti chunga kan tawlh reng bik mai leh a dinchang zawka Assam lam an ṭang ta zel mai hi sorkar hian ngaihtuah se, political party nihna dah ṭhaa a chinfel dan kawng ngaihtuaha ṭan rual hunlai tak a nih hmel e.", "summary": "3rd October,2020 Vairengte leh Lailapur inrinaa Assam Forest Department-ten in an sak avanga July 6,2019-a buaina chhuak ṭhelhah hian Kolasib SP leh Cachar DFO-te an inbe tawh a,Cachar DFO chuan in sak chu chhunzawm tawh loh a remti tawh na chungin Assam Forest Department lamin an luah nghet tawh hle. Sawrkar official-te meuh an inbiak rem tawh hnua Assam-in buaina chhuah chhan 'in' an luah nghet ta hi Assam lakah kan tlawm a ni ta deuh ber.Kan chhuah kâ ber leh kan kawng pawimawh ber ni mah se Assam tan chuan an state kilkhawr mai chauh a ni a,heti chunga Assam lam an ding chang zawk reng hi sawrkar hian ngaihtuah chiang se,political party nihna dah ṭhain chinfel dân kawng ngaihtuah a hun ta hle." }, { "summarization_id": "750", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/106441", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_2/2/25", "original_text": "BJP, Mizoram Pradesh hruai-tute chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute an kâwm a; Mizo mipui leh Mizoramin BJP sorkar leh prime minister Narendra Modi a do chuan Mizoram leh Mizo mipuite an ro telh telh dawn niin a sawi a, \"Anni tan kan do a na lo. Mi state-in hma a sâwn duak duak dawn si. Chuvangin, a hlâwk thei ang bera chhawr ṭangkai turin kan rilru puthmang kan tih-danglam a ngai,\" an ti.India ramah BJP kaihhruai sorkar a ding a, he political party hi Mizoramah pawl thar ni tawh lo mah se, pawl lian tak an la ni lo a, MLA pawh la nei lo an ni. He party hi sakhaw pakhat nen hmehbel a nih vangin Mizo mipui tam tak chuan political party anga en loin sakhuana mit aṭanga an en avangin an nêl lo a; nimahsela chutiang an nih loh thu BJP hruaitute'n an sawi.Mizoramah Congress kaih-hruai sorkar a ding mek a, anni hi BJP nena inel ber an ni. Hei vang hian Mizoram sorkar pawh hi sorkar laipui lama tlatlum lo sawt tura ngaihna a lian hle a; sorkar laipuia thuneitute ber kan do miau chuan duhsak kan hlawh lo a nih pawhin thil mak a ni lo ang.Political party-te hi chuan kalphung an nei a, duh zawng leh duh loh zawngte an nei a, thawk dun thei lo leh inrem thei miah lote pawh an awm. Hetihlai hian Mizoram sorkar tan hi chuan sorkar laipui thawhpui thiam tluka kan state tana thilṭha hi a awm lo a, thawh chhuah nei mang lo state kan nih miau avangin sorkar laipui hi kan lam ṭang an nih loh pawhin tawngpawng do ngawt hi chu a finthlak lo ang.Sorkar laipui zai ngaiin Mizo-ram sorkar hi kal thiam se, politics-a ngaihdan inan loh chang awm bawk mah se ram hma-sawnna tur chuan thui tak thawhho theih a ni a; a mamawhtu zawk kan nih avangin sorkar laipui thawhpui thiam zel tum ila, chu chu Mizoram hmasawnna turin a ṭangkai dawn hle a ni. BJP, Mizoram Pradesh hruai-tute chuan tun hnai khan thuthar thehdarhtute an kâwm a; Mizo mipui leh Mizoramin BJP sorkar leh prime minister Narendra Modi a do chuan Mizoram leh Mizo mipuite an ro telh telh dawn niin a sawi a, \"Anni tan kan do a na lo. Mi state-in hma a sâwn duak duak dawn si. Chuvangin, a hlâwk thei ang bera chhawr ṭangkai turin kan rilru puthmang kan tih-danglam a ngai,\" an ti.India ramah BJP kaihhruai sorkar a ding a, he political party hi Mizoramah pawl thar ni tawh lo mah se, pawl lian tak an la ni lo a, MLA pawh la nei lo an ni. He party hi sakhaw pakhat nen hmehbel a nih vangin Mizo mipui tam tak chuan political party anga en loin sakhuana mit aṭanga an en avangin an nêl lo a; nimahsela chutiang an nih loh thu BJP hruaitute'n an sawi.Mizoramah Congress kaih-hruai sorkar a ding mek a, anni hi BJP nena inel ber an ni. Hei vang hian Mizoram sorkar pawh hi sorkar laipui lama tlatlum lo sawt tura ngaihna a lian hle a; sorkar laipuia thuneitute ber kan do miau chuan duhsak kan hlawh lo a nih pawhin thil mak a ni lo ang.Political party-te hi chuan kalphung an nei a, duh zawng leh duh loh zawngte an nei a, thawk dun thei lo leh inrem thei miah lote pawh an awm. Hetihlai hian Mizoram sorkar tan hi chuan sorkar laipui thawhpui thiam tluka kan state tana thilṭha hi a awm lo a, thawh chhuah nei mang lo state kan nih miau avangin sorkar laipui hi kan lam ṭang an nih loh pawhin tawngpawng do ngawt hi chu a finthlak lo ang.Sorkar laipui zai ngaiin Mizo-ram sorkar hi kal thiam se, politics-a ngaihdan inan loh chang awm bawk mah se ram hma-sawnna tur chuan thui tak thawhho theih a ni a; a mamawhtu zawk kan nih avangin sorkar laipui thawhpui thiam zel tum ila, chu chu Mizoram hmasawnna turin a ṭangkai dawn hle a ni.", "summary": "BJP,Mizoram Pradesh hruaitute chuan thuthar thehdarhtute an kâwmnaah Mizo mipui leh Mizoramin BJP Sorkar leh Prime Minister Narendra Modi a do chuan Mizoram leh Mizo mipuite an ro telh telh dawn a,chuvangin, a hlâwk thei ang bera chhawr ṭangkai turin kan rilru puthmang kan tihdanglam a ngai an ti. BJP sorkar hi Mizo mipui tam tak chuan political party anga enloin sakhuana mit aṭanga an en avangin an nêllo a, Mizorama Congress kaihhruai sorkar a din mek avangin Sorkar laipui lamah tlatlumlo sawt tura ngaihna a lian hle a; Sorkar laipuia thuneitute ber kan do miau chuan duhsak kan hlawhlo a nih pawhin thil mak a nilo ang. Mizoram sorkar hi thawh chhuah nei manglo state kan nih avangin Sorkar laipui hi kan lam ṭang an nihloh pawhin do ngawt hi a finthlaklo a,a mamawhtu zawk kan nih avangin Sorkar laipui zai ngaiin Mizoram sorkar hi kal thiam se, chu chu Mizoram hmasawnna turin a ṭangkai dawn hle a ni." }, { "summarization_id": "751", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/131535", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_5/2/25", "original_text": "AH & Vety department hotuten zawhna chhanga an sawi danin, Myanmar aṭanga vawk lakluh chu sorkar hotute thutlukna a ni a, an lakluhna kawngah dan ang takin thil an kalpui lo a, India leh Myanmar insumdawn tawnna item-ah ran hi a tel lo.Myanmar aṭangin vawk ṭhahnem tham tak lakluh a ni a, heng vawkte hi tunlaia Mizorama vawk hri PRRS tidarhtu nia rin a ni a, a finfiahna awm lo mah se Myanmar ramri hnaih lamah vawk an thi nasa hle. Myanmar vawk lakluh hrim hrim hi thil ṭha lo a ni lo a, kan mamawh a, a vawk a ṭhat bawk a, lakluh tur a awm bawk chuan dan ang diak diaka kalpui ni lo mah se a la pawm theih a; nimahsela PRRS lenna ram a nih vangin vawkte lakluh an enfiah vek lo hi chu thil fel lo tak a ni.Kumin chhungin Mizoramah vawi 3,500 chuang an thi tawh a, heng zinga 2,500 vel hi Champhai district chhunga mi an ni. Hetia mawl taka chhut pawh hian Champhai hi Myanmar hnaiha awm a nih vangin PRRS hi Myanmar aṭanga lo lut a ni ang tih rinhlelhna hi a sang a, lo ni lo tehreng pawh ni se PRRS lenna ram Myanmar aṭanga vawkte lakluh an en fel vek lo hi chu sorkar thiam loh a ni.Hemi piah lamah hian NLUP hnuaia vawkte sem tur ruahmanna hi tlachawp leh chawp-chilh taka rel a ni lo a, chuvangin ma-mawhna a san avanga Champhai leh a chhehvel aṭanga hmanhmawh taka vawkte an lalut anga sawi hi chu pawm a harsa khawp mai.Tun hnaia Myanmar aṭanga vawkte lakluh avanga PRRS thleng ta nia rinhlelhna awm hi a finfiahna awm chiah lo mah se, thil kalphung thlir hian sorkarin Myanmar aṭanga vawkte a lakluh danah hi chuan thil fuh tawk lo chu a awm niin a lang. AH & Vety department hotuten zawhna chhanga an sawi danin, Myanmar aṭanga vawk lakluh chu sorkar hotute thutlukna a ni a, an lakluhna kawngah dan ang takin thil an kalpui lo a, India leh Myanmar insumdawn tawnna item-ah ran hi a tel lo.Myanmar aṭangin vawk ṭhahnem tham tak lakluh a ni a, heng vawkte hi tunlaia Mizorama vawk hri PRRS tidarhtu nia rin a ni a, a finfiahna awm lo mah se Myanmar ramri hnaih lamah vawk an thi nasa hle. Myanmar vawk lakluh hrim hrim hi thil ṭha lo a ni lo a, kan mamawh a, a vawk a ṭhat bawk a, lakluh tur a awm bawk chuan dan ang diak diaka kalpui ni lo mah se a la pawm theih a; nimahsela PRRS lenna ram a nih vangin vawkte lakluh an enfiah vek lo hi chu thil fel lo tak a ni.Kumin chhungin Mizoramah vawi 3,500 chuang an thi tawh a, heng zinga 2,500 vel hi Champhai district chhunga mi an ni. Hetia mawl taka chhut pawh hian Champhai hi Myanmar hnaiha awm a nih vangin PRRS hi Myanmar aṭanga lo lut a ni ang tih rinhlelhna hi a sang a, lo ni lo tehreng pawh ni se PRRS lenna ram Myanmar aṭanga vawkte lakluh an en fel vek lo hi chu sorkar thiam loh a ni.Hemi piah lamah hian NLUP hnuaia vawkte sem tur ruahmanna hi tlachawp leh chawp-chilh taka rel a ni lo a, chuvangin ma-mawhna a san avanga Champhai leh a chhehvel aṭanga hmanhmawh taka vawkte an lalut anga sawi hi chu pawm a harsa khawp mai.Tun hnaia Myanmar aṭanga vawkte lakluh avanga PRRS thleng ta nia rinhlelhna awm hi a finfiahna awm chiah lo mah se, thil kalphung thlir hian sorkarin Myanmar aṭanga vawkte a lakluh danah hi chuan thil fuh tawk lo chu a awm niin a lang.", "summary": "AH & Vety department hotuten Myanmar aṭanga vawk lakluh chu Sorkar hotute thutlukna a ni a, an lakluhna kawngah dan ang takin thil an kalpuilo a,India leh Myanmar insumdawn tawnna item-ah ran hi a tello an ti. .Myanmar aṭanga vawk lakluhte hi Mizorama vawk hri PRRS tidarhtu nia rin a ni a, a finfiahna awmlo mah se Myanmar ramri hnaih lamah vawk an thi nasa hle. Myanmar vawk lakluh hrim hrim hi thil ṭhalo a nilo a; nimahsela, PRRS lenna ram a nih vangin vawkte lakluh an enfiah veklo hi chu thil fello tak a ni.Mizoramah vawk 3,500 chuang an thi tawh a, heng zinga 2,500 vel hi Champhai district chhunga mi an ni a,hei vang hian PRRS hi Myanmar aṭanga lo lut a ni ang tih rinhlelhna hi a sang a, hemi piah lamah NLUP hnuaia vawkte sem tur mamawhna a san avanga Champhai leh a chhehvel aṭanga hmanhmawh taka vawkte an lalut anga sawi hi pawm a harsa hle a, Sorkarin Myanmar aṭanga vawkte a lakluh danah hian thil fuh tawklo chu a awm niin a lang." }, { "summarization_id": "752", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/119172", "file_name": "F_MIZO_SUM_19_3/2/25", "original_text": "Chief minister Lal Thanhawla chuan, sorkar laipuia BJP kaih-hruai National Democratic Alliance (NDA) chuan Mizoram sorkar chu a duhsak hle tih a sawi a; Mizoram sorkar chu hna a thawh ṭhat avanga sorkar laipui duhsakna dawng niin a sawi.Chief minister berin sorkar laipui duhsakna kan dawn thu a sawi a, \"Min duhsak lo,\" tia hnial chi a ni lo ang a, min duhsak nia a sawi chhan hi hnathawh ṭhat vang a nih leh nih loh erawh thlir dan a dang thei ang. Mizoram sorkar hian hna a thawk ṭha tak tak nge tak tak lo, tih hretu chu mipuite kan ni a, sorkar laipui mithmuha duhsak tlak khawpa an lo thawk a nih chuan a lawmawm ang. Sorkar laipui hian state-a sorkarna chelhtu chu eng party pawh ni se, hnathawk ṭha an nih phawt chuan ṭa takin an thawhpuiin an pui ṭha niin chief minister hian a sawi a, Mizoramah pawh hei hi kalpui ve theih ni se a lawmawm khawp mai. MLA-a opposition bial chu an ro deuh bik a, hmasawnna hna a kal muang ṭhin a, hemi kawngah hian Mizoram sorkar hian sorkar laipui hi entawn se a ṭha ang.Duhsak tlaka hnathawh hi thil awm thei chu a ni ngei a, state sorkar hnathawk ṭha na na na chu sorkar laipui tan pawhṭanpui an nuam ang a, thawhpui loh theih loh khawpa hnathawk ṭhate pawh an awm thei ang. Mizoram sorkar kalphung en hian, duhsak tlak khawpa hnathawk ṭha an nih chuan a lawmawm a; nimahsela a chhunga cheng mipuite hmuh danah hian eng ang taka hnathawk ṭha nge an nih tih hi teh thiam a harsa khawp ang.NLUP dawng tur thlan danah, sorkar aṭanga contract leh supply dawngtu tur thlan dan leh sorkar-a hna awm ang ang thawktu tur thlan danah hian political party lam hi tehfungah hman a ni nge ni lo, tih hi zawhna awm thei a ni a. Sorkar laipui chuan party thliar loin state sorkar a pui a, hnathawkṭhate hnenah duhsakna a lantirṭhin a nih chuan, Mizoram sorkar pawh hian 'duhsakna' a lantir dan hi political party zawngin thliar bik lo se a ṭha hle. Chief minister Lal Thanhawla chuan, sorkar laipuia BJP kaih-hruai National Democratic Alliance (NDA) chuan Mizoram sorkar chu a duhsak hle tih a sawi a; Mizoram sorkar chu hna a thawh ṭhat avanga sorkar laipui duhsakna dawng niin a sawi.Chief minister berin sorkar laipui duhsakna kan dawn thu a sawi a, \"Min duhsak lo,\" tia hnial chi a ni lo ang a, min duhsak nia a sawi chhan hi hnathawh ṭhat vang a nih leh nih loh erawh thlir dan a dang thei ang. Mizoram sorkar hian hna a thawk ṭha tak tak nge tak tak lo, tih hretu chu mipuite kan ni a, sorkar laipui mithmuha duhsak tlak khawpa an lo thawk a nih chuan a lawmawm ang. Sorkar laipui hian state-a sorkarna chelhtu chu eng party pawh ni se, hnathawk ṭha an nih phawt chuan ṭa takin an thawhpuiin an pui ṭha niin chief minister hian a sawi a, Mizoramah pawh hei hi kalpui ve theih ni se a lawmawm khawp mai. MLA-a opposition bial chu an ro deuh bik a, hmasawnna hna a kal muang ṭhin a, hemi kawngah hian Mizoram sorkar hian sorkar laipui hi entawn se a ṭha ang.Duhsak tlaka hnathawh hi thil awm thei chu a ni ngei a, state sorkar hnathawk ṭha na na na chu sorkar laipui tan pawhṭanpui an nuam ang a, thawhpui loh theih loh khawpa hnathawk ṭhate pawh an awm thei ang. Mizoram sorkar kalphung en hian, duhsak tlak khawpa hnathawk ṭha an nih chuan a lawmawm a; nimahsela a chhunga cheng mipuite hmuh danah hian eng ang taka hnathawk ṭha nge an nih tih hi teh thiam a harsa khawp ang.NLUP dawng tur thlan danah, sorkar aṭanga contract leh supply dawngtu tur thlan dan leh sorkar-a hna awm ang ang thawktu tur thlan danah hian political party lam hi tehfungah hman a ni nge ni lo, tih hi zawhna awm thei a ni a. Sorkar laipui chuan party thliar loin state sorkar a pui a, hnathawkṭhate hnenah duhsakna a lantirṭhin a nih chuan, Mizoram sorkar pawh hian 'duhsakna' a lantir dan hi political party zawngin thliar bik lo se a ṭha hle.", "summary": "Chief Minister Lal Thanhawla chuan Sorkar laipuia BJP kaihhruai National Democratic Alliance(NDA) chuan Mizoram sorkar hna a thawh ṭhat avangin Sorkar laipui duhsakna a dawng niin a sawi.Mizoram Sorkar hnathawh that leh thatloh hretu chu mipuite kan ni a, Sorkar laipui mithmuha duhsak tlak khawpa an lo thawk a nih chuan a lawmawm ang. Sorkar laipui hian state-ah eng party pawh Sorkar se,hnathawk ṭha an nih phawt chuan ṭha takin an thawhpui ang hian Mizoram chhungah pawh kalpui ve se a lawmawm khawp ang. Mizoram Sorkar kalphung en hian, Sorkar laipui duhsak tlak khawpa hnathawk ṭha an nih chuan a lawmawm a; nimahsela NLUP dawng tur thlan danah, Sorkar aṭanga contract leh supply dawngtu tur thlan dan leh Sorkar hnathawktu tur thlan danah hian political party lam hi tehfungah hman a ni nge nilo, tih hi zawhna awm thei a ni. Sorkar laipui chuan party thliar loa State Sorkar a pui a, hnathawk ṭhate hnena duhsakna a lantir ṭhin ang hian Mizoram Sorkar pawh hian duhsakna a lantir dan hi political party zawngin thliar biklo se a ṭha hle." }, { "summarization_id": "753", "url": "https://theaizawlpost.org/turkey-in-israel-nena-sumdawnna-titawp/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_31.1.25", "original_text": "Turkey chuan Gaza-ah ‘Mihring tawrhna turu zual zel’ tia sawiin Israel nena an sumdawntawnna tin te a titawp vek. Turkish trade ministry chuan Israel-in Gaza a ‘harsatna awm hauh lo leh tanpuina mamawh tawk’ pek luh a remtih hma chuan khapna chu kalpui a ni ang a ti bawk. Israel leh Turkey te hian nikum khan an insumdawntawnna chu $ 7 billion vel lai a ni. Israel foreign minister chuan Turkish President Recep Tayyip Erdogan chu ‘dictator’ anga chet la tiin a sawisel thung a. Israel Katz chuan Erdogan chuan ‘Turkish mipuite leh sumdawng te bakah international trade agreement te chu engahmah a ngai lo’ tiin a sawi a. Hei bakah hian foreign ministry chu local production te hralhna tur leh ram dang atanga chawkluh dan tur kawng dang te ngaihtuah tura a tih thu a sawi bawk a. Thuchhuah a siamah Turkey thung chuan ‘product tinah’ tiin Israel nena sumdawnna a khap bur thu a sawi thung a. “Turkey chuan Israeli sorkarin Gaza a humanitarian aid harsatna awm lova a luh a remtih hma chuan khapna khauh takin a kalpui bur ang,” tiin a sawi. Kum 1949 khan Turkey chu Muslim-majority ram zinga Israel ram anga pawm hmasa ber a ni a. Mahse, tun hnaiah ram pahnih inlaichinna chuan chhiat lam a pan mek zel a ni. Kum 2010 khan Turkey chuan Turkish lawnga chuanga Gaza Strip-a Israel maritime border paltlang tum pro-Palestinian Turkish activist te leh Israel commando te inbeihnaah pro-Palestinian Turkish activists 10 tihhlum an nih avangin Israel nena diplomacy lama inzawmna a chhu chat a. Kum 2016 khan an inkar a pangngai angin an kalpui leh a, mahse, a hnu kum hnih lekah Gaza-Israel border a Israel in Palestinian te a kahhlum avanga buaina thlen hnuah an ram ambassador te an inhnawhchhuahsak leh ve ve a ni. Nikum 7 October a Hamas tena Israel an beih hnua Israel-in a chhanlet hnuah Erdogan chuan Israel chu nasa takin a sawisel zui zel a ni. Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu chu Adolf Hitler, Benito Mussolini, leh Joseph Stalin te nen khaikhinin ‘Butcher of Gaza’ a ti bawk. Netanyahu chuan Turkey leader chu Israel laka morality sawi tura a hnuhnung ber a ni a ti thung a. March thla khan President Erdogan chuan ‘Tualthattu leh pawngsualtu Hamas te thlawp a, a ram chhung ngeiah Armenian leh Kurds te a suat a ni’ a ti ve thung. Turkey ram chhungah Erdogan chu thla tam tak politics lama a hmelma leh thawhpui te atang pawhin Israel laka hma la turin nawrna a tawk reng tawh bawk a. March thla tawp lam khan an party rorel lai AK party te chuan kum sawm hnih chhunga local election-a an chak loh ber an tawk bawk a, religious voters tam tak t chuan Islamist New Welfare party, Israel laka khauh taka chetlak tum te chu an vote zawk a ni. A hma pawhin Turkey chuan Israel hnenah product 54 lai iron leh steel atanga jet fuel, pesticides leh construction equipment te thlengin thawn luh a lo khap tawh bawk. Ankara-ah trade ministry chuan tunah chuan Israel lakah export leh import an khap bur vek tiin a sawi a. Kum 2023 khan Israel chu Turkey export market lian ber 13 na a ni a, Israel chu a import tamna ber pangana a ni thung. Gaza Strip dinhmun avangin Israel chuan tunhnaiah sawiselna a tawk nasa a. Thla kalta khan UN thlawp zirchianna chuan Gaza a cheng maktaduai 1.1 te chu an tam lo chauh tawh tia sawiin May thlaah chuan northern Gaza chuan tam a tawk dawn an ti. Ningani khan White House chuan US sipai tena tanpuina thawnluhna tur lawngchawlhna lailawk an siam chu hawn a ni thuai dawn a ti tung a. Heng bungrua phurhluhna tur hi US Navy Ship tena an sak mek niin peihfela hman theih lek lekin a awm tawh a. Mahse, UN chuan maritime corridor chu leilunga tanpuina pek luh chu a tluk thei ngai dawn lo va, thil lian tham tak tak supply thil chu land routes mamawh a ni a ti. Khawthlang ram tena an nawrna nasa tak karah tunkar tir lam khan Israel chuan northern Gaza strip a aid convoy luh thieh nan Erez Crossing chu a hawng tawh bawk a ni. Mahse, Jordan chuan Erez Crossing an thlen hmain aid lorries thenkhatte chu a chhehvela cheng Israel ten an bei tiin a sawi thung. UN thlawpa zirchianna neihah Gaza chuan mihring te thlen chhiatna rapthlak tak a tawk dawn mek an ti bawk a. UN most senior human rights official Volker Turk chuan Israel chuan Gaza indonaah riltamna chu ralthuamah a hmang tia puh theih a ni a ti. Israel thung chuan tanpuia lut tur a khap loh thu sawiin UN zawk chu Gaza chhunga tanpuina sem darhah a hlawhchham a ti ve thung.", "summary": "Turkey chuan Gaza-ah ‘Mihring tawrhna turu zual zel’ tia sawiin Israel nena an sumdawntawnna tin te a titawp vek. Turkish trade ministry chuan Israel-in Gaza a ‘harsatna awm hauh lo leh tanpuina mamawh tawk’ pek luh a remtih hma chuan khapna chu kalpui a ni ang a ti bawk. Israel leh Turkey te hian nikum khan insumdawn tawnna 7 billion vel lai an nei. Thuchhuah a siamah Turkey chuan Product tinah tiin Israel nena sawmdawnna a khap bur thu an sawi. Hei hi Israel in Gaza a humanitarian aid harsatna awm lova luh a remtih loh vang a ni. Kum 1949 khan Turkey chu Mislim majority ram zinga Israel dam anga pawm hmasa ber a ni a, mahse tun hnaiah ram pahnih inlaichinna chuan chhiat lam a pan zel. Kum 2010 khan Turkish lawnga chuanga border paltlang tum leh Israel commando te inbeihna avangin diplomacy lama an inzawmna an chhu chat a. Kum 2016 khan an inkar a pangngai angin an kalpui leh a, mahse a hnu lawkah buaina hran hran an nei ta deuh reng. Turkey ram chhungah Erdogan chu thla tam tak politica lama hmelma leh thawpui te atanga Israel laka hma la turin nawrna a tawk nasa. Mahse Erdogan hian hmalakna sawi tur a nei lo hle. Kum 2023 khan Israel chu Turkey export market lian ber 13 na a nj a, Israel chu import tamna ber pangana a ni thung. Gaza Strip dinhmun avangin sawiselna a tawk nasa hle. Thla kalta khan UN thlawp zirchianna chuan Gaza a cheng maktaduai 1.1 te chu an tam lo chauh tawh tia sawiin May thlaah chuan northern Gaza chuan tam a tawk dawn an ti. Ningani khan US sipai tena tanpuina thawnluhna tur lawng chawlh lailawkna an siam chu hawn a ni thuai dawn an ti. Heng bungrua phurhluhna tur hi US Navy Ship tena an sak mek niin peihfel a ni tep tawh. UN most senior human rights official Volker Turk chuan Israel chuan Gaza indonaah riltamna chu ralthuamah a hmang tia puh theih a ni a ti. Israel thung chuan tanpuina lut tur a khap loh thu sawiin UN zawk chu a dem." }, { "summarization_id": "754", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21853", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "YMA sub-headquarters, Lunglei chuan Tripura relief camp-a awm mek Bru, Lunglei district chhunga electoral roll-a thun thar mi 200 chuangte paih an nih theih nan feh chhuah an tum thu an puang.Mizoram mipuiin Mizoram electoral roll-a hnam dang dan loa thun kan duh lohzia kan lantir tawh a; Assembly inthlan dawnah Bru leh Chakma-te duhsak tumna duh lo ngamtu Mizo officer ṭha tak chu Election Commission-in chhan dang awm miah loin an sawn a, kan duh lohzia kan lantir tawh a, ‘hnam hnatlang’ kan lo ko tawh a ni.Electoral roll buaipui a hun leh dawn ta a, Mizoram chhunga awm lo, danin a phut anga Mizoram chhunga an tih tur pawh rawn tifel lote hian electoral roll-a telh ngei an tum leh ang. Chung mite chu dan hmanga dodal an ṭul a, chumi piah lamah dan loa electoral roll-a a ruk a rala thun luhte pawh hi paih ngei an ngai a ni.Mizote hian thil hi kan chik tawk lo fo a, hei vang hian a tlai tawh hnuah ke kan pen a, pawr takin thil kan nawr a, dan hmaa kan thiam zawk loh chuan a dingchang zawkah kan ṭang lo leh ṭhin. Tun hi electoral roll buaipui hunlai a ni a, Mizo hnam himna tura dan hmanga pen chhuakte tha tichak turin mipuite ṭan rual a hun.Hnam hnatlang kan nei tawh a, hlawh­tling khat chuan kan hlawhtling a, kan duh loh hnam dang officer chu state pawnah sawn chhuah a ni. Kha kha a pawimawh ber a ni lo a, kan duh loh tak hnam dangte Mizoram electoral roll-a an awm belh lohna tur leh, dan loa electoral roll-a awmte paih an nih ngei theihna turin Mizo zawng zawng ṭangrual ila, hmalatute i thlawp tlat ang u. YMA sub-headquarters, Lunglei chuan Tripura relief camp-a awm mek Bru, Lunglei district chhunga electoral roll-a thun thar mi 200 chuangte paih an nih theih nan feh chhuah an tum thu an puang.Mizoram mipuiin Mizoram electoral roll-a hnam dang dan loa thun kan duh lohzia kan lantir tawh a; Assembly inthlan dawnah Bru leh Chakma-te duhsak tumna duh lo ngamtu Mizo officer ṭha tak chu Election Commission-in chhan dang awm miah loin an sawn a, kan duh lohzia kan lantir tawh a, ‘hnam hnatlang’ kan lo ko tawh a ni.Electoral roll buaipui a hun leh dawn ta a, Mizoram chhunga awm lo, danin a phut anga Mizoram chhunga an tih tur pawh rawn tifel lote hian electoral roll-a telh ngei an tum leh ang. Chung mite chu dan hmanga dodal an ṭul a, chumi piah lamah dan loa electoral roll-a a ruk a rala thun luhte pawh hi paih ngei an ngai a ni.Mizote hian thil hi kan chik tawk lo fo a, hei vang hian a tlai tawh hnuah ke kan pen a, pawr takin thil kan nawr a, dan hmaa kan thiam zawk loh chuan a dingchang zawkah kan ṭang lo leh ṭhin. Tun hi electoral roll buaipui hunlai a ni a, Mizo hnam himna tura dan hmanga pen chhuakte tha tichak turin mipuite ṭan rual a hun.Hnam hnatlang kan nei tawh a, hlawh­tling khat chuan kan hlawhtling a, kan duh loh hnam dang officer chu state pawnah sawn chhuah a ni. Kha kha a pawimawh ber a ni lo a, kan duh loh tak hnam dangte Mizoram electoral roll-a an awm belh lohna tur leh, dan loa electoral roll-a awmte paih an nih ngei theihna turin Mizo zawng zawng ṭangrual ila, hmalatute i thlawp tlat ang u. YMA sub-headquarters, Lunglei chuan Tripura relief camp-a awm mek Bru, Lunglei district chhunga electoral roll-a thun thar mi 200 chuangte paih an nih theih nan feh chhuah an tum thu an puang. Mizoram mipuiin Mizoram electoral roll-a hnam dang dan loa thun kan duh lohzia kan lantir tawh a; Assembly inthlan dawnah Bru leh Chakma-te duhsak tumna duh lo ngamtu Mizo officer ṭha tak chu Election Commission-in chhan dang awm miah loin an sawn a, kan duh lohzia kan lantir tawh a, ‘hnam hnatlang’ kan lo ko tawh a ni. Electoral roll buaipui a hun leh dawn ta a, Mizoram chhunga awm lo, danin a phut anga Mizoram chhunga an tih tur pawh rawn tifel lote hian electoral roll-a telh ngei an tum leh ang. Chung mite chu dan hmanga dodal an ṭul a, chumi piah lamah dan loa electoral roll-a a ruk a rala thun luhte pawh hi paih ngei an ngai a ni. Mizote hian thil hi kan chik tawk lo fo a, hei vang hian a tlai tawh hnuah ke kan pen a, pawr takin thil kan nawr a, dan hmaa kan thiam zawk loh chuan a dingchang zawkah kan ṭang lo leh ṭhin. Tun hi electoral roll buaipui hunlai a ni a, Mizo hnam himna tura dan hmanga pen chhuakte tha tichak turin mipuite ṭan rual a hun. Hnam hnatlang kan nei tawh a, hlawh­tling khat chuan kan hlawhtling a, kan duh loh hnam dang officer chu state pawnah sawn chhuah a ni. Kha kha a pawimawh ber a ni lo a, kan duh loh tak hnam dangte Mizoram electoral roll-a an awm belh lohna tur leh, dan loa electoral roll-a awmte paih an nih ngei theihna turin Mizo zawng zawng ṭangrual ila, hmalatute i thlawp tlat ang u.", "summary": "YMA sub-headquarters, Lunglei chuan Tripura relief camp-a awm mek Bru, Lunglei district chhunga electoral roll-a thun thar mi 200 chuangte paih an nih theih nan feh chhuah an tum thu an puang. Mizoram mipuiin Mizoram electoral roll-a hnam dang dan loa thun kan duh lohzia kan lantir tawh a, hnam hnatlang kan lo ko tawh a ni. Eletoral roll buaipui a hun leh dawn ta a, Mizoram chhunga awm lo, danin a phut anga Mizoram chhunga an tih tur pawh tifel lote hian electoral roll a telh ngei an tum leh ang. Dan hmanga dodal an tul a, dan loa awm sa pawh paih a tul. Mizote hi thil kan chik tawk lo a, a tlai tawh hnua hmalak vak hi awmhia a nei thui thin lo. Tun hi a buaipui hun a ni a, kan duh loh tak hnam dangte Mizoram electoral roll a awmte paih an nih theihna turin Mizo zawng zawng tangrual ang u." }, { "summarization_id": "755", "url": "https://www.exploremizoram.com/2024/09/pwd-minister-leh-supply-minister-in-nh.html", "file_name": "PWD_Minister_leh_Supply_Minister-in_NH_-_6_Kawnpui_-_Khamrang_inkar_kawng_chhe_siam_an_enfiah.txt", "original_text": "Khamrang | September 21, 2024:Vawiin khanPWD MinisterVanlalhlana,  lehSupply MinisterB Lalchhanzova ten NH-6 Kawnpui leh Khamrang khaw inkar kawng chhe siam mek chu a hmunah kalin hnthawh dan leh kawng dinhmun an en fiah a,   PWD hnathawktu ten ngawrh taka kawng chhe siam hna an thawhna zarah motor kaltlang theiha a chhelaite siam that a ni.PWD Minister Vanlalhlana chuan,\"Kumin hian kum dang zawng aiin ruahtui tla a tam a, chu chuan Mizoram hmun hrang hrang kawngpui a tichhe nasa hle a, hmun 573 velah kawngpui hnawha leimin a awm a ni. NH-6 kawngpui pawh nasa takin a ti chhia a, helai kawngpui hi Mizoram ei leh bar chawkluhna ber a nih avangin mipui nunphung a tikhaihlaka Mizoram sorkar pawhin mawhphurhna lain theih tawpin kawngpui siam hna kan thawk mek a, mipuite pawhin sorkar hmalakna ah tha thawhin Central YMA, NGO pawl hrang hrang, Mizoram Truck Owner Association, Mizoram Truck Driver Association, Comercial Vehicle Owner Association, Kolasib DC leh kan Police te bakah khawtlang hruaitute an tangkai hle a, an chungah lawmthu ka sawi a ni,\" a ti.Vanlalhlana chuan, \"Tuna Sorkarin kawng chhia a thuamthat mek hi a chhe zualpui siamthatna chauh a la ni riha, furlai a nih avangin duhthu sama siam theih a la ni rih lo, ei leh bar leh nitin mamawh a lo luh theihna tur hi kan ngaihtuah ber rih a, Supply Minister Pu B.Lalchhanzova nen inbiain vawiinah hian he lai hmuna kawng siam hna dinhmun kan en duna, hun a lo kal anga tha zawk leh mawihnai zawkin Sorkarin kawngpui hi a thuam tha zel dawn a ni,\" a ti.Supply Minister B Lalchhanzova chuan, \"Khaw awmdan a zirin zanin hian bungraw phur motorte pawh a tahtawla chhuah theih kan beisei a, PWD Minister leh department Officials te chungah lawmthu ka sawia, mipuite harsatna leh mamawh hriaa, theih tawpa hna an thawhna kawngah fak an phu hlein ka hria. Tunah hian Mizoram lam panin tuialhthei phur motor an rawn chho mek a, tin Silchar lamah pawh motor engemawzatin tuialhthei phurturin an dawh mek a, harsatna dang a awm loh chuan hun reiloteah mipuite mamawh phuhruk thuai kan inbeisei a ni,\" a ti.He hunah hian,PWDChief Engineer (Highways)Er H Zoramliana, Er. R.Lalduhthlanga Senior Executive Engineer, Er.Robin Lalrinawma SE bakah I&PR atang leh Media Dept. ZPM General Hqrs te leh  Kawnpui VC-III ten Minister te hi an tawiawm a, Kawngchhe siama hnatlang Khamrang YMA te hnenah Minister te hian thingpui lumna tur sum leh pai an hlan bawk.• • • • • •Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "PWD MinisterVanlalhlana, lehSupply Minister B Lalchhanzova ten NH-6 Kawnpui leh Khamrang khaw inkar kawng chhe siam mek chu a hmunah an enfiah a, Kumin hian ruahtui tla a tam avangin hmun 573 vel kawngpui hnawha leimin a awm tih minister te chuan an sawi. Kawng siam chungchanga sorkar hmalaknaah mipui, Central YMA, NGO pawl hrang hrang, an tangkai hle. Minidter chuan mipuite mamawh phuhruk thuai kan inbeisei a ni,\" a ti. Minister te hi hruaitu hrang hrangten tawiawm in, kawngchhe siama hnatlang te hnenah Minister te hian thingpui lumna tur sum leh pai an hlan bawk." }, { "summarization_id": "756", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/127331", "file_name": "F_MIZO_SUM_9_4/2/25", "original_text": "Kolasib-a thuthar thehdarhtute chuan Rengtekawn thlanga UD&PA department-in Di Hmun Tlanga Solid Waste Management Centre hna thawh mek an tlawh a, contractor pahnihin lung chhia an hmang tih an hmu chhuak. Cheng vbc. 5 hmangin hna an thawk ṭan a, contractor 17 hnathawk tura thlan an ni a, mi 10 in hna an thawk ṭan mek.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu contractor tam lutuk leh mi hming hawha contract hna thawk tam lutuk hi a ni. Political party worker tam takte hian an tum ber pakhat chu an party an sorkar huna contract leh supply hna hmuh a ni a, hetiang tak an hmuh theihna tur hian kan ram inrelbawlna pawh hi kalpui mek a ni.Sorkarna changtu an inthlak rualin contractor thar an piang a, mi thiam bik leh contractor tawnhriat ngah tawh bikin an thawh tur chi hnate chu party mite hnenah sem a ni a, hnain a tuar a, Mizoram tana rotling tur thil tam tak hi a nih tur a ni phak ṭhin lo. Tuna a lan dan chuan kan ram politics kalphung hi kan thlak a nih loh chuan, contractor ṭha neih kan harsat ang a, ṭha taka hnathawktute aiin hmelhriat nei ṭhain hna an hmu thei zawk ang a, heng mite hna hralh chhawn hi a taka contract hna thawktute hian an la inchuh ve leh a, chu chu ramin a tuar ta ṭhin a ni.Contract hna hi political party mite hian an thawk a nih pawhin an hna tal hi ṭha se, ram tana hnathawk an ni tih inhre ṭhin se a ziaawm tur a ni a; nimahsela contract hna chhe tak tak hmuh tur a awm fo mai hi a pawi hle a ni. Mizorama hnathawh tur awm kan insem dan te, kan inchuh dan leh kan kalphung thlir hian, kan ramin hma a sawn theihna tur chuan kan contract leh supply hna sem dan hi kan thlak hlawk a ngai a, hei hi political party-te'n an ngam loh leh an phal loh tur thil a ni si.Tu pawhin contract hna hi thawk se, dik leh ṭha takin thawk se, an hlep tur tawk hi chu a hna hian a keng tel sa tawh a, hmanraw chhia hi hmang tel kher tawh suh se. Kolasib-a thuthar thehdarhtute chuan Rengtekawn thlanga UD&PA department-in Di Hmun Tlanga Solid Waste Management Centre hna thawh mek an tlawh a, contractor pahnihin lung chhia an hmang tih an hmu chhuak. Cheng vbc. 5 hmangin hna an thawk ṭan a, contractor 17 hnathawk tura thlan an ni a, mi 10 in hna an thawk ṭan mek.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu contractor tam lutuk leh mi hming hawha contract hna thawk tam lutuk hi a ni. Political party worker tam takte hian an tum ber pakhat chu an party an sorkar huna contract leh supply hna hmuh a ni a, hetiang tak an hmuh theihna tur hian kan ram inrelbawlna pawh hi kalpui mek a ni.Sorkarna changtu an inthlak rualin contractor thar an piang a, mi thiam bik leh contractor tawnhriat ngah tawh bikin an thawh tur chi hnate chu party mite hnenah sem a ni a, hnain a tuar a, Mizoram tana rotling tur thil tam tak hi a nih tur a ni phak ṭhin lo. Tuna a lan dan chuan kan ram politics kalphung hi kan thlak a nih loh chuan, contractor ṭha neih kan harsat ang a, ṭha taka hnathawktute aiin hmelhriat nei ṭhain hna an hmu thei zawk ang a, heng mite hna hralh chhawn hi a taka contract hna thawktute hian an la inchuh ve leh a, chu chu ramin a tuar ta ṭhin a ni.Contract hna hi political party mite hian an thawk a nih pawhin an hna tal hi ṭha se, ram tana hnathawk an ni tih inhre ṭhin se a ziaawm tur a ni a; nimahsela contract hna chhe tak tak hmuh tur a awm fo mai hi a pawi hle a ni. Mizorama hnathawh tur awm kan insem dan te, kan inchuh dan leh kan kalphung thlir hian, kan ramin hma a sawn theihna tur chuan kan contract leh supply hna sem dan hi kan thlak hlawk a ngai a, hei hi political party-te'n an ngam loh leh an phal loh tur thil a ni si.Tu pawhin contract hna hi thawk se, dik leh ṭha takin thawk se, an hlep tur tawk hi chu a hna hian a keng tel sa tawh a, hmanraw chhia hi hmang tel kher tawh suh se.", "summary": "Kolasib-a thuthar thehdarhtute chuan Rengtekawn thlanga UD&PA department-in Di Hmun Tlanga Solid Waste Management Centre hnathawh mek an tlawhah contractor pahnihin lung chhia an hmang tih an hmuchhuak. Cheng vbc. 5 hmangin hna an thawk ṭan a, contractor 17 hnathawk tura thlan an ni a, mi 10 in hna an thawk ṭan mek. Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu contractor tam lutuk leh mi hming hawha contract hna thawk tam lutuk hi a ni. Sorkarna changtu an inthlak rualin contractor thar an piang a, hnain a tuar a, hna tam takin a nih tur a ni phak ṭhinlo. Kan ram politics kalphung hi kan thlak a nihloh chuan, contractor ṭha neih kan harsat ang a, ṭha taka hnathawktute aiin hmelhriat nei ṭhain hna an hmu thei zawk ang. Contract hna hi political party miten an thawk a nih pawhin ram tana thawk anni tih inhria se a tha hle ang. Kan ramin hma a sawn theihna tur chuan kan contract leh supply hna sem dan hi kan thlak hlawk a, tu pawhin contract hna hi thawk se, dik leh ṭha takin thawk se, an hlep tur tawk hi chu a hna hian a keng tel sa tawh a, hmanraw chhia hi hmang tel kher tawh suh se." }, { "summarization_id": "757", "url": "https://theaizawlpost.org/zofate-ruang-lamka-thlenpui-ta/", "file_name": "SMizo_4_18-02", "original_text": "Manipur-a CRPF te kah hlum mi 10-te ruang, Silchar-a post mortem tihte chu Inrinni tlaiah khan Lamka khawpui phurh thlen a ni a, Lamka-ah hian District Hospital-ah dah a ni. Mi 10-te hi Zo hnahthlakte niin, November ni 11 khan Manipur-a Jiribam district-ah CRPF te’n an kaphlum a ni. Silchar Medical College-ah post mortem tih a ni a, November ni 14 tlaiah khan zawh fel ni mah se a tukah pawh ruang hi lak chhuah theih a ni lo. Ni 16-ah lak chhuah a ni ta chauh a, helicopter hmangin Lamka panpui nghal an ni. Lamka-ah hian helipad atangin mipuiin an lo hmuak a, mipui pungkhawm hi an thahnem hle. An inah theuh luhpuia a zanah tlaivarpui tur tiin lo rel lawk mah se post mortem report an hawn tel loh avangin District Hospital-a mitthi dahna inah dah an ni. An ruang awmnaah hian mi engemaw zatin an thut chilh a, ruang enna hun pawh rei lo te chu an hawng. Ruang lak chungchangah hian harsatna nasa tak an paltlang a, Mizorama lakluha chuta tanga Lamka hi panpui tum phawt a ni. Inhnialna karah helicopter hi hman a ni ta a ni. November ni 12 zanah Silchar-ah post mortem tih tan niin, zanlai thlengin ruang paruk an zo a, a tuka chhunzawm leh tura tih a nih laiin Manipur sorkar, a hma zawnga ngawi khan Mizoram luhpui an duh lo a ni ang tih turin a tukah hian ruang hi helicopter-a lakluh tur an ti ta thut a, post mortem pawh Manipur-a tih tur an ti. Silchar-ah hian Zo hnahthlakte leh ruang awm chilhtu Manipur Police pawh an innawr zeuh zeuh. Ni 14 chhunah post mortem chu chhunzawm niin, tlaiah zawh fel a ni a, mahse ruang lak chhuah theih a ni ta chuang lo. Manipur Police te’n lak an tum a, Zo hnahthlakte’n hei hi an lo dang thin. Manipur sorkarin ruang hi DNA lak tur te a ti leh bawk. November ni 16-ah ruang hi lak chhuah a ni ta a, hemi ni pawh hian police te leh Zo hnahthlakte an innawr leh. Silchar atanga thu dawn danin, Zo hnahthlak lamah hian hliam tenau tuar an awm nual a, hmeichhia pawh pali velin hliam tenau an tuar. Ruang hi helicopter hmanga lak tura pawm fel a ni ta a, Jiribam additional SP-in ruang hi Imphal luhpui lovin Lamka panpui nghal a ni ang tiin a tiam a, Cachar SP-in a hriatpui bawk. Zo hnahthlakte pawhin an remti ta a ni. Medical College-ah hian hunserh te an hmanpui phawt a, chhun dar 1.15 velah lak chhuah an ni ta a ni. Tlai dar 3 pelhah Lamka thlenpui an ni. Imphal lamah Meitei an buai nghal a, an MLA in te pawh an bei. Manipur atanga thu dawn danin, MLA paruk vel chenna in beih a ni a, minister pakhat pawh beih zingah hian a tel. Imphal-ah hian internet pawh tihtawp nghal a ni. Jiribam district lamah Meitei an che bawk a, Zo hnahthlakte khua an bei a, hriat theih chinah biak in panga leh mimal in pariat leh petrol pump te an tichhia. Chawlhni lamah erawh thil duhawm lo lian tham a thleng zui lo nia hriat a ni. Jiribam district hi Zo hnahthlakte leh Meitei inkar boruak so thar lehna a ni a, November ni 7 khan he district-a Zairawn khuaa cheng Zosangkim Hmar chu Meitei-in rawng takin an tihlum a, hei hian hnam pahnihte kar a tilum leh a ni. Silchar-a post mortem tihte pawh hi Jiribam district-a kal an ni a, an haw lamah CRPF te’n lo lambun-in an kaphlum a ni.", "summary": "khan Manipur-a Jiribam district-ah CRPF te'n min 10 an kaphlum a, heng mite hi Silchar Medical College-ah postmortem an ni a, November 14 ah zawhfel ni mahse an ruang hi lakchhuak theih a nih loh avangin November 16 khan lakchhuak niin Helicopter hmangin Lamka panpui nghal an ni. Mipui tam tak in an lo hmuak a, District Hospital-a mitthi dahna inah dahin mi tam tak in an thutchilh a ni. Ruang lak chungchang ah hian harsatna nasa tak an paltlang a Mizoram luhpui phawt a chuta tang a Lamka pan pui an tum chu Manipur sorkar-in a duh loh avangin Helicopter a phurh haw hi an rel thlu ta a Jiribam Addl. SP chuan an ruang chu Imphal luhpui anih loh tur thu intiam in Cachar SP in a hriatpui. Silchar ah hian Zohnahthlak te leh Manipur police-te pawh hei vang hian an innawr zeuh zeuh a ni. An ruang hi thlenpui a nih rual hian Meitei an buai nghal a MLA chenna in, biakin leh petrol pump te khawihin buaina an siam a, Jiribam district Zohnahthlak leh Meitei inkar boruak a so thar leh a ni." }, { "summarization_id": "758", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5821", "file_name": "SMizo_6_22-01", "original_text": "Chawngteah kawng an zawh Mizoram NewsChawngteah kawng an zawh admin 22-Sep-2024 05:37 PM Vawiin (21.9.2024) chhun khan Central Young Chakma Association (YCA) huaihawtin Chawngteah Bangaldesh-a thil thleng duh loh lantirna atan kawng zawh a ni. CYCA tarlan danin, Chittagong Hill Tracts, Bangladesh-a hnam tlêm zawk (minority) te tihbuaina nasat vanga nunna hialte an laksak bakah; in 100 chuang leh Buddhist Temple-te halsak an ni. All Chakma NGO-te chuan Prime Minister of India hnenah SDO (Civil) Chawngte, Mizoram kaltlangin memorundum an thehlut nghal. Mizoram Chakma-te hian memorundum-a an tarlan dan chuan Chittagong Hill Tracts, Bangladesh-ah September 19, 2024 khan army puihna leh hmuhlai ngeiin Chakma pakua kahhlum an ni a, thahnem takin hliam an tuar. Chenna In 100 chuang leh Buddhist Temple-te an hal a, mi tam tak ramhnuaiah tlan boin, tun thlenga awmna chin hriat lohte an awm mêk. Bangladesh-a thil thleng mêk leh râwng taka Chakma mipuite nghaisaknaah hian India ram Prime Minister hnenah hian India Sorkar chu inrawlh turin an ngen. Memorundum-ah hian an ngenna point paruk (6) an tarlang a ni.", "summary": "Central Young Chakma Association huaihawtin Chawngte-ah Bangladesh-a thil thleng duh loh na lantirna atan kawng zawh a ni. Bangladesh-ah hian hnam tlem zawk te chu an nunna te laksakin, chenna in 100 chuang leh Buddhist Temple-te halsak an ni a. All Chakma NGO-te chuan SDO Chawngte kaltlangin Prime Minister of India hnenah memorundum an thehlut nghal a, memorundum-ah hian ngenna point paruk an tarlang a ni." }, { "summarization_id": "759", "url": "https://theaizawlpost.org/biden-an-israel-leh-ukraine-puih-duh/", "file_name": "SMizo_4_17-02", "original_text": "US President Joe Biden chuan world history chu ‘a inthleplut kuai mek’ tia sawiin Ukraine leh Israel te tan indona an tawh mek avangin tanpuina dollar billion tel an mamawh thu a sawi. White House a thusawina a neihah Hamas leh Russia te chuan ‘an thenawm democracy ram te nuaichimih’ an tum a ni tiin a sawi a. President Joe Biden chuan urgent funding heng ram te tan hian a ngen tur thu sawiin Congress hnenah $105 billion an dil tur thu a sawi bawk a. Joe Biden chuan Ningani khan a president nih chhunga Oval Office atanga ram tana thuchah a sawi tum hnihna chauh la ni chu a kalpui a. Biden chuan emergency aid an ngenna chu ‘nakin zela American security atana la pawimawh tur’ tiin a sawi. Minute 15 thusawina a neihah US-a Jews emaw Muslim te laka huatna kalpui chu a dem thu sawiin tunkara palestinian-American Wadea al-Fayoume kum ruk leka naupangin vih a tawk chu a dem thu a sawi bawk a. “Engti kawng pawhin Juda huatna (anti-Semitism) hi kan hnawl a ngai,” tia sawiin, “Islam huatna (Islamophobia) pawh kan hnawl a ngai a ni,” a ti bawk. White House chuan official-in engmah aid package sawi lan a la nei lo thung a. Mahse, a landanah Ukraine hnenah $60 billion, Israel hnenah $14 billion pek tum nia sawi a ni a. Hei bakah hian humanitarian kaihhnawihah $10 billion, Indo-Pacific region Taiwan pawh telin tanpui nan $7 billion leh US border security atan $14 billion dah tum nia sawi a ni. Biden chuan Gaza-a Palestinian te tawrhna pawh sawi langin an tawrhpui thu a sawi a, a hma lawka Israel a tlawhnaah pawh Hamas beihna avanga Israeli leh US khua leh tui tuartute a tlawh bawk a. Democrats te chuan tanpuina pekchhuah tumah Ukraine tanpui an tumna a hmaa Republican tena an dodal avanga tlang ta lo chu remchangah lain an thil tel bawk a. Mahse US Congress chuan harsatna tawk mek thungin House Republicans te chuan Kevin McCarthy thehchhuah a nih hnuah amah thlaktu tur an la hmu zo thei lo thung a. Biden, democrat ni bawk chuan US politics buai mek chungchang chu sawi lanna a nei lo thung a. Mahse, ram chhungah politics thila harsatna an tawh mek thu erawh a sawi lang thung a. “Heng harsatnate hi kan pelh a ngai a. Ram ropui kan nih angin kan mawhphurhna hlen thei lova min siam kan remti tur a ni lo,” tiin a sawi bawk a. “Firfiak Hamas leh nunrawng Putin tena chakna an chan kan remti tur a ni lo. Chutiang chu a thlen ka phal hek lo,” tiin a sawi bawk. Biden rawtna hi a tlang ang em tih hriat a ni lo va, Senate-a Republican leader te chuan ngaihtuah ho an remtih thu an sawi a, mahse, party chhungah ngaihdan inang lo a nasa thung a. Republican pariat lai Kansas Senator Roger Marshall kaihhruai te chuan, “Buaina hi thil inang lo leh danglam daih a ni a, Israel puihna kalpui tumnaah Ukraine bilh tel tum chu a dik lovang,” tiin a sawi thung. Ohio Republican Senator JD Vance chuan Biden chu thil inang lo lutuk pahnih thlunzawm tumah a puh bawk a. “Israel-a naupang thi te chu Ukraine policy hlawhchham hralh nana hman a tum a ni,” tiin a sawi zui bawk.", "summary": "US President Joe Biden chuan world history chu 'a inthleplut kuai mek' tia sawiin Ukraine leh Israel ten indona an tawh mek avangin tanpuina dollar million tel an mawmawh thu sawiin Congress hnenah an dil tur thu a sawi bawk. White House-a Oval office atanga ram ana thuchah a sawin naah Russia leh Hamas chuan a thenawm democracy ram chu nuaichimih an tum tiin, heng ramte hian urgent funding an mamawh thu a sawi. Us-a Jews emaw Muslim-te laka huatna kalpui chu a dem thusawiin Palestinian-American kum ruk leka naupangin vih a tawk chu pawi a ti hle a, engti kawng pawhin Juda leh Islam huatna hi kan hnawl a ngai ati a ni. Biden chuan Gaza-a Pelestinian te tawrhna pawh sawi langin an tawrhpui thu a sawi. US Congress erawh chuan harsatna tawk mekin Kevin McCarthy thehchhuah a nih hnuah amah thlaktu tur an la hmu zo thei lo thung a, Biden erawh chuan US politics buai mek thu a sawi langlo in an ram in harsatna an tawh mek chu a sawi lang thung a ram ropui an nih angin harsatna hi pelh vat a ngai ti a. Biden-a rawtna siam te hi party hrang hrang ah ngaihdan a inan loh nuai avangin a tlang ang em tih hriat ala ni lo." }, { "summarization_id": "760", "url": "https://lenkawl.khampat.com/2024/07/aizawl-court-rawktu-puh-police-ten-man.html", "file_name": "Aizawl-a_Court_rawktu_a_puh_Police_ten_an_man.txt", "original_text": "Mizoram Police te chuan Aizawl District Court atanga Rs. 24,87,084 rutu Lalrinngheta (30) s/o Ramngaihsanga, Tuikual 'C' manin thubuai an siamsak. Inrinni khan Aizawl Police Station-ah chanchinbumite kawmin Aizawl SP Rahul Alwal chuan misual an man dan a sawifiah a. May ni 31,2024 leh June ni 3,2024 inkar khan Court of Special ND&PS Act, Aizawl District Court chu rawk a niin misual hian Rs. 24,87,084 an ru a, he thilthleng chungchangah hian Aizawl P/S-ah thubuai ziahluh a ni a. Police te chuan hma la nghalin District Court-a a pa aia lo kal tawh Lalrinngheta chu ringhlelin ni 24.7.2024 khan Lunglei-ah man a ni a, thu zawhfiah anih hnuah a tih ngei anih thu a in puang a. Lalringheta hian June 1, 2024 chhun-ah Court-ah hian a luh thu leh pawisa hi a lak ngei thu Police hmaah a inpuang a, a pawisa lak atangin Rs. 16,52,648 chu MRB Acoount ah a dah a. A pawisa ruk hmang hian scooter a lei bakah thawmhnaw leh damdawi ruihna tur a lei bawk a. Aizawl-a Hotel hrang hrangah a awm kual hnuin Lunglei lamah a phei niin Police chuan an sawi. Lalrinngheta hnen atang hian Police chuan a pawisa ruk hmanga a lei Scooter leh thawmhnaw engemaw zat bakah pawisa fai Rs. 36,000 an hmu let a. A MRB Account a pawisa Rs. 7,63,410 chu khawihchet theih lohin hren a ni bawk.", "summary": "Mizoram Police te chuan Aizawl District Court atanga Rs. 24,87,084 rutu Lalrinngheta (30) s/o Ramngaihsanga, Tuikual 'C' chu an man. Aizawl SP Rahul Alwal chanchinbummite kawmin thil awm dan a sawifiah a, ni 24.7.2024 khan Lunglei-ah man a ni. Rukrutu Lalrinngheta hian a pawisa lak atangin Rs. 16,52,648 chu MRB Acoount ah a dah a. A pawisa ruk hmang hian scooter a leh thildang a lei bawk." }, { "summarization_id": "761", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11698", "file_name": "H-264-19/02/2025-Ramria Assam chet dan", "original_text": "Tun hnaiah Cachar DC hoin Assam Forest department leh Police-te'n Thinghlun, Mamit district-a Mizo thlám an hâl a, a kuhva kûng tam tham tak an tichhe bawk. Huan neitute hian Mizoram sorkar aṭangin an huan atan hian periodic patta an nei.Thinghluna Mizo thlam tichhe tur hian Assam sorkar lam hian ruahmanna fel tak an nei sa tih a hriat a, sorkar official hrang hrang an kal bakah police lam silai kengin an kal bawk a, thlam leh a chhunga kuhva kungte an suasam hnuah thlam hi an hal zui ta niin a lang.Assam sorkarin Mizoram chhunga kut a rawn thlak mai pawh ni lo, Mizo pa huan nasa taka an suasam ngam leh press mite hruaia an chetla lai thla an la a, thiam chan tuma an thehdarh zui hian Mizoram leh Mizote min tham lo hle tih a entir a ni. Assam police-te haw hnuah Mizoram sorkar pawhin sipai tirin thlam awmna hmunah hian awm hmun an khuar zui a, hei hi thil lawmawm tak a ni a, chutih rualin Assam lam chuan an tih duh chu an ti zo hman thawkhat tawh a ni.Assam mite hian tun hnaiah Vairengte leh Lailapur inkara Mizoram leh Assam inrìna báwr vel, ramri buai vanga a tu lam mah mahin kutthlak lo tura tih laiah in leh dawr eng emaw zat an sa thar a, an luah ṭan mek a; in/dawr an sak thar zinga Vairengte hnaih ber chu kum 2007-a MZP-in Zo Rún an sakna chhak daih, auto-rickshaw stand thlang lawkah a ni.Thinghluna Mizo pa thlam suasamtute hi tlangval hawllak leh misual ni loin Assam sorkar mi leh sate an ni a, hetihlai hian kan ram luhna ber Vairengte lamah pawh min rawn nawr leh mek niin a lang. Zirlai pawl leh pawl dangte'n an theihna zawnah hma la ve ṭhin bawk mah se, ramri buai chinfel hi chu sorkar kut a ni a, politics-a inbeihna ang leka ngaih tur a ni lo. Kan chief minister ngeiin ramri chinfel dan a hriat kha tun hi a hman hun a ni ngei ang. Tun hnaiah Cachar DC hoin Assam Forest department leh Police-te'n Thinghlun, Mamit district-a Mizo thlám an hâl a, a kuhva kûng tam tham tak an tichhe bawk. Huan neitute hian Mizoram sorkar aṭangin an huan atan hian periodic patta an nei.Thinghluna Mizo thlam tichhe tur hian Assam sorkar lam hian ruahmanna fel tak an nei sa tih a hriat a, sorkar official hrang hrang an kal bakah police lam silai kengin an kal bawk a, thlam leh a chhunga kuhva kungte an suasam hnuah thlam hi an hal zui ta niin a lang.Assam sorkarin Mizoram chhunga kut a rawn thlak mai pawh ni lo, Mizo pa huan nasa taka an suasam ngam leh press mite hruaia an chetla lai thla an la a, thiam chan tuma an thehdarh zui hian Mizoram leh Mizote min tham lo hle tih a entir a ni. Assam police-te haw hnuah Mizoram sorkar pawhin sipai tirin thlam awmna hmunah hian awm hmun an khuar zui a, hei hi thil lawmawm tak a ni a, chutih rualin Assam lam chuan an tih duh chu an ti zo hman thawkhat tawh a ni.Assam mite hian tun hnaiah Vairengte leh Lailapur inkara Mizoram leh Assam inrìna báwr vel, ramri buai vanga a tu lam mah mahin kutthlak lo tura tih laiah in leh dawr eng emaw zat an sa thar a, an luah ṭan mek a; in/dawr an sak thar zinga Vairengte hnaih ber chu kum 2007-a MZP-in Zo Rún an sakna chhak daih, auto-rickshaw stand thlang lawkah a ni.Thinghluna Mizo pa thlam suasamtute hi tlangval hawllak leh misual ni loin Assam sorkar mi leh sate an ni a, hetihlai hian kan ram luhna ber Vairengte lamah pawh min rawn nawr leh mek niin a lang. Zirlai pawl leh pawl dangte'n an theihna zawnah hma la ve ṭhin bawk mah se, ramri buai chinfel hi chu sorkar kut a ni a, politics-a inbeihna ang leka ngaih tur a ni lo. Kan chief minister ngeiin ramri chinfel dan a hriat kha tun hi a hman hun a ni ngei ang. Tun hnaiah Cachar DC hoin Assam Forest department leh Police-te'n Thinghlun, Mamit district-a Mizo thlám an hâl a, a kuhva kûng tam tham tak an tichhe bawk. Huan neitute hian Mizoram sorkar aṭangin an huan atan hian periodic patta an nei. Thinghluna Mizo thlam tichhe tur hian Assam sorkar lam hian ruahmanna fel tak an nei sa tih a hriat a, sorkar official hrang hrang an kal bakah police lam silai kengin an kal bawk a, thlam leh a chhunga kuhva kungte an suasam hnuah thlam hi an hal zui ta niin a lang. Assam sorkarin Mizoram chhunga kut a rawn thlak mai pawh ni lo, Mizo pa huan nasa taka an suasam ngam leh press mite hruaia an chetla lai thla an la a, thiam chan tuma an thehdarh zui hian Mizoram leh Mizote min tham lo hle tih a entir a ni. Assam police-te haw hnuah Mizoram sorkar pawhin sipai tirin thlam awmna hmunah hian awm hmun an khuar zui a, hei hi thil lawmawm tak a ni a, chutih rualin Assam lam chuan an tih duh chu an ti zo hman thawkhat tawh a ni. Assam mite hian tun hnaiah Vairengte leh Lailapur inkara Mizoram leh Assam inrìna báwr vel, ramri buai vanga a tu lam mah mahin kutthlak lo tura tih laiah in leh dawr eng emaw zat an sa thar a, an luah ṭan mek a; in/dawr an sak thar zinga Vairengte hnaih ber chu kum 2007-a MZP-in Zo Rún an sakna chhak daih, auto-rickshaw stand thlang lawkah a ni. Thinghluna Mizo pa thlam suasamtute hi tlangval hawllak leh misual ni loin Assam sorkar mi leh sate an ni a, hetihlai hian kan ram luhna ber Vairengte lamah pawh min rawn nawr leh mek niin a lang. Zirlai pawl leh pawl dangte'n an theihna zawnah hma la ve ṭhin bawk mah se, ramri buai chinfel hi chu sorkar kut a ni a, politics-a inbeihna ang leka ngaih tur a ni lo. Kan chief minister ngeiin ramri chinfel dan a hriat kha tun hi a hman hun a ni ngei ang.", "summary": "12th October,2020 Cachar DC hoin Assam Forest Department leh Police-ten Thinghlun,Mamit District-a Mizo thlam leh a chhunga kuhva kungte suasamin,an hal zui a,sawrkar official hrang hrang an kal bakah police lam silai kengin an kal bawk.Press mite hruaia an chetla lai thla laa,thiam chan tuma an thehdarh zui hian Mizoram leh Mizote min tham lo hle tih a entir.Tin,huan neitute hian Mizoram sawrkar aṭangin an huan atan periodic patta an nei bawk. Assam mite hian Vairengte leh Lailapur inkara Mizoram leh Assam inrina bâwr vel,ramri buai avanga tu lam mah mahin kutthlak lo tura an tih laiah in leh dawr eng emaw zat sa tharin,an luah ṭan mek.In sak thar zinga Vairengte hnaih ber chu kum 2007-a MZP-in Zo Rûn an sakna chhak daih,auto-rickshaw stand thlang lawkah a ni. Ramri buaina chungchangah hian zirlai pawl leh pawl dangten theihtawp chhuah ve mah se buaina chingfel tak tak theitu chu sawrkar a ni a.Kan CM ngeiin ramri chinfel dân a hriat kha a hman hun ni ngeiin a lang." }, { "summarization_id": "762", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/102661", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.25", "original_text": "Pachhunga University College (PUC) chuan khaw chuam (adopted village) atan Lungleng an thlang. PUC hian Village Adoption Project hi kum 2012 aṭangin an kalpui ṭan a, he project atan hian PUC-a zirtirtu zawng zawngte'n sum an thawhkhawm ṭhin a, chumi hmang chuan an khaw chuama harsatna tawh mekte zir chiangin, ei leh bar, zirna, hriselna leh thianghlimna kawngahte hma an sawn theih nan an pui ṭhin.Mizoramah hian mithiam ni si an thiamnna chhawrṭangkai loh mi tam tak an awm a, kan hnathawh dan system fuh tawk loh vangte leh anmahni lamin an zir loh vangte pawh a ni tel bawk. Mi thiam ṭhenkhat chu sorkar hna an thawh hnuah an thiamna zawnah hman zui an ni lo a, anni lamin hlawh an hmuh tho avangin an thiamna tihpun chu sawi loh an thiamna chhawr zui miah loh pawh pawi an ti lo a, a vanduaithlak hle a ni.Kan thiamnate hi mahni tana pumbilh a, mahni tan chauha hnathawh zui hi a awm thei a, ṭhenkhat phei chuan an zir thiamna pawh hmang chhuak loin an up ral a ni ber. Kan hnathawh dan kalphungah hian mahni zirna line-a kan zirte a taka hman nghal chatna ang zawngin hna hi kan kalpui lo a, a bikin sorkar hnaah phei chuan mahni thiamna zawn loa hna siamsak mi tam tak an awm ngei ang. Kan zirnate hi hna hmuhna tawk leka kan ngai a nih chuan a fel lo hle a, kan zir thiamnate hi aṭangkai zawngin kan hmang chhunzawmṭhin tur a ni ang.Hetihlai hian tun hnaiah Mizo mi thiam ṭhenkhat, an thiamnate a ṭangkai thei ang bera vantlang tana hman duh mi an pung chho zel a, a lawmawm khawp mai. Pachhunga University College zirtirtute'n an tana hlawkna awm lo mai ni lo, mahni insengso chunga khaw enkawl bik tur an thlang hi an entawntlak a, an thiamna hmanga an zir chhuahte hi he khaw tan hian a ṭangkai zui ngei ang. Pachhunga University College (PUC) chuan khaw chuam (adopted village) atan Lungleng an thlang. PUC hian Village Adoption Project hi kum 2012 aṭangin an kalpui ṭan a, he project atan hian PUC-a zirtirtu zawng zawngte'n sum an thawhkhawm ṭhin a, chumi hmang chuan an khaw chuama harsatna tawh mekte zir chiangin, ei leh bar, zirna, hriselna leh thianghlimna kawngahte hma an sawn theih nan an pui ṭhin.Mizoramah hian mithiam ni si an thiamnna chhawrṭangkai loh mi tam tak an awm a, kan hnathawh dan system fuh tawk loh vangte leh anmahni lamin an zir loh vangte pawh a ni tel bawk. Mi thiam ṭhenkhat chu sorkar hna an thawh hnuah an thiamna zawnah hman zui an ni lo a, anni lamin hlawh an hmuh tho avangin an thiamna tihpun chu sawi loh an thiamna chhawr zui miah loh pawh pawi an ti lo a, a vanduaithlak hle a ni.Kan thiamnate hi mahni tana pumbilh a, mahni tan chauha hnathawh zui hi a awm thei a, ṭhenkhat phei chuan an zir thiamna pawh hmang chhuak loin an up ral a ni ber. Kan hnathawh dan kalphungah hian mahni zirna line-a kan zirte a taka hman nghal chatna ang zawngin hna hi kan kalpui lo a, a bikin sorkar hnaah phei chuan mahni thiamna zawn loa hna siamsak mi tam tak an awm ngei ang. Kan zirnate hi hna hmuhna tawk leka kan ngai a nih chuan a fel lo hle a, kan zir thiamnate hi aṭangkai zawngin kan hmang chhunzawmṭhin tur a ni ang.Hetihlai hian tun hnaiah Mizo mi thiam ṭhenkhat, an thiamnate a ṭangkai thei ang bera vantlang tana hman duh mi an pung chho zel a, a lawmawm khawp mai. Pachhunga University College zirtirtute'n an tana hlawkna awm lo mai ni lo, mahni insengso chunga khaw enkawl bik tur an thlang hi an entawntlak a, an thiamna hmanga an zir chhuahte hi he khaw tan hian a ṭangkai zui ngei ang.", "summary": "10th February, 2016 Pachhunga University College chuan khaw chuam (adopted village) atan Lungleng an thlang. PUC hian Village Adoption Project hi kum 2012 atanga kalpuiin hemi atan hian PUC zirtirtu zawng zawngten sum an thawhkhawm thin, chumi hmang chuan an khaw chuama harsatna tawh mekte zirchiangin hma an sawn theih nan an pui thin. Mizoramah mithiam ni si, chhawr loh an tam a, hnathawh dan system fuh loh vangte pawh a ni ang. Kan thiamna te hi mahni tan chauha hman zui a awm thei a, thenkhat phei chuan hman pawh hmang loin an up bo thin. Mahni thiamna zawn loa hna thawk an awm a ni. Kan zirna hi hna hmuh nan chauh a tawk lo a, hman tangkai chhunzawm tur a ni. He tih lai hian tunlaiah mahni thiamna vantlang tana hmang an awm chho a, a lawmawm. PUC zirtirtute an fakawm a, an entawntlak a ni." }, { "summarization_id": "763", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/136454", "file_name": "H-132-03/02/2025-gas buaina hi", "original_text": "Mizoram Consumers Union (MCU) chuan thuchhuah siamin, Mizorama gas (LPG) distributor tam zawkin sorkar thuchhuak leh company kaihhruaina an zâwm ṭha duh lo niin an tarlang a, \"Consumer-te'n an tuar mek a ni,\" an ti.Tun hnaiah sorkar laipui ruahmanna thar angin Direct Benefit Transfer for LPG (DBTL) tihlawhtling turin Mizoram sor­karin hma a la mek a, DBTL hi tluang taka kalpui a nih chuan mipui lam tan chuan thil tih vel a awlsamin gas tihchingpen venna ṭha tak pawh a ni thei. Chutih laia MCU-in thuchhuah an siam ngai hial khawpa distributor lamin kaihhruaina an zawm duh lo a nih chuan, thil pawi tak, mipui zah lohna ang hiala ngaih theih a ni ang.Mizo mipuite eirawngbawlna gas avanga an buai hun chhung hi a rei tawh a, kum tam tak chhung mumal lo takin a kal tawh. Tun hnaiah DBTL hmangin buaina chinfel theih ni dawnin a lang a; nimahsela buaina chinfel lam aiin tuna an thlen chinah hi chuan mipui chinchang hre lo zawkte tana buaina belhchhahtu a ni mai ang tih a hlauhawm hle.Gas distributor-te hian an duh a nih chuan mipui tana awlsam tur zawk, mipui zangkhaina tur hian ruahmnana an siam thei ngei ang tih a rinawm, an hnuaia inziak lutte tana awlsamna lam hi tun ai hian ngaihtuah zual se a ṭha khawp mai. LPG distributor, sorkar leh MCU-te hi ṭha takin ṭangho se, hun rei tak chhung eirawngbawlna gas sem dan mumal lo avanga buai tawh Mizo mipuite gas avanga buai­na hi sut kian tum se, harsatna siam zawngin tu mah awm lo se a ṭha hle a ni. Mizoram Consumers Union (MCU) chuan thuchhuah siamin, Mizorama gas (LPG) distributor tam zawkin sorkar thuchhuak leh company kaihhruaina an zâwm ṭha duh lo niin an tarlang a, \"Consumer-te'n an tuar mek a ni,\" an ti.Tun hnaiah sorkar laipui ruahmanna thar angin Direct Benefit Transfer for LPG (DBTL) tihlawhtling turin Mizoram sor­karin hma a la mek a, DBTL hi tluang taka kalpui a nih chuan mipui lam tan chuan thil tih vel a awlsamin gas tihchingpen venna ṭha tak pawh a ni thei. Chutih laia MCU-in thuchhuah an siam ngai hial khawpa distributor lamin kaihhruaina an zawm duh lo a nih chuan, thil pawi tak, mipui zah lohna ang hiala ngaih theih a ni ang.Mizo mipuite eirawngbawlna gas avanga an buai hun chhung hi a rei tawh a, kum tam tak chhung mumal lo takin a kal tawh. Tun hnaiah DBTL hmangin buaina chinfel theih ni dawnin a lang a; nimahsela buaina chinfel lam aiin tuna an thlen chinah hi chuan mipui chinchang hre lo zawkte tana buaina belhchhahtu a ni mai ang tih a hlauhawm hle.Gas distributor-te hian an duh a nih chuan mipui tana awlsam tur zawk, mipui zangkhaina tur hian ruahmnana an siam thei ngei ang tih a rinawm, an hnuaia inziak lutte tana awlsamna lam hi tun ai hian ngaihtuah zual se a ṭha khawp mai. LPG distributor, sorkar leh MCU-te hi ṭha takin ṭangho se, hun rei tak chhung eirawngbawlna gas sem dan mumal lo avanga buai tawh Mizo mipuite gas avanga buai­na hi sut kian tum se, harsatna siam zawngin tu mah awm lo se a ṭha hle a ni.", "summary": "2nd June,2015 Mizoram Consumers Union chuan Mizorama gas (LPG) distributor tam zawkin sawrkar thuchhuak leh company kaihhruaina an zawm ṭha duh lo niin an tarlang.\"Consumer ten an tuar mek a ni\",an ti. Mizoram sawrkar hian Direct Benefit Transfer for LPG tihlawhtling turin hma a la mek a,gas tihchingpen venna ṭha tak pawh a ni. Chutihrualin, gas distributor,sawrkar leh MCU te hi an ṭanrual loh chuan buaina chinfel lam aiin mipui chinchang hre lote tan buai tibelhchhahtu mai a ni ang tih a hlauhawm hle. An ni pathum hi ṭang tlang se,gas sem dan mumal lo avanga buai tawh Mizo mipuite hian rualkhai leh chak zawkin gas an dawng theiin a rinawm." }, { "summarization_id": "764", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/30539", "file_name": "F_MIZO_SUM_10_30/1/25", "original_text": "Lungsen, Lunglei district-ah tun hnaiah vawk pûl hri a leng a, vawk 90 chuang an thi tawh. Sorkar mithiamte'n vawk thih chhan hi an chhui mek a, tun thleng hian eng vanga thi nge an nih finfiah theih a la ni lo.Mizoramah vawk pul hri a khat tawkin a leng ṭhin a, heng vawk pul hri hi a reh ve leh mai ṭhin a, chutih rualin a khat tawkin khawi hmun hmunah emaw hian vawk pul hri hi a leng deuh reng a ni. Vawk pul hri len chhan hi hriat fiah mang loha lo reh ve leh maite a awm a, eng hri ber nge a nih finfiah lohte a awm ṭhin.Tun hnaiah vawk vulh lamah sorkarin ṭan a la nasa a, mimal pawhin eizawnna ṭha a ni tih hriain vawk vulh lamah ṭan an la nasa hle. Thingtlang lamin eizawnna tak taka an hman piah lamah khawpui lama mihausa zawkte pawhin a hlawm lianin vawk hi an vulh nasa chho ṭan hle a ni.Mizote sa ngainat ber chu vawksa a ni mai thei a, khawpui hmun ṭhenkhatah phei chuan kilogram khat hi Rs 450-in an hralh tawh a, hei hian eizawnna ṭha tak a ni tawh tih a tichiang a; vawk note chi ṭha deuh phei chu Rs 7,000 leh a aia toin an hralh hial tawh bawk a ni.Hetiang a nihlai taka vawk pul hri a leng hi a pawi a, hei hian nghawng ṭha lo tak a nei chhunzawm ang tih a hlauhawm avangin sorkar lam leh mithiamte'n ṭan an lak ran a ngai ta a ni. Inven dan thiam tur pawhin a natna hriat chhuah hmasak hi thil pawimawh a ni a, theihtawp chhuahin ṭan la se, Mizoram hmun danga a darh tur ven theih dan zawng chungin sorkarin ṭan la zel rawh se. Lungsen, Lunglei district-ah tun hnaiah vawk pûl hri a leng a, vawk 90 chuang an thi tawh. Sorkar mithiamte'n vawk thih chhan hi an chhui mek a, tun thleng hian eng vanga thi nge an nih finfiah theih a la ni lo.Mizoramah vawk pul hri a khat tawkin a leng ṭhin a, heng vawk pul hri hi a reh ve leh mai ṭhin a, chutih rualin a khat tawkin khawi hmun hmunah emaw hian vawk pul hri hi a leng deuh reng a ni. Vawk pul hri len chhan hi hriat fiah mang loha lo reh ve leh maite a awm a, eng hri ber nge a nih finfiah lohte a awm ṭhin.Tun hnaiah vawk vulh lamah sorkarin ṭan a la nasa a, mimal pawhin eizawnna ṭha a ni tih hriain vawk vulh lamah ṭan an la nasa hle. Thingtlang lamin eizawnna tak taka an hman piah lamah khawpui lama mihausa zawkte pawhin a hlawm lianin vawk hi an vulh nasa chho ṭan hle a ni.Mizote sa ngainat ber chu vawksa a ni mai thei a, khawpui hmun ṭhenkhatah phei chuan kilogram khat hi Rs 450-in an hralh tawh a, hei hian eizawnna ṭha tak a ni tawh tih a tichiang a; vawk note chi ṭha deuh phei chu Rs 7,000 leh a aia toin an hralh hial tawh bawk a ni.Hetiang a nihlai taka vawk pul hri a leng hi a pawi a, hei hian nghawng ṭha lo tak a nei chhunzawm ang tih a hlauhawm avangin sorkar lam leh mithiamte'n ṭan an lak ran a ngai ta a ni. Inven dan thiam tur pawhin a natna hriat chhuah hmasak hi thil pawimawh a ni a, theihtawp chhuahin ṭan la se, Mizoram hmun danga a darh tur ven theih dan zawng chungin sorkarin ṭan la zel rawh se.", "summary": "Lungsen, Lunglei district-ah vawk pûl hri leng avangin vawk 90 chuang an thi tawh a,Sorkar mithiamte'n eng vanga thi nge an nih anla finfiah theilo.Mizorama vawk pul hri leng thin hi a reh ve mai ṭhin rualin a khat tawkin khawi hmunah emaw chuan hri hi a leng deuh reng a.Vawk vulh hi eizawnna ṭha a ni tih hriain thingtlang lamten eizawnnan tak an hman piah lamah khawpui lama mihausa zawkte pawhin a hlawm lianin vawk hi an vulh nasa chho ṭan hle.Vawksa bhi Mizote sa ngainat ber a ni hial maithei a,hmun ṭhenkhatah phei chuan kg khat Rs 450-in an hralh tawh a,vawk noteawh a chi ṭha deuh phei chu Rs 7,000 leh a aia toin an hralh a,hei hian eizawnna ṭha tak a ni tawh tih a tichiang.Hetiang a nihlaia vawk pul hri leng hi a pawi a,a natna hriat chhuah hmasaka inven dan hriat nan Sorkar leh mi thiamten theihtawp chhuahin ṭan la rawh se." }, { "summarization_id": "765", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/125673", "file_name": "H-103-02/02/2025-Kan hawi zau a ngai", "original_text": "India rama South Korea am­bassador, Joongyu Lee chu tun hnaiah Mizoramah a lo zin a, sorkar mi pawimawhte nen an inkawm. South Korea ambassador kawmtu Environment & Forest minister Lalrinmawia Ralte chuan, nakin zelah Mizo ṭhalaite'n Korea thiamna leh theihnate an chawr ṭangkai theih dan tur kawng dap an tum thu a sawi.Mizoram hian hmasawn a duh a nih chuan, India sorkar aṭanga sum a hmuh ringawt hi innghahna atan a hmang thei lo a, mahnia thawh­chhuah a ngai. Mi­zo­ram chhungah sum ṭhahnem tham thawhchhuah a harsa a, chuvangin a pui thei tur midang sawm luh thiam a, khawvel zau zawk nena inlaichianna siam tuma ṭan lak hi a pawimawh hle a ni.India ram state ṭhenkhat hi ram pawn (foreign) puihna leh thlawpna vanga hmasawn tak tak sawi tur an awm a, anni chuan sorkar laipui ringawt an ngaihtuah lo a, chumi piah lam thil chu an thlir phak a ni. Mizoram hruaitute hian kan ram siamṭhaa tihmasawn turin sorkar laipui aṭanga kan budget hmuh hi a tawk lo tih an pawm ngam a ngai a, ṭanpuitu tur an dap thiam a, thawhpui tur an zawn zau deuh a hun tawh khawp mai.Tun hnaiah India rama South Korea ambassador a lo zin a, thil lawm­awm tak a ni. Ani chauh lo pawh India ramah hian ram hrang hrang aiawh mi pawimawh ṭha­hnem tak an awm a, heng mite hi biak pawh tum a, an hnen aṭanga hlawkna awm theite kan zawn thiam a hun tawh hle.Mizoram kaihruai tura thlan tlin ram hruaitute hian tun ang reng hian Mizoram hi dah lo se, tum neiin ram kalpui se, chumi atana ṭanpuitu leh thawhpui tur zawn kawngahte ṭan la zel rawh se, an khawhawi tizau deuh deuh rawh se. India rama South Korea am­bassador, Joongyu Lee chu tun hnaiah Mizoramah a lo zin a, sorkar mi pawimawhte nen an inkawm. South Korea ambassador kawmtu Environment & Forest minister Lalrinmawia Ralte chuan, nakin zelah Mizo ṭhalaite'n Korea thiamna leh theihnate an chawr ṭangkai theih dan tur kawng dap an tum thu a sawi.Mizoram hian hmasawn a duh a nih chuan, India sorkar aṭanga sum a hmuh ringawt hi innghahna atan a hmang thei lo a, mahnia thawh­chhuah a ngai. Mi­zo­ram chhungah sum ṭhahnem tham thawhchhuah a harsa a, chuvangin a pui thei tur midang sawm luh thiam a, khawvel zau zawk nena inlaichianna siam tuma ṭan lak hi a pawimawh hle a ni.India ram state ṭhenkhat hi ram pawn (foreign) puihna leh thlawpna vanga hmasawn tak tak sawi tur an awm a, anni chuan sorkar laipui ringawt an ngaihtuah lo a, chumi piah lam thil chu an thlir phak a ni. Mizoram hruaitute hian kan ram siamṭhaa tihmasawn turin sorkar laipui aṭanga kan budget hmuh hi a tawk lo tih an pawm ngam a ngai a, ṭanpuitu tur an dap thiam a, thawhpui tur an zawn zau deuh a hun tawh khawp mai.Tun hnaiah India rama South Korea ambassador a lo zin a, thil lawm­awm tak a ni. Ani chauh lo pawh India ramah hian ram hrang hrang aiawh mi pawimawh ṭha­hnem tak an awm a, heng mite hi biak pawh tum a, an hnen aṭanga hlawkna awm theite kan zawn thiam a hun tawh hle.Mizoram kaihruai tura thlan tlin ram hruaitute hian tun ang reng hian Mizoram hi dah lo se, tum neiin ram kalpui se, chumi atana ṭanpuitu leh thawhpui tur zawn kawngahte ṭan la zel rawh se, an khawhawi tizau deuh deuh rawh se.", "summary": "7th March,2015 South Korea ambassador,Joongyu Lee chu Mizoramah a lo zin a,sawrkar mi pawimawhte nen an inkawm. South Korea ambassador kawmtu Environment & Forest Minister Lalrinmawia Ralte chuan, Mizo thalai ten Korea thiamna leh theihnate an chhawr tangkai theih dan tur kawng dap an tum thu a sawi. Mizoram hruaitute hian sawrkar laipui atanga kan budget hmuh hi a tawk lo tih pawm ngang se,tanpuitu leh thawhpui tur zawn kawngah hian tan la zel se,Mizoram hmasawnna atan an khawhawi tizau zel rawh se." }, { "summarization_id": "766", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/04/covid-19-lakah-inralrin-hun.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_21.2.25", "original_text": "-Daniela NuCovid 19 thawh hnihna in namen lovin India ram a chawk buai mek a, Mizoram pawh min luh chilh nasa ta hle. Chiai mai lovin mahni lam lo inbuatsaih nachang hria ila a va tha em.1. Ka chenpui emaw nitin ka hnathawhpui emaw, ka thenawm te emaw, keimah ngei emaw pawhin he hri hi kan kai thut thei. Ni hnih khat thil thuah kan veng/khua Task Force thuchhuakah kan hming a lang ve thut thei. Chutiang tur chuan rilru lo inrin lawk, chiai lo tura Pathian tanpuina dil thin a tha.2. Hri kai emaw first contact nih vangin  kan chhungkua emaw colony tawpin emaw home quarantine ngai thut thei vek dinhmunah kan ding ta vek mai. Chutiang lo thleng palh thei atan mamawh zualpui tak tak te hi chu lo indah khawl a tha. Thla tam daih indah khawl tum vak erawh midang tan harsatna a thlen thei, chin tawk neih a tha.3. Kei emaw, ka chhungte emaw hian hri kai thut ta ila, CCC ah kal ngai thut se  ken ngai awm ngawih ngawih kan chhungkua hian neih loh kan nei em? Nidanga kan damlohva thenawmte ta hawh ang chi kha a rem dawn lo. Intodelh a tha.4. India ramin ei leh barah harsatna nasa tak tawk se keini State pachhia hi a nghawng nat loh ring suh. Tun atangin sum renchem tur. Tul lovah kan chhungkuain sum kan la hmang em? Zuk leh hmuama kan hmanral te Family Emergency Bawm siama dah hran hun a ni. Zuk leh h hmuam hi hri inkai darhna remchang tak a ni thei reng reng. Simna remchang a ni bawk. I sahdam hmuam thin nuaitu leh i kuhva ei ṭhin khawrtu ten hri kai se a buaithlak dan tur ngaihtuah fo rawh.5. Thla tin sawrkar atanga hlawh la nih vangin inren lo bik suh. Hlawh lak mumal loh a thleng mek. A aia nasa in a thleng thei. Pathian zarah hlawh i la mumal reng thei dawn a nih pawhin chhung khat laina leh thenawm khawvengte tana malsawmna ni turin luan chhuah nasat leh zual a la ngai thei. Chutiang hun thlir chungin tul lovah sum khawhral suh.6. Ramngaw kan thiah nasat avangin Aizawl khawpui tlan ber Tlawng lui a kang mek. Chhungkuaah  tui ren inzirtir nasat a ngai. Hripui hmachawn lai hian tui harsatna hmachawn tel a ngai. Neih ang anga ruahtui khawl nachang hria chhungkua apiang mifing an ni. Tuizem sing hnih man to ti tlat te hian chhungkaw khatah cell phone sing hnih/khat man pali/panga kan hum. Hei hi thil zahthlak a ni. Mithiamten kan ngaihhlut zawng (value system)  kan thlak a ngai tih hi hetah hian țan a va ngai ta em.7. Inchhungkhur mamawh lamin dawrah kan kal lo thei lo. Dawr bik neih a tha. Vanduai palha dawr pali/panga contact tracing a intlar tir tu nih hi a zia lo.8. Mask vuah a ninawm, a lum si tiin phun suh. Mizo doctor, nurse leh thawktu dangten khawlum hnuaiah full PPE suit  nen damlo an enkawl tih hre chhuak fo rawh. Mask vuah chunga tha taka boruak kan hip thei hi lawm em em zawk tur. Oxygen pek chawp ngai, ventilator hmanga thawk chawp tir ngai te ngaihtuah la, mask vuah chu a nuam zawk tih i hrethiam fo ang.9. A tawp berah chuan, Mizo kan ni hi lawm fo tur. Pathianin kohhran leh  NGO te min pe.  Pathian hnenah lawmthu sawi chungin hengte hi chakna dilpui fo ila, hrileng dona kawnga ral hmatawnga ralvengtu te tan nitin zantin bang lovin i tawngtai fo ang u.April 30, 2021(A ziaktu zah tak chungin amah biak theihna tur kan hre si lova, inthlahrung takin kan dah a ni.)", "summary": "Covid 19 thawh hnihna in namen lovin India a chawk buai a, Mizoram pawh min luhchilh nasa ta hle. Chiai mai loin mahni lam lo inbuatsaih hriat a tha. Kan kai ve thut thei tih hre ṭheuh ila, home quarantine ngai thut thei kan ni tih hre bawk ila, chutiang tur chuan rilru siam fel ila, Pathian tanpuina dil thin a tha. Hri lo kaiin CCC ah kal ngai thut se, ken ngai tur lo inlak khawl a tha a, thenawmte hawh a rem dawn lo. Sum renchem a pawimawh hle a, Family Emergency Bawm siam dah hran hun a ni. Sorkar hnathawk nih vangin inren lo bik suh la, hlawh lak mumal loh a thlenh mek, hlawh la mumal reng pawh ni la, thenawm khawveng tan luang chhuak zawk rawh. Tui ren pawh chhungkuaah inzirtir a ngai, Hripui hmachhawn lai hian tui harsatna hmachhawn tel a ngai. Ruah tui khawl nachang hriat a ṭha. Mahmawh leiin dawrah kan kal lo thei lo a, dawr bik neih a tha. Mask vuah ngei ngei tur a ni a, nin loh hram hram tur a ni. A tawp berah Mizo kan ni hi lawm fo tur. Pathianin kohhran leh NGO te min pe. Pathian hnenah lawmthu sawiin hengte hi chakna dilpui fo ang u." }, { "summarization_id": "767", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_18_summarization", "original_text": "Damdawi In 9 ten NQAS Certificate an hmu tawh Mizoram-a damdawi In 9 te chu tehna hrang hranga an teh hnuah hnathawk tha chawimawina NQAS Certificate pek an ni tawh a. NQAS Certificate hmu sawrkar damdawi In te hi Civil Hospital Aizawl leh Lunglei, Aibawk PHC, Thing-sulthliah PHC, Haulawng PHC, Sialhawk PHC, Chawlhhmun UPHC, ITI UPHC leh District Hospital, Champhai te an ni. Damdawi In tha NQAS Certificate hmu tur hian hian District Level, State Level leh National Level atangin tehna hrang hrang paltlang a ngai a, damdawi In tha tehna-ah hian tehfung hrang hrang 2000 chuang a awm a ni.", "summary": "Damdawi In 9 ten NQAS Certificate an hmu tawh. Mizoram-a damdawi In 9 te NQAS Certificate hmu sawrkar damdawi In te hi Civil Hospital Aizawl leh Lunglei, Aibawk PHC, Thing-sulthliah PHC, Haulawng PHC, Sialhawk PHC, Chawlhhmun UPHC, ITI UPHC leh District Hospital, Champhai te chu tehna hrang hranga an teh hnuah hnathawk tha chawimawina NQAS Certificate pek an ni ." }, { "summarization_id": "768", "url": "https://theaizawlpost.org/manipur-ah-thangting-tlang-inchuhna/", "file_name": "SMizo_8_22-02", "original_text": "Ram inchuhna National Commission for Scheduled Tribes (NCST) tena an chhuichian mek karah Manipur police te chuan Thangjing Hills tlang luhnaa banner dah chungchangah FIR an thehlut a. He tlang hi Meitei leh Kuki-Zo community tena an ram tia an hauh ve ve a ni. Community pahnih te chu State chhungah la inbakaih reng an nih laiin Manipur sorkar hnuaia Land Resources Department te chuan complaint an thehluh behchhanin FIR thehluh a ni ta a ni. He tlangluhna gateway siamah “Kuki National Front – Military Council KNF-MC Kuki Army Thangting Camp” tih ziah a ni a. Land Resources Department te chuan social media a thlalak tihchuahah Thangjing Hills tih chu “Thangting” tia thlak a ni an ti a ni. Manipur sorkar chuan helai hmun hi history thilah pawh pawimahwna thuktak nei a nih avangin protected area a puan a ni a, tichung chuan Manipur Names of Places Act of 2024 bawhchhia in a hming thlak a ni an ti. Chief Minister N. Biren Singh pawhin X apost a siamah sorkar phalna la hauh lova hming thlaktute lakah hremna lekkawh a ni ang a ti a. “Manipur Names of Places Act, 2024 hnuaiah Thangking Ching tih chu Thangting tih a nih avangin case ziahluh a ni” tiin a tarlang. He tlang hi koh dan a in ang lo va, Kuki-Zo te chuan Thangting Hills an tih laiin Metei te chuan Thangjing Ching emaw Thangjing Hills tiin an ko ve thung. Complaint an siamah Land Resources Department te chuan, “Thangjing Hill hi Churachandpur-Protected Forest huamchhunga awm niin September 1966 khan Section 29 of the Indian Forest Act, 1927 hnuaiah protected area a puan a ni. Thangjing (Thangjing Ching) hi history ah pawimawhna thuk tak a neih avangin Art and Culture Department, Government of Manipur chuan Section 4 of the Manipur Ancient and Historical Monuments and Archeological Sites and Remains Act, 1976 hnuaiah protected site ah a puang a ni” tiin tarlan a ni. He tlang hi Churanchandpur leh Bishnupur district inkara buffer zone laitaka awm a ni a, Kukis leh Meiteis te chuan sakhuna leh cultural thilah pawimawhna thuktak nei ve ve a an ngaih a ni a. May 3, 2023 a buaina chhuah atang khan he tlang inchuhna hi a nasa hle a ni. Helai hnaiha Kuki-Zo village chief leh civil society organisation te chuan he tlang hi an ram chhung a ni an ti bur a, Manipur sorkar chuan protected area a ni an ti ve thung. Kumin February thla khan Manipur sorkar hnuaia Department of Forests, Environment, and Climate Change te chuan Governor kaltlanga thupek chhuahin Ukah Loikhai, Kuki-Zomi village chief in an ram anga chhal chu hnawlin inquiry tihmek a ni an ti a. Thupek chuan Kuki-Zomi khua chu Churachandpur-Khoupum Protected Forests huamchhung pawna awm a ni tiin tlang chu protected land a nih avangin dan kalhin an luah zawk a ti a. State sorkar chuan Kuki-Zomi khua chu a chhuichiang mek tiin a tarlang bawk. He mi hnu hian village chief Thenkhomang Haokip chuan State sorkar leh National Commission for Scheduled Tribes hnenah lehkhathawnin a ram re-classify a nihnaah No Objection Cerfiticate a lak atangin lak a ni lo a ti ve thung. Kum 2023 a Manipur a hnam anga intihbuaina a chhuah hnu khan NCST te chuan complaint chu la thutak hle in investigation an nei tan nghal a ni.", "summary": "Ram inchuhna National Commission for Scheduled Tribes tena an chhuichian mek karah Manipur police-te chuan Thangjing Hills tlang luhna a banner dah chungchangah FIR an thehlut a. He tlang hi Meitei leh Kuki-Zo community ten an history ah pawimawhna thuk tak a nei tiin an ram tia an hauh ve ve a ni. Land Resources Department te chuan social media-a thlalak tihchhuah Thangjing Hills tih chu Thangting tia thlak a ni an ti a. Manipur sorkar chuan helai hmun hi history thilah pawh pawimawhna thuk tak nei anih avangin protected area a puan a nia, tichung chuan Manipur Names of Places Act of 2024 bawhchhia in a hming thlak a ni an ti. Chief Minister N.Biren Singh pawhin X-a post a siamah sorkar phalna la hauh lova hming hlatute lakah hremna lekkawh a ni ang ai a. May 3, 2023 a buaina chhuah atang khan he tlang inchuhna hi a nasa hle a, State sorkar chuan Kuki-Zomi khua chu a chhuichiang mek tiin a tarlang bawk." }, { "summarization_id": "769", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17629", "file_name": "Ruatpuia_13.2.25", "original_text": "Tuipui khuaa Tomato Growers Society chuan Horticulture department nen ṭang dunin tun hnai khan an khuaah Tomato Kût leh Vangpui Day an hmang. Tuipui khuaah hian chhung­kaw 65-in tomato an chíng a; kuminah tomato grade A quintal 1,200 leh grade B quintal 480 an thar a, tomato an hralhna aṭangin kuminah Rs. 57,00,000 an hmu tawh. Kum 2017 aṭang khan tomato aṭanga Tuipui khuain sum an lakluh zawng zawng chu Rs.1,59,38,000 a tling tawh a ni.Tuipui hi tun hma­in khaw danglam bik an ni hauh lo a, tuna an danglam bikna erawh chu a lian thama tomato an ching hi a ni. A sik leh sa, ruah tui tlak dan, a san leh hniam thu leh tui awm dante chu thuhran ni ta se, Tuipui khuain sorkar nen ṭangkawpa hetiang tih nachang an hria hi an fakawm a, sorkar lam aṭanga phurpuitute pawh an fakawm khawp mai.Mizorama kan lo leh huan neih danah hi chuan a hlawm lian thama thlai leh thei chin bik hi kan nei meuh lo a, a remchang apiang kan ching a ni deuh ber. Chhungkuain kan mamawh leh remchang angte tlang ram loah kan ching a, a lian thama hralh chhuah tur a awm hleithei lo. Tunah rih chuan mahni ei tur chin thar chhuah ngawr ngawr bak hi mi tam zawkin an ngaihtuah mang lo niin a lang.Loneitute din­hmun chawi kang a, a hlawm lian thama sum hai lut tur chuan thlai leh thei thlan bik kan neih a ngai. Hetiang tur hian sorkar pawhin a policy hi her rem nachang hria se; khaw khat emaw, a tlang dungin emaw kan dik leh sa leh ruah tui tlak dante zir chungin, kan chenna hmuna ṭha duh tur a hlawm lian thama chin nachang hriat a hun tawh takzet a ni. Tuipui khuaa Tomato Growers Society chuan Horticulture department nen ṭang dunin tun hnai khan an khuaah Tomato Kût leh Vangpui Day an hmang. Tuipui khuaah hian chhung­kaw 65-in tomato an chíng a; kuminah tomato grade A quintal 1,200 leh grade B quintal 480 an thar a, tomato an hralhna aṭangin kuminah Rs. 57,00,000 an hmu tawh. Kum 2017 aṭang khan tomato aṭanga Tuipui khuain sum an lakluh zawng zawng chu Rs.1,59,38,000 a tling tawh a ni.Tuipui hi tun hma­in khaw danglam bik an ni hauh lo a, tuna an danglam bikna erawh chu a lian thama tomato an ching hi a ni. A sik leh sa, ruah tui tlak dan, a san leh hniam thu leh tui awm dante chu thuhran ni ta se, Tuipui khuain sorkar nen ṭangkawpa hetiang tih nachang an hria hi an fakawm a, sorkar lam aṭanga phurpuitute pawh an fakawm khawp mai.Mizorama kan lo leh huan neih danah hi chuan a hlawm lian thama thlai leh thei chin bik hi kan nei meuh lo a, a remchang apiang kan ching a ni deuh ber. Chhungkuain kan mamawh leh remchang angte tlang ram loah kan ching a, a lian thama hralh chhuah tur a awm hleithei lo. Tunah rih chuan mahni ei tur chin thar chhuah ngawr ngawr bak hi mi tam zawkin an ngaihtuah mang lo niin a lang.Loneitute din­hmun chawi kang a, a hlawm lian thama sum hai lut tur chuan thlai leh thei thlan bik kan neih a ngai. Hetiang tur hian sorkar pawhin a policy hi her rem nachang hria se; khaw khat emaw, a tlang dungin emaw kan dik leh sa leh ruah tui tlak dante zir chungin, kan chenna hmuna ṭha duh tur a hlawm lian thama chin nachang hriat a hun tawh takzet a ni. Tuipui khuaa Tomato Growers Society chuan Horticulture department nen ṭang dunin tun hnai khan an khuaah Tomato Kût leh Vangpui Day an hmang. Tuipui khuaah hian chhung­kaw 65-in tomato an chíng a; kuminah tomato grade A quintal 1,200 leh grade B quintal 480 an thar a, tomato an hralhna aṭangin kuminah Rs. 57,00,000 an hmu tawh. Kum 2017 aṭang khan tomato aṭanga Tuipui khuain sum an lakluh zawng zawng chu Rs.1,59,38,000 a tling tawh a ni. Tuipui hi tun hma­in khaw danglam bik an ni hauh lo a, tuna an danglam bikna erawh chu a lian thama tomato an ching hi a ni. A sik leh sa, ruah tui tlak dan, a san leh hniam thu leh tui awm dante chu thuhran ni ta se, Tuipui khuain sorkar nen ṭangkawpa hetiang tih nachang an hria hi an fakawm a, sorkar lam aṭanga phurpuitute pawh an fakawm khawp mai. Mizorama kan lo leh huan neih danah hi chuan a hlawm lian thama thlai leh thei chin bik hi kan nei meuh lo a, a remchang apiang kan ching a ni deuh ber. Chhungkuain kan mamawh leh remchang angte tlang ram loah kan ching a, a lian thama hralh chhuah tur a awm hleithei lo. Tunah rih chuan mahni ei tur chin thar chhuah ngawr ngawr bak hi mi tam zawkin an ngaihtuah mang lo niin a lang. Loneitute din­hmun chawi kang a, a hlawm lian thama sum hai lut tur chuan thlai leh thei thlan bik kan neih a ngai. Hetiang tur hian sorkar pawhin a policy hi her rem nachang hria se; khaw khat emaw, a tlang dungin emaw kan dik leh sa leh ruah tui tlak dante zir chungin, kan chenna hmuna ṭha duh tur a hlawm lian thama chin nachang hriat a hun tawh takzet a ni.", "summary": "Tuipui khuaa Tomato Growers Society chuan Horticulture department nen ṭang dunin tun hnai khan an khuaah Tomato Kût leh Vangpui Day an hmang. Tuipui khuaah hian chhung­kaw 65-in tomato an chíng a; kuminah tomato grade A quintal 1,200 leh grade B quintal 480 an thar a, tomato an hralhna aṭangin kuminah Rs. 57,00,000 an hmu tawh. Tuipui hi tun hmain khaw dangkam an ni hauh lo a, tuna an danglam bikna erawh chu a lian thama tomato an ching hi a ni. A sik leh sa vel chu thuhran ni se, a nachang an hriatna hi an fakawm a, sorkar lam atanga phurpuitute pawh an fakawm. Mizoramah chuab thlai leh thei chin bik hi kan nei vak lo a, a lian thama hralh chhuah tur a awm hleithei lo. Loneitute dinhmun chawi kang a, a hlawm lian thama sum hai lut tur chuan thlai leh thei thlan bik neih a ngai. Hetiang tur hian sorkar pawhin policy her rem nachang hria se. Kan chenna hmuna tha duh tur a hlawm lian thama chin nachang hriat a hun tawh a ni." }, { "summarization_id": "770", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20671", "file_name": "F_Mizo_Sum_17_27/1/25", "original_text": "Mizoram sorkarin Decem­ber 21, 2018 aṭanga dry day a puan hnuah Mizoramah sap zu lei tur a váng a, rakzu erawh lei tur a awm reng thung. Assam-a hralh tura siam sap zu Mizoramah lei tur a awm tawh a, Vairengte thlang, Lailapur-a wine shop-te pawh an inchhêk muk ṭan a, a man pangngai aia sangin Mizote hnenah zu an hralh mek.Mizoram sor­karin a intiam ang ngeiin phalna neia zu zawrh a titawp dawn niin a lang a, tunlaiin dry day a puang mek. Hei vang hian Mizoramah phalna neia zu zawrh lei tur a awm tawh lo a, dan loa zu zawrh ruk erawh lei tur a awm reng a, a man a to thung.Dan loa zu zawrh hi MLTP Act hman a nihlai pawh khan a awm reng tho a, tihtawp tumin sorkarin ṭan la mah se a hlawhtling lo a, a hlawhchham a ni ber. Tunah hnathawh tum tak mai sorkar thar a piang ta a, a hna hmasa ber pakhat chu sorkar hnuaia zu zawrh tihtawp a ni a, chumi hnuah dry day puangin zu hralh thei loin a siam zui bawk.Sorkar hian dry day puan mai hi a duhtawk tur a ni lo a, khaw hrang hranga awlsam taka dan loa zu zawrh hi a titawp tel ngei tur a ni. Hei mai bakah hian state pawn aṭanga zu lakluh hi a titawp tur a ni a, Mizoram pawisa hi dan loa zu zuarte kutah leh state pawn zu zuarte kuta a luan ral mai lohna turin sorkar hian a tih tur hi ti rawh se. Mizoram sorkarin Decem­ber 21, 2018 aṭanga dry day a puan hnuah Mizoramah sap zu lei tur a váng a, rakzu erawh lei tur a awm reng thung. Assam-a hralh tura siam sap zu Mizoramah lei tur a awm tawh a, Vairengte thlang, Lailapur-a wine shop-te pawh an inchhêk muk ṭan a, a man pangngai aia sangin Mizote hnenah zu an hralh mek.Mizoram sor­karin a intiam ang ngeiin phalna neia zu zawrh a titawp dawn niin a lang a, tunlaiin dry day a puang mek. Hei vang hian Mizoramah phalna neia zu zawrh lei tur a awm tawh lo a, dan loa zu zawrh ruk erawh lei tur a awm reng a, a man a to thung.Dan loa zu zawrh hi MLTP Act hman a nihlai pawh khan a awm reng tho a, tihtawp tumin sorkarin ṭan la mah se a hlawhtling lo a, a hlawhchham a ni ber. Tunah hnathawh tum tak mai sorkar thar a piang ta a, a hna hmasa ber pakhat chu sorkar hnuaia zu zawrh tihtawp a ni a, chumi hnuah dry day puangin zu hralh thei loin a siam zui bawk.Sorkar hian dry day puan mai hi a duhtawk tur a ni lo a, khaw hrang hranga awlsam taka dan loa zu zawrh hi a titawp tel ngei tur a ni. Hei mai bakah hian state pawn aṭanga zu lakluh hi a titawp tur a ni a, Mizoram pawisa hi dan loa zu zuarte kutah leh state pawn zu zuarte kuta a luan ral mai lohna turin sorkar hian a tih tur hi ti rawh se. Mizoram sorkarin Decem­ber 21, 2018 aṭanga dry day a puan hnuah Mizoramah sap zu lei tur a váng a, rakzu erawh lei tur a awm reng thung. Assam-a hralh tura siam sap zu Mizoramah lei tur a awm tawh a, Vairengte thlang, Lailapur-a wine shop-te pawh an inchhêk muk ṭan a, a man pangngai aia sangin Mizote hnenah zu an hralh mek. Mizoram sor­karin a intiam ang ngeiin phalna neia zu zawrh a titawp dawn niin a lang a, tunlaiin dry day a puang mek. Hei vang hian Mizoramah phalna neia zu zawrh lei tur a awm tawh lo a, dan loa zu zawrh ruk erawh lei tur a awm reng a, a man a to thung. Dan loa zu zawrh hi MLTP Act hman a nihlai pawh khan a awm reng tho a, tihtawp tumin sorkarin ṭan la mah se a hlawhtling lo a, a hlawhchham a ni ber. Tunah hnathawh tum tak mai sorkar thar a piang ta a, a hna hmasa ber pakhat chu sorkar hnuaia zu zawrh tihtawp a ni a, chumi hnuah dry day puangin zu hralh thei loin a siam zui bawk. Sorkar hian dry day puan mai hi a duhtawk tur a ni lo a, khaw hrang hranga awlsam taka dan loa zu zawrh hi a titawp tel ngei tur a ni. Hei mai bakah hian state pawn aṭanga zu lakluh hi a titawp tur a ni a, Mizoram pawisa hi dan loa zu zuarte kutah leh state pawn zu zuarte kuta a luan ral mai lohna turin sorkar hian a tih tur hi ti rawh se.", "summary": "Mizoram sorkarin Decem­ber 21, 2018 aṭanga dry day a puan hnuah Mizoramah sap zu lei tur a váng a,rakzu lei tur a awm reng thung.A man pangngai aia sangin Assam leh Lailapur wine shop ten Mizote hnenah an lo hralh ve mek bawk.Dan loa zu zawrh hi MLTP Act hman a nihlai pawh khan a awm reng tho a,tihtawp tumin sorkarin ṭan la mah se a hlawhtlinglo.Tunah sorkar thar a piang a,a hna hmasa ber pakhat chu zu zawrh tihtawp bakah state pawn aṭanga zu lakluh tihtawp hi a ni,Mizoram pawisa dan loa zu zuarte kutah leh state pawn zu zuarte kuta a luan ral mai lohna turin sorkar hian a tih tur hi ti rawh se." }, { "summarization_id": "771", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/122499", "file_name": "H-94-01/02/2025-tuialhthei man leh lirthei ", "original_text": "Sorkar laipui chuan February 3, 2014 aṭang khan India ramah tuialhthei man a tihniam. Mizo­ramah pawh hei hi hman ṭan nghal a ni a; tuialhthei man tihhniam leh a nih chhan hi ram dang aṭanga tuialhthei thlitfim loh leina man a tlakhniam vang a ni.Mizorama lirthei chuan man mipuiin a sang an tiin an sawisel ṭhin a, sorkarin lirthei chuan man bithliah hrang hrangte a siam a, zawm a hlawh vak ṭhin lo. Khawpuia taxi leh bus chuam mante pawh sorkar rawt ang diak diaka lâk a ni ngai meuh lo a, khaw kar kawnga maxi cab leh bus chuan mante thlengin sorkar duh angin a kal hlei-thei lo.Lirthei neitu lamin lirthei chuan man a san chhan an sawi ziah chu petrol leh diesel man pung zel hi a ni a, an ṭanna hi a dik hle a ni. Tuialhthei man sangin lirthei chuan manah nghawng a nei ṭhin a, tun hnaiah chhan hrang hrang avangin petrol leh diesel man a tlahniam zauh zauh a, lirthei chuan manah nghawng a la nei ve lem lo. Mipui lamin petrol leh diesel man sang an chawipui ṭhin a, a man tlahniamah hlawkna an la nei ve lo niin a lang.Engpawhnise petrol leh diesel man a hniam vanga lirthei chuan man tlahniam tura beisei hi a tak takah chuan thil theih a nih hmel lo a; nimahsela lirthei neitu lamin inenfiahna atan hmang se a ṭha khawp mai. Mahni chan lam ringawt kan thlir hi chuan kan rawngbawlsak tur mipui lam hi kan theihnghilh ṭhin a, mipui tana ṭangkai lirtheite hi mipui tana phurrit ni khawpin a chuan man a sang palh ang tih thil hlauhawm a ni.Lirthei neitute hian eizawnna atan an hman avangin a chuan man tihsan hi chu an tum reng dawn a; nimahsela mipui rawngbawltu an ni tih hriain sorkar lamin a âwm tawk nia an chhiar chin hi chu zawm hram hram se a ṭha khawp mai. Sorkar laipui chuan February 3, 2014 aṭang khan India ramah tuialhthei man a tihniam. Mizo­ramah pawh hei hi hman ṭan nghal a ni a; tuialhthei man tihhniam leh a nih chhan hi ram dang aṭanga tuialhthei thlitfim loh leina man a tlakhniam vang a ni.Mizorama lirthei chuan man mipuiin a sang an tiin an sawisel ṭhin a, sorkarin lirthei chuan man bithliah hrang hrangte a siam a, zawm a hlawh vak ṭhin lo. Khawpuia taxi leh bus chuam mante pawh sorkar rawt ang diak diaka lâk a ni ngai meuh lo a, khaw kar kawnga maxi cab leh bus chuan mante thlengin sorkar duh angin a kal hlei-thei lo.Lirthei neitu lamin lirthei chuan man a san chhan an sawi ziah chu petrol leh diesel man pung zel hi a ni a, an ṭanna hi a dik hle a ni. Tuialhthei man sangin lirthei chuan manah nghawng a nei ṭhin a, tun hnaiah chhan hrang hrang avangin petrol leh diesel man a tlahniam zauh zauh a, lirthei chuan manah nghawng a la nei ve lem lo. Mipui lamin petrol leh diesel man sang an chawipui ṭhin a, a man tlahniamah hlawkna an la nei ve lo niin a lang.Engpawhnise petrol leh diesel man a hniam vanga lirthei chuan man tlahniam tura beisei hi a tak takah chuan thil theih a nih hmel lo a; nimahsela lirthei neitu lamin inenfiahna atan hmang se a ṭha khawp mai. Mahni chan lam ringawt kan thlir hi chuan kan rawngbawlsak tur mipui lam hi kan theihnghilh ṭhin a, mipui tana ṭangkai lirtheite hi mipui tana phurrit ni khawpin a chuan man a sang palh ang tih thil hlauhawm a ni.Lirthei neitute hian eizawnna atan an hman avangin a chuan man tihsan hi chu an tum reng dawn a; nimahsela mipui rawngbawltu an ni tih hriain sorkar lamin a âwm tawk nia an chhiar chin hi chu zawm hram hram se a ṭha khawp mai.", "summary": "6th February,2015 February 3,2014 atang khan sawrkar laipui chuan India ramah tuialhthei man a tihniam.Mizoramah pawh hman tan nghal niin,tuialhthei man tihhniam leh a nih chhan hi ram dang atanga tuialhthei thlitfim loh leina man a tlakhniam vang a ni. Sawrkar hian lirthei chuan man bithliah hrang hrang a siam a.Lirthei neitute lamin a rate an siam zawk thin.Lirthei neitu lamin chuan man an tihsan chhan chu petrol leh diesal man pung zel vang niin an sawi.Chu vang chuan sawrkar rawt ang diak diakin a kal thei lo thin.Mahse,lirthei neitute hian mipui rawng an bawl tih hriain sawrkar in a awm tawk an bituk sak ang hian zawm hram hram se a tha hle ang." }, { "summarization_id": "772", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/52807", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_31/1/25", "original_text": "Serchhip District Disaster management Authority chu tun hnai khan ṭhukhawmin Serchhip Bawrhsap chuan Covid-19 lakah an district chu a him lo hle tih a sawi a, Aizawl district tih lohah hri kai tamna an ni a, mipuiin dan an zawm ṭhat loh chuan lockdown puan a ṭul tur thu a sawi.Hripuiin khawvel a tibuai mek a, ram changkang leh hausa kan tihte pawh he hri lakah hian an him lo a, damdawi-in leh inenkawlna nei ṭha zawkte pawhin an thihpui nasa hle. Ram changkangah leh India ram kilah pawh Covid-19 laka invenna ṭha chu hmai tuam, kut sil fai leh midang nena inhnaih taka awm loh a ni a, hei hi mithiam ber berte pawhin hri laka invenna ṭha bera an sawi chu a ni.Kan hri leng mek laka himna damdawi hi man to tak chu ni se Mizoram aṭangin kan lei ve phak meuh lo mai thei a; amaherawhchu thil lawmawm tak chu mirethei ber pawhin an neih theih tur a invenna a ni hlauh hi a ni. Hri leng laka inveng tur hian thuawih a pawimawh a, sorkar leh mithiamte'n inkaihhruaina an siamte hi thuawih takin zawm hram hram ila a ṭha hle.Serchhipah hri leng an pun zel avangin district enkawltute an mangang ṭan tawh tih a hmuh theih a, mipuite chu dan zawm ṭha tura hrilhin an zawm ṭha thei ngang lo a nih chuan lockdown puang mai turin an vaukhan ta hial a ni. He hri leng mek kan donaah hian kan duh dan ni loah sorkar kan demin kan sawlsel ṭhin a, hetihlai hian mipui tih ve tur pawimawh tak awmte hi mipuiin hre reng ila, ṭha takin dan i zawm ang u. Serchhip District Disaster management Authority chu tun hnai khan ṭhukhawmin Serchhip Bawrhsap chuan Covid-19 lakah an district chu a him lo hle tih a sawi a, Aizawl district tih lohah hri kai tamna an ni a, mipuiin dan an zawm ṭhat loh chuan lockdown puan a ṭul tur thu a sawi.Hripuiin khawvel a tibuai mek a, ram changkang leh hausa kan tihte pawh he hri lakah hian an him lo a, damdawi-in leh inenkawlna nei ṭha zawkte pawhin an thihpui nasa hle. Ram changkangah leh India ram kilah pawh Covid-19 laka invenna ṭha chu hmai tuam, kut sil fai leh midang nena inhnaih taka awm loh a ni a, hei hi mithiam ber berte pawhin hri laka invenna ṭha bera an sawi chu a ni.Kan hri leng mek laka himna damdawi hi man to tak chu ni se Mizoram aṭangin kan lei ve phak meuh lo mai thei a; amaherawhchu thil lawmawm tak chu mirethei ber pawhin an neih theih tur a invenna a ni hlauh hi a ni. Hri leng laka inveng tur hian thuawih a pawimawh a, sorkar leh mithiamte'n inkaihhruaina an siamte hi thuawih takin zawm hram hram ila a ṭha hle.Serchhipah hri leng an pun zel avangin district enkawltute an mangang ṭan tawh tih a hmuh theih a, mipuite chu dan zawm ṭha tura hrilhin an zawm ṭha thei ngang lo a nih chuan lockdown puang mai turin an vaukhan ta hial a ni. He hri leng mek kan donaah hian kan duh dan ni loah sorkar kan demin kan sawlsel ṭhin a, hetihlai hian mipui tih ve tur pawimawh tak awmte hi mipuiin hre reng ila, ṭha takin dan i zawm ang u.", "summary": "Serchhip District Disaster Management Authority ṭhutkhawmah Serchhip Bawrhsap chuan Covid-19 lakah an district a himlo hle a, Aizawl district tih lohah hri kai tamna niin mipuiin dan an zawm ṭhatloh chuan lockdown puan a ṭul tur thu a sawi.Kan hri leng mek laka himna damdawi hi kan lei ve phak kherlo maithei;mahse, hmai tuam,kut silfai leh midang nena inhnaih taka awmloh hi mithiamten hri laka invenna ṭha bera an sawi a ni.Hemi bakah hian Sorkar leh mithiamte'n inkaihhruaina an siamte thuawih takin zawm hram hram ila a ṭha hle,Serchhip mipuite pawh dan zawm an zawm ṭha thei nganglo a nih chuan lockdown puang mai turin an vaukhan hial a ni.He hri leng mek kan donaah hian Sorkar dem mailoin kan tih ve tur pawimawh tak awmte hi mipuiin hre reng ila,ṭha takin dan i zawm ang u." }, { "summarization_id": "773", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19040", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Tun hnaia Council of Minister ṭhukhawm chuan sorkar hnathawk Annual Statement of Immovable Property Returns thehlut lote hlawh hrensak an rel a; Vigilance department aṭanga agenda lut 'Withholding of Pay of Government servants who fail to submit Annual Statement of Immovable Property Returns' tih chu an pawm.Sorkar hnathawkte hian dan angin kum tin ‘Immovable Property Return’ an thehlut tur a ni a, an thil neih ang angte sorkarah a nihna angin an ziak lut zel tur a ni. Hetihlai hian Mizorama officer ṭhenkhat chuan hei hi an ngai pawimawh loin an namnul nasa a, an thil neih ziaka thehlut ngai lo hi eng emaw zat an awm. Hei hi officer-te thiam loh a nih piah lamah sorkar inthlahdahna a lantir a, tuna sorkarin Annual Statement of Immovable Property Returns thehlut lo hlawh a hrensak tur hian awmzia a neih ngei a beiseiawm.Ram dangahte chuan mi hausa hi hun rei tak sumdawng, thlahtute aṭanga lo hausa tawhte an nihlaiin Mizoramah hian ‘hausa thut’ an tih mai hi tam tak an awm. Ṭhenkhat chu an sum hmuh dan rinhlelhawm tak, tun hmaa mi lian nia hriat ngai loh kum rei lo te chhunga lian ta hluaite an ni a, ṭhenkhat chu sorkar officer an nih hnua namen loa hausa tate an ni.Sorkar hnathawk hlawh zat chu tlang hriat a ni a, sorkar aṭanga dan hnuaia hamṭhatna an neih theih chin tur pawh hriat sa vek a ni. Chumi piah lama sorkar hnathawkin pawisa a neih viau chuan thil fel tawk lo a awm a ni duh a, heng thilte en fela chinfel theihna remchang pakhat chu Annual Statement of Immovable Property Returns ziah luh hi a ni. Mizoram sorkar thuneitute’n sorkar hnathawkte an thil neih sorkara ziak lut zel tura tihna khauh taka kalpui an tum ta hi a lawmawm a, ṭha takin khawng taka kalpui ngei ni rawh se. Tun hnaia Council of Minister ṭhukhawm chuan sorkar hnathawk Annual Statement of Immovable Property Returns thehlut lote hlawh hrensak an rel a; Vigilance department aṭanga agenda lut 'Withholding of Pay of Government servants who fail to submit Annual Statement of Immovable Property Returns' tih chu an pawm.Sorkar hnathawkte hian dan angin kum tin ‘Immovable Property Return’ an thehlut tur a ni a, an thil neih ang angte sorkarah a nihna angin an ziak lut zel tur a ni. Hetihlai hian Mizorama officer ṭhenkhat chuan hei hi an ngai pawimawh loin an namnul nasa a, an thil neih ziaka thehlut ngai lo hi eng emaw zat an awm. Hei hi officer-te thiam loh a nih piah lamah sorkar inthlahdahna a lantir a, tuna sorkarin Annual Statement of Immovable Property Returns thehlut lo hlawh a hrensak tur hian awmzia a neih ngei a beiseiawm.Ram dangahte chuan mi hausa hi hun rei tak sumdawng, thlahtute aṭanga lo hausa tawhte an nihlaiin Mizoramah hian ‘hausa thut’ an tih mai hi tam tak an awm. Ṭhenkhat chu an sum hmuh dan rinhlelhawm tak, tun hmaa mi lian nia hriat ngai loh kum rei lo te chhunga lian ta hluaite an ni a, ṭhenkhat chu sorkar officer an nih hnua namen loa hausa tate an ni.Sorkar hnathawk hlawh zat chu tlang hriat a ni a, sorkar aṭanga dan hnuaia hamṭhatna an neih theih chin tur pawh hriat sa vek a ni. Chumi piah lama sorkar hnathawkin pawisa a neih viau chuan thil fel tawk lo a awm a ni duh a, heng thilte en fela chinfel theihna remchang pakhat chu Annual Statement of Immovable Property Returns ziah luh hi a ni. Mizoram sorkar thuneitute’n sorkar hnathawkte an thil neih sorkara ziak lut zel tura tihna khauh taka kalpui an tum ta hi a lawmawm a, ṭha takin khawng taka kalpui ngei ni rawh se. Tun hnaia Council of Minister ṭhukhawm chuan sorkar hnathawk Annual Statement of Immovable Property Returns thehlut lote hlawh hrensak an rel a; Vigilance department aṭanga agenda lut 'Withholding of Pay of Government servants who fail to submit Annual Statement of Immovable Property Returns' tih chu an pawm. Sorkar hnathawkte hian dan angin kum tin ‘Immovable Property Return’ an thehlut tur a ni a, an thil neih ang angte sorkarah a nihna angin an ziak lut zel tur a ni. Hetihlai hian Mizorama officer ṭhenkhat chuan hei hi an ngai pawimawh loin an namnul nasa a, an thil neih ziaka thehlut ngai lo hi eng emaw zat an awm. Hei hi officer-te thiam loh a nih piah lamah sorkar inthlahdahna a lantir a, tuna sorkarin Annual Statement of Immovable Property Returns thehlut lo hlawh a hrensak tur hian awmzia a neih ngei a beiseiawm. Ram dangahte chuan mi hausa hi hun rei tak sumdawng, thlahtute aṭanga lo hausa tawhte an nihlaiin Mizoramah hian ‘hausa thut’ an tih mai hi tam tak an awm. Ṭhenkhat chu an sum hmuh dan rinhlelhawm tak, tun hmaa mi lian nia hriat ngai loh kum rei lo te chhunga lian ta hluaite an ni a, ṭhenkhat chu sorkar officer an nih hnua namen loa hausa tate an ni. Sorkar hnathawk hlawh zat chu tlang hriat a ni a, sorkar aṭanga dan hnuaia hamṭhatna an neih theih chin tur pawh hriat sa vek a ni. Chumi piah lama sorkar hnathawkin pawisa a neih viau chuan thil fel tawk lo a awm a ni duh a, heng thilte en fela chinfel theihna remchang pakhat chu Annual Statement of Immovable Property Returns ziah luh hi a ni. Mizoram sorkar thuneitute’n sorkar hnathawkte an thil neih sorkara ziak lut zel tura tihna khauh taka kalpui an tum ta hi a lawmawm a, ṭha takin khawng taka kalpui ngei ni rawh se.", "summary": "Tun hnaia Council of Minister ṭhukhawm chuan sorkar hnathawk Annual Statement of Immovable Property Returns thehlut lote hlawh hrensak an rel a; Vigilance department aṭanga agenda lut 'Withholding of Pay of Government servants who fail to submit Annual Statement of Immovable Property Returns' tih chu an pawm. Sorkar hnathawkte hian dan angin kum tin ‘Immovable Property Return’ an thehlut tur a ni a, an thil neih ang angte sorkarah a nihna angin an ziak lut zel tur a ni. Officer thenkhat chuan hei hi an namnul nasa a, an thil neih ziaka thehlut ngai lo hi an tam. Ram dangahte chuan mi hausa hi hun rei tak sumdawng, thlahtute atanga lo hausa tawhte an nih maiin Mizoramah hian hausa thut an tam. An sum hmuhna rinhlelhawm tak an ni. Sorkar atanga dan hnuaia hamthatna an neih theih chin tur pawh hriat sa vek a ni. Sorkar hnathawkin pawisa a neih viau chuan thil fel tawk lo a awm a ni duh. Mizoram sorkar in a hnathawkte an thil neih sorkara ziak lut zel tura tihna a kalpui tur hi a lawmawm takzet." }, { "summarization_id": "774", "url": "https://theaizawlpost.org/india-chet-danah-khawvelin-mak-ti-justin-trudeau/", "file_name": "SMizo_15_22-02", "original_text": "Canada Prime Minister Justin Trudeau chuan India rama a palai hnathawk mi 41 India-in a hnawhchhuah chungchangah, ram leh ram inpalai tawnna dan bulpui chu India-in a hnawl niin a sawi. Zirtawpni kaltaa India laka a lungawilohna chu sawiin Trudeau chuan India hian Vienna Convention-a dan leh dun te a bawhchhia a ni tiin khawvel ram hrang hrangte chu India chet danah hian kan lungawi tur a ni lo a ti a ni. Trudeau chuan an buaina chhan ber Khalistan hel Hardeep Singh Nijjar thah a nih dan chungchang pawh a sawi chhuak bawk. New Delhi hian India leh Canada rama mipui maktaduai tamtak te dan pangaia thlamuang taka an khawsak leh mai theih hi rin a harsa hle a ni a ti bawk. Justin Trudeau chuan, “Kar kaltaa India sorkar chet dan kha International law bawhchhiatna a ni a, sir khat chauh ngaihtuahin India-a Canada palai 40 te hi a hnawt chhuak a ni. Hei hi ram leh ram inpalai tawnna chungchanga Vienna Convention bawhchhiatna a ni. He thil avang hian khawvel ramte chu India chet danah an lungngai tur a ni a, India chet dan hi Internatioanal Law bawhchhiatna niin Canada ram leilung ngeia Canada mi thahna chungchanga India inhnamhnawih dan lak pen tumna a ni,” tiin Brampton hmunah sawi a ni. India-in Canada chu a ram chhung thila inrawlh buaiah puhin Canada sorkar palai leh a hnathawk mi 41 chu inthiar chhuak turin a lo ti tawh a. New Delhi erawh chuan Canada sorkar palai hnawhchhuah te hi India leh Canada-a ram pahnihte hnathawktu (Staff) inzat tlanga an awm a duh vang mai a nih thu a sawi ve thung a ni. Ministry of External Affairs chuan Zirtawpni kal ta khan thuchhuah siamin, Canada-in International Law bawhchhiaa India a puhna chu dawt mai a nih thu a sawi ve bawk a ni. “Ram pahnihte kan inlaichinna leh kan inpalai tawnnaah hian Canada hian a hnathawkte India-ah a nei tam fal bik hle a, hei hian India ram inrelbawlnaah Canada chu a inrawlh thukin ram pahnihte inpalai tawnnaa hnathawkte inzat ve vea awm turin min nawr ta a ni,” a ti bawk. Canada Foreign Affairs Minister Melanie Joly chuan, “He kan buaina hi Canadian palaite hnawhchhuah an ni tih bak chuan thil dang chhuanlam hmanga kawihher kan tum lo,” tiin a sawi ve bawk a ni. India chuan a chet dan hi ram pahnih hnathawktu zat te inang tlanga siam a tum nia sawiin Vienna Convention Article 11.1 zulzui-a ti a nih thu a sawi ve thung a. He article sawi dan chuan, “Ram pahnihte inpalai tawnna chungchangah hnathawktu zat tur inremsiamna mumal tak a awm loh chuan a lo dawngtu ram chuan an mamawh dan azirin hnathawktu zat chu a bithliah thei anga, inremsiamna leh a tul dan ang zelin a lo dawngtu ram ten ruahmanna an siam zel thei ang,” tiin. Hetih mek lai hian US leh UK te chuan India atanga Canada palai hnawhchhuahte lam tan zawngin thu a sawi ve leh bawk a. US State Department spokesperson Matthew Miller chuan, “India atanga Canada palai hnawhchhuah an nih chungchanga India-in a ram chhunga Canada palai tih tlem a duh chhan hi US chuan a ngai thutak hle a ni”, tiin a sawi a. “India sorkar-in Canada palaite hnawtchhuak mai tur khawpa thutlukna a siam ta mai hi kan pawmpui thei lo a ni”, tiin British Foreign Office thupuangtu chuan a sawi ve bawk.", "summary": "Canada Prime Minister Justin Trudae chuan India rama a palai hnathawk mi 41 India-in a hnawhchhuah chungchangah, ram leh ram inpalai tawnna dan bulpui chu India-in a hnawl niin a sawi. India hian Vienna Convention-a dan leh dun te a bawhchhia tiin khawvel ram hrang hrangte chu India che danah hian kan lungawi tur a ni lo ati. New Delhi hian India leh Canada rama mipui maktaduai tamtak te dan pangaia thlamuang taka an khawsak leh mai theih hi rin a harsa hle a ni a ti bawk. India-in Canada chu a ramchhung thila inrawlh buaiah puhin Canada pali hnawhchhuahte hi India leh Canada-a ram pahnihte hnathawktu inzat tlanga an awm a duh vang mai a nih thu a sawi ve thung. US Spokesperson pawhin India chetdan hi a ngai thutak hle tih a sawi a, a thuthlukna siam hi an pawmpui theih loh thu a sawi bawk a ni." }, { "summarization_id": "775", "url": "https://theaizawlpost.org/nagorno-karabakh-ah-buaina-inmung/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_31.1.25", "original_text": "Azerbaijan chuan Nagorno-Karabakh-ah “anti-terror” operation kalpui mekin ethnic-Armenian seperatist-te an inpek hma loh chuan an tawp dawn loh thu a puang bawk. South Caucasus-ah hian boruak sang tak thla tam a awm tawh a, Nagorno-Karabakh inlak hran duhte hi khawvel chuan Azerbaijan ram bung anga a ngaih a ni. Azerbaijan leh Armenia te chu kum thum kalta khan an indo tawh a. Baku chuan ‘illegal Armenian military formations’ te chu an ralthuamte tunga dan kalha an sorkar din chu thiat turin a lo ti tawh a ni. Azerbaijan leh Armenia te hi kum 1990 tirlamah khan Soviet Union keh tirh laiin an indo tawh a. Kum 2020 khan Azerbaijan chuan Nagorno-Karabakh leh a chhehvel hmunte chu runin a la leh a, mahse Russian peacekeeper te dah niin inremna siam leh theih a ni thung. Karabakh-a Ethnic Armenians-te chuan inkahhai ngiatin inbiakna awm se an ti a. Mahse, Azerbaijan chuan thu chang fak chhakchhuakin Baku chuan thunun vek a tum thu a sawi a ni. Armenian Prime Minister Nikol Pashinyan chuan Azerbaijan chu ‘tehnic cleansing’ kalpuia ground military operation neih tumah a puh a ni. Hetihlai hian Armenia mi tam takte chuan an sorkar chet lak dan chu nep tiin, Yerevan-a parliament pawnah lungawi lohna lantirin an leader chu phatsantu tia bang turin an ngiat thung. Azerbaijan chuan inbiakna chu Karabakh regional capital Khankendi, ethnic Armenian tena Stepanakert an tih atanga 100km a hlaah neih theih a ni an ti bawk a. Kum 2020 tawp rual khan Russia chuan sipai 3,000 vel zet chu inremna lekkawha boruak tha siam tura dahin an awm a, Mahse, Russia-in Ukraine a run hnuah a hnuchhawn ta a ni. Nagorno-Karabakh-ah hian ethnic Armenian 120,000 vel an cheng anga ngaih a ni a. Russia chuan a sipaite chuan hmunhim lo atangin civilian 500 dawn a thiarchhuak a tih laiin seperatist-te chuan mi 7,000 vel an thiarchhuak tawh an ti thung. Tun hnai thla kaw chhung chu Azerbaijan chuan Armenia atanga luhna awm chhun Lachin Corridor tih chu a dang chat sa tawh a. Azerbaijan chuan Thawhlehni zinga chilpuah bomb puak avanga police paruk thihna avanga operation nei zui an nih thu an sawi. Air raid siren te chu tihrik niin laipui leh silaite hmehpuah a ni a, Karabakh main city-a residential building thenkhatte chu tihchhiat a ni a. Karabakh official-te chuan mi panga in nunna an chan phah an ti. Karabakh-a defence official-te chuan Azerbaijan military-te chuan inkahhai bawhchhiain missile-artillery an hmang a ni a ti bawk a. Mahse, Azerbaijan defence ministry chuan civilian emaw civilian building-te an beih loh thu sawiin, military target-te chauh an bei tiin an insawifiah thung. Russia foreign ministry chuan Azerbaijan-te chet dan chu an chet hma lawkah chauh a hriat thu sawiin ram pahnihte chu kum 2020-a inkahhai siam chu zah turin a ngen zui nghal a. EU regional special representative, Toivo Klaar chuan a rang thei ang bera inkahhai neih nghal a ngai a ni, a ti bawk. Russia Foreign Ministry bakah US Secretary of State Antony Blinken chuan inkahhai chu a rang thei ang bera siam tura an phut thu an sawi zui nghal bawk. Nagorno-Karabakh hi khawvel chuan Azerbaijan ram anga a ngaih a ni a, mahse a ram zau tak chu kum sawm thum chuang ethnic Armenian-te thununin a awm tawh a ni. Nagorno-Karabkah vang hian Azerbaijan leh Armenia te chu kum 1980 leh 1990 tirlam khan an indo tawh a, khang hun atang khan tharum thawhna a thleng zui chamchi a, kum 2020 khan nasa taka inbeihna a thleng bawk. -- Advertisement -- Indona chhuah chhan? Modern-day Armenia leh Azerbaijan te hi kum 1920 chho khan khatih laia Soviet Union-a bet tel an ni. Tuna Nagorno-Karabakh-ah hian a mi cheng tam berte chu ethnic-Armenian te an ni a, mahse, Azerbaijan awpna hnuaia awm an ni thung. Nagorno-Karabakh regional parliament chuan kum 1980 chhoa Soviet Union a kehchhiat khan Armenia-a beh duhin vote hmangin an tichiang a. Azerbaijan chuan duh lovin seperatist movement tia sawiin hmehmih a tum laiin Armenia erawhin a pui thung. Chuvang chuan inbeihna thleng zuiin Armenia leh Azerbaijan-te chuan Moscow atanga independence an neih hnuah an indo ta a. Thisen chhuahna leh tawrhna nasa tak a thlen phah zui a ni. Nagorno-Karabakh indona hmasa ber chu kum 1994 khan Russia hmalakna hmanga inremna siam a ni a. Aremanian force-te chuan Nagorno-Karabakh leh a chhehvel chu an thuhnuaia an dah lai a ni. Inremna hnuaiah Nagorno-Karabakh chu Azerbaijan ram chhungah a la awm reng ang tih a ni a, mahse sorkarna leh inrelbawlna seperatist te, ethnic Armenian-te leh Armenian sorkarin a thlawp ten an enkawlin an thunun vek ang tih a ni thung. Khata tang khan inbeihna a awm chho reng a. Kum thum kalta khan nasa taka inbeihna thlengin Azerbaijan chuan nasa taka ram laa hmasawnna a neih hnuah Russia hmalakna bawkin November 2020 khan inkahhai siam niin, khatah kha chuan Azerbaijan chuan kum 1994 hnua Armenia-in Nagorno-Karabakh leh a chhehvel a lak tawhte chu a chhuhsak deuh vek hman tawh a ni.", "summary": "“anti-terror” operation kalpui mekin ethnic-Armenian seperatist-te an inpek hma loh chuan an tawp dawn loh thu a puang bawk. South Caucasus-ah hian boruak sang tak thla tam a awm tawh a, Nagorno-Karabakh inlak hran duhte hi khawvel chuan Azerbaijan ram bung anga a ngaih a ni. Azerbaijan leh Armenia te chu kum thum kalta khan an indo tawh a. Kum 2020 khan Azerbaijan chuan Nagorno-Karabakh leh a chhehvel hmunte chu runin a la leh a, mahse Russian peacekeeper te dahin inremna siam leh a ni thung. Armenian PM chuan Azerbaijan chu 'technic cleansing' kalpuia ground military operation neih tumah a puh a ni. Hetih lai hian Armenian te chuan an sorkar chu nep an ti hle, lungawilohna lantirin an leader chu phatsantu tiin bang turin an ti. Kum 2020 tawp rual khan Russia chuan sipai 3000 vel chu inremna siam turin a dah a, mahse Ukraine a run hnuah a hnuchhawn ta a ni. Nagorno-Karabakh ah hian Armenian 120,000 vel an cheng a ni. Nagorno-Karabakh hi khawvel chuan Azerbaijan ram anga a ngaih a ni a, mahse a ram zau tak chu kum sawm thum chuang ethnic Armenian te thununin a awm tawh a ni. Hei vang hian Azerbaijan leh Armenia te chu kum 1980 leh 1990 tirlam khan an indo tawh a, khang hun atang khan tharum thawhna a thleng zui zel a, kum 2020 khan nasa taka inbeihna a thleng bawk. An pahnih hian 1920 chho velah Soviet Union a bet tel an ni. Nagorno-Karabakh region parliament chuan 1980 chhoa Soviet Union a kehchhiat khan Armenia a beh duhin vote hmangin an tichianh a. Azerbaijan chuan duh lovin seperatist movement tia sawiin hmehmih a tum laiin Armenian erawhin a pui thung. Chuvangin Armenja leh Azerbaijan te hi Moscow atanga Independent an neih hnuah an indo ta a ni. Thisen chhuahna leh tawrhna nasa tak a thlen phah zui a ni. 1994 khan Russia hmalakna hmanga inremna siam a ni a, Nagorno-Karabakh chu Azerbaijan ram chhunga la awm reng tur a ni. Mahse sorkarna leh inrelbawlna hran Armenian enkawlna hnuaiah a ni thung. Khata tang khan inbeihna a awm chho reng a ni. Russia hmalakna bawkin kum 2020 khan inkahhai siam a ni a, kha tah kha chuan Armenia-in a laksak tawhte chu a chhuhsak leh deuh vek." }, { "summarization_id": "776", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_27.1.25", "original_text": "Health Minister Lalrinpuii’n Nurse hna chu hna zahawm leh tha a nih thu a sawi Health Minister Lalrinpuii chuan Nurse hna chu hna zahawm leh hna tha tak a nih thu sawiin, Sawrkar pawn a ngaipawimawh thu a sawi. Mizoram College of Nursing (MCON) in nimin-a 37th Graduation and Lamp Lighting Ceremony 2024 an buatsaih a hmanpuina ah Health Minister chuan tunlaiah Social Media a chak tawh tih sawiin, Nurse vin, Nurse sual chungchang hmuh tur a awm leh thin chu a pawi a tih thu a sawi a, an tawngkam khat lek pawhin dam lo te a tidam sawng sawng thei a, midangte tanpui thei tura zirchhuak an nih inhrereng turin a chah a. Tunlai mila inherrem thiam tur leh hmasawn tumna rilru nei a, ruihhlo leh HIV/AIDS chungchangah midangte zirtirtu, midangte entawntlak ni turin a chah a. Nurse hna chu hna zahawm leh hna tha tak a nih thu sawiin, Sawrkar pawn a ngaipawimawh thu a sawi a, “Hmani lawka India rama Nurse hnathawk tha chawimawina - Florence Nightingale Award kan Mizo Nurse Pi H. Mankimi'n India President hnen atanga a dawng thei kha thil hlu leh ropui tak a ni,” a ti bawk. Health Minister chuan Mizoram Health System Strengthening Project hnuaiah World Bank Funding-in MCON thuamthat hna thawh mek a nih thu pawh he hunah hian sawiin, Building sakna atan cheng vbc. 5.73 leh hmanrua leh furniture tul lei nan vcb. 3 sanction niin hna hi August 2023 atanga thawh tan tawh a nih thu a sawi a. M. Sc Nursing (25 seats/year) leh Post Basic B. Sc Nursing (30 seats/year) zirna July 2025 atanga tan tura hmalakna neih mek a nih thu sawiin, Ministry hnuaiah Mizoram chhunga Nurse te tan training paruk pekna tur dilna siam niin phalna pek tawh a nih thu leh cheng nuai 13.71 vel tura ruahman a nih thu a sawi a. Nurse zir chhuakte chu an kalzelna turah duhsakna hlanin zirlai lut tharte pawh hlawhtling ngei tura theihtawp chhuah turin a chah bawk a ni. He hunah hian MCON Principal Lalduhsaki Report atanga a lan danin MCON hi GNM (General Nursing and Midwifery)-in kum 1980 khan din a ni a, kum 2005-ah B. Sc Nursing zir tan theiha buatsaih niin tunah hian Nurse zirlai 131 an awm mek a, an vai hian Hosteller vek an ni a. Teaching Faculty 22 awm mekin Non-Teaching Staff 30 vel an awm bawk a. Graduate thar te hi Batch 16-na niin an vaiin 30, hmeichhia 28 leh mipa 2 an ni. Nimin-a B. Sc Nursing zirchhuakte zingah hian TATA Medical Center Kolkata, Appolo Hospital Delhi, Max Hospital Delhi leh Yashoda Group of Hospital Hyderabad-ah te placement Job hmu sa 17 an awm a. Nimin-a he hun hmanna ah hian Lalchhanhimi, Jt. Director (Nursing), Directorate of Nursing kaihhruaiin Nursing zir thar tur 19th leh 20th Batch atangin thutiam neiin Lamp Lighting neihna hun an hmang bawk a. Adviser to CM (Finance & Planning) TBC. Lalvenchhunga MLA chuan he hun hi Khual zahawm niin a hmanpui bawk a ni.", "summary": "Health Minister Lalrinpuii’n Nurse hna chu hna zahawm leh tha a nih thu a sawi Health Minister Lalrinpuii chuan Mizoram College of Nursing in 37th Graduation and Lamp Lightinh Ceremony 2024 an buatsaih a hmanpui a, Minister chuan tunlaia Social Media chak tak kara Nurse sual an awm thin chu pawi a tih thu sawiin Nurse te chu damlote tana damna an nih anga midang tanpui tura fuihin entawntlaka nung turin a chah. Nurse te hi sawrkar pawhin a ngai pawimawh a ni tih sawiin Florence Nigtingale Award dawngtu Pi H.Mankimi pawh a chhuan thu a sawi. Minister hian Mizoram Health System Strengtheninh Project hnuaia World Bank Fundinh-in MCON thuamthat hna thawh a nih hmek thu sawiin M.Sc Nursing zirna July 2025 atanga tan tura hmalakna neih mek a nih thu a sawi. He hunah hian MCON Principal Report atanga a lan danin MCON hi GNM in kum 1980 khan din a ni a, kum 2005-ah B.Sc Nursing zir tan theiha buatsaih niin tunah Nurse zirlai 131 an awm a, Teaching Faculty 22 an awm. Graduate tharte hi an vaiin 30 an ni. Zirchhuakte zingah hna hmusa 17 an awm. Nimin-a he hun hmannaah hian Nursing zir thar tur atangin thutiam neiin Lamp Lighting neihna hun an hmangin TBC Lalvenchhunga MLA chuan he hun hi a hmanpui" }, { "summarization_id": "777", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/126888", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.24", "original_text": "Kolasib-a Legal Metrology hnathawkte leh Kolasib-a thuthar thehdahtute chuan, tun hnai khan khan Kolasib-a FCI kudama weighbridge an endik a, weighbridge chu a dik tih an finfiah.Truck driver-te chuan FCI kudam aṭanga buhfai an lakte chu Supply kudama an bûk leh pawhin an chawi belh ngai loh thu an sawi.Mizorama kan buaina lian tak chu nitin mamawh thil kan leiin tehna a tling lo ṭhin hi a ni. Buhfai kan lei bûk a tling lo a, kan eirawngbawlna gas tihchingpen a ni a, kan petrol leh diesel-te pawhdal a nih piah lamah a hralh chhuahna hmun ṭhenkhatah an teh tling lo ṭhin nia sawi a awm a, heng thilte hi a vanduaithlak hle a ni.Mipui hian a man a to deuh a nih pawhin mamawhna a san avangin hengte hi an lei lo thei ṭhin lo a, chutihlaia bûkna leh tehna dik lo an hmang ṭhin hi a pawi takzet a ni. Heng mite thil tih tuartu chu mipui an ni a, tute emaw hlawkna zawn avangin mipuiin an tuar ṭhin a, hei hi tihreh a hun ta.Tun hnaiah Kolasib-a FCI-a buhfai bûkna chu a dik a ni tih an finfiah a, thil lawmawm tak a ni. Hetihlai hian bûkna hi chu dik sa tura ngaih a ni a, finfiah a ṭul tawh a nih chuan tun hmain a lo dik lo zeuh zeuh tawh emaw, hmun danga bûkna zingah pawh dik tawk lo a awm nia rinhlelhna a siam thei. Kan buhfai phurh luhte hi aṭhat leh chhiat chu thuhran ni se, a bûk takngial pawh a tling lo ṭhin a nih chuan thuneitu lam an chet a ngai.Sorkar hian thil tam tak a ngaihtuah a, thil ṭha zawng zawng hi tih vek sen a ni lo ang; nimahsela mipui khawih bik thilah hi chuan tun aiin ṭang se, eirawngbawlna gas, buhfai, petrol leh diesel lakluhte hi tehna hrang hrang tlin leh dik a nih ngei theihna turin huaisenin taima se, hetiang ti thei hi mipuiin vote an chak ngei ang. Kolasib-a Legal Metrology hnathawkte leh Kolasib-a thuthar thehdahtute chuan, tun hnai khan khan Kolasib-a FCI kudama weighbridge an endik a, weighbridge chu a dik tih an finfiah.Truck driver-te chuan FCI kudam aṭanga buhfai an lakte chu Supply kudama an bûk leh pawhin an chawi belh ngai loh thu an sawi.Mizorama kan buaina lian tak chu nitin mamawh thil kan leiin tehna a tling lo ṭhin hi a ni. Buhfai kan lei bûk a tling lo a, kan eirawngbawlna gas tihchingpen a ni a, kan petrol leh diesel-te pawhdal a nih piah lamah a hralh chhuahna hmun ṭhenkhatah an teh tling lo ṭhin nia sawi a awm a, heng thilte hi a vanduaithlak hle a ni.Mipui hian a man a to deuh a nih pawhin mamawhna a san avangin hengte hi an lei lo thei ṭhin lo a, chutihlaia bûkna leh tehna dik lo an hmang ṭhin hi a pawi takzet a ni. Heng mite thil tih tuartu chu mipui an ni a, tute emaw hlawkna zawn avangin mipuiin an tuar ṭhin a, hei hi tihreh a hun ta.Tun hnaiah Kolasib-a FCI-a buhfai bûkna chu a dik a ni tih an finfiah a, thil lawmawm tak a ni. Hetihlai hian bûkna hi chu dik sa tura ngaih a ni a, finfiah a ṭul tawh a nih chuan tun hmain a lo dik lo zeuh zeuh tawh emaw, hmun danga bûkna zingah pawh dik tawk lo a awm nia rinhlelhna a siam thei. Kan buhfai phurh luhte hi aṭhat leh chhiat chu thuhran ni se, a bûk takngial pawh a tling lo ṭhin a nih chuan thuneitu lam an chet a ngai.Sorkar hian thil tam tak a ngaihtuah a, thil ṭha zawng zawng hi tih vek sen a ni lo ang; nimahsela mipui khawih bik thilah hi chuan tun aiin ṭang se, eirawngbawlna gas, buhfai, petrol leh diesel lakluhte hi tehna hrang hrang tlin leh dik a nih ngei theihna turin huaisenin taima se, hetiang ti thei hi mipuiin vote an chak ngei ang.", "summary": "Kolasib-a Legal Metrology hnathawkte leh Kolasib-a thuthar thehdahtute chuan, tun hnai khan khan Kolasib-a FCI kudama weighbridge an endik a, weighbridge chu a dik tih an finfiah. Truck driver te chuan FCI kudam atanga buhfai an lakte chu Supply kudama an buk leh pawhin an chawi belh ngai loh thu an sawi. Mizorama kan buaina lian tak chu tehna tling lo hi a ni thin. Buhfai, gas, petrol leh diesel, engmah hi a diktakin kan tilo a, mipui hian a man to pawhin loh theih loh a nih vangin an lei lo thei lo thin. Heng mite thil tih tuartu chu mipui an ni a, a pawi takzet. Tun hnaiah Kolasib-a FCI-a buhfai bulna chu a dik a ni tih finfiah a ni a, bukna chu dik tura ngaih nisi finfiah a ngai hian tun hma lam an thil tihdan alang. Kan buhfai phurh te hi a that leh chhiat chu thuhran, a buk takngial pawh a tling thin lo a nih chuan thuneitu lam chet a ngai. Heng lamah hian sorkar hian hma la nasa deuh se mipui pawhin vote an chak ngei ang." }, { "summarization_id": "778", "url": "https://theaizawlpost.org/mpl-11-chanmari-fc-leh-aizawl-fc-an-inhnehtawk/", "file_name": "SMizo_6_21-02", "original_text": "September 4, Nilaini khan LZ Juice MPL 11 khelh chhunzawm niin round 9-na khelh tan a ni. Round 9-naa inkhel hmuhnawm takah hmahruaitu Chanamari FC leh pahnihnaa awm mek Aizawl FC te an inhnehtawk. CFC leh AFC te hi MPL 11-ah vawi hnih an inhmachhawnna a ni a, an la inhnehtawk ve ve. Nilainia inkhel dangah Ramhlun Athletic FC leh Sihphir Venghlun FC te an inhnehtawk ve bawk. An tlawm duh lo ; Nilaini ah RG Stadium-a inkhel hnuhnung zawkah season kal meka tlawm la nei lo ve ve Chanmari FC leh Aizawl FC te an inhmachhawn a, 1-1 a inhnehtawkin an la tlawm duh lo ve ve. Khelh 9 an khelh tawh atanga tlawm la nei lo pahnih CFC le AFC te inkarah hian point hnih a tlazep chhunzawm zel. MPL 11-ah an elpui lian Aizawl FC lakah Chanmari FC an khel tha viau a, goal pawh an thun thuai. Inkhel tan atanga minute 17-naah Moses Lalrinzuala chuan hmahruaina goal a thun. Hma takah goal an thun vangin inrintawkna sang zawk an nei a, an elpui lian Aizawl FC lakah point thum hmuh ngei tumin tan an khawh. Moses-a goal thun hmangin hma an hruai reng a, chungnung zawk ni chungin chawlhlawk an hmang. Chawlhlawk hmain an si phurh sut thei lo mah se chawlhlawk hnu lamah Aizawl FC in bul an tan tha a, goal an thun thuai. Second half tan atanga minute hnihna lekah Laltlanzova chuan goal thunin an si phurh a sut. Goal khat ve an thun hnuin inkhel a hmuhnawm zui viau a, goal thun belh tumin an innawr tawn nasa viau bawk. Inkhel hmuhnawm takah goal dang a luh belh thei tawh lo va, table chunga awm pahnih; Chanmari FC leh Aizawl FC te chu 1-1 in an inhnehtawk a, point khat ve ve an hmu. He inkhel hmuhnawm takah hian Chanmari FC tana khel tha tak RS Lallawmzuala chu Kuriz Man of the Match:-ah thlan a ni. Aizawl FC nen an inhnehtawk leh tak vangin Chanmari FC hian khelh 9 atangin point 23 an hmu a, hma an hruai chhunzawm zel. Chanmari FC hnuaiah hian point 21 hmuin Aizawl FC an awm zui zel bawk. Table chung luahtu pahnih CFC leh AFC te hi pathumnaa awm mek Mizoram Police FC lakah point 10 chuangin an sang fal mek a, semi-final lut turin an dinhmun a tha viau tawh. SVFC in tlawm an pumpelh Nilainia inkhel hmasa zawkah Ramhlun Athletic FC leh Sihphir Venghlun FC an inhmachhawn a, inkhel hmuhnawm takah Sihphir Venghlun FC in tlawm an pumpelh thei hram a, point khat hlu tak an hmu. Khelh riat atanga point 9 ve ve hmu mek Ramhlun Athletic FC leh Sihphir Venghlun FC te hian inkhel hmuhnawm an lantir a, goal hnih ve ve an thun. RAFC in SVFC lakah bul an tan tha a, Benjamin Lalnunpuia goal hnih thun hmangin hma an hruai reng. Hun rei tak chhung hnufual zawk an nih hnuin hun tawp dawn hnaiah SVFC an che fuh a, goal hnih thunin an si phurh an sut. SVFC tan hian Lalawmpuia chuan minute 81-naah goal thunin an si phurh a sut then. Hun pek belh minute 90+1-ah Seilenlal chuan goal thunin an si phurh a sut zo va, tlawm an pumpelh. Ramhlun Athletic FC lakah tlawm an pumpelh vangin Sihphir Venghlun FC hian khelh 9 atangin point 10 an hmu a, palina an luah chhunzawm theih phah.", "summary": "Nilaini khan LZ Juice MPL 11 khelh chhunzawm niin round 9-na khelh tan a ni. Inkhel hmuhnawm takah hmahruaitu Chanmari FC leh pahnihnaa awm mek Aizawl FC te an inhnehtawk. CFC leh AFC te hi MPL 11-ah vawi hnih an inhmachhawn tawh a, an la inhnehtawk ve ve. Nilaini a inkhel dangah Ramhlun Athletic FC leh Sihphir Venghlun FC te an inhnehtawk ve bawk. CFC leh AFC inkarah hian point hnih a tlazep chhunzawm zel. An inkhel hi a hmuhnawm viau a, goal khat ve ve an thun hnuin inkhel a tang a, goal thun belh tumin an innawr nasa viau bawk. He inkhelah hian Chanmari FC player RS Lallawmzuala chu 'Man of the match' ah an thlang. SVFC leh RAFC te inkhel pawh a hmuhnawm viau a, hun pek belh niin RAFC te hian tlawm an pumpelh hram a, point khat hlu tak hmuin table-ah palina an luah chhunzawm theih phah." }, { "summarization_id": "779", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7727", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_10/2/25", "original_text": "Health Minister-in thuthar thehdarhtute a kawmnaa tel, Finance commissioner chuan, Covid-19 dona atana Health department sum hman dan endik (audit) a nih chungchangah politics thil a awm loh thu thuthar thehdarhtute zawhna chhángin a sawi a, \"Nakinah AG lamin an audit huna an buai lohna atana tih a ni. Political motive thil engmah a awm lo a, invènpuina thil a ni,\" a ti a, \"Department-te hi audit vek tur an ni a, thawktu indaih- lohna avangin kan audit thei lo zawk a ni,\" a ti bawk.Health department sum audit hi dan ang taka kalpui a ni a, sorkar official lamin an sawifiah tawh bawk a, pawm tur dang a awm loh avangin sorkar hotute sawifiahna pawm hi a hahdam ber ang. Finfiahna leh behchhan tur mumal tak awm si loa politics thil nena hmeh bel tum ṭalh an awm a; Congress party chuan Health department sum audit a nih chuan Disaster Management & Rehabilitation department leh Home department sum hman dan pawh audit ve an phût thu an lo sawi ve mek bawk.Ngaihtuah ngun ngai lai erawh chu sorkar department zawng zawng hi audit theih vek an ni a, thawktu indaih loh vanga audit loh mai an ni a; Covid-19 avanga kan buai vanglai taka a department zinga buai ber Health department kher an han audit hi a ni. Politics thil nen hmehbel a, a ngai kawi duhtu tana ngaih kawih theih remchang tak a lo awm bawk si hian titi chu a siam ta deuh a ni.Hetianga Health minister press con­ference daih ni sia Finance commissioner an sawm tel hian mi ṭhenkhat mak tih a hlawh deuh a; Covid-19 hri leng do dan chungchang sawi tur a nih laia a sum lai bawrin sawi a hlawh chho leh, a sorkar thuneitu lamin press conference-a Finance department hotupa an kaltir hi chu thil thleng khât tak a nih a rinawm. Engpawhnise sum kal dan endiktu an awm a, an endik hnua an hmuh dan hi hriat a ni lo a, politics thil a inphum lo an tih chuan mipui pawhin awih mai ila a hahdam ber awm e. Health Minister-in thuthar thehdarhtute a kawmnaa tel, Finance commissioner chuan, Covid-19 dona atana Health department sum hman dan endik (audit) a nih chungchangah politics thil a awm loh thu thuthar thehdarhtute zawhna chhángin a sawi a, \"Nakinah AG lamin an audit huna an buai lohna atana tih a ni. Political motive thil engmah a awm lo a, invènpuina thil a ni,\" a ti a, \"Department-te hi audit vek tur an ni a, thawktu indaih- lohna avangin kan audit thei lo zawk a ni,\" a ti bawk.Health department sum audit hi dan ang taka kalpui a ni a, sorkar official lamin an sawifiah tawh bawk a, pawm tur dang a awm loh avangin sorkar hotute sawifiahna pawm hi a hahdam ber ang. Finfiahna leh behchhan tur mumal tak awm si loa politics thil nena hmeh bel tum ṭalh an awm a; Congress party chuan Health department sum audit a nih chuan Disaster Management & Rehabilitation department leh Home department sum hman dan pawh audit ve an phût thu an lo sawi ve mek bawk.Ngaihtuah ngun ngai lai erawh chu sorkar department zawng zawng hi audit theih vek an ni a, thawktu indaih loh vanga audit loh mai an ni a; Covid-19 avanga kan buai vanglai taka a department zinga buai ber Health department kher an han audit hi a ni. Politics thil nen hmehbel a, a ngai kawi duhtu tana ngaih kawih theih remchang tak a lo awm bawk si hian titi chu a siam ta deuh a ni.Hetianga Health minister press con­ference daih ni sia Finance commissioner an sawm tel hian mi ṭhenkhat mak tih a hlawh deuh a; Covid-19 hri leng do dan chungchang sawi tur a nih laia a sum lai bawrin sawi a hlawh chho leh, a sorkar thuneitu lamin press conference-a Finance department hotupa an kaltir hi chu thil thleng khât tak a nih a rinawm. Engpawhnise sum kal dan endiktu an awm a, an endik hnua an hmuh dan hi hriat a ni lo a, politics thil a inphum lo an tih chuan mipui pawhin awih mai ila a hahdam ber awm e. Health Minister-in thuthar thehdarhtute a kawmnaa tel, Finance commissioner chuan, Covid-19 dona atana Health department sum hman dan endik (audit) a nih chungchangah politics thil a awm loh thu thuthar thehdarhtute zawhna chhángin a sawi a, \"Nakinah AG lamin an audit huna an buai lohna atana tih a ni. Political motive thil engmah a awm lo a, invènpuina thil a ni,\" a ti a, \"Department-te hi audit vek tur an ni a, thawktu indaih- lohna avangin kan audit thei lo zawk a ni,\" a ti bawk. Health department sum audit hi dan ang taka kalpui a ni a, sorkar official lamin an sawifiah tawh bawk a, pawm tur dang a awm loh avangin sorkar hotute sawifiahna pawm hi a hahdam ber ang. Finfiahna leh behchhan tur mumal tak awm si loa politics thil nena hmeh bel tum ṭalh an awm a; Congress party chuan Health department sum audit a nih chuan Disaster Management & Rehabilitation department leh Home department sum hman dan pawh audit ve an phût thu an lo sawi ve mek bawk. Ngaihtuah ngun ngai lai erawh chu sorkar department zawng zawng hi audit theih vek an ni a, thawktu indaih loh vanga audit loh mai an ni a; Covid-19 avanga kan buai vanglai taka a department zinga buai ber Health department kher an han audit hi a ni. Politics thil nen hmehbel a, a ngai kawi duhtu tana ngaih kawih theih remchang tak a lo awm bawk si hian titi chu a siam ta deuh a ni. Hetianga Health minister press con­ference daih ni sia Finance commissioner an sawm tel hian mi ṭhenkhat mak tih a hlawh deuh a; Covid-19 hri leng do dan chungchang sawi tur a nih laia a sum lai bawrin sawi a hlawh chho leh, a sorkar thuneitu lamin press conference-a Finance department hotupa an kaltir hi chu thil thleng khât tak a nih a rinawm. Engpawhnise sum kal dan endiktu an awm a, an endik hnua an hmuh dan hi hriat a ni lo a, politics thil a inphum lo an tih chuan mipui pawhin awih mai ila a hahdam ber awm e.", "summary": "Health Minister-in thuthar thehdarhtute a kawmnaa tel, Finance commissioner chuan, Covid-19 dona atana Health department sum hman dan endik(audit) a ni chu politics thil a awmloh thu leh nakina AG lamin an audit huna an buailohna atana invenpuina tur atana tih a nih thu a sawi. Health department sum audit hi dan ang taka kalpui a ni a, pawm tur dang a awmloh avangin Sorkar hotute sawifiahna pawm hi a hahdam ber ang. Finfiahna leh behchhan tur mumal tak awm siloa politics thil nena hmeh bel tum ṭalh an awm a; Congress party chuan Health department sum audit a nih chuan Disaster Management & Rehabilitation department leh Home department sum hman dan pawh audit ve an phût thu an lo sawi ve mek bawk. Ngaihtuah ngun ngai lai erawh Covid-19 avanga kan buai vanglai taka a department zinga buai ber Health department kher an han audit hi Politics thil nen hmehbel a, a ngaikawi duhtu tana ngaih kawih theih remchang tak a lo awm si hian titi chu a siam ta deuh a ni. Hetianga Health Minister press con­ference-a Finance commissioner an sawm tel hian mi ṭhenkhat mak tih a hlawh deuh a; Covid-19 hri leng do dan chungchang sawi tur a nih laia a sum chauhin sawi a hlawh hi thil thleng khât tak a nih a rinawm. Engpawhnise sum kal dan endiktu an awm a, politics thil a inphumlo an tih chuan mipui pawhin awih mai ila a hahdam ber awm e." }, { "summarization_id": "780", "url": "https://www.exploremizoram.com/2022/09/1st-hnahthial-district-level-inter.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_17.2.25", "original_text": "Hnahthial | Sept 29, 2022:1st Hnahthial District Level Inter Middle School & High School Quiz Competition 2022 Final chu Zanin September 29, 2020 zan dar 8 khan MZP Pisa, Hnahthialah neih a ni a, zawhfel a ni ta!He hun hi  Mizo Zirlai Pawl (MZP) Headquarters Hnahthial President K Lalzarzova'n a kaihruai a, District Education Officer (DEO) Hnathial Micky  R Lalenkawla'n khuallian niin hun a hmanpui.He hunah hian khuallian DEO DPC Samagra Shiksha Hnahthial Pu Micky R Lalenkawla chuan, \"1st Hnahthial District Level Middle School & High School Quiz Competitin buatsaih theih a nih chu lawmawm a tih thu sawiiin, a vawikhatna a ni a, beisei angin engkim a famkim thei lo, a ti a. \"Kum thar lamah hei aia ṭha leh changtlung zawkin kan la tih ngei ka beisei.\" a ti bawk.Khuallian chuan, MZP Hqrs Hnahthial hmalakna chu fakawm a tih thu sawiin, zirlaite tan intihsiakna ṭha zawk kalpui zel theih a beisei thu a sawi bawk.MZP General Headquarters Vice President Pu Andrew F Lalramnghaka chuan, \"Kan ram, kan hnam leh zirlaite tan theihtawp a chhuah thu sawiin, Kan ram, kan hnam leh zirlaite tan a nih chuan, MZP chuan huang lo leh kuang lo a nei lo,\" a ti.MZP Vice president chuan, MZP chu Ramin a mamawh chuan ramriah a thawk mai a, hnamin a mamawhna-ah a kal mai ṭhin thu a sawi bawk.Andrew F Lalramnghaka chuan, Zirlai kalkhawmte ram leh hnam tana theihtawp chhuaha zir tura chahin, Zirna hi investment ṭha ber a nih thu a sawi bawk.Zanin 1st Hnahthial District Level Inter Middle School & High School Quiz Competition 2022 final-ah hian Middle School-ah Mantawni Memorial English School, Hnahthial aṭanga team pahnih te an inel a. Team 1 chu pakhatna an ni a, Mantawni Memorial English School vêk hi pahnihna niin,  Pathumna chu Millennium English School, Pangzawl an ni.High School-ah hian Govt High School, Hnathial leh Govt Southern High School, Hnahthial te an inel a, Govt High School, Hnahthial pakhatna niin, Govt Southern High School, Hnahthial pahnihna an ni a, Pathumna hi Govt High School team tho an ni.He intihsiaknaah hian Middle school leh High School-ah hian an lawmman dawn inangin,  Pakhatna hian cheng 7,500 bakah Trophy leh Certifcate an dawng a, pahnihna hian cheng 5,500 bakah Trophy leh Certificate an dawng a, Pathumnain 4,500 leh Certificate an dawng a, palina aṭanga pariatnain consolation prize cheng 1000 ṭheuh an dawng bawk a ni.1st Hnahthial District Level Inter Middle School & High School Quiz Competition 2022-ah hian Middle School-ah  team 31 leh High School-ah team 10 an tel a ni.He intihsiakna-ah hian Sikul pakhat aṭangin team khat aia tam tel theih a ni a. Zirlai leh zirtirtute'n an hlut hle a ni.MZP Headquarters Hnahthial buatsaih 1st Hnahthial District Level Inter Middle School & High School Quiz Competition 2022-ah hian Samagra Shiksha, Hnahthial district chu main sponsor niin, District Child Protection Office, Hnahthial chu co spinsor an ni(He website kal zel theih nan hian fakna lo langte hi i lo hmet ve thin dawn nia.)[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[Website ah hian sumdawng leh mi tin tan tlawmtein fakna kan dahsak thei e. WhatsApp +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Website leh a hnuaia fakna hi lo hmet ve rawh.)", "summary": "Hnahthial District Level Inter Middle School & High School Quiz Competition 2022 Final chu Zanin September 29, 2020 zan dar 8 khan MZP Pisa, Hnahthialah neih a ni a, zawhfel a ni ta! He hun hi MZP Hnahthial Predsident-in kaihruaiin DEO Hnahthial chu khuallian a ni. DEO chuan thusawiin MZP Hqrs Hnahthial hmalakna chu fakawm a tih thu sawiin zirlaite tan kalpui zel theih a beisei thu a sawi. MZP General Hqrs Vice President pawhin MZP chu fakin ram tan an hlutzia a sawi. Zirlai kalkhawmte hnenah pawh thu chahin zirna chu investment tha ber a nih thu a sawi. He Quiz Competition ah hian Middle School-ah Mantawni Memorial English School atangin team pahnih an tel a, pakhatna leh pahnihna an ni. Pathumna chu Millenium English School, Pangzawl an ni. High School ah Govt High School Hnahthial chu pakhatna leh pathumna an ni a, pahnihna chu Southern High School an ni. Pakhatna hian cheng 7500 bakah Trophy leh Certificate an dawng a, Pahnihna in 5,500 bakah Trophy leh Certificate an dawng a, Pathumnain 4,500 leh Certificate an dawng a, palina aṭanga pariatnain consolation prize cheng 1000 ṭheuh an dawng bawk a ni.1st Hnahthial District Level Inter Middle School & High School Quiz Competition 2022-ah hian Middle School-ah team 31 leh High School-ah team 10 an tel a ni." }, { "summarization_id": "781", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5839", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_17/2/25", "original_text": "Kolasib district magistrate chuan thuchhuah siamin, tun hnaiah Bairabi chhehvel Tlawng lui dungah leh khàn dang aṭangin state páwn lam mi, ILP nei lo leh dan loa Mizoram luh rûk tum an pung chhoa hriat a nih thu a tarlang a; dan loa Mizorama lutte chu Rs. 5,000 thleng chawitir theih an ni tih a puang. Bairabi Police Station leh Joint Village Task Force-te chu lo bawhzui turin a ngen bawk.Covid-19 hri leng avangin Mizorama hnathawk hnam dang mi tam tak chu an ramah an haw a, tun thlengin Mizoram hnathawk tura la kir lo leh kir duh tawh pawha kir thei lo eng emaw zat an awm. Hri len laiin ramri khân hrang hrangte mipui tlawmngai leh police lamin khauh takin an veng a, hei vang hian dan loa mihring lo lut tur bakah ruihhlo lo lut tur thlengin a tlem phah niin an sawi. Covid-19 hri len mek laiin Assam lamin ramriah buaina an rawn siam a, hei vang hian ramri hrula Mizo khuate'n ramri humhalh duhna lian zawk an neih phah bawk.Kan boruak tawn mek hi harsatna zawnga thlir chuan harsatna namen lo tiin a sawi theih ang. Chutih rual chuan he harsatna lo thleng hi kawng danga malsawmnaa chantir theih dan a awm bawk niin a lang - chu chu ILP khauh zawka kenkawh hi a ni. Mizoram pawn mi, tribal ni ve lote'n Mizoram an lo luh dawnin ILP an neih a ngai a, chumi pe chhuaktu chu Mizoram sorkar a ni a, pawn lam mi lo lutte'n ILP an neih leh neih loh endiktu pawh sorkar bawk a ni. Sorkar hi ILP chungchangah hian khauh zawk leh fimkhur zawka a kal duh a nih ngat chuan tun hi dik zawka ILP kalpui tharna hun remchang tak a ni.Zep thu a cheng lo, ILP nei loa Mizorama luh hi thil harsa a ni lo a, ILP lem hmang leh ILP nei lo hial pawhin hnam dangte hi Mizoramah an lo lut thei reng a, hei vang hian Mizoramah pawh vai kan tihte hi an pung chak hle a ni. Tun hnaiah hnam dang tam tak anmahni ramah an haw a, a lo lut thar leh turte hi chu ILP dik taka nei lo an lo luh tawh lohna turin sorkarin ruahmanna siam thei se. Covid-19 harsatna leh ramri buai hi chhawr ṭangkaiin ILP kalpui danah sorkar hi ṭang thar rawh se. Kolasib district magistrate chuan thuchhuah siamin, tun hnaiah Bairabi chhehvel Tlawng lui dungah leh khàn dang aṭangin state páwn lam mi, ILP nei lo leh dan loa Mizoram luh rûk tum an pung chhoa hriat a nih thu a tarlang a; dan loa Mizorama lutte chu Rs. 5,000 thleng chawitir theih an ni tih a puang. Bairabi Police Station leh Joint Village Task Force-te chu lo bawhzui turin a ngen bawk.Covid-19 hri leng avangin Mizorama hnathawk hnam dang mi tam tak chu an ramah an haw a, tun thlengin Mizoram hnathawk tura la kir lo leh kir duh tawh pawha kir thei lo eng emaw zat an awm. Hri len laiin ramri khân hrang hrangte mipui tlawmngai leh police lamin khauh takin an veng a, hei vang hian dan loa mihring lo lut tur bakah ruihhlo lo lut tur thlengin a tlem phah niin an sawi. Covid-19 hri len mek laiin Assam lamin ramriah buaina an rawn siam a, hei vang hian ramri hrula Mizo khuate'n ramri humhalh duhna lian zawk an neih phah bawk.Kan boruak tawn mek hi harsatna zawnga thlir chuan harsatna namen lo tiin a sawi theih ang. Chutih rual chuan he harsatna lo thleng hi kawng danga malsawmnaa chantir theih dan a awm bawk niin a lang - chu chu ILP khauh zawka kenkawh hi a ni. Mizoram pawn mi, tribal ni ve lote'n Mizoram an lo luh dawnin ILP an neih a ngai a, chumi pe chhuaktu chu Mizoram sorkar a ni a, pawn lam mi lo lutte'n ILP an neih leh neih loh endiktu pawh sorkar bawk a ni. Sorkar hi ILP chungchangah hian khauh zawk leh fimkhur zawka a kal duh a nih ngat chuan tun hi dik zawka ILP kalpui tharna hun remchang tak a ni.Zep thu a cheng lo, ILP nei loa Mizorama luh hi thil harsa a ni lo a, ILP lem hmang leh ILP nei lo hial pawhin hnam dangte hi Mizoramah an lo lut thei reng a, hei vang hian Mizoramah pawh vai kan tihte hi an pung chak hle a ni. Tun hnaiah hnam dang tam tak anmahni ramah an haw a, a lo lut thar leh turte hi chu ILP dik taka nei lo an lo luh tawh lohna turin sorkarin ruahmanna siam thei se. Covid-19 harsatna leh ramri buai hi chhawr ṭangkaiin ILP kalpui danah sorkar hi ṭang thar rawh se. Kolasib district magistrate chuan thuchhuah siamin, tun hnaiah Bairabi chhehvel Tlawng lui dungah leh khàn dang aṭangin state páwn lam mi, ILP nei lo leh dan loa Mizoram luh rûk tum an pung chhoa hriat a nih thu a tarlang a; dan loa Mizorama lutte chu Rs. 5,000 thleng chawitir theih an ni tih a puang. Bairabi Police Station leh Joint Village Task Force-te chu lo bawhzui turin a ngen bawk. Covid-19 hri leng avangin Mizorama hnathawk hnam dang mi tam tak chu an ramah an haw a, tun thlengin Mizoram hnathawk tura la kir lo leh kir duh tawh pawha kir thei lo eng emaw zat an awm. Hri len laiin ramri khân hrang hrangte mipui tlawmngai leh police lamin khauh takin an veng a, hei vang hian dan loa mihring lo lut tur bakah ruihhlo lo lut tur thlengin a tlem phah niin an sawi. Covid-19 hri len mek laiin Assam lamin ramriah buaina an rawn siam a, hei vang hian ramri hrula Mizo khuate'n ramri humhalh duhna lian zawk an neih phah bawk. Kan boruak tawn mek hi harsatna zawnga thlir chuan harsatna namen lo tiin a sawi theih ang. Chutih rual chuan he harsatna lo thleng hi kawng danga malsawmnaa chantir theih dan a awm bawk niin a lang - chu chu ILP khauh zawka kenkawh hi a ni. Mizoram pawn mi, tribal ni ve lote'n Mizoram an lo luh dawnin ILP an neih a ngai a, chumi pe chhuaktu chu Mizoram sorkar a ni a, pawn lam mi lo lutte'n ILP an neih leh neih loh endiktu pawh sorkar bawk a ni. Sorkar hi ILP chungchangah hian khauh zawk leh fimkhur zawka a kal duh a nih ngat chuan tun hi dik zawka ILP kalpui tharna hun remchang tak a ni. Zep thu a cheng lo, ILP nei loa Mizorama luh hi thil harsa a ni lo a, ILP lem hmang leh ILP nei lo hial pawhin hnam dangte hi Mizoramah an lo lut thei reng a, hei vang hian Mizoramah pawh vai kan tihte hi an pung chak hle a ni. Tun hnaiah hnam dang tam tak anmahni ramah an haw a, a lo lut thar leh turte hi chu ILP dik taka nei lo an lo luh tawh lohna turin sorkarin ruahmanna siam thei se. Covid-19 harsatna leh ramri buai hi chhawr ṭangkaiin ILP kalpui danah sorkar hi ṭang thar rawh se.", "summary": "Kolasib district magistrate chuan Bairabi chhehvel Tlawng lui dungah leh khàn dang atangin state páwn lam mi, ILP neilo leh danloa Mizoram luh rûk tum an pung chhoa hriat a nih thu a tarlang a; danloa Mizorama lutte chu Rs. 5,000 thleng chawitir theih an ni tih a puang a, Bairabi Police Station leh Joint Village Task Force-te chu lo bawhzui turin a ngen bawk. Hri len laiin ramri khân hrang hrangte mipui tlawmngai leh police lamin khauh takin an veng a, hei vang hian danloa mihring lo lut tur bakah ruihhlo lo lut tur thlengin a tlem phah a, Sorkar hi ILP chungchangah hian khauh zawk leh fimkhur zawka a kal duh a nih ngat chuan tun hi dik zawka ILP kalpui tharna hun remchang tak a ni. Tun hnaiah hnam dang tam tak anmahni ramah an haw a, a lo lut thar leh turte hi chu ILP dik taka neilo an lo luh tawh lohna turin Sorkarin ruahmanna siam thei se. Covid-19 harsatna leh ramri buai hi chhawr tangkaiin ILP kalpui danah Sorkar hi tang thar rawh se." }, { "summarization_id": "782", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19095", "file_name": "F_Mizo_Sum_9_27/1/25", "original_text": "Mizoram State Health Care Scheme (MSHCS) 2019-20 chu tun hnai khan chief minister-in a tlangzarh.Mizorama sorkar damdawi-in zawng zawngte chu MSHCS-in a huam dawn a ni.Khawvel sorkar ṭha an tehfung pawimawh tak pakhat chu ram mipuite hriselna chungchang leh damlo inenkawlna hi a ni. Ram lian leh changkang zawkte chuan health care kalpui dan hi politics-ah pawh tehfung pawimawh takah an nei a, health care policy an neih dan hian inthlan thlengin nghawng a nei ṭhinMizoramah sorkar ṭhang deuh political party pahnih an awm a, anni hian health care scheme hrang hrang an duang chhuak a, a hmaa awmsa titawp chiah loin an thuam ṭha a, scheme hrang hrang an duang  ṭhin. Tunah sorkar thar a piang a, health care kalpui dan thar pawh a lo piang leh ta.Mizoram sorkarin a mipuite tana damloh nikhuaa inenkawlna tur a duan thar hi health care scheme thar, ṭha leh changtlung zawk ni ngei se, a hman dan (bill dan) pawh tun hma aia awlsam leh mipuiin an chhawr awlsam theih zawk ni se a ṭha khawp mai.Health care scheme lian tham sorkarin a han duang a, chutihlaiin mipuiin a takin an hmang dawna kawng tam takah harsatna an tawk a; a chhawrtu tur tana harsatna thlen lêt thei, bill tâng leh bill harsa tak kan lo nei tawh ṭhin. Tuna sorkarin MSHCS duang thara a hranpa ngata tlangzarhna hun a siam thar leh tak hi chuan tun hmaa health care scheme-a harsatna awm ṭhinte kha chingfel se, a chhawrtu mipuite tan awlsamna thlen ngei se a duhawm ngawt mai. Mizoram State Health Care Scheme (MSHCS) 2019-20 chu tun hnai khan chief minister-in a tlangzarh.Mizorama sorkar damdawi-in zawng zawngte chu MSHCS-in a huam dawn a ni.Khawvel sorkar ṭha an tehfung pawimawh tak pakhat chu ram mipuite hriselna chungchang leh damlo inenkawlna hi a ni. Ram lian leh changkang zawkte chuan health care kalpui dan hi politics-ah pawh tehfung pawimawh takah an nei a, health care policy an neih dan hian inthlan thlengin nghawng a nei ṭhinMizoramah sorkar ṭhang deuh political party pahnih an awm a, anni hian health care scheme hrang hrang an duang chhuak a, a hmaa awmsa titawp chiah loin an thuam ṭha a, scheme hrang hrang an duang  ṭhin. Tunah sorkar thar a piang a, health care kalpui dan thar pawh a lo piang leh ta.Mizoram sorkarin a mipuite tana damloh nikhuaa inenkawlna tur a duan thar hi health care scheme thar, ṭha leh changtlung zawk ni ngei se, a hman dan (bill dan) pawh tun hma aia awlsam leh mipuiin an chhawr awlsam theih zawk ni se a ṭha khawp mai.Health care scheme lian tham sorkarin a han duang a, chutihlaiin mipuiin a takin an hmang dawna kawng tam takah harsatna an tawk a; a chhawrtu tur tana harsatna thlen lêt thei, bill tâng leh bill harsa tak kan lo nei tawh ṭhin. Tuna sorkarin MSHCS duang thara a hranpa ngata tlangzarhna hun a siam thar leh tak hi chuan tun hmaa health care scheme-a harsatna awm ṭhinte kha chingfel se, a chhawrtu mipuite tan awlsamna thlen ngei se a duhawm ngawt mai. Mizoram State Health Care Scheme (MSHCS) 2019-20 chu tun hnai khan chief minister-in a tlangzarh.Mizorama sorkar damdawi-in zawng zawngte chu MSHCS-in a huam dawn a ni. Khawvel sorkar ṭha an tehfung pawimawh tak pakhat chu ram mipuite hriselna chungchang leh damlo inenkawlna hi a ni. Ram lian leh changkang zawkte chuan health care kalpui dan hi politics-ah pawh tehfung pawimawh takah an nei a, health care policy an neih dan hian inthlan thlengin nghawng a nei ṭhin Mizoramah sorkar ṭhang deuh political party pahnih an awm a, anni hian health care scheme hrang hrang an duang chhuak a, a hmaa awmsa titawp chiah loin an thuam ṭha a, scheme hrang hrang an duang  ṭhin. Tunah sorkar thar a piang a, health care kalpui dan thar pawh a lo piang leh ta. Mizoram sorkarin a mipuite tana damloh nikhuaa inenkawlna tur a duan thar hi health care scheme thar, ṭha leh changtlung zawk ni ngei se, a hman dan (bill dan) pawh tun hma aia awlsam leh mipuiin an chhawr awlsam theih zawk ni se a ṭha khawp mai. Health care scheme lian tham sorkarin a han duang a, chutihlaiin mipuiin a takin an hmang dawna kawng tam takah harsatna an tawk a; a chhawrtu tur tana harsatna thlen lêt thei, bill tâng leh bill harsa tak kan lo nei tawh ṭhin. Tuna sorkarin MSHCS duang thara a hranpa ngata tlangzarhna hun a siam thar leh tak hi chuan tun hmaa health care scheme-a harsatna awm ṭhinte kha chingfel se, a chhawrtu mipuite tan awlsamna thlen ngei se a duhawm ngawt mai.", "summary": "Mizorama Sorkar damdawi-in zawng zawng huam tur Mizoram State Health Care Scheme(MSHCS) 2019-20 chu Chief Minister-in a tlangzarh.Ram mipuite hriselna chungchang leh damlo inenkawlna hi khawvel Sorkar tha tehfung pawimawh tak a nih angin Mizoramah sorkar pawhin health care scheme hrang hrang an duang chhuakin a hmaa awmsa titawp chiah loin an thuam ṭha thin a,Health care scheme thenkhat chu mipuiin a takin an hmang dawn a kawng tam takah harsatna an tawk a,a chhawrtu tur tan harsatna thlen letin,bill tang leh bill harsa tak kan lo nei tawh ṭhin.Tuna sorkarin MSHCS a duan thar hian tun hmaa health care scheme-a harsatna awm ṭhinte kha chingfel se,a chhawrtu mipuite tan awlsamna thlen ngei se a duhawm ngawt mai." }, { "summarization_id": "783", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17826", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "Mizoram Science, Technology & Innovation Council (MISTIC) leh Council of Scientific and Industrial Research Advanced Materials and Processes Research Institute (CSIR-AMPRI), Bho­pal-te chuan, tun hnai khan mau chanchin leh hman ṭangkainate zirhona, 'Bamboo composite materials for structural appli­cations'  an huaihawt. He zir­honaah hian Mizoram zau zawnga 32.07% chu mau awmna hmun a ni a, Mizoram mau awm zinga 95% chu Melocanna Baccifera (mau-tak) niin, India rama mau chìnna hmun zinga 14% chu Mizorama awm anga chhût a nih thu sawi lan a ni.Mithiamten Mi­zorama mau awm zat leh a dinhmun dik tak an zirchiannaa thil an hmuh chhuah hian ngaih­tuah a tithui hle a, heti raka mau tamna ram kan lo nih dan hi a chhunga chengte pawh hian kan hre chiang vak awm lo e. Mizorama ram 32.07% zet chu mau hmun niin an sawi a, he ramah hian mau hi kan nei hnem viau a ni. India ram pumpui aṭanga chhuta mipui kan tlem dan ngaihtuah phei chuan, India rama mau chìnna hmun zinga 14% chu Mizorama awm anga chhût a ni hi a mak hial a, he ramah hian mau a lo tam takzet a ni.Kan state hotupa ber, kan chief minister chuan mau ni loin rua zawk chu flagship programme a nih thu a puang tawh a, mau/ rua hmanga Mizoram economy khai chhuah a tum thu a sawinaah IAS meuh pawhin an hna bansana rua/ mau an buaipui duh a rin hial thute a sawi. Kan sorkar lam hi chuan tuna mau awm sa ṭhahnem tak hi an tuipui teh chiam lo niin a lang a, hmun dang aṭanga a chi lakluh a, kui ṭiah a, tihpun lam an sawi mawi mek. A chi hi lei a ngai phawt a, kui ṭiah a ngai ang a, phun nun a ngai leh ang a, hei hian hun leh tha a la duh deuh ngei ang.Mau/rua lakluh chawpa chin puitlin hi thil theih ni mah se, kan rama tualṭo maute hman ṭangkai dan zawn mai hi kan hlawkpui thei zawkin a rinawm a; heti zat mau kan neihte hi kan hmang ṭangkai lo a nih si chuan, kan lakluh chawp tur hmanga intodelh hi chu thil theih loh ni lo mah se thil harsa tak chu a ni ngei ang. Mizoram Science, Technology & Innovation Council (MISTIC) leh Council of Scientific and Industrial Research Advanced Materials and Processes Research Institute (CSIR-AMPRI), Bho­pal-te chuan, tun hnai khan mau chanchin leh hman ṭangkainate zirhona, 'Bamboo composite materials for structural appli­cations'  an huaihawt. He zir­honaah hian Mizoram zau zawnga 32.07% chu mau awmna hmun a ni a, Mizoram mau awm zinga 95% chu Melocanna Baccifera (mau-tak) niin, India rama mau chìnna hmun zinga 14% chu Mizorama awm anga chhût a nih thu sawi lan a ni.Mithiamten Mi­zorama mau awm zat leh a dinhmun dik tak an zirchiannaa thil an hmuh chhuah hian ngaih­tuah a tithui hle a, heti raka mau tamna ram kan lo nih dan hi a chhunga chengte pawh hian kan hre chiang vak awm lo e. Mizorama ram 32.07% zet chu mau hmun niin an sawi a, he ramah hian mau hi kan nei hnem viau a ni. India ram pumpui aṭanga chhuta mipui kan tlem dan ngaihtuah phei chuan, India rama mau chìnna hmun zinga 14% chu Mizorama awm anga chhût a ni hi a mak hial a, he ramah hian mau a lo tam takzet a ni.Kan state hotupa ber, kan chief minister chuan mau ni loin rua zawk chu flagship programme a nih thu a puang tawh a, mau/ rua hmanga Mizoram economy khai chhuah a tum thu a sawinaah IAS meuh pawhin an hna bansana rua/ mau an buaipui duh a rin hial thute a sawi. Kan sorkar lam hi chuan tuna mau awm sa ṭhahnem tak hi an tuipui teh chiam lo niin a lang a, hmun dang aṭanga a chi lakluh a, kui ṭiah a, tihpun lam an sawi mawi mek. A chi hi lei a ngai phawt a, kui ṭiah a ngai ang a, phun nun a ngai leh ang a, hei hian hun leh tha a la duh deuh ngei ang.Mau/rua lakluh chawpa chin puitlin hi thil theih ni mah se, kan rama tualṭo maute hman ṭangkai dan zawn mai hi kan hlawkpui thei zawkin a rinawm a; heti zat mau kan neihte hi kan hmang ṭangkai lo a nih si chuan, kan lakluh chawp tur hmanga intodelh hi chu thil theih loh ni lo mah se thil harsa tak chu a ni ngei ang. Mizoram Science, Technology & Innovation Council (MISTIC) leh Council of Scientific and Industrial Research Advanced Materials and Processes Research Institute (CSIR-AMPRI), Bho­pal-te chuan, tun hnai khan mau chanchin leh hman ṭangkainate zirhona, 'Bamboo composite materials for structural appli­cations'  an huaihawt. He zir­honaah hian Mizoram zau zawnga 32.07% chu mau awmna hmun a ni a, Mizoram mau awm zinga 95% chu Melocanna Baccifera (mau-tak) niin, India rama mau chìnna hmun zinga 14% chu Mizorama awm anga chhût a nih thu sawi lan a ni. Mithiamten Mi­zorama mau awm zat leh a dinhmun dik tak an zirchiannaa thil an hmuh chhuah hian ngaih­tuah a tithui hle a, heti raka mau tamna ram kan lo nih dan hi a chhunga chengte pawh hian kan hre chiang vak awm lo e. Mizorama ram 32.07% zet chu mau hmun niin an sawi a, he ramah hian mau hi kan nei hnem viau a ni. India ram pumpui aṭanga chhuta mipui kan tlem dan ngaihtuah phei chuan, India rama mau chìnna hmun zinga 14% chu Mizorama awm anga chhût a ni hi a mak hial a, he ramah hian mau a lo tam takzet a ni. Kan state hotupa ber, kan chief minister chuan mau ni loin rua zawk chu flagship programme a nih thu a puang tawh a, mau/ rua hmanga Mizoram economy khai chhuah a tum thu a sawinaah IAS meuh pawhin an hna bansana rua/ mau an buaipui duh a rin hial thute a sawi. Kan sorkar lam hi chuan tuna mau awm sa ṭhahnem tak hi an tuipui teh chiam lo niin a lang a, hmun dang aṭanga a chi lakluh a, kui ṭiah a, tihpun lam an sawi mawi mek. A chi hi lei a ngai phawt a, kui ṭiah a ngai ang a, phun nun a ngai leh ang a, hei hian hun leh tha a la duh deuh ngei ang. Mau/rua lakluh chawpa chin puitlin hi thil theih ni mah se, kan rama tualṭo maute hman ṭangkai dan zawn mai hi kan hlawkpui thei zawkin a rinawm a; heti zat mau kan neihte hi kan hmang ṭangkai lo a nih si chuan, kan lakluh chawp tur hmanga intodelh hi chu thil theih loh ni lo mah se thil harsa tak chu a ni ngei ang.", "summary": "MISTIC leh CSIR-AMPRI, Bho­pal-te chuan, tun hnai khan mau chanchin leh hman ṭangkainate zirhona, 'Bamboo composite materials for structural appli­cations' an huaihawt. He zir­honaah hian Mizoram zau zawnga 32.07% chu mau awmna hmun a ni a, Mizoram mau awm zinga 95% chu Melocanna Baccifera (mau-tak) niin, India rama mau chìnna hmun zinga 14% chu Mizorama awm anga chhût a nih thu sawi lan a ni. Mithiamten Mi­zorama mau awm zat leh a dinhmun dik tak an zirchiannaa thil an hmuh chhuah hian ngaih­tuah a tithui hle a, heti taka mah tamna ram kan lo nih dan hi a chhunga chengte pawhin kan hre chiang vak awm lo e. Kan CM chuan mau ni loin rua zawk chu flagship programme a nih thu a puang tawh a, mau/rua hmanga Mizoram econmy khai chhuah a tum thu a sawinaah IAS meuh pawhin an hna an bansan duh tur thu a sawi hial. Kan sorkar lan chuan kan mau neihsa hi an tuipui teh chiam lo niin a lang. Hmun dang atang lakluh a ni an sawi. A chi lei a ngai a, kui tiah a ngai ang a, phun nun a ngai leh ang a, hun leh tha a duh hle ang. Hetiang thil hi tha viau mahse kan rama kan neih sate hman tangkai hi a hlawk zawk mai thei." }, { "summarization_id": "784", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6104", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_5", "original_text": "Zo Inspiration-in intawhkhawm an buatsaih Mizoram NewsZo Inspiration-in intawhkhawm an buatsaih admin 01-Nov-2024 03:55 PM Vawiin (1.11.2024) chhun khan Zo Inspiration Foundation-ten an tanpuite nena intawhkhawm hmasa ber, Verdant Multipurpose Hall, Laipuitlanga an buatsaih a, Chief Minister Lalduhoma'n a telpui. Zo Inspiration hi March, 2020 vel atang khan Emmanuel Thangrosanga chuan youtube channel hmangin bul a tan a, foundation din tan ni atan June 7,2020 chu hman a ni. June 22, 2020 atangin Samtlang Quarry chim vanga nunna chan Lalhruaizela kalsan tak, a chhungte chhawmdawlna thilpek, mi inphalte kaltlangin an dawng. Hei hi mi harsa leh tanpui ngaite tanpuina lama a bul tanna a ni. Emmanuel Thangrosanga hian a hnathawh mek, zirtirtu hna bansanin he lama hmalakna hi hun pumin a kalpui ta a ni. Vawiin thleng vehbur tum 85 an khawn tawh a, chuta tanga thilpek tlingkhawm chu cheng nuai 300 chuang a ni. Heng sum hmang hian chenna in thar emaw chei that 18 an nei tawh a, mi harsate eizawnna tur eichawp dawr 3 an pe tawh a, zirlai naupang sponsor 26 an nei mek. Heng bakah hian thilpek tam tak an sem chhuak tawh a ni. Kumin March 15 khan society registration an nei a, mumal leh fel fai takin an inenkawl a, office chu Ramhlun Venglaiah neiin thawktu pariat an awm.", "summary": "Zo Inspiration-in intawhkhawm an buatsaih Vawiin (1.11.2024) chhun khan Zo Inspiration Foundation-ten an tanpuite nena intawhkhawm hmasa ber, Verdant Multipurpose Hall, Laipuitlanga an buatsaih a, Chief Minister Lalduhoma'n a hmanpui. Zo Inspiration hi March, 2020 vel atang khan Emmanuel Thangrosanga chuan youtube channel hmangin bul a tan a, foundation din tan ni atan June 7,2020 chu hman a ni. Emanuel-a hian a hnathawh lai zirtirtu hna bansana he hna hi thlang ta a ni. Vawiin thleng bian ṭum 85 vehbur an khawn tawh a, chuta tlingkhawm chu cheng nuai 300 chuang a ni tawhin mi tamtakin in leh lo leh eizawnna thar an neih phah tawh. Kumin march 15 khan takin Society registration an nei a, an office hi Ramhlun Venglaiah awmin thawktu 8 an awm." }, { "summarization_id": "785", "url": "https://theaizawlpost.org/world-ozone-day/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_3.2.25", "original_text": "A.C. Zonunmawia, CEP -- Advertisement -- 16th September 1987 khan Ozone Layer tichhe thei thil tihchhuah tlem leh he khawvel atanga paihbo kawngah ram hrang hrangte chuan thuthlung an siam a, chu thuthlung chu Montreal Protocol tih a niin heta tang hian United Nations chuan September ni 16 chu International Day for the Preservation of the Ozone Layer or World Ozone Day atân a lo puang zui ta bawk a ni. Tichuan, he thuthlung (Protocol) hi ram hrang hrang 179 zette’n pawmin Ozone tichhe thei (ozone depleting substances) heng; chlorofluorocarbons (CFCs), Halons, Carbon tetrachloride (CTC) leh Methyl chloroform (MCF) te chu a rang lama nuaibo nghal turin ruahmanna an siam ta a ni. Ozone (O3) hi boruak chi khat a niin kan lei atanga 10 – 50 km vela hla boruak thuahthip “Stratosphere”-ah khian a awm khawm deuh ber a. Ozone hian Nî (Sun) atanga lo chhuak zungzam hlauhawm tak (Ultra violet rays) lakah he leia nunna neite hi min humhim tlat thin a ni. Ultra violet rays hi chi thum an awm a (UV-A, UV-B leh UV-C), heng zingah hian Ultraviolet-B (UV-B) hian vun natna chi hrang hrang bakah mit that lohna (cataract) te a thlen theih avangin a hlauhawm deuh bika ngaih a ni a, chubakah mihringin natna kan do theihna hmanrua (immune system) pawh a titlem thei a, thlai pawh rah a chhuah thattir thei loh bakah tui chhûnga hnim hnah te tak te te tân phei chuan thanmawhbawk siamtu a ni bawk a ni. Tichuan, ultra violet rays laka min humtu Ozone chu Freon Gas tia kan hriat lar CFCs hian a tichhe thei a ni tih kum 1974 daih tawh khan Sherwood Rowland leh Mario Molina te chuan an lo hmuchhuak tawh a. Hemi bakah hian methyl bromide pawhin nasa takin Ozone hi a tichhe thei tih hmuhchhuah belhin, Bromine atom phei chuan Chlorine atom aiin Ozone hi a tichhe nasa thei zawk tih hriat belh zel a ni ta bawk a ni. Kum 1985 atang khan mithiamte chuan chhimtawp (Antarctic region)-ah Ozone pawp an hmuchhuak tan a, kum 1992-ah phei kha chuan he laia Ozone pawp hi United States ram let thum zeta lian a ni hman der tawh a ni. Hetiang deuh bawk hian 1998 atang khan mithiamte’n hmartawp (Arctic region)-ah pawh Ozone pawp an hmuchhuak leh a ni. Kum 2000 khan Antarctic region-ah Ozone pawp hi square kilometer maktaduai 28.4 awmin kum 2023-ah erawh square kilometer maktaduai 26 a ni thung. Lei tuamtu boruak chunglam sâng takah Ozone hi tangkai viau mahse, Lei hrûla a tam chuan a hlauhawm thung a, ‘Ozone pollution’ hian nghawng thalo tam tak a nei thei a ni. Lirthei khu, thilsiamna hmun khu, leitha leh thlai venna damdawi (pesticides) hmanna, etc. atang hian nitrogen oxides (NOx) leh volatile organic compounds (VOCs) a chhuak nasa thin hle a, heng hi Lei hrûl boruaka ‘Ozone’ lo insiamna bul ber an ni thin. Ozone pollution hian mihringah thâwkna lam a tibuai thei a, a bikin naupang leh upa lamin an tuar duh a, asthma, bronchitis leh emphysema natna a tizual thei a, chronic obstructive pulmonary disease (COPD) tizualtu a ni fo thin a ni. Tin, ozone pollution hian thelret, plastics leh puan lam a tichhe hma thei a, thlai leh ramhmul than a tithu bawk thin. Tunhnaia ozone pollution zirchianna, “Nature Geoscience” journal-a tarlan a nih danin ozone pollution hian tropical forests-a ramhmul te chu 5.1% ngawtin an thanna (growth) a tithuanawp a ni. India chuan Ozone Depleting Substances (Regulation and Control) Rules 2000 tichhuakin, he Dân hian ni 1.1.2003 hnu lamah chuan CFC hman hi a khap bur tawh a, damdawi lam thil atân chauh lo chuan a hman theih tawh lo a ni. Chutiang bawkin ni 1.1.2001 hnu lamah chuan pawimawh bik te-ah lo chuan Halons hman khap a ni bawk a. Heng bakah hian carbon tetrachloride leh methyl chloroform leh CFCs te chu damdawi lama hman atan ni 1.1.2010 thleng phal a ni a, methyl bromide erawh chu damdawi lam atân vek ni 1.1.2015 thleng hman phal a ni thung. Hetih lai hian hydrochlorofluorocarbons (HCFCs) chu ni 1.1.2040 thleng hman theih a ni. Tin, he Dân hian Ozone tichhe thei Ozone Depleting Substances (ODS) 95 chu zawi zawia nuaibo leh khuahkhirh a tum a, Ozone Depleting Substances (Regulation and Control) Amendment Rules, 2014 pawh a awm tawh a ni. Keimahni leh he Leia kan chenpui nunna neite kan lo him zawknan ODS awm lohna thil chauh lei leh hman chin hi kan tih tur a nih rualin, ozone pollution laka fihlim turin kan chêtlakna hrang hrangah kan fimkhur em em a pawimawh bawk a ni.", "summary": "Layer tichhe thei thil tihchhuah tlem leh he khawvel atanga paihbo kawngah ram hrang hrangte chuan thuthlung an siam a, chu thuthlung chu Montreal Protocol tih a niin heta tang hian United Nations chuan September ni 16 chu International Day for the Preservation of the Ozone Layer or World Ozone Day atân a lo puang zui ta bawk a ni. He thuthlung hi ram 179 in pawmin Ozone tichhe thei hrang hrangte chu nuaibo nghal turin ruahmanna siam a ni. Ozone (O3) hi boruak chi khat niin kan lei atanga 10-50 km vela hla Stratosphere ah khian a awm khawm deuh ber a ni. Ozone hian Ni atanga lo chhuak zungzam hlauhawm tak lakah he leia nunna neite hi min humhim tlat thin a ni. UV rays hi chi thum a awm a, heng zingah hian UV-B hian vun natna bakah mit that lohna a thlen thei a, immune system a titlem a, thlai pawhin an ngeih lo bawk. Tichuan UV rays laka min humtu Ozone chu Freon Gas tia hriat CFCs hian a tichhe thei tih kum 1974 khan an hmuchhuak tawh. Kum 1985 atang khan Chhim tawp ah Ozone pawp an hmuchhuak tan a, kum 1992 phei chuan US ram let thum zeta lian a ni hman tawh. Kum 1998 ah pawh hmartawp ah pawh Ozone pawp hi an hmuchhuak leh bawk. Lirthei khu, thilsiamna hmun khu, leitha leh thlai venna damdawi hmanna etc. atang hian Nitrogen oxides leh volatile organic compounds a chhuak a, heng hi lei hrul boruak Ozone lo insiamna bul ber a ni thin. Ozone pollution hian mihringah thawkna a tibuai thei a, asthma, bronchitis leh emphysema natna a tizual thei. Tun hnaiah ozone pollution zirchianna Nature Geoscience journal a tarlan a nih danin ozone pollution hian tropical forests a ramhmul te chz 5.1% ngawtin an than a tithuanawp a ni. India chuan CFC hman hi a khap bur tawh. Keimahni leh kan chenpui nunna neite kan lo him zawknan ODS awm lohna thil chauh lei leh hman a tha. Ozone pollution laka fihlim turin chetlakna hrang hrang lakah fimkhur angai takzet." }, { "summarization_id": "786", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/103788", "file_name": "H-149-05/02/2025-policete zahawmna ", "original_text": "Tun hnaiah Aizawl khawpuiah police officer pakhat leh a driver chu a duty laiin mi kut an tuar a, police patrol duty pahnih khawih rawntua puh mi pasarih zinga paruk chu Court thu angin Central Jail-ah dah an ni.Tun hnaia police-te chunga thil thleng hi ngaihthah mai chi a ni lo a, venghimtu tur berte chunga kutthlak duh an awm ta hial mai hi a zialo hle a ni. Tun hnaia Bungkawn Venga thil thleng hi zu rui thiltih pawh a ni mai thei a; nimahsela hei hian ngaihtuahna thar min puttir se, police-te kan hmuh danah leh police-te awm dan thlengin kan ennawn a hun ta khawp mai.Police-te hi hlauh tur emaw kan tih hunlai a awm a, tunah erawh chuan police-te chu hlauh tur ni loin zah tur leh ṭha taka kawm theih an nihzia kan hre ṭan mek. Tun hnaiah erawh police-te zah lo mai pawh ni loa hlau lo leh a huhoa punkhawm avanga police-te pawh palzut thei nia inngaihna a lian thar ta a, a pawi khawp mai.Mipui lam kan inzir a ngai hmasa a, min venghimtu turte pawh zah tawh lo mihring awm khawm kan nih mai chuan a pawi khawp mai. Police-te hlauhawm lohna leh zahawm lohna state kan nih chuan, a tuartu tur chu a chhunga chengte bawk hi kan ni. Police kutthlaktute leh kutthlak duh hialtute hian anmahni leh an ram venghim tura an mamawh chu police tho hi an ni tih an hriat a ṭha khawp mai.Police lam pawh an inzir a ngai. Tun hnaiah police inthlahdah tak tak, hmel en pawha zahawm lo leh rui ṭawng tak maite thlenga hmuh tur an awm hi a zahthlak a, darthlalangah an inen ngam a hun ta. Police lak aṭang tawhin thil fel lo a awm a, a tling leh fel zawkte aia duhsak zawng, zu leh ruihhloa fihlim lo tam tak lak an ni a, hei hian police zah-awmna pawh a khawih phak hial a ni.Tun hnaia thil thleng hi kan zavaiin inzirna atan hmang ila, police officer a hna rinawm taka a thawklai Mizote ngeiin kut an thlak hi a zahthlakin a pawi takzet a, pawi khawihtute hi dan anga na taka hrem ni ngei se. Mizoram police-te zahawmna vawnghim turin Mizo mipuite'n ṭan la thar ila, police-te zahawmna innghahna lian ber erawh a police-te bawk hi an ni e. Tun hnaiah Aizawl khawpuiah police officer pakhat leh a driver chu a duty laiin mi kut an tuar a, police patrol duty pahnih khawih rawntua puh mi pasarih zinga paruk chu Court thu angin Central Jail-ah dah an ni.Tun hnaia police-te chunga thil thleng hi ngaihthah mai chi a ni lo a, venghimtu tur berte chunga kutthlak duh an awm ta hial mai hi a zialo hle a ni. Tun hnaia Bungkawn Venga thil thleng hi zu rui thiltih pawh a ni mai thei a; nimahsela hei hian ngaihtuahna thar min puttir se, police-te kan hmuh danah leh police-te awm dan thlengin kan ennawn a hun ta khawp mai.Police-te hi hlauh tur emaw kan tih hunlai a awm a, tunah erawh chuan police-te chu hlauh tur ni loin zah tur leh ṭha taka kawm theih an nihzia kan hre ṭan mek. Tun hnaiah erawh police-te zah lo mai pawh ni loa hlau lo leh a huhoa punkhawm avanga police-te pawh palzut thei nia inngaihna a lian thar ta a, a pawi khawp mai.Mipui lam kan inzir a ngai hmasa a, min venghimtu turte pawh zah tawh lo mihring awm khawm kan nih mai chuan a pawi khawp mai. Police-te hlauhawm lohna leh zahawm lohna state kan nih chuan, a tuartu tur chu a chhunga chengte bawk hi kan ni. Police kutthlaktute leh kutthlak duh hialtute hian anmahni leh an ram venghim tura an mamawh chu police tho hi an ni tih an hriat a ṭha khawp mai.Police lam pawh an inzir a ngai. Tun hnaiah police inthlahdah tak tak, hmel en pawha zahawm lo leh rui ṭawng tak maite thlenga hmuh tur an awm hi a zahthlak a, darthlalangah an inen ngam a hun ta. Police lak aṭang tawhin thil fel lo a awm a, a tling leh fel zawkte aia duhsak zawng, zu leh ruihhloa fihlim lo tam tak lak an ni a, hei hian police zah-awmna pawh a khawih phak hial a ni.Tun hnaia thil thleng hi kan zavaiin inzirna atan hmang ila, police officer a hna rinawm taka a thawklai Mizote ngeiin kut an thlak hi a zahthlakin a pawi takzet a, pawi khawihtute hi dan anga na taka hrem ni ngei se. Mizoram police-te zahawmna vawnghim turin Mizo mipuite'n ṭan la thar ila, police-te zahawmna innghahna lian ber erawh a police-te bawk hi an ni e.", "summary": "25th February,2016 Aizawl khawpuiah police officer pakhat leh a driver chu a duty laiin mi kut an tuar a,police patrol duty pahnih khawih rawntua puh mi pasarih zinga paruk chu Court thu angin Central Jail-ah dah an ni. Police kutthlaktute leh kutthlak duh hialtute hian anmahni leh an ram venghim tura an mamawh tho chu police an ni tih an hriat a tul khawp mai.Mizoram policete zahawmna vawnghim tur hian Mizo mipuite bawk hi kan pawimawh a,an nelawm tak riau avanga zah lo leh kutthlak ngawt hi kan tihtur a ni lo tih hre thar i la,police-te zahawmna innghahna lian ber erawh a police-te bawk hi an ni." }, { "summarization_id": "787", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/104600", "file_name": "F_MIZO_SUM_10_31/1/25", "original_text": "Central YMA hnuaia ruihhlo dotu pawl, Supply Reduction Service (SRS)-te chuan April 11, 2015 leh February 19, 2016 chhungin pawl leh kohhran hrang hrang aṭangin ṭanpuina Rs. 13,61,450 an dawng a, Rs. 12,75,667 an hmang ral tawh. He mi hun chhung vek hian SRS hian ruihhlo Rs. 9,00,50,600 man an man tawh bawk.Ruihhlo avangin Mizoram hi a buai a, kan ṭhalai tam takin an thih phah tawh a, ṭhalai ṭhenkhatin midangte phak loin nun hrehawm takin an hmang mek bawk. Ruihhlo avangin chhungkaw tam tak a keh chhia a, an rûm a, ruihhlo hian Mizo tam takte hi an nih tur ang a nihtir phak lo a ni.He ruihhlo hi a ṭhat lohzia leh kan ram hmelma a nihzia kan sawi ṭhin chungin kan khawpuiah ngei ualau taka zawrh ngam a ni a, ruihhlo zuartu ni ngeia kan hriatte pawh kan en liam mai a, khawtlang leh dan leh thupek kengkawhtu lam pawhin an ngaimawh tak tak lo. CYMA-in ruihhlo do kum a puang a, SRS a din a, thawm na tak neiin ruihhlo do hna a thawk a, an buan hi a len tham avangin an che nâ a, tharum nen an ṭan chang a awm a, ruihhlo pawh a rem deuh duak hman a ni.Tun hma deuh kha chuan ruihhlo do tura pen chhuak an awm ngai lo a, a thua kan duh lo kha a takin kan ti ngai lo. CYMA-in ṭan a lak hnuah mipui nawlpuiin ruihhlo doin ke an pen a, SRS a din hnuah awmze nei deuhin SRS kaihhruaina ni siin ruihhlo doin mipui an ṭang bawk. Tuna a thawh hnihna atana din SRS-ah hi chuan thil awmze nei zawka kalpui a ni tawh a, a tiṭhang leh a hmangchang hre deuhin ruihhlo do hna hi a takin an kalpui a, mipui nawlpui chu an tel ve tawh lo.Mizo mipuite tana ruihhlo do dan ṭha leh awlsam chu a taka ruihhlo do hnathawktu SRS-te ṭanpui hi a nih mai hmel a, hei hi kan intihhmuh zel a ṭha. Sorkar meuh pawhin SRS-te hnathawh hi ṭha tiin ṭanpuina a pe a ni a, SRS-te kan ṭanpui hi ruihhlo kan do dan kawng ṭangkai leh awlsam a ni tih i hre thar zel ang u. Central YMA hnuaia ruihhlo dotu pawl, Supply Reduction Service (SRS)-te chuan April 11, 2015 leh February 19, 2016 chhungin pawl leh kohhran hrang hrang aṭangin ṭanpuina Rs. 13,61,450 an dawng a, Rs. 12,75,667 an hmang ral tawh. He mi hun chhung vek hian SRS hian ruihhlo Rs. 9,00,50,600 man an man tawh bawk.Ruihhlo avangin Mizoram hi a buai a, kan ṭhalai tam takin an thih phah tawh a, ṭhalai ṭhenkhatin midangte phak loin nun hrehawm takin an hmang mek bawk. Ruihhlo avangin chhungkaw tam tak a keh chhia a, an rûm a, ruihhlo hian Mizo tam takte hi an nih tur ang a nihtir phak lo a ni.He ruihhlo hi a ṭhat lohzia leh kan ram hmelma a nihzia kan sawi ṭhin chungin kan khawpuiah ngei ualau taka zawrh ngam a ni a, ruihhlo zuartu ni ngeia kan hriatte pawh kan en liam mai a, khawtlang leh dan leh thupek kengkawhtu lam pawhin an ngaimawh tak tak lo. CYMA-in ruihhlo do kum a puang a, SRS a din a, thawm na tak neiin ruihhlo do hna a thawk a, an buan hi a len tham avangin an che nâ a, tharum nen an ṭan chang a awm a, ruihhlo pawh a rem deuh duak hman a ni.Tun hma deuh kha chuan ruihhlo do tura pen chhuak an awm ngai lo a, a thua kan duh lo kha a takin kan ti ngai lo. CYMA-in ṭan a lak hnuah mipui nawlpuiin ruihhlo doin ke an pen a, SRS a din hnuah awmze nei deuhin SRS kaihhruaina ni siin ruihhlo doin mipui an ṭang bawk. Tuna a thawh hnihna atana din SRS-ah hi chuan thil awmze nei zawka kalpui a ni tawh a, a tiṭhang leh a hmangchang hre deuhin ruihhlo do hna hi a takin an kalpui a, mipui nawlpui chu an tel ve tawh lo.Mizo mipuite tana ruihhlo do dan ṭha leh awlsam chu a taka ruihhlo do hnathawktu SRS-te ṭanpui hi a nih mai hmel a, hei hi kan intihhmuh zel a ṭha. Sorkar meuh pawhin SRS-te hnathawh hi ṭha tiin ṭanpuina a pe a ni a, SRS-te kan ṭanpui hi ruihhlo kan do dan kawng ṭangkai leh awlsam a ni tih i hre thar zel ang u.", "summary": "Central YMA hnuaia ruihhlo dotu pawl,Supply Reduction Service(SRS)-te chuan April 11, 2015 leh February 19, 2016 chhungin pawl leh kohhran hrang hrang aṭangin ṭanpuina Rs. 13,61,450 an dawng a, Rs. 12,75,667 an hmang ral tawh a, ruihhlo Rs. 9,00,50,600 man an man tawh bawk.Ruihhlo avangin kan ṭhalai tam takin an thih phah tawh a, chhungkaw tam tak a keh chhia a, mi tam tak an nih tur ang a nihtir phaklo a, he ruihhlo hi a ṭhat lohzia leh kan ram hmelma a nihzia kan sawi ṭhin chungin kan khawpuiah ngei ualau taka zawrh ngam a ni a, khawtlang leh dan leh thupek kengkawhtu lam pawhin an ngaimawh tak tak lo,CYMA-in ruihhlo do kum a puangin SRS a din a, tharum nen an ṭan chang a awm a, ruihhlo pawh a rem deuh duak hman, tuna a thawh hnihna atana din SRS-ah hi chuan thil awmze nei zawka kalpui a ni tawh a, Sorkar meuh pawhin SRS-te hnathawh hi ṭha tiin ṭanpuina a pe a ni a, SRS-te kan ṭanpui hi ruihhlo kan do dan kawng ṭangkai leh awlsam a ni tih i hre thar zel ang u." }, { "summarization_id": "788", "url": "https://theaizawlpost.org/cheng-sawm-thir/", "file_name": "SMizo_1_18-02", "original_text": "By Mahmuaka Chhakchhuak Ka awmna hmun Ramhlun South Bus stand atang hian Bus-in ka chhuak thin a, Bazar stand thleng hian Cheng Sawm ka pe mai thin a, thla tam kalta atang daih tawh khan Cheng Sawm thir an la duh ta tlat lo mai a, vawikhat phei chu Bus Conductor chuan ‘ka pu, hmun dangah kan hmang thei chuang si lo a’ tiin min pe kir leh ringawt mai a, kei lahin a dang ka nei lo ka ti bawk si a, tichuan min free ta ringawt mai a, nimin phei kha chuan bus chhunga ka kianga ding nula pakhat hian min pek sak ngawt mai bawk a, chibai hial ka duh nain ka zak deuh si a, ka lawm ngawt mai. Kei ang bawka hetianga harsatna tawk hi in awm ve tho ka ring a, dawr nghaktu pakhat phei chuan ‘sangkhat aia tam ka khawl tawh’ a ti hial mai lehnghal a! Midang harsatna tawh dan ka hre vek lo nain hetianga harsatna kan tawk hi pawi ka ti ngawt mai. Keini angin State dangah pawh harsatna an tawh ka hre bawk si lo! Ka theih ang angin Bank lam ka be kual a, engmah harsatna a awm bawk si lo a, a thleng theih a, a lehkha nen a hlutna a inang reng bawk nen hian eng vanga hetia mipui lam ten harsatna tawk reng mai nge kan nih tak le? Mizote hian hlauh kan ngah lutuk hi a pawi ber chu a ni. Tunah pawh kan unau thenkhatte phei chuan Addhar Card duh loin UID an hlau em em a, tlem lai phei kha chuan Bawngkawn lamah an inhmuhkhawm hial kha. Ka thianpa pakhat hi a tel ve lehnghal a, Bible behchhan tur hre mang si lo hian tute emaw sawi ringin mi lah chu a hnial thei hrep lehnghal a! A hahthlak hrat lam deuh chu a ni. Ration Card duh lo pawl te pawh kan la awm zel a, hetiang zawnga Pathian thu kan la kawi zel dawn a nih chuan kan hmabak chu a eng har ngawt ang. Thilmak kan hre thei em em a, vawi engzat tak nge Vantirhkoh inlar pawh kan hmuh tawh hi? Rinna kawnga puitling hmel pu ve tawh hial turte hian Mihlim pakhat thusawi te hi kan buaipui em em a, Bible-a inziak bak hi chu i buaipui tawh lo teh ang u, khawi hmunah pawh Vantirhkoh inlar tiin lo sawi mahsela i tlan dul dul tawh lo teh ang u. Kan Kristian percent lah a tlem zawnga a than zel zawk hi! Literacy rate-ah lah kan hnungtawlh a, AIDS vei tam lamah kan thang chak thung daih nen. Tunah phei chuan India ram pum huap pawhin HIV vei tam ber State kan ni leh zel bawk a! Hawh teh u, hetiang Cheng sawm thir mai maiah hi chuan mahni leh mahni chu harsatna insiam tawh lo ila, kan unaute chungah pawh harsatna thlen chuang loin pangngai takin i hmang tawh zawk ang u. Kan cheng sawm thir hi India pawisa ngei a ni a, mi rethei leh hausa karah pawh a danglam lo a, dawr lian leh dawr têah pawh a hlutna a ngai reng a, lawilo dawrah pawh a hlutna a tlahniam bik chuang lo. Thawhlawm bawma thlak atan pawh a iaiawm chuang loh a, WAI WAI bawm khat leina atan pawh i la hmang zel ang u. Bus fare atan pawh a iaiawm loh a nia. Ka Cheng Sawm Thir hi i Cheng Sawm lehkha nen khan a hlut lam a inang reng a, a thiltih theihna pawh a danglam chuang lo e. I Cheng Sawm lehkha ai khan a la tlo zawk lehnghal.", "summary": "Thla tam kal ta atang khan cheng sawm thir hi an duh tawh lo a. Bus ah pawh an la duh tawh lo a,lak ai chuan min free ta ringawt thin a. A lehkha nen a hlutna a in ang reng si mipui ten harsatna kan tawk reng mai hi hriatthiam a har hle.Mizo te hian hlauh kan ngah lutuk a, Adhaar card,Ration card hlau pawl te kan awm zel a,thil mak kan hre thei emem thung si.Bible a inziak bak hi chu i buaipui tawhlo ang u. Cheng sawm thir pawh India pawisa ngei ani a,mi rethei, hausa, dawr lian leh dawr te ah pawh a hlutna a ngai reng a, thawhlawm leh bus fare ah pawh a iaiawm loh a. kan unaute chungah harsatna in siam tawhlo in i hmang zel ang u." }, { "summarization_id": "789", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17172", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Mizoramah MNF kaihhruai sorkar thar a lo piang ta a, Krismas leh Kumthar chawlh hmang zoin ministry tharin bul an ṭan dawn ta a, minister-te pawhin hna an thawk ṭan tak tak dawn ta.Mizoramah hian ‘minister viak ṭha’ han tih mai hi ṭawng­kamah kan hmang fo a, kan tehna hman hi a dik lo palh ang tih a hlauhawm. Mi­nister-te zingah me­dia han hmang thiam deuh te, sorkar official thuchhuaha chanchinbu leh tele­vision lama lang tam bikte an awm ṭhin a, chumi piah lamah chuan social media lam han hmang uar riau bikte pawh an awm ṭhin.Media lama lang tam deuh­te hi minister viak ṭha leh hnathawk ṭha, taima bika tehna atana kan hmang a nih chuan kan tisual ang. Tun apangin minister ṭhenkhat an thil tih apiang deuhthaw social media lama thehdarh thiam riau an awm ṭan tawh a, ṭhen­khat chu hna ṭha tak an thawh ngei ngei pawh puanzar nachang hre lo leh thiam lo an awm leh ang.Hei vang hian tu minister pawh, chief minister tiamin an hnathawh aṭangin kan teh tur a ni a, tuna an thusawi te, an thil tlawh leh fan kual te, an tih tur an ‘sawi’ ringawt hi chu tehna leh infakna tur a la tling lo. Minister viak ṭha chuan kum nga chhung thuneihna an chan chhungin a department chanah a ṭha zawng­in danglamna a thlen tur a ni a, tun hmaa mite ang mai mai loin hna an thawk tur a ni ang. Mizoramah MNF kaihhruai sorkar thar a lo piang ta a, Krismas leh Kumthar chawlh hmang zoin ministry tharin bul an ṭan dawn ta a, minister-te pawhin hna an thawk ṭan tak tak dawn ta.Mizoramah hian ‘minister viak ṭha’ han tih mai hi ṭawng­kamah kan hmang fo a, kan tehna hman hi a dik lo palh ang tih a hlauhawm. Mi­nister-te zingah me­dia han hmang thiam deuh te, sorkar official thuchhuaha chanchinbu leh tele­vision lama lang tam bikte an awm ṭhin a, chumi piah lamah chuan social media lam han hmang uar riau bikte pawh an awm ṭhin.Media lama lang tam deuh­te hi minister viak ṭha leh hnathawk ṭha, taima bika tehna atana kan hmang a nih chuan kan tisual ang. Tun apangin minister ṭhenkhat an thil tih apiang deuhthaw social media lama thehdarh thiam riau an awm ṭan tawh a, ṭhen­khat chu hna ṭha tak an thawh ngei ngei pawh puanzar nachang hre lo leh thiam lo an awm leh ang.Hei vang hian tu minister pawh, chief minister tiamin an hnathawh aṭangin kan teh tur a ni a, tuna an thusawi te, an thil tlawh leh fan kual te, an tih tur an ‘sawi’ ringawt hi chu tehna leh infakna tur a la tling lo. Minister viak ṭha chuan kum nga chhung thuneihna an chan chhungin a department chanah a ṭha zawng­in danglamna a thlen tur a ni a, tun hmaa mite ang mai mai loin hna an thawk tur a ni ang. Mizoramah MNF kaihhruai sorkar thar a lo piang ta a, Krismas leh Kumthar chawlh hmang zoin ministry tharin bul an ṭan dawn ta a, minister-te pawhin hna an thawk ṭan tak tak dawn ta. Mizoramah hian ‘minister viak ṭha’ han tih mai hi ṭawng­kamah kan hmang fo a, kan tehna hman hi a dik lo palh ang tih a hlauhawm. Mi­nister-te zingah me­dia han hmang thiam deuh te, sorkar official thuchhuaha chanchinbu leh tele­vision lama lang tam bikte an awm ṭhin a, chumi piah lamah chuan social media lam han hmang uar riau bikte pawh an awm ṭhin. Media lama lang tam deuh­te hi minister viak ṭha leh hnathawk ṭha, taima bika tehna atana kan hmang a nih chuan kan tisual ang. Tun apangin minister ṭhenkhat an thil tih apiang deuhthaw social media lama thehdarh thiam riau an awm ṭan tawh a, ṭhen­khat chu hna ṭha tak an thawh ngei ngei pawh puanzar nachang hre lo leh thiam lo an awm leh ang. Hei vang hian tu minister pawh, chief minister tiamin an hnathawh aṭangin kan teh tur a ni a, tuna an thusawi te, an thil tlawh leh fan kual te, an tih tur an ‘sawi’ ringawt hi chu tehna leh infakna tur a la tling lo. Minister viak ṭha chuan kum nga chhung thuneihna an chan chhungin a department chanah a ṭha zawng­in danglamna a thlen tur a ni a, tun hmaa mite ang mai mai loin hna an thawk tur a ni ang.", "summary": "Mizoramah MNF kaihhruai sorkar thar a lo piang ta a, Krismas leh Kumthar chawlh hmang zoin ministry tharin bul an ṭan dawn ta a, minister-te pawhin hna an thawk ṭan tak tak dawn ta.Mizoramah hian ‘minister viak ṭha’ han tih mai hi ṭawng­kamah kan hmang fo a, kan tehna hman hi a dik lo palh ang tih a hlauhawm. Minister zingah media hmang thiam deuh buk te an awm thin. Media lama lang tam deuh hi minister viak tha tehna atan kan hmang a nih chuan kan tisual mai thei. Minister ṭhenkhat an thiltih apiang media lama thehdarh an awm a, thenkhat chuan an hnathawh tha tak tak puanzar nachang hre lo pawh an awm, hei vang hian media atang ni loin an thil tih atangin kan teh tur a ni. Minister viak. Tha chuan kum 5 chhung danglamna a thlen tur a ni a, tun hmaa mite ang mai mai ni loin hna a thawk tur a ni." }, { "summarization_id": "790", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/131007", "file_name": "H-118-03/02/2025-hmasawnna leh a man", "original_text": "Aizawl Municipal Council (AMC) chairman chuan, Aizawl khawpui chhungah fly-over bridge hmun pathumah siam a nih dawn thu a sawi. Hetih lai hian AMC hotute chuan, an hmalakna hrang hrangah dodaltu an awm ṭhin avangin hna thawh chak a har ṭhin thu an sawi.Hmasawnna hna thawh a nih dawn hian nghawng a nei ve ṭhin a, hma­sawnna lian thamah phei chuan nghawng a nei lian ṭhin hle. Kawngpui ṭha kan neih dawn chuan kawngpui laihna tur hmun neituten an tawrh a ngai a, kawlphetha tam tham pek chhuah dawn chuan dam siamna lamah a chhehvela mi chengten an tuar a, khawpuia building lian tham din dawn pawhin a bula chengte tan emaw chuan hnawksak a tling. Hetihlai hian hmasawn kan duh a nih si chuan a man kan pek a ngai a, a tuartu hi chu an awm lo thei lo.Aizawl khawpui dinhmun kan hre tlang a, kawngpui a lian tawk lo a, kawng a tam tawk lo a, lirthei a pun chak si avangin traffic jam hi kan buaina lian ber pakhat a ni ta. He mi tihziaawm dan ngaihtuahtu lam hian harsatna an tawk zel a, ram/state danga huaisen taka an kal tlang hrawkna turah Mizoramah hi chuan tute emaw an vui/nawrh tlat chuan kan ṭhulh leh fo mai.Tuna AMC-in fly over bridge siam a tum pawh hi sawiseltu leh dodaltu chu an awm leh ngei dawn tih a chiang a; nimahsela a chhawrtu tur mipui an ṭhathnem zawk avangin thuneitu lam tan ram tana ṭha ngaihtuah chunga huaisen taka thutlukna siam a ṭul ang. Hmasawn kan duh a nih chuan a man kan pek a ngai a, thil hi a thlawna neih vek theih a ni lo e. Aizawl Municipal Council (AMC) chairman chuan, Aizawl khawpui chhungah fly-over bridge hmun pathumah siam a nih dawn thu a sawi. Hetih lai hian AMC hotute chuan, an hmalakna hrang hrangah dodaltu an awm ṭhin avangin hna thawh chak a har ṭhin thu an sawi.Hmasawnna hna thawh a nih dawn hian nghawng a nei ve ṭhin a, hma­sawnna lian thamah phei chuan nghawng a nei lian ṭhin hle. Kawngpui ṭha kan neih dawn chuan kawngpui laihna tur hmun neituten an tawrh a ngai a, kawlphetha tam tham pek chhuah dawn chuan dam siamna lamah a chhehvela mi chengten an tuar a, khawpuia building lian tham din dawn pawhin a bula chengte tan emaw chuan hnawksak a tling. Hetihlai hian hmasawn kan duh a nih si chuan a man kan pek a ngai a, a tuartu hi chu an awm lo thei lo.Aizawl khawpui dinhmun kan hre tlang a, kawngpui a lian tawk lo a, kawng a tam tawk lo a, lirthei a pun chak si avangin traffic jam hi kan buaina lian ber pakhat a ni ta. He mi tihziaawm dan ngaihtuahtu lam hian harsatna an tawk zel a, ram/state danga huaisen taka an kal tlang hrawkna turah Mizoramah hi chuan tute emaw an vui/nawrh tlat chuan kan ṭhulh leh fo mai.Tuna AMC-in fly over bridge siam a tum pawh hi sawiseltu leh dodaltu chu an awm leh ngei dawn tih a chiang a; nimahsela a chhawrtu tur mipui an ṭhathnem zawk avangin thuneitu lam tan ram tana ṭha ngaihtuah chunga huaisen taka thutlukna siam a ṭul ang. Hmasawn kan duh a nih chuan a man kan pek a ngai a, thil hi a thlawna neih vek theih a ni lo e.", "summary": "22nd April,2015 Aizawl Municipal Council Chairman chuan Aizawl khawpui chhungah fly over bridge hmun pathumah siam a nih dawn thu a sawi. Hmasawnna hna thawh a nih dawn hian Aizawl khaw chhung ang,kawng chep leh kawng tê angah chuan nghawng a nei lian thin hle a.State dangte'n huaisen taka an kal tlangpui thin angah,tute emaw an nawrh tlat chuan siam tura ruahman pawh thulh a ni fo thin. AMC-in fly over bridge an siam tumah pawh hian sawiseltu leh dodaltu an awm ngei ang a.Mahse,hmasawn kan duh chuan a thlawna neih vek theih a ni lo tih hriain,a man kan pek a ngai a ni." }, { "summarization_id": "791", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18292", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Council of Ministers tun hnaia inhmukhawm chuan Mizoram sorkarin thisen sawngbawlna man, blood processing fee a lak chu tihtawp a rel a, hman nghal tura tih a ni. Health minister chuan, \"Mipuite chhâwk zângkhai kan duh vanga blood processing fee lak ṭhin titawp kan ni,\" a ti.Thisen dawngtute hnen aṭanga blood processing fee, unit khatah Rs. 550 zel lak hi State Blood Transfusion Council (SBTC) chuan kum 2014 khan a rêl a; khatihlaia Health minister khan sorkar laipui duh dan angin, thisen dawngtute ṭangin processing fee lâk a nih dawn thu hi a lo sawi chhuak tawh a ni.Tunah sorkar thar a ding a, mipuite chhawk zangkhai thei turin ṭan an la nghal hi a lawmawm hle mai a, hei hian thil dangah nghawng nei zui lo thei se a lawmawm khawp ang. Mizoram sorkar hi sum indaih lo reng renga kal tawh a ni a, sorkar hnathawk hlawh tihsan a nih hnu phei hi chuan sum lama harsatna hi a pung zel ang tih a hlauhawm a, chutihlaia nghawng nei lian tak tur thutlukna an siam hi sorkar hian sum hmuhna tur dang a hria a nih ngei hmel.Sorkar hi thutlukna siamtu a ni a, pawisa a awm lo an tih pawhin an duhna lamah chuan an dah thei zel tho a; tunah pawh hian thisen sawngbawlna man tihtawp a nih tak avang hian sorkar hi lo hek deuh pawh ni se mipui lamin a hlawkna an tel dawn thung a, chumi nghawng zel sum leh pai dinhmun chinfel chu sorkar mawh a ni tawh ang.He thutlukna an siam theih chhan hi sum hmuhna tur dang a awm ni ngei turah ngai ila, Health department hmalakna kawngah thil dangin a tawrh loh tura thutlukna an siam a nih chuan sorkar thurel hi mipuite tan thil lawmawm tak a ni. He thutlukna hian ram leh mipui hmasawnna turah kawng dangin nghawng nei zui lo se, mipuite zangkhaina tur zawnga sorkar a kal hi thil lawmawm tak a ni. Council of Ministers tun hnaia inhmukhawm chuan Mizoram sorkarin thisen sawngbawlna man, blood processing fee a lak chu tihtawp a rel a, hman nghal tura tih a ni. Health minister chuan, \"Mipuite chhâwk zângkhai kan duh vanga blood processing fee lak ṭhin titawp kan ni,\" a ti.Thisen dawngtute hnen aṭanga blood processing fee, unit khatah Rs. 550 zel lak hi State Blood Transfusion Council (SBTC) chuan kum 2014 khan a rêl a; khatihlaia Health minister khan sorkar laipui duh dan angin, thisen dawngtute ṭangin processing fee lâk a nih dawn thu hi a lo sawi chhuak tawh a ni.Tunah sorkar thar a ding a, mipuite chhawk zangkhai thei turin ṭan an la nghal hi a lawmawm hle mai a, hei hian thil dangah nghawng nei zui lo thei se a lawmawm khawp ang. Mizoram sorkar hi sum indaih lo reng renga kal tawh a ni a, sorkar hnathawk hlawh tihsan a nih hnu phei hi chuan sum lama harsatna hi a pung zel ang tih a hlauhawm a, chutihlaia nghawng nei lian tak tur thutlukna an siam hi sorkar hian sum hmuhna tur dang a hria a nih ngei hmel.Sorkar hi thutlukna siamtu a ni a, pawisa a awm lo an tih pawhin an duhna lamah chuan an dah thei zel tho a; tunah pawh hian thisen sawngbawlna man tihtawp a nih tak avang hian sorkar hi lo hek deuh pawh ni se mipui lamin a hlawkna an tel dawn thung a, chumi nghawng zel sum leh pai dinhmun chinfel chu sorkar mawh a ni tawh ang.He thutlukna an siam theih chhan hi sum hmuhna tur dang a awm ni ngei turah ngai ila, Health department hmalakna kawngah thil dangin a tawrh loh tura thutlukna an siam a nih chuan sorkar thurel hi mipuite tan thil lawmawm tak a ni. He thutlukna hian ram leh mipui hmasawnna turah kawng dangin nghawng nei zui lo se, mipuite zangkhaina tur zawnga sorkar a kal hi thil lawmawm tak a ni. Council of Ministers tun hnaia inhmukhawm chuan Mizoram sorkarin thisen sawngbawlna man, blood processing fee a lak chu tihtawp a rel a, hman nghal tura tih a ni. Health minister chuan, \"Mipuite chhâwk zângkhai kan duh vanga blood processing fee lak ṭhin titawp kan ni,\" a ti. Thisen dawngtute hnen aṭanga blood processing fee, unit khatah Rs. 550 zel lak hi State Blood Transfusion Council (SBTC) chuan kum 2014 khan a rêl a; khatihlaia Health minister khan sorkar laipui duh dan angin, thisen dawngtute ṭangin processing fee lâk a nih dawn thu hi a lo sawi chhuak tawh a ni. Tunah sorkar thar a ding a, mipuite chhawk zangkhai thei turin ṭan an la nghal hi a lawmawm hle mai a, hei hian thil dangah nghawng nei zui lo thei se a lawmawm khawp ang. Mizoram sorkar hi sum indaih lo reng renga kal tawh a ni a, sorkar hnathawk hlawh tihsan a nih hnu phei hi chuan sum lama harsatna hi a pung zel ang tih a hlauhawm a, chutihlaia nghawng nei lian tak tur thutlukna an siam hi sorkar hian sum hmuhna tur dang a hria a nih ngei hmel. Sorkar hi thutlukna siamtu a ni a, pawisa a awm lo an tih pawhin an duhna lamah chuan an dah thei zel tho a; tunah pawh hian thisen sawngbawlna man tihtawp a nih tak avang hian sorkar hi lo hek deuh pawh ni se mipui lamin a hlawkna an tel dawn thung a, chumi nghawng zel sum leh pai dinhmun chinfel chu sorkar mawh a ni tawh ang. He thutlukna an siam theih chhan hi sum hmuhna tur dang a awm ni ngei turah ngai ila, Health department hmalakna kawngah thil dangin a tawrh loh tura thutlukna an siam a nih chuan sorkar thurel hi mipuite tan thil lawmawm tak a ni. He thutlukna hian ram leh mipui hmasawnna turah kawng dangin nghawng nei zui lo se, mipuite zangkhaina tur zawnga sorkar a kal hi thil lawmawm tak a ni.", "summary": "Council of Ministers tun hnaia inhmukhawm chuan Mizoram sorkarin thisen sawngbawlna man, blood processing fee a lak chu tihtawp a rel a, hman nghal tura tih a ni. Thisen dawngtute hnen atanga blood processing fee, unit khatah Rs. 550 zel lak hi SBTC chuan kum 2014 khan a rel a. Tunah sorkar thar a ding a, mipuite chhawk thei turin tan a la nghal hi a lawmawm hle mai. Mizoram sorkar hi sum indaih lo reng renga kal tawh a ni a, sorkar hnathawk hlawh tihsan a nih hnu phei chuan sum lama harsatna a pung zel ang tih a hlauhawm. Sorkar hian pawisa a awm lo pawh ti se, an duhna lamah chuan an dah zel thei tho, tuna thisen sawngbawlna man tihtawp a nih pawh hian sorkar chu hek deuh mahse mipuiin hlawkna kan tel dawn a, he thuthlukna an siam theih chhan hi sum hmuhna dang a awm ni ngei tur a ni. He thutlukna hi a lawmawm hle a ni." }, { "summarization_id": "792", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6257", "file_name": "H-20-26/01/2025-Mizoram ka ngaina", "original_text": "Mizoram hi ka ngaina - DoNER Minister Mizoram NewsMizoram hi ka ngaina - DoNER Minister admin 14-Nov-2024 05:03 PM DoNER Minister Jyotiraditya M Scindia leh Chief Minister Lalduhoma chuan vawiin (14.11.2024) chhun khan Planning Conference Hall-ah DoNER kaltlanga Mizorama hnathawh hrang hrangte an thlirho. Jyotiraditya M Scindia chuan Mizoram a ngainat thu a sawi. Sorkar thuchhuah tarlan danin, DoNER Minister chuan Chief Minister Lalduhoma leh a pa lo inthian thatna avangin Mizoram a ngainat thu sawiin, 'He inlaichinna thinlung hi thawhhona tha zawk awm tirtuah hman ka duh. Project endik ringawt turin ka lo kal lo va, kan focus area-a kan zirchianna leh hmasawn zel tura in mamawh rawtna tha tak tak ka rawn keng a ni,' a ti. Mizoram chuan khawchhak lama India chhuahka hmun pawimawh taka awm a nih thu sawiin DoNER Minister chuan, 'Ti hmasawn zel turin kan inpeih a ni. Review meeting-ah hian hmasawnna nghet leh khuarei daih Mizoramin a hmuh a, hmalam a pan zel theihna tur sawihona leh ruahmannate neih kan duh,' tiin project kal meka harsatna awmte a theih anga bawhzui zel a nih tur thu a sawi. DoNER Sr. Economic Adviser Dr Md Nazmuddin chuan DoNER Ministry-in hmasawnna huang thenkhata Mizoram dinhmun tlangpui leh hmalak zelna tur rawtna a neihte a tarlang a, chung an rawtnate behchhan chuan sawihona an nei nghal zel.", "summary": "DoNER Minister Jyotiraditya M Scindia leh Chief Minister Lalduhoma chuan ni 14.11.2024 chhun khan Planning Conference Hall-ah DoNER kaltlangin Mizorama hnathawh hrang hrangte an thlir ho.DoNER Minister chuan CM Lalduhoma leh a pa lo inthian thatna avangin Mizoram a ngainat thu sawiin,an inlaichinna chuan thawhhona tha zawk a awm tir theih a beisei bawk.DoNER Sr.Economic Adviser Dr Md Nazmuddin chuan DoNER Ministry-in hmasawnna huang thenkhata Mizoram dinhmun tlangpui leh hmalak zelna tur rawtna a neihte a tarlang a, chung an rawtnate behchhan chuan sawihona an nei nghal zel bawk." }, { "summarization_id": "793", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_.27.1.25", "original_text": "The Mizoram (Village Councils) Bill 2024 sawiho Mizoram-a Village Council kalpuina dan hman mek thlakna tur Bill, 'The Mizoram (Village Councils) Bill 2024' chungchanga inrawnkhawmna chu nimin khan a tum hnihna atan Aizawl-a Secretariat Conference Hall-ah neih a ni. He inrawnkhawmna hun hi LAD Minister C. Lalsawivunga chuan kaihruaiin LAD changtu Secretary Teresy Vanlalhruaii chuan 'The Mizoram (Village Councils) Bill 2024' chungchang a sawizau a. LAD Minister C. Lalsawivunga chuan thingtlang lam khuate tihhmasawnna tur te, mahni inrelbawl thei tur a thuneihna pek te leh khawtlang tana hamthatna hrang hrang awmte chak zawk a kalpui a nih theih nan ‘The Mizoram (Village Councils) Bill, 2024’ chu ruahman a nih thu a sawi a. Khawtlang tihhmawsawn nana inkaihhruaina tur a nih dawn avangin uluk tak a zirchian leh sawiho a pawimawh thu sawiin, Consultative Committee thutkhawm hmasa thurel bawhzui a chak taka hma latu,’Drafting Committee’ te inpekna chu lawmawm a tih thu a sawi bawk. The Mizoram (Village Councils) Bill, 2024-ah hian Village Council din a nih theih dan te, Village Council member bituk zat te, Village Council hruaitu thlan dan te leh inthlanna chuh tura thil ngai hrang hrangte a awm a. Village Council thuneihna te leh hmasawnna hna thawh kawng a inkaihhruaina leh mawhphurhna te a chuang a ni. Nimin-a inrawnkhawmna ah hian LAD a thawktute, Drafting Committee member, Political party leh tlawmngai pawl aiawhtean tel a. He Bill hi uluk taka zir leh sawiho a ni.", "summary": "The Mizoram (Village Councils) Bill 2024 sawiho Mizoram-a VC kalpuina dan hman mek thlakna tur Bill chungchang sawihona chu a tum hnihna atan Secretariat Conference Hall-ah neih a ni. LAD Minister C.Lalsawivunga chuan kaihruaiin Secretary in a sawizau. LAD Minister chuan thingtlang khua tihhmasawnna tur te, mahni inrelbawl thri tura thuneihna pek leh khawtlang tana hamthatna hrang hrang awmte chak zawk a kalpui a nih theih nana he Bill hi kalpui a nih thu sawiin Consultative Committee thutkhawm hmasa thurel bawhzuitu 'Drafting Committee' te inpekna chu lawmawm a tih thu a sawi bawk. He Billah hian VC din a nih theih dan te, VC member bituk zat te, VC thuneihna hrang hrang leh inkaihhruaina te a chuang a ni. Thutkhawmah hian Drafting Committee member, Political party leh tlawmngai pawl aiawhte telin he bill hi zir leh sawiho a ni." }, { "summarization_id": "794", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11382", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan Aizawl Municipal Corporation huam chhunga lockdown a puan chu tukin aṭangin a phelh ta a, hetihlai hian Covid-19 No Tolerance Drive puang zuiin mipuite Covid-19 laka an him theihna turin ruahmanna thar a siam.Covid-19 avanga mipui tawrhna hi a nasa ta hle mai a, a retheiin an retheih zual phah a, mi hausa ṭhenkhatin an tlakchiat phah dâwn niin a lang a, sorkar meuh pawhin a harsat phah hle tih a takin kan hmu mêk.He hripui hian kan nunphung nasa takin a tibuai tawh a, kha leh chen kha hnathawk thei loa kan inkharkhip a, kan inkhung hran tawh hnuah pawh hripui avanga harsatna hi a ziaawm thei lo. Hei vang hian inkharkhip reng ai chuan nunphung pangngaia zawi zawia kir leh tura ruahmanna siam a, fimkhur zual tura inzirtir hi thil tihâwm tak a ni reng a ni.Sorkar hian ruahmanna siam mah se a taka tihlawhtling theitu chu mipuite kan ni a, sorkarin ruahmanna a neih ṭhat phawt chuan mipui nawlpui hi chuan thu an awih ṭhin tlangpui a, hei vang hian Covid-19 laka kan him theihna tur hian ruahmanna ṭha kan mamawh ta hle a ni.Hetiang hi kan dinhmun a nih avangin Covid-19 laka kan himna tur hian mipui leh sorkar thawhhona ṭha a awm a ngai tih lang a, sorkarin ruahmanna a siamte a hlawhtlinna turin mipuiin thuawih zir ila; tun hi fimkhur hun a ni mai lo a, a hma aia fimkhur zual hun a ni tih i hre reng ang u. Mizoram sorkar chuan Aizawl Municipal Corporation huam chhunga lockdown a puan chu tukin aṭangin a phelh ta a, hetihlai hian Covid-19 No Tolerance Drive puang zuiin mipuite Covid-19 laka an him theihna turin ruahmanna thar a siam.Covid-19 avanga mipui tawrhna hi a nasa ta hle mai a, a retheiin an retheih zual phah a, mi hausa ṭhenkhatin an tlakchiat phah dâwn niin a lang a, sorkar meuh pawhin a harsat phah hle tih a takin kan hmu mêk.He hripui hian kan nunphung nasa takin a tibuai tawh a, kha leh chen kha hnathawk thei loa kan inkharkhip a, kan inkhung hran tawh hnuah pawh hripui avanga harsatna hi a ziaawm thei lo. Hei vang hian inkharkhip reng ai chuan nunphung pangngaia zawi zawia kir leh tura ruahmanna siam a, fimkhur zual tura inzirtir hi thil tihâwm tak a ni reng a ni.Sorkar hian ruahmanna siam mah se a taka tihlawhtling theitu chu mipuite kan ni a, sorkarin ruahmanna a neih ṭhat phawt chuan mipui nawlpui hi chuan thu an awih ṭhin tlangpui a, hei vang hian Covid-19 laka kan him theihna tur hian ruahmanna ṭha kan mamawh ta hle a ni.Hetiang hi kan dinhmun a nih avangin Covid-19 laka kan himna tur hian mipui leh sorkar thawhhona ṭha a awm a ngai tih lang a, sorkarin ruahmanna a siamte a hlawhtlinna turin mipuiin thuawih zir ila; tun hi fimkhur hun a ni mai lo a, a hma aia fimkhur zual hun a ni tih i hre reng ang u. Mizoram sorkar chuan Aizawl Municipal Corporation huam chhunga lockdown a puan chu tukin aṭangin a phelh ta a, hetihlai hian Covid-19 No Tolerance Drive puang zuiin mipuite Covid-19 laka an him theihna turin ruahmanna thar a siam. Covid-19 avanga mipui tawrhna hi a nasa ta hle mai a, a retheiin an retheih zual phah a, mi hausa ṭhenkhatin an tlakchiat phah dâwn niin a lang a, sorkar meuh pawhin a harsat phah hle tih a takin kan hmu mêk. He hripui hian kan nunphung nasa takin a tibuai tawh a, kha leh chen kha hnathawk thei loa kan inkharkhip a, kan inkhung hran tawh hnuah pawh hripui avanga harsatna hi a ziaawm thei lo. Hei vang hian inkharkhip reng ai chuan nunphung pangngaia zawi zawia kir leh tura ruahmanna siam a, fimkhur zual tura inzirtir hi thil tihâwm tak a ni reng a ni. Sorkar hian ruahmanna siam mah se a taka tihlawhtling theitu chu mipuite kan ni a, sorkarin ruahmanna a neih ṭhat phawt chuan mipui nawlpui hi chuan thu an awih ṭhin tlangpui a, hei vang hian Covid-19 laka kan him theihna tur hian ruahmanna ṭha kan mamawh ta hle a ni. Hetiang hi kan dinhmun a nih avangin Covid-19 laka kan himna tur hian mipui leh sorkar thawhhona ṭha a awm a ngai tih lang a, sorkarin ruahmanna a siamte a hlawhtlinna turin mipuiin thuawih zir ila; tun hi fimkhur hun a ni mai lo a, a hma aia fimkhur zual hun a ni tih i hre reng ang u.", "summary": "Mizoram sorkar chuan AMC huam chhunga lockdown a puan chu tukin aṭangin a phelh ta a, hetihlai hian Covid-19 No Tolerance Drive puang zuiin mipuite Covid-19 laka an him theihna turin ruahmanna thar a siam. Covid vanga mipui tawrhna hi a nasa hle a, sorkar meuh pawh a lu a hai. He hripui hian nunphung nasa takin a tibuai tawh. Hei vang hian inkharkhip reng ai chuan nunphung pangngaia zawi zawia kîr leh tura ruahmanna siam a, fimkhur zual tura inzirtir hi thil lawmawm a ni. Sorkarin ruahmanna tha tak siam mahse mipuiin kan zawm a ngai a, hetiang hi kan dinhmun a nih avangin mipui leh sorkar thawhhona tha a ngai a ni. Tun hi fimkhur hun a ni mai lo a, a hma aia fimkhur zual hun a ni tih i hre reng ang u." }, { "summarization_id": "795", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Parliament-ah Kuva leh Sawhthing lakluh tihtawp a phut thu Rajya Sabha MP in a sawi Parliament thutkhawm neih mekah Mizoram Rajya Sabha MP K. Vanlalvena chuan rampawn atanga Kuhva leh Sawhthing lakluh tihtawp a phut thu a sawi. Parliament thutkhawm neih mekah hian nimin khan Rajya Sabha-a Zero Hour-ah thu sawiin K. Vanlalvena chuan North East-a kuthnathawktu ten an thlai thar Kuhva leh Sawhthing hralhna ah harsatna an tawh thu sawiin, he harsatna an tawh chhan chu thenawm ram dangte atanga heng thlaite hi India rama lakluh vang a nih thu a sawi a. North East mipui tam takte ei leh bar a an inghahna chu Kuhva leh Sawhthing a nih thu sawiin, Myanmar atanga dan lova kuhva ro tam tak Mizoram leh Manipur kaltlanga lakluh a nih thu a sawi a. India ram leh Myanmar ramri-ah India sawrkarin Custom leh Assam Rifles te a duty tir chungin ramri kaltlangin Smuggler ten Kuhva ro tam tak an la lut tih sawiin, North East mipui tam tak rindan chuan heng smuggler te leh sawrkar mi rawihte hi tangrualin heng sawrkar phalloh kuhva ro tam tak hi ramri kan in an la lut nia an rin thu a sawi bawk a ni. Hei mai bakah hian Central sawrkar chuan China atangin Sawhthing tam tak a chawlut tih Rajya Sabha MP K. Vanlalvena chuan sawiin, tul lo taka heng Sawhthing leh Kuhva foreign ram atanga lakluh hian North East-a kut hnathawktu te eizawnna a tihchhiat avangin Sawhthing leh Kuhva lakluh hi tihtawp thuai a phut thu a sawi a ni.", "summary": "Parliament-ah Kuva leh Sawhthing lakluh tihtawp a phut thu Rajya Sabha MP in a sawi Parliament thutkhawm neih mekah MP K.Vanlalven chuan rampawn atang Kuhva leh Sawhthing lakluh tihtawp a phut thu a sawi. North East-a Kuthnathawktu ten an thlai thar hralhnaah harsatna an tawh thu sawiin, a chhan chu thenawm ram dangte atanga heng thlaite hi India rama lakluh vang a nih thu a sawi. India ram leh Myanmar ramri-ah sipai duty tirin chung kaltlang chuan Kuhva ro tam tak Smuggler ten an lalut tih a sawi. NE mipui tamtak rindan chuan heng Smuggler te leh sawrkar mi rawihte hi an tangrual a, an la lut nia sawiin hei bakah Central Sawrkar chuan China atangin Sawhthing tam tak a chawlut a, hei hian NE kuthnathawktute eizawnna a tihchhiat thu sawiin titawp turin a duh thu a sawi." }, { "summarization_id": "796", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/12415", "file_name": "H-258-19/02/2025-Mamit leh Karimganj DC inbia hi", "original_text": "Mamit district chhung, Thinghlun khaw daia Mizo pa thlám Assam sorkar mi leh sate'n an hâl chungchangah tun hnai khan Kanhmunah Mamit DC leh Karimganj DC-te an inbia a, ramri chingfel turin state sorkara thuneitu sang zawkah thlen an rél. Hetih lai hian, MZP chuan, Assam sorkarin ngaihdam an dil hmaa DC level-a inbiak chu an dem thu leh an pawm loh thu an tarlang.Tun hnaiah Mizo­ram chhung ni ngeia kan pawma Mizo pa thlam chu Assam police silai kengten suasamin an hal a, huan thlai dangte pawh an tichhia. TV news report aṭanga a lan danin Assam police-te hi Karimganj DC hoa thawk chhuak an ni a, amah ngei hian thlam tichhe tur hian thu a pe niin a lang a; he thil thlengah hian Mizoram sorkar lam pawhin Kanhmun Police Station-ah FIR an thehlut a ni.Mizoram sorkar hian he thila FIR an thehluh hian Assam lama thil tisualtute hi man chhuak turin an umzui ngei dawna a lan laiin, Mizoram lama pawi rawn khawihtua an hotupa ber nia lang Karimganj DC chu Mizoram chhung Kanhmunah a lo lut a, Mamit DC nen an inbe leh lawi si a, he thil thlen dan hi mipui pawhin mak an ti a ni. MZP phei chuan Assam sorkarin ngaihdam an dil hmaa inbiakna hi an pawm theih loh thu an chhuah.Hetia a lan dan chuan Karim­ganj DC leh Mamit DC-te inbia hian thuneitu sang zawkte kuta thlen turin an rel tawh a, chuti a nih chuan thlam hala mawhphurtu bera kan ngaih hi chu a insawi fiahlim a ni ta deuh ber a. Kanhmun PS-a Mizoram sorkar lam FIR thehluh hi bawhzui pawh ni ta se Karimganj DC hi va man emaw, man tura thuneitu sang zawka hêk emaw, thubuai va siamsak emaw lam chu a harsa dawn a nih hmel.Engpawhnise buaina nasa zawk pumpelh tuma inbiakna a awm hi chu thil ṭha a ni a, remna zawn hi thil tihâwm tak pawh a ni a; nimahsela Mizoram chhunga pawi rawn khawihtu zinga a mawhphurtu bera Mizo mipui pawhin kan puh rawn ber nena kan sorkar aiawhte an han indawr mai hi chu thil danglam tak chu a ni a, MZP-in an pawm lo pawh hi a mak lo. Mamit district chhung, Thinghlun khaw daia Mizo pa thlám Assam sorkar mi leh sate'n an hâl chungchangah tun hnai khan Kanhmunah Mamit DC leh Karimganj DC-te an inbia a, ramri chingfel turin state sorkara thuneitu sang zawkah thlen an rél. Hetih lai hian, MZP chuan, Assam sorkarin ngaihdam an dil hmaa DC level-a inbiak chu an dem thu leh an pawm loh thu an tarlang.Tun hnaiah Mizo­ram chhung ni ngeia kan pawma Mizo pa thlam chu Assam police silai kengten suasamin an hal a, huan thlai dangte pawh an tichhia. TV news report aṭanga a lan danin Assam police-te hi Karimganj DC hoa thawk chhuak an ni a, amah ngei hian thlam tichhe tur hian thu a pe niin a lang a; he thil thlengah hian Mizoram sorkar lam pawhin Kanhmun Police Station-ah FIR an thehlut a ni.Mizoram sorkar hian he thila FIR an thehluh hian Assam lama thil tisualtute hi man chhuak turin an umzui ngei dawna a lan laiin, Mizoram lama pawi rawn khawihtua an hotupa ber nia lang Karimganj DC chu Mizoram chhung Kanhmunah a lo lut a, Mamit DC nen an inbe leh lawi si a, he thil thlen dan hi mipui pawhin mak an ti a ni. MZP phei chuan Assam sorkarin ngaihdam an dil hmaa inbiakna hi an pawm theih loh thu an chhuah.Hetia a lan dan chuan Karim­ganj DC leh Mamit DC-te inbia hian thuneitu sang zawkte kuta thlen turin an rel tawh a, chuti a nih chuan thlam hala mawhphurtu bera kan ngaih hi chu a insawi fiahlim a ni ta deuh ber a. Kanhmun PS-a Mizoram sorkar lam FIR thehluh hi bawhzui pawh ni ta se Karimganj DC hi va man emaw, man tura thuneitu sang zawka hêk emaw, thubuai va siamsak emaw lam chu a harsa dawn a nih hmel.Engpawhnise buaina nasa zawk pumpelh tuma inbiakna a awm hi chu thil ṭha a ni a, remna zawn hi thil tihâwm tak pawh a ni a; nimahsela Mizoram chhunga pawi rawn khawihtu zinga a mawhphurtu bera Mizo mipui pawhin kan puh rawn ber nena kan sorkar aiawhte an han indawr mai hi chu thil danglam tak chu a ni a, MZP-in an pawm lo pawh hi a mak lo. Mamit district chhung, Thinghlun khaw daia Mizo pa thlám Assam sorkar mi leh sate'n an hâl chungchangah tun hnai khan Kanhmunah Mamit DC leh Karimganj DC-te an inbia a, ramri chingfel turin state sorkara thuneitu sang zawkah thlen an rél. Hetih lai hian, MZP chuan, Assam sorkarin ngaihdam an dil hmaa DC level-a inbiak chu an dem thu leh an pawm loh thu an tarlang. Tun hnaiah Mizo­ram chhung ni ngeia kan pawma Mizo pa thlam chu Assam police silai kengten suasamin an hal a, huan thlai dangte pawh an tichhia. TV news report aṭanga a lan danin Assam police-te hi Karimganj DC hoa thawk chhuak an ni a, amah ngei hian thlam tichhe tur hian thu a pe niin a lang a; he thil thlengah hian Mizoram sorkar lam pawhin Kanhmun Police Station-ah FIR an thehlut a ni. Mizoram sorkar hian he thila FIR an thehluh hian Assam lama thil tisualtute hi man chhuak turin an umzui ngei dawna a lan laiin, Mizoram lama pawi rawn khawihtua an hotupa ber nia lang Karimganj DC chu Mizoram chhung Kanhmunah a lo lut a, Mamit DC nen an inbe leh lawi si a, he thil thlen dan hi mipui pawhin mak an ti a ni. MZP phei chuan Assam sorkarin ngaihdam an dil hmaa inbiakna hi an pawm theih loh thu an chhuah. Hetia a lan dan chuan Karim­ganj DC leh Mamit DC-te inbia hian thuneitu sang zawkte kuta thlen turin an rel tawh a, chuti a nih chuan thlam hala mawhphurtu bera kan ngaih hi chu a insawi fiahlim a ni ta deuh ber a. Kanhmun PS-a Mizoram sorkar lam FIR thehluh hi bawhzui pawh ni ta se Karimganj DC hi va man emaw, man tura thuneitu sang zawka hêk emaw, thubuai va siamsak emaw lam chu a harsa dawn a nih hmel. Engpawhnise buaina nasa zawk pumpelh tuma inbiakna a awm hi chu thil ṭha a ni a, remna zawn hi thil tihâwm tak pawh a ni a; nimahsela Mizoram chhunga pawi rawn khawihtu zinga a mawhphurtu bera Mizo mipui pawhin kan puh rawn ber nena kan sorkar aiawhte an han indawr mai hi chu thil danglam tak chu a ni a, MZP-in an pawm lo pawh hi a mak lo.", "summary": "16th October,2020 Thinghlun khaw daia Mizo pa thlâm chu Assam police silai kengten suasamin an hâl a,huan thlai dangte pawh an tichhia.TV news report aṭanga a lan danin Assam police-te hi Karimganj DC hoa thawk chhuak an ni a,amah ngeiin thlam tichhe turin thu a pe niin a lang.He buainaah hian Mizoram sawrkar lam pawhin Kanhmun Police Station-ah FIR-an thehlut. Hemi buaina chungchangah hian Kanhmun Mamit DC leh Karimganj DC-te an inbia a,ramri chingfel turin State sawrkara thuneitu sang zawkah thlen an rêl.MZP pawhin Assam sawrkarin ngaihdam an dil hmaa DC level-a inbiak chu an dem thu leh an pawm loh thu an tarlang bawk. Buaina nasa zawk pumpelh tuma inbiakna awm hi a ṭhaṭ rualin,pawi khawihnaa a mawhphurhtu ber Sawrkar hotute nena an indawr leh hi mipui mak tih a hlawh a,thubuai siamsak a harsa dawnin a lang." }, { "summarization_id": "797", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27886", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "ZIDCO chairman thar chuan ZIDCO-in loan pek chhuah leh an tum thu tun hnai khan a puang a, MNF sorkarah mipui beisei angin ZIDCO chu siamthar leh an tum thu sawiin, \"Project hrang hrang siamin bul kan ṭan chho mek a, kan hlawhtlin thuai ka ring. ZIDCO hian loan chi hrang hrangte hi pek leh theih kan tum a ni,\" tiin a sawi.Tun hma deuh khan ZIDCO chak tak leh thawm na tak kan nei ṭhin a, loan-te pe chhuakin project hrang hrang an kalpui. Hlawhtlinna hmu mi ṭhahnem tak an awm rualin an pawisa pukte tiriral a, rul ṭha mang lo tam tak an awm bawk; anmahni an intih chhiat bakah ZIDCO ngei pawh leiba tam tak neiin an chhuah a, a pawi hle a ni.Harsatna hrang hrang avangin PSU ṭhenkhat sorkarin a khar a, an khar loh zingah ZIDCO hi tel mah se tun hma angin a thawm hriat tur a awm ta meuh lo. Tunah ZIDCO lian leh chak zawka kalpui tumna a awm leh ta hi thil lawmawm a nih rualin tun hmaa an tihsual tawh aṭanga an inzir a pawimawh hle ang.Mizo zingah loan awmze hre mang lo emaw tih tur khawpa a lâk lam ringawt phur, a rulh leh lama che ṭha duh lo kan tam hi a vanduaithlak a, hei hi ZIDCO pawhin a tlakchhiat pui viau a nih kha. Tunah chuan thil kal dan fuh tawh lo aṭanga inzir chungin ZIDCO hmel thar hmuh i beisei ang u.ZIDCO tihchak leh tumna hi Mizote industry lama ke pen and tura min tichaktu lo ni zel se, political party mi leh sate induhsakna hmanrua mai mai ni lo, ram tana rotling dinna ni ngei se a ṭha ang. ZIDCO tihchangtlun thar leha loan pe chhuak thei tura kalpui tumna awm hi thil lawmawm tak a ni a, hemi tura ruahmanna awmte hi chak taka kalpui theih ni se a ṭha khawp mai. ZIDCO chairman thar chuan ZIDCO-in loan pek chhuah leh an tum thu tun hnai khan a puang a, MNF sorkarah mipui beisei angin ZIDCO chu siamthar leh an tum thu sawiin, \"Project hrang hrang siamin bul kan ṭan chho mek a, kan hlawhtlin thuai ka ring. ZIDCO hian loan chi hrang hrangte hi pek leh theih kan tum a ni,\" tiin a sawi.Tun hma deuh khan ZIDCO chak tak leh thawm na tak kan nei ṭhin a, loan-te pe chhuakin project hrang hrang an kalpui. Hlawhtlinna hmu mi ṭhahnem tak an awm rualin an pawisa pukte tiriral a, rul ṭha mang lo tam tak an awm bawk; anmahni an intih chhiat bakah ZIDCO ngei pawh leiba tam tak neiin an chhuah a, a pawi hle a ni.Harsatna hrang hrang avangin PSU ṭhenkhat sorkarin a khar a, an khar loh zingah ZIDCO hi tel mah se tun hma angin a thawm hriat tur a awm ta meuh lo. Tunah ZIDCO lian leh chak zawka kalpui tumna a awm leh ta hi thil lawmawm a nih rualin tun hmaa an tihsual tawh aṭanga an inzir a pawimawh hle ang.Mizo zingah loan awmze hre mang lo emaw tih tur khawpa a lâk lam ringawt phur, a rulh leh lama che ṭha duh lo kan tam hi a vanduaithlak a, hei hi ZIDCO pawhin a tlakchhiat pui viau a nih kha. Tunah chuan thil kal dan fuh tawh lo aṭanga inzir chungin ZIDCO hmel thar hmuh i beisei ang u.ZIDCO tihchak leh tumna hi Mizote industry lama ke pen and tura min tichaktu lo ni zel se, political party mi leh sate induhsakna hmanrua mai mai ni lo, ram tana rotling dinna ni ngei se a ṭha ang. ZIDCO tihchangtlun thar leha loan pe chhuak thei tura kalpui tumna awm hi thil lawmawm tak a ni a, hemi tura ruahmanna awmte hi chak taka kalpui theih ni se a ṭha khawp mai. ZIDCO chairman thar chuan ZIDCO-in loan pek chhuah leh an tum thu tun hnai khan a puang a, MNF sorkarah mipui beisei angin ZIDCO chu siamthar leh an tum thu sawiin, \"Project hrang hrang siamin bul kan ṭan chho mek a, kan hlawhtlin thuai ka ring. ZIDCO hian loan chi hrang hrangte hi pek leh theih kan tum a ni,\" tiin a sawi. Tun hma deuh khan ZIDCO chak tak leh thawm na tak kan nei ṭhin a, loan-te pe chhuakin project hrang hrang an kalpui. Hlawhtlinna hmu mi ṭhahnem tak an awm rualin an pawisa pukte tiriral a, rul ṭha mang lo tam tak an awm bawk; anmahni an intih chhiat bakah ZIDCO ngei pawh leiba tam tak neiin an chhuah a, a pawi hle a ni. Harsatna hrang hrang avangin PSU ṭhenkhat sorkarin a khar a, an khar loh zingah ZIDCO hi tel mah se tun hma angin a thawm hriat tur a awm ta meuh lo. Tunah ZIDCO lian leh chak zawka kalpui tumna a awm leh ta hi thil lawmawm a nih rualin tun hmaa an tihsual tawh aṭanga an inzir a pawimawh hle ang. Mizo zingah loan awmze hre mang lo emaw tih tur khawpa a lâk lam ringawt phur, a rulh leh lama che ṭha duh lo kan tam hi a vanduaithlak a, hei hi ZIDCO pawhin a tlakchhiat pui viau a nih kha. Tunah chuan thil kal dan fuh tawh lo aṭanga inzir chungin ZIDCO hmel thar hmuh i beisei ang u. ZIDCO tihchak leh tumna hi Mizote industry lama ke pen and tura min tichaktu lo ni zel se, political party mi leh sate induhsakna hmanrua mai mai ni lo, ram tana rotling dinna ni ngei se a ṭha ang. ZIDCO tihchangtlun thar leha loan pe chhuak thei tura kalpui tumna awm hi thil lawmawm tak a ni a, hemi tura ruahmanna awmte hi chak taka kalpui theih ni se a ṭha khawp mai.", "summary": "ZIDCO chairman thar chuan ZIDCO-in loan pek chhuah leh an tum thu tun hnai khan a puang a, MNF sorkarah mipui beisei angin ZIDCO chu siamthar leh an tum thu sawiin, \"Project hrang hrang siamin bul kan ṭan chho mek a, kan hlawhtlin thuai ka ring. ZIDCO hian loan chi hrang hrangte hi pek leh theih kan tum a ni,\" tiin a sawi. Tun hma deuh khan ZIDCO chak tak leh thawm na tak kan nei thin a, loan te pe chhuakin project hrang hrang an kalpui. Hlawkpui an tam rualin namnul mai mai an tan a, ZIDCO pawh leiba tam tak neiin an chhuah a, a pawi hle. Harsatna hrang hrang vangin PSU thenkhat sorkarin a khâr a, a khar loh zingah ZIDCO hi tel mahse tun hma angin thawm a nei lo. Tunah ZiDCO lian leh chak zawka kapui tumna a awm leh ta hi a lawmawm hle. Mizo zingah loan awmzia hre mang lo tih tur an tam, hei hi ZIDCO pawhin a tlakchhiatpui a nih kha. An thil tawn tawh atangin ZIDCO hmel thar hmuh i beiaei ang. ZIDCO hi mipui tan lo ni zel se, political party induhsakna ang kha ni lo se a tha ang." }, { "summarization_id": "798", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/11/indian-constitution-day-pualin-tobul-thenkhatte.html", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_21/2/25", "original_text": "Nov 26, 2020, Ningani: Narendra Modi Sorkar chuan kum 2015 khan Babasaheb Bhimrao Ambedkar pian kum 125 denchhenin kumtin November 26 hi Constitution Day or Samvidhan Diwas atan a puang a. Ministry of Social Justice and Empowerment chuan hemi chungchang official/gazette notification hi November 19, 2015 khan a ti chhuak a.  Hemi kum ațang hian kumtin November 26 chu Constitution Day or Samvidhan Diwas atan hman a ni ta a, he ni hi India Constitution duangtute zah leh chawimawina ni atan leh  India ram mitinin Danpui an ngaihpawimawh theihna atan duan a ni. Hemi hma hian November 26 hi India ram law minister hmasa ber Dr BR Ambedkar zah leh chawimawina ni atan hmangin National Law Day atan hman a ni țhin.Kumin 2020 hi India Constitution pawm anih kum 71 na lai alo ni  tawh a, hemi avang hian nikum  November 26, 2019 ațanga kum khat chhung  November 26, 2020 thleng chu India ram pumah Indian Constitution in a sawi tlangpui leh Constitution in mipuite tih ve tura a phut hrang hrangte inzirtirna atan hman tur a ni. Vawiin pawh khan ram chhung hmun tam tak, Sorkar office etc ahte *Preamble* sawi rualin Constitution Day hi hman a ni ang.*Constitution țobul* :August 15, 1947 ah India in British kut ațangin independent hmu mahse ram rorelna beh chhan tur Constitution a neih nghal mai loh avangin Indian Constitution peih fel anih hnu January 26, 1950 khan mahnia ro inrel ram niin Constitution hman țan ni hi *Republic Day* a ni.Kum 1934 ațang tawhin Constituent Assembly dina Constitution duan țul tihna a awm tawhin, Communist Party hruaitu MN Roy kha chutiang ngaihdan nei hmasatu a ni a, a hnu lamah Congress Party in an pawm ve zui. Kum 1940 ah British Sorkar chuan Constituent Assembly din chu rem a ti ta a.Independent hma kum  December 9, 1946  khan Constituent Assembly țhut hmasak ber chu țhut khawm a ni a, Constituent Assembly President hmasa ber chu Sachchidananda Sinha a ni. August 29, 1947 ah Draft Constitution duangtu tur Drafting Committee ruatin Chairman atan BR Ambedkar ruat a ni. November 26, 1949 ah Constitution siam/duan  hna chu an thawk zo a. Hman theih tura peih tak tak erawhchu January 24, 1950 a ni a, hemi hnu ni hnih January 26, 1950 ah Constitution chu India danpui a puan niin India ram chu mahnia ro inrel tak tak ram a lo nih tak avangin he ni hi *Republic Day* tih a lo ni ta.*Constituent Assembly* :Constituent Assembly hi December 9, 1946 a țhu tanin January 24, 1950 thleng a awh a, ni 116 chhung țhu khawmin session vawi 11 an nei. Drafting Committee in Consultation an duan uluk takin an sawiho a, siam țhat leh siam rem ngai an khawih bakah English ațanga Hindi a lehlin hna an khawih tel bawk. Constituent Assembly sawihona (debate) hi a pawimawh em avangin a ngaihnawm a, Secularism chungchang  leh thil dang tam tak an sawihonate chu thufing pui pui a ni a, secularism preamble ah hemi hnu kum 30 dawnah seng luh a ni leh ta a ni.PREAMBLE ah hian atirah chuan \"sovereign democratic republic\" tih a ni a, 42nd Amendment ah khan *socialist, secular* tih belh a ni.42nd Amendment hi Emergency lai a ni a, November 2, 1975 ah Constitution Amendment Bill Lok Sabha ah putluh a ni a, Rajya Sabha in November 11, 1976 ah pawmin President in December 1976 ah remtihna hming a ziah hnan a, January 3,1977 ah hman țan a ni.Constituent Assembly lai ațanga *Secular* Constitution a dah duhna Nehru leh Ambedkar te leh midang tam tak ten an neih chu a hnu kum 27 naah a hlawhtling ta a tih theih ang. He 42nd Amendment hi Emergency lai anih avangin Constitution Amendment zinga dan khawih danglamna Article 50 dawn lai a awm avangin sawi hlawh tak a ni a, chung zingah chuan Fundamental rights hlihna pawh a tel.India Constitution hi khawvela ziaka awm  Constitution sei ber a ni. A siam hun chhung hi kum 2 thla 11 leh ni 17 a awh.India Constitution ah hian PREAMBLE bakah 448 article a awm a, chung chu part 25 ah țhen a ni a, schedules 12 leh appendices 5 a nei bawk. Dan siam țhat hi vawi 104  a awm tawh bawk.HRIAT TUR PAWIMAWH TE_1. Constitution of India siamna atan hian ram hrang 10 Constitution rawn leh entawn a ni, chung ram te chu : Britain, Ireland, Japan, USA, South Africa, Germany, Australia, Canada, France, USSR_._2. Dr. BR Ambedkar chu drafting committee chairman a ni a, a thawhrimna avang hian \"father of the Indian Constitution\" atan ngaih leh pawm a ni_._3. Constitution of India, a tira kut ziak bu (hand written copy) English version-ah hian thu mal 1,17,369 a awm a ni_._4. Original Constitution, kut ziak copy ah khan MP 283 ten an hming an ziah hnan a ni_._5. Original hand written copy hi Library of Parliament House ah helium file case hmangin uluk taka vawn țhat a ni_.Source :legislative.gov.inFirst PostNovember 26, 2020@ 10:31 ISTNDTV Nov 26, 2020Money ControlNovember 26, 2020@ 12: 39 IST====26==11==20====Huna Kawlni Kawlvawm", "summary": "Narendra Modi Sorkar chuan kum 2015 khan Babasaheb Bhimrao Ambedkar pian kum 125 denchhenin kumtin November 26 hi Constitution Day or Samvidhan Diwas atan a puang a, he ni hi India Constitution duangtute zah leh chawimawina ni atan leh India ram mitinin Danpui an ngaihpawimawh theihna atan duan a ni a, vawiin pawh ram chhung Sorkar office-ahte Preamble sawi rualin Constitution Day hi hman a ni ang. India-in August 15, 1947-ah British kut ațangin independent hmu mah se ram rorelna beh chhan tur Constitution a neih nghal mailoh avangin Indian Constitution peih fel anih hnu January 26, 1950 khan mahnia ro inrel ram niin Constitution hman țan ni hi Republic Day a ni a, kum 1934 ațangin Constituent Assembly dina Constitution duan țul tihna a awm tawhin, kum 1940-ah British Sorkar chuan Constituent Assembly din chu a remti a. August 29, 1947-ah Draft Constitution duangtu tur Drafting Committee ruatin hman theih tura peih tak tak erawh January 24, 1950 niin a hnu ni 2, January 26, 1950-ah Constitution chu India danpui a puan niin India ram chu mahnia ro inrel tak tak ram a lo ni ta a ni. PREAMBLE-ah hian a tirah chuan sovereign democratic republic tih a ni a, 42nd Amendment ah khan *socialist, secular* tih belh a ni, Constituent Assembly lai ațanga *Secular* Constitution a dah duhna Nehru leh Ambedkar te leh midang tam tak ten an neih chu a hnu kum 27 naah a hlawhtling ta a, he 42nd Amendment hi Emergency lai anih avangin Constitution Amendment zinga dan khawih danglamna Article 50 dawn lai a awm avangin sawi hlawh tak a ni a, chung zingah chuan Fundamental rights hlihna pawh a tel. India Constitution hi khawvela ziaka awm Constitution sei ber niin a siam hun chhung hi kum 2 thla 11 leh ni 17 a ni a, PREAMBLE bakah 448 article a awm a, chung chu part 25-ah țhen niin schedules 12 leh appendices 5 a nei bawk. Dan siam țhat hi vawi 104 a awm tawh bawk." }, { "summarization_id": "799", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/14454", "file_name": "H-259-19/02/2025-mipuiin an titha,sawrkar tan a ngai", "original_text": "'Covid-19 No Tolerance Fornight' puala thuchah a sawiah Mizoram chief minister chuan \"Inenkawl a hautak ṭan ta khawp mai. ZMC-ah ICU khum 17 vel kan nei a, ventilator mamawh an pung zel. Kan ICU khum leh ventilator-in a daih loh damlo serious kan neih a hlauhawm hle. ZMC ICU-ah mi pali an awm mek a, an zinga pakhatin ventilator a hmang. Ward dangah mi 50 awmin, symptom nei mi 21 an awm,\" a ti.Chief minister hian Mizo mipuite thawhhona azara Covid-19 dona kawnga kan tihṭhat thu a sawi a. Hetihlai hian tun hnaiah sorkar hotu lamah mipuiin thu an awih loh avang leh mipui an inthlahdah avanga Covid-19 hri darh leh anga ṭawngkam cheh an awm leh zauh ṭhin.Mipui hian kaihruaitu an mamawh a, chumi atan chuan ram hruaitu pawh kan thlang a, hruaitu lamin an zir chuan Mizo mipuite chu kaihhruai nuam tak kan ni. Tun hnaia Covid-19 hri leng chungchangah phei chuan Mizo mipuite tluka thuawih, thawk ho ṭha leh sorkar pui ṭha hi India ramah an awm lo ang tih a sawi ngam hial ang.Covid-19 hri a ziaawm deuh laia sorkar fak hluak a, sorkar tihṭhat leh sorkar chakna avanga hri do hlawhtling thei dawn dawna inngai a, hri a darh deuh dawna a lan apianga mipui mawhpuh leh daih an awm hi a zialo takzet a ni.Kaihruaitu leh viltu an awm chuan mipui chuan an tih tur an tiṭha tawk a, sorkar lamin a tih tur a tih ve a ngai. RT-PCR khawl lei leh hman chungchanga sorkar chet duh dan te, thla sarih zet hri hlauhawin min chen chilh chunga ICU leh ventilator indaih loh thu kan la sawi reng maite hi a mak.Ṭhenawm state-a district pakhat Sil­char-a Silchar Medical College-ah chuan September-ah mai khan ICU khum 40 awmna, ventilator nena thuam vek an hawng thei a ni. Kan sorkar hian mipui hriselna leh himna a ngai pawimawh takzet a nih chuan SEDP-a a pawisa dah zozaite hi ICU leh ventilator leina atan hmang phal rawh se. 'Covid-19 No Tolerance Fornight' puala thuchah a sawiah Mizoram chief minister chuan \"Inenkawl a hautak ṭan ta khawp mai. ZMC-ah ICU khum 17 vel kan nei a, ventilator mamawh an pung zel. Kan ICU khum leh ventilator-in a daih loh damlo serious kan neih a hlauhawm hle. ZMC ICU-ah mi pali an awm mek a, an zinga pakhatin ventilator a hmang. Ward dangah mi 50 awmin, symptom nei mi 21 an awm,\" a ti.Chief minister hian Mizo mipuite thawhhona azara Covid-19 dona kawnga kan tihṭhat thu a sawi a. Hetihlai hian tun hnaiah sorkar hotu lamah mipuiin thu an awih loh avang leh mipui an inthlahdah avanga Covid-19 hri darh leh anga ṭawngkam cheh an awm leh zauh ṭhin.Mipui hian kaihruaitu an mamawh a, chumi atan chuan ram hruaitu pawh kan thlang a, hruaitu lamin an zir chuan Mizo mipuite chu kaihhruai nuam tak kan ni. Tun hnaia Covid-19 hri leng chungchangah phei chuan Mizo mipuite tluka thuawih, thawk ho ṭha leh sorkar pui ṭha hi India ramah an awm lo ang tih a sawi ngam hial ang.Covid-19 hri a ziaawm deuh laia sorkar fak hluak a, sorkar tihṭhat leh sorkar chakna avanga hri do hlawhtling thei dawn dawna inngai a, hri a darh deuh dawna a lan apianga mipui mawhpuh leh daih an awm hi a zialo takzet a ni.Kaihruaitu leh viltu an awm chuan mipui chuan an tih tur an tiṭha tawk a, sorkar lamin a tih tur a tih ve a ngai. RT-PCR khawl lei leh hman chungchanga sorkar chet duh dan te, thla sarih zet hri hlauhawin min chen chilh chunga ICU leh ventilator indaih loh thu kan la sawi reng maite hi a mak.Ṭhenawm state-a district pakhat Sil­char-a Silchar Medical College-ah chuan September-ah mai khan ICU khum 40 awmna, ventilator nena thuam vek an hawng thei a ni. Kan sorkar hian mipui hriselna leh himna a ngai pawimawh takzet a nih chuan SEDP-a a pawisa dah zozaite hi ICU leh ventilator leina atan hmang phal rawh se. 'Covid-19 No Tolerance Fornight' puala thuchah a sawiah Mizoram chief minister chuan \"Inenkawl a hautak ṭan ta khawp mai. ZMC-ah ICU khum 17 vel kan nei a, ventilator mamawh an pung zel. Kan ICU khum leh ventilator-in a daih loh damlo serious kan neih a hlauhawm hle. ZMC ICU-ah mi pali an awm mek a, an zinga pakhatin ventilator a hmang. Ward dangah mi 50 awmin, symptom nei mi 21 an awm,\" a ti. Chief minister hian Mizo mipuite thawhhona azara Covid-19 dona kawnga kan tihṭhat thu a sawi a. Hetihlai hian tun hnaiah sorkar hotu lamah mipuiin thu an awih loh avang leh mipui an inthlahdah avanga Covid-19 hri darh leh anga ṭawngkam cheh an awm leh zauh ṭhin. Mipui hian kaihruaitu an mamawh a, chumi atan chuan ram hruaitu pawh kan thlang a, hruaitu lamin an zir chuan Mizo mipuite chu kaihhruai nuam tak kan ni. Tun hnaia Covid-19 hri leng chungchangah phei chuan Mizo mipuite tluka thuawih, thawk ho ṭha leh sorkar pui ṭha hi India ramah an awm lo ang tih a sawi ngam hial ang. Covid-19 hri a ziaawm deuh laia sorkar fak hluak a, sorkar tihṭhat leh sorkar chakna avanga hri do hlawhtling thei dawn dawna inngai a, hri a darh deuh dawna a lan apianga mipui mawhpuh leh daih an awm hi a zialo takzet a ni. Kaihruaitu leh viltu an awm chuan mipui chuan an tih tur an tiṭha tawk a, sorkar lamin a tih tur a tih ve a ngai. RT-PCR khawl lei leh hman chungchanga sorkar chet duh dan te, thla sarih zet hri hlauhawin min chen chilh chunga ICU leh ventilator indaih loh thu kan la sawi reng maite hi a mak. Ṭhenawm state-a district pakhat Sil­char-a Silchar Medical College-ah chuan September-ah mai khan ICU khum 40 awmna, ventilator nena thuam vek an hawng thei a ni. Kan sorkar hian mipui hriselna leh himna a ngai pawimawh takzet a nih chuan SEDP-a a pawisa dah zozaite hi ICU leh ventilator leina atan hmang phal rawh se.", "summary": "27th October,2020 Covid-19 No Tolerance Fornight puala Mizoram Chief Ministerin thuchah a sawinaah,inenkawl a hautak ṭan thu te,ZMC-ah ICU khum 17 awmin,ventilator mamawhna a pun zel thu a sawi.\"ZMC ICU-ah mi pali an awm mek a,an zinga pakhatin ventilator a hmang.Word dangah mi 50-awmin,symptom nei mi 21 an awm,\" a ti bawk. State dang district-a Silchar Medical College-te chuan September-khan ICU khum 40 awmna,ventilator nena thuam vek an hawng thei a. Chutihrualin,Mizoram sawrkar chuan thla sarih zet hri hlauhawmin min chen chilh chungin ICU leh ventilator indaih loh thu an sawi reng a,RT-PCR khawl lei leh hman chungchangah sawrkar chet dan mak tak tak hriat tur a awm bawk. Chief Minister-in Mizo mipuite thawhhona zara Covid-19 dona kawnga kan tihṭhaṭ thu a sawi laiin,sawrkar hotu lamah mipuiin thu an awih loh vang leh mipui an inthlahdah vanga Covid-19 hri darh leh anga ṭawngkam cheh an awm a.Chutihrualin,Covid-19 dona kawngah Mizo mipuite tluka sawrkar puibawm ṭha hi India ramah an awm lo ang tih a sawi ngam hial.Sawrkar hian mipui himna a ngai pawimawh takzet a nih chuan SEDP-a pawisa a dah hi ICU leh ventilator leina atan hmang phal se,a tihtur a tih ngam zawk a ngai." }, { "summarization_id": "800", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/11/champhai-ah-counting-agent-leh-media-te.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_19.2.25", "original_text": "Champhai | November 29, 2023:Mizoram Legislative Assembly Inthlanpui, 2023-a Champhai District huamchhunga Assembly Constituency pathuma vote tlate chhiar tura inpuahchahna kal zelah vawiin khan Political Party te Counting Agent-te, Candidate Agent-te leh media te tan Champhai DC Conference Hall, Keifangtlang-ah Training Program buatsaih a ni.He hunah hian Champhai DC & DEO, 24 Champhai South AC RO ni bawk Pu James Lalrinchhana, Champhai Addl DC & 23 Champhai North RO Pu M. Misael, Champhai PD, DRDO & 25 East Tuipui RO Pu Lalrinawma leh official dangte telin, Champhai District MJA te leh Politicial party hrang hrang aiawh Counting Agent-te an tel a ni.Champhai DC & DEO Pu James Lalrinchhana chuan vote chhiar chu inthlan kalpuinaa a hmawr bawkna leh inthlan hlawhtlinna lan chhuahna a nih angin political party aiawhte leh media-te chu an mawhphurhna leh chanvo te chiang taka an hriat a tul a ni, a ti a. Champhai District huamchhunga Assembly Constituency pathuma vote tlate chhiar turin inpuahchahna uluk leh felfai taka kalpui anih thu sawiin, ECI ina tih tur leh tih loh tur a bituk te fimkhur taka zawm theuh tur leh Counting Centre pawh a hun taka thleng kim ngei turin a ngen a. MLA Inthlanpui, 2023 neih mek chhunga Champhai District-a leh Media-te Political party aiawhten Sawrkar tha taka an tawiawma, an mawhphurhna te tlin taka an hlenchhuah avanga lawmthu sawiin, election process tluang taka zawhfel ngei anih theihnan theihtawp chhuah tlang chhunzawm turin kalkhawmte a sawm a ni.Vawiin training program hi Champhai Election Officer Pu Benjamin Zalawma Ralte in a kaihruai a. Pu Lalrinawma Khiangte, SDO (S) leh State Level Master Trainer ni bawk chuan Vote chhiar ni a Counting Agent te mawhphurhna hrang hrang a zirtir a, DIPRO Pi C. Lalremruati chuan Media te hriattur pawimawh Training a pe bawk a ni.Ruahman lawk dan chuan, MLA Inthlanpui 2023-a Champhai District chhunga Assembly Constituency pathuma vote tlate hi December ni 3, 2023 (Pathianni) zing dar 8:00 a?angin DC Office, Keifangtlanga Counting Hall pathumah chhiar a ni dawn a. Bial tin tan counting hall hran theuh ruahman niin, counting hall tinah hian vote tlate chhiarna tur dawhkan 8 theuh a awm dawn a. Polling station hrang hranga vote tlate chu polling station number indawt dan zelin a tahtawla chhiar tura ruahman a ni a. Zing dar 8:00 ah Postal Ballot-a vote tlate chhiar tan tur niin, dar 8:30 atangin EVM-a vote tlate chhiar tan a ni dawn a, vote chhiar hi Round 4 ah zawhfel tum a ni a. Counting Agent-te hi Counting table tin zawnah party tin aiawh an thu dawn a ni.Counting Day atan hian Media te hman tur Media Centre pawh Dc Office Ground Floor-ah ruahman fel tawh a ni a. A hmunah round tin result puanchhuah tur niin, hemi atan hian sound system bun fel tawh a ni a. Media te tana ECI in Authority Letter a tih chhuah chu vawiin khan sem chhuah nghal bawk niin, CCN Champhai Cable Network leh LCN Zokhawpui te chuan Inthlan result hi Live a tih chhuah an tum a ni.• • • • • •Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "Mizoram Legislative Assembly Inthlanpui, 2023-a Champhai District huamchhunga Assembly Constituency pathuma vote tlate chhiar tura inpuahchahna kal zelah vawiin khan Political Party te Counting Agent-te, Candidate Agent-te leh media te tan Champhai DC Conference Hall, Keifangtlang-ah Training Program buatsaih a ni. He hunah hian Champhai DC & DEO, Champhai South AC RO, Addl DC, North RO, DRDO, East Tuipui RO leh official dangte telin, Champhai District MJA te leh Political Party hrang hrang aiawh an tel a ni. Champhai DC & DEO chuan vote chhiar chu inthlan kalpuina hmawrbawkna a ni a ti. Champhai huamchhunga Assembly Constituentcy pathuma vote tlate chhiar turin inpuahchahna uluk leh felfai taka kalpui a nih thu a sawi a, ECI in tih tur a bituk te zawm theuh turin leh Counting Centre pawh a hun taka thleng kim turin a ngen. Vawiin training program hi Champhai Election Officer in a kaihruai a. SDO leh State Level Master Trainer ni bawk Pu Lalrinawma Khiangte chuan Agent te mawhphurhna a zirtir. He inthlana vote tlate hi December ni 3, 2023-ah chhiar a ni dawn a, vote chhiar hi Round 4 ah zawhfel tum a ni. Counting Day atan hian Media te hnam tur Media Centre pawh ruahman fel tawh a ni. CCN Champhai Cable Network leh LCN Zokhawpui te chuan Inthlan result hi Live a tihchhuah an tum a ni." }, { "summarization_id": "801", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1441", "file_name": "F_Mizo_Sum_12_28/1/25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan December 2019 aṭang khan kalphung tharin Mizoram State Lottery a kalpui ṭan a; Institutional Finance and State Lottery (IFSL) hotute sawi danin kalphung thara kalpui a nih hnu hian cheng vaibelchhe 45 vela hlâwk zawk an inbeisei thu an sawi.State lotterry kalphung hi Mizo­ram mipui tam zawk hi chuan kan hrethiam chiah lo a, lehkhathiam kan tih zingah pawh a ngaihna hre vak lo tam tak a awm theih ang. A department-a thawktute leh he lama bengvar fal lo tan chuan hriatthiam loh theih tak a ni. Chutihlaiin politics-a thu inchuh awm ve rengna a ni hian lotterry-a sum che vel tamzia chu a tichiang mai awm e.Finfiahna tak awm thei si lo hian lottery kalpuitu tur thlan danah hian sawi neuh neuh a awm reng a, kan sorkar hotu lute hian duhsak zawng an neia inpuh tawnna lian tak a awm ṭhin. A sum che vel a ṭha­hnem tham si a, tute tan pawh thlemna a lian ang tih a rin theih a, politician-te leh sorkar thuneitu lam pawh an fimkhur a ṭulna hun leh hmun a ni ang.Hetihlai hian lottery hi thiam taka kalpui chuan thawh chhuah sawi tham nei lo Mizoram tana sum thawh chhuahna hnar ṭha tak a tling a, tuna hlawk zawka kalpui tura ruahmanna awm pawh hi thil lawmawm tak a ni. Mizoram State Lottery kalphung thar hi tluang takin kal se, sum leh pai lakluhna nei chau tak Mizoram state tan sum ṭhahnem tak luhna hnar lo ni zel rawh se. Mizoram sorkar chuan December 2019 aṭang khan kalphung tharin Mizoram State Lottery a kalpui ṭan a; Institutional Finance and State Lottery (IFSL) hotute sawi danin kalphung thara kalpui a nih hnu hian cheng vaibelchhe 45 vela hlâwk zawk an inbeisei thu an sawi.State lotterry kalphung hi Mizo­ram mipui tam zawk hi chuan kan hrethiam chiah lo a, lehkhathiam kan tih zingah pawh a ngaihna hre vak lo tam tak a awm theih ang. A department-a thawktute leh he lama bengvar fal lo tan chuan hriatthiam loh theih tak a ni. Chutihlaiin politics-a thu inchuh awm ve rengna a ni hian lotterry-a sum che vel tamzia chu a tichiang mai awm e.Finfiahna tak awm thei si lo hian lottery kalpuitu tur thlan danah hian sawi neuh neuh a awm reng a, kan sorkar hotu lute hian duhsak zawng an neia inpuh tawnna lian tak a awm ṭhin. A sum che vel a ṭha­hnem tham si a, tute tan pawh thlemna a lian ang tih a rin theih a, politician-te leh sorkar thuneitu lam pawh an fimkhur a ṭulna hun leh hmun a ni ang.Hetihlai hian lottery hi thiam taka kalpui chuan thawh chhuah sawi tham nei lo Mizoram tana sum thawh chhuahna hnar ṭha tak a tling a, tuna hlawk zawka kalpui tura ruahmanna awm pawh hi thil lawmawm tak a ni. Mizoram State Lottery kalphung thar hi tluang takin kal se, sum leh pai lakluhna nei chau tak Mizoram state tan sum ṭhahnem tak luhna hnar lo ni zel rawh se. Mizoram sorkar chuan December 2019 aṭang khan kalphung tharin Mizoram State Lottery a kalpui ṭan a; Institutional Finance and State Lottery (IFSL) hotute sawi danin kalphung thara kalpui a nih hnu hian cheng vaibelchhe 45 vela hlâwk zawk an inbeisei thu an sawi. State lotterry kalphung hi Mizo­ram mipui tam zawk hi chuan kan hrethiam chiah lo a, lehkhathiam kan tih zingah pawh a ngaihna hre vak lo tam tak a awm theih ang. A department-a thawktute leh he lama bengvar fal lo tan chuan hriatthiam loh theih tak a ni. Chutihlaiin politics-a thu inchuh awm ve rengna a ni hian lotterry-a sum che vel tamzia chu a tichiang mai awm e. Finfiahna tak awm thei si lo hian lottery kalpuitu tur thlan danah hian sawi neuh neuh a awm reng a, kan sorkar hotu lute hian duhsak zawng an neia inpuh tawnna lian tak a awm ṭhin. A sum che vel a ṭha­hnem tham si a, tute tan pawh thlemna a lian ang tih a rin theih a, politician-te leh sorkar thuneitu lam pawh an fimkhur a ṭulna hun leh hmun a ni ang. Hetihlai hian lottery hi thiam taka kalpui chuan thawh chhuah sawi tham nei lo Mizoram tana sum thawh chhuahna hnar ṭha tak a tling a, tuna hlawk zawka kalpui tura ruahmanna awm pawh hi thil lawmawm tak a ni. Mizoram State Lottery kalphung thar hi tluang takin kal se, sum leh pai lakluhna nei chau tak Mizoram state tan sum ṭhahnem tak luhna hnar lo ni zel rawh se.", "summary": "Mizoram Sorkar chuan December 2019 aṭang khan Mizoram State Lottery a kalpui tanin cheng vaibelchhe 45 vela hlâwk zawk an inbeisei thu an sawi.Politics-a thu inchuh awm ve rengna a ni hian lotterry-a sum che vel tamzia a tichiang awm e,a sum che vel a ṭha­hnem thamin tute tan pawh thlemna a lian ang tih a rin theih a, politician-te leh sorkar thuneitu lam pawh an fimkhur a tul hle ang.Hetihlai hian lottery hi thiam taka kalpui chuan Mizoram tan sum hmuhna hnar ṭha tak a tling a, tuna hlawk zawka kalpui tura ruahmanna awm hi tluang takin kal se,Mizoram tan sum ṭhahnem tak luhna hnar lo ni zel rawh se." }, { "summarization_id": "802", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9890", "file_name": "H-255-17/02/2025-VIP pual leh CCC leh in lama inenkawl", "original_text": "Mizoram sorkar chuan khum 28 awmna Covid Care Centre (CCC) chu New MLA Hostel, Khatla-ah a buatsaih thar a, sorkar hriattirnaa a lan danin he CC hi VIP-te pual bik a ni. Hetihlai hian September 14-a zir chian tura an tih Covid-19 te in lama enkawl theih dan (home isolation) chu September 15 khan kalpui theih a nih thu an puang bawk.Tun ṭum hri lengah hian Mizoram hi a che ṭha leh hri dona kawnga thawk ṭha ber pawl kan ni a, chu chu VIP-te fel em vang lam ai mahin mipui ṭan rualna vang a ni. Ramri vengin ram hna ṭul lai takin hna ṭhulhin patling an in pu chhuak a, zan tam an riak bo a, khawpui chhungah ni se chhungkuaa awm hman mang loin task Fotce member-te an hmanhlel.Sorkarin thawktu a neih sate bakah hlawh nei loa thawk turin thiamna bik nei ṭhalai rual an inpe a, sorkarin hri dona a kalpui mek tichaka frontline worker ni turin mahni inthâpin an inpe a; hetiang boruaka kan awmlaia VIP bik enkawlna tur CCC lo siam hi thil inhmeh lo tak a ni.He hripui kan do mek hi kan zavaia thawhhonaa do chi a ni a, khawilaiah emaw inthlahdah bik an awm chuan kan zavaiin kan tuar thei a, team work ṭha kan mamawh hle. Ṭha taka inlungrual taka kan thawhho lai a, tute emaw bik enkawlna tur a hranpaa siam hian a hmatawnga thawktute a tihnual palh ang tih a hlauhawm hle.September 14-ah pawh chawhnu lama an ṭhutkhawm hnua sorkar thuchhuah khan, \"COVID-19 positive asymp­tomatic-te chungchangah an dinhmunin a tlin a, khawtlang hruaitute pawhin rem an ti a nih chuan in lama inenkawl, 'Home Isolation,' kalpui hi a ṭha zawk em? tih chungchang sawiho a ni a, uluk taka zir chian a nih hnu-ah rawtna siam a, ngaihtuah leh atan tih a ni,\" tih kha a ni a; a tûk mai September 15-a uluk taka zir chiang hman leh ngaihtuah nawn hman ni awm taka home isolation an phal ta thut pawh hi mipui lam an inring hman lo ang tih hlauhawm tak a ni.Engpawhnise Covid-19 hi thil thar a ni a, kan zavaiin kan inzir mek a, sorkar lam tan pawh tihfuh leh tihfuh tawk loh thil tam tak a awm thei a; tlawma la loa thutlukna sûta a siam ṭha zung zung ang khan, thutlukna ṭhenkhat pawh hi mipui zah vanga an ennawn leh ngam a nih chuan mipui fak an hlawh hle ang. Mizoram sorkar chuan khum 28 awmna Covid Care Centre (CCC) chu New MLA Hostel, Khatla-ah a buatsaih thar a, sorkar hriattirnaa a lan danin he CC hi VIP-te pual bik a ni. Hetihlai hian September 14-a zir chian tura an tih Covid-19 te in lama enkawl theih dan (home isolation) chu September 15 khan kalpui theih a nih thu an puang bawk.Tun ṭum hri lengah hian Mizoram hi a che ṭha leh hri dona kawnga thawk ṭha ber pawl kan ni a, chu chu VIP-te fel em vang lam ai mahin mipui ṭan rualna vang a ni. Ramri vengin ram hna ṭul lai takin hna ṭhulhin patling an in pu chhuak a, zan tam an riak bo a, khawpui chhungah ni se chhungkuaa awm hman mang loin task Fotce member-te an hmanhlel.Sorkarin thawktu a neih sate bakah hlawh nei loa thawk turin thiamna bik nei ṭhalai rual an inpe a, sorkarin hri dona a kalpui mek tichaka frontline worker ni turin mahni inthâpin an inpe a; hetiang boruaka kan awmlaia VIP bik enkawlna tur CCC lo siam hi thil inhmeh lo tak a ni.He hripui kan do mek hi kan zavaia thawhhonaa do chi a ni a, khawilaiah emaw inthlahdah bik an awm chuan kan zavaiin kan tuar thei a, team work ṭha kan mamawh hle. Ṭha taka inlungrual taka kan thawhho lai a, tute emaw bik enkawlna tur a hranpaa siam hian a hmatawnga thawktute a tihnual palh ang tih a hlauhawm hle.September 14-ah pawh chawhnu lama an ṭhutkhawm hnua sorkar thuchhuah khan, \"COVID-19 positive asymp­tomatic-te chungchangah an dinhmunin a tlin a, khawtlang hruaitute pawhin rem an ti a nih chuan in lama inenkawl, 'Home Isolation,' kalpui hi a ṭha zawk em? tih chungchang sawiho a ni a, uluk taka zir chian a nih hnu-ah rawtna siam a, ngaihtuah leh atan tih a ni,\" tih kha a ni a; a tûk mai September 15-a uluk taka zir chiang hman leh ngaihtuah nawn hman ni awm taka home isolation an phal ta thut pawh hi mipui lam an inring hman lo ang tih hlauhawm tak a ni.Engpawhnise Covid-19 hi thil thar a ni a, kan zavaiin kan inzir mek a, sorkar lam tan pawh tihfuh leh tihfuh tawk loh thil tam tak a awm thei a; tlawma la loa thutlukna sûta a siam ṭha zung zung ang khan, thutlukna ṭhenkhat pawh hi mipui zah vanga an ennawn leh ngam a nih chuan mipui fak an hlawh hle ang. Mizoram sorkar chuan khum 28 awmna Covid Care Centre (CCC) chu New MLA Hostel, Khatla-ah a buatsaih thar a, sorkar hriattirnaa a lan danin he CC hi VIP-te pual bik a ni. Hetihlai hian September 14-a zir chian tura an tih Covid-19 te in lama enkawl theih dan (home isolation) chu September 15 khan kalpui theih a nih thu an puang bawk. Tun ṭum hri lengah hian Mizoram hi a che ṭha leh hri dona kawnga thawk ṭha ber pawl kan ni a, chu chu VIP-te fel em vang lam ai mahin mipui ṭan rualna vang a ni. Ramri vengin ram hna ṭul lai takin hna ṭhulhin patling an in pu chhuak a, zan tam an riak bo a, khawpui chhungah ni se chhungkuaa awm hman mang loin task Fotce member-te an hmanhlel. Sorkarin thawktu a neih sate bakah hlawh nei loa thawk turin thiamna bik nei ṭhalai rual an inpe a, sorkarin hri dona a kalpui mek tichaka frontline worker ni turin mahni inthâpin an inpe a; hetiang boruaka kan awmlaia VIP bik enkawlna tur CCC lo siam hi thil inhmeh lo tak a ni. He hripui kan do mek hi kan zavaia thawhhonaa do chi a ni a, khawilaiah emaw inthlahdah bik an awm chuan kan zavaiin kan tuar thei a, team work ṭha kan mamawh hle. Ṭha taka inlungrual taka kan thawhho lai a, tute emaw bik enkawlna tur a hranpaa siam hian a hmatawnga thawktute a tihnual palh ang tih a hlauhawm hle. September 14-ah pawh chawhnu lama an ṭhutkhawm hnua sorkar thuchhuah khan, \"COVID-19 positive asymp­tomatic-te chungchangah an dinhmunin a tlin a, khawtlang hruaitute pawhin rem an ti a nih chuan in lama inenkawl, 'Home Isolation,' kalpui hi a ṭha zawk em? tih chungchang sawiho a ni a, uluk taka zir chian a nih hnu-ah rawtna siam a, ngaihtuah leh atan tih a ni,\" tih kha a ni a; a tûk mai September 15-a uluk taka zir chiang hman leh ngaihtuah nawn hman ni awm taka home isolation an phal ta thut pawh hi mipui lam an inring hman lo ang tih hlauhawm tak a ni. Engpawhnise Covid-19 hi thil thar a ni a, kan zavaiin kan inzir mek a, sorkar lam tan pawh tihfuh leh tihfuh tawk loh thil tam tak a awm thei a; tlawma la loa thutlukna sûta a siam ṭha zung zung ang khan, thutlukna ṭhenkhat pawh hi mipui zah vanga an ennawn leh ngam a nih chuan mipui fak an hlawh hle ang.", "summary": "17th September,2020 Mizoram sawrkarin khum 28 awmna Covid Care Centre chu New MLA Hostel,Khatlaah buatsaihin,VIP-te pual bika dah a ni. Covid-19 dona kawngah hian VIP-te fel vang lam ai mahin mipui ṭanrualna avang chauhin hripui lakah rei tak chhung Mizoram mipuite kan him a tih theih ang.Ramri-ah an feh chhuak a,khawpui chhung venghim turin task force din an ni bawk.Sawrkar thawktu bakah frontline worker ni tura mahni inthâpa inpe an awm laia VIP bik enkawlna tura CCC siam hian a hmatawnga thawktute rilru a tihnual pha ang tih a hlauhawm hle. Covid-19-te in lama enkawl theih dan tur, zir chiang hmasak a,ngaihtuah leh tura September 14-a rawtna lut chu September 15 khan kalpui theih a nih thu an puang bawk.Covid-19 hi thil thar a ni a,sawrkar lam tan pawh tihfuh tawk loh hi thil awm thei a ni a,an tihdik loh ennawn leh ngam ṭhin se mipui fak an hlawh lehzual ang." }, { "summarization_id": "803", "url": "https://theaizawlpost.org/russian-sipai-nunna-chan-20000-chuang-ti/", "file_name": "SMizo_6_20-02", "original_text": "Nikum December thla aTang khan Ukraine indonaah Russian sipai 20,000 chuangin nunna an chan tawh tiin US chuan a sawi. Sipai 80,000 velin hliam an tuar bawk tiin National Security Coucil thupuangtu John Kirby chuan a sawi bawk. Nunna chan zahve lawih te hi Bakhmut city nasa taka lak tuma beitu Wagner mercenary company mi leh sa te tia sawi ani bawk a. Russia cuan nikum aTang khan he khawpi lian lo tak hi lak tumin a bei nasa a ni. Moscow chuan Bakhmut hmun tam zawk a thunu mek a, mahse, Ukrainian sipai te chuan khawpui thlang lam hmun te an la thunun thung a. Bakhmut inbeihna avang hian ram pahnih ten an chan nasa hle. Ukrainian officials te chuan Bakhmut inbeihna chu Russian sipai te a tm thei ang tihhlum nan leh an reserve te koh lo thei lova siamna remchangah an hmang an ti bawk. “Russia in Donbas region lak tuma Bakhmut aTanga a beihna tam ber chu a hlawhchham a ni” tiin John Kirby chuan a sawi a, “Russia hian territory pawimawhna nei te lak tak tak a nei lo” tiin a sawi bawk a. “Russia hian thi leh hliam 100,000 chuang a nei tawhah kan ngai a, chung zinga 20,000 chuang te chu nunna chan te an ni” tiin a sawi bawk. US figure ang chuan nikum December thla aTang khan Bakhmut ah Russia in nunna chan a ngah hle a. “Russia in hmalakna a neih te avanga a sawhkhawh tawng zawkin hloh a ngah hle a ni” tiin Kirby chuan a sawi. Ukrainian te hlohna a sawi lan ve loh chhan chhangin Kirby chuan ‘Ukraine chu a tuartu an ni a, Russia chu a bultumtu an ni zawk a’ tiin a chhang. Russia hian Bakhmut hi la in thunun thei se chuan a tum br Donetsk region pumpui bakah eastern region dang pathum leh nikum September thlaa referendum phuahchawp hmanga a chhuhluih Crimea te chu a thunun Tha thei dawn a ni. Analysts te chuan Bakhmut chuan startegic value a nei vak lo an ti a, mahse, Russian commander te chuan an la hleithei chuang lo an ti bawk a. Bakhmut lak a nih theih nan hian misual rual te leh tawrawt tak takte lakhawma huikhawma sipai anga siamtu Wagner mercenary te chu hman an ni a, mahse, an beisei ang ngawtin an hlawhtling thei hauh lo. Wagner leader Tevgeny Prigozhin chuan a private amry te chuan Bakhmut khawpui chu an la lek lek tawh tiin a sawi a, mahse, tun hnaiah Bakhmut beihna aTanga a sipai te hnuhkirah a vau leh tawh thung. Inhnuhdawh a sawina chhanah a sipai te chu Moscow in an mamawh ralthuam a pek loh vang tiin a sawi a, Wagner fighter te chu Bakhmut aTanga lachhuakin Mali ah tirh zawk an ni thei tiin Moscow a vau bawk. Prigozhin hi Ukraine indonaah Russian defence ministry te nen inbakaih fovin a fighter te chu official te chuan anmamawh ang ralthuam a pe Tha duh tawk lo a ti fo bawk a. Progozhin hian a hma pawhin Russia media leh military leadership te chu ‘Russian mipuite dawt hrilh tawh suh u’ tiin a sawi nghe nghe a. “Russian mipui te dawt hrilhin, engkim a Tha vek e tih hi kan sim a gnai” tiin a sawi a. Ukrainian military te chu military operation Tha kalpui tiin a fak zawk bawk.", "summary": "US chuan nikum December thla atang khan Ukraine indonaah Russian sipai 20,000 chuangin nunna an chan tawh a, National Security Council thupuangtu John Kirby chuan mi 80,000 velin hliam an tuar bawk tiin a sawi. Nunna chan zahva te hi Bakhmut city lak tum a nasa taka beitu Wagner mercenary company mi leh sa te tia sawi ani bawk. Russia in hmalakna a neih te hi a sawhkhawk tawng zawkin chan a ngah hle. Bakhmut khawpui hi nikum atang khan Russia chuan lak tumin an bei nasa hle a, tunah hian Moscow hmun tam zawk a thunun mek a, Ukrainian sipaite hian khawpui thlang lam an thunun thung. Analysts te chuan Bakhmut chuan strategic value a ngah vak lo chung hian Russia chuan an la hleithei chuang lo an ti bawk a. Wagner leader Prigozhin chuan a private army te chuan Bakhmut khaawpui chu an la lek lek tawh ati a, amaherawhchu Russian defence ministry-te nen hian inbakkaih fovin fighter te chu an mamawh ralthuam an pe tha duh lo ati fo bawk a, Ukranian te chu militay operation tha kalpui tiin a fak zawk bawk." }, { "summarization_id": "804", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/12321", "file_name": "H-256-18/02/2025", "original_text": "MEDMOC leh Mizoram University Incubation Centre-te hun buatsaiha thusawitu Mizoram chief minister chuan, eizawnnaah sorkar hna ngawtin ṭhalaite a tlin dawn loh thu a sawi a; entrepreneurship tihhmasawn chu thil pawimawh tak a nih thu a sawi bawk.Mizo ṭhalai zingah sorkar hnaa innghat lo ngam, mahni kut-kea din tum ngam ṭhahnem tak an awm chho zel a, tun hnaiah mahnia eizawn tuma entrepreneurship lama theihtawp chhuaha ṭan la an pung zel a, thil lawmawm tak a ni. Hetihlai hian ṭhalai tam zawk hi chuan sorkar hna an hmuh hma chu 'hna hmu lo' anga inngaiin sorkar hna an la zawng zel a, sorkar hna erawh awlsam taka hmuh a harsa chho zel.Sorkar hna latu Mizoram Public Service Commission (MPSC) chu sorkarin 'chhawk zangkhaiin' Mizoram Subordinate Services Selection Board (MSSSB) a din a, anni pawh hian an hna an ṭan chho mek zel. Ngun taka chhut ngai erawh chu MSSB awm hnu hian MPSC hna hi a chak ta sawt nge chak sawt lo, tih hi a ni ang a; hei bakah hian MSSSB hna lak dan kalphung leh an hnathawh hian MPSC mal kal lai a tluk nge tluk lo, tih hi a ni ang.Ṭhalaite'n sorkar hna an duhzia leh an mamawhzia en hi chuan, a hna lakna lama kan kalphung ṭhenkhat hi chu ennawn deuh a ṭha ngawt mai. Sorkar sikula zirtirtu laknaa 'iptepui banna' an nih vanga duhsak tura an ziahsak duh maite leh, an bial mi a nih avanga tling ngei tura dilpuina leh an thawhna (post) tur nen lama rawtna kan ram hruaitute'n an la ziak duh tlat maite kha a vanduaithlak takzet a ni.Sorkar hnain ṭhalaite a daih vek dawn lo tih a chiang tawh a, hetihlai hian mahni kutkea an din theihna tur lamah hian sorkarin sum engzat nge a dah? Mizoram Youth Commission hi hnathawk tak tak thei tura din a ni em? LESD & ED lam hi thuam chak tumna a awm em? Kan state sum hlawm vawm khawmna SEDP lamah hian entrepreneurship lam hawiin cheng engzat nge dah a nih? Heng zawhna hrang hrangte hi kan budget bu keu chunga chhan tum ila, sorkarin ṭhalaite eizawnna a ngai pawimawh tak tak nge tak tak lo tih kan hmu thei ang.Tuna kan ram dinhmun thlir hian, Covid-19 avang pawhin ṭhalai eizawnna nei lo hi an pun belh zel si a, sorkar hna diltu an pung lo thei lo a; sorkar hna ni lo thawk tura kan kawhhmuh ṭhalaite hnathawh dan tur hi ngaihtuahpui an ngai ta takzet a, sorkar hna awm chhun ang angte pawh ṭhalai zinga a tling leh thiamte'n an thawh ngei theihna turin dik taka hna lak ni ṭhin tawh rawh se. MEDMOC leh Mizoram University Incubation Centre-te hun buatsaiha thusawitu Mizoram chief minister chuan, eizawnnaah sorkar hna ngawtin ṭhalaite a tlin dawn loh thu a sawi a; entrepreneurship tihhmasawn chu thil pawimawh tak a nih thu a sawi bawk.Mizo ṭhalai zingah sorkar hnaa innghat lo ngam, mahni kut-kea din tum ngam ṭhahnem tak an awm chho zel a, tun hnaiah mahnia eizawn tuma entrepreneurship lama theihtawp chhuaha ṭan la an pung zel a, thil lawmawm tak a ni. Hetihlai hian ṭhalai tam zawk hi chuan sorkar hna an hmuh hma chu 'hna hmu lo' anga inngaiin sorkar hna an la zawng zel a, sorkar hna erawh awlsam taka hmuh a harsa chho zel.Sorkar hna latu Mizoram Public Service Commission (MPSC) chu sorkarin 'chhawk zangkhaiin' Mizoram Subordinate Services Selection Board (MSSSB) a din a, anni pawh hian an hna an ṭan chho mek zel. Ngun taka chhut ngai erawh chu MSSB awm hnu hian MPSC hna hi a chak ta sawt nge chak sawt lo, tih hi a ni ang a; hei bakah hian MSSSB hna lak dan kalphung leh an hnathawh hian MPSC mal kal lai a tluk nge tluk lo, tih hi a ni ang.Ṭhalaite'n sorkar hna an duhzia leh an mamawhzia en hi chuan, a hna lakna lama kan kalphung ṭhenkhat hi chu ennawn deuh a ṭha ngawt mai. Sorkar sikula zirtirtu laknaa 'iptepui banna' an nih vanga duhsak tura an ziahsak duh maite leh, an bial mi a nih avanga tling ngei tura dilpuina leh an thawhna (post) tur nen lama rawtna kan ram hruaitute'n an la ziak duh tlat maite kha a vanduaithlak takzet a ni.Sorkar hnain ṭhalaite a daih vek dawn lo tih a chiang tawh a, hetihlai hian mahni kutkea an din theihna tur lamah hian sorkarin sum engzat nge a dah? Mizoram Youth Commission hi hnathawk tak tak thei tura din a ni em? LESD & ED lam hi thuam chak tumna a awm em? Kan state sum hlawm vawm khawmna SEDP lamah hian entrepreneurship lam hawiin cheng engzat nge dah a nih? Heng zawhna hrang hrangte hi kan budget bu keu chunga chhan tum ila, sorkarin ṭhalaite eizawnna a ngai pawimawh tak tak nge tak tak lo tih kan hmu thei ang.Tuna kan ram dinhmun thlir hian, Covid-19 avang pawhin ṭhalai eizawnna nei lo hi an pun belh zel si a, sorkar hna diltu an pung lo thei lo a; sorkar hna ni lo thawk tura kan kawhhmuh ṭhalaite hnathawh dan tur hi ngaihtuahpui an ngai ta takzet a, sorkar hna awm chhun ang angte pawh ṭhalai zinga a tling leh thiamte'n an thawh ngei theihna turin dik taka hna lak ni ṭhin tawh rawh se. MEDMOC leh Mizoram University Incubation Centre-te hun buatsaiha thusawitu Mizoram chief minister chuan, eizawnnaah sorkar hna ngawtin ṭhalaite a tlin dawn loh thu a sawi a; entrepreneurship tihhmasawn chu thil pawimawh tak a nih thu a sawi bawk. Mizo ṭhalai zingah sorkar hnaa innghat lo ngam, mahni kut-kea din tum ngam ṭhahnem tak an awm chho zel a, tun hnaiah mahnia eizawn tuma entrepreneurship lama theihtawp chhuaha ṭan la an pung zel a, thil lawmawm tak a ni. Hetihlai hian ṭhalai tam zawk hi chuan sorkar hna an hmuh hma chu 'hna hmu lo' anga inngaiin sorkar hna an la zawng zel a, sorkar hna erawh awlsam taka hmuh a harsa chho zel. Sorkar hna latu Mizoram Public Service Commission (MPSC) chu sorkarin 'chhawk zangkhaiin' Mizoram Subordinate Services Selection Board (MSSSB) a din a, anni pawh hian an hna an ṭan chho mek zel. Ngun taka chhut ngai erawh chu MSSB awm hnu hian MPSC hna hi a chak ta sawt nge chak sawt lo, tih hi a ni ang a; hei bakah hian MSSSB hna lak dan kalphung leh an hnathawh hian MPSC mal kal lai a tluk nge tluk lo, tih hi a ni ang. Ṭhalaite'n sorkar hna an duhzia leh an mamawhzia en hi chuan, a hna lakna lama kan kalphung ṭhenkhat hi chu ennawn deuh a ṭha ngawt mai. Sorkar sikula zirtirtu laknaa 'iptepui banna' an nih vanga duhsak tura an ziahsak duh maite leh, an bial mi a nih avanga tling ngei tura dilpuina leh an thawhna (post) tur nen lama rawtna kan ram hruaitute'n an la ziak duh tlat maite kha a vanduaithlak takzet a ni. Sorkar hnain ṭhalaite a daih vek dawn lo tih a chiang tawh a, hetihlai hian mahni kutkea an din theihna tur lamah hian sorkarin sum engzat nge a dah? Mizoram Youth Commission hi hnathawk tak tak thei tura din a ni em? LESD & ED lam hi thuam chak tumna a awm em? Kan state sum hlawm vawm khawmna SEDP lamah hian entrepreneurship lam hawiin cheng engzat nge dah a nih? Heng zawhna hrang hrangte hi kan budget bu keu chunga chhan tum ila, sorkarin ṭhalaite eizawnna a ngai pawimawh tak tak nge tak tak lo tih kan hmu thei ang. Tuna kan ram dinhmun thlir hian, Covid-19 avang pawhin ṭhalai eizawnna nei lo hi an pun belh zel si a, sorkar hna diltu an pung lo thei lo a; sorkar hna ni lo thawk tura kan kawhhmuh ṭhalaite hnathawh dan tur hi ngaihtuahpui an ngai ta takzet a, sorkar hna awm chhun ang angte pawh ṭhalai zinga a tling leh thiamte'n an thawh ngei theihna turin dik taka hna lak ni ṭhin tawh rawh se.", "summary": "17th October,2020 MEDMOC leh Mizoram University Incubation Centre-te buatsaihah Mizoram Chief Minister chuan eizawnnah sawrkar hna ngawtin ṭhalaite a tlin dawn loh thu leh entrepreneurship tihhmasawn chu thil pawimawh tak a nih thu a sawi. Sawrkar hna latu Mizoram Public Service Commission chu sawrkarin chhawk zangkhaiin Mizoram Subordinate Services Selection Board a din a,MSSSB awm hnu hian MPSC hna hi a chak sawt em?MSSSB hna lak dân kalphung leh an hnathawh hian MPSC mal kal lai a tluk em?tihte hi ngaihtuah ngai tak a ni.Sawrkar hna hian ṭhalaite a daih vek dawn lo a,ṭhalaite lahin sawrkar hna an hmuh loh chuan hna hmu loa inngai tawk lah an awm bawk. Hetihlai hian mahni kutkea an din theihna tur lamah sawrkarin sum engzat nge a dah?MYC lam te,LESD&ED thuam chak chungchangah te, SEDP -ah entrepreneurship-te tana sum dah a awm em tihte aṭang hian sawrkarin ṭhalaite eizawnna a ngaih pawimawh leh pawimawh loh kan hmu thei chauh ang. Covid-19 avangin ṭhalai eizawnna nei lo an pung zel a,sawrkar hna awm chhun ang angte pawh induhsakna leh political party ang zawnga thlir loin,a tling leh thiamten hna an hmuh ngei theih nan dik takin hna lak ṭhin ni rawh se." }, { "summarization_id": "805", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Mipui zahlohna a nih thu MNF Treasurer in a sawi MNF Treasurer Lalruatkima chuan Local Council leh Village Council term pawh tawi chu a thlangtu mipuite zahlohna niin a sawi. Nimin a Chalfilh Bial tlawha zin MNF Treasurer Lalruatkima chuan Home Minister K. Sangdanga'n Local Council leh Village Council term pawh tawi a nih tur a sawi chu a thlang tlingtu mipui zahlohna a nih thu sawiin, “Mipuiin kan aiawha duh taka kan thlantlin VC te ZPM sawrkar-in an thawhpui thei lo hi a pawi hle. VC/LC te hi Development kaltlangna tur Agency dik an ni. Chu chu ZPM sawrkar hian an palzut ta vek mai a ni,” a ti a. “LC leh VC ni laite hmang duh lovin VDC an dinchilh a, hei hi mipui zahlohna nasa tak a ni a, democracy palzutna a ni,” a ti bawk. ZPM chuan an party ni lo LC leh VC thawhpui an tum lo ringawt mai nia sawiin MNF Treasurer chuan, “Mipui, a thlang tlingtute an zah loh hle. Mipui sawrkar an din lo chiang hle. Kalphungthar hi kalphung a zawnga nawi ber leh ramhlui zia kalpui nasa ber, party mi vulh nasa ber an ni,” a ti a. “ZPM hian LC leh VC inthlan hi Sawhthing thar hmaa inthlan an duh niin a lang, Sawhthing-ah hian an mualpho an ring niin a lang. ZPM hi anmahni reng mai an thawkho tha lo a, midang phei chu thawho pui harsa an ti hle a ni,” tiin sawrkar sum renchem hauh lovin an ham bawrh bawrh niin a sawi bawk.", "summary": "MNF Treasurer Lalruatkima chuan Local Council leh Village Council term pawh tawi chu a thlangtu mipuite zahlohna niin Chalfilh Bial a tlawhnaah a sawi. Home Minister K.Sapdanga'n LC leh VC term pawh tawi a nih tur a sawi chu a thlang tlingtu mipui zah lohna a ni tiin VC te ZPM sawrkar in an thawhpui thei lo chu a pawi thu a sawi. VC/LC te hi Development kaltlangna tur Agency dik an ni. Chu chu ZPM sawrkar hian an palzut ta vek mai a ni,” a ti. ZPM chuan an party ni lo LC leh VC thawhpui an tum lo ringawt mai nia sawiin ZPM hi an mahni pawh thawkho thei lo midang phei chu thawhho pui harsa an ti lehzual niin a sawi." }, { "summarization_id": "806", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/102735", "file_name": "H-142-05/02/2025-damlo inenkawlna senso", "original_text": "Mizoram sorkar chuan a hnuaia thawkte damloha inenkawlna senso a pek tur Rs. 5,07,18,383 chu Mizoram chhung leh pawn damdawi in hrang hrangah a ba mek a; hengte hi Mizoam sorkar department 44-te'n sorkar hnathawk medical reimbursement pek tur an bat zat belhkhawm a ni.Sorkar-in heti zat damdawi in hrang hranga leiba a nei hian kan sum enkawl dan fel lo chiang takin a pholang a, pawisa tam tham tak chinfel loha awm hian inthlahdahna a lantir bakah sorkar department-te inkaihhruai dan fel lo leh sum enkawl dan fuh lo a tilang chiang hle. Sorkar hian sum a nei emaw nei lo emaw, leiba tam tham chinfel loha dah hi chu sum neih loh lam aiin inthlahdahna lam hawi a kawk zawk mah awm e.Hei aia ngaimawhawm chu sorkar hnathawk medical reimbursement kalphung hi a ni a, hei hi Mizoram sorkar lu tihaitu chu a ni. Tun dinhmunah hi chuan Mizorama damlo tam zawk hian sorkar aṭangin MR an bill emaw tih mai tur a ni a, a bill thei chinte ziakin lang vek mah se sorkar hnathawkte chhung hla deuh thlenga MR bill dan phuahchawp a awmṭhin a, a buaithlak hle a ni.MR bill thei leh thei lo piah lamah thil kal fuh lo lian tak a la awm a, chu chu damlo-te phai lama kal tura kan intirh dan leh kan damdawi in pante hi a ni. Kan natna leh a kaihhnawih thilah mimal pawisaa inenkawl tur ni ta ila treatment kan lak dan leh sorkarin a rulh leh tur a ni tih hriaa treatment kan lak dan a inang lo a, a enkawltu lamin a sum ren lo thei ang berin an lo buaipui bawk a, Mizoram sorkar pawisa hian khawi phai damdawi in emaw hi kan vulh lian mai mai a ni thei em?MR bill thei chin hi fir zawka kalpui tawh a ṭhat a rinawm a, MR bill theih chinte pawh chiang zawka ziah a ṭha ang a, damdawi in pan tur thlan dan pawh enfel ngam a ṭha tel awm e. Tun ang zela kan kal chuan damlo inenkawlna sensoah sorkar sum tam tak a kal ral a, chumi phenah chuan thil kalphung fuh zan lo a inphum niin a rinhlelhawm bawk si a, sorkar hian huaisen takin medical reimbursement kalphung hi chingfel rawh se. Mizoram sorkar chuan a hnuaia thawkte damloha inenkawlna senso a pek tur Rs. 5,07,18,383 chu Mizoram chhung leh pawn damdawi in hrang hrangah a ba mek a; hengte hi Mizoam sorkar department 44-te'n sorkar hnathawk medical reimbursement pek tur an bat zat belhkhawm a ni.Sorkar-in heti zat damdawi in hrang hranga leiba a nei hian kan sum enkawl dan fel lo chiang takin a pholang a, pawisa tam tham tak chinfel loha awm hian inthlahdahna a lantir bakah sorkar department-te inkaihhruai dan fel lo leh sum enkawl dan fuh lo a tilang chiang hle. Sorkar hian sum a nei emaw nei lo emaw, leiba tam tham chinfel loha dah hi chu sum neih loh lam aiin inthlahdahna lam hawi a kawk zawk mah awm e.Hei aia ngaimawhawm chu sorkar hnathawk medical reimbursement kalphung hi a ni a, hei hi Mizoram sorkar lu tihaitu chu a ni. Tun dinhmunah hi chuan Mizorama damlo tam zawk hian sorkar aṭangin MR an bill emaw tih mai tur a ni a, a bill thei chinte ziakin lang vek mah se sorkar hnathawkte chhung hla deuh thlenga MR bill dan phuahchawp a awmṭhin a, a buaithlak hle a ni.MR bill thei leh thei lo piah lamah thil kal fuh lo lian tak a la awm a, chu chu damlo-te phai lama kal tura kan intirh dan leh kan damdawi in pante hi a ni. Kan natna leh a kaihhnawih thilah mimal pawisaa inenkawl tur ni ta ila treatment kan lak dan leh sorkarin a rulh leh tur a ni tih hriaa treatment kan lak dan a inang lo a, a enkawltu lamin a sum ren lo thei ang berin an lo buaipui bawk a, Mizoram sorkar pawisa hian khawi phai damdawi in emaw hi kan vulh lian mai mai a ni thei em?MR bill thei chin hi fir zawka kalpui tawh a ṭhat a rinawm a, MR bill theih chinte pawh chiang zawka ziah a ṭha ang a, damdawi in pan tur thlan dan pawh enfel ngam a ṭha tel awm e. Tun ang zela kan kal chuan damlo inenkawlna sensoah sorkar sum tam tak a kal ral a, chumi phenah chuan thil kalphung fuh zan lo a inphum niin a rinhlelhawm bawk si a, sorkar hian huaisen takin medical reimbursement kalphung hi chingfel rawh se.", "summary": "11th February,2016 Mizoram sawrkar department 44 ten sawrkar hnathawk medical reimbursement pek tur zat Rs.5,07,18,383 chu Mizoram chhung leh pawn damdawi in hrang hrangah a ba mek.Damdawiin hrang hranga sawrkar leiba aṭang hian sawrkar department-te inkaihhruai dan leh sum enkawl dan fuh tawk lo a tilang chiang hle. Mizoram sawrkar lu tihai em emtu chu MR bill thei chin leh chin lo awm hrang si a,bill thei tur pawh ni miah loa ngaihten an bill thei fo hi a ni.Tin,damlo phai lama kal tura kan intirh dan leh kan damdawi in pan danah hian mahni sum senga treatment kan lak dan leh sawrkar rulh leh tur tih hriaa treatment kan lak dan a inang lo hle bawk.Hetiang a nih zel chuan MR kalphung hi sawrkarin huaisen taka a chinfel a ngai a ni." }, { "summarization_id": "807", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20119", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Bairabi Zophai hmuna Mo­solman-te'n mosque  (biak-in) an sak chu sorkar thuneitute'n an bawhzui vanga hun eng emaw chen an chawlhsan hnuah, tun hnai aṭang khan an sak zawm leh ta.Helai hmuna mosque sak hi ramri ngaihtuahtu Core Committee chuan ṭha ti loin Core Committee thupek  bawhzuiin September 10, 2019 khan  Mosolman biak-in satu Kachurchol Masjid Committee hnenah Kolasib DFO hmingin mosque sa chhunzawm lo tura hriattirna pek a ni tawh a, hemi hnu hian an hna pawh hi an chawlhsan a;  nimahsela tun hnaiah an thar thawh leh ta a ni.He thil hian ramri chung­changah Assam-in Mizoram hi a zuam hle tih a nemnghet tiin a sawi theih a, kan ram chhung ngeiah Assam lamin kut an thlak leh ta a ni. Vairengte lamah a ni emaw, Bairabi lamah pawh ni se Assam lam hi min nektu an ni zel a, chutihlaiin a tuartu leh a ram chân zawk chu Mizoram lam kan ni zel.Kan chief minister zahawm tak chuan ramri buai chinfel dan hi a hria tih a sawi tawh a, a thil hriat hi a taka lantir a hun ta khawp mai. Assam hi BJP rorelna state a ni a, anni hi NEDA hnuaia MNF nena thawkho vek an ni a, kan chief minister tan hian NEDA leh NDA hnuaia an thawhpui chief minister ve bawk biak hi thil harsa a nih hmel lo a, political level-a inbiakna neih a hun ta hle.Ramri kan sawi apiangin, \"Hmanah pawh...\" tih hi kan sawi duh dan a ni a, tunah hian hman sawi a hun tawh lo a, hmana an lo luh ngam ngai lohna hmunah Assam lamin kut an rawn thlak zel a, min zuam tawlh tawlh a, keini lam chu rem hre takin kan la ngawi a ang ta ber. Ramri chungchangah Assam hian tun hma zawng aiin min zuam chho zel ang tih a hlauhawm ta ngawt mai. Bairabi Zophai hmuna Mo­solman-te'n mosque  (biak-in) an sak chu sorkar thuneitute'n an bawhzui vanga hun eng emaw chen an chawlhsan hnuah, tun hnai aṭang khan an sak zawm leh ta.Helai hmuna mosque sak hi ramri ngaihtuahtu Core Committee chuan ṭha ti loin Core Committee thupek  bawhzuiin September 10, 2019 khan  Mosolman biak-in satu Kachurchol Masjid Committee hnenah Kolasib DFO hmingin mosque sa chhunzawm lo tura hriattirna pek a ni tawh a, hemi hnu hian an hna pawh hi an chawlhsan a;  nimahsela tun hnaiah an thar thawh leh ta a ni.He thil hian ramri chung­changah Assam-in Mizoram hi a zuam hle tih a nemnghet tiin a sawi theih a, kan ram chhung ngeiah Assam lamin kut an thlak leh ta a ni. Vairengte lamah a ni emaw, Bairabi lamah pawh ni se Assam lam hi min nektu an ni zel a, chutihlaiin a tuartu leh a ram chân zawk chu Mizoram lam kan ni zel.Kan chief minister zahawm tak chuan ramri buai chinfel dan hi a hria tih a sawi tawh a, a thil hriat hi a taka lantir a hun ta khawp mai. Assam hi BJP rorelna state a ni a, anni hi NEDA hnuaia MNF nena thawkho vek an ni a, kan chief minister tan hian NEDA leh NDA hnuaia an thawhpui chief minister ve bawk biak hi thil harsa a nih hmel lo a, political level-a inbiakna neih a hun ta hle.Ramri kan sawi apiangin, \"Hmanah pawh...\" tih hi kan sawi duh dan a ni a, tunah hian hman sawi a hun tawh lo a, hmana an lo luh ngam ngai lohna hmunah Assam lamin kut an rawn thlak zel a, min zuam tawlh tawlh a, keini lam chu rem hre takin kan la ngawi a ang ta ber. Ramri chungchangah Assam hian tun hma zawng aiin min zuam chho zel ang tih a hlauhawm ta ngawt mai. Bairabi Zophai hmuna Mo­solman-te'n mosque  (biak-in) an sak chu sorkar thuneitute'n an bawhzui vanga hun eng emaw chen an chawlhsan hnuah, tun hnai aṭang khan an sak zawm leh ta. Helai hmuna mosque sak hi ramri ngaihtuahtu Core Committee chuan ṭha ti loin Core Committee thupek  bawhzuiin September 10, 2019 khan  Mosolman biak-in satu Kachurchol Masjid Committee hnenah Kolasib DFO hmingin mosque sa chhunzawm lo tura hriattirna pek a ni tawh a, hemi hnu hian an hna pawh hi an chawlhsan a;  nimahsela tun hnaiah an thar thawh leh ta a ni. He thil hian ramri chung­changah Assam-in Mizoram hi a zuam hle tih a nemnghet tiin a sawi theih a, kan ram chhung ngeiah Assam lamin kut an thlak leh ta a ni. Vairengte lamah a ni emaw, Bairabi lamah pawh ni se Assam lam hi min nektu an ni zel a, chutihlaiin a tuartu leh a ram chân zawk chu Mizoram lam kan ni zel. Kan chief minister zahawm tak chuan ramri buai chinfel dan hi a hria tih a sawi tawh a, a thil hriat hi a taka lantir a hun ta khawp mai. Assam hi BJP rorelna state a ni a, anni hi NEDA hnuaia MNF nena thawkho vek an ni a, kan chief minister tan hian NEDA leh NDA hnuaia an thawhpui chief minister ve bawk biak hi thil harsa a nih hmel lo a, political level-a inbiakna neih a hun ta hle. Ramri kan sawi apiangin, \"Hmanah pawh...\" tih hi kan sawi duh dan a ni a, tunah hian hman sawi a hun tawh lo a, hmana an lo luh ngam ngai lohna hmunah Assam lamin kut an rawn thlak zel a, min zuam tawlh tawlh a, keini lam chu rem hre takin kan la ngawi a ang ta ber. Ramri chungchangah Assam hian tun hma zawng aiin min zuam chho zel ang tih a hlauhawm ta ngawt mai.", "summary": "Bairabi Zophai hmuna Mo­solman-te'n mosque (biak-in) an sak chu sorkar thuneitute'n an bawhzui vanga hun eng emaw chen an chawlhsan hnuah, tun hnai aṭang khan an sak zawm leh ta.Helai hmuna mosque sak hi ramri ngaihtuahtu Core Committee chuan ṭha ti loin Core Committee thupek bawhzuiin September 10, 2019 khan Mosolman biak-in satu Kachurchol Masjid Committee hnenah Kolasib DFO hmingin mosque sa chhunzawm lo tura hriattirna pek a ni tawh a, hemi hnu hian an hna pawh hi an chawlhsan a; nimahsela tun hnaiah an thar thawh leh ta a ni. He thil hian ramri chungchangah Assam-in Mizoram min zuam hle tih a hriat. Vairengte lam a ni emaw Bairabi lam pawh ni se Assam lam hi min nektu an ni zel a, chutihlaiin a tuartu leh a ram chân zawk chu kan ni zel. Kan CM hian ramri buai chinfel dan a hriat thu a sawi a, chinfel a hun tawh khawp mai. Assam hian min zuam tawlh tawlh a, keini lam chu rem hre takin kan la ngawi a ang ber." }, { "summarization_id": "808", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27534", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "Council of Ministers ṭhu­khawm chuan, Mizoram Public Service Commission (MPSC)-in sorkara thawk tur lakna a khawih ṭhin zinga group B (non-gazetted) chin chu MPSC hnen aṭanga laksak a rel. Group-B (non-gazetted) chin hnuai lam hna thawk tur lakna buaipui turin Mizoram Subordinate Services Selection Board (MSSSB) din an rél a ni.Sorkar thutlukna hi eptu pawl pahnih - Congress party leh ZPM ṭhalaite chuan thuchhuah siamin an duh loh thu an puang a, MNF kaihhruai sorkar chet dan chu mahni party mi leh sate invulhna tur a nih an hlauhthawn thu an tarlang.Sorkarin MPSC aṭanga sorkar hna an lak ṭhin an chhuhsak chhan nia lang chu MPSC indaih loh vang a ni. 'MPSC hi hnathawktu lak danah an dik tawk lo a, induhsakna an neih avangin thawktu atan a tling lo zawk an tlintir ṭhin,' tih vang pawh ni lo a, an indaih loh vanga an hnathawh ṭhin lak ṭhensak hian ngaihtuahna a tithui hle a ni.Sorkar laipuiah chuan UPSC a awm a, chumi ni lo Staff Selection Commission (SSC)-te pawh an awm. Ram pum huapah chuan hna lak a hautak thamin mihring an ṭhahnem tham a, chuvangin UPSC leh SSC a awm hrang pawh hi a âwm hle. Mizoramah chuan a hna zawng leh exam ṭhin chu sawi loh a mi cheng hrim hrim pawh mi nuai 11 vel lek kan ni; chutihlaia sorkara hna zawng ṭhin chu buaipui harsa khawpa tam an la nih hmel lo.Mipui nawlpuiin an hlauh­thawn chu tun hma pawhin MPSC hna lak tur tihdanglam duhna a lo awm tawh ṭhin a, sorkar leh MPSC inhrui pawh hi sawi tur a lo awm tawh. Tuna MPSC kalphungah hian an dik lohna leh hna laka an fel lohna sawi si lo a, 'an indaih lo' tih vanga sum tam tak sen belha MSSSB din tum hi chu sorkar hian ngaihtuah ṭha leh se a ṭha khawp mai.MPSC 'indaih lohna' hi pui turin staff lak belhin MPSC hi tilian ta mai se, a hran a hraia sum tam tak sen belha MPSC thuneihna pawna MSSCB din tur hian hna zawng mekte ngaih a tiṭha lo takzet a ni. \"Kan sorkar tawh a, kan duh duh kan ti thei,\" ti niawm taka sorkar hna lakna bitum chat chat ang maia kan sorkarin ke a pen hi chu thutlukna fing ber a nih a rinawm lo a, MPSC hmalam hun hi kan ram hmalam hun nen thui tak a inkungkaih ngeiin a rinawm. Council of Ministers ṭhu­khawm chuan, Mizoram Public Service Commission (MPSC)-in sorkara thawk tur lakna a khawih ṭhin zinga group B (non-gazetted) chin chu MPSC hnen aṭanga laksak a rel. Group-B (non-gazetted) chin hnuai lam hna thawk tur lakna buaipui turin Mizoram Subordinate Services Selection Board (MSSSB) din an rél a ni.Sorkar thutlukna hi eptu pawl pahnih - Congress party leh ZPM ṭhalaite chuan thuchhuah siamin an duh loh thu an puang a, MNF kaihhruai sorkar chet dan chu mahni party mi leh sate invulhna tur a nih an hlauhthawn thu an tarlang.Sorkarin MPSC aṭanga sorkar hna an lak ṭhin an chhuhsak chhan nia lang chu MPSC indaih loh vang a ni. 'MPSC hi hnathawktu lak danah an dik tawk lo a, induhsakna an neih avangin thawktu atan a tling lo zawk an tlintir ṭhin,' tih vang pawh ni lo a, an indaih loh vanga an hnathawh ṭhin lak ṭhensak hian ngaihtuahna a tithui hle a ni.Sorkar laipuiah chuan UPSC a awm a, chumi ni lo Staff Selection Commission (SSC)-te pawh an awm. Ram pum huapah chuan hna lak a hautak thamin mihring an ṭhahnem tham a, chuvangin UPSC leh SSC a awm hrang pawh hi a âwm hle. Mizoramah chuan a hna zawng leh exam ṭhin chu sawi loh a mi cheng hrim hrim pawh mi nuai 11 vel lek kan ni; chutihlaia sorkara hna zawng ṭhin chu buaipui harsa khawpa tam an la nih hmel lo.Mipui nawlpuiin an hlauh­thawn chu tun hma pawhin MPSC hna lak tur tihdanglam duhna a lo awm tawh ṭhin a, sorkar leh MPSC inhrui pawh hi sawi tur a lo awm tawh. Tuna MPSC kalphungah hian an dik lohna leh hna laka an fel lohna sawi si lo a, 'an indaih lo' tih vanga sum tam tak sen belha MSSSB din tum hi chu sorkar hian ngaihtuah ṭha leh se a ṭha khawp mai.MPSC 'indaih lohna' hi pui turin staff lak belhin MPSC hi tilian ta mai se, a hran a hraia sum tam tak sen belha MPSC thuneihna pawna MSSCB din tur hian hna zawng mekte ngaih a tiṭha lo takzet a ni. \"Kan sorkar tawh a, kan duh duh kan ti thei,\" ti niawm taka sorkar hna lakna bitum chat chat ang maia kan sorkarin ke a pen hi chu thutlukna fing ber a nih a rinawm lo a, MPSC hmalam hun hi kan ram hmalam hun nen thui tak a inkungkaih ngeiin a rinawm. Council of Ministers ṭhu­khawm chuan, Mizoram Public Service Commission (MPSC)-in sorkara thawk tur lakna a khawih ṭhin zinga group B (non-gazetted) chin chu MPSC hnen aṭanga laksak a rel. Group-B (non-gazetted) chin hnuai lam hna thawk tur lakna buaipui turin Mizoram Subordinate Services Selection Board (MSSSB) din an rél a ni. Sorkar thutlukna hi eptu pawl pahnih - Congress party leh ZPM ṭhalaite chuan thuchhuah siamin an duh loh thu an puang a, MNF kaihhruai sorkar chet dan chu mahni party mi leh sate invulhna tur a nih an hlauhthawn thu an tarlang. Sorkarin MPSC aṭanga sorkar hna an lak ṭhin an chhuhsak chhan nia lang chu MPSC indaih loh vang a ni. 'MPSC hi hnathawktu lak danah an dik tawk lo a, induhsakna an neih avangin thawktu atan a tling lo zawk an tlintir ṭhin,' tih vang pawh ni lo a, an indaih loh vanga an hnathawh ṭhin lak ṭhensak hian ngaihtuahna a tithui hle a ni. Sorkar laipuiah chuan UPSC a awm a, chumi ni lo Staff Selection Commission (SSC)-te pawh an awm. Ram pum huapah chuan hna lak a hautak thamin mihring an ṭhahnem tham a, chuvangin UPSC leh SSC a awm hrang pawh hi a âwm hle. Mizoramah chuan a hna zawng leh exam ṭhin chu sawi loh a mi cheng hrim hrim pawh mi nuai 11 vel lek kan ni; chutihlaia sorkara hna zawng ṭhin chu buaipui harsa khawpa tam an la nih hmel lo. Mipui nawlpuiin an hlauh­thawn chu tun hma pawhin MPSC hna lak tur tihdanglam duhna a lo awm tawh ṭhin a, sorkar leh MPSC inhrui pawh hi sawi tur a lo awm tawh. Tuna MPSC kalphungah hian an dik lohna leh hna laka an fel lohna sawi si lo a, 'an indaih lo' tih vanga sum tam tak sen belha MSSSB din tum hi chu sorkar hian ngaihtuah ṭha leh se a ṭha khawp mai. MPSC 'indaih lohna' hi pui turin staff lak belhin MPSC hi tilian ta mai se, a hran a hraia sum tam tak sen belha MPSC thuneihna pawna MSSCB din tur hian hna zawng mekte ngaih a tiṭha lo takzet a ni. \"Kan sorkar tawh a, kan duh duh kan ti thei,\" ti niawm taka sorkar hna lakna bitum chat chat ang maia kan sorkarin ke a pen hi chu thutlukna fing ber a nih a rinawm lo a, MPSC hmalam hun hi kan ram hmalam hun nen thui tak a inkungkaih ngeiin a rinawm.", "summary": "Council of Ministers ṭhu­khawm chuan, MPSC-in sorkara thawk tur lakna a khawih ṭhin zinga group B (non-gazetted) chin chu MPSC hnen aṭanga laksak a rel. Group-B chin hnuai lam hna thawk tur lakna buaipui turin MSSSB din an rél a ni.Sorkar thutlukna hi Congress party leh ZPM ṭhalaite chuan thuchhuah siamin an duh loh thu an puang. Sorkarin MPSC atanga sorkar hna an lak thin an chhuhsak chhan nia lamh chu MPSC indaih loh vang a ni. Sorkar laipuiah chuan ULSC a awm a, chumi ni lo SSC te pawh a awm. Ram pum huapah chuan hna lak a hautak tham a, chuvangin ULSC leh SSC a awm pawh a àwm hle. Mizoramah chuan kan la tlem em em a, buaipui harsa a nih hmel loh. Mipui nawlpui hlauhthawn chu sorkar leh MPSC inhruipawh hi a lo awm tawh thin. MPSC kalphungah hian dik lo leh fel lo a awm tih vang ni si lo a, MSSSB din a tum hi chu ngaihtuah that a ngai. An indaih loh chuan MPSC hi tilian ta mai se, a hrana sum sen ai chuan. MPSC hmalam hun hi kan ram hmalam hun nen thui takin a inkungkaih ngeiin a rinawm" }, { "summarization_id": "809", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8472", "file_name": "H-176-11/02/2025-Covid-19,sawrkar sum leh MLA Fund", "original_text": "Mizorama eptu party MLA ṭhenkhat chuan sorkarin Covid-19 dona sum an kalpui dana lungawi loin an MLA fund aṭangin Chief Minister Relief Fund-ah pawisa chhun luh chhunzawm an tum tawh loh thu an sawi.Khawvelin hripui avangin harsatna a tawk a, Mizoram pawhin he hri avang hian kawng tinrengin harsatna a tawk. Hetihlai hian thil lawmawm tak lo lang chhuak chu Mizo mipuite inlungrualna a ni. Hripui karah pawl pawl sawi loin sorkar kan thlawp a, kohhran hrang hrang awm loin inthurualin TV kal tlangin kan inkhawm a, khaw tin veng tinah mipui ṭang rualin Task Force hming invuahin mahni veng leh khúa ṭheuh kan veng a. Hlawh beisei miah loin thlà tam tak ramri vengin mi tlawmngaite an riak chhuak bawk a ni.Kohhran hrang hrangin a thlawnin an hmunhmate tang­khang lo hawte khung hranna atan an thawh a, kohhran ṭhenkhat phei chuan an hmunhma hmang hawhtute hi a thlawnin an chawm hial a ni.Hetia mipui kan inlungrual viau lai hian mipuiin an hriat duh kan state sum dinhmun chu hriat theihin a awm ngai lo a, a enkawltu Finance minister berin a hriat loh thu a sawi miau si avangin mipui pawh an hawihai hman hle. Hun a kal deuh a, pawisa awm loh thu puan a nih hnuah kan sorkar hotu liante ṭhukhawm chuan sorkar hnathawkte hlawh chu pûk ṭhen an rawt ta hial a, he state hian sumah harsatna lian tak a tawk ni ngeiin a lang.Suma harsa viaua a lanlai hian sorkar pisate hawn a nih hnuah nunphung a pangngai chho leh ṭan tihah minister ṭhenkhatin sum tamzia an sawi an sawi leh ṭan tawh a, a tak hmuh tur awm lo lungphum phum leh an hnathawh tur hrawl pui pui puangin an zin kual a; hetihlai  vek hian sorkar chuan khung hrante chu mahin ei leh senso intum tura a tih mai piah lamah an swab sample endikna man pawh châwi tawh turin thutlukna a siam.Chief Minister Relief Fund lamah sum ṭhahnem tak a la awm tih mipuiin an hria a, SEDP lama sum dah ṭhahnem tak an la khawl reng tih eptu lamin an sawi chhuak bawk. Hetiang boruakah hian eptu MLA-te hian an bial tihhmasawnna tur sum chu CM Relief Fund-a chhun luh ṭul an tih loh thu an sawi chhuak ta a, mipui ngaihdan eng tak ni ang maw? Mizorama eptu party MLA ṭhenkhat chuan sorkarin Covid-19 dona sum an kalpui dana lungawi loin an MLA fund aṭangin Chief Minister Relief Fund-ah pawisa chhun luh chhunzawm an tum tawh loh thu an sawi.Khawvelin hripui avangin harsatna a tawk a, Mizoram pawhin he hri avang hian kawng tinrengin harsatna a tawk. Hetihlai hian thil lawmawm tak lo lang chhuak chu Mizo mipuite inlungrualna a ni. Hripui karah pawl pawl sawi loin sorkar kan thlawp a, kohhran hrang hrang awm loin inthurualin TV kal tlangin kan inkhawm a, khaw tin veng tinah mipui ṭang rualin Task Force hming invuahin mahni veng leh khúa ṭheuh kan veng a. Hlawh beisei miah loin thlà tam tak ramri vengin mi tlawmngaite an riak chhuak bawk a ni.Kohhran hrang hrangin a thlawnin an hmunhmate tang­khang lo hawte khung hranna atan an thawh a, kohhran ṭhenkhat phei chuan an hmunhma hmang hawhtute hi a thlawnin an chawm hial a ni.Hetia mipui kan inlungrual viau lai hian mipuiin an hriat duh kan state sum dinhmun chu hriat theihin a awm ngai lo a, a enkawltu Finance minister berin a hriat loh thu a sawi miau si avangin mipui pawh an hawihai hman hle. Hun a kal deuh a, pawisa awm loh thu puan a nih hnuah kan sorkar hotu liante ṭhukhawm chuan sorkar hnathawkte hlawh chu pûk ṭhen an rawt ta hial a, he state hian sumah harsatna lian tak a tawk ni ngeiin a lang.Suma harsa viaua a lanlai hian sorkar pisate hawn a nih hnuah nunphung a pangngai chho leh ṭan tihah minister ṭhenkhatin sum tamzia an sawi an sawi leh ṭan tawh a, a tak hmuh tur awm lo lungphum phum leh an hnathawh tur hrawl pui pui puangin an zin kual a; hetihlai  vek hian sorkar chuan khung hrante chu mahin ei leh senso intum tura a tih mai piah lamah an swab sample endikna man pawh châwi tawh turin thutlukna a siam.Chief Minister Relief Fund lamah sum ṭhahnem tak a la awm tih mipuiin an hria a, SEDP lama sum dah ṭhahnem tak an la khawl reng tih eptu lamin an sawi chhuak bawk. Hetiang boruakah hian eptu MLA-te hian an bial tihhmasawnna tur sum chu CM Relief Fund-a chhun luh ṭul an tih loh thu an sawi chhuak ta a, mipui ngaihdan eng tak ni ang maw? Mizorama eptu party MLA ṭhenkhat chuan sorkarin Covid-19 dona sum an kalpui dana lungawi loin an MLA fund aṭangin Chief Minister Relief Fund-ah pawisa chhun luh chhunzawm an tum tawh loh thu an sawi. Khawvelin hripui avangin harsatna a tawk a, Mizoram pawhin he hri avang hian kawng tinrengin harsatna a tawk. Hetihlai hian thil lawmawm tak lo lang chhuak chu Mizo mipuite inlungrualna a ni. Hripui karah pawl pawl sawi loin sorkar kan thlawp a, kohhran hrang hrang awm loin inthurualin TV kal tlangin kan inkhawm a, khaw tin veng tinah mipui ṭang rualin Task Force hming invuahin mahni veng leh khúa ṭheuh kan veng a. Hlawh beisei miah loin thlà tam tak ramri vengin mi tlawmngaite an riak chhuak bawk a ni. Kohhran hrang hrangin a thlawnin an hmunhmate tang­khang lo hawte khung hranna atan an thawh a, kohhran ṭhenkhat phei chuan an hmunhma hmang hawhtute hi a thlawnin an chawm hial a ni. Hetia mipui kan inlungrual viau lai hian mipuiin an hriat duh kan state sum dinhmun chu hriat theihin a awm ngai lo a, a enkawltu Finance minister berin a hriat loh thu a sawi miau si avangin mipui pawh an hawihai hman hle. Hun a kal deuh a, pawisa awm loh thu puan a nih hnuah kan sorkar hotu liante ṭhukhawm chuan sorkar hnathawkte hlawh chu pûk ṭhen an rawt ta hial a, he state hian sumah harsatna lian tak a tawk ni ngeiin a lang. Suma harsa viaua a lanlai hian sorkar pisate hawn a nih hnuah nunphung a pangngai chho leh ṭan tihah minister ṭhenkhatin sum tamzia an sawi an sawi leh ṭan tawh a, a tak hmuh tur awm lo lungphum phum leh an hnathawh tur hrawl pui pui puangin an zin kual a; hetihlai  vek hian sorkar chuan khung hrante chu mahin ei leh senso intum tura a tih mai piah lamah an swab sample endikna man pawh châwi tawh turin thutlukna a siam. Chief Minister Relief Fund lamah sum ṭhahnem tak a la awm tih mipuiin an hria a, SEDP lama sum dah ṭhahnem tak an la khawl reng tih eptu lamin an sawi chhuak bawk. Hetiang boruakah hian eptu MLA-te hian an bial tihhmasawnna tur sum chu CM Relief Fund-a chhun luh ṭul an tih loh thu an sawi chhuak ta a, mipui ngaihdan eng tak ni ang maw?", "summary": "29th July,2020 Covid-19 in Mizoram mipuite nasa takin nuai mah se mipui an inlungrual tlat a,khaw tin veng tinah Task Force awmin,hlawh beisei hauh loa thla tam tak ramri venga feh chhuak an awm bawk. Mipui an inlungrual viau laiin state sum dinhmun hriat tur a awm ngai loa,a enkawltu Finance Minister berin a hriat loh thu a sawi avangin mipuite an hawihai hle.Sum harsa viaua a lan laiin,Minister thenkhat zinkualin,sum tamzia an tlangau pui a.A lehlamah,quarantine-te ei leh in senso leh swab sample endikna man lah mimal chawi turin sawrkarin an dah hmiah thung.Chief Minister Relief Fund leh SEDP lamah sum dah ṭhahnem tak a awm tih eptu lamin an sawi chhuak bawk a.Hetiang a nih nuai si avang hian eptu MLA lamin CM relief fund-a sum chhun luh chu ṭul an tih tawh loh thu an sawi." }, { "summarization_id": "810", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6224", "file_name": "H-7-23/01/2025- Chaltlang tourist lodge 5 starah", "original_text": "Chaltlang Tourist Lodge 5 star-ah - Tourism Minister Mizoram NewsChaltlang Tourist Lodge 5 star-ah - Tourism Minister admin 11-Nov-2024 05:51 PM Tourism Minister Lalrinpuii chuan vawiin (11.11.2024) a Aizawl Press Club-a press conference a neihnaah Tourist Lodge, Chaltlang chu 5 star hotel-ah siam tum a nih thu a sawi. Lalrinpuii chuan khualzinte tana infrastructure tha nei turin nasa taka hma an lak thu sawiin, 'Mizoram, state pakhat ve riang ruangin 5 star hotel kan nei ve miah lo mai hi ka ve ve em em a ni. Plenary, meeting, business summit etc. lian dawng tur pawhin kan state hian hmunhma kan nei lo hi a buaithlak hle,' a ti. Tourism Minister chuan hotel chain lian tak tak hnen atangin 5 star hotel din tura offer an hmuh thu sawiin, 'Chuvangin, Tourist Lodge, Chaltlang hi 5 star hotel a nih theihna atan outsource mai turin hma kan la. Tih tur ang angte kan tifel nual tawh,\" a ti a, assets neih sate hlut zawng hriatchian a ngaih assets valuation ti turin PWD an ngen thu a sawi. PWD-in assets valuation an tih zawh chuan expression of interest chhuah ve theih mai an beisei tih sawiin Lalrinpuii chuan, 'Kan sorkar chhung ngeiin 5 star hotel kan neih theih ka beisei,' a ti.", "summary": "Tourism Minister Lalrinpuii chuan Mizoramin khualzinte tana riahna hmun tur ṭha an nei lo chu ṭha ti loin,ni 11.11.2024- a Aizawl Press Club-a Press Conference a neihnaah Tourist Lodge,Chaltlang chu 5 star hotel-ah siam an tum thu a sawi.Hotel chain lian tak tak hnen aṭangin 5 star hotel din tur hian offer tha tak hmuh a ni a, assets valuation ti turin PWD lam pawh an ngen a,an zawh rang chuan expression of interest chhuah theih mai an beisei." }, { "summarization_id": "811", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24215", "file_name": "F_Mizo_Sum_18_27/1/25", "original_text": "Mizoram Transport Workers' Association (MTWA) general assembly hmanpuitu Transport minister chuan, traffic jam tihziaawmna atan motor lei dan scheme thar duan ṭula a hriat thu a sawi a, “Motor lei dan scheme thar duan chhuah a ṭul a ni,\" a ti.Mizoramah hian lirthei lei theih dan hi mumal taka siam a ni lo a, hei hi kan buai chhan lian tak a ni. Tunah hi chuan pawisa nei apiangin an lei thei a ni deuh ber a, hei hi kalphung fel tak a ni lo.Tlemlai deuh khan Aizawl khawpuia lirthei lei turin garage an neih a ngaih thu chhuah a ni a, tunah hian a taka kenkawh ṭhat a ni lo. Hetiang ruahmanna ṭha takte pawh hi a taka kalpui a nih leh si loh chuan awmze nei lo mai a ni ṭhin a, a taka bawhzui theih a ṭul a ni.Khawpuia traffic jam nasa hian nunphung a tibuai a, sum leh hun tam tak ṭul lovah kan khawhral bawk. India ram state capital zingah Aizawl hi lirthei speed a muanna ber a ni hial mai thei a, hei hian kan hnahthawh hun chhung thlengin a nghawng a. Traffic jam-a kan tân chhunga kan hun paih hi a uiawm ṭhin hle a ni.Lirthei lei dan thar siam thuai hi thil ṭul tak a ni tawh a, lirthei pung chak lutuk tur hi awmze neia inven deuh loh chuan kan buaina hi belchhhahin a awm zel dawn a nih hmel. Mizoram Transport Workers' Association (MTWA) general assembly hmanpuitu Transport minister chuan, traffic jam tihziaawmna atan motor lei dan scheme thar duan ṭula a hriat thu a sawi a, “Motor lei dan scheme thar duan chhuah a ṭul a ni,\" a ti.Mizoramah hian lirthei lei theih dan hi mumal taka siam a ni lo a, hei hi kan buai chhan lian tak a ni. Tunah hi chuan pawisa nei apiangin an lei thei a ni deuh ber a, hei hi kalphung fel tak a ni lo.Tlemlai deuh khan Aizawl khawpuia lirthei lei turin garage an neih a ngaih thu chhuah a ni a, tunah hian a taka kenkawh ṭhat a ni lo. Hetiang ruahmanna ṭha takte pawh hi a taka kalpui a nih leh si loh chuan awmze nei lo mai a ni ṭhin a, a taka bawhzui theih a ṭul a ni.Khawpuia traffic jam nasa hian nunphung a tibuai a, sum leh hun tam tak ṭul lovah kan khawhral bawk. India ram state capital zingah Aizawl hi lirthei speed a muanna ber a ni hial mai thei a, hei hian kan hnahthawh hun chhung thlengin a nghawng a. Traffic jam-a kan tân chhunga kan hun paih hi a uiawm ṭhin hle a ni.Lirthei lei dan thar siam thuai hi thil ṭul tak a ni tawh a, lirthei pung chak lutuk tur hi awmze neia inven deuh loh chuan kan buaina hi belchhhahin a awm zel dawn a nih hmel. Mizoram Transport Workers' Association (MTWA) general assembly hmanpuitu Transport minister chuan, traffic jam tihziaawmna atan motor lei dan scheme thar duan ṭula a hriat thu a sawi a, “Motor lei dan scheme thar duan chhuah a ṭul a ni,\" a ti. Mizoramah hian lirthei lei theih dan hi mumal taka siam a ni lo a, hei hi kan buai chhan lian tak a ni. Tunah hi chuan pawisa nei apiangin an lei thei a ni deuh ber a, hei hi kalphung fel tak a ni lo. Tlemlai deuh khan Aizawl khawpuia lirthei lei turin garage an neih a ngaih thu chhuah a ni a, tunah hian a taka kenkawh ṭhat a ni lo. Hetiang ruahmanna ṭha takte pawh hi a taka kalpui a nih leh si loh chuan awmze nei lo mai a ni ṭhin a, a taka bawhzui theih a ṭul a ni. Khawpuia traffic jam nasa hian nunphung a tibuai a, sum leh hun tam tak ṭul lovah kan khawhral bawk. India ram state capital zingah Aizawl hi lirthei speed a muanna ber a ni hial mai thei a, hei hian kan hnahthawh hun chhung thlengin a nghawng a. Traffic jam-a kan tân chhunga kan hun paih hi a uiawm ṭhin hle a ni. Lirthei lei dan thar siam thuai hi thil ṭul tak a ni tawh a, lirthei pung chak lutuk tur hi awmze neia inven deuh loh chuan kan buaina hi belchhhahin a awm zel dawn a nih hmel.", "summary": "Mizoram Transport Workers' Association (MTWA) inkhawmpui hmanpuitu Transport Minister chuan Traffic Jam tihziaawmna'n motor lei dan scheme thar duan ṭul a tih thu a sawi.Mizoramah chuan pawisa nei apiangin an lei thei a,hei hi kalphung fel tak a ni lo.Aizawl khawpuia lirthei lei turin garage an neih a ngaih thu chhuah a ni a,tunah hian a taka kenkawh ṭhat a nilo.Traffic jam nasa hian nunphung a tibuai a,sum leh hun tam tak kan khawhral a,India ram state capital zingah Aizawl hi lirthei speed a muanna ber a ni hial ang,hei hian kan hnathawh hun chhung thlengin a nghawng thei.Lirthei pung chak lutuk tur hi awmze neia inven deuh loh chuan kan buaina hi belchhahin a awm zel dawn a nih hmel." }, { "summarization_id": "812", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26922", "file_name": "F_MIZO_SUM_5_30/1/25", "original_text": "Aizawl mayor thar leh MNF councillor thlan tharte chuan tun hnai khan Tuiriala bawlhhlawh paih na hmunpui, Solid Waste Management Centre an tlawh a, bawlhhlawh lâk khawm dan huam zau zawka kalpui a nih tur thu mayor chuan a sawi a, mipuite ṭawiawmna a ngen.Aizawl Municipal Corporation inthlan dawna an sawi rin ber pakhat chu bawlhhlawh sawngbawl dan chungchang a ni a, politics-a inpuh tawnna a nasa hle. AMC hnathawh hrang hrang zinga a hlawm lian chu bawlhhlawh sawngbawl hi a ni a, an thawh danah fakna tur a awm ang bawkin sawiselna tur pawh a lo awm ngei a, chu chu inthlan dawnah an sawi chhuak ta hlawm a ni ber mai.Mayor tharin inthlan dawna an thu inchuh zinga mi a hmuna kala a tlawh nghal chat hi thil lawmawm tak a ni a, bawlhhlawh lâk khawm leh sawngbawl danah hmasawnna kn hmuh ngei a beiseiawm. AMC inthlan dawna kha tih laia ruling lam insawifiahnate kha a tidiktuah an ṭan zui a ngai dawn a, eptu lamte sawiselna pawh huata la loa inen­fiahna atana hman zui a finthlak ang.Inthlan dawna MNF intiamna hrang hrang kha Aizawl mipuiin an hre reng dâwn a, khangte kha tihlawhtling turin theihtawp chhuah se, an intiam anga hna an thawh chhung chu anmahni thlang tling duhtu Aizawl mipuite thlawpna an hlawh zel ang a, Mizoram sorkar pawhin 'ruling councillor' tana hnathawh a awlsam bîk dan an sawi kha an tihdik chhoh zui a ṭul bawk ang. Aizawl mayor thar leh MNF councillor thlan tharte chuan tun hnai khan Tuiriala bawlhhlawh paih na hmunpui, Solid Waste Management Centre an tlawh a, bawlhhlawh lâk khawm dan huam zau zawka kalpui a nih tur thu mayor chuan a sawi a, mipuite ṭawiawmna a ngen.Aizawl Municipal Corporation inthlan dawna an sawi rin ber pakhat chu bawlhhlawh sawngbawl dan chungchang a ni a, politics-a inpuh tawnna a nasa hle. AMC hnathawh hrang hrang zinga a hlawm lian chu bawlhhlawh sawngbawl hi a ni a, an thawh danah fakna tur a awm ang bawkin sawiselna tur pawh a lo awm ngei a, chu chu inthlan dawnah an sawi chhuak ta hlawm a ni ber mai.Mayor tharin inthlan dawna an thu inchuh zinga mi a hmuna kala a tlawh nghal chat hi thil lawmawm tak a ni a, bawlhhlawh lâk khawm leh sawngbawl danah hmasawnna kn hmuh ngei a beiseiawm. AMC inthlan dawna kha tih laia ruling lam insawifiahnate kha a tidiktuah an ṭan zui a ngai dawn a, eptu lamte sawiselna pawh huata la loa inen­fiahna atana hman zui a finthlak ang.Inthlan dawna MNF intiamna hrang hrang kha Aizawl mipuiin an hre reng dâwn a, khangte kha tihlawhtling turin theihtawp chhuah se, an intiam anga hna an thawh chhung chu anmahni thlang tling duhtu Aizawl mipuite thlawpna an hlawh zel ang a, Mizoram sorkar pawhin 'ruling councillor' tana hnathawh a awlsam bîk dan an sawi kha an tihdik chhoh zui a ṭul bawk ang. Aizawl mayor thar leh MNF councillor thlan tharte chuan tun hnai khan Tuiriala bawlhhlawh paih na hmunpui, Solid Waste Management Centre an tlawh a, bawlhhlawh lâk khawm dan huam zau zawka kalpui a nih tur thu mayor chuan a sawi a, mipuite ṭawiawmna a ngen. Aizawl Municipal Corporation inthlan dawna an sawi rin ber pakhat chu bawlhhlawh sawngbawl dan chungchang a ni a, politics-a inpuh tawnna a nasa hle. AMC hnathawh hrang hrang zinga a hlawm lian chu bawlhhlawh sawngbawl hi a ni a, an thawh danah fakna tur a awm ang bawkin sawiselna tur pawh a lo awm ngei a, chu chu inthlan dawnah an sawi chhuak ta hlawm a ni ber mai. Mayor tharin inthlan dawna an thu inchuh zinga mi a hmuna kala a tlawh nghal chat hi thil lawmawm tak a ni a, bawlhhlawh lâk khawm leh sawngbawl danah hmasawnna kn hmuh ngei a beiseiawm. AMC inthlan dawna kha tih laia ruling lam insawifiahnate kha a tidiktuah an ṭan zui a ngai dawn a, eptu lamte sawiselna pawh huata la loa inen­fiahna atana hman zui a finthlak ang. Inthlan dawna MNF intiamna hrang hrang kha Aizawl mipuiin an hre reng dâwn a, khangte kha tihlawhtling turin theihtawp chhuah se, an intiam anga hna an thawh chhung chu anmahni thlang tling duhtu Aizawl mipuite thlawpna an hlawh zel ang a, Mizoram sorkar pawhin 'ruling councillor' tana hnathawh a awlsam bîk dan an sawi kha an tihdik chhoh zui a ṭul bawk ang.", "summary": "Aizawl mayor thar leh MNF councillor thlan tharte'n Tuiriala bawlhhlawh paihna hmunpui, Solid Waste Management Centre an tlawh a, bawlhhlawh lâk khawm dan huam zau zawka kalpui a nihna turah Mayor chuan mipuite ṭawiawmna a ngen.Aizawl Municipal Corporation(AMC) hnathawh hrang hrang zinga a hlawm lian chu bawlhhlawh sawngbawl hi niin an thawh danah pawh fakna karah sawiselna tur a awm avangin inthlan dawnah pawh politics-a inpuh tawnna a nasa hle.Mayor tharin inthlan dawna an thu inchuh zinga mi a hmuna kala a tlawh nghal chat hi thil lawmawm tak a ni a, bawlhhlawh lâk khawm leh sawngbawl danah hmasawnna kn hmuh ngei a beiseiawm. Inthlan dawna MNF intiamna hrang hrang kha tihlawhtling turin theihtawp chhuah se, an intiam anga hna an thawh chhung chu anmahni thlang tling duhtu Aizawl mipuite thlawpna an hlawh zel ang a,eptu lamte sawiselna pawh inen­fiahna atana hman zui a finthlak ang. Mizoram sorkar pawhin 'ruling councillor' tana hnathawh a awlsam bîk dan an sawi kha an tihdik chhoh zui a ṭul bawk ang." }, { "summarization_id": "813", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5817", "file_name": "SMizo_10_22-01", "original_text": "Essential commodities phurte chhuah dawn Mizoram NewsEssential commodities phurte chhuah dawn admin 21-Sep-2024 04:51 PM Kawnpui leh Khamrang inkar kawng siamthat a nih avanga nitin mamawh (essential commodities) phur lirthei tangkhangte chu chhuah an ni tawh. Sorkar thuchhuah tarlan danin, PWD Minister leh Supply Minister hoa kawng thawmthat hna kalpui meka hmasawnna thlen chinte ngun taka ngaihtuah a nih hnuin vawiin (21.9.2024) tlai dar 5:30 atangin nitin mamawh bungrua (essential commodities) phur lirtheite chu kaltlang tir an ni tawh dawn. Hetih rual hian kawngpui vilzui leh thawmthat hna pawh boruak awm dante thlir reng chunga thawh zel tum a ni. September 18, 2024 khan PWD Minister leh Deputy Speaker-te chuan he kawng hi zawhin hmalaknate an lo enfiah tawh. Hemi ni hian ruahmanna thar siam niin, lirthei tangkhangte chhuah tir an ni. Ngawrh zawka kawng siam a nih theih nan lirthei paltlang turte dang betin, September19, 2024 atanga vawiin thlengin kawng thawmthat hna PWD-in team liah inthenin JCB 5, excavator 1, road roller 4 leh hlawhfa tam zawk ruaiin siam a ni. Nizan atang khan lirthei Silchar lam pan turte chhuah an ni a, vawiin tlai atangin Aizawl pan bungraw phur lirtheite chhuah chhoh a ni ang. He huna tarlan a nih danin NH 06 Kawnpui - Khamrang Section huamchhung km. 122-123 inkarah kawng thawmthat ngai zual 2-3 vel awmin, km. 124-126 inkarah 5-6 leh km. 129-132 inkarah 4-5 vel awmin a zualpui zawhfel tawh a ni a; ngun taka vilzui zel a ni dawn. NH 06 Kawnpui-Khamrang Section hi Sadguru Engineers & Allied Services Pvt. Ltd-te siam niin, nakum May thla thenga enkawl chhunzawm tura tih an nih laiin an enkawl zui that loh avangin PWD in an tihtawp sak a, an pawisa dahkham cheng nuai 35.37 hmangin PWD in cheithat hna an thawk mek a; hei hian a siamthatna a daih dawn loh avangin a thawh chhunzawmna tur sawrkarah dil belh mek a ni.", "summary": "PWD Minister leh Supply Minister ho a kawng thawmthat hna kalpui mek a hmasawnna thlen chinte ngun tak a ngaihtuah a nih hnuin Kawnpui leh Khamrang inkar kawng siamthat a nih avanga nitin mamawh phur lirthei tangkhangte chu kaltlang tir an ni tawh a ni. Silchar lam pan turte chhuah fel an ni tawh a, Aizawl pan turte tlai lam ah an chhuah leh ang. Hetih rual hian PWD-in team liah then in JCB 5, Excavator 1, Road Roller 4 leh hlawhfa tam zawk ruaiin kawng siam hna hi thawh chhunzawm zel a ni. NH-06 Kawnpui-Khamrang Section hi Sadguru Engineers & Allied Services Pvt. Ltd-te siam niin, an enkawl that loh avangin PWD in an tihtawp sak a, PWD hian cheithat hna a thawk mek bawk a ni." }, { "summarization_id": "814", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/119910", "file_name": "F_MIZO_SUM_11_3/2/25", "original_text": "MNF ṭhalaite chuan tun hnaiah CTI, Sesawnga Congress ṭhalaite'n Mizo Hnam Martar Thlanmual an siam chu an tlawh a; thu an ziah dan chu lungchhiatthlak an tih thu an tarlang.Tun hnaiah Congress president Lal Thanhawla chuan martar ruhro phumna sawn chungchangah thu a sawi a, hei hi MNF lam chuan na takin an chhang let. Congress hotupa hian ruhro hmanga inawi nun tum angin MNF hi a puh a; MNYF lamin hetiang boruak awmlai hian nidanga an tlawh zen zen loh CTI-a Congress lamin an siam martar thlanmual an tlawh ve leh bawk.Remna Ni a thlen dawnin lal-ṭhutthleng inken leh inken lohah inhnialna a chhuak ṭhin a, remna a thlen theihna atan thawh hlawk zawk leh inphah hniam zawk nih an inchuh fo ṭhin. Remna Ni hi inrem lohna niah kan chhuah ta lek lek a, chuvang pawh chu a ni mahna, Central YMA-in a huhoa Remna Ni hmante pawh a rawt chhuak ta hial a ni.Mizoram tana nunna pe a, martar hialte chungchanga inhnialna a rawn chhuak thar leh ta hi a zialo hle mai a, heng thil hi sawi chhuah ṭul lo a ni a, politics-a hamṭhatna zawnna tur chi a ni tawh lo. Markarte ruhro thu-ah emaw, martar thlan-mual siam dan-ah pawh ni se, poli-tics nena chawm pawlha inhnialna chawh thawh fo hi kalsan a hun ta.Ramin hma a sawn a, ṭhalaite pawh khawvel tukverhah an dak chhuak veṭan mek a, hetihlaia tun hma politics hlui leh thutlukna dik siam hleihtheih lohnaa inhnial fo hi sim a ṭha. Martar chungchang politics huanga seng luh thar leh hi a hun tawh lo a, Mizorama political party lian pahnihte inhnialnaah hian ram hmasawnna tur zia a lang tlem ṭhin hle a ni. MNF ṭhalaite chuan tun hnaiah CTI, Sesawnga Congress ṭhalaite'n Mizo Hnam Martar Thlanmual an siam chu an tlawh a; thu an ziah dan chu lungchhiatthlak an tih thu an tarlang.Tun hnaiah Congress president Lal Thanhawla chuan martar ruhro phumna sawn chungchangah thu a sawi a, hei hi MNF lam chuan na takin an chhang let. Congress hotupa hian ruhro hmanga inawi nun tum angin MNF hi a puh a; MNYF lamin hetiang boruak awmlai hian nidanga an tlawh zen zen loh CTI-a Congress lamin an siam martar thlanmual an tlawh ve leh bawk.Remna Ni a thlen dawnin lal-ṭhutthleng inken leh inken lohah inhnialna a chhuak ṭhin a, remna a thlen theihna atan thawh hlawk zawk leh inphah hniam zawk nih an inchuh fo ṭhin. Remna Ni hi inrem lohna niah kan chhuah ta lek lek a, chuvang pawh chu a ni mahna, Central YMA-in a huhoa Remna Ni hmante pawh a rawt chhuak ta hial a ni.Mizoram tana nunna pe a, martar hialte chungchanga inhnialna a rawn chhuak thar leh ta hi a zialo hle mai a, heng thil hi sawi chhuah ṭul lo a ni a, politics-a hamṭhatna zawnna tur chi a ni tawh lo. Markarte ruhro thu-ah emaw, martar thlan-mual siam dan-ah pawh ni se, poli-tics nena chawm pawlha inhnialna chawh thawh fo hi kalsan a hun ta.Ramin hma a sawn a, ṭhalaite pawh khawvel tukverhah an dak chhuak veṭan mek a, hetihlaia tun hma politics hlui leh thutlukna dik siam hleihtheih lohnaa inhnial fo hi sim a ṭha. Martar chungchang politics huanga seng luh thar leh hi a hun tawh lo a, Mizorama political party lian pahnihte inhnialnaah hian ram hmasawnna tur zia a lang tlem ṭhin hle a ni.", "summary": "MNF ṭhalaite chuan tun hnaiah CTI, Sesawnga Congress ṭhalaite'n Mizo Hnam Martar Thlanmual an siam an tlawhnaah an thu ziah dan chu lungchhiatthlak an tih thu an tarlang a,Congress president Lal Thanhawlan martar ruhro phumna sawn chungchanga a thusawiah MNF lam hian na takin an chhang let bawk. Congress hotupa hian ruhro hmanga inawi nun tum angin MNF hi a puh a; MNYF lamin hetiang boruak awmlai hian nidanga an tlawh zen zen loh CTI-a Congress lamin an siam martar thlanmual an tlawh ve leh bawk. Remna Ni a thlen dawnin remna a thlen theih nana thawh hlawk zawk leh inphah hniam zawk nih an inchuh fo avangin Remna Ni hi inrem lohna niah kan chhuah ta lek lek a, hei vang hian Central YMA-in a huhoa Remna Ni hmante pawh a rawt ta hial a ni.Ramin hma a sawn tawh laia Mizoram tana nunna hlana martarte ruhro thuah leh an thlanmual siam danah politics nena chawm pawlha inhnialna chawh thawh fo hi kalsan a hun tawh a, Mizorama political party lian pahnihte inhnialnaah hian ram hmasawnna tur zia a lang tlem ṭhin hle a ni." }, { "summarization_id": "815", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19821", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "YMA General Conference vawi 72-na, North Vanlaiphai-a neih chuan, kum 2019-2021 chhunga YMA kumpuan atan 'zirna uar' an thlang.Central YMA hian hun rei tak chhung chu kum puan hi an nei ṭhin a, rah ṭha tak a chhuah. Mizorama pawl lian berin thapui thawha a beihnaah hian mipui an ṭangrual ṭhin a, chuvangin YMA hawi lam hi chu a kaw duak duak ṭhin a ni ber. Tun hnaia a kal danah ṭhahnemngaih luat vangin duh khawp lohna awm ṭhin bawk mah se, YMA-in tha a thawhna lam hi chu ram leh hnam tana ṭha tur zel a ni a, rah duh­awm tak a chhuah ṭhin.YMA-in kum puana ‘zirna uar’ a nei tur hi a lawmawm takzet a, hei hian tun hnaiah Mizote zirna lamah kan ṭhangharh mek, ti zawngin a thlir theih ang. Central service hrang hranga Mizo ṭhalaite tlin theih loh thu leh, heti zela kan kal chuan kan hma lawkah hnam dang officer lianin kan state an enkawl tur thu sawi ṭhin a ni. Hei hian tun hnaiah zirnaa ṭhahnemngai zual turin Mizo ṭhalaite ṭan a laktir a, YMA lamin an kalpui zui tur hi a lawmawm takzet a ni.Mizote hi zirna lamah hian kan hnufual ngai lo a, India hmar chhak tribal zingah pawh tun hma chuan zirna inelna hrang hranga record nei ṭha kan ni ṭhin a, tun hnaiah central service lamah hian kan tlahniam ta deuh. Hetihlai hian tun hmaa kan la hlawhtlin ngai lohna line hrang hrangah hlawhtlinna kan nei a, zirnaa tlahniam kan intih hian UPSC result aṭang ringawta in teh palh a hlauhawm ve tho mai.Engpawhnise CYMA-in zirna uar kum a puang hian rah ṭha tak a chhuah ngei ang tih a rin theih a; Mizoramah zirna kawnga inelna ṭha a awm theihna tur te, Mizoram chhunga zirna in te state dang el phak tura ṭan la tura fuiha vil tlat turin YMA hian hma an a thei ngei ang. Zirna uar kum puan a ni tur hi a lawmawm a, he kum puan bawhzui kawngah Mizo mipuite i ṭang rual ang u. YMA General Conference vawi 72-na, North Vanlaiphai-a neih chuan, kum 2019-2021 chhunga YMA kumpuan atan 'zirna uar' an thlang.Central YMA hian hun rei tak chhung chu kum puan hi an nei ṭhin a, rah ṭha tak a chhuah. Mizorama pawl lian berin thapui thawha a beihnaah hian mipui an ṭangrual ṭhin a, chuvangin YMA hawi lam hi chu a kaw duak duak ṭhin a ni ber. Tun hnaia a kal danah ṭhahnemngaih luat vangin duh khawp lohna awm ṭhin bawk mah se, YMA-in tha a thawhna lam hi chu ram leh hnam tana ṭha tur zel a ni a, rah duh­awm tak a chhuah ṭhin.YMA-in kum puana ‘zirna uar’ a nei tur hi a lawmawm takzet a, hei hian tun hnaiah Mizote zirna lamah kan ṭhangharh mek, ti zawngin a thlir theih ang. Central service hrang hranga Mizo ṭhalaite tlin theih loh thu leh, heti zela kan kal chuan kan hma lawkah hnam dang officer lianin kan state an enkawl tur thu sawi ṭhin a ni. Hei hian tun hnaiah zirnaa ṭhahnemngai zual turin Mizo ṭhalaite ṭan a laktir a, YMA lamin an kalpui zui tur hi a lawmawm takzet a ni.Mizote hi zirna lamah hian kan hnufual ngai lo a, India hmar chhak tribal zingah pawh tun hma chuan zirna inelna hrang hranga record nei ṭha kan ni ṭhin a, tun hnaiah central service lamah hian kan tlahniam ta deuh. Hetihlai hian tun hmaa kan la hlawhtlin ngai lohna line hrang hrangah hlawhtlinna kan nei a, zirnaa tlahniam kan intih hian UPSC result aṭang ringawta in teh palh a hlauhawm ve tho mai.Engpawhnise CYMA-in zirna uar kum a puang hian rah ṭha tak a chhuah ngei ang tih a rin theih a; Mizoramah zirna kawnga inelna ṭha a awm theihna tur te, Mizoram chhunga zirna in te state dang el phak tura ṭan la tura fuiha vil tlat turin YMA hian hma an a thei ngei ang. Zirna uar kum puan a ni tur hi a lawmawm a, he kum puan bawhzui kawngah Mizo mipuite i ṭang rual ang u. YMA General Conference vawi 72-na, North Vanlaiphai-a neih chuan, kum 2019-2021 chhunga YMA kumpuan atan 'zirna uar' an thlang. Central YMA hian hun rei tak chhung chu kum puan hi an nei ṭhin a, rah ṭha tak a chhuah. Mizorama pawl lian berin thapui thawha a beihnaah hian mipui an ṭangrual ṭhin a, chuvangin YMA hawi lam hi chu a kaw duak duak ṭhin a ni ber. Tun hnaia a kal danah ṭhahnemngaih luat vangin duh khawp lohna awm ṭhin bawk mah se, YMA-in tha a thawhna lam hi chu ram leh hnam tana ṭha tur zel a ni a, rah duh­awm tak a chhuah ṭhin. YMA-in kum puana ‘zirna uar’ a nei tur hi a lawmawm takzet a, hei hian tun hnaiah Mizote zirna lamah kan ṭhangharh mek, ti zawngin a thlir theih ang. Central service hrang hranga Mizo ṭhalaite tlin theih loh thu leh, heti zela kan kal chuan kan hma lawkah hnam dang officer lianin kan state an enkawl tur thu sawi ṭhin a ni. Hei hian tun hnaiah zirnaa ṭhahnemngai zual turin Mizo ṭhalaite ṭan a laktir a, YMA lamin an kalpui zui tur hi a lawmawm takzet a ni. Mizote hi zirna lamah hian kan hnufual ngai lo a, India hmar chhak tribal zingah pawh tun hma chuan zirna inelna hrang hranga record nei ṭha kan ni ṭhin a, tun hnaiah central service lamah hian kan tlahniam ta deuh. Hetihlai hian tun hmaa kan la hlawhtlin ngai lohna line hrang hrangah hlawhtlinna kan nei a, zirnaa tlahniam kan intih hian UPSC result aṭang ringawta in teh palh a hlauhawm ve tho mai. Engpawhnise CYMA-in zirna uar kum a puang hian rah ṭha tak a chhuah ngei ang tih a rin theih a; Mizoramah zirna kawnga inelna ṭha a awm theihna tur te, Mizoram chhunga zirna in te state dang el phak tura ṭan la tura fuiha vil tlat turin YMA hian hma an a thei ngei ang. Zirna uar kum puan a ni tur hi a lawmawm a, he kum puan bawhzui kawngah Mizo mipuite i ṭang rual ang u.", "summary": "YMA General Conference vawi 72-na, North Vanlaiphai-a neih chuan, kum 2019-2021 chhunga YMA kumpuan atan 'zirna uar' an thlang.Central YMA hian hun rei tak chhung chu kum puan hi an nei ṭhin a, rah ṭha tak a chhuah. Tun hnaia a kal danah duhohawp lohna awm bawk thin mah se, YMA-in tha a thawhna lam hi chu ram leh hnam tana tha tur zel a ni thin. Zirna uar tih thupuia a nei tur hi a lawmawm a, Mizote hi zirna lamah kan thanharh a ngai. Central service hrang hranga Mizo tlin theih loh thu kan sawi thin. Hei hian zirnaa thahnemngai zual turin Mizo thalaite tan a laktir a, YMA kanin an kalpui zui tur hi a lawmawm takzet. Tun hma chuan zirna inelnaah record nei tha kan ni thin a, tun hnaiah central service lamah kan tlahniam ta deuh. Chutihlaiin tun hmaa kan la hlawhtlin lohna line hrang hrangah hlawhtlinna kan nei a, UPSC result atang ringawt a zirna hi teh tur a ni hran lo. Engpawhnise CYMA in zirna uar kum a puang hian rah tha tak chhuah rawh se." }, { "summarization_id": "816", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/137461", "file_name": "H-134-04/02/2025-hnathawktu lak dan fel lo", "original_text": "Zirna sang zawkte hamṭhatna tura din, Rashtriya Uchchatar Shiksha Abhiyan (RUSA) hnuaiah dan lo leh advertisement chhuah loa thawktu lak a awm niin Mizo Students' Union (MSU) chuan an tarlang a; Mizoram RUSA hnuaia inrêlbàwl hna bul an ṭan dan chu ṭha tâwk lo hlea an ngaih thu an sawi.Mizorama kan buaina lian tak chu engkim maiah sorkara kan innghat lutuk hi a ni a, sorkar pawn lamah 'hna nghet' awm loa kan hriat ṭhin avangin sorkar hna hi kan inchuh nasa hle. Sorkarah a nghet emaw nghet loa hna thar lak a nih dawnin dan anga vantlang hnena hriattirna chhuah ṭhin tur a ni a, thla thum chin thawk tur chu Employment Exchange kaltlanga lak tur a nihlaiin RUSA thawktu hi dan lo anga lak niin an sawi.Mipuiin RUSA pawh kan hmelhriat ṭan dawn chauha hnathawktu lak dana thil fel lo nia puh tur a awm leh nghal mai hi a vanduaithlak a, rah ṭha a chhuah loh phah ang tih a hlauhthawnawm hle. Zep thu a cheng lo a, SSA kalpui a nih ṭan danah thil fuh lo tam tak a awm a, sum hman dan leh haichhuah dan te, hnathawktu lâk dante leh an kalphungah fel tawk lo a tam hle. Mizoram University-a hna­thawktu lakah pawh thil kalpui fuh lo leh sawisel kai a awm nual bawk a, zirna kaih­hnawiha thil fel lo awm ṭhin hi ram tan a pawi hle a ni.RUSA bul ṭan a ni dawn a, hnathawktu lak danah thil fel lo a awm a nih chuan a rang thei ang bera chinfel ni se, Mizoram sorkar hian dikna laltir a duh a nih chuan RUSA hnuaia hnathawktu lak dan hi a sawifiah ngei tur a ni ang. Zirna sang zawkte hamṭhatna tura din, Rashtriya Uchchatar Shiksha Abhiyan (RUSA) hnuaiah dan lo leh advertisement chhuah loa thawktu lak a awm niin Mizo Students' Union (MSU) chuan an tarlang a; Mizoram RUSA hnuaia inrêlbàwl hna bul an ṭan dan chu ṭha tâwk lo hlea an ngaih thu an sawi.Mizorama kan buaina lian tak chu engkim maiah sorkara kan innghat lutuk hi a ni a, sorkar pawn lamah 'hna nghet' awm loa kan hriat ṭhin avangin sorkar hna hi kan inchuh nasa hle. Sorkarah a nghet emaw nghet loa hna thar lak a nih dawnin dan anga vantlang hnena hriattirna chhuah ṭhin tur a ni a, thla thum chin thawk tur chu Employment Exchange kaltlanga lak tur a nihlaiin RUSA thawktu hi dan lo anga lak niin an sawi.Mipuiin RUSA pawh kan hmelhriat ṭan dawn chauha hnathawktu lak dana thil fel lo nia puh tur a awm leh nghal mai hi a vanduaithlak a, rah ṭha a chhuah loh phah ang tih a hlauhthawnawm hle. Zep thu a cheng lo a, SSA kalpui a nih ṭan danah thil fuh lo tam tak a awm a, sum hman dan leh haichhuah dan te, hnathawktu lâk dante leh an kalphungah fel tawk lo a tam hle. Mizoram University-a hna­thawktu lakah pawh thil kalpui fuh lo leh sawisel kai a awm nual bawk a, zirna kaih­hnawiha thil fel lo awm ṭhin hi ram tan a pawi hle a ni.RUSA bul ṭan a ni dawn a, hnathawktu lak danah thil fel lo a awm a nih chuan a rang thei ang bera chinfel ni se, Mizoram sorkar hian dikna laltir a duh a nih chuan RUSA hnuaia hnathawktu lak dan hi a sawifiah ngei tur a ni ang.", "summary": "10th June,2015 Zirna sang zawkte hamṭhaṭna tura din,Rashtriya Uchchatar Shiksha Abhiyan hnuaiah dan lo leh advertisement chhuah loa thawktu lak a awm niin Mizo Students' Union chuan an tarlang. Sawrkarah a nghet emaw nghet loa hna thar lak a nih dawn reng reng hian vantlang hnena hriattirna chhuah ṭhin tur a ni a,thla thum chin thawk tur Employment Exchange kaltlanga lak tur a nih laiin,RUSA thawktu hi dan lo anga lak niin an sawi. RUSA bul ṭan a ni dawn chauh a,hnathawktu lak danah thil fel lo a awm a nih chuan a rang thei ang berin sawifiah ngei tur a ni ang." }, { "summarization_id": "817", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5629", "file_name": "F_MIZO_SUM_10_9/2/25", "original_text": "Council of Minister tun hnaia ṭhukhawm chuan Covid-19 vanga inrenchemna tura rawtna lut ṭhenkhat an pawm a; Covid-19 avanga sum leh pai dinhmun a chhiat lutuk lohna atana ruahmanna siamtu tur a din a, chu'ng mite'n rawtna an neih - 'Proposal on Economy Measures to Be Adopted by the Government of Mizoram in the Wake of Covid-19' chu an pawm.Thawh chhuah nei lo state kan ni a, he ram hian sorkar laipui aṭanga sum leh pai a dawn ang ang renchem taka hmang tur a nihlai hian, kawng hrang hrangah a nei ber thawkin kan thaw ṭhin emaw tih mai tur a ni a, a zialo ngawt mai. Tunah Covid-19 a lo thleng thut mai a, sorkar laipuiin kan beisei ang pawisa min pe thei lo a, thla hnih khat thil thuah kan state chu a talbuai nghal a ni.Heti taka economy nghet lo ni chunga MLA hlawh sang ber zinga mi kan ni ngawt mai te, kan sorkar hnathawkte hlawh sang em em maite leh sorkar inrelbawlna atana sum kan hmang tam lutukte hi ennawn ngam a ngai a, kan mamawh vang ni loa tute emaw remchanna tura sorkar hna kan insiam chawp ṭhinte hi kan tuar ta a ni. Hetianga dinhmun chhe taka kan ding chung hian sorkar zirtirtu awm sate sawn darh ngam loin khawpuia indaih em em chungin insengsoin zirtirtu an lak belh zel a, tun hnaia Homeguard training chhuakte pawh dan anga advertisement ang thlapa lak an nih leh nih loh pawh chhui chian a ṭha khawp mai.Sorkar hian inrenchem a duh a nih chuan sum ûm reng renga khawsak hi a sim ṭhen a ngai a, sorkar laipui leh funding agency dang aṭanga sum sawi chhuak thei leh project siam thiamte chawimawi leh dah pawimawh pawh hi a hun tawh lo ang. A chhan chu tun hnaia Mizoram sorkarin budget pawn aṭanga sum a neih belh tur an 'sawi chhuah' tam tak hi chu state-in pawisa a tum ve a ngaih bakah a hman pûk, nakina rulh lêt ngai tur a ni a; rei lo te atana inham puarna tur pawisa pawt khawm thiam minister leh sorkar official-te dahsan leh chawimawi chiam aiin kan neih sa inrenchem leh thiam taka hmang tura inzirtir pawh a ṭha tawh zawk mai thei?Kan state sorkar hian SEDP kalpui tura board 14 a din pawh hi a ennawn ngam a ṭhat a rinawm a, henga sum sente hi kum khatah chuan cheng vaibelchhe hnih aia tam daih a ni a, hei hi thla tina hlawh leh a inenkawlna atana an hman tur aṭang chauha chhut a la ni. Hei hi Covid-19 hri len hmaa din a ni a, tunah chuan kan state-in sum lamah harsatna kan tawk ta a, heng board 14-te tel lo hian sorkar hian a hnathawk sate ring hian SEDP pawh sem tum mai se a ṭhat zawk a rinawm.Sorkar hian inrenchem a tum tak tak a nih chuan huaisen taka ke a pen ngam a ngai a, anmahni din chawp SEDP Board sum sen tihtlem aṭangin ṭan ngam se mipui lung pawh a dam ngei ang. Council of Minister tun hnaia ṭhukhawm chuan Covid-19 vanga inrenchemna tura rawtna lut ṭhenkhat an pawm a; Covid-19 avanga sum leh pai dinhmun a chhiat lutuk lohna atana ruahmanna siamtu tur a din a, chu'ng mite'n rawtna an neih - 'Proposal on Economy Measures to Be Adopted by the Government of Mizoram in the Wake of Covid-19' chu an pawm.Thawh chhuah nei lo state kan ni a, he ram hian sorkar laipui aṭanga sum leh pai a dawn ang ang renchem taka hmang tur a nihlai hian, kawng hrang hrangah a nei ber thawkin kan thaw ṭhin emaw tih mai tur a ni a, a zialo ngawt mai. Tunah Covid-19 a lo thleng thut mai a, sorkar laipuiin kan beisei ang pawisa min pe thei lo a, thla hnih khat thil thuah kan state chu a talbuai nghal a ni.Heti taka economy nghet lo ni chunga MLA hlawh sang ber zinga mi kan ni ngawt mai te, kan sorkar hnathawkte hlawh sang em em maite leh sorkar inrelbawlna atana sum kan hmang tam lutukte hi ennawn ngam a ngai a, kan mamawh vang ni loa tute emaw remchanna tura sorkar hna kan insiam chawp ṭhinte hi kan tuar ta a ni. Hetianga dinhmun chhe taka kan ding chung hian sorkar zirtirtu awm sate sawn darh ngam loin khawpuia indaih em em chungin insengsoin zirtirtu an lak belh zel a, tun hnaia Homeguard training chhuakte pawh dan anga advertisement ang thlapa lak an nih leh nih loh pawh chhui chian a ṭha khawp mai.Sorkar hian inrenchem a duh a nih chuan sum ûm reng renga khawsak hi a sim ṭhen a ngai a, sorkar laipui leh funding agency dang aṭanga sum sawi chhuak thei leh project siam thiamte chawimawi leh dah pawimawh pawh hi a hun tawh lo ang. A chhan chu tun hnaia Mizoram sorkarin budget pawn aṭanga sum a neih belh tur an 'sawi chhuah' tam tak hi chu state-in pawisa a tum ve a ngaih bakah a hman pûk, nakina rulh lêt ngai tur a ni a; rei lo te atana inham puarna tur pawisa pawt khawm thiam minister leh sorkar official-te dahsan leh chawimawi chiam aiin kan neih sa inrenchem leh thiam taka hmang tura inzirtir pawh a ṭha tawh zawk mai thei?Kan state sorkar hian SEDP kalpui tura board 14 a din pawh hi a ennawn ngam a ṭhat a rinawm a, henga sum sente hi kum khatah chuan cheng vaibelchhe hnih aia tam daih a ni a, hei hi thla tina hlawh leh a inenkawlna atana an hman tur aṭang chauha chhut a la ni. Hei hi Covid-19 hri len hmaa din a ni a, tunah chuan kan state-in sum lamah harsatna kan tawk ta a, heng board 14-te tel lo hian sorkar hian a hnathawk sate ring hian SEDP pawh sem tum mai se a ṭhat zawk a rinawm.Sorkar hian inrenchem a tum tak tak a nih chuan huaisen taka ke a pen ngam a ngai a, anmahni din chawp SEDP Board sum sen tihtlem aṭangin ṭan ngam se mipui lung pawh a dam ngei ang. Council of Minister tun hnaia ṭhukhawm chuan Covid-19 vanga inrenchemna tura rawtna lut ṭhenkhat an pawm a; Covid-19 avanga sum leh pai dinhmun a chhiat lutuk lohna atana ruahmanna siamtu tur a din a, chu'ng mite'n rawtna an neih - 'Proposal on Economy Measures to Be Adopted by the Government of Mizoram in the Wake of Covid-19' chu an pawm. Thawh chhuah nei lo state kan ni a, he ram hian sorkar laipui aṭanga sum leh pai a dawn ang ang renchem taka hmang tur a nihlai hian, kawng hrang hrangah a nei ber thawkin kan thaw ṭhin emaw tih mai tur a ni a, a zialo ngawt mai. Tunah Covid-19 a lo thleng thut mai a, sorkar laipuiin kan beisei ang pawisa min pe thei lo a, thla hnih khat thil thuah kan state chu a talbuai nghal a ni. Heti taka economy nghet lo ni chunga MLA hlawh sang ber zinga mi kan ni ngawt mai te, kan sorkar hnathawkte hlawh sang em em maite leh sorkar inrelbawlna atana sum kan hmang tam lutukte hi ennawn ngam a ngai a, kan mamawh vang ni loa tute emaw remchanna tura sorkar hna kan insiam chawp ṭhinte hi kan tuar ta a ni. Hetianga dinhmun chhe taka kan ding chung hian sorkar zirtirtu awm sate sawn darh ngam loin khawpuia indaih em em chungin insengsoin zirtirtu an lak belh zel a, tun hnaia Homeguard training chhuakte pawh dan anga advertisement ang thlapa lak an nih leh nih loh pawh chhui chian a ṭha khawp mai. Sorkar hian inrenchem a duh a nih chuan sum ûm reng renga khawsak hi a sim ṭhen a ngai a, sorkar laipui leh funding agency dang aṭanga sum sawi chhuak thei leh project siam thiamte chawimawi leh dah pawimawh pawh hi a hun tawh lo ang. A chhan chu tun hnaia Mizoram sorkarin budget pawn aṭanga sum a neih belh tur an 'sawi chhuah' tam tak hi chu state-in pawisa a tum ve a ngaih bakah a hman pûk, nakina rulh lêt ngai tur a ni a; rei lo te atana inham puarna tur pawisa pawt khawm thiam minister leh sorkar official-te dahsan leh chawimawi chiam aiin kan neih sa inrenchem leh thiam taka hmang tura inzirtir pawh a ṭha tawh zawk mai thei? Kan state sorkar hian SEDP kalpui tura board 14 a din pawh hi a ennawn ngam a ṭhat a rinawm a, henga sum sente hi kum khatah chuan cheng vaibelchhe hnih aia tam daih a ni a, hei hi thla tina hlawh leh a inenkawlna atana an hman tur aṭang chauha chhut a la ni. Hei hi Covid-19 hri len hmaa din a ni a, tunah chuan kan state-in sum lamah harsatna kan tawk ta a, heng board 14-te tel lo hian sorkar hian a hnathawk sate ring hian SEDP pawh sem tum mai se a ṭhat zawk a rinawm. Sorkar hian inrenchem a tum tak tak a nih chuan huaisen taka ke a pen ngam a ngai a, anmahni din chawp SEDP Board sum sen tihtlem aṭangin ṭan ngam se mipui lung pawh a dam ngei ang.", "summary": "Council of Minister ṭhukhawm chuan Covid-19 avanga sum leh pai dinhmun a chhiat lutuklohna atana ruahmanna siamtu tur a din a, chu'ng mite'n rawtna an neih - 'Proposal on Economy Measures to Be Adopted by the Government of Mizoram in the Wake of Covid-19' chu an pawm. Thawh chhuah neilo state kan nih angin Sorkar laipui aṭanga sum leh pai kan dawn ang ang renchem taka hman tur a nihlaiin, a nei ber thawkin kan thaw ṭhin emaw tih mai tur a ni a, Covid-19 a lo thleng thut a, Sorkar laipuiin kan beisei ang pawisa min pe theilo a,kan state chu a talbuai nghal a, heti taka economy nghetlo ni chunga MLA leh Sorkar hnathawk hlawh sang tak zinga mi kan ni te, Sorkar inrelbawlna atana sum kan hmang tam lutukte hi ennawn ngam a ngai a, hetianga dinhmun chhe taka kan ding chung hian Sorkar zirtirtu awm sate sawn darh ngamloin insengsoin zirtirtu an lak belh zel a, Sorkar hian inrenchem a duh a nih chuan sum ûm reng renga khawsak hi a sim ṭhen a, kum khata cheng vaibelchhe hnih aia tam kal ralna SEDP kalpui tura board 14 a din pawh hi a ennawn ngam a ṭhat a rinawm. Sorkar hian inrenchem a tum tak tak a nih chuan huaisen taka ke a pen ngam a ngai a, anmahni din chawp SEDP Board sum sen tihtlem aṭangin ṭan ngam se mipui lung pawh a dam ngei ang." }, { "summarization_id": "818", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_30_summarization", "original_text": "Governor in khum 100 awmna RIPANS Hospital sak thar leh Campus a hmasawnna te a tlawh Governor Dr. Hari Babu Kambhampati chuan nimin khan Aizawl-a Regional Institute of Paramedical and Nursing Sciences (RIPANS) tlawhin an dinhmun te a enpui. Governor hi RIPANS Director Dr. Sanjay D Sawant leh a thawhpui ten lo dawngsawngin, khum 100 awmna RIPANS Hospital sak thar chhunga Section hrang hrang leh Ward hrang hrangte an en tir a. RIPANS Faculty te chuan kumin kumtawp lamah Hospital hi an thawk tan thei dawn tih Governor hnenah hian an sawi a. Hemi kaihhnawihah hian a panna kawngpui siam tha turin Mizoram PWD hnenah ngenna an siam a. Power supply leh Tui supply-na atana PHE Department leh P&E Department-te puihna an mamawh thu an sawi bawk a. Heng thil pawimawh pathum te hi State lam atanga tihhlawhtlin sak an nih chuan anmahni lam chu kumin kumtawp lam, October emaw November thlaah chuan Damlo leh a mamawhtu tan he Hospital hi hawn theih a beiseiawm an ti a. Governor hian Ccampus chhunga Medical Superintendent Quaters, Doctors Quarters, Staff Nurse Quarters, Indoor Sports Complex & Auditorium, General Hostel, Guest House leh Academic Building Block - IV te, a then sak zawhfel tawh, a then la sak mek te a enfiah bawk. Governor pual hian RIPANS Conference Hall-ah Official Meeting tawi neiin Dr. Sanjay D Sawant chuan inlawmna thu sawiin, Dr. Ruby Z Ralte, Administrative Officer chuan RIPANS chungchang a sawifiah bakah tun dinhmuna RIPANS in mamawh tlem a neih te leh Governor puihna an mamawhna te RIPANS thuneitute chuan an thlen nghal a ni. Governor hian RIPANS hotute chuan an Campus hmasawnna atan hna an thawh that thu sawiin, nakin lawkah chuan he RIPANS Hospital, tuna khum 100 awmna hi India rama Sawrkar damdawi In tha filawr AIIMS, Delhi te anga tihchangtun a nih a beiseiawm tih a sawi a. RIPANS Hospital, nakum kumtir lama a taka hman theih tura beisei hian Mizoram tan chauh ni lo, hmarchhak bial pumpui tan pawh Healthcare Sector-ah Service Quality tha zawk a rawn belhchhah dawn avangin a lawmawm tih thu a sawi bawk. RIPANS hi kum 1995-96-a NEC hnuaiah din a ni a. 1st April 2007 khan Ministry of H&FW-ah sawnin tunah hian Ministry of H&FW, Govt. of India in a enkawl bik institute awmchhun a ni ta a ni.", "summary": "Governor in khum 100 awmna Aizawla RIPANS Hospital sak thar leh Campus a hmasawnna te a tlawh a Director Dr. Sanjay D Sawant leh a thawhpui ten lo dawngsawng. RIPANS Faculty te chuan Mizoram state sawrkar Department pathum PWD, PHE leh P&E Department te hnenah ngenna an siam te tihhlawhtlin a ni theih chuan Kumtawp lam, October emaw November thlaah Hospital hi hawn theih an beisei. Governor hian campus chhunga Medical Superintendent Quaters, Doctors Quarters, Staff Nurse Quarters, Indoor Sports Complex & Auditorium, General Hostel, Guest House leh Academic Building Block - IV te, a then sak zawhfel tawh, a then la sak mek te a enfiah bawk. Governor pual hian RIPANS Conference Hall-ah Official Meeting tawi neiin Dr. Sanjay D Sawant chuan inlawmna thu sawiin, Dr. Ruby Z Ralte, Administrative Officer chuan RIPANS chungchang a sawifiah bakah Governor puihna an mamawh thu a sawi bawk. Governor hian RIPANS hotute hmalakna fakin, ndia rama Sawrkar damdawi In tha filawr AIIMS, Delhi te anga tihchangtun a nih a beiseiawm tih a sawiin, RIPANS Hospital chu Mizoram tan chauh ni lo, hmarchhak bial pumpui tan pawh Healthcare Sector-ah Service Quality tha zawk a rawn belhchhah dawn avangin a lawmawm tih thu a sawi. RIPANS hi kum 1995-96-a NEC hnuaiah din a ni a. Ministry of H&FW, Govt. of India in a enkawl bik institute awmchhun a ni ta a ni." }, { "summarization_id": "819", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/07/covid-19-india-ramah-hri-kai-52123-hmuh.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_21.2.25", "original_text": "July 30, 2020:INDIA ram  COVID-19 hri kai hmuh chhuah zat Nilaini  thleng belh khawm, tukin zing dar 8:00 a Ministry of Health and Family Welfare in a puan chu *15,83,792* a tling ta.Darkar 24 kal ta chhung khan hri kai thar hmuh chhuah dan hetiang hi a ni.Hri kai thar   *52,123*Nimin           *48,513*Punna            *3,610*Nimina enkawl dam *32,553* an awm a, ni khata enkawl dam aiin hri kai thar *19,570* in an tam zawk a ni. Khawvel pumah hri kai *1,71,95,721* an tling ta (Worldometer @ 06:43 GMT).India ramah hri vei mek *5,28,242* an awm a, enkawl dam *10,20,582*  an tling tawh, hri vei mek hi 33.35% an ni a, enkawl dam mi 4,92,340  laiin hri vei mek aiin an tam a, dam hi hri kai  ațanga tehin *64.44%* an tling tawh. Thi zat  *34,968* an tling tawh a, darkar 24 chhunga thi zat *775*  an ni. India rama hri kai ațanga thi zat hi 2.38% a ni a,  Khawvel pumpuia hri thihpui zat *6,70,322* an tling tawh a  ni.*NI 13 CHHUNGIN NUAI 5*July 18 ațanga vawiin thlenga hri kai thar (official figure) in nuai hnih a pel a, ni 5 kar dana nuai hnih a ni ta reng mai.18 July    - 34,88419 July    - 38,90220  July   - 40,42521 July    - 37,14822 July    - 37,72423 July    - 45,72024 July    - 49,31025 July    - 48,91626 July    - 48,66127 July    - 49,93128 July    - 47,70329 July    - 48,51530 July    - 52,123TOTAL  - 5,44,044*HRI KAI TAMNA RAM TE*US                -    44,25,652Brazil           -    25,52,265India             -   15,83,792Russia         -      8,27,509S. Africa      -      4,71,123Peru             -      4,08,449Mexico        -      3,95,005Chile            -      3,51,575UK               -       3,03,058Iran             -        2,98,909Khawvel        1,71,95,721*THI TAMNA RAM TE*United States -    1,50,683Brazil               -       90,134United Kingdom    44,046Mexico           -        45,361Italy                 -       35,129INDIA             -         34,968France            -        30,238Spain             -         28,441*Khawvel   -      6,70,332**NI KHATA HRI KAI TAM*US           -   76,339Brazil     -    69,074India      -    52,123HRI KAI ZAT :India ram State/UT COVID-19 hri kai tawh zat hetiang hi a ni a, enkawl dam, thi leh vei mek te a huam tel a ni.1.Maharashtra    4,00,6522. Tamil Nadu      2,34,1143. Delhi                 1,33,3104. Andrea Pra      1,19,3905. Karnataka        1,12,5046. Uttar Pradesh    77,3347. W. Bengal           65,2588. Gujarat                59,1269. Telengana          58,90610. Bihar                  46,08011. Rajasthan         38,96412. Assam               36,29513. Haryana            33,63114. M. P.                   30,13415. Odisha               28,17516. Kerala                21,79717. J & K                  19,41918. Punjab               14,94619. Jharkhand           9,86120. Chhattisgarh       8,53921. Uttarakhand        6,86622. Goa                      5,48923. Tripura                 4,48524. Pudducherry       3,17725. Manipur               2,45826. Himachal            2,40327. Nagaland            1,51328. Arunachal           1,40029. Ladakh                1,34730. Dadar Nagar       1,02631. Chandigarh            97832. Meghalaya             78433. Sikkim                     59634. AN Islands              42835. Mizoram                  398*TOTAL            15,83,792**THI TAM ZUAL TE*Maharashtra    -  14,463Delhi                  -    3,907Tamil Nadu       -    3,741Gujarat              -    2,396Karnataka       -      2,147U. P                   -     1,530W. Bengal         -    1,490Andra Pradesh -    1,213Madhya Pradesh     843Rajasthan        -        650*NE STATE ENKAWL DAM DAN*NE State 8 ațanga hri kai ațanga enkawl dam dan MoHFW in a chhinchhiah dan hetiang hi a ni.Assam           - 76.68%Tripura           - 59.71%Manipur         - 66.68%Nagaland       - 39.32%Arunachal P  - 44.07%Mizoram        - 54.04%Sikkim            - 33.22%Meghalaya    - 26.40%All India         - 64.44 %*TEST ZAT*Sample test zat nimin thleng khan India ram pumah 1,81,90,382 an awm tawh a, nimina sample test zat 4,46,672 a ni.*INDIA RAM ȚHENAWM HRI KAI ZAT*Pakistan         - 2,77,402Bangladesh  -  2,34,889Nepal             -     19,273Myanmar       -         353_HRI KAI LO TURIN FIMKHUR LA,  SORKAR THU PEK ZAWM LA,  MIDANGTE SAWI ȚHAIH KHER SUH_.Source :Ministry of Health & Family Welfare data@ 8:00 AM ISTTimes of IndiaJuly 30, 2020@ 09:30 ISTWorldometerJuly 30, 2020@ 06:48 GMT====30==07==20=Huna Kawlni KawlvawmEXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comFB:https://www.facebook.com/exploremizoramportalInstagram:https://www.instagram.com/exploremizoram(A hnuaia fakna hi lo hmet ve rawh.)", "summary": "INDIA rama COVID-19 hri kai hmuh chhuah zat Nilaini thleng belh khawm, tukin zing dar 8:00 a Ministry of Health and Family Welfare in a puan chu 15,83,792 a tling ta. Darkar 24 chhunga hru kai thar hmuh chhuah chu 52,123 an ni. Khawvel pumah hri kai 1,71,95,721 an tling ta. India rama hri vei mek hi 33.35% an ni a, thihpui hi 2.38% an ni. Khawvel pumpuiah hri thihpui zar 6,70,322 an tling tawh. Brazil hi hrikai tamna ber niin India in a dawt a ni. India ram bikah Maharashtra chu hri vei tamna ber a ni a, 4,09,6522 in an vei a ni." }, { "summarization_id": "820", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/102976", "file_name": "H-157-07/02/2025-truck neitute thu kha", "original_text": "Mizoram Truck Owner's Association (MTOA) chuan thuchhuah siamin, Sihhmui Tlawng lei chim chhan chhuina report-ah, 'Motor-in a dâwl zawh bak phura a zawh ṭhin vang a ni' tih a nih avangin, rit phur truck-te zawh tlak ngeia lei dawh turin Mizoram sorkar an ngen.Lei chim chhan inquiry report aṭanga a lan danin truck neitu leh khalhtute mawhphurhna chin a awm niin a lang a, hei hi truck neitu lam chuan an sawifiah a ni. MTOA chuan, \"Truck-te'n rit tak tak an phur lo thei si lo a, kan motor leh a khalhtute hi dinhmun derthâwngah an awm tihna a ni. Chuvangin, Mizoram chhunga lui kânna leite hi rit phur zawh tlak ngeia dawh turin sorkar kan ngen a ni,\" an ti.Mizorama lei dangte pawh a ṭha tawk lo tih hmuhchhuah belh zel a ni a, a hlui tawhin a hmanruate a rinawm tawk tawh lo a, hei hian mipuite tan harsatna lian tak a siam thei dawn a nih hmel. Truck lianin a zawh ngam loh lei pawimawh tak tak kan neih zel chuan bungraw phurh man a to zel ang a, chu chu mipuiin a tawpah an tuar thei.Tun thlenga Mizorama kawngpui pawimawh ber pawla lei dawh tur an la tifel thei lo hi thil mak tak a ni a, sorkar hian tun aiin Sihhmui bula Tlawng lei hi ngaihsak rawh se. Tun hnaia chim ta lei hi dawh ṭhat a nih loh pawhin lei siamlai mek an siam zawh hmaa an hluihlawn titih tawh hi sorkar hian a enzui a ngai a, mi pawimawh berte pawhin kawngpui kual zawk leh chhe zawk an zawh phah a ngai reng mai hi a zialo hle a ni.Truck neitu lamin motor lian zawh tlak lei siam an duh thu an sawi hi thil pawimawh tak a ni a, hmun tinah lei ṭha leh tlo hi dawh theih a nih loh pawhin, kawngpui pawimawh zual bika leite hi chu a tloin a ṭha ngei tur a ni a, lei a rinawm loin a tlo lo a nih chuan sorkar mualphona a ni ang. Mizoram Truck Owner's Association (MTOA) chuan thuchhuah siamin, Sihhmui Tlawng lei chim chhan chhuina report-ah, 'Motor-in a dâwl zawh bak phura a zawh ṭhin vang a ni' tih a nih avangin, rit phur truck-te zawh tlak ngeia lei dawh turin Mizoram sorkar an ngen.Lei chim chhan inquiry report aṭanga a lan danin truck neitu leh khalhtute mawhphurhna chin a awm niin a lang a, hei hi truck neitu lam chuan an sawifiah a ni. MTOA chuan, \"Truck-te'n rit tak tak an phur lo thei si lo a, kan motor leh a khalhtute hi dinhmun derthâwngah an awm tihna a ni. Chuvangin, Mizoram chhunga lui kânna leite hi rit phur zawh tlak ngeia dawh turin sorkar kan ngen a ni,\" an ti.Mizorama lei dangte pawh a ṭha tawk lo tih hmuhchhuah belh zel a ni a, a hlui tawhin a hmanruate a rinawm tawk tawh lo a, hei hian mipuite tan harsatna lian tak a siam thei dawn a nih hmel. Truck lianin a zawh ngam loh lei pawimawh tak tak kan neih zel chuan bungraw phurh man a to zel ang a, chu chu mipuiin a tawpah an tuar thei.Tun thlenga Mizorama kawngpui pawimawh ber pawla lei dawh tur an la tifel thei lo hi thil mak tak a ni a, sorkar hian tun aiin Sihhmui bula Tlawng lei hi ngaihsak rawh se. Tun hnaia chim ta lei hi dawh ṭhat a nih loh pawhin lei siamlai mek an siam zawh hmaa an hluihlawn titih tawh hi sorkar hian a enzui a ngai a, mi pawimawh berte pawhin kawngpui kual zawk leh chhe zawk an zawh phah a ngai reng mai hi a zialo hle a ni.Truck neitu lamin motor lian zawh tlak lei siam an duh thu an sawi hi thil pawimawh tak a ni a, hmun tinah lei ṭha leh tlo hi dawh theih a nih loh pawhin, kawngpui pawimawh zual bika leite hi chu a tloin a ṭha ngei tur a ni a, lei a rinawm loin a tlo lo a nih chuan sorkar mualphona a ni ang.", "summary": "15th February,2016 Mizoram Truck Owner's Association chuan Sihhmui Tlawng lei chim chhan chhuina report-ah,\"Motorin a dâwl zawh bak phur a zawh ṭhin vang a ni,\" tih a nih avangin,rit phur truck-te zawh tlak ngeia lei dawh turin Mizoram sawrkar an ngen.MTOA chuan,\"Truck-ten rit tak tak an phur lo thei si loa,kan motor leh a khalhtute hi dinhmun derthawngah an awm tihna a ni,\"an ti. Mizorama lei dangte pawh a ṭha tawk lo tih hmuhchhuah belh zel niin,truck zawh ngam loh lei kan neih chuan bungraw phurh man a to ang a,mipuiin a nghawng chu an tuar zel dawn a ni.Sihhmui bula Tlawng lei hi dawhthat a nih loh pawhin lei siamlai mek an siam zawh hmaa an hluihlawn titih tawh hi sawrkar hian a enzui a ngai a ni." }, { "summarization_id": "821", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_.27.1.25", "original_text": "Ruah la sur tam tura ngaih a nih avangin kuthnathawktute hriat tur pawimawh tarchhuak Serchhip District tiamin Mizoram chhimlam District thenkhat ah naktuk, August 27, 2024 thleng hian ruah sur tam zual tura ngaih a nih avangin kuthnathawktute chu fimkhur tura chahin an hriattur pawimawh te sawrkar chuan a tarlang. Hemi chungchanga Inrinni-a sawrkar thuchhuah chuan Bangladesh hmar lam-a thlivir insiam avangin tun ni 2 lo awm tur chhung hian Assam, Meghalaya leh Tripura-ah te ruahsur nual tura rin a ni a. Mizoram bikah chuan August ni 24 atanga 27, 2024 inkar chhung hian chhim lam Lunglei, Lawngtlai, Siaha, Mamit leh Serchhip District-ah te ruah tam zual tura ngaih a ni tih a tarlang a. He ruahpui sur avanga kuthnathawktute’n harsatna an tawh loh nan leh an lo inhmakhua lawk nan AgroMet Field Unit (AMFU), ICAR, Mizoram Center leh Directorate of Agriculture, Government of Mizoram; Meteorological Centre (Aizawl) leh District Agro-Met Unit (DAMU), KVK, Lengpui tangkawp chuan kuthnathawktute hriat tur hrang hrangte thuchhuah siamin an tarlang a ni. Hemi chungchanga sawrkar thuchhuah chuan khaw chhiat laiin thlai chin te leitha pek leh hlo kahte tih loh tur a ni tih tarlangin, August ni 24 - 27 inkar chhung hian ruah a sur tam hmel avangin ruah surin thlai rah leh thei rahte a denchhiat loh nan Net hmangin emaw a theih chuan khuh hram a that thu an tarlang a. Leilet-ah tui a tam lutuk chuan luan chhuahtir tur a nih thu leh hmun zawla thlai chingte pawhin thlai hmuna tui a tlin loh nan tui luanna tur siam tur a nih thu te; ruah ala sur nual hmel avangin thlai hmuna tui a tlin loh nan tui luanna tur tha taka siam tur a nih thu tarlangin, tuiin lei a chim hian thlai zung tawih a awm duh thin thu leh thlai an thih phah thin thu te an tarlang a ni. Hei bakah hian Thei leh thlai rahte an huh hian a rit duh a, a zar an uai nat avangin a zarte a kurin a tliak duh thin tih pawh tarlangin, a zar te do that a pawimawh thu te; Tlangram buhte a vui chho tan tawh avangin ruah sur nasain a tih tluk loh nan mahni remchan danin lo inhmakhua tur a nih thu leh Ruah ala sur nual hmel avangin ruahtuiin lei hanna a kalral pui lutuk loh nan buhpawl emaw, hnim emaw in lei khuh tur a nih thu leh hei hien thlai tlu tur leh a zung lang turte a veng tih an tarlang a ni. Heng bakah hian Sangha dil chhunga tuihawk a luh hian chirhdiak leh bawlhhlawhte a ken tel teuh thin avangin a luan luh lohna turin a bul velah tui luanna tur tha taka siam tur a nih thu te; Sangha Dil-a Tui a khah loh nan a luanchhuahna tur siam tur a nih thu leh he a luan hhuahna turah hian Sangha an chhuah loh nan net hmanga khuh tur a nih thu leh Khaw chhiat laia leitha pek vak leh Sangha chaw pek tam hian Dil chhunga oxygen a tlem phah thin avangin pek vak loh tur a nih thu te an tarlang bawk a ni.", "summary": "Ruah la sur tam tura ngaih a nih avangin kuthnathawktute hriat tur pawimawh tarchhuak Serchhip District tiamin Mizoram chhimlam District thenkhat ah naktuk, August 27, 2024 thleng hian ruah sur tam zual tura ngaih a nih avangin kuthnathawktute chu fimkhur tura chahin an hriattur pawimawh te sawrkar chuan a tarlang. Hemi chungchanga sawrkar thuchhuah chuan thlivir insiam tur hian Assam, Meghalay leh Tripura ah ruahsur nual tura rin a ni a. Mizoram bikah chuan August ni 24-27 ah Chhim lamah leh Serchhip ah te ruah tam zual tura tarlan a ni. Ruahsur vanga harsatna mipuiin an tawh loh nan pawl hrang hrangin hma lain thuchhuah an siam a, kuthnathawka ei zawng te, huan leh thlai neia eizawngte chu an harsatna tawh theih hrang hrang hrilhin inven dan a ngaihtuah." }, { "summarization_id": "822", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8478", "file_name": "H-184-12/02/2025-inthlan campaign an ṭan ", "original_text": "Mizoram hmun hrang hrangah Village Council inthlan a hnai chho mek a. Aizawl khawpuiah pawh Local Council inthlan a awm dawn bakah Aizawl Municipal Corporation inthlan pawh a hun a hnai chho zel a, Covid-19 avanga harsatna lian tham a thleng zui a nih loh chuan heng inthlante hi tun aṭanga hun rei vak loah buatsaih a ni ang.Mizoramin in lungrual taka hripui kan do kha hun a kal hret hret a, a ri a lo dang chho ṭan a, Chief Minister Relief Fund-a sum thawh duh leh duh lo an awm hrang a, sorkar lam lahin hri vei leh vei lo endikna RT-PCR khawl chu eptu lam pek ṭul a ti vak lo a, an pek pawhin a tirah an dawng ṭha duh vak lo. Hetihlai hian midang khawl hawh chawpin rei tak chhung hri kan endik a, tun hnaiah mimal thilpek sorkarin a dawng hlauh a, sorkarin lei a tum USA-a an chah kha a thlen leh thlen loh vantlang hriatah puanzar a la ni lo.Hetiang boruakah hian sorkar lamin a hnathawkte hlawh a bat ṭhensak a, a pe kim thei lo a, a chhan chu pawisa a nei lo nia a insawi vang a ni. Pawisa nei loa insawi sorkar hian hmun dangah chuan hnathawh a chawl chuang lo a, a minister-te ngei ngei pawhin tun hnaiah chhuang takin hripui karah hmasawnna an kalpui zel thute an sawi chhuak ang lawi a, thil inkawkalh tak tak hi kan ramah a thleng mek.Heng thilte hi mipuiin mak tia kan thlir laiin kan hma lawka inthlan hrang hrang awm tur hre reng hian sorkar hian ṭan a la zawk pawh a ni thei a; hri leng avanga kan buai lai hian hna an thawk duh a nih pawhin ngawi renga thawh mai an duh lo a, an thawh ṭan hma hauha lungphum phum aṭangin uar thei ang berin an puangzar a, hengte hi kan hmaa inthlan lo awm tur thlir chunga sorkar chakna hmanga party invawrh tumna a nih chuan a vanduaithlak hle a ni.Mipui nawlpui lakah sorkarin kut a dawh a, naupang leh tar thlengin an pawisa neih ang ang CM Relief Fund-a an chhun khawmlai hian construction lam rawngkai hna hmanhmawhthlak ni lo tam tak thawh mekte leh, a hnathawkte hlawh pawh pe thei lo chunga a inham puar zawnga sorkar a kal ṭan ta tlat mai hi kan hma lawka Village Council, Local Council leh Aizawl Municipal Corporation inthlan lo awm tur atana boruak siam an tumna a lo ni reng lo maw? Mizoram hmun hrang hrangah Village Council inthlan a hnai chho mek a. Aizawl khawpuiah pawh Local Council inthlan a awm dawn bakah Aizawl Municipal Corporation inthlan pawh a hun a hnai chho zel a, Covid-19 avanga harsatna lian tham a thleng zui a nih loh chuan heng inthlante hi tun aṭanga hun rei vak loah buatsaih a ni ang.Mizoramin in lungrual taka hripui kan do kha hun a kal hret hret a, a ri a lo dang chho ṭan a, Chief Minister Relief Fund-a sum thawh duh leh duh lo an awm hrang a, sorkar lam lahin hri vei leh vei lo endikna RT-PCR khawl chu eptu lam pek ṭul a ti vak lo a, an pek pawhin a tirah an dawng ṭha duh vak lo. Hetihlai hian midang khawl hawh chawpin rei tak chhung hri kan endik a, tun hnaiah mimal thilpek sorkarin a dawng hlauh a, sorkarin lei a tum USA-a an chah kha a thlen leh thlen loh vantlang hriatah puanzar a la ni lo.Hetiang boruakah hian sorkar lamin a hnathawkte hlawh a bat ṭhensak a, a pe kim thei lo a, a chhan chu pawisa a nei lo nia a insawi vang a ni. Pawisa nei loa insawi sorkar hian hmun dangah chuan hnathawh a chawl chuang lo a, a minister-te ngei ngei pawhin tun hnaiah chhuang takin hripui karah hmasawnna an kalpui zel thute an sawi chhuak ang lawi a, thil inkawkalh tak tak hi kan ramah a thleng mek.Heng thilte hi mipuiin mak tia kan thlir laiin kan hma lawka inthlan hrang hrang awm tur hre reng hian sorkar hian ṭan a la zawk pawh a ni thei a; hri leng avanga kan buai lai hian hna an thawk duh a nih pawhin ngawi renga thawh mai an duh lo a, an thawh ṭan hma hauha lungphum phum aṭangin uar thei ang berin an puangzar a, hengte hi kan hmaa inthlan lo awm tur thlir chunga sorkar chakna hmanga party invawrh tumna a nih chuan a vanduaithlak hle a ni.Mipui nawlpui lakah sorkarin kut a dawh a, naupang leh tar thlengin an pawisa neih ang ang CM Relief Fund-a an chhun khawmlai hian construction lam rawngkai hna hmanhmawhthlak ni lo tam tak thawh mekte leh, a hnathawkte hlawh pawh pe thei lo chunga a inham puar zawnga sorkar a kal ṭan ta tlat mai hi kan hma lawka Village Council, Local Council leh Aizawl Municipal Corporation inthlan lo awm tur atana boruak siam an tumna a lo ni reng lo maw? Mizoram hmun hrang hrangah Village Council inthlan a hnai chho mek a. Aizawl khawpuiah pawh Local Council inthlan a awm dawn bakah Aizawl Municipal Corporation inthlan pawh a hun a hnai chho zel a, Covid-19 avanga harsatna lian tham a thleng zui a nih loh chuan heng inthlante hi tun aṭanga hun rei vak loah buatsaih a ni ang. Mizoramin in lungrual taka hripui kan do kha hun a kal hret hret a, a ri a lo dang chho ṭan a, Chief Minister Relief Fund-a sum thawh duh leh duh lo an awm hrang a, sorkar lam lahin hri vei leh vei lo endikna RT-PCR khawl chu eptu lam pek ṭul a ti vak lo a, an pek pawhin a tirah an dawng ṭha duh vak lo. Hetihlai hian midang khawl hawh chawpin rei tak chhung hri kan endik a, tun hnaiah mimal thilpek sorkarin a dawng hlauh a, sorkarin lei a tum USA-a an chah kha a thlen leh thlen loh vantlang hriatah puanzar a la ni lo. Hetiang boruakah hian sorkar lamin a hnathawkte hlawh a bat ṭhensak a, a pe kim thei lo a, a chhan chu pawisa a nei lo nia a insawi vang a ni. Pawisa nei loa insawi sorkar hian hmun dangah chuan hnathawh a chawl chuang lo a, a minister-te ngei ngei pawhin tun hnaiah chhuang takin hripui karah hmasawnna an kalpui zel thute an sawi chhuak ang lawi a, thil inkawkalh tak tak hi kan ramah a thleng mek. Heng thilte hi mipuiin mak tia kan thlir laiin kan hma lawka inthlan hrang hrang awm tur hre reng hian sorkar hian ṭan a la zawk pawh a ni thei a; hri leng avanga kan buai lai hian hna an thawk duh a nih pawhin ngawi renga thawh mai an duh lo a, an thawh ṭan hma hauha lungphum phum aṭangin uar thei ang berin an puangzar a, hengte hi kan hmaa inthlan lo awm tur thlir chunga sorkar chakna hmanga party invawrh tumna a nih chuan a vanduaithlak hle a ni. Mipui nawlpui lakah sorkarin kut a dawh a, naupang leh tar thlengin an pawisa neih ang ang CM Relief Fund-a an chhun khawmlai hian construction lam rawngkai hna hmanhmawhthlak ni lo tam tak thawh mekte leh, a hnathawkte hlawh pawh pe thei lo chunga a inham puar zawnga sorkar a kal ṭan ta tlat mai hi kan hma lawka Village Council, Local Council leh Aizawl Municipal Corporation inthlan lo awm tur atana boruak siam an tumna a lo ni reng lo maw?", "summary": "30th July,2020 Mizoram hmun hrang hrangah Village Council,Local Council leh Aizawl Municipal Corporation inthlan chu Covid-19 a reh chhoh chuan buatsaih thuai a ni ang.Covid-19 hri a hluar lai khan Chief Minister Relief Fund-a sum thawh duh leh duh lo pawl an awm a,RT-PCR lah mi dang khawl hawh chawpin rei tak chhung hri an endik a,eptu lam pek lah ṭul an ti hek lo.USA-a an chah a thlen leh thlen loh lah mipui hnenah puanzar a awm lo. Sawrkar hnathawk hlawh batsakin,pawisa nei lo hlea insawi si hmun ṭhenkhatah hna hmanhmawhthlak ni lo hna thawh an nei bawk.A hnathawkte hlawh pe thei lo chunga a inham puar zawnga sawrkar a kal ṭan hi inthlan lo awm tur atana boruak siam an tumna a ni reng lo maw?" }, { "summarization_id": "823", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6107", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_4", "original_text": "Technical lam zir tum hlawhtling lo ka ni - K Sapdanga Mizoram NewsTechnical lam zir tum hlawhtling lo ka ni - K Sapdanga admin 01-Nov-2024 07:52 PM Mizoram Engineering Service Association (MESA)-in chuan vawiin (1.11.2024) chhun khan Annual General Conference vawi 43-na Multipurpose Hall, Berawtlang-a an hmang a, DP&AR Minister K Sapdanga'n a hman pui. K Sapdanga chuan technical lam zir tum, hlawhtling ta lo a nih laia MESA General Conference-a khuallian ni theia a awm chu a lawm hle tih sawiinm, 'Engineer-te chungah beiseina sang tak an nei a, kan indaih lo chung pawha kan thawh nasat a ngai lehzual. Engineering Department hi ram ruhrel an nih angin an discipline leh inenkawl dan pawh entawntlak tak an ni a, chutihlaiin an hna hmawrbawkna, a field execution lamah supervision kan tlachham deuh em tih chu kan ngaihtuahnaah awm se ka duh,' a ti. Engineer-te chu an hna kuttling leh nasa lehzuala thawk turin chahin DP&AR Minister chuan, 'Works department chu aikal la tamna a ni thin a, tunah chuan thuawi taka sawrkar hmalakna an thlawpnaah ka lawm hle. Mipuite khawsakna kawngah tun aia awlsam zawk a an awm theih nan leh kan state a per capita income a lo pun deuh deuh theih nan in pawimawh hle,' tiin engineer-te chu kan ram hmasawnna tura innghahna bulpui ber an nih avangin tan la sauh sauh turin a chah. Tun dinhmunah MESA hi ni 14.5.1972-a din a ni a, tun dinhmunah member 286 an awm. P&E-ah sanction post 95 awmin 41 a ruak a, PHE-ah sanction post 72 awmin 17 a ruak, I&WD-ah sanction post 17-ah 10 hnawhkhah lohin a awm. Conference-ah hian an member tharte lawmpuina an hlan.", "summary": "Technical lam zir tum hlawhtling lo ka ni - K Sapdanga Mizoram Engineering Service Association (MESA)-in chuan vawiin (1.11.2024) chhun khan Annual General Conference vawi 43-na Multipurpose Hall, Berawtlang-a an hmang a, DP&AR Minister K Sapdanga'n a hman pui. K Sapdanga chuan Engineer-te chungah beiseina sang tak an nei a, kan indaih lo chung pawha kan thawh nasat a ngai lehzual. Engineering Department hi ram ruhrel an nih angin an discipline leh inenkawl dan pawh entawntlak tak an ni a, chutihlaiin an hna hmawrbawkna, a field execution lamah supervision kan tlachham deuh em tih chu kan ngaihtuahnaah awm se ka duh,' a ti. State per capita income lo pun nan an pawizia sawiin engineer-te chu kan ram hmasawnna tura innghahna bulpui ber an nih avangin ṭan la sauh sauh turin a chah nghal bawk. Tun dinhmunah MESA hi ni 14.5.1972-a din a ni a, tun dinhmunah member 286 an awm a, post ruak tam tak a awm. Conference-ah hian member tharte lawmpuina an hlan bawk." }, { "summarization_id": "824", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/116713", "file_name": "F_MIZO_SUM_16_2/2/25", "original_text": "Mizorama Customs depart-ment chuan tun hnai khan Seling-ah rangkachak Kg 13.998 an man a, hei hi cheng nuai 427 vel hu a ni. Rangkachak hi Zokhawthar maxi cab hmangin Aizawla phurh tum a nihlaiin an man ta a ni.Tun hnaiah rangkachak tam tham tak bo chhui mek a ni a, sipai officer lian, politician leh supplier leh mi dangte man an ni tawh. He rangkachak ruk bo leh insuamna hi a len tham em avangin tun hnaia rangkachak Kg 14 dawn man pawh hian sawi zui a hlawh mang lo a, Mizo mipui harh a ngai e.Kan ram hian hetiang smuggling thil hi ngaiah kan nei mai ang tih a hlauhawm a, rangkachang cheng nuai 400 chuang hu an man pawh ngaih-sak mang loa min siam turin cheng vaibelchhe 14.4 hu rangkachak chu Aizawl daiah ruk bo a ni. Heti zat zet bo pawh hmuh a la nih loh avang hian tuna an rangkachak man hi tam tham hle mah se sawi zui a hlawh lo a, hei hi ngaih tiṭha lo lai tak chu a ni.Ruihhlo an tawlh ṭan tirh kha chuan ruihhlo tlem tham deuh man pawh kha 'news' a tling a, tunah chuan ruihhlo mante chu ngaiah kan nei ta der mai a, sorkar pawhin ngaiah a nei a ang hle. Ruihhlo kalkawng hre chiangtu tur chu Excise leh Police lam pawh hi an ni ang a, anni lamin a lo luhna lam veng tawh loa a lo luh hnua an buaipui chauh tawh avang hian ruihhlo hi chu tam lo thei a ni lo.Smuggling thil chi hrang dangte pawh hi a kalkawnga kan dan pin loh chuan Mizoramah hian a luh belh zel dawn tihna a ni a, hei vang hian Myanmar leh Mizoram inkalpawhna ramrite hi tun aia uluka ven a hun ta. Mizoram hi dan loa thil tawlh rukna kalkawng lian takah a chang chho mek niin a lang a, ngaih a ṭha lo a, thil pawi lian zawk a thlen hmain sorkar hian ramri hi veng uluk rawh se. Mizorama Customs depart-ment chuan tun hnai khan Seling-ah rangkachak Kg 13.998 an man a, hei hi cheng nuai 427 vel hu a ni. Rangkachak hi Zokhawthar maxi cab hmangin Aizawla phurh tum a nihlaiin an man ta a ni.Tun hnaiah rangkachak tam tham tak bo chhui mek a ni a, sipai officer lian, politician leh supplier leh mi dangte man an ni tawh. He rangkachak ruk bo leh insuamna hi a len tham em avangin tun hnaia rangkachak Kg 14 dawn man pawh hian sawi zui a hlawh mang lo a, Mizo mipui harh a ngai e.Kan ram hian hetiang smuggling thil hi ngaiah kan nei mai ang tih a hlauhawm a, rangkachang cheng nuai 400 chuang hu an man pawh ngaih-sak mang loa min siam turin cheng vaibelchhe 14.4 hu rangkachak chu Aizawl daiah ruk bo a ni. Heti zat zet bo pawh hmuh a la nih loh avang hian tuna an rangkachak man hi tam tham hle mah se sawi zui a hlawh lo a, hei hi ngaih tiṭha lo lai tak chu a ni.Ruihhlo an tawlh ṭan tirh kha chuan ruihhlo tlem tham deuh man pawh kha 'news' a tling a, tunah chuan ruihhlo mante chu ngaiah kan nei ta der mai a, sorkar pawhin ngaiah a nei a ang hle. Ruihhlo kalkawng hre chiangtu tur chu Excise leh Police lam pawh hi an ni ang a, anni lamin a lo luhna lam veng tawh loa a lo luh hnua an buaipui chauh tawh avang hian ruihhlo hi chu tam lo thei a ni lo.Smuggling thil chi hrang dangte pawh hi a kalkawnga kan dan pin loh chuan Mizoramah hian a luh belh zel dawn tihna a ni a, hei vang hian Myanmar leh Mizoram inkalpawhna ramrite hi tun aia uluka ven a hun ta. Mizoram hi dan loa thil tawlh rukna kalkawng lian takah a chang chho mek niin a lang a, ngaih a ṭha lo a, thil pawi lian zawk a thlen hmain sorkar hian ramri hi veng uluk rawh se.", "summary": "Mizorama Customs department chuan Seling-ah Zokhawthar maxi cab hmang Aizawla phurh tum rangkachak Kg 13.998 an man a, hei hi cheng nuai 427 vel hu a ni. Tun hnaiah rangkachak tam tham tak bo chhui mekah sipai officer lian, politician leh supplier leh mi dangte man an ni tawh. Kan ram hian hetiang smuggling thil hi ngaiah kan nei mai ang tih a hlauhawm a, rangkachak cheng nuai 400 chuang hu an man pawh ngaihsak mangloa min siam turin cheng vaibelchhe 14.4 hu rangkachak chu Aizawl daiah ruk bo a ni. Heti zat zet bo pawh hmuh a la nihloh avang hian tuna an rangkachak man hi tam tham hle mah se sawi zui a hlawhlo a, tunah chuan ruihhlo mante pawh ngaiah kan nei ta der mai a, ruihhlo kalkawng hre chiangtu tur Excise leh Police lamin a lo luhna lam veng tawhloa a lo luh hnua an buaipui chauh tawh avang hian ruihhlo hi chu a tamlo theilo.Smuggling thil chi hrang dangte pawh hi a kalkawnga kan danloh chuan Mizoram hi danloa thil tawlh rukna kalkawng lian takah a chang chho ang a, thil pawi lian zawk a thlen hmain sorkar hian ramri hi veng uluk rawh se." }, { "summarization_id": "825", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17575", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_13.2.25", "original_text": "Mizo Zirlai Pawl (MZP) General Headquarters chuan tun hnai khan Dawrpui Multipurpose Hall-ah inkhawmpui vawi 64-na an hmang a, an thu rel zingah chak leh zuala ramri chinfel a nih theih nana hmalak a rel a; kum 2019-2021 hruaitu tur an thlang bawk.Ramri thil a nih tawh chuan zirlai pawlte hi hma latu an ni deuh zel a, tun hnaia ramri chung­changa thil thleng hrang hrangah pawh zirlai pawlte tel lo chuan awmzia a nei meuh lo a ang ber. Anni hian ramri hi an vei a, a chinchang an hre bawk a, a takin an thawk chhuak ṭhin bawk.Congress-in sorkarna vawn fung an chelh laiin Zophaiah thil thleng a awm a, MZP hruaitute hi a hmatawngah an ṭang ngam a, a tawrh pawh an tuar hle tih a takin kan hmu. Hetihlaia eptu pawl lam MNF-a an MLA ṭhenkhatte khan a hmunah an tlawh a, ramri humhalh an duh thu huaisen takin an sawi a, a video-te pawh hmuh tur a la awm.Sorkarna a inthlak ta a, tunah MNF lamin rorelna vawn fung an chelh ve ta thung a. Ramri chungchangah council of ministers meeting meuhin an pawm chinte an rel fel tawh. A taka an hmalak dan leh kan thlen chin chu kan hre vek a ni. Hei vang hian MZP in ramri chinfel tuma hmalak an rel hi a lawmawm a, a tawpkhawkah chuan zirlai pawlah bawk kan innghat leh nge nge dawn a ang ber. Mizo Zirlai Pawl (MZP) General Headquarters chuan tun hnai khan Dawrpui Multipurpose Hall-ah inkhawmpui vawi 64-na an hmang a, an thu rel zingah chak leh zuala ramri chinfel a nih theih nana hmalak a rel a; kum 2019-2021 hruaitu tur an thlang bawk.Ramri thil a nih tawh chuan zirlai pawlte hi hma latu an ni deuh zel a, tun hnaia ramri chung­changa thil thleng hrang hrangah pawh zirlai pawlte tel lo chuan awmzia a nei meuh lo a ang ber. Anni hian ramri hi an vei a, a chinchang an hre bawk a, a takin an thawk chhuak ṭhin bawk.Congress-in sorkarna vawn fung an chelh laiin Zophaiah thil thleng a awm a, MZP hruaitute hi a hmatawngah an ṭang ngam a, a tawrh pawh an tuar hle tih a takin kan hmu. Hetihlaia eptu pawl lam MNF-a an MLA ṭhenkhatte khan a hmunah an tlawh a, ramri humhalh an duh thu huaisen takin an sawi a, a video-te pawh hmuh tur a la awm.Sorkarna a inthlak ta a, tunah MNF lamin rorelna vawn fung an chelh ve ta thung a. Ramri chungchangah council of ministers meeting meuhin an pawm chinte an rel fel tawh. A taka an hmalak dan leh kan thlen chin chu kan hre vek a ni. Hei vang hian MZP in ramri chinfel tuma hmalak an rel hi a lawmawm a, a tawpkhawkah chuan zirlai pawlah bawk kan innghat leh nge nge dawn a ang ber. Mizo Zirlai Pawl (MZP) General Headquarters chuan tun hnai khan Dawrpui Multipurpose Hall-ah inkhawmpui vawi 64-na an hmang a, an thu rel zingah chak leh zuala ramri chinfel a nih theih nana hmalak a rel a; kum 2019-2021 hruaitu tur an thlang bawk. Ramri thil a nih tawh chuan zirlai pawlte hi hma latu an ni deuh zel a, tun hnaia ramri chung­changa thil thleng hrang hrangah pawh zirlai pawlte tel lo chuan awmzia a nei meuh lo a ang ber. Anni hian ramri hi an vei a, a chinchang an hre bawk a, a takin an thawk chhuak ṭhin bawk. Congress-in sorkarna vawn fung an chelh laiin Zophaiah thil thleng a awm a, MZP hruaitute hi a hmatawngah an ṭang ngam a, a tawrh pawh an tuar hle tih a takin kan hmu. Hetihlaia eptu pawl lam MNF-a an MLA ṭhenkhatte khan a hmunah an tlawh a, ramri humhalh an duh thu huaisen takin an sawi a, a video-te pawh hmuh tur a la awm. Sorkarna a inthlak ta a, tunah MNF lamin rorelna vawn fung an chelh ve ta thung a. Ramri chungchangah council of ministers meeting meuhin an pawm chinte an rel fel tawh. A taka an hmalak dan leh kan thlen chin chu kan hre vek a ni. Hei vang hian MZP in ramri chinfel tuma hmalak an rel hi a lawmawm a, a tawpkhawkah chuan zirlai pawlah bawk kan innghat leh nge nge dawn a ang ber.", "summary": "MZP General Headquarters chuan tun hnai khan Dawrpui Multipurpose Hall-ah inkhawmpui vawi 64-na an hmang a, an thu rel zingah chak leh zuala ramri chinfel a nih theih nana hmalak a rel a; kum 2019-2021 hruaitu tur an thlang bawk. Ramri thil a nih tawh chuan zirlai pawlte hi hma latu an ni deuh zel a, tun hnaia ramri chungchanga thil thleng hrang hrangah pawh zirlai pawlte tel lo chuan awmzia a nei meuh lo a ang. Anni hian ramri hi an vei a, a takin an thawk chhuak thin bawk. Congress sorkar laia Zophaia thlil thlengah MZP hi hmatawngtuah an tang ngam a, a tawrh pawh an tuar hle. Tunah MNF an sorkar a, ramri chungchangah council of ministers meeting meuhin an pawm chinte an rel fel tawh. A taka an hmalak dan leh kan thlen chin chu kan hre vek a ni. Hei vang hian MZP in ramri chinfel tuma hmalak an rel hi a lawmawm hle." }, { "summarization_id": "826", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/3031", "file_name": "F_MIZO_SUM_9_19/2/25", "original_text": "Tunlaiin Mizoram chhunga Assam lamin ram an rawn chuh avang leh Mizoram chhungah pawi an rawn khawih avangin state pahnih inkar boruak a ṭha vak lo a. Hetihlai hian social media-ah ramri buaina chungchang leh a kaihhnawih hi hmuh tur a tam a; a chhe ber thleng thei laka invenna tura Mizoram lam inbuatsaihnate thlenga theh darh a ni.Tun hma chuan chanchin thar kan tih mai hi chu a puangtu turte'n an puang mai ṭhin a, radio, chanchinbu leh television lama chanchin thar lak khawm leh thehdarh kawnga hemi lama eizawngtute hna a ni ṭhin. Heng mite zingah hian he lama hnathawh dan a zira zir an awm a, ṭhenkhat chu an eizawnna a nih avangin tawnhriat nei ṭha tak takte an ni. Mipui hriata puanzar tur chin leh thupa ṭha zawk thlengin an thliar ṭhin.Tunah erawh chuan social media a lo chhuak tawh a, internet connection kan nei ṭha ve thawkhat ta bawk nen mitin mai hi thu thar thehdarhtu kan ni ta vek mai a, a hmu hmasa, hre hmasa leh theh darh hmasa­tu nih kan inchuh a ang ta hle. Hei hi khawvel inher danglam chhoh dan a nih miau avangin indem leh insawisel hleihtheih pawh a ni lo a, a chenpui dan kan thiam a, kan hmanraw neih ang hman thiam kan zir erawh a ṭul ta takzet mai.Tunah hian duh thuhmun leh duh loh thuhmun neiin Mizo mipuite kan awm mek a, ṭawngkam duhtui lo zawnga sawi dawn phei chuan 'do thuhmun nei' ang hial pawhin a sawi theih ang. Hetihlai hian a lehlama mite'n an hriatthiam theih tura kan tana ṭha lo thu leh thlalak thehdarh zung zung te, kan hriat ang apiang puanzar chak lutukte hi thil pawi thei a ni.Social media hmang fimkhur tura infuihna hi infuihna awmze nei lo a ni fo a, inven leh indan hleihtheih a ni ngai lo a; nimahsela Mizoram hun tawn mek thlir hian mipui nawlpui hian social media hi kan hman fimkhur a ṭul a, a bik takin ramri hrula chengte leh thil thlenna hmun tlawhtute'n puanzar leh thup tur chin kan thliar thiam a ṭul takzet a ni. Tunlaiin Mizoram chhunga Assam lamin ram an rawn chuh avang leh Mizoram chhungah pawi an rawn khawih avangin state pahnih inkar boruak a ṭha vak lo a. Hetihlai hian social media-ah ramri buaina chungchang leh a kaihhnawih hi hmuh tur a tam a; a chhe ber thleng thei laka invenna tura Mizoram lam inbuatsaihnate thlenga theh darh a ni.Tun hma chuan chanchin thar kan tih mai hi chu a puangtu turte'n an puang mai ṭhin a, radio, chanchinbu leh television lama chanchin thar lak khawm leh thehdarh kawnga hemi lama eizawngtute hna a ni ṭhin. Heng mite zingah hian he lama hnathawh dan a zira zir an awm a, ṭhenkhat chu an eizawnna a nih avangin tawnhriat nei ṭha tak takte an ni. Mipui hriata puanzar tur chin leh thupa ṭha zawk thlengin an thliar ṭhin.Tunah erawh chuan social media a lo chhuak tawh a, internet connection kan nei ṭha ve thawkhat ta bawk nen mitin mai hi thu thar thehdarhtu kan ni ta vek mai a, a hmu hmasa, hre hmasa leh theh darh hmasa­tu nih kan inchuh a ang ta hle. Hei hi khawvel inher danglam chhoh dan a nih miau avangin indem leh insawisel hleihtheih pawh a ni lo a, a chenpui dan kan thiam a, kan hmanraw neih ang hman thiam kan zir erawh a ṭul ta takzet mai.Tunah hian duh thuhmun leh duh loh thuhmun neiin Mizo mipuite kan awm mek a, ṭawngkam duhtui lo zawnga sawi dawn phei chuan 'do thuhmun nei' ang hial pawhin a sawi theih ang. Hetihlai hian a lehlama mite'n an hriatthiam theih tura kan tana ṭha lo thu leh thlalak thehdarh zung zung te, kan hriat ang apiang puanzar chak lutukte hi thil pawi thei a ni.Social media hmang fimkhur tura infuihna hi infuihna awmze nei lo a ni fo a, inven leh indan hleihtheih a ni ngai lo a; nimahsela Mizoram hun tawn mek thlir hian mipui nawlpui hian social media hi kan hman fimkhur a ṭul a, a bik takin ramri hrula chengte leh thil thlenna hmun tlawhtute'n puanzar leh thup tur chin kan thliar thiam a ṭul takzet a ni. Tunlaiin Mizoram chhunga Assam lamin ram an rawn chuh avang leh Mizoram chhungah pawi an rawn khawih avangin state pahnih inkar boruak a ṭha vak lo a. Hetihlai hian social media-ah ramri buaina chungchang leh a kaihhnawih hi hmuh tur a tam a; a chhe ber thleng thei laka invenna tura Mizoram lam inbuatsaihnate thlenga theh darh a ni. Tun hma chuan chanchin thar kan tih mai hi chu a puangtu turte'n an puang mai ṭhin a, radio, chanchinbu leh television lama chanchin thar lak khawm leh thehdarh kawnga hemi lama eizawngtute hna a ni ṭhin. Heng mite zingah hian he lama hnathawh dan a zira zir an awm a, ṭhenkhat chu an eizawnna a nih avangin tawnhriat nei ṭha tak takte an ni. Mipui hriata puanzar tur chin leh thupa ṭha zawk thlengin an thliar ṭhin. Tunah erawh chuan social media a lo chhuak tawh a, internet connection kan nei ṭha ve thawkhat ta bawk nen mitin mai hi thu thar thehdarhtu kan ni ta vek mai a, a hmu hmasa, hre hmasa leh theh darh hmasa­tu nih kan inchuh a ang ta hle. Hei hi khawvel inher danglam chhoh dan a nih miau avangin indem leh insawisel hleihtheih pawh a ni lo a, a chenpui dan kan thiam a, kan hmanraw neih ang hman thiam kan zir erawh a ṭul ta takzet mai. Tunah hian duh thuhmun leh duh loh thuhmun neiin Mizo mipuite kan awm mek a, ṭawngkam duhtui lo zawnga sawi dawn phei chuan 'do thuhmun nei' ang hial pawhin a sawi theih ang. Hetihlai hian a lehlama mite'n an hriatthiam theih tura kan tana ṭha lo thu leh thlalak thehdarh zung zung te, kan hriat ang apiang puanzar chak lutukte hi thil pawi thei a ni. Social media hmang fimkhur tura infuihna hi infuihna awmze nei lo a ni fo a, inven leh indan hleihtheih a ni ngai lo a; nimahsela Mizoram hun tawn mek thlir hian mipui nawlpui hian social media hi kan hman fimkhur a ṭul a, a bik takin ramri hrula chengte leh thil thlenna hmun tlawhtute'n puanzar leh thup tur chin kan thliar thiam a ṭul takzet a ni.", "summary": "Mizoram chhunga Assam lamin ram an rawn chuh avang leh pawi an rawn khawih avangin state pahnih inkar boruak a tha vaklo a. Hetihlai hian social media-ah ramri buaina chungchang leh a kaihhnawih hi hmuh tur a tam hle, tun hma chuan chanchin thar thehdarh hi radio, chanchinbu leh television lama eizawngtute hna a ni thin a, mipui hriata puanzar tur chin leh thupa tha zawk thlengin an thliar thin. Tunah erawh chuan social media lamah mitin mai hi thu thar thehdarhtu kan ni ta vek mai a, a hmu hmasa, hre hmasa leh theh darh hmasa­tu nih kan inchuh a ang ta hle a, Social Media chenpui dan kan thiam a, kan hmanraw neih ang hman thiam kan zir erawh a tul takzet. Tuna ramri buai chungchangah pawh a lehlama mite'n an hriatthiam theih tura kan tana thalo thu leh thlalak thehdarh zung zung te hi thil pawi thei a ni tih hriain a bik takin ramri hrula chengte leh thil thlenna hmun tlawhtute'n puanzar leh thup tur chin kan thliar thiam a tul takzet a ni." }, { "summarization_id": "827", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18438", "file_name": "Ruatpuia_ Mizo-12.2.25", "original_text": "All Mizoram Poultry Farmer Association (AMPFA) hruaitute chuan Mizoram sorkarin ar lak luh phalna (permit) a pek loh laia ar tawlh luhte dan kawngah sorkar thâ tihchak zel an tum thu an puang a; November 15, 2019-a Lungdai leh Sihphir inkara ar puah sa lambuntute chu AMPFA mi leh sate an nih thu an sawi bawk.Mizoramah ar­saa intodelh tuma hmalakna hun rei tak aṭangin kalpui a ni tawh a, tun thlengin state pawn aṭanga ar lak luh erawh a la tawp hleithei lo. Congress hunlai khan NLUP hnuaiah ringawt pawh poultry hnuaiah sum tam tham tak sen a ni a, chhungkaw ṭhenkhat phei chuan eizawnna atan ar vulh hi an hmang ta hial a ni.Hetihlai hian Mizoram pawn aṭangin ar lakluh hi a tawp tak tak ngai lo a, ar puah sate hial pawh an rawn tawlh lut tawh. State pawna ar vulhtute hian man tlawm zawka an hralh theih avang pawh a ni mai thei, Mizoram chhungah ngei ar lei tur awm ve tawh bawk mah se state pawn aṭanga lakluhte hi an la in hralh thei hle.Sorkarin Mizoram chhungah ngei ran vulh lama intodelh hi a tum tak tak a nih chuan a lakluh lam hi khuahkhirh a ngai a, bawhzui hlawh lem loa a thuphunga khapna thuchhuah ringawt hi chuan awmzia a nei vak lo.Tun hnaia thil thleng pawh hi ar lakluh khaptu sorkar lamin a khapna thupek chhuah a bawhzui loh vangah a puh theih. Hetihlai hian kan rama ar vulhtu lam pawhin state pawn lamte aiin a a man tisang bik lo se, mipui pawhin a man inzatah chuan Mizo ar vulh ngei lei turin inngen thiam bawk ila, state pawn aṭanga ran lalut loa awm hlan hi a nghahhlelhawm tawh hle a ni. All Mizoram Poultry Farmer Association (AMPFA) hruaitute chuan Mizoram sorkarin ar lak luh phalna (permit) a pek loh laia ar tawlh luhte dan kawngah sorkar thâ tihchak zel an tum thu an puang a; November 15, 2019-a Lungdai leh Sihphir inkara ar puah sa lambuntute chu AMPFA mi leh sate an nih thu an sawi bawk.Mizoramah ar­saa intodelh tuma hmalakna hun rei tak aṭangin kalpui a ni tawh a, tun thlengin state pawn aṭanga ar lak luh erawh a la tawp hleithei lo. Congress hunlai khan NLUP hnuaiah ringawt pawh poultry hnuaiah sum tam tham tak sen a ni a, chhungkaw ṭhenkhat phei chuan eizawnna atan ar vulh hi an hmang ta hial a ni.Hetihlai hian Mizoram pawn aṭangin ar lakluh hi a tawp tak tak ngai lo a, ar puah sate hial pawh an rawn tawlh lut tawh. State pawna ar vulhtute hian man tlawm zawka an hralh theih avang pawh a ni mai thei, Mizoram chhungah ngei ar lei tur awm ve tawh bawk mah se state pawn aṭanga lakluhte hi an la in hralh thei hle.Sorkarin Mizoram chhungah ngei ran vulh lama intodelh hi a tum tak tak a nih chuan a lakluh lam hi khuahkhirh a ngai a, bawhzui hlawh lem loa a thuphunga khapna thuchhuah ringawt hi chuan awmzia a nei vak lo.Tun hnaia thil thleng pawh hi ar lakluh khaptu sorkar lamin a khapna thupek chhuah a bawhzui loh vangah a puh theih. Hetihlai hian kan rama ar vulhtu lam pawhin state pawn lamte aiin a a man tisang bik lo se, mipui pawhin a man inzatah chuan Mizo ar vulh ngei lei turin inngen thiam bawk ila, state pawn aṭanga ran lalut loa awm hlan hi a nghahhlelhawm tawh hle a ni. All Mizoram Poultry Farmer Association (AMPFA) hruaitute chuan Mizoram sorkarin ar lak luh phalna (permit) a pek loh laia ar tawlh luhte dan kawngah sorkar thâ tihchak zel an tum thu an puang a; November 15, 2019-a Lungdai leh Sihphir inkara ar puah sa lambuntute chu AMPFA mi leh sate an nih thu an sawi bawk. Mizoramah ar­saa intodelh tuma hmalakna hun rei tak aṭangin kalpui a ni tawh a, tun thlengin state pawn aṭanga ar lak luh erawh a la tawp hleithei lo. Congress hunlai khan NLUP hnuaiah ringawt pawh poultry hnuaiah sum tam tham tak sen a ni a, chhungkaw ṭhenkhat phei chuan eizawnna atan ar vulh hi an hmang ta hial a ni. Hetihlai hian Mizoram pawn aṭangin ar lakluh hi a tawp tak tak ngai lo a, ar puah sate hial pawh an rawn tawlh lut tawh. State pawna ar vulhtute hian man tlawm zawka an hralh theih avang pawh a ni mai thei, Mizoram chhungah ngei ar lei tur awm ve tawh bawk mah se state pawn aṭanga lakluhte hi an la in hralh thei hle. Sorkarin Mizoram chhungah ngei ran vulh lama intodelh hi a tum tak tak a nih chuan a lakluh lam hi khuahkhirh a ngai a, bawhzui hlawh lem loa a thuphunga khapna thuchhuah ringawt hi chuan awmzia a nei vak lo. Tun hnaia thil thleng pawh hi ar lakluh khaptu sorkar lamin a khapna thupek chhuah a bawhzui loh vangah a puh theih. Hetihlai hian kan rama ar vulhtu lam pawhin state pawn lamte aiin a a man tisang bik lo se, mipui pawhin a man inzatah chuan Mizo ar vulh ngei lei turin inngen thiam bawk ila, state pawn aṭanga ran lalut loa awm hlan hi a nghahhlelhawm tawh hle a ni.", "summary": "AMPFA hruaitute chuan Mizoram sorkarin ar lak luh phalna a pek loh laia ar tawlh luhte dan kawngah sorkar thâ tihchak zel an tum thu an puang a; November 15, 2019-a Lungdai leh Sihphir inkara ar puah sa lambuntute chu AMPFA mi leh sate an nih thu an sawi bawk. Mizoramah arsaa intodelh tumna kalpui a ni a, tun thlengin state pawn atanga ar lak luh erawh a la tawp lo. Congress hunlai khan NLUP hnuaiah ringawt pawh poultry hnuaiah sum tam tak sen a ni. Hetihlai hian Mizoram pawn atangin ar lak luh hi a tawp thei tak tak ngai lo a, ar puah sa hial an rawn tawlh lut tawh. State pawna ar vulhtute hian man tlawm zawka an hralh theih avang pawh a ni mai thei. Sorkarin Mizoram chhungah ngei ran vulh lana intodelh hi a tum a nih chuan a lakluhna lam hi khuahkhirh a ngai a ni. Hetihlai hian kan rama ar vulhtu lam pawhin state pawn lamte aiin a a man tisang bik lo se, mipui pawhin a man inzatah chuan Mizo ar vulh ngei lei turin inngen thiam bawk ila, state pawn aṭanga ran lalut loa awm hlan hi a nghahhlelhawm tawh hle a ni." }, { "summarization_id": "828", "url": "https://theaizawlpost.org/punia-leh-phogat-ten-congress-zawm/", "file_name": "SMizo_15_20-02", "original_text": "Wrestlers Vinesh Phogat leh Bajrang Punia te chuan Nilaini khan Congress zawmin thla thara Haryana Assembly election neih turah an ding dawn tia sawi a ni a. Kum 30 a upa Phogat chuan Julana seat ah Jannayak Janta Party canddiate Amarjeet Dhanda khingin, kum 30 a upa tho Punia chuan Congress te luah mek Badli seat-ah a ding thung dawn tia sawi a ni. Phogat leh Punia tena tuna ng huna Congress an zawmhian pawimawhna thuktak neiin inthlana chuhtura tihnghal niin chutihlaiin Congress te chuan Aam Aadmi Party te nen seat insem dan tura inbiakna an neih mek lai a ni bawk. Haryana ah chuan Phogat leh Punia te hi lar takzet niin Congress an zawm hian a tichak phah hle tura ngaih niin chutihrualin AAP te nena inzawmna siam tumah Congress te a tihuai dawna ngaih a ni bawk. Congress leh AAP te hi INDIA bloc a tel ve ve niin April-June Lok Sabha inthlanah kha chuan thawkho an ni a, mahse, state elction ah chuan thawhhona thuthlung ziak an ni lo thung. Chutihlaiin Rahul Gandhi chuan Centre mai nilo State inthlanah pawh INDIA bloc te chu inhlawmkhawm se duhin chu chu BJP te hneh an nih theih nana \\ha zawkah a ngai tia sawi a ni. Chuvang chuan Rahul Gandhi chuan Congress senior leader te chu Haryana inthlanah pawh AAP te nena thawhhodan zawnga vote insemdarh tur hum turin a ngen tia sawi a ni bawk a. Inbiakna neih mekah Haryana Assembly seat 90 awmah AAP te chuan seat 10 a din an duh a, mahse, Congress te chuan seat sarih bak pek an duh lo tia sawi ni thungin, seat khat chu Samajwadi Party hnenah pek an remti tia sawi a ni bawk. Inbiakna kalpui mek niin Congress aiawhin KC Venugopal leh AAP aiawhin Raghav Chadha te chuan inbiakna neiin an pahnih hain Rajya Sabha member an ni ve ve bawk. Congress te chuan Vinesh Phogat leh Bajrang Punia te an lakluh avangin Hindi heartland state kum 2014 a\\anga BJP tena rorelna an lekkawh tawhnaah an dinhmun a \\hatphah ngei turah an gnai a. Phogat phei chu Haryana farmer te nena inzawmna nei \\ha niin Haryana loneitute chu tun thlengin MSP legal guarnatee phuta BJP te nena la inbakaih reng an ni bawk. Karkalta pawh khan Phogat chuan Haryana-Delhi border a Shambhu a loneitute lungawilohna lantirna hmun tlawhin amah chu ‘in fanu’ tia sawiin Pathianin justice a pek ngei theih nan che u ka \\awng\\ai tiin a sawi nghe nghe a. “Lungawilohna inlantirin ni 200 a pekl tawh a. Justice in hmuh ngei theih nan Pathian hnenah ka \\awng\\ai a ni. In fanu hian a thlawp tlat che u a, sorkar pawh ka ngen bawk a. India khua leh tui te kan ni a, kan lungawilohna lantirna tin hi politics thil a ni vek lova, sorkar hian a ngaithla tur che u ani” tiin a sawi. Phogat leh Punia te hian nikum khan boruak siam hatin wrestling body chief hlui Brij Bhushan, sexual assault leh intimidation wrestler te laka kalpui nasa tiin an aupui a ni. Khavang khan BJP MP \\um thum lai ni tawh Brij Bhushan chu Lok Sabha inthlanah BJP te chuan an dintir ngam lo va Uttar Pradesh a Kaiserganj Lok Sabha seat ah a fapa Karan Bhusahn Sing chu dintir zawkin a chak nghe nghe a ni.", "summary": "Wrestlers Vinesh Phogat leh Bajrang Punia te chuan Nilaini khan Congress zawmin thla thara Haryana Assembly election neih turah an ding dawn tia sawi a ni a. Kum 30-a upa Phogat chuan Julana seat ah JJP candidate Amarjeet Dhanda khingin, kum 30-a upa tho Punia chuan Congress-te luah mek Badli seat-ah a ding thung dawn tia sawi a ni. Haryana-ah chuan Phogat eh Punia te hi lar takzet niin Congress an zawm hian a tichak phah hle tura ngaih ani a, Hindi heartland state kum 2014 atanga BJP tena rorelna an lekkawh tawhnnaah an dinhmun a thatphah ngei turah an ngai. Chutihrualin AAP te nena seat insem dan tura inbiakna an neih lai mek a ni bawk. Rahul Gandhi chuan Centre mai nili State inthlanah pawh INDIA bloc te chu inhlawmkhawm se duhin chu chu BJP te hneh an nih theih nana tha berah a ngai a. Chuvang chuan tun Haryana inthlan ah pawh Congress senior leader te chu AAP te nena thawhho dan zawnga vote insemdarh tur hum turin a ngen a ni." }, { "summarization_id": "829", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9915", "file_name": "H-229-15/02/2025-kuhva rah tawlh ruk chungchang", "original_text": "Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, Mizoram police-te man tawh sa kuhva rah chu Assam Rifles-in man nawn lehin, an man anga media-a an puanzar chungchang chu an sawifiah a; kuhva rah chu police-in an man loh thu leh, hei vang hian Sangau OC suspend a  nih thu an tarlang.Tun hnaia Mizoram thil thleng zinga dang­lam tak pakhat chu kuhva rah man loh avanga Sangau OC suspend chungchang hi a ni. He thil thlen dan leh Mizoram kaltlanga kuhva raha sumdawnna lian tak kal reng mai hi a hre chiangte tan chuan nuih tiza pawh a ni thei hial awm e.Mizoram Police man sa kuhva rah tam tham tak chu Assam Rifles-in an man nawn leh angin MLA pakhat chuan a sawi a, he thil hi Mizoram police tana a tlawmthlak thu leh Mizoram sorkar a demna thu a sawi chhuak. He mi hnu hian he kuhva rah man/ man loh chungchang hi chhui zui a ni ta a, dan loa tawlh ruk kuhva rah hi hre reng chungin Lawngtlai SDPO a biak rawn hnuah Sangau OC hian man lohin a kal tlangtir a; chu mai ni loin man a nih lohna turin a pui hial a ni. Hei hi Assam Rifles lamin an lo man leh ta si niin Mizoram Police lamin an sawi.He thil hi mi naran (layman) tan zuk hriat fiah ve theih a ni lo a; nimahsela mipui nawlpui pawhin kan hriat chian em em mai chu Myanmar leh India kuhva raha insumdawn tawnna kawngpuiah Mizoram hi ualau leh zalen taka hman a ni a, heng kuhva rahte hi an man ngai meuh lo. Tlemlai deuh khan kuhva rahte hi Kolasib district lamah man a ni a; nimahsela mi thiltithei deuhte an che nge ni, an man zui leh ta lo ni awm tak a ni.Kuhva rah hmanga sumdawnna hi lian taka kalpui a ni a, cheng maktaduai tam tak man hi a kal tlang reng tih mipuiin an hria. Zokhawthar-Champhai-Aizawl inkar kawngpui pawh hi kuhva rah phurtute rah chhiat ang hiala sawi ṭhin a ni a; Champhai leh Zokhawthar inkarah hian dan loa sumdawnna anga tuna an sawi kuhva rah leh leiṭha dahna kudam tam tak ualau taka siam a ni.A changa police suspend-na khawp hiala 'dan bawh­chhiatna' nia kan buaipui kuhva rah hi ualau taka tawlh a ni reng si a, he thil hi dan lo a nih ngai chuan a zavaia tihtawp vek ni se, thil awm dan dik tak hi mipuiah puanzar ni rawh se. Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, Mizoram police-te man tawh sa kuhva rah chu Assam Rifles-in man nawn lehin, an man anga media-a an puanzar chungchang chu an sawifiah a; kuhva rah chu police-in an man loh thu leh, hei vang hian Sangau OC suspend a  nih thu an tarlang.Tun hnaia Mizoram thil thleng zinga dang­lam tak pakhat chu kuhva rah man loh avanga Sangau OC suspend chungchang hi a ni. He thil thlen dan leh Mizoram kaltlanga kuhva raha sumdawnna lian tak kal reng mai hi a hre chiangte tan chuan nuih tiza pawh a ni thei hial awm e.Mizoram Police man sa kuhva rah tam tham tak chu Assam Rifles-in an man nawn leh angin MLA pakhat chuan a sawi a, he thil hi Mizoram police tana a tlawmthlak thu leh Mizoram sorkar a demna thu a sawi chhuak. He mi hnu hian he kuhva rah man/ man loh chungchang hi chhui zui a ni ta a, dan loa tawlh ruk kuhva rah hi hre reng chungin Lawngtlai SDPO a biak rawn hnuah Sangau OC hian man lohin a kal tlangtir a; chu mai ni loin man a nih lohna turin a pui hial a ni. Hei hi Assam Rifles lamin an lo man leh ta si niin Mizoram Police lamin an sawi.He thil hi mi naran (layman) tan zuk hriat fiah ve theih a ni lo a; nimahsela mipui nawlpui pawhin kan hriat chian em em mai chu Myanmar leh India kuhva raha insumdawn tawnna kawngpuiah Mizoram hi ualau leh zalen taka hman a ni a, heng kuhva rahte hi an man ngai meuh lo. Tlemlai deuh khan kuhva rahte hi Kolasib district lamah man a ni a; nimahsela mi thiltithei deuhte an che nge ni, an man zui leh ta lo ni awm tak a ni.Kuhva rah hmanga sumdawnna hi lian taka kalpui a ni a, cheng maktaduai tam tak man hi a kal tlang reng tih mipuiin an hria. Zokhawthar-Champhai-Aizawl inkar kawngpui pawh hi kuhva rah phurtute rah chhiat ang hiala sawi ṭhin a ni a; Champhai leh Zokhawthar inkarah hian dan loa sumdawnna anga tuna an sawi kuhva rah leh leiṭha dahna kudam tam tak ualau taka siam a ni.A changa police suspend-na khawp hiala 'dan bawh­chhiatna' nia kan buaipui kuhva rah hi ualau taka tawlh a ni reng si a, he thil hi dan lo a nih ngai chuan a zavaia tihtawp vek ni se, thil awm dan dik tak hi mipuiah puanzar ni rawh se. Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, Mizoram police-te man tawh sa kuhva rah chu Assam Rifles-in man nawn lehin, an man anga media-a an puanzar chungchang chu an sawifiah a; kuhva rah chu police-in an man loh thu leh, hei vang hian Sangau OC suspend a  nih thu an tarlang. Tun hnaia Mizoram thil thleng zinga dang­lam tak pakhat chu kuhva rah man loh avanga Sangau OC suspend chungchang hi a ni. He thil thlen dan leh Mizoram kaltlanga kuhva raha sumdawnna lian tak kal reng mai hi a hre chiangte tan chuan nuih tiza pawh a ni thei hial awm e. Mizoram Police man sa kuhva rah tam tham tak chu Assam Rifles-in an man nawn leh angin MLA pakhat chuan a sawi a, he thil hi Mizoram police tana a tlawmthlak thu leh Mizoram sorkar a demna thu a sawi chhuak. He mi hnu hian he kuhva rah man/ man loh chungchang hi chhui zui a ni ta a, dan loa tawlh ruk kuhva rah hi hre reng chungin Lawngtlai SDPO a biak rawn hnuah Sangau OC hian man lohin a kal tlangtir a; chu mai ni loin man a nih lohna turin a pui hial a ni. Hei hi Assam Rifles lamin an lo man leh ta si niin Mizoram Police lamin an sawi. He thil hi mi naran (layman) tan zuk hriat fiah ve theih a ni lo a; nimahsela mipui nawlpui pawhin kan hriat chian em em mai chu Myanmar leh India kuhva raha insumdawn tawnna kawngpuiah Mizoram hi ualau leh zalen taka hman a ni a, heng kuhva rahte hi an man ngai meuh lo. Tlemlai deuh khan kuhva rahte hi Kolasib district lamah man a ni a; nimahsela mi thiltithei deuhte an che nge ni, an man zui leh ta lo ni awm tak a ni. Kuhva rah hmanga sumdawnna hi lian taka kalpui a ni a, cheng maktaduai tam tak man hi a kal tlang reng tih mipuiin an hria. Zokhawthar-Champhai-Aizawl inkar kawngpui pawh hi kuhva rah phurtute rah chhiat ang hiala sawi ṭhin a ni a; Champhai leh Zokhawthar inkarah hian dan loa sumdawnna anga tuna an sawi kuhva rah leh leiṭha dahna kudam tam tak ualau taka siam a ni. A changa police suspend-na khawp hiala 'dan bawh­chhiatna' nia kan buaipui kuhva rah hi ualau taka tawlh a ni reng si a, he thil hi dan lo a nih ngai chuan a zavaia tihtawp vek ni se, thil awm dan dik tak hi mipuiah puanzar ni rawh se.", "summary": "18th September,2020 Mizoram Police man sa kuhva rah tam tham tak chu Assam Rifles-in an man nawn leh angin MLA pakhat chuan sawiin,Mizoram police tana a tlawmthlak thu leh Mizoram sawrkar a demna thu a sawi chhuak.Kuhva rah man leh man loh chungchang hi chhui zui nghal niin,dan loa tawlh ruk kuhva rah hi hre reng chungin Lawngtlai SDPO biak rawn a nih hnuah Sangau OC hian man lohin a kal tlangtir a;man an nih lohna turin a pui hial a ni.Hei vang hian Sangau OC chuan suspend a tawk tih Mizoram police chuan an tarlang. Zokhawthar-Champhai-Aizawl inkar kawngpui hi kuhra rah phurtute rah chhiat ang hiala sawi ṭhin a ni a;dan loa kuhva rah leh leiṭha dahna kudam tam tak ualau taka siam a ni.Dân loa kuhva raha insumdawn tawnna leh man tur an awm ngai lote hi mipuite hian thudik tak hriat an duh takzet a ni." }, { "summarization_id": "830", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8121", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_17/2/25", "original_text": "Chief minister leh PWD enkawltu minister ni bawk chuan tun hnai khan Buichali leh Khamrang inkara National Highway (NH)-54 chhe laite leh NH-154 (Bairabi kawng) siamṭhat dan tur a enfiah a; Covid-19 vangin Mizorama kawngpuite chu a ṭhat tur anga a ṭhat theih loh thu a sawi.Covid-19 hian khawvel a tibuai a, chumi tuartu zingah chuan Mizoram pawh kan tel ve. Kan inkhawm thei lo a, zirna in kan hawng thei lo a, sumdawnna zawng zawng a buai a, kan ei leh bar zawnna lamin a tuar a, vanduaithlak takin kan kawngpui lehzelin Covid-19 a tuar hi chu a pawi takzet a ni.Covid-19 avangin kan con­tractor-ten hnathawktu tur labour an nei lo a, kawngpui an siam thei lo a, mipuiin kan tuar hi thil pawi tak a ni. Hei bakah hian contract inpek vêl danah pawh Covid-19 vang bawkin harsatna a thleng leh a nih hmel a. Covid-19 avanga kan inkharkhip avanga contract inpek dan a buai thu kan chief minister meuhin a sawi avangin kan pawm phawt mai a ngai ang.Engpawhnise Covid-19 hi kan tuar a, kan kawngpui lehzelin a lo chhiat phah hi chu Covid-19 hi a huatthlala zual a; kawngpui ṭha siam min tiamtu leh rorelna in sanga kawngpui ṭha kan neih avanga lawmthu sawina pu lut ruptu sorkar kan neih laia kan kawngpui zingah pawh a pawimawh ber, kan châk lak luhna kawng a chhe leh ta viau mai hi a vanduaithlak hle a ni.Covid-19 hri hi a reh hunah, kan harsatna tam tak hi chinfel a ni ang a, kawngpui ṭha zawk pawh kan neih theih i beisei phawt mai ang u. Chief minister leh PWD enkawltu minister ni bawk chuan tun hnai khan Buichali leh Khamrang inkara National Highway (NH)-54 chhe laite leh NH-154 (Bairabi kawng) siamṭhat dan tur a enfiah a; Covid-19 vangin Mizorama kawngpuite chu a ṭhat tur anga a ṭhat theih loh thu a sawi.Covid-19 hian khawvel a tibuai a, chumi tuartu zingah chuan Mizoram pawh kan tel ve. Kan inkhawm thei lo a, zirna in kan hawng thei lo a, sumdawnna zawng zawng a buai a, kan ei leh bar zawnna lamin a tuar a, vanduaithlak takin kan kawngpui lehzelin Covid-19 a tuar hi chu a pawi takzet a ni.Covid-19 avangin kan con­tractor-ten hnathawktu tur labour an nei lo a, kawngpui an siam thei lo a, mipuiin kan tuar hi thil pawi tak a ni. Hei bakah hian contract inpek vêl danah pawh Covid-19 vang bawkin harsatna a thleng leh a nih hmel a. Covid-19 avanga kan inkharkhip avanga contract inpek dan a buai thu kan chief minister meuhin a sawi avangin kan pawm phawt mai a ngai ang.Engpawhnise Covid-19 hi kan tuar a, kan kawngpui lehzelin a lo chhiat phah hi chu Covid-19 hi a huatthlala zual a; kawngpui ṭha siam min tiamtu leh rorelna in sanga kawngpui ṭha kan neih avanga lawmthu sawina pu lut ruptu sorkar kan neih laia kan kawngpui zingah pawh a pawimawh ber, kan châk lak luhna kawng a chhe leh ta viau mai hi a vanduaithlak hle a ni.Covid-19 hri hi a reh hunah, kan harsatna tam tak hi chinfel a ni ang a, kawngpui ṭha zawk pawh kan neih theih i beisei phawt mai ang u. Chief minister leh PWD enkawltu minister ni bawk chuan tun hnai khan Buichali leh Khamrang inkara National Highway (NH)-54 chhe laite leh NH-154 (Bairabi kawng) siamṭhat dan tur a enfiah a; Covid-19 vangin Mizorama kawngpuite chu a ṭhat tur anga a ṭhat theih loh thu a sawi. Covid-19 hian khawvel a tibuai a, chumi tuartu zingah chuan Mizoram pawh kan tel ve. Kan inkhawm thei lo a, zirna in kan hawng thei lo a, sumdawnna zawng zawng a buai a, kan ei leh bar zawnna lamin a tuar a, vanduaithlak takin kan kawngpui lehzelin Covid-19 a tuar hi chu a pawi takzet a ni. Covid-19 avangin kan con­tractor-ten hnathawktu tur labour an nei lo a, kawngpui an siam thei lo a, mipuiin kan tuar hi thil pawi tak a ni. Hei bakah hian contract inpek vêl danah pawh Covid-19 vang bawkin harsatna a thleng leh a nih hmel a. Covid-19 avanga kan inkharkhip avanga contract inpek dan a buai thu kan chief minister meuhin a sawi avangin kan pawm phawt mai a ngai ang. Engpawhnise Covid-19 hi kan tuar a, kan kawngpui lehzelin a lo chhiat phah hi chu Covid-19 hi a huatthlala zual a; kawngpui ṭha siam min tiamtu leh rorelna in sanga kawngpui ṭha kan neih avanga lawmthu sawina pu lut ruptu sorkar kan neih laia kan kawngpui zingah pawh a pawimawh ber, kan châk lak luhna kawng a chhe leh ta viau mai hi a vanduaithlak hle a ni. Covid-19 hri hi a reh hunah, kan harsatna tam tak hi chinfel a ni ang a, kawngpui ṭha zawk pawh kan neih theih i beisei phawt mai ang u.", "summary": "Chief Minister leh PWD enkawltu minister ni bawk chuan Buichali leh Khamrang inkara National Highway(NH)-54 chhe laite leh NH-154(Bairabi kawng) siamthat dan tur a enfiah a; Covid-19 vangin Mizorama kawngpuite a that tur anga a that theihloh thu a sawi. Covid-19 avangin kan con­tractor-ten labour an neilo a,contract inpek vêl danah pawh Covid-19 vang bawkin harsatna a thleng a. Kawngpui tha siam min tiamtu leh rorelna in sanga kawngpui tha kan neih avanga lawmthu sawina pu luttu Sorkar kan neih laia kan châk lak luhna kawngpui ber a chhe viau mai hi a vanduaithlak hle, Covid-19 hri leng a reha kan harsatnate chinfel a nih hunah kawngpui tha zawk pawh kan neih theih i beisei phawt mai ang u." }, { "summarization_id": "831", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17955", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "North East Student Organi­sation (NESO) bul tumin tun hnai khan India hmarchhak state hrang hrangah The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 duh loh lantirna leh dodalna lantirna atan total bandh huaihawt a ni a; Mizoramah pawh MZP-in total bandh hi kalpuiin mipuiin an thlawp ṭha hle.Mizorama sor­kar­na vawnfung chelh mektu MNF pre­si­dent chuan The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 hi an duh loh thu leh total bandh neih pawh hi man thlawp tlat thu a sawi. India hmarchhaka political party lian tak pakhat National People’s Party president leh Meghalaya chief minister ni bawk chuan he dan thar hi an thlawp theih loh thu leh BJP kaihhruai NDA-in Lok Sabha-a a pu luta an pass a nih chuan BJP kaihhruai NDA leh NEDA aṭanga an inhnuhdawh tur thu a sawi tawh. Assam-ah chuan BJP thurualpui Asom Gana Parishad (AGP) chuan BJP nen an thawhdunna an tihtawp thu an puang tawh bawk.Citizenship (Amendment) Bill, 2016 hi India hmar chhaka cheng hnam tlem zawkte tan hian a hlauhawm hle a, state dang chuan he danin a nghawng turte hi hre chiang sain na takin an dem a ni. Mizoramah pawh zirlai pawl mai ni loin tlawmngai pawl dangte pawhin he dan hi a ṭha an tih loh thu an lo sawi chhuak tawh a, politi­cal party hrang hrangte pawhin an duh loh thu an puang tawh.Mizo hnam leh sakhaw tana hnawk­sak thei tur, kan dam khaw chhuahna dip theitu tur dan Lok Sabha-a pu luttu party chu kan hre ṭheuh a, BJP leh a thawhpui NDA-te an ni. Hei vang hian Mizorama NDA lam ṭang nih leh an kaihhruai NEDA-a lo tel chhunzawm zel hi a inhmeh ber lo a, MNF pawh hian Mizo leh Mizoram tan a ni tih hriain NDA leh NEDA lama an inthunzawmna lam hi titawp ngam se mipui thlawp an hlawh lehzual ngei ang. North East Student Organi­sation (NESO) bul tumin tun hnai khan India hmarchhak state hrang hrangah The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 duh loh lantirna leh dodalna lantirna atan total bandh huaihawt a ni a; Mizoramah pawh MZP-in total bandh hi kalpuiin mipuiin an thlawp ṭha hle.Mizorama sor­kar­na vawnfung chelh mektu MNF pre­si­dent chuan The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 hi an duh loh thu leh total bandh neih pawh hi man thlawp tlat thu a sawi. India hmarchhaka political party lian tak pakhat National People’s Party president leh Meghalaya chief minister ni bawk chuan he dan thar hi an thlawp theih loh thu leh BJP kaihhruai NDA-in Lok Sabha-a a pu luta an pass a nih chuan BJP kaihhruai NDA leh NEDA aṭanga an inhnuhdawh tur thu a sawi tawh. Assam-ah chuan BJP thurualpui Asom Gana Parishad (AGP) chuan BJP nen an thawhdunna an tihtawp thu an puang tawh bawk.Citizenship (Amendment) Bill, 2016 hi India hmar chhaka cheng hnam tlem zawkte tan hian a hlauhawm hle a, state dang chuan he danin a nghawng turte hi hre chiang sain na takin an dem a ni. Mizoramah pawh zirlai pawl mai ni loin tlawmngai pawl dangte pawhin he dan hi a ṭha an tih loh thu an lo sawi chhuak tawh a, politi­cal party hrang hrangte pawhin an duh loh thu an puang tawh.Mizo hnam leh sakhaw tana hnawk­sak thei tur, kan dam khaw chhuahna dip theitu tur dan Lok Sabha-a pu luttu party chu kan hre ṭheuh a, BJP leh a thawhpui NDA-te an ni. Hei vang hian Mizorama NDA lam ṭang nih leh an kaihhruai NEDA-a lo tel chhunzawm zel hi a inhmeh ber lo a, MNF pawh hian Mizo leh Mizoram tan a ni tih hriain NDA leh NEDA lama an inthunzawmna lam hi titawp ngam se mipui thlawp an hlawh lehzual ngei ang. North East Student Organi­sation (NESO) bul tumin tun hnai khan India hmarchhak state hrang hrangah The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 duh loh lantirna leh dodalna lantirna atan total bandh huaihawt a ni a; Mizoramah pawh MZP-in total bandh hi kalpuiin mipuiin an thlawp ṭha hle. Mizorama sor­kar­na vawnfung chelh mektu MNF pre­si­dent chuan The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 hi an duh loh thu leh total bandh neih pawh hi man thlawp tlat thu a sawi. India hmarchhaka political party lian tak pakhat National People’s Party president leh Meghalaya chief minister ni bawk chuan he dan thar hi an thlawp theih loh thu leh BJP kaihhruai NDA-in Lok Sabha-a a pu luta an pass a nih chuan BJP kaihhruai NDA leh NEDA aṭanga an inhnuhdawh tur thu a sawi tawh. Assam-ah chuan BJP thurualpui Asom Gana Parishad (AGP) chuan BJP nen an thawhdunna an tihtawp thu an puang tawh bawk. Citizenship (Amendment) Bill, 2016 hi India hmar chhaka cheng hnam tlem zawkte tan hian a hlauhawm hle a, state dang chuan he danin a nghawng turte hi hre chiang sain na takin an dem a ni. Mizoramah pawh zirlai pawl mai ni loin tlawmngai pawl dangte pawhin he dan hi a ṭha an tih loh thu an lo sawi chhuak tawh a, politi­cal party hrang hrangte pawhin an duh loh thu an puang tawh. Mizo hnam leh sakhaw tana hnawk­sak thei tur, kan dam khaw chhuahna dip theitu tur dan Lok Sabha-a pu luttu party chu kan hre ṭheuh a, BJP leh a thawhpui NDA-te an ni. Hei vang hian Mizorama NDA lam ṭang nih leh an kaihhruai NEDA-a lo tel chhunzawm zel hi a inhmeh ber lo a, MNF pawh hian Mizo leh Mizoram tan a ni tih hriain NDA leh NEDA lama an inthunzawmna lam hi titawp ngam se mipui thlawp an hlawh lehzual ngei ang.", "summary": "North East Student Organi­sation (NESO) bul tumin tun hnai khan India hmarchhak state hrang hrangah The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 duh loh lantirna leh dodalna lantirna atan total bandh huaihawt a ni a; Mizoramah pawh MZP-in total bandh hi kalpuiin mipuiin an thlawp ṭha hle. MNF president chuan The Citizenship Amendment Bill, 2016 hi a duh loh thu leh total band neih pawh hi an thlawp thu a sawi. North East political party lian tak pakhat National People's Party president leh Meghalaya CM ni bawk chuan he dan thar hi an thlawp theih loh thu leh an kaltlangpui a nih chuan NDA leh NEDA atanga an inhnuhdawh tur thu a sawi tawh. Assam ah pawh AGP chuan BJP nen an thawhdunna an tih tawp thu an puang tawh bawk. Mizoramah pawh zirlai pawl mai ni loin NGO hrang hrangin he dan hi an duh loh thu an sawi tawh. Mizo hnam leh sakhaw tana hnawksak thei tur a ni a, hei vang hian Mizorama NDA lam tang nih leh an kaihhruai NEDA a lo tel chhunzawm zel hi a inhmeh lo a, MNF pawh hian an inzawmna hi titawp ngam se, mipui thlawp an hlawh lehzual ang." }, { "summarization_id": "832", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8219", "file_name": "H-189-12/02/2025-kawngpui chhia sawifiahna", "original_text": "MNF ṭhalaite chuan thuchhuah siamin, NH-54 Kawnpui-Kolasib inkara kawngpui chhia chungchang an sawifiah a; kawng chhia entu Congress ṭhalaite leh Congress party chu kawngpui chhia sawisel ngam tur an ni loa an ngaih thu an tarlang.Mizorama kawng­pui pawimawh a ṭha rei hleithei lo hi a pawi hle mai a, a sawifiah tura ruling party lam an rawn lang nawlhte pawh hian ngaihtuah a tithui khawp mai. Congress a ni emaw, MNF hunlai pawh ni se kawngpui hi an siam hlim chuan a han ṭha ve zawk a, party mi leh sate pawhin phur takin kawng ṭha thlalak an thehdarh ṭhin a, Assembly House-a lawmthu sawina pu lutte pawh an awm hial a ni. Nimahsela fur khat a liam a, a hmaa kawng chhia sawisel ṭhintute ngei pawhin kawngpui ṭha min pe hleithei lo hi a pawi khawp mai.Tun hnaia Kawnpui-Kolasib kawngpui lo chhe leh ta hi thil thar a ni lo a, Congress hunlai pawh khan a chhe ṭhin tih kan la hre vek a; Congress ṭhalaite'n kawngpui chhia an zuk tlawh MNF ṭhalai lamin, 'sawi tur an nei lo,' an han ti mai pawh hi a mak lem lo ang.Thil mak tak thleng fo erawh chu political party ṭhalaiin sorkar thil pawimawh an sawifiah fo mai leh, sorkar sawi tur ni awm tak an rawn sawi zawk ṭhin hi a ni. MNF ṭhalaite hian tender kal chhoh dan kimchangte an tarlang thei a, Ministry of Road Transport & Highways kut aṭanga a kal dante thlengin an hre kilh kelh thei hi thil mak tak a ni.Mizoram mipuiin an duh chu kawngpui ṭha a ni a, kawngpui siam theih loh thu leh a chhiat tawh hnua insawifiahna hi chu mipui hian kum tam tak an lo ngaithla tawh a ni. MNF ṭhalaite chuan thuchhuah siamin, NH-54 Kawnpui-Kolasib inkara kawngpui chhia chungchang an sawifiah a; kawng chhia entu Congress ṭhalaite leh Congress party chu kawngpui chhia sawisel ngam tur an ni loa an ngaih thu an tarlang.Mizorama kawng­pui pawimawh a ṭha rei hleithei lo hi a pawi hle mai a, a sawifiah tura ruling party lam an rawn lang nawlhte pawh hian ngaihtuah a tithui khawp mai. Congress a ni emaw, MNF hunlai pawh ni se kawngpui hi an siam hlim chuan a han ṭha ve zawk a, party mi leh sate pawhin phur takin kawng ṭha thlalak an thehdarh ṭhin a, Assembly House-a lawmthu sawina pu lutte pawh an awm hial a ni. Nimahsela fur khat a liam a, a hmaa kawng chhia sawisel ṭhintute ngei pawhin kawngpui ṭha min pe hleithei lo hi a pawi khawp mai.Tun hnaia Kawnpui-Kolasib kawngpui lo chhe leh ta hi thil thar a ni lo a, Congress hunlai pawh khan a chhe ṭhin tih kan la hre vek a; Congress ṭhalaite'n kawngpui chhia an zuk tlawh MNF ṭhalai lamin, 'sawi tur an nei lo,' an han ti mai pawh hi a mak lem lo ang.Thil mak tak thleng fo erawh chu political party ṭhalaiin sorkar thil pawimawh an sawifiah fo mai leh, sorkar sawi tur ni awm tak an rawn sawi zawk ṭhin hi a ni. MNF ṭhalaite hian tender kal chhoh dan kimchangte an tarlang thei a, Ministry of Road Transport & Highways kut aṭanga a kal dante thlengin an hre kilh kelh thei hi thil mak tak a ni.Mizoram mipuiin an duh chu kawngpui ṭha a ni a, kawngpui siam theih loh thu leh a chhiat tawh hnua insawifiahna hi chu mipui hian kum tam tak an lo ngaithla tawh a ni. MNF ṭhalaite chuan thuchhuah siamin, NH-54 Kawnpui-Kolasib inkara kawngpui chhia chungchang an sawifiah a; kawng chhia entu Congress ṭhalaite leh Congress party chu kawngpui chhia sawisel ngam tur an ni loa an ngaih thu an tarlang. Mizorama kawng­pui pawimawh a ṭha rei hleithei lo hi a pawi hle mai a, a sawifiah tura ruling party lam an rawn lang nawlhte pawh hian ngaihtuah a tithui khawp mai. Congress a ni emaw, MNF hunlai pawh ni se kawngpui hi an siam hlim chuan a han ṭha ve zawk a, party mi leh sate pawhin phur takin kawng ṭha thlalak an thehdarh ṭhin a, Assembly House-a lawmthu sawina pu lutte pawh an awm hial a ni. Nimahsela fur khat a liam a, a hmaa kawng chhia sawisel ṭhintute ngei pawhin kawngpui ṭha min pe hleithei lo hi a pawi khawp mai. Tun hnaia Kawnpui-Kolasib kawngpui lo chhe leh ta hi thil thar a ni lo a, Congress hunlai pawh khan a chhe ṭhin tih kan la hre vek a; Congress ṭhalaite'n kawngpui chhia an zuk tlawh MNF ṭhalai lamin, 'sawi tur an nei lo,' an han ti mai pawh hi a mak lem lo ang. Thil mak tak thleng fo erawh chu political party ṭhalaiin sorkar thil pawimawh an sawifiah fo mai leh, sorkar sawi tur ni awm tak an rawn sawi zawk ṭhin hi a ni. MNF ṭhalaite hian tender kal chhoh dan kimchangte an tarlang thei a, Ministry of Road Transport & Highways kut aṭanga a kal dante thlengin an hre kilh kelh thei hi thil mak tak a ni. Mizoram mipuiin an duh chu kawngpui ṭha a ni a, kawngpui siam theih loh thu leh a chhiat tawh hnua insawifiahna hi chu mipui hian kum tam tak an lo ngaithla tawh a ni.", "summary": "11th July,2020 MNF ṭhalaite chuan NH-54 Kawnpui-Kolasib inkara kawngpui chhia chungchangah chuan kawng chhe entu Congress ṭhalaite leh Congress party chu kawngpui chhia sawisel ngam tur an nih loh thu an tarlang. Congress a ni emaw MNF hun lai pawh nise kawngpui an siam hi a ṭha rei ngai loa,rei lote chhunga kawngpui ṭha Assembly House-a lawmthu sawina pu lut duh mai an awmte pawh chu a zahthlak zawk hle. MNF ṭhalaite hian tender kal chhoh dan kimchangte an tarlang thei a,Ministry of Road Transport & Highways kut aṭanga a kal dante thlengin an hre kilh kelh thei hi thil mak tak a ni a.Mizoram mipuiin an duh ber chu kawngpui ṭha tak neih hi a ni." }, { "summarization_id": "833", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11887", "file_name": "F_MIZO_SUM_15_19/2/25", "original_text": "Mizoram State AIDS Control Society (MSACS) bultumin December 1 khan Aizawlah World AIDS Day hman a ni. National AIDS Control Organisation (NACO)-in a zirchianna thar ber, India HIV Estimates, 2019 kumina an tihchhuahah chuan, India rama kum 15-49 inkar (adult HIV prevalance) HIV positive percent-ah Mizoram chu 2.32% niin, a sang ber. Pahnihna chu Nagaland (1.45%) a ni a, pathumna chu Manipur (1.18%) a ni. Kum tin mi 1,000 zela kái thar awm zat (HIV incidence)-ah pawh India ramah Mizoram chu a sang ber a, mi 1,000 zelah mi 1.18-in an kái anga chhût a ni.Heti taka Mizorama HIV positive an pung chak hi chu a state pumin ngun taka ngaihtuahna sên a ṭul takzet a, harsatna leh ṭul dang tam tak awm bawk mah se he thil buaipui tluka ṭul hi a tam lo khawp ang. Tun ang zela HIV positive hi an pung a nih chuan he state hian harsatna thuk zawk a tawng dawn tih a lang reng a, chu harsatna nasa tak kan hmaa awm thei laka kan fihlim dan tur chu ngaihtuah a hun ta.HIV/AIDS sawi hi chuan tute emaw hemi lama thawktute kuta dah mai a awl a, remchang taka lo lang kohhran pawh dem mai a awl hle. Dem tur kan zawng dawn a nih chuan tuna sorkarna vawn fung chelhtute mai ni lo, Mizorama sorkarna lo siam tawh zawng zawngten mawh an phur thui hle a, HIV a darh zel lohna tura kaihhruaina ṭha tak leh rintlak zawk hi sorkar hian a duh tak tak chuan a kalpui thei ngeiin a rinawm.Tunah chuan kan nih nih kan ni ta a, mawhpuh tur leh dem tur zawn a hun tawh lo a, hun harsa tak kan tawng mek tih kan pawm a ngai. Hetiang dinhmuna kan tluk tawh hnua tute emaw tehnaa 'happiest state' kan nihte kan lo la uanpui a nih chuan zah a hun a, HIV/AIDS-a kan harsatna tawh mek hi a ram pum mualphona angin pawm ngam ila, he harsatna kan hmachhawnna turah pawh nasa zawkin kan thawk thei deuh mahna? Mizoram State AIDS Control Society (MSACS) bultumin December 1 khan Aizawlah World AIDS Day hman a ni. National AIDS Control Organisation (NACO)-in a zirchianna thar ber, India HIV Estimates, 2019 kumina an tihchhuahah chuan, India rama kum 15-49 inkar (adult HIV prevalance) HIV positive percent-ah Mizoram chu 2.32% niin, a sang ber. Pahnihna chu Nagaland (1.45%) a ni a, pathumna chu Manipur (1.18%) a ni. Kum tin mi 1,000 zela kái thar awm zat (HIV incidence)-ah pawh India ramah Mizoram chu a sang ber a, mi 1,000 zelah mi 1.18-in an kái anga chhût a ni.Heti taka Mizorama HIV positive an pung chak hi chu a state pumin ngun taka ngaihtuahna sên a ṭul takzet a, harsatna leh ṭul dang tam tak awm bawk mah se he thil buaipui tluka ṭul hi a tam lo khawp ang. Tun ang zela HIV positive hi an pung a nih chuan he state hian harsatna thuk zawk a tawng dawn tih a lang reng a, chu harsatna nasa tak kan hmaa awm thei laka kan fihlim dan tur chu ngaihtuah a hun ta.HIV/AIDS sawi hi chuan tute emaw hemi lama thawktute kuta dah mai a awl a, remchang taka lo lang kohhran pawh dem mai a awl hle. Dem tur kan zawng dawn a nih chuan tuna sorkarna vawn fung chelhtute mai ni lo, Mizorama sorkarna lo siam tawh zawng zawngten mawh an phur thui hle a, HIV a darh zel lohna tura kaihhruaina ṭha tak leh rintlak zawk hi sorkar hian a duh tak tak chuan a kalpui thei ngeiin a rinawm.Tunah chuan kan nih nih kan ni ta a, mawhpuh tur leh dem tur zawn a hun tawh lo a, hun harsa tak kan tawng mek tih kan pawm a ngai. Hetiang dinhmuna kan tluk tawh hnua tute emaw tehnaa 'happiest state' kan nihte kan lo la uanpui a nih chuan zah a hun a, HIV/AIDS-a kan harsatna tawh mek hi a ram pum mualphona angin pawm ngam ila, he harsatna kan hmachhawnna turah pawh nasa zawkin kan thawk thei deuh mahna? Mizoram State AIDS Control Society (MSACS) bultumin December 1 khan Aizawlah World AIDS Day hman a ni. National AIDS Control Organisation (NACO)-in a zirchianna thar ber, India HIV Estimates, 2019 kumina an tihchhuahah chuan, India rama kum 15-49 inkar (adult HIV prevalance) HIV positive percent-ah Mizoram chu 2.32% niin, a sang ber. Pahnihna chu Nagaland (1.45%) a ni a, pathumna chu Manipur (1.18%) a ni. Kum tin mi 1,000 zela kái thar awm zat (HIV incidence)-ah pawh India ramah Mizoram chu a sang ber a, mi 1,000 zelah mi 1.18-in an kái anga chhût a ni. Heti taka Mizorama HIV positive an pung chak hi chu a state pumin ngun taka ngaihtuahna sên a ṭul takzet a, harsatna leh ṭul dang tam tak awm bawk mah se he thil buaipui tluka ṭul hi a tam lo khawp ang. Tun ang zela HIV positive hi an pung a nih chuan he state hian harsatna thuk zawk a tawng dawn tih a lang reng a, chu harsatna nasa tak kan hmaa awm thei laka kan fihlim dan tur chu ngaihtuah a hun ta. HIV/AIDS sawi hi chuan tute emaw hemi lama thawktute kuta dah mai a awl a, remchang taka lo lang kohhran pawh dem mai a awl hle. Dem tur kan zawng dawn a nih chuan tuna sorkarna vawn fung chelhtute mai ni lo, Mizorama sorkarna lo siam tawh zawng zawngten mawh an phur thui hle a, HIV a darh zel lohna tura kaihhruaina ṭha tak leh rintlak zawk hi sorkar hian a duh tak tak chuan a kalpui thei ngeiin a rinawm. Tunah chuan kan nih nih kan ni ta a, mawhpuh tur leh dem tur zawn a hun tawh lo a, hun harsa tak kan tawng mek tih kan pawm a ngai. Hetiang dinhmuna kan tluk tawh hnua tute emaw tehnaa 'happiest state' kan nihte kan lo la uanpui a nih chuan zah a hun a, HIV/AIDS-a kan harsatna tawh mek hi a ram pum mualphona angin pawm ngam ila, he harsatna kan hmachhawnna turah pawh nasa zawkin kan thawk thei deuh mahna?", "summary": "Mizoram State AIDS Control Society(MSACS) bultumin December 1 khan Aizawlah World AIDS Day hman a ni a, National AIDS Control Organisation(NACO)-in a zirchianna thar ber, India HIV Estimates, 2019 kumina an tihchhuahah chuan, India rama kum 15-49 inkar (adult HIV prevalance) HIV positive percent-ah Mizoram chu 2.32% niin, a sang ber a, mi 1,000 zelah mi 1.18-in an kái anga chhût a ni. Tun ang zela HIV positive hi an pung a nih chuan kan state hian harsatna thuk zawk a tawng dawn tih a lang reng a, dem tur kan zawng dawn a nih chuan tuna sorkarna vawn fung chelhtute mai nilo, Mizorama Sorkarna lo siam tawh zawng zawngten mawh an phur thui hle a, HIV a darh zel lohna tura kaihhruaina tha tak leh rintlak zawk hi sorkar hian a duh tak tak chuan a kalpui thei ngeiin a rinawm. Hetiang dinhmuna kan tluk tawh hnua tute emaw tehnaa 'happiest state' kan nihte kan lo la uanpui a nih chuan zah a hun a, HIV/AIDS-a kan harsatna tawh mek hi a ram pum mualphona angin pawm ngam ila, he harsatna kan hmachhawnna turah pawh nasa zawkin kan thawk thei deuh mahna?" }, { "summarization_id": "834", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24529", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Tun hnaiah Mizoram aṭanga MP kan neih pahnih, Rajya Sabha leh Lok Sabha MP-te chuan thuneitu sâng zawkte hriat turin Mizoramin thlawhtheihna service kan neih tlem tak avanga kan harsatna tawhte an sawi chhuak. Rajya Sabha MP-in Parliament (Rajya Sabha) session zero hour-ah a sawi a, Lok Sabha MP-in Union Civil Aviation minister Hardeep S Puri hmuin theihtawp chhuahpui turin a ngen bawk a ni.Mizoramin thlawhtheihna ṭum hmun nei mah ila, Jet Airways-in thlawh­theihna an tihtawp hnuah nasa takin harsatna kan tawk chho mek. Damlo mangangte leh hna pawimawh leh ṭul bika hun chep tak kara zin turte tan ticket chan a harsa em em a, a awm chhun a to bakah ticket hmuh tur hi a dawn hnaiah chuan a awm tawh lo a ni ber mai.Thlawhtheihnaa chuang tur mihring kan nei a, a ṭumhmun kan nei chunga thlawhtheihna service an tipung thei lo leh a chuan man a to fal hi hriatthiam a harsa hle. Kan Chief Minister zahawm takin thlawhtheihna ticket to chhan a sawi ṭhin chu a ṭum hmun ṭhat loh vanga thlawhtheihnain a phurh tur zat a phurh loh vang a ni a, chutihlaiin tun hnaiah thlawhtheihna lut leh chhuak hi a seat an chuang khat (full) deuh zel bawk si a - Air India thuneitute be pawpa thil awm dan sawipui thei hi kan hruaitu zingah awm se a ṭha ngawt mai.Engpawhnise tunah chuan kan state sorkar hotute bakah kan MP pahnihten thuneitu sang zawk hriat turin thlawhtheihna service a tlem vanga kan harsatna tawhte an au chhuahpui tawh a; keini lam aṭang chuan theihtawp kan chhuah a, anni lamin an bawhzui dan hi India ram thuneitute leh Air India lam hian Mizoram hi min ngai pawimawh nge ngai pawimawh lo tih tehnate pawh a ni thei ang chu. Tun hnaiah Mizoram aṭanga MP kan neih pahnih, Rajya Sabha leh Lok Sabha MP-te chuan thuneitu sâng zawkte hriat turin Mizoramin thlawhtheihna service kan neih tlem tak avanga kan harsatna tawhte an sawi chhuak. Rajya Sabha MP-in Parliament (Rajya Sabha) session zero hour-ah a sawi a, Lok Sabha MP-in Union Civil Aviation minister Hardeep S Puri hmuin theihtawp chhuahpui turin a ngen bawk a ni.Mizoramin thlawhtheihna ṭum hmun nei mah ila, Jet Airways-in thlawh­theihna an tihtawp hnuah nasa takin harsatna kan tawk chho mek. Damlo mangangte leh hna pawimawh leh ṭul bika hun chep tak kara zin turte tan ticket chan a harsa em em a, a awm chhun a to bakah ticket hmuh tur hi a dawn hnaiah chuan a awm tawh lo a ni ber mai.Thlawhtheihnaa chuang tur mihring kan nei a, a ṭumhmun kan nei chunga thlawhtheihna service an tipung thei lo leh a chuan man a to fal hi hriatthiam a harsa hle. Kan Chief Minister zahawm takin thlawhtheihna ticket to chhan a sawi ṭhin chu a ṭum hmun ṭhat loh vanga thlawhtheihnain a phurh tur zat a phurh loh vang a ni a, chutihlaiin tun hnaiah thlawhtheihna lut leh chhuak hi a seat an chuang khat (full) deuh zel bawk si a - Air India thuneitute be pawpa thil awm dan sawipui thei hi kan hruaitu zingah awm se a ṭha ngawt mai.Engpawhnise tunah chuan kan state sorkar hotute bakah kan MP pahnihten thuneitu sang zawk hriat turin thlawhtheihna service a tlem vanga kan harsatna tawhte an au chhuahpui tawh a; keini lam aṭang chuan theihtawp kan chhuah a, anni lamin an bawhzui dan hi India ram thuneitute leh Air India lam hian Mizoram hi min ngai pawimawh nge ngai pawimawh lo tih tehnate pawh a ni thei ang chu. Tun hnaiah Mizoram aṭanga MP kan neih pahnih, Rajya Sabha leh Lok Sabha MP-te chuan thuneitu sâng zawkte hriat turin Mizoramin thlawhtheihna service kan neih tlem tak avanga kan harsatna tawhte an sawi chhuak. Rajya Sabha MP-in Parliament (Rajya Sabha) session zero hour-ah a sawi a, Lok Sabha MP-in Union Civil Aviation minister Hardeep S Puri hmuin theihtawp chhuahpui turin a ngen bawk a ni. Mizoramin thlawhtheihna ṭum hmun nei mah ila, Jet Airways-in thlawh­theihna an tihtawp hnuah nasa takin harsatna kan tawk chho mek. Damlo mangangte leh hna pawimawh leh ṭul bika hun chep tak kara zin turte tan ticket chan a harsa em em a, a awm chhun a to bakah ticket hmuh tur hi a dawn hnaiah chuan a awm tawh lo a ni ber mai. Thlawhtheihnaa chuang tur mihring kan nei a, a ṭumhmun kan nei chunga thlawhtheihna service an tipung thei lo leh a chuan man a to fal hi hriatthiam a harsa hle. Kan Chief Minister zahawm takin thlawhtheihna ticket to chhan a sawi ṭhin chu a ṭum hmun ṭhat loh vanga thlawhtheihnain a phurh tur zat a phurh loh vang a ni a, chutihlaiin tun hnaiah thlawhtheihna lut leh chhuak hi a seat an chuang khat (full) deuh zel bawk si a - Air India thuneitute be pawpa thil awm dan sawipui thei hi kan hruaitu zingah awm se a ṭha ngawt mai. Engpawhnise tunah chuan kan state sorkar hotute bakah kan MP pahnihten thuneitu sang zawk hriat turin thlawhtheihna service a tlem vanga kan harsatna tawhte an au chhuahpui tawh a; keini lam aṭang chuan theihtawp kan chhuah a, anni lamin an bawhzui dan hi India ram thuneitute leh Air India lam hian Mizoram hi min ngai pawimawh nge ngai pawimawh lo tih tehnate pawh a ni thei ang chu.", "summary": "Tun hnaiah Mizoram aṭanga MP kan neih pahnih chuan thuneitu sâng zawkte hriat turin Mizoramin thlawhtheihna service kan neih tlem tak avanga kan harsatna tawhte an sawi chhuak. Mizoramin thlawhna tum hmun nei mah ila, Jet Airways in thlawhna an tihtawp hnuah nasa takin harsatna kan tawk chho mek. Damlo mangangte leh tul bika hun chep tak kara zin turte tan ticket chan a harsa a, a awmchhun a to bawk. Thlawhnaa chuang tur mihring kan nei a, tumhmun a awm a, thlawhna service an tipung rhei lo leh a chuan man a to fal hi hriatthiam a har hle. Kan CM in thlawhna ticket tinchhan a sawi chu tum hmun that loh vang a ni a, chutihlaiin tun hnaia thlawhna lut leh chhuak hi an full deuh zel a, Air India thuneitute be pawpa thil awm dan sawipui thei hi awm se a tha ngawt mai. Engpawhnise hotute bakah kan MP pahnihten thuneitu sang zawk hriatturin an sawi tawh a, Air India lam hian Mizoram min ngai pawimawh nge pawimawh lo tih tehnate pawh a ni ang chu." }, { "summarization_id": "835", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22795", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25.", "original_text": "Siaha bialtu MLA Dr K Beichhua, minister of state chuan, sorkar tharin a kalpui tur SEDP hnuaiah thawkrimte tan lo chuan dinchhuahna a awm loh thu tun hnaia a bial a fannaah a sawi a; inthlan a zawh tawh avangin political party tih bik nei loa ram hmasawnna atan lungrual taka thawh a pawimawh thu sawi.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu thawkrim loa hlawk kan tum tlat ṭhin hi a ni. Chumi belhchhah tur chuan sorkarna vawn fung chelhtu apiangte hi thawkrim lem loin an hlawk ṭhin niin a lang a, khawi party mi emaw nih avanga an hlawk ngawt ṭhin avang pawh hian politics hi sumdawnna ang maiin an kalpui ta a ang a, a pawi hle a ni.Sorkar thar a piang a, an thawm aṭanga teh chuan hnathawh tak tak an tum hle niin a lang a, a lawmawm khawp mai. Minister ṭhenkhat an hnathawh pawh hriat mang loh, an awm leh awm loh pawh hriat hran mang loh khawpa ṭangkai lote pawh an awm ṭhin niin a lang a, tunah chuan thil a danglam ta deuh dâwn a nih hmel.Chutih laiin Mi­zoramah hian sorkar thar a pian hian beiseina säng tak nen kan thlir ṭhin a, an hun bul lamah hian thu ṭha tak takte nen bul an ṭan ve fo. A pawimawh ber chu an thusawite a taka an chantir hun hi a ni ang.Sorkarna changtu nih avang maia hlawk nghal tura inngaih ngawt te, chumi beisei ringawta politics khel pawl kan awmte hi a vanduaithlak a; Mizoram hi thawkrimte hlawkna ramah a takin i chantir tawh ang u. Siaha bialtu MLA Dr K Beichhua, minister of state chuan, sorkar tharin a kalpui tur SEDP hnuaiah thawkrimte tan lo chuan dinchhuahna a awm loh thu tun hnaia a bial a fannaah a sawi a; inthlan a zawh tawh avangin political party tih bik nei loa ram hmasawnna atan lungrual taka thawh a pawimawh thu sawi.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu thawkrim loa hlawk kan tum tlat ṭhin hi a ni. Chumi belhchhah tur chuan sorkarna vawn fung chelhtu apiangte hi thawkrim lem loin an hlawk ṭhin niin a lang a, khawi party mi emaw nih avanga an hlawk ngawt ṭhin avang pawh hian politics hi sumdawnna ang maiin an kalpui ta a ang a, a pawi hle a ni.Sorkar thar a piang a, an thawm aṭanga teh chuan hnathawh tak tak an tum hle niin a lang a, a lawmawm khawp mai. Minister ṭhenkhat an hnathawh pawh hriat mang loh, an awm leh awm loh pawh hriat hran mang loh khawpa ṭangkai lote pawh an awm ṭhin niin a lang a, tunah chuan thil a danglam ta deuh dâwn a nih hmel.Chutih laiin Mi­zoramah hian sorkar thar a pian hian beiseina säng tak nen kan thlir ṭhin a, an hun bul lamah hian thu ṭha tak takte nen bul an ṭan ve fo. A pawimawh ber chu an thusawite a taka an chantir hun hi a ni ang.Sorkarna changtu nih avang maia hlawk nghal tura inngaih ngawt te, chumi beisei ringawta politics khel pawl kan awmte hi a vanduaithlak a; Mizoram hi thawkrimte hlawkna ramah a takin i chantir tawh ang u. Siaha bialtu MLA Dr K Beichhua, minister of state chuan, sorkar tharin a kalpui tur SEDP hnuaiah thawkrimte tan lo chuan dinchhuahna a awm loh thu tun hnaia a bial a fannaah a sawi a; inthlan a zawh tawh avangin political party tih bik nei loa ram hmasawnna atan lungrual taka thawh a pawimawh thu sawi. Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu thawkrim loa hlawk kan tum tlat ṭhin hi a ni. Chumi belhchhah tur chuan sorkarna vawn fung chelhtu apiangte hi thawkrim lem loin an hlawk ṭhin niin a lang a, khawi party mi emaw nih avanga an hlawk ngawt ṭhin avang pawh hian politics hi sumdawnna ang maiin an kalpui ta a ang a, a pawi hle a ni. Sorkar thar a piang a, an thawm aṭanga teh chuan hnathawh tak tak an tum hle niin a lang a, a lawmawm khawp mai. Minister ṭhenkhat an hnathawh pawh hriat mang loh, an awm leh awm loh pawh hriat hran mang loh khawpa ṭangkai lote pawh an awm ṭhin niin a lang a, tunah chuan thil a danglam ta deuh dâwn a nih hmel. Chutih laiin Mi­zoramah hian sorkar thar a pian hian beiseina säng tak nen kan thlir ṭhin a, an hun bul lamah hian thu ṭha tak takte nen bul an ṭan ve fo. A pawimawh ber chu an thusawite a taka an chantir hun hi a ni ang. Sorkarna changtu nih avang maia hlawk nghal tura inngaih ngawt te, chumi beisei ringawta politics khel pawl kan awmte hi a vanduaithlak a; Mizoram hi thawkrimte hlawkna ramah a takin i chantir tawh ang u.", "summary": "Siaha bialtu MLA Dr K Beichhua, minister of state chuan, sorkar tharin a kalpui tur SEDP hnuaiah thawkrimte tan lo chuan dinchhuahna a awm loh thu a sawi a; inthlan a zawh tawh avangin political party tih bik nei loa ram hmasawnna atan lungrual taka thawh a pawimawh thu sawi. Buaina lian tak pakhat ni fo chu thawk loa hlawk tum an awm thin hi a ni. Sorkarna vawn fawng chelhtu apiangte hi thawkrim lem loin an hlawk thin niin a lang a, politics hi sumdawnna ang maiin an kalpui ta a ang a, a pawi hle. Sorkar thar a piang a, an thawm atang chuan hnathawh tak tak an tum hle niin a lang. Minister tangkai lo tak tak, an hnathawh hriat tur awm lo an awm thin a, tunah chuan thil a danglam ta deuh dawn a nih hmel. Sorkar thar a pian hian mipuiin beiseina kan nei sang thin. A pawimawh ber chu thusawite a taka chantir hi a ni. Sorkarna chelh avanga hlawk viau tura inngaih te, chumi beisei ringawt a politics khel te an awm thin, Mizoram hi thawkrimte tan hlawkna ramah a takin i chantir tawh ang u." }, { "summarization_id": "836", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5590", "file_name": "F_MIZO_SUM_4_9/2/25", "original_text": "Health & Family Welfare minister chuan Mizoram mipuite kan fimkhur loh chuan zan hnih khat lekah chhiatna vawrtawp tawk thei kan nih thu a sawi a; Indian Medical Association hruaitute pawhin state pawn lam mi an lo haw khawm mek avanga fimkhur a ṭul thu leh hima inngaih mai loh tur tih an  sawi bawk.Mizoram chhung­ah Covid-19 vei pakhat kan nei a, chu chu enkawl dam a ni tawh. Tuna a lan dan mai chuan he hripui hian Mizoram chhung hi a lut lo niin a ngaih theih a, hei vang hian mi tam tak chu an ngaih a ṭha tawh a, hna pangngai chhunzawma nunphung pangngaia kir leh an duh thu an tlangaupui ṭan ta.Hetihlai hian fimkhur a la ṭul thu leh kan dinhmun a la him tawk lohzia sawi an awm ve reng bawk a, heng zingah hian mithiamte leh thil hre chiang zawk nia langte an tel zel. Kan state chhung bik kan thlir chuan han hlauhthawn chiam tur emaw, ei leh bar zawnna tiṭhuanawp khawpa kal a ṭulna a awm tawh lo angin a lang a ni mai thei a; amaherawhchu he hripui hi mihring leh mihringa inkai darh zel a nih avang hian kan dinhmun hi him tak anga ngaih tur a ni lem lo ang.Mamawhna avangin eizawn a ngai a, hripui hi ṭam kumin a chhunzawm lohna tura kan inbuatsaih a ngai a, loh theih loh chinah chuan kan thawkin kan chhuak tur pawh a ni a; nimahsela kan theihna zawnah inveng ṭheuh ila, pawn chhuak tam lo ila, hman ni deuha kan fimkhur ang tho khan i fimkhur chhunzawm ang u.A hre chiang apiang an fimkhur niin a lang a, fimkhurna hi 'dawihzepna' anga ngaih tur a ni lo a, kan zavaiin fimkhur takin Covid-19 laka fihlim turin i ṭang rual ang u. Health & Family Welfare minister chuan Mizoram mipuite kan fimkhur loh chuan zan hnih khat lekah chhiatna vawrtawp tawk thei kan nih thu a sawi a; Indian Medical Association hruaitute pawhin state pawn lam mi an lo haw khawm mek avanga fimkhur a ṭul thu leh hima inngaih mai loh tur tih an  sawi bawk.Mizoram chhung­ah Covid-19 vei pakhat kan nei a, chu chu enkawl dam a ni tawh. Tuna a lan dan mai chuan he hripui hian Mizoram chhung hi a lut lo niin a ngaih theih a, hei vang hian mi tam tak chu an ngaih a ṭha tawh a, hna pangngai chhunzawma nunphung pangngaia kir leh an duh thu an tlangaupui ṭan ta.Hetihlai hian fimkhur a la ṭul thu leh kan dinhmun a la him tawk lohzia sawi an awm ve reng bawk a, heng zingah hian mithiamte leh thil hre chiang zawk nia langte an tel zel. Kan state chhung bik kan thlir chuan han hlauhthawn chiam tur emaw, ei leh bar zawnna tiṭhuanawp khawpa kal a ṭulna a awm tawh lo angin a lang a ni mai thei a; amaherawhchu he hripui hi mihring leh mihringa inkai darh zel a nih avang hian kan dinhmun hi him tak anga ngaih tur a ni lem lo ang.Mamawhna avangin eizawn a ngai a, hripui hi ṭam kumin a chhunzawm lohna tura kan inbuatsaih a ngai a, loh theih loh chinah chuan kan thawkin kan chhuak tur pawh a ni a; nimahsela kan theihna zawnah inveng ṭheuh ila, pawn chhuak tam lo ila, hman ni deuha kan fimkhur ang tho khan i fimkhur chhunzawm ang u.A hre chiang apiang an fimkhur niin a lang a, fimkhurna hi 'dawihzepna' anga ngaih tur a ni lo a, kan zavaiin fimkhur takin Covid-19 laka fihlim turin i ṭang rual ang u. Health & Family Welfare minister chuan Mizoram mipuite kan fimkhur loh chuan zan hnih khat lekah chhiatna vawrtawp tawk thei kan nih thu a sawi a; Indian Medical Association hruaitute pawhin state pawn lam mi an lo haw khawm mek avanga fimkhur a ṭul thu leh hima inngaih mai loh tur tih an  sawi bawk. Mizoram chhung­ah Covid-19 vei pakhat kan nei a, chu chu enkawl dam a ni tawh. Tuna a lan dan mai chuan he hripui hian Mizoram chhung hi a lut lo niin a ngaih theih a, hei vang hian mi tam tak chu an ngaih a ṭha tawh a, hna pangngai chhunzawma nunphung pangngaia kir leh an duh thu an tlangaupui ṭan ta. Hetihlai hian fimkhur a la ṭul thu leh kan dinhmun a la him tawk lohzia sawi an awm ve reng bawk a, heng zingah hian mithiamte leh thil hre chiang zawk nia langte an tel zel. Kan state chhung bik kan thlir chuan han hlauhthawn chiam tur emaw, ei leh bar zawnna tiṭhuanawp khawpa kal a ṭulna a awm tawh lo angin a lang a ni mai thei a; amaherawhchu he hripui hi mihring leh mihringa inkai darh zel a nih avang hian kan dinhmun hi him tak anga ngaih tur a ni lem lo ang. Mamawhna avangin eizawn a ngai a, hripui hi ṭam kumin a chhunzawm lohna tura kan inbuatsaih a ngai a, loh theih loh chinah chuan kan thawkin kan chhuak tur pawh a ni a; nimahsela kan theihna zawnah inveng ṭheuh ila, pawn chhuak tam lo ila, hman ni deuha kan fimkhur ang tho khan i fimkhur chhunzawm ang u. A hre chiang apiang an fimkhur niin a lang a, fimkhurna hi 'dawihzepna' anga ngaih tur a ni lo a, kan zavaiin fimkhur takin Covid-19 laka fihlim turin i ṭang rual ang u.", "summary": "Health & Family Welfare Minister chuan Mizoram mipuite kan fimkhurloh chuan zan hnih khat lekah chhiatna vawrtawp tawk thei kan nih thu a sawiin State pawn lam mi an lo haw khawm mek avanga fimkhur a ṭul thu leh hima inngaih mailoh tur tih a sawi bawk. Mizoram chhung­ah Covid-19 vei pakhat kan neih hnuah he hripui hian Mizoram chhung hi a lutlo niin a ngaih theih a, hei vang hian mi tam tak ngaih a ṭha tawh a, nunphung pangngaia kir leh an duh thu an tlangaupui ṭan a, kan state chhung bik en hian han hlauhthawn chiam tur a awm tawhlo angin a lang thei a; mahse,he hripui hi mihring leh mihringa inkai darh zel a nih avangin kan dinhmun hi him tak anga ngaih tur a nilo ang. Hripui hi ṭam kumin a chhunzawmlohna turin loh theihloh chinah chuan hnathawkin kan chhuak tur pawh a ni a;nimahsela, kan theihna zawnah inveng ṭheuh ila, pawn chhuak tam lo ila, fimkhur chhunzawm zel ila, fimkhurna hi 'dawihzepna' anga ngaih tur a nilo a, kan zavaiin fimkhur takin Covid-19 laka fihlim turin i ṭang rual ang u." }, { "summarization_id": "837", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/104701", "file_name": "F_MIZO_SUM_9_31/1/25", "original_text": "Mizoram police chuan thuchhuah siamin, Mizoram Liquor (Prohibition and Control) Act, 2014 (MLPC Act) Section 42 (3) hnuaiah khawlaia zu in khap tlat a nih thu an tarlang a, \"MLPC Act hman a nih tâk avanga zu in leh rui khuahkhirhna awm lo ang maia ngai a, mipui vantlang mit tikham khawpa che an awm fo niin a lang. Dan hriat fiah tâwk loh vanga buaina tawh loh nan leh khawlaite mipui vantlang tana a thianghlim zawk nan Aizawl khaw chhungah police-te'n hma thar kan lak dawn avangin, mi tinin dan kan hriat fiah lehzual nan kan inhriattir nawn a ni,\" an ti.Mizoramah dan angin zu zawrh a ni ta a, tun hnaiah khawlaia zu in leh zu rui hmuh tur an awm ta zauh zauh mai. Puipun nikhuaa midangte tana hnawksak khawpa zu ruite pawh hmuh tur an awm zauh ṭhin a, hengte hi dan anga hrem zel ni se a ṭha khawp mai.Sorkarin MLPC Act a hman dawn khan a nghawng theih thilte hi chik takin a lo zir tawh ṭhin ang a, chung zingah chuan khawlaia langsara zu in an awm turte hi chu rin lawk theih chiang tak zinga mi a ni. Tun hnaiah langsara zu in an awm ta hi sorkar thiam loh a ni a, dan bawhchhiate chungah dan angin ro a rel ngei tur a ni.Hei mai hi a ni lo, tun hnaiah Aizawl khawpuiah ruihhlo ti ṭhin ṭhen-khaten midang pawh zah loin khawlaiah ganja-te an zu ngam a, inchiu ngam hialte pawh an awm niin an sawi. Tun hma chuan ruihhlo ti turin hmun biru deuh an pan ṭhin a, zu in tur pawhin a langsar lo an chuh hram hram ṭhin. Tun hnaiah mipui vantlang tana harstana siam khawpa ruih chingte an zalen a nih chuan, sorkar tan mualphona a ni thei ang.Police lamin mipuite hnenah khawlaia zu in leh zu ruia buaina siam khap a nih thu an puangzar nawn leh hi thil lawmawm tak a ni a, an thupuan hi a takin bawhzui se, dan loa chete chungah dan anga kal ngam a hun tawh a ni. Mizoram police chuan thuchhuah siamin, Mizoram Liquor (Prohibition and Control) Act, 2014 (MLPC Act) Section 42 (3) hnuaiah khawlaia zu in khap tlat a nih thu an tarlang a, \"MLPC Act hman a nih tâk avanga zu in leh rui khuahkhirhna awm lo ang maia ngai a, mipui vantlang mit tikham khawpa che an awm fo niin a lang. Dan hriat fiah tâwk loh vanga buaina tawh loh nan leh khawlaite mipui vantlang tana a thianghlim zawk nan Aizawl khaw chhungah police-te'n hma thar kan lak dawn avangin, mi tinin dan kan hriat fiah lehzual nan kan inhriattir nawn a ni,\" an ti.Mizoramah dan angin zu zawrh a ni ta a, tun hnaiah khawlaia zu in leh zu rui hmuh tur an awm ta zauh zauh mai. Puipun nikhuaa midangte tana hnawksak khawpa zu ruite pawh hmuh tur an awm zauh ṭhin a, hengte hi dan anga hrem zel ni se a ṭha khawp mai.Sorkarin MLPC Act a hman dawn khan a nghawng theih thilte hi chik takin a lo zir tawh ṭhin ang a, chung zingah chuan khawlaia langsara zu in an awm turte hi chu rin lawk theih chiang tak zinga mi a ni. Tun hnaiah langsara zu in an awm ta hi sorkar thiam loh a ni a, dan bawhchhiate chungah dan angin ro a rel ngei tur a ni.Hei mai hi a ni lo, tun hnaiah Aizawl khawpuiah ruihhlo ti ṭhin ṭhen-khaten midang pawh zah loin khawlaiah ganja-te an zu ngam a, inchiu ngam hialte pawh an awm niin an sawi. Tun hma chuan ruihhlo ti turin hmun biru deuh an pan ṭhin a, zu in tur pawhin a langsar lo an chuh hram hram ṭhin. Tun hnaiah mipui vantlang tana harstana siam khawpa ruih chingte an zalen a nih chuan, sorkar tan mualphona a ni thei ang.Police lamin mipuite hnenah khawlaia zu in leh zu ruia buaina siam khap a nih thu an puangzar nawn leh hi thil lawmawm tak a ni a, an thupuan hi a takin bawhzui se, dan loa chete chungah dan anga kal ngam a hun tawh a ni.", "summary": "Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, Mizoram Liquor(Prohibition and Control) Act, 2014(MLPC Act) Section 42(3) hnuaiah khawlaia zu in khap tlat a nih thu tarlangin dan hriat fiah tâwkloh vanga buaina tawhloh nan leh mipui vantlang tana khawlaite a thianghlim zawk nan Aizawl khaw chhungah hma thar an lak tur thu an sawi.Mizoramah dan anga zu zawrh a nih hnuah khawlaiah leh puipun nikhuaah hnawksak khawpa zu in leh zu rui hmuh tur an awm zauh zauh a,hengte hi Sorkarin MLPC Act a hman dawna a nghawng theih thilte chik taka zir an nih tawh a rinawm rualin ṭhenkhatten midang pawh zah loin khawlaiah ganja-te zu a, inchiu ngam hialte pawh an awm a,mipui vantlang tana harsatna siam khawpa ruih an ching a, hetianga an zalen zel anih chuan Sorkar tan mualphona a ni thei ang.Police lamin mipuite hnenah khawlaia zu in leh zu ruia buaina siam khap a nih thu an puan hi a takin bawhzui se,dan loa chete chungah dan anga kal ngam a hun tawh a ni." }, { "summarization_id": "838", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19900", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Mizoram Trucks' Owner Association (MTOA) leh Mizo­ram Truck Drivers' Association (MTDA) ten NH-54 Kawnpui - Buichali inkarah tlan harsa khawpa kawng chhia a awm vanga lirthei an tlan tir loh zet hnuah sorkar lamin kawngpui chhe zual laite a thawm ṭha a, lirthei pawh a pang­ngaiin a tlan leh ta.MTOA hruaitute chuan, \"Tlân theih pangngai a nih chuan tlân kan hreh lo. Tunah chuan a khuar nasa zual lai hnawh a ni tawh a, truck kan dintir hian mipui kan tibuai si a, mipui an zahawm kan tih avangin truck-te kan tlantir leh ta a ni,\" an ti a; Mizorama kawng pawimawh bera chhal ngamah kawngpui mam ṭha pawh beisei ngam lo a, \"A tlan theih chuan,\" ti ang vel leka beiseina an nei ta hi an lainatawm angreng a, kan ram kawng dinhmun a tilang chiang hle.Congress-in sorkarna vawn fung an chelh lai khan mipui thinrim cho chhuak hial khawpin kawng kha a chhia a, kawngpui tam tak kha chu zawh hleihtheih lohin a awm. Tunah MNF lamin sorkarna vawn fung an han chelh ve ta a, anni hi kawngpui siam ṭha vek hmana insawia Assembly House-ah hial lawmthu sawina pu lut kha an ni a, thla tam pawh a vei hmaa zawh ngam loh khawpa chhiaa kawngpui pawimawh lai an hnut­chhiah thei kha a zialo takzet a ni.Kan rama lirthei hmanga eizawng pawl, kan nitin ma­mawh phurtute'n 'kawngpui mam ṭha' pawh beisei ngam loa' tlan theih pangngai' chiah an sawi ri ngam hian kan dinhmun a hril thui hle a; sorkar hmasa a ni emaw, tuna sorkar pawh ni se, kan rama kawngpui pawimawh bik pawh enkawl thei lo an nih chuan an hna an tlin lo takzet a, ṭan an lak a ngai hle a ni. Mizoram Trucks' Owner Association (MTOA) leh Mizo­ram Truck Drivers' Association (MTDA) ten NH-54 Kawnpui - Buichali inkarah tlan harsa khawpa kawng chhia a awm vanga lirthei an tlan tir loh zet hnuah sorkar lamin kawngpui chhe zual laite a thawm ṭha a, lirthei pawh a pang­ngaiin a tlan leh ta.MTOA hruaitute chuan, \"Tlân theih pangngai a nih chuan tlân kan hreh lo. Tunah chuan a khuar nasa zual lai hnawh a ni tawh a, truck kan dintir hian mipui kan tibuai si a, mipui an zahawm kan tih avangin truck-te kan tlantir leh ta a ni,\" an ti a; Mizorama kawng pawimawh bera chhal ngamah kawngpui mam ṭha pawh beisei ngam lo a, \"A tlan theih chuan,\" ti ang vel leka beiseina an nei ta hi an lainatawm angreng a, kan ram kawng dinhmun a tilang chiang hle.Congress-in sorkarna vawn fung an chelh lai khan mipui thinrim cho chhuak hial khawpin kawng kha a chhia a, kawngpui tam tak kha chu zawh hleihtheih lohin a awm. Tunah MNF lamin sorkarna vawn fung an han chelh ve ta a, anni hi kawngpui siam ṭha vek hmana insawia Assembly House-ah hial lawmthu sawina pu lut kha an ni a, thla tam pawh a vei hmaa zawh ngam loh khawpa chhiaa kawngpui pawimawh lai an hnut­chhiah thei kha a zialo takzet a ni.Kan rama lirthei hmanga eizawng pawl, kan nitin ma­mawh phurtute'n 'kawngpui mam ṭha' pawh beisei ngam loa' tlan theih pangngai' chiah an sawi ri ngam hian kan dinhmun a hril thui hle a; sorkar hmasa a ni emaw, tuna sorkar pawh ni se, kan rama kawngpui pawimawh bik pawh enkawl thei lo an nih chuan an hna an tlin lo takzet a, ṭan an lak a ngai hle a ni. Mizoram Trucks' Owner Association (MTOA) leh Mizo­ram Truck Drivers' Association (MTDA) ten NH-54 Kawnpui - Buichali inkarah tlan harsa khawpa kawng chhia a awm vanga lirthei an tlan tir loh zet hnuah sorkar lamin kawngpui chhe zual laite a thawm ṭha a, lirthei pawh a pang­ngaiin a tlan leh ta. MTOA hruaitute chuan, \"Tlân theih pangngai a nih chuan tlân kan hreh lo. Tunah chuan a khuar nasa zual lai hnawh a ni tawh a, truck kan dintir hian mipui kan tibuai si a, mipui an zahawm kan tih avangin truck-te kan tlantir leh ta a ni,\" an ti a; Mizorama kawng pawimawh bera chhal ngamah kawngpui mam ṭha pawh beisei ngam lo a, \"A tlan theih chuan,\" ti ang vel leka beiseina an nei ta hi an lainatawm angreng a, kan ram kawng dinhmun a tilang chiang hle. Congress-in sorkarna vawn fung an chelh lai khan mipui thinrim cho chhuak hial khawpin kawng kha a chhia a, kawngpui tam tak kha chu zawh hleihtheih lohin a awm. Tunah MNF lamin sorkarna vawn fung an han chelh ve ta a, anni hi kawngpui siam ṭha vek hmana insawia Assembly House-ah hial lawmthu sawina pu lut kha an ni a, thla tam pawh a vei hmaa zawh ngam loh khawpa chhiaa kawngpui pawimawh lai an hnut­chhiah thei kha a zialo takzet a ni. Kan rama lirthei hmanga eizawng pawl, kan nitin ma­mawh phurtute'n 'kawngpui mam ṭha' pawh beisei ngam loa' tlan theih pangngai' chiah an sawi ri ngam hian kan dinhmun a hril thui hle a; sorkar hmasa a ni emaw, tuna sorkar pawh ni se, kan rama kawngpui pawimawh bik pawh enkawl thei lo an nih chuan an hna an tlin lo takzet a, ṭan an lak a ngai hle a ni.", "summary": "Mizoram Trucks' Owner Association leh Mizo­ram Truck Drivers' Association ten NH-54 Kawnpui - Buichali inkarah tlan harsa khawpa kawng chhia a awm vanga lirthei an tlan tir loh zet hnuah sorkar lamin kawngpui chhe zual laite a thawm ṭha a, lirthei pawh a pang­ngaiin a tlan leh ta. Congress sorkar lai khan mipui thinrim cho chhuak hial khawpin kawng a chhia a, tunah MNF lamin kawngpui siam tha vek hmana insawia House-ah hial lawmthu sawina an pu lut kha a ni a, thla tam pawh a vei hmaa zawh ngam loh khawpa chhia a ni leh mai hia zia lo takzet. Kan rama kawngpui pawimawh bik pawh enkawl thei lo an nih chuan an hna an tlin lo hle a, tan an lak hle angai dawn a ni." }, { "summarization_id": "839", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/3313", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_19/2/25", "original_text": "Assam-in Mizoram an rawn chuhpui avanga tun hnaia buaina chhuak chungchangah sorkar laipui ruahman angin October 31 khan Mamit DC leh Karimganj DC an inbia a, hetihlai hian Kolasib DC leh Cachar DC-te inbe tura tih erawh chu Vairengte mipuiin Cachar lamin kawngpui an dan chhung chu indawr lo tura an tih avangin Kolasib DC hi an lo dang a ni.Ramri buainaah hian sorkar laipuia Ministry of Home Affairs (MHA) lam ruahman thoin October 21 khan Silchar-ah Mizoram Home secretary leh Assam Home secre­tary-te an inbe tawh a, an inbiak zawh hian boruak ṭha tak awm tura beisei a nihlaiin Assam lamin kawngpui an la dang chhunzawm zel a. Mizoram sorkarin kan ram chhunga police-te duty post Assam-in sawn hla tura an tih chu an sawn hlat duh bik loh avangin Assam hian kawngpui hi an la dang chhunzawm zel niin a lang.Silchar-a inbiak tûkah hian Mizoram sorkar chuan Twitter hmanga thuchhuah siamin, chief minister-in Home minister, chief secretary leh Home department official-te a biak hnuah sorkar laipuiin thutlukna mumal a siam hma chu Mizoram Police-te an dinna ngaia an din tur thu a rawn sawi ve leh ta a. A hmaa Silchar-a Mizoram sorkar aiawha telte thu hawn leh a tuka sorkar hruaitu lu ber thu chu a inang lo ta hret niin a lang.Mamit DC leh Karimganj DC inbiak chungchangah hian mi tam tak chuan Mamit DC hi mimal taka an dem thu an au chhuahpui nasa a. Hetihlaia hriat tel atana ṭha chu Mamit DC hi ama thua Karimganj DC dawr tura Assam-a kal a ni ngawt thei lo a, sorkar hruaitute thu hmu lo chuan a kal lo ang tih hi thil chiang sa a ni. An inbiakna thu leh an indawr danah pawh a mimal ngaihdan a sawi thiang lo a, sorkar aiawha kal a nih angin sorkar thu bawk a thlen ngei ang.Kolasib DC pawh Mizoram sorkar thu ang bawkin Assam-ah Cachar DC dawr turin a kal chhuak a; nimahsela Vairengte khaw mipuiin kal tlang rem ti loin an lo dang a, Cachar DC nen hian an indawr ta lo mai a ni. Kolasib DC hi chuan thupetu thu angin Cachar DC dawr turin Assam a pan a, a mimal thutlukna ni loin sorkar hruaitute thu hmua kal a ni ngei ang.Tun hnaiah sorkar hna­thawkte (sorkar official) ram tana ṭhahnemngai lo leh ramri chungchanga ṭang ngam lo ang maia puhna hmuh tur a awm zauh zauh a. Sorkar official-te chet dan kan dem laiin ram hruaitute zawk 'hero' taka lantir tuma puh theih tur thil a awm leh ṭhin. Sorkar offiicial-te anmahni thuin an che chhuak ngawt lo a, an mimal thu an sawi lo a, a tirtu ram hruaitute tirhna hmunah an kal a, ram hruaitute thurawn angin meeting-ah hian thu ken an nei ṭhin tih hi mipuiin kan hriatthiampui a ṭul khawp mai. Assam-in Mizoram an rawn chuhpui avanga tun hnaia buaina chhuak chungchangah sorkar laipui ruahman angin October 31 khan Mamit DC leh Karimganj DC an inbia a, hetihlai hian Kolasib DC leh Cachar DC-te inbe tura tih erawh chu Vairengte mipuiin Cachar lamin kawngpui an dan chhung chu indawr lo tura an tih avangin Kolasib DC hi an lo dang a ni.Ramri buainaah hian sorkar laipuia Ministry of Home Affairs (MHA) lam ruahman thoin October 21 khan Silchar-ah Mizoram Home secretary leh Assam Home secre­tary-te an inbe tawh a, an inbiak zawh hian boruak ṭha tak awm tura beisei a nihlaiin Assam lamin kawngpui an la dang chhunzawm zel a. Mizoram sorkarin kan ram chhunga police-te duty post Assam-in sawn hla tura an tih chu an sawn hlat duh bik loh avangin Assam hian kawngpui hi an la dang chhunzawm zel niin a lang.Silchar-a inbiak tûkah hian Mizoram sorkar chuan Twitter hmanga thuchhuah siamin, chief minister-in Home minister, chief secretary leh Home department official-te a biak hnuah sorkar laipuiin thutlukna mumal a siam hma chu Mizoram Police-te an dinna ngaia an din tur thu a rawn sawi ve leh ta a. A hmaa Silchar-a Mizoram sorkar aiawha telte thu hawn leh a tuka sorkar hruaitu lu ber thu chu a inang lo ta hret niin a lang.Mamit DC leh Karimganj DC inbiak chungchangah hian mi tam tak chuan Mamit DC hi mimal taka an dem thu an au chhuahpui nasa a. Hetihlaia hriat tel atana ṭha chu Mamit DC hi ama thua Karimganj DC dawr tura Assam-a kal a ni ngawt thei lo a, sorkar hruaitute thu hmu lo chuan a kal lo ang tih hi thil chiang sa a ni. An inbiakna thu leh an indawr danah pawh a mimal ngaihdan a sawi thiang lo a, sorkar aiawha kal a nih angin sorkar thu bawk a thlen ngei ang.Kolasib DC pawh Mizoram sorkar thu ang bawkin Assam-ah Cachar DC dawr turin a kal chhuak a; nimahsela Vairengte khaw mipuiin kal tlang rem ti loin an lo dang a, Cachar DC nen hian an indawr ta lo mai a ni. Kolasib DC hi chuan thupetu thu angin Cachar DC dawr turin Assam a pan a, a mimal thutlukna ni loin sorkar hruaitute thu hmua kal a ni ngei ang.Tun hnaiah sorkar hna­thawkte (sorkar official) ram tana ṭhahnemngai lo leh ramri chungchanga ṭang ngam lo ang maia puhna hmuh tur a awm zauh zauh a. Sorkar official-te chet dan kan dem laiin ram hruaitute zawk 'hero' taka lantir tuma puh theih tur thil a awm leh ṭhin. Sorkar offiicial-te anmahni thuin an che chhuak ngawt lo a, an mimal thu an sawi lo a, a tirtu ram hruaitute tirhna hmunah an kal a, ram hruaitute thurawn angin meeting-ah hian thu ken an nei ṭhin tih hi mipuiin kan hriatthiampui a ṭul khawp mai. Assam-in Mizoram an rawn chuhpui avanga tun hnaia buaina chhuak chungchangah sorkar laipui ruahman angin October 31 khan Mamit DC leh Karimganj DC an inbia a, hetihlai hian Kolasib DC leh Cachar DC-te inbe tura tih erawh chu Vairengte mipuiin Cachar lamin kawngpui an dan chhung chu indawr lo tura an tih avangin Kolasib DC hi an lo dang a ni. Ramri buainaah hian sorkar laipuia Ministry of Home Affairs (MHA) lam ruahman thoin October 21 khan Silchar-ah Mizoram Home secretary leh Assam Home secre­tary-te an inbe tawh a, an inbiak zawh hian boruak ṭha tak awm tura beisei a nihlaiin Assam lamin kawngpui an la dang chhunzawm zel a. Mizoram sorkarin kan ram chhunga police-te duty post Assam-in sawn hla tura an tih chu an sawn hlat duh bik loh avangin Assam hian kawngpui hi an la dang chhunzawm zel niin a lang. Silchar-a inbiak tûkah hian Mizoram sorkar chuan Twitter hmanga thuchhuah siamin, chief minister-in Home minister, chief secretary leh Home department official-te a biak hnuah sorkar laipuiin thutlukna mumal a siam hma chu Mizoram Police-te an dinna ngaia an din tur thu a rawn sawi ve leh ta a. A hmaa Silchar-a Mizoram sorkar aiawha telte thu hawn leh a tuka sorkar hruaitu lu ber thu chu a inang lo ta hret niin a lang. Mamit DC leh Karimganj DC inbiak chungchangah hian mi tam tak chuan Mamit DC hi mimal taka an dem thu an au chhuahpui nasa a. Hetihlaia hriat tel atana ṭha chu Mamit DC hi ama thua Karimganj DC dawr tura Assam-a kal a ni ngawt thei lo a, sorkar hruaitute thu hmu lo chuan a kal lo ang tih hi thil chiang sa a ni. An inbiakna thu leh an indawr danah pawh a mimal ngaihdan a sawi thiang lo a, sorkar aiawha kal a nih angin sorkar thu bawk a thlen ngei ang. Kolasib DC pawh Mizoram sorkar thu ang bawkin Assam-ah Cachar DC dawr turin a kal chhuak a; nimahsela Vairengte khaw mipuiin kal tlang rem ti loin an lo dang a, Cachar DC nen hian an indawr ta lo mai a ni. Kolasib DC hi chuan thupetu thu angin Cachar DC dawr turin Assam a pan a, a mimal thutlukna ni loin sorkar hruaitute thu hmua kal a ni ngei ang. Tun hnaiah sorkar hna­thawkte (sorkar official) ram tana ṭhahnemngai lo leh ramri chungchanga ṭang ngam lo ang maia puhna hmuh tur a awm zauh zauh a. Sorkar official-te chet dan kan dem laiin ram hruaitute zawk 'hero' taka lantir tuma puh theih tur thil a awm leh ṭhin. Sorkar offiicial-te anmahni thuin an che chhuak ngawt lo a, an mimal thu an sawi lo a, a tirtu ram hruaitute tirhna hmunah an kal a, ram hruaitute thurawn angin meeting-ah hian thu ken an nei ṭhin tih hi mipuiin kan hriatthiampui a ṭul khawp mai.", "summary": "Assam leh Mizoram ramri buai chungchangah Sorkar laipui ruahman angin October 31 khan Mamit DC leh Karimganj DC an inbia a, Kolasib DC leh Cachar DC-te inbe tura tih erawh Vairengte mipuiin Cachar lamin kawngpui an dan chhung chu indawrlo tura an tih avangin Kolasib DC hi an lo dang a ni. October 21-a Mizoram Home Secretary leh Assam Home Secre­tary-te Silchar-a an inbiaknain awmzia a neilo a, Mizoram Sorkarin kan ram chhunga police-te duty post Assam-in sawn hla tura an tih an sawn hlat duh bikloh avangin Assam hian kawngpui hi an la dang chhunzawm zel.Mamit DC leh Karimganj DC inbiak chungchangah hian mi tam tak chuan Mamit DC hi mimal taka an dem thu an au chhuahpui nasa a, Sorkar hruaitute thu hmulo chuan a kallo ang tih a chiang sa a, Kolasib DC pawh Mizoram sorkar thu ang bawkin Assam-ah Cachar DC dawr turin a kal chhuak a; nimahsela Vairengte khaw mipuiin kal tlang rem ti loin an lo dang a, Cachar DC nen hian an indawr ta lo mai a ni. Sorkar offiicial-te anmahni thuin an che chhuak ngawtlo a, an mimal thu an sawilo a, a tirtu ram hruaitute tirhna hmunah an kal a, ram hruaitute thurawn angin meeting-ah hian thu ken an nei thin tih hi mipuiin kan hriatthiampui a tul khawp mai." }, { "summarization_id": "840", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11591", "file_name": "H-270-21/02/2025-tanrualna nen kan hneh thei ang", "original_text": "Mizoramah tun hnaiah Covid-19 positive hmuh chhuah a ni telin an tlem chho hret hret zel a, tualchhunga inkai darh phei chu hmuh chhuah a tlem sawt hle. Tun ang zela a kal chhoh chuan, mithiamte'n December-ah Covid-19 positive mi 5000 an kai theih an rin pawh hi a thleng lo mai dâwn niin a lang ta.Covid-19 dona kawngah Mizoram hi in lungrual leh thawk ṭha ber pawl a ni a, tun thlenga he hripui thihpui an awm lote hi a lawmawm hle a ni. Tuna hri kai thar hmuh chhuah chhoh dan ngun taka chhût hian, mipuiin sorkar dan an zawm ṭhat a, sorkarin tha thlah loa a beih zel chuan, he hri hi kan ramah hian kan do hneh theih a beiseiawm hle a ni.Covid-19 do tur hian ṭanrual hi thil pawimawh ber pakhat a ni. Keini aia inenkawlna nei ṭha zawk leh ram changkang zawka ngaihah te pawh an inveng hleithei lo a, mipuiin dan an zawm ṭhat loh avang leh chhan hrang hrang avangin Covid-19 hi a darh nasa hle.Mizoramah erawh chuan mipuiin sorkar an thlawp a ni satliah lo a, sorkar lamah ṭangin hri dona kawngah tha leh sum thawhtuah an ṭang a, chumi rah ṭha chu ramin a hmù chho mêk a ni.Covid-19 dona kawngah Mizoram mipuite'n ṭan la thar ila, vengtu police awm leh awm lohah innghat loin mahni ṭheuh inveng thiam ila, sorkar thupek kan zawm ṭhat bawk chuan Covid-19 hi ṭanrualna hmangin kan do hneh theih beiseina a säng ta hle. Mizoramah tun hnaiah Covid-19 positive hmuh chhuah a ni telin an tlem chho hret hret zel a, tualchhunga inkai darh phei chu hmuh chhuah a tlem sawt hle. Tun ang zela a kal chhoh chuan, mithiamte'n December-ah Covid-19 positive mi 5000 an kai theih an rin pawh hi a thleng lo mai dâwn niin a lang ta.Covid-19 dona kawngah Mizoram hi in lungrual leh thawk ṭha ber pawl a ni a, tun thlenga he hripui thihpui an awm lote hi a lawmawm hle a ni. Tuna hri kai thar hmuh chhuah chhoh dan ngun taka chhût hian, mipuiin sorkar dan an zawm ṭhat a, sorkarin tha thlah loa a beih zel chuan, he hri hi kan ramah hian kan do hneh theih a beiseiawm hle a ni.Covid-19 do tur hian ṭanrual hi thil pawimawh ber pakhat a ni. Keini aia inenkawlna nei ṭha zawk leh ram changkang zawka ngaihah te pawh an inveng hleithei lo a, mipuiin dan an zawm ṭhat loh avang leh chhan hrang hrang avangin Covid-19 hi a darh nasa hle.Mizoramah erawh chuan mipuiin sorkar an thlawp a ni satliah lo a, sorkar lamah ṭangin hri dona kawngah tha leh sum thawhtuah an ṭang a, chumi rah ṭha chu ramin a hmù chho mêk a ni.Covid-19 dona kawngah Mizoram mipuite'n ṭan la thar ila, vengtu police awm leh awm lohah innghat loin mahni ṭheuh inveng thiam ila, sorkar thupek kan zawm ṭhat bawk chuan Covid-19 hi ṭanrualna hmangin kan do hneh theih beiseina a säng ta hle. Mizoramah tun hnaiah Covid-19 positive hmuh chhuah a ni telin an tlem chho hret hret zel a, tualchhunga inkai darh phei chu hmuh chhuah a tlem sawt hle. Tun ang zela a kal chhoh chuan, mithiamte'n December-ah Covid-19 positive mi 5000 an kai theih an rin pawh hi a thleng lo mai dâwn niin a lang ta. Covid-19 dona kawngah Mizoram hi in lungrual leh thawk ṭha ber pawl a ni a, tun thlenga he hripui thihpui an awm lote hi a lawmawm hle a ni. Tuna hri kai thar hmuh chhuah chhoh dan ngun taka chhût hian, mipuiin sorkar dan an zawm ṭhat a, sorkarin tha thlah loa a beih zel chuan, he hri hi kan ramah hian kan do hneh theih a beiseiawm hle a ni. Covid-19 do tur hian ṭanrual hi thil pawimawh ber pakhat a ni. Keini aia inenkawlna nei ṭha zawk leh ram changkang zawka ngaihah te pawh an inveng hleithei lo a, mipuiin dan an zawm ṭhat loh avang leh chhan hrang hrang avangin Covid-19 hi a darh nasa hle. Mizoramah erawh chuan mipuiin sorkar an thlawp a ni satliah lo a, sorkar lamah ṭangin hri dona kawngah tha leh sum thawhtuah an ṭang a, chumi rah ṭha chu ramin a hmù chho mêk a ni. Covid-19 dona kawngah Mizoram mipuite'n ṭan la thar ila, vengtu police awm leh awm lohah innghat loin mahni ṭheuh inveng thiam ila, sorkar thupek kan zawm ṭhat bawk chuan Covid-19 hi ṭanrualna hmangin kan do hneh theih beiseina a säng ta hle.", "summary": "9th October,2020 Mizoramah Covid-19 positive kai an tlem tulh tulh avangin mi thiamten December-ah Covid-19 positive mi 5000 an kai theih an rin pawh hi a thleng lo thei dawn niin a lang. Covid-19 do tur hian ṭanrual hi thil pawimawh ber pakhat a ni a.Keini aia ram changkang leh inenkawlna ṭha zawkte pawh an inven hleihtheih loh laiin Mizoram mipuiten dan an zawm thaṭ avang leh sawrkar puibawmtu zawk an nih avangin Covid-19 dona kawngah a rah ṭha ramin a hmu chho zel. Tha thlah hauh loin Covid-19 dona kawngah ṭan la thar i la,Covid-19 hi ṭanrualna hmangin kan do hneh theih beisei ang." }, { "summarization_id": "841", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Mizoram-ah National Sports Day hman a ni Nimin August 29, 2024 khan India rampum-ah ‘National Sports Day’ hman a ni a, Mizoram-ah pawh Sports Authority of India (SAI) State Training Centre, Mission Vengthlang-ah he ni pual hian hun hman a ni. India rama Hockey khel thiam leh hmingthang Major Dhyan Chand-a piancham denchhena hman National Sports Day-ah hian kumin atan ‘Sports for the promotion of Peaceful and inclusive societies’ tih chu thupui atan hman a ni a, Sports Authority of India (SAI) State Training Centre, Mission Vengthlang-a hun hman hi Sports & Youth Services Department changtu Secretary Lalramsanga Sailo chuan khuallian nia hmanpuiin Sports chu mihringte indaidanna thiattu, remna leh inpumkhatna atana hmanraw pawimawh a nih thu sawiin, Hriselna leh infiamna hi thil kalkawp tlat, mimal invawn nan leh ruihhlo do nan bakah rilru lam harsatna te hneh nan a tangkai thu a sawi a. Vision Olympic 2036 kalpui chhoh mek atan Sports lama thawktu zawng zawngte tangrual turin a sawm a ni. National Sports Day puala hun hman hi Sports Department-a Joint Director C. Lalremsanga chuan kaihruaiin SAI-a Regional Director Lianminthang-a kaihhruaiin he ni puala thutiam chu chham rual a ni a. Infiamna chi hrang hrang, Mini Marathon leh Indigenous Games tel in hun hman chhunzawm nghal a ni a, heng infiamna chi hrang hranga titha te hnenah lawmman sem a ni bawk.", "summary": "Mizoram-ah National Sports Day hman a ni Nimin August 29, 2024 khan India rampum-ah hokey khel thuam Majir Dhyan Chand-a piancham denchhenin ‘National Sports Day’ hman a ni a, Mizoram-ah pawh Sports Authority of India (SAI) State Training Centre-ah hun hman a ni. Kumin thupui atan, 'Sports for the promotion of peaceful and inclusive societies tih hman a ni. He hunah hian Sports & Youth Services Department changtu Secretary Lalramsanga Sailo chu khuallian a ni a, Sports chu indaidanna thiattu, remna leh inpumkhatna hmanrua a ni a ti. Hriselna leh ruihhlo do chungchang sawiin rilru lam harsatna neite hnehnan a tangkai thu a sawi bawk. Vision Olympic 2036 awm tur atan tangrual turin a sawm nghal a ni. He hun hu Sports Department C.Lalremsanga chuan kaihruaiin he ni puala thu tiam an chham rual. Mini Marathon leh Indegrneous Games telin a tithate hnenah lawmmman sem a ni nghal." }, { "summarization_id": "842", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4256", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_9/2/25", "original_text": "Coronavirus avangin khaw­vel pumin harsatna a tawk mêk a, Mizoram pawh sorkar, khawtlang leh kohhran thlengin he hrilemg laka fihlim tumin a inbuatsaih mêk a ni. Hetihlai hian social media leh media hrang hrangah thu ziak chhiar tur a tam hle a, mithiamte thu ziak chhiar tur a awm rualin mithiam ni lem lote ṭhahnemngaihna thuziak pawh tam tham tak a awm.Hetiang hun harsa leh hun danglam bîk hi Mizoten kan la tawng lo a tih theih a, tunlaiin hri lo lêng tawh bawk mah se tun anga media kan ban phaka a awm hnu hi chuan kan la tawng lo. Hei vang pawh hi a ni ang, kan hlauhthawnna thu ziak a darh nasa a, inven a ṭulna leh inven dan tur thu ziakte leh Pathian thu lam hawi pawh chhiar tur a awm tam hle. Hetih hunah hian kan hmuh apiang chhiar ringawt hi a finthlak ber lo a, chutih rualin chhiar tur thliar thiam erawh thil harsa tak a ni.Hei vang hian kan mi thiamten midangte zirtirna tur thu ṭha leh pawimawh ziak tam se, mi thiam leh mi bîk ni lem lo chu insum thiam aṭha khawp mai. Kan vei zawng apiang kan ziahte leh thil hre famkim tawk loa kan thehdarh hi tute emaw chuan thu dik leh belhchian dawl tak anga ngaiin an lo pawm hmiah ṭhin a, kan thudawnna leh hriat. A dik si loh hian ṭul loah buaina a thlen thei.Hripui lenlai na nâ nâ chuan mithiamte hi hun kian thiam ila, mipui lam pawh insum thiamin hriat chian loh leh ngaihdan satliah ringawt thehdarh loh ngam a hun ta. Engpawhnise mithiamte pawh taima hret se, mipui zirtirna tur lam ziak tam se, a mi naran lam tán ṭawng tlem (ziah tlem) leh insûm hun a ni e. Coronavirus avangin khaw­vel pumin harsatna a tawk mêk a, Mizoram pawh sorkar, khawtlang leh kohhran thlengin he hrilemg laka fihlim tumin a inbuatsaih mêk a ni. Hetihlai hian social media leh media hrang hrangah thu ziak chhiar tur a tam hle a, mithiamte thu ziak chhiar tur a awm rualin mithiam ni lem lote ṭhahnemngaihna thuziak pawh tam tham tak a awm.Hetiang hun harsa leh hun danglam bîk hi Mizoten kan la tawng lo a tih theih a, tunlaiin hri lo lêng tawh bawk mah se tun anga media kan ban phaka a awm hnu hi chuan kan la tawng lo. Hei vang pawh hi a ni ang, kan hlauhthawnna thu ziak a darh nasa a, inven a ṭulna leh inven dan tur thu ziakte leh Pathian thu lam hawi pawh chhiar tur a awm tam hle. Hetih hunah hian kan hmuh apiang chhiar ringawt hi a finthlak ber lo a, chutih rualin chhiar tur thliar thiam erawh thil harsa tak a ni.Hei vang hian kan mi thiamten midangte zirtirna tur thu ṭha leh pawimawh ziak tam se, mi thiam leh mi bîk ni lem lo chu insum thiam aṭha khawp mai. Kan vei zawng apiang kan ziahte leh thil hre famkim tawk loa kan thehdarh hi tute emaw chuan thu dik leh belhchian dawl tak anga ngaiin an lo pawm hmiah ṭhin a, kan thudawnna leh hriat. A dik si loh hian ṭul loah buaina a thlen thei.Hripui lenlai na nâ nâ chuan mithiamte hi hun kian thiam ila, mipui lam pawh insum thiamin hriat chian loh leh ngaihdan satliah ringawt thehdarh loh ngam a hun ta. Engpawhnise mithiamte pawh taima hret se, mipui zirtirna tur lam ziak tam se, a mi naran lam tán ṭawng tlem (ziah tlem) leh insûm hun a ni e. Coronavirus avangin khaw­vel pumin harsatna a tawk mêk a, Mizoram pawh sorkar, khawtlang leh kohhran thlengin he hrilemg laka fihlim tumin a inbuatsaih mêk a ni. Hetihlai hian social media leh media hrang hrangah thu ziak chhiar tur a tam hle a, mithiamte thu ziak chhiar tur a awm rualin mithiam ni lem lote ṭhahnemngaihna thuziak pawh tam tham tak a awm. Hetiang hun harsa leh hun danglam bîk hi Mizoten kan la tawng lo a tih theih a, tunlaiin hri lo lêng tawh bawk mah se tun anga media kan ban phaka a awm hnu hi chuan kan la tawng lo. Hei vang pawh hi a ni ang, kan hlauhthawnna thu ziak a darh nasa a, inven a ṭulna leh inven dan tur thu ziakte leh Pathian thu lam hawi pawh chhiar tur a awm tam hle. Hetih hunah hian kan hmuh apiang chhiar ringawt hi a finthlak ber lo a, chutih rualin chhiar tur thliar thiam erawh thil harsa tak a ni. Hei vang hian kan mi thiamten midangte zirtirna tur thu ṭha leh pawimawh ziak tam se, mi thiam leh mi bîk ni lem lo chu insum thiam a ṭha khawp mai. Kan vei zawng apiang kan ziahte leh thil hre famkim tawk loa kan thehdarh hi tute emaw chuan thu dik leh belhchian dawl tak anga ngaiin an lo pawm hmiah ṭhin a, kan thudawnna leh hriat. A dik si loh hian ṭul loah buaina a thlen thei. Hripui lenlai na nâ nâ chuan mithiamte hi hun kian thiam ila, mipui lam pawh insum thiamin hriat chian loh leh ngaihdan satliah ringawt thehdarh loh ngam a hun ta. Engpawhnise mithiamte pawh taima hret se, mipui zirtirna tur lam ziak tam se, a mi naran lam tán ṭawng tlem (ziah tlem) leh insûm hun a ni e.", "summary": "Coronavirus avangin khaw­vel pumin harsatna a tawk mêk a, Mizoram pawh Sorkar, khawtlang leh kohhran thlenga he hrileng laka fihlim tuma a inbuatsaih mêk lai hian Social Media leh Media hrang hrangah thu ziak chhiar tur a tam hle a, mithiamte thu ziak chhiar tur a awm rualin mithiam ni lemlote ṭhahnemngaihna thuziak pawh a tam hle, hei vang hian kan hlauhthawnna thu ziak a darh nasa a, kan hmuh apiang chhiar ringawt hi a finthlak berlo a, chutih rualin chhiar tur thliar thiam erawh thil harsa tak a ni, hei vang hian kan mi thiamten midangte zirtirna tur thu ṭha leh pawimawh ziak tam se, kan vei zawng apiang kan ziahte leh thil hre famkim tawkloa kan thehdarh hi tute emaw chuan thu dik leh belhchian dawl tak anga ngaiin an lo pawm ṭhin a, a dik siloh hian ṭulloah buaina a thlen thei.Engpawhnise mithiamte pawh taima hret se, mipui zirtirna tur lam ziak tam se, a mi naran lam tán ṭawng tlem(ziah tlem) leh insûm hun a ni e." }, { "summarization_id": "843", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/03/bangla-no-9-mizo-series-thar-hmuhnawm-leh-sawi-hlawh.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_19.2.25", "original_text": "Aizawl | March 31, 2021:Mizo Film hmuhnawm leh en hlawh tak tak siama lo hlawhtlinpui tawhtu Mapuia Chongthu-in a siam Mizo Series 'Bangla No. 9' chu tlangzarh a ni a, tlangzarh a nih atangin sawi a hlawhin en a hlawh cher cher hle a ni. He film hiLersia PlaylehLersia.comatangin episode tinah kuhva pack khat man zat lek chawia en theihin an chhawp chhuak a ni.Sum tam tak senga an buatsaih Mizo film hrang hrangte hi cheng tlemte chawiin lo en ve la, film industry hmasawnna-ah tha i thawh ve tihna a ni mai!Bangla No. 9 (Episode 1)chu mi zawng zawng en theih turin youtube-ah an chhawpchhuak a, en chhunzawm zel tlaka in ngaih chuan Lersia Play ah en theihin a awm a, tin computer (PC leh Laptop) atanga en duh tanLersia.comah en theihin a awm bawk e. YT Link:https://youtu.be/ng0mGgmGJLABangla No. 9 film hmuhnawm taka changtute hi Lalrina Chawngthu, Miss Zofa International 2018 leh Miss Mizoram 2020 finalistC Lalhmangaihzuali(a chanchinhetahkan dah e) leh  BCM Choir member hlui Duati Ralte te niin, anni bakah hianLalduhawma, Eddie Tochhawng, Francis Vanlalruata, Michael Lalremsanga, Thatea Bawitlung, Isaac Lalchhanpuia, Remruata Kawlni, K Lalthanpuia, Laltlanpuia, marina Pachuau, Amtei Chinzah, Abraham Vanlalrohlua, Ramdina leh Lalremruata te an inlan a ni.View this post on InstagramA post shared by Mapuia Chongthu (@leitlangpictures)Script hi Dr Zarzosanga ziah niin, Screenplay & Director of photography Mapuia Chongthu, Camera Samuel Chhangte leh Mapuia Chongthu te an ni.Mizote tana film hmuhnawm tak tak lo tichhuak tawhtu Leitlang pictures kutchhuak hi a hmuhnawm lo thiang lova, en manhla tak a ni ngei dawn tih hriat hmasak nghal tur a ni.A thawnthu chu:Mizoram chhim lam thingtlang khaw pakhat daifémah chuan bangla no.9, chanchin mak leh dangdai tak mai nei chu a awm a. He bangla awmna khuaa cheng te tan chuan bangla no.9 chanchin mak leh râpawm tak chu an titi tui ber a ni. Chu banglaa khualzin riak thin te chuan mumang rapthlak tak tak an nei thin a. Tin, bangla leh a chhehvelah te chuan thâwm mak tak te an hriat thin bakah, thlâ an hmu thin niin an sawi a. Chung thil thleng thin te chu kum eng emaw zat liamtaa chu bangla bula thil thleng nia an sawi nen chuan inzawmna thûk tak a nei niin an sawi thin.Tum khat chu bangla no.9 ah chuan tlangval pahnih hi an rawn riak ve ta a. An hmaa khualzin te thil tawn râpawm tak leh mangchhia te thleng chuan an rawn tawng ve ta a. Mahse, tlangval pahnih zinga pakhat zawk chuan, khualzin dang te ang lo takin, chu banglaa thil thleng leh nula thlâ niawm tak an hmuh thin te phênah chuan eng emaw tak inthup a awm q ring tlat a, a thianpa in ngaihven zui lo tura nasa taka a ngên chung pawhin chu tlangval chuan chung thil thleng zawng zawng phêna thil awm chu zawn chhuah ngei a duh ta tlat a. Hmasang Mizo te chuan mihring kan han thih hian, kan thlarau hi a dam laia a hna zawh loh te zo fel turin thla eng emaw zat chhung chu mihring te khawvelah a la châmbáng thin a, a hna a zawh fel hnuah mitthi khuaah emaw, pialralah emaw a kal chauh thin niin an ngai a. He kan pi pu te rin dan hi a tak tak a lo ni em ni ang le? Kha hmeichhe thlarau, bangla no.9 leh a kianga rawn inlar thin, thlarau vakvai khan mi nung te hnenah sawi duh eng emaw tak a nei em ni ang? Thudik zawn hna chu a intan ta.He film hian sawi a hlawhin sawizui a tawng nasa a, \"hmuhnawm si, hlauhawm bawk si, en chakawm bawk si,\" tia sawi an tam hle a ni.Youtube lam comment:Awmpui Thinchhia Official: A hmuhnawm bawksia..Hlauhawm bawksia..Zan rei ah en chi ni lo 🤣🤣 ...Zualtea Khawlhring: Episode zawng zawng ka lei vek a...ka enchhuak vek a...a hmuhnawm turu ania...Lersia play apps ti kha Playstore ah download ula in register ula. In inchhir lo ang ,a thlahrang film phen a thil lungchhiatthlak tak inphum ru vel te pawh a awm ania...lo en vek ru😊😊Terina Bawlte: Full Episode ka en tawh a, hmuhnawm ka ti hle ani. A changtute thiam lutuk hian a ti hmuhnawm.Tun hma Mizo Film a Dialogue By heart tih hriat lutuk ang te leh chetdan zawng zawng Lemchan tih hriat lutuk ang kha awm ta lo.Tin, Scene zawng zawng hi hmuh nuam tak vek ani..a hmun hma in uluk bakah Camera, Light a fuh em em vek. Thil pakhat lek ka lo sawi ve mai mai chak chu - A changtupa Police Outpost ava kal a Police Constable lo awm nen khan a hnu ah an in hmuh leh khan la in hre ngai miah lo ang khan an lang a, Police pa kha chuan lo la hre viau tur ani..a in um chhuak kha ni sia..😁  Tin, nula ruang kha duh aiin in hmuh awlsam tir.🙊 A tir lam hi zanah kan en tha ngam lo velah.😆 A thu khaikhawmna atan Leitlang Picture leh 02 lam chhuak Film siam hi a hmuhnawm reng mai.Maii Hmar: Full in ka en zo chiah,a hmuhnawm ṭhak ṭhak hle mai,mahse hriatthiamloh ka nei Sangin Lianmawii bo dan a sawi leh Hminga sawi dan a in ang lo tlat,chuan a tira nula an that lai a lan khan a hmai a thi hnuanga a sana a la bun a,Hminga inpuanna ah khan Daran pawngsual a tuma an in pawh buai lai khan a sana a tla tawh,a tirah thi hnuangin a awma chemte in an vit,Hminga inpuanna ah an pawngsual hnu ah thi em em a awmloh laiin a vit,a hmuhnawm bawk aniang tun ṭum in film zet chu ka lo chik ve khawp mai 😀😀😀😀😀Mizo Guy: House no 109 tanga ka mi ngaihsan kapa hmel nena in ang em em,mizia leh tawngkam nena in ang em em,pu mapuia film en theia kala dam hi vannei kavan in ti tak em,house no109 film a itongkam tam tak hman phei kha chu kahmang nasa ve thin athen then tunah poh itongkam kala thiam mizo tana ilo piang ve hi ka chhuang fo thin che!LERSIA.COM chu:Lersia.com hi Mizo OTT platform hmasa ber niin izom film hmuhnawm tak tak siam tawhtu Leitlang Pictures Production leh Mizoram tana firm tangkai tak mai, awlsam taka tlan phalna dil theihna Mizoram sawrkar tana a thlawna siamsaktu Lailen Consulting Pvt Ltd te kutchhuak a ni.(A ramhuai ber lo star tlattute tan Miss Mizoram 2020 buatsaih lai vela Explore Mizoram-in a kawmnaHETAH hian kan dah e.)", "summary": "Mizo Film hmuhnawm leh en hlawh tak tak siama lo hlawhtlinpui tawhtu Mapuia Chongthu-in a siam Mizo Series 'Bangla No. 9' chu tlangzarh a ni a, tlangzarh a nih atangin sawi a hlawhin en a hlawh cher cher hle a ni. He film hi Lersia Play leh Lersia.com atangin episode tinah 50 man zat lek chawia en theihin an chhawp chhuak a ni. Episode 1 hi Youtube ah a thlawna en theih a ni a, a chhunzawm erawh Lersia Play-ah en theihin a awm. He film changtute hi Lalrina Chawngthu, Miss Zofa Interantional 2018 leh Miss Mizoram 2020 finalist C Lalhmangaihzuali leh BCM choir member hlui Duati Ralte te niin, anni bakah film lama sulhnu nei tha tak tak an inlan bawk. Script hi Dr Zarzosanga ziah a ni a, Screenplay & Director of Photography Mapuia Chongthu, camera Samuel Chhangte leh Mapuia Chongthu te an ni. Leitlang Pictures kutchhuak a nih avang hian en a manhla dawn hle tih a hriat. He film hian sawi a hlawhin sawizui a tawng nasa a, Youtube lam comments pawh a ṭha hlawm hle." }, { "summarization_id": "844", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/45835", "file_name": "SMizo_82_12-02", "original_text": "Mizoramah inthlan a awm dâwn apiangin Mizoram People Forum-in inthlanna dik leh thianghlim a awm theihna tur an aupui ṭhin a, chu chu political party tinin an pawmpui thu ziakin an nemnghet ṭhin. Ṭun hnaiah Tuirial bialah bye election a awm dâwn a, hetah hian vote zawn danah thil fel tawk lo a awma ngaiin MPF chu thuneitute lamah zualko an tum.Kan ram inthlanna kalpui dan hi mi tam takin ngaimawhin an sawi chhuak ṭhin a, a sawt mang lo emaw tih turin thil a awm leh ṭhin. Nimahsela, ngun taka kan thlir kir chuan MPF awm hma leh awm hnua inthlanna kalpui dan hi chu a inthlau hle tih a hriat a, dan hleihtheih loh thil a awm ṭhin avangin inthlanna fel famkim erawh a ni thei lo a, a dik lo leh fel lo lai hi chu a awm ṭhin.Hetihlai hian tun hnaia Tuirial bial bye election awm tura titi leh a chinchang hria inti deuhte hi chuan pawisa a lêng nasa niin an sawi hlawm a, an inpe lai man chat theih awm si loah hian thil fel tawk lo a awm ngei niin a lang. He thilah hian a political party lam chu zawt se an tih ve loh thu leh an khingpuite lamin sum leh therhlo an sem thu an sawi ngei ang a; ualau taka an chet loh avangin man fak tur erawh an vang hle ang.Engpawhnise, India ram hmun dang inthlan dan a dik loin sum sen a lo tam deuh a nih pawhin kan ramah chuan sum seng ve mang lovin felfai takin kan inthlang thei tih kan lantir tawh a, Tuirial bial bye election awm turah pawh hian dik leh thianghlim zawka vote zawn theih ni se a lawmawm hle ang. Mizoramah inthlan a awm dâwn apiangin Mizoram People Forum-in inthlanna dik leh thianghlim a awm theihna tur an aupui ṭhin a, chu chu political party tinin an pawmpui thu ziakin an nemnghet ṭhin. Ṭun hnaiah Tuirial bialah bye election a awm dâwn a, hetah hian vote zawn danah thil fel tawk lo a awma ngaiin MPF chu thuneitute lamah zualko an tum.Kan ram inthlanna kalpui dan hi mi tam takin ngaimawhin an sawi chhuak ṭhin a, a sawt mang lo emaw tih turin thil a awm leh ṭhin. Nimahsela, ngun taka kan thlir kir chuan MPF awm hma leh awm hnua inthlanna kalpui dan hi chu a inthlau hle tih a hriat a, dan hleihtheih loh thil a awm ṭhin avangin inthlanna fel famkim erawh a ni thei lo a, a dik lo leh fel lo lai hi chu a awm ṭhin.Hetihlai hian tun hnaia Tuirial bial bye election awm tura titi leh a chinchang hria inti deuhte hi chuan pawisa a lêng nasa niin an sawi hlawm a, an inpe lai man chat theih awm si loah hian thil fel tawk lo a awm ngei niin a lang. He thilah hian a political party lam chu zawt se an tih ve loh thu leh an khingpuite lamin sum leh therhlo an sem thu an sawi ngei ang a; ualau taka an chet loh avangin man fak tur erawh an vang hle ang.Engpawhnise, India ram hmun dang inthlan dan a dik loin sum sen a lo tam deuh a nih pawhin kan ramah chuan sum seng ve mang lovin felfai takin kan inthlang thei tih kan lantir tawh a, Tuirial bial bye election awm turah pawh hian dik leh thianghlim zawka vote zawn theih ni se a lawmawm hle ang.", "summary": "Mizoramah inthlan a awm dawn apiangin Mizoram People Forum-in inthlanna dik leh thianghlim a awm theihna tur an aupui thin a, chu chu poltical party tinin an pawmpui thu ziakin an nemnghet thin. MPF awm hma leh awm hnua inthlanna kaloui dan pawh a inthlau hle niin a hriat. Hetih lai hian Tuirial a bye-election awm turah pawisa a leng nasa niin an sawi a, thil fel tawk lo a awm ngei niiin a lang. Mizoram chhung a hetiang thil hriat tur a awm hi a tha lo hle a, sum seng mang lovin felfai takin a inthlan theih tih kan lantir thin angin Tuirial mipui te pawh thianghlim leh dik tak a vote zawn theih nise a lawmawm hle ang." }, { "summarization_id": "845", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9538", "file_name": "H-243-17/02/2025-thlangtu mipuite zah thiam", "original_text": "ZPM chuan thuchhuah siamin, Tlangpui khuaa ZPM party aṭanga VC atana thlan tlinte chu deputy chief minister-in MNF-a inlet turin a thlêm niin an tarlang a; mipui thlan tlin hruaitute uire tuma bei loin, ram hmangaihna nen thawk se, thliar bik nei loin ram mipui tan rawngbawl se an duh thu an sawi.ZPM thuchhuah siam hi thil dik a nih leh nih loh hriat ni lo mah se, tun hmaa Mizorama thil lo thleng tawhte ngaihtuah chuan thil mak tak pawh a ni lo. Mizoramah hian mipuiin an duh an thlan vek tawh hnuah 'danin a phuar lo' tih vanga VC member-te an awmna political party insawn ta mai hi an awm ṭhin a, hei hi chin zui loh a ṭha khawp mai.Tun hnaia India ram politics-a thil duhawm lo tak mai chu MLA-te lei theih ang maia an khawsa ṭhin hi a ni a, a bikin BJP lam hi hetianga political party dang MLA-te lei tumna kawngah hian an hmingchhe hle. Hetiang politics thianghlim lo tak mai hi Mizoramah seng lut lo hram ila, ruling party lamin eptu lam VC member hi an lo thlem tak tak a nih chuan a zialo hle ang.Mizorama kan MLA-te zingah pawh a thlangtu mipuite'n an thlan tlinna party chhuahsan duh avanga term hmang tluan loa bang tate kan nei a, hengte thleng pawh hian politics-a thil thiang kan tih hi mihing chenhonaah chuan thil chhuanawm tak a ni zui lem ṭhin lo.ZPM lam hian deputy chief minister an dem thu an chhuah rual hian an VC member-te pawh party danga inlet mai lo turin fuih ṭha se; a thlemtu lam an demawm rual hian a thlemtu lamin an thlem thluk zung zung theih khawtlang hruaitu nih hi a zahawm lo. Mipui thlan chhuahte hian MLA-ah a ni emaw, munical corporation leh VC thlengin a thlangtu mipui hi an zah thiam a pawimawh takzet a ni. ZPM chuan thuchhuah siamin, Tlangpui khuaa ZPM party aṭanga VC atana thlan tlinte chu deputy chief minister-in MNF-a inlet turin a thlêm niin an tarlang a; mipui thlan tlin hruaitute uire tuma bei loin, ram hmangaihna nen thawk se, thliar bik nei loin ram mipui tan rawngbawl se an duh thu an sawi.ZPM thuchhuah siam hi thil dik a nih leh nih loh hriat ni lo mah se, tun hmaa Mizorama thil lo thleng tawhte ngaihtuah chuan thil mak tak pawh a ni lo. Mizoramah hian mipuiin an duh an thlan vek tawh hnuah 'danin a phuar lo' tih vanga VC member-te an awmna political party insawn ta mai hi an awm ṭhin a, hei hi chin zui loh a ṭha khawp mai.Tun hnaia India ram politics-a thil duhawm lo tak mai chu MLA-te lei theih ang maia an khawsa ṭhin hi a ni a, a bikin BJP lam hi hetianga political party dang MLA-te lei tumna kawngah hian an hmingchhe hle. Hetiang politics thianghlim lo tak mai hi Mizoramah seng lut lo hram ila, ruling party lamin eptu lam VC member hi an lo thlem tak tak a nih chuan a zialo hle ang.Mizorama kan MLA-te zingah pawh a thlangtu mipuite'n an thlan tlinna party chhuahsan duh avanga term hmang tluan loa bang tate kan nei a, hengte thleng pawh hian politics-a thil thiang kan tih hi mihing chenhonaah chuan thil chhuanawm tak a ni zui lem ṭhin lo.ZPM lam hian deputy chief minister an dem thu an chhuah rual hian an VC member-te pawh party danga inlet mai lo turin fuih ṭha se; a thlemtu lam an demawm rual hian a thlemtu lamin an thlem thluk zung zung theih khawtlang hruaitu nih hi a zahawm lo. Mipui thlan chhuahte hian MLA-ah a ni emaw, munical corporation leh VC thlengin a thlangtu mipui hi an zah thiam a pawimawh takzet a ni. ZPM chuan thuchhuah siamin, Tlangpui khuaa ZPM party aṭanga VC atana thlan tlinte chu deputy chief minister-in MNF-a inlet turin a thlêm niin an tarlang a; mipui thlan tlin hruaitute uire tuma bei loin, ram hmangaihna nen thawk se, thliar bik nei loin ram mipui tan rawngbawl se an duh thu an sawi. ZPM thuchhuah siam hi thil dik a nih leh nih loh hriat ni lo mah se, tun hmaa Mizorama thil lo thleng tawhte ngaihtuah chuan thil mak tak pawh a ni lo. Mizoramah hian mipuiin an duh an thlan vek tawh hnuah 'danin a phuar lo' tih vanga VC member-te an awmna political party insawn ta mai hi an awm ṭhin a, hei hi chin zui loh a ṭha khawp mai. Tun hnaia India ram politics-a thil duhawm lo tak mai chu MLA-te lei theih ang maia an khawsa ṭhin hi a ni a, a bikin BJP lam hi hetianga political party dang MLA-te lei tumna kawngah hian an hmingchhe hle. Hetiang politics thianghlim lo tak mai hi Mizoramah seng lut lo hram ila, ruling party lamin eptu lam VC member hi an lo thlem tak tak a nih chuan a zialo hle ang. Mizorama kan MLA-te zingah pawh a thlangtu mipuite'n an thlan tlinna party chhuahsan duh avanga term hmang tluan loa bang tate kan nei a, hengte thleng pawh hian politics-a thil thiang kan tih hi mihing chenhonaah chuan thil chhuanawm tak a ni zui lem ṭhin lo. ZPM lam hian deputy chief minister an dem thu an chhuah rual hian an VC member-te pawh party danga inlet mai lo turin fuih ṭha se; a thlemtu lam an demawm rual hian a thlemtu lamin an thlem thluk zung zung theih khawtlang hruaitu nih hi a zahawm lo. Mipui thlan chhuahte hian MLA-ah a ni emaw, munical corporation leh VC thlengin a thlangtu mipui hi an zah thiam a pawimawh takzet a ni.", "summary": "1st September,2020 India ram politics-a thil duhawm lo tak mai chu MLA-te lei theih ang maia an khawsa ṭhin hi a ni.A bikin BJP lam hi hetianga political party dang MLA-te lei tumna kawngah hian an hmingchhe hle.Hetiang deuh hi ZPM chuan tawkin,ZPM chuan,Tlangpui khuaa ZPM party aṭanga VC atana thlan tlinte chu deputy chief minister-in MNF-a inlet turin a thlêm niin an tarlang a;mipui thlan tlin hruaitute uire tuma bei loin,ram hmangaihna nen thawk se,thliar bik nei loin ram mipui tan rawngbawl se an duh thu an sawi. Mizorama thleng lo tura kan duh hi politics thilah a thleng fo mai hi a zia lo hle. ZPM lam pawhin deputy chief minister an dem thu an chhuah rual hian an VC member pawh fuih se a ṭha ang.Mipui thlan chhuahte hian MLA-ah a ni emaw,municipal corporation leh VC thlengin a thlangtu mipui an zah thiam a ṭul takzet tih a lang." }, { "summarization_id": "846", "url": "https://theaizawlpost.org/alzheimer-natna-thlentu-hmuchhuak/", "file_name": "SMizo_6_13-02", "original_text": "UK leh Belgium scientists te chuan Alzheimer natna veite thluak cell thih dan an hmuhchhuah thu an sawi. Alzheimer natna veite chu thluak cell thih vang niin a chhan leh vang hriatfiah theih loha awm reng a ni a. Mahse scientists te chuan journal Science a an thil hmuhchhuah an ziahah thluaka protein pangngai ni lo inchhek khawl ‘necroptosi’ tih chu cellular suicide ang tiin an sawi a. He an thil hmuhchhuah hi ‘cool’ tih leh ‘phurawm takzet’ tia sawiin Alzheimer natna enkawlna lamah ngaihtuahna thar a siam thei dawnah an ngai a ni. Brain cell a neurons tih hloh chu Alzheimer thlentu niin hriatrengna hlohna a thlen a. Alzheimer veite thluak chhung lamin hmu a nih chuan abnormal protein chikhat amyloid leh thau te a inchhekkhawl teuh tiin an sawi a. Scientists te chuan heng thil pahnihte inkaihhnawih dan an hrefiah thei lo va. Hei vang tak hian UK a Dementia Research Institute, University College London leh KU Leuven, Belgium te chuan hrefiahin an insawi ta a ni. An sawi dan chuan neurons karah abnormal amyloids chu inchhekkhawlin chu chuan brain inflammation neurons-in a duh loh em em chu a siam ta a ni. Chu chuan internal chemistry chu a thlak danglam ta a ni tiin an sawi a. Thau inchingchivet vangin brain cells chuan molecule chikhat (ME3) chu tichhuakin chu chuan necroptosis chu a tihlum ta thin a ni. Necroptosis chu kan taksain cell tha lo te paihchhuaka a thar te siam a nih theih nana thawktu pawimawh tak a ni bawk. Scientists te chuan MEG3 an dan chah hnuah brain cell te chu chhanhimin an awm thei ta tiin an sawi a. “Thil hmuhchhuah ngaihvenawm zet mai a ni,” tiin Prof Bart De Strooper, UK’s Dementia Research Institute chuan a sawi a. “Tunah chuan a tum khat nan eng vangin nge Alzheimer’s disease neite neurons a thih tih kan hrefiah thei ta a ni. Kum 30-40 chhung vel zet hriatfiah tuma kan beih tawh a ni a, tun thlengin tute mahin a mechanism an hrefiah thei lo a ni,” tiin a sawi bawk. Zirchianna an neihah mihring thluak cell-ah genetic khawih danglam chaichim thluak chu an dah a. He chaichim hi abnormal amyloid tam tak pechhuak thei tura siam a ni. Tun hnaiah thluak atanga amyloid pechhuak thei damdawi siam chhuah a ni tawh a, chungte chu brain cell tichhe zel thei tura invenna lama inenkawlna hmasa ber a ni bawk. Prof De Strooper chuan MEG3 molecule dan chah chuan brain cell thi zel tur a veng thei tih finfiahna chuan ‘damdawi thar siamna lamah kawngthaer a sial dawn a ni’ tiina sawi a. Mahse, hun erawh a la duh dawn a ti thung. Prof Tara Spires-Jones, University of Edinburgh leh president of the British Neuroscience Association chuan ‘thil lawmawm tawp’ tiin a sawi bawk. “Alzheimer research lama kan tlakchham lai ber mai hmuhfiah a ni ta a, he thil duhawm tak hian hma lam min pantir nasa dawn a ni,” tiin a sawi bawk, Chutih rual chuan Alzheimer enkawl nana thil tha dik tak a ni em tih hrefiah tur chuan kawng tam tak paltlang a la ngai ang tiin a sawi bawk a. Dr Susan Kohlhaas, Alzheimer’s Research UK pawhin thil lawmawm tak a tih rualin mahse thil sawi thui thei turin a la hma lutuk, tiin a sawi bawk.", "summary": "Alzheimer natna hi thluak cell thih vang a nia, cell hi a thih chhan leh vang hriatfiah theih loh a awm reng ani a, mahse Journal Science-a a inziah dan chuan UK leh Belgium Scientist te chuan cell thih dan an hmuhchhuah thu an sawi. An sawi dan ah chuan thluaka protein pangai nilo inchhek khawl 'necroptosi' tih chu cellular suicide ang tiin an sawi a, heihian Alzheimer enkawl na kawng ah ngaituahna thar a pe a ni. Neurons karah abnormal amyloids chu inchhekkhawl in chu chuan brain inflammation neurons-in a duh loh em em chu a siam ta a, heihian internal chemistry chu a thlak danglam tiin an sawi. Thau inchingchivet vangin brain cell chuan molecule chikhat MEG3 a tichhuak a, chu chuan Necroptosis chu a tihlum ta thin a chu chuan brain cell thi zel tur a veng dawn a ni. An thil hmuhchhuah hi kum 30-40 chhung vel zet hriatfiah an lo tum tawh anih avangin doctor te chuan thil ngaihven awm zet ani an ti. Damdawi thar sial lam ah kawng thar an sial thei dawn a amaherawhchu hun a la duh deuh an ring a, thil lawmawm tak anih rualin thil thui tak sawi nan chuan ala hma deuh ani an ti." }, { "summarization_id": "847", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6295", "file_name": "H-40-27/01/2025-ZPM-in_mak_an_ti.txt", "original_text": "ZPM-in mak an ti Mizoram NewsZPM-in mak an ti admin 19-Nov-2024 06:00 PM ZPM chuan thuchhuah siamin, nimin (19.11.2024) khan MNF Party chhung inkhawma thusawitu MNF Treasurer Lalruatkima, Ex-Minister chuan sorkar hnathawkte chu an hnaa rilru dawngdah leh zawmthawtna rilru pu anga ngaihtheih turin thu a sawi nia tarlangin, 'He a thusawi hian mipui mak tih a hlawhin thahnem ngai taka sorkar hnathawk mekte tan chuan rilru natna tham a tling a ni,' an ti. ZPM chuan, 'Ram hruaitu lo ni tawh leh ram tana mi thahnemngai tak ni tura ngaihin hetianga thu a sawi ta mai hi, a hruai mek party a ti mualphoin, sorkar hmasa mawnghlimna a nih bakah an hun laia kalphung duhawm lo tak a lailang chiang hle. Sorkarna fawng an chelh laia mipui an beidawng viau leh sorkar tha duha mipui an tuihal em em pawh kha tun tuma a thusawi nen hian thil ngaihbel theih tak a ni,' tiin sorkar hnathawkten an sorkar leh hun nghakhlel tak anga a sawi phei hi chu sorkar hnathawkte hmuhsitna rawngkaiah a ngaih theih thu an tarlang. Sorkar hnathawkte hi mi fel leh rinawm tak tak an nih thu tarlangin ZPM chuan, 'Kan ram tana ngaihtuahna, tha leh zung seng thintute an ni. Sorkar hna thawkte zingah mi tam tak kohhran hruaitu, khawtlang tana mi tangkai leh sorkar hmalakna a hlawhtlin theihna tura a taka thawktute an nih mek laia, hetianga rilru pamham pu anga ngaih theih tura minister lo ni tawhin a sawi ta mai hi a pawi hle a ni,' an ti. Tarlan tawh angin MNF Treasurer chuan ZPM chu sorkar hnathawkte nekcheptuah puhin, 'Aikal lak khap, office tan hun leh ban hmaa chhuahsan phal lo leh an awmna chin hriat theihna app an hmang tan dawn. Sorkar hnathawkte an beidawng mek a, MNF sorkar leh hun an nghakhlel hle. Kan ram, kan hnam leh sakhua a him theihna turin hmalam panin i bei zel ang u,' a ti.", "summary": "MNF Treasurer Lalruatkima,Ex-Minister chuan ni 19.11.2024 khan MNF party chhung inkhawmah chuan sawrkar hnathawkte chu hna thawk tha lo ang maia chhuahin, ZPM chu sawrkar hnathawkte nepcheptuah a puh.Aikal lak khap, office tan hun leh ban hmaa chhuahsan phal loh, an awmna chin hriat theihna app hman tur a nih avangin sawrkar hnathawkte chu an beidawng a,MNF sawrkar leh hun an nghakhlel ti zawnga sawiin,sawrkar hnathawkten an sawrkar leh hun nghakhlel tak anga a sawi chu ZPM chuan sawrkar hnathawktute hmuhsitna rawngkaiah a ngaih theih thu an tarlang.ZPM chuan,\"He a thusawi hian mipui mak tih a hlawhin thahnem ngai taka sorkar hnathawk mekte tan chuan rilru natna tham a tling a ni\",an ti hial." }, { "summarization_id": "848", "url": "https://theaizawlpost.org/rae-bareli-ah-rahul-gandhi-ding-dawn-bjp-ten-na-takin-bei-zui-nghal/", "file_name": "SMizo_13_20-02", "original_text": "Congress-te chuan Rae Bareli seat-ah Rahul Gandhi-an candidate dawn ta a, Amethi-ah erawh Priyanka Gandhi Vadra ni lovin Kishori Lal Sharma an candidate thung ang a. Heng seat hnih te hi May 20 ah inthlang tur an ni. Sharma hi Gandhi family tana rinawm niin tun hma zawng chuan election management lam buaipui thin a ni. Rae Bareli hian pawimawhna thuk tak neiin kum 2019 Lok Sabha inthlanah khan Uttar Pradesh-a Congress tena seat an lak awm chhun a ni a, khatah khan Sonia Gandhi chuan BJP candidate Dinesh Pratap Singh chu 1,67,000 vote in a hneh a ni. Seat chang tur puan a nih hma hian party General Secretary Priyanka Gandhi Vadra chu a ding dawna sawi a ni a. Sharma hia Amethi leh Rae Bareli te hi Gandhi family tan kum 25 a vil tawh thung. Uttar Pradesh bikah Congress te chuan seat 80 awmah seat 17 an chang a, an thawhpui Samajwadi te chuan a la bang seat 63 an chuh thung. BJP te chuan Amethi ah hian Union Minister Smriti Irani leh Rae Bareli ah hian Uttar Pradesh MoS Dinesh Pratap Sing chu an dintir leh a, kum 2019 pawh khan an ding tawh tho a ni. Rahul Gandhi hi Amethi atangin kum 2004, 2009 leh 2014 te khan dingin thlantlin a ni tawh a, kum 2019 khan Union Minister leh BJP leader Smriti Irani lakah a hloh thung a, irani khan 55,000 vote in a hneh a ni. Gandhi family Amthei seat hloh dang awm chhun chu Sanjay Gandhi niin kum 1977 khan Indira Gandhi in Emergency a puan duhlohna turu tak karah a hloh a ni. Rae Bareli bikah erawh Congress te chuan tum thum an hloh pawh a. Kum 1977 khan socialist leader Raj Narain chuan indira Gandhi a hneh a. BJP hotu Ashok Singh chuan kum 1996 leh 1998 khan chakna a chang bawk. Kum 2004 atang khan party matriarch Sonia Gandhi chuan a la luah ta char char a. Kuminah erawh Lok Sabha seat chuh tawh lovin Rajya Sabha seat a thlang ta zawk a ni. -- Advertisement -- BJP ten bei zui nghal Union Home Minister Amit Shah chuan Congress leader Rahul Gandhi chuan Amethi atanga tlanchhiain Rabareli zawk a thlang chungin BJP candidate lakah turu takin a chak lovang a ti nghal. “Modi chuan tum khat chauh Chandrayaan (mission to moon) kalpui tumin hma la a, a hlawhtling nghal a. Sonia Gandhi chuan a fapa Rahul Baba chu tum sawm hnih dahsan tumin a bei tawh a, a la hlawhchham vek. Tunah pawh a tum sawm hnih pakhat nan Amethi tlanchhiat sanin Raebareli atangin nominiation a file a ni” tiin Shah chuan a sawi. Prime Minister Narendra Modi pawhin Zirtawpnia West Bengal a rally a neihnaah Rahul Gandhi a nuihsawhna tawngkam hmangin ‘Shezada’ chuan a hlauh em avangin tunah chuan Rae Bareli atangin a chuh zawk dawn ta a ti bawk a. Congress te chu sakhuana behchhan lovin reservation an kalpui intiamna ziak ngeia pe turin a pht thu a sawi a, mahse, an ngawi reng a ti bawk. “Congress te hian Dalit leh OBC quota te chu chhuhsakin an ‘jihadi’ vote bank te hnenah pek tumin Constituion thlak an tum a ni” tiin Modi chuan a sawi bawk.", "summary": "Congress-te chuan Rae Bareli seat-ah Rahul Gandhi-an candidate dawn ta a, Amethu-ah erawh Kishori Lal Sharma an candidate thung ang. Sharma hi Gandhi family tana rinawm niin tun hma zawng chuan election management lam buaipui thin a ni. Rae Bareli hian pawimawhna thuk tak neiin kum 2019 inthlanah UP-a Congress ten seat an lak awmchhun a ni a, khatah khan Sonia Gandhi chuan BJP candidate Dinesh Pratap a hneh a ni. UP bikah hian seat 80 awmah Congress chuan seat 17 an changa, an thawhpui Samajwadi chuan a la bang seat 63 an chuh thung. BJP chuan Amethi ah hian Union Minister Smriti Irani leh Rae Bareli-ah Dinesh Pratap Singh chu an dintir leh a ni. BJP te'n bei zui nghalin Rahul gandhi chuan Amethi atanga tlanchhiain Rae Bareli thlang mahse an candidate lakah turu takin a chak lovang a ti a, Modi chuan Chandrayan kalpui tumin hma a la a hlawhtling nghal a, Sonia Gandhi chuan a fapa chu dah san tumin kum sawmhnih a bei tawh a, ala hlawhchham zel an ti. Modi chuan Congress chu Dalit leh OBC quota te chhuhsakin an vote bank te hnena pek tumah leh Constitution thlak tumah a puh a ni." }, { "summarization_id": "849", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/127267", "file_name": "F_MIZO_SUM_4_5/2/25", "original_text": "Central YMA hnuaia ruihhlo dotu pawl, SRS chuan tun hnai thla li chhunga an ruihhlo mante an hal ral a; heng ruihhlo an man khawm hi Rs 1,03,31,000 man a tling. Kumin March leh June inkarah ruihhlo kaihhnawihah mi 589 an man a ni.Mizorama ruihhlo a hluar reng mai hi a ngaimawhawm a, ruihhlo ti duh kan awm chhung chu ruihhlo man tur hi chu a awm reng dawn a nih hmel. Kan ṭhalaite'n ruih tur an duh lutuk hi a manganthlak a, hnam dangin an ruih duh ngai loh damdawi leh ruihtheih chi hrang hrang kan han ti duh bik maite hi a pawi ngawt mai.Chutihlaiin ruihhlo ti turte venna atan te, ruihhlo ti ṭhinte pawhin an sim phah hial theihna turin ruihhlo do beihpui thlak hi a ngai takzet a, tun hmaa CYMA-in ruihhlo an do runpui ang kha thar thawh leh theih ni se a ziaawm ngei ang. Khatih hunlai kha chuan CYMA khan thapui thawhin ruihhlo a do a, hnatlanga thawk chhuakin ke a pen a, ruihhlo tam tak a man a, a hmunpuite tihchhiat a ni a; chutihlaiin tihfuh tawk loh deuhte pawh a lo nei ve thei ang.Ruihhlo do kawngah hian fimkhur taka kal a ṭul rualin thawm na zawk leh a boruak lian zawka chet a hun leh tawh a nih hmel a, tuna CMYA-a ruihhlo dotute kuta dah ngawt hi chu an hahin an rim em em a, an indaih lo bawk a, tun aia thawm lian zawk chhuah theih ni se a ṭha hle.Haw hawa nawr erawh thil finthlak ber a ni lo ang a, chutih rualin tuna kan kal ang ringawt hi chuan sorkar lam nghah chu a beidawnthlak ṭan tawh a, khawtlangin theihtawp chhuaha beih hi ruihhlo dona kawngah chuan a sawt hle a ni. Central YMA hnuaia ruihhlo dotu pawl, SRS chuan tun hnai thla li chhunga an ruihhlo mante an hal ral a; heng ruihhlo an man khawm hi Rs 1,03,31,000 man a tling. Kumin March leh June inkarah ruihhlo kaihhnawihah mi 589 an man a ni.Mizorama ruihhlo a hluar reng mai hi a ngaimawhawm a, ruihhlo ti duh kan awm chhung chu ruihhlo man tur hi chu a awm reng dawn a nih hmel. Kan ṭhalaite'n ruih tur an duh lutuk hi a manganthlak a, hnam dangin an ruih duh ngai loh damdawi leh ruihtheih chi hrang hrang kan han ti duh bik maite hi a pawi ngawt mai.Chutihlaiin ruihhlo ti turte venna atan te, ruihhlo ti ṭhinte pawhin an sim phah hial theihna turin ruihhlo do beihpui thlak hi a ngai takzet a, tun hmaa CYMA-in ruihhlo an do runpui ang kha thar thawh leh theih ni se a ziaawm ngei ang. Khatih hunlai kha chuan CYMA khan thapui thawhin ruihhlo a do a, hnatlanga thawk chhuakin ke a pen a, ruihhlo tam tak a man a, a hmunpuite tihchhiat a ni a; chutihlaiin tihfuh tawk loh deuhte pawh a lo nei ve thei ang.Ruihhlo do kawngah hian fimkhur taka kal a ṭul rualin thawm na zawk leh a boruak lian zawka chet a hun leh tawh a nih hmel a, tuna CMYA-a ruihhlo dotute kuta dah ngawt hi chu an hahin an rim em em a, an indaih lo bawk a, tun aia thawm lian zawk chhuah theih ni se a ṭha hle.Haw hawa nawr erawh thil finthlak ber a ni lo ang a, chutih rualin tuna kan kal ang ringawt hi chuan sorkar lam nghah chu a beidawnthlak ṭan tawh a, khawtlangin theihtawp chhuaha beih hi ruihhlo dona kawngah chuan a sawt hle a ni.", "summary": "Central YMA hnuaia ruihhlo dotu pawl, SRS chuan tun hnai thla li chhunga an ruihhlo man Rs 1,03,31,000 hu an halral a,ruihhlo kaihhnawihah mi 589 an man a ni. Mizorama ruihhlo a hluar lutuk hi a veiawm a, kan ṭhalaite'n ruih tur an duh lutuk hi a manganthlak a, hnam dangin an ruih duh ngailoh damdawi leh ruihtheih chi hrang hrang kan han ti duh bik maite hi a pawi ngawt mai. Chutihlaiin ruihhlo ti turte venna atan te, ruihhlo ti ṭhinte pawhin an sim phah hial theihna turin ruihhlo do beihpui thlak hi a ngai thar leh takzet, ruihhlo do kawngah hian fimkhur taka kal a ṭul rualin thawm na zawk leh a boruak lian zawka chet a hun leh tawh zawk, tuna CMYA-a ruihhlo dotute kuta dah ngawtloin hei aia thawm lian zawk chhuah theih ni se a ṭha hle, khawtlangin theihtawp chhuaha beih hi ruihhlo dona kawngah chuan a sawt hle a ni." }, { "summarization_id": "850", "url": "https://theaizawlpost.org/turkey-ah-recep-tayyip-erdogan-bawk/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_31.1.25", "original_text": "Recep Tayyip Erdogan chu kum nga chuhng thuneihna chang leh tura thlan tlin a ni a. Turkey president ni rei ber tawh niin a thuneihna a sawhnghet zui zel a ni. “Mipui maktaduai 85 te chakna a ni” tiin thlan tlin a nih hnuah Ankara-a mipui pungkhawm hmaah a sawi a. Inlungrualna lam erawh thupuiah a neih rin loh niin a elpui ber Kemal Kilicdaroglu chu nuihsawh zuiin hei bakah hian Kurdish leader lung in tang leh pro-LGBT policy te a nuihsawh bawk. Opposition leader chuan a chak loh thu chiang taka pawmna la sawi duh bik lo thungin “Tun hnaia inthlana felfai lo leh dik lo ber a ni,” tiin Kilicdaroglu chuan a sawi a. Rorel lai party te chuan State theihna tin a lakah an hmang tiin a sawi. President Erdogan chuan 52% vel vote hmuin mahse mipui zahve zet chuan an thlawp map lo tih a lang chiang thung. Turkey president inthlan hi a thawhkhatnaah chak zawk an awm loh avangin thawh hnihna neih a ni a, mahse, Kilicdaroglu chuan Erdogan campaign mumal leh tha tak chu a pha ngang lo a ni. Ankara khawpuia mipui pungkhawm 320,000 vel hmaah Erdogan chuan, “Tu nge chak tih lam aimahin Turkey a chak a ni,” tiin a sawi a. Inthlan chu Turkish history-a inthlan pawimawh ber pakhat tiin a sawi bawk a. A elpui ber chu sel ngalin “Bye, bye, bye, Kemal” a ti zui a, hei hi amah thlawptu tena auhla ber pakhata an neih a ni bawk. Ankara khawpuiah hian Erdogan chakna lawm turin Turkey hmun hrang hrang atangin an kalkhawm a. A thente chuan Islamic an aupuia Turksih flag te an vai bawk a. Turkey economic dinhmun chhe em em chuan hmun a luah lo hle. “Tumah riltam an awm lo, kan economy policy-ah kan lawm a, kum nga chhungin tha zawkin a kalpui ang,” tiin Erdogan thlawptu Seyhan chuan a sawi a. Turkey hian economic lamah harsatna nasa tak tawk thungin inflation chu 44% vel laia sangah a chho mek a, Turkish lira chuan dollar lakah a hniam ber lai a tawng mek bawk. Erdogan thlawptute chuan economics rilruah an dah lo, terrorist tia an sawi Kurdish te beitu a nihna chu an chhuang em em mai a ni. Pungkhawm zinga tam tak te chu Middle East leh Gulf ram atanga kalte an ni a. Erdogan chu ‘Arabs leh Muslim world thlawptu’ angin an ngai a ni. Erdogan hi Islamist leader niin sakhuana lama conservative tena a nuam leh hrehawmah pawha an thlawp bur a ni bawk. Erdogan chu leader chak tia sawiin tunlai khawvela Sultan tiin an sawi bawk. Erdogan chakna chu Russian President Vladimir Putin duhthusam niin khawvel ram hruaitu zinga Turkish leader lawmpuina thawntu hmasa ber a ni bawk a. Putin hian Erdogan a puihnaah Russian natural gas man Turkey-in a batsak $600 million pek tur pawh a hun a sawhsawnsak a ni. Erdogan hi a smart a, mipui nawlpui nen inzawmna an nei tha a, media 90% a thunun bawk. Victory speech a neihah pawh ‘Turkey a chak’ a tih rualin LGBTQ community te leh opposition te chu a bei tel nghal a ni. Erdogan-a’n kum nga chhung atana thuneihna a chan leh hnuah Turkey-ah human rights leh free speech te chu a tawmim viau zual tura ngaih a ni nghal thung a. Erdogan thlak duh mipui Turkey mipui atanga 48% vel te chu an lunghnur hle dawn a ni. Mi tam tak te chuan Turkey chu Islamist sakhua la run zualin a kal an ring nghal a, mipui nawlpui nun zalen lo zawk a nih an ring nghal bawk. Turkey chu inlungrual lo tak ni mekin economy chhe tak a nei mek bawk a, sawiseltute chuan Erdogan chuan chung harstana sutkian a nih theih nan chhanna engmah a nei lo an ti bawk. Erdogan hi Turkey thingtlang lamah chuan miretheite hmangaihtu anga ngaih a ni a, tunah erawh thil a danglam chho mai thei tih chu sawiseltute thlir dan a ni. Tun hma zawng chuan khawthlang ram te nena inlaichinna nei tha a ni a, mahse, tun hnaiah sorkar sawiseltute a vaihma danah leh a foreign policy kalpui danah sawisel a tawk nasa thung a. Syria ram a bei a, chuvang chuan European ram te a tithinur hle a, Kurdish forces te United States in a thlawp te ep zawngin Turkish sipai te a dah bawk. President atana thlan tlin a nih leh hnua a hna hautak ber tura ngaih chu economy siam that a ni thung a. Interest rate tihniam duai thei tur a duh economist a zawn chu a la hmu lo zel bawk a. Tun ang renga thil a kal a nih chuan Turkey currency Lira chuan a hlutna a paih zel dawn a, inflation rate chuan 85 per cent a hawlh thuai dawna ngaih a ni bawk. Erdogan chuan a economic policy chu a chhunzawm zel tur thu sawiin analysts tena an sawiselna te chu a hnawl hmak bawk a. Mahse, analysts te chuan Turkey chuan interest rate tihsan emaw Lira sanna tura beih chu a khawi emaw zawk zawk a zawh a ngai an ti thung.", "summary": "Recep Tayyip Erdogan chu kum nga chhung thuneihna chang leh tura thlan tlin a ni a. Turkey president ni rei ber tawh niin a thuneihna a sawhnghet zui zel a ni. \"Mipui maktaduai 85 te chakna a ni\" tiin thlan tlin a nih hnuah Ankara-a mipui pungkhawm hmaah a sawi. Opposition leader chuan a chak loh thu chiang taka pawmna la sawi duh bik loin, \"Tun hnaia inthlanna felfai lo leh dik lo ber a ni,\" tiin a sawi. President Erdogan chuan 52% vel vote a hmu. Ankara khawpuiah hian Erdogan chakna lawm turin Turkey hmun hrang hrang atangin an kalkhawm. Turkey hian economic lamah harsatna tawkin inflation chu 44% vel laia sangah a chho mek. Erdogan thlawptute chuan economics rilruah an dah lo, terrorist tia an sawi Kurdish te beitu nihna chu an chhuang em em a ni. Erdogan hi Islamist leader niin sakhuana lama conservative tena a nuam leh hrehawm pawha an thlawp bur a ni bawk. Erdogan chu leader chak tia sawiin tunlai khawvela Sultan tiin a sawi bawk. Erdogan chu Putin pawhin a lawmpui hle. Putin hian natural gas man Turkey in a batsak pek tur pawh a hun a sawhsawn sak. Erdogan hi mipui nen an inzawmna a tha a, media 90% a thunun bawk. Turkey chh inlungrual lo tak ni mekin economy chhe tak a nei mek bawk a, sawiseltute chuan Erdogan chuan chung harsatna sutkian a nih theih nan chhanna engmah a nei lo an ti. Erdogan hi thingtlang lamah chuan mirethei hmangaihtu anga ngaih a ni. Sawisel a tawhna chu Syria ram a bei a, chuvang chuan Europe ram te a tithinur a, Kurdish forces te United States in a thlawp te ep zawngin Turkish sipai te a dah bawk. President atana thlan tlin a nih hnuah hna hautak ber tura ngaih chu economy siam that a ni a, tun ang rsnga thil a kal chuan inflation rate chu 85% a hawlh mai dawn a ni. Erdogan chuan economic policy tha tak a siam angai dawn a ni." }, { "summarization_id": "851", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/123003", "file_name": "H-95/01/02/2025-Venhim ngai mipuite", "original_text": "Tun hnaiah Mizoram hmar lam khaw ṭhenkhatah hel pawlte'n khawlaiah silai an hmet puak a, mipui hnenah pawisa an khawn bawk. MNF party chuan thuchhuah siamin, Mizoram hmar tlangdunga thil thlengah hian sorkar chu ṭawngka chauh ni lo, a tak taka mipuite himna tura thawk turin an phût.Hmar tlangdunga thil thleng hi a pawiin a demawm hle mai a, mipui tiralkhel tura khaw chhunga silai hmeh puah hian nunau a tichiaiin khaw pumin a tibuai hle ang tih a chiang. Hetiang thil hi thleng nawn tawh lo se a ṭha a, hel pawlte pawhin mipui rikrap zawng khera thil tih hi chu bansan zui se a ṭha khawp mai.Hetihlai hian Mizoram police chhuanawm tak tak ni ṭhinte hi an che muang deuh niin a lang a, an awmna hmun aṭanga silai hmeh puahna hmun an pan chhung kha a rei hle niin an sawi. Hei hi thil dik a nih ngai chuan, mipuiin an mamawh hun takah police-te hi an che muang a, mipui thlamuan tura an kal dawn khan an ṭuan a ṭha tawk lo tihna a ni a, an inenfiah a ṭha hle ang.Police-te ṭangkaizia hre chiang bertu chu hmun ralṭia awm mipuite an ni ṭhin a, tun hnaia thil thlengah hi chuan police-te'n an tih tur an tirang tawk lo niin a lang a, hei hi thuneitu lam pawhin ngawih bopui lo se a ṭha khawp mai. Police an awm hi chuan mipui thla a muang ṭhin a, khawi hmunah pawh an awm theih loh avangin mamawhna hmun hi chu rang takin pan zung zung ṭhin se a duhawm hle.Mipuite hi ven­him ngai an ni a, a venghim theitu chu police-te an ni. Police-te hian vawi tam tak Mizoram mipuite hi an thlamuan tawh ṭhin a, tunah pawh hmun ralṭi bika awmte chuan anni lo chu belh tur an nei lo. Police-te hi an venhim tur mipuite ban phakah awmin ṭan la thar se, mipuiin anni lo chu belh tur an neih chuan loh avangin Police mamawhna a sang hle a ni. Tun hnaiah Mizoram hmar lam khaw ṭhenkhatah hel pawlte'n khawlaiah silai an hmet puak a, mipui hnenah pawisa an khawn bawk. MNF party chuan thuchhuah siamin, Mizoram hmar tlangdunga thil thlengah hian sorkar chu ṭawngka chauh ni lo, a tak taka mipuite himna tura thawk turin an phût.Hmar tlangdunga thil thleng hi a pawiin a demawm hle mai a, mipui tiralkhel tura khaw chhunga silai hmeh puah hian nunau a tichiaiin khaw pumin a tibuai hle ang tih a chiang. Hetiang thil hi thleng nawn tawh lo se a ṭha a, hel pawlte pawhin mipui rikrap zawng khera thil tih hi chu bansan zui se a ṭha khawp mai.Hetihlai hian Mizoram police chhuanawm tak tak ni ṭhinte hi an che muang deuh niin a lang a, an awmna hmun aṭanga silai hmeh puahna hmun an pan chhung kha a rei hle niin an sawi. Hei hi thil dik a nih ngai chuan, mipuiin an mamawh hun takah police-te hi an che muang a, mipui thlamuan tura an kal dawn khan an ṭuan a ṭha tawk lo tihna a ni a, an inenfiah a ṭha hle ang.Police-te ṭangkaizia hre chiang bertu chu hmun ralṭia awm mipuite an ni ṭhin a, tun hnaia thil thlengah hi chuan police-te'n an tih tur an tirang tawk lo niin a lang a, hei hi thuneitu lam pawhin ngawih bopui lo se a ṭha khawp mai. Police an awm hi chuan mipui thla a muang ṭhin a, khawi hmunah pawh an awm theih loh avangin mamawhna hmun hi chu rang takin pan zung zung ṭhin se a duhawm hle.Mipuite hi ven­him ngai an ni a, a venghim theitu chu police-te an ni. Police-te hian vawi tam tak Mizoram mipuite hi an thlamuan tawh ṭhin a, tunah pawh hmun ralṭi bika awmte chuan anni lo chu belh tur an nei lo. Police-te hi an venhim tur mipuite ban phakah awmin ṭan la thar se, mipuiin anni lo chu belh tur an neih chuan loh avangin Police mamawhna a sang hle a ni.", "summary": "13th February,2015 Mizoram Hmar lam khaw thenkhatah hel pawl ten khawlaiah silai an hmet puak a,mipui hnenah pawisa an khawn bawk. MNF party chuan Mizoram Hmar tlangdunga thil thlengah sawrkar chu tawngka chauh ni lo,a tak taka mipuite himna tur thawk turin an phut. Mizoram hmar tlangdunga thil thleng hian mipui a tiralṭi a;chutihrualin,an thlamuanpui ber policete chu an che muang deuh niin a lang.Mipuite thlamuan turin an rang tawk lo a,mipuite hian police ah bak thlamuanna an neih loh avang hian an venhim tur mipuite ban phakah awmin tan la thar se a duhawm hle." }, { "summarization_id": "852", "url": "https://theaizawlpost.org/budget-pharh-tur-chhinchhiahtlak-dawn-president-drouopadi-murmu/", "file_name": "SMizo_14_17-02", "original_text": "India mipuite chuan Modi sorkar chu term thumna chelh turin hneh takin an thlang tling a ni, tiin President Droupadi Murmu chuan Parliament joint sitting-ah a sawi. President chuan Jammu and Kashmir mipuite hnenah pawh tun hnaia Lok Sabha inthlanna neihah vote an thlak that avangin lawmthu a hrilh bawk a. Election Commission-in khawvela democratic exercise lian ber hlawhtling taka an kalpui avangin lawmthu a sawi bawk. MP tharte lawmpuina a sawiah Murmu chuan India mipui te aiawhin an mawhphurhna an hlen a beisei thu a sawi a. “Tun inthlanah Jammu and Kashmir atangin thil lawmawm tak a chhuak a ni. Kum sawm tam voting records te chu khumin a awm,” a ti a. “Tun hnai kum sawm li chhungin Kashmir-ah strikes leh shutdown te avangin vote tlemte chauh a tla thin a. India hmelmate chuan vote tlachhia chu global stage-ah Jammu and Kahsmir mipuite opinion a ni tiin an thehdarh thin. Tunah erawh chutiang mite thil sawi chu Jammu and Kashmir mipui ten an phutawkin an chhang ta a ni,” tiin a sawi. Murmu chuan khawvelin kum 2024 inthlan chu an sawi nasa a ti a. “Khawvelin Indians ten sorkar ngelnghet tak a tum thumna atan an thlang tih an hmu a ni,” a ti a. “Chu chu kum sawmruk hnua a thlen leh chauhna a ni a. Mipui ten ka sorkarah a tum thum nan rinna an nghat a ni. India mipuite chuan ka sorkar-ah chauh an duhte tihhlawhtlinin a awm tih an hria a ni” tiin a sawi. “Ka sorkarin kum 10 chhunga service leh governance tha tak a kalpui nemnghehna a ni,” tiin President chuan a sawi bawk. -- Advertisement -- ‘Emergency kha Constitution beihna leh chapter thim ber a ni’ President Murmu chuan kum 1975 a Emergency puan kha ‘constitution beihna leh hun thim ber a ni’ tia sawiin khang thil duhawm lo tak karah India chuan hnehna a chang chho zui a ni, a ti. Constitution siam a nih lai khan khawvela thiltithei ten India chu a hlawhchham an beisei a. Constitution hman a nih hnuah pawh Constitution beihna nasa tak a thleng a ni, tiin a sawi bawk a. “Vawiin 27th June ah hian June 25, 1975 a Emergency puan khan Constitution beihna hun thim ber a ni. Ram pum a thinrim a. Mahse, ram chuan chhung harsatna te chu a paltlang a ni,” tiin a sawi bawk. President-in Emergency chungchang a sawi lai hian opposition member-te ah bengchheng siam an awm thung a. Mahse, Murmu chuan leader hminghmerha sawi a nei lo thung. Budget thar pharh turah hmalakna liantham tak a awm dawn tiin President chuan a sawi bawk a. Parliament session neih lehah Budget pharh ni dawnin budget chu hmathlir tha tana document pawimawh a ni ang tiin a sawi bawk. “Budget-ah major economic leh social deicsion lian tham a awm ang a, chhinchhiah tlak tak tak hmalakna a awm dawn a ni. Mipuite duhdan phuhruk nan reforms chak taka kalpui a ni ang,” tiin a sawi bawk. A sorkar chuan State te chu investment thilah hrisel takin intlansiak se a duh a ti a. “Chu chu competitive-cooperative federalism spirit a ni,” tiin a sawi bawk.", "summary": "India mipuite chuan Modi sorkar chu term thumna chelh turin hneh takin an thlang tling ani, tiin President Draupadi Murmu chuan Parliament Joint sitting-ah a sawi. Jammu & Kashmir pawh kum tam tak strikes leh shutdown vanga vote a tlak that loh thin hnu ah vote a tla tha hle ani ati. MP tharte lawmpuina sawiin an mawhphurhnate an hlen a beisei thu a sawi bawk. Mipuite'n BJP sorkarah an duhte tihhlawhtlin in a awm tih an hria a, kum 10 chhunga service leh governance tha tak a kalpui nemnghehna a ni a ti. India ram in Constitution a duan lai khan khawvel ram hrang hrang te'n a hlawhchham an beisei a, hman anih hnu ah pawh beihna nasa tak tawkin 1975-a Emergency-an puan chu hun harsa ber lai ani a ti. Parliament lehpek ah budget phak ani ang a, hmalakna liantham tak te, economic leh social decision leh reforms chak tak a kalpui ani ang a ti." }, { "summarization_id": "853", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/30539", "file_name": "SMizo_65_10-02", "original_text": "Lungsen, Lunglei district-ah tun hnaiah vawk pûl hri a leng a, vawk 90 chuang an thi tawh. Sorkar mithiamte'n vawk thih chhan hi an chhui mek a, tun thleng hian eng vanga thi nge an nih finfiah theih a la ni lo.Mizoramah vawk pul hri a khat tawkin a leng ṭhin a, heng vawk pul hri hi a reh ve leh mai ṭhin a, chutih rualin a khat tawkin khawi hmun hmunah emaw hian vawk pul hri hi a leng deuh reng a ni. Vawk pul hri len chhan hi hriat fiah mang loha lo reh ve leh maite a awm a, eng hri ber nge a nih finfiah lohte a awm ṭhin.Tun hnaiah vawk vulh lamah sorkarin ṭan a la nasa a, mimal pawhin eizawnna ṭha a ni tih hriain vawk vulh lamah ṭan an la nasa hle. Thingtlang lamin eizawnna tak taka an hman piah lamah khawpui lama mihausa zawkte pawhin a hlawm lianin vawk hi an vulh nasa chho ṭan hle a ni.Mizote sa ngainat ber chu vawksa a ni mai thei a, khawpui hmun ṭhenkhatah phei chuan kilogram khat hi Rs 450-in an hralh tawh a, hei hian eizawnna ṭha tak a ni tawh tih a tichiang a; vawk note chi ṭha deuh phei chu Rs 7,000 leh a aia toin an hralh hial tawh bawk a ni.Hetiang a nihlai taka vawk pul hri a leng hi a pawi a, hei hian nghawng ṭha lo tak a nei chhunzawm ang tih a hlauhawm avangin sorkar lam leh mithiamte'n ṭan an lak ran a ngai ta a ni. Inven dan thiam tur pawhin a natna hriat chhuah hmasak hi thil pawimawh a ni a, theihtawp chhuahin ṭan la se, Mizoram hmun danga a darh tur ven theih dan zawng chungin sorkarin ṭan la zel rawh se. Lungsen, Lunglei district-ah tun hnaiah vawk pûl hri a leng a, vawk 90 chuang an thi tawh. Sorkar mithiamte'n vawk thih chhan hi an chhui mek a, tun thleng hian eng vanga thi nge an nih finfiah theih a la ni lo.Mizoramah vawk pul hri a khat tawkin a leng ṭhin a, heng vawk pul hri hi a reh ve leh mai ṭhin a, chutih rualin a khat tawkin khawi hmun hmunah emaw hian vawk pul hri hi a leng deuh reng a ni. Vawk pul hri len chhan hi hriat fiah mang loha lo reh ve leh maite a awm a, eng hri ber nge a nih finfiah lohte a awm ṭhin.Tun hnaiah vawk vulh lamah sorkarin ṭan a la nasa a, mimal pawhin eizawnna ṭha a ni tih hriain vawk vulh lamah ṭan an la nasa hle. Thingtlang lamin eizawnna tak taka an hman piah lamah khawpui lama mihausa zawkte pawhin a hlawm lianin vawk hi an vulh nasa chho ṭan hle a ni.Mizote sa ngainat ber chu vawksa a ni mai thei a, khawpui hmun ṭhenkhatah phei chuan kilogram khat hi Rs 450-in an hralh tawh a, hei hian eizawnna ṭha tak a ni tawh tih a tichiang a; vawk note chi ṭha deuh phei chu Rs 7,000 leh a aia toin an hralh hial tawh bawk a ni.Hetiang a nihlai taka vawk pul hri a leng hi a pawi a, hei hian nghawng ṭha lo tak a nei chhunzawm ang tih a hlauhawm avangin sorkar lam leh mithiamte'n ṭan an lak ran a ngai ta a ni. Inven dan thiam tur pawhin a natna hriat chhuah hmasak hi thil pawimawh a ni a, theihtawp chhuahin ṭan la se, Mizoram hmun danga a darh tur ven theih dan zawng chungin sorkarin ṭan la zel rawh se.", "summary": "Vawk pul hri avangin Lungsen, Lunglei District-ah vawk 90 chuang an thi tawh. Sorkar mithiamte'n vawk thih chhan hi an chhui mek a, tun thleng hian a chhan mumal tak hriat ala ni lo. Mizoram ah vawk vulh a eizawng kan tam hle a, vawksa ngaina hnam kan nih avangin vawksa man leh vawk note man pawh a sang thin hle a, mi tamtak in eizawnna ber atan pawh an hmang a ni. Hetiang a nih lai a a chhan mumal pawh hriat nilo a vawk a thi ringawt mai hi sorkar te'n hma la vat se, a hri a darh zel loh nan a inven dan leh enkawl dan te pawh inhrilh hriat vat nise a tha ang." }, { "summarization_id": "854", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6300", "file_name": "H-53-28/01/2025-CESJ_in_court_ah_an_thlen.txt", "original_text": "CESJ-in court-a thlen an tum Mizoram NewsCESJ-in court-a thlen an tum admin 20-Nov-2024 11:39 AM Centre for Environment and Social Justice (CESJ) Mizoram chuan thuchhuah siamin, 'Mizo society-a thleng tura kan duh loh ber hmeichhe awm nem zawk hmeithai a in aṭanga hnuh chhuah a nih mai bakah a in ṭhiah sak a nih chungchangah Seling khua panin hma kan la nghal,' an ti. CESJ tarlan danin, hmeithai ṭap thawmin Mizoram mipui a au eih a, an hriat rualin vawiin (20.11.2024) hian Working Chairman Vanramchhuangi (Ruatfela Nu), General Secretary VL Thlamuanpuia bakah Adviser Dr. Vanramliana (PUC) te bakah member ṭhahnem tak an kal nghal. Seling NGO/VC te nên VC House-ah meeting pawimawh tak an nei. He thil thlenga inhnamhnawih zawng zawng, in ṭhiah sak anihna tura order pe tute thlengin leh dan palzûttu, in ṭhiahna order an dil pawha Seling khaw mipui NGO-te hmaa order copy pêk tur pawh nei lo chunga in ṭhiattute thlengin, dan anga hremna na tak an hmuh ngeih theihna tûrin CESJ chuan na takin hma ala ngei dawn a ni tih Mizoram mipuite an hriattîr. He thila inhnamhnawih zawng zawng hian dan an bawhchhiatna a len em vangin court sang zawk beng athlen theih nân CESJ-in hma ala ngei ang, an ti.", "summary": "Selinga hmeithai in thiahsak a nih chungchangah ni 20.11.2024 khan Working Chairman Vanramchhuangi, General Secretary VL.Thlamuanpuia bakah Adviser Dr.Vanramliana (PUC) te bakah member thahnem tak chuan Seling lam chu an pan nghal vat a.Seling NGO/VC te nen VC House-ah meeting pawimawh tak an nei nghal,in thiahna order an dil pawhin Seling khaw mipui NGO-te hmaah order copy pek tur an neih loh avangin,dan palzuttute lakah hremna a awm ngei theih nan CESJ in na takin hma a la ngei ngei dawn." }, { "summarization_id": "855", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6324", "file_name": "H-55-28/01/2025- Thenzawlah in an kalh sak", "original_text": "Thenzawlah in an kalh sak Mizoram NewsThenzawlah in an kalh sak admin 22-Nov-2024 10:24 AM All NGO, Thenzawl chuan nimin (21.11.2024) khan an khuaa chhungkaw pakhat chu ruihhlo kaihhnawiha an chenna in an kalh sak. Hemite chhungkaw chungchangah hian ni 12.11.2024 khan thuchhuah an lo siam tawh. All NGO, Thenzawl hian in an kalh sak takte gate-ah thil tarin, an thil tarah chuan 'Khawtlang duh loh ruihhlo man sak avangin he in hi khawtlangin a kalhsak a ni' tih a in ziak. All NGO, Thenzawl thuchhuah (a ngai ngaiin) : Ni 8 November, 2024 (Zirtawpni) zan khan Thenzawl khawchhunga NGO hrang hrangte, khawtlang hruaitute leh Ruihhlo Do Pawl hrang hrang te chuan Joint YMA Hall, Bazar Vengah Joint meeting neiin, Thenzawl khaw mi leh sa, Pu Gospel Lalruatfela H/o Pi Evi Lalramhluni te nupa, Venghlun a chengte damdawi (No 4) ni 3 november, 2024 a hawng 37 mansak te chungchang ngaihtuah a ni a. Ruihhlo an lo tih/zawrh tawh dan te thlirin hetiang hian an chungah thuthlukna siam a ni :-1. Evi Lalramhluni hi kum 2015 khan Ruihhlo man sak a ni a, Warning te pek anih hnuah a tih chhunzawm zel avangin YMA Field Veng Branch atangin hnawhchhuah a lo ni tawh.2. Kum 2016 khan Ruihhlo man sak anih leh avangin YMA Vengthlang Branch atangin hnawhchhuah a ni leh bawk.3. Hemi hnu hian ruihhlo a khawih chhunzawm zel a ni tih hriat a ni a, kut man tak awm lovin YMΑ Venghlun Branch-ah an khawsa chhunzawm.4. Kum 2022 May thla khan Gospel Lalruatfela leh Evi Lalramhluni te nupa hi Ruihhlo (No 4) man sak leh niin, thuneitu te hnenah hlan an ni.5. Kurm 2022 July thla khan Gospel Lalruatfela leh Evi Lalramhluni te nupa hi Ruihhlo (No 4) man sak leh niin, thuneitu te hnenah bawk hlan leh an ni.6. Hemi hnu hian Ruihhlo khawih/zawrh hi an sim tura ngaih a nih laiin, an ti tam tial tial a, Mizoram pum huap pawha Ruihhlo Damdawi (No 4) khawih/zuar lian pawl an lo ni hman reng tawh.7. January ni 2, 2024 khan Gospel Lalruatfela leh Evi Lalramhluni te nupa hi Ruihhlo Damdawi (No 4) man sak leh niin, thuneitu te hnenah hlan leh an ni.8. September ni 26, 2024 khan Gospel Lalruatfela leh Evi Lalramhluni te nupa hnen atangin Ruihhlo Damdawi (No 4) leh Sap Zu leh Beer thahnem tak man sak leh an ni a, thuneitu te hnenah hlan an ni.9. November ni 3, 2024 khan Gospel Lalruatfela leh Evi Lalramhluni te nupa hnen atangin Ruihhlo Damdawi (No 4) hawng 37 man sak leh an ni a, thuneitute hnenah hlan nghal an ni. Hetiang hi a lo nih tawh avangin Thenzawl khawtlangah Ruihhlo nasa taka tidarh a, zuartu lian tak an ni leh thuneitu te hnena hlan an ni chung pawh a, sim theihlo leh Thenzawl khua ti tâwp zui zeltu an nih avang hian Thenzawl All NGO leh Veng hrang hrang Ruihhlo Do Pawl leh khawtlang hruaitute kal khawm chuan ngun taka an chungchang a ngaihtuah hnuin Thenzawl khawchhung a awm zui zel tawh lo tur leh ni 20 november, 2024 (nilaini) ral hma ngei a Thenzawl khua chhuahsan tura tih an ni. Joint Meeting thu zahlo leh ngai pawimawh lo va an awmzui zel anih chuan All NGO leh Veng hrang hrang Ruihhlo Do Pawl te leh khawtlang hruaituten a tul dan ang zelin hmalak zui zel tur ani.", "summary": "ALL NGO,Thenzawlte chuan ni 21.11.2024 khan Gospel Lalruatfela h/o Evi Lalramhlunite nupa chu, Thenzawl khawtlangah ruihhlo nasa taka thehdarh a,thuneitute hnena hlan an ni chung pawha an thiltih an ban san duh loh avangin an chenna in an kalh sak.Thenzawl khawchhunga awm zui zel tawh lo tur leh ni 20 November,2024 ral hma ngeiin Thenzawl khua chhuahsan tura tih an ni. Ruihhlo zawrh an bansan duh loh avangin kum 2015,2016,2022 (May,July),2024(January,September,November)-ah hian ruihhlo mansak an nih avangin veng chhung hrang hrang atangin hnawhchhuah an lo tawk tawh bawk." }, { "summarization_id": "856", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6332", "file_name": "H-74-29/01/2025-Home Ministerin thil chi thum a tlawh", "original_text": "Home Minister-in thil chi thum a tlawh Mizoram NewsHome Minister-in thil chi thum a tlawh admin 23-Nov-2024 05:13 PM Home Minister K Sapdanga chuan vawiin (23.11.2024) chhun khan Champhai District Jail, Zokhawthar Police Station leh Land & Custom building sak tharte a tlawha. Hmun hrang hrangah a tlawhnaah thu sawiin Home Minister chuan, 'Kan state chhunga jail hrang hrangah jail chhunga awm tur zat aia tam kan awm deuh vek a, mihring kan pung chho zel a, sualnate pawh a pung ve zel. Jail-a lut kan tam telh telh bawk a, kan ram mihring cheng zat nena khaikhin chuan jail tang kan thahnem hle a, hei hi thil pawi tak a ni. Kan police-te leh tlawmngai pawlten theih tawp an chhuah zel anga hmasawnna hmuh zek kan inbeisei a ni. Ruihhlo laka fihlim lo police awmte hian nghawng a neih thui zia kan hriat a tul a, kan enkawl ram tan tan la thar theuh turin kan police-te pawh ka sawm a ni,' a ti. Mi thenkhatten jail atang hian a tha zawnga thil zir chhuah an neih laiin thenkhat erawh chuan an jail tan puite hnen atangin thil tha lo thiam belhte an nei thin tih sawiin K Sapdanga chuan, 'Jail-a hnathawktute pawhin tan kan lak thar a tul hle a, mihring nun siam thatna hmun tak taka chhuah turin taima takin kan enkawlte i vil ang u. Mi thahnemngai, pawn lam atanga Pathian thu hril tute, sorkar department dang dangten jail tangte hnena thiam thil an zirtir thinte hi a hlut zia hriain jail tang-te pawhin lo chhawr tangkai zel se ka duh a ni,' tiin Champhai District Jail a tlawhnaah SASCI Part IV atangin jail sak that a nih tur thu a sawi.", "summary": "Home Minister K.Sapdanga chuan ni 23.11.2024 khan Champhai District Jail,Zokhawthar Police Station leh Land & Custom building sak thar a tlawh.K.Sapdanga chuan jail-a mihring leng bak aia tam kan inhnawh lut a,police-awm danin nghawng a neih thuiziate sawiin,jail atanga thil tha zawk an zir chhuah theih nan jail-a hnathawktute pawh ṭan la thar turin a sawm tak meuh meuh a.Champhai District Jail-a tlawhnaah hian SASCI Part IV atangin jail sak that a nih tur thu a sawi bawk." }, { "summarization_id": "857", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6102", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_2", "original_text": "ZPM-in lawmthu an sawi Mizoram NewsZPM-in lawmthu an sawi admin 01-Nov-2024 02:09 PM ZPM chuan thuchhuah siamin, Mizoram Sorkar chuan hunpui lawm nana halpuah leh halmawi hman thin chuan mipuite tan harsatna nasa tak a thlen thin avangin a khap tih tarlangin, 'He thuchhuah zawma halpuah leh halmawi tel loa Diwali hmangtute hnenah lawmthu kan sawi,' tiin hmalatu Home Minister K Sapdanga leh Home Department-a thawktute chungah pawh an lawmthu an tarlamg. Halpuah leh halmawi hi sakhuana hunpui lawm nan hman thin a ni tih tarlangin ZPM chuan, \"Kumhlui thlah nan leh kumthar lawm nan pawh uar taka hal thin a ni. Hei hian mipuite tan harsatna tam tak a thlen a, damlote tan phurrit siamtu a ni a, hriselna atan nghawng tha lo tak neiin nausen, thalai, puitling, tar leh upate tan kawng hrang hrangin hriselna kawngah harsatna a thlen a ni. Halpuah leh halmawi avang hian ran pul hri a leng fo thin. Tin lung tha lote tan harsatna nasa tak a thlen bakah boruak a tichhia a, bengchheng (noise pollution) nasa tak siamin sum leh pai tam tak a luangral thin a ni. Halpuah leh halmawi hian thil tha thlen a neih loh avang leh nghawng thalo hlir a neih avangin kalphung thar mipui sorkar chuan a ngaimawh hle a, mipuiten thla muang taka hunpui an hman theihna turin Halpuah leh halmawi khapna thuchhuah hi a siam ta a ni. ZPM chuan sorkarin thuchhuah a siam hnua Diwali lawmtuten sorkar thuchhuak zah takin an zawm nia tarlangin, 'Thil lawmawm tak a ni,' tiin Krismas leh kumthar lawmtute pawh sorkar thuchhuah leh ngenna hi zawm ve ngei turin an beisei.", "summary": "ZPM-in Lawmthu An Sawi ZPM chuan, Mizoram Sorkarin hunpui lawm nana halpuah leh halmawi an hman thin chuan mipuite tan harsatna nasa tak a thlen thin avangin a khap tih tarlangin, 'He thuchhuah zawma halpuah leh halmawi tel loa Diwali hmangtute hnenah lawmthu kan sawi,' tiin thuchhuah an siam. Halpuah leh Halmawi te hi hunpui lawmna entirna a ni tih an hria a, mahse heng avang hian chhiatna tam tak a thleng ṭhin a, hengte hi Kalphungthar Sorkar chuan a duh lo a ni tiin thuchhuah hi an siam ta a ni. Thuchhuah an siam hnuin Diwali lawmtute pawhin an zahsak chu lawmawm an ti hle." }, { "summarization_id": "858", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6321", "file_name": "H-57-28/02025-Aizawl sahuana savawm a la dam", "original_text": "Aizawl Sahuan savawm a la dam? Mizoram NewsAizawl Sahuan savawm a la dam? admin 21-Nov-2024 09:32 PM Ni 1.4. 2024 zinga Aizawl Sahuana an dahna atanga savawm chhuak chu a la dam nia hriat a ni a, Environment Forest & Climate Change (EF&CC) Department chuan la ngaihven reng mah se, a hma ang chuan an zawng tawh lo. EF&CC Department atanga thudawn danin, savawm hi a hnuhma Aizawl Sahuan chhehvelah hmuh tur a la awm zeuh zeuh a, an hmuh hnu hnun ber chu ni 19.11.2024 kha a ni. Tunhma angin a zawn hna thawh ni tawh lo mah se, savawm awhna thangte chu Aizawl Sahuan leh a chheh velah kam reng a la ni tho. Mi tam takin Khamranga savawm kutbawr ni ngeia hriat ui pakhatin ni 18.11.2024 chawhnu lama khawlaia a put chhuah chu Aizawl Sahuana savawm hi a ni ring mah se, EF&CC Department chuan a ring lo. A chhan chu ni 19.11.2024 ah pawh a hnuhma an la hmuh vang a ni. Tarlan tawh angin, ni 18.11.24 chawhnu lama Khamrang VC hnen atanga savawm kutbawr ni ngeia hriat uiin khawlaia a put chhuah thu report an dawn bawhzuii Kawnpui Forest Range RO leh a staff-te'n savawm kaptu ni ngeia hriat an man. Kawnpui Forest Range RO leh a staff-te hian an report dawn hi chhuizuiin savawm kutbawr ni ngeia hriat hi Khamrang Railway Station bungraw veng a duty Vanlalrawna, Khamrang School Vengin 17.11. 2024-a savawm ( Asiatic Black Bear) a kah kutbawr ngei nia hriat a ni. Investigation tih tul leh tih theih ang ang an tih hnuah, amah Vanlalrawna, Khamrang hi nimin (20/11/2024) khan CJM, Kolasib District Court-ah hruaiin, criminal complaint thehluh a ni. Savawm kaptua puh hi District Jail, Kolasibah dah luh nghal a ni. Asiatic Black Bear, ( _Ursus tibetanus_ ) hi WPA, 1972 (as amended in 2022)-ah Schedule I ramsa niin, heng ramsate humhalhna dan bawhchhetu chu kum thum aia tlem lo jail tantir leh Rs 25,000 chawitira hrem theih an ni.", "summary": "Ni 1.4.2024 zinga Aizawla sahuan atanga Savawm chhuak chu a la dam ni a hriat a ni.EF&CC atanga thudawn danin,ni 19.11.2024 kha a hnuhma hmuh hnuhnun ber a ni.Mi tam takin Khamranga Savawm kutbawr ni ngeia hriat ui pakhatin ni 18.11.2024-a khawlaia a put chhuah chu Aizawl Sahuana Savawm hi a nih ring mah se,EF&CC Department chuan an ring lo.Kawnpui Forest Range RO leh a staff ten Khamrang VC hnen atanga an report dawn bawhzuiin, uiin a put Savawm kutthlaktu ni ngeia hriat Vanlalrawna,Khamrang chu ni 20.11.2024 khan CJM,Kolasib District Court-ah hruai niin, criminal complaint thehluh a ni a, Vanlalrawna hi District Jail,Kolasibah dah luh nghal a ni." }, { "summarization_id": "859", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/10/hun-tiam-chhunga-assam-police-in-mizo.html", "file_name": "F_MIZO_SUM_5_21/2/25", "original_text": "Aizawl | October 30, 2021:Tlangval Laldintluanga Ralte, 1st IR Battalion Bairabi Police Station-a post chu Masjit (Mosolman Biak In) Zophaia a duty lai Assam Police ten Ramnathpur Police Station-ah hruaithlain tun thleng hian an la rawn chhuah chho leh lo va. Nizan lam  atangin Bairabi Police Station O.C leh a staff te Ramnathpur lamah tun thlengin an la awm mek.MZP Sub - Headquarters, Bairabi thuchhuah chuan, \"Ramnathpur-a an awm laia hmalak hnan kan duh loh avangin Tv Laldintluanga Ralte hi vawiin tlai Dar 4:00 P.M hmaa an rawn hruai haw thei dawn lo a nih chuan kan O.C leh a Staff te pawh lo haw chho turin kan ngen.\" tiin an tarlang.MZP Headquarters, Kolasib pawhin MZP Sub - Headquarters, Bairabi hi an hnuaia sub - headquarters an nih angin an  thlawp a, chutih rual chuan MZP Headquarters, Kolasib hnuaia MZP sub - headquarters leh branch te chu a ṭul anga hma la thei tura lo inring turin an hriattir a ni.MZP Sub - Headquarters, Bairabi chuan, \"Hun tiam chhung vawiin October 30/10/2021 (Inrinni) Dar 4:00 P.M ral hmaa Tv Laldintluanga Ralte hi Assam Police ten an rawn chhuah lo a nih chuan tiam chin awm lovin Bairabi kawng atanga Mizoram-a vai motor lut leh chhuak tur dan a ni dawn a, hei bakah hian hnam dang, vai, Bairabi khawchhungah pawn chhuak lo turin kan inhriattir a ; MZP chuan tiam chin awm lovin Vai Curfew a puang a ni tih lo hre turin khawtlang mipuite kan inhriattir a ni.\" an ti.MZP Bairabi thuchhuahin a tarlan danin, \"Tv Laldintluanga Ralte hi Masjit (Mosolman Biak In) veng turin Ni 29/10/2021 (Zirtawpni) dar 9:00 A.M a tang khan a duty post hi a luah a, a chhan pawh hriat loh leh duty lai hetia Assam Police-in an man ringawt hi MZP Sub-Hqrs, Bairabi chuan kan hrethiam lo hle a, Mizo min zah lohnaah kan ngai a, Tv Laldintluanga hi Assam Police ten an rawn chhuah hma chu MZP chuan a tul angin hma a la zel dawn a ni.\"MZP Sub - Headquarters, Bairabi chuan, \"Tv Zodintluanga Ralte, boruak avanga Mizoram Police leh Assam Police ten Joint Duty an neihna hmun pakhatah Mizoram Police te duty ngam lo ni awm ang zia zanga nizan atanga an duty post an luah lum lo pawh hi hriatthiam a har kan ti,\" an ti a.\"kan sorkar hian a sipai te duty na tur a tihah huaisen taka duty chhunzawm tira khawtlang mipui himna leh thlamuanna min thlen zel turin kan ngen nghal bawk a ni.\" tiin thuchhuah an siam chuan a tarlang.MZP chuan, Zophai, (Inner Line Reserve Forest 509 Sq. Miles) huam chhunga Assam Police leh Forest Department te an duh duh hunah lokal a, thing leh maute an rawn vat thlu thin te hi kan sorkar hian bengkhawn a, Mizoram Police te Patrolling a tam thei ang ber neih tir ve thin turin an ngen bawk a ni.MZP Sub-Hqrs, Bairabi hmalakna turah Bairabi khawtlang mipui a bik takin thalaite tawiawm vek turin a sawm.*TV LALDINTLUANGA 1st IR BATTALION, ASSAM POLICE TEN AN CHHUAH HMA CHU VAI MOTOR DAN A NIH BAKAH, BAIRABI KHAWCHHUNGAH VAI CURFEW PUAN A NI DAWN.**MZP SUB-HQRS, BAIRABI EMERGENCY COMMITTEE THUCHHUAK*```Ni 30/10/2021 (Inrinni)```1. Tv Laldintluanga Ralte, 1st IR Battalion Bairabi Police Station-a post chu Masjit (Mosolman Biak In) Zophaia a duty lai Assam Police ten Ramnathpur Police Station-ah hruaithlain tun thleng hian an la rawn chhuah chho leh lo va. Nizan lam  atangin Bairabi Police Station O.C leh a staff te Ramnathpur lamah tun thlengin an la awm mek a, Ramnathpur-a an awm laia hmalak hnan kan duh loh avangin Tv Laldintluanga Ralte hi vawiin tlai Dar 4:00 P.M hmaa an rawn hruai haw thei dawn lo a nih chuan kan O.C leh a Staff te pawh lo haw chho turin kan ngen.*Hun tiam chhung vawiin Ni 30/10/2021 (Inrinni) Dar 4:00 P.M ral hmaa Tv Laldintluanga Ralte hi Assam Police ten an rawn chhuah lo a nih chuan tiam chin awm lovin Bairabi kawng atanga Mizoram-a vai motor lut leh chhuak tur dan a ni dawn a, hei bakah hian hnam dang, vai, Bairabi khawchhungah pawn chhuak lo turin kan inhriattir a ; MZP chuan tiam chin awm lovin Vai Curfew a puang a ni tih lo hre turin khawtlang mipuite kan inhriattir a ni.*```Tv Laldintluanga Ralte hi Masjit (Mosolman Biak In) veng turin Ni 29/10/2021 (Zirtawpni) dar 9:00 A.M a tang khan a duty post hi a luah a, a chhan pawh hriat loh leh duty lai hetia Assam Police-in an man ringawt hi MZP Sub-Hqrs, Bairabi chuan kan hrethiam lo hle a, Mizo min zah lohnaah kan ngai a, Tv Laldintluanga hi Assam Police ten an rawn chhuah hma chu MZP chuan a tul angin hma a la zel dawn a ni.```*2. Tv Zodintluanga Ralte, boruak avanga Mizoram Police leh Assam Police ten Joint Duty an neihna hmun pakhatah Mizoram Police te duty ngam lo ni awm ang zia zanga nizan atanga an duty post an luah lum lo pawh hi hriatthiam a har kan ti a, kan sorkar hian a sipai te duty na tur a tihah huaisen taka duty chhunzawm tira khawtlang mipui himna leh thlamuanna min thlen zel turin kan ngen nghal bawk a ni.**3. Zophai, (Inner Line Reserve Forest 509 Sq. Miles) huam chhunga Assam Police leh Forest Department te an duh duh hunah lokal a, thing leh maute an rawn vat thlu thin te hi kan sorkar hian bengkhawn a, Mizoram Police te Patrolling a tam thei ang ber neih tir ve thin turin kan ngen bawk a ni.**MZP Sub-Hqrs, Bairabi hmalakna turah Bairabi khawtlang mipui a bik takin thalaite min tawiawm vek turin kan sawm a che u.*```Tanrual hi chakna```*Sd/-**(LALRAMZAUVA)**Secretary**MZP Sub-Hqrs, Bairabi*", "summary": "Tlangval Laldintluanga Ralte,1st IR Battalion Bairabi Police Station-a post chu Masjit (Mosolman Biak In) Zophaia a duty lai Assam Police-ten Ramnathpur Police Station-a hruai thlak chu an la rawn chhuahloh avangin Bairabi Police Station O.C leh a staff-te Ramnathpur lamah tun thlengin an la awm mek. MZP Sub - Headquarters, Bairabi chuan October 30 (Inrinni) tlai dar 4 ral hmaa Laldintluanga hi Assam Police ten an rawn chhuahlo a nih chuan tiam chin awmlovin Bairabi kawng atanga Mizoram-a vai motor lut leh chhuak tur dan a nih dawn bakah hnam dang,vai, Bairabi khawchhungah pawn chhuaklo turin an inhriattir. MZP Bairabi chuan hetia Assam Police ten Laldintluanga an man ringawt hi hriatthiam har an ti a, Mizo min zah lohnaah, Assam police ten Laldintluanga hi an chhuah hma chu MZP chuan a tul anga hma a la zel dawn thu an sawi a, kan Sorkar hian a sipai te duty-na tur a tihah huaisen taka duty chhunzawm tira khawtlang mipui himna leh thlamuanna thlen zel turin an ngen nghal bawk. MZP chuan Zophai(Inner Line Reserve Forest 509 Sq. Miles) huam chhunga Assam Police leh Forest Department-te an duh duh huna thing leh maute an rawn vat thlu thin te hi kan Sorkar hian bengkhawn a, Mizoram Police-te Patrolling a tam thei ang ber neih tir thin turin an ngen bawk a, MZP Sub-Hqrs, Bairabi hmalakna turah Bairabi khawtlang mipui a bik takin thalaite tawiawm vek turin a sawm." }, { "summarization_id": "860", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/07/amc-total-lockdown-kalpui-mek-august-7.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_18.2.25", "original_text": "Aizawl | July 31, 2021:Vawiina Health Minister Dr. R. Lalthangliana hova Mizorama COVID-19 hripui leng mek dinhmun thlira thukhawm chuan Aizawl Municipal Corporation (AMC) huam chhunga Total Lockdown kalpui mek chu kar khat dang (August ni 7, 2021 zanlai dar 12 thleng) pawhsei an rel.Hemi hun chhunga inkaihhruaina dan leh AMC area pawn lama kalpui dan tur chu State Executive Committee on State Disaster Management Authority in an ruahman ang.Vawiina thukhawm chuan Mizoram dinhmun leh a bik takin Aizawl dinhmun an thlirin hri leng inkaichhawnna in a vawr tawp a thlen mek laia inthlahdul chu a rem rih loah an ngai a, hetih rual hian sample test runpui neih mek pawh ngawrh taka kalpui chhunzawm tha an ti a ni. Meeting-ah hian sawrkar laipui lama H&FW Ministry hotute chuan sample test zat atanga hri inkaichhawnna (positivity rate) 10 % (za ah sawm) aia sang a nihna district ah chuan khauh taka inkaihhruaina kalpui tur a ni tih an sawi thu tarlan a ni bawk a ni.Mizoram Police Aizawl khawpui huam chhunga duty te chu ramri lamah thawn thlak deuh vek an nih avangin Total Lockdown kalpui chhunzawm chhung hian LLTF te leh YMA te chu theihtawp chhuaha ngawrh taka duty chhunzawm tura ngen an ni a, kan zavaia kan him tlanna tura ruahman a nih vangin mipuite chu karkhat dang lo insangmar leh hram hram tura ngenin, COVID Appropriate Behaviour zawm chunga sawrkar ruahmanna te tha taka thlawp turin an ngen bawk a ni.Dr. R. Lalthangliana chuan ICMR hotute hnenah RTPCR test kit leh a bawlhlote Mizoram tana rawn pe leh tura a ngen thu sawiin, ICMR lam chuan RTPCR Test kit 20000 bakah a bawlhlo Viral transport Medium (VTM) leh rna Extraction Kit 20000 ve ve, a vaiin cheng vaibelchhe 5 man hu vel chu a thlawna an rawn pek tur thu hrilhin karleh hian a rawn thlen hman beisei a ni, a ti.Rapid Antigen Test kit chungchangah thlaphanna tur a awm loh thu meetingah hian sawi niin, nuai 1 lo thleng tur a awm bakah nuai 2 dang pawh order fel tawh a nih thu meetingah hian tarlan a ni a, RAgT kit man a tlakhniam zel avangin RAgT hmanga sample test man pawh Rs. 100/- ah tihhniam a nih tur thu sawi a ni.Meetingah hian July ni 26, 2021 tlai lama Vairengte daia Assam police in an kah hliam Vairengte tlangval kum 20 mi dinhmun tarlan a ni a, kah hliam a nih veleh hian rang takin Vairengte PHC ah hruai nghal a ni a, a hliam a lo nasat deuh vangin Kolasib District Hospital-ah hruai nghal a ni a, July ni 26, 2021 zan la la hian Kolasib District Hospital-ah zai nghal a ni a, silaimu hi a malpui dinglamah lutin a malpui vei lamah a tlang a, silaimu hi a tang nghe nghe a ni. A malpui ding lamah hian thisen zam pawimawh (femoral artery) kahchhiat a ni a, hei hi siam that a ni. Kah hliam a nih hian thisen a hloh hnem avangin thisen unit 8 lai pek a ni. A hliam hi enkawl zui ngai nia hriat a nih vangin Civil Hospital, Aizawl-ah July ni 27, 2021 khan lak chhoh a ni a, Dr, ZR Thiamsanga, Vice Chairman, Health & Family Welfare Board hovin senior daktawr te an inrawnkhawm a, phai lam Centre lian a Vascular Surgeon 3 lai rawn bawkin uluk takin enkawl dan tur an sawi ho a ni.Nimin July ni 30, 2021 khan Team of Surgeon daktawr 3 dinin anni hian a malpui dinglam chu zai hawng lehin silaimu in a tihchhiat femoral artery hnawhtu thiisen khang hlawm chu an la chhhuak a, damdawi hmanga an thuahfai hnuah uluk takin an khawih leh a ni. Hetia an khawih hnu hian a hmaa thisen khangin a hnawh vanga a malpuia marphu awm tawh lo kha tha takin a awm leh ta a, damlo pawh hi a thatchhuah leh thuai an beisei a ni. A malpui vei lama silaimu tang pawh hi lakchhuah nghal a ni.SAD Conference Hall, MINECO-a meetingah hian MOT Chairman Dr. ZR Thiamsanga, MLA,  AMC Mayor Pu Lalrinenga Sailo, Chief Secretary Pu Lalnunmawia Chuaungo, Addl. Chief Secretary Pu JC Ramthanga bakah COVID-19 dona kawnga hmalatu department hrang hrang hotute,  Indian Medical Association, Medical Operational Team, Jt. NGO Coordination Committee  leh Mizoram Kohhran Hruaitute Committee (MKHC), Local Task Force aiawhte an tel a ni.", "summary": "Vawiina Health Minister hova Mizorama COVID-19 hripui leng mek dinhmun thlira thukhawm chuan AMC huam chhunga Total Lockdown kalpui mek chu kar khat dang pawhsei an rel. Hemi hun chhunga inkaihhruaina dan leh AMC area pawn lama kalpui dan tur chu State Executive Committee on State Disaster Management Authority in an ruahman ang. Mizoram dinhmun thlirin hri leng inkaichhawnna in a vawr tawp a thlen mek laia inthlahdul chu a rem rih loah an ngai. Meeting-ah hian sorkar laipui lama H&FW Ministry hotute chuan sample test zat atanga hri inkaichhawnna 10% aia sang a nihna district-ah chuan khauh taka inkaihhruaina kalpui tur a ni tih an sawi thu tarlan a ni bawk. Total Lockdown chhunzawm chhung hian LLTF leh YMA te chu theihtawp chhuaha duty tura ngen an ni. Covid Appropriate Behaviour zawm chunga sawrkar ruahmanna te tha taka thlawp turin an ngen bawk. Rapid Antigen Test Kit chungchangah hlauh tur a awm loh thu an sawi. Meetingah hian Vairengte daia Assam police in an kah hliam Vairengte tlangval kum 20 mi dinhmun tarlan a ni. A malpui ding lamah hian a thisen zan pawimawh kahchhiat a ni a, hei hi siam that a ni. Thisen a hloh hnem avangin unit 8 lai pek a ni. Dam lo hi theih tawpa enkawl niin a dam leh thuai beisei a ni. A malpui bei lama silaimu tang pawh hi lakchhuah nghal a ni. He ṭhutkhawmah hian MOT Chairman, MLA, AMC Mayor, Chief Secretary leh NGO hotute an tel a ni." }, { "summarization_id": "861", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/912", "file_name": "F_MIZO_SUM_17_5/2/25", "original_text": "Mizoram DGP chuan tun hnaia Lawngtlaia police hmunhmate a tlawhnaah kumin chhungin police 700 lak belh tum a nih thu a sawi a, Mizoram Police-a sanction post 12,000 awmah 9,000 chiah hnawhkhah a nih thu sawiin, \"Thawktu indaihlohna nasa tak su kiang turin Chief Minister hma­lakpuina hnuaiah kumin chhunga thawktu 700 lak belh tum a ni,\" a ti a, police-te chu ram tana an theihna zawng zawng nena hna thawk turin an hriselna uluk a, insawi zawi uar a, zu leh ruihhlo dang laka inthiar fihlim turin a chah.Mizoramah hian a hlawma police lak a lo ni zauh zauh tawh a, sawi zui tura police lak dan fel tawk lote pawh a lo awm tawh. Chutihlaiin 'City Police' tia palian leh sang ṭha tak takte a hlawma an lak changte pawh a lo awm tawh a, an ṭangkaizia pawh a hre chiangtu chu mipuite an ni awm e.Hei vang tak hian kan sorkar thuneitute hian a hlawma police lak tur hi uluk taka kalpui a nih ngei theihna turin ruahmanna fel tak siam se, lehkhathiam, hriselṭha, in tha zo, pa lian/ nu lian leh fel ṭha hi kan ṭhalai zingah hian ṭhahnem tak an awm tawh. Chutiang ni loa teh tlin chawp ngai, thiamna lama chhuan tur nei vak si lo, police a nihna anga chhawr hleihtheih loh khawpa chawr­che leh tuna police buaina lian tak zu leh ruihhlo lama fihlim lo hi chu lak loh theih ni se aṭha khawp mai.A tawpkhawkah chuan police lakah hian politics a inrawlh leh inrawlh loh hi police kan neih ṭhat leh ṭhat loh hriltu a ni dawn a, Mizoram tana hna pawimawh thawk tur police lakah hi chuan politics avanga induhsakna hi awm lo hram se a duhawm hle. Mizoram DGP chuan tun hnaia Lawngtlaia police hmunhmate a tlawhnaah kumin chhungin police 700 lak belh tum a nih thu a sawi a, Mizoram Police-a sanction post 12,000 awmah 9,000 chiah hnawhkhah a nih thu sawiin, \"Thawktu indaihlohna nasa tak su kiang turin Chief Minister hma­lakpuina hnuaiah kumin chhunga thawktu 700 lak belh tum a ni,\" a ti a, police-te chu ram tana an theihna zawng zawng nena hna thawk turin an hriselna uluk a, insawi zawi uar a, zu leh ruihhlo dang laka inthiar fihlim turin a chah.Mizoramah hian a hlawma police lak a lo ni zauh zauh tawh a, sawi zui tura police lak dan fel tawk lote pawh a lo awm tawh. Chutihlaiin 'City Police' tia palian leh sang ṭha tak takte a hlawma an lak changte pawh a lo awm tawh a, an ṭangkaizia pawh a hre chiangtu chu mipuite an ni awm e.Hei vang tak hian kan sorkar thuneitute hian a hlawma police lak tur hi uluk taka kalpui a nih ngei theihna turin ruahmanna fel tak siam se, lehkhathiam, hriselṭha, in tha zo, pa lian/ nu lian leh fel ṭha hi kan ṭhalai zingah hian ṭhahnem tak an awm tawh. Chutiang ni loa teh tlin chawp ngai, thiamna lama chhuan tur nei vak si lo, police a nihna anga chhawr hleihtheih loh khawpa chawr­che leh tuna police buaina lian tak zu leh ruihhlo lama fihlim lo hi chu lak loh theih ni se aṭha khawp mai.A tawpkhawkah chuan police lakah hian politics a inrawlh leh inrawlh loh hi police kan neih ṭhat leh ṭhat loh hriltu a ni dawn a, Mizoram tana hna pawimawh thawk tur police lakah hi chuan politics avanga induhsakna hi awm lo hram se a duhawm hle. Mizoram DGP chuan tun hnaia Lawngtlaia police hmunhmate a tlawhnaah kumin chhungin police 700 lak belh tum a nih thu a sawi a, Mizoram Police-a sanction post 12,000 awmah 9,000 chiah hnawhkhah a nih thu sawiin, \"Thawktu indaihlohna nasa tak su kiang turin Chief Minister hma­lakpuina hnuaiah kumin chhunga thawktu 700 lak belh tum a ni,\" a ti a, police-te chu ram tana an theihna zawng zawng nena hna thawk turin an hriselna uluk a, insawi zawi uar a, zu leh ruihhlo dang laka inthiar fihlim turin a chah. Mizoramah hian a hlawma police lak a lo ni zauh zauh tawh a, sawi zui tura police lak dan fel tawk lote pawh a lo awm tawh. Chutihlaiin 'City Police' tia palian leh sang ṭha tak takte a hlawma an lak changte pawh a lo awm tawh a, an ṭangkaizia pawh a hre chiangtu chu mipuite an ni awm e. Hei vang tak hian kan sorkar thuneitute hian a hlawma police lak tur hi uluk taka kalpui a nih ngei theihna turin ruahmanna fel tak siam se, lehkhathiam, hrisel ṭha, in tha zo, pa lian/ nu lian leh fel ṭha hi kan ṭhalai zingah hian ṭhahnem tak an awm tawh. Chutiang ni loa teh tlin chawp ngai, thiamna lama chhuan tur nei vak si lo, police a nihna anga chhawr hleihtheih loh khawpa chawr­che leh tuna police buaina lian tak zu leh ruihhlo lama fihlim lo hi chu lak loh theih ni se a ṭha khawp mai. A tawpkhawkah chuan police lakah hian politics a inrawlh leh inrawlh loh hi police kan neih ṭhat leh ṭhat loh hriltu a ni dawn a, Mizoram tana hna pawimawh thawk tur police lakah hi chuan politics avanga induhsakna hi awm lo hram se a duhawm hle.", "summary": "Mizoram DGP chuan Lawngtlaia police hmunhmate a tlawhnaah Mizoram Police-a sanction post 12,000 awmah 9,000 chiah hnawhkhah a nih thu sawiin thawktu indaihlohna su kiang turin kumin chhunga thawktu 700 lak belh an tum thu a sawi bakah Police-te an hriselna uluk a,insawi zawi uar a, zu leh ruihhlo dang laka inthiarfihlim turin a chah. Mizoramah hian a hlawma police lak thin nih avangin kan Sorkar thuneitute hian a hlawma police lak tur hi uluk taka kalpui a nih ngei theihna turin ruahmanna fel tak siam se,lehkhathiam,hrisel tha,in tha zo,pa lian/nu lian leh fel kan thalai zingah hian thahnem tak an awm a,chutiang niloa teh tlin chawp ngai, thiamna lama chhuan tur nei vaklo,zu leh ruihhlo lama fihlimlo hi lakloh theih ni se a tha khawp mai.A tawpkhawkah Police lakah hian politics a inrawlh leh inrawlhloh chu police kan neih that leh thatloh hriltu a ni dawn a, Mizoram tana hna pawimawh thawk tur police lakah hi chuan politics avanga induhsakna hi awmlo hram se a duhawm hle." }, { "summarization_id": "862", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18514", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "Assembly session neih zawh takah Congress Legislature Party (CLP) leader zawhna chhangin Home Minister chuan, Assam leh Mizoram sorkar ramri atan Mizoram sorkarin BEFR, 1873 hmanga August 20, 1875-a Inner Line Notification tihchhuah a pawm thu leh, Mizoram leh Tripura, Manipur, Myanmar leh Bangladesh ramri atan BEFR, 1873 hmanga March 9, 1933-a Inner Line Notification tihchhuah a pawm thu a sawi.He zawhna kal zelah hian zawhna zawttu chuan, June, 2019-a Assembly session neih ṭuma Home minister-in ramri zir chian mek a nih thu a sawi laia November, 2019-a ramri pawm chin tihchian a ni ta chu lawmawm a tih thu a sawi rualin, \"Ramri chin sorkarin a pawm hi humhalh turin eng angin nge ruahmanna a siam?\" tiin a zawh belh.Tuna kan sorkar kalphung en hi chuan, a him chin aṭangin hnam dang leh state dangin chhiah an khawnna ramri chhung kan kawk a, \"Khumi chin khu kan ram a ni a, 1875-ah khan ziakin tihfel vek a ni tawh,\" kan ti a, kan duhtawk zui hi a ang ber. Tlawh chhan neia ramri pawm chin nei mah ila, chu ramri kan sawi chhungah chuan Assam lam an duhthalin an cheng a, a ram neitu (nia inchhal leh chhiah khawntu) pawh Assam lam zel an ni a, \"Kan ram,\" kan tih chin hi kan kawk a, kan humhalh chuang lo ni berin a lang.Kan ram rorelna in sang berah an hunlaia ramri chungchang chinfel bik lo political party-a member-in ramri chung­changah zawh­na a zawt a. Chu chu ramri humhalh tura a taka ke la pen bik lo ruling party lamin an chhang a ang ta ber mai. Tunah chuan Assam nen kan ramri avangin Mizoramah party leh party kan inchirh theh a, mipui kan phun a, Assam-in chu ram kan sawiah ngei chuan buh leh thlai an chingin an thar mek a ni.Ramri hi sawihoa fel chi a ni vek lo a, a zir chiang tur bik indin hmanga chinfel pawh thil harsa a ni. Chutihlaia kan chief minister-in a chinfel dan a hriat a la sawi duh si lo hian Mizo mipuite a tihrilhhai ta lek lek mai. Engpawhnise ramri kan kawk a, \"Khu mi chin khu,\" tih ringawt hi a tawk ta lo a, tun aia na zawka ken pen ngam a nih loh chuan, tualchhunga a sawia sawi leh inhnial hi chu awmze nei lo mai a ni ang tih a hlauhawm zo ta. Assembly session neih zawh takah Congress Legislature Party (CLP) leader zawhna chhangin Home Minister chuan, Assam leh Mizoram sorkar ramri atan Mizoram sorkarin BEFR, 1873 hmanga August 20, 1875-a Inner Line Notification tihchhuah a pawm thu leh, Mizoram leh Tripura, Manipur, Myanmar leh Bangladesh ramri atan BEFR, 1873 hmanga March 9, 1933-a Inner Line Notification tihchhuah a pawm thu a sawi.He zawhna kal zelah hian zawhna zawttu chuan, June, 2019-a Assembly session neih ṭuma Home minister-in ramri zir chian mek a nih thu a sawi laia November, 2019-a ramri pawm chin tihchian a ni ta chu lawmawm a tih thu a sawi rualin, \"Ramri chin sorkarin a pawm hi humhalh turin eng angin nge ruahmanna a siam?\" tiin a zawh belh.Tuna kan sorkar kalphung en hi chuan, a him chin aṭangin hnam dang leh state dangin chhiah an khawnna ramri chhung kan kawk a, \"Khumi chin khu kan ram a ni a, 1875-ah khan ziakin tihfel vek a ni tawh,\" kan ti a, kan duhtawk zui hi a ang ber. Tlawh chhan neia ramri pawm chin nei mah ila, chu ramri kan sawi chhungah chuan Assam lam an duhthalin an cheng a, a ram neitu (nia inchhal leh chhiah khawntu) pawh Assam lam zel an ni a, \"Kan ram,\" kan tih chin hi kan kawk a, kan humhalh chuang lo ni berin a lang.Kan ram rorelna in sang berah an hunlaia ramri chungchang chinfel bik lo political party-a member-in ramri chung­changah zawh­na a zawt a. Chu chu ramri humhalh tura a taka ke la pen bik lo ruling party lamin an chhang a ang ta ber mai. Tunah chuan Assam nen kan ramri avangin Mizoramah party leh party kan inchirh theh a, mipui kan phun a, Assam-in chu ram kan sawiah ngei chuan buh leh thlai an chingin an thar mek a ni.Ramri hi sawihoa fel chi a ni vek lo a, a zir chiang tur bik indin hmanga chinfel pawh thil harsa a ni. Chutihlaia kan chief minister-in a chinfel dan a hriat a la sawi duh si lo hian Mizo mipuite a tihrilhhai ta lek lek mai. Engpawhnise ramri kan kawk a, \"Khu mi chin khu,\" tih ringawt hi a tawk ta lo a, tun aia na zawka ken pen ngam a nih loh chuan, tualchhunga a sawia sawi leh inhnial hi chu awmze nei lo mai a ni ang tih a hlauhawm zo ta. Assembly session neih zawh takah Congress Legislature Party (CLP) leader zawhna chhangin Home Minister chuan, Assam leh Mizoram sorkar ramri atan Mizoram sorkarin BEFR, 1873 hmanga August 20, 1875-a Inner Line Notification tihchhuah a pawm thu leh, Mizoram leh Tripura, Manipur, Myanmar leh Bangladesh ramri atan BEFR, 1873 hmanga March 9, 1933-a Inner Line Notification tihchhuah a pawm thu a sawi. He zawhna kal zelah hian zawhna zawttu chuan, June, 2019-a Assembly session neih ṭuma Home minister-in ramri zir chian mek a nih thu a sawi laia November, 2019-a ramri pawm chin tihchian a ni ta chu lawmawm a tih thu a sawi rualin, \"Ramri chin sorkarin a pawm hi humhalh turin eng angin nge ruahmanna a siam?\" tiin a zawh belh. Tuna kan sorkar kalphung en hi chuan, a him chin aṭangin hnam dang leh state dangin chhiah an khawnna ramri chhung kan kawk a, \"Khumi chin khu kan ram a ni a, 1875-ah khan ziakin tihfel vek a ni tawh,\" kan ti a, kan duhtawk zui hi a ang ber. Tlawh chhan neia ramri pawm chin nei mah ila, chu ramri kan sawi chhungah chuan Assam lam an duhthalin an cheng a, a ram neitu (nia inchhal leh chhiah khawntu) pawh Assam lam zel an ni a, \"Kan ram,\" kan tih chin hi kan kawk a, kan humhalh chuang lo ni berin a lang. Kan ram rorelna in sang berah an hunlaia ramri chungchang chinfel bik lo political party-a member-in ramri chung­changah zawh­na a zawt a. Chu chu ramri humhalh tura a taka ke la pen bik lo ruling party lamin an chhang a ang ta ber mai. Tunah chuan Assam nen kan ramri avangin Mizoramah party leh party kan inchirh theh a, mipui kan phun a, Assam-in chu ram kan sawiah ngei chuan buh leh thlai an chingin an thar mek a ni. Ramri hi sawihoa fel chi a ni vek lo a, a zir chiang tur bik indin hmanga chinfel pawh thil harsa a ni. Chutihlaia kan chief minister-in a chinfel dan a hriat a la sawi duh si lo hian Mizo mipuite a tihrilhhai ta lek lek mai. Engpawhnise ramri kan kawk a, \"Khu mi chin khu,\" tih ringawt hi a tawk ta lo a, tun aia na zawka ken pen ngam a nih loh chuan, tualchhunga a sawia sawi leh inhnial hi chu awmze nei lo mai a ni ang tih a hlauhawm zo ta.", "summary": "Assembly session neih zawh takah CLP leader zawhna chhangin Home Minister chuan, Assam leh Mizoram sorkar ramri atan Mizoram sorkarin BEFR, 1873 hmanga August 20, 1875-a Inner Line Notification tihchhuah a pawm thu leh, Mizoram leh Tripura, Manipur, Myanmar leh Bangladesh ramri atan BEFR, 1873 hmanga March 9, 1933-a Inner Line Notification tihchhuah a pawm thu a sawi.He zawhna kal zelah hian zawhna zawttu chuan, June, 2019-a Assembly session neih ṭuma Home minister-in ramri zir chian mek a nih thu a sawi laia November, 2019-a ramri pawm chin tihchian a ni ta chu lawmawm a tih thu a sawi. Tuna kan sorkar en hi chuan state dangin chhiah an khawnna ramri chhung kan kawk a, kan duh tawk zui a ang ber. Tlawh chhan neia ramri pawm chin nei mah ila, chu ramri kan sawi chhungah chuan Assam lam an cheng a, a neitu nia inchhalin chhiah khawntu pawh an ni. Kan ram chin kan ti a, kan humhalh chuang lo a ni ber. Tunah chuab Assam nen kan ramri avangin Mizoramah party leh party kan inbei a, mipui kan phun a, Assam in chu ram kan sawiah chuan buh leh thlai an chung thung. Ramri hi sawi fel har tak a ni a, chinfel dan hria CM ber a la ngawi hi mipui hrilh a hai. Tun aia na zawka ke kan pen a ngai, tualchhunga a sawia sawi leh inhnial hi chu awmzia a nei lo." }, { "summarization_id": "863", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/116292", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_2/2/25", "original_text": "Mizorama college hrang hrangah kum 2015-16 session khan seat 14,191 a awm a; hetih lai hian, HSSLC Examination 2016-ah pawl 12 pass zirlai 8,747 an awm. Degree course-a seat awm zat 14,191 hi MBSE hnuaia kumina pawl 12 pass thar zat hi 5,444-in a tam zawk.Heti chung hian college admission-ah hian buaina leh harsatna tam tak a awm ṭhin a, a chhan chu khawpui college-a luh kan tum deuh vek vang a ni. Khawpuiah pawh Aizawla college-te hian bawhtu an ngah zual a, Mizorama college ṭhenkhat an thawl viau laiin Aizawlah chuan class room-a leng mang lo inêk beng ṭhin a, hei hi zirnain a tawrh phah thei ang.Mizorama kan kalphung ṭha lo tak chu college admission hi merit-a kalpui a ni lo ṭhin hi a ni. College ṭhenkhat chuan tihṭhat dan indawtin zirlai an la mai a, lut phak lo chinte pawh an awm a, hei hi state dangah pawh an tih dan a ni. Hetihlai hian mahni duhsak zawng lo thun ve mai ṭhin an awm bawk a, hei hian inthliar a tibuaithak zo ṭhin a ni.College admission hi merit-a kalpui ni mai se, a tiṭha apiang la se, college pakhata lâk theih zat bituk aia an tam chuan tute mahin nawr lui lo bawk se aṭha khawp mai. Zirlai pawlte pawh hetiangah hian inrawlh lo se, zirlai tiṭhate nihlawhna turah zirlai pawl hmelhriat nei ṭhate'n seat an chang a nih chuan a fel lo hle a ni.Engpawhnise Mizorama college-te an ṭan tlan a ngai tih a chiang a. Aizawl khaw pawnah pawh college ṭha leh rintlak, zirlai pawhin an pan khawm theih hi din a hun ta. Khawvel hmun dangah pawh an khawpui ber hi zirna in lian ber awmna a ni kher ngai lo a, Mizoram khawpui danga college zirtirtute pawh hi thiamna lama chhuanawm tak tak an nih hlawm avangin Aizawl pawna college ṭha din turin ṭan la se, hei hian college admission-a kan buaina tam zawk hi a su kiang thei awm e. Mizorama college hrang hrangah kum 2015-16 session khan seat 14,191 a awm a; hetih lai hian, HSSLC Examination 2016-ah pawl 12 pass zirlai 8,747 an awm. Degree course-a seat awm zat 14,191 hi MBSE hnuaia kumina pawl 12 pass thar zat hi 5,444-in a tam zawk.Heti chung hian college admission-ah hian buaina leh harsatna tam tak a awm ṭhin a, a chhan chu khawpui college-a luh kan tum deuh vek vang a ni. Khawpuiah pawh Aizawla college-te hian bawhtu an ngah zual a, Mizorama college ṭhenkhat an thawl viau laiin Aizawlah chuan class room-a leng mang lo inêk beng ṭhin a, hei hi zirnain a tawrh phah thei ang.Mizorama kan kalphung ṭha lo tak chu college admission hi merit-a kalpui a ni lo ṭhin hi a ni. College ṭhenkhat chuan tihṭhat dan indawtin zirlai an la mai a, lut phak lo chinte pawh an awm a, hei hi state dangah pawh an tih dan a ni. Hetihlai hian mahni duhsak zawng lo thun ve mai ṭhin an awm bawk a, hei hian inthliar a tibuaithak zo ṭhin a ni.College admission hi merit-a kalpui ni mai se, a tiṭha apiang la se, college pakhata lâk theih zat bituk aia an tam chuan tute mahin nawr lui lo bawk se aṭha khawp mai. Zirlai pawlte pawh hetiangah hian inrawlh lo se, zirlai tiṭhate nihlawhna turah zirlai pawl hmelhriat nei ṭhate'n seat an chang a nih chuan a fel lo hle a ni.Engpawhnise Mizorama college-te an ṭan tlan a ngai tih a chiang a. Aizawl khaw pawnah pawh college ṭha leh rintlak, zirlai pawhin an pan khawm theih hi din a hun ta. Khawvel hmun dangah pawh an khawpui ber hi zirna in lian ber awmna a ni kher ngai lo a, Mizoram khawpui danga college zirtirtute pawh hi thiamna lama chhuanawm tak tak an nih hlawm avangin Aizawl pawna college ṭha din turin ṭan la se, hei hian college admission-a kan buaina tam zawk hi a su kiang thei awm e.", "summary": "Mizorama College hrang hrangah kum 2015-16 session khan seat 14,191 a awm a; hetih lai hian, HSSLC Examination 2016-ah pawl 12 pass zirlai 8,747 an awm a, Degree course-a seat awm zat hi pawl 12 pass thar aiin 5,444-in a tam zawk.Heti chung hian college admission-a buaina leh harsatna tam tak awm thin hi khawpui college-a luh kan tum deuh vek vang a ni. Mizorama college ṭhenkhat an thawl viau laiin Aizawl College-ah chuan classroom-a leng mangloin an inhnawh ṭhin a, zirnain a tawrh phah thei ang. College ṭhenkhatin tihṭhat dan indawta zirlai an lak mai laiin thenkhatah chuan mahni duhsak zawng lo thun mai ṭhin an awm bawk a, hei hian inthliar a tibuaithlak a, zirlai tiṭhate nihlawhna turah hmelhriat nei ṭhate'n seat an chang thin hi a fello hle. Engpawhnise Mizoram khawpui danga college zirtirtute pawh hi mi thiam tak tak an nih hlawm avangin Aizawl pawna college ṭha din turin ṭan la se, hei hian college admission-a kan buaina tam zawk hi a su kiang thei awm e." }, { "summarization_id": "864", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/122889", "file_name": "H-79-31/01/2025- AMC boruak leh a nghawng", "original_text": "Aizawl Municipal Council (AMC) sorkar, chairman Zar­zoliana kaihhruai chu paihthlak a ni a; chairman thar CT Zakhuma kaihhruai AMC sorkar thar a piang dawn.AMC boruak hian Mizoram politics kal dan chiang takin a tilang a tih theih a, lal duh vanga awm hmun nghet pawh nei hleithei lo leh thawhpui duh bik leh hreh bik pawh nei lo khawpin poli­tical party-te an awm tlang ta a ni ber mai. Hetihlai hian hei hi party politics kalphung a ni ve pakhat a, Mizoram pawnahte hian sor­karna siam tuma inpawh khawm hi a tam a, thil thar a ni lo.Politics hi thil­titheitu dinhmuna din tuma intihsiakna a ni ber a, lal tuma ṭan la vek an ni a; nimahsela a pawimawh ber chu lalna leh thuneihna neih an tum dan hi a ni. Lal duh luat avanga tute emaw chhiat hlenna tur thlenga inbeihte, lal duh avanga mahni political party awmna ngei phatsante leh a thlangtu mipui duh dan kalha khawsak theih tak mai a ni a, hemi kawngah hian AMC-a councillor-te hi an inenlêt a ṭha khawp mai.Politics huang chhunga awm an nih avangin thil tam tak hi a thiang taah an ngai a ni mai thei a; amaherawhchu politics a nih tak avanga thil tihâwm leh âwm lo thliar thei lo khawpa an awm ta a nih chuan a fel hauh lo ang. Tuna thil thleng hi darthlangah hmang ila, insiamṭhat phahnaa kan hmang thei a nih chuan a lawmawm hle ang. Chutiang ni loa AMC lo kal zel tura tihhmuhtu ang lek an nih chuan a pawi lehzual dawn a ni.AMC councillor-te'n lalna an ûm avanga term khat chhunga an kal kual dan en hian AMC lo kal leh zel tur hian lalna hi an âtchilh mai tih pawh a hlauhawm ta hial a; nimahsela thil tihsual hi inzirna atana hman chuan ṭangkai takah a chhuak thei a, hei hian AMC kal zel turah nghawng ṭha lo lam nei lo se a duhawm hle. Aizawl Municipal Council (AMC) sorkar, chairman Zar­zoliana kaihhruai chu paihthlak a ni a; chairman thar CT Zakhuma kaihhruai AMC sorkar thar a piang dawn.AMC boruak hian Mizoram politics kal dan chiang takin a tilang a tih theih a, lal duh vanga awm hmun nghet pawh nei hleithei lo leh thawhpui duh bik leh hreh bik pawh nei lo khawpin poli­tical party-te an awm tlang ta a ni ber mai. Hetihlai hian hei hi party politics kalphung a ni ve pakhat a, Mizoram pawnahte hian sor­karna siam tuma inpawh khawm hi a tam a, thil thar a ni lo.Politics hi thil­titheitu dinhmuna din tuma intihsiakna a ni ber a, lal tuma ṭan la vek an ni a; nimahsela a pawimawh ber chu lalna leh thuneihna neih an tum dan hi a ni. Lal duh luat avanga tute emaw chhiat hlenna tur thlenga inbeihte, lal duh avanga mahni political party awmna ngei phatsante leh a thlangtu mipui duh dan kalha khawsak theih tak mai a ni a, hemi kawngah hian AMC-a councillor-te hi an inenlêt a ṭha khawp mai.Politics huang chhunga awm an nih avangin thil tam tak hi a thiang taah an ngai a ni mai thei a; amaherawhchu politics a nih tak avanga thil tihâwm leh âwm lo thliar thei lo khawpa an awm ta a nih chuan a fel hauh lo ang. Tuna thil thleng hi darthlangah hmang ila, insiamṭhat phahnaa kan hmang thei a nih chuan a lawmawm hle ang. Chutiang ni loa AMC lo kal zel tura tihhmuhtu ang lek an nih chuan a pawi lehzual dawn a ni.AMC councillor-te'n lalna an ûm avanga term khat chhunga an kal kual dan en hian AMC lo kal leh zel tur hian lalna hi an âtchilh mai tih pawh a hlauhawm ta hial a; nimahsela thil tihsual hi inzirna atana hman chuan ṭangkai takah a chhuak thei a, hei hian AMC kal zel turah nghawng ṭha lo lam nei lo se a duhawm hle.", "summary": "12th February,2015 Aizawl Municipal Council sawrkar,chairman Zarzoliana kaihhruai chu paihthlak niin,chairman thar CT Zakhuma kaihhruai AMC sawrkar thar a piang dawn. Politics hi thiltitheitu dinhmuna din tuma inelna leh intihsiakna a ni a.Lal duh avanga mahni political party awmna ngei phatsante leh a thlangtu mipui duh dan kalha khawsak theih tak mai a nih avang hian lalna leh thuneihna neih an tum dan hi a pawimawh em em a.AMC councillor- te pawh hian lalna uma,a thlangtute duh dan palzut a,term khat chhunga an kal kual dun avangin AMC kal zel turin a tawrh pawh a hlauhawm hle." }, { "summarization_id": "865", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/104309", "file_name": "F_MIZO_SUM_17_31/1//25", "original_text": "MNF chuan tun hnai khan Mizoram independence an puan kum 50-na (Golden Jubilee) an lawm a; Congress ṭhalai leh MPC ṭhalaite chuan MNF-in Mizoram independence-a puan champha ṭum 50 na an lawm chu zahthlak an tih thu an tarlang ve thung.Political party-te hian ngahdan hrang leh pawm dan inang lo tak tak an nei ṭhin a, chung zinga langsar tak pakhat chu MNF ram mut thu hi a ni ngei ang. MNF lam chuan independence hial puangin an nun an hlan a, mi tam takin an vanglai hun chu ram leh hnam tan hlanin thil tam tak an chân phah. Thlirna dang aṭanga thlirtute erawh chun MNF hi independence pawh sual tak tak loah an puh ve thung a, ngaihdan a inkalh hle a ni.Politics-ah hi chuan pawm dan dik tak nia an ngaih ve ve, chutihlaia thil letling thawk ni si hi a awm a, hei hi politics tingaihnawmtu tak pawh a ni. Politics-ah chuan 'dawta inpuh' kan tih ṭhenkhatte hi chu a puhtu lam chuan dawt angin an ngai bik lo a, an ngaihdan leh thlir dan a inan loh vang a ni chawk.Engpawhnise tun hnaia MNF-in an lawm, kum 50 kal taa independence an puante pawh hi anmahni lam chuan thil ropui leh chhinchhiahtlak, Mizote tana hun ropui ber pawlah an ngai. Eptu lam ṭhalaite erawh chuan thuchhuah siamin hlawhtling loa independence an puang chu thil zahthlakah an chhuah ve thung a; a tawn tawn hian thu dik tak sawiah an inngai ve ve si ang.He thil aṭang hian politics-a ngaihdan leh pawm dan a inan loh theihzia a zir chhuah theih a; nimahsela eng political party pawh ni ila kan dah pawimawh hmasak tur chu ram leh hnam ṭhatna tur a ni. Politics-ah ngaihdan inang lo awm ṭhin mah se, rorelna vawn fung chelhtua ṭangte chuan an rawngbawl sak tur Mizo mipuite tan an thawk tur a ni a, chu chu politician-te bat a ni e. MNF chuan tun hnai khan Mizoram independence an puan kum 50-na (Golden Jubilee) an lawm a; Congress ṭhalai leh MPC ṭhalaite chuan MNF-in Mizoram independence-a puan champha ṭum 50 na an lawm chu zahthlak an tih thu an tarlang ve thung.Political party-te hian ngahdan hrang leh pawm dan inang lo tak tak an nei ṭhin a, chung zinga langsar tak pakhat chu MNF ram mut thu hi a ni ngei ang. MNF lam chuan independence hial puangin an nun an hlan a, mi tam takin an vanglai hun chu ram leh hnam tan hlanin thil tam tak an chân phah. Thlirna dang aṭanga thlirtute erawh chun MNF hi independence pawh sual tak tak loah an puh ve thung a, ngaihdan a inkalh hle a ni.Politics-ah hi chuan pawm dan dik tak nia an ngaih ve ve, chutihlaia thil letling thawk ni si hi a awm a, hei hi politics tingaihnawmtu tak pawh a ni. Politics-ah chuan 'dawta inpuh' kan tih ṭhenkhatte hi chu a puhtu lam chuan dawt angin an ngai bik lo a, an ngaihdan leh thlir dan a inan loh vang a ni chawk.Engpawhnise tun hnaia MNF-in an lawm, kum 50 kal taa independence an puante pawh hi anmahni lam chuan thil ropui leh chhinchhiahtlak, Mizote tana hun ropui ber pawlah an ngai. Eptu lam ṭhalaite erawh chuan thuchhuah siamin hlawhtling loa independence an puang chu thil zahthlakah an chhuah ve thung a; a tawn tawn hian thu dik tak sawiah an inngai ve ve si ang.He thil aṭang hian politics-a ngaihdan leh pawm dan a inan loh theihzia a zir chhuah theih a; nimahsela eng political party pawh ni ila kan dah pawimawh hmasak tur chu ram leh hnam ṭhatna tur a ni. Politics-ah ngaihdan inang lo awm ṭhin mah se, rorelna vawn fung chelhtua ṭangte chuan an rawngbawl sak tur Mizo mipuite tan an thawk tur a ni a, chu chu politician-te bat a ni e.", "summary": "MNF chuan Mizoram Independence puan kum 50-na(Golden Jubilee) an lawm a;Congress ṭhalai leh MPC ṭhalaite chuan MNF-in he hun an hmang hi zahthlak an tih thu an tarlang ve thung. MNF lam chuan independence hial puangin an vanglai hun leh an nun an hlan a, thlirna dang aṭanga thlirtute erawh chuan MNF hi independence pawh sual tak takloah an puh ve thung. Politics-ah hi chuan pawm dan dik tak nia an ngaih ve ve, thil letling thawk ni si hi politics tingaihnawmtu tak pawh a ni. Tun hnaia MNF-in Mizoram Independence kum 50 an lawm hi anmahni lam chuan thil ropui leh chhinchhiahtlak, Mizote tana hun ropui ber pawlah an ngai. Eptu lam ṭhalaite erawh chuan thuchhuah siamin hlawhtling loa independence an puang chu thil zahthlakah an chhuah ve thung a; nimahsela, eng political party pawh ni ila kan dah pawimawh hmasak tur chu ram leh hnam ṭhatna tur a ni. Politics-ah ngaihdan inanglo awm ṭhin mah se, rorelna vawn fung chelhtua ṭangte chuan an rawngbawl sak tur Mizo mipuite tana thawh tpolitician-te bat a ni." }, { "summarization_id": "866", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8484", "file_name": "H-177-11/02/2025-ei leh in hrisel leh thianghlim", "original_text": "Ei leh in tur enfiahna, mobile food testing laboratory thar chu tun hnai khan Health & Family Welfare minister-in a tlangzarh a, nitina ei leh in mamawh zualpuite endik thei tura thuam a ni.Mizote hian tun hma deuh kha chuan ei leh in hrisel leh thianghlim lam hi kan buaipui phak meuh lo a, a ei leh in tur kan neih kha chuan kan lungawi tawk viau ṭhin a ni. Zawi zawiin hma kan sawn ve zel a, tunah chuan ei luat tuar loh vanga hrisel lote kan awm chho ve ta nawk mai a, ei leh in hrisel ngaih pawimawh a ṭulna lam pawh kan sawi uar ve ta hle.Tlemlai kha chuan a neinung deuh kha chu an ei nasa a ni deuh mai a, an pianzia aṭang rengin mi hausa kha hriat theih khawpin an thau mung ṭhin kha a ni a, tunah erawh zawi zawiin hriselna lam kan uar chho ta a, hmasawnna duhawm tak a ni.Hetihlai hian kan ei tur thianghlim leh thianghlim loh, a hrisel leh hrisel loh lam endikna kawngah hi chuan kan la pachhe viau mai. Tunah hian hetiang endikna laboratory ṭhate hi kan state hian kan mamawh em em a, chumi kawngah chuan sorkar pawhin ṭan la thar zel se a duhawm khawp mai.Khawlaia kawng­pui kama sa sêr mai ṭhin hnam kan la ni reng a, slaughter house man to tak taka siamte hmang ṭangkai loa a remchang apianga sâ talh ṭhin kan la ni a, kan ei leh in tur hi Myanmar lam aṭangin khaw chhak lam chhuak endikna paltlang lo a lo lut reng a, kan chawhmeh bazar-te pawh kawngpui khu tak bulah a ni deuh vek mai.Hengte avang pawh hian ei leh in tur endikna ṭha kan mamawh a, chumi rual chuan ei leh in tur hriselna leh thianghlimna kawngah pawh hnathawh hmabak thui tak kan la nei tih kan hriat a ṭha khawp mai. Ei leh in tur enfiahna, mobile food testing laboratory thar chu tun hnai khan Health & Family Welfare minister-in a tlangzarh a, nitina ei leh in mamawh zualpuite endik thei tura thuam a ni.Mizote hian tun hma deuh kha chuan ei leh in hrisel leh thianghlim lam hi kan buaipui phak meuh lo a, a ei leh in tur kan neih kha chuan kan lungawi tawk viau ṭhin a ni. Zawi zawiin hma kan sawn ve zel a, tunah chuan ei luat tuar loh vanga hrisel lote kan awm chho ve ta nawk mai a, ei leh in hrisel ngaih pawimawh a ṭulna lam pawh kan sawi uar ve ta hle.Tlemlai kha chuan a neinung deuh kha chu an ei nasa a ni deuh mai a, an pianzia aṭang rengin mi hausa kha hriat theih khawpin an thau mung ṭhin kha a ni a, tunah erawh zawi zawiin hriselna lam kan uar chho ta a, hmasawnna duhawm tak a ni.Hetihlai hian kan ei tur thianghlim leh thianghlim loh, a hrisel leh hrisel loh lam endikna kawngah hi chuan kan la pachhe viau mai. Tunah hian hetiang endikna laboratory ṭhate hi kan state hian kan mamawh em em a, chumi kawngah chuan sorkar pawhin ṭan la thar zel se a duhawm khawp mai.Khawlaia kawng­pui kama sa sêr mai ṭhin hnam kan la ni reng a, slaughter house man to tak taka siamte hmang ṭangkai loa a remchang apianga sâ talh ṭhin kan la ni a, kan ei leh in tur hi Myanmar lam aṭangin khaw chhak lam chhuak endikna paltlang lo a lo lut reng a, kan chawhmeh bazar-te pawh kawngpui khu tak bulah a ni deuh vek mai.Hengte avang pawh hian ei leh in tur endikna ṭha kan mamawh a, chumi rual chuan ei leh in tur hriselna leh thianghlimna kawngah pawh hnathawh hmabak thui tak kan la nei tih kan hriat a ṭha khawp mai. Ei leh in tur enfiahna, mobile food testing laboratory thar chu tun hnai khan Health & Family Welfare minister-in a tlangzarh a, nitina ei leh in mamawh zualpuite endik thei tura thuam a ni. Mizote hian tun hma deuh kha chuan ei leh in hrisel leh thianghlim lam hi kan buaipui phak meuh lo a, a ei leh in tur kan neih kha chuan kan lungawi tawk viau ṭhin a ni. Zawi zawiin hma kan sawn ve zel a, tunah chuan ei luat tuar loh vanga hrisel lote kan awm chho ve ta nawk mai a, ei leh in hrisel ngaih pawimawh a ṭulna lam pawh kan sawi uar ve ta hle. Tlemlai kha chuan a neinung deuh kha chu an ei nasa a ni deuh mai a, an pianzia aṭang rengin mi hausa kha hriat theih khawpin an thau mung ṭhin kha a ni a, tunah erawh zawi zawiin hriselna lam kan uar chho ta a, hmasawnna duhawm tak a ni. Hetihlai hian kan ei tur thianghlim leh thianghlim loh, a hrisel leh hrisel loh lam endikna kawngah hi chuan kan la pachhe viau mai. Tunah hian hetiang endikna laboratory ṭhate hi kan state hian kan mamawh em em a, chumi kawngah chuan sorkar pawhin ṭan la thar zel se a duhawm khawp mai. Khawlaia kawng­pui kama sa sêr mai ṭhin hnam kan la ni reng a, slaughter house man to tak taka siamte hmang ṭangkai loa a remchang apianga sâ talh ṭhin kan la ni a, kan ei leh in tur hi Myanmar lam aṭangin khaw chhak lam chhuak endikna paltlang lo a lo lut reng a, kan chawhmeh bazar-te pawh kawngpui khu tak bulah a ni deuh vek mai. Hengte avang pawh hian ei leh in tur endikna ṭha kan mamawh a, chumi rual chuan ei leh in tur hriselna leh thianghlimna kawngah pawh hnathawh hmabak thui tak kan la nei tih kan hriat a ṭha khawp mai.", "summary": "31st July,2020 Health & Family Welfare Minster chuan ei leh in tur enfiahna,mobile food testing laboratory thar chu tlangzarhin,nitina ei leh in mamawh zualpuite endik thei tura thuam a ni. Mizote hian hriselna kan ngai pawimawh tulh tulh a,kawng kama sa zawrh mai te,ei leh in tur Myanmar lam aṭanga endikna paltlang loa lo lutte leh kawngkama chawhmeh kan zawrh ṭhinte hian endikna khawl kan mamawhzia a tilang chiang hle a.Chutihrualin,hriselna leh thianghlimna kawngah hian hnathawh hmabak thui tak kan la nei tih hriat a ṭha khawp mai." }, { "summarization_id": "867", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4281", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Assam-in Mizoram ramri an chuhpui avanga tun hnaia buaina chhuakah Assam lamin Mizoram lo lut tur lirtheite an la dan avangin Mizo driver eng emaw zat chu Silchar leh a chehhvelah an la tangkhang a; Silchar lam mi leh sate'n ṭanpuina an pek avangin Mizoram chief minister chuan Twitter kal tlangin lawmthu a sawi.Mizoram lamah pawh Assam lirthei tangkhang eng emaw zat a awm a, inbiakna neih a nih hnuah ṭha taka chhuah an ni. Hetihlai hian Lailapur bawr velah lirthei hi an dan tlat avangin Mizoram pan tur lirtheite an lo chho ve thei lo.Mizoram lirthei dangtute hian an tum ber nia lang chu Mizoram mipuite harsatna siam a, hrek rilṭam a, mangang taka Mizo mipuite siam a ni. Heng mite hi a mimala zuk hriat theih ni lo mah se, Assam lam mite tiin a khaikhawm theih a; hetiang boruaka kan awm meklaia kan ram hruaitu lu berin Assam lam mite hnena lawmthu a lo zuk sawite hi thil ṭha tak ni si, sawi hun lo taka sawi chhuah ni berin a lang.Kan driver-te hi hruai chhuak phawt se, him dam takin Mizoram lo lut se, chumi hnuah chuan sorkar pui pui ni lo pawl hrang hrangte pawhin lawmthu sawi se thil inhmeh tak a nih hmel. Chutihlaia state hotupa berin kan lirthei dangtu Assam lam an nihlaia Assam mite hnena lawmthu sawina ṭawngkam a lo nei hman hi a hmanhmawh lutuk hret niin a lang a; Mizo driver tangkhangte leh an lirtheite him taka Mizoram an lo luh hmaa Assam lam tlawn niawm taka puh theiha kan chief minister a ṭawng chhuak hi a hmanhmawh lu hret niin a lang.Chief minister lawmthu sawina ṭawngkamah hian sorkar laipuia Ministry of Home Affairs (MHA) lam puihna zara remna a awm theih a beisei thu a tel a, hei hian kan ramri buaina chinfel kawngah sorkar laipui lam kan au niin a ngaih theih bawk. Engpawhnise kan duh ber ramri chinfel hi la thleng phak lo mah ila ramria buaina chinfel phawt hi thil ṭha leh ṭul a ni.MHA zarah kan driver-te pawh him takin Mizoram an lo lut thei turah beisei ila; Mizo driver tangkhangte hi him takin an awmna hmunah an awm a nih pawhin kan ngaihsak a hun a, hruai kir dan ngaihtuah a hun tawh e. Thilpek lo petute chunga lawmthu sawi hi a ṭhat rualin Mizorama hruai kir an nih hnuah ni thei hram se. Assam-in Mizoram ramri an chuhpui avanga tun hnaia buaina chhuakah Assam lamin Mizoram lo lut tur lirtheite an la dan avangin Mizo driver eng emaw zat chu Silchar leh a chehhvelah an la tangkhang a; Silchar lam mi leh sate'n ṭanpuina an pek avangin Mizoram chief minister chuan Twitter kal tlangin lawmthu a sawi.Mizoram lamah pawh Assam lirthei tangkhang eng emaw zat a awm a, inbiakna neih a nih hnuah ṭha taka chhuah an ni. Hetihlai hian Lailapur bawr velah lirthei hi an dan tlat avangin Mizoram pan tur lirtheite an lo chho ve thei lo.Mizoram lirthei dangtute hian an tum ber nia lang chu Mizoram mipuite harsatna siam a, hrek rilṭam a, mangang taka Mizo mipuite siam a ni. Heng mite hi a mimala zuk hriat theih ni lo mah se, Assam lam mite tiin a khaikhawm theih a; hetiang boruaka kan awm meklaia kan ram hruaitu lu berin Assam lam mite hnena lawmthu a lo zuk sawite hi thil ṭha tak ni si, sawi hun lo taka sawi chhuah ni berin a lang.Kan driver-te hi hruai chhuak phawt se, him dam takin Mizoram lo lut se, chumi hnuah chuan sorkar pui pui ni lo pawl hrang hrangte pawhin lawmthu sawi se thil inhmeh tak a nih hmel. Chutihlaia state hotupa berin kan lirthei dangtu Assam lam an nihlaia Assam mite hnena lawmthu sawina ṭawngkam a lo nei hman hi a hmanhmawh lutuk hret niin a lang a; Mizo driver tangkhangte leh an lirtheite him taka Mizoram an lo luh hmaa Assam lam tlawn niawm taka puh theiha kan chief minister a ṭawng chhuak hi a hmanhmawh lu hret niin a lang.Chief minister lawmthu sawina ṭawngkamah hian sorkar laipuia Ministry of Home Affairs (MHA) lam puihna zara remna a awm theih a beisei thu a tel a, hei hian kan ramri buaina chinfel kawngah sorkar laipui lam kan au niin a ngaih theih bawk. Engpawhnise kan duh ber ramri chinfel hi la thleng phak lo mah ila ramria buaina chinfel phawt hi thil ṭha leh ṭul a ni.MHA zarah kan driver-te pawh him takin Mizoram an lo lut thei turah beisei ila; Mizo driver tangkhangte hi him takin an awmna hmunah an awm a nih pawhin kan ngaihsak a hun a, hruai kir dan ngaihtuah a hun tawh e. Thilpek lo petute chunga lawmthu sawi hi a ṭhat rualin Mizorama hruai kir an nih hnuah ni thei hram se. Assam-in Mizoram ramri an chuhpui avanga tun hnaia buaina chhuakah Assam lamin Mizoram lo lut tur lirtheite an la dan avangin Mizo driver eng emaw zat chu Silchar leh a chehhvelah an la tangkhang a; Silchar lam mi leh sate'n ṭanpuina an pek avangin Mizoram chief minister chuan Twitter kal tlangin lawmthu a sawi. Mizoram lamah pawh Assam lirthei tangkhang eng emaw zat a awm a, inbiakna neih a nih hnuah ṭha taka chhuah an ni. Hetihlai hian Lailapur bawr velah lirthei hi an dan tlat avangin Mizoram pan tur lirtheite an lo chho ve thei lo. Mizoram lirthei dangtute hian an tum ber nia lang chu Mizoram mipuite harsatna siam a, hrek rilṭam a, mangang taka Mizo mipuite siam a ni. Heng mite hi a mimala zuk hriat theih ni lo mah se, Assam lam mite tiin a khaikhawm theih a; hetiang boruaka kan awm meklaia kan ram hruaitu lu berin Assam lam mite hnena lawmthu a lo zuk sawite hi thil ṭha tak ni si, sawi hun lo taka sawi chhuah ni berin a lang. Kan driver-te hi hruai chhuak phawt se, him dam takin Mizoram lo lut se, chumi hnuah chuan sorkar pui pui ni lo pawl hrang hrangte pawhin lawmthu sawi se thil inhmeh tak a nih hmel. Chutihlaia state hotupa berin kan lirthei dangtu Assam lam an nihlaia Assam mite hnena lawmthu sawina ṭawngkam a lo nei hman hi a hmanhmawh lutuk hret niin a lang a; Mizo driver tangkhangte leh an lirtheite him taka Mizoram an lo luh hmaa Assam lam tlawn niawm taka puh theiha kan chief minister a ṭawng chhuak hi a hmanhmawh lu hret niin a lang. Chief minister lawmthu sawina ṭawngkamah hian sorkar laipuia Ministry of Home Affairs (MHA) lam puihna zara remna a awm theih a beisei thu a tel a, hei hian kan ramri buaina chinfel kawngah sorkar laipui lam kan au niin a ngaih theih bawk. Engpawhnise kan duh ber ramri chinfel hi la thleng phak lo mah ila ramria buaina chinfel phawt hi thil ṭha leh ṭul a ni. MHA zarah kan driver-te pawh him takin Mizoram an lo lut thei turah beisei ila; Mizo driver tangkhangte hi him takin an awmna hmunah an awm a nih pawhin kan ngaihsak a hun a, hruai kir dan ngaihtuah a hun tawh e. Thilpek lo petute chunga lawmthu sawi hi a ṭhat rualin Mizorama hruai kir an nih hnuah ni thei hram se.", "summary": "Assam-in Mizoram ramri an chuhpui avanga tun hnaia buaina chhuakah Assam lamin Mizoram lo lut tur lirtheite an la dan avangin Mizo driver eng emaw zat chu Silchar leh a chehhvelah an la tangkhang a; Silchar lam mi leh sate'n ṭanpuina an pek avangin Mizoram chief minister chuan Twitter kal tlangin lawmthu a sawi. Mizoram lirthei dangtute hian an tum ber chu Mizo mipui harsatna skam a, hrek riltam a ni. Heng mite hi a mimala hriat theih ni lo mahse, Assam lam mite tiin a khaikhawm theih. Hetiang a nih laia Assam lam mite hnena lawmthu sawi hi a hun ber lo. Kan driver te hi hruaichhuak phawt se, him dam takin Mizoram lo lut se, chumi hnuah lawmthusawina nei se a inhmeh zawk. Kan lirthei dangtu Assam an nih laia Assam mite hnena lawmthu lo zuk sawi thawt thawt hi a hmanhmawh lutuk hret a ni. Engpawhnise kan duh ber ramri chinfel hi la thleng phak lo mah ila ramria buaina chinfel phawt hi thil tha leh tul a ni." }, { "summarization_id": "868", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25445", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Tun hnaiah Council of Ministers an ṭhu khawm, an thu leh hla puanzar a ni lo. He Council of Ministers thuchhuak hi mipui hriat tura puangzar a nih hmain minister pathumin zirlai pawl hruaitute an sawipui a, he an inkawmna thu hi sorkarin Information & Public Relations department press release hmangin an puangzar thung.Mizoram mipuiten nghakhlel taka an lo thlir leh chan chu Council of Ministers ṭhukhawmte thu chhuak a ni a, an thil ngaihtuahte a pawimawh avangin an ngaichang lo thei lo. Ṭum dangah chuan Council of Ministers thu chhuak hi sorkar press release hmanga puanzar ṭhin a ni a, an thurel azirin press conference koa puanzar a nih changte pawh a lo awm tawh ṭhin.Tun ṭum thil thlenga sorkar chet dan hi a mak hle mai a, an thurel hi mipui hriata puanzarna mumal tak a awm lo a, media lam tan pawh hrilhhaithlak takin thu lakna tur mumal a awm lo. Sorkar thu chhuah awm chhun erawh chu zirlai pawl hnena Council of Ministers thurel an hrilhfiahna chuah a ni ta thung a, hei hi thil thleng ngai lo a nih loh pawhin thil thleng khat tak a ni.Sorkar hian ram pum nghawng thei thil a rel, a mipuite hriatah kalphung pangngai takin a puangzar hmasa tur ni awm tak a ni a; tun ṭumah hi chuan mipuiin an hriat hmain zirlai pawl an hriattir a, an sawihopui zet a, a sorkar thurel puan­zarna pawh ni chiah lo minister pathum leh zirlai pawlte inkawmna thu zawk chu sorkarin a puang­zar ta hlauh a ni.Zirlai pawlte hian sorkara lungawi lohna an neih hlauhthawn thuah minister zinga zirlai pawl hruaitu hluite hmathehin an inkawm tir hmasa zet a ni mai thei a, hei hi thil tihawm lo pawh a ni lo a; amaherawhchu sorkarin Council of Ministers thurel meuh puangzar si lo a, chu an thurelte zirlai pawl hnena an hrilhfiahna zawk an puangzar hlauh hi chu chin chhunzawm loh atan a ṭhat zawk hmel. Tun hnaiah Council of Ministers an ṭhu khawm, an thu leh hla puanzar a ni lo. He Council of Ministers thuchhuak hi mipui hriat tura puangzar a nih hmain minister pathumin zirlai pawl hruaitute an sawipui a, he an inkawmna thu hi sorkarin Information & Public Relations department press release hmangin an puangzar thung.Mizoram mipuiten nghakhlel taka an lo thlir leh chan chu Council of Ministers ṭhukhawmte thu chhuak a ni a, an thil ngaihtuahte a pawimawh avangin an ngaichang lo thei lo. Ṭum dangah chuan Council of Ministers thu chhuak hi sorkar press release hmanga puanzar ṭhin a ni a, an thurel azirin press conference koa puanzar a nih changte pawh a lo awm tawh ṭhin.Tun ṭum thil thlenga sorkar chet dan hi a mak hle mai a, an thurel hi mipui hriata puanzarna mumal tak a awm lo a, media lam tan pawh hrilhhaithlak takin thu lakna tur mumal a awm lo. Sorkar thu chhuah awm chhun erawh chu zirlai pawl hnena Council of Ministers thurel an hrilhfiahna chuah a ni ta thung a, hei hi thil thleng ngai lo a nih loh pawhin thil thleng khat tak a ni.Sorkar hian ram pum nghawng thei thil a rel, a mipuite hriatah kalphung pangngai takin a puangzar hmasa tur ni awm tak a ni a; tun ṭumah hi chuan mipuiin an hriat hmain zirlai pawl an hriattir a, an sawihopui zet a, a sorkar thurel puan­zarna pawh ni chiah lo minister pathum leh zirlai pawlte inkawmna thu zawk chu sorkarin a puang­zar ta hlauh a ni.Zirlai pawlte hian sorkara lungawi lohna an neih hlauhthawn thuah minister zinga zirlai pawl hruaitu hluite hmathehin an inkawm tir hmasa zet a ni mai thei a, hei hi thil tihawm lo pawh a ni lo a; amaherawhchu sorkarin Council of Ministers thurel meuh puangzar si lo a, chu an thurelte zirlai pawl hnena an hrilhfiahna zawk an puangzar hlauh hi chu chin chhunzawm loh atan a ṭhat zawk hmel. Tun hnaiah Council of Ministers an ṭhu khawm, an thu leh hla puanzar a ni lo. He Council of Ministers thuchhuak hi mipui hriat tura puangzar a nih hmain minister pathumin zirlai pawl hruaitute an sawipui a, he an inkawmna thu hi sorkarin Information & Public Relations department press release hmangin an puangzar thung. Mizoram mipuiten nghakhlel taka an lo thlir leh chan chu Council of Ministers ṭhukhawmte thu chhuak a ni a, an thil ngaihtuahte a pawimawh avangin an ngaichang lo thei lo. Ṭum dangah chuan Council of Ministers thu chhuak hi sorkar press release hmanga puanzar ṭhin a ni a, an thurel azirin press conference koa puanzar a nih changte pawh a lo awm tawh ṭhin. Tun ṭum thil thlenga sorkar chet dan hi a mak hle mai a, an thurel hi mipui hriata puanzarna mumal tak a awm lo a, media lam tan pawh hrilhhaithlak takin thu lakna tur mumal a awm lo. Sorkar thu chhuah awm chhun erawh chu zirlai pawl hnena Council of Ministers thurel an hrilhfiahna chuah a ni ta thung a, hei hi thil thleng ngai lo a nih loh pawhin thil thleng khat tak a ni. Sorkar hian ram pum nghawng thei thil a rel, a mipuite hriatah kalphung pangngai takin a puangzar hmasa tur ni awm tak a ni a; tun ṭumah hi chuan mipuiin an hriat hmain zirlai pawl an hriattir a, an sawihopui zet a, a sorkar thurel puan­zarna pawh ni chiah lo minister pathum leh zirlai pawlte inkawmna thu zawk chu sorkarin a puang­zar ta hlauh a ni. Zirlai pawlte hian sorkara lungawi lohna an neih hlauhthawn thuah minister zinga zirlai pawl hruaitu hluite hmathehin an inkawm tir hmasa zet a ni mai thei a, hei hi thil tihawm lo pawh a ni lo a; amaherawhchu sorkarin Council of Ministers thurel meuh puangzar si lo a, chu an thurelte zirlai pawl hnena an hrilhfiahna zawk an puangzar hlauh hi chu chin chhunzawm loh atan a ṭhat zawk hmel.", "summary": "Tun hnaiah Council of Ministers an ṭhu khawm, an thu leh hla puanzar a ni lo. He Council of Ministers thuchhuak hi mipui hriat tura puangzar a nih hmain minister pathumin zirlai pawl hruaitute an sawipui a, he an inkawmna thu hi sorkarin Information & Public Relations department press release hmangin an puangzar thung. Tun tuma thil thlenga sorkar chet san hi a mak hle a, an thurel mipui hriata puanzarna mumal tak a awm lo. Sorkar thuchhuah awm chhun erawh chu zirlai pawl hnena Council of minister thurel an hrilhfiahna chauh a ni thung. Sorkar hian ram pum nghawng thei thil a rel a, mipuite hriatah a puang hmasa tur ni awm tak a ni a, tun tumah erawh zirlai pawl an hriattir a, an sawihopui a, a sorkar thurel puanzarna pawh ni chiah lo minister leh zirlaipawlte inkawm thu an puangzar ta hlauh a ni. Zirlai pawlte hian sorkara lungawi lohna an neih hlauhthawn thuah minister zinga zirlaibpawl hruaitu hluite hmathehin an inkawm tir hmasa zet a ni mai thei a, thil tihawm lo pawh a ni lo a, mahse thurel meuh puangzar lova, an thurelte zirlai pawl hnena an hrilhfiahna zawk an puangzar hlauh hi chin chhunzawm lig a tha hle." }, { "summarization_id": "869", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Bawng talh lo tura beitute Lengpui atangin kir leh Hindu pawl pakhat Shankaracharya of Jyotirmath Peeth in Mizoram-a Bawng talh lo tura beihpui thlak an tumna chu Mizo Zirlai Pawl (MZP) atanga dodalna a nasat avangin Zirtawpni kaltaa Lengpui Airport-a Private thlawhna hmanga an lo tum hnuah an thlawklet leh nghal. Hemi chung-changa MZP thuchhuah tarlan danin Hindu pawl pakhat Shankaracharya of Jyotirmath Peeth ten North East State hrang hrang leh Mizoram-ah Bawng talh lo tura beihpui thlak an rawn tum chu duh lovin September 13, 2024 khan thuchhuah an lo siam tawh a. Zirtawpni khan heng pawl te hi Mizoram-a rawn kal tumin, Private thlawhna hmangin Lengpui Airport-ah an lo tum a. Zirlai pawl ten an duhloh zia thuchhuah an lo siam avang leh an dodal dawn tih an hriat avangin an thlawk let leh niin an tarlang a ni. Hnamdang pawl thenkhatin Mizoram chhungah Bawng talh lo tura mipui hrilhhriatna beihpui thlak an tum chu MZP chuan engti kawng mahin a pawm ngai dawn lo tih pawh an thuchhuah ah hian tarlangin, Hetianga hnam dang pawl then-khatin, Hnam nunphung khawih thei thil inzirtirna rawn neih an tum hi nakin zel atan a him an ring lo tih an sawi a. An chetvel dan chu MZP in uluk takin a chhui zui zel dawn thu leh Mizo mipuite pawh hetiang hmalakna lakah fimkhur a, lo beng-khawn lo tura an ngen thu an sawi a. Shankaracharya Pawl te hmalakna hi MZP in NESO a a thawhpui pawl, North East-a zirlai pawl hrang hrang; Khasi Students' Union leh All Arunachal Pradesh Students' Union te pawhin an dodâl tih an sawi a ni.", "summary": "Bawng talh lo tura beitute Lengpui atangin kir leh Hindu pawl pakhat in Mizoram-a Bawng talh lo tura beihpui thlak an tumna chu MZP atanga dodalna a nasat avangin Lengpui Airport-a thlawhna hmanga an lo tum chu an thlawklet leh nghal. MZP chuan Shankaracharya of Jyotirmath Peeth ten North East State hrang hranga Bawng talh lo tura beihpui thlak an tum chu MZP chuan engti kawng mahin an pawm ngai dawn lo a, hnam nunphung khawih thei thil inzirtirna rawn neih an tum hi nakin zel atan a him an ring lo tih sawiin an chetvel dan pawh enzui zel an tum. MZP thawhpui North East-a zirlai pawl thenkhat te pawn an dodal tih an sawi." }, { "summarization_id": "870", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/128154", "file_name": "H-110-02/02/2025-sawrkar leh inrenchem", "original_text": "Finance minister chuan, Council of Minister leh parlia­mentary secretary-te'n muster roll an rawih theih zat tihtlem tum a nih thu a sawi a; Governor, Chief Minister leh Assembly Speaker-te bak thlawhtheihnaah executive class-a chuang lo tura tih an nih thu Assembly House a hrilh.Mizoram sorkarin sum har­satna a tawk mek a, hetihlai hian sorkar thuneitu sangte sorkar tihek thei turin an lo awm ve zel bawk si a, a pawi hle a ni. Tunah chuan sorkar thuneitu lam pawh an harh ta a, muster roll an kawl ṭhinte chu tihtlem an tum a, an zin veivahnaah pawh thlawhtheihna chuan man tlawm zawka zin an tum a, hei hi thil lawmawm tak a ni.Hetihlai hian Mizo­rama thil buaithlak tak chu MLA leh MLA chawl tawhte tana hamṭhatna a tam lutuk hi a ni a, anni enkawlna atana sorkarin a sum sen hi a tam tham hle. Dan siamtu rual an nih avangin an hamṭhatna tura dan an siamin hnialtu an awm ngai lo a, MLA an nih tawh loh hnu thlenga sorkar aṭanga duhsakna an dawn zozai hi a tam tham a, hengte thleng hian ennawn theih ni se a ṭha ngawt mai.Hemi piah lamah hian sorkar official-te chet dan hi tun aia khauh zawka khuahkhirh leh ennawn a ṭul a, officer ṭhenkhat an fate lehkha zirna hmuna remchang taka meeting leh office dawr tur an insiamsak thei mai ṭhin te, an zin veivahna senso sang lutukte hi tihtawp a ṭha khawp mai. Chief minister ngeiin zin dawna pawisa ṭhâm ching an awm thu a sawi dum dum a, chung mite an hrem thu erawh hriat zui a ni ngai lem lo a, sorkar official-te hian sorkar pawisa hi ṭul loah an ei nasa hle.Sorkarin inren­chemna lam kalpui a tum a, anmah-ni aṭanga ṭanin muster roll titlemin ṭan an la dawn a, hmasawnna lawmawm tak a ni. Hei hi duhtawk mai loin sorkar official-te chet dan pawh hi ngun zawka chhuiin endik thei se, Mizoram sorkar sum hi tam tak chu a la hum theih ngeiin a rinawm. Finance minister chuan, Council of Minister leh parlia­mentary secretary-te'n muster roll an rawih theih zat tihtlem tum a nih thu a sawi a; Governor, Chief Minister leh Assembly Speaker-te bak thlawhtheihnaah executive class-a chuang lo tura tih an nih thu Assembly House a hrilh.Mizoram sorkarin sum har­satna a tawk mek a, hetihlai hian sorkar thuneitu sangte sorkar tihek thei turin an lo awm ve zel bawk si a, a pawi hle a ni. Tunah chuan sorkar thuneitu lam pawh an harh ta a, muster roll an kawl ṭhinte chu tihtlem an tum a, an zin veivahnaah pawh thlawhtheihna chuan man tlawm zawka zin an tum a, hei hi thil lawmawm tak a ni.Hetihlai hian Mizo­rama thil buaithlak tak chu MLA leh MLA chawl tawhte tana hamṭhatna a tam lutuk hi a ni a, anni enkawlna atana sorkarin a sum sen hi a tam tham hle. Dan siamtu rual an nih avangin an hamṭhatna tura dan an siamin hnialtu an awm ngai lo a, MLA an nih tawh loh hnu thlenga sorkar aṭanga duhsakna an dawn zozai hi a tam tham a, hengte thleng hian ennawn theih ni se a ṭha ngawt mai.Hemi piah lamah hian sorkar official-te chet dan hi tun aia khauh zawka khuahkhirh leh ennawn a ṭul a, officer ṭhenkhat an fate lehkha zirna hmuna remchang taka meeting leh office dawr tur an insiamsak thei mai ṭhin te, an zin veivahna senso sang lutukte hi tihtawp a ṭha khawp mai. Chief minister ngeiin zin dawna pawisa ṭhâm ching an awm thu a sawi dum dum a, chung mite an hrem thu erawh hriat zui a ni ngai lem lo a, sorkar official-te hian sorkar pawisa hi ṭul loah an ei nasa hle.Sorkarin inren­chemna lam kalpui a tum a, anmah-ni aṭanga ṭanin muster roll titlemin ṭan an la dawn a, hmasawnna lawmawm tak a ni. Hei hi duhtawk mai loin sorkar official-te chet dan pawh hi ngun zawka chhuiin endik thei se, Mizoram sorkar sum hi tam tak chu a la hum theih ngeiin a rinawm.", "summary": "28th March,2015 Finance Minister chuan,Council of Minister leh Parliamentary Secretary-ten muster roll an rawih theih zat tihtlem tum a nih thu a sawi a;Governor,Chief Minister leh Assembly Speakerte bak thlawhtheihnaah executive class-a chuang lo tura tih an nih thu Assembly House a hrilh. Mizorama buaithlak tak chu MLA leh MLA chawl tawhte tana hamthatna tam lutuk hi a ni.Chumai bakah,officer thenkhat ten sawrkar sum ei an hreh lo hi a ni bawk.Sawrkarin inrenchemna lam kalpui atum kawngah hian muster roll tihtlem bakah,sawrkar official-te chet dan endik tel se,Mizoram sawrkar sum tam tak hi chu a hum theih ngeiin a rinawm." }, { "summarization_id": "871", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6258", "file_name": "H-25- 26/01/2025-hmun_thumah_heroin_an_man.txt", "original_text": "Hmun thumah heroin an man Mizoram NewsHmun thumah heroin an man admin 14-Nov-2024 05:15 PM Assam Rifles chuan thuchhuah siamin, force dangte nen tangkawpin hmun thumah heroin an man bakah, a kaihhnawihah mi panga an man tel thu an tarlang. Assam Rifles tarlan danin, ni 12.11.2024 khan an thudawn bawhzuiin Melbuk Road Junction-ah heroin grams 113, cheng nuai 84.75 hman hua chhut an man. A kaihhnawihah hmeichhe pathum, Khawzawl khua nia inchhal vekte an man tel. Speical Narcotics Police Station, CID (Crime) chuan Zemabawk Kawn Vengah heroin grams 34.5 manin, a kaihhnawihah H Vanlalmuanpuia (27), Chanmari Veng, Aizawl an man tel. Heroin grams 34.5 hi cheng nuai 24.15 hua chhut a ni. Excise & Narcotics, Anti Naroctics Squad nen tangkawpin Edenthar Vengah heroin hrams 11, cheng nuai 7.15 hua chhut chu ni 13.11.2024 khan an man. A kaihhnawiha an man chu Joseph Laltlankima (22), Edenthar Veng, Aizawl nia inchhal a ni.", "summary": "Assam Rifles chuan thuchhuah siamin,Melbuk Road Junctionah te,Zemabawk Kawn Vengah leh Edenthar vengah heroin an man mai bakah hian a kaihhnawhah mi panga an man tel thu an tarlang.A kaihhnawiha an mi man te chu-Hmeichhe pathum Khawzawl khua nia inchhal te,Vanlalmuanpuia, Chanmari veng leh Joseph Laltlankima, Edenthar veng,Aizawl nia inchhalte an ni." }, { "summarization_id": "872", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21042", "file_name": "F_MIZO_SUM_19_20/2/25", "original_text": "February 8-13 chhung hian Mizoramah Fire Prevention Week hman a ni dawn a, thupuiah 'Kangmei tichhuak lo turin mi tin i fimkhur ang u,\" tih a ni a, tun hnai khan district hrang hrangah kangmei ven dan tur sawihona hun an hmang.Mizoram hi India rama ram tikang tamna state kan ni a, hei hi kan lo neih danin a zir loh vang a ni. Thingtlang lo neih kan kalpui dan hi pi leh pute hunlai aṭangin a la danglam lo a ni ber a, Agriculture department, Horti­culture department leh sorkar depart­ment dangin ṭan han la viau mah se tlang ram lo neih thlaktu tur hi kan la hmu chhuak thei si lo a, kum tin mai kan ram thing leh maute hi kan hal ral zel a la ṭul a ni.Hemi kawngah hian thing­tlang mite hi dem ngawt theih an ni lo a, ei an zawn ve a ngai a, an eizawn thiam dan ber chu tlang ram lo neih a ni a, chu chuan lo vah leh hal hi a keng tel tlat a ni. Sorkarin eizawnna hlawk leh ṭha zawk kawhhmuh tumin sum tam tak a seng tawh a, sum chang thlai hrang hrang lalutin a chin dan turte leh a hralh dan thlengin duang ṭhin bawk mah se, a ram pum huapa eizawnna thlakna tur khawp a la hmu chhuak lo.Ngaihtuah ngun ngai tak erawh chu khawvel­ah tlang ram tam tak a awm a, lo vata lo hal zel chi erawh an tam lem lo. Tun thlenga lo hal loa eizawng thei loa kan la awm reng mai hi sorkar tan chona ni rawh se. Mipui nuai 10 zingah sorkar hnathawk leh lo neia eizawng kher lo ṭhahnem tak an awm a, a bak chhungkaw tam lo takte eizawn dan tur ṭha zawk siamsak thei sorkar kan la nei fuh lo hi a pawi hle.Kangmei ven hapta nen ṭan khawh viau mah ila ram kang laka inven hi thil harsa tak a ni a, chuti chung chung chuan kangmei tichhuak lo thei ang bera lo hal kan zir a, taima taka meilam kan siam a ṭul a ni. February 8-13 chhung hian Mizoramah Fire Prevention Week hman a ni dawn a, thupuiah 'Kangmei tichhuak lo turin mi tin i fimkhur ang u,\" tih a ni a, tun hnai khan district hrang hrangah kangmei ven dan tur sawihona hun an hmang.Mizoram hi India rama ram tikang tamna state kan ni a, hei hi kan lo neih danin a zir loh vang a ni. Thingtlang lo neih kan kalpui dan hi pi leh pute hunlai aṭangin a la danglam lo a ni ber a, Agriculture department, Horti­culture department leh sorkar depart­ment dangin ṭan han la viau mah se tlang ram lo neih thlaktu tur hi kan la hmu chhuak thei si lo a, kum tin mai kan ram thing leh maute hi kan hal ral zel a la ṭul a ni.Hemi kawngah hian thing­tlang mite hi dem ngawt theih an ni lo a, ei an zawn ve a ngai a, an eizawn thiam dan ber chu tlang ram lo neih a ni a, chu chuan lo vah leh hal hi a keng tel tlat a ni. Sorkarin eizawnna hlawk leh ṭha zawk kawhhmuh tumin sum tam tak a seng tawh a, sum chang thlai hrang hrang lalutin a chin dan turte leh a hralh dan thlengin duang ṭhin bawk mah se, a ram pum huapa eizawnna thlakna tur khawp a la hmu chhuak lo.Ngaihtuah ngun ngai tak erawh chu khawvel­ah tlang ram tam tak a awm a, lo vata lo hal zel chi erawh an tam lem lo. Tun thlenga lo hal loa eizawng thei loa kan la awm reng mai hi sorkar tan chona ni rawh se. Mipui nuai 10 zingah sorkar hnathawk leh lo neia eizawng kher lo ṭhahnem tak an awm a, a bak chhungkaw tam lo takte eizawn dan tur ṭha zawk siamsak thei sorkar kan la nei fuh lo hi a pawi hle.Kangmei ven hapta nen ṭan khawh viau mah ila ram kang laka inven hi thil harsa tak a ni a, chuti chung chung chuan kangmei tichhuak lo thei ang bera lo hal kan zir a, taima taka meilam kan siam a ṭul a ni. February 8-13 chhung hian Mizoramah Fire Prevention Week hman a ni dawn a, thupuiah 'Kangmei tichhuak lo turin mi tin i fimkhur ang u,\" tih a ni a, tun hnai khan district hrang hrangah kangmei ven dan tur sawihona hun an hmang. Mizoram hi India rama ram tikang tamna state kan ni a, hei hi kan lo neih danin a zir loh vang a ni. Thingtlang lo neih kan kalpui dan hi pi leh pute hunlai aṭangin a la danglam lo a ni ber a, Agriculture department, Horti­culture department leh sorkar depart­ment dangin ṭan han la viau mah se tlang ram lo neih thlaktu tur hi kan la hmu chhuak thei si lo a, kum tin mai kan ram thing leh maute hi kan hal ral zel a la ṭul a ni. Hemi kawngah hian thing­tlang mite hi dem ngawt theih an ni lo a, ei an zawn ve a ngai a, an eizawn thiam dan ber chu tlang ram lo neih a ni a, chu chuan lo vah leh hal hi a keng tel tlat a ni. Sorkarin eizawnna hlawk leh ṭha zawk kawhhmuh tumin sum tam tak a seng tawh a, sum chang thlai hrang hrang lalutin a chin dan turte leh a hralh dan thlengin duang ṭhin bawk mah se, a ram pum huapa eizawnna thlakna tur khawp a la hmu chhuak lo. Ngaihtuah ngun ngai tak erawh chu khawvel­ah tlang ram tam tak a awm a, lo vata lo hal zel chi erawh an tam lem lo. Tun thlenga lo hal loa eizawng thei loa kan la awm reng mai hi sorkar tan chona ni rawh se. Mipui nuai 10 zingah sorkar hnathawk leh lo neia eizawng kher lo ṭhahnem tak an awm a, a bak chhungkaw tam lo takte eizawn dan tur ṭha zawk siamsak thei sorkar kan la nei fuh lo hi a pawi hle. Kangmei ven hapta nen ṭan khawh viau mah ila ram kang laka inven hi thil harsa tak a ni a, chuti chung chung chuan kangmei tichhuak lo thei ang bera lo hal kan zir a, taima taka meilam kan siam a ṭul a ni.", "summary": "13 chhung hian Mizoramah Fire Prevention Week hman a ni dawn a, thupuiah 'Kangmei tichhuaklo turin mi tin i fimkhur ang u,\" tih a ni. Mizoram hi kan lo neih danin a zirloh avangin India rama ram tikang tamna state kan ni a, thingtlang lo neih kan kalpui dan hi Agriculture department, Horti­culture department leh Sorkar depart­ment dangin ṭan han la viau mah se tlang ram lo neih thlaktu tur kan la hmu chhuak theilo a, kum tin mai kan ram thing leh maute hi kan hal ral zel a la ṭul a, hemi kawngah hian thing­tlang mite hi dem ngawt theih an nilo a, an eizawn thiam dan ber tlang ram lo neih hian lo vah leh hal hi a keng tel tlat a ni. Sorkarin eizawnna hlawk leh ṭha zawk kawhhmuh tumin sum tam tak a seng tawh a, chuti chungin a ram pum huapa eizawnna thlakna tur khawp a la hmu chhuaklo a, tun thlenga lo halloa eizawng theiloa kan la awm reng mai hi Sorkar tan chona ni se. Kangmei ven hapta nen ṭan khawh viau mah ila ram kang laka inven hi thil harsa tak a ni a, chuti chung chung chuan kangmei tichhuaklo thei ang bera lo hal kan zir a, taima taka meilam kan siam a ṭul a ni." }, { "summarization_id": "873", "url": "https://theaizawlpost.org/yma-in-plastic-um-tihtlem-tum-raltlan-awmna-hmun-siam-rawt/", "file_name": "SMizo_6_18-02", "original_text": "Central YMA chuan plastic um hman titlem tura hma lak leh thildanga hman tangkai dan zawn a rel a. Mizorama raltlan awm mekte tan awmna hmun bik siama enkawlna felfai zawka siam an rawt bawk. YMA Inkhawmpui Lian neih loh kuma neih thin YMA Rorel Inkhawm chu Ningani khan Aizawlah Central YMA president Lalhmachhuana neih a ni a. YMA-in hma a lak nghal theihna chi thurel zingah – faina leh thianghlimna kawnga hma sawn theihnan bawlhhlawh paih dan inzirtir nise; plastic um-in kan ram a tihchhiat nasat avangin a hman tlem dan inzirtir leh thildanga hman tangkai dan kawng zawn nise, an ti. Sawrkarin hma a lak zuina tur chi thlen tur zingah – Mizorama raltlante awmna hmun, enkawl dan leh kaihhruaina mumal tak sawrkarin siamin, khauh takin kengkawh se, an ti a. Mizoram Lokayukta-in thubuai chhuitu tur ‘investigation agency’ hranpa a neih theih nana hma lak; school thenkhatin pawl 4 thlenga Mizo subject an la zir mumal lo chu hma la tura sawrkar ngen, tih te a tel. Rorel inkhawmah hian Central YMA treasurer Roneihthanga chuan kum 2024- 2025 chhunga CYMA budget atana Rs. 20,331,980 a pharh chu lungrual taka pawm a nih bakah YMA hruaitu hlun mi 77 hnenah chawimawina hlan an ni. Kumpuan bawhzui tha, tuihna humhalh tha, luidung humhalh tha, ramngaw leh nungcha humhalh tha leh YMA chanchinbu la tha hnenah lawmman hlan a ni bawk. Central YMA hnuaiah hian Sub. Hqrs. 8, Group 50 leh Branch 819 a awm a; YMA member 497946 awmin, mipa 292237 leh hmeichhia 205709 an ni. 2023 October 24-26 chhunga Biate-a YMA Inkhawmpui Lian neih leh kumin Rorel Inkhawm inkar hian YMA member 1690 an thi a, heng zinga 1395 hi mipa niin, hmeichhia 295 an ni. YMA Rorel Inkhawma thu pawm: YMA khawih: Faina leh thianghlimna kawnga hma kan sawn theih nan bawlhhlawh paih dan inzirtir ni rawh se. Plastic burin ram a tihchhiat nasat avangin a hman tlem dan inzirtir leh thildanga hman tangkai dan kawng zawn ni rawh se. Kumtina furpuia thlen dawnin hemi kentel chhiatna laka invenlawkna turin ‘Fimkhurna Hapta/Thla’ ram pumah hman thin ni rawh se. Mizoram chhunga kawngpui kan neihte hi a vil kawngah YMA-in hma la rawh se. Ruihhlo do kawngah YMA-in tun aia chak zawkin hma la rawh se. Mizo tawng humhalh kawnga YMA hmalak mekna hi chak zawka kalpui ni rawh se. YMA Inkhawmpui Lian neih loh kumah Sub-Hqrs. YMA Inkhawmpui neih ni rawh se. Company/corporate-ten Mizoramah CSR tam zawk an hman theih nan CYMA-in hma la rawh se. Sawrkar khawih: Mizorama raltlante awmna hmun tur, enkawl dan tur leh kaihhruaina mumal tak sawrkarin siamin, khauh takin kengkawh zui se. Mizoram Lokayukta-in thubuai chhuitu tur investigation agency hranpa a neih theih nan hma lak ni rawh se. Tunlaia school thenkhatin pawl 4 thlenga Mizo subject an la zir mumal lo hi sawrkarin hma la rawh se. Mizoram Education (Establishment & Management of Private School) Rules hrang hrang (elementary – higher secondary) hi a tul anga siamtha in, ennawn ni rawh se.", "summary": "YMA Inkhawmpui Lian neihloh kuma neih thin YMA Rorel Inkhawm chu Ningani khan Aizawlah Central YMA President Laalhmachhuana'n a kaihruai. YMA in hma alak theihna chi thurel zingah-faina leh thianghlimna kawnga hmasawn theihnan bawlhhlawh paih dan te, plastic hman tlem dan te inzirtir nise a ti a. Sawrkar hmalakna tur chi zingah- Mizorama raltlan te enkawl na hmun, dan leh kaihhruaina mumal tak a siam te, Lok Ayukta-in thubuai chhuitu tur hranpa a neih theih na te, Mizo subject zirtirtu chungchang te a tel a ni. Kum 2024-2025 chhung a budget te pharh anih bak ah, chawimawina leh lawmman hrang hrang te sem a ni. Central YMA hnuaiah hian Sub. Hqrs. 8, Group 50 leh Branch 819 an awm a ni." }, { "summarization_id": "874", "url": "https://theaizawlpost.org/mizoram-mp-pahnih-lo-hmuak/", "file_name": "SMizo_3_22-02", "original_text": "Mizoram MP pahnih lo hmuak Parliament Session neih zawh taka Manipur-a Zohnahthlakte thlavang na taka an hauh avangin Mizoram MP pahnih lo haw chu MNF party chuan Lengpui Airport-ah an lo hmuak. Mizoram MP pahnihte chuan Manipur thil thlengah chief minister Pu Zoramthanga’n a tawp thlenga NDA do tura a hrilh avangin an ni tan do loh emaw tan vak loh hleihtheih pawh a ni lo tih an sawi. Lok Sabha MP C Lalrosanga chuan Lok Sabha lamah chuan Manipur thil thleng hi sawrkar lai lamin sawichhuah leh sawiho an hlau hle a; thusawi an dil ve pawh hmarchhak MP ho hrim hrim chu, Manipur MP pawh telin thusawina hun pek an ni lo tih a sawi. Manipur Zofate thlavang hauhna’n Mizoram mipuiin an thlawp avangin huaisen takin an awm a, an tih theih china an tih tur chu Mizoram tan an ti zel dawn tih a sawi. Sawrkar rin tawk lohna motion chu Congress member putluh a ni a, Congress an tan leh thlawp vang ni loin, Manipur Zofate an thlawp vangin an motion putluh hi an lo thlawp mai chauh tih C Lalrosanga hian a sawi a. NDA member zingah motion thlawp ve tu dang an awm loh thua zawhna chhangin, vote an thlakna lam hretu NDA member zingah, a hma zawnga amah be lumlam ve thin ho pawhin ‘an hmelhriat loh kalpelh’ ngawk ngawk tawh nia sawiin, “Chuti khawp chuan he boruak hian min tuam hneh hlawm a ni,” a ti. Rajya Sabha member K Vanlalvena chuan Manipur issue hi thil thleng satliah niloin, tum lawk sa veka thil thleng nia an hriat avangin na takin an do tih a sawi a. Session neih chhungin mi 58-in thusawi dilna an thehlut a, Manipur thil thleng lam vek niin, sawrkar tan lam leh tan lo lam an ni a; sawrkar tan lam atanga thusawi phalsakna hun pek tum a ni chu duh loin chairman hoa an meeting-na atangin a chhuak tau a, House chhungah pawh ruling lama thu in, ruling an do si tih a sawi. A thusawi ve ni khan, a thutna atanga chhuakin chairman chu thusawi a dil a, a thutnaa thu tura tih a ni a, thusawi tura koh a nih loh avangin a chhuak nawn leh tih a sawi. Chairman-in thusawi tura a koh hnu ah a thusawi avangin sound tihtawp sak nghal a ni a, a thusawi zaa 40 vel bak a lang hman lo tih a sawi. “Khami ni khan ka tribal nihna kha a thawk tlat a, kan thin a rim a, min chotu kha awm se ka ti ngawih ngawih mai a ni,” tiin, tribal-te hnuaichhiah tumna nia lang chuan a thinlung a tih nat thu K Vanlalvena hian a sawi a ni. House pahnihah hian Uniform Civil Code Bill pawmpui tura dilna a lut lo hrim hrim tih Rajya Sabha MP hian a sawi a. Rajasthan MP pakhatin UCC sawiho dilna erawh a thehlut chauh tih a sawi. Forest Conservation Amendment Bill erawh ruling leh oppostion lamah a hriat theih chinah a duh lohna aupui an awm lo tih a sawi a. A bikin, China epna atana tul an ti nia a lan thu a sawi. A ni erawh chuan ramngaw humhalh leh ram lak dawn pawha Forest phalna lak zel chu a duhdan a nih avangin a thlawp lo tih a sawi a ni. Thuthar thehdarhtute zawhna chhangin, MLA inthlan turah Aizawl South-I a ding tura tih a nih thu K Vanlalvena hian a sawi a. A tling a nih pawhin MP nge MLA zawk a thlan ang tih chu an party hruaitute thu thu a ni ang, tih a sawi.", "summary": "Mizoram MP pahnih lo hmuak Parliament Session neih zawh taka Manipur-a Zohnahthlakte thlavang na taka an hauh avangin Mizoram MP pahnih lo haw chu MNF party chuan Lengpui Airport-ah an lo hmuak. Mizoram MP pahnihte chuan Manipur thil thlengah Chief Minister Pu Zoramthanga'n a tawp thleng a NDA do tura a hrilh avangin an ni tan do loh emaw tan vak loh hleihtheih pawh a ni lo tih an sawi. Lok Sabha MP C Lalrosanga chuan Lok Sabha lamah chuan Manipur thil thleng hi sawrkar lai lamin sawichhuah leh sawiho an hlau hle a, thusawi an dil ve pawhin hmarchhak MP ho hrim hrim chu thusawina hun pek an ni lo tih a sawi. Sarkar rin tawk lohna motion chu Congress member putluh a ni a, Congress an tan leh thlawp vang ni loin, Manipur zofate an thlawp vangin motion hi an lo thlawp chauh tih a sawi. Forest Amendment Bill erawh ruling leh opposition lamah China epna atana tul an ti nia a lan avangin duh lohna aupui an awm lo tih a sawi a, a ni erawh chuan a thlawp lo tih a sawi a ni." }, { "summarization_id": "875", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/126352", "file_name": "H-101-02/02/2025- H1N1 leh Mizoram", "original_text": "Tunlaiin India ram hmun hrang hrangah H1N1 (Swine Flu) vanga thi an tam hle a, Mizoramah pawh H1N1 vei an awm tawh niin thuneitu lamin an puang a, thihpui erawh an la awm lo.Tun hnaiah damdawi-in pakhatah hmun dang aṭanga lo zin hnam dang pakhat chu Swine Flu ni ngeia rinin a na a, finfiah a nih hma aṭangin Swine Flu a nih thu hi a darh nasa hle. Hei mai hi a ni lo a, a awmna damdawi-ina damlo dang ṭhen­khat-te pawh an mangan phah a, thu­thang chi hrang hrang a tam hman hle.Swine Flu hi nat­na hlauhawm tak, thihpui theih a ni a, kan hlau tur a ni. Hetihlai hian mipui nawlpui tana tawngpawng hlauh vak chi a ni lo a, hri ṭhenkhat anga mipui nawlpuia vawi lehkhata thleng thut thei a ni lo tih kan inzirtir tam a ngai. A kai theih dante leh a hlauhawm dante kan inzirtir rual hian, a hlauhawm loh theih dante leh a inven dan te, tihdam theih a nihziate thlenga inzirtir uar a ṭul hle ang.Mipui nawlpui hi chuan thil awmzia hi kan hrethiam mai ṭhin lo a, hlauh tur hlauh nachang hre lote kan ni a, hlauh loh tur hlau tlatte pawh kan awm ṭhin. Hei vang hian mithiamte'n tun aia uar zawka Swine Flu chungchang zirtirna an pek darh a, ṭan an lâk a pawimawh takzet a ni.TV leh chanchinbu lama sum senga sor­karin mipui zirtirna a pek chhuah ṭhin piah lamah, tunlai thiam­na hmang ṭang­kaia Facebook, Whatsapp leh thil dang­ah sum seng kher lo pawhin Swine Flu inzirtirna hi thehdarh theih a ni a, sorkar leh he mi kawnga mawhphurtute'n theihtawp chhuah­in mipui hi hrilhfiah zel se a ṭha hle a ni. Tunlaiin India ram hmun hrang hrangah H1N1 (Swine Flu) vanga thi an tam hle a, Mizoramah pawh H1N1 vei an awm tawh niin thuneitu lamin an puang a, thihpui erawh an la awm lo.Tun hnaiah damdawi-in pakhatah hmun dang aṭanga lo zin hnam dang pakhat chu Swine Flu ni ngeia rinin a na a, finfiah a nih hma aṭangin Swine Flu a nih thu hi a darh nasa hle. Hei mai hi a ni lo a, a awmna damdawi-ina damlo dang ṭhen­khat-te pawh an mangan phah a, thu­thang chi hrang hrang a tam hman hle.Swine Flu hi nat­na hlauhawm tak, thihpui theih a ni a, kan hlau tur a ni. Hetihlai hian mipui nawlpui tana tawngpawng hlauh vak chi a ni lo a, hri ṭhenkhat anga mipui nawlpuia vawi lehkhata thleng thut thei a ni lo tih kan inzirtir tam a ngai. A kai theih dante leh a hlauhawm dante kan inzirtir rual hian, a hlauhawm loh theih dante leh a inven dan te, tihdam theih a nihziate thlenga inzirtir uar a ṭul hle ang.Mipui nawlpui hi chuan thil awmzia hi kan hrethiam mai ṭhin lo a, hlauh tur hlauh nachang hre lote kan ni a, hlauh loh tur hlau tlatte pawh kan awm ṭhin. Hei vang hian mithiamte'n tun aia uar zawka Swine Flu chungchang zirtirna an pek darh a, ṭan an lâk a pawimawh takzet a ni.TV leh chanchinbu lama sum senga sor­karin mipui zirtirna a pek chhuah ṭhin piah lamah, tunlai thiam­na hmang ṭang­kaia Facebook, Whatsapp leh thil dang­ah sum seng kher lo pawhin Swine Flu inzirtirna hi thehdarh theih a ni a, sorkar leh he mi kawnga mawhphurtute'n theihtawp chhuah­in mipui hi hrilhfiah zel se a ṭha hle a ni.", "summary": "14th March,2015 India ram hmun hrang hrangah H1N1 (Swine Flu) vanga thi an tam hle a,Mizoramah pawh H1N1 vei an awm tawh niin thuneitu lamin an puang a,thi erawh an awm lo. Swine Flu hi natna hlauhawm tak,thihpui theih,hlauh tur chu a ni ngei.Chutihrualin,hri thenkhat ang thoa mipui nawlpuia vawilehkhata thleng thut thei a ni lo a.A inven dan tur kan inzirtir rualin,tihdam theih a nihzia leh inenkawl dan turte hi inzirtir uar a tul hle.Sawrkar leh hemi kawnga mawhphurtuten mipui hrilhfiah kawngah tan la thar se a duhawm hle." }, { "summarization_id": "876", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/28048", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "Lunglei district-a awm mek Kânghmun South khawtlang chuan resolution siamin, Serchhip district-a beh an duh thu an puang a, \"Kanghmun South hi kawng hrang hranga thlirin, Serchhip district-ah awm ngei kan duh a, Serchhip district-ah kan awm theih nan a ṭul anga a tàwp thlenga hmalak kan tum a ni,\" an ti.Mizoram sorkarin a lo intiam tawh angin district pathum - Khawzawl, Saitual, Hnahthial - chu hna­thawk theia siam a tum mek a, office hmun turte an thlithlai tawh bakah district-a mi pawimawhte dahna tur pawh thuchhuah a siam ṭan mek. Hetihlai hian Assembly budget session neih mekah Chief Minister chuan district ramri rin fel a la nih loh thu a sawi ve thung.District thar hi a district ṭhut­hmun (headquarters) tur khua leh a chhehvela awm hnaite hi chuan an duhin a nawrin an nawr a; nimahsela district thar hnuaia awm hi he district tharin a huam tur nia ngaih khaw tam takin an duh lo ve thei bawk. District thar na na na chuan kawng tam takah famkim lohna a nei dawn a, district-in a ken tel thil ṭhenkhatah mipuiten harsatna an tawk ve thei.Mipui nuai 11 vel enkawl turin district 11 kan nei dawn ta a, chawhrualin district pakhatah mipui nuai khat vel cheng ang zel kan ni ang. Hetihlai hian district lian fâl leh mipui bitna a awm lo thei lo a, district hming pu ve si, mipui tlemte awmna a piang thei dawn niin a lang.Tunah huan district neih belh a ṭhat leh ṭhat loha inhnial a ngai tawh lo a, heng district ramri hi ṭhen fel a hun tawh zawk a ni. Inthlan hmain district thar puitlintir tiamtuin ro an rel tawh a, pehhel rei loa huaisen taka district ramri an rin fel ngam a hun tawh. District thar ber a piang tawh angin kan sawi a, tun thlengin a ramri kan la hre bawk si lo a, district tihpuitlinna tura thil ṭul hmasa chu a ramri tihchian hi a ni ang. Lunglei district-a awm mek Kânghmun South khawtlang chuan resolution siamin, Serchhip district-a beh an duh thu an puang a, \"Kanghmun South hi kawng hrang hranga thlirin, Serchhip district-ah awm ngei kan duh a, Serchhip district-ah kan awm theih nan a ṭul anga a tàwp thlenga hmalak kan tum a ni,\" an ti.Mizoram sorkarin a lo intiam tawh angin district pathum - Khawzawl, Saitual, Hnahthial - chu hna­thawk theia siam a tum mek a, office hmun turte an thlithlai tawh bakah district-a mi pawimawhte dahna tur pawh thuchhuah a siam ṭan mek. Hetihlai hian Assembly budget session neih mekah Chief Minister chuan district ramri rin fel a la nih loh thu a sawi ve thung.District thar hi a district ṭhut­hmun (headquarters) tur khua leh a chhehvela awm hnaite hi chuan an duhin a nawrin an nawr a; nimahsela district thar hnuaia awm hi he district tharin a huam tur nia ngaih khaw tam takin an duh lo ve thei bawk. District thar na na na chuan kawng tam takah famkim lohna a nei dawn a, district-in a ken tel thil ṭhenkhatah mipuiten harsatna an tawk ve thei.Mipui nuai 11 vel enkawl turin district 11 kan nei dawn ta a, chawhrualin district pakhatah mipui nuai khat vel cheng ang zel kan ni ang. Hetihlai hian district lian fâl leh mipui bitna a awm lo thei lo a, district hming pu ve si, mipui tlemte awmna a piang thei dawn niin a lang.Tunah huan district neih belh a ṭhat leh ṭhat loha inhnial a ngai tawh lo a, heng district ramri hi ṭhen fel a hun tawh zawk a ni. Inthlan hmain district thar puitlintir tiamtuin ro an rel tawh a, pehhel rei loa huaisen taka district ramri an rin fel ngam a hun tawh. District thar ber a piang tawh angin kan sawi a, tun thlengin a ramri kan la hre bawk si lo a, district tihpuitlinna tura thil ṭul hmasa chu a ramri tihchian hi a ni ang. Lunglei district-a awm mek Kânghmun South khawtlang chuan resolution siamin, Serchhip district-a beh an duh thu an puang a, \"Kanghmun South hi kawng hrang hranga thlirin, Serchhip district-ah awm ngei kan duh a, Serchhip district-ah kan awm theih nan a ṭul anga a tàwp thlenga hmalak kan tum a ni,\" an ti. Mizoram sorkarin a lo intiam tawh angin district pathum - Khawzawl, Saitual, Hnahthial - chu hna­thawk theia siam a tum mek a, office hmun turte an thlithlai tawh bakah district-a mi pawimawhte dahna tur pawh thuchhuah a siam ṭan mek. Hetihlai hian Assembly budget session neih mekah Chief Minister chuan district ramri rin fel a la nih loh thu a sawi ve thung. District thar hi a district ṭhut­hmun (headquarters) tur khua leh a chhehvela awm hnaite hi chuan an duhin a nawrin an nawr a; nimahsela district thar hnuaia awm hi he district tharin a huam tur nia ngaih khaw tam takin an duh lo ve thei bawk. District thar na na na chuan kawng tam takah famkim lohna a nei dawn a, district-in a ken tel thil ṭhenkhatah mipuiten harsatna an tawk ve thei. Mipui nuai 11 vel enkawl turin district 11 kan nei dawn ta a, chawhrualin district pakhatah mipui nuai khat vel cheng ang zel kan ni ang. Hetihlai hian district lian fâl leh mipui bitna a awm lo thei lo a, district hming pu ve si, mipui tlemte awmna a piang thei dawn niin a lang. Tunah huan district neih belh a ṭhat leh ṭhat loha inhnial a ngai tawh lo a, heng district ramri hi ṭhen fel a hun tawh zawk a ni. Inthlan hmain district thar puitlintir tiamtuin ro an rel tawh a, pehhel rei loa huaisen taka district ramri an rin fel ngam a hun tawh. District thar ber a piang tawh angin kan sawi a, tun thlengin a ramri kan la hre bawk si lo a, district tihpuitlinna tura thil ṭul hmasa chu a ramri tihchian hi a ni ang.", "summary": "Lunglei district-a awm mek Kânghmun South khawtlang chuan resolution siamin, Serchhip district-a beh an duh thu an puang. Mizoram sorkar in a lo intiam tawh angin district pathum Khawzawl, Saitual, Hnahthial chu hna thawk theia siam a tum mek a, office hmun turte an thlithlai tawh bakah mipawimawh te dahna tur pawh thuchhuah a siam tan mek. Hetihlai hian CM chuan district ramri rin fel a la nih loh thu a sawi ve thung. District thar hi nawrna a nasa. District thar na na na chuan famkim lohna a nei dawn a, harsatna a awm ve thei. Mipui nuai 11 vel enkawl turin district 11 kan nei dawn a, chawrualin district pakhatah mipui nuai khat vel cheng ang hel kan ni ang. District lian fal a awm lo thei lo a, a tel deuh pawh a awm dawn niin a lang. Tunah chuan a that leh that loh inhnial angai tawh lo a, huaisen takin ramri rinfel a hun tawh. District thar tihpuitlin nana tul hmasa chu ramri then hi a ni." }, { "summarization_id": "877", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4187", "file_name": "F_MIZO_SUM_20_6/2/25", "original_text": "Coronovirus (COVID-19) hri leng avangin khawvel pum a buaiin a chiai a ni ta ber a, a vei hmuh chhuah tam dan hi a tir lam aiin tlahniam ta deuh mah se, khawvel hmun dangah a darh zau zel avangin sorkar hrang hrang pawh a inralring a, India sorkar leh Mizoram sorkar pawhin ruahmanna hrang hrang a siam a ni.He hri hlauhawm tak chanchin hi internet-a kan hmuh phak ang ang lak khawma thehdarh nghal maite kan ching a, a ṭhente phei chuan eng chiah nge a tih hrethiam mang lote pawhin kan thehdarh mek niin a lang. Kan thil thehdarhte hi khawi websiteaṭanga lak nge ni a, khawi news channel-a chhuak nge a nih lam kan finfiah loh chuan, he hri avanga 'insawiṭhaih' ang lekah kan chhuak palh thei a ni.Hei leng reng reng hi a nihna baka hlauhawma mipui hriata thehdarh loh tur a ni a; chumi lehlamah chiah chuan, a hlauhawmzia hi mipui lakah thup tur lah a ni hek lo. He hri hi a lo luh palha a nghawng pawi theih dan hre chunga kan sorkarin ṭan a la zel hi a lawmawm a, tun aia chak zawka ke a pen pawh a la ṭul zel ang.Hetih lai hian, Coronovirus hi thih ngei ngeina a nih loh thu te, a vei apiangin an thihpui lo mai ni loin, kum upa lam, chak lo zawk leh hrisel lo zawk mi tlemtêin an thihpui a ni tihte pawh sawi tel a pawi lo ang. India ram mipui tluklehdingawn khat aia tamah hian tun thleng hian thihpui an la awm lo a, a vei zat pawh mi 50 an la tling lo tihte pawh mipui zirtir tel a ṭha.A hlauhawmna kan sawi rualin, a nihna tak sawia kan rin ang em ema a hlauhawm loh dante pawh sawifiah tel a ngai a; chutih rualin, mipuiin an zuam ngawt lohna tura a hlauhawmna lai erawh sawi tel a ṭul si. Hetiang hunah hian media-te an pawimawh em em a, mipui hriata puanzar tur ṭul leh ṭul lo chin thliar thiam hi a pawimawh tak zet a ni. Coronovirus (COVID-19) hri leng avangin khawvel pum a buaiin a chiai a ni ta ber a, a vei hmuh chhuah tam dan hi a tir lam aiin tlahniam ta deuh mah se, khawvel hmun dangah a darh zau zel avangin sorkar hrang hrang pawh a inralring a, India sorkar leh Mizoram sorkar pawhin ruahmanna hrang hrang a siam a ni.He hri hlauhawm tak chanchin hi internet-a kan hmuh phak ang ang lak khawma thehdarh nghal maite kan ching a, a ṭhente phei chuan eng chiah nge a tih hrethiam mang lote pawhin kan thehdarh mek niin a lang. Kan thil thehdarhte hi khawi websiteaṭanga lak nge ni a, khawi news channel-a chhuak nge a nih lam kan finfiah loh chuan, he hri avanga 'insawiṭhaih' ang lekah kan chhuak palh thei a ni.Hei leng reng reng hi a nihna baka hlauhawma mipui hriata thehdarh loh tur a ni a; chumi lehlamah chiah chuan, a hlauhawmzia hi mipui lakah thup tur lah a ni hek lo. He hri hi a lo luh palha a nghawng pawi theih dan hre chunga kan sorkarin ṭan a la zel hi a lawmawm a, tun aia chak zawka ke a pen pawh a la ṭul zel ang.Hetih lai hian, Coronovirus hi thih ngei ngeina a nih loh thu te, a vei apiangin an thihpui lo mai ni loin, kum upa lam, chak lo zawk leh hrisel lo zawk mi tlemtêin an thihpui a ni tihte pawh sawi tel a pawi lo ang. India ram mipui tluklehdingawn khat aia tamah hian tun thleng hian thihpui an la awm lo a, a vei zat pawh mi 50 an la tling lo tihte pawh mipui zirtir tel a ṭha.A hlauhawmna kan sawi rualin, a nihna tak sawia kan rin ang em ema a hlauhawm loh dante pawh sawifiah tel a ngai a; chutih rualin, mipuiin an zuam ngawt lohna tura a hlauhawmna lai erawh sawi tel a ṭul si. Hetiang hunah hian media-te an pawimawh em em a, mipui hriata puanzar tur ṭul leh ṭul lo chin thliar thiam hi a pawimawh tak zet a ni. Coronovirus (COVID-19) hri leng avangin khawvel pum a buaiin a chiai a ni ta ber a, a vei hmuh chhuah tam dan hi a tir lam aiin tlahniam ta deuh mah se, khawvel hmun dangah a darh zau zel avangin sorkar hrang hrang pawh a inralring a, India sorkar leh Mizoram sorkar pawhin ruahmanna hrang hrang a siam a ni. He hri hlauhawm tak chanchin hi internet-a kan hmuh phak ang ang lak khawma thehdarh nghal maite kan ching a, a ṭhente phei chuan eng chiah nge a tih hrethiam mang lote pawhin kan thehdarh mek niin a lang. Kan thil thehdarhte hi khawi website aṭanga lak nge ni a, khawi news channel-a chhuak nge a nih lam kan finfiah loh chuan, he hri avanga 'insawiṭhaih' ang lekah kan chhuak palh thei a ni. Hei leng reng reng hi a nihna baka hlauhawma mipui hriata thehdarh loh tur a ni a; chumi lehlamah chiah chuan, a hlauhawmzia hi mipui lakah thup tur lah a ni hek lo. He hri hi a lo luh palha a nghawng pawi theih dan hre chunga kan sorkarin ṭan a la zel hi a lawmawm a, tun aia chak zawka ke a pen pawh a la ṭul zel ang. Hetih lai hian, Coronovirus hi thih ngei ngeina a nih loh thu te, a vei apiangin an thihpui lo mai ni loin, kum upa lam, chak lo zawk leh hrisel lo zawk mi tlemtêin an thihpui a ni tihte pawh sawi tel a pawi lo ang. India ram mipui tluklehdingawn khat aia tamah hian tun thleng hian thihpui an la awm lo a, a vei zat pawh mi 50 an la tling lo tihte pawh mipui zirtir tel a ṭha. A hlauhawmna kan sawi rualin, a nihna tak sawia kan rin ang em ema a hlauhawm loh dante pawh sawifiah tel a ngai a; chutih rualin, mipuiin an zuam ngawt lohna tura a hlauhawmna lai erawh sawi tel a ṭul si. Hetiang hunah hian media-te an pawimawh em em a, mipui hriata puanzar tur ṭul leh ṭul lo chin thliar thiam hi a pawimawh tak zet a ni.", "summary": "Coronovirus(COVID-19) hri leng avangin khawvel pum a buaiin a chi ai a,khawvel hmun dangah a darh zau zel avangin sorkar hrang hrang pawh a inralring a, India Sorkar leh Mizoram Sorkar pawhin ruahmanna hrang hrang a siam a, Covid-19 chanchin hi internet-a kan hmuh phak ang ang lakhawmin enge anih chiah hrethiam manglote pawhin kan thehdarh mek a,kan thil thehdarhte hi khawi website aṭanga lak nge, khawi news channel-a chhuak nge a nih lam kan finfiahloh chuan, he hri avanga 'insawiṭhaih' ang lekah kan chhuak palh thei a ni. Hri leng reng reng a nihna baka hlauhawma mipui hriata thehdarhloh tur a nih rualin a hlauhawmzia mipui lakah thup tur lah a nilo nak, Coronovirus pawh thih ngei ngeina a nihloh thu te,kum upa lam, chaklo zawk leh hrisello zawk mi tlemtêin an thihpui a ni tihte pawh sawi tel a pawilo ang. A hlauhawmna kan sawi rualin, a nihna tak sawia kan rin ang em ema a hlauhawmloh dante pawh sawifiah tel a ngai a; hetiang hunah hian media-te an pawimawh em em a, mipui hriata puanzar tur chin thliar thiam a pawimawh takzet a ni." }, { "summarization_id": "878", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5795", "file_name": "SMizo_11_22-01", "original_text": "Sanctuary-ah sai hnawhluh tum Mizoram NewsSanctuary-ah sai hnawhluh tum admin 19-Sep-2024 01:11 PM Lawnnlgtlai District chhung Ngengpui Sanctuary atanga Ngengpuikai khaw rama sai chhuak chu sanctuary chhungah a lalut loa, sanctuary a hnawhluh tumin beih mek a ni. Sai hi Ngengpuikai khaw ramah hian tun thla tir lam atang khan hmuh tan niin, Forest Department leh mipui tangkawpin sanctuary-a hnawhluh tumin rithei chi hrang hrang nen theihtawp chhuah mah se, tun dinhmunah sai hi sanctuary chhungah a la lut lo nia hriat a ni. Sai-in thlawhma a tihchhiat Deputy Conservator of Forest,Chhimtuipui Wlildlife Division a report lut tawh chu chhungkaw 18 thlawhhma a ni. Report dang pawh a la luhbelh a rinawm. Dr R Lalruatfela, Dy. Conservator Forest chuan sai-in thlawhma leh thlam a tihchhiatsakte chu zangnadawmna an hmuh ngei theih nan hmalak a nih tur thu a sawi. Forest Department lamin an hriatdan chuan Ngengpui Sanctuary-ah hian sai hi pathum awmin, pakhat chu sanctuary pawn a awm mek hi a ni. Sai hi The Wildlife Protection Act, 1972, in Schedule-I hnuaiah dahin, chhawnchhaih, tawktarh, tur a hrai, tihnat emaw tihhlum a khap. He dan hi bawhchhiat anih chuan, pawisa cheng 25,000 aia tlem lo leh lung inah kum 3 atanga kum 7 thleng tan theih a ni.", "summary": "Lawngtlai District chhung Ngengpui Sanctuary atanga Ngengpuikai khaw ram a sai chhuak chu sanctuary chhungah hnawhluh tum a beih mek a ni. Forest Department leh mipui tangkawpin rithei chi hrang hrang nen theihtawp chhuah mahse tun dinhmun ah sai hi sanctuary ah ala lut lo ni a hriat a ni. Sai hian chhungkaw 18 thlawhhma a tichhe tawh ni a thudawn a ni a, Deputy Conservator of Forest chuan heng mite hian zangnadawmna an hmuh ngei tur thu a sawi. Ngengpui Sanctuary-ah hian sai hi pathum a awm mek a, The Wildlife Protection Act, 1972 hnuaiah sai te hi humhalh tlat niin, hemi dan bawhchhe tute chu cheng 25,000 thleng chawitir leh lungin tan thleng a hrem theih an ni." }, { "summarization_id": "879", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/121848", "file_name": "F_MIZO_SUM_13_3/2/25", "original_text": "Union Agriculture and Farmers Welfare minister Radha Mohan Singh chu Mizoramah lo zinin Pathianniah State Guest House-ah Mizoram sorkara department hrang hrang hotute a kâwm a; an hmasawn dan leh sum an hman dan te, sorkar laipui scheme hrang hrang an bawhzui dante a thlir lêtpui. MPC party office bearer ṭhukhawm chuan Mizoram sorkar chu Mizote sakhua, Kris-tianna ngai pawi-mawha humhim ngam turin a phut.Union minister a ni a, hun a nei lo hle ang tih a chiang a, chuvangin Pathian-niah a hun neih ang angah Mizoram sorkar hotute a ko khawm a nih hmel. Ama thlirna lam aṭang chuan thil tiṭha hleah a inngai mai thei a; nimahsela Mizoramah chuan Pathiannia sorkar hna kaihhnawiha meeting hi loh theih loh thilah lo chuan tih ngai loh a ni.He minister hian Mizorama a hun hman dan tur hi a hre sa vek a, Pathiannia hun hmang tur anga thil a duang hi a fel lo hle. Hmun hrang hrangah chin dan ṭhan a inang lo a, kan sakhaw biakte pawh a ni ang lo. Sakhua leh hnam tihdan inzahsak hi kan tih tur a ni a, union minister-in Mizorama hun hmanga Pathianni khera sorkar department hotute a ko khawm hi chu a tawpna ni se a ṭha khawp mai.Mizoram sorkar tan hei hi dan theih a ni hauh lo ang a, union minister programme a nih vangin hnial thei an ni lo. Heti chung hian ngaihdan erawh sawi thei lo tawp an ni bik lo a, hetianga programme duang an awm chuan kan tihṭhan loh a nihzia leh Mizoramah chuan Pathiannia in koh khawm a remchan loh thute pawh thlen ngam se a ṭha. Union minister leh sorkar laipui aiawhten hei hi an ngai pawimawh loa an tilui a nih chuan sorkar hnathawk chuan an zawm ve mai tur a ni ang a; nimahsela mipui vantlang chuan an pawm lo hle ang.Khawi hmunah pawh, hnam leh sakhuain chin dan ṭhan kan nei ṭheuh a, hei hi union minister a ni emaw, hotu lian ber pawh ni se an zah ve tur a ni. Union Agriculture and Farmers Welfare minister Radha Mohan Singh chu Mizoramah lo zinin Pathianniah State Guest House-ah Mizoram sorkara department hrang hrang hotute a kâwm a; an hmasawn dan leh sum an hman dan te, sorkar laipui scheme hrang hrang an bawhzui dante a thlir lêtpui. MPC party office bearer ṭhukhawm chuan Mizoram sorkar chu Mizote sakhua, Kris-tianna ngai pawi-mawha humhim ngam turin a phut.Union minister a ni a, hun a nei lo hle ang tih a chiang a, chuvangin Pathian-niah a hun neih ang angah Mizoram sorkar hotute a ko khawm a nih hmel. Ama thlirna lam aṭang chuan thil tiṭha hleah a inngai mai thei a; nimahsela Mizoramah chuan Pathiannia sorkar hna kaihhnawiha meeting hi loh theih loh thilah lo chuan tih ngai loh a ni.He minister hian Mizorama a hun hman dan tur hi a hre sa vek a, Pathiannia hun hmang tur anga thil a duang hi a fel lo hle. Hmun hrang hrangah chin dan ṭhan a inang lo a, kan sakhaw biakte pawh a ni ang lo. Sakhua leh hnam tihdan inzahsak hi kan tih tur a ni a, union minister-in Mizorama hun hmanga Pathianni khera sorkar department hotute a ko khawm hi chu a tawpna ni se a ṭha khawp mai.Mizoram sorkar tan hei hi dan theih a ni hauh lo ang a, union minister programme a nih vangin hnial thei an ni lo. Heti chung hian ngaihdan erawh sawi thei lo tawp an ni bik lo a, hetianga programme duang an awm chuan kan tihṭhan loh a nihzia leh Mizoramah chuan Pathiannia in koh khawm a remchan loh thute pawh thlen ngam se a ṭha. Union minister leh sorkar laipui aiawhten hei hi an ngai pawimawh loa an tilui a nih chuan sorkar hnathawk chuan an zawm ve mai tur a ni ang a; nimahsela mipui vantlang chuan an pawm lo hle ang.Khawi hmunah pawh, hnam leh sakhuain chin dan ṭhan kan nei ṭheuh a, hei hi union minister a ni emaw, hotu lian ber pawh ni se an zah ve tur a ni.", "summary": "Union Agriculture and Farmers Welfare Minister Radha Mohan Singh chuan Pathianniah Mizoram State Guest House-ah Mizoram sorkara department hrang hrang hotute a kâwmin, an hmasawn dan leh sum an hman dan te, Sorkar laipui scheme hrang hrang an bawhzui dante a thlir lêtpui. Hetia Union minister-in Pathiannia Mizoram sorkar hotute a ko khawm hi MPC party OB ṭhukhawm chuan Mizoram Sorkar chu Kristianna ngai pawimawha humhim ngam turin a phut. Union Minister hian Mizorama a hun hman dan tur a hre sa vek chunga Pathiannia hun hmang tura thil a duang hi a fello hle a, Sakhua leh hnam tihdan inzahsak hi kan tih tur a ni a; mahse, Mizoram Sorkar pawh ngaihdan sawi theilo tawp an ni biklo a, hetianga programme duang an awm chuan kan tihṭhanloh a nihzia leh Mizoramah chuan Pathiannia in koh khawm a remchanloh thute pawh thlen ngam se a ṭha." }, { "summarization_id": "880", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/128725", "file_name": "H-128-03/02/2025-vantlang kawngpui humhalh", "original_text": "YMA sub-headquarters, Serchhip chuan, Mizoram hmun hrang hranga NH-54 kawngpui kama Airtel company-in optical fibre cable (OFC) phûmna atana an lai khuar chu an ngaimawh thu an tarlang a; OFC phûmna tura lei laih vangin Aizawl-Serchhip tlangdunga lirthei tlan­te'n harsatna nasa tak an tâwk a, lirthei an chetsual phah fo tawh niin an sawi.Kawngpui laih chhiat a nih hma hian Airtel lam leh PWD lamin inremna siamin ni khata an vûr nghal zel theih tur chin chauh lai tura tih an nih laiin, an lei laih khuarte hnawh lohin rei tak tak an awmtir a, hei hian harsatna a siam nasa hle a ni. Lirthei chet sualna a thlen bakah hian kawngpui a tizim a, zin veivak an tlan chak thei lo a, zin mite hun ṭha tam tak paihsak an ni.Mizote hi thil pawimawhah hian a 'mawhphurtu' kan ni ngam lo hi a pawi a, kan kawngpui zawh ṭhin an lai chhia a, eng vanga lai chhia nge an niha eng tia siam ṭha leh tura inrem nge an nih, pawh kan hriatpui mang lo. Serchhip YMA lamin huaisen taka thil awm dan zawng chhuaka kawngpui an humhalh ngam hi an fakawm a, anni hian kawngpui lai chhetute leh siam leh tura inremna an siampuite chêt dan hi ngun takin lo vil zui zel se a ṭha ang.BSNL hian an hrui phum turin vawi tam tak kawngpui an lai chhe tawh a, an siam zui nghal mai chang a awm a, hun rei tak siam ṭha loa an hnutchhiah chang a awm. Tunah pawh khawpui chhungah BSNL hrui hnawksak taka inthlung hmuh tur a la tam a, heng­te thleng hian a ngaimawhawmin kawngpui leh a chhehvel a tihnawk hle. Hei bakah hian private in sak leh hnathawh avanga kawngpui tihhmel­hem pawh tam tak a awm a, tui lakna pipe phum tura mahni remchanna hmuna kawngpui laih chhiat mai hreh lote thlengin an awm.Kan kawngpuite hian hum­halhtu a mamawh a, sorkar department lamin an tih tur an ti lo a nih pawhin tlawmngai pawl, khawtlang hruaitu lamin mahni huam chhung ṭheuha kawngpui hi humhalh thei se a duhawm hle a ni. YMA sub-headquarters, Serchhip chuan, Mizoram hmun hrang hranga NH-54 kawngpui kama Airtel company-in optical fibre cable (OFC) phûmna atana an lai khuar chu an ngaimawh thu an tarlang a; OFC phûmna tura lei laih vangin Aizawl-Serchhip tlangdunga lirthei tlan­te'n harsatna nasa tak an tâwk a, lirthei an chetsual phah fo tawh niin an sawi.Kawngpui laih chhiat a nih hma hian Airtel lam leh PWD lamin inremna siamin ni khata an vûr nghal zel theih tur chin chauh lai tura tih an nih laiin, an lei laih khuarte hnawh lohin rei tak tak an awmtir a, hei hian harsatna a siam nasa hle a ni. Lirthei chet sualna a thlen bakah hian kawngpui a tizim a, zin veivak an tlan chak thei lo a, zin mite hun ṭha tam tak paihsak an ni.Mizote hi thil pawimawhah hian a 'mawhphurtu' kan ni ngam lo hi a pawi a, kan kawngpui zawh ṭhin an lai chhia a, eng vanga lai chhia nge an niha eng tia siam ṭha leh tura inrem nge an nih, pawh kan hriatpui mang lo. Serchhip YMA lamin huaisen taka thil awm dan zawng chhuaka kawngpui an humhalh ngam hi an fakawm a, anni hian kawngpui lai chhetute leh siam leh tura inremna an siampuite chêt dan hi ngun takin lo vil zui zel se a ṭha ang.BSNL hian an hrui phum turin vawi tam tak kawngpui an lai chhe tawh a, an siam zui nghal mai chang a awm a, hun rei tak siam ṭha loa an hnutchhiah chang a awm. Tunah pawh khawpui chhungah BSNL hrui hnawksak taka inthlung hmuh tur a la tam a, heng­te thleng hian a ngaimawhawmin kawngpui leh a chhehvel a tihnawk hle. Hei bakah hian private in sak leh hnathawh avanga kawngpui tihhmel­hem pawh tam tak a awm a, tui lakna pipe phum tura mahni remchanna hmuna kawngpui laih chhiat mai hreh lote thlengin an awm.Kan kawngpuite hian hum­halhtu a mamawh a, sorkar department lamin an tih tur an ti lo a nih pawhin tlawmngai pawl, khawtlang hruaitu lamin mahni huam chhung ṭheuha kawngpui hi humhalh thei se a duhawm hle a ni.", "summary": "6th April,2015 Mizoram hmun hrang hranga NH-54 kawngpui kama Airtel Company-in Optical Fibre Cable phûmna atana an laih khuar chu YMA sub-headquarters,Serchhip chuan an ngaimawh thu an tarlang. Kawngpui laih chhiat a nih hma hian Airtel lam leh PWD lamin inremna siamin ni khata an vûr nghal zel theih tur chin chauh lâi tura tih an nih laiin,hna zawh fel loha dah a awm ṭhin avangin Serchhip tlangdung miten harsatna an tawk fo. Serchhip YMA lam chuan ṭha ti loin hma an la nghal a ni. Kan kawngte hian humhalh a mamawh a,a duh apiang tihhnawk leh laihchhiat tur a ni loa,sawrkar department lamin an tihtur an tih loh pawhin,tlawmngai pawl emaw khawtlang hruaitu lamin kawngpui humhalhna chang kan hriat a ngai tlang hle." }, { "summarization_id": "881", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6164", "file_name": "Ruatpuia_24.1.25", "original_text": "New Vervekah ZPM an chak Mizoram NewsNew Vervekah ZPM an chak admin 06-Nov-2024 08:24 PM Sinlung Hills Council (SHC) inthlanah New Vervek Bialah MNF an chak angin a darh hman tawh a, Returning Officer chetdanah selna a awm avangin vawiin (6.11.2024) tlaiah vote chhiar that leh niin, ZPM candidate zawk chaka puan a ni. ZPM candidate Lalhlunchhunga chuan amah hnaih bertu MNF candidate C Lalnuntlanga vote 12 in a hneh. C Laluntlanga zawk hi nizan lamah chuan a tling angin social media lamah chuan a darh vek hman tawh a, vote chhiar that a nih hnuah a tling lo zawk a ni leh si. Ti hian SHC inthlanah bial 12 awmah MNF leh HPC (R) tangkawpin bial 7 lain sorkarna an siam thei ta thoa, ZPM leh HPC tangkawpin bial 4 lain, Congress-in bial 1 an la ta a ni. Thulaknain a tarlan danin, New Vervek biala vote tla hi tum li chhiar a ni a, a hnuaia tarlan ang hi result awm dan a ni.1. First Counting-ah vote 1-in MNF an chak2. Second Counting-ah Vote 7-in ZPM an chak.3. Third Counting-ah vote 15-in ZPM an chak4. Fourth Counting-ah 12 vote-in ZPM an chak", "summary": "New Vervekah ZPM an chak SHC inthlanah New Vervek Bialah MNF an chak angin a darh hman tawh a, Returning Officer chetdanah selna a awm avangin vawiin (6.11.2024) tlaiah vote chhiar that leh niin, ZPM candidate zawk chaka puan a ni. ZPM candidate Lalhlunchhunga chuan amah hnaih bertu MNF candidate C Lalnuntlanga vote 12 in a hneh. New Vervek biala vote tla hi tum li chhiar a ni a, ṭum khatnaah MNF chakin a bak zawng ZPM an chak thung." }, { "summarization_id": "882", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6249", "file_name": "H-19-26/01/2025-signature Campaign nei", "original_text": "Signature campaign nei Mizoram NewsSignature campaign nei admin 13-Nov-2024 02:42 PM India ram pum a sawrkar hnathawk hrang hrangte'nn an retire huna pension mumal leh innghahna tlak an duhzia lantirnan leh tuna hman mek, NPS thlak ngiat a hmalakna kal zelah ni 17 November, 2024 hian Jantar Mantar, New Delhi-ah Maha Rally huaihawt an tum. Mizoram Movement for OPS (MIMOPS) chuan he rally hi Mizoram sawrkar hnathawk tam takin an thlawp tih lan nan November 8 leh 9, 2024 khan signature campaign neih a ni a, mi tam takin an hming an sign hnan a ni. MIMOPS chuan kan state sawrkar hotute leh study committee thuchhuak angin central lama thil inthlak danglam mek ngaihchan leh Central Sawrkar thuchhuak nghah phawt a ngai a tih tarlangin, hmasawnna an beisei ang an la hmu thei lo a ni tih hriat sak turin an member-te an chah. Delhi-a Maha Rally neih tur hi MIMOPS chuan tan thlawp tih tarlangin, 'President leh member thenkhat (Delhi a awmsa) ten an telpui dawn. Kan pawl, MIMOPS pawh rally-ah hian platform min pek ngei beisei a ni. Pension tha zawk kan neih nan theihtawp i chhuah theuh zel ang u,' an ti.", "summary": "India ram puma sawrkar hnathawk hrang hrangte'n an retire huna pension innghahna tlak an duhzia lantir nan leh tuna hman mek, NPS thlak ngiat a hmalakna kalzelah ni 17 November,2024 hian Jantar Mantar, New Delhi-ah Maha Rally huaihawt an tum a.Mizoram Movement for OPS (MIMOPS) chuan he rally hi Mizoram sawrkar hnathawk tam takin an thlawp tih lan nan November 8 leh 9,2024 khan signature campaign an nei a, mi tam takin an hming an sign a ni.MIMOPS pawhin an thlawp tih tarlangin, rally-ah platform an pek ngei an beisei bawk a ni." }, { "summarization_id": "883", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/122273", "file_name": "H-92-31/01/2025-Thlai zawrhna", "original_text": "Champhai Grape Grower Society (CGGS) chuan, Radiant Manufacturer Pvt Ltd, Guwahati nen inremna thuthlung siamin kum tin grape tui litre 3,60,000 an pe ṭhin dawn a ni.CGGS hruaituten state pawna mite nen inremna an siam thei hi an fakawm a, hei hian grape chingtute tan grape chin hi innghah ngamna a ni tih a tilang chiang zel a ni. Mizorama kuthnathawktute harsatna tawh lian ber chu an thlai thar chhuah hralhna an hmu lo ṭhin hi a ni a, hralhna an hmuh pawhin a hralhna man mumal thei lo leh hralhna rintlak zui lo ṭhin hi an buaina ṭhin a ni. Tuna lan danah hi chuan CGGS hruaitute hian inremna fel tak an duang a, an entawntlak khawp mai.Mizorama sorkar ding tawhte hian thlai thar zawrhna lam hi ngaihtuahin an inngai ṭheuh ang a; nimahsela kuthnathawktute tana innghahna tham thlai thar zawrh dan ṭha hi chu an la hmu lo niin a lang. Kan rama kan thlai thar chhuah theih langsar tak sawhthingte pawh a lei duhtu an tam hle nia sawi ni mah se, a lei danah harsatna a awm zel a, hun rei tak chhung chu sawhthing huan neitute an buai hle a nih kha.Tunah pawh thlai thar a lo chhuak zel a, sumchang thlaite ching turin kan inzirtir zel a, a tawpa kan buaina chu a hralhna lamah bawk a ni. Tun hma angin kan ram hi a kilkhawrin tlawhpawh a harsa tawh lo a, kawngpui ṭha kan neih bakah airport hial kan nei a, internet hmangin khawvel tukverhah kan dâk ve thei tawh bawk a, hetiang hunah hi chuan state dangin an duh tur chi kan thlaite hralh dan hi chu kan dap chhuak thiam tawh tur a ni.Mi ṭhahnemngai leh a ngaihna hriate chuan state pawnah an thlai/ thei leh thlai aṭanga an thil siamte an hralh mek zel a, anmahniin a hralhna tur nen lam an zawng hmu thei zel a; kan thil thar chhuah hralhna zawng tura chak zawka ke kan pên hi a hun tawh takzet a ni. Champhai Grape Grower Society (CGGS) chuan, Radiant Manufacturer Pvt Ltd, Guwahati nen inremna thuthlung siamin kum tin grape tui litre 3,60,000 an pe ṭhin dawn a ni.CGGS hruaituten state pawna mite nen inremna an siam thei hi an fakawm a, hei hian grape chingtute tan grape chin hi innghah ngamna a ni tih a tilang chiang zel a ni. Mizorama kuthnathawktute harsatna tawh lian ber chu an thlai thar chhuah hralhna an hmu lo ṭhin hi a ni a, hralhna an hmuh pawhin a hralhna man mumal thei lo leh hralhna rintlak zui lo ṭhin hi an buaina ṭhin a ni. Tuna lan danah hi chuan CGGS hruaitute hian inremna fel tak an duang a, an entawntlak khawp mai.Mizorama sorkar ding tawhte hian thlai thar zawrhna lam hi ngaihtuahin an inngai ṭheuh ang a; nimahsela kuthnathawktute tana innghahna tham thlai thar zawrh dan ṭha hi chu an la hmu lo niin a lang. Kan rama kan thlai thar chhuah theih langsar tak sawhthingte pawh a lei duhtu an tam hle nia sawi ni mah se, a lei danah harsatna a awm zel a, hun rei tak chhung chu sawhthing huan neitute an buai hle a nih kha.Tunah pawh thlai thar a lo chhuak zel a, sumchang thlaite ching turin kan inzirtir zel a, a tawpa kan buaina chu a hralhna lamah bawk a ni. Tun hma angin kan ram hi a kilkhawrin tlawhpawh a harsa tawh lo a, kawngpui ṭha kan neih bakah airport hial kan nei a, internet hmangin khawvel tukverhah kan dâk ve thei tawh bawk a, hetiang hunah hi chuan state dangin an duh tur chi kan thlaite hralh dan hi chu kan dap chhuak thiam tawh tur a ni.Mi ṭhahnemngai leh a ngaihna hriate chuan state pawnah an thlai/ thei leh thlai aṭanga an thil siamte an hralh mek zel a, anmahniin a hralhna tur nen lam an zawng hmu thei zel a; kan thil thar chhuah hralhna zawng tura chak zawka ke kan pên hi a hun tawh takzet a ni.", "summary": "3rd February,2015 Champhai Grape Grower Society chuan Radiant Manufacturer Pvt.Ltd,Guwahati nen inremna thuthlung siamin kum tin grape tui litre 3,60,000 an pe thin dawn a ni.Hei hian grape chingtute tan grape chin hi innghah ngamna a ni tih a tilang chiang a ni. Mizorama kuthnathawktute harsatna ber chu an thlai thar hralhna tur an hmu zo lo thin hi a ni.Hralhna an hmuh pawhin hralhna rintlak lo leh hralhna man mumal thei lo a ni thin.Airport neiin, kan khawvel dai chin a zau ve zel a,a ngaihna hriate chuan an thlai/thei atanga an thil siamte an hralh mek zel a.Kan thlai thar hralhna zawng tura ke kan pen a ngai tak meuh meuh a ni." }, { "summarization_id": "884", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1105", "file_name": "F_Mizo_Sum_15_28/1/25", "original_text": "Mizoram aṭanga anmahni duh thu ngeia Tripura-a pem, tuna Tripura refugee camp-a awm mek Bru-te chu Tripura-a an awm hlenna turin Ministry of Home Affairs (MHA), Mizoram sorkar, Tripura sorkar leh Mizoram Bru Displaced People Forum (MBDPF) te chuan tun hnai khan New Delhi-ah inremna (agreement) an ziak.Kum 1997 leh 2009 khan Bru-te hi a hlawmin Tripura-ah an pem a, Tripura-a an awm hnu hian Mizorama an chen lai aiin Mizote tan an hnawksak zui mah niin a lang. Tripura-a pem satliah ni se Mizoram tana hnawksak thei pawh an nih loh laiin an vote an pempui a, Tripura-a awm siin Mizoram inthlanah vote an nei. Tripura aṭanga vote an thlak theih avang hian political party lamin an tlawn rawn a, anni lam lahin 'vote bank' an nih inhriain thiam takin an lo khawsa ve bawk a, hun rei tak chhung chu Mizoram inthlanah harsatna an thlen tiin a sawi theih ang.Bru-te hi hruai kir tuma vawi tam hmalâk a nih hnuah a hlawhtling hleithei lo a, tunah Tripura-a an chen hlen theih dan ruahmanna siama an inrem thei ta hi a lawmawm takzet a ni.Vawi tam hamṭhatna dawng tura koh kir tum pawha kir duh lo Bru-te hi an awm duhna hmun takah an awm hlen dawn ta niin a lang. Mizoram aṭanga anmahni duh thu ngeia Tripura-a pem, tuna Tripura refugee camp-a awm mek Bru-te chu Tripura-a an awm hlenna turin Ministry of Home Affairs (MHA), Mizoram sorkar, Tripura sorkar leh Mizoram Bru Displaced People Forum (MBDPF) te chuan tun hnai khan New Delhi-ah inremna (agreement) an ziak.Kum 1997 leh 2009 khan Bru-te hi a hlawmin Tripura-ah an pem a, Tripura-a an awm hnu hian Mizorama an chen lai aiin Mizote tan an hnawksak zui mah niin a lang. Tripura-a pem satliah ni se Mizoram tana hnawksak thei pawh an nih loh laiin an vote an pempui a, Tripura-a awm siin Mizoram inthlanah vote an nei. Tripura aṭanga vote an thlak theih avang hian political party lamin an tlawn rawn a, anni lam lahin 'vote bank' an nih inhriain thiam takin an lo khawsa ve bawk a, hun rei tak chhung chu Mizoram inthlanah harsatna an thlen tiin a sawi theih ang.Bru-te hi hruai kir tuma vawi tam hmalâk a nih hnuah a hlawhtling hleithei lo a, tunah Tripura-a an chen hlen theih dan ruahmanna siama an inrem thei ta hi a lawmawm takzet a ni.Vawi tam hamṭhatna dawng tura koh kir tum pawha kir duh lo Bru-te hi an awm duhna hmun takah an awm hlen dawn ta niin a lang. Mizoram aṭanga anmahni duh thu ngeia Tripura-a pem, tuna Tripura refugee camp-a awm mek Bru-te chu Tripura-a an awm hlenna turin Ministry of Home Affairs (MHA), Mizoram sorkar, Tripura sorkar leh Mizoram Bru Displaced People Forum (MBDPF) te chuan tun hnai khan New Delhi-ah inremna (agreement) an ziak. Kum 1997 leh 2009 khan Bru-te hi a hlawmin Tripura-ah an pem a, Tripura-a an awm hnu hian Mizorama an chen lai aiin Mizote tan an hnawksak zui mah niin a lang. Tripura-a pem satliah ni se Mizoram tana hnawksak thei pawh an nih loh laiin an vote an pempui a, Tripura-a awm siin Mizoram inthlanah vote an nei. Tripura aṭanga vote an thlak theih avang hian political party lamin an tlawn rawn a, anni lam lahin 'vote bank' an nih inhriain thiam takin an lo khawsa ve bawk a, hun rei tak chhung chu Mizoram inthlanah harsatna an thlen tiin a sawi theih ang. Bru-te hi hruai kir tuma vawi tam hmalâk a nih hnuah a hlawhtling hleithei lo a, tunah Tripura-a an chen hlen theih dan ruahmanna siama an inrem thei ta hi a lawmawm takzet a ni. Vawi tam hamṭhatna dawng tura koh kir tum pawha kir duh lo Bru-te hi an awm duhna hmun takah an awm hlen dawn ta niin a lang.", "summary": "Mizoram aṭanga Tripura-a pem,tuna Tripura refugee camp-a awm mek Bru-te chu Tripura-a an awm hlenna turin Ministry of Home Affairs (MHA),Mizoram Sorkar,Tripura Sorkar leh Mizoram Bru Displaced People Forum(MBDPF) te chuan New Delhi-ah inremna (agreement) an ziak.Kum 1997 leh 2009-a Tripura-a pem Bru-te hi Tripura-a an awm hnu hian Mizorama an chen lai aiin Mizote tan an hnawksak zawk a,an vote pempuiin Tripura-a awm siin Mizoramah vote an nei a,an awmna atanga vote an rawn thlak theih avang hian political party lamin an tlawn rawn a,anni lahin 'an hlutna hriain thiam takin an lo khawsa ve bawk a,hruai kir tum an nihin a hlawhtling chuang silo a,tunah Tripura-a an chen hlen theih dan ruahmanna siam a ni hi a lawmawm takzet a ni." }, { "summarization_id": "885", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18562", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "Assembly session-ah Mem­ber of Legislative Assembly (MLA)-te hlawh tihpunna tur bill pass a ni a, MLA-te hlawh chu 130.77%-in a pung dawn. MLA hlawh hman lai chu, an hlawhpui Rs. 40,000 bakah hamṭhatna (allowance) hrang hrang nen thla khatah Rs. 65,000 a ni a; hlawh tharah chuan MLA hlawhpui Rs. 80,000 bakah allowance hrang hrang nen Rs. 1,50,000 an la thei dawn.MLA hrang hrang­te’n House-ah hlawh pun a hun tawh thu leh an hlawh an indaih loh thu an sawi chhuak a, ṭhenkhat chuan MLA nih chu phurrit ang hialin an sawi. Bial mipuiin an bawm nasa a, chhiatni ṭhatniah sum tam tak an sen a ngai a. Thingtlang hla zawkah mitthi ruang thawn a ngai a, rethei leh harsa zawk puih an ngai a, an hlawhin a daih meuh lo angin an sawi. MLA pakhat phei chuan an hlawh pung tur chu mipuite tan a nih thu a sawi hial a ni.Sorkar hnathawk hrang hrangte hlawh a pun thute leh an hlawh sanziate an sawi chhuak a, hei bakah hian state dang MLA hlawh sang deuhte pawh an sawi lang hial a ni.Mipuiin kan MLA-te an zawhna tur chu, “Hlawh hre saa MLA inthlana chuh in ni a, eng vanga in tlin tak avanga tlem ti ta thut nge in nih? Hlawh hi em ni MLA-in nih chhan?” tih a ni ngei ang. Hlawh san hi zahawmna tehna a ni lo a, kan MLA-te hnathawh dan hi an zahawm leh zahawm loh tehna tur a ni zawk ang.Sorkar hnathawk chuan eizawnna tur an thlang fel a, an thiamna vanga kaisang chho zelin an hlawh pawh a sang chho zel ṭhin - an thawh rah a ni. Sorkar hnathawkte hlawh leh MLA hlawh hi khaikhin chi a ni lo a, an nihna pawh thil hrang hlak a ni. State dang MLA hlawhte nena khaikhin lek phei chu thil inhmeh lo a ni a, state dang sum thawh chhuah zat leh kan state sum thawh chhuah hi Mizoram mipuite’n an khaikhin tel palh ang e.Inthlan dawna MNF party au hla cheng nuai thum pawh an la sem hman hma a, MLA-te hlawh zawk tihpun hi a inhmeh lo a; an hlawh lak mek avanga an zahawm lohna emaw, an hlawh a pun tak avanga an zahawm sawtna tur emaw awmin a lang lo. Assembly session-ah Mem­ber of Legislative Assembly (MLA)-te hlawh tihpunna tur bill pass a ni a, MLA-te hlawh chu 130.77%-in a pung dawn. MLA hlawh hman lai chu, an hlawhpui Rs. 40,000 bakah hamṭhatna (allowance) hrang hrang nen thla khatah Rs. 65,000 a ni a; hlawh tharah chuan MLA hlawhpui Rs. 80,000 bakah allowance hrang hrang nen Rs. 1,50,000 an la thei dawn.MLA hrang hrang­te’n House-ah hlawh pun a hun tawh thu leh an hlawh an indaih loh thu an sawi chhuak a, ṭhenkhat chuan MLA nih chu phurrit ang hialin an sawi. Bial mipuiin an bawm nasa a, chhiatni ṭhatniah sum tam tak an sen a ngai a. Thingtlang hla zawkah mitthi ruang thawn a ngai a, rethei leh harsa zawk puih an ngai a, an hlawhin a daih meuh lo angin an sawi. MLA pakhat phei chuan an hlawh pung tur chu mipuite tan a nih thu a sawi hial a ni.Sorkar hnathawk hrang hrangte hlawh a pun thute leh an hlawh sanziate an sawi chhuak a, hei bakah hian state dang MLA hlawh sang deuhte pawh an sawi lang hial a ni.Mipuiin kan MLA-te an zawhna tur chu, “Hlawh hre saa MLA inthlana chuh in ni a, eng vanga in tlin tak avanga tlem ti ta thut nge in nih? Hlawh hi em ni MLA-in nih chhan?” tih a ni ngei ang. Hlawh san hi zahawmna tehna a ni lo a, kan MLA-te hnathawh dan hi an zahawm leh zahawm loh tehna tur a ni zawk ang.Sorkar hnathawk chuan eizawnna tur an thlang fel a, an thiamna vanga kaisang chho zelin an hlawh pawh a sang chho zel ṭhin - an thawh rah a ni. Sorkar hnathawkte hlawh leh MLA hlawh hi khaikhin chi a ni lo a, an nihna pawh thil hrang hlak a ni. State dang MLA hlawhte nena khaikhin lek phei chu thil inhmeh lo a ni a, state dang sum thawh chhuah zat leh kan state sum thawh chhuah hi Mizoram mipuite’n an khaikhin tel palh ang e.Inthlan dawna MNF party au hla cheng nuai thum pawh an la sem hman hma a, MLA-te hlawh zawk tihpun hi a inhmeh lo a; an hlawh lak mek avanga an zahawm lohna emaw, an hlawh a pun tak avanga an zahawm sawtna tur emaw awmin a lang lo. Assembly session-ah Mem­ber of Legislative Assembly (MLA)-te hlawh tihpunna tur bill pass a ni a, MLA-te hlawh chu 130.77%-in a pung dawn. MLA hlawh hman lai chu, an hlawhpui Rs. 40,000 bakah hamṭhatna (allowance) hrang hrang nen thla khatah Rs. 65,000 a ni a; hlawh tharah chuan MLA hlawhpui Rs. 80,000 bakah allowance hrang hrang nen Rs. 1,50,000 an la thei dawn. MLA hrang hrang­te’n House-ah hlawh pun a hun tawh thu leh an hlawh an indaih loh thu an sawi chhuak a, ṭhenkhat chuan MLA nih chu phurrit ang hialin an sawi. Bial mipuiin an bawm nasa a, chhiatni ṭhatniah sum tam tak an sen a ngai a. Thingtlang hla zawkah mitthi ruang thawn a ngai a, rethei leh harsa zawk puih an ngai a, an hlawhin a daih meuh lo angin an sawi. MLA pakhat phei chuan an hlawh pung tur chu mipuite tan a nih thu a sawi hial a ni. Sorkar hnathawk hrang hrangte hlawh a pun thute leh an hlawh sanziate an sawi chhuak a, hei bakah hian state dang MLA hlawh sang deuhte pawh an sawi lang hial a ni. Mipuiin kan MLA-te an zawhna tur chu, “Hlawh hre saa MLA inthlana chuh in ni a, eng vanga in tlin tak avanga tlem ti ta thut nge in nih? Hlawh hi em ni MLA-in nih chhan?” tih a ni ngei ang. Hlawh san hi zahawmna tehna a ni lo a, kan MLA-te hnathawh dan hi an zahawm leh zahawm loh tehna tur a ni zawk ang. Sorkar hnathawk chuan eizawnna tur an thlang fel a, an thiamna vanga kaisang chho zelin an hlawh pawh a sang chho zel ṭhin - an thawh rah a ni. Sorkar hnathawkte hlawh leh MLA hlawh hi khaikhin chi a ni lo a, an nihna pawh thil hrang hlak a ni. State dang MLA hlawhte nena khaikhin lek phei chu thil inhmeh lo a ni a, state dang sum thawh chhuah zat leh kan state sum thawh chhuah hi Mizoram mipuite’n an khaikhin tel palh ang e. Inthlan dawna MNF party au hla cheng nuai thum pawh an la sem hman hma a, MLA-te hlawh zawk tihpun hi a inhmeh lo a; an hlawh lak mek avanga an zahawm lohna emaw, an hlawh a pun tak avanga an zahawm sawtna tur emaw awmin a lang lo.", "summary": "Assembly session-ah Mem­ber of MLA-te hlawh tihpunna tur bill pass a ni a, MLA-te hlawh chu 130.77%-in a pung dawn. MLA hlawh hman lai chu, an hlawhpui Rs. 40,000 bakah hamṭhatna hrang hrang nen thla khatah Rs. 65,000 a ni a; hlawh tharah chuan MLA hlawhpui Rs. 80,000 bakah allowance hrang hrang nen Rs. 1,50,000 an la thei dawn. MLA hrang hrangte'n House-ah hlawh pun a hun tawh thu an sawi a, bial mipuiin an bawm nasa a, chhiatni thatniah sum tam tak an sen a ngai a, an hlawhin a daih loh thu an sawi. Sorkar hnathawk hrang hrangte hlawh a pun thute leh an hlawh sanziate an sawi chhuak a, hei bakah hian state dang MLA hlawh sang deuhte pawh an sawi bawk. Hlawh san hi zahawm leh zahawm lohna tehna ni loin an hnathawh dan zawk hi a tehna chu a ni. Sorkar hnathawk chuan eizawnna tur an thlang fel a, an thiam avanga kaisang chho zelin an hlawh pawh a sang chho thin - an thawh rah a ni. Sorkar hnathawk leh MLA hlawhte hi khaikhin chi a ni lo. Inthlan dawna MNF au hla nuai 3 pawh an la sem hma a, MLA te hlawh zawk tihpun hi a inhmeh lo." }, { "summarization_id": "886", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5621", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_9/2/25", "original_text": "ZPM chuan Mizoram chief minister chu mipuite thlamuan tura che chhuak ngam lo chunga Lengpui Airport tlawh tluk tlukah an puh a; Congress ṭhalaite pawh kan chief minister chu ramria task force duty-te thlamuan tura vawi khat pawh la kal chhuak loin tun hnaiah ringawt Lêngpui Airport vawi thum a tlawh tawh thu an sawi.Chief minister a ni a, Mizoram chhunga thil awmte hi a vilin a ngaihsak tur a ni a, Lengpui Airport a vil hi thil mak leh danglam a ni lo a, sawisel loa fakna tur zawk niin a lang. Nimahsela a fuh lo lai chu Covid-19 hripui a lenlaia hmun dangah pawh kal chhuak thei loin ṭum thum ngawt mai airport a tlawh hi a ni zawk awm e.Covid-19 avangin mipui kan rum a, a bikin sorkar aṭanga thlà bi hlawh lâk tur nei lo mirethei zawk an buai tawh hle. Hetihlai hian kan hun tawn hrehawmna belhchhah theitu leh thihna hial thlen theitu Covid-19 a lo luh lohna turin ramriah duty a ngai a, mahni hna ṭul kalsanin ram tán tiin mi ṭhahnemngaite an riak chhuak mêk a ni. Heng local task force member ram mute pawh tlawh lo a, airport zawk a khat tawka tlawh sek mai hi chu thil mak tak chu a ni.Airport ngaihsaktu leh tlawh taima em em CM neih hi thil lawmawm tak ni tur a ni a; nimahsela a tlawh hun ngaihtuah hian a fuh tawk lo a, a kum a tam ve deuh tawh avanga hri len laia a inkhung nia mipuiin an ngaih laia Lengpui Airport a tlawh reng thei mai hi an hriatthiam loh lai a nih hmel.Kan chief minister hian vawi khat mai ni lo, vawi thum lai mai Lengpui Airport a tlawh hian ngaih a tiṭha lo lek lek a, he thilah hian a ṭhahnemngaihna piah lamah thil dang awm lo hram se a ṭha khawp mai. Chutih rualin Lengpui Airport a thleng thei a nih chuan, a thlang lawka hlawh nei loa ramri venga riak chhuakte tlawh tel thei hlauh se task force lam an läwmin an phûr thar phah ngei ang. ZPM chuan Mizoram chief minister chu mipuite thlamuan tura che chhuak ngam lo chunga Lengpui Airport tlawh tluk tlukah an puh a; Congress ṭhalaite pawh kan chief minister chu ramria task force duty-te thlamuan tura vawi khat pawh la kal chhuak loin tun hnaiah ringawt Lêngpui Airport vawi thum a tlawh tawh thu an sawi.Chief minister a ni a, Mizoram chhunga thil awmte hi a vilin a ngaihsak tur a ni a, Lengpui Airport a vil hi thil mak leh danglam a ni lo a, sawisel loa fakna tur zawk niin a lang. Nimahsela a fuh lo lai chu Covid-19 hripui a lenlaia hmun dangah pawh kal chhuak thei loin ṭum thum ngawt mai airport a tlawh hi a ni zawk awm e.Covid-19 avangin mipui kan rum a, a bikin sorkar aṭanga thlà bi hlawh lâk tur nei lo mirethei zawk an buai tawh hle. Hetihlai hian kan hun tawn hrehawmna belhchhah theitu leh thihna hial thlen theitu Covid-19 a lo luh lohna turin ramriah duty a ngai a, mahni hna ṭul kalsanin ram tán tiin mi ṭhahnemngaite an riak chhuak mêk a ni. Heng local task force member ram mute pawh tlawh lo a, airport zawk a khat tawka tlawh sek mai hi chu thil mak tak chu a ni.Airport ngaihsaktu leh tlawh taima em em CM neih hi thil lawmawm tak ni tur a ni a; nimahsela a tlawh hun ngaihtuah hian a fuh tawk lo a, a kum a tam ve deuh tawh avanga hri len laia a inkhung nia mipuiin an ngaih laia Lengpui Airport a tlawh reng thei mai hi an hriatthiam loh lai a nih hmel.Kan chief minister hian vawi khat mai ni lo, vawi thum lai mai Lengpui Airport a tlawh hian ngaih a tiṭha lo lek lek a, he thilah hian a ṭhahnemngaihna piah lamah thil dang awm lo hram se a ṭha khawp mai. Chutih rualin Lengpui Airport a thleng thei a nih chuan, a thlang lawka hlawh nei loa ramri venga riak chhuakte tlawh tel thei hlauh se task force lam an läwmin an phûr thar phah ngei ang. ZPM chuan Mizoram chief minister chu mipuite thlamuan tura che chhuak ngam lo chunga Lengpui Airport tlawh tluk tlukah an puh a; Congress ṭhalaite pawh kan chief minister chu ramria task force duty-te thlamuan tura vawi khat pawh la kal chhuak loin tun hnaiah ringawt Lêngpui Airport vawi thum a tlawh tawh thu an sawi. Chief minister a ni a, Mizoram chhunga thil awmte hi a vilin a ngaihsak tur a ni a, Lengpui Airport a vil hi thil mak leh danglam a ni lo a, sawisel loa fakna tur zawk niin a lang. Nimahsela a fuh lo lai chu Covid-19 hripui a lenlaia hmun dangah pawh kal chhuak thei loin ṭum thum ngawt mai airport a tlawh hi a ni zawk awm e. Covid-19 avangin mipui kan rum a, a bikin sorkar aṭanga thlà bi hlawh lâk tur nei lo mirethei zawk an buai tawh hle. Hetihlai hian kan hun tawn hrehawmna belhchhah theitu leh thihna hial thlen theitu Covid-19 a lo luh lohna turin ramriah duty a ngai a, mahni hna ṭul kalsanin ram tán tiin mi ṭhahnemngaite an riak chhuak mêk a ni. Heng local task force member ram mute pawh tlawh lo a, airport zawk a khat tawka tlawh sek mai hi chu thil mak tak chu a ni. Airport ngaihsaktu leh tlawh taima em em CM neih hi thil lawmawm tak ni tur a ni a; nimahsela a tlawh hun ngaihtuah hian a fuh tawk lo a, a kum a tam ve deuh tawh avanga hri len laia a inkhung nia mipuiin an ngaih laia Lengpui Airport a tlawh reng thei mai hi an hriatthiam loh lai a nih hmel. Kan chief minister hian vawi khat mai ni lo, vawi thum lai mai Lengpui Airport a tlawh hian ngaih a tiṭha lo lek lek a, he thilah hian a ṭhahnemngaihna piah lamah thil dang awm lo hram se a ṭha khawp mai. Chutih rualin Lengpui Airport a thleng thei a nih chuan, a thlang lawka hlawh nei loa ramri venga riak chhuakte tlawh tel thei hlauh se task force lam an läwmin an phûr thar phah ngei ang.", "summary": "ZPM chuan Mizoram Chief Minister chu mipuite thlamuan tura che chhuak ngamlo chunga Lengpui Airport tlawh tluk tlukah an puh a; Congress ṭhalaite pawhin kan CM chu ramria task force duty-te thlamuan tura vawi khat pawh la kal chhuakloin Lêngpui Airport vawi thum a tlawh tawh thu an sawi. Covid-19 avangin Sorkar aṭanga thlà bi hlawh lâk tur neilo mirethei zawkte an buai hle a, chumi piahah Covid-19 a lo luhlohna turin ramriah duty a ngai a, mahni hna ṭul kalsanin ram tán tiin mi ṭhahnemngaite an riak chhuak mêk a, heng ram mute pawh tlawhlo a, airport zawk a khat tawka tlawh sek mai hi hriatthiam a har a,ngaih a tiṭhalo lek lek a, he thilah hian a ṭhahnemngaihna piah lamah thil dang awmlo hram se a ṭha khawp mai, Lengpui Airport a thleng thei a nih rau rau chuan, a thlang lawka hlawh neiloa ramri venga riak chhuakte tlawh tel thei hlauh se task force lam an läwmin an phûr thar phah ngei ang." }, { "summarization_id": "887", "url": "https://theaizawlpost.org/turkey-inthlan-pawimawhah-chp-te-chak/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25", "original_text": "Turkey-a opposition party lian ber chuan khawpui lian leh pawimawh pahnih Istanbul leh Ankara a inthlanah chakna an chang a. Opposition tena chakna an chan chu Recep Tayyip Erdogan, president term thumna a chelhna kum khat em pawh a la tling lo tih atan chuan channa nasa tak a ni thung. Istanbul a seilenna leh mayor a nih tawhnaah phei chuan campaign nasa in theihtawp chhuahin atang a. Mahse kum 2019 inthlana Istanbul khawpui mayor atana thlan tlin tawh Ekrem Imamoglu chuan secular opposition CHP hmingin a zawnin hnehna a chang leh ta a ni. Erdogan chuan Turkey megacity mihring maktaduai 16 chuang awmnaah bung thar kaipui a intiam chungin CHP te chuan vote 50% chuang hmuin AK party candidate chu 11 points chuanga hnehin vote maktaduai khat dawnin an inhneh a ni. Capital Ankara-ah pawh opposition mayor Mansur Yavas chuan a elpui lakah 60% in hma a hruai hnuah chakna a chan thu a puang a. Hei mai bakah hian CHP te chuan Turkey a khawpui lian der palina Bursa leh hmar thlang lama Balikesir ah pawh chakna changin Izmnir, Adana leh Antalya ah te pawh an chak zui bawk. Kum 70-a upa President Erdogan chuan inthlanah an beisei ang result an neih loh thu a sawi a, mahse, ‘kan tawpna ni lovin kan hun inher tan hun pawimawh tur a ni’ tiin a sawi a. Mipui duh dan zah reng a nih thu sawiin tun inthlan result pawh an pawm thlap thu a sawi bawk. Recep Tayyip Erdogan kaihhruaina hnuaiah Turkey presidency chuan thuneihna sang tak nei tawhin prime minister a thlak tawh a. Mahse, khawpui lianah te chuan direct a thlan mayors te chuan thuneihna sang tak an nei thung. Election campaign neih laiin Erdogan chuan a presidential term kum 2028 tawp rualin a chawlh tawh tur thu a sawi a. Mahse, sawisel tute chuan tun inthlanah chakna chang se chuan president a la nih zel theih nan constitution a siam danglam duh leh ang an ti thung. Political scientist Berk Eksen chuan opposition CHP te chuan ‘Erdogan political career a hnehna a tawrh nasat ber an thlen’ tiin a sawi. CHP tena chakna an chan theih nana pawimawh bera ngaih chu chairman Ozgur Ozel niin voters te chuan Turkey hmelhmang thlak danglam an duh tawh tia sawi tu niin kan ramah mipui ten political climate thar awm se an duh a ti a ni. Istanbul khawpuiah mipui tam tak pungkhawmin Turkish flag leh banner Ekrem Imamoglu leh Turkey founding father Kemal Ataturk te chuanna te an vai a. “Khua leh tui tena rinna min nghahna chu lantirin a awm a ni” tiin Imamoglu chuan a sawi. Imamoglu leh Mansur Yavas te chu kum 2028 a presidency chuh tura candidate ni thei dun bera ngaih an ni bawk. “Engkim a tha vek ang” tiin Imamoglu chuan a sawi bawk a.he tawngkam hi kum nga kaltaa Istanbul mayor atana thlantlin a nih hnua a phuhchhuah a ni a, kumin inthlanah erawh slogan berah ‘Hma lam panin chak takin’ tih chu hman a ni thung. “Tualchhung inthlan mai chauh a ni chungin khawpui lian ber beraa opposition tena chakna an chang hian awmzia thuk tak a nei tlat a ni” tiin Imamoglu thlawptu Yesim Albayrak chuan a sawi. Kum 27-a upa Mehmet Bankaci pawhin Turkey chuan inthlak danglam a mamawh tiin a sawi a. “Nikum presidential election ah khan Imamoglu emaw Mansur Yavas emaw te CHP candidate ni se chuan an chak tho ang” tiin a sawi. Istanbul khawpuiah hian Turkey population 85 million zinga hmun ngaa thena hmun khat awih an awm a. Istanbul khawpui thununtu chuan turkey economy pawimawh sumdawnna, toursim leh finance an thunun tihna a ni. Kum nga kalta khan Imamoglu chuan kum tam tak AK party tena Istanbul a rorelna an lekkawh tawh chu opposition party dang t thlawpna nen an chhuchat a. Mahse, opposition unity chu nikum presidential election dawna tihkehchhiat niin chuvang chuan AK party te chuan tun tum inthlanah pawh chakna an chan zawh an ring a ni. Pathiannia inthlanna neih hma lawk khan AK party candidate Murat Kurum chu a that ve bawk em avangin chak zawk tur hriat chian theih loh tia sawi a ni bawk. Mahse ruling party te chuan Turkey-in economic crisis a tawh mek tuna inflation rate pawh 67% lawih leh interest rat 50% ni mek avanga sawiselna chu an thingthla hleithei lo a ni. Tihian Turkey khawthlang, chhim leh hmar lam zau tak chu opposition CHP te thunun a ni tawh a, pro-Kurdish Dem party te chuan chhim chhak an thunun thung a. Erdogan party AK te chuan central turkey thununin leh February 2023 a lirnghing natakin a nuaina chhim chhak lamah hma an sawn bawk. Erdogan chuan Ankara a party headquarter a thusawina aneihah presidential election kum li hnua la neih hma in kan insiam tha ang a, kan tihsual te kan siam tha vek ang a ti zui bawk. Tun tum inthlanah hian Turks maktaduai 61 vel ten vote an thlak a, vote tum khat thlakna maktaduai chuang an awm bawk a. Turkey province 81 ah inthlanna neih niin vote tla pawh 77% vela ngaih a ni.", "summary": "Turkey-a opposition party lian ber chuan khawpui lian len pawimawh pahnih Istanbul leh Ankara a inthlanah chakna an chang a. Opposition tena chakna an chan chu Recep Tayyip Erdogan, president term thumna a chelhna kum khat em pawh a la tling lo tih atan chuan channa nasa tak a ni thung. Erdogan chuan Turkey megacity mihring maktaduai 16 chuang awmnaah bung thar kaipui a intiam chungin CHP te chuan 50% chuang hmuin AK party chu 11 point chuangin an hneh. Capital Ankara ah te, Bursa leh Balikesir ah te, Antalya leh Adana ah te pawh an chak zui bawk. President Erdogan chuan inthlan a beisei ang result a nih loh thu sawiin result chu an pawmthiam thu a sawi bawk. Campaign laiin Erdogan chuan presidential term kum 2028 tawp rualin a chawlh tur thu a sawi a, sawiseltute chuan president la ni zel se chuan constitution a siam danglam duh ang an ti. CHP tena chakna an chan theih nana pawimawh ber chu chairman niin voters te chuan Turkey mipuite chuan an ramah political climate thar awm se an duh a ti. Imamoglu leh Mansur Yavas te chu 2028 a presidency chuh tura candidate ni thei dun berah ngaih an ni. Istanbul khawpuiah hian Turkey population 85 million zinga hmun 5 a then hmun khat an awm a, Istanbul khawpui thununtu chu turkey an thunun tihna tluk a ni. Inthlan neih hma lawk khan AK party candidate Murat Kurum chu a that em avangin chak tur zawk hriat a harsa. Mahse ruling party te chuan Turkey in economic crisis a tawh mek avanga sawiselna chu an thingthla thei lo a ni. Erdogan chuan Ankara a Party headquarter a thusawina a neihnaah presidential election kum li hnua la neih hmain kan insiam tha ang a ti. Inthlanah hian maktaduai 61 velin vote thlakin 77% vel a ni." }, { "summarization_id": "888", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11918", "file_name": "F_MIZO_SUM_17_19/2/25", "original_text": "Phaizau VC leh an khuaa pawl dang zawng zawng (all NGO)-te telna joint committee chuan, an bialtu MLA H Lalzirliana leh, an khua leh Mamita MNF hruaitute'n Tut luiah bomb hmangin sangha an man tih an tarlang a; dan an bawhchhiat avangin Phaizaua MNF unit hruaitute chu Rs. 10,000 cháwi turin an hriattir.Hetiang thila inpuhna a awm tawh hi chuan a lehlam pawl hian insawifiahna an nei vat ṭhin a, pawn lam aṭangin thudik hriat theih ni tawh ṭhin lo mah se bomb hmanga sangha mana 'puh tur' khawpa kan ram hruaitute an awm mai hi an inhmeh lo hle.Tun hnaiah dan ngaih pawimawh thu kan MLA-te aṭang ngeiin a ri chhuak nasa a, MLA aṭanga an MLA pui ban tura an hek chhan pawh 'dan ngaih pawimawh' vang niin an sawi a, ruling MLA hming lanna hi dan mit aṭanga thlir chuan chhui zui ngei chi a nih hmel.Social media lamah an sangha mante thlengin a darh a, mi pangngai pawhin han en mai chuan sangha khati zozai mai kha man dan pangngaia man chu a ang lo khawp mai a; insawifiahtu lamin sawi tur an lo nei a nih pawhin lui humhalh lai ni loah chuan sangha khati zozai kha bomb hmang loa man chu thil harsa tak a nih hmel. Pawn lam aṭang chuan thudik hriat theih a ni tawh lo a, dan ngaih pawimawhna rama cheng kan nih angin enzui theih ni se a ṭha hle.Engpawhnise tunah chuan 'dan' pawimawhzia hi kan ramah kan sawi chho zui zel dawn a nih hmel a, cheng maktaduai chuang awmna contract leh supply hna sem danah dan anga kalpui a nih leh nih loh te, an hnathawh vil zui dan leh a kal zel danah dan a lal nge lal lo tihte pawh enfiah zel a ṭha ang. Tute emaw beihna ang deuha dan hman a, tute emaw humna tur ang deuha dan bawk kan hmang leh a nih chuan ram rorelna a kal dik thei lo ang tih a hlauhawm hle.Tun hnaia kan MLA pakhat an puhna hi thil dik lo hulhual a lo ni thei a, chutihlaiin khawtlangin huaisen taka thu an chhuah ngam danah thil dik ngei pawh chu a lo ni thei. Hei vang hian dan anga chhui chian a, dan bawhchhia an awm a nih chuan dan anga hremna lekkawh hi dan ngai pawimawhtu sorkar tih tur a ni ngei ang. Phaizau VC leh an khuaa pawl dang zawng zawng (all NGO)-te telna joint committee chuan, an bialtu MLA H Lalzirliana leh, an khua leh Mamita MNF hruaitute'n Tut luiah bomb hmangin sangha an man tih an tarlang a; dan an bawhchhiat avangin Phaizaua MNF unit hruaitute chu Rs. 10,000 cháwi turin an hriattir.Hetiang thila inpuhna a awm tawh hi chuan a lehlam pawl hian insawifiahna an nei vat ṭhin a, pawn lam aṭangin thudik hriat theih ni tawh ṭhin lo mah se bomb hmanga sangha mana 'puh tur' khawpa kan ram hruaitute an awm mai hi an inhmeh lo hle.Tun hnaiah dan ngaih pawimawh thu kan MLA-te aṭang ngeiin a ri chhuak nasa a, MLA aṭanga an MLA pui ban tura an hek chhan pawh 'dan ngaih pawimawh' vang niin an sawi a, ruling MLA hming lanna hi dan mit aṭanga thlir chuan chhui zui ngei chi a nih hmel.Social media lamah an sangha mante thlengin a darh a, mi pangngai pawhin han en mai chuan sangha khati zozai mai kha man dan pangngaia man chu a ang lo khawp mai a; insawifiahtu lamin sawi tur an lo nei a nih pawhin lui humhalh lai ni loah chuan sangha khati zozai kha bomb hmang loa man chu thil harsa tak a nih hmel. Pawn lam aṭang chuan thudik hriat theih a ni tawh lo a, dan ngaih pawimawhna rama cheng kan nih angin enzui theih ni se a ṭha hle.Engpawhnise tunah chuan 'dan' pawimawhzia hi kan ramah kan sawi chho zui zel dawn a nih hmel a, cheng maktaduai chuang awmna contract leh supply hna sem danah dan anga kalpui a nih leh nih loh te, an hnathawh vil zui dan leh a kal zel danah dan a lal nge lal lo tihte pawh enfiah zel a ṭha ang. Tute emaw beihna ang deuha dan hman a, tute emaw humna tur ang deuha dan bawk kan hmang leh a nih chuan ram rorelna a kal dik thei lo ang tih a hlauhawm hle.Tun hnaia kan MLA pakhat an puhna hi thil dik lo hulhual a lo ni thei a, chutihlaiin khawtlangin huaisen taka thu an chhuah ngam danah thil dik ngei pawh chu a lo ni thei. Hei vang hian dan anga chhui chian a, dan bawhchhia an awm a nih chuan dan anga hremna lekkawh hi dan ngai pawimawhtu sorkar tih tur a ni ngei ang. Phaizau VC leh an khuaa pawl dang zawng zawng (all NGO)-te telna joint committee chuan, an bialtu MLA H Lalzirliana leh, an khua leh Mamita MNF hruaitute'n Tut luiah bomb hmangin sangha an man tih an tarlang a; dan an bawhchhiat avangin Phaizaua MNF unit hruaitute chu Rs. 10,000 cháwi turin an hriattir. Hetiang thila inpuhna a awm tawh hi chuan a lehlam pawl hian insawifiahna an nei vat ṭhin a, pawn lam aṭangin thudik hriat theih ni tawh ṭhin lo mah se bomb hmanga sangha mana 'puh tur' khawpa kan ram hruaitute an awm mai hi an inhmeh lo hle. Tun hnaiah dan ngaih pawimawh thu kan MLA-te aṭang ngeiin a ri chhuak nasa a, MLA aṭanga an MLA pui ban tura an hek chhan pawh 'dan ngaih pawimawh' vang niin an sawi a, ruling MLA hming lanna hi dan mit aṭanga thlir chuan chhui zui ngei chi a nih hmel. Social media lamah an sangha mante thlengin a darh a, mi pangngai pawhin han en mai chuan sangha khati zozai mai kha man dan pangngaia man chu a ang lo khawp mai a; insawifiahtu lamin sawi tur an lo nei a nih pawhin lui humhalh lai ni loah chuan sangha khati zozai kha bomb hmang loa man chu thil harsa tak a nih hmel. Pawn lam aṭang chuan thudik hriat theih a ni tawh lo a, dan ngaih pawimawhna rama cheng kan nih angin enzui theih ni se a ṭha hle. Engpawhnise tunah chuan 'dan' pawimawhzia hi kan ramah kan sawi chho zui zel dawn a nih hmel a, cheng maktaduai chuang awmna contract leh supply hna sem danah dan anga kalpui a nih leh nih loh te, an hnathawh vil zui dan leh a kal zel danah dan a lal nge lal lo tihte pawh enfiah zel a ṭha ang. Tute emaw beihna ang deuha dan hman a, tute emaw humna tur ang deuha dan bawk kan hmang leh a nih chuan ram rorelna a kal dik thei lo ang tih a hlauhawm hle. Tun hnaia kan MLA pakhat an puhna hi thil dik lo hulhual a lo ni thei a, chutihlaiin khawtlangin huaisen taka thu an chhuah ngam danah thil dik ngei pawh chu a lo ni thei. Hei vang hian dan anga chhui chian a, dan bawhchhia an awm a nih chuan dan anga hremna lekkawh hi dan ngai pawimawhtu sorkar tih tur a ni ngei ang.", "summary": "Phaizau VC leh an khuaa pawl dang zawng zawngte telna joint committee chuan, an bialtu MLA H Lalzirliana leh, an khua leh Mamita MNF hruaitute'n Tut luiah bomb hmangin sangha an man tih an tarlang a; dan an bawhchhiat avangin Phaizaua MNF unit hruaitute chu Rs. 10,000 cháwi turin an hriattir.Social media lamah an sangha mante thlengin a darh a, sangha khati zozai bomb hmangloa man chu thil harsa tak a nih hmel. Pawn lam aṭang chuan thudik hriat theih a ni tawhlo a, dan ngaih pawimawhna rama cheng kan nih angin enzui theih ni se a tha hle. Cheng maktaduai chuang awmna contract leh supply hna sem danah dan anga kalpui a nih leh nihloh te pawh hi enfiah zel a tha ang. Tute emaw beihna ang deuha dan hman a, tute emaw humna tur ang deuha dan bawk kan hmang leh a nih chuan ram rorelna a kal dik theilo ang tih a hlauhawm hle. Kan MLA pakhat an puhna pawh hi thil diklo a ni thei a, chutihlaiin khawtlangin huaisen taka thu an chhuah ngam danah thil dik ngei pawh a ni thei. Hei vang hian dan anga chhui chian a, dan bawhchhia an awm a nih chuan dan anga hremna lekkawh hi dan ngai pawimawhtu Sorkar tih tur a ni ngei ang." }, { "summarization_id": "889", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/51633", "file_name": "SMizo_87_12-02", "original_text": "Mizoram sorkar chuan Covid-19 a darh zel lohna tur leh mipui himna turin Aizawl khawpuiah zan dár 9 aṭangin curfew a la kalpui zel a, zan curfew hi kum khat leh a chanve chuang zet chu kalpui a ni tawh.Zan curfew ngaitheilo leh tihtawp duh an pung zel a, heng zinga a tam ber hi chu ṭhalai niin an lang. Thalaite hian zan lama an thil tih ṭhin tih theih tâk loh an veiin zan lama inhren beh reng hi an ning thawkhat tawh niin a lang a, hunpui a lo ni bawk nen zan lama an zalen loh avangin curfew sawiselna hi a nasa zual a ni.Sorkar lamin a ngaih pawimawh zawk tur nia lang chu zan lama zalen duh thalaite lam aiin zan lama eizawngtu curfew avanga hna ngai chhunzawm thei lote hi an ni a, heng mite hi an tam tham loh avanga ngaihthah ngawt chi an ni lo a, kum khat aia rei mahni eizawnna duh anga thawh theih loh hi a rei tawh takzet a ni tih sorkarin a hriatthiampui a ṭha hle ang.Hetihlai hian khawvel hmun dang leh India ram khawpui thenkhatah Covid-19 virus chhuak thar darh chak tak Omnicron avangin zan curfew-te an han puang thar ve leh thung a, hengte erawh hi chu hun rei tak curfew lo thlahdul tawhna hmun, tun hnaia hri lêng thar leh avanga curfew an puan thar lehna an ni tlangpui a; a dár zat thu hlaah pawh Aizawla zan curfew ai chuan curfew ṭan hun hi a tlai deuh niin a lang.Chhun lama kan khawsak dan leh thil dang zawnga kan inthlahdul tawh dan en hian, zan lama curfew puan hi hripui leng laka kan fihlim theihna tur tih chhuanlama hmanga chhan dang vanga curfew a ang ta lek lek mai. Mizoram sorkar chuan Covid-19 a darh zel lohna tur leh mipui himna turin Aizawl khawpuiah zan dár 9 aṭangin curfew a la kalpui zel a, zan curfew hi kum khat leh a chanve chuang zet chu kalpui a ni tawh.Zan curfew ngaitheilo leh tihtawp duh an pung zel a, heng zinga a tam ber hi chu ṭhalai niin an lang. Thalaite hian zan lama an thil tih ṭhin tih theih tâk loh an veiin zan lama inhren beh reng hi an ning thawkhat tawh niin a lang a, hunpui a lo ni bawk nen zan lama an zalen loh avangin curfew sawiselna hi a nasa zual a ni.Sorkar lamin a ngaih pawimawh zawk tur nia lang chu zan lama zalen duh thalaite lam aiin zan lama eizawngtu curfew avanga hna ngai chhunzawm thei lote hi an ni a, heng mite hi an tam tham loh avanga ngaihthah ngawt chi an ni lo a, kum khat aia rei mahni eizawnna duh anga thawh theih loh hi a rei tawh takzet a ni tih sorkarin a hriatthiampui a ṭha hle ang.Hetihlai hian khawvel hmun dang leh India ram khawpui thenkhatah Covid-19 virus chhuak thar darh chak tak Omnicron avangin zan curfew-te an han puang thar ve leh thung a, hengte erawh hi chu hun rei tak curfew lo thlahdul tawhna hmun, tun hnaia hri lêng thar leh avanga curfew an puan thar lehna an ni tlangpui a; a dár zat thu hlaah pawh Aizawla zan curfew ai chuan curfew ṭan hun hi a tlai deuh niin a lang.Chhun lama kan khawsak dan leh thil dang zawnga kan inthlahdul tawh dan en hian, zan lama curfew puan hi hripui leng laka kan fihlim theihna tur tih chhuanlama hmanga chhan dang vanga curfew a ang ta lek lek mai.", "summary": "Mizoram sorkar chuan Covid-19 darh zel tur ven nan leh mipui him nan kum khat leh a chanve zet chu zan curfew a kalpui tawh a. Hunpui lai te a nih avangin tunlai hian curfew ngaitheilo leh tihtawp duh an pung zel a, abik takin thalai zingah leh zan lama hnathawk thin hun rei tak chhung an hna chhunzawm thei lo te zingah a nasa zual. Ram tam tak ah chuan an lo inthlahdul tawh a, tunhnai ah Omnicron vangin zan curfew an lo puang veleh tan tawh zawk a. Chhun lama kan khawsak dan leh inthlahdul dan en hian zan lama curfew puan hian hripui laka min venhim bik theih dan tur hriatthiam a har hle." }, { "summarization_id": "890", "url": "https://theaizawlpost.org/russia-leh-nato-boruakin-chhiat-lam-pan-zel/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25.", "original_text": "Russia a Kommersant newspaper chuan hadline ah “Vladimir Putin an red line a rin” tih a hmang a. “khawthlang ram ten rin an pel dawn em? Pel ta e, Russia in engtin nge a chhan let ang?” St Petersburg ah President Putin chuan chiang taka Khawthlang ramte vauin: Russian territory beih nan in long-range missile te Ukraine in a hman remti duh su, a ti. Moscow chuan long-range missile hman remtihna chu Ukraine indonaa Nato ram te ‘tel ve na’ angah a ngai hmak dawn a ti bawk. “Indo kalpui mek hmelhmang a thlak danglam vek ang a, buaina hmelhmang pawh a thlak danglam daih ang” tiin Kremlin leader chuan a sawi bawk a. “Chumi awmzia chu Nato ram, USA leh European states te chu Russia nen an inbei tihna a ni ang” a ti bawk. Putin chuan Russia a missile kap lut tur chuan Ukraine chuan Western satellite data a hman a ngai dawn a, Nato member state servicemen te puihna tel lovin Ukraine in engmah tihtheih a nei lo a ti bawk. Russia chuan a hma pawhin red line a rin tawh a, a mit hmuhlai ngeiin a red line rin te chu paltlang a nih pawh a hmu bawk. 24 February 2022 a Ukraine runa ‘special military operation’ tia sawia a kalpui tum khan President Putin chuan vauna chhakchhuak nghalin ‘pawn lam mite an inhnamhnawih kan remti dawn lo’ a ti a. “Kan kawng dala kan ram leh kan mipuite tana harsatna siam tum an awm a nih chuan Russia in a chhanglet nghal ang” tiin khatihlai khan Kremlin leader chuan a sawi a. “A sawhkhawk chu na tak a ni dawna history in a la tawn ngai hauh loh a ni ang” a ti zui bawk. Putin vauna chu Khawthlang ram te chuan nuclear ralthuam hmana invauna angah an ngai a, mahse an namnul ngam hmak thung. Khami hnu atang khan Khawthlang ram te chuan Ukraine hnenah tanks, advanced missile systems mai bakah tun hnaiah F-16 American fighter jets te an pe tawh a ni. Kuminah pawh Russia chuan Ukraine chuan American siam long-range ATACMS missile te chu Crimea, Russia in Ukrainian peninsula a chhuhsak beih nan a hmang tiin a lo sawi tawh bawk. Tun hnai kum hnih chhungin Russian officials leh state media te chuan tum tam tak chu Khawthlang ram te chu ‘Russia bei’ leh Russia laka ‘indona kalpuiah’ an lo puh tawh bawk a. A nihna tak zawkah chuan Russia chu Ukraine runtu a ni zawk. Tuna President Putin thusawi chuan chiang takin Russian territory chhung tia khawvelin a pawm te Western missile system hmanga beih a nih chuan indona chuan bungthar hlauhawm a kai ngei dawn a tihna anga ngaih a ni a. Engtiangin nge Moscow in a chhanlet ang tih erawh a sawi thui duh lo thung a. “Kan tana thil hlauhawm siam azir ang zelin chhanletna kan siam ang” tih chu Vladimir Putin sawi duh dan tawk a ni rih a. Zirtawpni khan Russia chuan British diplomats paruk te accreditation chu chhuhsakin Russia security atana pawi thei zawnga chetla tiin a puh a ni. June thla daih tawh khan Putin chuan khawthlang ram ralthuam hmanga beih a tawh thuta chhanlet dan tur niawm a lo sawi tawh thung a. International news agencies head te nena meeting an neihnaah, Europe ram tena ralthuam an pekte hmang Ukraine in Russian territory a beihin engtin nge a chhan let ang? tih zawhna an zawt a. “A hmasa berah chuan kan air defence system kan siamtha hmasa ang a. An missile te kan tihchhiatsak ang” tiin President Putin chuan a chhang a. “Pahnihnaah chuan mi tuemaw in ralthuam hlauhawm supply a kan territory te beihna tur leh harsatna min siamsak tur te a pe a nih chuan eng vangin nge khawvel hmun dang leh sensitive tak tak ah te Russia laka an tih ang ti ve tura ralthuam te kan pek loh bik lem ang le?” tiin a chhang bawk. Chumi awmzia ber chu Russia chuan Khawthlang ram te do leh hmelma te ram pawn lama western target te beihna turin ralthuam a pe ve mai dawn a ni a tihna anga ngaih a ni. Tun thlatir lam khan Russia deputy foreign minister Sergey Ryabkov pawhin Russia chuan a nuclear doctrine a ennawn dawn tiin a lo sawi tawh bawk a, chumi awmzia chu Russia in a nuclear ralthuam te hman a nih theih nana thu dehkilh a siam te chu a tul angin a her danglam dawn a tihna a ni a. Nuclear doctrine ennawn a ngaihna chhan ber pawh Khawthlang ram tena Ukraine indona kal mekah Russia tana harsatna an siamsak vang a ni tiin a sawi bawk. Hetihlai hian Sir Keir Starmer chuan President Biden be turin Washington a thleng tawh a. Ram pahnih hruaitute chuan Ukraine chungchang leh Ukraine hnena long-range missiles pek a nih tur leh tur loh an sawi dun dawn nia sawi a ni a. “Russia chu he buaina tantu a ni a, Russia in dan kalhin Ukraine a run a ni” tiin Sir Keir chuan Washington pan hmain a sawi a. “A duh chuan Russia in he indona hi a titawp thei” a ti bawk. Western leaders te chuan bengsika ngaihtuah tur an neih chu buaina chu nasa zawka a punlun an remti dawn nge, Ukraine in western missiles te a hman remtihna an pe dawn tih a ni tia sawi a ni bawk.", "summary": "Russia a Kommersant newspaper chuan hadline ah “Vladimir Putin an red line a rin” tih a hmang a. “khawthlang ram ten rin an pel dawn em? Pel ta e, Russia in engtin nge a chhan let ang?” St Petersburg ah President Putin chuan chiang taka Khawthlang ramte vauin: Russian territory beih nan in long-range missile te Ukraine in a hman remti duh su, a ti. Putin chuan Russia a messile kap lut tur chuan Ukraine chuan Western satellite data a hman a ngai dawn a, Nato member state servicemen te puihna tel lovin Ukraine in engmah tihtheih a nei lo a ti bawk. Russia chuan a hma pawhin red line a rin tawh a, a mit hmuhlai ngeiin a red line rin te chu paltlang a nih pawh a hmu bawk. Putin vauna chu Khawthlang ram te chuan nuclear ralthuam hmana invauna angah an ngai a, mahse an namnul ngam hmak thung. Khami hnu atang khan Khawthlang ram te chuan Ukraine hnenah tanks, advanced missile systems mai bakah tun hnaiah F-16 American fighter jets te an pe tawh a ni. Kuminah pawh Russia chuan Ukraine chuan American siam long-range ATACMS missile te chu Crimea, Russia in Ukrainian peninsula a chhuhsak beih nan a hmang tiin a lo sawi tawh bawk. Tuna President Putin thusawi chuan chiang takin Russian territory chhung tia khawvelin a pawm te Western missile system hmanga beih a nih chuan indona chuan bungthar hlauhawm a kai ngei dawn a tihna anga ngaih a ni a. Engtiangin nge Moscow in a chhanlet ang tih erawh a sawi thui duh lo thung a. “Kan tana thil hlauhawm siam azir ang zelin chhanletna kan siam ang” tih chu Vladimir Putin sawi duh dan tawk a ni rih a. Zirtawpni khan Russia chuan British diplomats paruk te accreditation chu chhuhsakin Russia security atana pawi thei zawnga chetla tiin a puh. Putin chuan khawthlang ram ralthuam hmanga beih a tawh thuta chhanlet dan tur niawm a lo sawi tawh thung a. Russia chuan a nuclear doctrine a ennawn dawn tiin a lo sawi tawh bawk a, chumi awmzia chu Russia in a nuclear ralthuam te hman a nih theih nana thu dehkilh a siam te chu a tul angin a her danglam dawn a tihna a ni a. Nuclear doctrine ennawn a ngaihna chhan ber pawh Khawthlang ram tena Ukraine indona kal mekah Russia tana harsatna an siamsak vang a ni tiin a sawi bawk. Hetihlai hian Sir Keir Starmer chuan President Biden be turin Washington a thleng tawh a. Ram pahnih hruaitute chuan Ukraine hnena long-range missiles pek a nih tur leh tur loh an sawi dun dawn nia sawi a ni. Ukraine in western missiles te a hman remtihna an pe dawn tih a ni tia sawi a ni bawk." }, { "summarization_id": "891", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/127682", "file_name": "H-161-10/02/2025-inhremna ni loin insiamthatna ni se", "original_text": "State Planning Board vice chairman H Liansailova chuan tun hnai khan Kolasib District Jail a tlawh a, sorkarin jail chhungah thiam thil inzirna chi hrang hrang a buatsaihsak dawn thu a a sawi a, jail tángte chu eizawnna tlaka inzir chhuak turin a fuih.Mizorama jail tam zawk hi chu inhremna hmun ang ringawt a ni a, Central Jail-te thlengin a hmunhma leh a building a ṭhat tawk loh avangin mi tangte tan inzirna hmun tur a vâng hle ang. Khawvel hmun tam takah chuan jail hi inhremna hmun a nih rualin insiam ṭhatna remchangah an hmang a, thil tam tak zirna hmunah an hmang ṭhin.Tuna Mizoram hmun hrang hranga jail-te hi a tira an duan lawk danin a zir loh vang pawh a ni ang a, mi tangte tana insiam-ṭhatna hmun a ni thei meuh lo. Tanin chhung hi inzirna ṭha taka hmang tur chuan hmunhma zau leh nuam, inzirna tur ṭha leh zirtirtu ṭha a mamaawh a, chutiang chu kan la hlat hle a ni.State Planning Board vice chairman sawi ang hian sorkar hian jail tangte inzirna tur hi a tam thei ang ber buatsaih se; misual hremna hmuna kan ngaih hi an inzirna leh an insiamṭhatna hmunah hmang thei se, jail chhung boruakin hma sawn piah lamah jail tangte tan pawh nunphung pangngaia kir lehna remchang a awm thei ang.Hetih rual hian sorkar hian a ngaih­tuaha a ngaih­ven tak tak erawh a ṭul a, thuneitu lamin tih duh tak takna (political will) an neih ngat chuan kan jail neih tlem te hi ṭha zawka hman theih a ni ngei ang a, chutiang tur chuan sorkar hian ṭan la rawh se. State Planning Board vice chairman H Liansailova chuan tun hnai khan Kolasib District Jail a tlawh a, sorkarin jail chhungah thiam thil inzirna chi hrang hrang a buatsaihsak dawn thu a a sawi a, jail tángte chu eizawnna tlaka inzir chhuak turin a fuih.Mizorama jail tam zawk hi chu inhremna hmun ang ringawt a ni a, Central Jail-te thlengin a hmunhma leh a building a ṭhat tawk loh avangin mi tangte tan inzirna hmun tur a vâng hle ang. Khawvel hmun tam takah chuan jail hi inhremna hmun a nih rualin insiam ṭhatna remchangah an hmang a, thil tam tak zirna hmunah an hmang ṭhin.Tuna Mizoram hmun hrang hranga jail-te hi a tira an duan lawk danin a zir loh vang pawh a ni ang a, mi tangte tana insiam-ṭhatna hmun a ni thei meuh lo. Tanin chhung hi inzirna ṭha taka hmang tur chuan hmunhma zau leh nuam, inzirna tur ṭha leh zirtirtu ṭha a mamaawh a, chutiang chu kan la hlat hle a ni.State Planning Board vice chairman sawi ang hian sorkar hian jail tangte inzirna tur hi a tam thei ang ber buatsaih se; misual hremna hmuna kan ngaih hi an inzirna leh an insiamṭhatna hmunah hmang thei se, jail chhung boruakin hma sawn piah lamah jail tangte tan pawh nunphung pangngaia kir lehna remchang a awm thei ang.Hetih rual hian sorkar hian a ngaih­tuaha a ngaih­ven tak tak erawh a ṭul a, thuneitu lamin tih duh tak takna (political will) an neih ngat chuan kan jail neih tlem te hi ṭha zawka hman theih a ni ngei ang a, chutiang tur chuan sorkar hian ṭan la rawh se.", "summary": "24th March,2015 State Planning Board Vice Chairman H.Liansailova chuan Kolasib District Jail tlawhin,sawrkarin jail chhungah thiam thil inzirna chi hrang hrang a buatsaihsak dawn thu a sawi a,jail tangte chu eizawnna tlaka inzir chhuak turin a fuih. Tanin chhung hi zirna ṭha taka hmang tur chuan hmunhma zau leh nuam,inzirna tur leh zirtirtu ṭha a mamawh takzet a.Chutihrualin,hetiang hmasawnna chu kan la hlat hle. State Planning Board Vice chairman sawi ang hian kalphung felfai tak nei thei ngat ila,sawrkar leh thuneitu lamin ngaihtuahna hmang bawk se,Mizoram jail hian mihring ṭha zawk a siam ngei ang." }, { "summarization_id": "892", "url": "https://theaizawlpost.org/russia-in-nuclear-doctrine-ennawn/", "file_name": "SMizo_9_20-02", "original_text": "Russia chuan lohtheihlohin Moscow chuan a ‘nuclear doctrine’ a ennawn dawn tia sawiin a chhan ber pawh Ukraine indonaah Washington a inrawlh nasat zualzel vang a ni tiin a sawi. Kremlin chuan Ukraine indonaah ‘khawthlang ram te inthurual’ chu demin hei vang hian nuclear doctrine chu ennawn ngai a ni tiin Kremlin thupuangtu Dmitry Peskov chuan a sawi. Russia in eng tin nge thlak danglam a tum dawi chuang lovin Moscow chuan policy ah thil thlak danglam a ngai tiin a sawi chauh a. President Vladimir Putin chuan tuna nuclear doctrine a hman mek hi kum li kaltaa a siam kha niin Russia chan nuclear weapons te chu nuclear hmanga beih a tawh emaw Russia tana dinhmun hlauhawma thil a awmin emaw a hmang ang tih a ni. Tunah erawh Russia chuan collective West te atanga nawrna nasatak a tawh reng avangin nulear doctrine chu ennawn ngai a ni ta a ni, tiin Kremlin thupuangtu Smitry Peskov chuan a sawi bawk. Moscow chuan Ukraine in United States ram thuam a dawn long-range missile leh ralthuam pawimawh tak tak a neih te hmangin Russian territory thuktak a kap thei tawh tlat tiin Peskov chuan a sawi bawk a. Ukraine chuan allies te nen West tena ralthuam an pek te chu Russia ram chhung beih nana hman a dil chamchi tawh a. Tun hnaiah Russia in Ukraine chu a beih nasat zual zel avangin ralthuam tha hman remtihna pe tura nawrna khawthlang ram ten an tawk nasa zual a ni. A hma zawng chuan khawthlang ram te chuan Ukraine hnena an ralthuam tha pek te chu Russia ram chhung beih nana Ukraine in a hman an remti lo thung a, a chhan ber pawhin indona chuan hlet duhawmlo a chhuah an hlauh vang a ni. Hetihlai hian Russia chuan Ukraine western city Lviv chu nasa taka beiin hei vang hian mi pasarihin nunna an chan a, an zinga pathum chu naupang an ni. A hma lawlin Russia chuan central city Poltava chu a lo bei tawh bawk a, hei vang hian mi 50 chuangin nunna an chanphah tawh bawk. Lviv Mayor Andriy Sadovky chuan Russia chuan drones leh hypersonic missile te a hmang tiin a sawi a. Nunna chan zingah nausen leh hmeichhe naupang kum kua leh kum 14 mi pawh an tel tiin officials te chuan an sawi. Russia hian Kryvyy Rih khawpui pawh beiin hotel kapfuhin mi pangnga in hliam an tuar niin mayor Oleksandr Vilkul chuan a sawi bawk a. Ukrainian military te chuan ram pumah air alert an tihchhuah thu an sawi bawk. President Volodymyr Zelensky chuan Russian te chuan beihna an kalpuiah an phutawk hremna an hmulet ang tia sawiin chutihrual chuan Ukraine tana air defence tam zawk a ngen zui bawk a, chu chu long-range missile laka Ukraine him theihna awm chhun a ni tiin a sawi. Lyiv khawpui hi Ukraine indona kum hnih leh a chanve vela inbeihna nasat lohna ber pakhat a ni a, mahse, tun hnaiah Russia chuan Lviv hi bitum zual ta in a bik takin energy infrastructure lam a thlurbing ta thung a ni. Hetihlai hian Zelensky chuan Irish premier hmu dawnin Ireland chuan Ukraine indona kalpui mekah tanpuina a pe dawn a. Ireland chuan Ukraine hnenah hian $43 million dollar a pe dwn a ni. Irish sorkar chuan heng tanpina te hi indona avanga chhiatna thlenga humanitarian assitance, rehabilitation support atan te leh reconstruction atan te a hman tur tiin a sawi.", "summary": "Kremlin thupungtu Dmitry Peskov chuan Ukraine nen an indonaah Washington a inrawlh nasat zual zel avangin Moscow chuan lohtheihlohin a 'nuclear doctrine' a ennawm dawn niin a sawi. President Putin chuan tuna nuclear doctrine an hman mek hi kum li kaltaa a siam kha niin, Russia chuan nuclear weapon te chu nuclear hmanga beih a tawh emaw dinhmun hlauhawma thil a awmin a hmang ang tih a ni. Ukraine chuan khawthlang ram te ralthuam pek chu hman a dil chamchi tawh a, chung hmang chuan Russian territory thuk tak a kap thei tawh tlat an ti a ni. Russia hian tunhnaiah Ukraine khawpui Lviv leh Kryvyy Rih khawpui te beiin mi tamtak in nunna an chan a, President Zelensky chuan Russian te chuan an phu tawk hremna an hmu zel ang tiin air defence tam zawk a ngen zui bawk a, long-range missile chu an him theihna awmchhun a ni tiin a sawi." }, { "summarization_id": "893", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/11/literal-vs-golden-rule-of-interpretation.html", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_22/2/25", "original_text": "(A case study of Tenth Schedule of the Indian Constitution)- K RemruatfelaMizoram Legislative Assembly Speaker in Tenth Schedule of the Indian Constitution (Anti-Defection Law) bawhchhia ni-a a hriat avanga MLA pakhat a ban tîr thu hian Zoram politics a nghawr nghing tak zet a. He thil hian Jurisprudence _(the Science of law)_ a khawih tel tlat avangin a field-a chêngte leh a affected constituency chhûnga voter tân chuan lo râlkhat thlir satliah mai mai a har tak zet a. Chuvangin, mipuiten thutlûkna (conclusion) an siam theihna turin a hint tlêm rawn chhawpchhuah ka'n tum dâwn a ni.*Jurisprudence/Interpretation of Statutes*Dân engkim behchhan leh bulthut chu \"Jurisprudence\" a ni a. Dân zirna kawnga hriatna thûk bik nei tur chuan 'Jurisprudence' awmzia leh a ze lairil hi kan hriatchian hle pawh a tul! Chu Jurisprudence subject-in a ngaih pawimawh em em chu 'Interpretation of Statutes' hi a ni. Interpretation of Statutes chhûnga subject pawimawh tak chu mode of interpretation hi a ni a. Chûng mode of interpretation zinga pahnih - 'Literal Rule of Interpretation' leh 'Golden Rule of Interpretation', Logical Rule of Interpretation an tih bawk  chu tuna kan rawn luhchilh tur hi a ni.*Literal rule of Interpretation*Hemi mode of Interpretation in a sawi tum ber chu dân reng reng hi chianglo leh fiahlo (ambiguity) a awm hran lêm loh chuan ziaka a lan dân ang ngau ngau hian kan hrilhfiah tawp mai thin tur a ni tihna a ni a. Hetiang ngaihdan hi keini ram ang, British old style, learning by-rote system la hmang te chuan kan educational system-ah te pawh kan la hmang uar hle a nih hi! Nimahsela, he ngaihdan hian Jurist leh Legal Scholar te zingah inhnialna namenlo a chawk chhuak thung a. Judge discretionary power a hrekbeh avang leh literal error a awm zeuh zeuh thin avangin tunlai khawvel thlirna tharah chuan _delivery of justice_ tak tak a thlen tâwk thin lo ni-a ngaihna a siam phah nasa thin hle! Chutihlai erawh chuan he mode of interpretation hian bias & impartiality _(hleih nei taka thutlûkna)_ lakah erawh mi a veng hle thung.*Golden rule of Interpretation*Hemi awmzia ve thung hi chu dân reng reng hi a nih ang leh a ziak ang ngau ngau ni lovin eng nge a sawi tum, engvanga he dân hi siam nge a nih, hei hian eng nge a kawh tih hi dân hrilhfiahna reng rengah chuan kan ngai pawimawh ber tur a ni tihna a ni a. Chu chu 'intent of the legislature' kan tih lai ber pawh hi a ni. He judicious mind hi saptawng thiam vang ngawt emaw google hriatna atang emawa neih ngawt theih a ni hek lo! A hlawha hlawh chhuah ngai a ni. Chutihlai erawh chuan he rule of interpretation hi ramri kham mumal tak nei a nih loh chuan hmansual leh a nihna bâka pawnfân vak theih a ni a. Legislative intent tih hian eng chin nge a kawh tih reh bun mumal tak a awm theih loh avangin hrilhfiah sual pawh a hlauhawm hle! Nimahsela, ziaka dan awm chu chiang lo leh fiah lo (ambiguity) a awm fo thin avang leh dân zawng zawng hi ziaka tarlan fai kîl kêlh theih lohna chin a awm thin avangin Jurisprudentia tarmit atanga thlira, Law of nature nena kaihkawpa hriatfiah kan tum a ngaih châng a awm lo thei thin lova. Chutiang hunah chuan mitin ten ngaihtuahna thûk zâwk (Rational thinking) nena judicious mind kan hman a ngai tak meuh meuh thin a. Hetiangah tak hian saptawng thiam satliah ni lo, legal thinking nei thei tura a field-a chêng leh Jurisprudence tarmit vuah dik thiam an pawimawh ta thin a ni.*Tenth Schedule of the Indian Constitution*A chunga mode of interpretation pahnih kan târlan atang khian India Dânpui Schedule 10-na in Anti-Defection Law a sawi hi hrilhfiah turin khawi rule of interpretation hi nge hman zâwk tur ni ta ang tih chu zawhna inkâu a ni ta a. A tehfung atân chuan he dân ziaka awmah hian chiang tâwk lo (Ambiguity) a awm em, a nihna ang anga chhiarin a famkim tâwk em, tih hi kan chhût a tha ang. Chutianga hrechiang tur chuan Speaker in MLA a banna bung leh châng, para no.2 (b) of Tenth Scheduled hi han zir chiang ila:\"Disqualification on grounds of defection. This section deals with the crux of the legislation, specifying factors on which a member could be disqualified from the Parliament or the State assembly. Provisions in para 2.1(a) provide disqualification of a member if he or she \"voluntarily gives up the membership of such political party\", whereas paragraph 2.1(b) provisions, addresses a situation when a member votes or abstains from any crucial voting contrary to the directive circulated by his/her respective political party. Paragraph 2.2 states that any member, after being elected as a representative of a certain political party, shall be disqualified if he/she joins any other political party after the election. Paragraph 2.3 states that a nominated member shall be disqualified if he/she joins any political party after six months from the date he/she takes his seat.\"*Conclusion*A chunga Para 2 of the Tenth of the Indian Constitution khi ngun taka kan chhiar chuan para 2.1 (a)-ah _\"voluntarily gives up the membership of such political party\"_ tih a chuang a. He para 2.1 (a) ina a sawi 'voluntarily gives up the membership' tih leh 'political party' tih hian mipui thinlungah contextual criticism a siam theih nghal tlat avangin Golden rule of interpretation hi kan apply zâwk a ngaihna chen thui tak a awm phah a ni. He Tenth Schedule hian a kawh ber leh a sawi tum ber chu Legislation nghelnghet a awm zâwkna tura Legislative Assembly member-te a thlang tlingtu mipuite laka uire lo tura vên leh khuahkhirh hi a ni a. Chuta tanga ngaihtuah chuan tuna MLA issue leh he Anti Defection Law chhunga intent of the legislature hi hmehbel theih a lo ni chiah em tih hi mipuite chuan ngaihdan kan siam thiam tawh mai a rinawm. Kan ngaihdan leh pawm dan chin a inang hlawm lo a nih erawh chuan inhrethiam tawn takin *'Let's agree to differ'* kan ti tawh mai a niang chu!!", "summary": "Mizoram Legislative Assembly Speaker-in Tenth Schedule of the Indian Constitution(Anti-Defection Law) bawhchhia ni-a a hriat avanga MLA pakhat a ban tîr hian Jurisprudence(the Science of law) a khawih tel avangin lo râlkhat thlir satliah mai mai a har takzet a. Jurisprudence subject-in a ngaih pawimawh em em chu 'Interpretation of Statutes' hi niin, Interpretation of Statutes chhûnga subject pawimawh tak chu mode of interpretation hi a ni a, mode of interpretation zinga pahnih - 'Literal Rule of Interpretation' leh 'Golden Rule of Interpretation', Logical Rule of Interpretation an tih bawk chu kan rawn luhchilh dawn a ni. Literal rule of Interpretation chu dân reng reng chianglo leh fiahlo(ambiguity) a awm hran lêmloh chuan ziaka a lan dân angin hrilhfiah tawp thin tur a ni tihna a ni a; mahse, he ngaihdan hian Jurist leh Legal Scholar-te zingah inhnialna namenlo a chawk chhuak thung a, chutihlai erawh chuan he mode of interpretation hian bias & impartiality(hleih nei taka thutlûkna) lakah erawh mi a veng hle thung. Golden rule of Interpretation ve thung hi chu dân reng reng a nih ang leh a ziak ang nilovin eng nge a sawi tum, engvanga he dân hi siam nge a nih, hei hian eng nge a kawh tih hi dân hrilhfiahna reng rengah chuan kan ngai pawimawh ber tur a ni tihna a ni a. He judicious mind hi google hriatna atang emawa neih ngawt theih a nilo a, a hlawha hlawh chhuah ngai a ni, chutihlai erawh chuan he rule of interpretation hi ramri kham mumal tak nei a nihloh chuan hmansual a awl hle. Jurisprudentia tarmit atanga thlira, Law of nature nena kaihkawpa hriatfiah kan tum hunah mitinten ngaihtuahna thûk zâwk(Rational thinking) nena judicious mind kan hman a ngai tak meuh meuh thin a ni. Saptawng thiam satliah nilo, legal thinking nei thei tura a field-a chêng leh Jurisprudence tarmit vuah dik thiam an pawimawh thin a ni. India Dânpui Schedule 10-na in Anti-Defection Law a sawi hi hrilhfiah turin khawi rule of interpretation hi nge hman zâwk tur ni ta ang tih tehfung atân chuan he dân ziaka awmah hian chiang tâwklo (Ambiguity) a awm em, a nihna ang anga chhiarin a famkim tâwk em, tih hi kan chhût a tha ang. He Tenth Schedule hian a sawi tum ber chu Legislation nghelnghet zâwk a awmna tura Legislative Assembly member-te a thlang tlingtu mipuite laka uire lo tura vên leh khuahkhirh hi a ni a. Chuta tanga ngaihtuah chuan tuna MLA issue leh he Anti Defection Law chhunga intent of the legislature hi hmehbel theih a ni chiah em tih hi mipuiten ngaihdan kan siam thiam tawh mai a rinawm. Kan ngaihdan leh pawm dan chin a inang hlawmlo a nih erawh chuan inhrethiam tawn takin kan awm tur a ni." }, { "summarization_id": "894", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23510", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Mizoram chief minister chuan Mizoram chu khawizu leh hnute tui luanna ramah siam an tum thu Horticulture department-a officer inhmuhkhawmnaah a sawi. Thlai engkim ṭhat duhna ram, sik leh sá nuam, ruahtui tlâk dan ṭha tawka kan chen avangin kan kutah engkim a innghat niin a sawi a; eptu an nih laiin hmasawnna hnathawh dan tur an duan vek tawh thu te, raw lian chi hmun danga awm lo chi hnih chin an tum thute leh a bul ṭan dan turte a sawi.Kan chief minister hian ram tana ṭha tur thil tam tak a ngaihtuah tih a chiang a, ama sawi dan takin eptu an nihlai pawhin a lo suangtuah nasa ṭhin hle tih a lang. Tunah chuan hnathawk thei turin Mizoram mipuiin kan thlang tling ta a, Mizoram hi khawizu leh hnute tui luanna ramah siam a tum dawn a, a lawmawm hle.Kan hotupa ber hian Mizoram hi mau leh rua hmanga siam a tum ruh hle tih a lang a, a tuina a nih piah lamah amah ngei pawhin a lo bawhzui thui tawh hle tih a lang. Heng a tuinate hi sorkar tha chakna hmangin chak takin bawhzui se, a thawhpuite leh sorkar official-te pawhin a tak takin tupui ve bawk se, intodelh thei law law turin ṭan i la tlang ang u.Kan chief minister hun hmasaah kha chuan amahin tui tak leh thiam taka a sawi kha midangin an tuipui ve vak lo a ni mai thei a, tihhlawhtlin tak loh thil tam tak a awm a, thil ṭhenkhatte phei chu fiamthu thawhna ang lek leka hman zuite a awm. Tunah hian beidawng duh loin ruahmanna ṭha zawk nena hnathawh a tum ruh hle tih a lang a, ama sawi ang ngeiin hna hi ṭan nghalin a officer-te leh a thhawpuite pawhin ṭha zawkin thlawp tawh se a duhawm hle.He ram hian âtchilh khawpa eng hna emaw ber hi kan luhchilh loh chuan eizawnna tak tak thlen hleithei si lo hian kan kal naw naw zel dawn a nih hmel a, chief minister ṭhahnemngaihna rilru ang pu chung hian thuneitu zawng zawng hian hna thawk se a hlawhtling ngei ang. Chuti a nih loh chuan tun aṭanga kum li velah heng a thusawite hi kan la chhinchhiah reng ang a, a ṭhahnemngaihna hian amah leh a party ngei hi a vaw lêt palh hlauh ang e. Mizoram chief minister chuan Mizoram chu khawizu leh hnute tui luanna ramah siam an tum thu Horticulture department-a officer inhmuhkhawmnaah a sawi. Thlai engkim ṭhat duhna ram, sik leh sá nuam, ruahtui tlâk dan ṭha tawka kan chen avangin kan kutah engkim a innghat niin a sawi a; eptu an nih laiin hmasawnna hnathawh dan tur an duan vek tawh thu te, raw lian chi hmun danga awm lo chi hnih chin an tum thute leh a bul ṭan dan turte a sawi.Kan chief minister hian ram tana ṭha tur thil tam tak a ngaihtuah tih a chiang a, ama sawi dan takin eptu an nihlai pawhin a lo suangtuah nasa ṭhin hle tih a lang. Tunah chuan hnathawk thei turin Mizoram mipuiin kan thlang tling ta a, Mizoram hi khawizu leh hnute tui luanna ramah siam a tum dawn a, a lawmawm hle.Kan hotupa ber hian Mizoram hi mau leh rua hmanga siam a tum ruh hle tih a lang a, a tuina a nih piah lamah amah ngei pawhin a lo bawhzui thui tawh hle tih a lang. Heng a tuinate hi sorkar tha chakna hmangin chak takin bawhzui se, a thawhpuite leh sorkar official-te pawhin a tak takin tupui ve bawk se, intodelh thei law law turin ṭan i la tlang ang u.Kan chief minister hun hmasaah kha chuan amahin tui tak leh thiam taka a sawi kha midangin an tuipui ve vak lo a ni mai thei a, tihhlawhtlin tak loh thil tam tak a awm a, thil ṭhenkhatte phei chu fiamthu thawhna ang lek leka hman zuite a awm. Tunah hian beidawng duh loin ruahmanna ṭha zawk nena hnathawh a tum ruh hle tih a lang a, ama sawi ang ngeiin hna hi ṭan nghalin a officer-te leh a thhawpuite pawhin ṭha zawkin thlawp tawh se a duhawm hle.He ram hian âtchilh khawpa eng hna emaw ber hi kan luhchilh loh chuan eizawnna tak tak thlen hleithei si lo hian kan kal naw naw zel dawn a nih hmel a, chief minister ṭhahnemngaihna rilru ang pu chung hian thuneitu zawng zawng hian hna thawk se a hlawhtling ngei ang. Chuti a nih loh chuan tun aṭanga kum li velah heng a thusawite hi kan la chhinchhiah reng ang a, a ṭhahnemngaihna hian amah leh a party ngei hi a vaw lêt palh hlauh ang e. Mizoram chief minister chuan Mizoram chu khawizu leh hnute tui luanna ramah siam an tum thu Horticulture department-a officer inhmuhkhawmnaah a sawi. Thlai engkim ṭhat duhna ram, sik leh sá nuam, ruahtui tlâk dan ṭha tawka kan chen avangin kan kutah engkim a innghat niin a sawi a; eptu an nih laiin hmasawnna hnathawh dan tur an duan vek tawh thu te, raw lian chi hmun danga awm lo chi hnih chin an tum thute leh a bul ṭan dan turte a sawi. Kan chief minister hian ram tana ṭha tur thil tam tak a ngaihtuah tih a chiang a, ama sawi dan takin eptu an nihlai pawhin a lo suangtuah nasa ṭhin hle tih a lang. Tunah chuan hnathawk thei turin Mizoram mipuiin kan thlang tling ta a, Mizoram hi khawizu leh hnute tui luanna ramah siam a tum dawn a, a lawmawm hle. Kan hotupa ber hian Mizoram hi mau leh rua hmanga siam a tum ruh hle tih a lang a, a tuina a nih piah lamah amah ngei pawhin a lo bawhzui thui tawh hle tih a lang. Heng a tuinate hi sorkar tha chakna hmangin chak takin bawhzui se, a thawhpuite leh sorkar official-te pawhin a tak takin tupui ve bawk se, intodelh thei law law turin ṭan i la tlang ang u. Kan chief minister hun hmasaah kha chuan amahin tui tak leh thiam taka a sawi kha midangin an tuipui ve vak lo a ni mai thei a, tihhlawhtlin tak loh thil tam tak a awm a, thil ṭhenkhatte phei chu fiamthu thawhna ang lek leka hman zuite a awm. Tunah hian beidawng duh loin ruahmanna ṭha zawk nena hnathawh a tum ruh hle tih a lang a, ama sawi ang ngeiin hna hi ṭan nghalin a officer-te leh a thhawpuite pawhin ṭha zawkin thlawp tawh se a duhawm hle. He ram hian âtchilh khawpa eng hna emaw ber hi kan luhchilh loh chuan eizawnna tak tak thlen hleithei si lo hian kan kal naw naw zel dawn a nih hmel a, chief minister ṭhahnemngaihna rilru ang pu chung hian thuneitu zawng zawng hian hna thawk se a hlawhtling ngei ang. Chuti a nih loh chuan tun aṭanga kum li velah heng a thusawite hi kan la chhinchhiah reng ang a, a ṭhahnemngaihna hian amah leh a party ngei hi a vaw lêt palh hlauh ang e.", "summary": "Mizoram CM chuan Mizoram chu khawizu leh hnute tui luanna ramah siam an tum thu Horticulture department-a officer inhmuhkhawmnaah a sawi. Thlai engkim ṭhat duhna ram, sik leh sá nuam, ruahtui tlak dan tha tawka kan chen avangin kan kutah engkim a innghat niin a sawi a; eptu an nih laiin hmasawnna hnathawh dan tur an duan vek tawh thu a sawi. Kan CM hian ram tana tha tur a ngaihtuah tih a chiang a, eptu a nih lai pawhin a lo suangtuah nasa thin tih a lang. Tunah chuan hnathawk thei turin kan thlang tling ta a, kan hotupa ber hian mau leh rua hmanga siam a tum ruh hle a, a tuina a nih piah lamah amah ngei pawhin a lo bawhzui thui tawh hle tih a lang. Heng hi chak takin bawhzui thei se, intodelh thei turin tan i la tlang ang u. Kan CM hun hmasaah kha chuan amahin a tui kha an tuipui tak tak lo a, fiamthu thawhzui nan an hmang. Tunah hian beidawng lovin a dinna ngaiah a ding leh a, a lawmawm. He ram hian eng emaw ber hi atchilh khawpa luhchilh a hun a ni. CM thahnemngaihna rilru ang vek hian thuneitu zawng zawng hian hna thawk se a hlawhtling ngei ang." }, { "summarization_id": "895", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9743", "file_name": "H-227-15/02/2025-hnathawktute an hah tawh", "original_text": "Tun hnaiah Mizoram sorkar chuan Vairengte-a Rapid Antigen Test hmanga mihring lo lutte endikna chu a titawp a, a tuk lawkah kalpui chhunzawm a nih thu a puang. Covid-19 positive-te pawh chhuahtir an ni a, Health minister-in thupha a chawi hial a, heng positive-te hruaitu leh thlahtute hi Covid-19 an positive zui bawk avangin sawi a hlawh hle. Covid Care Cetre, ITI Vengah tun hnai khan damlo enkawlte'n tukṭhuan an dawng lo a, an lungawi lo hle a; hetihlai hian frontline worker zing­ah positive hmuh chhuah an pung zel.Khawvelah hripui a leng a, hun rei tak chhung Mizoram hi kan him a, kan lawm hman hle laiin tun hnaiah he hripui vei hi sang chuang zet an awm ta. Khawvel pawhin a la hmelhriat ngai loh hripui a nih avangin a enkawl dan te, a inbuatsaih dante leh a hmachhawn dan pawh hriatthiam a harsa hle tih chu kan sorkar rorel buai nak aṭang hian a chiang a ni.Hetihlai hian hri dona kawnga a kûla taia thawktute an hahin an chau tawh hle a, an rorel a fuh hleithei lo a, an chet velnaah tihsual an nei rem rum tawh a, a hmaa fak hlawh ṭhinte khan dem leh sawisel an hlawh ṭan ta. Hetiang boruakah hian a hah berte zinga mite hi a hri kai zingah an tel a, police leh medical worker zingah hri vei an pun belh zel a, kan ram dinhmun hi a ṭha lo zual ṭan hle tiin a thlir theih ang.He hun harsa takah hian sorkar hi tawngpawng dem ngawt tur a ni lo a, chutih rual chuan sorkar hian fing taka ro an rel thiam a ngai. Tunah hian hnathawktute hi an rimin an hah tawh hle a, hlawh nei ve lo mipuiin hnatlanga an thawh thiam chin a pêl chho tawh a, hnathawktute'n chhâwktu an mamawh ta hle.Sorkar hnathawk zingah sikul leh college zirtirtute hi a âwl leh midangte pui thei ber an nih hmel a, zirtirtu tam takte hi hnathawka koh an ni tawh reng a; sorkar hian zirtirtute thawh thiam tur chi hna ṭhenkhat hi chu awmze neia a thawhtir theih chuan, Health department leh Police department lam hi thui tak chu an chhawk thei ngei ang.A zir chhuakin an thawh tur bik hna chu a awm ngei a, chutihlaiin mihring inpe takin an thawh thiam ve tur hna tam tak he hripui dona kawngah hian thawh tur a awm tih chu task force-te ṭangkaizia kan hmuhin a chiang a ni. Sorkar hian a mihring ngai hi a chhawr chho reng a nih chuan kulcho leh chauh hun a awm dawn a, chu chu a thleng chho ṭan mek a, fing taka ro a rel thiam a pawimawh ta hle. Tun hnaiah Mizoram sorkar chuan Vairengte-a Rapid Antigen Test hmanga mihring lo lutte endikna chu a titawp a, a tuk lawkah kalpui chhunzawm a nih thu a puang. Covid-19 positive-te pawh chhuahtir an ni a, Health minister-in thupha a chawi hial a, heng positive-te hruaitu leh thlahtute hi Covid-19 an positive zui bawk avangin sawi a hlawh hle. Covid Care Cetre, ITI Vengah tun hnai khan damlo enkawlte'n tukṭhuan an dawng lo a, an lungawi lo hle a; hetihlai hian frontline worker zing­ah positive hmuh chhuah an pung zel.Khawvelah hripui a leng a, hun rei tak chhung Mizoram hi kan him a, kan lawm hman hle laiin tun hnaiah he hripui vei hi sang chuang zet an awm ta. Khawvel pawhin a la hmelhriat ngai loh hripui a nih avangin a enkawl dan te, a inbuatsaih dante leh a hmachhawn dan pawh hriatthiam a harsa hle tih chu kan sorkar rorel buai nak aṭang hian a chiang a ni.Hetihlai hian hri dona kawnga a kûla taia thawktute an hahin an chau tawh hle a, an rorel a fuh hleithei lo a, an chet velnaah tihsual an nei rem rum tawh a, a hmaa fak hlawh ṭhinte khan dem leh sawisel an hlawh ṭan ta. Hetiang boruakah hian a hah berte zinga mite hi a hri kai zingah an tel a, police leh medical worker zingah hri vei an pun belh zel a, kan ram dinhmun hi a ṭha lo zual ṭan hle tiin a thlir theih ang.He hun harsa takah hian sorkar hi tawngpawng dem ngawt tur a ni lo a, chutih rual chuan sorkar hian fing taka ro an rel thiam a ngai. Tunah hian hnathawktute hi an rimin an hah tawh hle a, hlawh nei ve lo mipuiin hnatlanga an thawh thiam chin a pêl chho tawh a, hnathawktute'n chhâwktu an mamawh ta hle.Sorkar hnathawk zingah sikul leh college zirtirtute hi a âwl leh midangte pui thei ber an nih hmel a, zirtirtu tam takte hi hnathawka koh an ni tawh reng a; sorkar hian zirtirtute thawh thiam tur chi hna ṭhenkhat hi chu awmze neia a thawhtir theih chuan, Health department leh Police department lam hi thui tak chu an chhawk thei ngei ang.A zir chhuakin an thawh tur bik hna chu a awm ngei a, chutihlaiin mihring inpe takin an thawh thiam ve tur hna tam tak he hripui dona kawngah hian thawh tur a awm tih chu task force-te ṭangkaizia kan hmuhin a chiang a ni. Sorkar hian a mihring ngai hi a chhawr chho reng a nih chuan kulcho leh chauh hun a awm dawn a, chu chu a thleng chho ṭan mek a, fing taka ro a rel thiam a pawimawh ta hle. Tun hnaiah Mizoram sorkar chuan Vairengte-a Rapid Antigen Test hmanga mihring lo lutte endikna chu a titawp a, a tuk lawkah kalpui chhunzawm a nih thu a puang. Covid-19 positive-te pawh chhuahtir an ni a, Health minister-in thupha a chawi hial a, heng positive-te hruaitu leh thlahtute hi Covid-19 an positive zui bawk avangin sawi a hlawh hle. Covid Care Cetre, ITI Vengah tun hnai khan damlo enkawlte'n tukṭhuan an dawng lo a, an lungawi lo hle a; hetihlai hian frontline worker zing­ah positive hmuh chhuah an pung zel. Khawvelah hripui a leng a, hun rei tak chhung Mizoram hi kan him a, kan lawm hman hle laiin tun hnaiah he hripui vei hi sang chuang zet an awm ta. Khawvel pawhin a la hmelhriat ngai loh hripui a nih avangin a enkawl dan te, a inbuatsaih dante leh a hmachhawn dan pawh hriatthiam a harsa hle tih chu kan sorkar rorel buai nak aṭang hian a chiang a ni. Hetihlai hian hri dona kawnga a kûla taia thawktute an hahin an chau tawh hle a, an rorel a fuh hleithei lo a, an chet velnaah tihsual an nei rem rum tawh a, a hmaa fak hlawh ṭhinte khan dem leh sawisel an hlawh ṭan ta. Hetiang boruakah hian a hah berte zinga mite hi a hri kai zingah an tel a, police leh medical worker zingah hri vei an pun belh zel a, kan ram dinhmun hi a ṭha lo zual ṭan hle tiin a thlir theih ang. He hun harsa takah hian sorkar hi tawngpawng dem ngawt tur a ni lo a, chutih rual chuan sorkar hian fing taka ro an rel thiam a ngai. Tunah hian hnathawktute hi an rimin an hah tawh hle a, hlawh nei ve lo mipuiin hnatlanga an thawh thiam chin a pêl chho tawh a, hnathawktute'n chhâwktu an mamawh ta hle. Sorkar hnathawk zingah sikul leh college zirtirtute hi a âwl leh midangte pui thei ber an nih hmel a, zirtirtu tam takte hi hnathawka koh an ni tawh reng a; sorkar hian zirtirtute thawh thiam tur chi hna ṭhenkhat hi chu awmze neia a thawhtir theih chuan, Health department leh Police department lam hi thui tak chu an chhawk thei ngei ang. A zir chhuakin an thawh tur bik hna chu a awm ngei a, chutihlaiin mihring inpe takin an thawh thiam ve tur hna tam tak he hripui dona kawngah hian thawh tur a awm tih chu task force-te ṭangkaizia kan hmuhin a chiang a ni. Sorkar hian a mihring ngai hi a chhawr chho reng a nih chuan kulcho leh chauh hun a awm dawn a, chu chu a thleng chho ṭan mek a, fing taka ro a rel thiam a pawimawh ta hle.", "summary": "9th September,2020 Mizoram sawrkar chuan Vairengtea Rapid Antigen Test hmanga mihring lutte endikna chu titawpin,Covid-19 positive-te pawh chhuahtir an ni a,positive-te hruaitu leh thlahtuten Covid-19 an positive zui avangin dem an hlawh hle a.Health Minister pawhin thupha a chawi hial a,kalpui chhunzawm a nih tur thu an puang nghal a ni. Covid-19 dona kawnga a kûl ataia hnathawkte zingah police leh medical workerte zingah hri vei an pun belh zel a,hlawh nei ve lo mipuiin hnatlanga an thawh thiam chin a pel tawh a,sawrkar hian zirtirtute thawh thiam tur chi hna ṭhenkhat chu awmze neia a thawhtir chuan Health Department leh Police department lam thui takin a chhawk thei ngei ang. Sawrkarin mihring ngai a chhawr reng chuan kulcho leh chauh hun a awm ngei dawn a,fing taka rorel an thiam a ngai takzet." }, { "summarization_id": "896", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9607", "file_name": "H-250-17/02/2025-Dan loa thil tawlh rukna Mizoramah", "original_text": "Mamit district chhung khawthlang lam, Bangladesh nena inrinaa ramri vengtu 90th Bn. BSF sipaite chuan tun hnai khan dan loa tawlh - silai, AK-47 rifle 28, AK-56 rifle leh carbine pakhat ve ve leh, silai mu tam tham tak an man a; rinhlelh mi pathum an man bawk. BSF hotupa chuan silai mante hi Myanmar lam aṭanga rawn kal nia an hriat thu a sawi.Mizoram hian Myanmar leh Bangladesh nen international border thui tak a neih avangin dan phal loha thil tawlh ruk hi man a ni fo tawh a, tun hi an man hnuhnun ber pawh a ni kher lo ang. Ruihhlo, silai, rangkachak leh dan phal loh thil dangte pawh tawlh ṭhin a ni a, thil ṭhenkhatte phei hi chu mipui pawhin kan ngaizam a, a tawlhtu lam pawhin dan bawhchhia an ni tih inhre lo ang maia ualauin an tawlh ṭhin.Hetihlai hian kan sorkar hian ṭan a lak thar nasat a ṭul a, silai heti zat man a nih chuan man loh eng emaw zat a awm ngei ang tih a rin theih a, hetiang hian Mizoram hi silai tawlh rukna hmunah an lo hmang fo tawh pawh a ni thei. Covid-19 hri lenlai a ni a, dan ang chuan ramri kharlai a ni a, chuti chunga silai hial pawh an tawlh ru zel a nih si chuan hri len lohlai phei chuan hetianga dan loa sumdawnna hi a hluar hle ang tih a ngaih theih a ni.Myanmar leh Bangladesh ramri zawng zawngte hi ven sen a ni lo a, sum tam tak hlawhna tura thil tawlh ruk tum rân na na na hi chu dan hleihtheih an ni kher lo ang. Hetihlai hian ualau taka dan bawhchhiatna awm ṭhin leh, state dangte pawhin min rawn ena 'dan loa thil tawlhruk hluarna state' tia min kawh zui mai lohna tur tala ṭan lak a ngai a, tunah hi chuan dan loa thil tawlh rukna kawngah hian kan ram dinhmun hi a him lo tak zet a ni. Mamit district chhung khawthlang lam, Bangladesh nena inrinaa ramri vengtu 90th Bn. BSF sipaite chuan tun hnai khan dan loa tawlh - silai, AK-47 rifle 28, AK-56 rifle leh carbine pakhat ve ve leh, silai mu tam tham tak an man a; rinhlelh mi pathum an man bawk. BSF hotupa chuan silai mante hi Myanmar lam aṭanga rawn kal nia an hriat thu a sawi.Mizoram hian Myanmar leh Bangladesh nen international border thui tak a neih avangin dan phal loha thil tawlh ruk hi man a ni fo tawh a, tun hi an man hnuhnun ber pawh a ni kher lo ang. Ruihhlo, silai, rangkachak leh dan phal loh thil dangte pawh tawlh ṭhin a ni a, thil ṭhenkhatte phei hi chu mipui pawhin kan ngaizam a, a tawlhtu lam pawhin dan bawhchhia an ni tih inhre lo ang maia ualauin an tawlh ṭhin.Hetihlai hian kan sorkar hian ṭan a lak thar nasat a ṭul a, silai heti zat man a nih chuan man loh eng emaw zat a awm ngei ang tih a rin theih a, hetiang hian Mizoram hi silai tawlh rukna hmunah an lo hmang fo tawh pawh a ni thei. Covid-19 hri lenlai a ni a, dan ang chuan ramri kharlai a ni a, chuti chunga silai hial pawh an tawlh ru zel a nih si chuan hri len lohlai phei chuan hetianga dan loa sumdawnna hi a hluar hle ang tih a ngaih theih a ni.Myanmar leh Bangladesh ramri zawng zawngte hi ven sen a ni lo a, sum tam tak hlawhna tura thil tawlh ruk tum rân na na na hi chu dan hleihtheih an ni kher lo ang. Hetihlai hian ualau taka dan bawhchhiatna awm ṭhin leh, state dangte pawhin min rawn ena 'dan loa thil tawlhruk hluarna state' tia min kawh zui mai lohna tur tala ṭan lak a ngai a, tunah hi chuan dan loa thil tawlh rukna kawngah hian kan ram dinhmun hi a him lo tak zet a ni. Mamit district chhung khawthlang lam, Bangladesh nena inrinaa ramri vengtu 90th Bn. BSF sipaite chuan tun hnai khan dan loa tawlh - silai, AK-47 rifle 28, AK-56 rifle leh carbine pakhat ve ve leh, silai mu tam tham tak an man a; rinhlelh mi pathum an man bawk. BSF hotupa chuan silai mante hi Myanmar lam aṭanga rawn kal nia an hriat thu a sawi. Mizoram hian Myanmar leh Bangladesh nen international border thui tak a neih avangin dan phal loha thil tawlh ruk hi man a ni fo tawh a, tun hi an man hnuhnun ber pawh a ni kher lo ang. Ruihhlo, silai, rangkachak leh dan phal loh thil dangte pawh tawlh ṭhin a ni a, thil ṭhenkhatte phei hi chu mipui pawhin kan ngaizam a, a tawlhtu lam pawhin dan bawhchhia an ni tih inhre lo ang maia ualauin an tawlh ṭhin. Hetihlai hian kan sorkar hian ṭan a lak thar nasat a ṭul a, silai heti zat man a nih chuan man loh eng emaw zat a awm ngei ang tih a rin theih a, hetiang hian Mizoram hi silai tawlh rukna hmunah an lo hmang fo tawh pawh a ni thei. Covid-19 hri lenlai a ni a, dan ang chuan ramri kharlai a ni a, chuti chunga silai hial pawh an tawlh ru zel a nih si chuan hri len lohlai phei chuan hetianga dan loa sumdawnna hi a hluar hle ang tih a ngaih theih a ni. Myanmar leh Bangladesh ramri zawng zawngte hi ven sen a ni lo a, sum tam tak hlawhna tura thil tawlh ruk tum rân na na na hi chu dan hleihtheih an ni kher lo ang. Hetihlai hian ualau taka dan bawhchhiatna awm ṭhin leh, state dangte pawhin min rawn ena 'dan loa thil tawlhruk hluarna state' tia min kawh zui mai lohna tur tala ṭan lak a ngai a, tunah hi chuan dan loa thil tawlh rukna kawngah hian kan ram dinhmun hi a him lo tak zet a ni.", "summary": "1st October,2020 Mamit district chhung khawthlang lam,Bangladesh nena inrinaa ramri vengtu 90th Bn.BSF sipaite chuan dân loa tawlh-silai,AK-47 rifle 28;Ak-56 rifle leh carbine pakhat ve ve leh silai mu tam tham tak an man a;rinhlelh mi pathum an man bawk.BSF hotupa chuan silai mante hi Myanmar lam aṭanga kal ni a an hriat thu a sawi. Mizoram hian Myanmar leh Bangladesh nen international border thui tak a neih avang hian dân phal loh thil,ruihhlo,silai leh rangkachakte pawh tawlh ruk a lo ni fo tawh a.Covid-19 hri lenlai a,ramri kharlai a ni chung pawha,silai hial tawlh ruk a ni fote hian hri len loh phei chuan dân loa sumdawnna Mizoramah a hluar hle ang tih a ngaih theih. Kan ram dinhmun hi a him lo takzet a,sawrkar pawhin ṭan a lak thar a ngai nasa hle." }, { "summarization_id": "897", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/129894", "file_name": "H-121-03/02/2025-Mipui an harh,sawrkar a harh ve em?", "original_text": "Tun hnaiah Mizoram hmun hrang hrangah sorkar laka lungawi lohna thawm hriat tur a awm ṭhin a, hei bakah hian mipuiin an ngaihdante puangchhuakin anmahni ngei an pen chhuak ngam. Nuar, pisa kai tur dang, kawngpui dang leh lungawi lohna lantirna thil hrang hrang kan hmu ṭhin.Tun hma deuh kha chuan sorkar lakah mipui thikthu a chhe tawk lo a, mipuiin sorkar thiltih dik loh an hmuh pawhin an phun an phun a, an en liam mai ṭhin. Tunah erawh chuan mipui lam an harh tawh a, an chanvo an chan lohin au chhuah nachang an hria a, an au chhuak ngam tawh a, sorkar pawh an nawr na sawt hle a ni.Mizote hi a nawlpuiin thil dik lo kan hmuh reng pawh ngawih bopui mai ṭhin kan ni a, hei vang hian mi dik lote an dingchang a, sorkar ngei pawh hian mipui ngawichawi lutuk hi remchangah an hmang mai ṭhin niin a lang. Mipui hian kan chanvo kan hriat chian tawlh tawlh avangin tunah chuan kan harh ṭan tawh a, RTI Act hmangin thil engkim a zawhfiah theih a, thiamna leh hriatna a pung zel a, sorkar laka kan thikthu pawh a chhe sawt ta hle. Hei hian rah ṭha tak a chhuah zel dawn niin a lang.Hetihlai hian sor­kar ber hi a harh chhuah a ngai a, an thiltih leh an chet­velna hi mipuiin an hmu reng tih hre chiangin dik leh ṭha zawkin ram kaihruai ṭhin rawh se. Mipui­ah an tih theih loh tur intiam lo se, an tih tura tla chu ṭha takin thawk mai ṭhin rawh se. Sorkarin mipui zah lo leh hlau lo taka thil a kalpui chuan ramin a tuar a, mipuiin an tuar a; mipui thinrimin vote hmanga an ngaihdan an puanchhuah hma pawhin an thiam dan leh theih danin lungawi lohna an lantir zel ang a, chu chu sorkar tan chuan tawrhhlelhawm tak a ni zel ang. Tun hnaiah Mizoram hmun hrang hrangah sorkar laka lungawi lohna thawm hriat tur a awm ṭhin a, hei bakah hian mipuiin an ngaihdante puangchhuakin anmahni ngei an pen chhuak ngam. Nuar, pisa kai tur dang, kawngpui dang leh lungawi lohna lantirna thil hrang hrang kan hmu ṭhin.Tun hma deuh kha chuan sorkar lakah mipui thikthu a chhe tawk lo a, mipuiin sorkar thiltih dik loh an hmuh pawhin an phun an phun a, an en liam mai ṭhin. Tunah erawh chuan mipui lam an harh tawh a, an chanvo an chan lohin au chhuah nachang an hria a, an au chhuak ngam tawh a, sorkar pawh an nawr na sawt hle a ni.Mizote hi a nawlpuiin thil dik lo kan hmuh reng pawh ngawih bopui mai ṭhin kan ni a, hei vang hian mi dik lote an dingchang a, sorkar ngei pawh hian mipui ngawichawi lutuk hi remchangah an hmang mai ṭhin niin a lang. Mipui hian kan chanvo kan hriat chian tawlh tawlh avangin tunah chuan kan harh ṭan tawh a, RTI Act hmangin thil engkim a zawhfiah theih a, thiamna leh hriatna a pung zel a, sorkar laka kan thikthu pawh a chhe sawt ta hle. Hei hian rah ṭha tak a chhuah zel dawn niin a lang.Hetihlai hian sor­kar ber hi a harh chhuah a ngai a, an thiltih leh an chet­velna hi mipuiin an hmu reng tih hre chiangin dik leh ṭha zawkin ram kaihruai ṭhin rawh se. Mipui­ah an tih theih loh tur intiam lo se, an tih tura tla chu ṭha takin thawk mai ṭhin rawh se. Sorkarin mipui zah lo leh hlau lo taka thil a kalpui chuan ramin a tuar a, mipuiin an tuar a; mipui thinrimin vote hmanga an ngaihdan an puanchhuah hma pawhin an thiam dan leh theih danin lungawi lohna an lantir zel ang a, chu chu sorkar tan chuan tawrhhlelhawm tak a ni zel ang.", "summary": "17th April,2015 Mizoram sawrkar laka mipui lungawi lo chuan an lungawi lohna kawng hrang hrangin an lantir. Mizoram mipuite hian kan chanvo kan hriat chian tawh avangin sawrkar lakah kan thikthu pawh a chhe tawh a;chuvang chuan,sawrkar pawh hian mipuite hnenah an tih theih loh tur intiam lo ngam se,an tih tura tla chu tha takin thawk rawh se.Sawrkarin mipui a zah loh chuan mipuiin an tuar a,ramin a tuar bawk.Mipui thinrimin vote hmanga an ngaih dan an puanchhuah hma hauhin lungawi lohna an lantir zel anga,sawrkar tan chuan tawrhhlelhawm tak a ni zel ang." }, { "summarization_id": "898", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1889", "file_name": "F_Mizo_Sum_14_28/1/25", "original_text": "Mizo Zirlai Pawl (MZP) Sub-Headquarters, Thenzawl leh Thenzawl Venghlun Branch YMA-te chuan, Thenzawl Venghlun huam chhunga hnam dangte'n Mizo hming hawha hotel/ restaurant an siam pathum chu February 2020 chhunga titàwp turin an hriattir. Thenzawl Tourist Lodge bula hotel leh restaurant siam a, dawr tê siam nghal bawk mi pathumte chu Mizo hming hawha siam a ni tih an hmu chhuak a ni.Mizoramah hian Mizo hming hawha sumdawnna kalpuitu hnam dang eng emaw zat an awm a, heng zingah hian mi ṭhenkhat chu sumdawnna lian tak tak kalpuitute an ni hlawm. Heng mite hian zawi zawiin mi an ei mek a, kan ram sum leh pai tam tak min chhuhsak piah lamah an sum hmangin Mizo tam tak hi an thuhnuaiah an dah tawh a ni.A hunlaia endik/ hnawh chhuah loh an nih avang hian zawi zawiin an inla lian zel a, sum an ngah tawh hnuah chuan pawl tam tak hi an tilungawi zui ta ni awm tâk a ni, hnam dang sumdawng lian hnawh chhuah sawi tur hi an awm mang hauh lo. Kan tlawmngai pawlṭhenkhat pawh hian Mizo hming hawha sumdawng hnam dangte lak aṭangin pawisa an khawn a, chuvangin heng hnam dangte hi an tlangnel sawt nia sawi a awm bawk.Thenzawl khawtlangin Mizo hming hawha sumdawnna kalpuitu hnam dangte ngai­mawha titawp tura hma an la hi a lawmawm a, Mizoram hmun dangah pawh huaisen taka kalpui ve ni thei se a lawmawm ngawt ang. Mizo Zirlai Pawl (MZP) Sub-Headquarters, Thenzawl leh Thenzawl Venghlun Branch YMA-te chuan, Thenzawl Venghlun huam chhunga hnam dangte'n Mizo hming hawha hotel/ restaurant an siam pathum chu February 2020 chhunga titàwp turin an hriattir. Thenzawl Tourist Lodge bula hotel leh restaurant siam a, dawr tê siam nghal bawk mi pathumte chu Mizo hming hawha siam a ni tih an hmu chhuak a ni.Mizoramah hian Mizo hming hawha sumdawnna kalpuitu hnam dang eng emaw zat an awm a, heng zingah hian mi ṭhenkhat chu sumdawnna lian tak tak kalpuitute an ni hlawm. Heng mite hian zawi zawiin mi an ei mek a, kan ram sum leh pai tam tak min chhuhsak piah lamah an sum hmangin Mizo tam tak hi an thuhnuaiah an dah tawh a ni.A hunlaia endik/ hnawh chhuah loh an nih avang hian zawi zawiin an inla lian zel a, sum an ngah tawh hnuah chuan pawl tam tak hi an tilungawi zui ta ni awm tâk a ni, hnam dang sumdawng lian hnawh chhuah sawi tur hi an awm mang hauh lo. Kan tlawmngai pawlṭhenkhat pawh hian Mizo hming hawha sumdawng hnam dangte lak aṭangin pawisa an khawn a, chuvangin heng hnam dangte hi an tlangnel sawt nia sawi a awm bawk.Thenzawl khawtlangin Mizo hming hawha sumdawnna kalpuitu hnam dangte ngai­mawha titawp tura hma an la hi a lawmawm a, Mizoram hmun dangah pawh huaisen taka kalpui ve ni thei se a lawmawm ngawt ang. Mizo Zirlai Pawl (MZP) Sub-Headquarters, Thenzawl leh Thenzawl Venghlun Branch YMA-te chuan, Thenzawl Venghlun huam chhunga hnam dangte'n Mizo hming hawha hotel/ restaurant an siam pathum chu February 2020 chhunga titàwp turin an hriattir. Thenzawl Tourist Lodge bula hotel leh restaurant siam a, dawr tê siam nghal bawk mi pathumte chu Mizo hming hawha siam a ni tih an hmu chhuak a ni. Mizoramah hian Mizo hming hawha sumdawnna kalpuitu hnam dang eng emaw zat an awm a, heng zingah hian mi ṭhenkhat chu sumdawnna lian tak tak kalpuitute an ni hlawm. Heng mite hian zawi zawiin mi an ei mek a, kan ram sum leh pai tam tak min chhuhsak piah lamah an sum hmangin Mizo tam tak hi an thuhnuaiah an dah tawh a ni. A hunlaia endik/ hnawh chhuah loh an nih avang hian zawi zawiin an inla lian zel a, sum an ngah tawh hnuah chuan pawl tam tak hi an tilungawi zui ta ni awm tâk a ni, hnam dang sumdawng lian hnawh chhuah sawi tur hi an awm mang hauh lo. Kan tlawmngai pawl ṭhenkhat pawh hian Mizo hming hawha sumdawng hnam dangte lak aṭangin pawisa an khawn a, chuvangin heng hnam dangte hi an tlangnel sawt nia sawi a awm bawk. Thenzawl khawtlangin Mizo hming hawha sumdawnna kalpuitu hnam dangte ngai­mawha titawp tura hma an la hi a lawmawm a, Mizoram hmun dangah pawh huaisen taka kalpui ve ni thei se a lawmawm ngawt ang.", "summary": "Mizo Zirlai Pawl(MZP) Sub-Headquarters,Thenzawl leh Thenzawl Venghlun Branch YMA-te chuan,Thenzawl Venghlun huam chhunga hnam dangte'n Mizo hming hawha hotel/restaurant hawn pathum chu February 2020 chhunga titàwp turin an hriattir.Mizorama Mizo hming hawha sumdawnna kalpuitu hnam dang thenkhat hi sumdawnna lian tak tak kalpuitute an ni hlawm a,kan ram sum leh pai tam tak min chhuhsak piah lamah an sum hmangin Mizo tam tak an thuhnuaiah an dah a,a hunlaia endika hnawh chhuah an nihloh avangin inla lian zelin sum an ngah tawh hnuah pawl tam tak an tilungawi zui thin,hnam dang sumdawng lian hnawh chhuah sawi tur an awm manglo.Pawl thenkhat lahin Mizo hming hawha sumdawng hnam dangte lak aṭanga pawisa an khawn thin vangin hnam dangte hi an tlangnel sawt nia sawi a awm bawk.Thenzawl khawtlangin Mizo hming hawha sumdawnna kalpuitu hnam dangte titawp tura hma an la hi a lawmawm a,Mizoram hmun dangah pawh huaisen taka kalpui ve ni thei se a lawmawm ngawt ang." }, { "summarization_id": "899", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/124161", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_4/2/25", "original_text": "Tun hnaiah khawvel pum huapin International Yoga Day hman a ni a, India sorkar ruahman angin Mizoramah pawh he ni hi hman a ni. Hetihlai hian Mizorama kohhran hrang hrangte chuan yoga ṭha an tih loh thu hi an au chhuahpui mek bawk.Yoga hi Hindu sakhaw zuitute thil kalpui bik anga ngaih a ni ṭhin a, tun hnaia sorkarin ama hnuaia programme pakhat anga a kalpui ta hian sawi a hlawh hle. Stateṭhenkhatah chuan sakhaw dang betute mai ni loin state sorkara mi challangte pawhin yoga puala ni bik hman hi an sawisel.India sorkara thu-neitu ber chu BJP an ni a, anni political party hi Hindu sakhua nena sawi zawm an ni ṭhin. BJP hian yoga chawi vul thar a, India ram mai ni lo India ram pawna Indian awmte pawhin an tuipui theih tura ṭan an la hian chhan a nei tur a ni a, chu chu Indian nihna chawi vul duhna piah lamah sakhaw thil pawh a inrawlh thei awm e. \"Tuna yoga an kalpui chiamah hian Hindu sakhaw chawi lar tumna a tel lo,\" tia hnial chu thil harsa tak a nih hmel.Engpawhnise India ram hi sakhaw tihbik nei lo ram a ni a, Hindu lam ṭangte hian an duh phawt chuan an sakhaw zirtirna leh a behbawmte tihlarna hi an kalpui a thiang ang. Kristian-te pawhin an sakhuaa mi inlehtir tumin missionary an tir a, Hindu khawpuiahte pawh hmunpui an nei a; Buddhist-te pawhin ṭan an la a, Muslim pawhin theihtawp an chhuah ve bawk.Hetihlai hian sorkar laipuiin mi zawng zawng zirna in leh sorkar hnathawkte tana yoga kalpui ngei tura a nawr (compulsory) a nih chuan thil dik lo a ni ang a; miin zalenna a neih thiang taka hmangin a duh a thlang tur a ni ang. Chutihlai hian Mizorama kan zirna ina Kristian zirtirna kan kalpui a, ṭawngṭai leh thil dang kan zirtirte pawh hi sakhaw dang thlirna aṭang chuan a hnawk ve thei tho awm e.'Sakhaw thlei bik nei lo' tih hi sawi mai chu a awl a, kan sakhaw ngeng a chhun dawn a nih chuan midangte hi pêl chin pêl ta riau bika hmuh an awl a, kan inzir a ṭha. Chutih rualin yoga kalpui danah hi chuan sorkar laipui lam hian a yoga ngawr ngawr lam aiin sakhaw rim a nam tel avanga tharthawh an ang a, sorkar chakna hmanga sakhaw zirtirna in tihluihtir lam rawng kai hi chu sakhaw dang zuitu tan pawm a harsa ang. Tun hnaiah khawvel pum huapin International Yoga Day hman a ni a, India sorkar ruahman angin Mizoramah pawh he ni hi hman a ni. Hetihlai hian Mizorama kohhran hrang hrangte chuan yoga ṭha an tih loh thu hi an au chhuahpui mek bawk.Yoga hi Hindu sakhaw zuitute thil kalpui bik anga ngaih a ni ṭhin a, tun hnaia sorkarin ama hnuaia programme pakhat anga a kalpui ta hian sawi a hlawh hle. Stateṭhenkhatah chuan sakhaw dang betute mai ni loin state sorkara mi challangte pawhin yoga puala ni bik hman hi an sawisel.India sorkara thu-neitu ber chu BJP an ni a, anni political party hi Hindu sakhua nena sawi zawm an ni ṭhin. BJP hian yoga chawi vul thar a, India ram mai ni lo India ram pawna Indian awmte pawhin an tuipui theih tura ṭan an la hian chhan a nei tur a ni a, chu chu Indian nihna chawi vul duhna piah lamah sakhaw thil pawh a inrawlh thei awm e. \"Tuna yoga an kalpui chiamah hian Hindu sakhaw chawi lar tumna a tel lo,\" tia hnial chu thil harsa tak a nih hmel.Engpawhnise India ram hi sakhaw tihbik nei lo ram a ni a, Hindu lam ṭangte hian an duh phawt chuan an sakhaw zirtirna leh a behbawmte tihlarna hi an kalpui a thiang ang. Kristian-te pawhin an sakhuaa mi inlehtir tumin missionary an tir a, Hindu khawpuiahte pawh hmunpui an nei a; Buddhist-te pawhin ṭan an la a, Muslim pawhin theihtawp an chhuah ve bawk.Hetihlai hian sorkar laipuiin mi zawng zawng zirna in leh sorkar hnathawkte tana yoga kalpui ngei tura a nawr (compulsory) a nih chuan thil dik lo a ni ang a; miin zalenna a neih thiang taka hmangin a duh a thlang tur a ni ang. Chutihlai hian Mizorama kan zirna ina Kristian zirtirna kan kalpui a, ṭawngṭai leh thil dang kan zirtirte pawh hi sakhaw dang thlirna aṭang chuan a hnawk ve thei tho awm e.'Sakhaw thlei bik nei lo' tih hi sawi mai chu a awl a, kan sakhaw ngeng a chhun dawn a nih chuan midangte hi pêl chin pêl ta riau bika hmuh an awl a, kan inzir a ṭha. Chutih rualin yoga kalpui danah hi chuan sorkar laipui lam hian a yoga ngawr ngawr lam aiin sakhaw rim a nam tel avanga tharthawh an ang a, sorkar chakna hmanga sakhaw zirtirna in tihluihtir lam rawng kai hi chu sakhaw dang zuitu tan pawm a harsa ang.", "summary": "Tun hnaiah India sorkar ruahman angin khawvel pum huap International Yoga Day hman a ni a, Yoga hi Hindu sakhaw zuitute thil kalpui bik anga ngaih a ni thin a, BJP hian yoga a chawi vul thar hi Indian nihna chawi vul duhna piah lamah sakhaw thil pawh a inrawlh thei awm e.India ram hi sakhaw tihbik neilo ram a ni a, Hindu-te pawn an sakhaw zirtirna tihlarte hi an kalpui a thiang a, Kristian-te pawhin an sakhuaa mi inlehtir tumin missionary an tir a, Buddhist-te pawhin tan an la a, Muslim pawhin theihtawp an chhuah ve bawk. Hetihlaia Sorkar laipuiin zirna in leh sorkar hnathawkte tana yoga kalpui ngei tura a nawr(compulsory) a nih chuan thil diklo a ni ang. 'Sakhaw thlei bik neilo' tih hi sawi mai a awl a,midangte hi pêl chin pêl ta riau bika hmuh an awl a, kan inzir a tha. Chutih rualin yoga kalpui danah hian Sorkar laipuiin Sorkar chakna hmanga sakhaw zirtirna in tihluihtir lam rawng kai hi chu sakhaw dang zuitu tan pawm a harsa ang." }, { "summarization_id": "900", "url": "https://theaizawlpost.org/inhauh-nan-text-message-hman-loh-tur/", "file_name": "SMizo_3_15-02", "original_text": "Inhauh nan text message hman loh tur Kan duh emaw duh lo emaw technology hian kan nun a luhchilh thuk tial tial a, kan inngaihzawnna leh kawppui te nena kan inkar thlengin a luhchilh tawh. Hmangaihna thu thlum tak mai text message inthawn te hian a dawngtu tan a nuam ru veng veng a, kan inkar phuarnghettu a lo ni thin. Hetihrual hian inhauh nan phone hman erawh boruak tichhe lehzualtu a ni duh hle a, text hmanga inhauh te hi kawppui te nena kan inkar tichhe vek thei a ni thin. Text message chu hmai chhana inbiak ang a ni tlat lo mai a, kan thil sawi te dawnsawn fuh loh a awlsam bik tlat. Chuvangin, inhauh nana text message hman a that lohna chhan ni a relationship lama mithiam te sawi kan rawn tarlang e. 1. Text-ah chuan a thawntu awka vin leh vin loh te, a tawng rin zawng te a hriat theih ve tlat loh a, chuvangin a thawntu hi tawngkam na vak lo anga a ngaih pawh kha a lo chhiartu tan a na viau thei tlat a ni. Kan thil sawiah hian kan thluk dan leh kan sawi laia kan aw pek dan te hian awmzia thui tak a nei thei a, chutiang chu text-ah chuan a awm ve thei tlat lo. In inhauhna tawngkam kha a dawngtu tan i rin aia na daihin a lo chhiar dan a zirin a thawk thei tlat a, chuvangin hotêah inthen phah te pawh thil thleng thei a ni. 2. Thil kan sawiin kan sawi laia kan hmel awm dan hian kawngro a su thui hle a, a sawituin a sawi lai hmel i hmuh a i thinrim pui loh kha, a sawitu hmel hmuh loh chuan thinrim pui theih chi a tam ang. Hmel hlim pu chunga a sawi nge tûm chunga a sawi tih te kan inhmu thei si lo a, chu chuan boruak a tichhe thei tlat a ni. 3. Text hmanga inhnial te hian inhnial a tawp hleithei thin lo a, a ngaiah kan kual kual duh hle a, thumum neih a har bik tlat, hmaichhana thil sawidun nen a inang thei tlat lo. 4. Text hmanga inhnial leh inhauh te hian a chhanna lo thlen leh kan thu thawn a lo hmuh inkarah hun a tlazep hman thin a, chu chu boruak tichhe lehzualtuah a tang thei. Thinrim takin i text a, a chhanna i dawn nghal mai loh phei chuan i thinrim a belhchhah zawk ang. A lehlamah a buai em avangin a rawn chhang zung zung hman lo che a ni thei a, a buaidan lah i va hriatpui tawh si lo a, a reply har che a, i thinrim telh telh a, ani lahin a buai dan pawh hrethiam lo tiin a lo thinrim ve telh telh bawk ang a, a tawpah phei chuan duh aia chhiain in inchhuah daih thei ang. 5. Hmaichhana inhauh leh inhial te chuan a saptawng takin “kiss and make-up” an tih ang hi a theih nghal mai a. “Ka tihpalh a ni, min ngaidam rawh,” tih paha duat taka inkuah te kha text hmanga inhauh chuan a theih ve tlat loh. Kan inhau vak a nih pawhin, duata kan inkuah leh chuan kan dam leh nghal sawng sawng mai thin, mahse, chutiang chu text a inhauh chuan a theih ve tlat loh a, intihnat lehzual a awl bik a ni.leh pai dinhmun tlang taka i hrilh a, a lawm vak lo a nih chuan ani chu i ngaihzawn loh law law a fuh zawk ang. Inngaihzawnna, inchhai vel hi a nuam viau, chutih rualin i sum leh pai te pawh awmze nei taka i enkawl a ngai tih hre reng ang che.", "summary": "Tunlai technology hian kan nun a luh chilh thuk tawh hle a,inngaizawnna leh kawppui nen inkar thlengin a luhchilh tawh a. Hmangaihna thu inthawn te hi a dawngtu nan a nuamin kan inkar phuar nghettu ani thei a,hetihrual hian text hmanga inhauh erawh inkar tichhe vek thei ani thin.Text message chu hmai channa inbiak ang anih tlat loh avangin inhauh nana text message hman hi a thalo a ni. Relationship lama mithiam te rawn tarlan danin text-ah chuan a thawntu awka vin leh vin loh te, kan thil sawi a kan thluk dan leh aw pek dan te an hriat ve theih tlatloh avangin a chhiartu tan alo na in awmze thui tak aneih theih vangin hote ah pawh inthen na a thlen thei ani.Tin, kan thil sawi a kan hmel hmuh a kan thinrim pui loh kha thinrim pui theih chang a tam ang. Kan inhnial na te pawh thumum nei mang lo a inhnial tawp hleihtheih loh chang a tam a,thinrim takin i text a, chhana i dawn nghal loh phei chuan thinrim ti belhchhah tu ani duh zawk a, hmai chhana sawi dun nen a inang theilo. Hmaichhana ah chuan kan inhau vak a nih pawhin duat taka inkuah leh chuan kan dam nghal mai thin a,chutiang chu text ah chuan a theih ve tlat loh a intihnat zual a awl duh bik ani." }, { "summarization_id": "901", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/14992", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_29/1/25", "original_text": "Krismas kan hmang liam ta a, kum dang chu ni se Kumthar läwm turin Mizoram mai ni loin khawvel mipuite an inbuatsaih ang. Kumin erawh Covid-19 avangin khawvel hmun hrang hrangah Kumthar läwm dan a dang deuh dâwn a; Mizoramah pawh sorkarin Covid-19 a darh zel lohna turin pun khawm a khap a, kohhran inkhawm pawh kalpui theih a ni lo a, ruaiṭheh pawh a awm lo ang.Hetihlai hian hun âwl remchangah ngaiin chhungkaw tam takin châw ei khawmna hun an buatsaih a, thianho leh pawl ṭhenkhat an inhmu khawmin châw an ei khawm bawk a, inhmu khawm tawh leh inhmuh khawm tuma duang sâ eng emaw zat an awm.Health Minister-in Mizoram mipuite he hunpuiah hian insum tlâng tura ngenna a siam kha hre reng ila, hlawm lian tham ni loa innel sâ punkhawm (small gathering) hi khawvel hmun dangah pawh Covid-19 hri ṭai darhna nasa tak a lo ni tawh a, hei hi kan ramah pawh a thleng ang tih hlauhawm tak a ni.Hei vang hian Krismas leh Kumthar inkar hun awl remchang hi fimkhur zual a hunah hmang ila, punkhawmna leh châw ei khawmna tura duan sâ kan neihte pawh a theih chin chinah insum tlâng ila, Covid-19 avanga kan buaina belhchhah a nih lohna turin he hun hi fimkhur takin i hmang ang u khai. Krismas kan hmang liam ta a, kum dang chu ni se Kumthar läwm turin Mizoram mai ni loin khawvel mipuite an inbuatsaih ang. Kumin erawh Covid-19 avangin khawvel hmun hrang hrangah Kumthar läwm dan a dang deuh dâwn a; Mizoramah pawh sorkarin Covid-19 a darh zel lohna turin pun khawm a khap a, kohhran inkhawm pawh kalpui theih a ni lo a, ruaiṭheh pawh a awm lo ang.Hetihlai hian hun âwl remchangah ngaiin chhungkaw tam takin châw ei khawmna hun an buatsaih a, thianho leh pawl ṭhenkhat an inhmu khawmin châw an ei khawm bawk a, inhmu khawm tawh leh inhmuh khawm tuma duang sâ eng emaw zat an awm.Health Minister-in Mizoram mipuite he hunpuiah hian insum tlâng tura ngenna a siam kha hre reng ila, hlawm lian tham ni loa innel sâ punkhawm (small gathering) hi khawvel hmun dangah pawh Covid-19 hri ṭai darhna nasa tak a lo ni tawh a, hei hi kan ramah pawh a thleng ang tih hlauhawm tak a ni.Hei vang hian Krismas leh Kumthar inkar hun awl remchang hi fimkhur zual a hunah hmang ila, punkhawmna leh châw ei khawmna tura duan sâ kan neihte pawh a theih chin chinah insum tlâng ila, Covid-19 avanga kan buaina belhchhah a nih lohna turin he hun hi fimkhur takin i hmang ang u khai. Krismas kan hmang liam ta a, kum dang chu ni se Kumthar läwm turin Mizoram mai ni loin khawvel mipuite an inbuatsaih ang. Kumin erawh Covid-19 avangin khawvel hmun hrang hrangah Kumthar läwm dan a dang deuh dâwn a; Mizoramah pawh sorkarin Covid-19 a darh zel lohna turin pun khawm a khap a, kohhran inkhawm pawh kalpui theih a ni lo a, ruaiṭheh pawh a awm lo ang. Hetihlai hian hun âwl remchangah ngaiin chhungkaw tam takin châw ei khawmna hun an buatsaih a, thianho leh pawl ṭhenkhat an inhmu khawmin châw an ei khawm bawk a, inhmu khawm tawh leh inhmuh khawm tuma duang sâ eng emaw zat an awm. Health Minister-in Mizoram mipuite he hunpuiah hian insum tlâng tura ngenna a siam kha hre reng ila, hlawm lian tham ni loa innel sâ punkhawm (small gathering) hi khawvel hmun dangah pawh Covid-19 hri ṭai darhna nasa tak a lo ni tawh a, hei hi kan ramah pawh a thleng ang tih hlauhawm tak a ni. Hei vang hian Krismas leh Kumthar inkar hun awl remchang hi fimkhur zual a hunah hmang ila, punkhawmna leh châw ei khawmna tura duan sâ kan neihte pawh a theih chin chinah insum tlâng ila, Covid-19 avanga kan buaina belhchhah a nih lohna turin he hun hi fimkhur takin i hmang ang u khai.", "summary": "Kumin Krismas leh Kumthar chu Covid-19 avangin khawvel hmun hrang hrangah lawm dan a dang deuh dawn,Mizoramah pawh Sorkarin Covid-19 a darh zel lohna turin pun khawm a khap a,kohhran inkhawm leh ruaiṭheh pawh a awm lo ang.Hetihlai hian hun âwl remchangah ngaiin chhungkua,thianho leh pawl ṭhenkhat chuan inhmuhkhawma chaw eikhawmna hunah an hmang thung.Health Minister-in Mizoram mipuite he hunpuiah hian insum tlâng tura ngenna a siam kha hre rengin,hlawm lian tham nilo punkhawm(small gathering) hi khawvel hmun dangah pawh Covid-19 hri darhna a lo nih tawh avangin Krismas leh Kumthar inkar hun awl pawh hi fimkhur zual hunah hmangin punkhawmna leh chaw ei khawmna tura duan sa kan neihte pawh a theih chin chinah insum tlangin he hun hi fimkhur takin i hmang ang u." }, { "summarization_id": "902", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/08/covid-19-vanga-nunna-chan-kan-awm-loh.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_21.2.25", "original_text": "Aizawl | August  29, 2020:Vawiin chawhnu khan Chief Secretary's Conference Hall, MINECO ah Mizoram COVID-19 dinhmun thlirho a ni a, he hun hi Health & Family Welfare Minister Dr. R. Lalthangliana'n kaihruaiin, Health & Family Welfare Board Vice-Chairman Dr. ZR Thiamsanga, MLA, Chief Secretary Pu Lalnunmawia Chuaungo bakah Health secretary, Home Secretary, IGP (L&O) leh COVID-19 dona kawnga hmalatu team hrang hrang aiawhte an tel.Thlirhona hun kaihruaitu Health Minister Dr. R. Lalthangliana chuan Aizawl tih loh district 10 ah Truelab Quattro Real Time Quantitative micro PCR bun fel a nih tawh thu a sawi a, a tam zawk hi chu kar thar tir lamah hman tan theih a nih a beiseiawm thu a sawi. Heng khawlte hian natna chi hrang hrang 16 a test theih avangin thingtlang leh hmun hla deuh zawka damlo, Aizawl pan ngai thinte pawhin anmahni district headquarters ah an in test thei tawh dawn a, tangkai takin kan chhawr ngei ka ring a ni, a ti a. Khawl enkawltu tur pawh a hranpa a lak ngai lovin thawktu neih sa atanga pawh an ni a, training pek fel vek tawh an ni, a ti a. khawl pakhatin nikhatah sample 100-200 a test theih tawh dawn avangin kan tangkaipui hle dawn a ni, a ti. Tlawmngai pawl, khawtlang hruaitute, kohhranhote, mipuite leh sawrkar hnathawkte zawng zawng kan zavaia kan tanrualna rah kan hmu zel a, he kan thawhrim tlanna rah hi sawrkar laipui hotute pawhin an rawn hmuthiam a, fak pawh kan hlawh em em a, COVID-19 vanga nunna chan kan awm loh nan theihtawp kan chhuah reng dawn a ni, a ti bawk.Health Minister chuan Task group on Documentation in COVID-19 dona kawnga kan hmalakna zawng zawng uluk takin an la khawm a, report an siam dawn a, hei hi thangthar lo la awm zel turte tan pawh tangkai tak a la nih ngei a rinawm a ni, a ti a. COVID-19 dona kawnga thawktu indaihlohna phuhru turin hmalak zel a nih thu a sawi a. COVID-19 hri kai enkawlna tur CCC indaihlohna a nasat thu sawiin positive an pun thut thut hian a manganthlak thin a, Sawrkar laipuiin kumin kum tawpah mi 5000 chuang hri kai tawh turin min chhut sak a, heng harsatna lo hmachhawn tur hian a theih ang angin kan inpuahchah zel a, natna hriatthiam harsa tak mai, an la zirchian mek a nih avangin rorel thiam a har em em a, mipuite thlawpna kan mamawh em em a ni, a ti.Vawiin thlirhona hunah hian COVID-19 veite enkawlna hmun tur Covid Care Centre (CCC) leh Dedicated COVID Health Centre (DCHC) indaihlohna phuhru tura hmalak a nih thu sawilan a ni a, hmalam hun thlirin a tlem berah a ruala mi 2500 enkawl theihna tur CCC leh DCHC mamawh a nih thu tarlan niin CCC atana hman mek indaihlohna phuhru tura ruahmanna siam zingah khawtlang lamin rem an tih loh vanga hman remchang lehlo a awm thin avanga buaina an tawh thute, district tinah CCC atana hman tura hual lawk sa a awm tawh thu leh hengte hi harsatna awm lova gman theih a nih vek chuan mi 2000 bawr vel enkawl theih a nih beisei thu sawi a ni. DCHC atan hian Mizoram chhunga PHC leh CHC bakah district hospital hrang hranga hmun thlan bikte ruahman a nih thu leh heng DCHC ah te hian damlo 400 vel enkawl theih beisei a nih thu tarlan a ni. CCC leh DCHC in a daihlo a nih chuan loh theihloh a in lama inenkawl tura in haw tir a ngaih dawn thu sawilan a ni bawk.Positive an awma an sulhnu chhuitu pawl \"contact tracing team\" hotute pawhin an hmalaknate tarlangin Local task force te nen an thawhhona a that avanga hnuchhui a awlsam thu an sawi a. Contact tracing tihna ah harsatna lian zawk a thlen loh nan positive te leh an contact ten engmah zep neilo thin se an duh thu an sawi.Sample collection team te hmalakna pawh ngaihthlak niin aizawl district bikah chuan aizawl East CMO hnuaiah team 2 an awm a, thla thar atangin team 2 dang an neih belh dawn a, Aizawl West CMO hnuaiah team 3 awmin State IDSP hnuaiah Team 3 an awm a. Chak lehzuala hna an thawh theihna tura hmalak ngaite sawiho a ni bawk. Sample lak hun tur chungchangah Local Task Force leh Contact Tracing team nen ruahmanna siamho a nih thin thu an sawi a, Local Task Force te thu leh hla ngaichang thin turin sample laksak turte an ngen a ni.COVID-19 veite CCC atanga chhuahtir dan tur chungchang sawilan niin ICMR in inkaihhruaina dan a siam thar ber zulzuiin Mizorama hman tur inkaihhruaina dan siam vat tum a ni.Mipuite zawm tur inkaihhruaina hrang hrang sawrkarin a ruahman mask vuah, social distancing, zan curfew te chu tun aia khauh lehzuala kengkawh tura tan lak tha tih a ni bawk.", "summary": "Vawiin chawhnu khan Chief Secretary's Conference Hall, MINECO ah Mizoram COVID-19 dinhmun thlirho a ni a, he hun hi Health & Family Welfare Minister chuan kaihruaiin, Health & Family Welfare Board Vice-Chairman, MLA, Chief Secretary bakah Health secretary, Home Secretary, IGP (L&O) leh COVID-19 dona kawnga hmalatu team hrang hrang aiawhte an tel. Health Minister chuan Aizawl tih loh district 10 ah Truelab Quattro Real Time Quantitative micro PRC bun fel a nih tawh thu a sawi. Heng khawl hian natna chu hrang hrang 16 a test thei a, a tangkai hle dawn a ni. Khawl enkawltu tur pawh training pek fel vek an ni tawh a ti. Khawl pakhat hian nikhatah sample 100-200 a test thei dawn. Tlawmngai pawl te, khawtlang hruaitu leh, kohhranhote tanrualna kan hmu zel a, a lawmawm a ti. Covid 19 hri kai enkawlna tur CCC indaihlohna a nasat thu sawiin a manganthlak thu a sawi a, heng harsatna tur hian a theih ang anga inpuahchah zel a nih tur thu a sawi bawk. Positive an awma an sulhnu chhuitu pâwl, \"contact tracing team\" hotute pawhin an hmalaknate an tarlang. Covid 19 veite CCC atanga chhuahtîr dan tur chungchang pawh sawi niin Mizoram hman tur inkaihhruaina dan siam vat tum a ni. Mask vuah, social distancing, zan curfew te chu tun aia khauh lehzuala kengkawh tura tan lak tha tih a ni bawk." }, { "summarization_id": "903", "url": "https://theaizawlpost.org/united-in-ten-hag-an-ban/", "file_name": "SMizo_6_19-02", "original_text": "Rin phak baka an manager lakah dawh theihna an neih hnuin Manchester United chuan an mangager Erik ten Hag an chu thawhtan zan khan an ban ta nge nge. United hian manager thar an neih fel hmaa an team lo kaihruai turin an striker hlui Ruud van Nistelrooy an ruat. EPL a club hlawhtling ber United hian season tharah bul an tan chhe hle. EPL-ah vawi kua khelin vawi thum chauh an chak a, draw vawi hnih an neih bakah tlawm zawkah vawi li ngawt an tang a. Red Devils hi Point 11 hmuin 14-naah an awm mek a ni. 2019 hnu lamah United hian EPL season thara an khelh hmasak pakuah point an hmuh tlem ber tum a ni tel bawk. EPL-ah an talbuai rualin Europa League lamah pawh an che tha lo viau a, team 36 zingah 21-na an ni mek bawk. Season tharah bul an tan chhiat em vangin Dutch coach Erik ten Hag hi an ban thuai an ring fur a, october thla tir lama international break lai khan an inban fel tura ngaihna lian tak a awm lian hle. An inban tura ngaih a nih laiin an inruai chhunzawm teh tlat. International break hnua EPL an khelh hmasak berah Brentford an hneh teh mial. Brentford an hneh hnuin Europa League-ah Fenerbahce nen 1-1 in an inhnehtawk a. Boruak rit takin a delh laiin Inrinni zan khan West Ham United lakah an tlawm zui leh ta si a. Thawhtanni khan an manager Erik ten Hag hi an ban zui ta a ni. Manchester United chuan Ajax manager hlui Erik ten Hag hi kum 2022 khan an ruai tan a. United a enkawl season hmasa berah pathumna a nihpui. A season hnihnaah erawh an che tha ta lo viau thung a, pakuana daih niin champions league an khel phak lo. Europa Conference League tak ngial pawh khel phak lo mah se FA Cup-ah an champion mial vangin Europa league an khel phak hlauh thung. 2023-24 season tawp rual khan United in Ten Hag hi an ban tura ngaihna lian tak a awm laiin kum khat daih contract thar an ziahpui leh teh tlat a. Season tharah game 9 an khel hnuin an inban zui leh ta a ni. Ten Hag hian United a enkawl chhungin inelna hrang hrangah vawi 128 a kaihruai a, vawi 70 hnehna changin, draw vawi 23 an nei a, tlawm zawkah vawi 35 lai chang bawk mah se hnehna a chan zat hi 54.69% zet a ni. EPL-ah game 85 kaihruaiin point 146 a hlawhchhuahpui a. Sir Alex Ferguson-a’n United a enkawl tirh lam game 85-a point an hmuh aiin United hian Ten Hag hnuaiah point an hmu tha zawk tlat thung. United manager hlui ni ta Ten Hag chuan hlawhtlinna chang tura a hmachhawpte tihthlawhtling turin thlawpna tha a dawn loh thu leh a duh zawng player a lak theih loh vangin chetthat a har thu a sawi. Dutch coach hian Cristiano Ronaldo chhuah hnu khan player hrawl lak luh a duh a, lak luh a duh zualte chu Erling Haaland, Vinicius Junior leh Lionel Messi te an ni. Player hrawl lak luh duh mah se club in sum leh pai an thehchhuak tam thei lova, duh thlan tur tha a neih theih loh thu a sawi uar viau bawk. Red Devils hian an manager thar tur an zawng nghal char char a, Sporting Lisbon manager Ruben Amorim an dawr mek. Portuguese league-ah tum hnih Sporting champion pui tawhtu Amorim hi United in an manager thar tura an duh ber a ni mek a. Indawr mek mah se an inrem thei dawn em tih a la hriat loh.", "summary": "Rin phak baka an manager lakah dawh theihna sang tak an neih hnuin Manchester United chuan an managerr Erik ten Hag chu an ban ta nge nge. United hian manager thar an neih fel hmaa an team lo kaihruai turin an striker hlui Rudd van Nistelrooy an ruat. EPL a club hlawhtling ber United hian season tharah bul ann tan chhe hke a, vawi kua khelhah vawi thum chauh an chak a, EPL-a an talbuai rualin Europa Leaque lamah pawh an che tha lo viau a, team 36 zingah 21-na an ni mek bawk. United hi an chet that theih loh avangin a ban vat hi an ring fur a, rin ai tak chuan an ban har a ni. United-a enkawl chhung hian season hnihna ah phei chuan pakuana daih niin Champions League an khel phak lo. Hetih rual hian Sir Alex Fergusion-a'n a enkawl tirh lam game 85-a point an hmuh aiin United hian Ten Hag hnuaiah point an hmu tha zawk tlat thung. Ten Hag chuan hlawhtlinna chang turin thlawpna a dawng that loh thu sawiin a player duh zawng pawh a lak theih loh thu a sawi. Red Devils hian manager tur an zawng mek a Sporting Lisbon manager Ruben Amorim an dawr mek." }, { "summarization_id": "904", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1105", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_13.2.25", "original_text": "Mizoram aṭanga anmahni duh thu ngeia Tripura-a pem, tuna Tripura refugee camp-a awm mek Bru-te chu Tripura-a an awm hlenna turin Ministry of Home Affairs (MHA), Mizoram sorkar, Tripura sorkar leh Mizoram Bru Displaced People Forum (MBDPF) te chuan tun hnai khan New Delhi-ah inremna (agreement) an ziak.Kum 1997 leh 2009 khan Bru-te hi a hlawmin Tripura-ah an pem a, Tripura-a an awm hnu hian Mizorama an chen lai aiin Mizote tan an hnawksak zui mah niin a lang. Tripura-a pem satliah ni se Mizoram tana hnawksak thei pawh an nih loh laiin an vote an pempui a, Tripura-a awm siin Mizoram inthlanah vote an nei. Tripura aṭanga vote an thlak theih avang hian political party lamin an tlawn rawn a, anni lam lahin 'vote bank' an nih inhriain thiam takin an lo khawsa ve bawk a, hun rei tak chhung chu Mizoram inthlanah harsatna an thlen tiin a sawi theih ang.Bru-te hi hruai kir tuma vawi tam hmalâk a nih hnuah a hlawhtling hleithei lo a, tunah Tripura-a an chen hlen theih dan ruahmanna siama an inrem thei ta hi a lawmawm takzet a ni.Vawi tam hamṭhatna dawng tura koh kir tum pawha kir duh lo Bru-te hi an awm duhna hmun takah an awm hlen dawn ta niin a lang. Mizoram aṭanga anmahni duh thu ngeia Tripura-a pem, tuna Tripura refugee camp-a awm mek Bru-te chu Tripura-a an awm hlenna turin Ministry of Home Affairs (MHA), Mizoram sorkar, Tripura sorkar leh Mizoram Bru Displaced People Forum (MBDPF) te chuan tun hnai khan New Delhi-ah inremna (agreement) an ziak.Kum 1997 leh 2009 khan Bru-te hi a hlawmin Tripura-ah an pem a, Tripura-a an awm hnu hian Mizorama an chen lai aiin Mizote tan an hnawksak zui mah niin a lang. Tripura-a pem satliah ni se Mizoram tana hnawksak thei pawh an nih loh laiin an vote an pempui a, Tripura-a awm siin Mizoram inthlanah vote an nei. Tripura aṭanga vote an thlak theih avang hian political party lamin an tlawn rawn a, anni lam lahin 'vote bank' an nih inhriain thiam takin an lo khawsa ve bawk a, hun rei tak chhung chu Mizoram inthlanah harsatna an thlen tiin a sawi theih ang.Bru-te hi hruai kir tuma vawi tam hmalâk a nih hnuah a hlawhtling hleithei lo a, tunah Tripura-a an chen hlen theih dan ruahmanna siama an inrem thei ta hi a lawmawm takzet a ni.Vawi tam hamṭhatna dawng tura koh kir tum pawha kir duh lo Bru-te hi an awm duhna hmun takah an awm hlen dawn ta niin a lang. Mizoram aṭanga anmahni duh thu ngeia Tripura-a pem, tuna Tripura refugee camp-a awm mek Bru-te chu Tripura-a an awm hlenna turin Ministry of Home Affairs (MHA), Mizoram sorkar, Tripura sorkar leh Mizoram Bru Displaced People Forum (MBDPF) te chuan tun hnai khan New Delhi-ah inremna (agreement) an ziak. Kum 1997 leh 2009 khan Bru-te hi a hlawmin Tripura-ah an pem a, Tripura-a an awm hnu hian Mizorama an chen lai aiin Mizote tan an hnawksak zui mah niin a lang. Tripura-a pem satliah ni se Mizoram tana hnawksak thei pawh an nih loh laiin an vote an pempui a, Tripura-a awm siin Mizoram inthlanah vote an nei. Tripura aṭanga vote an thlak theih avang hian political party lamin an tlawn rawn a, anni lam lahin 'vote bank' an nih inhriain thiam takin an lo khawsa ve bawk a, hun rei tak chhung chu Mizoram inthlanah harsatna an thlen tiin a sawi theih ang. Bru-te hi hruai kir tuma vawi tam hmalâk a nih hnuah a hlawhtling hleithei lo a, tunah Tripura-a an chen hlen theih dan ruahmanna siama an inrem thei ta hi a lawmawm takzet a ni. Vawi tam hamṭhatna dawng tura koh kir tum pawha kir duh lo Bru-te hi an awm duhna hmun takah an awm hlen dawn ta niin a lang.", "summary": "Mizoram aṭanga anmahni duh thu ngeia Tripura-a pem, tuna Tripura refugee camp-a awm mek Bru-te chu Tripura-a an awm hlenna turin MHA, Mizoram sorkar, Tripura sorkar leh MBDPF te chuan tun hnai khan New Delhi-ah inremna an ziak. Kum 1997 leh 2009 khan Bru te hi a hlawmin Tripura-ah an pem a, Tripura-a an awm hnu hian Mizorama an chen lai aiin Mizote tan an hnawksak zui mah niin a lang. Vote an pempui a, Tripura-a awm siin Mizoram inthlanah vote an nei. Hei vang hian political party lamin an tlawn rawn a, anni lamin vote bank an nih inhriain thiam takin an lo khawsa ve bawk. Bru-ho hi hruai kir vawi tam an tum a, tunah Tripura-a an chen hlen theih dan ruahmanna siama an inrem thei ta hi a lawmawm. An awm duhna takah chuan awm mawlh rawh se." }, { "summarization_id": "905", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/122361", "file_name": "H-159-10/02/2025-Mizo ṭhalaite leh hnathawh", "original_text": "Chief Secretary hoin sorkar department hrang hrangte'n International Labour Organisation (ILO) leh United Nations Industrial Development Organization (UNIDO) hmanga Mizoram chhung leh páwna hna hrang hrang thawk thei tura ṭhalaite buatsaih dan tur tun hnai khan an sawiho a; he hunah hian Mizorama mihring awm 20% vel chu Mizoram pawn lam mi, hna thawka Mizorama awm an nih thu an sawi lan a ni.Mizorama ṭhalaite zingah hnathawh hreh nei lo an pun zellaiin ṭhalai hna thawh tur hre lo an awm belh ve zel bawk a, hnathawh duh leh peih chin thliar an awm ṭhin avangin Mizoramah ṭhalai hna nei lo an pung niin a lang. Hetihlai hian Mizo ṭhalai, hnathawh hreh nei lo, mahni intodelh duh vanga state pawn thlenga vak chhuak ngam an pun belh zel ve bawk.Mizoram chhunga chengte'n hnathawh tur hmu loa an insawi meklaiin state pawn lam aṭanga lo lutte'n hna an hmu zel a, heng mite hian hna hnuaihnung leh hrehawm zawk nia langte an thawk a, ei an hmu mai ni loin anmahni ram lama an chhungte an chawm thei bawk. Hei hi Mizo ṭhalaite hian inenfiahna atan an hman a hun a, he rama hna hmu loa kan awmlaia hna thawh tuma lo lut an pun zel avang hian 'hna' kan tih hi a inang lo a ni ngei ang.Kan zirlai kalpui dante pawh hi kan ennawn a ngai a, thiamna hmantlak leh chhawr zui theih nghal a nih loh hi chuan sorkar hnaa luh hi a kâwk deuh ṭhin a; nimahsela sorkar lamin hna a pek theih tawh si loh avangin Mizo ṭhalai 'hna nei lo' an pun phah ta a ni. Hna hmu lo nia inngai tam takte hian hna nia an ngaih a dik tawk loh vang a ni thei a, kan zirna kalpui dan thleng hian hna hmu loa min siamtu a ni ve thei a, ngun zawka ennawn a ṭha khawp mai.Mizo ṭhalaite hi a nawlpuiin an thatchhe hauh lo a, an hna thawh thiam leh thawh âwm chi kawhhmuh thiam chuan taima, themthiam leh ṭangkai tak tak ṭhahnem tak an awm. Sorkar leh thuneitu lam hian Mizo ṭhalaite hnathawh thiam chi hi chak takin zawng se, sorkar hnain a daih lo tih a chian tawh avangin state pawn leh ram dang thlenga hna zawn thiam a pawimawh tawh hle a ni. Chief Secretary hoin sorkar department hrang hrangte'n International Labour Organisation (ILO) leh United Nations Industrial Development Organization (UNIDO) hmanga Mizoram chhung leh páwna hna hrang hrang thawk thei tura ṭhalaite buatsaih dan tur tun hnai khan an sawiho a; he hunah hian Mizorama mihring awm 20% vel chu Mizoram pawn lam mi, hna thawka Mizorama awm an nih thu an sawi lan a ni.Mizorama ṭhalaite zingah hnathawh hreh nei lo an pun zellaiin ṭhalai hna thawh tur hre lo an awm belh ve zel bawk a, hnathawh duh leh peih chin thliar an awm ṭhin avangin Mizoramah ṭhalai hna nei lo an pung niin a lang. Hetihlai hian Mizo ṭhalai, hnathawh hreh nei lo, mahni intodelh duh vanga state pawn thlenga vak chhuak ngam an pun belh zel ve bawk.Mizoram chhunga chengte'n hnathawh tur hmu loa an insawi meklaiin state pawn lam aṭanga lo lutte'n hna an hmu zel a, heng mite hian hna hnuaihnung leh hrehawm zawk nia langte an thawk a, ei an hmu mai ni loin anmahni ram lama an chhungte an chawm thei bawk. Hei hi Mizo ṭhalaite hian inenfiahna atan an hman a hun a, he rama hna hmu loa kan awmlaia hna thawh tuma lo lut an pun zel avang hian 'hna' kan tih hi a inang lo a ni ngei ang.Kan zirlai kalpui dante pawh hi kan ennawn a ngai a, thiamna hmantlak leh chhawr zui theih nghal a nih loh hi chuan sorkar hnaa luh hi a kâwk deuh ṭhin a; nimahsela sorkar lamin hna a pek theih tawh si loh avangin Mizo ṭhalai 'hna nei lo' an pun phah ta a ni. Hna hmu lo nia inngai tam takte hian hna nia an ngaih a dik tawk loh vang a ni thei a, kan zirna kalpui dan thleng hian hna hmu loa min siamtu a ni ve thei a, ngun zawka ennawn a ṭha khawp mai.Mizo ṭhalaite hi a nawlpuiin an thatchhe hauh lo a, an hna thawh thiam leh thawh âwm chi kawhhmuh thiam chuan taima, themthiam leh ṭangkai tak tak ṭhahnem tak an awm. Sorkar leh thuneitu lam hian Mizo ṭhalaite hnathawh thiam chi hi chak takin zawng se, sorkar hnain a daih lo tih a chian tawh avangin state pawn leh ram dang thlenga hna zawn thiam a pawimawh tawh hle a ni.", "summary": "4th February,2015 Sawrkar department hrang hrangten International Labour Organisation leh United Nations Industrial Development Organization hmanga Mizoram chhung leh pawna hna hrang hrang thawk thei tura ṭhalaite buatsaih dan tur Chief Secretary hoin an sawi ho. Mizoram ṭhalaite zingah hna thawh hreh nei lo an pun zel laiin hnathawh tur hre lo an awm belh zel a;chutihrualin,state dang aṭanga rawn lutten hna an hmu zel bawk.Hna kan zawn dán leh kan hna thliar dan a inang lote pawh a ni ang.Tin,Mizorama mihring awm 20% vel chu state danga hnathawk niin,sawrkar leh thuneitu lam hian Mizo thalaite hnathawh thiam chi zawng se,sawrkar hnain a daih vek loh avangin state pawna hna zawn thiam dan a pawimawh hle." }, { "summarization_id": "906", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/60286", "file_name": "F_MIZO_SUM_5_31/1/25", "original_text": "School Education Minister chuan MNF sorkar hnuaiah zirlaite'n sorkar sikul an bawh nasa a, sikul an tihpun belh zel bakah sorkar sikulah zirlai admit sen loh an awm thu a sawi a; Congress sorkar hun­laiin sorkar sikul an tlahniam a, mipuiin private sikul an bawh nasat thu a sawi.School Education depart­ment enkawltu berin zirlaite'n sorkar sikul an bawh nasat thu a sawi a, chu mai ni loa admit sen loh an neih thu a sawi tel bawk a, a department hnuaia mi a nih avangin a hre chiang turah ngai ila, hnial ngawt chi a ni kher lo ang. A thusawi nem­nghehna document pawh a nei ngei turah ngai ila, mipui vantlangin sorkar sikul dinhmun kan hriat ṭhin nen chuan a inang ta lo hle a ni.MNF sorkar hnuah sorkar sikul a ṭha ta thut a ti hi a ṭhat tak thut leh thut loh hriat ni lem lo mah se, kum 2018 kum tawpah an sorkar ṭan a. Kum 2020-ah hripui a leng a, kum hnih zet chu sikul hawn theih a ni tawh lo.Kum thum vel sorkarna vawnfung an chelh chhungin kum hnih vel sikul khar a ni a, chuti chunga sorkar sikul an ṭhang hman hle nia Minister-in a sawi hi a tak ni turah ngai ila, a department chan hnuaiah hmasawnna a kal chak hle tihna a ni a, a lawmawm khawp mai.Hetihlai hian sorkar sikulin zirlai admit sen loh an nei ta, tia a sawi hi sawifiah phawt loh chuan pawm a harsa deuh mai thei.Kum 2018-a MNF an sorkar hnuah academic session pangngai taka kalpui hi vawi khat emaw bak a awm lo a, sorkar sikula zirlai admit sen loh an neihna sikulte hi engzat chiah nge an nih hriat chian a chakawm khawp mai. School Education Minister chuan MNF sorkar hnuaiah zirlaite'n sorkar sikul an bawh nasa a, sikul an tihpun belh zel bakah sorkar sikulah zirlai admit sen loh an awm thu a sawi a; Congress sorkar hun­laiin sorkar sikul an tlahniam a, mipuiin private sikul an bawh nasat thu a sawi.School Education depart­ment enkawltu berin zirlaite'n sorkar sikul an bawh nasat thu a sawi a, chu mai ni loa admit sen loh an neih thu a sawi tel bawk a, a department hnuaia mi a nih avangin a hre chiang turah ngai ila, hnial ngawt chi a ni kher lo ang. A thusawi nem­nghehna document pawh a nei ngei turah ngai ila, mipui vantlangin sorkar sikul dinhmun kan hriat ṭhin nen chuan a inang ta lo hle a ni.MNF sorkar hnuah sorkar sikul a ṭha ta thut a ti hi a ṭhat tak thut leh thut loh hriat ni lem lo mah se, kum 2018 kum tawpah an sorkar ṭan a. Kum 2020-ah hripui a leng a, kum hnih zet chu sikul hawn theih a ni tawh lo.Kum thum vel sorkarna vawnfung an chelh chhungin kum hnih vel sikul khar a ni a, chuti chunga sorkar sikul an ṭhang hman hle nia Minister-in a sawi hi a tak ni turah ngai ila, a department chan hnuaiah hmasawnna a kal chak hle tihna a ni a, a lawmawm khawp mai.Hetihlai hian sorkar sikulin zirlai admit sen loh an nei ta, tia a sawi hi sawifiah phawt loh chuan pawm a harsa deuh mai thei.Kum 2018-a MNF an sorkar hnuah academic session pangngai taka kalpui hi vawi khat emaw bak a awm lo a, sorkar sikula zirlai admit sen loh an neihna sikulte hi engzat chiah nge an nih hriat chian a chakawm khawp mai.", "summary": "School Education Minister chuan MNF Sorkar hnuaiah Congress sorkar hun­lai anglo takin zirlaite'n sorkar sikul an bawh nasa a,sikul tihpun belh zel anih bakah sorkar sikulah zirlai admit sen loh an awm thu a sawi. MNF sorkar kum 2018 kum tawpah an sorkar ṭan a,kum 2020-ah hripui leng avangin kum hnih zet sikul hawn theih a nilo a,kum thum vel Sorkar-na an chan chhungin kum hnih vel sikul khar a ni a,chuti chunga Sorkar sikul an ṭhang hman hle nia Minister-in a sawi hi a tak ni turah ngai ila, a department chan hnuaiah hmasawnna a kal chak hle tihna niin a lawmawm hle.Hetihlai hian Sorkar sikulin zirlai admit sen loh an nei tia a sawi hi sawifiah phawtloh chuan pawm a harsa deuh mai thei.Kum 2018-a MNF an sorkar hnuah academic session pangngai taka kalpui vawi khat emaw bak a awmlo a, Sorkar sikula zirlai admit senloh an neihna sikulte hi engzat chiah nge an nih hriat chian a chakawm khawp mai." }, { "summarization_id": "907", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6292", "file_name": "H-50- 27/01/2025- Aizawi_mihlun_thlahte_khawmpui_liantxt.txt", "original_text": "Aizawl Mihlun Thlahte khawmpui lian Mizoram NewsAizawl Mihlun Thlahte khawmpui lian admin 19-Nov-2024 04:16 PM Kum 1950 hmalama Aizawla inbengbel tawh, an tu leh faten V Thanga In, Dawrpuia an din, Aizawl Mihlun Thlahte chuan vawiin (19.11.2024) Aijal Club-ah inkhawmpui lian 'High Council) an ko a, Environment, Forests & Climate Change Minister Lalthansanga chuan khuallian niin a hmanpui. Lalthansanga chuan Aizawl mite chu Mizoram darthlalang an nih avangin; chetze kawngah leh thil tih engkima hmahruaitu ni zel turin a chah a, Aizawl khawpui hmasawn nan leh thanzelna atan ngaihtuahna seng zel turin a chah. Aizawl Mihlun Thlahte High Council hi an Vice Chairman John Rotluangliana chuan a kaihruai a, an chairman K Liantlinga'n thu sawiin General Secretary Mathara leh Treasurer Dr. Vanlalruataten pawl hmalakna chanchin an sawi. Aizawl Mihlun Thlahte pawl ah hian member 1,200 an inziaklut mek a, Aizawl hmasawn nan leh tanpui ngaite tanpuiin hma an la fo thin. Aizawl Mihlun Thlahte High Council hian hian resolution siamin - Assam Rifles tan an ram chhuahsan turah hian mimal leh pawl hmingin ram tumah pek loh nise, Aizawl mipuite tana tangkai thei ang ber tura hman ni rawh se tih an rel. MJA kaihhruaina hnuaiah kum 2024 -2026 chhunga Aizawl Mihlun Thlahte hruaitu tur mi paruk an thlang chhuak a, anni ho hian nihna an insiam rem ang. Hruaitu atana an thlan chhuahte chu Dr. Vanlalruata, Bungkawn; John Rotluangliana, Dawrpui; K. Liantlinga, Venghlui; K. Vanlalnghaka, Dam Veng; R. Lalsangluaia, Kulikawn leh V. Lalnunthara, Dawrpui an ni.", "summary": "Kum 1950 hmalama Aizawla inbengbel tawh, an tu leh faten V Thanga In, Dawrpuia an din, Aizawl Mihlun Thlahte chuan ni 19.11.2024 Aijal Club-ah inkhawmpui lian High Council an ko a, Environment, Forests & Climate Change Minister Lalthansanga chuan khuallian niin a hmanpui.Aizawl Mihlun Thlahte pawlah hian member 1200 an inziaklut mek a,Aizawl hmasawn nan leh tanpui ngaite tanpuiin hma an la thin.Aizawl Mihlun Thlahte High Council hian resolution an siam a,MJA kaihhruaina hnuaiah kum 2024-2026 chhunga Aizawl Mihlun Thlahte hruaitu tur mi paruk thlanna an nei nghal bawk." }, { "summarization_id": "908", "url": "https://lenkawl.khampat.com/2024/07/asf-vanga-ran-damlo-enkawlna-kawngah.html", "file_name": "ASF_vanga_ran_damlo_enkawlna_kawngah_theihtawp_chhuah_tlan_a_ngai_tih_Minister_in_a_sawi.txt", "original_text": "AH&Vety Minister C. Lalsawivunga chuan African Swine Fever (ASF) vanga ran damlo enkawl kawngah Department hnuaia thawktute'n theihtawp an chhuah tlan zel a ngai tih a sawi. Veterinary Diploma Holder Association (VDA) General Conference vawi 26-na nimin-a Vety. Polyclinic Hospital Conference Hall, Aizawl-a neih a hmanpuina ah AH&Vety Minister chuan ASF hri leng avangin Mizoram-ah Vawk vulhtute'n harsatna nasa tak an tawh mek thu tarlangin, AH& Vety Department thawktute lakah mipuite'n beiseina sang tak an nei tih a sawi a. Ran damlo enkawl kawngah Department hnuaia thawktute'n theihtawp an chhuah tlan zel a ngai tih sawiin, “Min mamawhtute tana biak nuam leh dawr nuam, mamawh huna che chhuak thei tura kan inpeih reng a ngai a ni,” a ti a. AH&Vety Department chu kuthnathawktute tana ding leh thian tha tak a nih angin mite harsatna hriatpuia tanpui turin an mamawh phawt chuan ranvulhtute panchilh an inhuam reng tur a ni tih a sawi bawk. AH&Vety Minister chuan State puitlinga hlankai kan nih atanga kum 38 liam hnu pawha Sa, Artui leh Bawnghnute-a intodelh tura hmalak a ni chunga Vawiin thlenga kan la intodelh lo fo chu ngaihtuah chian a tul thu pawh sawiin, Field Assistant-te chu hemi kawnga hmalatu pawimawh tak pakhat an nih avangin ngaihtuahna thar pu-a intodelh tura tanlakpuiah a sawm a. Sa, Artui leh Bawnghnute-a intodelh turin ranchaw-a intodelh hmasak a pawimawh thu leh hemi kawngah hian sawrkarin theihtawp chhuaha hma a lak chhoh mek thu a sawi a. VDA Member-te chu mipui leh sawrkar laka an mawhphurhna te hlenchhuah tum zel tura chahin, ram leh hnam hmasawn nana theihtawp chhuahpuiah a sawm nghal bawk a ni. Veterinary Diploma Holder Association (VDA) hi May ni 22, 1981-ah din niin tun dinhmun ah member 129 an awm mek a, nimin-a General Conference an hman hi AH&Vety Department Director Dr. C. Lalrintluanga pawhin hmanpuiin VDA te post chelh theih hrang hrangah indaihlohna nasa tak awm bawk mah se, indaihlohna lang lo khawpa phak tawka thahnemngai taka an thawk thin leh a hlawhtlinna hmuh a ni thin chu fakawm a tih thu a sawi a. Khawvel hmasawn zelah tih dan changkang zawk leh thil thar a chhuah ve zel avangin VDA member-te chu tunhma tih dante ang ngawta kal a rem loh chang pawha insiamrem thiam turin a fuih a. Intuaithar zel tur leh Department hmalakna te ngaihvena hriat zel tum turin a chah a. Department hmasawn nana AH&Vety Minister thahnemngaihna fakawm tiin, thawktu indaihlohna phuhruk a nih theih nana hmalakna te a tarlang bawk.", "summary": "AH&Vety Minister C. Lalsawivunga chuan Veterinary Diploma Holder Association (VDA) General Conference vawi 26-na Polyclinic Hospital Conference Hall, Aizawl-a neih a hmanpuina ah mipuite harsatna su kiang turin AH& Vety Department thawktute’n theihtawp an chhuah tlan zel a ngai tih a sawiin, kuthnathawktute Ran damlo enkawl kawngah te, tanpui turin an mamawh phawt chuan ranvulhtute panchilh an inhuam reng tur a ni tih a sawi bawk. AH&Vety Minister chuan Sa, Artui leh Bawnghnute-a intodelh tura tanlakpuiah a sawm. Veterinary Diploma Holder Association (VDA) hi May ni 22, 1981-ah din niin tunah hian member 129 an awm mek. AH&Vety Department Director Dr. C. Lalrintluanga pawhin hmanpuiin VDA te thahnemngaihna fakawm a tih thu a sawi." }, { "summarization_id": "909", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Serchhip District-a Zirtirtute Ni hman dan tur rel a ni Thla thar September 5-a Zirtirtute ni, Teachers’ Day hman dan tur ngaihtuahin nimin khan Serchhip-ah District Level Committee for Celebration of Teachers’ Day chu an Chairman leh District Bawrhsap Paul L. Khuma hovin an thukhawm. Serchhip DC Meeting Hall-a thutkhawm neih ah hian Bawrhsap chuan Zirtirtute pawimawhzia sawiin, Zirtirtu tha chuan Zirlaibu inthiamtir ngawt piahlamah zirlai naupangte an lo putlin thlenga an rilru puthmang leh sukthlek danah, an hnathawhna ah te, mi dangte nena an inlaichinna kawngah te, nun kawng dik an zawh zel theihna atana kaihruaitu an ni, a ti a. “Chuvangin, Zirtirtu tha te hian chawimawi an phu a, theihtawp chhuaha kan chawimawi pawh a tul a ni,” a ti. He thutkhawm a tel te hian Teachers’ Day 2024 hi Serchhip District-a zirna In hrang hrangte chuan anmahni remchan angin hmang se an ti a, School Education Minister thuchah chu chhiar chhuah tura tih a nih bakah Serchhip DC in Cable TV leh Social Media hmangin Zirtirtute chibai bukna thu a sawi sawi bawk anga. Serchhip khawpui chhungah leh Sub-Division ah te Teachers’ Day pualin Banner tar a ni bawk ang. Teachers’ Day 2024 denchhen hian Ser-chhip District chhungah Zirtirtu tha chawimawi tlak thlangchhuakin, Chawimawina hlan leh tura rel a ni bawk a. A thlangtu tur atan Serchhip DEO kaihhruaina hnuaiah Working Committee din niin he Committee hian Award hming tur te, a thlan dan tur tehfung te leh a thlan awm mi te a ngaih-tuah anga, District Level Committee-in an enho leh dawn a ni. Hei bakah hian National Foundation for Teachers’ Welfare (NFTW) Fund atan Zirtirtu ten Rs.200 theuh an thawh dawn a. NFTW Fund atang hian Zirtirtu natna khirh vei te leh harsatna tawk ten tanpuina an dil thei a, Sawrkar leh Private School zawng zawng a huam vek a ni.", "summary": "Serchhip District-a Zirtirtute Ni hman dan tur rel a ni. September 5-a Zirtirtute Ni hman dan tur ngaihtuahin Serchhipah Paul L.Khuma hova thut khawmna neiin Zirtirtu pawimawhzia a sawi. \"Zirtirtu tha te hian chawimawi an phu a, theih tawp chhuaha kan chawimawi pawh a tul a ni\" a ti. He thutkhawmah hian Teachers Day chu Serchhipa zirna in hrang hrangah mahni remchan dan anga hman ni se, Eduction Minister thuchah chhiar chhuah ni se, Serchhip DC in Zirtirtute chibai bukna thu Cable TV leh Social Media hmangin a sawi bawk anga. Khawpui chhungah Banner tar a ni bawk ang. He ni pual hian Zirtirtu tha thlanchhuah chu chawimawina hlan tur niin a thlang tur atan DEO kaihhruaina hnuaia Working Committee din an rel. Hei bakah Zirtirtu ten NFTW atan 200 theuh thawhi he fund hi zirtirtu natna leh harsatna nei tanpui nan hman tur a ni." }, { "summarization_id": "910", "url": "https://theaizawlpost.org/midangte-ngaithlaa-chapona-dah-tha-turin-ti/", "file_name": "SMizo_8_17-02", "original_text": "Chief Justice of India D.Y. Chandrachud chuan khua leh tui te chu midangte ngaithla tura ngenin leh an chaponate dah tha turin a ngen. Symbiosis International (Deemed) University, Pune tena 20th convocation ceremony an neihnaah CJI chuan thusawina a nei a. “Midang te ngaihtlak theihna hi nun kawng engkimah a pawimawh vek a ni. Midangte hun pek hi a pawimawh a. Kan society a harsatna kan tawh chu kan inngaithla tawn lo. Keimahni chauh kan inngaithla,” tiin a sawi. Midangte ngaihthlak duhna chuan mimalin harsatna a tawhah chhanna nei vek lo mahse hriatfiaha zawn hmuh theih turin a inhawng tihna a ni, tiin CJI chuan a sawi bawk a. Chumai bakah ‘chapona bawm tihkeh theihna a ni bawk’ tia sawiin ‘chu chuan kan chhehvel khawvel hriatfiah theihna min pe’ tiin a sawi bawk. “Nun hian min zirtir dan kawng a nei a. Inngaihtlawmna, huaisenna leh integrity te chu kan zinkawnga kan kalpui ni reng se,” tiin a sawi bawk. CJI Chandrachud chuan a nawlpui ngaihdan ang lo takin chakna hi thinrim emaw tharumthawhna emaw midangte leh an mimal nun zahlohna a ni lo. “Finna tak tak leh mipuite chakna tak tak zawk chu nuna harsatna an hmachhawn danah te leh an chehhvela midangte nena inngaitlawmna nena an hmachhawn theihnaah a ni zawk,” tiin a sawi bawk. Mi tam tak te chuan nun nuam an duhin an tum a, chu chu a dik lohna a awm lo. Mahse, kan kal kawngah hlutna nei a ni tur a ni a, kan principles leh values te kan thlauhthla tur a ni lo, a ti bawk. “Hlawhtlinna hi larna ringawta teh lovin tha zawk duhnaa inpekna a ni zawk tur a ni. Mite hi anmahni theuh lakah pawh ngilnei rawh se,” a ti bawk a. CJI chuan an generation chu an la naupan laiin zawhna tam tak zawt lo tura tih thin an nih thu a sawi a. Tunah erawh thil a danglam tawh a, thalaite hian zawhna zawh hi an hreh tawh lo va, an dil chhut tawh a ni, a ti bawk a. Tun hnai lawkah pawh hmeichhe tleirawl te mai Instagram reel a hmuh thu sawiin chutah chuan an chenna panna kawngpui chhe lutuk a lungawilohna a lantir a ni a ti bawk. “Ka reel ka hmuh khan kum 1848-a Pune-a hmeichhe school hmasa ber din a nih min ti hrechhuak a ni. Chu school din a nih theih nana mi pawimawh em em chu Savitribai Phule niin mipate chauh inlulinnaah zirna a kalpui lui tlat a ni. Savitribai Phule-in school a kal khan saree hak tur dang a keng thin, a chhan chu an khuaa mite khan bawlhhlawhin an vawm thin a ni,” tiin CJI Chandrachud chuan a sawi bawk. Mi tute mahin an rilru te an khar tur a ni lo va, midangte ngaithla turin an inhawng tur a ni a, a dik emaw dik lo emaw inngaitlawm taka pawm an thiam tur a ni, tiin a sawi bawk a. “Judge te hian litigants te anchhia atangin an zir hnem ber a, doctor pawhin bedside manner atangin an zir hnem ber a, nu leh pa te pawhin an fate lungawilohna atangin an zir hnem ber a, zirtirtu pawhin zirlaite zawhna atangin an zir hnem ber bawk a, nangni zirlai te pawhin mipui tena zawhna an neih atangin in puitlinna kawngah in zir hnem ber ang,” tiin a sawi bawk.", "summary": "Symbiosis International University, Pune ten 20th Convocation Ceremony an hmanna ah Chief Justice of India D.Y. Chandrachud chuan thusawiin midangte ngaithla turin a ngen a, kawng engkim ah a pawimawh em em ani a ti. Kan society-in harsatna kan tawh chu kan inngaithla tawn lo hi ani a, midangte tan hun kan pek a kan ngaihthlak hian chapona lak ah min veng ati. Mi tamtak in nun nuam tak kan duh a, mahse chu chu kan neihna kawngah inngaihtlawmna, huaisenna leh integrity te chu kalpui reng a pawimawh a ti bawk a ni. CJI chuan an hunlai chuan naupangte chu zawhna zawt tam lo turin an ti thin a, tunah erawh chuan chutiang ani tawh lo a, tunhnai lawk ah pawh hmeichhe tleirawl pakhat in an khaw kawng chhe lutuk chungchang Instagram reel-a a tlangaupui a hmuh thu sawiin tha a ti hle a, kum 1848-a Pune a school hmasa ber din anih theih nan a Savitribai Phule hmalakna te a hriatchhuah tir thu a sawi bawk. Judge te hian litigants te anchhia atangin an zir hnem ber a, chutiang bawkin doctor leh zirtirtute pawhin, nangni zirlai te pawhin midang te ngaihthlak leh zawhna an neih atangin puitlinna kawng in zir hnem ber ang tiin zirlaite a fuih a ni." }, { "summarization_id": "911", "url": "https://zothlifim.com/editorial/2021/01/editorial-mahni-himna-mahni-kutah", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.2.25", "original_text": "Nimin khan SAD Conference Hall, MINECO-a Health Minister Dr. R.Lalthangliana hova Mizoram Covid-19 dinhmun thlirhona (review meeting) neihah Covid-19 vanga inkaihhruaina hman mek chi hrang hrangah inthlahdul hret rel a ni a, February thla aṭangin Pathianni chhuna inkhawm pawh kalpui ṭan leh tawh turin an rel a, Pawl 10 leh 12-te pawhin January ni 22, 2021 aṭangin School an kal ṭan leh tawh dawn a, hei bakah hian chhiatni ṭhatnia mihring kal phalsak chin pawh tihpun rel a ni a, zan curfew pawh thlahdul ṭha tih a ni bawk a ni. Khawvel puma hri leng mek leh mi tam takin an thihpui tawh, Covid-19 hri lêng avangin hun engemawchen chu tunhmaa kan kan nun dan phung pangngai angin mipuite kan khawsa thei tawh lova, he hri laka kan himna tur ngaihtuahin sawrkar chuan kawng hrang hrangin mipuite khuahkhirhna a siam a, a châng phei chuan pawna chhuahte thlengin phal loh chang a awm ṭhin a, hri kai ve lote pawhin kawng hrang hrangin he hri lêng hi kan tuar a tih theih âwm e. Amaherawhchu, hetianga nunphung pangngaia kan awm theih loh chhan hi Covid-19 hri leng laka mipuite himna atana tih a ni a, heng khuahkhirhna hrang hrangte ṭha taka kan zawm avangin ram dangte ngaihtuahin he hri leng hi kan tawrh nasat ve loh phah ni pawhin a hriat a ni. Tunah chuan kan ramah hri leng hian ziaawm lam a pan tak avangin sawrkar pawhin inkaihhruaina leh inkhuahkhirhna ṭhenkhatte thlahdul turin hma a la chho mek a ni a, hetihlai hian mipuiten kan hriat atana ṭul tak chu, sawrkarin inkhuahkhirhnate a thlahdul avang hian hri lêng hi a reh dawn ta tihna a ni lo tih kan hriat a ṭha âwm e. Sawrkarin inkhuahkhirhna a duante a thlahdul hunah hian mimal tinin he hri lêng laka kan himna tura kan mawhphurhna hi a sâng sawt dawn ti pawhin a sawi theih ang a, chuvangin, he hri damdawi a awm hma leh, hri danna (vaccine)-te kan dawn ve hma hi chu hri lêng laka kan fimkhurna hi kan thlahthlam loh mai bakah, sawrkarin min vênpuina tam tak a thlahdul dawn avang hian mahnia nasa zawka kan invên a ṭul chho dawn ta tih kan hriat a ṭul hle a ni.", "summary": "Mizoram Covid-19 dinhmun thlirhona neihah Covid-19 vanga inkaihhruaina hman mek chi hrang hrangah inthlahdul hret rel a ni a, February thla aṭangin Pathianni chhuna inkhawm pawh kalpui ṭan leh tawh turin an rel. Health Minister hova ṭhutkhawmah hian class 10 leh 12 te pawhin January ni 22 aṭangin School an kal ṭan leh tawh dawn a, chhiatni ṭhatnia mihrinh kal phalsak chin pawh tihlun rel a ni a, zan curfew pawh thlahdul ṭha tih a ni bawk. Covid 19 hian khawvel hmun hrang hranga mihringte a tibuai hneh hle a, a vei ve kher lo tan pawh nunphung pangngai a nun a harsa. Khuahkhirhna an siamte pawh hi mipuite himna a tana tih a nih avangin zawm vek a ṭha hle. Inkhuahkhirhna a thlahdul deuh avangin fimkhur loh phah nan hman loh tur a ni a, vaccine te kan dawn ve hma chuan fimkhur zel angai a ni." }, { "summarization_id": "912", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7806", "file_name": "F_MIZO_SUM_16_10/2/25", "original_text": "Mizoram Legislative Assembly speaker chuan Covid-19 avangin Assembly special session koh ṭulna a awm loh thu sawiin, \"Session hun pangngaiah session hi koh a ni ang,\" a ti a; state sum dinhmun chungchang sawiin, \"India ram sum dinhmun hi GST a luh ṭhat loh avangin a buai nuai a ni ber. Chuvangin, tute state tan mah kan sum hmuh tur a chiah chiahin a sawi theih loh,\" a ti.Mizoram chief minister leh Finance minister chuan Mizo­ram sum dinhmun a sawi theih loh thu thiam takin a sawi chhuak tawh a, \"Pathian chauhin a hria,\" a tih avangin a thusawi hian sawi zui a hlawh hle. Tunah Assembly Speaker-in state sum dinhmun sawi theih a nih loh thu a rawn sawi nawn leh ta a, kan state sum dinhmun tur hi kan hre dawn lo a ni ang tih a rin theih.Mipui lam hian kan sum hmuh tur zat dik tak, kan sum hmuh tur chiah chiah leh kan hman dan kimchang hriat hi an phût berin a lang lo a, \"Sum leh paiah kan state hi a thlaphang em? Ṭam thei mai dinhmunah kan ding em?\" tih lam hi an hriat duh zawk chu a nih hmel a, kan sorkar hotu lute hian thil hi a harsa zawngin an sawi lui anga puh mai an awl dawn khawp mai.State mai ni lo, ram pumin sumah harsatna a tawk a, hri lengin economy a nghawng a, sorkar laipui suma innghat state kan nih avangin ram pum economy tlahniam tuartu tur zinga mi kan ni. Hei avng hian mipui zinga vengva deuh chuan kan state hi kan ṭam mai emaw, ei leh barah harsa kan tawk mai te an hlauthawng a, chumi ki aṭang chuan kan state sum dinhmun hi an ngaihven a nih hmel.Hemi piah lamah hian kum tir lam thleng khan sum tam thu uar takin kan hotu­te'n an lo sawi ve bawk nen, sum hi a la tam tak tak nge tam tak tak lo, tih kha mipui zawhna ber pakhat a ni hmel.Engpawhnise tunah chuan kan state sum dinhmun dik tak hre lo mah ila sumah kan harsa tih erawh kan hre thei ta a, sorkar hnathawk hlawh pawh sorkarin a ba/ hmang ṭhen ta hial a ni. Hetiang dinhmuna kan din meklai hian, budget kan bihchian chuan sorkar hian  sum hman loh hlawm lian pui pui hi a la kawl ṭha khiau niin a lang a, 'Heti chin hi Covid-19 dona atan pawh pên theih a ni a, hei hi chu a thiang lo,' tia ziak a awm lem lo bawk a, sorkar hnathawk hlawh hial pawh pen a nih tawh bawk si chuan 'sum la kawl ṭhat khiau' lam pawh hi pûk ṭhen ve mai a ṭha tawh lo maw? Mizoram Legislative Assembly speaker chuan Covid-19 avangin Assembly special session koh ṭulna a awm loh thu sawiin, \"Session hun pangngaiah session hi koh a ni ang,\" a ti a; state sum dinhmun chungchang sawiin, \"India ram sum dinhmun hi GST a luh ṭhat loh avangin a buai nuai a ni ber. Chuvangin, tute state tan mah kan sum hmuh tur a chiah chiahin a sawi theih loh,\" a ti.Mizoram chief minister leh Finance minister chuan Mizo­ram sum dinhmun a sawi theih loh thu thiam takin a sawi chhuak tawh a, \"Pathian chauhin a hria,\" a tih avangin a thusawi hian sawi zui a hlawh hle. Tunah Assembly Speaker-in state sum dinhmun sawi theih a nih loh thu a rawn sawi nawn leh ta a, kan state sum dinhmun tur hi kan hre dawn lo a ni ang tih a rin theih.Mipui lam hian kan sum hmuh tur zat dik tak, kan sum hmuh tur chiah chiah leh kan hman dan kimchang hriat hi an phût berin a lang lo a, \"Sum leh paiah kan state hi a thlaphang em? Ṭam thei mai dinhmunah kan ding em?\" tih lam hi an hriat duh zawk chu a nih hmel a, kan sorkar hotu lute hian thil hi a harsa zawngin an sawi lui anga puh mai an awl dawn khawp mai.State mai ni lo, ram pumin sumah harsatna a tawk a, hri lengin economy a nghawng a, sorkar laipui suma innghat state kan nih avangin ram pum economy tlahniam tuartu tur zinga mi kan ni. Hei avng hian mipui zinga vengva deuh chuan kan state hi kan ṭam mai emaw, ei leh barah harsa kan tawk mai te an hlauthawng a, chumi ki aṭang chuan kan state sum dinhmun hi an ngaihven a nih hmel.Hemi piah lamah hian kum tir lam thleng khan sum tam thu uar takin kan hotu­te'n an lo sawi ve bawk nen, sum hi a la tam tak tak nge tam tak tak lo, tih kha mipui zawhna ber pakhat a ni hmel.Engpawhnise tunah chuan kan state sum dinhmun dik tak hre lo mah ila sumah kan harsa tih erawh kan hre thei ta a, sorkar hnathawk hlawh pawh sorkarin a ba/ hmang ṭhen ta hial a ni. Hetiang dinhmuna kan din meklai hian, budget kan bihchian chuan sorkar hian  sum hman loh hlawm lian pui pui hi a la kawl ṭha khiau niin a lang a, 'Heti chin hi Covid-19 dona atan pawh pên theih a ni a, hei hi chu a thiang lo,' tia ziak a awm lem lo bawk a, sorkar hnathawk hlawh hial pawh pen a nih tawh bawk si chuan 'sum la kawl ṭhat khiau' lam pawh hi pûk ṭhen ve mai a ṭha tawh lo maw? Mizoram Legislative Assembly speaker chuan Covid-19 avangin Assembly special session koh ṭulna a awm loh thu sawiin, \"Session hun pangngaiah session hi koh a ni ang,\" a ti a; state sum dinhmun chungchang sawiin, \"India ram sum dinhmun hi GST a luh ṭhat loh avangin a buai nuai a ni ber. Chuvangin, tute state tan mah kan sum hmuh tur a chiah chiahin a sawi theih loh,\" a ti. Mizoram chief minister leh Finance minister chuan Mizo­ram sum dinhmun a sawi theih loh thu thiam takin a sawi chhuak tawh a, \"Pathian chauhin a hria,\" a tih avangin a thusawi hian sawi zui a hlawh hle. Tunah Assembly Speaker-in state sum dinhmun sawi theih a nih loh thu a rawn sawi nawn leh ta a, kan state sum dinhmun tur hi kan hre dawn lo a ni ang tih a rin theih. Mipui lam hian kan sum hmuh tur zat dik tak, kan sum hmuh tur chiah chiah leh kan hman dan kimchang hriat hi an phût berin a lang lo a, \"Sum leh paiah kan state hi a thlaphang em? Ṭam thei mai dinhmunah kan ding em?\" tih lam hi an hriat duh zawk chu a nih hmel a, kan sorkar hotu lute hian thil hi a harsa zawngin an sawi lui anga puh mai an awl dawn khawp mai. State mai ni lo, ram pumin sumah harsatna a tawk a, hri lengin economy a nghawng a, sorkar laipui suma innghat state kan nih avangin ram pum economy tlahniam tuartu tur zinga mi kan ni. Hei avng hian mipui zinga vengva deuh chuan kan state hi kan ṭam mai emaw, ei leh barah harsa kan tawk mai te an hlauthawng a, chumi ki aṭang chuan kan state sum dinhmun hi an ngaihven a nih hmel. Hemi piah lamah hian kum tir lam thleng khan sum tam thu uar takin kan hotu­te'n an lo sawi ve bawk nen, sum hi a la tam tak tak nge tam tak tak lo, tih kha mipui zawhna ber pakhat a ni hmel. Engpawhnise tunah chuan kan state sum dinhmun dik tak hre lo mah ila sumah kan harsa tih erawh kan hre thei ta a, sorkar hnathawk hlawh pawh sorkarin a ba/ hmang ṭhen ta hial a ni. Hetiang dinhmuna kan din meklai hian, budget kan bihchian chuan sorkar hian  sum hman loh hlawm lian pui pui hi a la kawl ṭha khiau niin a lang a, 'Heti chin hi Covid-19 dona atan pawh pên theih a ni a, hei hi chu a thiang lo,' tia ziak a awm lem lo bawk a, sorkar hnathawk hlawh hial pawh pen a nih tawh bawk si chuan 'sum la kawl ṭhat khiau' lam pawh hi pûk ṭhen ve mai a ṭha tawh lo maw?", "summary": "Mizoram Legislative Assembly speaker chuan Covid-19 avangin Assembly special session koh ṭulna a awmloh thu sawiin Session hun pangngaiah Session koh a nih tur thu a sawi. GST a luh thatloh avangin India ram sum dinhmun a buai nuai a, eng State tan mah sum hmuh tur zat a sawi theihloh thu a sawi bawk a, Mizoram CM leh Finance minister ni bawk pawn Mizo­ram sum dinhmun chu Pathian chauhin a hriat thu a lo sawi tawh avangin kan state sum dinhmun tur hi kan hre dawnlo a ni ang tih a rin theih. Hrilengin economy a nghawng a, Sorkar laipui suma innghat state kan nih avangin kan State sum dinhmun hi kan ngaihven a tul hle. Sorkarin a hnathawkte hlawh a bat ṭhen hial lai hian budget kan bihchian chuan sorkar hian sum hmanloh hlawm lian pui pui a la kawl ṭha niin a lang a, Sorkar hnathawk hlawh hmang thenlo hian heng sumte hi Sorkar hian a hmang thei mai zawlo maw?" }, { "summarization_id": "913", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5797", "file_name": "SMizo_13_23-01", "original_text": "CM-in Bana Kaih Scheme a tlangzarh Mizoram NewsCM-in Bana Kaih Scheme a tlangzarh admin 19-Sep-2024 04:06 PM Chief Minister Lalduhoma chuan vawiin (19.9.2024) hian Vanapa Hall-ah Mizoram Sorkar Flagship programme 'Bana Kaih (Handholding) Scheme' a tlangzarh a, scheme book pahnih 'Bana Kaih Mizoram Handholding Scheme' leh 'Thlai thar hralh dan tur kaihhruaina tawi' tih pawh a tlangzarh nghal. Lalduhoma chuan hun rei tawh tak atanga an suangtuah tawh thin 'Bana Kaih Scheme' tlangzarh a ni ta chu lawmawm a tih thu sawiin, policy a hlawhtlin theih nana theihtawp chhuahtu leh thlawp tlat thintute inpekna ropui a tih thu a sawi a, 'Thlai thar pali lei nan sum dah fel a ni. Society kaltlanga lei tura ruahmanna duan a ni a, society chu politics tel lo, hruaitu tha leh mi thahnemngaite kaihhruai a ni tur a ni,' a ti. Rate tha zawk Rs 50 chunglama sawhthing hralh theite chu sawrkarin a buaipui dawn lo tih sawiin Chief Minister chuan, 'Rs. 50 tling lova an hralh erawh chuan a tlin lohna zat kha sawrkarin a hnawhkhah sak thung ang,' tiin thlai thar lei tura sawrkarin a lo puan tawhte bakah khan Kolasib leh Mamit District-ah kumina buhhum tharte kg. ah Rs 30- zela leisak tum a nih thu a sawi. Bana Kaih Scheme chu thawkrim leh taimate tana siam a nih thu sawiin Lalduhoma chuan, 'Hmelhriat leh insawipui hmanga hmuh ve mai theih a ni dawn lo. Implementing Department hnuaia Search Committee-te'n endikna an kalpui hnuah chauh progress partner-te thlan an ni ang. Progress partner-te tan sawrkar chu quarantor-ah a tang ang a, loan rul thate chu an loan interest sawrkarin a pe let leh vek ang, rul tha lo te erawh chu bank-in dan a siam anga an chunga hmalak a nih bakah a tul angin handholding portal-ah an hming tar chhuah a ni ang. Handholding Loan component atan hian SBI, MRB leh MCAB nena thawhhona ziah phawt tur a ni,' a ti. Chawhnu lamah sawrkar hnathawk Deputy Secretary leh a chunglamte bakah SDO (C) leh BDO te pualin thlai thar lei tur chungchang inhrilhhriatna hun hman a ni. Bana Kaih Scheme ṭhenkhat :# Kut hnathawktute, ran vulhtute, thilsiam chhuah lam buaipuitute, eitur sawngbawlna lam buaipuitute leh mahni kutkawiha eizawng bul ṭan tum (enterpreneur) te a huam# Loan hmanga kalpui tur a ni a, cheng nuai 50 thleng a dil theih ang. Hemi bakah hian CM Special Package cheng nuai 1 thleng a awm ang# Bana kaih tura thlan chhuahte chu Mizoram State Policy Coordination Committee-in list fel tak siamin bank-ah an thehlut ang", "summary": "Chief Minister Lalduhoma chuan Vanapa Hall-ah Mizoram Sorkar Flagship Programme a tlangzarh a, scheme book pahnih- 'Bana Kaih Handholding Scheme' leh 'Thlai thar hralh dan tur kaihhruaina tawi' tih chu a tlangzarh nghal. Chief Minister chuan an policy an tlangzarh thei chu a lawm thu sawiin a hlawhtlin theih nan a theihtawp chhuah turin mipui te a fuih a ni. Thlai thar pali te chu cheng 50 a an leisak theih tur thu a sawi a ni. Implementing Department hnuai a Search Commitee-te'n endik na an kalpui hnu ah progress partner an thlang dawn a, an thlan chhuah te chu Mizoram State Policy Coordination Committee-in list fel tak siamin bank-ah a thehlut ang. Hand Holding Loan Component atan hian SBI, MRB leh MCAB te nen thawhhona ziah phawt tur a ni." }, { "summarization_id": "914", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7020", "file_name": "F_MIZO_SUM_14_29/1/25", "original_text": "Coronavirus leng mek avangin Mizoram sorkar chuan March 22 - 29, 2020 chhung chu Mizoram pumah lockdown a puang a, mipuite chu ṭul bik thilah lo chuan mahni chenna in chhuahsan lo tura ngen leh hriattir an ni.Mizoram sor­karin lockdown a puan chhungah hian March 22 (Pathianni) kha Prime Minister-in 'mipui curfew' a puang bawk a, he curfew hi zing dar 7 aṭanga zan dar 9 thleng a ni. Zan dar 9 a pelh khan mi ṭhenkhat chu lockdown puan a ni tih hre lo ang maiin pawnah an chhuak a, an tei huai huai tih report a awm a, a zialo hle a ni.Sorkar-in curfew a puan a awm a, eng pawlin emaw total bandh a awm a, tuna lockdown nen hi chuan thil inang lo deuh a ni. Tunah hi chuan sorkar pisa pawimawh zualte a la kal reng a, bank a la inhawng a, mipui mamawh zual bik zawrhna a inkhar lo bawk. Hei vang hian mipuite zalen taka chhuah theih tihna a ni lo a, curfew leh total bandh ang lo taka duty an tlem deuh avanga zalen ta emaw inti an awm hi a pawi hle.Coronavirus avanga sorkarin lockdown a puan hi kan zavaia himna tur a ni a, inkhuahkhirhna leh tihluihnaa inkhung anga ngaih tur a ni lo. Chutianga ngaite chuan a vengtu an awm leh awm loh bihthlain chhuah ruk dan phêt an ngaihtuah a, chutihlaiin mi chinchang hriate chuan kan zavaia himna tur a nih hriain theihtawp chhuahin sorkar an thlawp thung.Tun hi ṭan rual hun a ni a, Mizoram chhunga cheng zawng zawngten lockdown hi ṭha takin i thlawp tlat ang u. Coronavirus leng mek avangin Mizoram sorkar chuan March 22 - 29, 2020 chhung chu Mizoram pumah lockdown a puang a, mipuite chu ṭul bik thilah lo chuan mahni chenna in chhuahsan lo tura ngen leh hriattir an ni.Mizoram sor­karin lockdown a puan chhungah hian March 22 (Pathianni) kha Prime Minister-in 'mipui curfew' a puang bawk a, he curfew hi zing dar 7 aṭanga zan dar 9 thleng a ni. Zan dar 9 a pelh khan mi ṭhenkhat chu lockdown puan a ni tih hre lo ang maiin pawnah an chhuak a, an tei huai huai tih report a awm a, a zialo hle a ni.Sorkar-in curfew a puan a awm a, eng pawlin emaw total bandh a awm a, tuna lockdown nen hi chuan thil inang lo deuh a ni. Tunah hi chuan sorkar pisa pawimawh zualte a la kal reng a, bank a la inhawng a, mipui mamawh zual bik zawrhna a inkhar lo bawk. Hei vang hian mipuite zalen taka chhuah theih tihna a ni lo a, curfew leh total bandh ang lo taka duty an tlem deuh avanga zalen ta emaw inti an awm hi a pawi hle.Coronavirus avanga sorkarin lockdown a puan hi kan zavaia himna tur a ni a, inkhuahkhirhna leh tihluihnaa inkhung anga ngaih tur a ni lo. Chutianga ngaite chuan a vengtu an awm leh awm loh bihthlain chhuah ruk dan phêt an ngaihtuah a, chutihlaiin mi chinchang hriate chuan kan zavaia himna tur a nih hriain theihtawp chhuahin sorkar an thlawp thung.Tun hi ṭan rual hun a ni a, Mizoram chhunga cheng zawng zawngten lockdown hi ṭha takin i thlawp tlat ang u. Coronavirus leng mek avangin Mizoram sorkar chuan March 22 - 29, 2020 chhung chu Mizoram pumah lockdown a puang a, mipuite chu ṭul bik thilah lo chuan mahni chenna in chhuahsan lo tura ngen leh hriattir an ni. Mizoram sor­karin lockdown a puan chhungah hian March 22 (Pathianni) kha Prime Minister-in 'mipui curfew' a puang bawk a, he curfew hi zing dar 7 aṭanga zan dar 9 thleng a ni. Zan dar 9 a pelh khan mi ṭhenkhat chu lockdown puan a ni tih hre lo ang maiin pawnah an chhuak a, an tei huai huai tih report a awm a, a zialo hle a ni. Sorkar-in curfew a puan a awm a, eng pawlin emaw total bandh a awm a, tuna lockdown nen hi chuan thil inang lo deuh a ni. Tunah hi chuan sorkar pisa pawimawh zualte a la kal reng a, bank a la inhawng a, mipui mamawh zual bik zawrhna a inkhar lo bawk. Hei vang hian mipuite zalen taka chhuah theih tihna a ni lo a, curfew leh total bandh ang lo taka duty an tlem deuh avanga zalen ta emaw inti an awm hi a pawi hle. Coronavirus avanga sorkarin lockdown a puan hi kan zavaia himna tur a ni a, inkhuahkhirhna leh tihluihnaa inkhung anga ngaih tur a ni lo. Chutianga ngaite chuan a vengtu an awm leh awm loh bihthlain chhuah ruk dan phêt an ngaihtuah a, chutihlaiin mi chinchang hriate chuan kan zavaia himna tur a nih hriain theihtawp chhuahin sorkar an thlawp thung. Tun hi ṭan rual hun a ni a, Mizoram chhunga cheng zawng zawngten lockdown hi ṭha takin i thlawp tlat ang u.", "summary": "Coronavirus leng mek avangin Mizoram Sorkar chuan March 22 - 29,2020 chhung chu Mizoram pumah lockdown puangin mipuite chu ṭul bik thilah lo chuan mahni in chhuahsan lo tura ngen leh hriattir an ni.Chutih laiin mipui mamawh zual bik zawrhna,Sorkar pisa pawimawh zualte leh Bank a inkhar lo bawk.March 22(Pathianni) kha Prime Minister-in 'mipui curfew' a puang bawk,he curfew hi zing dar 7 aṭanga zan dar 9 thleng a ni. Zan dar 9 a pelh khan mi ṭhenkhat lockdown a ni tih hriatloh ang maiin pawnah an tei huai huai tih report a awm a,curfew leh total bandh anglo taka duty an tlem deuh avanga zalen ta emaw inti an awm hi a pawi hle.Sorkarin lockdown a puan hi kan zavaia himna tur a ni a, inkhuahkhirhna leh tihluihnaa inkhung anga ngaih tur a ni lo a,Mizoram chhunga cheng zawng zawngten lockdown hi ṭha takin i thlawp tlat ang u." }, { "summarization_id": "915", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "VC By-election neih tur atan hriattirna tichhuak ta Serchhip District chhung Village Council pahnih a by-election neih tur atan nimin khan hriattirna tihchhuah a ni ta a, inthlan chuh tumte tana hming pekluh theih hun pawh hawn nghal a ni. Mizoram District danga Village Council by-election neih ruala Serchhip Chhim Veng VC leh New Serchhip VC Seat ruak pakhat ve ve hnawhkhat tura by-election neih tur thu niminpiah-a State Election Commission in a tihchhuah hnuah nimin khan heng VC by-election neihna tura Returning Officer te chuan inthlan hriattirna hi an tichuak a, hemi rual hian inthlan chuh tumte tana hming pekluh hun pawh hawn nghal niin karleh Thawh-lehni, September 3, 2024 thlengin Nomination Paper thehluh theih a ni ang. Serchhip Chhim Veng VC-ah hian VC Vice President nilai C. Laldinpuia a boral avangin General Seat pakhat a ruak a, by-election neih turah hian F. Lalhmangaihsanga chu Returning Officer a ni dawn a. New Serchhip North VC ah hian VC Member B. Zaruala a boral avangin General Seat pakhat bawk a ruak a, tun tuma by-election neih turah hian David Laldintluanga chu Returning Officer niin Inthlan chuh tumte tan hian Retuning Officer te hnenah hian Nomination Paper hi thehluh tur a ni ang. August 27, 2020-a Village Council In-thlanpui neih a nih atangin VC dinglai te hian kum 4 term an hmang ta chiah a, Serchhip District ah VC atana thlantlin boral an awm avangin tun tum hi by-election neih vawi thumna tur a ni.", "summary": "VC By-election neih tur atan hriattirna tichhuak ta Serchhip District chhung VC pahnih by-election neih tur atan nimin khan Returning Officer te chuan hriattirna an tichhuak a, inthlan chuh tumte tana hming pêkluh hun September 3, 2024 thleng Nomination paper thehluh theih a ni. Serchhip Chhim Veng Vc ah hian VC Vice President nilai C.Laldinpuia a boral avangin General Seat pakhat a ruak a, F.Lalhmangaihsanga chu Returning Officer a ni dawn. New Serchhip North VC ah hian VC Member Zaruala a boral avangin a ruak bawk a, Laldintluanga chu Returning Officer a ni ang. Inthlan neih atangin kum 4 term an hmang chiah a, by election vawi thumna tur a ni." }, { "summarization_id": "916", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24169", "file_name": "H-273-21/02/2025-Aizawl khawpui enkawltu tur", "original_text": "Aizawl Municipal Cor­poration inthlana vote thlak chu tluang taka neih a ni a, khawi hmunah mah harsatna lian tham a thleng lo. Vawiin hian AMC vote hi chhiar a ni dawn a, kum nga chhunga Aizawl khawpui enkawltu tur thlan chhuah an ni dawn.Municipal corporation hi kan hmelhriat ṭan dan a fuh tawk lo deuh niin a lang a, Mizorama sorkarna vawnfung chelhtu lamin municipal corporation-te thu­neihna sang zawk pek hi hreh tak tein an hreh bawk niin a lang tel a, hei vang hian state dang khawpui liana municipal corporation-te chu kan la phak lo hle tih phat rual a ni lo.Hei vang te pawh hi a ni a, AMC kal tawh dan en hian khawpui tana hmasawnna ruhrel lian din tura in ngaihna an nei lo emaw tih mai a awl a, an pawisa hman zawh tawh zat chhutin AMC-in hnuhma a hnutchhiah hi a ropui tawk lo hle. Zêp thu a chêng lo, AMC inthlan dawna AMC sum hman dan an han lipse tak tak khan kan khawpui ber hmasawnna tura sum awmte hi an duhsak zawngte leh a remchang dangah tlem te tein coucillor-te'n an sem rual a ang deuh a, a pawi hle a ni.Tunah chuan AMC thar a ding dawn ta a, he inthlan­ah hian eng party pawh thlan chhuah niin sorkarna siam se, tun hmaa AMC ang mai mai neih hi Aizawl mipuiin an duh tawh lo ang. AMC-a pawisa awm zat leh a hman danah mipui thikthu a chhe tawh dawn a, khawpui enkawlna tura sum awmte hi khawpui enkawlna atan dik taka hman ni se, AMC coun­cillor-te pawh hi thil dang atan ni lo khawpui enkawltu atana thlan an ni e. Aizawl Municipal Cor­poration inthlana vote thlak chu tluang taka neih a ni a, khawi hmunah mah harsatna lian tham a thleng lo. Vawiin hian AMC vote hi chhiar a ni dawn a, kum nga chhunga Aizawl khawpui enkawltu tur thlan chhuah an ni dawn.Municipal corporation hi kan hmelhriat ṭan dan a fuh tawk lo deuh niin a lang a, Mizorama sorkarna vawnfung chelhtu lamin municipal corporation-te thu­neihna sang zawk pek hi hreh tak tein an hreh bawk niin a lang tel a, hei vang hian state dang khawpui liana municipal corporation-te chu kan la phak lo hle tih phat rual a ni lo.Hei vang te pawh hi a ni a, AMC kal tawh dan en hian khawpui tana hmasawnna ruhrel lian din tura in ngaihna an nei lo emaw tih mai a awl a, an pawisa hman zawh tawh zat chhutin AMC-in hnuhma a hnutchhiah hi a ropui tawk lo hle. Zêp thu a chêng lo, AMC inthlan dawna AMC sum hman dan an han lipse tak tak khan kan khawpui ber hmasawnna tura sum awmte hi an duhsak zawngte leh a remchang dangah tlem te tein coucillor-te'n an sem rual a ang deuh a, a pawi hle a ni.Tunah chuan AMC thar a ding dawn ta a, he inthlan­ah hian eng party pawh thlan chhuah niin sorkarna siam se, tun hmaa AMC ang mai mai neih hi Aizawl mipuiin an duh tawh lo ang. AMC-a pawisa awm zat leh a hman danah mipui thikthu a chhe tawh dawn a, khawpui enkawlna tura sum awmte hi khawpui enkawlna atan dik taka hman ni se, AMC coun­cillor-te pawh hi thil dang atan ni lo khawpui enkawltu atana thlan an ni e. Aizawl Municipal Cor­poration inthlana vote thlak chu tluang taka neih a ni a, khawi hmunah mah harsatna lian tham a thleng lo. Vawiin hian AMC vote hi chhiar a ni dawn a, kum nga chhunga Aizawl khawpui enkawltu tur thlan chhuah an ni dawn. Municipal corporation hi kan hmelhriat ṭan dan a fuh tawk lo deuh niin a lang a, Mizorama sorkarna vawnfung chelhtu lamin municipal corporation-te thu­neihna sang zawk pek hi hreh tak tein an hreh bawk niin a lang tel a, hei vang hian state dang khawpui liana municipal corporation-te chu kan la phak lo hle tih phat rual a ni lo. Hei vang te pawh hi a ni a, AMC kal tawh dan en hian khawpui tana hmasawnna ruhrel lian din tura in ngaihna an nei lo emaw tih mai a awl a, an pawisa hman zawh tawh zat chhutin AMC-in hnuhma a hnutchhiah hi a ropui tawk lo hle. Zêp thu a chêng lo, AMC inthlan dawna AMC sum hman dan an han lipse tak tak khan kan khawpui ber hmasawnna tura sum awmte hi an duhsak zawngte leh a remchang dangah tlem te tein coucillor-te'n an sem rual a ang deuh a, a pawi hle a ni. Tunah chuan AMC thar a ding dawn ta a, he inthlan­ah hian eng party pawh thlan chhuah niin sorkarna siam se, tun hmaa AMC ang mai mai neih hi Aizawl mipuiin an duh tawh lo ang. AMC-a pawisa awm zat leh a hman danah mipui thikthu a chhe tawh dawn a, khawpui enkawlna tura sum awmte hi khawpui enkawlna atan dik taka hman ni se, AMC coun­cillor-te pawh hi thil dang atan ni lo khawpui enkawltu atana thlan an ni e.", "summary": "18th February,2020 Aizawl Municipal Corporation inthlan tluang taka neih zawh niin,thlan tlinte hian kum nga chhungin Aizawl khawpui enkawl hna an thawk ang.AMC kan hmelhriat ṭan dan fuh tawk lo ni a lang chu Mizoram sawrkarna vawn fung chelhtu lamin Municipal Corporation-te thuneihna sang zawk pek an hreh niin a lang a,hei vangte pawh hi a ni ang,AMC-in hnuhma an hnutchhiah a ropui tawk lo hle. AMC inthlan dawna AMC sum hman dan lipse a nih khan khawpui hmasawnna tura sum dahte chu councillor-ten an duhsak zawng leh a remchang dangah an sem rual a ang deuh a.Hei vang hian AMC inthlan tharah hian mipui thikthu a chhe tawh dawn,AMC councillor-te pawhin khawpui enkawl tura thlan an ni tih inhriain dik takin rorel rawh se." }, { "summarization_id": "917", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/49597", "file_name": "H-282-22/02/2025-Kan rama kan chhal chin ", "original_text": "Vairengte ram chhunga Mizoram sorkar hmalakna hrang hrangte chu tun hnai khan Mizoram Journalists Association-in an tlawh a, sorkarin kawngpui thar tam tak a laih bakah police-te awmna pawh puan in kaih ngawt loa changtlubng deuh zawka siam a tum.Ramri a buai a, thisen hial a luang ta a, hemi hnu hian Mizoram sorkar chuan ramria kan luah chin ramte chu kan neih hlen ngei theihna tur leh kan humhalh theihna turin ruahmanna thar eng emaw zat a siam. Sorkar hian tun hmaa hmasawnnain a thlen phak meuh lohna ramte pawh chei bawlin inkal pawhna kawngpui ṭha zawk a sial a, hei hi ramria duty Mizoram police-te bakah helai hmuna loneitute'n an chhawr ṭangkai hle a ni.Ram hi kan luah loh kan dah âwl reng chuan humhalh a harsa ṭhin a, ramri inhung fel sa thlap a awm bawk si loh avangin, kan luah loh ramah hi chuan a luah duhtute hian kan hriat loh hlanin min nek a, kan harh chhuah meuh chuan a tlai tawh châwk a ni. Hetiang kara Vairengte rama hmasawnna hrang hrang hmuh tur a awm leh sorkarin ramria chengte a ngaihsak hi a lawmawm hle a ni.Hetih lai hian Council of Minister ṭhukhawm chuan kan ramri chu 1875 ramri kha a nih thu an sawi a, chuvangin Vairengte daia hmalakna mai hi chuan kan ram hi min la luahtir mai dawnin a lang lo. Huaisen taka kan 'sawi' ṭhin kan ram hi a taka 'luah; tura hmalakna tak tak hi a la awm meuh lo a, Vairengte daia police duty-na hmun leh loneitute'n an luah sa ram hunhalhah hian kan duhtawk mai a nih chuan 1875 ramri pawmtu intite hian kan ram kan chân nasa hle tih erawh kan hriat tel a ṭha awm e. Vairengte ram chhunga Mizoram sorkar hmalakna hrang hrangte chu tun hnai khan Mizoram Journalists Association-in an tlawh a, sorkarin kawngpui thar tam tak a laih bakah police-te awmna pawh puan in kaih ngawt loa changtlubng deuh zawka siam a tum.Ramri a buai a, thisen hial a luang ta a, hemi hnu hian Mizoram sorkar chuan ramria kan luah chin ramte chu kan neih hlen ngei theihna tur leh kan humhalh theihna turin ruahmanna thar eng emaw zat a siam. Sorkar hian tun hmaa hmasawnnain a thlen phak meuh lohna ramte pawh chei bawlin inkal pawhna kawngpui ṭha zawk a sial a, hei hi ramria duty Mizoram police-te bakah helai hmuna loneitute'n an chhawr ṭangkai hle a ni.Ram hi kan luah loh kan dah âwl reng chuan humhalh a harsa ṭhin a, ramri inhung fel sa thlap a awm bawk si loh avangin, kan luah loh ramah hi chuan a luah duhtute hian kan hriat loh hlanin min nek a, kan harh chhuah meuh chuan a tlai tawh châwk a ni. Hetiang kara Vairengte rama hmasawnna hrang hrang hmuh tur a awm leh sorkarin ramria chengte a ngaihsak hi a lawmawm hle a ni.Hetih lai hian Council of Minister ṭhukhawm chuan kan ramri chu 1875 ramri kha a nih thu an sawi a, chuvangin Vairengte daia hmalakna mai hi chuan kan ram hi min la luahtir mai dawnin a lang lo. Huaisen taka kan 'sawi' ṭhin kan ram hi a taka 'luah; tura hmalakna tak tak hi a la awm meuh lo a, Vairengte daia police duty-na hmun leh loneitute'n an luah sa ram hunhalhah hian kan duhtawk mai a nih chuan 1875 ramri pawmtu intite hian kan ram kan chân nasa hle tih erawh kan hriat tel a ṭha awm e.", "summary": "30th November,2021 Ramri a buai a,thisen hial luangin,Mizoram sawrkar chuan ramria kan luah chin ramte chu kan neih hlen ngei theihna tur leh kan humhalh theihna turin ruahmanna thar eng emaw zat a siam.Hmasawnnain a thlen phak meuh lohna ramte chu cheibawlin,inkal pawhna kawngpui ṭha zawk a sial a,ramria duty Mizoram police-te bakah loneituten an chhawr ṭangkai hle.Mizoram sawrkar hmalakna hrang hrang hi Mizoram Journalists Association chuan an tlawh a ni. Council of Minister ṭhukhawm chuan kan ramri hi 1875 ramri a nih thu sawiin,Vairengte daia hmalakna ringawt hian ram min luah nghet tir dawn lo a,ramri nghet nei tur hian hmalakna tak tak a awm meuh loh avangin hriat loh karin kan ram kan chân nasa hle a ni." }, { "summarization_id": "918", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Mualkhang Bottling Plant atan sanction order hlan Mualkhang Bottling Plant din thar lehna tur atana sanction order chu nimin July 22, 2024 khan Indian Oil Corporation Ltd. (IOCL) Dy. General Manager Z. Lumding chuan Supply Minister B Lalchhanzova hnenah a hlan. Thudawn danin, kum 2006-a bul tan tawh Mualkhang Bottling Plant hi Oil Industry Safety Directorate Guideline tehna atanga a tlin tawk lohna te hmuh a nih avangin January, 2020 atang khan tihtawp a ni a. Mizoram Sawrkar leh IOCL-te tangkawp in a hma aia lian zawka thar thawh tura hma an lakna kal zelah Mualkhang Bottling Plant hlui hi thiah a, OISD 144 design mila a thar sak thatna tur cheng vbc. 225.71 chu IOCL chuan July 4, 2024 khan a rawn sanction fel a, sanctioned order hi Supply Minister kutah an rawn hlan ta a ni. Mualkhang Bottling Plant hi zawhfel a nih hunah chuan 30 Thousand metric ton per annum (30 TMTPA), ni khata Gas Cylinder bur 7000 vel pe chhuak thei tura duan a ni a. A hmunah hian 900 MT (cylinder 63300) vel chhekkhawl theihna a awm nghal dawn a. Khuarel chhiatna leh chhan hrang hrang vanga inkalpawhna buai thulhah pawh ni kua atanga ni sawm chhung mamawh dahkhawl theihna hmun tur a ni. IOCL hotute chuan Chief Minister Lalduhoma leh Supply Minister B. Lalchhanzova ten theihtawpa hma an lakpuina rah a nih thu sawiin, “Chief Minister-in IOCL Chairman hnenah Mualkhang Bottling Plant sak that a nih theih nana biak ngaite a biak bakah Supply Minister B. Lalchhanzova, Revenue Minister ni bawkin ram mamawh atan Land Lease renew leh ram mamawh belh atan Land Lease extension rang taka a tih avang te, hna tan vat a nih theih nana Compensatory Afforestation tur ram rang taka a hmuhsak avangin hnathawhna tur sum pawh hi rang taka sanction a ni,” a ti.", "summary": "Mualkhang Bottling Plant atan sanction order hlan Mualkhang Bottling Plant din thar lehna tur atana sanction order chu nimin July 22, 2024 khan Indian Oil Corporation Ltd. (IOCL) Dy. General Manager Z. Lumding chuan Supply Minister B Lalchhanzova hnenah a hlan. Kum 2006-a bul tan tawh Mualkhang Bottling Plant hi Oil Industry Safety Directorate Guideline tehna atanga a tlin tawk lohna te hmuh a nih avangin January, 2020 atang khan tihtawp a ni a. A aia lian zawk turin hma lak tum a ni. Mualkhang Bottling Plant hi zawhfel a nih hunah chuan 30 Thousand metric ton per annum (30 TMTPA), ni khata Gas Cylinder bur 7000 vel pe chhuak thei tura duan a ni. Khuarel chhiatna leh chhan hrang hrang vanga inkalpawhnaah pawh ni kua atanga ni sawm chhung mamawh dahkhawl theihna hmun tur a ni. IOCL hotute chuan CM Lalduhawma leh Lalchhanzova te hmalakna vang niin an sawi." }, { "summarization_id": "919", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11645", "file_name": "H-249-17/02/2025-CM office leh FIR", "original_text": "Congress party chuan, tun hnaiah thil ho tê têah Mizoram hruaitu lu ber Chief Minister Office (CMO) aṭanga mi hniam zawk leh thil ti thei ve lote vau leh rîkrâp ang zawnga lalna leh thuneihna kalpui a ni leh FIR thehluh a awm ta fo mai chu ṭha lo an tih thu an puang.Congress chuan, Mizoram chief mi­nister chu duh duh sawiah puhin, \"A risk kual a, an sorkar hmasaka lâr tak Peace Bonus pawh a phuahchawp mai mai a nih thu House zahawm takah a sawi chhuak. Hetiang taka mipui zah lotu lakah hian thubuai siam tur ni se vawi eng emaw zat tâlbuai tawh tur a ni,\" an ti a; MNF sorkar hotute'n thil ho mai maia ngaih theihah mipui an khin lêtna leh rîkrâp ṭhin ang chi chu communist ramah leh dictator lalna ramah lo chuan a awm khát hle tih sawiin, \"Anmahni vote tlingtu Mizoram mipui an zah miah lo a, mipui zalenna thlenga rahbeh an pawiti miah lo tihna a ni,\" an ti.He thil hi political party pahnihte inbeihna angin a duh tan chuan a ngaih theih a. Chutih rualin a thu ken hi kan zir chian chuan mipui nawlpuiin an duhzawng leh ngaihtuahna an sawi chhuahte khap beh tumna leh titim thei tur niin a lang. Tun hma angin tapchhak titi leh khawlai titi ang kha tunah chuan social media a lo awm ta a, kan duhzawng leh ngaihdante chu awlsam takin ziakin kan thehdarh zung zung thei ta a, hetianga miin an ngaihdan leh zeldin thu deuh an chhuahte kan ngaimawh zel dawn a nih chuan, mipui lam hi an er lêt palh ang tih hlauhawm tak a ni.Hetihlai hian mipui lam pawhin social media kan hman thiam a ṭul a, tun hma anga kan ṭhiante bula kan thil sawi mai mai ang kha kan sawina tur kan thlan fimkhur loh chuan zau takin a lo darh palh thei a, politics lam rawngkai a nih phei chuan thui taka inhnialna chawk chhuak thei a ni a, kan fimkhur thiam a ṭha hle.Thil awm dan thlir hian kan CMO aṭang bera thil lian tham pawh ni lem loa FIR thehluh hi an ching chhunzawm zel a nih chuan mipuiin an chhinchhiah ve kar dawn a, sawisel thiang lo leh sawisel phak loha awm tumah an awm lo a, FIR hmanga mipui vau beh tumna rawngkai a nih phei chuan democracy ramah hian thil chin fo chi loh tak a ni ang. Congress party chuan, tun hnaiah thil ho tê têah Mizoram hruaitu lu ber Chief Minister Office (CMO) aṭanga mi hniam zawk leh thil ti thei ve lote vau leh rîkrâp ang zawnga lalna leh thuneihna kalpui a ni leh FIR thehluh a awm ta fo mai chu ṭha lo an tih thu an puang.Congress chuan, Mizoram chief mi­nister chu duh duh sawiah puhin, \"A risk kual a, an sorkar hmasaka lâr tak Peace Bonus pawh a phuahchawp mai mai a nih thu House zahawm takah a sawi chhuak. Hetiang taka mipui zah lotu lakah hian thubuai siam tur ni se vawi eng emaw zat tâlbuai tawh tur a ni,\" an ti a; MNF sorkar hotute'n thil ho mai maia ngaih theihah mipui an khin lêtna leh rîkrâp ṭhin ang chi chu communist ramah leh dictator lalna ramah lo chuan a awm khát hle tih sawiin, \"Anmahni vote tlingtu Mizoram mipui an zah miah lo a, mipui zalenna thlenga rahbeh an pawiti miah lo tihna a ni,\" an ti.He thil hi political party pahnihte inbeihna angin a duh tan chuan a ngaih theih a. Chutih rualin a thu ken hi kan zir chian chuan mipui nawlpuiin an duhzawng leh ngaihtuahna an sawi chhuahte khap beh tumna leh titim thei tur niin a lang. Tun hma angin tapchhak titi leh khawlai titi ang kha tunah chuan social media a lo awm ta a, kan duhzawng leh ngaihdante chu awlsam takin ziakin kan thehdarh zung zung thei ta a, hetianga miin an ngaihdan leh zeldin thu deuh an chhuahte kan ngaimawh zel dawn a nih chuan, mipui lam hi an er lêt palh ang tih hlauhawm tak a ni.Hetihlai hian mipui lam pawhin social media kan hman thiam a ṭul a, tun hma anga kan ṭhiante bula kan thil sawi mai mai ang kha kan sawina tur kan thlan fimkhur loh chuan zau takin a lo darh palh thei a, politics lam rawngkai a nih phei chuan thui taka inhnialna chawk chhuak thei a ni a, kan fimkhur thiam a ṭha hle.Thil awm dan thlir hian kan CMO aṭang bera thil lian tham pawh ni lem loa FIR thehluh hi an ching chhunzawm zel a nih chuan mipuiin an chhinchhiah ve kar dawn a, sawisel thiang lo leh sawisel phak loha awm tumah an awm lo a, FIR hmanga mipui vau beh tumna rawngkai a nih phei chuan democracy ramah hian thil chin fo chi loh tak a ni ang. Congress party chuan, tun hnaiah thil ho tê têah Mizoram hruaitu lu ber Chief Minister Office (CMO) aṭanga mi hniam zawk leh thil ti thei ve lote vau leh rîkrâp ang zawnga lalna leh thuneihna kalpui a ni leh FIR thehluh a awm ta fo mai chu ṭha lo an tih thu an puang. Congress chuan, Mizoram chief mi­nister chu duh duh sawiah puhin, \"A risk kual a, an sorkar hmasaka lâr tak Peace Bonus pawh a phuahchawp mai mai a nih thu House zahawm takah a sawi chhuak. Hetiang taka mipui zah lotu lakah hian thubuai siam tur ni se vawi eng emaw zat tâlbuai tawh tur a ni,\" an ti a; MNF sorkar hotute'n thil ho mai maia ngaih theihah mipui an khin lêtna leh rîkrâp ṭhin ang chi chu communist ramah leh dictator lalna ramah lo chuan a awm khát hle tih sawiin, \"Anmahni vote tlingtu Mizoram mipui an zah miah lo a, mipui zalenna thlenga rahbeh an pawiti miah lo tihna a ni,\" an ti. He thil hi political party pahnihte inbeihna angin a duh tan chuan a ngaih theih a. Chutih rualin a thu ken hi kan zir chian chuan mipui nawlpuiin an duhzawng leh ngaihtuahna an sawi chhuahte khap beh tumna leh titim thei tur niin a lang. Tun hma angin tapchhak titi leh khawlai titi ang kha tunah chuan social media a lo awm ta a, kan duhzawng leh ngaihdante chu awlsam takin ziakin kan thehdarh zung zung thei ta a, hetianga miin an ngaihdan leh zeldin thu deuh an chhuahte kan ngaimawh zel dawn a nih chuan, mipui lam hi an er lêt palh ang tih hlauhawm tak a ni. Hetihlai hian mipui lam pawhin social media kan hman thiam a ṭul a, tun hma anga kan ṭhiante bula kan thil sawi mai mai ang kha kan sawina tur kan thlan fimkhur loh chuan zau takin a lo darh palh thei a, politics lam rawngkai a nih phei chuan thui taka inhnialna chawk chhuak thei a ni a, kan fimkhur thiam a ṭha hle. Thil awm dan thlir hian kan CMO aṭang bera thil lian tham pawh ni lem loa FIR thehluh hi an ching chhunzawm zel a nih chuan mipuiin an chhinchhiah ve kar dawn a, sawisel thiang lo leh sawisel phak loha awm tumah an awm lo a, FIR hmanga mipui vau beh tumna rawngkai a nih phei chuan democracy ramah hian thil chin fo chi loh tak a ni ang.", "summary": "10th October,2020 Thil ho te teah Mizoram hruaitu lu ber Chief Minister Office aṭanga mi hniam zawk leh thil ti thei ve lote vau leh rikrâp ang zawnga lalna leh thuneihna kalpui a ni leh FIR thehluh a awm ta fo mai chu Congress party chuan ṭha lo an tih thu puangin,Mizoram Chief Minister chu duh duh sawiah puhin,\"A risk kual a,an sawrkar hmasaka lâr tak Peace Bonus pawh a phuahchawp mai mai a nih thu House zahawm takah a sawi chhuak. MNF sawrkar hotuten FIR an chelek fo mai chu communist ramah leh dictator lalna ramah lo chuan a awm khât hle tih sawiin,\"Anmahni vote tlingtu Mizoram mipui an zah miah lo a,mipui zalenna thlenga rahbeh an pawiti miah lo tihna a ni\", an ti bawk. CMO aṭanga thil lian tham pawh ni loa FIR thehluh a hluar viau a,FIR hmanga mipui vau beh tumna rawngkai a nih ngat phei chuan democracy ramah hian thil chin fo chi loh a ni ngei ang." }, { "summarization_id": "920", "url": "https://theaizawlpost.org/russia-in-infiammite-hlawhtlintir-atchilh/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_31.1.25", "original_text": "Russia-in rawng taka Ukraine a run chuan kum hnih hmel a hmuh mek laiin a infiammite chuan international sports field-ah inlan leh tumin hma an la. International Olympic Committee (IOC) chuan Russia leh Belarus atanga infiamite chu international competitions-ah ram aiawh ang ni lovin mimal neutral ram angin an tel thei a. IOC thutlukna hi Ukraine tan chuan pawi thei tak niin Russian infiammite an tel phal lo bur tura ngentu a ni a. Ram dang ang bawkin Russia hian international sport te chu an rama infiammite theihna sanzia pholan nana hman duh thin a ni a. Russia danglamna chu sorkar leh sipaite chuan award-winning athlete an neih theih nan an kal thui ngam hle a, doping programme nasa tak pawh an kalpui duh mai a, hei vang hian Russian infiammite chu an tel ve phalsak loh an tam phah hle bawk. Wimbledon pawhin Russian leh Belarus tennis players te chu an ram hruaitu leh sorkar te chet lak dan an thlawp lo a nih chuan an tel ve a remti ta bawk a. Chutih lai chuan Ukraine infiammi Elina Svitolina chuan ‘pawisawi lo Ukrainians te an thih chhung chuan’ Russian infiammite tel ve phal lo turin a ngen thung. Russia-a Defence Ministry chuan hun rei tak ata tawh programme turu tak kalpuiin chumi hmang chuan infiammite chuan khawvel huap pawhin hlawhtlinna turu tak tak an lo neih theih phah tawh a ni. -- Advertisement -- Sipai nena inzawmna Russia sorkarin infiammite tana hmalakna a kalpui langsar ber chu Central Sports Club of the Army (CSKA) a ni. Coach za tel ruaiin Russia ram an tuam a, infiammi 10,000 chuang training an pe. He club hi kum 100 dawna upa ni tawhin Tokyo Olympic 2021 ah pawh khan Russia-in medal a hawn tam ber te chu he club member te hlawhchhuah hi a ni. Tokyo-ah khan Russian athlete te chu TEAM ORC (Russian Olympic Committee) hmingin an tel a, a chhan ber pawh state-sponsored doping vangin national team te chu an tel ve khapsak an nih vang a ni. Defence minister Sergei Shoigu chuan military athletes te chu competition neih zawh hnuah hmua award pein Olympic leh hun atana inpuahchah turin a ti nghal a. “Hun khawhral thei in ni lo, inbuatsaih lehnghal rawh u” a ti a, “Game leh atana in inpuahchah that theih nan kan tihtur kan ti ang,” a ti bawk. Russia military nena inzawmna nei sporting programme langsar tak bawk chu DOSAAF (Volunteer Society for Assisting the Army, Aviation and Fleet) tih niin kum 1920 chhova din daih tawh kha a ni bawk. Russia defence ministry chuan DOSAAF hi a enkawl niin general in a thutchilh ngat a ni. President Putin chuan ‘real school of bravery’ tihialin a sawi a, he hmun hi military commander, cosmonaut leh pilot-te chherna a ni bawk. DOSAAF han Olympic medalist tam tak chher chhuak tawhin chung zingah chuan Tokyo Olympic-a Russian infiammi gold la hmasa ber Vitalina Batsarashkina pawh a tel a. A gold medal lak hnuah DOASSF chu ‘ram hmangaihna lantirna sang ber’ tiin a sawi nghe nghe. Doping Russia sorkarin infiamna lama chakna chan a duhzia chu a infiammite damdawi chak hmanga a tihchakna programme a kalpui danah a lang a. Sochi 2014 Winter Olympic hma khan hmuhchhuah a ni hlauh a. Khami kum November thla khan World Anti-Doping Agency (Wada) tena chhui chianna an neihah Russia chuan inbumna nasa takin a kalpui’ an ti hial a. Infiammite sample lain laboratory-ah Russian sorkar chu a inrawlh thuk hle a ti. Kum 2016 khan McLaren report tih mai Wada-in a chhuitir chuan Russian infiammi 1,000 chuang zinga Olympic medalists te pawh telin state sponsored doping programme kum 2011 atanga 2015 ah an tel vek a ti hial a. Hei vang hian Russia chu international competition hrang hrangah a tel ve khap a ni ta a ni. Moscow erawhin a infiammite damdawi hmanga a tichak tia puhna chu hnawlin a pha thung. Eng vangin nge Russia sorkar chuan sporting arena-a chakna chan a atchilh em em? Russia chanchinbu lar tak Vedomosti chuan Russia sorkar chuan infiammite chu thil a duhawm loh laia Russian-te tihlima inlungruala siam tura a duh vang tiin a sawi a. “Chakna chan kan mamawh a, chakna hi state policy zinga tel a ni” tiin tarlan a ni. Chumi tur chuan doping kalpuite chu a hreh hauh lo va, mahse, hriatchhuah a nih tak hnuah hrem a tawk ta a ni. Russia ice hockey player lar tak leh Olympic champion tum hnih ni tawh Vyacheslav Fetisov, tuna United Russia party a MP ni mek chuan, “International sport history ah chuan ram hmuhsitawm tak kan ni,” tihialin a sawi.", "summary": "Russia-in rawng taka Ukraine a run chuan kum hnih hmel a hmuh mek laiin a infiammite chuan international sports field-ah inlan leh tumin hma an la. IOC chuan Russia leh Belerus atanga infiammite chu International competitions-ah ram aiawh ang ni lovin mimalin an tel thei. IOC thutlukna hi Ukraine tan chuan a pawi thei viau, Russian infiammite an tel phal lo bur tura ngentu a ni. Russia hian sports chu a rama infiammite theihna pholan nana hman a duh thin. Russia danglamna chu sorkar leh sipaite chu award winning athlete an neih theih nan an kal thui thei hle. Russia-a Defence Ministry chuan hun rei tak ata tawh programme turu tak kalpuiin chumi hmang chuan infiammite chuan khawvel huap pawhin hlawhtlinna turu tak tak an lo neih theih phah tawh a ni. Sipai nena inzawmna Russia sorkarin infiammite tana hmalakna a kalpui chu CSKA a ni. Coach za chuangin Russia ram an tuam a, infiammi 10,000 chuang training an pe. Defence minister Sergei Shoigu chuan military athletes te chu competition neih zawh hnuah hmuin award a pe a, Olympic leh hun atana inpuahchah turin a ti nghal. Russia military nena inzawmna nei sporting programme langsang tak bawk chu DOSAAF tih niin kum 1920 chhoa din tawh a ni. Russia defence ministry chuan DOSAAF hi enkawlin general in a thutchilh ngat a ni. Putin pawhin 'real school of bravery' tihialin a sawi. Russia sorkarin infiamna lama chakna chan a duhzia a lanna chu infiammite damdawi chak hmanga tihchakna programme a kalpui danah a lang. Sochi 2014 Winter Olympic hma khan hmuhchhuah a ni. Hei vang hian Russia chu international competition ah tel ve khap a ni ta a ni. Russia sorkar chuan infiammite chu thil a duhawm loh laia Russian te tihlima inlungruala siam tura a duh vang tiin sport an ngaihpawimawh chhan hi an sawi." }, { "summarization_id": "921", "url": "https://theaizawlpost.org/sudan-buainain-khawvel-nghawng-thei-ti/", "file_name": "SMizo_18_19-02", "original_text": "Sudan Prime Miinister hlui Abdalla Hamdokh chuan an ram buaina chu a zual zel a nih chuan Syria leh Libya ram buaina aia turu zawkah a chhuak thei ang tiin a sawi. Sudan army pangngai leh paramilitary Rapid Support Forces (RSF) te inbeihna chu a kal zel a nih chuan ‘khawvel tan mangchhia’ a ni ang, tiin a sawi bawk. Pathianni khan indo thlawhna leh anti-aircraft te chu Khartoum-ah a ri hriat nia sawi a ni a. Army te chuan heavy artillery hmangin kiltin atangin an bei tiin an sawi bawk. Sudan indona hi 15 April- a intan kha niin mi sang tam takin hlauhlawpin an ram an chhuahsan phah tawh a. Kar kalta Ningani khan inkahhaina siam a ni a, a hnuah US, UK lehUN te hmalaknain darkar 72 dang atan pawhsei leh a ni. Hetih lai hian Port Sudan-ah chuan an ram chhuahsan duh an zi mup mup thung a, a tam ber te chuan Saudi Arabia leh Yemen pan an tum a ni. Khawvel ram hrang hrang ten an khua leh tuite lachhuak mekin UK chuan operation hnuhnung ber an neih zawh tawh thu an sawi a, Sudan atangin mi 1,900 vel an thiarchhuah thu an sawi a US sorkar thung chuan Jeddah, Saudi Arabia kaltlangin an khua leh tui tam zawk lakchhuah tuma hma an la lak mek thu sawiin Americans za tel te chuan Sudan hi an lo chhuahsan sa tawh thung. Kenyan capital Nairobi a thusawina a neihah Hamdok chuan khawvel ram te chu tanrualin Sudanese army chief leh RSF leader te chuan peace talks an neih ngei theih nana hmalak a ngai a ti a. “Sudan hi ram lian a ni a, hnam hrang hrang awmna a ni a, a buai zel chuan khawvel tan mangchhia a tling ang” tiin a sawi a. “He indona hi army leh hel pawl tereuhte inbeihna a ni lo. Army pahnih training nei tha leh sipai tha tak ve ve te inbeihna a ni tlat,” tiin a sawi. Hamdok hi Sudan prime minister tum hnih ni tawh niin tuna buaina thleng mek chu a zual zel a nih chuan Syria leh Libya tualchhung buaina ai daiha nasa leh nghawng nei na zawk tur a ti bawk. Sudan buaina hi army commander Gen Abdel Fattah al-Burhan leh RSF chief Gen Mohamed Hamdan Dagalo, Hemedti tia hriatlar zawk tena civilian rule-a Sudan dah dan tura ngaihdan inang lo an neihin a hrin a ni a. A bik takin RSF sipai 100,000 te Sudan army-a rin luh tumna vang a ni deuh ber. Khartoum khawpui chu inbeihna thlen nasatna niin Sudan army te chuan mipuite chu pawn chhuak lo leh tukverh bul hnaia awm lo turin an ngen a, Khartoum khawpui chhungah RSF tena hmun an lak chhuhsak tumin tank leh artillery te an chhawp lut bawk a. Khartoum bakah hian western Sudan a Darfur a El Feneina ah chuan tharum thawhna a hluar hle nia sawi niin militia group te chuan rukruk kalpuiin leh market te chu an hal zel tia sawi a ni. Hetih lai hian Hemedti chuan inbeihna a tawp hma chuan inremna dawhkan an kil dawn lo tia sawiin a sipaite chu inkahhaina pawhsei a nih hnuah Sudan army te chuan an bomb zui nasa tiin a sawi a. “Sudan tihchhiat hi kan duh lo” tiin Hemedti chuan sawiin army chief Gen Abdel Fattah al-Burhan chu tharum thawhna chhuak mekah a dem thu a sawi a ni.", "summary": "Sudan Prime Minister hlui chuan an ram buaina chu a zuak zel anih chuan Syria leh Libya ram buaina aia turu zawhah a chhuak thei ang tiin a sawi. Sudan buaina hi Army Commander Burhan leh RSF Chief General Hemedti tena civilian rule-a Sudan dah dan tura ngaihdan inang lo an neihin a hrin a ni a, RSF sipai 100,000 te Sudan army-a rin luh tumna vang ani deuh ber. Khartoum khawpui chu inbeihna nasatna niin Sudan army te chuan mipuite chu pawn chhuak lo tur leh tukverh bulhnai a awm lo turin an ngen. Khartuom bakah hian Western Sudan ah chuan tharum thawhna a hluar hle niin an sawi a, he indona avang hian mi sang tamtak in an ram an chhuahsan phah tawh a, a tam ber hian Arabia leh Yemen pan an tum a ni. Khawvel ram hran hrang te pawhin an khua leh tuite lakchhuah hna an thawk mek a ni. Hetih la hian Hemedti chuan inbeihna a tawp hma chuan inremna dawhkan kil a tum loh thu a sawi a, tharum thawhna chhuak mekah hian Burhan chu a dem thu a sawi." }, { "summarization_id": "922", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/42521", "file_name": "SMizo_80_12-02", "original_text": "Lunglei District Congress Committee (LDCC) chuan thu­chhuah siamin, Lunglei East bial hmun ṭhenkhatah MNF party-te'n tlawmngai pawlte rawn loin Chief Minister's Relief Fund for Covid-19 aṭanga chhawmdawlna sum an hmuh an sem a, an party mi leh sa induhsakna atan an hmang tih an tarlang.Chief Minister's Relief Fund for Covid-19 hi mipui thawh­khawm a ni a, mipui sum a ni. Hri­pui dona atana thawh niin a sem hna thawk turin sorkarah an chhung lut a ni ber. Hei hi sorkar pawisa a ni lo a, political party pawisa a ni hek lo a, mamawhna atana hman tura mi thilphalte thawhkhawm niin a thawhtute hi mi hausa leh thil­titheite chauh ni loin nau­pang­in an khawlbawm aṭanga an thawte pawh a tel.Politics a nih tawh chuan thil hi awih chin tur leh awih loh chin tur pawh hriatthiam a harsa ṭhin. Lunglei lama CMRF sem chungchanga Congress lamin MNF an puhna hi a dik a nih ngai chuan thil zahthlak tak a ni ang. Sorkar aṭanga hamṭhatna lo kalte mahni party tana lo hman hi thil dik lo a nih tawh piah lama mipui thawhkhawm sum party induhsakna atan an lo hmang duh a nih chuan a thawhtu mipui pawisawina hial a tling.Chutihlaiin mahni party ham­ṭhatna tur zawng chung leh midang beihna rem­chang zawnga thu belhchian dawl loa an inpuh a nih erawh chuan a puhtu lam pawh an demawm lêt ve dawn a ni.Engpawhnise he thil hi thu dik ni lo hram se, Mizoram mipuite pawisa thawh­khawm hi chu a mamawhte hnen­ah dan dik takin thleng se a ṭha ber a, chutiang taka kalpui a nih theihna turin sorkarin dik leh langtlangin thil kalpui rawh se. Lunglei District Congress Committee (LDCC) chuan thu­chhuah siamin, Lunglei East bial hmun ṭhenkhatah MNF party-te'n tlawmngai pawlte rawn loin Chief Minister's Relief Fund for Covid-19 aṭanga chhawmdawlna sum an hmuh an sem a, an party mi leh sa induhsakna atan an hmang tih an tarlang.Chief Minister's Relief Fund for Covid-19 hi mipui thawh­khawm a ni a, mipui sum a ni. Hri­pui dona atana thawh niin a sem hna thawk turin sorkarah an chhung lut a ni ber. Hei hi sorkar pawisa a ni lo a, political party pawisa a ni hek lo a, mamawhna atana hman tura mi thilphalte thawhkhawm niin a thawhtute hi mi hausa leh thil­titheite chauh ni loin nau­pang­in an khawlbawm aṭanga an thawte pawh a tel.Politics a nih tawh chuan thil hi awih chin tur leh awih loh chin tur pawh hriatthiam a harsa ṭhin. Lunglei lama CMRF sem chungchanga Congress lamin MNF an puhna hi a dik a nih ngai chuan thil zahthlak tak a ni ang. Sorkar aṭanga hamṭhatna lo kalte mahni party tana lo hman hi thil dik lo a nih tawh piah lama mipui thawhkhawm sum party induhsakna atan an lo hmang duh a nih chuan a thawhtu mipui pawisawina hial a tling.Chutihlaiin mahni party ham­ṭhatna tur zawng chung leh midang beihna rem­chang zawnga thu belhchian dawl loa an inpuh a nih erawh chuan a puhtu lam pawh an demawm lêt ve dawn a ni.Engpawhnise he thil hi thu dik ni lo hram se, Mizoram mipuite pawisa thawh­khawm hi chu a mamawhte hnen­ah dan dik takin thleng se a ṭha ber a, chutiang taka kalpui a nih theihna turin sorkarin dik leh langtlangin thil kalpui rawh se.", "summary": "Lunglei District Congress Committee chuan thuchhuah siamin Lunglei East bial hmun thenkhatah MNF Party-te'n tlawmngai pawlte rawn loin Chief Minister's Relief Fund atana sum lut chu an party induhsakna atan an hmang tih an tarlang. He sum hi sorkar emaw political party-te pawisa a ni lo a, hripui beih nan a mi thilphal mipui te thawhkhawm anih avangin mipui pawisa a ni a, hetiang a lo hman hi a dik lo takzet a ni. Amaherawhchu he thu hi thu belhchian dawl nge party inbeih na tih erawh hriat a la ni lo a. Thudik nilo hram se, Mizoram mipuite pawisa thawhkhawm hi dik tak leh a hmanna tur diktak a hman anih theih nan sorkarin langtlangin kalpui thin se duhthusam a ni." }, { "summarization_id": "923", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Serchhip District-a Primary School Zirtirtute hnenah Tablets semchhuah a ni Samagra Shiksha Serchhip District chuan nimin khan Teacher Resource Package (TRP) Innovation hnuaiah nimin khan Serchhip District-a Primary School te tan Tablets an sem. Nimin a Tablet semna hun hi Block Resource Centre (BRC) Serchhip-ah neih niin Serchhip District Education Officer (DEO) leh Samagra Shiksha Serchhip District-a DPC Lawmawma chuan he hun hi a hmanpui a, Teacher Resource Package (TRP) Innovation hnuaiah zir dan huapzo zawk hmanga kalpui chhunzawm zel a nih theih nan Zirtirtuten Tablet hmang hian Digital Portal hrang hranga Resources leh Content awmte chu hmang tangkaiin zirlaite zirna an pe thei dawn a. School te NISHTHA leh Online Training dangah te awlsam taka an tel/neih theih nan a pui dawn bawk a ni. Hei bakah hian Tablets an dawn hmang hian Data/Record hrang hrang upload leh vil kawngah School te hmasáwnna a nih zui theih nan leh zirlaite zirna lama tanpuitu a nih theih ngei beisei a ni a, Sum leh pai a tanpuina Rs. 10,000/- zel chu ramchhunga Primary Level-a zirtirtu nuai 25 te tan Tablet leina atan pek an ni bawk ang. Tablet hi zirna kaihhnawih a hman tur a nih avangin Zirtirtu ten anmahni ta anga an enkawl a ngaih em em rualin midang tan pawh hman theih turin School-ah a awm thin tur a ni tih kan thudawnna chuan a tarlang a ni. He ruahmanna hnuaiah hian Serchhip District chhunga Govt. Primary School 66-ah Tablets 160 sem turin PAB chuan pawmin hemi ang hian semchhuah a ni dawn a, nimin-a he hun hman ah hian Tablets hi semchhuah tan niin Serchhip DEO hian a dawngtu turte hnenah a hlan a. Tablet chungchangah complain a awm a nih chuan School in a dawn ni atanga thla khat chhungin District Project Coordinator (DPC) kaltlang a report tur a ni a, DPC kaltlang lova hmundanga complain chuan awmzia a nei dawn lo a. Complain-ah hian Electric shock, Tek den leh Physical damage te erawh a huam dawn lo thung tih kan thudawnna chuan a sawi bawk a ni.", "summary": "Serchhip District-a Primary School Zirtirtute hnenah Tablets semchhuah a ni Samagra Shiksha Serchhip District chuan nimin khan Teacher Resource Package (TRP) Innovation hnuaiah nimin khan Serchhip District-a Primary School te tan Tablets an sem. TRP hnuaia zir dan huapzo zawk kalphi zel a nih nan Zirtirtuten Tablet hmang hian Portal hrang hranga Resoures leh Content awmte chu zirlaite an pe thei dawn. School te, NISHTHA LEH Online Training dangah an neih theih nan an pui dawn bawk. Sum leh pai ṭanpuina Rs. 10000 zel chu primary level a zirtirtu nuai 25 te tan Tablet leina atan pek an ni bawk ang. Zirna kaihhnawih a nih avangin School-ah a awm tur a ni tih thudawnna chuan a tarlang. Serchhip District chhunga Govt Primary Schhol 66-ah Tablets 160 sem turin PAB chuan hma a la. Tablets chungchanga complain a awm chuan DPC kaltlangin thlakhat chhung an hawng." }, { "summarization_id": "924", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6171", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "Truck-in tlangval a chilhlum Mizoram NewsTruck-in tlangval a chilhlum admin 07-Nov-2024 12:56 PM Nimin (6.11.2024) zing kar khan Henry Lalnunthara (22) s/o Ramdinliana, Bungzung khua chu truck-in a chil a, a chilna hmunah hian a hliam tuar loin a thi. Bungzung YMA hruaitute sawi danin, Henry-a hi truck khalh ve tho a ni a, a truck khalhah a thianpa chu lo awm tura tiin, a truck siam sak tura nen hian truck awmna lam hi an pan a ni. Thingsul atanga km. 7 vel, Lunglei lamah truck hi an siam. Nimin zing khawvar hma deuhin truck driver hian Henry-a hian a siam zo tawh emaw tiin, truck hi a start a, Henry-a hi a chilzui a ni. Bawihsawm nghal mah se, rei lote hnuah a hliam tuar loin a thi. Henry-a ruang hi Thingsulah postmortem a nih hnuah an khuaah lumen a ni a, vawiin chawhma dar 11 khan vuiliam a ni. Mitthi signboard-a tar a nih dan chuan Henry-a hi nimin zing dar 2:30 ah a thi. Bungzung YMA hruaitute chuan tihpalh liau liau nia a lan thu sawiin, 'A chiltu pawhin hrehawm a ti khawp mai. A chhungkhat lainate pawh an rawn kal vek a, an inthiam lo khawp mai,' an ti.", "summary": "Truck-in tlangval a chilhlum Nimin (6.11.2024) zing kar khan Henry Lalnunthara (22) s/o Ramdinliana, Bungzung khua chu truck-in a chil a, a chilna hmunah hian a hliam tuar loin a thi. Henry-a truck siam lai chu a ṭhianpa hian a siam zo tawh emaw tiin a start a, a chil zui ta a ni. A ruang hi postmortem niin dar 11 ah vui a ni. YMA hruaite chuan tihpalh liau liau a nih thu sawiin a chiltu pawh a inthiam lo an ti." }, { "summarization_id": "925", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/28784", "file_name": "F_MIZO_SUM_19_30/1/25", "original_text": "Finance department changtu Chief Minister chuan Health department audit chhan sawifiahin, Covid-19 avangin sum hlawm lian tak tak, hmanraw chi hrang hrang hmanhmawh taka lei ngai a awm tiin, \"Financial Rules leh Accounting Procedure ngaih­thah a hlauhawm em em a, nakin hunah AG audit hunah harsatna nasa zawk a awm loh nan leh an lo inven thiamna atan internal audit anga kalpui a ni,\" a ti.Health depart­ment sum audit a ni khan titi a siam tam hle a, Covid-19 hripui doa ram pum kan buai vanglai taka a Covid-19 dotu department ber an sum endik a ni khan mak tih a hlawh viau a ni. Politics titi lamah phei chuan Health minister hi a mimala an ven avanga a department chan endik bîk angin an sawi hial a, eptu lam phei chuan Health minster dan chêp tumna angah an chhuah a ni deuh ber a, hri len laiin politics titi ngaihnawm tak a pian chhuah pha hial a ni.Tunah chuan Chief Minister berin Assembly House-ah thil awm dan a sawi fiah ta a, hripui len lai leh sorkar pawh a buai lai taka hman­hmawh taka Health department an audit chuk chuk chhan chu mipuiin an hre ta. Mizo mipuite pawhin hripui len lai, office pawh inkal chhawk zak zak a nih laia hmanhmawh taka Health department audit chhan chu an hre tawh awm e. Finance department changtu Chief Minister chuan Health department audit chhan sawifiahin, Covid-19 avangin sum hlawm lian tak tak, hmanraw chi hrang hrang hmanhmawh taka lei ngai a awm tiin, \"Financial Rules leh Accounting Procedure ngaih­thah a hlauhawm em em a, nakin hunah AG audit hunah harsatna nasa zawk a awm loh nan leh an lo inven thiamna atan internal audit anga kalpui a ni,\" a ti.Health depart­ment sum audit a ni khan titi a siam tam hle a, Covid-19 hripui doa ram pum kan buai vanglai taka a Covid-19 dotu department ber an sum endik a ni khan mak tih a hlawh viau a ni. Politics titi lamah phei chuan Health minister hi a mimala an ven avanga a department chan endik bîk angin an sawi hial a, eptu lam phei chuan Health minster dan chêp tumna angah an chhuah a ni deuh ber a, hri len laiin politics titi ngaihnawm tak a pian chhuah pha hial a ni.Tunah chuan Chief Minister berin Assembly House-ah thil awm dan a sawi fiah ta a, hripui len lai leh sorkar pawh a buai lai taka hman­hmawh taka Health department an audit chuk chuk chhan chu mipuiin an hre ta. Mizo mipuite pawhin hripui len lai, office pawh inkal chhawk zak zak a nih laia hmanhmawh taka Health department audit chhan chu an hre tawh awm e. Finance department changtu Chief Minister chuan Health department audit chhan sawifiahin, Covid-19 avangin sum hlawm lian tak tak, hmanraw chi hrang hrang hmanhmawh taka lei ngai a awm tiin, \"Financial Rules leh Accounting Procedure ngaih­thah a hlauhawm em em a, nakin hunah AG audit hunah harsatna nasa zawk a awm loh nan leh an lo inven thiamna atan internal audit anga kalpui a ni,\" a ti. Health depart­ment sum audit a ni khan titi a siam tam hle a, Covid-19 hripui doa ram pum kan buai vanglai taka a Covid-19 dotu department ber an sum endik a ni khan mak tih a hlawh viau a ni. Politics titi lamah phei chuan Health minister hi a mimala an ven avanga a department chan endik bîk angin an sawi hial a, eptu lam phei chuan Health minster dan chêp tumna angah an chhuah a ni deuh ber a, hri len laiin politics titi ngaihnawm tak a pian chhuah pha hial a ni. Tunah chuan Chief Minister berin Assembly House-ah thil awm dan a sawi fiah ta a, hripui len lai leh sorkar pawh a buai lai taka hman­hmawh taka Health department an audit chuk chuk chhan chu mipuiin an hre ta. Mizo mipuite pawhin hripui len lai, office pawh inkal chhawk zak zak a nih laia hmanhmawh taka Health department audit chhan chu an hre tawh awm e.", "summary": "Finance Department changtu Chief Minister chuan Health Department audit chhan sawifiahin Covid-19 avanga hmanraw chi hrang hrang hmanhmawh taka lei a ngaih vang tiin a sawi. Covid-19 hripui doa ram pum kan buai vanglai taka a Health Department ber an sum endik a ni khan mak tih a hlawh viau. a ni. Eptu lam phei chuan Health minster dan chêp tumna angah an chhuah a ni deuh ber, mahse CM berin Assembly House-ah thil awm dan a sawifiah tawh a,Mizo mipuite pawhin hripui len lai, office pawh inkal chhawk zak zak a nih laia hmanhmawh taka Health department audit chhan chu an hre tawh awm e." }, { "summarization_id": "926", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/128362", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_5/2/25", "original_text": "Mizoram Legislative Assembly-a member 40-te'n an bial chhung hmasawnna atana sum an dawn chu kumin aṭangin a lêta tihpun a ni a, cheng nuai 100 a ni tawh a; sorkar chuan kum khatah MLA 40 tan cheng nuai 4,000 a sêng dawn.MLA-te'n an bial chhunga hmasawnna hnathawhna atan kum khatah cheng nuai 100 an nei tur hian hmasawnna a thlen beisei ila, MLA meuhin anmahni puala sum hmuh hi ṭha takin an hmang ngei turah i ngai ang. Bial 40-ah cheng nuai 100 ṭheuh hna-thawhna turin an nei dawn a, awmze neia dik taka hman a nih chuan hnathawh tak takna tham sum a awm dawn tih a chiang tawh a, MLA-te chet zui dan mipuiin an thlir dawn a ni.Heng pawisate hi mipui pawisa a ni a, MLA-te kaltlanga pek chhuah a ni mai dawn a, hei hi MLA lam hian an hriat chian a pawimawh. An duha an hman turin cheng nuai 100 an kawl dawn a ni lo a, an bial chhunga hmasawnna hnathawhna turin mipui pawisa nuai 100 hman theihna an nei a ni chauh zawk a, hei hi an man fuh loh chuan duhsak zawngte hnathawhna atan an sem ral ang a, awmze nei loin a tham ral vek thei.Mizorama thil pawi tak mai chu political party worker-te hi contractor emaw an inti vek zel a, pawisa awm ang ang hi contract hnathawhna atan an inchuh zo mai ṭhin. MLA-te chang an ni lo a, ADC lam leh AMC-a hruaitute pawhin he thil tho hi an kalpui a, a van-duaithlak khawp mai. Hmasawnna hna lian tham thawh theihna tur pawisa awm hi hna tenau te te atan an sem zo a, a tawpah pawisa hmang zo vek siin an hnathawh sawi tham a awm meuh ṭhin lo.Bial chhung hmasawnna atan an hmang dawn nge, an duhsak zawng political party worker-te hnathawhna tur an siamsak dawn, tihte hi mipui ngaihven tur lai chu a ni dawn a; MLA-te hi mipuiin an thlir reng dawn a, an kuta mipui pawisa cheng nuai 100 awm an hman dan aṭangin mipuiin an teh dawn a ni. Mizoram Legislative Assembly-a member 40-te'n an bial chhung hmasawnna atana sum an dawn chu kumin aṭangin a lêta tihpun a ni a, cheng nuai 100 a ni tawh a; sorkar chuan kum khatah MLA 40 tan cheng nuai 4,000 a sêng dawn.MLA-te'n an bial chhunga hmasawnna hnathawhna atan kum khatah cheng nuai 100 an nei tur hian hmasawnna a thlen beisei ila, MLA meuhin anmahni puala sum hmuh hi ṭha takin an hmang ngei turah i ngai ang. Bial 40-ah cheng nuai 100 ṭheuh hna-thawhna turin an nei dawn a, awmze neia dik taka hman a nih chuan hnathawh tak takna tham sum a awm dawn tih a chiang tawh a, MLA-te chet zui dan mipuiin an thlir dawn a ni.Heng pawisate hi mipui pawisa a ni a, MLA-te kaltlanga pek chhuah a ni mai dawn a, hei hi MLA lam hian an hriat chian a pawimawh. An duha an hman turin cheng nuai 100 an kawl dawn a ni lo a, an bial chhunga hmasawnna hnathawhna turin mipui pawisa nuai 100 hman theihna an nei a ni chauh zawk a, hei hi an man fuh loh chuan duhsak zawngte hnathawhna atan an sem ral ang a, awmze nei loin a tham ral vek thei.Mizorama thil pawi tak mai chu political party worker-te hi contractor emaw an inti vek zel a, pawisa awm ang ang hi contract hnathawhna atan an inchuh zo mai ṭhin. MLA-te chang an ni lo a, ADC lam leh AMC-a hruaitute pawhin he thil tho hi an kalpui a, a van-duaithlak khawp mai. Hmasawnna hna lian tham thawh theihna tur pawisa awm hi hna tenau te te atan an sem zo a, a tawpah pawisa hmang zo vek siin an hnathawh sawi tham a awm meuh ṭhin lo.Bial chhung hmasawnna atan an hmang dawn nge, an duhsak zawng political party worker-te hnathawhna tur an siamsak dawn, tihte hi mipui ngaihven tur lai chu a ni dawn a; MLA-te hi mipuiin an thlir reng dawn a, an kuta mipui pawisa cheng nuai 100 awm an hman dan aṭangin mipuiin an teh dawn a ni.", "summary": "Mizoram Legislative Assembly-a member 40-te'n an bial chhung hmasawnna atana sum an dawn chu kumin aṭangin a lêta tihpun niin cheng nuai 100 a ni tawh a; kum khatah MLA 40 tan cheng nuai 4,000 Sorkarin a sêng dawn. MLA-te'n bial 40-ah cheng nuai 100 ṭheuh hnathawhna turin an neih hi awmze neia dik taka hman a nih chuan hnathawh tak takna tham sum a awm dawn a, heng pawisate hi mipui pawisa MLA-te kaltlanga pek chhuah a ni a, an duha an hman turin cheng nuai 100 an kawl a nilo a, an bial chhunga hmasawnna hnathawhna tur zawk a ni. Mizorama thil pawi tak chu political party worker-te hian pawisa awm ang ang hi contract hnathawhna atan an inchuh zo thin a, ADC lam leh AMC-a hruaitute pawh an bang chuanglo. Hmasawnna hna lian tham thawh theihna tur pawisa hi hna tenau te te atan an sem zo a, a tawpah pawisa hmang zo vek siin an hnathawh sawi tham a awm meuh ṭhinlo. MLA-te hi mipuiin an thlir reng dawn a, an kuta mipui pawisa cheng nuai 100 awm an hman dan aṭangin mipuiin an teh dawn a ni." }, { "summarization_id": "927", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9853", "file_name": "H-228-15/02/2025-hri veite in lama enkawl", "original_text": "Health minister hoin tun hnai khan Covid-19 vei, harsatna nei lo (symptom nei lo)-te in lama inenkawltir chungchang an rêl a, 'Covid-19 positive, asymptomatic-te chungchangah an din­hmunin a tlin a, khawtlang hruaitute pawhin rem an ti a nih chuan, in lama inenkawl (home isolation) kalpui hi a ṭha zawk em?' tih sawiho a ni a; uluk taka zir chian a nih hnuah rawtna siam a, ngaihtuah leh atan an dah.Mizoramah Covid-19 posi­tive an pung zel a, sorkarin positive-te enkawlna tura a siamah an leng lo ṭan tawh. Tunah hian kohhran leh YMA hmunhmate pawh an hmang hawh ṭan dawn tawh. Hetihlai hian hmun danga an kalpui anga mahni ina Covid-19 kai, natna lang chhuak lote enkawl dan chungchang pawh sawiho a ni ṭan ta.He hripui kan hriat tirh kha chuan in lama positive enkawl hi chu sawi rik ngam pawh a ni lo a, state pawn aṭanga lo haw in lama khung hran (home quarantine) takngial pawh kan kalpui ngam lo. Tunah erawh he hripui hi kan hre chiang ta tawlh tawlh a, a hlauhawm ta lo sawt tih lam aiin a inven theih dan leh a hlauhawm dante kan hre chho ve zel a, mipui pawhin Covid-19 kan thlir dan zawi zawiin a inthlak ṭan niin a lang.Covid-19 positive vei-in chenna in a neih ṭhat a, inkhung hranna tur a neih bakah amah enkawltu tur lam a inngaihtuah theih chuan an veng leh khaw hruaitute remtihna laa mahni ina inenkawl phalsak pawh hi a hun chho dawn a ni mai thei. Hetihlai hian ngaihtuah tur leh zawhna tam tak a awm dawn a, chu'ng zingah chuan, 'A him tawk em?' tih hi zawhna chhan harsa tak a ni ngei ang.Hripui vei chhungte tan chuan anmahni hmangaihna nen, damdawi-in emaw Covid Care Centre (CCC) emaw pan ai chuan mahni in lum ngeia enkawl chu a thlanawm zawk ngei ang a; amaherawhchu kan veng leh khaw dinhmun en chung leh, kan chenna in in hnaih dante thlir hian a him tawk dawn nge dawn lo tih erawh bûk a ngai hle ang. Tute emaw nawrna avangin positive-te in lama inenkawlin hri hi an tidarh palh a nih chuan kha chen hah taka kan invenna kha a thlawn palh thei tih chhut tel a ṭha ang.Engpawhnise mipui nawl­puite in lama enkawla rem lo a nih pawhin tar leh nu-nau zingah symptom nei lem loa Covid-19 positive an awm a nih chuan in lama enkawlte pawh a remchang zawk thei. Hmun danga an tih anga kal ve ringawt loin, Mizoram mil tura ngun taka ngaihtuah erawh a ṭha zel ang. Health minister hoin tun hnai khan Covid-19 vei, harsatna nei lo (symptom nei lo)-te in lama inenkawltir chungchang an rêl a, 'Covid-19 positive, asymptomatic-te chungchangah an din­hmunin a tlin a, khawtlang hruaitute pawhin rem an ti a nih chuan, in lama inenkawl (home isolation) kalpui hi a ṭha zawk em?' tih sawiho a ni a; uluk taka zir chian a nih hnuah rawtna siam a, ngaihtuah leh atan an dah.Mizoramah Covid-19 posi­tive an pung zel a, sorkarin positive-te enkawlna tura a siamah an leng lo ṭan tawh. Tunah hian kohhran leh YMA hmunhmate pawh an hmang hawh ṭan dawn tawh. Hetihlai hian hmun danga an kalpui anga mahni ina Covid-19 kai, natna lang chhuak lote enkawl dan chungchang pawh sawiho a ni ṭan ta.He hripui kan hriat tirh kha chuan in lama positive enkawl hi chu sawi rik ngam pawh a ni lo a, state pawn aṭanga lo haw in lama khung hran (home quarantine) takngial pawh kan kalpui ngam lo. Tunah erawh he hripui hi kan hre chiang ta tawlh tawlh a, a hlauhawm ta lo sawt tih lam aiin a inven theih dan leh a hlauhawm dante kan hre chho ve zel a, mipui pawhin Covid-19 kan thlir dan zawi zawiin a inthlak ṭan niin a lang.Covid-19 positive vei-in chenna in a neih ṭhat a, inkhung hranna tur a neih bakah amah enkawltu tur lam a inngaihtuah theih chuan an veng leh khaw hruaitute remtihna laa mahni ina inenkawl phalsak pawh hi a hun chho dawn a ni mai thei. Hetihlai hian ngaihtuah tur leh zawhna tam tak a awm dawn a, chu'ng zingah chuan, 'A him tawk em?' tih hi zawhna chhan harsa tak a ni ngei ang.Hripui vei chhungte tan chuan anmahni hmangaihna nen, damdawi-in emaw Covid Care Centre (CCC) emaw pan ai chuan mahni in lum ngeia enkawl chu a thlanawm zawk ngei ang a; amaherawhchu kan veng leh khaw dinhmun en chung leh, kan chenna in in hnaih dante thlir hian a him tawk dawn nge dawn lo tih erawh bûk a ngai hle ang. Tute emaw nawrna avangin positive-te in lama inenkawlin hri hi an tidarh palh a nih chuan kha chen hah taka kan invenna kha a thlawn palh thei tih chhut tel a ṭha ang.Engpawhnise mipui nawl­puite in lama enkawla rem lo a nih pawhin tar leh nu-nau zingah symptom nei lem loa Covid-19 positive an awm a nih chuan in lama enkawlte pawh a remchang zawk thei. Hmun danga an tih anga kal ve ringawt loin, Mizoram mil tura ngun taka ngaihtuah erawh a ṭha zel ang. Health minister hoin tun hnai khan Covid-19 vei, harsatna nei lo (symptom nei lo)-te in lama inenkawltir chungchang an rêl a, 'Covid-19 positive, asymptomatic-te chungchangah an din­hmunin a tlin a, khawtlang hruaitute pawhin rem an ti a nih chuan, in lama inenkawl (home isolation) kalpui hi a ṭha zawk em?' tih sawiho a ni a; uluk taka zir chian a nih hnuah rawtna siam a, ngaihtuah leh atan an dah. Mizoramah Covid-19 posi­tive an pung zel a, sorkarin positive-te enkawlna tura a siamah an leng lo ṭan tawh. Tunah hian kohhran leh YMA hmunhmate pawh an hmang hawh ṭan dawn tawh. Hetihlai hian hmun danga an kalpui anga mahni ina Covid-19 kai, natna lang chhuak lote enkawl dan chungchang pawh sawiho a ni ṭan ta. He hripui kan hriat tirh kha chuan in lama positive enkawl hi chu sawi rik ngam pawh a ni lo a, state pawn aṭanga lo haw in lama khung hran (home quarantine) takngial pawh kan kalpui ngam lo. Tunah erawh he hripui hi kan hre chiang ta tawlh tawlh a, a hlauhawm ta lo sawt tih lam aiin a inven theih dan leh a hlauhawm dante kan hre chho ve zel a, mipui pawhin Covid-19 kan thlir dan zawi zawiin a inthlak ṭan niin a lang. Covid-19 positive vei-in chenna in a neih ṭhat a, inkhung hranna tur a neih bakah amah enkawltu tur lam a inngaihtuah theih chuan an veng leh khaw hruaitute remtihna laa mahni ina inenkawl phalsak pawh hi a hun chho dawn a ni mai thei. Hetihlai hian ngaihtuah tur leh zawhna tam tak a awm dawn a, chu'ng zingah chuan, 'A him tawk em?' tih hi zawhna chhan harsa tak a ni ngei ang. Hripui vei chhungte tan chuan anmahni hmangaihna nen, damdawi-in emaw Covid Care Centre (CCC) emaw pan ai chuan mahni in lum ngeia enkawl chu a thlanawm zawk ngei ang a; amaherawhchu kan veng leh khaw dinhmun en chung leh, kan chenna in in hnaih dante thlir hian a him tawk dawn nge dawn lo tih erawh bûk a ngai hle ang. Tute emaw nawrna avangin positive-te in lama inenkawlin hri hi an tidarh palh a nih chuan kha chen hah taka kan invenna kha a thlawn palh thei tih chhut tel a ṭha ang. Engpawhnise mipui nawl­puite in lama enkawla rem lo a nih pawhin tar leh nu-nau zingah symptom nei lem loa Covid-19 positive an awm a nih chuan in lama enkawlte pawh a remchang zawk thei. Hmun danga an tih anga kal ve ringawt loin, Mizoram mil tura ngun taka ngaihtuah erawh a ṭha zel ang.", "summary": "16th September,2020 Mizoramah Covid-19 pung an tam tak zel avangin sawrkarin positive-te enkawlna tura a siamah an leng lo ṭan a.Kohhran leh YMA hmunhma an hawh ṭan tawh a ni.Hetiang dinhmuna an din avang hian Health Minister hoin,Covid-19 postive,a symtomatic-te chungchangah an dinhmunin a tlin a,khawtlang hruaitute pawhin rem an ti a nih chuan,in lama inenkawl kalpui a ṭhaṭ zawk leh zawk loh an rel a ni. Chutihrualin,kan veng leh khaw dinhmun en chung leh kan chenna in hnaih dante thlirin a him tawk dawn nge dawn lo tih erawh bûk a ngai hle.Positive-te in lama inenkawlin hri an tidarh a nih chuan hah taka kan invenna kha a thlawn palh thei tlat a ni.Mizoram mil tura ngun taka sawrkarin a ngaihtuah zel a ṭha ang." }, { "summarization_id": "928", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26736", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Synod Executive Committee member-te nen an inkawmnaah Mizoram chief minister chuan zu khapna dan an siam tur chu a khauh dawn thu a sawi a, \"Theihtawpin tihbo tumin hma kan la ang a, a khapna khauh taka kalpui kan tum a ni,\" a ti. CM chuan Rangvamual, Phun­chawng leh Airfield Venga chengte chu eizawnna ngelnghet an siam sak tur thu sawiin, \"A aia hlawk zawk eizawnna kan siamsak chuan zu zuar peih an awm kan ring lo,\" a ti.Mizoramah sorkar­na a inthlak a, sorkar tharin a intiam ang ngeiin zu khap burna dan kenkawh leh a tum thu an tichiang ta. Chief minister berin zu khapna hi khauh taka an kalpui tur thu a sawi mai bakah, Aizawl chhehvela zu sakna hmunpuia chengte tan eizawnna hlawk tak, zu zawrh aia hlawk zawk an kalpui dawn avangin zu zuar duh an awm a rin tawh loh thu a sawi.Zu khap bur a nihlaia, 'A hlawhchham,' titu lamin an ṭan chhan ber chu awlsam taka zu lei tur a awm reng te, phai zin hawin airport aṭanga daptu awm miah loa an keng haw ṭhin te, milian chaw ei khawm nikhuain ualau taka zu chhawp tur a awm reng ṭhin thute leh, zu man tura beisei Excise department leh Police lamah ngei pawh zu in ṭhin tam tak an awm thute a ni. Hengte hi zu tihbo kan tum dawn a nih chuan sorkar hian a hma tel vek a ngai ang.Mipui nawlpui hian zu khap an duh lo a ni lo a, zu khap inti chunga awlsam taka zu lei tur a awm reng kha an sawisel ṭhin. Assam ramriah Mizorama lakluh tur liau liauin wine shop tam tak a ding a, khawpui lian deuh chhehvelah 'zu hmun' tih theih turin ualau takin zu a awm reng a, dana inziak lamah 'zu khap bur' a ni kha a inhmeh lo. Tunah sorkar thar a ding ta a, khauh taka zu do a tum hi a lawmawm a, theihtawp an chhuah dan mipuiin an thlir reng dawn a ni. Synod Executive Committee member-te nen an inkawmnaah Mizoram chief minister chuan zu khapna dan an siam tur chu a khauh dawn thu a sawi a, \"Theihtawpin tihbo tumin hma kan la ang a, a khapna khauh taka kalpui kan tum a ni,\" a ti. CM chuan Rangvamual, Phun­chawng leh Airfield Venga chengte chu eizawnna ngelnghet an siam sak tur thu sawiin, \"A aia hlawk zawk eizawnna kan siamsak chuan zu zuar peih an awm kan ring lo,\" a ti.Mizoramah sorkar­na a inthlak a, sorkar tharin a intiam ang ngeiin zu khap burna dan kenkawh leh a tum thu an tichiang ta. Chief minister berin zu khapna hi khauh taka an kalpui tur thu a sawi mai bakah, Aizawl chhehvela zu sakna hmunpuia chengte tan eizawnna hlawk tak, zu zawrh aia hlawk zawk an kalpui dawn avangin zu zuar duh an awm a rin tawh loh thu a sawi.Zu khap bur a nihlaia, 'A hlawhchham,' titu lamin an ṭan chhan ber chu awlsam taka zu lei tur a awm reng te, phai zin hawin airport aṭanga daptu awm miah loa an keng haw ṭhin te, milian chaw ei khawm nikhuain ualau taka zu chhawp tur a awm reng ṭhin thute leh, zu man tura beisei Excise department leh Police lamah ngei pawh zu in ṭhin tam tak an awm thute a ni. Hengte hi zu tihbo kan tum dawn a nih chuan sorkar hian a hma tel vek a ngai ang.Mipui nawlpui hian zu khap an duh lo a ni lo a, zu khap inti chunga awlsam taka zu lei tur a awm reng kha an sawisel ṭhin. Assam ramriah Mizorama lakluh tur liau liauin wine shop tam tak a ding a, khawpui lian deuh chhehvelah 'zu hmun' tih theih turin ualau takin zu a awm reng a, dana inziak lamah 'zu khap bur' a ni kha a inhmeh lo. Tunah sorkar thar a ding ta a, khauh taka zu do a tum hi a lawmawm a, theihtawp an chhuah dan mipuiin an thlir reng dawn a ni. Synod Executive Committee member-te nen an inkawmnaah Mizoram chief minister chuan zu khapna dan an siam tur chu a khauh dawn thu a sawi a, \"Theihtawpin tihbo tumin hma kan la ang a, a khapna khauh taka kalpui kan tum a ni,\" a ti. CM chuan Rangvamual, Phun­chawng leh Airfield Venga chengte chu eizawnna ngelnghet an siam sak tur thu sawiin, \"A aia hlawk zawk eizawnna kan siamsak chuan zu zuar peih an awm kan ring lo,\" a ti. Mizoramah sorkar­na a inthlak a, sorkar tharin a intiam ang ngeiin zu khap burna dan kenkawh leh a tum thu an tichiang ta. Chief minister berin zu khapna hi khauh taka an kalpui tur thu a sawi mai bakah, Aizawl chhehvela zu sakna hmunpuia chengte tan eizawnna hlawk tak, zu zawrh aia hlawk zawk an kalpui dawn avangin zu zuar duh an awm a rin tawh loh thu a sawi. Zu khap bur a nihlaia, 'A hlawhchham,' titu lamin an ṭan chhan ber chu awlsam taka zu lei tur a awm reng te, phai zin hawin airport aṭanga daptu awm miah loa an keng haw ṭhin te, milian chaw ei khawm nikhuain ualau taka zu chhawp tur a awm reng ṭhin thute leh, zu man tura beisei Excise department leh Police lamah ngei pawh zu in ṭhin tam tak an awm thute a ni. Hengte hi zu tihbo kan tum dawn a nih chuan sorkar hian a hma tel vek a ngai ang. Mipui nawlpui hian zu khap an duh lo a ni lo a, zu khap inti chunga awlsam taka zu lei tur a awm reng kha an sawisel ṭhin. Assam ramriah Mizorama lakluh tur liau liauin wine shop tam tak a ding a, khawpui lian deuh chhehvelah 'zu hmun' tih theih turin ualau takin zu a awm reng a, dana inziak lamah 'zu khap bur' a ni kha a inhmeh lo. Tunah sorkar thar a ding ta a, khauh taka zu do a tum hi a lawmawm a, theihtawp an chhuah dan mipuiin an thlir reng dawn a ni.", "summary": "Synod Executive Committee member-te nen an inkawmnaah Mizoram chief minister chuan zu khapna dan an siam tur chu a khauh dawn thu a sawi a, \"Theihtawpin tihbo tumin hma kan la ang a, a khapna khauh taka kalpui kan tum a ni,\" a ti. CM chuan Rangvamual, Phun­chawng leh Airfield Venga chengte chu eizawnna ngelnghet an siam sak tur thu sawiin, \"A aia hlawk zawk eizawnna kan siamsak chuan zu zuar peih an awm kan ring lo,\" a ti. Mizoramah sorkarna a inthlak a, sorkar chuan a intiam angin zu a do. Mipui nawlpui hian zu khap an duh lo a ni lo a, zu khap inti chunga awlsam taka lei tur awm reng kha an sawisel thin. Ramriah lakluh tur awlsam tak tak a awm reng a, tunah sorkar tharah chuan lakluh mai theih a ni tawh lo ang. Khauh taka zu do an tum hi a lawmawm a, theihtawp an chhuah dan mipuiin an thlir reng dawn a ni." }, { "summarization_id": "929", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5953", "file_name": "F_MIZO_SUM_4_19/2/25", "original_text": "School Education minister chuan, pawl 10 leh 12 zirlaite tana MBSE-in exam a buatsaih ṭhin chu kalpui ngei tum a nih thu a sawi a, \"Class dangte pawh exam buatsaih a nih loh pawhin, a páwnga taka promote ngawt tum a ni lo,\" a ti a; pawl dangte kal dan tur hi ngaihtuah tur a nih thu a sawi.Covid-19 avangin khawvel a buai a, a nghawng nat zing­ah zirlaite an tel. Khawvel hmun dangte ang bawkin Mizoramah pawh zirna inte hun rei tak chhung khar a ni a, hetih chhung hian online class-te buatsaih ṭhin a ni. Online class hi sikul ṭhenkhatin harsatna nei loin kalpui thei mah se, thingtlang khaw tam takah kalpui theih a ni lo a, khawpuiah pawh chhungkaw ṭhenkhat tana phurrit thlentu a ni.Hetihlai hian zirlaite'n an zirna hun kum khat tawp mai an paih hi nu leh pa tan leh a zirlaite tan pawh a uiawm a, exam pawimawhte kalpui hram dan ngaihtuah a ni hi thil lawmawm tak a ni. Chutih rualin fimkhur theihtawpa kalpui a ṭul tih chu kan thil tawn aṭangin a lang chiang reng tawh a, zirna in hawn leilawk hun chhung rei lo teah hripui hi a darh nasain zirlaite an inkai chhawng nasa hle tih kan hmu.Exam buatsaih tur hi a rang lamin thuneitute hian tichiang se, an exam hun tur leh an zirlai tur chin te, a kalphung tur kimchang te pawh zirlaiten hre hma thei se a ṭha hle. Mahni sikul awmna exam centre-a exam kher tur a nih chuan thingtlang zirlai tam tak chu khawpuiah exam tura an kal a ngai dawn a, Covid-19 avangin hostel tam tak khar a ni a, thlen in tur thlenga a harsat avangin sorkar hian a hawi lam a tihchian hma a ṭha ang.Hei bakah hian board exam hmachhawn ve tur ni lo zirlai dangte pawh pawl an sawn theih dan tur te rel fel hma ni se, Covid-19 avanga nasa taka buaina tawk tawh zirlaite hi an zirna kalphung rel fel har vangin buaina tawk nawn lo se a duhawm hle a ni. School Education minister chuan, pawl 10 leh 12 zirlaite tana MBSE-in exam a buatsaih ṭhin chu kalpui ngei tum a nih thu a sawi a, \"Class dangte pawh exam buatsaih a nih loh pawhin, a páwnga taka promote ngawt tum a ni lo,\" a ti a; pawl dangte kal dan tur hi ngaihtuah tur a nih thu a sawi.Covid-19 avangin khawvel a buai a, a nghawng nat zing­ah zirlaite an tel. Khawvel hmun dangte ang bawkin Mizoramah pawh zirna inte hun rei tak chhung khar a ni a, hetih chhung hian online class-te buatsaih ṭhin a ni. Online class hi sikul ṭhenkhatin harsatna nei loin kalpui thei mah se, thingtlang khaw tam takah kalpui theih a ni lo a, khawpuiah pawh chhungkaw ṭhenkhat tana phurrit thlentu a ni.Hetihlai hian zirlaite'n an zirna hun kum khat tawp mai an paih hi nu leh pa tan leh a zirlaite tan pawh a uiawm a, exam pawimawhte kalpui hram dan ngaihtuah a ni hi thil lawmawm tak a ni. Chutih rualin fimkhur theihtawpa kalpui a ṭul tih chu kan thil tawn aṭangin a lang chiang reng tawh a, zirna in hawn leilawk hun chhung rei lo teah hripui hi a darh nasain zirlaite an inkai chhawng nasa hle tih kan hmu.Exam buatsaih tur hi a rang lamin thuneitute hian tichiang se, an exam hun tur leh an zirlai tur chin te, a kalphung tur kimchang te pawh zirlaiten hre hma thei se a ṭha hle. Mahni sikul awmna exam centre-a exam kher tur a nih chuan thingtlang zirlai tam tak chu khawpuiah exam tura an kal a ngai dawn a, Covid-19 avangin hostel tam tak khar a ni a, thlen in tur thlenga a harsat avangin sorkar hian a hawi lam a tihchian hma a ṭha ang.Hei bakah hian board exam hmachhawn ve tur ni lo zirlai dangte pawh pawl an sawn theih dan tur te rel fel hma ni se, Covid-19 avanga nasa taka buaina tawk tawh zirlaite hi an zirna kalphung rel fel har vangin buaina tawk nawn lo se a duhawm hle a ni. School Education minister chuan, pawl 10 leh 12 zirlaite tana MBSE-in exam a buatsaih ṭhin chu kalpui ngei tum a nih thu a sawi a, \"Class dangte pawh exam buatsaih a nih loh pawhin, a páwnga taka promote ngawt tum a ni lo,\" a ti a; pawl dangte kal dan tur hi ngaihtuah tur a nih thu a sawi. Covid-19 avangin khawvel a buai a, a nghawng nat zing­ah zirlaite an tel. Khawvel hmun dangte ang bawkin Mizoramah pawh zirna inte hun rei tak chhung khar a ni a, hetih chhung hian online class-te buatsaih ṭhin a ni. Online class hi sikul ṭhenkhatin harsatna nei loin kalpui thei mah se, thingtlang khaw tam takah kalpui theih a ni lo a, khawpuiah pawh chhungkaw ṭhenkhat tana phurrit thlentu a ni. Hetihlai hian zirlaite'n an zirna hun kum khat tawp mai an paih hi nu leh pa tan leh a zirlaite tan pawh a uiawm a, exam pawimawhte kalpui hram dan ngaihtuah a ni hi thil lawmawm tak a ni. Chutih rualin fimkhur theihtawpa kalpui a ṭul tih chu kan thil tawn aṭangin a lang chiang reng tawh a, zirna in hawn leilawk hun chhung rei lo teah hripui hi a darh nasain zirlaite an inkai chhawng nasa hle tih kan hmu. Exam buatsaih tur hi a rang lamin thuneitute hian tichiang se, an exam hun tur leh an zirlai tur chin te, a kalphung tur kimchang te pawh zirlaiten hre hma thei se a ṭha hle. Mahni sikul awmna exam centre-a exam kher tur a nih chuan thingtlang zirlai tam tak chu khawpuiah exam tura an kal a ngai dawn a, Covid-19 avangin hostel tam tak khar a ni a, thlen in tur thlenga a harsat avangin sorkar hian a hawi lam a tihchian hma a ṭha ang. Hei bakah hian board exam hmachhawn ve tur ni lo zirlai dangte pawh pawl an sawn theih dan tur te rel fel hma ni se, Covid-19 avanga nasa taka buaina tawk tawh zirlaite hi an zirna kalphung rel fel har vangin buaina tawk nawn lo se a duhawm hle a ni.", "summary": "School Education Minister chuan pawl 10 leh 12 zirlaite tana MBSE-in exam a buatsaih thin chu Covid-19 leng karah kalpui ngei tum a nih thu a sawi a,pawl dangte kal dan tur pawh ngaihtuah a nih tur thu a sawi. Covid-19 avangin online class kalpui a ni a,sikul thenkhatin harsatna neiloin kalpui thei mah se, thingtlang khaw tam takah kalpui theih a nilo a, hetihlai hian zirlaite'n an zirna hun kum khat tawp an paih hi nu leh pa tan leh a zirlaite tan pawh a uiawm a, exam pawimawhte kalpui hram dan ngaihtuah a ni hi thil lawmawm tak a ni. Exam buatsaih tur hi a rang lamin thuneitute hian tichiang se, a kalphung tur kimchang zirlaiten hre hma thei se a tha hle ang. Mahni sikul awmna exam centre-a exam kher tur a nih chuan thingtlang zirlai tam tak khawpuiah exam tura an kal a ngai dawn a, thlen in tur thlenga a harsat avangin sorkar hian a hawi lam a tihchian hma a tha ang. Hei bakah hian board exam hmachhawn ve tur nilo zirlai dangte pawh pawl an sawn theih dan tur rel fel hma se, Covid-19 avanga nasa taka buaina tawk tawh zirlaite hi an zirna kalphung rel fel har vangin buaina tawk nawnlo se a duhawm hle a ni." }, { "summarization_id": "930", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6225", "file_name": "H-10-24/01/2025- Manipur CM hma la turin ngen", "original_text": "MPYCC-in Manipur CM hmala turin ngen Mizoram NewsMPYCC-in Manipur CM hmala turin ngen admin 11-Nov-2024 06:45 PM Vawiin (11.12.2024) chhun khan Mizoram Pradesh Youth Congress Committee chuan November 7, 2024 zan dar 9-a mi firfiakten Manipur Jiribam District-a Zosangkimi Hmar (31) w/o Ngurthansanga Hmar pawngsuala, hal hlum zui chungchangah Manipur Chief Minister N Biren Singh a ranglama hmala tura ngenna leh Zosangkimi pasal Ngurthansanga Hmar leh a fate pathum hnena zangnadawmna pe tura ngenna lehkha Governor office-ah an thehlut. MPYCC President Laltawnliana chuan, Manipur buaina chungchangah Lalmuanpuia Adviser to Chief Ministerin August 3.2024 (Inrinni) khan Lamka-ah thuthar thehdarhtute a kawm tumin Chief Minister Lalduhoma leh Union Home Minister Amit Shah-te inbiakna chanchin alo hriat thu leh Manipur Chief Minister N Biren Singh-a'n Manipur buaina chingfel tura palai hna thawk tura Lalduhoma a sawm thu leh Lalduhoma a biak nghal thu a sawi niin a lo hriat thu sawiin, 'Mizoram mipui kan lawmin kan thla a muang hle,' a ti. August thlaa Zonet chanchintharah erawh Manipur Chief minister hian remna palai atan Mizoram Chief Minister ruat a nih loh thu leh thu dik lo a nih thu Manipur Assembly House-ah a sawi tih sawiin Laltawnliana chuan, 'Hemi hnu hian Manipur Chief Minister hian na tak tak leh tawngkam mawi lo tak takin Mizoram Chief Minister a cho thu national media lamah hmuh tur a tam zui hle. Hei hian Mizoram mipui nasa takin a ti chiai takzet a, heti taka khawvel pum hmuha Mizoram mipuiin an thlan kan Chief Minister a chona hi Congress Thalai chuan a ngaizam mai mai dawn lo,' tiin na taka Manipur Chief Minister hi dolet turin Mizoram Sorkar leh mipui a sawm. MPYCC President chuan Home Minister K Sapdanga'n November2.2023 (Thawhlehni)-a ZPM Working President a nih laia Aizawl Press Club-ah thuthar thehdarhtute a kawm tumin 'BJP Meitei ho sapatal vanga kan unaute tawrhna chu Mizoramah ZPM sorkar a din hnu pawha NEDA hoin kan unaute an la sawisa chhunzawm zel a nih chuan, ralkhat atanga kut kuangkuaha thlir ngawt kan tlin ve pek lo ang, a hen tawk tala kan unaute thlavang kan hauh ve pawhin, min dem bik lo turah kan ngai' tia a sawi thu sawiin, Mizoram mipui leh Manipur-a kan unaute hian a tak takin hmuh an duh tawh niin a tarlang.", "summary": "Ni 11.12.2024 chhun khan Mizoram Pradesh Youth Congress Committee chuan November ni 7, 2024- a mi firfiakten Manipur Jirabam District -a Zosangkimi Hmar (31) w/o Ngurthansanga Hmar pawngsuala, hal hlum zui chungchangah Manipur Chief Minister N Biren Singh hma la tura ngenna leh a pasal leh fate lakah zangnadawmna pe turin governor office-ah lehkha an thehlut.Manipur buaina avang hian Manipur Chief Minister-in Mizoram CM Lalduhawma a chona leh ṭawngkam mawi lo tak taka a an khumna national media- ah hmuh zui tur a awm nasat phah hle a.Congress thalaite chuan Manipur CM dolet turin Mizoram sawrkar leh mipui an sawm hial a ni. Home Minister K.Sapdanga ZPM Working President-a nih laia thuthar thehdarhtute a kawm ṭum a,\"BJP Meitei ho sapatal vanga kan unaute tawrhna chu Mizoramah ZPM sorkar a din hnu pawha NEDA hoin kan unaute an la sawisa chhunzawm zel a nih chuan, ralkhat atanga kut kuangkuaha thlir ngawt kan tlin ve phak lo ang ...\" tia a sawi chu MPYCC President chuan sawi chhuakin, Mizoram mipui leh Manipur-a kan unauten atak taka hmuh an chak tawh niin a tarlang." }, { "summarization_id": "931", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11799", "file_name": "H-267-19/02/2025-Sikul an lut leh dawn ta", "original_text": "School Education minister hoa tun hnaia consultative committee ṭhukhawm chuan, board exam tur pawl 10 leh 12 zirlaite chu October 16, 2020 aṭangin regular class kaltir ṭan an rél a; nakkum March-a school academic session tawp tur chu April thleng pawhsei an rél bawk.Covid-19 avangin hun rei tak chhung chu zirna inte khar a ni a, tun hnaiah mahni remtihnaa class kal chhunzawm dan tur duan a ni. Hmun tam zawkah sikul hi chhunzawm la ni lo mah se, khawpuiah chuan sikul tam takin class an kalpui leh ṭan a, a bikin pawl 10 leh pawl 12 zirlaite tan zirna hi ngawrh taka kalpui tawhte pawh an awm a ni.Kan rama hri leng mek thlir chungin mithiamte'n sikul kal chu fimkhur taka chhunzawm leh theih tawhah an ngai a, ruahmanna hrang hrang pawh an siam tawh bawk. Hei vang hian hri lakah kan ram hi a fihlim ta tihna lam a ni lo a; nimahsela hri leng chung pawhin loh theih lohna avangin sikul chhunzawm hi a hun leh tawh an tih vang zawk a ni ang.Zirlai leh zirtirtu lamin sorkar rua­hman­na siamte zawm ṭha se, sikul chhunzawm leh tur hi Covid-19 hri darhna a nih lohna turin fimkhur thiam tlang se; fimkhur avanga ina inkhung reng theih a ni lo a, loh theih lohna avanga zirna in hawn leh turah hian fimkhur thei ang bera kal hram ni se a lawmawm ang. School Education minister hoa tun hnaia consultative committee ṭhukhawm chuan, board exam tur pawl 10 leh 12 zirlaite chu October 16, 2020 aṭangin regular class kaltir ṭan an rél a; nakkum March-a school academic session tawp tur chu April thleng pawhsei an rél bawk.Covid-19 avangin hun rei tak chhung chu zirna inte khar a ni a, tun hnaiah mahni remtihnaa class kal chhunzawm dan tur duan a ni. Hmun tam zawkah sikul hi chhunzawm la ni lo mah se, khawpuiah chuan sikul tam takin class an kalpui leh ṭan a, a bikin pawl 10 leh pawl 12 zirlaite tan zirna hi ngawrh taka kalpui tawhte pawh an awm a ni.Kan rama hri leng mek thlir chungin mithiamte'n sikul kal chu fimkhur taka chhunzawm leh theih tawhah an ngai a, ruahmanna hrang hrang pawh an siam tawh bawk. Hei vang hian hri lakah kan ram hi a fihlim ta tihna lam a ni lo a; nimahsela hri leng chung pawhin loh theih lohna avangin sikul chhunzawm hi a hun leh tawh an tih vang zawk a ni ang.Zirlai leh zirtirtu lamin sorkar rua­hman­na siamte zawm ṭha se, sikul chhunzawm leh tur hi Covid-19 hri darhna a nih lohna turin fimkhur thiam tlang se; fimkhur avanga ina inkhung reng theih a ni lo a, loh theih lohna avanga zirna in hawn leh turah hian fimkhur thei ang bera kal hram ni se a lawmawm ang. School Education minister hoa tun hnaia consultative committee ṭhukhawm chuan, board exam tur pawl 10 leh 12 zirlaite chu October 16, 2020 aṭangin regular class kaltir ṭan an rél a; nakkum March-a school academic session tawp tur chu April thleng pawhsei an rél bawk. Covid-19 avangin hun rei tak chhung chu zirna inte khar a ni a, tun hnaiah mahni remtihnaa class kal chhunzawm dan tur duan a ni. Hmun tam zawkah sikul hi chhunzawm la ni lo mah se, khawpuiah chuan sikul tam takin class an kalpui leh ṭan a, a bikin pawl 10 leh pawl 12 zirlaite tan zirna hi ngawrh taka kalpui tawhte pawh an awm a ni. Kan rama hri leng mek thlir chungin mithiamte'n sikul kal chu fimkhur taka chhunzawm leh theih tawhah an ngai a, ruahmanna hrang hrang pawh an siam tawh bawk. Hei vang hian hri lakah kan ram hi a fihlim ta tihna lam a ni lo a; nimahsela hri leng chung pawhin loh theih lohna avangin sikul chhunzawm hi a hun leh tawh an tih vang zawk a ni ang. Zirlai leh zirtirtu lamin sorkar rua­hman­na siamte zawm ṭha se, sikul chhunzawm leh tur hi Covid-19 hri darhna a nih lohna turin fimkhur thiam tlang se; fimkhur avanga ina inkhung reng theih a ni lo a, loh theih lohna avanga zirna in hawn leh turah hian fimkhur thei ang bera kal hram ni se a lawmawm ang.", "summary": "14th October,2020 School Education Minister hoin consultative committee ṭhukhawm chuan board exam tur pawl 10 leh 12 zirlaite chu October 16,2020 aṭangin regular class kaltir ṭan an rel a;nakum March-a school academic session tawp tur chu April thleng pawh sei an rêl bawk. Kan rama hri leng mek thlir chungin mithiamten sikul kal chu fimkhur taka chhunzawm leh theih tawhah an ngai a,ruahmanna hrang hrang an siam bawk.Hmun ṭhenkhatah chuan hmun tam zawkah sikul kal chhunzawm dân tur an duang a,pawl 10 leh 12 zirlaite tan zirna ngawrh taka kalpui tawhte an awm bawk. Hri leng lakah hian kan fihlim ta tihna a nih loh avangin zirlai leh zirtirtu lamin sawrkar ruahmanna siamte zawm ṭha se,fimkhur thei ang bera kal hram ni se a lawmawm ngawt ang." }, { "summarization_id": "932", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/10/chakna-thar-petu-che-thudik-chu.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_19.2.25", "original_text": "_Pathianin Bahlahnate Dinchhuahlehnaa A Chantir Dan_By Rick Warren— Oct 31, 2023“Tihborala ka awm lo hi Lalpa zahngaihna a lo ni, a lainatnate chu a kang ngaih loh avangin. A thar zel thin tuk tinin, i rinawmna a ropui e. Lalpa chu ka chanpual a ni, ka nunnain a ti a, chuvangin amah chu ka beisei ang.” Ṭah hla 3:22-24Rilru lama thawpikna hi thil thar a ni lo. Bible-ah ngei pawh thil thar a ni lo. Ṭah hla hi han chhiar ve teh.Jeremian Ṭah hla a ziah khan, Jerusalem chu ralin an tukdawl a. Israel fate chu sala hruai an ni a. Hmun thianghlim ber berte pawh tihchhiat a ni.Jeremia rilru chu a hah hle a, a lehkhabu pumpuiah hian, a rilru hahna leh a thawpiknate Pathian hnenah a puangchhuak a ni.Chutiang hrehawmna karah chuan, Pathian lam a hawi leh a. Hetiang hian a ziak a ni, “Hei hi ka han hrechhuak leh ta a, chuvang chuan beiseina ka nei ta,” tiin. Tah hla 3:21Hun harsa tak kara Jeremia beiseina chuan engnge a rawn ken le? Rang takin a chhang a:“Tihborala ka awm lo hi Lalpa zahngaihna a lo ni, a lainatnate chu a kang ngaih loh avangin. A thar zel thin tuk tinin, i rinawmna a ropui e. Lalpa chu ka chanpual a ni, ka nunnain a ti a, chuvangin amah chu ka beisei ang.” Tah hla 3:22-24Jeremia chuan a nun beidawnna ata chakna a neih leh theih nan Pathian chungchanga thudik panga lam a hawi leh a ni. Hengte hi a hrereng a:* Pathian *Hmangaihna tawp lo** Pathian *Zahngaihna kang ngai lo** Pathian *Rinawmna ropui** Pathian *Ngilneihna chuai ngai lo** Pathian *Beiseina tak tak*I nunah buaina a lo thlen pawhin, i harsatna ngawt en suh. Indawm kun suh. Pathianah chuan i rilru pe zawk rawh.Mi thenkhat chu an rilru a hrehawmin chocolate emaw thil dang eng emaw a inhrai puar an tum thin. Mahse chungte chuan thlamuanna a pe lo che.A chunga kan sawi pangate khi ngaihtuah zawk la. I rilru a chauh pawhin Pathian lamah thudik ngaihtuahnaah chuan a hruai thei ang che. Chung chuan chakna thar a pe che ang a. Rilru zangkhai leh thawveng takin hun i hmang thei zawk ang.Chung thil pangaahte chuan i rilru nghat la, i hma lamah eng ang harsatna pawh lo tawk la, i tho leh  thei ang.Ngaihtuah zui atan* Jeremia anga harsatna - tunlaia mi tam takin an tawh hi - an khawpui tihchhiatsak leh ramdanga raltlan ngai ang hi - lo tawk ve ta la engtin nge i hmachhawn i rin?* I rilru a lo chauhin - a chunga kan sawi eng thudik ber khian nge vawiin hian i nunah thu a sawi le? Engvang nge?* I nunah harsatna a lo thleng leh a nih pawhin, Pathian chu tunge a nih tih i hriatrengna tur thil eng te nge le?*[Lettu: Sangpuia]*", "summary": "Tihborala ka awm lo hi Lalpa zahngaihna a lo ni. Ṭah hla hi kan chhiar ve teh, Isarael fate chu sala hruai an ni a, hmun thianghlim ber berte pawh tihchhiat a ni. Jeremia rilru chu a hah hle a, a lehkhabu pumpuiah pawh a lang. Chutiang hrehawmna karah chuan, Pathian lam a hawi leh a. Hetiang hian a ziak a ni, \"Hei hi kan han hrechhuak leh ta a, chuvang chuan beiseina ka nei ta\" tiin. Lalpan a chhang ta, tichuan he thu hi sawiin, \"Tihborala ka awm lo hi Lalpa zahngaihna a ni\" tiin a nun beidawng ata chakna a neih leh theih nan Pathian lam a hawileh ta a ni. Hengte hi a hrereng a: Pathian chu hmangaihna tawp lo, zahngaihnaa khat, rinawm tak leh ngilneihna chuai ngai lo a ni tih hi. I nunah engpawh tawk la, beidawng suh. Pathian lam chu thlir rawh. Ṭhenkhat chu an rilru a manganin an buai a, thil dangin inhrai puar an tum ṭhin. Mahse Pathian lam thlir zawk la, amahah i rilru nghat la, i tho leh ngei ang." }, { "summarization_id": "933", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1619", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Mizorama mimal leh kohhran damdawi-inte inzawmkhawm pawl, Non-Governmental Hos­pital Association of Mizoram (NGHAM) chuan, hun rei tak chhung an zawm duh loh hnuah Health minis­ter ngenna angin Mi­zo­ram State Health Care Scheme (MSHCS) zawm turin thutlukna an siam fel ta.NGHAM leh sorkar a inrem theih loh chhunga tuartu ber chu mipui an ni a, tuna remna a awm thei ta hi a lawmawm hle a ni. Sorkar leh NGHAM a inrem theih loh chhung khan sorkar lamin thuchhuah rum tak tak an nei a, hemi rul tawk tur hian NGHAM lamin thuchhuah an nei ve bawk a, sorkar ruahmanna siam tam tak an zawm theih loh chhante an tarlang ve bawk.Sorkar lamin NGHAM an nawrna tur leh, an thuchhuahah an ding tih tichiang turin health care scheme duan thar zawm duh lotute chu empanelment an hlihsak a. Hemi chhunga a tuartu chu a damdawiin neitu lam ni bawk mah se mipui lamin an tuar ber a tih loh theih loh.  An inremna thute mipuiin hre kilhkelh lo mah ila, Health minister ngenna chhanga NGHAM lamin MSHCS an zawm thei ta hi a lawmawm a, mipui damlo harsatna thui tak a su kiang ngei ang. Mizorama mimal leh kohhran damdawi-inte inzawmkhawm pawl, Non-Governmental Hos­pital Association of Mizoram (NGHAM) chuan, hun rei tak chhung an zawm duh loh hnuah Health minis­ter ngenna angin Mi­zo­ram State Health Care Scheme (MSHCS) zawm turin thutlukna an siam fel ta.NGHAM leh sorkar a inrem theih loh chhunga tuartu ber chu mipui an ni a, tuna remna a awm thei ta hi a lawmawm hle a ni. Sorkar leh NGHAM a inrem theih loh chhung khan sorkar lamin thuchhuah rum tak tak an nei a, hemi rul tawk tur hian NGHAM lamin thuchhuah an nei ve bawk a, sorkar ruahmanna siam tam tak an zawm theih loh chhante an tarlang ve bawk.Sorkar lamin NGHAM an nawrna tur leh, an thuchhuahah an ding tih tichiang turin health care scheme duan thar zawm duh lotute chu empanelment an hlihsak a. Hemi chhunga a tuartu chu a damdawiin neitu lam ni bawk mah se mipui lamin an tuar ber a tih loh theih loh.  An inremna thute mipuiin hre kilhkelh lo mah ila, Health minister ngenna chhanga NGHAM lamin MSHCS an zawm thei ta hi a lawmawm a, mipui damlo harsatna thui tak a su kiang ngei ang. Mizorama mimal leh kohhran damdawi-inte inzawmkhawm pawl, Non-Governmental Hos­pital Association of Mizoram (NGHAM) chuan, hun rei tak chhung an zawm duh loh hnuah Health minis­ter ngenna angin Mi­zo­ram State Health Care Scheme (MSHCS) zawm turin thutlukna an siam fel ta. NGHAM leh sorkar a inrem theih loh chhunga tuartu ber chu mipui an ni a, tuna remna a awm thei ta hi a lawmawm hle a ni. Sorkar leh NGHAM a inrem theih loh chhung khan sorkar lamin thuchhuah rum tak tak an nei a, hemi rul tawk tur hian NGHAM lamin thuchhuah an nei ve bawk a, sorkar ruahmanna siam tam tak an zawm theih loh chhante an tarlang ve bawk. Sorkar lamin NGHAM an nawrna tur leh, an thuchhuahah an ding tih tichiang turin health care scheme duan thar zawm duh lotute chu empanelment an hlihsak a. Hemi chhunga a tuartu chu a damdawiin neitu lam ni bawk mah se mipui lamin an tuar ber a tih loh theih loh.  An inremna thute mipuiin hre kilhkelh lo mah ila, Health minister ngenna chhanga NGHAM lamin MSHCS an zawm thei ta hi a lawmawm a, mipui damlo harsatna thui tak a su kiang ngei ang.", "summary": "NGHAM chuan, hun rei tak chhung an zawm duh loh hnuah Health minis­ter ngenna angin Mi­zo­ram State Health Care Scheme (MSHCS) zawm turin thutlukna an siam fel ta.NGHAM leh sorkar a inrem theih loh chhunga tuartu ber chu mipui an ni a, tuna remna a awm thei ta hi a lawmawm hle a ni. Sorkar lamin NGHAM an nawrna tur leh, an thuchhuahah an ding tih tihchian nan health care scheme duan thar zawm duh lotute chu empanelment an hlihsak a. Hemi chhunga tuartu chu mipui an ni. Mipuiin thil thleng hre kilkelh lo mah ila, NGHAM lanin MSHCS an zawm thei ta hi a lawmawm." }, { "summarization_id": "934", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/10177", "file_name": "H-240-17/02/2025-ṭhenawm driverte kuta awm driverte hi", "original_text": "September 12, 2020 zana Lailapur-a Mizoram oil tanker tihchhiat leh driver kutthlak chungchangah Mizoram Oil Tanker Driver's Association (MOTDA) leh Silchar Truck Driver's Association (STDA)-te chu tun hnai khan an inbia a, MOTDA thil phût an tihhlawhtlin avangin Mizorama lirthei lut tur dan tumna awm chu  ṭhulh a ni.Tun hnaiah hnam dang driver Covid-19 positive-te enkawl danah state ṭhenawm driver intêl khawm pawlin Mizorama lirthei lut tur an lo dang tawh a, he mi hnu hian Mizo driver chu kutthlak a ni leh bawk a; Mizoram driver lamin Mizorama lirthei lut tura dan an tintuah laiin Silchar lam driver-te'n Mizoram driver-te thil phût tihlawhtlingin inremna an nei thei ta a ni.Mizoram awmna hmunin a zir loh miau avangin Silchar leh a chehvelte hian kawng hrang hrangah min tibuaiin min vau reng dawn tih chu thil chiang a ni a, tun hma aṭanga an chin ṭhan a ni. Hetihlai hian Cachar district-a hnam dang awmte chunga kan innghahna ai mah hian, anni lam hi keimahniah an innghat lian hial mai thei a, Mizoram tel loin an tan sumdawn leh sum hmuh a harsa hle ang. Hei hi hre rana thiam taka kan vau lêt emaw, kan tana ṭha tura ṭan kan khawh ve zel hi thil ṭul tak a ni.A pawimawh ber chu state sorkar pahnihte thiam taka  indawrna leh inremna fel fai tak neih hi a ni a, state pahnih inkara buainaah hian tun hma aṭang tawhin kan sorkar hruaitu lu an indawr ngai lo a, district level-a official-te mai an indawr ṭhin avangin buaina hi a khat tawkin a awm nawn fo reng niin a ngaih theih.Engpawhnise state pakhat ve riang ruang ṭhenawm state-a driver pawl pakhatin min vau ṭhin te, Assam-a district kilkhawr lama an pawl lian pawh ni loin min zar buai fo maite hi a tlawmthlak a, hetianga kan awm zui zel lohna tura hma la thei sorkar hi nei thei  ila a duhawm ngawt mai. September 12, 2020 zana Lailapur-a Mizoram oil tanker tihchhiat leh driver kutthlak chungchangah Mizoram Oil Tanker Driver's Association (MOTDA) leh Silchar Truck Driver's Association (STDA)-te chu tun hnai khan an inbia a, MOTDA thil phût an tihhlawhtlin avangin Mizorama lirthei lut tur dan tumna awm chu  ṭhulh a ni.Tun hnaiah hnam dang driver Covid-19 positive-te enkawl danah state ṭhenawm driver intêl khawm pawlin Mizorama lirthei lut tur an lo dang tawh a, he mi hnu hian Mizo driver chu kutthlak a ni leh bawk a; Mizoram driver lamin Mizorama lirthei lut tura dan an tintuah laiin Silchar lam driver-te'n Mizoram driver-te thil phût tihlawhtlingin inremna an nei thei ta a ni.Mizoram awmna hmunin a zir loh miau avangin Silchar leh a chehvelte hian kawng hrang hrangah min tibuaiin min vau reng dawn tih chu thil chiang a ni a, tun hma aṭanga an chin ṭhan a ni. Hetihlai hian Cachar district-a hnam dang awmte chunga kan innghahna ai mah hian, anni lam hi keimahniah an innghat lian hial mai thei a, Mizoram tel loin an tan sumdawn leh sum hmuh a harsa hle ang. Hei hi hre rana thiam taka kan vau lêt emaw, kan tana ṭha tura ṭan kan khawh ve zel hi thil ṭul tak a ni.A pawimawh ber chu state sorkar pahnihte thiam taka  indawrna leh inremna fel fai tak neih hi a ni a, state pahnih inkara buainaah hian tun hma aṭang tawhin kan sorkar hruaitu lu an indawr ngai lo a, district level-a official-te mai an indawr ṭhin avangin buaina hi a khat tawkin a awm nawn fo reng niin a ngaih theih.Engpawhnise state pakhat ve riang ruang ṭhenawm state-a driver pawl pakhatin min vau ṭhin te, Assam-a district kilkhawr lama an pawl lian pawh ni loin min zar buai fo maite hi a tlawmthlak a, hetianga kan awm zui zel lohna tura hma la thei sorkar hi nei thei  ila a duhawm ngawt mai. September 12, 2020 zana Lailapur-a Mizoram oil tanker tihchhiat leh driver kutthlak chungchangah Mizoram Oil Tanker Driver's Association (MOTDA) leh Silchar Truck Driver's Association (STDA)-te chu tun hnai khan an inbia a, MOTDA thil phût an tihhlawhtlin avangin Mizorama lirthei lut tur dan tumna awm chu  ṭhulh a ni. Tun hnaiah hnam dang driver Covid-19 positive-te enkawl danah state ṭhenawm driver intêl khawm pawlin Mizorama lirthei lut tur an lo dang tawh a, he mi hnu hian Mizo driver chu kutthlak a ni leh bawk a; Mizoram driver lamin Mizorama lirthei lut tura dan an tintuah laiin Silchar lam driver-te'n Mizoram driver-te thil phût tihlawhtlingin inremna an nei thei ta a ni. Mizoram awmna hmunin a zir loh miau avangin Silchar leh a chehvelte hian kawng hrang hrangah min tibuaiin min vau reng dawn tih chu thil chiang a ni a, tun hma aṭanga an chin ṭhan a ni. Hetihlai hian Cachar district-a hnam dang awmte chunga kan innghahna ai mah hian, anni lam hi keimahniah an innghat lian hial mai thei a, Mizoram tel loin an tan sumdawn leh sum hmuh a harsa hle ang. Hei hi hre rana thiam taka kan vau lêt emaw, kan tana ṭha tura ṭan kan khawh ve zel hi thil ṭul tak a ni. A pawimawh ber chu state sorkar pahnihte thiam taka  indawrna leh inremna fel fai tak neih hi a ni a, state pahnih inkara buainaah hian tun hma aṭang tawhin kan sorkar hruaitu lu an indawr ngai lo a, district level-a official-te mai an indawr ṭhin avangin buaina hi a khat tawkin a awm nawn fo reng niin a ngaih theih. Engpawhnise state pakhat ve riang ruang ṭhenawm state-a driver pawl pakhatin min vau ṭhin te, Assam-a district kilkhawr lama an pawl lian pawh ni loin min zar buai fo maite hi a tlawmthlak a, hetianga kan awm zui zel lohna tura hma la thei sorkar hi nei thei  ila a duhawm ngawt mai.", "summary": "30th September,2020 Hnam dang driver Covid-19 positive-te enkawl danah state ṭhenawm driver intelkhawm pawlin Mizorama lirthei lut tur an lo dang tawh a,September 12,2020 zana Lailapur-a Mizoram oil tanker tihchhiat leh driver kutthlak chungchangah Mizoram Oil Tanker Driver's Association leh Silchar Truck Driver's Association-te chu inbiain,MOTDA thil phût an tihhlawhtlin avangin Mizorama lirthei lut tur dan tumna chu ṭhulh a ni. Buaina chinfel dan ṭha ber ni a lang chu state sawrkar pahnihte thiam taka indawrna leh inremna fel fai tak neih a ni.Hruaitu lute indawr tawn loin district level-a official-te chauh an indawr tawn ṭhin avang hian buaina a chhuak nawn fo a,state dang driverten min nawr ngam lohna tura hma la ngam sawrkar nei thei ila a duhawm ngawt mai." }, { "summarization_id": "935", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8908", "file_name": "H-201-13/02/2025-Fimkhur tura kan inchah nawn a ngai takzet", "original_text": "August 1 khan Mizoramah Covid-19 positive mi 55 hmuh chhuah thar an ni a, Mizorama ni khata hripui vei hmuh chhuah tam ber ni a ni. Heng zingah hian Chanmari Venga hotel pakhata hnathawktu mi pahnih an tel a, khawi aṭanga kei nge an nih hriat a nih loh bakah, hri an vei tih an inhriat loh avangin hmun hrang hrangah a lo kal darh hman a ni.Mizoram hi Covid-19 dona kawnga India ram hmun dangte entawntlak khawpin kan tiṭha a, mipui nawlpuiin sorkar hma­laknate an thlawp mai ni loin an hun, tha leh sumte hri dona atan an thawh a, tlawmngai pawlte leh kohhran thlengin theihtawp chhuahin an ṭang a ni. Sorkarin theihtawp a chhuah bawk a, tun thlengin he hripui avang hian Mizoramah nunna chân an la awm lo a, a lawmawm takzet.Covid-19 kan hmelhriat tirha Mizorama total lockdown puan a nihlai ai khan tunah hian he hripui hian min chenchilh chiang tawh a, tuna kan dinhmunah phei chuan vantlanga ṭai darh palh thei ang hialin kan awm a; nimahsela tun thleng hi chuan kan zavaia thawhhona zarah vantlangah a la ṭai darh lo niin a lang.Tun hnaiah kan ramah ngei hri kai thar an pung chho ta zel a, hun rei tak chhung Covid-19 laka kan himna tura kan inzirtirna kha uar zawka kan hman a ṭul lehzual ta a ni. Kut sil tura kan inzirtirna, hmai tuam tura kan inchahte leh vantlanga awm khawm lo tura kan inhrilhte kha a taka hman zel a ngai. Eizawnna avangin inkharkhip reng theih a ni lo a, kan inhawn zau leh tak avangin kan ralmuang ta a ni lo a, a nihna takah chuan kan dinhmun hi a hlauhawm sawt zawk a ni.Veng leh khaw ṭhen­khat mipui van­tlang himna turin total lockdown an puang mek a, mi ṭhen­khat chuan thil ṭul lo tawpah ngaiin an sawisel a ni mai thei a; nimahsela tun hmaa hri kai kan awm nge awm lo tih pawh kan inhriat hmaa total lockdown puanga kan hlauh em em lai khan tun hi fimkhur lehzual hun a ni zawk tih kan hriat tlan a ṭha hle.Covid-19 laka Mizoram mipui kan him zel theihna tur leh, van­tlangah he hri hi a darh lohna turin kan zavaiin kan pawi­mawh a, theihtawp chhuahin ṭan i la thar ang u. August 1 khan Mizoramah Covid-19 positive mi 55 hmuh chhuah thar an ni a, Mizorama ni khata hripui vei hmuh chhuah tam ber ni a ni. Heng zingah hian Chanmari Venga hotel pakhata hnathawktu mi pahnih an tel a, khawi aṭanga kei nge an nih hriat a nih loh bakah, hri an vei tih an inhriat loh avangin hmun hrang hrangah a lo kal darh hman a ni.Mizoram hi Covid-19 dona kawnga India ram hmun dangte entawntlak khawpin kan tiṭha a, mipui nawlpuiin sorkar hma­laknate an thlawp mai ni loin an hun, tha leh sumte hri dona atan an thawh a, tlawmngai pawlte leh kohhran thlengin theihtawp chhuahin an ṭang a ni. Sorkarin theihtawp a chhuah bawk a, tun thlengin he hripui avang hian Mizoramah nunna chân an la awm lo a, a lawmawm takzet.Covid-19 kan hmelhriat tirha Mizorama total lockdown puan a nihlai ai khan tunah hian he hripui hian min chenchilh chiang tawh a, tuna kan dinhmunah phei chuan vantlanga ṭai darh palh thei ang hialin kan awm a; nimahsela tun thleng hi chuan kan zavaia thawhhona zarah vantlangah a la ṭai darh lo niin a lang.Tun hnaiah kan ramah ngei hri kai thar an pung chho ta zel a, hun rei tak chhung Covid-19 laka kan himna tura kan inzirtirna kha uar zawka kan hman a ṭul lehzual ta a ni. Kut sil tura kan inzirtirna, hmai tuam tura kan inchahte leh vantlanga awm khawm lo tura kan inhrilhte kha a taka hman zel a ngai. Eizawnna avangin inkharkhip reng theih a ni lo a, kan inhawn zau leh tak avangin kan ralmuang ta a ni lo a, a nihna takah chuan kan dinhmun hi a hlauhawm sawt zawk a ni.Veng leh khaw ṭhen­khat mipui van­tlang himna turin total lockdown an puang mek a, mi ṭhen­khat chuan thil ṭul lo tawpah ngaiin an sawisel a ni mai thei a; nimahsela tun hmaa hri kai kan awm nge awm lo tih pawh kan inhriat hmaa total lockdown puanga kan hlauh em em lai khan tun hi fimkhur lehzual hun a ni zawk tih kan hriat tlan a ṭha hle.Covid-19 laka Mizoram mipui kan him zel theihna tur leh, van­tlangah he hri hi a darh lohna turin kan zavaiin kan pawi­mawh a, theihtawp chhuahin ṭan i la thar ang u. August 1 khan Mizoramah Covid-19 positive mi 55 hmuh chhuah thar an ni a, Mizorama ni khata hripui vei hmuh chhuah tam ber ni a ni. Heng zingah hian Chanmari Venga hotel pakhata hnathawktu mi pahnih an tel a, khawi aṭanga kei nge an nih hriat a nih loh bakah, hri an vei tih an inhriat loh avangin hmun hrang hrangah a lo kal darh hman a ni. Mizoram hi Covid-19 dona kawnga India ram hmun dangte entawntlak khawpin kan tiṭha a, mipui nawlpuiin sorkar hma­laknate an thlawp mai ni loin an hun, tha leh sumte hri dona atan an thawh a, tlawmngai pawlte leh kohhran thlengin theihtawp chhuahin an ṭang a ni. Sorkarin theihtawp a chhuah bawk a, tun thlengin he hripui avang hian Mizoramah nunna chân an la awm lo a, a lawmawm takzet. Covid-19 kan hmelhriat tirha Mizorama total lockdown puan a nihlai ai khan tunah hian he hripui hian min chenchilh chiang tawh a, tuna kan dinhmunah phei chuan vantlanga ṭai darh palh thei ang hialin kan awm a; nimahsela tun thleng hi chuan kan zavaia thawhhona zarah vantlangah a la ṭai darh lo niin a lang. Tun hnaiah kan ramah ngei hri kai thar an pung chho ta zel a, hun rei tak chhung Covid-19 laka kan himna tura kan inzirtirna kha uar zawka kan hman a ṭul lehzual ta a ni. Kut sil tura kan inzirtirna, hmai tuam tura kan inchahte leh vantlanga awm khawm lo tura kan inhrilhte kha a taka hman zel a ngai. Eizawnna avangin inkharkhip reng theih a ni lo a, kan inhawn zau leh tak avangin kan ralmuang ta a ni lo a, a nihna takah chuan kan dinhmun hi a hlauhawm sawt zawk a ni. Veng leh khaw ṭhen­khat mipui van­tlang himna turin total lockdown an puang mek a, mi ṭhen­khat chuan thil ṭul lo tawpah ngaiin an sawisel a ni mai thei a; nimahsela tun hmaa hri kai kan awm nge awm lo tih pawh kan inhriat hmaa total lockdown puanga kan hlauh em em lai khan tun hi fimkhur lehzual hun a ni zawk tih kan hriat tlan a ṭha hle. Covid-19 laka Mizoram mipui kan him zel theihna tur leh, van­tlangah he hri hi a darh lohna turin kan zavaiin kan pawi­mawh a, theihtawp chhuahin ṭan i la thar ang u.", "summary": "4th August,2020 August 1 khan Mizoramah covid-19 postive mi 55 hmuh chhuah thar an ni a,ni khata hri vei hmuh chhuah tam ber ni a ni.Hmuhchhuah zingah hian Chanmari Venga hotel pakhata hnathawktu mi pahnih chu an kaina hriat a ni lo a,hri an vei tih an hriat loh avangin hmun hrang hrangah an kal darh hman. Covid-19 kan hmelhriat tirha Mizorama total lockdown puan a nih lai ai khan tunah hian he hripui hian min chenchilh chiang tawh a,Covid-19 laka kan himna tura kan inzirtirna,kut sil uar,hmai tuam leh vantlanga awm khawm lohte chu uar zawka kan hman a ṭul a ni. Eizawnna avang erawh chuan inkharkhip reng theih a ni lo a,kan inhawn zau leh tak avang erawhin kan ralmuang ta a ni hek lo.A nihna takah chuan kan dinhmun a hlauhawm sawt zawk. Covid-19 dona kawngah hian ram dangte entawntlak khawpin kan tiṭha a,he hripui avang hian nunna chân an la awm hek lo.Chutihrualin,Covid-19 laka kan him tlan zel theih nan kan zavaiin kan ṭan tlan a ngai takzet." }, { "summarization_id": "936", "url": "https://theaizawlpost.org/mpl-hmahruaitu-chanmari-fc-an-chak-zel/", "file_name": "SMizo_5_21-02", "original_text": "Season thara inelna hrang hrangah Chanmari FC an chetha a, MPL leh I Day inelnaah an chak zel. MPL hmahruaitu Chanmari FC hian Zirtawpni khan an khingpui Sihphir Venghlun FC chu 2-1 in an hneh. Zirtawpnia inkhel dangah Ramhlun Athletics in SYS FC an hneh ve bawk. Chanmari FC an chak zawn MPL 11-ah tlawm nei lova kaltluang mek Chanmari FC hi GIG Motors I Day Football Tournament 2024-ah pawh an chetha viau a, vawi hnih an chak zawn leh tawh. I Day tournament-a an khelh hmasak berah SYS FC an hneh a, an match hnihnaah Sihphir Venghlun FC an hneh zui leh. MPL team thar Sihphir Venghlun FC hian MPL hmahruaitu Chanmari FC lakah bul an tan tha a, goal thun hmasa zawkah an tang. Inkhel tan atanga minute 11-naah Lalthanpuia chuan hmahruaina goal a thun. Hma takah goal an thun vangin phur viau mah se Chanmari FC nawr let an tuar lova, chawlhlawk hmain hnufual zawkah an tang hman. An si phurh sut ngei tuma tan khawh Chanmari FC hian penalty an hlawhchhuak. Penalty an hlawhchhuah hi Lalnunzama chuan minute 22-naah goala-ah a chantir a, an si phurh a sut. An si phurh an sut hnuin Chanmari FC an khel tha zui viau a, goal pawh an thun thuai. An si phurh sutna goal an thun atanga minute 28-naah Lalnunzira chuan hma an hruai letna goal a thun a, 2-1 a hmahruai chungin chawlhlawk an hmang. Chawlhlawk hnu lamah inkhel a hmuhnawm zui viau naa goal erawh a luh belh thei tawh lo. Inkhel hmuhnawm takah team hnih ten goal thun tum viau mah se an hlawhtling zo tawh lova, Chanmari FC chuan 2-1 a hnehna changin point thum an hmuh belh leh. Sihphir Venghlun FC an hneh tum hian Chanmari FC tana khel tha tak Vanlalremruata chu ‘Man of the Match’ ah thlan a ni. SYS FC an tlawm zawn MPL an hmachhawn hmasak berah hmuhnawm taka inlan a, boruak nei nghal hat SYS FC tum a fuh lo zui zel a, MPL leh I Day lamah chak an harsat zui zel. Rawlthar team hmuhnawm SYS hi Chanmari FC laka an tlawm hnuin Ramhlun Athletic FC lakah an tlawm zui leh nghal. SYS leh Ramhlun Athletic FC te inkhelah hi a hmuhnawm viau a, goal lut a tam a, goal pawh a lut hma hle. Rawlthar team hmuhnawm SYS FC in inkhel tan atanga minute hnihna lekah Stain Laltanfela hmangin hmahruaina goal a thun nghal. Hma taka goal an thun vangin phur viau mah se hma erawh an hruai rei lo viau thung. Goal an chhuah atanga minute thum hnu lekah Ramhlun Athletic FC tan Isak Vanlalpeka goal hmangin an si phurh an sut. Goal khat ve ve an thun hnuin inkhel a hmuhnawm zui viau a, chawlhlawk hmain a khat mawi tawkin goal a lut. Minute 13-naah Felix Lalruatsanga chuan Ramhlun Athletic hmahruai letna goal a thun. Felix-a goal thun hnu hian Benjamin Lalnunpuia chuan minute 26-naah an goal thumna a thun a. Chawlhlawk dawn hnaih minute 38-naah Rechard Lalrempuia chuan penalty atangin RAFC goal lina a thun zui leh a, 4-1 hmahruai chungin chawlhlawk an hmang. Chawlhlawk hnu lamah inkhel a hmuhnawm zui viau a, goal khat hmuh tur a awm belh leh. SYS tan C Lalduhawma chuan minute 64-naah goal thunin an si phurh a sut then. SYS hian an si phurh sut zawh tumin tan khawh nasa viau mah se goal dang an thun belh thei lova, tlawm zawkah an tang zui ta a ni. He inkhelah hian SYS FC an hneh theih nana thawhhlawk tak Isak Vanlalpeka chu ‘Man of the match’ ah thlan a ni.", "summary": "Season thara inelna hrang hrangah Chanmari FC an chetha a, MPL leh I Day inelnaah an chak zel. Zirtawpni inkhelah Chanmari FC hian 2-1 in Sihphir Venghlun FC an hneh a point thum an hmuh belh, Ramhlun Athletics FC in SYS FC an hneh ve bawk. MPL team thar Sihphir Venghlun FC hian MPL hmahruaitu Chanmari FC lakah bul an tan tha a, goal thun hmasa zawkah an tang a, phur viau mahse Chanmari FC nawr let an tuar lova, chawlhlawk hmain hnufual zawk ah an tang hman. He inkhel ah hian Vanlalremruata chu 'Man of the match' ah thlan a ni. SYS leh Ramhlun Athletic inkhel pawh hi a hmuhnaw viau a, goal lut a tam a goal pawh a lut hma hle. SYS hian minute hnih lekah hmahruaina goal an thun a, phur viau mahse hma erawh an hruai rei lo a, tlawm zawkah an tang zui ta a ni. He inkhel ah hian Isak Vanlalpeka chu 'Man of the match' ah thlan a ni." }, { "summarization_id": "937", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/03/18th-mizoram-state-muaythai.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_17.2.25", "original_text": "Aizawl | March 29, 2023: 18th Mizoram State Muaythai Championship 2023 chu Muaythai Association of Mizoram (MAM) huaihawtin Ramhlun Indoor stadium, Aizawlah ah March ni 28, 2023 khan hlawhtling taka khar a ni.SPES Martial Arts gym (Dawrpui Contact Sports) chuan gold 9 leh silver 6 lain overall champion an ni a, Origin Gym chuan Gold 5, Silver 2 leh Bronze 1 lain 1st Runners Up an ni a. 2nd Runners up team chu Alpha Martial Arts & Fitness gym niin, Gold 3, Silver 5 leh Bronze 2  an la a ni.Closing ceremony hi MAM President Brian Lalnunhlima'n a kaihruai a, he event hi kan hma lawka national championship lo awm tur atana selection a nih nghal thu a sawi. MAM General Secretary Vanlalawmpuia chuan report a pe a, Chief guest Lalmalsawmi chuan fuihna thu ṭha tak a sawi bawk. Ani hi MAM Senior Adviser  ni la a ni nghe nghe.Weight tina champion te chu hetiang hi an ni:12-13 years-32 kg Mesak Lalrinawma, BVT-36 kg Francis Lalbiakkima, Maubawk14-15 yeara-40kg Samuel C. Lalhruaitluanga, Mualpui-54 kgs BVL Ruatfela, BVT-57 kgs Ambrose Lalbiakfela, Maubawk-81 kgs Jenifer Lalramnghahmawii, Zonuam (Alpha)16-17 years-48kgs Francis Lalremruata, Lunglei Ramthar (Spes/ DCS)-57 kgs TBC Lalengzauva, BVT-63.5 kgs K. Zomuankima, Dawrpui (SPES/DCS)-71 Kgs RC Rohlupuia, Dinthar (SPES/DCS)-75kgs Lalruathlua, Luangmual-91 kgs Alex Lalhruaimawia, Zonuam (Alpha)Under 23 years-45 kgs Reuben Lalrinmawia, BVT (Alpha)-48 kgs Zomuanpuia, Tuithiang (Spes/ DCS)-48 kgs Lalramchhani, Republic (Origin)-51 kgs Lalngaihawma, Hunthar (Spes/DCS)-51 kgs Esther VL Hmangaihsangi, Lawipu (Origin)-54 kgs Ronny Lalchhuansanga, Kolasib (Origin)-57 kgs Israel Lalrinawma, Hunthar (Spes/ DCS)-60 kgs Lalrinhlua, Kolasib (Origin)-63.5 kgs Zorammuana, Bungkawn  (Spes/ DCS)-67 kgs David Lalbiakmawia, Luangmual-71 kgs Lalnunmawia, Tlangnuam Vengthar (Spes/DCS)-75 kgs Lalmuanawma, Tanhril (Elite)Senior Category-60 kgs George Lalmuanawma, Chawnpui (RB)-67 kgs Lalliana, Dawrpui vengthar (Elite)-75 kgs David Lalmalsawma, Kulikawn (Spes/DCS)+91 kgs Lalṭhasanga Lelhchhun,Tanhril vengthar (Origin).(Khawngaihin, i lo share darh ve ngei dawn nia aw!)(Khawngaihin, Explore Mizoram hi mi dang i lo hmelhriattir zel dawn nia!)[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[Website ah hian sumdawng leh mi tin tan tlawmtein fakna kan dahsak thei e. WhatsApp +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ[News update awlsam taka i dawn theih nan telegram channel hi lo join ve ta chehttps://t.me/exploremizoramchannel](He website kal zel theih nan hian fakna lo langte hi i lo hmet ve thin dawn nia.)", "summary": "18th Mizoram State Muaythai Championship 2023 chu MAM huaihawtin Ramhlun Indoor stadium, Aizawlah ah March ni 28, 2023 khan hlawhtling taka khar a ni. SPES Martial Arts gym chuan gold 9 leh silver 6 lain overall champion an ni a, Origin Gym chuan Gold 5, Silver 2 leh Bronze 1 lain 1st Runners Up an ni a. 2nd Runners up team chu Alpha Martial Arts & Fitness gym niin, Gold 3, Silver 5 leh Bronze 2 an la a ni. Closing ceremony hi MAM President Brian Lalnunhlima'n a kaihruai a, he event hi national championship selection a nih nghal thu a sawi. Secretary chuan report pein, Chief guest Lalmalsawmin fuihna thu a sawi bawk. Ani hi MAM senior advisor a ni bawk." }, { "summarization_id": "938", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4070", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_6/2/25", "original_text": "February 17 - March 4, 2020 chhung khan Mizoram Legislative Assembly pariatna session vawi ngana neih a ni. Kum 2020-21 chhunga Mizoram budget atan cheng vbc. 10,715 pass a ni. House-ah starred question 46 chhàn hman a ni a, chhàn hman loh 145 a awm. Unstarred question 249 a lut a, chu'ng zinga 19 chu hnâwl a ni. Bill paruk a lut a, sawiho a nih hnuah pass vek a ni.Mizoram mipuite hian budget session hi kan ngaihven vak ngai lo nia sawi a ni ṭhin a, tun hnaiah a kum telin budget session hi mipuiin an ngaihven tial tial niin a lang. Telivision-a en theiha pek chhuah a nih mai bakah tunah chuan YouTube-ah en theih a ni ta bawk a, hei hian session entu nasa takin a tipung ngei ang.YouTube-a dah a nih chuan a hunlaia en hman ve lote pawhin an hman remchan hunah an duhlai tak an hai chhuak zel thei a, chuvangin kan legislator-te thiamna, taimakna leh tih tak takna pawh chiang takin a hmuh theih a; chumi lehlamah chuan an thiam loh leh hriat loh dan te, an tih tak tak tawk loh dante leh an inthlahdah dante thlenga hmuh theih a ni ve bawk.Social media lam­ah pawh Assembly Budget Session lam­in chai zui a hlawh a, thusawi ṭha an tihte video an thehdarh a, thusawi hlimawm deuhte thlenga theh­darh a ni. Hei hian kan legis­lator-te tan zir tur tam tak a chhawp chhuak a, tun hmaa House-a an thusawi anga sawi liam puat kha a rem tawh lo a, thudik leh rintlak chauh sawina tur a ni a, rinthu leh duhthusam sawina tur a ni lo tihte pawh an hre chiang zel ang. February 17 - March 4, 2020 chhung khan Mizoram Legislative Assembly pariatna session vawi ngana neih a ni. Kum 2020-21 chhunga Mizoram budget atan cheng vbc. 10,715 pass a ni. House-ah starred question 46 chhàn hman a ni a, chhàn hman loh 145 a awm. Unstarred question 249 a lut a, chu'ng zinga 19 chu hnâwl a ni. Bill paruk a lut a, sawiho a nih hnuah pass vek a ni.Mizoram mipuite hian budget session hi kan ngaihven vak ngai lo nia sawi a ni ṭhin a, tun hnaiah a kum telin budget session hi mipuiin an ngaihven tial tial niin a lang. Telivision-a en theiha pek chhuah a nih mai bakah tunah chuan YouTube-ah en theih a ni ta bawk a, hei hian session entu nasa takin a tipung ngei ang.YouTube-a dah a nih chuan a hunlaia en hman ve lote pawhin an hman remchan hunah an duhlai tak an hai chhuak zel thei a, chuvangin kan legislator-te thiamna, taimakna leh tih tak takna pawh chiang takin a hmuh theih a; chumi lehlamah chuan an thiam loh leh hriat loh dan te, an tih tak tak tawk loh dante leh an inthlahdah dante thlenga hmuh theih a ni ve bawk.Social media lam­ah pawh Assembly Budget Session lam­in chai zui a hlawh a, thusawi ṭha an tihte video an thehdarh a, thusawi hlimawm deuhte thlenga theh­darh a ni. Hei hian kan legis­lator-te tan zir tur tam tak a chhawp chhuak a, tun hmaa House-a an thusawi anga sawi liam puat kha a rem tawh lo a, thudik leh rintlak chauh sawina tur a ni a, rinthu leh duhthusam sawina tur a ni lo tihte pawh an hre chiang zel ang. February 17 - March 4, 2020 chhung khan Mizoram Legislative Assembly pariatna session vawi ngana neih a ni. Kum 2020-21 chhunga Mizoram budget atan cheng vbc. 10,715 pass a ni. House-ah starred question 46 chhàn hman a ni a, chhàn hman loh 145 a awm. Unstarred question 249 a lut a, chu'ng zinga 19 chu hnâwl a ni. Bill paruk a lut a, sawiho a nih hnuah pass vek a ni. Mizoram mipuite hian budget session hi kan ngaihven vak ngai lo nia sawi a ni ṭhin a, tun hnaiah a kum telin budget session hi mipuiin an ngaihven tial tial niin a lang. Telivision-a en theiha pek chhuah a nih mai bakah tunah chuan YouTube-ah en theih a ni ta bawk a, hei hian session entu nasa takin a tipung ngei ang. YouTube-a dah a nih chuan a hunlaia en hman ve lote pawhin an hman remchan hunah an duhlai tak an hai chhuak zel thei a, chuvangin kan legislator-te thiamna, taimakna leh tih tak takna pawh chiang takin a hmuh theih a; chumi lehlamah chuan an thiam loh leh hriat loh dan te, an tih tak tak tawk loh dante leh an inthlahdah dante thlenga hmuh theih a ni ve bawk. Social media lam­ah pawh Assembly Budget Session lam­in chai zui a hlawh a, thusawi ṭha an tihte video an thehdarh a, thusawi hlimawm deuhte thlenga theh­darh a ni. Hei hian kan legis­lator-te tan zir tur tam tak a chhawp chhuak a, tun hmaa House-a an thusawi anga sawi liam puat kha a rem tawh lo a, thudik leh rintlak chauh sawina tur a ni a, rinthu leh duhthusam sawina tur a ni lo tihte pawh an hre chiang zel ang.", "summary": "March 4, 2020 chhung khan Mizoram Legislative Assembly pariatna session vawi ngana neih a ni a,kum 2020-21 chhunga Mizoram budget atan cheng vbc. 10,715 pass a ni. House-ah starred question 46 chhàn hman a ni a, chhàn hman loh 145 a awm a,unstarred question 249 lut zinga 19 chu hnâwl a ni. Bill paruk a lut a, sawiho a nih hnuah pass vek a ni. Mizoram Budget Session television leh YouTube-ah en theih niin, hei vang hian kan legislator-te thiamna, taimakna leh tih tak takna pawh chiang takin a hmuh theih piah lamah an tih tak takloh chuan an inthlahdah dante thlenga hmuh theih a ni vek bawk, thusawi ṭha an tihte video an thehdarh a, thusawi hlimawm deuhte thlenga theh­darh a ni. Hei hian kan legis­lator-te tan zir tur tam tak a chhawp chhuak a, tun hmaa House-a an thusawi anga sawi liam puat kha a rem tawhlo a, thudik leh rintlak chauh sawina tur a ni a, rinthu leh duhthusam sawina tur a nilo tihte pawh an hre chiang zel ang." }, { "summarization_id": "939", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23733", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "Kolasib DC leh sorkar hotu dangte chuan tun hnai khan NH-54 kawngpui, Vairengte leh Chhimluang khaw inkar an enfiah a, dan phal loha kudam sak 20 chuang an hmu chhuak a; heng kudama an dah ṭhin kuhva leh lei-ṭha eng emaw zat an man nghal.Mizoram kal tlanga sumdawn­na liantham an kalpui langsar ber pawl chu kuva leh leiṭha sumdawnna hi a ni awm e. Khawchhak aṭangin kuhva tam tham tak an rawn phur thla a, vairam lam aṭangin leiṭha (fertiliser) an phur chho reng bawk a, he insumdawn tawnna hi hun rei deuh tak chu kalpui a ni tawh. A ruh langa sawi dawn chuan he sumdawnnaah hian Mizoram hi chu a kalkawng ang deuh mai kan ni a, Mizo sumdawng ṭhenkhatin a hlawkna tel ve bawk mah se, kuhva thartu kan ni lo a, leiṭha siam chhuaktu kan nih loh bawk avangin tute emaw sumdawnna kawng kan ni ta ber mai.He sumdawnnaah hian Kolasib DC chuan kuhva rah leh leiṭha dah khawmna hmun kudam chu The Warehouse (Development and Regulation) Act kalh a nih thu a sawi a, dan hnuaia kalpui a ni em tih finfiah turin lehkha pawimawh hmuh tur a awm lo tih a sawi bawk. Heti taka sumdawnna lian tham, kan ram kawng­puiin nasa taka a tawrh mek ni bawk hi dan loa kalpui a lo ni palh a nih chuan a zialo ngawt ang.Zep thu a cheng lo a, kuhva leh leiṭha sumdawnna avang hian kan kawngpui pawhin a tuar nasa a, chuti a nih chuan dan anga chhiah lak emaw, dan ang taka kalpui emaw chu a ṭul takzet tawh a, dan loa sumdawnna a nih phei chuan dan anga kalpui a nih hma chu thuneitu lamin an vil a, an en zui a ngai a ni. Kolasib DC leh sorkar hotu dangte chuan tun hnai khan NH-54 kawngpui, Vairengte leh Chhimluang khaw inkar an enfiah a, dan phal loha kudam sak 20 chuang an hmu chhuak a; heng kudama an dah ṭhin kuhva leh lei-ṭha eng emaw zat an man nghal.Mizoram kal tlanga sumdawn­na liantham an kalpui langsar ber pawl chu kuva leh leiṭha sumdawnna hi a ni awm e. Khawchhak aṭangin kuhva tam tham tak an rawn phur thla a, vairam lam aṭangin leiṭha (fertiliser) an phur chho reng bawk a, he insumdawn tawnna hi hun rei deuh tak chu kalpui a ni tawh. A ruh langa sawi dawn chuan he sumdawnnaah hian Mizoram hi chu a kalkawng ang deuh mai kan ni a, Mizo sumdawng ṭhenkhatin a hlawkna tel ve bawk mah se, kuhva thartu kan ni lo a, leiṭha siam chhuaktu kan nih loh bawk avangin tute emaw sumdawnna kawng kan ni ta ber mai.He sumdawnnaah hian Kolasib DC chuan kuhva rah leh leiṭha dah khawmna hmun kudam chu The Warehouse (Development and Regulation) Act kalh a nih thu a sawi a, dan hnuaia kalpui a ni em tih finfiah turin lehkha pawimawh hmuh tur a awm lo tih a sawi bawk. Heti taka sumdawnna lian tham, kan ram kawng­puiin nasa taka a tawrh mek ni bawk hi dan loa kalpui a lo ni palh a nih chuan a zialo ngawt ang.Zep thu a cheng lo a, kuhva leh leiṭha sumdawnna avang hian kan kawngpui pawhin a tuar nasa a, chuti a nih chuan dan anga chhiah lak emaw, dan ang taka kalpui emaw chu a ṭul takzet tawh a, dan loa sumdawnna a nih phei chuan dan anga kalpui a nih hma chu thuneitu lamin an vil a, an en zui a ngai a ni. Kolasib DC leh sorkar hotu dangte chuan tun hnai khan NH-54 kawngpui, Vairengte leh Chhimluang khaw inkar an enfiah a, dan phal loha kudam sak 20 chuang an hmu chhuak a; heng kudama an dah ṭhin kuhva leh lei- ṭha eng emaw zat an man nghal. Mizoram kal tlanga sumdawn­na liantham an kalpui langsar ber pawl chu kuva leh leiṭha sumdawnna hi a ni awm e. Khawchhak aṭangin kuhva tam tham tak an rawn phur thla a, vairam lam aṭangin leiṭha (fertiliser) an phur chho reng bawk a, he insumdawn tawnna hi hun rei deuh tak chu kalpui a ni tawh. A ruh langa sawi dawn chuan he sumdawnnaah hian Mizoram hi chu a kalkawng ang deuh mai kan ni a, Mizo sumdawng ṭhenkhatin a hlawkna tel ve bawk mah se, kuhva thartu kan ni lo a, leiṭha siam chhuaktu kan nih loh bawk avangin tute emaw sumdawnna kawng kan ni ta ber mai. He sumdawnnaah hian Kolasib DC chuan kuhva rah leh leiṭha dah khawmna hmun kudam chu The Warehouse (Development and Regulation) Act kalh a nih thu a sawi a, dan hnuaia kalpui a ni em tih finfiah turin lehkha pawimawh hmuh tur a awm lo tih a sawi bawk. Heti taka sumdawnna lian tham, kan ram kawng­puiin nasa taka a tawrh mek ni bawk hi dan loa kalpui a lo ni palh a nih chuan a zialo ngawt ang. Zep thu a cheng lo a, kuhva leh leiṭha sumdawnna avang hian kan kawngpui pawhin a tuar nasa a, chuti a nih chuan dan anga chhiah lak emaw, dan ang taka kalpui emaw chu a ṭul takzet tawh a, dan loa sumdawnna a nih phei chuan dan anga kalpui a nih hma chu thuneitu lamin an vil a, an en zui a ngai a ni.", "summary": "Kolasib DC leh sorkar hotu dangte chuan tun hnai khan NH-54 kawngpui, Vairengte leh Chhimluang khaw inkar an enfiah a, dan phal loha kudam sak 20 chuang an hmu chhuak a; heng kudama an dah ṭhin kuhva leh lei-ṭha eng emaw zat an man nghal. Khawchhak atangin kuhva tam tham tak an rawn phur a, vairam atangin leitha an phur chho reng bawk a, he insumdawn tawnna hi hun rei tak chu kalpui a ni tawh. He sumdawnnaah hian Mizoram hi chu a kalkawng ang mai kan ni, kuhva thartu kan ni lo a, leitha siam chhuaktu kan nih loh bawk avangin tute emaw sumdawnna kawng kan ni ber. He sumdawnnaah hian kuhva rah leh leitha dah khawmna kudam siam chu The Warehouse Act kalh a nih thu a sawi. Heti taka sumdawnna lian tham, kan dam kawngpuiin a tawrh mek ni bawk hi dan loa kalpui a lo nih chuan a zia lo ngawt ang. Thuneitu lamin an vil a, an enzui a tul a ni." }, { "summarization_id": "940", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6118", "file_name": "Ruatpuia_23.1.25_13", "original_text": "State sorkar lama tan a finthlak - Tetea Hmar Mizoram NewsState sorkar lama tan a finthlak - Tetea Hmar admin 02-Nov-2024 06:29 PM Sinlung Hills Council inthlan lo awm tur atan ZPM Party chuan campaign an nei chhunzawm zel a, nizan (1.11.2024) zan khan Phuaibuang leh North East Tlangnuamah street campaign neiin, Minister of State Lalnghinglova Hmar leh Adviser to CM (Finance) TBC Lalvenchhungate'n thu an sawi. North East Tlangnuama a thusawinaah Lalnghinglova Hmar chuan Sinlung Hills Council inthlan lo awm turah ZPM leh HPC țang rual candidate vote turin mipuite a sawm a, 'Kan candidate-te hi an fing berin an fel ber lo mai thei a, chu tihlaiin an zawmpui a fuh ber thung a ni. Pathian zarah ZPM-in state-ah sorkarna vawn fung kan chelh lai tak a ni a, chuvangin khaw hmasawnna atan, mipui hmasawnna atan state sorkar lama țan hi a finthlak a, khaw mipuite i țang rual ang u,' a ti. Tetea Hmar chuan mipuite chu politics fim taka thlir thiam turin a fuih a, khaw chhunga innghirnghona thlen zawng leh, inhmelmakna bul țan thei politics chu kalsan a hun tawh thu a sawi. Phuaibuanga a thusawinaah TBC Lalvenchhunga chuan Mizoram Sorkarin sum leh pai dinhmun chhe tawh siam țha tura theihtawpa a beih dan a sawi a, 'ZPM Sorkar hnuah leiba thahnem tak rulh a ni tawh a, pensioner-te sum bat rulh a nih bakah êng chhit man ba kum tam tak tling khawm tawhte sorkarin sum leh laia harsa tak chungin kan rul. Ram siam țhatna turin kan sum dinhmun siam țhat ngam hmasak a țul takzet a ni,' a ti. Adviser to Chief Minister chuan ZPM minister leh MLA-te chu eiru lo tura intiam an nih angin fiah ngam khawpin an ka awm zel tih sawiin 'Inthlan dawna kan au hla kha kan la aupui ngam zel a ni,' tiin term tawp thlenga eiruk loh thu aupui ngam a țul thu a sawi.", "summary": "State sorkar lama tan a finthlak - Tetea Hmar Sinlung Hills Council inthlan lo awm tur atan ZPM Party chuan campaign an nei chhunzawm zel a, nizan (1.11.2024) zan khan Phuaibuang leh North East Tlangnuamah street campaign neiin, Minister of State Lalnghinglova Hmar leh Adviser to CM (Finance) TBC Lalvenchhungate'n thu an sawi. North East Tlangnuama a thusawinaah Lalnghinglova Hmar chuan Sinlung Hills Council inthlan lo awm turah ZPM leh HPC țang rual candidate vote turin mipuite a sawm a, 'Kan candidate-te hi an fing berin an fel ber lo mai thei a, chu tihlaiin an zawmpui a fuh ber thung a ni. Pathian zarah ZPM-in state-ah sorkarna vawn fung kan chelh lai tak a ni a, chuvangin khaw hmasawnna atan, mipui hmasawnna atan state sorkar lama țan hi a finthlak a, khaw mipuite i țang rual ang u,' a ti. Tetea Hmar chuan mipuite chu politics fim taka thlir thiam turin a fuih a, khaw chhunga innghirnghona thlen zawng leh, inhmelmakna bul țan thei politics chu kalsan a hun tawh thu a sawi. Phuaibuanga a thusawinaah TBC Lalvenchhunga chuan Mizoram Sorkarin sum leh pai dinhmun chhe tawh siam țha tura theihtawpa a beih dan a sawi a, 'ZPM Sorkar hnuah leiba thahnem tak rulh a ni tawh a, pensioner-te sum bat rulh a nih bakah êng chhit man ba kum tam tak tling khawm tawhte sorkarin sum leh laia harsa tak chungin kan rul. Ram siam țhatna turin kan sum dinhmun siam țhat ngam hmasak a țul takzet a ni,' a ti. Adviser to Chief Minister chuan ZPM minister leh MLA-te chu eiru lo tura intiam an nih angin fiah ngam khawpin an ka awm zel tih sawiin 'Inthlan dawna kan au hla kha kan la aupui ngam zel a ni,' tiin term tawp thlenga eiruk loh thu aupui ngam a țul thu a sawi. Tete hmar chuan politics fim taka thlir thiam turin a chah nghal. TBC Lalvenchhunga pawhin Mizoram Sorkarin sum leh pai dinhmun chhe tawh siam ṭha tura a beih dan a sawi. ZPM minister te chuan an intiam anga eiru lo tura insawiin term tawp thleng eiru lo turin an intiam." }, { "summarization_id": "941", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/119069", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_4/2/25", "original_text": "Industrial Growth Centre, Luangmuala M/s Mizo Carbon Product chu nimin khan mi ṭhahnemngaiten an tlawh a, industry hi kum eng emaw zat a kal mumal tawh loa an hriat thu leh Central subsidy dilpui chi-a an ngaih loh thu an sawi. An khawlte chu a tuiêk bakah, hnathawktu pawh an awm lo.He industry atan hian Central Capital Investment Subsidies (CCIS) leh Central Transport Subsidy (CTS) eng emaw zat pek an ni a; January 1, 2013 aṭanga September 30, 2014 inkar chhungin CCIS atan cheng nuai 93.90 leh raw material phurhna ṭanpuina CTS atan cheng vbc. 2.47 dilna District Industries Centre, Aizawlah an thehlut a; dilna hi SLC chuan ngaihtuahin, an dil zat angin sorkar laipuiah an dilpui a ni.He thil hi ngun taka chhui zui chi a ni a, Mizoram sorkar hnuaia state level committee (SLC)-in sum a lo dilpui mai pawh hi a chhan hriat chian a chakawm khawp mai. Tun hma aṭang tawhin Mizoramah hian central subsidy hmanga intilian an awm ṭhin a, an hnathawh hmuh tur awm tak tak si lo, industry lian tak din anga inchhala central subsidy la ṭhin an awm. Tun thlenga hetiang thil a la awm hi a vanduaithlak a, M/s Mizo Carbon Product kalphung hi enthlak zui zel a ṭha khawp mai.Mizoram sorkar pawhin thil a taka titute leh a lem hi an thliar thiam tur a ni a, Zuangtuia industrial estate a dinte pawh hunah hian residential area ang maiin chenna in a ding khat deuh vek tawh. Tuna Lengte leh Luangmuala hmun a neihte pawh hi tute hnenah nge an pek a, hnathawktu tak tak an ni nge ni lo tih hi ennawn leh a ṭha khawp mai.Mizoram sorkar pawhin industry lem siama sum lakluh tumna lamah hian beng chhi deuh se, thuneitu lam hi a man ṭang eituah an tel ve anga puh awlsam tur khawpin hetiang titute hi zuah tawh suh se. Industry lem hmanga sum siam ṭhin an awm a, an la awm belh zel niin a lang a, hei hi tihtawp a hun ta. Industrial Growth Centre, Luangmuala M/s Mizo Carbon Product chu nimin khan mi ṭhahnemngaiten an tlawh a, industry hi kum eng emaw zat a kal mumal tawh loa an hriat thu leh Central subsidy dilpui chi-a an ngaih loh thu an sawi. An khawlte chu a tuiêk bakah, hnathawktu pawh an awm lo.He industry atan hian Central Capital Investment Subsidies (CCIS) leh Central Transport Subsidy (CTS) eng emaw zat pek an ni a; January 1, 2013 aṭanga September 30, 2014 inkar chhungin CCIS atan cheng nuai 93.90 leh raw material phurhna ṭanpuina CTS atan cheng vbc. 2.47 dilna District Industries Centre, Aizawlah an thehlut a; dilna hi SLC chuan ngaihtuahin, an dil zat angin sorkar laipuiah an dilpui a ni.He thil hi ngun taka chhui zui chi a ni a, Mizoram sorkar hnuaia state level committee (SLC)-in sum a lo dilpui mai pawh hi a chhan hriat chian a chakawm khawp mai. Tun hma aṭang tawhin Mizoramah hian central subsidy hmanga intilian an awm ṭhin a, an hnathawh hmuh tur awm tak tak si lo, industry lian tak din anga inchhala central subsidy la ṭhin an awm. Tun thlenga hetiang thil a la awm hi a vanduaithlak a, M/s Mizo Carbon Product kalphung hi enthlak zui zel a ṭha khawp mai.Mizoram sorkar pawhin thil a taka titute leh a lem hi an thliar thiam tur a ni a, Zuangtuia industrial estate a dinte pawh hunah hian residential area ang maiin chenna in a ding khat deuh vek tawh. Tuna Lengte leh Luangmuala hmun a neihte pawh hi tute hnenah nge an pek a, hnathawktu tak tak an ni nge ni lo tih hi ennawn leh a ṭha khawp mai.Mizoram sorkar pawhin industry lem siama sum lakluh tumna lamah hian beng chhi deuh se, thuneitu lam hi a man ṭang eituah an tel ve anga puh awlsam tur khawpin hetiang titute hi zuah tawh suh se. Industry lem hmanga sum siam ṭhin an awm a, an la awm belh zel niin a lang a, hei hi tihtawp a hun ta.", "summary": "Industrial Growth Centre,Luangmuala M/s Mizo Carbon Product chu kum eng emaw zat a kal mumal tawhloa an hriat avangin mi thenkhatten tlawhin an khawlte a tuiêk bakah hnathawktu an awm loh avangin Central subsidy dilpui chi-ah an ngaihloh thu an sawi. He industry atan hian Central Capital Investment Subsidies(CCIS) leh Central Transport Subsidy(CTS) January 1, 2013 aṭanga September 30, 2014 inkar chhungin a vaiin cheng vbc. 3.41 dilna District Industries Centre, Aizawlah an thehlut a; dilna hi SLC chuan ngaihtuahin, an dil zat angin sorkar laipuiah an dilpui a ni. Tun hma aṭang tawhin Mizoramah hian central subsidy hmanga intiliana an hnathawh hmuh tur awm tak tak silo,industry lian tak din anga inchhala central subsidy la ṭhin an awm a, M/s Mizo Carbon Product pawh hi enthlak zui zel a ṭha khawp ang. Mizoram Sorkar hian industry lem siama sum lakluh tumna lamah hian beng chhi deuh se, thuneitu lam pawh tumah zuah bikloin Industry lem hmanga sum siam hi tihtawp a hun ta." }, { "summarization_id": "942", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6207", "file_name": "H-11-24/01/2025-Kan tliak hnawp a ni", "original_text": "Kan tliak hnawp a ni - Robert Romawia Mizoram NewsKan tliak hnawp a ni - Robert Romawia admin 10-Nov-2024 03:12 PM Aizawl Football Club (AFC) President Robert Romawia Royte chuan North Lunglenga AFC Complex sakna tura pawisa an sawi chhuah Mizoram Sorkarin opend tender tura a ti tih an hriatin, an tliah hnawp thu a sawi. Tunhnaia Aizawl Press Club-ah press conference a neihnaah Robert Romawia chuan sum harstna chi tinreng tawk chungin AFC chu an enkawl hram hram tih sawiin, 'Kum 3-4 kaltla khan titawp turin kan rel AIFF lam atangin CEO te an lokal, CM pawh a hmu. India rama mipui based, fan based club hlawhtling a nive a, players tam tak chher chhuaktu club a nive a, AIFF angin a tawp kan awih lo tiin CM a hrilh. Tlawmngai turte'n min ngen a, kan tive naw naw, player thate pawh kan leive thei lo. Tuna I League club zinga relegate loa I League-a awm rei ber kan ni,' a ti. AFC President chuan theih dan hrang hrangin N Lungleng mipuite nen inremsiamna tha tak neia AFC-in ground an neive tih sawiin AFC President chuan, 'AFC complex kan tihah phullemte phah a, a bula hostel building tha tak nen tangkawpa awm nen residential academy-te neih ve kan lo mitthla leh nghahhleh em em a ni. Keipawhin ka hahpui, beidawn tawng fo, project pawh kan siam ngun,' tiin vanneihthlak takin kum 2023 khan Power Finance Corporation (PFC) atangin cheng nuai 546.90 pek an nih thu a sawi. AFC President chuan implementing agency-ah MSSC ruat an nih thu sawiin, 'October 2023 ah agreement ziah a ni a, model code of conduct hman tan a nih deuh nghal avangin hma kan la hman lo a, sanction chu a awm hman. Tichuan sorkar thar a rawn piang a, an phur zawng tak a nihve ka ring. Sports Minister ni ta ila, Chanmari FC hian CSR atangin cheng nuai 546.90 nawr chhuak se, ka lawmpui ang a, an hlawkpui dan tur ber ka ngaihtuah pui ang. A hna pawh in thawk vek a, in hlep atangin sum harsatna chhawkin, leibaite pawh hi in rul thei ang, ka tihdan tur a nih ka ring,' a ti. ZPM Sorkar pawhin a ngaihtuahna anga an tihve a lo rin thu sawiin Robert Romawia chuan, 'Vawiin thlengin kan la beisei tlat. Kan nawr chhuah a ni tlat, he sum hi Aizawl FC Ground siamna tura min pek a ni. Mah se, chuti zawng chuan a kal lo khawp, a thla a thla dawhkhan pakhatah file a awm an timai. Hmasawnna a awm loh avangin PFC lamin MSSC hnenah lehkha na takin an thawn. Chu pawh chhan lohin a awm vang vangin. Keini kan mangang tawh, a project harsa taka nawr chhuah a ni,' tiin CSR chu a petute'n an pekate'n an tuipui lo a ni ang an ti chu tih vak ngaihna awm loh thu a sawi. AFC President chuan open tender tur Chief Minister-in a tih thu Sports Minister hnen atanga an hriat thu sawiin, 'AFC tana sanction lokal, AFC ground siamna tur a ni. Chu bakah convergence-in kal kan tum, Rajya Sabha MP-in a fund atangin nuai 30 thawh a inhuam a, NECS pawhin rotling tha law law siamna tur a nih chuan nuai 50 chinin kan tangve ang an ti. Gallery sanction tel loa tih belh kan tum a, a sanction pawh a lian tawk loa, a tihlen dan ngaihtuah kan tum. Open tender tur tih kan hriat hian kan tliak hnawp a ni,'a ti. Governor leh PFC-ah kan thlen tih sawiin AFC President chuan, 'PFC chuan Delhi-ah MSSC leh AFC-te nen sawiho an rawt. Keini chuan asto turf-ah pawh a tha chi kan duh a, MNF Sorkar hnuah a tha chi hlir kan hmang. DPR-ah pawh chutiang hman kan duh thute kan thlen. A technology-ah pawh rain boat technology kan duh. MSSC-in min tihpui dan pawh a ni a, chutiang ni lo chuan tender chhuah a ni,' tiin an beisei mek chu PFC-in DPR angin tender chhuah tur an tih a nih thu a sawi. Robert Romawia chuan AFC kalpui hlei thei tawh lo khawpa sum nei lo an nih thu sawiin, 'Kan harsa a, kan mangang. Megahlaya sorkar chuan tunhnaiah I League Club grant kumtin nuai 200 pekna tur scheme an duang. Manipur pawh I league club pahnih an neih laiin nuai 150 zelin an tanpui thin niin an sawi a, club hruaitute pawh ka phone a, a dik a lawm an ti. A rethei ber, a neitute rethei ber sorkarin kan hamthatna tur an dang tlat a nih chuan rilru a na ve. Sorkarin sum min pek kan beisei lo, MNF hunlai pawhin min pe thei lo, ZPM Sorkar dem tur pawh a ni lo. Kan inhlawh vena tur min dan sak erawh na kan ti. Kan hmalam hun tur kan ngaihtuah a ngai dawn a, eng decision pawh siam ila, mipuiin min dem lo se tih ka sawi duh,' a ti.", "summary": "Aizawl Football Club President Robert Romawia Royte chuan AFC tlachhe mai tur chu AIFF anga tawp mai tur atan chuan a phal lo a.A ṭhahnemngaihna avangin N.Lunglengte nen inrem siamna nei thei hlauhin AFC complex sakna tur an neih phah a.An lawmna tizual turin kum 2023 khan Power Finance Corporation (PFC) aṭangin cheng nuai 546.90 pek an ni leh bawk. AFC president chuan,\"Convergence-in kal kan tum, Rajya Sabha MP-in a fund atangin nuai 30 thawh a inhuam a,NECS pawhin nuai 50 a inhuam tel ve bawk.Gallery sanction tel loa tih belh kan tum a, a tihlen dan ngaihtuah kan tum,\" a ti bawk. Chutihrualin, ZPM a sawrkar a,Aizawl FC Ground siam tura sum sanction tam tak chu open tender tura tih a nih leh tak si avangin AFC president chuan kan tliak hnawp a ni a ti hial.Tender tura tih a nih avang hian AFC lamin sum a nei tawh lo a,AFC hamṭhaṭ vena tur sawrkarin an dang tlat chu pawi an ti hle." }, { "summarization_id": "943", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1840", "file_name": "F_MIZO_SUM_20_5/2/25", "original_text": "Forest Survey of India (FSI) chhinchhiah danin, kum 2015 aṭangin kum tin Mizoramah ram kâng a tlem tial tial. ISFR-2019 report-a a lan danin, December 2017 aṭanga February 2018 chhunga satellite data hmanga zirchiannaah, Mizoram puma ram hring (forest cover) zat chu Mizoram zau zawng aṭangin 85.41% a ni. State zau zawng aṭanga tehin hmarchhak state zingah Mizoramah forest cover a zau ber.Tun hnaia mi­thiamte tehna aṭanga Mizoramin ram ngaw a la nei zau ṭha leh, ram kang zat kum tina a tlahniam hret hret tih hriat hi thil lawmawm tak a ni. Mizoramah ram a kang nasa a, kan ram hring ṭha neihte a lo ro zo a, sik leh sâ a danglam zo a, ramsa leh sava mai bakah sanghate thlengin an tuar a, kan buai hle tih kan sawi laia chanchin duhawm hriat tur a awm hi a lawmawm takzet a ni.Hetihlai hian kan thing leh maute hi tun aia ṭha zawka humhalh theih a ni ang tih a chiang. Tlangram lo neih tihtawp tumin sorkarin rawtna hrang hrang a siam tawhte hi uluk zawka enzui ni ta se tun ai hian kan ram hi a la hring ṭha zawkin a rinawm. Kan sum sen zozaite kha a nihna ang taka hman chu ni ngat se, ramngaw pawh kan ngah lehzual ngei ang.Sorkar thar kan nei a, anni hian kan rama ram kang tlem tawlh tawlh hi a tlem lehzualna turin ruahmanna ṭha tâk nei thei se; kan thing leh mau hal rêm zawng ni loa eizawnna ṭha kawhhmuh thei turin ngaihtuahna seng se, kan ram hi India rama hmun hring nuam bera chhuah tura ṭan lâk ni se a duhawm hle.Tun hnaia FSI chhinchhiahna hi kan ring dâwn a nih chuan ramngaw humhalh kawnga kan hmalakna te, thing leh mau hal rala leh tlang ram lo neih titlem tura ṭanlaknate pawhin zawi zawiin rah ṭha a chhuah niin a lang a, a lawmawm hle. Forest Survey of India (FSI) chhinchhiah danin, kum 2015 aṭangin kum tin Mizoramah ram kâng a tlem tial tial. ISFR-2019 report-a a lan danin, December 2017 aṭanga February 2018 chhunga satellite data hmanga zirchiannaah, Mizoram puma ram hring (forest cover) zat chu Mizoram zau zawng aṭangin 85.41% a ni. State zau zawng aṭanga tehin hmarchhak state zingah Mizoramah forest cover a zau ber.Tun hnaia mi­thiamte tehna aṭanga Mizoramin ram ngaw a la nei zau ṭha leh, ram kang zat kum tina a tlahniam hret hret tih hriat hi thil lawmawm tak a ni. Mizoramah ram a kang nasa a, kan ram hring ṭha neihte a lo ro zo a, sik leh sâ a danglam zo a, ramsa leh sava mai bakah sanghate thlengin an tuar a, kan buai hle tih kan sawi laia chanchin duhawm hriat tur a awm hi a lawmawm takzet a ni.Hetihlai hian kan thing leh maute hi tun aia ṭha zawka humhalh theih a ni ang tih a chiang. Tlangram lo neih tihtawp tumin sorkarin rawtna hrang hrang a siam tawhte hi uluk zawka enzui ni ta se tun ai hian kan ram hi a la hring ṭha zawkin a rinawm. Kan sum sen zozaite kha a nihna ang taka hman chu ni ngat se, ramngaw pawh kan ngah lehzual ngei ang.Sorkar thar kan nei a, anni hian kan rama ram kang tlem tawlh tawlh hi a tlem lehzualna turin ruahmanna ṭha tâk nei thei se; kan thing leh mau hal rêm zawng ni loa eizawnna ṭha kawhhmuh thei turin ngaihtuahna seng se, kan ram hi India rama hmun hring nuam bera chhuah tura ṭan lâk ni se a duhawm hle.Tun hnaia FSI chhinchhiahna hi kan ring dâwn a nih chuan ramngaw humhalh kawnga kan hmalakna te, thing leh mau hal rala leh tlang ram lo neih titlem tura ṭanlaknate pawhin zawi zawiin rah ṭha a chhuah niin a lang a, a lawmawm hle. Forest Survey of India (FSI) chhinchhiah danin, kum 2015 aṭangin kum tin Mizoramah ram kâng a tlem tial tial. ISFR-2019 report-a a lan danin, December 2017 aṭanga February 2018 chhunga satellite data hmanga zirchiannaah, Mizoram puma ram hring (forest cover) zat chu Mizoram zau zawng aṭangin 85.41% a ni. State zau zawng aṭanga tehin hmarchhak state zingah Mizoramah forest cover a zau ber. Tun hnaia mi­thiamte tehna aṭanga Mizoramin ram ngaw a la nei zau ṭha leh, ram kang zat kum tina a tlahniam hret hret tih hriat hi thil lawmawm tak a ni. Mizoramah ram a kang nasa a, kan ram hring ṭha neihte a lo ro zo a, sik leh sâ a danglam zo a, ramsa leh sava mai bakah sanghate thlengin an tuar a, kan buai hle tih kan sawi laia chanchin duhawm hriat tur a awm hi a lawmawm takzet a ni. Hetihlai hian kan thing leh maute hi tun aia ṭha zawka humhalh theih a ni ang tih a chiang. Tlangram lo neih tihtawp tumin sorkarin rawtna hrang hrang a siam tawhte hi uluk zawka enzui ni ta se tun ai hian kan ram hi a la hring ṭha zawkin a rinawm. Kan sum sen zozaite kha a nihna ang taka hman chu ni ngat se, ramngaw pawh kan ngah lehzual ngei ang. Sorkar thar kan nei a, anni hian kan rama ram kang tlem tawlh tawlh hi a tlem lehzualna turin ruahmanna ṭha tâk nei thei se; kan thing leh mau hal rêm zawng ni loa eizawnna ṭha kawhhmuh thei turin ngaihtuahna seng se, kan ram hi India rama hmun hring nuam bera chhuah tura ṭan lâk ni se a duhawm hle. Tun hnaia FSI chhinchhiahna hi kan ring dâwn a nih chuan ramngaw humhalh kawnga kan hmalakna te, thing leh mau hal rala leh tlang ram lo neih titlem tura ṭanlaknate pawhin zawi zawiin rah ṭha a chhuah niin a lang a, a lawmawm hle.", "summary": "Forest Survey of India(FSI) chhinchhiah danin, kum 2015 aṭangin kum tin Mizoramah ram kâng a tlem tial tial a,ISFR-2019 report-a a lan danin, December 2017 aṭanga February 2018 chhunga Mizoram puma ram hring(forest cover) zat chu Mizoram zau zawng aṭangin 85.41% a ni a State zau zawng aṭanga tehin hmarchhak state zingah Mizoramah forest cover a zau ber. Mizoramah tun hmain ram a kang nasat avangin a, kan ram hring ṭha neihte a ro zo a,sik leh sâ danglamin ramsa leh sava mai bakah sanghate thlengin an tuar a, kan buai hle tih kan sawi laia chanchin duhawm hriat tur a awm hi a lawmawm takzet a ni. Hetihlai hian kan thing leh maute hi tun aia ṭha zawkin humhalh ila,lo neih tihtawp tumin Sorkar hian a ruahmannate uluk zawkin enzui zel se tun ai hian kan ram hi a la hring ṭha zawkin a rinawm. Sorkar thar hian kan thing leh mau hal rêm zawng niloa eizawnna ṭha kawhhmuh thei turin ngaihtuahna seng se, kan ram hi India rama hmun hring nuam bera chhuah tura ṭan lâk ni se a duhawm hle." }, { "summarization_id": "944", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5999", "file_name": "SMizo_29_30-01", "original_text": "MNF-in an dincham an lawm Mizoram NewsMNF-in an dincham an lawm admin 22-Oct-2024 07:34 PM Mizo National Front (MNF) chuan vawiin (22.10.2024) chhun khan an dincham vawi 63-na an office-ah an lawm a, MNF President chuan ZPM an sorkar rei a rin loh thu a sawi. MNF President chuan ZPM kaihhruai sorkar chungchangah kum khat em pawh an sorkar hma a sum leh pai harsatna avanga sorkar mek an buai zia sawiin, 'Tun ang zela sorkar mek hi an kal chuan, rei an sorkar ka ring lo. India Air Force kutah kan Lengpui Airport hi Mizoram Sorkarin pek an tum chuan MNF chuan a tawp thlengin kan do dawn. Lengpui Airport chu kan nunna hnar, ram dang nen kan inpawhna a ni,' a ti. Ramri buai chungchang leh Covid avanga harsatna kan tawh tawhte sawiin Zoramthanga chuan, Silchar kawng a ping a, rel kawng a pinga a buaithlak zia kan hre tawh. Chuvangin, airport hi midang kutah hlan a rem lo,' tiin NGO, political party, kohhran leh ngaihtuahna fim tak hmang phak thangtharte pawhin an remtih a rin loh thu a sawi. MNF President chuan MNF chu 'Pathian leh kan ram tan' tih thuthlung neia din a nih avangin Mizoramah ngei pawh party 30 chuang zet lo zuihral tawh karah Pathianin vawiin hian kum 63 an din champha a hruai thleng tih sawiin, ' Pathian chuan min hruai zel dawn a ni. Kan ram kan hnam tan theih tawp i chhuah zel ila, Pathian hruaina a innghat tlat a, hma lam pan zel tur kan ni,,' a ti. MNF din champha vawi 63-na lawmnaah hian martarte pualin ngawi renga dingin minute khat hun hman a ni a, Mizo National Women Front, General Headquarters chuan, 'Kan Zoramah Lal Krista tan' tih hla an rem.", "summary": "Mizoram National Front chuan ni 22/10/2024 chhun khan an dincham vawi 63-na office-ah an lawm a, hetah hian MNF President chuan thusawiin ZPM sorkar rorel dan leh an sum enkawl dan enin an sorkar rei an rin loh thu a sawi. Indian Air Force kut a Lengpui Airport dah an tum te chu MNF chuan an do tlat dawn tih thu a sawi. Pathian in kum 63 chhung zawng a hruai tawh na ah lawmthu sawiin, kan ram leh hnam tan a theihtawp chhuah zel turin a fuih a ni. Martarte puala hun hman a ni a, Mizo National Women Front chuan 'Kan Zoramah LalKrista tan' tih hla an rem." }, { "summarization_id": "945", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Halpuah leh halmawi khapna bawhzui dan tur sawiho Kumin Krismas leh Kumthar vuakvet-a Ser-chhip District-a halpuah leh halmawi chi hrang hrang khapna thupek kenkawh dan tur chu nimin khan Serchhip SP, MS. Dawngkima hovina Pisa ah neih a ni. He thutkhawm ah hian Serchhip SP MS. Dawngkima chuan hunpui-a halpuah, halmawi leh puakthei thil dangte khapna thupek kenkawh dan turah Serchhip Police ten ruahmanna an siam lawk te a tlangpui-a sawiin, NGO hrang hrang aiawhte nen uluk takin sawiho chhunzawm a ni a. Serchhip District Bawrhsap chuan kumin Sept. 24 khan thupek tichhuakin Halpuah, Halmawi, Sky Lantern leh puakthei thil dang bakah silai lem a mu hmang chi reng reng lak luh, zawrh, hralh, hal leh hman khapna thupek chu Section 163 of Bhartiya Nagarik Suraksha Sanhita, 2023 hnuaiah a lo chhuah tawh a ni. Mizoram sawrkar leh District Magistrate-in thupek a lo chhuah tawh kenkawh bultan nan leh Serchhip District chu halpuah hal awmlohna District a nih theih nan ‘Free Halpuah District’ a puanna Programme chu thla thar November ni 4 khian Serchhip Police Station-ah hman ni se, hemi ni vek hian Serchhip Police leh NGO hrang hrang aiawh ten a bul tan nan District Capital-Serchhip a sumdawnna hmun hrang hranga dan phalloh puakthei thil zuar leh hralh an awm leh awmloh enfiahna 'Joint Special Drive' neih nghal nise, an ti a ni. Heng bakah hian Serchhip District chhunga Village Council leh YMA Branch zawng zawngah halpuah leh halmawi khapna thu hi Information mike hmangin a tam thei ang ber puanzar nise, thupek bawhchhia te chu Bharatiya Nagarik Suraksha Sanhita (BNSS) section 164 hnuaiah thla 6 thleng lung In tan leh Rs. 2000-5000 thleng chawi tir theih an nih thute inhrilhhriatna a tam thei ang berin puanzar nise an ti a. Serchhip District chhunga Online Courrier te pawhin sawrkar phalloh thil chah an awm chuan phurhsak lo tura ngen/hriattir ni se tiin an rel bawk.", "summary": "Halpuah leh halmawi khapna bawhzui dan tur sawiho Kumin Krismas leh Kumthar vuakvet-a Ser-chhip District-a halpuah leh halmawi chi hrang hrang khapna thupek kenkawh dan tur chu nimin khan Serchhip SP, MS. Dawngkima hovina Pisa ah neih a ni. He thutkhawm ah hian halpuah leh puak thei thil dang khapna thupek chungchang kenkawh dan tlangpui sawiin, NGO hruaituteho nen uluk taka sawi chhunzawm leh a ni. Serchhip District Bawrhsap chuan thupek tichhuakin halpuah, halmawi leh puakthei thil dang hal leh hman, lak luh, zawrh leh hralh a khap. He thupek kenkawh bul tan nan 'Free Halpuah District' a puanna Programme chu November ni 4 ah Serchhip Police Station ah hman ni se, hemi ni vek hian 'Joint Special Drive' neih nghal nise an ti bawk. Heng bakah hian a tam thei ang ber Information mike hmanga veng tina puan uar niin a hrem theihna pawh sawi tel zel ni se an ti bawk." }, { "summarization_id": "946", "url": "https://theaizawlpost.org/tlawng-humhalh-kaihnawihah-ngt-in-mizoram-sawrkar-a-kar/", "file_name": "SMizo_11_19-02", "original_text": "Tlawng humhalh kaihnawihah NGT-in Mizoram sawrkar a kar Tlawng hnar humhalh kaihhnawiha National Green Tribunal-a thu ngaihtuah mekah Mizoram sawrkar chuan thawhpui tha tawk loin a hria a, an hmaa inlan turin Mizoram chief secretary a ti. Tlawng lui hnar awmna lam, Lunglei Zobawkah state sawrkarin sports academy din a tumnaah helai hmun hi Tlawng lui Riverine Reserve Forest chhunga awm leh ramngaw tihchhiatna mai bakah phalna tel loa thil tih a nih thu hi environmental activist Vanramchhungi chuan National Green Tribunal (NGT) hnenah ‘petition’ a thehlut a, Tribunal hian 2022 November 21 khan hemi chungchang hi a ngaihtuah tan a ni. Hemi chungchang ngaihtuahnaah hian Mizoram state sawrkara ding tura ruat, additional advocate general chu inlan hun tura ruatah a inlan loh thin avang leh petition thehluhah counter affidavit thehluh tur pawh state aiawhin thehluh a ni thin lo tih Tribunal hian sawiin, inlan leh hun tura an tihah chuan, thehluh tul thehluh a nih loh chhan leh state sawrkar aiawha ding tur a inlan loh fo chhan hi sawifiah a, sawifiah ngai thildang pawh sawifiaha inlan turin state chief secretary chu a hriattir a, a inlan dan turah erawh amah kal kher loin inbiak hmuh theihna hmanga tih a nih tur thu NGT hian a sawi. Petition thehluttu Vanramchhuangi chuan Mizorama luia sei ber leh pawimawh ber, Mizoram khawpui pahnih chawmtu, pipute atanga vawiin thlenga chhungkaw tam takin Tlawng lui hausakna eibel bera an hman chu a hnarah Mizoram sawrkarin project lianpui pui a kalpui a. Mimal pawhin lung lakna te, tawngtaina in leh lui hnar kam seta leihnuaia tui pump chhuahnate an siam a. Tlawng lui hnar tichingpentute hian environment dan leh hrai zawng zawng an bawhchhia a, Tlawng lui tui ringtute chu tui thianghlim tlakchham theihna dinhmun derthawng taka an siam a ni, tiin, NGT hnenah hian complaint a thehlut tih a sawi. “NGT-a ka dil ber chu – tuihna a lo pun leh a, thala a kangchah tawh lohna’n Tlawng hnara humhalh huamchhungah mihring leh a kutthlakna zawng zawng tihtawp vek ni se, tih a ni. Tlawng hnara sawrkar project hi hmasawnna khingbai /kebul (unsustainable development) a ni a. Mimal invalhna zawng zawng pawh tuihna leh tui tawmbuk zah lohna a ni,” tiin, The Aizawl Post a hrilh. Mizoram sawrkarin environment dan leh hrai zahpah lo taka hmasawnna khingbaia a kalpui tawh thin vangin mipui sum (public fund) tam tak engmah lohah a luangral a. Environmental /forest clearance ngaihthah vanga NIT Lengpui puitling thei lawk lo leh Chalfilh tourist destination pamtulte hi a pamhmai em em a ni. Tun atangin hmasawnna liantham thawh dawn reng renga pawimawh hmasa ber, environmental /forest clearance hi ngaihpawimawh hmasak bera nei turin a ngen nawn tih a sawi bawk. Hearing hi kumin August 3-a neih leh turin NGT hian a ti a. Tribunal-ah hian judicial member Justice B Amit Sthalekar a thu a, expert member-in thutpui thinin tun tumah hian Dr Arun Kumar Verma a thu a ni.", "summary": "Tlawng hnar humhalh kaihhnawih a National Green Tribunal-a thu ngaihtuah mekah Mizoram sawrkar chuan thawhpui tha tawk loin a hria a. Tlawng lui hnara awm Lunglei Zokawkah state sawrkar in sports academy din a tumnaah helai hmun hi Tlawng lui Riverine Reserve Forest chhunga awm leh ramngaw tihchhiatna mai bakah phalna tel loa tih a nih thu hi envrironmental activist Vanramchhuangi chuan NGT hnenah petition a thehlut a, 2022 atang khan ngaihtuah tan a ni. Hemi chungchang a sawkarin ding tura a ruat, addl. advocate general chu inlan hun tura tih ah a inlan thin loh avang leh, lehkha pawimawh thehluh tur te pawh a thehluh ngai loh avangin Chief Secretary chu inlan turin an ti. Mizoram a lui pawimawh ber hnar ah sawrkar in project pawimawh tak a kalpui thin chu fuh lo a tiin, hetiang thil liantham thawh dawn reng rengin environmental/forest clearance hi ngaipawimawh hmasa zel turin a ngen. Hearing hi August 3 ah neih leh tur ani a, Justice Sthalekar leh expert member Dr Verma an thu ang." }, { "summarization_id": "947", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/129204", "file_name": "H-123-03/02/2025-Pawisa hman thiam a pawimawh", "original_text": "Finance minister chuan, sorkar kum kal mek 2015-16 chhunga budget kalhmang ruahman dan tur chiang kuang tak sorkar lai­puiin Mizoram sorkar a la hriattir loh thu a sawi a; Mizoram budget 2015-16 chu ṭha thawkhat tura an beisei thu a sawi bawk.Sorkar laipui lamah sorkarna a inthlak a, kalphung ṭhenkhat tihdanglam a nih avangin state hrang hrangin budget an la nei mumal lo a, Mizoram sorkar pawhin sorkar kum thara budget tur a la nei thei lo. Heti chung hian sorkar lam chuan thiam taka kal a, hnathawktu lamin hlawh an lak theih dan tur an ngaihtuah a, a lawmawm hle.Sorkar enkawltu tana thil harsa ber pakhat chu pawisa hman thiam hi niin an sawi ṭhin a, tuna Mizoram sorkar harsat chhan pawh hi pawisa tlem vang lam aiin a awm sa hman thiam loh vang a ni thui hle ang. Kan state-in thawh chhuah kan nei meuh si lo a, sorkar laipuiin thawh ve tura min beiseite kan thawh ve thei ngai si lo a, sum lo kal tur ṭhenkhat pawh a lo thlen theih loh phah a; sorkar laipuia innghat kan nih vangin kan buai hle a ni.Mizoram sorkarin a thupui ber pakhat chu inrenchem a ni a, sum thawh chhuahna remchang dapin chhiah a tipung thar nasa bawk. Thil pawimawh tak erawh chu pawisa kan hmuh ang ang thiam taka hman hi a ni a, he mi kawngah hi chuan sorkar hian tih tur a la ngah hle mai. Thuneitu sang lamin inrenchem an duh thu an aupui nasa a; nimahsela sorkar pisa inrelbawlna an kalpui dan leh an chet vel danah a taka inrenna hmuh tur a tam lo a; inren tura an beisei sorkar hnathawkte'n an kalphung an thlak mang bawk si lo a, kan pawisa neih sa kan la inhmansiak a ang khawp mai.Financial management hi thil awlai a ni lo a, Mizoram sorkar­na chang tawhte hi an la hming­chhe deuh zel. Mipuiin sorkar hi a sum hman danah an teh dawn a, inthlanna lo awm turah an ngaihdan vote hmangin an puang leh ang. Sorkar sum kan hman dan, kan peipun dan leh kan enkawl dan hi chuan siamṭhat leh thlak danglam a mamawh hle. Finance minister chuan, sorkar kum kal mek 2015-16 chhunga budget kalhmang ruahman dan tur chiang kuang tak sorkar lai­puiin Mizoram sorkar a la hriattir loh thu a sawi a; Mizoram budget 2015-16 chu ṭha thawkhat tura an beisei thu a sawi bawk.Sorkar laipui lamah sorkarna a inthlak a, kalphung ṭhenkhat tihdanglam a nih avangin state hrang hrangin budget an la nei mumal lo a, Mizoram sorkar pawhin sorkar kum thara budget tur a la nei thei lo. Heti chung hian sorkar lam chuan thiam taka kal a, hnathawktu lamin hlawh an lak theih dan tur an ngaihtuah a, a lawmawm hle.Sorkar enkawltu tana thil harsa ber pakhat chu pawisa hman thiam hi niin an sawi ṭhin a, tuna Mizoram sorkar harsat chhan pawh hi pawisa tlem vang lam aiin a awm sa hman thiam loh vang a ni thui hle ang. Kan state-in thawh chhuah kan nei meuh si lo a, sorkar laipuiin thawh ve tura min beiseite kan thawh ve thei ngai si lo a, sum lo kal tur ṭhenkhat pawh a lo thlen theih loh phah a; sorkar laipuia innghat kan nih vangin kan buai hle a ni.Mizoram sorkarin a thupui ber pakhat chu inrenchem a ni a, sum thawh chhuahna remchang dapin chhiah a tipung thar nasa bawk. Thil pawimawh tak erawh chu pawisa kan hmuh ang ang thiam taka hman hi a ni a, he mi kawngah hi chuan sorkar hian tih tur a la ngah hle mai. Thuneitu sang lamin inrenchem an duh thu an aupui nasa a; nimahsela sorkar pisa inrelbawlna an kalpui dan leh an chet vel danah a taka inrenna hmuh tur a tam lo a; inren tura an beisei sorkar hnathawkte'n an kalphung an thlak mang bawk si lo a, kan pawisa neih sa kan la inhmansiak a ang khawp mai.Financial management hi thil awlai a ni lo a, Mizoram sorkar­na chang tawhte hi an la hming­chhe deuh zel. Mipuiin sorkar hi a sum hman danah an teh dawn a, inthlanna lo awm turah an ngaihdan vote hmangin an puang leh ang. Sorkar sum kan hman dan, kan peipun dan leh kan enkawl dan hi chuan siamṭhat leh thlak danglam a mamawh hle.", "summary": "10th April,2015 Finance Minister chuan,sawrkar sum kal mek 2015-16 chhunga budget kalhmang ruahman dan tur sawrkar laipuiin Mizoram sawrkar a la hriattir loh thu a sawi. Mizoram chu sawrkar laipuia innghat kan ni a,kan statein thawhchhuah kan neih ve meuh loh avangin sawrkar laipui atanga sum lo kal tur a awm loh chuan kan chiri nuai ṭhin.Financial management hi thil awlai lo tak mai a ni a;chutihrualin,sawrkar sum kan hman dan,kan peipun dan leh kan enkawl danin a zir loha,a tlaran zawnga kan khawsa a nih chuan,inthlanna lo awm turah vote hmangin mipuiin an ngaih dan an puang leh ang." }, { "summarization_id": "948", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1619", "file_name": "F_Mizo_Sum_7_28/1/25", "original_text": "Mizorama mimal leh kohhran damdawi-inte inzawmkhawm pawl, Non-Governmental Hos­pital Association of Mizoram (NGHAM) chuan, hun rei tak chhung an zawm duh loh hnuah Health minis­ter ngenna angin Mi­zo­ram State Health Care Scheme (MSHCS) zawm turin thutlukna an siam fel ta.NGHAM leh sorkar a inrem theih loh chhunga tuartu ber chu mipui an ni a, tuna remna a awm thei ta hi a lawmawm hle a ni. Sorkar leh NGHAM a inrem theih loh chhung khan sorkar lamin thuchhuah rum tak tak an nei a, hemi rul tawk tur hian NGHAM lamin thuchhuah an nei ve bawk a, sorkar ruahmanna siam tam tak an zawm theih loh chhante an tarlang ve bawk.Sorkar lamin NGHAM an nawrna tur leh, an thuchhuahah an ding tih tichiang turin health care scheme duan thar zawm duh lotute chu empanelment an hlihsak a. Hemi chhunga a tuartu chu a damdawiin neitu lam ni bawk mah se mipui lamin an tuar ber a tih loh theih loh.  An inremna thute mipuiin hre kilhkelh lo mah ila, Health minister ngenna chhanga NGHAM lamin MSHCS an zawm thei ta hi a lawmawm a, mipui damlo harsatna thui tak a su kiang ngei ang. Mizorama mimal leh kohhran damdawi-inte inzawmkhawm pawl, Non-Governmental Hos­pital Association of Mizoram (NGHAM) chuan, hun rei tak chhung an zawm duh loh hnuah Health minis­ter ngenna angin Mi­zo­ram State Health Care Scheme (MSHCS) zawm turin thutlukna an siam fel ta.NGHAM leh sorkar a inrem theih loh chhunga tuartu ber chu mipui an ni a, tuna remna a awm thei ta hi a lawmawm hle a ni. Sorkar leh NGHAM a inrem theih loh chhung khan sorkar lamin thuchhuah rum tak tak an nei a, hemi rul tawk tur hian NGHAM lamin thuchhuah an nei ve bawk a, sorkar ruahmanna siam tam tak an zawm theih loh chhante an tarlang ve bawk.Sorkar lamin NGHAM an nawrna tur leh, an thuchhuahah an ding tih tichiang turin health care scheme duan thar zawm duh lotute chu empanelment an hlihsak a. Hemi chhunga a tuartu chu a damdawiin neitu lam ni bawk mah se mipui lamin an tuar ber a tih loh theih loh.  An inremna thute mipuiin hre kilhkelh lo mah ila, Health minister ngenna chhanga NGHAM lamin MSHCS an zawm thei ta hi a lawmawm a, mipui damlo harsatna thui tak a su kiang ngei ang. Mizorama mimal leh kohhran damdawi-inte inzawmkhawm pawl, Non-Governmental Hos­pital Association of Mizoram (NGHAM) chuan, hun rei tak chhung an zawm duh loh hnuah Health minis­ter ngenna angin Mi­zo­ram State Health Care Scheme (MSHCS) zawm turin thutlukna an siam fel ta. NGHAM leh sorkar a inrem theih loh chhunga tuartu ber chu mipui an ni a, tuna remna a awm thei ta hi a lawmawm hle a ni. Sorkar leh NGHAM a inrem theih loh chhung khan sorkar lamin thuchhuah rum tak tak an nei a, hemi rul tawk tur hian NGHAM lamin thuchhuah an nei ve bawk a, sorkar ruahmanna siam tam tak an zawm theih loh chhante an tarlang ve bawk. Sorkar lamin NGHAM an nawrna tur leh, an thuchhuahah an ding tih tichiang turin health care scheme duan thar zawm duh lotute chu empanelment an hlihsak a. Hemi chhunga a tuartu chu a damdawiin neitu lam ni bawk mah se mipui lamin an tuar ber a tih loh theih loh.  An inremna thute mipuiin hre kilhkelh lo mah ila, Health minister ngenna chhanga NGHAM lamin MSHCS an zawm thei ta hi a lawmawm a, mipui damlo harsatna thui tak a su kiang ngei ang.", "summary": "Mizorama Non-Governmental Hos­pital Association of Mizoram(NGHAM) chuanHealth minis­ter ngenna angin Mi­zo­ram State Health Care Scheme(MSHCS) zawm turin thutlukna an siam fel.NGHAM leh sorkar a inrem theihloh chhunga tuartu ber chu mipui niin,Sorkar lamin NGHAM an nawr nan health care scheme duan thar zawm duh lotute empanelment an hlihsak a,a tuartu chu damdawiin neitute an nih rualin mipui lamin an tuar ber a tih loh theihloh,tuna remna a awm thei hi a lawmawmin mipuite harsatna thui tak a su kiang ngei ang." }, { "summarization_id": "949", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6148", "file_name": "Ruatpuia_23.1.25", "original_text": "Cash award kan siamtha dawn - Tetea Hmar Mizoram NewsCash award kan siamtha dawn - Tetea Hmar admin 05-Nov-2024 05:10 PM Sports Minister Lalnghinglova Hmar chuan infiammi hlawhtlinna changte hnena pek thin sports incentive cash award pek kalpui dan an siamthat dawn thu a sawi. Vawiin (5.11.2024) a Asian Arm Wrestling International Cup-a medal latute a office-a a lawmpuinaah Sports Minister chuan sports incentive cash award-ah hian Olympics huanga infiamna chauh ni loin, Olympics sports discipline ni lote pawh telh an nih tawh tur thu a sawi a, ''Kum li danah Olympics huanga infiamna telh thinte hi tihdanglam a ni ve thin a, hei vang hian Olympic sports discipline nghet a awm theih loh avangin Mizoram State Sports Council in association 33 a enkawl mekte pek vek theih dan hi sorkar chuan a ngaihtuah ta a ni,' a ti. Lalnghinglova Hmar sawi danin, Olympic discipline ten sorkar atanga incentive an dawn ang za a sawmnga (50%) zel Olympic discipline ni lote hian an dawng ve dawn. Asian Arm Wrestling International Cup-a gold medal latu Denic Lalruattluanga leh silver medal latu Benjamin Lalawmpuia leh Vanramnghakite a lawmpui thu sawiin, 'Tunhnaiah mipuiin kan thalaite hlawhtlinna kan lawmpui dan leh, social media kaltlanga kan inchawimawi zui zel dante a lawmawm ka ti tak zet. A tir atangin MAWA bakah infiammite nen kan inbe pawp reng a, mipui lamin thawm lian tak nena han rik hluai kan beisei nghal deuh. Mahse sorkar kalphung anga kal chuan thil tih nghal zung zung theih a ni loa, kalphung leh danin a phal angte zirchian niin ngaihtuahna kan seng zel a ni. Hna nghet chungchangte pawh an hlawhtlinna neih san zawng in a phak dan ang zelin zirchianna kalpui tan a ni tawh,' a ti.", "summary": "Cash award kan siamtha dawn - Tetea Hmar Sports Minister Lalnghinglova Hmar chuan infiammi hlawhtlinna changte hnena pek thin sports incentive cash award pek kalpui dan an siamthat dawn thu a sawi.Sports Minister chuan sports incentive cash award-ah hian Olympics huanga infiamna chauh ni loin, Olympics sports discipline ni lote pawh telh an nih tawh tur thu a sawi a, ''Kum li danah Olympics huanga infiamna telh thinte hi tihdanglam a ni ve thin a, hei vang hian Olympic sports discipline nghet a awm theih loh avangin Mizoram State Sports Council in association 33 a enkawl mekte pek vek theih dan hi sorkar chuan a ngaihtuah ta a ni,' a ti. Arm Wreslinga Medal la te a lawmpui thu sawiin mipuiin kan inlawmpui danah a lawm thu a sawi bawk. Sorkar Kalphung thar anga dik taka hma a lak zel tur thu a sawi nghal." }, { "summarization_id": "950", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/117416", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_3/2/25", "original_text": "May thlaah ruah tui a tlak tam avangin Mizoram hmun hrang hrangah lei min a tam hle a, kawngpui pawimawhte a chhilh a, vanduaina tawka nunna chan hialte pawh an awm.Kuminah fur pui kan la hma-chhawn dawn chauh a ni a, May aṭanga kan buai dan en hian Mizoram hi fur hmachhawn tur hian a inbuatsaih a ngai hle tih a lang. Kum tin mai ruah tui tlaklai hian harsatna kan tawk ṭhin a, kuminah phei chuan May thla aṭangin a ram pum buaiin kan buai a ni ber.Fur ruah tui a tam kumah phei chuan harsatna lian tak tak a thleng ṭhin a, heng harsatna thleng ṭhinte hi pumpelha inven lawk vek theih ni hauh lo mah se, a hlauhawm thei tur hmunte hi chu a inven theih dan dan a awm a, fimkhur tlan ni se a ṭha khawp mai.Kan in leh a chhehvela tui luanna ṭhegh ngun takin endik vek ila, tuidawn aṭanga tui paih kalna pawh uluk takin en nawn leh ṭheuh ila, mihring chenna hnaivaiah lei min hlauhawm bik a awm chuan a theih ang angin khuh ila, harsatna thleng theiṭhenkhat chu ven theih a nih a beiseiawm.Kan thlanmualte hi lei rem sa inhnai tak taka laih khuar a nih vangin thlan chhunga tui a luh chuan a min duh bik dawn a, chuvangin thlan chhunga tui a luh lohna turin thlan vur uluk ni se, thlan siam loh pawh ni se a chhunga tui a luh loh dan siam a finthlak ang. Hei bakah hian khawtlangin hna-tlangin thlanmuala tuihawk luanna ṭha zawk siam a, tui luanna ṭhinte en chian a, fur ruahtui tlak tam hmaa inven a ṭha khawp mai.Fur a lo thlen hian harsatna a thlen tel fo ṭhin a, heng harsatna tam tak hi chu inven ngaihna awm hauh lo ni mah se, chhiatna thleng kan tih ṭhenkhatte hi mihring siam chawpte a ni ve ṭhin a, theihtawp chhuaha inven lawk a ṭha hle mai. May thlaah ruah tui a tlak tam avangin Mizoram hmun hrang hrangah lei min a tam hle a, kawngpui pawimawhte a chhilh a, vanduaina tawka nunna chan hialte pawh an awm.Kuminah fur pui kan la hma-chhawn dawn chauh a ni a, May aṭanga kan buai dan en hian Mizoram hi fur hmachhawn tur hian a inbuatsaih a ngai hle tih a lang. Kum tin mai ruah tui tlaklai hian harsatna kan tawk ṭhin a, kuminah phei chuan May thla aṭangin a ram pum buaiin kan buai a ni ber.Fur ruah tui a tam kumah phei chuan harsatna lian tak tak a thleng ṭhin a, heng harsatna thleng ṭhinte hi pumpelha inven lawk vek theih ni hauh lo mah se, a hlauhawm thei tur hmunte hi chu a inven theih dan dan a awm a, fimkhur tlan ni se a ṭha khawp mai.Kan in leh a chhehvela tui luanna ṭhegh ngun takin endik vek ila, tuidawn aṭanga tui paih kalna pawh uluk takin en nawn leh ṭheuh ila, mihring chenna hnaivaiah lei min hlauhawm bik a awm chuan a theih ang angin khuh ila, harsatna thleng theiṭhenkhat chu ven theih a nih a beiseiawm.Kan thlanmualte hi lei rem sa inhnai tak taka laih khuar a nih vangin thlan chhunga tui a luh chuan a min duh bik dawn a, chuvangin thlan chhunga tui a luh lohna turin thlan vur uluk ni se, thlan siam loh pawh ni se a chhunga tui a luh loh dan siam a finthlak ang. Hei bakah hian khawtlangin hna-tlangin thlanmuala tuihawk luanna ṭha zawk siam a, tui luanna ṭhinte en chian a, fur ruahtui tlak tam hmaa inven a ṭha khawp mai.Fur a lo thlen hian harsatna a thlen tel fo ṭhin a, heng harsatna tam tak hi chu inven ngaihna awm hauh lo ni mah se, chhiatna thleng kan tih ṭhenkhatte hi mihring siam chawpte a ni ve ṭhin a, theihtawp chhuaha inven lawk a ṭha hle mai.", "summary": "thlaah ruah tui a tlak tam avangin Mizoram hmun hrang hrangah lei min a tam hle a, vanduaina tawka nunna chan hialte pawh an awm.Fur pui kan la hmachhawn dawn chauh laia May aṭanga kan buai dan en hian Mizoram hi fur hmachhawn tur hian a inbuatsaih a ngai hle tih a lang. Fur ruah tui a tam avanga harsatna thleng ṭhinte hi pumpelha inven lawk vek theih nilo mah se, a hlauhawm thei tur hmunte hi chu a inven theih dan dan a awm a, kan in leh a chhehvela tui luanna leh tuidawn aṭanga tui paih kalna uluk takin ennawn ṭheuh ila, lei min hlauhawm bikna laite khuh ila, thlanmualte pawh thlan chhunga tui a luhlohna turin thlan vur uluk ni se a tha hle ang. Fur-in a thlen harsatna tam tak hi inven ngaihna awmlo ni mah se, chhiatna thleng ṭhenkhatte hi mihring siam chawpte a ni ve ṭhin a, theihtawp chhuaha inven lawk a ṭha hle mai." }, { "summarization_id": "951", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1280", "file_name": "F_MIZO_SUM_9_6/2/25", "original_text": "Reserve Bank of India (RBI) chuan tun hnai khan Financial Literacy Week an buatsaih a, an thupui chu 'Micro, Small and Medium Enterprises' (MSME) tih a ni. He hun hmanpuitu chief secretary chuan, MSME chu Mizoram tan a pawimawh tih sawiin, \"Industry liante hi eizawnna hna siam kawngah thawh hlâwk ber an ni ngai lo, MSME anga sum­­dawnna tê zawk leh a laihâwlte hi eizawnna tam tak siamtu an ni zawk,\" a ti a; Mizorama entre­prenuer-te chu trading aiin business lam uar tura a duh thu leh, mi zawng zawng huap zo financial service tipuitling turin Mizoramah ṭan lak a ngaih thu a sawi.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu miin 'hna a hmù,' kan tiha sorkar hna hmute kan kawhtir bîk tlat ṭhin hi a ni. Hun rei tak chhung chu sorkar pawn lamah eizawnna nghet a awm lo emaw tih mai turin kan kal a; sumdawng ni lo sorkar behchhana supply leh contract hna thawk an awm leh a, politics kal tlanga ei hmuh tum an awm a, a bak chu kuthnathawktute an ni leh deuh mai.Hetihlai hian India ram state dangahte chuan an ban phak tawk thil siam chhuahte neiin mahnia eizawn bakah midangte tana eizawnna siamsaktu an pung zel a, chu chuan state thawh chhuah a tisang a, an state-in an ṭhatpuiṭhin. Mi hausa tawn­taw leh company lian ni kher lote pawhin hemi kawngah hian an thawh hlawk hle a ni.Mizote hian indus­try kan tihin mi hausa­te thawh chi bika ngaih industry lian thama bul ṭan kan tum ṭhin a, industry lem siama sum lalut an awm ve reng bawk. Tun hnaiah erawh mahni phak tawka eizawnna bul ṭan a, MSME lama ke pen nachang hria ṭhangthar an pung ta zel a, a lawmawm hle.Chief secretary sawi ang hian industry lian ringawt kan nghah chuan kan ramah nghah chhuah tur an awm har deuh mai thei; chutihlaiin mahni bân phak tawk eizawnna dap a, fing leh remhre taka thawh chuan mahni ei tur bakah midangte eizawnna siamsaktu a nih theih a ni. Reserve Bank of India (RBI) chuan tun hnai khan Financial Literacy Week an buatsaih a, an thupui chu 'Micro, Small and Medium Enterprises' (MSME) tih a ni. He hun hmanpuitu chief secretary chuan, MSME chu Mizoram tan a pawimawh tih sawiin, \"Industry liante hi eizawnna hna siam kawngah thawh hlâwk ber an ni ngai lo, MSME anga sum­­dawnna tê zawk leh a laihâwlte hi eizawnna tam tak siamtu an ni zawk,\" a ti a; Mizorama entre­prenuer-te chu trading aiin business lam uar tura a duh thu leh, mi zawng zawng huap zo financial service tipuitling turin Mizoramah ṭan lak a ngaih thu a sawi.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu miin 'hna a hmù,' kan tiha sorkar hna hmute kan kawhtir bîk tlat ṭhin hi a ni. Hun rei tak chhung chu sorkar pawn lamah eizawnna nghet a awm lo emaw tih mai turin kan kal a; sumdawng ni lo sorkar behchhana supply leh contract hna thawk an awm leh a, politics kal tlanga ei hmuh tum an awm a, a bak chu kuthnathawktute an ni leh deuh mai.Hetihlai hian India ram state dangahte chuan an ban phak tawk thil siam chhuahte neiin mahnia eizawn bakah midangte tana eizawnna siamsaktu an pung zel a, chu chuan state thawh chhuah a tisang a, an state-in an ṭhatpuiṭhin. Mi hausa tawn­taw leh company lian ni kher lote pawhin hemi kawngah hian an thawh hlawk hle a ni.Mizote hian indus­try kan tihin mi hausa­te thawh chi bika ngaih industry lian thama bul ṭan kan tum ṭhin a, industry lem siama sum lalut an awm ve reng bawk. Tun hnaiah erawh mahni phak tawka eizawnna bul ṭan a, MSME lama ke pen nachang hria ṭhangthar an pung ta zel a, a lawmawm hle.Chief secretary sawi ang hian industry lian ringawt kan nghah chuan kan ramah nghah chhuah tur an awm har deuh mai thei; chutihlaiin mahni bân phak tawk eizawnna dap a, fing leh remhre taka thawh chuan mahni ei tur bakah midangte eizawnna siamsaktu a nih theih a ni. Reserve Bank of India (RBI) chuan tun hnai khan Financial Literacy Week an buatsaih a, an thupui chu 'Micro, Small and Medium Enterprises' (MSME) tih a ni. He hun hmanpuitu chief secretary chuan, MSME chu Mizoram tan a pawimawh tih sawiin, \"Industry liante hi eizawnna hna siam kawngah thawh hlâwk ber an ni ngai lo, MSME anga sum­­dawnna tê zawk leh a laihâwlte hi eizawnna tam tak siamtu an ni zawk,\" a ti a; Mizorama entre­prenuer-te chu trading aiin business lam uar tura a duh thu leh, mi zawng zawng huap zo financial service tipuitling turin Mizoramah ṭan lak a ngaih thu a sawi. Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu miin 'hna a hmù,' kan tiha sorkar hna hmute kan kawhtir bîk tlat ṭhin hi a ni. Hun rei tak chhung chu sorkar pawn lamah eizawnna nghet a awm lo emaw tih mai turin kan kal a; sumdawng ni lo sorkar behchhana supply leh contract hna thawk an awm leh a, politics kal tlanga ei hmuh tum an awm a, a bak chu kuthnathawktute an ni leh deuh mai. Hetihlai hian India ram state dangahte chuan an ban phak tawk thil siam chhuahte neiin mahnia eizawn bakah midangte tana eizawnna siamsaktu an pung zel a, chu chuan state thawh chhuah a tisang a, an state-in an ṭhatpui ṭhin. Mi hausa tawn­taw leh company lian ni kher lote pawhin hemi kawngah hian an thawh hlawk hle a ni. Mizote hian indus­try kan tihin mi hausa­te thawh chi bika ngaih industry lian thama bul ṭan kan tum ṭhin a, industry lem siama sum lalut an awm ve reng bawk. Tun hnaiah erawh mahni phak tawka eizawnna bul ṭan a, MSME lama ke pen nachang hria ṭhangthar an pung ta zel a, a lawmawm hle. Chief secretary sawi ang hian industry lian ringawt kan nghah chuan kan ramah nghah chhuah tur an awm har deuh mai thei; chutihlaiin mahni bân phak tawk eizawnna dap a, fing leh remhre taka thawh chuan mahni ei tur bakah midangte eizawnna siamsaktu a nih theih a ni.", "summary": "Reserve Bank of India(RBI) chuan Financial Literacy Week an buatsaih an thupui chu 'Micro,Small and Medium Enterprises' (MSME) tih a ni a,he hun hmanpuitu Chief Secretary chuan MSME chu Mizoram tan a pawimawh tih sawiin MSME anga sum­­dawnna tê zawk leh a laihâwlte hi eizawnna tam tak siamtu an nih zawk a, Mizorama entre­prenuer-te chu trading aiin business lam uar tura a duh thu leh, mi zawng zawng huap zo financial service tipuitling turin Mizoramah ṭan lak a ngaih thu a sawi. Mizoramah hun rei tak chhung Sorkar pawn lamah eizawnna nghet a awmlo emaw tih mai turin kan kal a;hetihlai hian India ram state dangahte chuan an ban phak tawk thil siam chhuahte neiin mahnia eizawn bakah midangte tana eizawnna siamsaktu an pung zel a, chu chuan state thawh chhuah a tisang a, an state-in an ṭhatpuinbṭhin. Mizote hian indus­try kan tihin mi hausa­te thawh chi bika ngaih industry lian thama bul ṭan kan tum ṭhin a, tun hnaiah erawh mahni phak tawka eizawnna bul ṭan a, MSME lama ke pen nachang hria ṭhangthar an pung zel a, CS sawi ang hian industry lian ringawt kan nghah chuan kan ramah nghah chhuah tur an awm har deuh mai thei; chutihlaiin mahni bân phak tawk eizawnna dap a, fing leh remhre taka thawh chuan mahni ei tur bakah midangte eizawnna siamsaktu a nih theih a ni." }, { "summarization_id": "952", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Tun thla chhunga kawng thawmtha turin hriattir Kolasib District Drivers & Owners Joint Action Committee hruaitute chuan Sethawn leh Kawnpui Quary Area-a kawngpui chhe zual tun thla chhunga thawmthat anih loh chuan na taka hmalak an tum tih an sawi. Kolasib a lirthei neitu leh a khalhtu pawl te hi niminpiah khan Kolasib-a NHIDCL Office-ah kal in, inremna an lo siam tawh anga helai kawng siamthat a ni lo chu an lungawi lo hle tih an sawi a, tun thla ralhmaa NHIDCL ten an intiamna anga Sethawn leh Kawnpui Quarry area a kawngpui thawmthat hna te hi an thawk zo lo a nih chuan na taka hmalak an tum thu ziakin an hrilh a. Tun thla ni 22 thleng pawh a Sethawn leh Kawnpui quarry area ah kawngpui chhia thawm-that muang lutuk leh Trafic jam a la awm fo chu an hriatthiam loh thu sawiin, lirthei vei vak leh passenger mai bakah zirlaite thlenga harsatna an tawh nasat mai bakah kawngpui chhiat vanga lirthei chhiat phah leh accident thleng mek te chu en liam mai an tum lo tih an sawi. NHIDCL Project Manager chuan, Vairengte leh Bilkhawthlir inkar leh Kolasib leh Kawnpui inkar te chu tun thla ni 28 atangin Balajee ten hna an thawh dawn thu leh uluk zawka vilpui turin JAC hruaitute hi a lo sawm nghal bawk a. Balajee Project Manager te pawh he hunah hian koh tel nghal niin, JAC hruaitute hian kawng an siam that pawh vilzui zel an tum thu leh an beisei anga hmalakna a awm loh chuan khauh taka an kal tur thu an hrilh niin a sawi a ni.", "summary": "Tun thla chhunga kawng thawmtha turin hriattir Kolasib District Drivers & Owners Joint Action Committee hruaitute chuan Sethawn leh Kawnpui Quary Area-a kawngpui chhe zual tun thla chhunga thawmthat anih loh chuan na taka hmalak an tum tih an sawi. Inremna an sawi anga tun thlenga kawngpui chhia thawmthat muang lutuk leh Trafic jam a la awm chu an hriatthiam loh thu sawiin mipuiin harsatna an tawh nasat phah an ti. NHIDCL Project Manager chuan, Vairengte leh Bilkhawthlir inkar leh Kolasib leh Kawnpui inkar te chu tun thla ni 28 atangin Balajee ten hna an thawh dawn thu leh uluk zawka vilpui turin JAC hruaitute hi a lo sawm nghal bawk." }, { "summarization_id": "953", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/117290", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_2/2/25", "original_text": "May 13, 2016 thleng khan damdawi hman sual vangin kum 2016 chhungin mi 28 an thi tawh niin Excise & Narcotics department chuan an chhinchhiah a, heng zinga mi panga hi hmeichhia an ni. Kum 2015-ah damdawi hman sual vanga thi mi 27 an awm nia chhinchhiah a ni bawk a; kum 1984 aṭanga kum 2016, May inkarah Mizoram mi 1,370-in damdawi hman sual an thihpui tawh nia chhinchhiah a ni.Kumin chhunga ruihhlo avanga thihna thleng hi a tam hle a, tun ang zela a kal chuan a pawi dawn hle a ni. Tun hnaiah khaw chhak aṭanga ruihhlo lo lut ṭhin heroine No. 4 hi a hluar hle niin an sawi a, tun hma aia a mana tlawm piah lamah lei mai theih tur a tam hle niin an sawi. Central YMA lama ruihhlo dotu pawlte hriat danin Zokhawthar aṭanga maxi cab lo chhuk thla zinga a tam zawkah hian ruihhlo tawlhtu hi an awm deuh zel niin an sawi.Hei bakah hian damdawi pangngai, Mizo ṭhalaite'n an hman sual avanga ruihna hlo lo chang zo ta a awm bawk a, heng damdawite pawh hi kanṭhalaite'n an thihpui mek bawk. Damdawi pangngai hman sual hi chu a lo luh danah inven a harsa a, damdawi dawr pangngai aṭanga lei theih chinah hi chuan inkhap vek hi thil harsa tak a ni a; hemi piah lamah hian ruihna atana an hman nasat bik damdawite chu damdawi dawr pawn lamah pawh an zuar ru tel bawk.Tuna kan ram din-hmunah hi chuan a damdawi leh ruih-hlo lam tihrem tum zawnga beih hi a hautak viau a, a hautak tawlh tawlh dawn pawh a nih hmel. A pawimawh chu ruihhlo ti lo tura infuih a ni a, hemi kawngah hian chhungkaw tam tak tlai tawhah inngai mah se, ruihhloin a la tihbuai loh chhungkaw tam zawkah tun aia uara inzirtir ni se. Sikul leh Biak In lam thlengin tun aia uar zawka ruihhlo ti lo tura zirtirna pek a ṭul tih kan dinhmun tawn mekah a lang.Damdawi hman sual avanga tihna a tlem theihna turin ruihhlo dotu pawl leh hnathawktute tihchak an ṭul a, chumi rual chiah chuan ruihhlo ti lo tura inzirtirna hi tun aia nasa zawka kalpui ni rawh se. May 13, 2016 thleng khan damdawi hman sual vangin kum 2016 chhungin mi 28 an thi tawh niin Excise & Narcotics department chuan an chhinchhiah a, heng zinga mi panga hi hmeichhia an ni. Kum 2015-ah damdawi hman sual vanga thi mi 27 an awm nia chhinchhiah a ni bawk a; kum 1984 aṭanga kum 2016, May inkarah Mizoram mi 1,370-in damdawi hman sual an thihpui tawh nia chhinchhiah a ni.Kumin chhunga ruihhlo avanga thihna thleng hi a tam hle a, tun ang zela a kal chuan a pawi dawn hle a ni. Tun hnaiah khaw chhak aṭanga ruihhlo lo lut ṭhin heroine No. 4 hi a hluar hle niin an sawi a, tun hma aia a mana tlawm piah lamah lei mai theih tur a tam hle niin an sawi. Central YMA lama ruihhlo dotu pawlte hriat danin Zokhawthar aṭanga maxi cab lo chhuk thla zinga a tam zawkah hian ruihhlo tawlhtu hi an awm deuh zel niin an sawi.Hei bakah hian damdawi pangngai, Mizo ṭhalaite'n an hman sual avanga ruihna hlo lo chang zo ta a awm bawk a, heng damdawite pawh hi kanṭhalaite'n an thihpui mek bawk. Damdawi pangngai hman sual hi chu a lo luh danah inven a harsa a, damdawi dawr pangngai aṭanga lei theih chinah hi chuan inkhap vek hi thil harsa tak a ni a; hemi piah lamah hian ruihna atana an hman nasat bik damdawite chu damdawi dawr pawn lamah pawh an zuar ru tel bawk.Tuna kan ram din-hmunah hi chuan a damdawi leh ruih-hlo lam tihrem tum zawnga beih hi a hautak viau a, a hautak tawlh tawlh dawn pawh a nih hmel. A pawimawh chu ruihhlo ti lo tura infuih a ni a, hemi kawngah hian chhungkaw tam tak tlai tawhah inngai mah se, ruihhloin a la tihbuai loh chhungkaw tam zawkah tun aia uara inzirtir ni se. Sikul leh Biak In lam thlengin tun aia uar zawka ruihhlo ti lo tura zirtirna pek a ṭul tih kan dinhmun tawn mekah a lang.Damdawi hman sual avanga tihna a tlem theihna turin ruihhlo dotu pawl leh hnathawktute tihchak an ṭul a, chumi rual chiah chuan ruihhlo ti lo tura inzirtirna hi tun aia nasa zawka kalpui ni rawh se.", "summary": "Excise & Narcotics Department chhinchhiah danin May 13, 2016 thleng khan damdawi hman sual vangin kum 2016 chhungin mi 28 an thi tawh, heng zinga mi panga hi hmeichhia an ni. Kum 2015-ah damdawi hman sual vanga thi mi 27 an awm a; kum 1984 aṭanga kum 2016, May inkarah Mizoram mi 1,370-in damdawi hman sual an thihpui tawh nia chhinchhiah a ni.Khawchhak aṭanga ruihhlo lo lut ṭhin heroine No. 4 bakah damdawi pangngai, Mizo ṭhalaite'n an hman sual avanga ruihhlo lo chang ta a awm bawk. Tuna kan ram dinhmunah hi chuan a damdawi leh ruihhlo tihrem tum zawnga beih vak aia pawimawh chu ruihhlo tilo tura infuih a ni a, chhungkua,Sikul leh Biak In lamah tun aia uar zawka ruihhlo tilo tura zirtirna pek a ṭul hle. Damdawi hman sual avanga thihna a tlem theihna turin ruihhlo dotu pawl leh hnathawktute tihchak an ṭul a, ruihhlo tilo tura inzirtirna pawh tun aia nasa zawkin kalpui ni rawh se." }, { "summarization_id": "954", "url": "https://theaizawlpost.org/modi-an-a-dan-siam-a-zawm-dawn-em-ti/", "file_name": "SMizo_10-21-02", "original_text": "Tihar Jail atanga chhuah a nih hnuah campaign thlak nghalin Delhi Chief Minister Arvind Kejriwal chuan kum 2024 Lok Sabha inthlanah Prime Minister Narendra Modi tana vote thlak a nih chuan Prime Minister atan Amit Shah vote-na ang a ni ang a ti a. PM Modi chuan September 17, 2025 ah kum 75 a tlin tawh dawn avangin politics a chawlhsan tawh dawn a ni a ti. Kejriwal thusawi hi chhang nghalin Union Home Minister Amit Shah chuan Prime Minister Modi chuan PM hna full-term in a chelh ang ti zui nghalin BJP constitution chuan retirement age siam a nei lo tiin a sawifiah nghal vat thung. Kejriwal thung chuan Modi ngeiin BJP leader te chu kum 75 an tlin tawh chuan an chawl tur a ni tiin thupek a lo pe tawh a ni a ti thung a. BJP party chungah thuneihna inchuhna nasa tak a awm mek ti bawkin Kejriwal chuan, “BJP ten sorkar-na an siam a nih chuan a hmasa berin Uttar Pradesh Chief Minister Yogi Adityanath chu an dah bo ang a, chumi hnuah Amit Shah chu Prime Minister an nih tir ang. PM Modi hian Amit Shah tan vote a zawng mek a. Amit Shah hian Modi guarantee te a tihlawhtling thei ang em?” tiin a sawi. “Modiji ngeiinkum 2014 khan dan siamin BJP-ah chuan mi tupawh kum 75 a tlin tawh chuan a chawl tur a ni a ti a ni. A hmasa berah L.K. Advani an chawlhtir a, Murli Manohar Joshi, Sumitra Mahajan leh Yashwant Sinha te an chawlhtir zui leh a. Chutianga an kal zel dawn chuan zawhna ka zawh duh chu BJP te PM candidate tu nge?” tiin Kejriwal chuan a sawi bawk a. PM Modi tum ber chu “one nation, one leader” mission tihhlawhtlin niin ‘dictatorship’ diktak kalpuiin Opposition leader te jail ah a khunga BJP chhungah amah elthei deuh te chu ‘an politics a tihtawpsak mai’ tiin a sawi. “BJP te hian Lok Sabh inthlanah chakna an chang a nih chuan Opposition leader te Mamata Banerjee, Tejashvi Yadav, M.K. Stalin, Pinarayi Vijayan leh Uddhav Thackeray te chu lung inah khung an ni vek ang. BJP chhunga hruaitu ni thei tur te pawh an dim dawn chuang lo, Shivraj Singh Chouhan, Vasundhara Raje, Manohar Lal Khatta leh Raman Singh te pawh an career an tihtawpsak vek tawh a. An la hmabak chu Yogi Adityanath a ni” tiin Kejriwal chuan a sawi bawk. June 1 thlenga interim bail a chhuak mek Kejriwal chuan ram chhungah zinkualin mipui te chu ‘dictatorship laka India humhim turin a ngen dawn, a ti bawk a. BJP te hian AAP top leader pali te mana lung ina khungin AAP an tihchhiat vek theih an ring a, mahse, an ruahmanna te chuan a vawlet zawk dawn a ti bawk a. “Ka lakah fake case an siam a, Chief Minister atanga ka ban an ring a ni, mahse, an phiarrukna te a hlawhchham a ni. Hemant Soren ngei pawh kha bang lo tur a ni maw le,” tiin Kejriwal chuan a sawi a. Kejriwal thusawi hi chhanglet thungin Amit Shah chuan, “Arvind Kejriwal leh a company te leh INDIA bloc te ka hrilh duh chu Modian kum 75 a tlin hnaih avangin lo lawm viau suh u. BJP cosntitution ah hian i chawlh a ngai tih inziahna engmah a awm lo. Modi-an term a hmang zo ang a, ram hi a kaihruai ang. BJP ah buaina engmah a awm lo,” tiin a sawi.", "summary": "Tihar jai atanga chhuah anih hnuah campaign thlak nghalin Delhi Chief Minister Arvind Kejriwal chuan kum 2014-a Modi a thusawi BJP-ah chuan mi tupawh kum 75 a tlin tawh chuan a chawl tur a ni a tih behchhanin kum 2024 Lok Sabha inthlan ah PM Modi tana vote kan thlak anih chuan Prime Minister atan Amit Shah vote-na ang a ni ati. BJP chhungah thuneihna inchuhna nasa tak a awm mek a ti bawk a. Heihi Union Minister Amit Shah chuan rawn chhanglet vat in BJP constitution-ah hian chawlh hun tur engmah inziak a awm lo a ti thung. Kejriwal chuan Modi-a thil tum ber chu one nation, one leader a ni a, dictatorship diktak kalpuii Opposition leader-te chu lung inah khung vek an ni ang a, BJP chhung a leader ni thei turte pawh an career a tihchhiatsak vek dawn a ti a, a lakah case lem siamin AAP top leader pali tan inah an khung a, heng an thiltih te hian anmahni ala vaw let dawn a ti bawk a ni." }, { "summarization_id": "955", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18940", "file_name": "F_MIZO_SUM_12_20/2/25", "original_text": "Mizoram University (MZU)-a  pawl pathum - MZU Teachers' Association, MZU Non-Teaching Employees Association leh MZU Students' Council-te chuan thuchhuah siamin, MZU ram chhungah mimal ram neia inchhál leh MZU ram nék zawnga hma la an awm thu an tarlang a; ram zawrh leh lei chungchangah fimkhur turin mipui an chah.Hetihlai hian Congress party chuan NH 306 zauh­na tura kawngpuiin a paltlang tur khaw ṭhenkhata dik lo taka periodic patta dilnaah MNF sorkar thuneitu säng an inrawlh niin an sawi a, VC seal lem a awm ngei nia an hriat bakah MNF hruaitu ṭhenkhat inrawlh ngei nia an hriat thu thuthar thehdarhtute hmaah an puang.Tun hnaia thil thleng pahnih ngun taka en hian, Mizorama mi ṭhenkhatte hausak dan dik lo chiang takin a hmuh theih. Sorkar emaw, pawl emaw ram nek zawnga hma laa a tawpa a nektu zawkin ram an neih hlen tâk hi tam tak sawi tur a awm a; sorkarin industry dinna tura ram a dah hran chhungah ngei mimal in hmun nei tam tak an awm theite hi a pawi takzet a ni.Sorkarin project lian tham a nei dâwn a, ram a lei/ lâk belh dâwn a ni tih lo hre hmasatu mi thiltithei deuhin VC pass lem, periodic patta lem siama zangnadawmna an la ṭhin hi a zahthlakin a pawi takzet a, hei hi kan rama project ṭhenkhat a hlawhtlin theih loh chhanah pawh a puh theih hial ang.Hei bakah hian thingtlang mite ram neih sâ nakin lawkah man man zawkin a la hralh theih dâwn tih lo hriat ruk avanga pawisa nei zawkten an lei khawm a, sum siam nana hmang ṭhin an awm a, hengte pawh hi thil kal dan tur dik a ni lo ang.Mizoramah hian 'hausak thut' tumna a lian hle tih a lang a, hei hi a pawi takzet a; he thil pawi tak tih tuma hma la ngar ngar an la awm hi a vanduaithlak hle. Ruling party mi leh sâ zingah dan loa period patta siam tum an awm a nih phei chuan party mualpho theihna a ni a, MNF party thuneitute tán pawh khap sak ngei chi a ni zawk ang. Mizoram University (MZU)-a  pawl pathum - MZU Teachers' Association, MZU Non-Teaching Employees Association leh MZU Students' Council-te chuan thuchhuah siamin, MZU ram chhungah mimal ram neia inchhál leh MZU ram nék zawnga hma la an awm thu an tarlang a; ram zawrh leh lei chungchangah fimkhur turin mipui an chah.Hetihlai hian Congress party chuan NH 306 zauh­na tura kawngpuiin a paltlang tur khaw ṭhenkhata dik lo taka periodic patta dilnaah MNF sorkar thuneitu säng an inrawlh niin an sawi a, VC seal lem a awm ngei nia an hriat bakah MNF hruaitu ṭhenkhat inrawlh ngei nia an hriat thu thuthar thehdarhtute hmaah an puang.Tun hnaia thil thleng pahnih ngun taka en hian, Mizorama mi ṭhenkhatte hausak dan dik lo chiang takin a hmuh theih. Sorkar emaw, pawl emaw ram nek zawnga hma laa a tawpa a nektu zawkin ram an neih hlen tâk hi tam tak sawi tur a awm a; sorkarin industry dinna tura ram a dah hran chhungah ngei mimal in hmun nei tam tak an awm theite hi a pawi takzet a ni.Sorkarin project lian tham a nei dâwn a, ram a lei/ lâk belh dâwn a ni tih lo hre hmasatu mi thiltithei deuhin VC pass lem, periodic patta lem siama zangnadawmna an la ṭhin hi a zahthlakin a pawi takzet a, hei hi kan rama project ṭhenkhat a hlawhtlin theih loh chhanah pawh a puh theih hial ang.Hei bakah hian thingtlang mite ram neih sâ nakin lawkah man man zawkin a la hralh theih dâwn tih lo hriat ruk avanga pawisa nei zawkten an lei khawm a, sum siam nana hmang ṭhin an awm a, hengte pawh hi thil kal dan tur dik a ni lo ang.Mizoramah hian 'hausak thut' tumna a lian hle tih a lang a, hei hi a pawi takzet a; he thil pawi tak tih tuma hma la ngar ngar an la awm hi a vanduaithlak hle. Ruling party mi leh sâ zingah dan loa period patta siam tum an awm a nih phei chuan party mualpho theihna a ni a, MNF party thuneitute tán pawh khap sak ngei chi a ni zawk ang. Mizoram University (MZU)-a  pawl pathum - MZU Teachers' Association, MZU Non-Teaching Employees Association leh MZU Students' Council-te chuan thuchhuah siamin, MZU ram chhungah mimal ram neia inchhál leh MZU ram nék zawnga hma la an awm thu an tarlang a; ram zawrh leh lei chungchangah fimkhur turin mipui an chah. Hetihlai hian Congress party chuan NH 306 zauh­na tura kawngpuiin a paltlang tur khaw ṭhenkhata dik lo taka periodic patta dilnaah MNF sorkar thuneitu säng an inrawlh niin an sawi a, VC seal lem a awm ngei nia an hriat bakah MNF hruaitu ṭhenkhat inrawlh ngei nia an hriat thu thuthar thehdarhtute hmaah an puang. Tun hnaia thil thleng pahnih ngun taka en hian, Mizorama mi ṭhenkhatte hausak dan dik lo chiang takin a hmuh theih. Sorkar emaw, pawl emaw ram nek zawnga hma laa a tawpa a nektu zawkin ram an neih hlen tâk hi tam tak sawi tur a awm a; sorkarin industry dinna tura ram a dah hran chhungah ngei mimal in hmun nei tam tak an awm theite hi a pawi takzet a ni. Sorkarin project lian tham a nei dâwn a, ram a lei/ lâk belh dâwn a ni tih lo hre hmasatu mi thiltithei deuhin VC pass lem, periodic patta lem siama zangnadawmna an la ṭhin hi a zahthlakin a pawi takzet a, hei hi kan rama project ṭhenkhat a hlawhtlin theih loh chhanah pawh a puh theih hial ang. Hei bakah hian thingtlang mite ram neih sâ nakin lawkah man man zawkin a la hralh theih dâwn tih lo hriat ruk avanga pawisa nei zawkten an lei khawm a, sum siam nana hmang ṭhin an awm a, hengte pawh hi thil kal dan tur dik a ni lo ang. Mizoramah hian 'hausak thut' tumna a lian hle tih a lang a, hei hi a pawi takzet a; he thil pawi tak tih tuma hma la ngar ngar an la awm hi a vanduaithlak hle. Ruling party mi leh sâ zingah dan loa period patta siam tum an awm a nih phei chuan party mualpho theihna a ni a, MNF party thuneitute tán pawh khap sak ngei chi a ni zawk ang.", "summary": "Mizoram University(MZU)-a pawl pathum - MZU Teachers' Association, MZU Non-Teaching Employees Association leh MZU Students' Council-te chuan MZU ram chhunga mimal ram neia inchhál leh MZU ram nék zawnga hma la an awm thu tarlangin ram zawrh leh lei chungchangah mipuite fimkhur turin thu an chah. Hetihlai hian Congress party chuan NH 306 zauh­na tura kawngpuiin a paltlang tur khaw ṭhenkhata diklo taka periodic patta dilnaah VC seal lem a awm ngei nia an hriat bakah MNF sorkar thuneitu säng an inrawlh niin an sawi. Tun hnaiah Sorkar emaw, pawl emaw ram nek zawnga hma laa a tawpa a nektu zawkin ram an neih hlen tâk sawi tur tam tak a awm a; Sorkar industry dinna tur rama mimal in hmun nei tam tak an awm theite hi a pawi takzet a ni. Sorkarin project a neih tura mi thiltithei deuhin VC pass lem, periodic patta lem siama zangnadawmna an la ṭhin hi a zahthlakin a pawi takzet a, hei bakah thingtlang mite ram neih sâ nakin lawkah man to zawkin a la hralh theih dâwn tih hriat ruk avanga pawisa nei zawkten an lei khawm a, sum siam nana hmang ṭhin an awm hi a thalo hle. Ruling party mi leh sâ zingah dan loa period patta siam tum an awm a nih phei chuan party mualpho theihna a ni a, MNF party thuneitute tán pawh khap sak ngei chi a ni zawk ang." }, { "summarization_id": "956", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/04/covid-19-positive-139-hmuhchhuah-belh.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_21.2.25", "original_text": "", "summary": "Nimin khan Mizoram-ah Covid 19 positive 139 hmuhchhuah belh niin hrivei enkawl dam mi 49 an awm. Tun dinhmunah hrivei hmuh chhuah tawh zawng zawng hi 5880 niin, dam tawh hi mi 4792 an ni a, nunna chan 13 an awm. Hri vei hmuhchhuah zingah hian Mipa 4076 niin, hmeichhia hi 1804 an ni. Aizawl district-ah hri vei enkawl lai an tam ber a, 801 an awm. Serchhip-ah 84, Lawngtlai-ah 68, Lunglei-ah 15, Champhai-ah 9 awmin, Khawzawl 5, Saitual 4, Siaha 2 leh Hnahthial-ah 1 an awm a ni." }, { "summarization_id": "957", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5621", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_9/2/25", "original_text": "ZPM chuan Mizoram chief minister chu mipuite thlamuan tura che chhuak ngam lo chunga Lengpui Airport tlawh tluk tlukah an puh a; Congress ṭhalaite pawh kan chief minister chu ramria task force duty-te thlamuan tura vawi khat pawh la kal chhuak loin tun hnaiah ringawt Lêngpui Airport vawi thum a tlawh tawh thu an sawi.Chief minister a ni a, Mizoram chhunga thil awmte hi a vilin a ngaihsak tur a ni a, Lengpui Airport a vil hi thil mak leh danglam a ni lo a, sawisel loa fakna tur zawk niin a lang. Nimahsela a fuh lo lai chu Covid-19 hripui a lenlaia hmun dangah pawh kal chhuak thei loin ṭum thum ngawt mai airport a tlawh hi a ni zawk awm e.Covid-19 avangin mipui kan rum a, a bikin sorkar aṭanga thlà bi hlawh lâk tur nei lo mirethei zawk an buai tawh hle. Hetihlai hian kan hun tawn hrehawmna belhchhah theitu leh thihna hial thlen theitu Covid-19 a lo luh lohna turin ramriah duty a ngai a, mahni hna ṭul kalsanin ram tán tiin mi ṭhahnemngaite an riak chhuak mêk a ni. Heng local task force member ram mute pawh tlawh lo a, airport zawk a khat tawka tlawh sek mai hi chu thil mak tak chu a ni.Airport ngaihsaktu leh tlawh taima em em CM neih hi thil lawmawm tak ni tur a ni a; nimahsela a tlawh hun ngaihtuah hian a fuh tawk lo a, a kum a tam ve deuh tawh avanga hri len laia a inkhung nia mipuiin an ngaih laia Lengpui Airport a tlawh reng thei mai hi an hriatthiam loh lai a nih hmel.Kan chief minister hian vawi khat mai ni lo, vawi thum lai mai Lengpui Airport a tlawh hian ngaih a tiṭha lo lek lek a, he thilah hian a ṭhahnemngaihna piah lamah thil dang awm lo hram se a ṭha khawp mai. Chutih rualin Lengpui Airport a thleng thei a nih chuan, a thlang lawka hlawh nei loa ramri venga riak chhuakte tlawh tel thei hlauh se task force lam an läwmin an phûr thar phah ngei ang. ZPM chuan Mizoram chief minister chu mipuite thlamuan tura che chhuak ngam lo chunga Lengpui Airport tlawh tluk tlukah an puh a; Congress ṭhalaite pawh kan chief minister chu ramria task force duty-te thlamuan tura vawi khat pawh la kal chhuak loin tun hnaiah ringawt Lêngpui Airport vawi thum a tlawh tawh thu an sawi.Chief minister a ni a, Mizoram chhunga thil awmte hi a vilin a ngaihsak tur a ni a, Lengpui Airport a vil hi thil mak leh danglam a ni lo a, sawisel loa fakna tur zawk niin a lang. Nimahsela a fuh lo lai chu Covid-19 hripui a lenlaia hmun dangah pawh kal chhuak thei loin ṭum thum ngawt mai airport a tlawh hi a ni zawk awm e.Covid-19 avangin mipui kan rum a, a bikin sorkar aṭanga thlà bi hlawh lâk tur nei lo mirethei zawk an buai tawh hle. Hetihlai hian kan hun tawn hrehawmna belhchhah theitu leh thihna hial thlen theitu Covid-19 a lo luh lohna turin ramriah duty a ngai a, mahni hna ṭul kalsanin ram tán tiin mi ṭhahnemngaite an riak chhuak mêk a ni. Heng local task force member ram mute pawh tlawh lo a, airport zawk a khat tawka tlawh sek mai hi chu thil mak tak chu a ni.Airport ngaihsaktu leh tlawh taima em em CM neih hi thil lawmawm tak ni tur a ni a; nimahsela a tlawh hun ngaihtuah hian a fuh tawk lo a, a kum a tam ve deuh tawh avanga hri len laia a inkhung nia mipuiin an ngaih laia Lengpui Airport a tlawh reng thei mai hi an hriatthiam loh lai a nih hmel.Kan chief minister hian vawi khat mai ni lo, vawi thum lai mai Lengpui Airport a tlawh hian ngaih a tiṭha lo lek lek a, he thilah hian a ṭhahnemngaihna piah lamah thil dang awm lo hram se a ṭha khawp mai. Chutih rualin Lengpui Airport a thleng thei a nih chuan, a thlang lawka hlawh nei loa ramri venga riak chhuakte tlawh tel thei hlauh se task force lam an läwmin an phûr thar phah ngei ang. ZPM chuan Mizoram chief minister chu mipuite thlamuan tura che chhuak ngam lo chunga Lengpui Airport tlawh tluk tlukah an puh a; Congress ṭhalaite pawh kan chief minister chu ramria task force duty-te thlamuan tura vawi khat pawh la kal chhuak loin tun hnaiah ringawt Lêngpui Airport vawi thum a tlawh tawh thu an sawi. Chief minister a ni a, Mizoram chhunga thil awmte hi a vilin a ngaihsak tur a ni a, Lengpui Airport a vil hi thil mak leh danglam a ni lo a, sawisel loa fakna tur zawk niin a lang. Nimahsela a fuh lo lai chu Covid-19 hripui a lenlaia hmun dangah pawh kal chhuak thei loin ṭum thum ngawt mai airport a tlawh hi a ni zawk awm e. Covid-19 avangin mipui kan rum a, a bikin sorkar aṭanga thlà bi hlawh lâk tur nei lo mirethei zawk an buai tawh hle. Hetihlai hian kan hun tawn hrehawmna belhchhah theitu leh thihna hial thlen theitu Covid-19 a lo luh lohna turin ramriah duty a ngai a, mahni hna ṭul kalsanin ram tán tiin mi ṭhahnemngaite an riak chhuak mêk a ni. Heng local task force member ram mute pawh tlawh lo a, airport zawk a khat tawka tlawh sek mai hi chu thil mak tak chu a ni. Airport ngaihsaktu leh tlawh taima em em CM neih hi thil lawmawm tak ni tur a ni a; nimahsela a tlawh hun ngaihtuah hian a fuh tawk lo a, a kum a tam ve deuh tawh avanga hri len laia a inkhung nia mipuiin an ngaih laia Lengpui Airport a tlawh reng thei mai hi an hriatthiam loh lai a nih hmel. Kan chief minister hian vawi khat mai ni lo, vawi thum lai mai Lengpui Airport a tlawh hian ngaih a tiṭha lo lek lek a, he thilah hian a ṭhahnemngaihna piah lamah thil dang awm lo hram se a ṭha khawp mai. Chutih rualin Lengpui Airport a thleng thei a nih chuan, a thlang lawka hlawh nei loa ramri venga riak chhuakte tlawh tel thei hlauh se task force lam an läwmin an phûr thar phah ngei ang.", "summary": "ZPM chuan Mizoram Chief Minister chu mipuite thlamuan tura che chhuak ngamlo chunga Lengpui Airport tlawh tluk tlukah an puh a; Congress ṭhalaite pawhin kan CM chu ramria task force duty-te thlamuan tura vawi khat pawh la kal chhuakloin Lêngpui Airport vawi thum a tlawh tawh thu an sawi. Covid-19 avangin Sorkar aṭanga thlà bi hlawh lâk tur neilo mirethei zawkte an buai hle a, chumi piahah Covid-19 a lo luhlohna turin ramriah duty a ngai a, mahni hna ṭul kalsanin ram tán tiin mi ṭhahnemngaite an riak chhuak mêk a, heng ram mute pawh tlawhlo a, airport zawk a khat tawka tlawh sek mai hi hriatthiam a har a,ngaih a tiṭhalo lek lek a, he thilah hian a ṭhahnemngaihna piah lamah thil dang awmlo hram se a ṭha khawp mai, Lengpui Airport a thleng thei a nih rau rau chuan, a thlang lawka hlawh neiloa ramri venga riak chhuakte tlawh tel thei hlauh se task force lam an läwmin an phûr thar phah ngei ang." }, { "summarization_id": "958", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/2908", "file_name": "F_MIZO_SUM_19_5/2/25", "original_text": "West Lungdar naupang kum 13 mi rukbo nia thuthang awm chu Home minister-in tun hnai khan Assembly session-ah a sawi fiah a, hemi chungchanga thil thleng chu vanduaithlak a tih thu a sawi.West Lungdara mipa naupang pakhat rukbo thuthang avang hian a rubotu ni ngeia hriat hnam dang mi pathum chu khawtlang mipuiin an man a, an lirthei hal a nih bakah an thil zawrhte pawh an chân zui a; amaherawhchu police lamin Mizo­rama an lo luh dan leh an kalkawngte an chhui danin heng hnam dang pathumte hi naupang rubotu an nih a rinawm lo.He thil thlengah hian khaw­tlang mipui hian hnam dang mi pathumte hi naupang rubotu ni ngeia an hriat avangin kut an thlak a, a naupang berin a rubotute nia a sawi miau avangin an thinrim an che ta chiam a nih hmel. Misual zawng tura khawtlang an che chhuak ṭhin hi thil lawmawm tak a nih rualin roreltu ṭha an awm loh chuan duh baka chet mai a awl a, he thil thleng pawh hi a vanduaithlak takzet a ni.Hetihlai hian he thil thleng tipunluntu lian tak chu social media lama chak taka thu thehdarhtute hi an ni. Tunah chuan mi tin ban phakin an kutah media a awm ta a, he media chhuak thar social media hi ṭangkai taka hman theih a nih rualin pawi khawih theihna khawp hial a ni tel bawk a, tun ṭum thil thleng aṭang hian inzir fing ila, finfiah loh thil pawi theia thu thehdarh chiamtute hian mawh an phur tel tih pawh inhria se a ṭha hle.Engpawhnise khawtlang mipui kuta rorelna a awm tawh chuan ngaihtuahna a fîm tawk lo fo a, dan anga thil kalpui hi kan zir chhoh zel a ṭul takzet a ni. West Lungdar naupang kum 13 mi rukbo nia thuthang awm chu Home minister-in tun hnai khan Assembly session-ah a sawi fiah a, hemi chungchanga thil thleng chu vanduaithlak a tih thu a sawi.West Lungdara mipa naupang pakhat rukbo thuthang avang hian a rubotu ni ngeia hriat hnam dang mi pathum chu khawtlang mipuiin an man a, an lirthei hal a nih bakah an thil zawrhte pawh an chân zui a; amaherawhchu police lamin Mizo­rama an lo luh dan leh an kalkawngte an chhui danin heng hnam dang pathumte hi naupang rubotu an nih a rinawm lo.He thil thlengah hian khaw­tlang mipui hian hnam dang mi pathumte hi naupang rubotu ni ngeia an hriat avangin kut an thlak a, a naupang berin a rubotute nia a sawi miau avangin an thinrim an che ta chiam a nih hmel. Misual zawng tura khawtlang an che chhuak ṭhin hi thil lawmawm tak a nih rualin roreltu ṭha an awm loh chuan duh baka chet mai a awl a, he thil thleng pawh hi a vanduaithlak takzet a ni.Hetihlai hian he thil thleng tipunluntu lian tak chu social media lama chak taka thu thehdarhtute hi an ni. Tunah chuan mi tin ban phakin an kutah media a awm ta a, he media chhuak thar social media hi ṭangkai taka hman theih a nih rualin pawi khawih theihna khawp hial a ni tel bawk a, tun ṭum thil thleng aṭang hian inzir fing ila, finfiah loh thil pawi theia thu thehdarh chiamtute hian mawh an phur tel tih pawh inhria se a ṭha hle.Engpawhnise khawtlang mipui kuta rorelna a awm tawh chuan ngaihtuahna a fîm tawk lo fo a, dan anga thil kalpui hi kan zir chhoh zel a ṭul takzet a ni. West Lungdar naupang kum 13 mi rukbo nia thuthang awm chu Home minister-in tun hnai khan Assembly session-ah a sawi fiah a, hemi chungchanga thil thleng chu vanduaithlak a tih thu a sawi. West Lungdara mipa naupang pakhat rukbo thuthang avang hian a rubotu ni ngeia hriat hnam dang mi pathum chu khawtlang mipuiin an man a, an lirthei hal a nih bakah an thil zawrhte pawh an chân zui a; amaherawhchu police lamin Mizo­rama an lo luh dan leh an kalkawngte an chhui danin heng hnam dang pathumte hi naupang rubotu an nih a rinawm lo. He thil thlengah hian khaw­tlang mipui hian hnam dang mi pathumte hi naupang rubotu ni ngeia an hriat avangin kut an thlak a, a naupang berin a rubotute nia a sawi miau avangin an thinrim an che ta chiam a nih hmel. Misual zawng tura khawtlang an che chhuak ṭhin hi thil lawmawm tak a nih rualin roreltu ṭha an awm loh chuan duh baka chet mai a awl a, he thil thleng pawh hi a vanduaithlak takzet a ni. Hetihlai hian he thil thleng tipunluntu lian tak chu social media lama chak taka thu thehdarhtute hi an ni. Tunah chuan mi tin ban phakin an kutah media a awm ta a, he media chhuak thar social media hi ṭangkai taka hman theih a nih rualin pawi khawih theihna khawp hial a ni tel bawk a, tun ṭum thil thleng aṭang hian inzir fing ila, finfiah loh thil pawi theia thu thehdarh chiamtute hian mawh an phur tel tih pawh inhria se a ṭha hle. Engpawhnise khawtlang mipui kuta rorelna a awm tawh chuan ngaihtuahna a fîm tawk lo fo a, dan anga thil kalpui hi kan zir chhoh zel a ṭul takzet a ni.", "summary": "West Lungdar naupang kum 13 mi rukbo nia thuthang awm chu Home minister-in Assembly session-ah sawifiahin hemi chungchanga thil thleng hi vanduaithlak a tih thu a sawi. He naupang pakhat rukbo hi a rubotu ni ngeia hriat hnam dang mi pathum chu khawtlang mipuiin an man a, an lirthei halsak niin an thil zawrhte pawh an chân zui a;mahse, Police lamin Mizo­rama an lo luh dan leh an kalkawngte an chhui danin hemite hi naupang rubotu an nih a rinawmlo. Misual zawng tura khawtlang an che chhuak ṭhin hi lawmawm rualin roreltu ṭha an awmloh chuan duh baka chet mai a awl a, hei bakah hian he thil thleng tipunluntu lian tak chu social media lama chak taka thu thehdarhtute hi an ni, finfiahloh thil pawi theia thu thehdarh chiamtute hian mawh an phur tel tih inhria se,dan anga thil kalpui hi kan zir chhoh zel a ṭul takzet a ni." }, { "summarization_id": "959", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/136622", "file_name": "H-135-04/02/2025-kawngpuia lirthei dah", "original_text": "Aizawl Municipal Council leh Aizawl City Traffic-te chuan Aizawl khawpui chhunga kawngpui sira dan phal loha lirthei dahte an enfiah mek. MZ-01 F-7188 leh a hnu lama lirthei register-te chuan garage neia an inchhâl vek avangin F-7188 hnu lama lirthei, kawngpuia inhûngte lakah thuneitute thîkthu a chhe zual dawn a ni.Aizawl khawpuiah mihring, in leh lirthei an pung zel a, tunah chuan veng kilkhawr deuh ni ṭhinah pawh lirthei hi hnawksak tham an awm ta vek mai. Lirthei dahna nei lote avangin mi tam takin harsatna an tawk mek a, lirthei dahna nei tura ṭan lak zel a pawimawh hle.Aizawla local council ṭhen­khat chuan an huam chhungah kawngpuia lirthei riah an khap a, traffic police lamte nen thawkhoin ṭha takin an kalpui thei. Veng ṭhenkhatin kawngpui an humhalh ṭhat avangin an veng chhung bikah traffic jam a tlem phah a, khawtlangin ṭan an lak chuan lirthei dahna tur nei ngai lote pawhin a neih theih dan an ngaihtuah chawp mai a, veng ṭhenkhat chuan kawngpui chu a nihna tak angin an hmang thei ta.Veng tam takah erawh kawng­pui kam hi lirthei riahna hmunah an la hmang a, hei hian harsatna a thlen nasa hle. Traffic jam a nasat phah a, rikrum thilah harsatna tam tak a thlen mek bawk. Kangṭhelh motor veivah harsa khawpa lirthei hung ṭhinte an awm a, tute emaw inthlahdah vangin chhiatna nasa zawk a thleng tawh ṭhin a ni.Kawngpui hi lirthei riahna tur a ni lo tih kan hriat a ngai a, dan phal baka lirthei riah ṭhinte hi chu dan anga man zel mai tur a ni ang. Hetihlai hian sorkar hian khawpui daifem hmun remchangah hian zan riaka lirthei dahna hi siam ta se, man chawia dah niin chu pawisa chuan a vengtu turte pawh ruai se, lirthei dahna nei remchang lote pawhin zana an riahna tur hmun remchang zawn thiam chu a fuh mai thei.Engpawhnise kawngpuia zana lirthei riah hi dan kalh a ni a, MZ-01 F-7188 hnua mi an ni emaw ni lo emaw pawh ni se, Aizawl khawpuia zana kawngpui kama lirthei riah ṭhin hi chu tihtawp a hun tawh takzet a ni. Aizawl Municipal Council leh Aizawl City Traffic-te chuan Aizawl khawpui chhunga kawngpui sira dan phal loha lirthei dahte an enfiah mek. MZ-01 F-7188 leh a hnu lama lirthei register-te chuan garage neia an inchhâl vek avangin F-7188 hnu lama lirthei, kawngpuia inhûngte lakah thuneitute thîkthu a chhe zual dawn a ni.Aizawl khawpuiah mihring, in leh lirthei an pung zel a, tunah chuan veng kilkhawr deuh ni ṭhinah pawh lirthei hi hnawksak tham an awm ta vek mai. Lirthei dahna nei lote avangin mi tam takin harsatna an tawk mek a, lirthei dahna nei tura ṭan lak zel a pawimawh hle.Aizawla local council ṭhen­khat chuan an huam chhungah kawngpuia lirthei riah an khap a, traffic police lamte nen thawkhoin ṭha takin an kalpui thei. Veng ṭhenkhatin kawngpui an humhalh ṭhat avangin an veng chhung bikah traffic jam a tlem phah a, khawtlangin ṭan an lak chuan lirthei dahna tur nei ngai lote pawhin a neih theih dan an ngaihtuah chawp mai a, veng ṭhenkhat chuan kawngpui chu a nihna tak angin an hmang thei ta.Veng tam takah erawh kawng­pui kam hi lirthei riahna hmunah an la hmang a, hei hian harsatna a thlen nasa hle. Traffic jam a nasat phah a, rikrum thilah harsatna tam tak a thlen mek bawk. Kangṭhelh motor veivah harsa khawpa lirthei hung ṭhinte an awm a, tute emaw inthlahdah vangin chhiatna nasa zawk a thleng tawh ṭhin a ni.Kawngpui hi lirthei riahna tur a ni lo tih kan hriat a ngai a, dan phal baka lirthei riah ṭhinte hi chu dan anga man zel mai tur a ni ang. Hetihlai hian sorkar hian khawpui daifem hmun remchangah hian zan riaka lirthei dahna hi siam ta se, man chawia dah niin chu pawisa chuan a vengtu turte pawh ruai se, lirthei dahna nei remchang lote pawhin zana an riahna tur hmun remchang zawn thiam chu a fuh mai thei.Engpawhnise kawngpuia zana lirthei riah hi dan kalh a ni a, MZ-01 F-7188 hnua mi an ni emaw ni lo emaw pawh ni se, Aizawl khawpuia zana kawngpui kama lirthei riah ṭhin hi chu tihtawp a hun tawh takzet a ni.", "summary": "4th June,2015 Aizawla local council ṭhenkhat chuan veng chhungah kawngpuia lirthei riah an khap tlat a. Chutihrualin, kawtkaia lirthei dah an la tam zawk avangin rikrum thil thleng thutah leh mipui tam tak tan harsatna nasa tak a thlen fo ṭhin.Chutiang thil chu duh loin,Aizawl Municipal Council leh Aizawl City Traffic-te chuan Aizawl khawpui chhunga kawngpui sira dan phal loha lirthei dahte chu an enfiah mek a ni. MZ-01F-7188 leh a hnu lama lirthei register-te chuan garage neia an inchhal vek avangin F-7188 hnu lama lirthei,kawngpuia inhûngte lakah thuneitute thikthu a chhe zual dawn a ni." }, { "summarization_id": "960", "url": "https://theaizawlpost.org/nato-summit-in-ngaihven-hlawh-nasa/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_3.2.25", "original_text": "North Atlantic Treaty organisation (NATO) chuan annual summit July 11 leh 12 hian Vilinius ah an nei dawn a. Russian president Vladimir Putin chuan a uksak hle ngei dawn a ni. Joe Biden, Emmanuel Macron, Rishi Sunak, Olaf Sholz leh world leader hrang hrangte bakah NATO member ram 31-a ambassador rual te chuan inhmuhkhawmna neiin Ukraine chungchang chu an thu khel ber tur a ni ang. Tunkar hi Russia-in Ukraine a run atanga ni 500-na a ni dawn a, Ukraine ram chhuh tuma, civilian te beia naupangte hruai boa nasa taka chet lakna a neih chuan khawvel a tibuai hle. Vladimir Putin timangang turin Europe leh US te chuan Ukraine chu nasa takin an pui a, Kiel Institute for the Global Economy te chuan Ukraine puih nan hian $165 billion thehchhuah a ni tawh an ti. Khawthlang ram te chuan Moscow hnenah Kremlin chuan Ukraine emaw Europe ram khawi mah a duh anga a chhuh mai mai an remti dawn lo tih an hriattirna leh chutih rual chiah chuan nuclear power Russia nena direct-a inbakkaihna thleng bawk si lova chetlak ngai bawk si chu a khirhkhan tia sawi a ni a. US President Joe Biden chuan, “Tun dinhmun, indona thlen mek lai hi chuan Nato bikah Ukraine chu nato family-a lakluh ni se tia inlungrual thapna a awm lem lo,” tiin a sawi a. Ukraine-in Nato zawm se chuan ‘indona a thleng mek si a, indona kan hmachhawn mek lai leh Russia nena inhmachhawn mek lai a ni bawk si a ni’ tiin a sawi. Nato chuan Russia-in Ukraine a run ni 500-na ni tawhah pawh inbuktawk taka awm a la tum a, mahse, harsa a ti tial tial thung. Chutih laiin Ukraine-in a duh dan a tichiang hle thung a, Nato table a thut ve a duh a, Nato a luha security guarantees hrang hrang te chan a hmanhmawh thung. Chu chu tihhlawhtlin nise a duh a, mahse, Nato chuan indona awm mek laiin member-ah a la lut thei lo tih a hre bawk si a, mahse, Ukraine chu Nato-ah a lut ngei ang tih tihchianna a phut thung a ni. “Kan tan kawng a inhawng lo tihna a ni lo va, mahse, a inhawng zim a ni a, Ukraine luh theih nan a la zim a ni tiin Ukraine president Volodymyr Zelensky chuan a sawi a. Nato summit neiha inlan lohah te a vau hial a, chutiang a ti a nih chuan Nato member-te chu a tilungawi lo dawn thung a. Zelensky a inlan lo a nih chuan Ukraine chungchanga Western unity chu a pherh thei thung bawk. Buaina ber chu Nato chuan kum 2008 daih tawh khan Russia-in a run hma daihin Ukraine chu Nato ah inlut dawn nia an ti tawh a. Chu tak chu Kyiv chuan Nato atangin thil chiang fek fawk a beisei tawh a ni. Nato member te pawhin Ukraine chu an pawm tawh a, mahse a kimchanga kalpui dan turah ngaihdan a inang lo thung. Nato summit hi Lithuania capital Vilinius ah neih tur a ni a, baltic ram Russia thenawm mai niin Soviet Union a tel thin an ni bawk. Lithuanians, Latvians leh Estonians te chuan Ukraine tawrhna chu an hriatthiampui ber tia sawi a ni a, anni bakah Poland a tel bawk a. Russian inluling tuartute niin hei vang hian Ukraine hnena Nato member nihna pek vat thlawptute an ni. Mahse Nato thutlukna siam turah Germany, US leh UK te chu an fimkhur thung a. Nato a luh dawnin ramin tihtur tihmakmawh chinfel hmasak tur a nei thung a. Reforms a kalpuj a ngai a, eirukna a do a ngai a, armed forces a thunun that a ngai bawk a, chuti maia Nato member nih chu duh teh mah se luh leh neih awlsam a ni hauh lo. Nato member nihna chungchangah Camille Grand, ex-Nato leh tuna defence expert, European Council on Foreign Relations chuan Ukraine hian a dawh theih a ngai a ti a. Khawthlang ramte hian hun rei tak an hisap a ni, a ti. Russia hian Ukraine a run nan hian hun rei tak ruahmanna siamin hma a la a, chu chu awlsam takin Ukraine-in hun rei lote chhunga a chinfel mai theih a ni lo an ti a. Vilnius summit-a sawihona tur pawimawh ber chu Europe defence industry a ni dawn a ni, an ti bawk a. Ukraine-in ralthuam mamawh a neih reng theih nana pawimawh a ni tlat tih a ni bawk. Pahnihnaah chuan Ukraine chu Nato ram la ni lo mah se, UK, US, France leh Germany te chuan Kyiv security guarantees an pe thei a, chumi tur chuan hma an la thei tih a ni bawk. Vilnius summit-ah hian Nato-Ukraine Council din a ni dawn a, hei vang hian Ukraine President Zelensky chuan he summit hi a tel ngei ngai a ni bawk a. He council hi Kyiv puihna tihchakna tur liau liau tih a ni bawk. Nato chuan Ukraine bik hi duhsakna pe dawnin Membership Action Plan chu a zawm ve ngai lo tura siam a tum tia sawi a ni bawk.", "summary": "NATO chuan annual summit July 11 leh 12 hian Vilinius ah an nei dawn a. Russian president Vladimir Putin chuan a uksak hle ngei dawn a ni. Joe Biden, Emanuel Macron leh world leader hrang hrangte bakah NATO member ram 31-a ambassador rual te chuan inhmuhkhawm neiin Ukraine chungchang chu an thu khel ber tur a ni ang. Tunkar hi Russia in a run atanga ni 500 na a ni dawn a, Ukraine ram chhuh tuma, civilian te beia naupangte hruai boa nasa taka chet lakna a neih chuan khawvel a tibuai hle. Russia timangang turin Europe leh US te chuan Ukraine chu nasa takin an pui. Ukraine chuan Nato table a thut ve a duh a, Nato a luha security guarantees hrang hrang te chan a hmanhmawh thung. Buaina ber chu Nato chuan Kum 2008 daih tawh khan Russia in a run hma daihin Ukraine chu Nato ah inlut dawn nia an ti tawh a, chu tak chu Kyiv chuan Nato atangin thil chiang fek fawk a beisei tawh a ni. Nato member te pawhin Ukraine chu an pawm tawh a, mahse an ngaihdan a inang lo thung. Nato a luh dawnin ramin tihtur tihmakmawh chinfel hmasak tur a nei thung a. Reforms a kalpui a ngai a, eirukna a do a ngai a, armed forces a thunun that a ngai bawk. Ukraine chu Nato ram la ni lo mah se, UK, US, France leh Germany te chuan Kyiv security guarantees an pe thei a, chu mi tur chuan hma an la thei tih a ni bawk. Vilnius summit a sawiho tur pawimawh ber chu Europe defence industry a ni dawn. Vilnius summit-ah hian Nato-Ukraine Council din a ni dawn a, hei vang hian Ukraine President Zelensky chuan he summit hi a tel ngei ngai a ni bawk a. He council hi Kyiv puihna tihchakna tur liau liau tih a ni bawk. Nato chuan Ukraine bik hi duhsakna pe dawnin Membership Action Plan chu a zawm be ngai lo tura siam a tum tia sawi a ni bawk." }, { "summarization_id": "961", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5669", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_19/2/25", "original_text": "Tun hnaiah Champhai leh Khawzawl bawrhsapte chuan thuchhuah siamin an district chhunga village task force (VTF)-te chu an khua/venga haw duhte chu haw phalsak turin thu an chhuah a, Covid-19 hlauh avanga sorkar inkaihhruaina awm sa ni lo mahni khaw bil tana a hranpaa dan siam lo turin an hriattir.Mizoram hi mahni veng leh khua ṭheuh inenkawlna hranpa nei ṭhin kan ni a, 'kan veng/ khaw tih dan' a nih tawh chuan eng dan mahin a ṭhiat thei tak tak ṭhin lo.Mahni veng leh khua ṭheuh him duha ṭha taka kan humhalhna hian Covid-19 dona kawngah rah ṭha tak a chhuah a, hun rei tak chhung hripui laka kan him theih chhan leh mipui nawlpui pawhin ṭha taka dan an zawm theih chhan kha 'kan khaw dan' hmanga task force lamin min kaihhruai vang a ni tih hi phat rual a ni lo ang.Covid-19 laka fihlim zui zel duhna avanga veng leh khaw ṭhenkhatin an huam chhunga hman tur dan an lo siam pawh hi a mak lo a, midang tihchêp tumna lam a ni lo a, midang tana harsatna siamna tur lam aiin an huam chhunga mipuite himna an duh vang a ni. Task force lamin Covid-19 laka an himna tura dan khauh tak an siamte hi anmahni thlirna zawn aṭang chuan a dik thlap a, mipui tam zawk himna an dah pawimawh vangin zin veivakte chuan rei lo te lo tuar ve se, an ti a ni ngei ang.Hetihlai hian tunlai khawvelah chuan engkim mai hi langtlang tak leh felfai taka kalpui a ni tawh a. Mahni veng leh khaw bil tana dan hranpa lo siam hi a rem vak tawh lo tih hriatthiam a ṭha hle ang. Hripui laka him duh avanga ruahmanna siam mah ni se, sorkar dan nena inkalha dan hranpa siam loh hi a him ber. Task force lam pawhin hei hi zah thiam se, fimkhur tak chung siin dan hnuaiah kal hram hram tum se a ṭhat a rinawm. Tun hnaiah Champhai leh Khawzawl bawrhsapte chuan thuchhuah siamin an district chhunga village task force (VTF)-te chu an khua/venga haw duhte chu haw phalsak turin thu an chhuah a, Covid-19 hlauh avanga sorkar inkaihhruaina awm sa ni lo mahni khaw bil tana a hranpaa dan siam lo turin an hriattir.Mizoram hi mahni veng leh khua ṭheuh inenkawlna hranpa nei ṭhin kan ni a, 'kan veng/ khaw tih dan' a nih tawh chuan eng dan mahin a ṭhiat thei tak tak ṭhin lo.Mahni veng leh khua ṭheuh him duha ṭha taka kan humhalhna hian Covid-19 dona kawngah rah ṭha tak a chhuah a, hun rei tak chhung hripui laka kan him theih chhan leh mipui nawlpui pawhin ṭha taka dan an zawm theih chhan kha 'kan khaw dan' hmanga task force lamin min kaihhruai vang a ni tih hi phat rual a ni lo ang.Covid-19 laka fihlim zui zel duhna avanga veng leh khaw ṭhenkhatin an huam chhunga hman tur dan an lo siam pawh hi a mak lo a, midang tihchêp tumna lam a ni lo a, midang tana harsatna siamna tur lam aiin an huam chhunga mipuite himna an duh vang a ni. Task force lamin Covid-19 laka an himna tura dan khauh tak an siamte hi anmahni thlirna zawn aṭang chuan a dik thlap a, mipui tam zawk himna an dah pawimawh vangin zin veivakte chuan rei lo te lo tuar ve se, an ti a ni ngei ang.Hetihlai hian tunlai khawvelah chuan engkim mai hi langtlang tak leh felfai taka kalpui a ni tawh a. Mahni veng leh khaw bil tana dan hranpa lo siam hi a rem vak tawh lo tih hriatthiam a ṭha hle ang. Hripui laka him duh avanga ruahmanna siam mah ni se, sorkar dan nena inkalha dan hranpa siam loh hi a him ber. Task force lam pawhin hei hi zah thiam se, fimkhur tak chung siin dan hnuaiah kal hram hram tum se a ṭhat a rinawm. Tun hnaiah Champhai leh Khawzawl bawrhsapte chuan thuchhuah siamin an district chhunga village task force (VTF)-te chu an khua/venga haw duhte chu haw phalsak turin thu an chhuah a, Covid-19 hlauh avanga sorkar inkaihhruaina awm sa ni lo mahni khaw bil tana a hranpaa dan siam lo turin an hriattir. Mizoram hi mahni veng leh khua ṭheuh inenkawlna hranpa nei ṭhin kan ni a, 'kan veng/ khaw tih dan' a nih tawh chuan eng dan mahin a ṭhiat thei tak tak ṭhin lo. Mahni veng leh khua ṭheuh him duha ṭha taka kan humhalhna hian Covid-19 dona kawngah rah ṭha tak a chhuah a, hun rei tak chhung hripui laka kan him theih chhan leh mipui nawlpui pawhin ṭha taka dan an zawm theih chhan kha 'kan khaw dan' hmanga task force lamin min kaihhruai vang a ni tih hi phat rual a ni lo ang. Covid-19 laka fihlim zui zel duhna avanga veng leh khaw ṭhenkhatin an huam chhunga hman tur dan an lo siam pawh hi a mak lo a, midang tihchêp tumna lam a ni lo a, midang tana harsatna siamna tur lam aiin an huam chhunga mipuite himna an duh vang a ni. Task force lamin Covid-19 laka an himna tura dan khauh tak an siamte hi anmahni thlirna zawn aṭang chuan a dik thlap a, mipui tam zawk himna an dah pawimawh vangin zin veivakte chuan rei lo te lo tuar ve se, an ti a ni ngei ang. Hetihlai hian tunlai khawvelah chuan engkim mai hi langtlang tak leh felfai taka kalpui a ni tawh a. Mahni veng leh khaw bil tana dan hranpa lo siam hi a rem vak tawh lo tih hriatthiam a ṭha hle ang. Hripui laka him duh avanga ruahmanna siam mah ni se, sorkar dan nena inkalha dan hranpa siam loh hi a him ber. Task force lam pawhin hei hi zah thiam se, fimkhur tak chung siin dan hnuaiah kal hram hram tum se a ṭhat a rinawm.", "summary": "Champhai leh Khawzawl bawrhsapte chuan an district chhunga Village Task Force(VTF)-te chu an khua/venga haw duhte chu haw phalsak turin thu an chhuah a, Covid-19 hlauh avanga Sorkar inkaihhruaina awm sa nilo mahni khaw bil tana a hranpaa dan siamlo turin an hriattir. Covid-19 laka fihlim zui zel duhna avanga veng leh khaw thenkhatin an huam chhunga hman tur dan an siam hi midang tihchêp tumna lam niloin an huam chhunga mipuite himna an duh vang a ni. Task force lamin Covid-19 laka an himna tura dan khauh tak an siamte hi mipui tam zawk himna an dah pawimawh vangin zin veivakte chuan rei lo te lo tuar ve se, an ti a ni ngei ang. Hetihlai hian tunlai khawvelah mahni veng leh khaw bil tana dan hranpa lo siam hi a rem vak tawhlo tih hriatthiam a tha hle ang. Hripui laka him duh avanga ruahmanna siam mah ni se, sorkar dan nena inkalha dan hranpa siamloh hi a him ber a, fimkhur tak chung siin dan hnuaiah kal hram hram tum se a that a rinawm." }, { "summarization_id": "962", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4021", "file_name": "F_MIZO_SUM_5_9/2/25", "original_text": "Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, tunlai hian misualte'n internet banking leh smart phone hmanga mi bum dan thar an hmuh chhuah thu tarlangin, mipuite fimkhur turin an chah.Khawvelin hma a sawn rualin misualte pawhin an chet dan an thlak chho ve zel a, tun hnaiah cyber crime an tih mai internet leh a kaihhnawih hmanga inbumna lian tham tak tak a thleng mêk a ni. Mipui nawlpui hi hemi kawngah hian kan la fingvar tawk lo a, misual fing tak takte hian min la bum dâwn chauh niin a lang a, a pawh hle a ni.Rukrute hi IT lama mi thiam tak takte niin phone hmanga mi be pawp zetin fing leh thiam takin an che a, hei hi mipuite tán rinhlelh harsa khawp a nih avangin an bum leh mai ṭhin a ni. Inven theih dan hrang hrang zinga ṭha ber chu kan hriatthiam loh leh hriat chian loh thilah chuan mi zawhna chhan loh, hi a nih mai hmel e.Zawhna hrang hrang thiam taka zawtin an duh ang an dil chhuak a, an bank account an rawksak ta mai ṭhin a ni. Tun hmaa misual leh rukrute chuan kawngka leh tukverhte kar chhiain pawisa leh thil hlu te an ru a, tunlaia rukrute chuan bank account aṭang ngeiin cheng nuai tam an ru ta.Hetiang deuh bawk hian mi ṭhen­khat chuan sorkar pawisa a nih lohna tura hmangin, a ṭhen chu ngialngan taka hlepruin an insiam milian ṭhin a, tunlai hian rukru changkang an pung zel a ni ta ber!Mipuiten phone kal tlanga bank leh a kaihhnawih thil zawhna hrim hrim hi chu chhan loh a him ber tih hriat a ngai a, hriat fiah duh kan neih chuan mahni bank-ah ṭheuh zawh fiah mai a finthlak ang. Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, tunlai hian misualte'n internet banking leh smart phone hmanga mi bum dan thar an hmuh chhuah thu tarlangin, mipuite fimkhur turin an chah.Khawvelin hma a sawn rualin misualte pawhin an chet dan an thlak chho ve zel a, tun hnaiah cyber crime an tih mai internet leh a kaihhnawih hmanga inbumna lian tham tak tak a thleng mêk a ni. Mipui nawlpui hi hemi kawngah hian kan la fingvar tawk lo a, misual fing tak takte hian min la bum dâwn chauh niin a lang a, a pawh hle a ni.Rukrute hi IT lama mi thiam tak takte niin phone hmanga mi be pawp zetin fing leh thiam takin an che a, hei hi mipuite tán rinhlelh harsa khawp a nih avangin an bum leh mai ṭhin a ni. Inven theih dan hrang hrang zinga ṭha ber chu kan hriatthiam loh leh hriat chian loh thilah chuan mi zawhna chhan loh, hi a nih mai hmel e.Zawhna hrang hrang thiam taka zawtin an duh ang an dil chhuak a, an bank account an rawksak ta mai ṭhin a ni. Tun hmaa misual leh rukrute chuan kawngka leh tukverhte kar chhiain pawisa leh thil hlu te an ru a, tunlaia rukrute chuan bank account aṭang ngeiin cheng nuai tam an ru ta.Hetiang deuh bawk hian mi ṭhen­khat chuan sorkar pawisa a nih lohna tura hmangin, a ṭhen chu ngialngan taka hlepruin an insiam milian ṭhin a, tunlai hian rukru changkang an pung zel a ni ta ber!Mipuiten phone kal tlanga bank leh a kaihhnawih thil zawhna hrim hrim hi chu chhan loh a him ber tih hriat a ngai a, hriat fiah duh kan neih chuan mahni bank-ah ṭheuh zawh fiah mai a finthlak ang. Mizoram Police chuan thuchhuah siamin, tunlai hian misualte'n internet banking leh smart phone hmanga mi bum dan thar an hmuh chhuah thu tarlangin, mipuite fimkhur turin an chah. Khawvelin hma a sawn rualin misualte pawhin an chet dan an thlak chho ve zel a, tun hnaiah cyber crime an tih mai internet leh a kaihhnawih hmanga inbumna lian tham tak tak a thleng mêk a ni. Mipui nawlpui hi hemi kawngah hian kan la fingvar tawk lo a, misual fing tak takte hian min la bum dâwn chauh niin a lang a, a pawh hle a ni. Rukrute hi IT lama mi thiam tak takte niin phone hmanga mi be pawp zetin fing leh thiam takin an che a, hei hi mipuite tán rinhlelh harsa khawp a nih avangin an bum leh mai ṭhin a ni. Inven theih dan hrang hrang zinga ṭha ber chu kan hriatthiam loh leh hriat chian loh thilah chuan mi zawhna chhan loh, hi a nih mai hmel e. Zawhna hrang hrang thiam taka zawtin an duh ang an dil chhuak a, an bank account an rawksak ta mai ṭhin a ni. Tun hmaa misual leh rukrute chuan kawngka leh tukverhte kar chhiain pawisa leh thil hlu te an ru a, tunlaia rukrute chuan bank account aṭang ngeiin cheng nuai tam an ru ta. Hetiang deuh bawk hian mi ṭhen­khat chuan sorkar pawisa a nih lohna tura hmangin, a ṭhen chu ngialngan taka hlepruin an insiam milian ṭhin a, tunlai hian rukru changkang an pung zel a ni ta ber! Mipuiten phone kal tlanga bank leh a kaihhnawih thil zawhna hrim hrim hi chu chhan loh a him ber tih hriat a ngai a, hriat fiah duh kan neih chuan mahni bank-ah ṭheuh zawh fiah mai a finthlak ang.", "summary": "Mizoram Police chuan tunlaia misualten internet banking leh smart phone hmanga mi bum dan thar an hmuh chhuah thu tarlangin, mipuite fimkhur turin an chah. Khawvel hmasawn zel karah tun hnaiah cyber crime an tih mai internet leh a kaihhnawih hmanga inbumna lian tham tak tak a thleng mêk a, mipui nawlpui hi hemi kawngah hian kan la fingvar tawklo a, rukrute hi IT lama mi thiam tak takte niin phone hmanga mi biain fing leh thiam takin an che a, mipuite tán rinhlelh harsa khawp a nih avangin an bum leh mai ṭhin a ni. Inven theih dan hrang hrang zinga ṭha ber chu kan hriatthiamloh leh hriat chianloh thilah chuan mi zawhna chhanloh hi a ni, zawhna hrang hrang thiam taka zawtin an bank account aṭang cheng nuai tam an ru thin a ni. Hetiang deuh bawk hian mi ṭhen­khat chuan sorkar pawisa a nihlohna tura hmangin an insiam milian a, tunlai hian rukru changkang an pung zel a ni ta ber. Mipuiten phone kal tlanga bank leh a kaihhnawih thil zawhna hrim hrim hi chhanloh a him ber a, hriatfiah duh kan neih chuan mahni bank-ah zawhfiah mai a finthlak ang." }, { "summarization_id": "963", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25162", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Mizoram Youth Commission (MYC) chairman atana ruat chu a chairman nih theih chin a lo pelh tawh avangin chairman thar ruat a ni. MYC nodal department hi Labour, Emlpoyment, Skill Development & Entrepreneurship (LESDE) a ni ṭhin a, tunah chuan Sports & Youth Services department hnuaiah a awm tawh dawn.MYC hi din a nih theihna turin zirlai pawlin theihtawp chhuahin an nawr a, chumi hnuah sor­karin a din ta a ni. He commission hi a hming aṭang ringawt pawh hian a din chhan a chiang mai a, chutih rualin MYC din a nih hnuah ṭhalaite dinhmun chawikanna atan a thawk ṭha nge ṭha lo tih tehtu tur chu mipui kan ni ang.Mizoram sorkar hian depart­ment hrang hrang a nei a, ṭha­laite hmakhua ngaiin Education department pahnih a neih bakah a hranpain Sports & Youth Ser­vices department a nei bawk. Hei mai hi a ni lo a, ṭhalaite eizawnna kawhhmuha enkawl zui turin LESDE department a nei hrang a, Planning & Programme Implementation lamin ṭhalaite eizawnna bulṭanna tur chak takin an kalpui mek bawk.Hemi piah lama MYC kan nei hi a lawmawm viau rualin hna an thawk ṭha lo a nih chuan pawisa sen thlawnna mai a chang ve thei. Mizoram sorkar department ṭhenkhatte pawh hi a loa kan awm theih niin a lang a, insawh muka inchhun fin zel hian sum inrenna remchang a nih bakah hna pawh a awlsamin a chak zawk thei.Engpawhnise MYC ṭha tak kan nei thei a nih chuan thil lawmawm a ni dawn a, mipui pawhin, \"MYC hi a lo ṭangkai takzet a nih hi,\" an tih theihna tur khawpin hna thawk se, Mizo ṭhalaite tan theihtawp han chhuah teh se. Mizoram Youth Commission (MYC) chairman atana ruat chu a chairman nih theih chin a lo pelh tawh avangin chairman thar ruat a ni. MYC nodal department hi Labour, Emlpoyment, Skill Development & Entrepreneurship (LESDE) a ni ṭhin a, tunah chuan Sports & Youth Services department hnuaiah a awm tawh dawn.MYC hi din a nih theihna turin zirlai pawlin theihtawp chhuahin an nawr a, chumi hnuah sor­karin a din ta a ni. He commission hi a hming aṭang ringawt pawh hian a din chhan a chiang mai a, chutih rualin MYC din a nih hnuah ṭhalaite dinhmun chawikanna atan a thawk ṭha nge ṭha lo tih tehtu tur chu mipui kan ni ang.Mizoram sorkar hian depart­ment hrang hrang a nei a, ṭha­laite hmakhua ngaiin Education department pahnih a neih bakah a hranpain Sports & Youth Ser­vices department a nei bawk. Hei mai hi a ni lo a, ṭhalaite eizawnna kawhhmuha enkawl zui turin LESDE department a nei hrang a, Planning & Programme Implementation lamin ṭhalaite eizawnna bulṭanna tur chak takin an kalpui mek bawk.Hemi piah lama MYC kan nei hi a lawmawm viau rualin hna an thawk ṭha lo a nih chuan pawisa sen thlawnna mai a chang ve thei. Mizoram sorkar department ṭhenkhatte pawh hi a loa kan awm theih niin a lang a, insawh muka inchhun fin zel hian sum inrenna remchang a nih bakah hna pawh a awlsamin a chak zawk thei.Engpawhnise MYC ṭha tak kan nei thei a nih chuan thil lawmawm a ni dawn a, mipui pawhin, \"MYC hi a lo ṭangkai takzet a nih hi,\" an tih theihna tur khawpin hna thawk se, Mizo ṭhalaite tan theihtawp han chhuah teh se. Mizoram Youth Commission (MYC) chairman atana ruat chu a chairman nih theih chin a lo pelh tawh avangin chairman thar ruat a ni. MYC nodal department hi Labour, Emlpoyment, Skill Development & Entrepreneurship (LESDE) a ni ṭhin a, tunah chuan Sports & Youth Services department hnuaiah a awm tawh dawn. MYC hi din a nih theihna turin zirlai pawlin theihtawp chhuahin an nawr a, chumi hnuah sor­karin a din ta a ni. He commission hi a hming aṭang ringawt pawh hian a din chhan a chiang mai a, chutih rualin MYC din a nih hnuah ṭhalaite dinhmun chawikanna atan a thawk ṭha nge ṭha lo tih tehtu tur chu mipui kan ni ang. Mizoram sorkar hian depart­ment hrang hrang a nei a, ṭha­laite hmakhua ngaiin Education department pahnih a neih bakah a hranpain Sports & Youth Ser­vices department a nei bawk. Hei mai hi a ni lo a, ṭhalaite eizawnna kawhhmuha enkawl zui turin LESDE department a nei hrang a, Planning & Programme Implementation lamin ṭhalaite eizawnna bulṭanna tur chak takin an kalpui mek bawk. Hemi piah lama MYC kan nei hi a lawmawm viau rualin hna an thawk ṭha lo a nih chuan pawisa sen thlawnna mai a chang ve thei. Mizoram sorkar department ṭhenkhatte pawh hi a loa kan awm theih niin a lang a, insawh muka inchhun fin zel hian sum inrenna remchang a nih bakah hna pawh a awlsamin a chak zawk thei. Engpawhnise MYC ṭha tak kan nei thei a nih chuan thil lawmawm a ni dawn a, mipui pawhin, \"MYC hi a lo ṭangkai takzet a nih hi,\" an tih theihna tur khawpin hna thawk se, Mizo ṭhalaite tan theihtawp han chhuah teh se.", "summary": "Mizoram Youth Commission (MYC) chairman atana ruat chu a chairman nih theih chin a lo pelh tawh avangin chairman thar ruat a ni. MYC nodal department hi LESDE a ni ṭhin a, tunah chuan Sports & Youth Services department hnuaiah a awm tawh dawn.MYC hi din a nih theihna turin zirlai pawlin theihtawp chhuahin an nawr a, chumi hnuah sor­karin a din ta a ni. He commission hi a hming atang ringawt pawh hian a din chhan a chiang a, an thawh that leh that loh chu mipuiin kan hria. Mizoram sorkar hian department hrang hrang a nei a, Education department pahnih a neih bakah Sports & Youth Services department a nei bawk. Hei mai bakah thalaite eizawnna kawhhmuhtu LESDE leh Planning & Programme Implementation a nei. Hemi piah lamah MYC kan nei hi a lawmawm viau rualin hna an thawk tha lo a nih chuan pawisa sen thlawnna mai a chang ve thei. Department ṭhenkhatte pawh hi a loa kan awm theih niin a lang a, inchhun fin theih hi sum renna a nih bakah hna pawh a tiawlsam. MYC tha tak kan nei thei a nih chuan a lawmawm a, Mizo thalaite tan theihtawp han chhuah teh se." }, { "summarization_id": "964", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6105", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_3", "original_text": "Rokunga Memorial Award hlan Mizoram NewsRokunga Memorial Award hlan admin 01-Nov-2024 04:55 PM Vawiin (1.11.2024) chhun khan Synod Conference Centre-ah Mizo zepui nunpuitu hnena pek thin Rokunga Award 2024 chu C. Thangmawia, Sihfa hnenah hlan a ni a. Award hian thil pali --- award trophy, tangkapui (medal), thuchei (citation) leh cheng singnga a keng. Heng chawimawina thilpekte hi award dawngtu hnenah hian Lalfak Zuala, IAS (Red. ), Chairman, Rokunga Memorial Society leh Rev. Dr. Lalchungnunga, Chairman, Rokunga Award 2024 Selection Committee-ten an hlan a ni. Central YMA President Pu Lalhmachhuanan C. Thangmawia hi kalkhawmte aiawhin tawlhlohpuan a bah tir. Rokunga Award 2024 Selection Committee Member-te chu: Rev. Dr. Lalchungnunga (Chairman), Zarkawt, J. H. Zoremthanga, Kanan Veng, PLalthansanga, Aizawl Venglai, Lalrinmawia Sohnel (Member Secretary), Bethlehem Veng leh R. Lallianzuala, Rokunga Memorial Society Executive Member-te an ni.", "summary": "Rokunga Memorial Award Hlan Vawiin (1.11.2024) chhun khan Synod Conference Centre-ah Mizo zepui nunpuitu hnena pek thin Rokunga Award 2024 chu C. Thangmawia, Sihfa hnenah hlan a ni. Award hian thil pali --- award trophy, medal, citation leh cheng singnga a keng. Lalfakzuala, IAS(Red.), Chairman, Rokunga Memorial Society leh Rev. Dr. lalchungnunga ten he Award hi an hlan a, Tawlhlohpuan bahtir nghal a ni." }, { "summarization_id": "965", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Aizawl-ah ni 2 awh Commonwealth Parliamentary Association Annual Conference neih a ni dawn Tunkar Zirtawpni leh Inrinni, September 27 leh 28, 2024 chhung khian 21st Annual Conference of Commonwealth Parliamentary Association, India Region, Zone-III chu Aizawl-ah neih a ni dawn. Ruahman lawk ang chuan he Annual Conference hmang turte chu Sept. 26-ah Aizawl rawn thleng tura beisei niin hemi ni tlai hian Executive Committee Meeting an nei nghal anga. A tuk September ni 27 (Ningani) chawhma ah Lok Sabha Speaker Om Birla chuan MLA Library-a Archive Cell thar a hawng ang a, CPA Annual Conference neih zui a ni ang. He hunah hian Mizoram Speaker Lalbiakzama'n palai lawmna thu a sawi zawhah Nagaland Speaker leh CPA Zone-III Chairman ni bawk Sharingain Longkumer-in keynote address a sawi ang a; Mizoram Chief Minister Lalduhoma, Rajya Sabha Dy. Chairman Harivansh Nayaran Singh leh Lok Sabha Speaker Om Birla ten thu an sawi zui dawn a ni. A ni khatnaa Plenary Session-ah an ngaihtuah leh sawiho tur thupui chu 'Inclusion of the Northeast Region in the Indian-ASEAN Vision for Trade and Cooperation' a ni ang. CPA Annual Conference-ah hian a ni hnihna ah 'Merging the Ministry of DONER with NEC for better strategic planning and coordination of various projects in the region' tih thupui chu sawiho a ni dawn a. Mizoram Parliamentary Affairs Minister Vanlalhlana'n lawmthu sawina hun hmangin Conference hun a khar ang. Conference neih chhung hian palaite tan Cultural Programme leh zanriah kilhona buatsaih a ni thin bawk ang.", "summary": "Aizawl-ah ni 2 awh Commonwealth Parliamentary Association Annual Conference neih a ni dawn Sept. 27 leh 28 chhung hian 21st Annjal Conference of Commonwealth Parliament Association, India Region, Zone III chu Aizawl-ah neih a ni dawn. He hmun hmang turte chu beisei niin hemi ni tlai hian Executive Committee Meeting an nei nghal ang. A tuk Ningani chawhma-ah Lok Sabha Speaker chuan MLA Library-a Archieve Cell thar a hawng ang a, CPA Annual Conference in a zui ang. He hunah hian Mizoram CM, Rajya Sabha Dy. chairman leh Lok Sabha Speaker ten thu an sawi zui dawn a ni. A ni khatnaah thupui sawiho tur 'Inclusion of the Northeast Region in the Indian-ASEAN Vision for Trade Cooperation' a ni ang. A ni hnihnaah 'Mergung the Ministry of DONER with NEC for better strategyic planning and coordination of various projects in the region' tih thupui sawiho a ni bawk dawn. Minister Vanlalhlanan lawmthu sawina hmangin he hunah hian Cultural Programme leh zanriah kilhona buatsaih a ni bawk ang." }, { "summarization_id": "966", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Raltlan te Biometric data lak thu ah indawr tawn mek Home Minister K. Sapdanga chuan raltlante biometric data lak chungchangah hian Central Sawrkar, Ministry of Home Affairs nen Mizoram sawrkar chu an indawr tawn mek thu a sawi. Mizoram Legislative Assembly Fur thutkhawm neih zawh takah Home Department changtu Minister K. Sapdanga chuan ziaka zawhna a chhanna-ah he thu hi a sawi a. Home Department-in a chhinchhiah danin, kumin August ni 13 thleng khan Mizoram chhunga raltlan awm zat chu 43,737 an nih thu a sawi a. Myanmar rama Sipai-in mipui thlan sawrkar an paihthlak avang leh chumi kal zela tualchhung indona avanga an sahimna zawnga Mizorama rawn raltlante chu mi 33,724 an ni tih a sawi a. Bangladesh Chittagong Hill Tracts atanga raltlan rawn lut awm mekte chu mi 2,014 niin Manipur-a chi leh chi inkara buaina chhuak avanga rawn tlanchhia, tuna awm mekte chu mi 7,999 an nih thu Home Minister chuan a sawi a ni. Home Minister chuan raltlante tanpuina leh enkawlna atan hian sawrkar laipui chuan cheng vbc. 8 a rawn pe tawh niin a sawi bawk a. Heng zinga cheng vbc. 3 chu sawrkar hmasa MNF hun lai a rawn pek a nih thu leh tun sawrkar ah hian cheng vbc. 5 a rawn pe leh tawh niin a sawi bawk. Sawrkar hmasa hun lai a central sawrkar in tanpuina a rawn pek chu raltlante buhfai ei tur, damdawi leh an chenna tur sakna atan te hman a nih thu leh District Bawrhsap te’n anmahni enkawlna atana an lo hman ral tawh rulhna, a bik takin sawrkar atanga a bathlau-a buhfai an lo lak tawh rulh nan te hman a nih thu Minister chuan a sawi a. Tun sawrkar huna cheng vbc. 5 an dawn chu hman a la nih loh thu leh Consumer Affairs, Food and Public Distribution Ministry in buhfai an rawn pe dawn a, chu chu an mamawh dan zela sem a ni dawn a ni, a ti bawk.", "summary": "Raltlan te Biometric data lak thu ah indawr tawn mek Home Minister K. Sapdanga chuan raltlante biometric data lak chungchangah hian Central Sawrkar, Ministry of Home Affairs nen Mizoram sawrkar chu an indawr tawn mek thu a sawi. MLA thutkhawm neih zawh takah Home Department changtu chuan ziaka zawhna a chhanna a sawi. Kumin August ni 13 thlenga raltlan awm zat chu 43,737 niin Myanmar atangin 33,724, Bangladesh Chittagong Hill Tracts atangin 2014 niin, Manipur atangin 7,999 an nih thu a sawi. Minister chuan raltlan te tanpuina atan cheng Vbc. 8 a rawn pe tawh niin a sawi bawk. Heng zinga vbc. 3 chu MNF hun laia pek niin abak vbc. 5 chu an rawn pek tawh thu a sawi. Tun sawkar huna vbc. 5 chu hman a la nih loh thu leh Consumer Affairs, Food and Public Distribution Ministry in buhfai an rawn pe dawn tih a sawi." }, { "summarization_id": "967", "url": "https://theaizawlpost.org/pm-modi-an-nakumah-report-card-pe-ang-ti/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_3.2.25", "original_text": "Kum 2024 inthlanpui hmaa Red Fort atanga Independence Day thuchah a sawi hnuhnung berah Prime Minister Narendra Modi chuan nakumah thuneihna chan leh ngei a tum thu sawiin kum 2014 khan ‘change’ tiama thlan tlin an nih thu sawiin a sorkar ‘performance’ tha avangin kum 2019-ah thlan tlin nawn leh a nih thu a sawi a. Kum 2024-ah chuan Red Fort atangin a hlawhtlinna report card a pek tur thu a sawi. “Nakum August 15-ah chuan he Red Fort atang ngei hian kan ram hlawhtlinna chungchang ka sawi tawh ang a, kan mite theihna leh hlawhtlinna leh self-confidence te ka sawi tawh ang,” tiin Prime Minister Modi chuan minute 89 chhung kum 10 chhunga a thusawi rei ber pali-naah a sawi a. “Ka sorkarin project lungphum a phum tawhte leh hawnna a neih tawh te in hmu ang a, kumina project kan kalpui apiang te leh hawn tawh te tarlan a ni ang,” tiin a sawi. PM Modi chuan a term lehah chuan India chu khawvela economy lian ber pathumna a nih tawh tur thu ‘a chiang’ tia sawi bawkin nakumah thuneihna a chan leh ngei inringtawk takin a sawi a ni. Indians te chu ‘ka chhungkua te’ tia sawiin ramin hma a sawn zel nan thil pathum hnawl a ngai a ti a. Chungte chu – eirukna, politics a dynasty leh mi tihlawm politics tiin a sawi a. Ram pum chu family member tia sawi bawkin Prime Minister Modi chuan amah chu mipui zinga pakhat inti bawkin dynasty based party te induhsakna uchuak chuan anmahni chhungkua tihlen zel bak an ngaihtuah lo a ti bawk. -- Advertisement -- Manipur Parliament-a no confidence motion neih laia a thusawi chu sawi nawn lehin chi leh hnam anga intihbuainain a tuam mek Manipur chu ramin a thlawp tlat thu a sawi bawk a. “North East-ah a bik takin Manipur-ah tharumthawhna nasa tak a thleng mek a, mi tam takin nunna an chan a, kan nu leh farnute chu zah lo takin an awm a ni,” tiin a sawi a. Mahse, tun hnai karah te hmasawnna a awm tia sawiin remna lam hawi chanchinthar a awm thu a sawi bawk a. Central leh State sorkar te chuan buaina chingfela remna a awm theih nan hma an la mek tiin a sawi bawk. Hmalakna thar A sorkar hmalakna thar a sawiah Prime Minister Modi chuan interest rate tanpuina chu khawpuia mirethei tena chenna In an lei theih nan thla thara tlangzarh tur Vishwakarma Yojana hmanga puih an ni ang a ti a, traditional skill leh crafts lam thiam tena an thiamna an tihpun zel theih nan cheng vaibelchhe 1,300 – 1,500 dah a nih thu a sawi bawk. Hei bakah hian women in Self Help Groups (SHGs) programme hnuaiah drone te repair na lam thiam tura zirtir tur niin chungte chu agricultural work-ah hman a ni ang a ti bawk a. “Unaute a tlem berah Rs 1 lakh nei vaibelchhe hnih neih kan tum bawk” tiin a sawi bawk a. Jan Aushadhi Kendras pawh 10,000 atanga 25,000 ah tihpun a ni ang a ti bawk. New World Order, millennium of rejuvenation India chakna ber chu demography, democracy leh diversity pathum te a ni tia sawiin Prime Minister chuan thalaite tan a sorkar chuan skilling programme kalpuiin hei bakah hian working professional te tan pawha an thawh thu a sawi a, chungte chuan India chu kum 1,000 lo la awm turah a siamtharna lamah bulthut a siam dawn a ni tiin a sawi bawk. India main economic power chu Tier 2 leh Tier 3 town te atanga chhuak tur tia sawi bawkin middle class te chuan India chu developed nation ah kum 2047 ah a hlangkai dawn a, chu mi kum chu India freedom kum 100-na a ni chiah ang, a ti bawk. Fimkhur ngaihna sawi bawkin kum 1,000-1,200 kalta vel khan India chuan beih tawkin lal tenau pakhat hneha awmin nghawng a neih thui dan tur kan hre lo va, kha vang khan kum 1,000 vel sal thangah kan awk a ni, tiin a sawi bawk. “Thil dang a awm lo, India ah confidence thar a piang mek” tiin a sawi bawk. A sorkar work culture chungchang sawiin mipuite chuan reform siam tura an tihchak thu sawiin a sorkar leh bureaucrats te chu danglamna siam tura thawk tura turin an awm, a ti bawk a. Entir nan anti-Covid vaccine 200 crore dosages pek chu a sorkar hnathawh chak dan sawi nan a hmang bawk. Covid pandemic avangin ram tam takin inflation, thil man sang leh supply chain buai an tawk a ti a. India chu pandemic avangin ‘khawvel thian’ a ni ta tia sawi bawkin climate change, renewable energy lamah te khawvel huapa ngelnghehna thlentu a ni, a ti bawk a. “Khawvel huapa hmalakna kal zelah India in ‘one world, one sun’ tih te ‘one world, one grid’ tia solar alliance chungchang a sawi te chuan thlawp a hlawh a ni,” tiin a sawi bawk.", "summary": "Narendra Modi chuan nakumah thuneihna chan leh ngei a tum thu sawiin kum 2014 khan ‘change’ tiama thlan tlin an nih thu sawiin a sorkar ‘performance’ tha avangin kum 2019-ah thlan tlin nawn leh a nih thu a sawi a. Kum 2024-ah chuan Red Fort atangin a hlawhtlinna report card a pek tur thu a sawi. PM chuan a term lehah chuan India chu khawvela economy lian ber pathumna a nih tawh tur thu 'a chiang' tiin a sawi bawk. Ramin hma a sawn nan thil pathum hnawl a ngai a ti a, chungte chu eirukna, politics a dynasty leh mi tihlawm politics tiin a sawi. A sorkar hnalakna thar a sawiah chuan Interest rate tanpuina chu khawpuia mi rethei tena chenna in an lei theih nan thla thara tlangzarh tur Vishwakarma Yojana hmanga puih an ni ang a ti a, traditional skill leh crafts lam thiam tena an tihpun zel theih nan cheng vaibelchhe 1,300 - 1500 dah a nih thu a sawi bawk. Hei bakah hian Self Help Groups Programme hnuaia drone te repair na lam thiam tura zirtir tur niin chûngte chu agricultural work ah hman a ni ang a ti bawk. India chu develped nation ah kum 2047 ah hlankai a ni dawn a, chu mi kum chu India Freedom kum 100 na a ni chiah ang a ti bawk. A sorkar work culture chungchang sawiin mipuite chuan reform siam tura an tihchak thu sawiin a sorkar leh bureaucrats te chu danglamna siam tura thawk tura turin an awm a ti bawk. Covid chungchang leh solar alliance chungchang a sawi bawk." }, { "summarization_id": "968", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/124287", "file_name": "F_MIZO_SUM_16_3/2/25", "original_text": "Food, Civil Supplies & Consumer Affairs (FCSCA) secretary kaihhruaiin tun hnai khan Mizorama eirawngbawlna gas leh tuialhthei sem dan sawiho a ni. Khua/veng tina gas distribution point-ah gas cylinder bûk vek turin an rel a, bûk tling lo chu distributor-te'n an la let leh ang a, company-ah an thawn lêt tur a ni. An thawn letna lehkha copy FCSCA department-ah an pe ang a, bûk tling lo chu customer-te hnenah sem theih a ni lo ang.Mizoramah hian hun rei tak chhung chu danin a phut angin eirawngbawlna gas hi sem a ni lo a, chhan hrang hrang a awm thei ang. Mipuiin kan tih tur kan tih loh vang a awm rualin a distributor lamin an tih tur an tih ṭhat tawk loh vang a tam zawk hmel a, a viltu sorkar lam pawhin an tih tur an tiṭha tawk lo tih an inpawm awm e.Tun hnaiah gas bur khawih chingpen man chhuah a ni a, sorkar lam ṭan la tura nawrna a nasa a, sorkar pawhin mipui nawrna hi ngawih bosan loin ruahmanna thar a siam a, a lawmawm khawp mai. Tun hnaia an rel anga an kal thei a nih chuan mipuiin gas thila buaina an tawh tam tak hi chu sut kian theih a nih a beiseiawm.Gas bûk tling lo hi min tibuaitu ber chu a ni a, hei hi tihtawp theih a ṭha hle. Tun hnaiah CYMA-te hmalaknain gas khawih chingpenna hmun hmuh chhuah a ni a, tunah sorkar lamin gas buk tling lo sem lo turin distributor-te thu a pe zui a, mipui tan chuan chanchin lawmawm tak a tling. Heti a nih chuan gas khawih chingpen tuar theitu hi mipui lam ni loin a distributor-te an ni tawh dawn a, an gas bur phurtu lirthei lam an vil ngun a ngai dawn a ni.Hetihlai hian mipuite bawk hian sorkar dan zam thar hi kan ngaih pawimawh a ngai a, gas bur hi buk tling lo tih hre reng chunga la duh tho kan awm ṭhin ang tih a hlauhawm. Danin a phut angin a buk tling leh tling lo hi endik a ni zel tawh dawn a, mipuiin gas buk tling an dawng ziah thei dawn niin a lang a, he rawtna hi a takin kalpui ngei rawh se. Food, Civil Supplies & Consumer Affairs (FCSCA) secretary kaihhruaiin tun hnai khan Mizorama eirawngbawlna gas leh tuialhthei sem dan sawiho a ni. Khua/veng tina gas distribution point-ah gas cylinder bûk vek turin an rel a, bûk tling lo chu distributor-te'n an la let leh ang a, company-ah an thawn lêt tur a ni. An thawn letna lehkha copy FCSCA department-ah an pe ang a, bûk tling lo chu customer-te hnenah sem theih a ni lo ang.Mizoramah hian hun rei tak chhung chu danin a phut angin eirawngbawlna gas hi sem a ni lo a, chhan hrang hrang a awm thei ang. Mipuiin kan tih tur kan tih loh vang a awm rualin a distributor lamin an tih tur an tih ṭhat tawk loh vang a tam zawk hmel a, a viltu sorkar lam pawhin an tih tur an tiṭha tawk lo tih an inpawm awm e.Tun hnaiah gas bur khawih chingpen man chhuah a ni a, sorkar lam ṭan la tura nawrna a nasa a, sorkar pawhin mipui nawrna hi ngawih bosan loin ruahmanna thar a siam a, a lawmawm khawp mai. Tun hnaia an rel anga an kal thei a nih chuan mipuiin gas thila buaina an tawh tam tak hi chu sut kian theih a nih a beiseiawm.Gas bûk tling lo hi min tibuaitu ber chu a ni a, hei hi tihtawp theih a ṭha hle. Tun hnaiah CYMA-te hmalaknain gas khawih chingpenna hmun hmuh chhuah a ni a, tunah sorkar lamin gas buk tling lo sem lo turin distributor-te thu a pe zui a, mipui tan chuan chanchin lawmawm tak a tling. Heti a nih chuan gas khawih chingpen tuar theitu hi mipui lam ni loin a distributor-te an ni tawh dawn a, an gas bur phurtu lirthei lam an vil ngun a ngai dawn a ni.Hetihlai hian mipuite bawk hian sorkar dan zam thar hi kan ngaih pawimawh a ngai a, gas bur hi buk tling lo tih hre reng chunga la duh tho kan awm ṭhin ang tih a hlauhawm. Danin a phut angin a buk tling leh tling lo hi endik a ni zel tawh dawn a, mipuiin gas buk tling an dawng ziah thei dawn niin a lang a, he rawtna hi a takin kalpui ngei rawh se.", "summary": "Food,Civil Supplies & Consumer Affairs(FCSCA) Secretary kaihhruaiin Mizorama eirawngbawlna gas leh tuialhthei sem dan sawiho a ni a,khua/veng tina gas distribution point-ah gas cylinder bûk veka bûk tlinglote distributor-te kaltlanga company-a thawn lêt turin an rel a, an thawn letna lehkha copy FCSCA department-ah an pe ang a, bûk tlinglo chu customer-te hnenah sem theih a nilo ang.Tun hnaiah gas bur khawih chingpen man chhuah a ni a, Sorkar pawhin mipui nawrna angin gas buk tlinglo semlo turin distributor-te thu a pe zui a, heti a nih chuan gas khawih chingpen tuar theitu hi mipui lam niloin a distributor-te an ni tawh dawn a, an gas bur phurtu lirthei lam an vil ngun a ngai dawn a,mipuite pawn gas bur buk tlinglo tih hrereng chung lalo ila,Sorkar pawhin mipui rawtna hi a takin kalpui ngei rawh se." }, { "summarization_id": "969", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5826", "file_name": "SMizo_5_22-01", "original_text": "CS-in Rahbi 5.0 a hawng Mizoram NewsCS-in Rahbi 5.0 a hawng admin 23-Sep-2024 06:21 PM Planning & Programme Implementation Department hnuaia Mizoram Startup Mission (MSUM) kaltlanga buatsaih tur, Mizoram Rahbi 5.0 chu vawiin (23.9.2024) tlai khan Chief Secretary Dr Renu Sharma-i'n a office-ah a hawng. Chief Secretary chuan chuan Mizoram Rahbi 5.0 kalpui tur chu sorkar hmalakna pawimawh tak a nih thu sawiin, 'Sumdawnna kawngah chin dan thar leh dangdai deuh ngaihtuah chhuaka, eizawnna ngelnghet siam bakah state sum leh pai dinhmun siamthat kawnga hmalakna a ni. Sumdawnna leh eizawnna kawnga bulṭan tum, hmabak eng takte chawikan nana ruahman a ni,' a ti. He intihsiaknaah hian Mizoram mi leh sa, tunhnaia sumdawnna kawnga hma la leh helama tuimite an tel thei dawn tih sawiin Dr Renu Sharma chuan, 'Hemi kaltlanga titha thlan chhuahte chuan cheng nuai 7.5 thleng tanpuina an dawng thei dawn,' tiin Mizoram Rahbi 5.0 chu ngaihlua a tam thei ang ber tel tum turin mipuite a sawm. Sorkar thuchhuah tarlan danin, Mizoram Rahbi 5.0 hian Mizoram chu a chhunga chengte leh chin dan thar,danglam bik hmangtea mahni kutke ngeia ding thei tura hlankai chu a tum bulpui ber a ni. Hei hian intihsiakna mai ni lo, sumdawnna kawnga inhrilhhriatna, sumdawng dangte nena inthlunzawmna, a hralhna tur ngaihtuah bakah pawimawh dangte a huam tel. Ruahman dan chuan Mizoram Rahbi 5.0 a tel duh tan dilna hi October 31, 2024 thleng hawn a ni dawn. Dilna thehlutte hi November 5-6 chhungin business plan siam dan zirtir an ni dawn a, November 7-ah sumdawnna sawifiah dan chungchang workshop neih pui an ni ang a, November 18 ral hma ngeiin contestant-te'n anmahni puala business plan an buatsaih an thehlut tur a ni. Hemi endikna atang hian November 22-ah contestant intihsiakna-a tel zel theite chinfel a ni ang. Thlan chhuahte tan hian November 26-28 chhungin sumdawnna chungchang inhrilhhriatna leh sawifiah dante zirtirna neih a ni ang a, December 2 ah final lutte puan an ni ang. December 5-6 ah boot camp neihpuiin December 11-ah sumdawnna chungchang sawifiahna leh inhrilhhriatna tawp ber neih a ni leh ang. December ni 12 ah result puan a ni dawn. Mizoram Rahbi 5.0 hnuaia hamthatna dawng tura thlante'n December 16, 2024-ah final business plan an thehlut ang. Hrechiang duh tan Mizoram Startup Hub, Planning & Programme Implementation (P&PI) Deparment, Raj Bhavan Gate ep-ah zawhfiah theih a ni. Dilna hi Office-ah leh MSUM website www. startupmizoram.com ah ngaihven theih a ni a, office hun chhungin thehluh tur a ni.", "summary": "Planning & Programme Implementation Department hnuaia Mizoram Startup Mission (MSMU) kaltlanga buatsaih tur, Mizoram Rahbi 5.0 chu ni 23.9.2024 khan Chief Secretary Dr. Renu Sharma-in a office-ah a hawng. Chief Sercetary chuan Mizoram Rahbi 5.0 chu Sorkar hmalakna tha leh pawimawh tak anih thu sawiin, tangkai tak a hmang turin mipui te a fuih a, hemi kaltlang a titha thlan chhuah te chuan cheng nuai 7.5 thleng tanpuina an dawng thei dawn tih a sawi. Mizoram Sorkar tarlan danin hei hian intihsiakna mai nilo in sumdawnna kawnga inhrilhhriatna te, sumdawng dangte nena inthlunzawmna te, a hralhna tur ngaihtuah bakah pawimawh dangte a huam tel a ni. Dilna thehlut te hi November 5 atang a Dec 12 thleng kawng hrang hrang in an intihsiak dawn a ni. Hrechiang duh tan P&PI Department ah zawhfiah theih a ni a, dilna hi office-ah leh MSUM website-ah te ngaihven theih a ni ang." }, { "summarization_id": "970", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4037", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Assembly Budget Session zawhna leh chhannaah Aizawl khawpuia Bawngkawn leh Vaivakawna flyover siamna tur chu sorkar laipui lamin an pawmpui tawh a, Aizawl khawpuia kawng chhawng siamna tur erawh ruahmanna a la awm lo a, DPR thehluh a la ni lo.Aizawl khawpui traffic rawt lutuk tihziaawmna turin mi ṭhahnemngaiten ngaihdan leh rawtna chi hrang hrang an sawi tawh ṭhin. MLA inthlan dâwn khan tuna kan chief minister ni ta leh MNF president hian kawng chhawng siam theih a nih thu leh sorkarna an chan chuan traffic jam awm lohna khawpui siam a, chumi atana kawng chhawng siam an tum tur thute a sawi.Kawng chhawng hi vawi leh khata siam nghal mai a harsa deuh a nih pawhin a siam dan tur ruangamte neih theih tawh a ṭha khawp mai a, a siam hun a rei dâwn avang tak hian siam ṭan hma pawh a ngai dawn a ni. He kawng chhawng, chief minister sawi hi siam zawh a nih hunah chuan traffic jam awm mang lohna state capital pawh kan nei lo ang tih a sawi theih loh.Tunah rih chuan kawng chhawng ni loin flyover lam sorkar laipuiin an rawn pawmpui tawh a, hei hi chu kawng chhawng nen chuan thil hrang daih a ni. State dangahte chuan an kawng peng ṭhuam pawimawh deuh chinah chuan flyover hi chu a awm thliah thluah a, Aizawla hmun hniha flyover siam tum hi chu thil lian tham tak kawng chhawng nen hi chuan hriat pawlhin sawi pawlh lo ila, hei hi chu hmasawnna chi dang deuh a ni.Aizawl mipuiin an nghah­hlelh leh traffic jam tireh thei tur chu kawng chhawng hi a ni a, sorkarin a siam zawh hlan a nghahhlelhawm takzet a ni. Assembly Budget Session zawhna leh chhannaah Aizawl khawpuia Bawngkawn leh Vaivakawna flyover siamna tur chu sorkar laipui lamin an pawmpui tawh a, Aizawl khawpuia kawng chhawng siamna tur erawh ruahmanna a la awm lo a, DPR thehluh a la ni lo.Aizawl khawpui traffic rawt lutuk tihziaawmna turin mi ṭhahnemngaiten ngaihdan leh rawtna chi hrang hrang an sawi tawh ṭhin. MLA inthlan dâwn khan tuna kan chief minister ni ta leh MNF president hian kawng chhawng siam theih a nih thu leh sorkarna an chan chuan traffic jam awm lohna khawpui siam a, chumi atana kawng chhawng siam an tum tur thute a sawi.Kawng chhawng hi vawi leh khata siam nghal mai a harsa deuh a nih pawhin a siam dan tur ruangamte neih theih tawh a ṭha khawp mai a, a siam hun a rei dâwn avang tak hian siam ṭan hma pawh a ngai dawn a ni. He kawng chhawng, chief minister sawi hi siam zawh a nih hunah chuan traffic jam awm mang lohna state capital pawh kan nei lo ang tih a sawi theih loh.Tunah rih chuan kawng chhawng ni loin flyover lam sorkar laipuiin an rawn pawmpui tawh a, hei hi chu kawng chhawng nen chuan thil hrang daih a ni. State dangahte chuan an kawng peng ṭhuam pawimawh deuh chinah chuan flyover hi chu a awm thliah thluah a, Aizawla hmun hniha flyover siam tum hi chu thil lian tham tak kawng chhawng nen hi chuan hriat pawlhin sawi pawlh lo ila, hei hi chu hmasawnna chi dang deuh a ni.Aizawl mipuiin an nghah­hlelh leh traffic jam tireh thei tur chu kawng chhawng hi a ni a, sorkarin a siam zawh hlan a nghahhlelhawm takzet a ni. Assembly Budget Session zawhna leh chhannaah Aizawl khawpuia Bawngkawn leh Vaivakawna flyover siamna tur chu sorkar laipui lamin an pawmpui tawh a, Aizawl khawpuia kawng chhawng siamna tur erawh ruahmanna a la awm lo a, DPR thehluh a la ni lo. Aizawl khawpui traffic rawt lutuk tihziaawmna turin mi ṭhahnemngaiten ngaihdan leh rawtna chi hrang hrang an sawi tawh ṭhin. MLA inthlan dâwn khan tuna kan chief minister ni ta leh MNF president hian kawng chhawng siam theih a nih thu leh sorkarna an chan chuan traffic jam awm lohna khawpui siam a, chumi atana kawng chhawng siam an tum tur thute a sawi. Kawng chhawng hi vawi leh khata siam nghal mai a harsa deuh a nih pawhin a siam dan tur ruangamte neih theih tawh a ṭha khawp mai a, a siam hun a rei dâwn avang tak hian siam ṭan hma pawh a ngai dawn a ni. He kawng chhawng, chief minister sawi hi siam zawh a nih hunah chuan traffic jam awm mang lohna state capital pawh kan nei lo ang tih a sawi theih loh. Tunah rih chuan kawng chhawng ni loin flyover lam sorkar laipuiin an rawn pawmpui tawh a, hei hi chu kawng chhawng nen chuan thil hrang daih a ni. State dangahte chuan an kawng peng ṭhuam pawimawh deuh chinah chuan flyover hi chu a awm thliah thluah a, Aizawla hmun hniha flyover siam tum hi chu thil lian tham tak kawng chhawng nen hi chuan hriat pawlhin sawi pawlh lo ila, hei hi chu hmasawnna chi dang deuh a ni. Aizawl mipuiin an nghah­hlelh leh traffic jam tireh thei tur chu kawng chhawng hi a ni a, sorkarin a siam zawh hlan a nghahhlelhawm takzet a ni.", "summary": "Assembly Budget Session zawhna leh chhannaah Aizawl khawpuia Bawngkawn leh Vaivakawna flyover siamna tur chu sorkar laipui lamin an pawmpui tawh a, Aizawl khawpuia kawng chhawng siamna tur erawh ruahmanna a la awm lo a, DPR thehluh a la ni lo. MLA inthlan dawn khan tuna kan CM hian kawng chhawng siam a nih tur thu leh traffic jam awm lohna khawpui siam a, chumi atana kawng chhawng siam an tum tur thute a sawi. He kawng chhawng, CM sawi hi siam zawh a nih hunah chuan traffic jam awm mang lohna a ni lo ang tih a sawi theih loh. Tunah rih chuan flyover lam sorkar laipuiin an pawmpui tawh a, hei hi chu a dang. Aizaal mipuiin an nghahhleh em em chu kawng chhawng hi a ni a, sorkar in a siam zawh hlan a nghahhlehawm takzet a ni." }, { "summarization_id": "971", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/116965", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_2/2/25", "original_text": "Chief minister Lal Thanhawla chuan, \"Mizote pawh hian chhiah chawi tam ila, sorkarah neitu leh mawhphurtu nihna rilru kan pu thei zawkin ka ring. Sorkara thawh neih ve aia sorkar aṭanga hmuh ringawt kan tum ṭhin hi sim a hun tawh hle a ni,\" a ti.Chhiah kan chawi tlem avangin Mizote'n sorkarah neitu nihna thinlung kan pu lo a, sorkar chu mihrang enin kan en a, sorkar chu a rawka rawk hial pawh kan hnial lo niin an sawi ṭhin. Chhiah kan chawi tam loh avanga sokar kan intitatu lo nia sawi hi dik thui viau mah se, chhiah pek tam ringawt hi neitu nia inhriatna niin a lang lo.Kan chhiah pek khawmte an hman dan hriat a, a ṭangkai dante leh vantlang tana ṭhaa hman a nih dan hi langtlang leh chiang taka hriat theih ni se, mipuite hian chhiah pek hi an hreh lo sawtin a rinawm. Chhiah pek tam hrim him lam aiin chhiah pek dan kalphung fel leh a hman zui dan kalphung dik hi a pawimawh a, hemi kawngah hian inzir tur a la tam hle.Mizoram chang a ni lo, India ram state dangte pawh hi chhiah lak leh a hman zui danah hian a la ṭha tawk lo a, ram changkangte nen chuan a la inthlau hle. Chutihlaiin India ram state-ah pawh chhiah awlna leh a hniam berna pawla cheng kan ni a, sorkara neitu nihna kan pu lo pawh hi hei nen hian thui tak chu a inkaihhnawih thei ngei ang.Chhiah pek hi Mizo mipuite hian an hreh ngawr ngawr a ni lo a, sorkar kalphung enin chhiah pek hi an phur lo a ni thei. Chhiah hi tun aiin a letin pe tam mah ila, kan sorkar sum chet vel dan hi tun ang tho a nih chuan mipuite hian sorkar hi an intitatu sawt kherin a rinawm lo. Chhiah chungchanga thil pawimawh chu inzirtirna ṭha tak neih hmasak a, mipui tana awlsam taka pek theih dan kawng siam a, a hmanna kawnga langtlang leh fel taka ruahmanna siam hi a ni awm e. Chief minister Lal Thanhawla chuan, \"Mizote pawh hian chhiah chawi tam ila, sorkarah neitu leh mawhphurtu nihna rilru kan pu thei zawkin ka ring. Sorkara thawh neih ve aia sorkar aṭanga hmuh ringawt kan tum ṭhin hi sim a hun tawh hle a ni,\" a ti.Chhiah kan chawi tlem avangin Mizote'n sorkarah neitu nihna thinlung kan pu lo a, sorkar chu mihrang enin kan en a, sorkar chu a rawka rawk hial pawh kan hnial lo niin an sawi ṭhin. Chhiah kan chawi tam loh avanga sokar kan intitatu lo nia sawi hi dik thui viau mah se, chhiah pek tam ringawt hi neitu nia inhriatna niin a lang lo.Kan chhiah pek khawmte an hman dan hriat a, a ṭangkai dante leh vantlang tana ṭhaa hman a nih dan hi langtlang leh chiang taka hriat theih ni se, mipuite hian chhiah pek hi an hreh lo sawtin a rinawm. Chhiah pek tam hrim him lam aiin chhiah pek dan kalphung fel leh a hman zui dan kalphung dik hi a pawimawh a, hemi kawngah hian inzir tur a la tam hle.Mizoram chang a ni lo, India ram state dangte pawh hi chhiah lak leh a hman zui danah hian a la ṭha tawk lo a, ram changkangte nen chuan a la inthlau hle. Chutihlaiin India ram state-ah pawh chhiah awlna leh a hniam berna pawla cheng kan ni a, sorkara neitu nihna kan pu lo pawh hi hei nen hian thui tak chu a inkaihhnawih thei ngei ang.Chhiah pek hi Mizo mipuite hian an hreh ngawr ngawr a ni lo a, sorkar kalphung enin chhiah pek hi an phur lo a ni thei. Chhiah hi tun aiin a letin pe tam mah ila, kan sorkar sum chet vel dan hi tun ang tho a nih chuan mipuite hian sorkar hi an intitatu sawt kherin a rinawm lo. Chhiah chungchanga thil pawimawh chu inzirtirna ṭha tak neih hmasak a, mipui tana awlsam taka pek theih dan kawng siam a, a hmanna kawnga langtlang leh fel taka ruahmanna siam hi a ni awm e.", "summary": "Chief minister Lal Thanhawla chuan Mizoten chhiah kan chawi tlem avangin Sorkarah neitu nihna thinlung kan pulo a,Sorkara thawh neih ve aia sorkar aṭanga hmuh ringawt kan tum ṭhin hi sim a hun tawh hle a ti. Chhiah kan chawi tam loh avanga Sokar kan intitatulo tih hi dik thui viau mah se, chhiah pek tam ringawt hi neitu nia inhriatna niin a langlo. Chhiah pek tam hrim him lam aiin chhiah pek dan kalphung fel leh a hman zui dan kalphung dik hi a pawimawh a, chhiah pek hi Mizo mipuite hian an hreh vang niloin Sorkar kalphung enin chhiah pek hi an phurlo a ni thei. Chhiah hi tun aiin a letin pe tam mah ila, kan Sorkar sum chet vel dan a ngai reng a nih chuan mipuite hian sorkar hi an intitatu sawt kherin a rinawmlo. Chhiah chungchanga thil pawimawh chu inzirtirna ṭha tak neih hmasak a, mipui tana awlsam taka pek theih dan kawng siam a, a hmanna kawnga langtlang leh fel taka ruahmanna siam hi a ni awm e." }, { "summarization_id": "972", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6306", "file_name": "H-63-28/01/2025-MLA-in_In_thiah_a_tlawh.txt", "original_text": "MLA-in in thiah a tlawh Mizoram NewsMLA-in in thiah a tlawh admin 20-Nov-2024 05:18 PM Vawiin (20.11.2024) hian Selinga thuneitute'n in an thiah sak chu Bialtu MLA Prof. Lalnilawma, Minister of State-in a tlawh a, thil thlen dan hrang hrangte khawtlang hruaitute leh ram neitute bakah Aizawl DC Office atangin SDC John Lalramhluna, Thingsulthliah BDO Malsawmhriatzuali leh NHIDCL hotute nen an sawiho. Prof. Lalnilawma chuan a bial chhunga hetiang harsatna tawk an awm chu pawi a tih thu leh, thil awm dan hrang hrang a thlirna atangin Competent Authority For Land Aquisition (CALA) te leh ram neitute thu leh hla a hun taka inhmuh tawn sak loh (communication gab) vanga hetiang thil lo thleng ta ni a a hriat thu a sawi a, ram neitute harsatna tawh mek chu a rang lama chinfel dan ngaihtuahpui a tum thu leh sorkar hotu dangte pawh sawipui a tum thu ram neitu leh khawtlang hruaitute a hrilh. He hunah hian BCM Seling Bialtu Pastor Rev V Lalrozuala pawhin NHIDCL kawng laih meka BCM Seling Biak In hmun chungchanga an harsatna tawhte MLA hnenah hian a thlen a, an harsatna tawhte chu a chinfel dan kawng awm theite ngaihtuahpui turin a ngen nghal. Seling khawtlang hruaitute leh Ram neitu campensation a harsatna tawk mekte chuan, Bialtu MLA in an harsatnate ngaihvena Seling khua a lo thleng nghal chu lawmawm an tiin thlamuan thlak an tih thu an sawi a, an harsatna tawh mek chinfel thuai a nih an beisei thu an lo hrilh.", "summary": "Ni 20.11.2024 khan Selinga thuneitute'n in an thiah sak chu Bialtu MLA Prof. Lalnilawma, Minister of State-in a tlawh.Prof.Lalnilawma chuan a bial chhunga thil thleng chu Competent Authority for Land Aquisition (CALA) leh ram neitute thu inbahfuh tawk loh vanga thleng nia a hriat thu sawiin,a rang lama chinfel dan ngaihtuahpui a tum thu leh sawrkar hotu dangte pawh sawipui a tum thu, ram neitu leh khawtlang hruaitute a hrilh.BCM Seling Bialtu Pastor Rev.V.Lalrozuala pawhin NHIDCL kawng laih meka BCM Seling Biakin hmun chungchanga an harsatnate ngaihtuahpui turin a ngen nghal bawk. Seling khaw harsatna hriaa ngaihven nghaltu MLA an nei chu an thla a muan phahzia leh an harsatna chinfel thuai an beisei thu Seling khaw mipuite chuan an lo hrilh a ni." }, { "summarization_id": "973", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5418", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_9/2/25", "original_text": "MPCC president Lal Thanhawla chuan, \"Covid-19 dona atan hian sorkar laipui aṭangin sum ṭhahnem tak a lo kal a, NEC aṭangin sum kan hmu bawk a, pawisa awm zat hi mipuiin hriat an duh. Sorkar hian Covid-19 dona tur sum a nei lo a nih chuan mipuiin an theih ang pawisa thawh hi an hnial ka ring lo,\" a ti.Mizoram mai pawh a ni lo, India huap pawh hian politician-te'n zawhna an inzawh tawh hi chuan mipui thil thlir dan hi a dang zo tawh ṭhin a, tun hnaia mipui ngaihven tak pakhat  sorkar sum awm zat leh a chet dan zawhna Chief Minister hluiin Finance Minister (Chief Minister) hnena a zawhna pawh hi politics thila inzawhna leh inpuhna pakhat ang lekin a ngaih theih ang.Chumi lehlamah chiah chuan a zawttu chu tu pawh lo ni se, Mizoram sorkarin Covid-19 dona sum a kalpui danah hi chuan mipui hi an hmin zan lo niin a lang ta. A tira hri do tura kan ṭan rual viau laiin tun hnaiah thil awm dan hriat chian duhna a lian ta hle. Sorkar aiawh nia puh theih turin Chief Secretary ngeiin sorkar hnathawk hruaitute ko khawmin Covid-19 dona tura sum 'thawh' dan tur a sawipui a, pawisa 'thawh' tura thutlukna awm tawh pawh ennawn tura ngenna a lut leh tawh a, chuvangin Covid-19 dona sum kal dan hi chu mipui hian an ngaihven tawlh tawlh dawn niin a lang.Tuna mipui rilrua zawhna lian ber chu kan Finance changtu Chief Minister-in sum tamzia a sawina a la rei loh tehlul nen, sorkar kum thara budget an hmang ṭan dawn dek deka Covid-19 dona tur sum kan khawn ṭan anga lang hi a ni. \"Pawisa kha a tam tak tak lo chungin an lo sawi tam chiam nge, pawisa tam kha an thup bo a, thil dangah hman an la tum zawk?\" tih hi mipuiin hriat an duh.Tunah hian khaw­vel a buai mek a, kan hriat lawk loh leh ngaihtuah tel loh sum hmanna tur tam tak a lo awm ta. Hetiang hunah hi chuan sorkar hian hun pangngaia a sum hman tum dan kha a remchang ta lo a, hri dona atan sum tam zawk thehchhuah a ngai tih hi pawm mai se, sum hman tum dan kalphung pawh her rem thei se a duhawm khawp mai.Mipui nawlpui thlirnaah chuan sorkar hian a sum neih zat dik tak leh a hman tum dan a puangzar ṭha tawk lo a, Covid-19 dona tura sum awm zat leh a hman tawhna pawh a puangzar ṭha tawk lo a, hei hi Chief Minister kal chhuak tain tuna Chief Minister ni mek a zawhna pawh hi niin a lang.A zawttu leh a zawha chu tu pawh lo ni se, he zawhna hi sorkar thuneitu lam hian politics rimnam miah loin Mizo mipui hriat turin sawi fiah thei se a lawmawm ngawt ang. MPCC president Lal Thanhawla chuan, \"Covid-19 dona atan hian sorkar laipui aṭangin sum ṭhahnem tak a lo kal a, NEC aṭangin sum kan hmu bawk a, pawisa awm zat hi mipuiin hriat an duh. Sorkar hian Covid-19 dona tur sum a nei lo a nih chuan mipuiin an theih ang pawisa thawh hi an hnial ka ring lo,\" a ti.Mizoram mai pawh a ni lo, India huap pawh hian politician-te'n zawhna an inzawh tawh hi chuan mipui thil thlir dan hi a dang zo tawh ṭhin a, tun hnaia mipui ngaihven tak pakhat  sorkar sum awm zat leh a chet dan zawhna Chief Minister hluiin Finance Minister (Chief Minister) hnena a zawhna pawh hi politics thila inzawhna leh inpuhna pakhat ang lekin a ngaih theih ang.Chumi lehlamah chiah chuan a zawttu chu tu pawh lo ni se, Mizoram sorkarin Covid-19 dona sum a kalpui danah hi chuan mipui hi an hmin zan lo niin a lang ta. A tira hri do tura kan ṭan rual viau laiin tun hnaiah thil awm dan hriat chian duhna a lian ta hle. Sorkar aiawh nia puh theih turin Chief Secretary ngeiin sorkar hnathawk hruaitute ko khawmin Covid-19 dona tura sum 'thawh' dan tur a sawipui a, pawisa 'thawh' tura thutlukna awm tawh pawh ennawn tura ngenna a lut leh tawh a, chuvangin Covid-19 dona sum kal dan hi chu mipui hian an ngaihven tawlh tawlh dawn niin a lang.Tuna mipui rilrua zawhna lian ber chu kan Finance changtu Chief Minister-in sum tamzia a sawina a la rei loh tehlul nen, sorkar kum thara budget an hmang ṭan dawn dek deka Covid-19 dona tur sum kan khawn ṭan anga lang hi a ni. \"Pawisa kha a tam tak tak lo chungin an lo sawi tam chiam nge, pawisa tam kha an thup bo a, thil dangah hman an la tum zawk?\" tih hi mipuiin hriat an duh.Tunah hian khaw­vel a buai mek a, kan hriat lawk loh leh ngaihtuah tel loh sum hmanna tur tam tak a lo awm ta. Hetiang hunah hi chuan sorkar hian hun pangngaia a sum hman tum dan kha a remchang ta lo a, hri dona atan sum tam zawk thehchhuah a ngai tih hi pawm mai se, sum hman tum dan kalphung pawh her rem thei se a duhawm khawp mai.Mipui nawlpui thlirnaah chuan sorkar hian a sum neih zat dik tak leh a hman tum dan a puangzar ṭha tawk lo a, Covid-19 dona tura sum awm zat leh a hman tawhna pawh a puangzar ṭha tawk lo a, hei hi Chief Minister kal chhuak tain tuna Chief Minister ni mek a zawhna pawh hi niin a lang.A zawttu leh a zawha chu tu pawh lo ni se, he zawhna hi sorkar thuneitu lam hian politics rimnam miah loin Mizo mipui hriat turin sawi fiah thei se a lawmawm ngawt ang. MPCC president Lal Thanhawla chuan, \"Covid-19 dona atan hian sorkar laipui aṭangin sum ṭhahnem tak a lo kal a, NEC aṭangin sum kan hmu bawk a, pawisa awm zat hi mipuiin hriat an duh. Sorkar hian Covid-19 dona tur sum a nei lo a nih chuan mipuiin an theih ang pawisa thawh hi an hnial ka ring lo,\" a ti. Mizoram mai pawh a ni lo, India huap pawh hian politician-te'n zawhna an inzawh tawh hi chuan mipui thil thlir dan hi a dang zo tawh ṭhin a, tun hnaia mipui ngaihven tak pakhat  sorkar sum awm zat leh a chet dan zawhna Chief Minister hluiin Finance Minister (Chief Minister) hnena a zawhna pawh hi politics thila inzawhna leh inpuhna pakhat ang lekin a ngaih theih ang. Chumi lehlamah chiah chuan a zawttu chu tu pawh lo ni se, Mizoram sorkarin Covid-19 dona sum a kalpui danah hi chuan mipui hi an hmin zan lo niin a lang ta. A tira hri do tura kan ṭan rual viau laiin tun hnaiah thil awm dan hriat chian duhna a lian ta hle. Sorkar aiawh nia puh theih turin Chief Secretary ngeiin sorkar hnathawk hruaitute ko khawmin Covid-19 dona tura sum 'thawh' dan tur a sawipui a, pawisa 'thawh' tura thutlukna awm tawh pawh ennawn tura ngenna a lut leh tawh a, chuvangin Covid-19 dona sum kal dan hi chu mipui hian an ngaihven tawlh tawlh dawn niin a lang. Tuna mipui rilrua zawhna lian ber chu kan Finance changtu Chief Minister-in sum tamzia a sawina a la rei loh tehlul nen, sorkar kum thara budget an hmang ṭan dawn dek deka Covid-19 dona tur sum kan khawn ṭan anga lang hi a ni. \"Pawisa kha a tam tak tak lo chungin an lo sawi tam chiam nge, pawisa tam kha an thup bo a, thil dangah hman an la tum zawk?\" tih hi mipuiin hriat an duh. Tunah hian khaw­vel a buai mek a, kan hriat lawk loh leh ngaihtuah tel loh sum hmanna tur tam tak a lo awm ta. Hetiang hunah hi chuan sorkar hian hun pangngaia a sum hman tum dan kha a remchang ta lo a, hri dona atan sum tam zawk thehchhuah a ngai tih hi pawm mai se, sum hman tum dan kalphung pawh her rem thei se a duhawm khawp mai. Mipui nawlpui thlirnaah chuan sorkar hian a sum neih zat dik tak leh a hman tum dan a puangzar ṭha tawk lo a, Covid-19 dona tura sum awm zat leh a hman tawhna pawh a puangzar ṭha tawk lo a, hei hi Chief Minister kal chhuak tain tuna Chief Minister ni mek a zawhna pawh hi niin a lang. A zawttu leh a zawha chu tu pawh lo ni se, he zawhna hi sorkar thuneitu lam hian politics rimnam miah loin Mizo mipui hriat turin sawi fiah thei se a lawmawm ngawt ang.", "summary": "MPCC President Lal Thanhawla chuan Covid-19 dona atan Sorkar laipui leh NEC aṭangin sum ṭhahnem tak kan hmu a, Sorkar hian Covid-19 dona tur sum a neilo a nih chuan mipuiin an theih ang pawisa thawh hi an hnial a rinloh thu a sawi. Sorkar sum awm zat leh a chet dan zawhna Chief Minister hluiin Finance Minister(Chief Minister) hnena a zawhna hi politics thila inzawhna leh inpuhna pakhat ang lekin a ngaih theih a, chutih rualin Mizoram Sorkarin Covid-19 dona sum a kalpui danah hi chuan mipui hi an hmin zanlo niin a lang. Tuna mipui rilrua zawhna lian ber chu kan Finance changtu Chief Minister-in sum tamzia a sawina a la reiloh tehlul nen, sorkar kum thara budget an hmang ṭan dawn dek deka Covid-19 dona tur sum kan khawn ṭan anga lang hi a ni. Hetiang hunah hian Sorkar hian hun pangngaia a sum hman tum dan kha a remchang talo a, hri dona atan sum tam zawk thehchhuah a ngai tih hi pawm mai se, mipui nawlpui thlirnaah Sorkar hian a sum neih zat dik tak leh a hman tum dan leh a hman tawh zat a puangzar ṭha tawklo a,Sorkar thuneitu lam hian politics rimnam miahloin Mizo mipui hriat turin sawi fiah thei se a lawmawm ngawt ang." }, { "summarization_id": "974", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6169", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "Councillor hlui a thi Mizoram NewsCouncillor hlui a thi admin 07-Nov-2024 10:07 AM AMC councillor hlui R Lalbiakthanga (63) h/o Lalrinmawii, Chawnpui Veng chu tukin (7.11.2024) zing dar 2:33 khan Ebenezer Hospital-ah a thi. Bengvarna thudawn danin, R Lalbiakthanga hi an inchungah a tlu a, a tlulai hmutu an awm loh avangin a tluk chhan hriat a ni lo. An hmuh chuan nikhua a lo hre tawh loa, Ebenezer Hospital panpui nghal a ni. Hun eng emaw chen enkawl a nih hnuah tukin khan chatuan ram a pan ta a ni. R Lalbiakthanga hi AMC Ward No. X atangin kum 2015 khan councillor atana MNF ticket-a thlan tlin a ni a, hun rei vak lo chhung executive councillor a ni hman. An ward hmeichhe ward a nih avangin a ding zui ta lo. Kum 2023 MLA inthlan khan Aizawl West-I Bialah Congress Party ticket-in a ding a, a tling zo lo. R Lalbiakthangate hunlai hian councillor tih a la ni a, tuna AMC term-ah hian councillor tih hi corporator tiha thlak a ni.", "summary": "Mizoram NewsCouncillor hlui a thi AMC councillor hlui R Lalbiakthanga (63) h/o Lalrinmawii, Chawnpui Veng chu tukin (7.11.2024) zing dar 2:33 khan Ebenezer Hospital-ah a thi. Thudawn danin zing lama a luhai tlu chu Hospital panpui niin, hun eng emaw chen enkawl hnuah a thi. R Lalbiakthanga hi AMC Ward No. X atangin kum 2015 khan councillor atana MNF ticket-a thlan tlin a ni a, hun rei vak lo chhung executive councillor a ni hman." }, { "summarization_id": "975", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Kum 2023-2024 ah Ui seh case 1077 awm Kum 2023-24 chhung khan Mizoram-ah Ui seh (dog bite) case 1,077 a awm a, thi erawh an awm lo. Health Department chhinchhiah danin kum 2023-24 chhunga Ui seh case tamna ber chu Lunglei District niin 407 zet a awm a, Aizawl leh Siaha District-ah case 296 ve ve awmin Case tam ber dawttu an ni a. Saitual leh Champhai District-ah case pasarih ve ve awmin a tlemna ber an ni thung. Kum 2023-24 chhungin Mizoram-ah Ui seh case 1,077 a awm lai hian vanneihthlak takin thih phah erawh an awm lo a. Kum liam ta, 2023-24 chhung vek khan ramsa dang seh case Mizoram-ah 328 awm bawkin he case-ah pawh hian thi an awm lo a ni. Hetihlai hian Veng/Khua/District chhungah Ui khuahkhirh loh a tama hriat a nih avangin leh Ui khuahkhirh lohin mipui nunphung tikhaihlaka harsatna nasa tak a siam bakah, Ui seh an awm fo thin avangte, Veng leh khua a thianghlima mipuite an him zawk nan leh an lo hrisel zawk nan Ui khuahkhirhna thupek kengkawh an awm nual a, District chhunga thupek chhuahte mai bakah mahni veng leh khuaah te dan siam a, Ui khuahkhirhna siam an awm nual bawk. Lunglei District huamchhungah chuan Ui kawlh chi, mihring tana hlauhawm chi hrang hrang vulh khapna thupek chu kumin July thla khan chhuah a lo ni tawh bawk a, heng Ui hlauhawm chi vulh mekte chu an Ui vulhin chi an thlah theih loh nan, Veterinary Hospital-ah emaw, Private Clinic-ah emaw an Uite a Chhul/Til laktir ngei ngei tura hriattir an lo ni tawh bawk.", "summary": "Kum 2023-2024 chhungin Mizoram-ah Uiseh case 1,007 awmin thi erawh an la awm lo. Heath Department chhinchiah danin Ui seh case tamna ber chu Lunglei District niin 407 a awm a, Aizawl leh Siaha ah case 296 ve ve awmin Saitual leh Champhai ah 7 ve ve awmin case tlemna ber an ni thung. Kum liam ta, 2023-24 chhung khan ramsa dang seh case Mizoramah 328 awm bawkin he case-ah pawh hian thi an awm lo a ni. Hetihlai hian Ui khuahkhirh loh atama hriat a nih avangin Ui khuahkhirhna thupek chhuah an awm nual. District chhunga thupek chhuahte mai bakah mahni veng leh khua te san siama khuahkhirhna siam an awm nual bawk." }, { "summarization_id": "976", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4252", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_9/2/25", "original_text": "Khawvel ram hrang hrangah Covid-19 hri a leng mek a, chu chuan khawvel pumpui a tibuai a ni ta ber mai. Mizoram pawh he hri a lo luh lohna tur hian theihtawp chhuahin a inbuatsaih a, ram pawn leh state pawn aṭanga lo hawte chu ni 14 tal mahni inkhung hrang tura thurawn pek an ni.India ram hmun hrang hrangah zuirna in khar a ni a, Mizo zirlai ṭhahnem tak chu state pawn aṭangin an lo haw a, heng zinga eng emaw zatte hi chu Covid-19 hri len tawhna state-a lehkha zirte an ni. Heng zirlai lo hawte hi ni 14 chhung inkhung hrang tura thurawn pek vek an ni a, mi ṭhenkhatin ṭha taka zawmin chhungkua pawh an inbuatsaih lawk a, zirlai ṭhenkhatte erawh chuan an zawm lem lo niin a lang.hetiang deuh bawk hiabn hnathawk, sumdawng leh zin khawthawnga Covid-19 lenna state leh ram dang tlawhte pawh ni 14 chhung inkhung tura hrilh an ni a, chuti chung chuan zawm duh lem lote an awm. Mi ṭhenkhat chu biak ina inkhawm ve nghal maite leh leng chhuaka ṭhian kawm zui ve nghal maite an awm bawk.Heng mite leh an chenpuite hian he Covid-19 hi an hlau lo a nih pawhin an thuawih loh vang hian midangin an tuar thei a, a chhe ber dawnin an zinna lamah hian lo kai palh ta se, inkhung hran loh avanga he hri hi an rawn pu darh a nih chuan an fimkhur loh rah chu he hnam hian a chhietpui thei tih an hriat a ngai.Sorkar pawhin khauh zawkin heng mite hi enkawl se a ṭha a, thil dang vang ni loin a state pumpui him tlanna tura ke pen ngam a hunlai tak a ni. Hei mai hi a ni lo a, ṭhenawm Myanmar aṭanga mihring lo lut an la awm rengte pawh hi tun aia uluka endik a ngai a, he mi kawnga ramria cheng khawtlang mipui inpekna pawh hian fak a phu khawp mai.Tute emaw thuawih loh man tuar thei reng kan nih avang hian, state pawn leh ram pawn aṭanga lo hawte hi inkhung hrang tura tih an nih chhung chu thuawih takin inkhung hrang mai rawh se. Khawvel ram hrang hrangah Covid-19 hri a leng mek a, chu chuan khawvel pumpui a tibuai a ni ta ber mai. Mizoram pawh he hri a lo luh lohna tur hian theihtawp chhuahin a inbuatsaih a, ram pawn leh state pawn aṭanga lo hawte chu ni 14 tal mahni inkhung hrang tura thurawn pek an ni.India ram hmun hrang hrangah zuirna in khar a ni a, Mizo zirlai ṭhahnem tak chu state pawn aṭangin an lo haw a, heng zinga eng emaw zatte hi chu Covid-19 hri len tawhna state-a lehkha zirte an ni. Heng zirlai lo hawte hi ni 14 chhung inkhung hrang tura thurawn pek vek an ni a, mi ṭhenkhatin ṭha taka zawmin chhungkua pawh an inbuatsaih lawk a, zirlai ṭhenkhatte erawh chuan an zawm lem lo niin a lang.hetiang deuh bawk hiabn hnathawk, sumdawng leh zin khawthawnga Covid-19 lenna state leh ram dang tlawhte pawh ni 14 chhung inkhung tura hrilh an ni a, chuti chung chuan zawm duh lem lote an awm. Mi ṭhenkhat chu biak ina inkhawm ve nghal maite leh leng chhuaka ṭhian kawm zui ve nghal maite an awm bawk.Heng mite leh an chenpuite hian he Covid-19 hi an hlau lo a nih pawhin an thuawih loh vang hian midangin an tuar thei a, a chhe ber dawnin an zinna lamah hian lo kai palh ta se, inkhung hran loh avanga he hri hi an rawn pu darh a nih chuan an fimkhur loh rah chu he hnam hian a chhietpui thei tih an hriat a ngai.Sorkar pawhin khauh zawkin heng mite hi enkawl se a ṭha a, thil dang vang ni loin a state pumpui him tlanna tura ke pen ngam a hunlai tak a ni. Hei mai hi a ni lo a, ṭhenawm Myanmar aṭanga mihring lo lut an la awm rengte pawh hi tun aia uluka endik a ngai a, he mi kawnga ramria cheng khawtlang mipui inpekna pawh hian fak a phu khawp mai.Tute emaw thuawih loh man tuar thei reng kan nih avang hian, state pawn leh ram pawn aṭanga lo hawte hi inkhung hrang tura tih an nih chhung chu thuawih takin inkhung hrang mai rawh se. Khawvel ram hrang hrangah Covid-19 hri a leng mek a, chu chuan khawvel pumpui a tibuai a ni ta ber mai. Mizoram pawh he hri a lo luh lohna tur hian theihtawp chhuahin a inbuatsaih a, ram pawn leh state pawn aṭanga lo hawte chu ni 14 tal mahni inkhung hrang tura thurawn pek an ni. India ram hmun hrang hrangah zuirna in khar a ni a, Mizo zirlai ṭhahnem tak chu state pawn aṭangin an lo haw a, heng zinga eng emaw zatte hi chu Covid-19 hri len tawhna state-a lehkha zirte an ni. Heng zirlai lo hawte hi ni 14 chhung inkhung hrang tura thurawn pek vek an ni a, mi ṭhenkhatin ṭha taka zawmin chhungkua pawh an inbuatsaih lawk a, zirlai ṭhenkhatte erawh chuan an zawm lem lo niin a lang. hetiang deuh bawk hiabn hnathawk, sumdawng leh zin khawthawnga Covid-19 lenna state leh ram dang tlawhte pawh ni 14 chhung inkhung tura hrilh an ni a, chuti chung chuan zawm duh lem lote an awm. Mi ṭhenkhat chu biak ina inkhawm ve nghal maite leh leng chhuaka ṭhian kawm zui ve nghal maite an awm bawk. Heng mite leh an chenpuite hian he Covid-19 hi an hlau lo a nih pawhin an thuawih loh vang hian midangin an tuar thei a, a chhe ber dawnin an zinna lamah hian lo kai palh ta se, inkhung hran loh avanga he hri hi an rawn pu darh a nih chuan an fimkhur loh rah chu he hnam hian a chhietpui thei tih an hriat a ngai. Sorkar pawhin khauh zawkin heng mite hi enkawl se a ṭha a, thil dang vang ni loin a state pumpui him tlanna tura ke pen ngam a hunlai tak a ni. Hei mai hi a ni lo a, ṭhenawm Myanmar aṭanga mihring lo lut an la awm rengte pawh hi tun aia uluka endik a ngai a, he mi kawnga ramria cheng khawtlang mipui inpekna pawh hian fak a phu khawp mai. Tute emaw thuawih loh man tuar thei reng kan nih avang hian, state pawn leh ram pawn aṭanga lo hawte hi inkhung hrang tura tih an nih chhung chu thuawih takin inkhung hrang mai rawh se.", "summary": "Khawvel ram hrang hranga Covid-19 hrileng mekin khawvel pumpui a tibuai a, Mizoramah pawh he hri a lo luhlohna turin ram pawn leh state pawn aṭanga lo hawte ni 14 tal mahni inkhung hrang tura thurawn pek an ni. India ram hmun hrang hrangah zirna in khar a nih avangin Mizo zirlai ṭhahnem tak an lo haw a, hengte bakah hian hnathawk, sumdawng leh zin khawthawnga Covid-19 lenna state leh ram dang tlawhte pawh ni 14 chhung inkhung tura hrilh an ni a, chuti chung chuan zawm duh lem lote an awm. Heng mite hian Covid-19 hi an hlaulo a nih pawhin an thuawihloh vangin midangin an tuar thei a,an fimkhurloh rah hi he hnam hian a chhiatpui thei tih an hriat a ngai. Sorkar pawhin khauh zawkin heng mite hi enkawl se, hei bakah hian Myanmar aṭanga mihring lo lutte pawh hi tun aia uluka endik ni se, tute emaw thuawihloh man tuar thei reng kan nih avangin state pawn leh ram pawn aṭanga lo hawte hi inkhung hrang tura tih an nih chhung chu thuawih takin inkhung hrang mai rawh se." }, { "summarization_id": "977", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7525", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_10/2/25", "original_text": "Tun hnaiah Mizoram sorkar chuan sorkar hnathawkte hlawh a pûk/ bat ṭhensak dan tur ruhmanna a tifel a, Covid-19 avangin state-in sum leh paiah harsatna a tawk mek a ni. Hetihlai hian sorkar hian hmasawnna hna hrang hrang a kalpui mek zel bawk.Mizoram bil harsatna ni lo, India ram state hausa­te leh a India ngei pawhin harsatna a tawh lian tak chu sum leh paia harsatna a ni. Kan hriat ngai loh hripui a leng a, invenna atan sum tam tak hman a ngai a, damlo enkawlna atan sum tam tak hman a ngai bawk. Hetihlai mek hian Mizoram sorkar chuan sum leh pai inrenna tur âwm tak nia lang, a loa kan awm theih ṭhenkhatah hna a kalpui mek zel.Mizorama thil kalphung nghet tawh tak chu 'party mite induhsakna hna pek' a ni a, chu hna inpek zinga langsar tak chu construction hna contract-a inpek hi a ni. Tu party kaihhruai pawhin sorkarna siam se, an mi leh sate lungawina turin hna hi a semin an sem mai ṭhin a, hei hi kan ram hmasawnna tur sum luan ralna lian tak a ni bawk.Kan sorkar hian hripui a leng mek tih hi hriain contract hna a pek chhuah ṭhenkhat hi chu insum ṭhen se a ṭha khawp mai. Sorkar hnathawkte hlawh pûk ngai hial khawpa a sum bawm a ruahlai a, 'ruahmanna kal sa alawm' tih vang ringawta a loa kan awm theih tho si contract hna a sem chhuak chhunzawm reng maite hi insum deuh se a ṭha khawp mai.'Budget chu duh leh kan chhum ang a, duh leh kan kang ang,' tia mipui pawisa neitu anga inchan a, pawisa pûk ngai khawpa kan tlakchhiat mek tawh hnua bat anga ngaia contract kan la sem chhuak chur chur mai hi chu a zialo khawp mai. Sorkar hnathawk pawisa puk hi budget kalhmang pangngai a ni lo a, chuvangin hri len lohlaia 'hmun danga hman pên a rem lo,' kan tih ṭhin pawisate pawh hi sorkar hian hri dona sumah hian pawt peng ve hrih mai se a ṭha ang.Hmun danga rethei ber anga pawisa pûk laia hmun danga party mi leh sa in vulhna tura contract sem chawl si loa sorkar a kal zel a nih chuan, hri doa kan ṭan dan hi a rual lo palh ang e. Tun hnaiah Mizoram sorkar chuan sorkar hnathawkte hlawh a pûk/ bat ṭhensak dan tur ruhmanna a tifel a, Covid-19 avangin state-in sum leh paiah harsatna a tawk mek a ni. Hetihlai hian sorkar hian hmasawnna hna hrang hrang a kalpui mek zel bawk.Mizoram bil harsatna ni lo, India ram state hausa­te leh a India ngei pawhin harsatna a tawh lian tak chu sum leh paia harsatna a ni. Kan hriat ngai loh hripui a leng a, invenna atan sum tam tak hman a ngai a, damlo enkawlna atan sum tam tak hman a ngai bawk. Hetihlai mek hian Mizoram sorkar chuan sum leh pai inrenna tur âwm tak nia lang, a loa kan awm theih ṭhenkhatah hna a kalpui mek zel.Mizorama thil kalphung nghet tawh tak chu 'party mite induhsakna hna pek' a ni a, chu hna inpek zinga langsar tak chu construction hna contract-a inpek hi a ni. Tu party kaihhruai pawhin sorkarna siam se, an mi leh sate lungawina turin hna hi a semin an sem mai ṭhin a, hei hi kan ram hmasawnna tur sum luan ralna lian tak a ni bawk.Kan sorkar hian hripui a leng mek tih hi hriain contract hna a pek chhuah ṭhenkhat hi chu insum ṭhen se a ṭha khawp mai. Sorkar hnathawkte hlawh pûk ngai hial khawpa a sum bawm a ruahlai a, 'ruahmanna kal sa alawm' tih vang ringawta a loa kan awm theih tho si contract hna a sem chhuak chhunzawm reng maite hi insum deuh se a ṭha khawp mai.'Budget chu duh leh kan chhum ang a, duh leh kan kang ang,' tia mipui pawisa neitu anga inchan a, pawisa pûk ngai khawpa kan tlakchhiat mek tawh hnua bat anga ngaia contract kan la sem chhuak chur chur mai hi chu a zialo khawp mai. Sorkar hnathawk pawisa puk hi budget kalhmang pangngai a ni lo a, chuvangin hri len lohlaia 'hmun danga hman pên a rem lo,' kan tih ṭhin pawisate pawh hi sorkar hian hri dona sumah hian pawt peng ve hrih mai se a ṭha ang.Hmun danga rethei ber anga pawisa pûk laia hmun danga party mi leh sa in vulhna tura contract sem chawl si loa sorkar a kal zel a nih chuan, hri doa kan ṭan dan hi a rual lo palh ang e. Tun hnaiah Mizoram sorkar chuan sorkar hnathawkte hlawh a pûk/ bat ṭhensak dan tur ruhmanna a tifel a, Covid-19 avangin state-in sum leh paiah harsatna a tawk mek a ni. Hetihlai hian sorkar hian hmasawnna hna hrang hrang a kalpui mek zel bawk. Mizoram bil harsatna ni lo, India ram state hausa­te leh a India ngei pawhin harsatna a tawh lian tak chu sum leh paia harsatna a ni. Kan hriat ngai loh hripui a leng a, invenna atan sum tam tak hman a ngai a, damlo enkawlna atan sum tam tak hman a ngai bawk. Hetihlai mek hian Mizoram sorkar chuan sum leh pai inrenna tur âwm tak nia lang, a loa kan awm theih ṭhenkhatah hna a kalpui mek zel. Mizorama thil kalphung nghet tawh tak chu 'party mite induhsakna hna pek' a ni a, chu hna inpek zinga langsar tak chu construction hna contract-a inpek hi a ni. Tu party kaihhruai pawhin sorkarna siam se, an mi leh sate lungawina turin hna hi a semin an sem mai ṭhin a, hei hi kan ram hmasawnna tur sum luan ralna lian tak a ni bawk. Kan sorkar hian hripui a leng mek tih hi hriain contract hna a pek chhuah ṭhenkhat hi chu insum ṭhen se a ṭha khawp mai. Sorkar hnathawkte hlawh pûk ngai hial khawpa a sum bawm a ruahlai a, 'ruahmanna kal sa alawm' tih vang ringawta a loa kan awm theih tho si contract hna a sem chhuak chhunzawm reng maite hi insum deuh se a ṭha khawp mai. 'Budget chu duh leh kan chhum ang a, duh leh kan kang ang,' tia mipui pawisa neitu anga inchan a, pawisa pûk ngai khawpa kan tlakchhiat mek tawh hnua bat anga ngaia contract kan la sem chhuak chur chur mai hi chu a zialo khawp mai. Sorkar hnathawk pawisa puk hi budget kalhmang pangngai a ni lo a, chuvangin hri len lohlaia 'hmun danga hman pên a rem lo,' kan tih ṭhin pawisate pawh hi sorkar hian hri dona sumah hian pawt peng ve hrih mai se a ṭha ang. Hmun danga rethei ber anga pawisa pûk laia hmun danga party mi leh sa in vulhna tura contract sem chawl si loa sorkar a kal zel a nih chuan, hri doa kan ṭan dan hi a rual lo palh ang e.", "summary": "Covid-19 avangin state-in sum leh paiah harsatna a tawh mek avangin Mizoram Sorkar chuan Sorkar hnathawkte hlawh a pûk/bat ṭhensak dan tur ruahmanna a tifel mek. Hripui leng avangin inven nan leh damlo enkawlna atan sum tam tak hman a ngai a, hetihlai hian Mizoram sorkar chuan a loa kan awm theih ṭhenkhatah hna a kalpui mek zel. Mizorama thil kalphung nghet tawh tak chu, tu party kaihhruai pawhin Sorkarna siam se, an mi leh sate lungawina turin hna an sem ṭhin a, hei hi kan ram hmasawnna tur sum luan ralna lian tak a ni, tunah pawh Sorkar hnathawkte hlawh pûk ngai hial khawpa a sum bawm a ruahlaia contract hna a sem chhuak chhunzawm reng hi insum deuh se a ṭha khawp ang. Mipui pawisa neitu anga inchan a, pawisa pûk ngai khawpa kan tlakchhiat mek tawh hnua bat anga ngaia contract kan la sem chhuak chur chur mai hi a zialo khawp mai. Sorkar hnathawk pawisa puk hi budget kalhmang pangngai a nilo a, hmun danga rethei ber anga pawisa pûk laia hmun danga party mi leh sa in vulhna tura contract sem chawl siloa sorkar a kal zel a nih chuan, hri doa kan ṭan dan hi a ruallo palh ang e." }, { "summarization_id": "978", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5816", "file_name": "SMizo_9_22-01", "original_text": "MSU President-in Home Minister lehkha a thawn Mizoram NewsMSU President-in Home Minister lehkha a thawn admin 21-Sep-2024 04:14 PM MSU President Samuel Zoramthanpuia chuan Home Minister hnenah nimin (20.9.2024) khan lehkhathawnin, Aizawl SP laka action la ngei turin a ngen. MSU President hian HM hnena a lehkhathawnah hian ni 19.9.2024 (Ningani) khan MSU chuan company pakhat hnenah sponsorship dilin an company office an hriat loh avangin a thawktu an pisa bul hnaia mi chu koin, an manager hnena pek tur lehkha leh pdf nen letterhead hmangin an pe tih tarlangin, 'Ani chuan an manager a biak hnuin kan pisa-ah a meeting zawh veleh lo kal tum angin an insawi. Hemi hnu hian an manager leh president pawh inbiain tlai dar 05:00-ah pisa a lo thlen tur thu a sawi a ni. Hetih lai hian police personel thahnem tak leh SP chu sawi lawk awm lovin MSU Pisa-ah an rawn lut thut mai,' a ti. Aizawl SP chet dan hi MSU General Headquarters chuan mak a tiin âwm lo a ti hle tih tarlangin MSU President chuan, 'MSU-in sponsorship a dilna kaihhnawihah hian complain a awm leh awm loh hriat kan duh hle mai. Aizawl SP ho meuha pisa luh chhuah kan nih chhan hi min chhuisak turin kan rawn ngen a che. Tin, nizan (19.09.2024) dar 8:00 bawr vel khan MSU hruaitu thenkhat chuan thil awmzia Aizawl SP hi Aizawl Police Station-ah an va zawt fiah a, SP chuan 'wrong information' dawn a nih vanga khatiang thil thleng a ni tih a lo sawi,' tiin hetiang thil thleng hi pawl zahawmna tihbawrhbannaah an ngai tih a tarlang. MSU President chuan social media hrang hrangah sponsorship an dilna lehkha pawh post darh a ni tih tarlangin, 'Mawi lo takin pawl puh hming chhiat a ni bawk. Hetianga sponsorship kan dilna chungchang a, thil awmzia eng mah finfiah hmasa lova zirlai pawl kan pisa-ah meuh min luhchilh a, mualpho taka min siamtu Aizawl SP chungah hian action la ngei turin kan ngen che. Tin, thu belhchian dawl lo social media hmanga vawrh darhtute min zawn chhuahsak a, an phu tawk hremna an hmuh theihna tura direction min siamsak kan ngen a che. Ka ngenna hi min tihhlawhtlinsak theih chuan kan lawm hle ang,' a ti.", "summary": "MSU President Samuel Zoramthanpuia chuan Home Minister hnenah lehkhathawnin, Aizawl SP laka action la ngei turin a ngen. Thu dawn dan in MSU chuan company pakhat hnenah Sponsorship an dil thu leh Manager leh President pawh an inbiak fel thu a sawi a. Hetih lai hian an Sponsorship dil thu ah thil fel lo a awm ni a ngaiin Police leh SP te chuan MSU Pisa chu an han luhchhuah niin a sawi. MSU hruaitu te chuan Aizawl SP chetdan hi a mawilo an tiin an pawl zahawmna a tibawrhbang an ti a, action lak an ngen a ni. Hei bak ah hian Social Media lam a hemi chungchang a thu diklo vawrh darh chungchang ah pawh action la turin Home Minister hi an ngen a ni." }, { "summarization_id": "979", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22507", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "Bairabi Zophai hmuna Assam mite’n biak-in leh dawr tur in an sak chu ṭhiah a nih theihna atan hma la vat turin MZP chuan chief minister an ngen.Ramri buaina awm chinfel dan tur hi kan chief minister hian a hriat thu a sawi tawh a, a taka hman a la hun lo a ni mai thei a, kan ṭhenawmte hian buaina cho niawm takin hmalakna hi an nei fo mai. MZP-te hian Zophaia banner an tar ringawt pawh Assam lam chuan phalsak loin an che nghal mai zel a, tunah Zophaiah in an rawn sa a nih chuan thlir liam mai mai chi a ni lo ang.Hetihlai hian Mizo­ram sor­kar chuan ramri ngaih­tuah­tu tur core committee a din a, chu pawh chu an ṭhukhawm hleithei lo. Anni hi inhmukhawmin thu ṭha tak rel ringawt mah se ramria harsatna chinfelna a la tling dawn chuang lo a, keini lamin a core committee-te hial kan dinlaia a khat tawka min nek rengtute dodal hi kan ngam tur a ni a, kan huam tur a ni bawk ang.Tunah hi chuan a khat tawkin ramri lamah thil a thleng a, Assam lam mite’n thuk zawka kua an hreuh tumna lam hlir kan hria a, keini lam chu a meeting zawng te, a chinfel dan hriat thu sawi zawngte hi kan thlen tawk a la ni. Ṭha taka kan dawh hram hram laiin kan zirlai pawlte chuan vuak leh kutthlakte hial an lo tuar tawh bawk a, chuvangin tuna kan kal dan en hi chuan ramri buaiah hian a dawih zawka ṭang kan ang sawt khawp mai.Keini lamin zah takin Assam lam kan ngaichang a, kan sorkar hotute thu kan ngaichang bawk a, chutihlaia kan ramri ber zahsak duh loa min nek zel avangin ramri chungchang hi sorkar hian tih tak taka a ngaihven a hun tawh takzet a ni. Bairabi Zophai hmuna Assam mite’n biak-in leh dawr tur in an sak chu ṭhiah a nih theihna atan hma la vat turin MZP chuan chief minister an ngen.Ramri buaina awm chinfel dan tur hi kan chief minister hian a hriat thu a sawi tawh a, a taka hman a la hun lo a ni mai thei a, kan ṭhenawmte hian buaina cho niawm takin hmalakna hi an nei fo mai. MZP-te hian Zophaia banner an tar ringawt pawh Assam lam chuan phalsak loin an che nghal mai zel a, tunah Zophaiah in an rawn sa a nih chuan thlir liam mai mai chi a ni lo ang.Hetihlai hian Mizo­ram sor­kar chuan ramri ngaih­tuah­tu tur core committee a din a, chu pawh chu an ṭhukhawm hleithei lo. Anni hi inhmukhawmin thu ṭha tak rel ringawt mah se ramria harsatna chinfelna a la tling dawn chuang lo a, keini lamin a core committee-te hial kan dinlaia a khat tawka min nek rengtute dodal hi kan ngam tur a ni a, kan huam tur a ni bawk ang.Tunah hi chuan a khat tawkin ramri lamah thil a thleng a, Assam lam mite’n thuk zawka kua an hreuh tumna lam hlir kan hria a, keini lam chu a meeting zawng te, a chinfel dan hriat thu sawi zawngte hi kan thlen tawk a la ni. Ṭha taka kan dawh hram hram laiin kan zirlai pawlte chuan vuak leh kutthlakte hial an lo tuar tawh bawk a, chuvangin tuna kan kal dan en hi chuan ramri buaiah hian a dawih zawka ṭang kan ang sawt khawp mai.Keini lamin zah takin Assam lam kan ngaichang a, kan sorkar hotute thu kan ngaichang bawk a, chutihlaia kan ramri ber zahsak duh loa min nek zel avangin ramri chungchang hi sorkar hian tih tak taka a ngaihven a hun tawh takzet a ni. Bairabi Zophai hmuna Assam mite’n biak-in leh dawr tur in an sak chu ṭhiah a nih theihna atan hma la vat turin MZP chuan chief minister an ngen. Ramri buaina awm chinfel dan tur hi kan chief minister hian a hriat thu a sawi tawh a, a taka hman a la hun lo a ni mai thei a, kan ṭhenawmte hian buaina cho niawm takin hmalakna hi an nei fo mai. MZP-te hian Zophaia banner an tar ringawt pawh Assam lam chuan phalsak loin an che nghal mai zel a, tunah Zophaiah in an rawn sa a nih chuan thlir liam mai mai chi a ni lo ang. Hetihlai hian Mizo­ram sor­kar chuan ramri ngaih­tuah­tu tur core committee a din a, chu pawh chu an ṭhukhawm hleithei lo. Anni hi inhmukhawmin thu ṭha tak rel ringawt mah se ramria harsatna chinfelna a la tling dawn chuang lo a, keini lamin a core committee-te hial kan dinlaia a khat tawka min nek rengtute dodal hi kan ngam tur a ni a, kan huam tur a ni bawk ang. Tunah hi chuan a khat tawkin ramri lamah thil a thleng a, Assam lam mite’n thuk zawka kua an hreuh tumna lam hlir kan hria a, keini lam chu a meeting zawng te, a chinfel dan hriat thu sawi zawngte hi kan thlen tawk a la ni. Ṭha taka kan dawh hram hram laiin kan zirlai pawlte chuan vuak leh kutthlakte hial an lo tuar tawh bawk a, chuvangin tuna kan kal dan en hi chuan ramri buaiah hian a dawih zawka ṭang kan ang sawt khawp mai. Keini lamin zah takin Assam lam kan ngaichang a, kan sorkar hotute thu kan ngaichang bawk a, chutihlaia kan ramri ber zahsak duh loa min nek zel avangin ramri chungchang hi sorkar hian tih tak taka a ngaihven a hun tawh takzet a ni.", "summary": "Bairabi Zophai hmuna Assam mite’n biak-in leh dawr tur in an sak chu ṭhiah a nih theihna atan hma la vat turin MZP chuan CM an ngen. Ramri buaina awm chinfel dan tur hi CM hian a hriat thu a sawi tawh a, a taka hman a la hun lo a ni mai thei a, kan ṭhenawmte hian buaina hi an cho hle. MZP-in Zophaia banner an tar ringawt pawh Assam chuan phalsak loin an che nghal zel a, tunah in an rawn sa a nih chuan thlir liam mai chi a ni lo ang. Mizoram sorkar chuan ramri ngaituah tur core committee a din a, chu pawh an thukhawm hleithei lo. Kan ram min nektute dodal hi kan huam tur a ni a, Assam lam chu a takin an che zel a, keini lam chu meeting zawngin chinfel dan kan ngaihtuah chauh a la ni. Kan hidlai pawlte chuan vuak leh kutthlak hial an lo tuar tawh a, a dawih zawk kan ni a ang. Mipuiin Assam lam hi zah takin kan ngaichang a, kan sorkar kan ngaichang bawk, sorkar hian ataka hma a lak vat a ngai takzet." }, { "summarization_id": "980", "url": "https://theaizawlpost.org/mpl-11-aizawl-fc-an-chak-nuamsa/", "file_name": "SMizo_8_21-02", "original_text": "July ni 13, Inrinni khan LZ Juice MPL 11 Round 2 khelh chhunzawm a ni a, champion hlui Aizawl FC chuan nuamsa takin hnehna an chang a, an khingpui Sihphir Venghlun FC an sawp. Inrinni-a inkhel dangah Chawnpui FC leh SYS FC te an inhnehtawk ve thung. Aizawl FC 6-1 Sihphir Venghlun FC I League champion hlui leh MPL champion hlui Aizawl FC hian MPL club thar Sihphir Venghlun FC an hmachhawn a, 6-1 ngawtin hnehna an chang. AFC tan hian Augustine Lalrochana chuan goal li ngawt a thun a, ‘Man of the match’ ah thlan a ni. RG Stadium-a Aizawl FC leh Sihphir Venghlun FC te an inkhelh tum hian goal a lut hma hle a, chawlhlawk hmain goal thum ngawt a lut hmann. Inkhel tan atanga minute 15-naah Lalrochhana chuan hmahruaina goal a thun. Chhana goal thun atanga minute thum hnu lekah Lalbiakdika Fanai chuan Aizawl FC goal hnihna a thun zui leh zat a, minute 18 chhung lekin goal hnih an thun hman. Goal hmahhruai thuntu Chhana hian minute 42-naah an goal thumna a thun zui leh a, 3-0 a hmahruai chungin chawlhlawk an hmang. Chawlhlawk hnu lamah Sihphir Venghlun FC in bul an tan tha a, goal thun hmasa zawkah an tang. Minute 56-naah Lalthanpuia chuan goal thunin an si phurh a sut then. Biakdika goal hian AFC a chhiahkawlh a ni ta ber a, Aizawl FC in goal thum dangin an chhang let. Goal hnih thun tawh Augustine Lalrochana chuan minute 70-naah goal thunin hattrick a siam a. Hattrick a siam hnuin minute thumna lekah an goal ngana a thun belh zui leh cheu a, MPL 11-ah match khata goal li thun thei hmasa ber a ni. Lalrochana goal lina a luh hnu lawk minute 76-naah AFC tan Lalhriatpuia chuan an goal rukna a thun zui leh a, 6-1 ngawta hnehna changin point thum an hmu zui ta a ni. AFC hian LZ Juice MPL 11 a an khelh hmasak berah hnehna an chang zo lova, Chawnpui FC nen 1-1 in an inhnehtawk. An khelh hmasak berah chak zo lo mah se an match hnihnaah erawh awlsam takin hnehna an chang. An academy player chhawr nasa AFC hian he hnehna vang hian inrintawkna sang zawk an neih ngei a rinawm. SYS FC 1-1 Chawnpui FC Inrinni a inkhel hmasa zawkah point thum hmu tawh SYS FC leh point khat hmu tawh Chawnpui FC te point thum hmuh tumin an inhmachhawn a. Inkhel hmuhnawm takah 1-1 in an inhnehtawk. SYS FC leh Chawnpui FC te hi an inhnehtawk hle a, goal pawh an lut lawk thei lo. Goal awm lova chawlhlawk an hman hnuin chawlhlawk hnu lamah goal a lut ta thuai thung. Minute 51-naah Chawnpui FC tan Zothansanga chuan hmahruaina goal a thun. He goal hian SYS FC muhil a kaitho a, goal thun tumin an khingpuite na takin an nawr zui nghal. Goal an chhuah atanga miute 10-naah Lalhumhima chuan goal thunin an si phurh a sut. Goal khat ve ve an thun hnuin inkhel a hmuhnawm zui viau a, goal thun tumin innawr tawn nasa viau mah se goal lut a awm belh thei lo, chak zawk awm lovin an intha then. He inkhelah hian Chawnpui FC player pawimawh RVL Nunmawia chu ‘Kuriz Man of the Match’ ah thlan a ni. Hmahruaitu Chanmari FC LZ Juice MPL 11 Round 2 khelh zawh a ni a, team 8 ten vawihnih theuh an khel tawh. Round 2 an khelh zawh thlengin Chanmari FC chu hmahruaitu an ni. Chanmari FC hian hnehna an chang zawn a, point ruk hmu thei awmchhun an ni. Chanmari FC hnuaiah chiahah Aizawl FC an awm a, anni hian point li an hmu mek a, pathumnaa awm mek SYS FC nen an point hmuh a inzat mek. Champion lai Mizoram Police FC in point thum an hmu tawh a. FC Bethlehem leh Sihphir Venghlun FC in point an la hmu lo.", "summary": "Inrinni khan LZ Juice MPL 11 Round 2 khelh chhunzawm a ni a, champion hlui Aizawl FC chuan nuamsa takin hnehna an chang a, an khingpui Sihphir Venghlun FC 6-1 in an sawp. Inrinni a inkhel dangah Chawnpui FC leh SYS FC te an inhnehtawk ve thung. AFC leh SVFC an inkhel tum hian goal a lut hma hle a, chawlhlawk hmain goal thum ngawt a lut hman, AFC hian hneh takin goal ruk an khung a point thum an hmu zui a ni. Chawnpui FC leh SYS FC te hi an inhnehtawk hle a, goal awm lova chawlhlawk an hman huin Chawnpui FC in hmahruaina goal an thun a, goal an chhuah atanga minute 10 naah SYSFC te hian an si phurh an sut. Goal thun belh tumin bei nasa viau mahse a luh belh tawh lo a, chak zawk awm lovin an in tha then. He inkhelh ah hian RVL Nunmawia chu 'Man of the match' a thlan a ni. Chanmari FC hi point ruk hmuin pakhatna ah an awm a, Aizawl FC hian point li hmuin an dawt a, pathumna hi point li tho hmuin SYS FC an ni." }, { "summarization_id": "981", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/14273", "file_name": "F_MIZO_SUM_16_19/2/25", "original_text": "Mizoram chief minister chuan, mau chu Mizoram economy siamṭhatna tur a nih thu tun hnaia Hnahthial a tlawh ṭumin a sawi a, \"Hnahthial ram hi raw chìnna tur ram ṭha a tamin ka ring, lo chíng ula, hmapui kan rawn la dawn. Chu chu kan economy siamṭhatna tur a ni dawn. He lai hi a pawimawh em em a, ministry semtu kan nih angin, kei pawhin Horticulture department hi ka thlang a, ka idea neih kha mi dangin an tihhlawhtlin theih dawn loh avangin,\" a ti.Kan ram economy dinhmun kan hria a, thawh chhuah sawi tham nei ve mang lo state kan ni a, a ruh langa sawi duh chuan chawmhlawm state kan ni. Kan ram hruai tawhtute hian an theihna sang ber nena he ram an kaihhruai hnua min thlen chin chu tuna kan dinhmun hi a ni a, sorkar laipuiin hnathawhna tur sum min peka kan tum ve tur (state matching share) ringawt pawh pe hleithei lo khawpa state pachhia kan ni.Chu dinhmun chhe tak aṭanga kan ram khaichhuahna tura kan chief minister berin a beisei chu mau/ rua a ni a, a ṭhatna leh ṭangkaina pawh a sawi ngun ta hle. Horticulture lama a 'idea' neihte chu a thawhpui dangte'n an tihhlawhtlin theih a rin loh avangin amah ngeiin Horticulture department chu thlang chat a nih thu a sawi bakah mau chu kan ram economy siam ṭhatna tur a nih thu a sawi.Mau/ rua chungchang ṭawngkam ngaihnawm tak tak kan ngaithla zing ta a, hei hi kan state hmasawnna tur a ni tih hi kan CM leh a thawhpuite pawm dan a ni. Chumi atan chuan kum hnih dawn ro an rel chhungin hma an la ṭan tawh a, tun thleng chuan mau leh rua hmanga hausakna kawng chu sawi loh, ei khawp thawh chhuah lam sawi ngam a la ni lo a, a la hma lutuk pawh a ni ang.Kan mau leh raw neih sa ring lo a, hmun dang aṭanga lakluh a chi kui ṭiak chawp a, ram hnuaia phun nun a, chumi hnua a phurhna tur kawng laih chawp ngai, rit tham tak mai phurh kual hnua hralhna leh thil siamna aṭanga sum lakluh hmanga kan state economy siam ṭhat hun hi a nghahhlelhawm a; chu hun chu kan ramin a tawng lo a nih chuan he ministry flagship programme hi a hlawhchham a ni ang.SEDP pawh engmah loah kan chhuah dawn tihna a ni a - kum thum an la neihah hian sorkar tan chuan mei kawha ṭan laka mau/ raw hmanga economy siam ṭha tura mei kawha ṭan a hun ta. Mizoram chief minister chuan, mau chu Mizoram economy siamṭhatna tur a nih thu tun hnaia Hnahthial a tlawh ṭumin a sawi a, \"Hnahthial ram hi raw chìnna tur ram ṭha a tamin ka ring, lo chíng ula, hmapui kan rawn la dawn. Chu chu kan economy siamṭhatna tur a ni dawn. He lai hi a pawimawh em em a, ministry semtu kan nih angin, kei pawhin Horticulture department hi ka thlang a, ka idea neih kha mi dangin an tihhlawhtlin theih dawn loh avangin,\" a ti.Kan ram economy dinhmun kan hria a, thawh chhuah sawi tham nei ve mang lo state kan ni a, a ruh langa sawi duh chuan chawmhlawm state kan ni. Kan ram hruai tawhtute hian an theihna sang ber nena he ram an kaihhruai hnua min thlen chin chu tuna kan dinhmun hi a ni a, sorkar laipuiin hnathawhna tur sum min peka kan tum ve tur (state matching share) ringawt pawh pe hleithei lo khawpa state pachhia kan ni.Chu dinhmun chhe tak aṭanga kan ram khaichhuahna tura kan chief minister berin a beisei chu mau/ rua a ni a, a ṭhatna leh ṭangkaina pawh a sawi ngun ta hle. Horticulture lama a 'idea' neihte chu a thawhpui dangte'n an tihhlawhtlin theih a rin loh avangin amah ngeiin Horticulture department chu thlang chat a nih thu a sawi bakah mau chu kan ram economy siam ṭhatna tur a nih thu a sawi.Mau/ rua chungchang ṭawngkam ngaihnawm tak tak kan ngaithla zing ta a, hei hi kan state hmasawnna tur a ni tih hi kan CM leh a thawhpuite pawm dan a ni. Chumi atan chuan kum hnih dawn ro an rel chhungin hma an la ṭan tawh a, tun thleng chuan mau leh rua hmanga hausakna kawng chu sawi loh, ei khawp thawh chhuah lam sawi ngam a la ni lo a, a la hma lutuk pawh a ni ang.Kan mau leh raw neih sa ring lo a, hmun dang aṭanga lakluh a chi kui ṭiak chawp a, ram hnuaia phun nun a, chumi hnua a phurhna tur kawng laih chawp ngai, rit tham tak mai phurh kual hnua hralhna leh thil siamna aṭanga sum lakluh hmanga kan state economy siam ṭhat hun hi a nghahhlelhawm a; chu hun chu kan ramin a tawng lo a nih chuan he ministry flagship programme hi a hlawhchham a ni ang.SEDP pawh engmah loah kan chhuah dawn tihna a ni a - kum thum an la neihah hian sorkar tan chuan mei kawha ṭan laka mau/ raw hmanga economy siam ṭha tura mei kawha ṭan a hun ta. Mizoram chief minister chuan, mau chu Mizoram economy siamṭhatna tur a nih thu tun hnaia Hnahthial a tlawh ṭumin a sawi a, \"Hnahthial ram hi raw chìnna tur ram ṭha a tamin ka ring, lo chíng ula, hmapui kan rawn la dawn. Chu chu kan economy siamṭhatna tur a ni dawn. He lai hi a pawimawh em em a, ministry semtu kan nih angin, kei pawhin Horticulture department hi ka thlang a, ka idea neih kha mi dangin an tihhlawhtlin theih dawn loh avangin,\" a ti. Kan ram economy dinhmun kan hria a, thawh chhuah sawi tham nei ve mang lo state kan ni a, a ruh langa sawi duh chuan chawmhlawm state kan ni. Kan ram hruai tawhtute hian an theihna sang ber nena he ram an kaihhruai hnua min thlen chin chu tuna kan dinhmun hi a ni a, sorkar laipuiin hnathawhna tur sum min peka kan tum ve tur (state matching share) ringawt pawh pe hleithei lo khawpa state pachhia kan ni. Chu dinhmun chhe tak aṭanga kan ram khaichhuahna tura kan chief minister berin a beisei chu mau/ rua a ni a, a ṭhatna leh ṭangkaina pawh a sawi ngun ta hle. Horticulture lama a 'idea' neihte chu a thawhpui dangte'n an tihhlawhtlin theih a rin loh avangin amah ngeiin Horticulture department chu thlang chat a nih thu a sawi bakah mau chu kan ram economy siam ṭhatna tur a nih thu a sawi. Mau/ rua chungchang ṭawngkam ngaihnawm tak tak kan ngaithla zing ta a, hei hi kan state hmasawnna tur a ni tih hi kan CM leh a thawhpuite pawm dan a ni. Chumi atan chuan kum hnih dawn ro an rel chhungin hma an la ṭan tawh a, tun thleng chuan mau leh rua hmanga hausakna kawng chu sawi loh, ei khawp thawh chhuah lam sawi ngam a la ni lo a, a la hma lutuk pawh a ni ang. Kan mau leh raw neih sa ring lo a, hmun dang aṭanga lakluh a chi kui ṭiak chawp a, ram hnuaia phun nun a, chumi hnua a phurhna tur kawng laih chawp ngai, rit tham tak mai phurh kual hnua hralhna leh thil siamna aṭanga sum lakluh hmanga kan state economy siam ṭhat hun hi a nghahhlelhawm a; chu hun chu kan ramin a tawng lo a nih chuan he ministry flagship programme hi a hlawhchham a ni ang. SEDP pawh engmah loah kan chhuah dawn tihna a ni a - kum thum an la neihah hian sorkar tan chuan mei kawha ṭan laka mau/ raw hmanga economy siam ṭha tura mei kawha ṭan a hun ta.", "summary": "Mizoram Chief Minister chuan Hn ahthiala thu a sawi tumin mau chu Mizoram economy siamthatna tur a nih thu leh Hnahthial ram chu raw chìnna tur ram tha a tam a rin thu leh hma a lakpui tur thu a sawi. Kan State-in thawh chhuah sawi tham kan neih mangloh avangin chawmhlawm state kan ni a, Sorkar laipuiin hnathawhna tur sum min peka kan tum ve tur(state matching share) ringawt pawh pe hleitheilo khawpa state pachhia kan ni. Chu dinhmun chhe tak atanga kan ram khaichhuahna tura kan CM-in a beisei chu mau/rua a ni a, Horticulture lama a 'idea' neihte a thawhpui dangte'n an tihhlawhtlin theih a rinloh avangin amah ngeiin Horticulture department chu thlang chat a nih thu a sawi. Hetih lai hian kum hnih dawn ro an rel chhungin tun thleng hian mau leh rua hmanga hausakna kawng chu sawiloh, ei khawp thawh chhuah lam sawi ngam a la nilo a, kan mau leh raw neih sa ringlo a, hmun dang atanga lakluh a chi kui tiak chawp a, ram hnuaia phun nun a, chumi hnua a phurhna tur kawng laih chawp ngai, rit tham tak mai phurh kual hnua hralhna leh thil siamna atanga sum lakluh hmanga kan state economy siamthat hun hi a nghahhlelhawm hle." }, { "summarization_id": "982", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6311", "file_name": "H-52-28/01/2025-VC_term_pawh_tawi_a_ni.txt", "original_text": "VC term pawh tawi a ni Mizoram NewsVC term pawh tawi a ni admin 21-Nov-2024 07:44 AM Mizoram Sorkar chuan village council (VC) nilai mekte term chu a pawt tawia, pawhtawina notification chu nimin (20.11.2024) khan tih chhuah a ni a, LADC, MADC leh LADC hnuaia VC te erawh a huam lo. VC nilai mekte term hi notification thar ang chuan ni 19.2.2025 ah a tawp dawn. Ni 14.11.2024 a Chief Minister pawmpuina anga notification hi tih chhuah a ni. Mizoram State Election Commission chuan ni 27.8.2020 khan VC leh LC inthlan a buatsaih a, hemi ni hian Covid vangin LC 24 leh VC pariatah inthlan buatsaih theih a ni lo thung. A hnuah buatsaih leh a ni. VC-te term hi kum 5 a nih avangin pawhtawi ni lo se chuan August 2025 thleng an term tur a ni. Thla ruk velin an term pawhtawi sak an ni tihna ni. Chu bakah term tawp hmaa inthlan buatsaih a nih thin tlangpui avangin nakum kum tir lamah VC inthlan buatsaih a ni dawn tihna a ni.", "summary": "Mizoram Sawrkar chuan VC term kum 5 ni thin chu ni 20.11.2024 khan pawh tawina notification a tichhuak.LADC,MADC leh LADC hnuaia VC te erawh a huam lo.Mizoram State Election Commission chuan ni 27.8.2020 khan VC leh LC inthlan a buatsaih a,covid vangin LC 24 leh VC pariatah inthlan buatsaih theih a ni lo thung.Term tawp hmaa VC inthlan buatsaih a nih thin avangin 2025 kum tir lamah inthlan buatsaih a ni ang." }, { "summarization_id": "983", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5824", "file_name": "SMizo_21_30-01", "original_text": "Thlai thar hralhna tur kan ngai pawimawh - Agriculture Minister Mizoram NewsThlai thar hralhna tur kan ngai pawimawh - Agriculture Minister admin 23-Sep-2024 04:34 PM ZPM chuan vawiin (23.9.2024) chhun khan an office-ah chhung inkhawm an hmang a, thusawitu Agriculture Minister PC Vanlalruata chuan hand holding policy-ah thlai thar hralhna tur an ngaih pawimawh ber thu a sawi. Agriculture Minister chuan kuthnathawktute'n link road an mamawh thu an sawi thin tih sawiin, 'Tih hlawhtlin sak ngei pawh kan tum. ZPM Sorkarah hian kum 10 chhungin chhungkaw tam tak an ding chhuak ngei in ka ring. Kum 10 hnuah chuan Mizoram hian hmel thar a hmuh ngei ka beisei a ni. Hand Holding Policy hi Mizoram tan damna tur anih ngei ka beisei. Kan Hand Holding Policy hi thla 9 chhungin kan tlangzarh hman a, kan Chief Minister leh kan officer-te thawhrimna leh taimakna fakawm ka ti em em a ni. Hand Holding Policy hian a tum ber chu hmasawnna tluantling leh nghet a ni a, kan ngaih pawimawh ber pakhat chu thlai thar hralhna market a ni. Sawrkar kal tawhten helam hi an ngaihthah em em a, keini chuan kan auhla berah kan hmanga tihlawhtling turin a takin hma kan la mek,' a ti. Kuthnathawktuten thil man (rate) hre sain thlai an ching tawh dawn tih sawiin PC Vanlalruata chuan, 'Kan inzawrh dan ang ngeiin tunah pawh kan kal tan mek a ni. Kan sawrkar tirh khan ka sawi tawh a, Aizawl khawpui chhung hmun 4-ah thlai thar hralhna tur wholesale market kan sa ang ka ti a, hei hi chak takin kan bawhzui nghal a, tunah hian hmun 2-ah wholesale market sakna tur sum cheng veibelchhe 10 kan dawng der tawh a ni,' tiin a hmunhma tur pawh Sihphir leh Melthumahte an en tawh thu a sawi.", "summary": "ZPM chuan an office-a chhung inkhawm an hmanna ah Agriculture Minister PC Vanlalruata chuan thusawiin Hand Holding Policy-ah thlai hralhna tur an ngaihpawimawh ber thu a sawi. Kuthnathawktute'n link road an mamawh thu an sawi thin chu tihhlawhtlin sak ngei an tum thu sawiin kum 10 chhungin chhungkaw tamtak an dinchhuah hman tur thu a sawi bawk a ni. Hand Holding Policy thla kaw chhung a an tlangzarh hman chu Chief Minister leh officer-te thawhrimna vang liau liau ani ati. Aizawl khawpui chhung hmun 4-ah wholesale market sak tumin hma an mek tih a sawi bawk a ni." }, { "summarization_id": "984", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8441", "file_name": "H-190-12/02/2025-Mega Food Park leh Mizoram", "original_text": "Sorkar laipuia Food Processing Industries minister Harsimrat Kaur Badal chuan tun hnai khan Khamranga Zoram Mega Food Park din thar chu video conferencing kaltlangin a hawng; MFP-ah mi 5,000 an thawh theih tur thu leh kut hnathawktu mi 25,000 velin hlâwkna an hmuh theih tur thu a sawi.A hawngtu minister chuan, Zoram MFP-ah Core Pro­cessing Centre (CPC) leh Primary Processing Centre (PPC) a awm dawn thu sawiin, \"CPC leh PPC-ah hian thawktu mi 5,000 vel (direct & indirect employment) a awm thei dawn a, food processing unit 30-ah cheng vbc. 250 hman a ngai dawn a, kum khat chhunga sum che vel (turnover) chu cheng vbc. 450-500 vel a ni ang,\" a ti.Mizoramah thei leh thlai sawngbawlna hmunpui kan nei thar ta hi thil lawmawm tak a ni a, hetiang project lian a hlawhtlin theihna tura bul tumtu leh hnathawktute an fakawm hle a ni. He Mega Food park hi sorkar ta ni chiah lo mah se, sorkarin sum leh pai ṭhahnem tak hmanga a din a ni a, a hlawhtling thei a nih ngat chuan Mizorama kuthnathawktute tan kawl a eng dawn a ni.Hetiang thil lian tham din tur hi chuan mithiam ṭhahnem tak an awm a ngai a, mi hausa intelkhawmin an din theih ngawt a ni lo. Tunah chuan a harsa ber an zo ta a, a hmunhma leh building an siam zo a, khawl an bun tawh a, hna an thawk ṭan thei ta. Sorkar lamin a thlir dan chuan mi 5000 velin he food park hmang hian ei an zawng thei dawn a, kuthnathawktu 25,000 vel zetin hlawkna an tel thei tura ngaih a ni.Mizoramah hian sorkar laipui emaw, state sorkar emaw puihna hmanga thil kalpuitute hian a project-in a beisei zat eizawnna hi an siam mawh hle mai a, a sum senso ngaihtuahin a taka hlawkna teltu hi an tam ṭhin lo.Zoram Mega Food Park hi chu tun hmaa project dangte ang lo takin a dintute tana hlawknaah tawp mai loin kuthnathawktute tana hlawkna tak tak thlentu ni thei se, Mizorama kan thlai leh thei thar chhuah state pawna kan thawn lian ṭhinte vawn ṭhatna remchang ni thei se, a sum senso a hautak ang bawkin kuthnathawk­tute tan hlawkna lian tham thlentu ni thei se a duhawm ngawt mai. Sorkar laipuia Food Processing Industries minister Harsimrat Kaur Badal chuan tun hnai khan Khamranga Zoram Mega Food Park din thar chu video conferencing kaltlangin a hawng; MFP-ah mi 5,000 an thawh theih tur thu leh kut hnathawktu mi 25,000 velin hlâwkna an hmuh theih tur thu a sawi.A hawngtu minister chuan, Zoram MFP-ah Core Pro­cessing Centre (CPC) leh Primary Processing Centre (PPC) a awm dawn thu sawiin, \"CPC leh PPC-ah hian thawktu mi 5,000 vel (direct & indirect employment) a awm thei dawn a, food processing unit 30-ah cheng vbc. 250 hman a ngai dawn a, kum khat chhunga sum che vel (turnover) chu cheng vbc. 450-500 vel a ni ang,\" a ti.Mizoramah thei leh thlai sawngbawlna hmunpui kan nei thar ta hi thil lawmawm tak a ni a, hetiang project lian a hlawhtlin theihna tura bul tumtu leh hnathawktute an fakawm hle a ni. He Mega Food park hi sorkar ta ni chiah lo mah se, sorkarin sum leh pai ṭhahnem tak hmanga a din a ni a, a hlawhtling thei a nih ngat chuan Mizorama kuthnathawktute tan kawl a eng dawn a ni.Hetiang thil lian tham din tur hi chuan mithiam ṭhahnem tak an awm a ngai a, mi hausa intelkhawmin an din theih ngawt a ni lo. Tunah chuan a harsa ber an zo ta a, a hmunhma leh building an siam zo a, khawl an bun tawh a, hna an thawk ṭan thei ta. Sorkar lamin a thlir dan chuan mi 5000 velin he food park hmang hian ei an zawng thei dawn a, kuthnathawktu 25,000 vel zetin hlawkna an tel thei tura ngaih a ni.Mizoramah hian sorkar laipui emaw, state sorkar emaw puihna hmanga thil kalpuitute hian a project-in a beisei zat eizawnna hi an siam mawh hle mai a, a sum senso ngaihtuahin a taka hlawkna teltu hi an tam ṭhin lo.Zoram Mega Food Park hi chu tun hmaa project dangte ang lo takin a dintute tana hlawknaah tawp mai loin kuthnathawktute tana hlawkna tak tak thlentu ni thei se, Mizorama kan thlai leh thei thar chhuah state pawna kan thawn lian ṭhinte vawn ṭhatna remchang ni thei se, a sum senso a hautak ang bawkin kuthnathawk­tute tan hlawkna lian tham thlentu ni thei se a duhawm ngawt mai. Sorkar laipuia Food Processing Industries minister Harsimrat Kaur Badal chuan tun hnai khan Khamranga Zoram Mega Food Park din thar chu video conferencing kaltlangin a hawng; MFP-ah mi 5,000 an thawh theih tur thu leh kut hnathawktu mi 25,000 velin hlâwkna an hmuh theih tur thu a sawi. A hawngtu minister chuan, Zoram MFP-ah Core Pro­cessing Centre (CPC) leh Primary Processing Centre (PPC) a awm dawn thu sawiin, \"CPC leh PPC-ah hian thawktu mi 5,000 vel (direct & indirect employment) a awm thei dawn a, food processing unit 30-ah cheng vbc. 250 hman a ngai dawn a, kum khat chhunga sum che vel (turnover) chu cheng vbc. 450-500 vel a ni ang,\" a ti. Mizoramah thei leh thlai sawngbawlna hmunpui kan nei thar ta hi thil lawmawm tak a ni a, hetiang project lian a hlawhtlin theihna tura bul tumtu leh hnathawktute an fakawm hle a ni. He Mega Food park hi sorkar ta ni chiah lo mah se, sorkarin sum leh pai ṭhahnem tak hmanga a din a ni a, a hlawhtling thei a nih ngat chuan Mizorama kuthnathawktute tan kawl a eng dawn a ni. Hetiang thil lian tham din tur hi chuan mithiam ṭhahnem tak an awm a ngai a, mi hausa intelkhawmin an din theih ngawt a ni lo. Tunah chuan a harsa ber an zo ta a, a hmunhma leh building an siam zo a, khawl an bun tawh a, hna an thawk ṭan thei ta. Sorkar lamin a thlir dan chuan mi 5000 velin he food park hmang hian ei an zawng thei dawn a, kuthnathawktu 25,000 vel zetin hlawkna an tel thei tura ngaih a ni. Mizoramah hian sorkar laipui emaw, state sorkar emaw puihna hmanga thil kalpuitute hian a project-in a beisei zat eizawnna hi an siam mawh hle mai a, a sum senso ngaihtuahin a taka hlawkna teltu hi an tam ṭhin lo. Zoram Mega Food Park hi chu tun hmaa project dangte ang lo takin a dintute tana hlawknaah tawp mai loin kuthnathawktute tana hlawkna tak tak thlentu ni thei se, Mizorama kan thlai leh thei thar chhuah state pawna kan thawn lian ṭhinte vawn ṭhatna remchang ni thei se, a sum senso a hautak ang bawkin kuthnathawk­tute tan hlawkna lian tham thlentu ni thei se a duhawm ngawt mai.", "summary": "22nd July, 2020 Food Processing Industries minister Harsimrat Kaur Badal chuan Khamranga Zoram Mega Food Park din thar chu video conferencing kaltlangin a hawng.MFP-ah mi 5,000 an thawh theih tur thu leh kut hnathawktu mi 25,000 velin hlâwkna an hmuh theih tur thu a sawi.A hawngtu minister chuan, Zoram MFP-ah Core Pro­cessing Centre (CPC) leh Primary Processing Centre (PPC) a awm dawn thu sawiin, \"CPC leh PPC-ah hian thawktu mi 5,000 vel (direct & indirect employment) a awm thei dawn a, food processing unit 30-ah cheng vbc. 250 hman a ngai dawn a, kum khat chhunga sum che vel (turnover) chu cheng vbc. 450-500 vel a ni ang,\" a ti. MFP hi sawrkar ta ni chiah lo mah se sawrkarin sum leh pai ṭhahnem tak hmanga a din a ni a,Mizorama kan thlai leh thei thar chhuah state pawna kan thawn ṭhinte vawn ṭhaṭna remchanga hmangin,kuthnathawktuten a hlawkna lian tham tel thei bawk se a duhawm hle." }, { "summarization_id": "985", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5219", "file_name": "F_MIZO_SUM_5_19/2/25", "original_text": "Cooperation minister chuan loneitute'n man tlâwm taka an thlai thar an hralh laia khârchhâwngte'n man to taka thlai man an tisang chu a dem thu tun hnaia thlai man sang vanga mipuite'n harsatna an tawh sutkian dan tur sawihonaah a sawi chhuak a; thlai man chungchanga ruahmanna siam turin Vegetable Supply Chain Committee an ruat.Minister thusawi hi ngun taka ngaihtuah zui chi a ni a, Mizoram harsatna tawh mek leh tun hma aṭanga harsatna awm reng tawh a ni. Mizorama loneitute dinhmun chhiatzia chu a takin kan hmu vek a, an dinhmun chawikanna tura ruahmanna hrang hrangte a takin a hlawhtling hlei thei lo a, tunah pawh kan loneitute hi an la bet hle a ni.Hetih laia a thawh hah leh harsa zawk loneitute aia thlai khar chhawngtute an hlawk zawk reng mai hi a zia lo hle mai a, chu mi siam dik tur chuan sorkar aṭangin ruahmanna tak tak a la awm lo a tih theih ang. Mizorama sorkarna kaihruai tawhtute zingah thlai thar hralhna ngaihtuah a, an rate tur bituk a, awmze neia kalpui tumna tak tak a la awm loh avangin Mizorama mi thawkrim berte chu 'thingtlang mirethei' tia sawi tur an la ni zel a, a pawi tak zet a ni.Covid-19 hri len ṭan tirh lama lockdown lai khan sorkarin Vegetable Supply Chain siamin mipui hnena thlai thar ei tur a awm theihna turin ṭan a la a, a hnuah sorkarin sum a chawi belh thu hriat tur a awm a, a zia lo hle a ni. A hralh duhtu an awm a, a lei tur a awm a, a lei duhtu mipui an awm reng chunga 'chawi belh' a nih chuan a ruahmanna a fel lo tihna a ni a, tih tak taka thlai thar lei leh hralh hi sorkar hian a la ngaihtuah tawk lo tih hi chu phat rual a ni lo ang.Tun hnaia thlai man bithliah tura rawtna awm hi thil lawmawm tak a ni a; nimahsela, hun rei lo te chhunga 'nachhawkna' ang lek ni lo se, loneitute an dam hlen theihna tur leh Mizo mipuite rawk an nih zui tawh lohna tur ni thei se a lawmawm ngawt ang. Cooperation minister chuan loneitute'n man tlâwm taka an thlai thar an hralh laia khârchhâwngte'n man to taka thlai man an tisang chu a dem thu tun hnaia thlai man sang vanga mipuite'n harsatna an tawh sutkian dan tur sawihonaah a sawi chhuak a; thlai man chungchanga ruahmanna siam turin Vegetable Supply Chain Committee an ruat.Minister thusawi hi ngun taka ngaihtuah zui chi a ni a, Mizoram harsatna tawh mek leh tun hma aṭanga harsatna awm reng tawh a ni. Mizorama loneitute dinhmun chhiatzia chu a takin kan hmu vek a, an dinhmun chawikanna tura ruahmanna hrang hrangte a takin a hlawhtling hlei thei lo a, tunah pawh kan loneitute hi an la bet hle a ni.Hetih laia a thawh hah leh harsa zawk loneitute aia thlai khar chhawngtute an hlawk zawk reng mai hi a zia lo hle mai a, chu mi siam dik tur chuan sorkar aṭangin ruahmanna tak tak a la awm lo a tih theih ang. Mizorama sorkarna kaihruai tawhtute zingah thlai thar hralhna ngaihtuah a, an rate tur bituk a, awmze neia kalpui tumna tak tak a la awm loh avangin Mizorama mi thawkrim berte chu 'thingtlang mirethei' tia sawi tur an la ni zel a, a pawi tak zet a ni.Covid-19 hri len ṭan tirh lama lockdown lai khan sorkarin Vegetable Supply Chain siamin mipui hnena thlai thar ei tur a awm theihna turin ṭan a la a, a hnuah sorkarin sum a chawi belh thu hriat tur a awm a, a zia lo hle a ni. A hralh duhtu an awm a, a lei tur a awm a, a lei duhtu mipui an awm reng chunga 'chawi belh' a nih chuan a ruahmanna a fel lo tihna a ni a, tih tak taka thlai thar lei leh hralh hi sorkar hian a la ngaihtuah tawk lo tih hi chu phat rual a ni lo ang.Tun hnaia thlai man bithliah tura rawtna awm hi thil lawmawm tak a ni a; nimahsela, hun rei lo te chhunga 'nachhawkna' ang lek ni lo se, loneitute an dam hlen theihna tur leh Mizo mipuite rawk an nih zui tawh lohna tur ni thei se a lawmawm ngawt ang. Cooperation minister chuan loneitute'n man tlâwm taka an thlai thar an hralh laia khârchhâwngte'n man to taka thlai man an tisang chu a dem thu tun hnaia thlai man sang vanga mipuite'n harsatna an tawh sutkian dan tur sawihonaah a sawi chhuak a; thlai man chungchanga ruahmanna siam turin Vegetable Supply Chain Committee an ruat. Minister thusawi hi ngun taka ngaihtuah zui chi a ni a, Mizoram harsatna tawh mek leh tun hma aṭanga harsatna awm reng tawh a ni. Mizorama loneitute dinhmun chhiatzia chu a takin kan hmu vek a, an dinhmun chawikanna tura ruahmanna hrang hrangte a takin a hlawhtling hlei thei lo a, tunah pawh kan loneitute hi an la bet hle a ni. Hetih laia a thawh hah leh harsa zawk loneitute aia thlai khar chhawngtute an hlawk zawk reng mai hi a zia lo hle mai a, chu mi siam dik tur chuan sorkar aṭangin ruahmanna tak tak a la awm lo a tih theih ang. Mizorama sorkarna kaihruai tawhtute zingah thlai thar hralhna ngaihtuah a, an rate tur bituk a, awmze neia kalpui tumna tak tak a la awm loh avangin Mizorama mi thawkrim berte chu 'thingtlang mirethei' tia sawi tur an la ni zel a, a pawi tak zet a ni. Covid-19 hri len ṭan tirh lama lockdown lai khan sorkarin Vegetable Supply Chain siamin mipui hnena thlai thar ei tur a awm theihna turin ṭan a la a, a hnuah sorkarin sum a chawi belh thu hriat tur a awm a, a zia lo hle a ni. A hralh duhtu an awm a, a lei tur a awm a, a lei duhtu mipui an awm reng chunga 'chawi belh' a nih chuan a ruahmanna a fel lo tihna a ni a, tih tak taka thlai thar lei leh hralh hi sorkar hian a la ngaihtuah tawk lo tih hi chu phat rual a ni lo ang. Tun hnaia thlai man bithliah tura rawtna awm hi thil lawmawm tak a ni a; nimahsela, hun rei lo te chhunga 'nachhawkna' ang lek ni lo se, loneitute an dam hlen theihna tur leh Mizo mipuite rawk an nih zui tawh lohna tur ni thei se a lawmawm ngawt ang.", "summary": "Cooperation Minister chuan loneitute'n man tlâwm taka an thlai thar an hralh laia khârchhâwngte'n man to taka thlai man an tisang chu a dem thu sawi chhuakin thlai man chungchanga ruahmanna siam turin Vegetable Supply Chain Committee an ruat. Mizorama Sorkarna kaihruai tawhtute zingah thlai thar hralhna ngaihtuah a, awmze neia kalpui tumna tak tak a awmloh avangin Mizorama a thawk hah leh harsa zawk loneitute aia thlai khar chhawngtute an hlawk zawk reng hi a zialo hle. Covid-19 avanga lockdown lai khan Sorkarin Vegetable Supply Chain siamin mipui hnena thlai thar ei tur a awm theihna turin tan a la a, a hnuah Sorkarin sum a chawi belh thu hriat a ni a, a hralh duhtu an awm a, a lei tur a awm a, a lei duhtu mipui an awm reng chunga 'chawi belh' a ngai hi ruahmanna a fel tawklo a, Sorkar hian a la ngaihtuah tawklo tih phat rual a nilo. Tun hnaia thlai man bithliah tura rawtna awm hi hun reilo te chhunga 'nachhawkna' ang lek nilo se, loneitute an dam hlen theihna tur leh Mizo mipuite rawk an nih zui tawh lohna tur ni thei se a lawmawm ngawt ang." }, { "summarization_id": "986", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5972", "file_name": "SMizo_36_6-02", "original_text": "Rinawmna vawn tlat tur - K Sapdanga Mizoram NewsRinawmna vawn tlat tur - K Sapdanga admin 19-Oct-2024 05:32 PM Home Minister K Sapdanga chuan vawiin (19.10.2024) hian Kawnpui, Hortoki, Mualkhang, Khamrang leh Kawnpui Police Out Post-te a tlawh a, kan ram leh hnam dam lohna pakhat chu rinawmna kan hloh thin vang a nih thu sawiin, 'Rinawmna vawn tlat tur,' a ti. Tunhma chuan Zofate hi hnam rinawm, kawngka kalhna atan pawha thingfak hmang mai thin kan nih thu sawiin K Sapdanga chuan, 'Khawvel hmasawnna leh changkannain min luh chhuah hnu hian sorkar pisa-ah te, ram enkawlna kawngah te, khawtlang inrel bawlnaahte leh mahni hna zawn theuhahte rinawmna in hmun a chang tlem ta hle a, tan lak kan ngai ta hle a ni,' a ti. Home Minister chuan kohhran huanga kan rinawm viau lai hian sorkar hna leh sorkar thil a nih chuan kan inthlahdah leh thin hi a pawi tak zet tih sawiin, 'Kalphung thar mipui sorkar chuan 'Ram rorelnaa Pathian tam tundin' kan tum avangin mipuite pawhin kan nitin nun leh midangten min hmuh phak loh chinah pawh Mizo kan nih ang leh Kristian kan nih angin rinawmna kan vawng tlat tur a ni. Rinawmna hi chhungkua, khawtlang, Ram leh hnam tan tan malsawmna a ni,' tiin chu malsawmna dawngtu tur pawh chu keimahni tho kan nih thu a sawi. Sorkarna an chelh hnuin Home Department chhungkuaah pawh tan an la nasa hle tih sawiin Home Minister chuan, 'Kalphunghluia hun rei tak kan lo kal tawh avangin department chhungah pawh siamthat ngai thil tam tak a awm a, kan insiam rem mek a ni. Rinawm lohna ram leh hnam tan a pawi em em a, mipuiin an tuar bawk thin a ni. Tin, mi fel tak tak karah mi inthlahdahte avangin kan lo hming ṭhat tawhnate pawh thai rehin a awm phah ṭhin. Heng mi inthlahdah, mi rinawm lo te hi sorkar chuan a thian thianghlim nual tawh a, an chungah thununna kan lek zel dawn,' a ti.", "summary": "Home Minister chuan Kawnpui, Hortoki, Khamrang leh Kawnpui Police Out Post-te a tlawh a, kan ram leh hnam dam lohna pakhat chu Rinawmna kan hloh thin vang anih thu a sawi. Tunhma chuan hnam rinawm tak kan ni thin a kan chenna in ngei pawh thingfak bak in kan kalh ngai loh thu sawiin tunah chuan rinawmna hi kan tlachham tawh hle a, kohhran thil a kan rinawm viau lai hian sorkar ah leh khawtlang inrelbawlna ah te rinawm na hian hmu a chang lam tawh hle niin a sawi a. Kalphungthar ah chuan rinawmna hi mipui te ah tuh thar leh anih tur thu sawiin sorkar hmasa a rinawm lohna hrang hrang te pawh an then mek zel thu a sawi a. Thawktu te chu rinawm tur a fuih in an rinawm loh chuan anmahni bawk in a rah an seng dawn ani a ti." }, { "summarization_id": "987", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/48109", "file_name": "H-281-22/02/2025-CS ruat leh tualchhung politics", "original_text": "BJP, Mizoram Pradesh chuan MNF party hruaitute chu dawt hmanga mipui hmaa thusawi lo turin an chah a, tun hnaia BJP hruaitu ṭhenkhatin Mizoram Chief Minister an zah hle tih sawi chu thu belchhian dawl loah an ngai a; mahni duhzawng Chief Secretary pawh dah thei lo CM chu Governor hnena banna thehlut tur a nih thu an sawi.Tun hnaiah Mizo­ram Chief Minis­ter-in Union Home Minister Amit Shah hnena Chief Secretary tura Mizo ṭawng thiam ngei dah tura a ngenna chu phai lam media-te'n an chhuah a. He lehkha pawimawh hi Mizoram lam aṭanga pût ru (leak) nge a nih a, state pawn lam aṭanga lo darh ta zawk tih hriat ni lo mah se, Mizo journalist-te'n an hriat tirha ziak lo tura an tihlaiin hmun dang aṭangin a lo chhuak leh ta a ni.He lehkhaa a lan dan chuan Mizoram CM hian Union Home Minister hnenah hian a duhzawng Chief Secretary atan a dil a ni mai lo a, an mi duhzawng pek a nih ngei theihna turin BJP kaihhruai NDA-ah a tir aṭanga rinawm taka an awm thute a ziak lang. A duha ng Chief Secretary an dah lo a nih chuan MNF chu political party dangte'n nuihza siamna atan an hman mai a hlauhawm thute Mizoram Chief Minister hian a ziak lang hial a, he thu hi phai lam media-te'n an chhuah bakah a lehkha copy hi social media lamah a darh nasa.He thil hian media pangngai leh social media lamah khel zui leh sawi zui a hlawh a, tun hnaiah Mizoram BJP chuan rawn sawi chhuakin Mizoram Chief Minister chu mahni duhzawng Chief Secretary pawh dah thei lo, tiin an rawn chhuah chhe hle bawk.Tunah chuan Chief Secretary ruat­na hi politics inkhelh­naah lakluh a ni ta ber a, eng thil nge nghawng a neih dawn hriat ni lo mah se thil hrisel ber erawh a ni kher lo ang. Kan CS thil tih emaw, a tih duh loh emaw zawng zawng pawh politics zawngin kan kuai her vek ang tih a hlauhawm zo ta.Engpawhnise Chief Secretary atana Mizo ṭawng thiam ngei ruat tura dilna lehkha a darh chiam mai leh leh Chief Minister-in Union Home Minister chhiar tur atan liau liaua lehkha a ziah mipui vantlang chhiar tura a darh hi a fel lo a, tun hnua politics-a inbeih zuina atana hman pawh hi tih tawh loh theih ni se a ṭhat zawk a rinawm. BJP, Mizoram Pradesh chuan MNF party hruaitute chu dawt hmanga mipui hmaa thusawi lo turin an chah a, tun hnaia BJP hruaitu ṭhenkhatin Mizoram Chief Minister an zah hle tih sawi chu thu belchhian dawl loah an ngai a; mahni duhzawng Chief Secretary pawh dah thei lo CM chu Governor hnena banna thehlut tur a nih thu an sawi.Tun hnaiah Mizo­ram Chief Minis­ter-in Union Home Minister Amit Shah hnena Chief Secretary tura Mizo ṭawng thiam ngei dah tura a ngenna chu phai lam media-te'n an chhuah a. He lehkha pawimawh hi Mizoram lam aṭanga pût ru (leak) nge a nih a, state pawn lam aṭanga lo darh ta zawk tih hriat ni lo mah se, Mizo journalist-te'n an hriat tirha ziak lo tura an tihlaiin hmun dang aṭangin a lo chhuak leh ta a ni.He lehkhaa a lan dan chuan Mizoram CM hian Union Home Minister hnenah hian a duhzawng Chief Secretary atan a dil a ni mai lo a, an mi duhzawng pek a nih ngei theihna turin BJP kaihhruai NDA-ah a tir aṭanga rinawm taka an awm thute a ziak lang. A duha ng Chief Secretary an dah lo a nih chuan MNF chu political party dangte'n nuihza siamna atan an hman mai a hlauhawm thute Mizoram Chief Minister hian a ziak lang hial a, he thu hi phai lam media-te'n an chhuah bakah a lehkha copy hi social media lamah a darh nasa.He thil hian media pangngai leh social media lamah khel zui leh sawi zui a hlawh a, tun hnaiah Mizoram BJP chuan rawn sawi chhuakin Mizoram Chief Minister chu mahni duhzawng Chief Secretary pawh dah thei lo, tiin an rawn chhuah chhe hle bawk.Tunah chuan Chief Secretary ruat­na hi politics inkhelh­naah lakluh a ni ta ber a, eng thil nge nghawng a neih dawn hriat ni lo mah se thil hrisel ber erawh a ni kher lo ang. Kan CS thil tih emaw, a tih duh loh emaw zawng zawng pawh politics zawngin kan kuai her vek ang tih a hlauhawm zo ta.Engpawhnise Chief Secretary atana Mizo ṭawng thiam ngei ruat tura dilna lehkha a darh chiam mai leh leh Chief Minister-in Union Home Minister chhiar tur atan liau liaua lehkha a ziah mipui vantlang chhiar tura a darh hi a fel lo a, tun hnua politics-a inbeih zuina atana hman pawh hi tih tawh loh theih ni se a ṭhat zawk a rinawm.", "summary": "17th November,2021 BJP,Mizoram Pradesh chuan MNF party hruaitute chu dawt hmanga mipui hmaa thusawi lo turin an chah a,BJP hruaitu ṭhenkhatin Mizoram Chief Minister an zah hle tih sawi chu thu belhchian dawl loah an ngai. Mizoram CM-in Union Home Minister Amit Shah hnena Chief Secretary tura Mizo ṭawng thiam ngei dah tura a ngen bakah BJP kaihhruai NDA-ah a tir aṭanga rinawm taka an awm thute ziak langin,a duh ang Chief Secretary an dah lo a nih chuan MNF chu political party dangten nuihza siamna atan an hman mai a hlauhawm thu a ziahna chu phai lam media-ten an chhuah bakah,a lehkha copy social media lamah a darh nasa hle a.He thil avang hian CM chu Governor hnena banna thehlut tur a nih thu BJP-te chuan an sawi.CS ruatna hi politics inkhelhnaah lakluh a nih tak ber avangin nghawng a neih dan tur hriatthiam a harsaa,tih tam loh ni se a duhawm hle." }, { "summarization_id": "988", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/32503", "file_name": "SMizo_67_11-02", "original_text": "Covin-19 avangin khawvel a buai a, India ram a buai a, Mizoram pawh nasa takin kan buai. Lockdown avanga kan buaina pawh kum khat a pel tawh a, tunah hian lockdown hming vuah chiah loin inkhuahkhirhna hun kan hmang leh mek a ni. Mizoram pawh kawng hrang hrangin kan in­kharkhipin kan inkhuahkhirh leh ta mek a ni.Covid-19 hri len tirha kan buaina chu a hri vei leh vei lo enna khawl RT-PCR kan nei ve lo kha a ni a, sorkar lamin khawl bun a hautakzia leh laboratory a duh changtlunzia an sawi nasa a; nimahsela mithiam hrang hrang an rawn hnuah khawl hawh chawpin ZMC-ah laboratory an din a, ṭha takin a kal thei. Hemi hnu hian mipui sum thawhkhawm aṭangin TrueNAT khawl lei a ni leh a, enna dang Rapid Antigen Test-te hman a ni zui leh ta bawk.Kum khat a liam tawh a, kan sorkar hian ZMC-ah laboratory changtlung a din thei ta em? Lunglei lama hman tura Congress MLA-in a lei RTPCR khawl te kha hman theih a ni ta em, tih leh Lungleia laboratory siam tura sorkarin a sawi kha he kum khat chhung hian an siam peih hman em? RTPCR khawl USA aṭanga chahte kha a lo thleng tawhin hman theihin dah a ni tawh em?Covid-19 hri leng avanga khawvel ram ropuite pawh an buaina chu ICU-a khum indaih lo leh ventilator indaihlohna nasa lutuk hi a ni a, kan sorkar hian he kum khat chhung hian ICU-ah khum engzat nge a dah belh a, ventilator hman turte a neih belh em? Mizoram sorkar hi kum khat kal ta leh tun inkarah hian Covid-19 hripui hmachhawn tur hian eng ang takin nge a inbuatsaih a, eng hmasawnna nge a neih tih hi hriat chakawm tak a ni. Covin-19 avangin khawvel a buai a, India ram a buai a, Mizoram pawh nasa takin kan buai. Lockdown avanga kan buaina pawh kum khat a pel tawh a, tunah hian lockdown hming vuah chiah loin inkhuahkhirhna hun kan hmang leh mek a ni. Mizoram pawh kawng hrang hrangin kan in­kharkhipin kan inkhuahkhirh leh ta mek a ni.Covid-19 hri len tirha kan buaina chu a hri vei leh vei lo enna khawl RT-PCR kan nei ve lo kha a ni a, sorkar lamin khawl bun a hautakzia leh laboratory a duh changtlunzia an sawi nasa a; nimahsela mithiam hrang hrang an rawn hnuah khawl hawh chawpin ZMC-ah laboratory an din a, ṭha takin a kal thei. Hemi hnu hian mipui sum thawhkhawm aṭangin TrueNAT khawl lei a ni leh a, enna dang Rapid Antigen Test-te hman a ni zui leh ta bawk.Kum khat a liam tawh a, kan sorkar hian ZMC-ah laboratory changtlung a din thei ta em? Lunglei lama hman tura Congress MLA-in a lei RTPCR khawl te kha hman theih a ni ta em, tih leh Lungleia laboratory siam tura sorkarin a sawi kha he kum khat chhung hian an siam peih hman em? RTPCR khawl USA aṭanga chahte kha a lo thleng tawhin hman theihin dah a ni tawh em?Covid-19 hri leng avanga khawvel ram ropuite pawh an buaina chu ICU-a khum indaih lo leh ventilator indaihlohna nasa lutuk hi a ni a, kan sorkar hian he kum khat chhung hian ICU-ah khum engzat nge a dah belh a, ventilator hman turte a neih belh em? Mizoram sorkar hi kum khat kal ta leh tun inkarah hian Covid-19 hripui hmachhawn tur hian eng ang takin nge a inbuatsaih a, eng hmasawnna nge a neih tih hi hriat chakawm tak a ni.", "summary": "Covid-19 avangin khawvel, India ram leh Mizoram thleng pawhin kan buai a, lockdown vang a kan buaina pawh kum khat a pel tawh a hemi chhung hian Mizoram sorkar hian damdawiin tiih changtlun thu ah eng ang tak in nge hma lak, eng hmasawnna nge kan neih? A tir ah mi ram te chu ICU indaih loh vang te a an buai laiin keini chu hri vei leh veilo test na khawl RT-PCR kan neilo a, sorkar in hawh chawp in ZMC Laboratory ah pakhat a dah ve hram a, mipui thawh khawm in TrueNat khawl lei ani a, Rapid Antigen Test hman zui a ni bawk a, heng bak ah hian sorkar hian hmalakna dang a nei em, hripui lo thleng leh se kan lo inpeih tawh angem?" }, { "summarization_id": "989", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/114377", "file_name": "F_MIZO_SUM_11_2/2/25", "original_text": "Tun hnaiah Mizoram hmun hrang hrangah vawk pûl hri a leng mek a, Champhai district-a vawk pûl hri leng mek leh vawk thite a hmuna zir chiang turin AH & Veterinary department chuan Rapid Response Team for Disease Outbreak a tír a, vawk hri leng hi PRRS a ni tih finfiah a ni tawh.Tun hnaiah Mizoramah vawk pûl hri a leng ta zauh zauh a, a pawi hle a ni. Heng vawk pûl hri leng hi Mizoram khaw chhak lam, Myanmar lam hnaih aṭanga inṭan a ni deuh zel a, hei hian ngaih a tiṭha lo hle. Vawk pûl hri hi khawi aṭanga lo lut nge a nih a, eng tia lo lut nge a nih hi chhui chhuah a ṭha khawp mai.Mizote hi sa ngaina tak hnam kan ni a, vawk sa hi mipui tlanglawnin an ei duh em em a ni a, mi tam tak eizawnna a ni bawk. Vawk vulha eizawng zingah chhungkaw hausa lam an tam lo a, chhungkaw rethei te te an ni hlawm a, heng mite eizawnna nghawng thei thil thleng hi a pawi takzet a ni.Khuarel chhiatna lo thleng ṭhinte hi a hun sawi lawk theih a ni lo a, a chhan pawh sawi theih a ni ngai lo. Chutiang bawkin mihring leh ran suat thei hri lengte pawh hi eng vanga lo thleng ngawt nge a nih hriat a harsa a, a lo thlen hun leh thlen dan tur hriat lawk ni se inbuatsaih theih tur a ni a, a hriat theih si loh. Tun hnaia vawk pûl hri leng hian chhungkaw tam tak innghahna an vawk talh huna an pawisa hmun tura an ruahmante chu awmze nei loah a chantir zo ta a, a pawi takzet a ni.He vawk pûl hri hi ngun takin mithiamte hian zir chiang se, Mizorama piang nge hmun dang aṭanga lo lut tihte pawh fiah tum se, ram pawn aṭanga lo lut a nih ngai chuan Mizorama vawk vulha eizawngten harsatna lian zawk an tawh lohna turin vawk lakluh hi tihtawp nghal ni rawh se. Tun hnaiah Mizoram hmun hrang hrangah vawk pûl hri a leng mek a, Champhai district-a vawk pûl hri leng mek leh vawk thite a hmuna zir chiang turin AH & Veterinary department chuan Rapid Response Team for Disease Outbreak a tír a, vawk hri leng hi PRRS a ni tih finfiah a ni tawh.Tun hnaiah Mizoramah vawk pûl hri a leng ta zauh zauh a, a pawi hle a ni. Heng vawk pûl hri leng hi Mizoram khaw chhak lam, Myanmar lam hnaih aṭanga inṭan a ni deuh zel a, hei hian ngaih a tiṭha lo hle. Vawk pûl hri hi khawi aṭanga lo lut nge a nih a, eng tia lo lut nge a nih hi chhui chhuah a ṭha khawp mai.Mizote hi sa ngaina tak hnam kan ni a, vawk sa hi mipui tlanglawnin an ei duh em em a ni a, mi tam tak eizawnna a ni bawk. Vawk vulha eizawng zingah chhungkaw hausa lam an tam lo a, chhungkaw rethei te te an ni hlawm a, heng mite eizawnna nghawng thei thil thleng hi a pawi takzet a ni.Khuarel chhiatna lo thleng ṭhinte hi a hun sawi lawk theih a ni lo a, a chhan pawh sawi theih a ni ngai lo. Chutiang bawkin mihring leh ran suat thei hri lengte pawh hi eng vanga lo thleng ngawt nge a nih hriat a harsa a, a lo thlen hun leh thlen dan tur hriat lawk ni se inbuatsaih theih tur a ni a, a hriat theih si loh. Tun hnaia vawk pûl hri leng hian chhungkaw tam tak innghahna an vawk talh huna an pawisa hmun tura an ruahmante chu awmze nei loah a chantir zo ta a, a pawi takzet a ni.He vawk pûl hri hi ngun takin mithiamte hian zir chiang se, Mizorama piang nge hmun dang aṭanga lo lut tihte pawh fiah tum se, ram pawn aṭanga lo lut a nih ngai chuan Mizorama vawk vulha eizawngten harsatna lian zawk an tawh lohna turin vawk lakluh hi tihtawp nghal ni rawh se.", "summary": "Tun hnaia Mizoram hmun hrang hranga vawk pûl hri leng mekah Champhai district-a vawk thite a hmuna zir chiang turin AH & Veterinary department chuan Rapid Response Team for Disease Outbreak a tír a, vawk hri leng hi PRRS a ni tih finfiah a ni. Vawk sa hi Mizo mipui tlanglawnin kan ei duhin mi tam tak eizawnna a ni bawk a, vawk vulha eizawngte hi chhungkaw rethei te te an nih hlawm avangin an chhungkaw innghahna an vawk talh huna an pawisa hmun tura an ruahmante awmze neiloah a chantir a,an khawngaihthlak takzet.He vawk pûl hri leng hi Mizoram khaw chhak lam, Myanmar lam hnaih aṭanga inṭan a ni deuh zel a, he hri hi khawi aṭanga lo lut nge a nih a, eng tia lo lut nge a nih mithiamten zir chiang se, Mizorama piang nge hmun dang aṭanga lo lut tihte pawh fiah tum se, ram pawn aṭanga lo lut a nih chuan Mizorama vawk vulha eizawngten harsatna lian zawk an tawhlohna turin vawk lakluh hi tihtawp nghal ni rawh se." }, { "summarization_id": "990", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_26_summarization", "original_text": "East Tuipui Bial-ah Pangang puang leh mek Tunlai hian Champhai District chhim lam, East Tuipui Assembly Bial chhunga khaw engemaw zat a tlangram loneitute chu Pangang puangin a timangang hle. Agriculture and Farmers' Welfare Department hotute sawi danin Pangang puan tanna hi a la rei lo na-in khaw 10 chuangte thlawhhma a suasam mek a, he Pangang puang hi kum hmasa lama puang thin Vaimim hnah leh kung eichhetu Fall Army Worm kha ni lovin 'Hnah Khawr Pangang' an tih mai, sap tawnga 'Leaf Folder' an tih chi a ni a. Buh hnah-ah beiin Buh hnah a khawr a, Buh hnah leh a kung a tichhe thei a ni. Agriculture Department hotute chuan rannung thahna hlo a theih ang anga sem a nih thu leh a hman dan pawh loneitute zirtir an nih thu an sawi a ni. Helai Bial-a Leilet neitute chuan buh an phun chhoh mek thu leh pangang puangin a la tihbuai ve loh thu an sawi a. Tlangram loneitute erawhin an buaipui hle thu an sawi a. Pangang puanna khuate hi hriat theih chinah Farkawn, Vaphai, Vangchhia leh a chhehvel khaw engemaw zat a ni a. Chawlhkar khat kalta a Champhai DAO an sawn tak chuan a awm lai khan khaw 6-ah a puang niin a sawi bawk. Mizoram-ah nakum khian Thingtam thleng tura ngaih a ni a, hetiang chhiatna a lo thlen hma hian Pangang, Thangnang leh Khau puang a awm thin niin an sawi a. Kum 1977 kha Thingtam hnuhnung ber niin khata tanga kum 48-na, nakum khian a thleng leh ngei dawna chhut a ni a, hmun tam takah Rawthing hi a tam tan chho mek ni a sawi a ni bawk.", "summary": "East Tuipui Bial-ah Pangang puang leh mek. Agriculture and Farmers' Welfare Department hotute sawi danin Pangang puan tanna hi a la rei lo na-in khaw 10 chuangte thlawhhma a suasam mek a, he Pangang puang hi kum hmasa lama puang thin Vaimim hnah leh kung eichhetu Fall Army Worm kha ni lovin 'Hnah Khawr Pangang' an tih mai, sap tawnga 'Leaf Folder' an tih chi a ni a. Agriculture Department hotute chuan rannung thahna hlo thei ang ang sem chhuak in leh lo neitute zirtirna an pe bawk. Pangang puanna khuate hi hriat theih chinah Farkawn, Vaphai, Vangchhia leh a chhehvel khaw engemaw zat a ni a. Kum 1977 kha Thingtam hnuhnung ber niin khata tanga khan nakum khian a thleng leh ngei dawna chhut a ni a, hmun tam takah Rawthing hi a tam tan chho mek ni a sawi a ni bawk." }, { "summarization_id": "991", "url": "https://www.exploremizoram.com/2019/07/hma-lakna-mumal-awm-loh-chuan-mzp-in.html", "file_name": "Ramri_chungchangah_Hmalakna_mumal_a_awm_loh_chuan_MZP-in_Total_Bandh_huaihawt_tum.txt", "original_text": "Aizawl | July 31, 2019:Mizo Zirlai Pawl (MZP) president L Ramdinliana Renthlei hova MZP general headquarters executive meeting chuan Mizoram -Assam ramri chungchangah Mizoram sawrkarin hma a lak loh chuan Total Bandh huaihawt an tum.MZP chuan Meeting-ah hian The Mizoram Maintenance Of Household Registers Bill, 2019 chungchang, Mizoram leh Assam ramri chungchang leh MZP rorelna sang Federal Council Sitting neih hun chungchang te an rel a.Meeting chuan MZP ten ramri chungchangah nasa taka hma a lak tawh hnuah pawh tun thlenga Mizoram Sorkarin hmalakna mumal leh Core Committee pawhin meeting a la ko lo chu Mizo mipuite leh zirlaite hmuhsitnaah MZP chuan an ngai a. July 19 a ‘Ram Chhan Kawng zawh’ neih hnuah pawh a taka Mizoram Sawrkar hmalakna hmuh tur la awm lo chu MZP chuan na an ti tak zet.Tuna Mizoram leh Assam ramri chinfel kawngah hian Central Sorkar auh ei chawp a ngai lo a, inbiakna kal zelah hian Mizoram Sorkar kuta thutawp a awm niin MZP chuan a ngai a. Mizoram Sawrkar chu chak taka hmala tura an ngen nawn rualin, hma lakna mumal a awm loh chuan Total Bandh huaihawt an tum.MZP chuan dan lova Mizorama lut rua inbengbelte lakah Mizoram a him theih na atan hnathawhna turMizoram Maintenance of Household Registers Bill 2019chu hman theih a nih hun a nghakhlel hle a, pawm thuai turin Mizoram Governor Prof. Jagdish Mukhi an ngen.He danMizoram Maintenance of Household Registers Bill 2019 hiMarch ni 19, 2019 khan Mizoram Assembly chuan tawh a. Mahse vawiin thlengin larsap-in he Bill hi assent a la pe lova, he thil hi MZP chuan pawi an tiin mak an ti a, Mizoramin a mamawh tih hriaa assent pe thuai turin MZP chuan Governor Prof. Jagdish Mukhi an ngen ta a ni.He Bill ngaihtuaha buatsaihtu Mizoram Sorkar chungah leh Assembly House ngaihtuah a nih tuma phur taka thlawptu House member-te chungah MZP chuan lawmthu a sawi a, he Bill hi a puitlina Mizoramin a hman thuai theih na atan ngaihven tur leh Governor pawh assent pe thuai tura ngen turin House member-te hi MZP chuan a ngen bawk a ni.Bangladesh atanga Mizorama dan lova lut an tam avang leh ram leh hnam a him loh avangin MZP chuan Mizoram Maintenance of Household Registers Bill, 2019 hi a puitlin hun a nghakhlel tak zet a,he Bill hi MZP chuan ram leh hnam humhalhna tur leh hmasawnna thlen thei turah a ngai a, chuvangin Mizoram thatna tur ngaihtuaha pawm fel thuai turin MZP chuan Governor hi an ngen a. MZP chuan Mizoram Sorkar pawh Mizoram Maintenance of Household Registers Bill, 2019 hi Governor in assent a pek thuai theih na atan hma la turin an ngen bawk.He dan hi hman a nih chuan khua leh tuite chhinchhiah an nih dawn avangin chhinchhiahna-a lang lo Bangladesh atanga rawn lutte chu an ramah an kir a ngai ang a, khua leh tui chhinchhiah an nih chuan law and order kenkawh kawngah leh ram inrelbawlna thil hrang hrangah pawh Mizoramin a hlawkpui dawn bawk a ni.Heng bakah hian MZP chuan Mizoramin hun rei tak Governor pangngai nei lova Assam Governor Prof. Jagdish Mukhi in a hmui reng hi hriatthiam har tiin, Mizoram state in Governor a neih thuai theih nan President of India leh Prime Minister of India hnenah ngenna ziaka thlen an tum bawk.Meetingin a rel angin MZP rorelna sang  Federal Council Sitting chu September 10 hian Aizawl ah an nei dawn bawk a ni.", "summary": "Mizo Zirlai Pawl (MZP) president L Ramdinliana Renthlei hova MZP general headquarters executive meeting chuan Mizoram -Assam ramri chungchangah Mizoram sawrkarin hma a lak loh chuan Total Bandh huaihawt an tum. Sorkarin hmalakna mumal leh Core Committee pawhin meeting a la ko lo chu Mizo mipuite leh zirlaite hmuhsitnaah MZP chuan an ngai a, dan lova Mizorama lut rua inbengbelte lakah Mizoram a him theih na atan hnathawhna tur Mizoram Maintenance of Household Registers Bill 2019 hman theih hun an nghakhlel hle a, Governor Prof. Jagdish Mukhi chu accent pe turin an ngen bawk. Heng bakah hian Mizoram state in Governor a neih thuai theih nan President of India leh Prime Minister of India hnenah ngenna ziaka thlen an tum bawk a ni." }, { "summarization_id": "992", "url": "https://zothlifim.com/editorial/2017/09/chhiatna-thleng-tuar-nep-thei-tura-ruahmanna-siam-a-%e1%b9%adul/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.2.25", "original_text": "Nimin khan Mizoram State Disaster Audit Team chuan chhiatrupna lo thlen palha Serchhip District chhunga chet lak dan tur leh Department-ten chêt lâk dan tur an ruahmanna (Serchhip District Disaster Plan leh Departmental Disaster Plan) te endikna hun an hmang a ni. Chhiatrupna (Disaster) hi engtika lo thleng tur nge tih leh engtianga nasaa thleng tur nge tih hi hriat lawk a ni lova, engtiklai pawha lo thleng thei reng a nih avangin, chutiang huna chêt lâk dan tur ruahmanna ṭha leh felfai tak nena lo inbuatsaih sa chu thil ṭha tak a ni. Chhiatrupna (Disaster) hi khuarel chhiatna (Natural Disaster) leh mihringin kan insiamchawp (Manmade Disaster)-ah te ṭhen a ni a, heng chhiatna te hi a lo thlen hun tur leh a thlen dan tur leh nasat dan tur te hriat lawk theih a nih loh avang hian chhiatna lo thleng tur hi lo dan theih a ni lova, thleng lo tura vên hleih theih pawh a ni lova, amaherawhchu, hetianga chhiatna alo thlen palh pawha a tuar na lo thei ang ber tur hian kawng tam takin a lo inruahman ve theih niin a lang. Kan ram hi lirnghing na tak thlen theihna hmuna awm kan ni tih mithiam ten an sawi ṭhin a, lirnghing na tak lo thlen palh pawha chet lak dan kan thiam theihna turin, lirnghing lo thlen thulha chet lak dan tur pawh a takin zir chhin fo a ni a, hei hian ṭhatna leh ṭangkaina tam tak a neih ngei a rinawm. Chutihlaiin, hetianga chhiatna alo thlen pawha mipuiin kan tawrh nasat loh dan tur ngaihtuah chunga keimahni kan inruahman a ṭul a, hemi kawngah pawh hian sawrkar hian hma a lak a ṭul takzet a, a pawimawh hmasa ber nia lang chu kan in sak dan leh in sakna hmunah te ram pumah ruahmanna mumal leh khuahkhirhna mumal tak awm thei se, tin, Mizoramina chhiatna kan tawh zinga tam ber, Leimin hi a tam zawk hi chu mihring siamchawp niin a lang a, chuvangin mihring siam chawp chhiatna te a tlem thei ang ber kan tawrh theihna turin ruahmanna siam pawh hi thil ṭul tak niin a lang.", "summary": "Nimin khan Mizoram State Disaster Audit Team chuan chhiatrupna lo thlen palha Serchhip District chhunga chet lak dan tur leh Department-ten chêt lâk dan tur an ruahmannate endikna hun an hmang a ni. Chhiatrupna hi khuarel chhiatna leh mihringin kan insiamchawp ah te ṭhen a ni a, heng chhiatna lo thleng ṭhin hi hriat lawk theih a nih loh avangin dan theih a ni lo a, inven hleihtheih pawh a ni lo. Mahse a lo thlen hian lo inruahman ve theih a ni. Kan ram hi mithiamten lirnghing nat theihna niin an sawi a, hei pawh hi lo inralrin theih a ni a, ruahmanna ṭha tak nen sawrkar hian hma la se a ṭha hle. A pawimawh hmasa ber chu in sak dan leh in sakna hmunah ram puma ruahmanna siam theih ni se. Tin, leimin hi a tam zawk chu mihring siamchawp a ni a, chuvangin mihring siam chawp chhiatna hi a tlem thei ang ber kan tawrh theihna turin hmalak a ṭul a ni." }, { "summarization_id": "993", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/131132", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.25", "original_text": "Tun hnaiah ruahsur leh thlipui avangin Mizoram hmun hrang hranga kawlphetha pek chhuahna a chhe nasa a, Aizawl leh a chhehvel thlipuiin a nuai vangin electric hrui chat a tam. Heng hrui chhiate hi a rang thei angin Power & Electricity Department-a thawktute'n an siam ṭha a, siam hmabak pawh eng emaw zat a la awm.Mizote hi infak leh inchawimawi hreh tak kan niin a lang a, tute emaw hnathawh ṭhat sawi pawhin, \"An tih ve tur reng a ni,\" kan ti leh mai ṭhin. P&E thawktuten ruahsur hnuaia thawka electric hrui chat an siam nghal hi an tih ve tur reng a ni mai thei a; nimahsela an tih tur an tih danah fak an phu hle a ni.Hetihlai hian a tuartu mipui lam tan chuan hun rei lo te chhung thim pawh thil hrehawm tak a ni a, ni khat aia rei thim phei chuan harsatna lian tak a thlen. Mi tam tak eizawnna a nghawng a, nitin khawsak phung a tibuai tawh a, chuvangin electric hrui chhia hi chu a rang thei ang bera an buaipui nghal hi a ṭul reng a ni.Tun hnaia electric hrui chhia an siam dana fak hlawh tak P&E hnathawktute hian fak an hlawh chhunzawm zel theih­na turin ṭan la se; Mizoram khaw­pui berah lo pawh electric hrui chhia a awm a nih chuan a rang thei ang bera siam tumin ṭan la rawh se.Tunah pawh electric hrui chhiate hi siam ṭhat zawh a la ni lo a, mipuite tawrhna hre rengin theihtawp chhuah chhunzawm zel rawh se. Mipuiin hnathawk ṭha an hai lo a, P&E lam hnathawh danin fak a hlawh rual hian, faktlak an nih chhunzawm zel theihna tur chu anmahni kutah a awm a, taima takin bei zel rawh se. Tun hnaiah ruahsur leh thlipui avangin Mizoram hmun hrang hranga kawlphetha pek chhuahna a chhe nasa a, Aizawl leh a chhehvel thlipuiin a nuai vangin electric hrui chat a tam. Heng hrui chhiate hi a rang thei angin Power & Electricity Department-a thawktute'n an siam ṭha a, siam hmabak pawh eng emaw zat a la awm.Mizote hi infak leh inchawimawi hreh tak kan niin a lang a, tute emaw hnathawh ṭhat sawi pawhin, \"An tih ve tur reng a ni,\" kan ti leh mai ṭhin. P&E thawktuten ruahsur hnuaia thawka electric hrui chat an siam nghal hi an tih ve tur reng a ni mai thei a; nimahsela an tih tur an tih danah fak an phu hle a ni.Hetihlai hian a tuartu mipui lam tan chuan hun rei lo te chhung thim pawh thil hrehawm tak a ni a, ni khat aia rei thim phei chuan harsatna lian tak a thlen. Mi tam tak eizawnna a nghawng a, nitin khawsak phung a tibuai tawh a, chuvangin electric hrui chhia hi chu a rang thei ang bera an buaipui nghal hi a ṭul reng a ni.Tun hnaia electric hrui chhia an siam dana fak hlawh tak P&E hnathawktute hian fak an hlawh chhunzawm zel theih­na turin ṭan la se; Mizoram khaw­pui berah lo pawh electric hrui chhia a awm a nih chuan a rang thei ang bera siam tumin ṭan la rawh se.Tunah pawh electric hrui chhiate hi siam ṭhat zawh a la ni lo a, mipuite tawrhna hre rengin theihtawp chhuah chhunzawm zel rawh se. Mipuiin hnathawk ṭha an hai lo a, P&E lam hnathawh danin fak a hlawh rual hian, faktlak an nih chhunzawm zel theihna tur chu anmahni kutah a awm a, taima takin bei zel rawh se.", "summary": "Tun hnaiah ruahsur leh thlipui avangin Mizoram hmun hrang hranga kawlphetha pek chhuahna a chhe nasa a, Aizawl leh a chhehvel thlipuiin a nuai vangin electric hrui chat a tam. Power & Electricity Department chuan siam that hna an thawk nghal. P&E thawktuten ruahsur hnuaia thawka electric hrui chat an siam hi an tih ve tur reng a ni mai thei a; nimahsela an tih tur an tih danah fak an phu hle. Tuartu mipui tan chuan current rei lote awm lo pawhin nunphung a tibuai hman hle. Tun hnaia fak hlawh tak P&E hnathawktute hian tan la zel se, mipui hre rengin thawk zel teh se. Mipuiin hnathawk tha an hai lo." }, { "summarization_id": "994", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/105264", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_4.2.25", "original_text": "Public Affairs Centre, Benga-luru chuan India ram state 29-a sorkar inrêlbawlna a zirchianna, Public Affairs Index chu tun hnai khan a tichhuak a, Mizoram chu state tê zingah pakhatna a ni.Sorkar ṭha an tehna, Public Affairs Index atana zirchianna hi Rajasthan chief secretary hlui Dr CK Mathews kaihhruaina hnuaia neih a ni a; tehkhawng hlawm lian chi 10 hnuaiah tehna tênau 68 a awm leh tih a ni a. Heng tehna hrang hrang aṭanga point hmuh zat belhkhawmah state tê, mi nuai 200 aia tlem chênna state 12-ah Mizoram chuan point hmu a sang ber a ni.Mi thiamin an teh hnuah, \"In sorkar kha sorkar ṭha a ni e,\" min rawn ti a, keini tan chuan thil lawmawm tak a ni. Hetihlai hian a taka he sorkar hrawntute hian sorkar ṭha kan hrawnin kan inhria em, tih erawh chhan harsa tak a ni a; state te 12 zinga a ber nih hi a lawmawm rualin kan dinhmunah erawh kan lawm kim lo tih chu zep rual a ni lo.Tun hma deuh pawh khan magazine ṭhenkhatin an tehnaah Mizoram hian lawmman a lo dawng ve zauh zauh tawh a, thil lawmawm tak a ni. A ṭha zawnga in tehna a ni a, a hmu hniam pawl nih chu thil lawmawm a ni hauh lo ang a; nimahsela a pawimawh ber chu sorkar hrawn mektu mipuite tehnaa kan san leh san loh hi a ni zawk awm e.Tun hnaia Mi-zoram hlawhtlinna hi thil lawmawm leh chhuanawm tak a ni a, mipui nawlpui tehnaah pawh sorkar ṭha a nih tel theihna turin Mizoram sorkar hian ṭan la se, pawn lam aṭanga tehnaa a hmu sang ang bawk hian a chhunga chengte'n an tehnaah hmuh san tum rawh se. Public Affairs Centre, Benga-luru chuan India ram state 29-a sorkar inrêlbawlna a zirchianna, Public Affairs Index chu tun hnai khan a tichhuak a, Mizoram chu state tê zingah pakhatna a ni.Sorkar ṭha an tehna, Public Affairs Index atana zirchianna hi Rajasthan chief secretary hlui Dr CK Mathews kaihhruaina hnuaia neih a ni a; tehkhawng hlawm lian chi 10 hnuaiah tehna tênau 68 a awm leh tih a ni a. Heng tehna hrang hrang aṭanga point hmuh zat belhkhawmah state tê, mi nuai 200 aia tlem chênna state 12-ah Mizoram chuan point hmu a sang ber a ni.Mi thiamin an teh hnuah, \"In sorkar kha sorkar ṭha a ni e,\" min rawn ti a, keini tan chuan thil lawmawm tak a ni. Hetihlai hian a taka he sorkar hrawntute hian sorkar ṭha kan hrawnin kan inhria em, tih erawh chhan harsa tak a ni a; state te 12 zinga a ber nih hi a lawmawm rualin kan dinhmunah erawh kan lawm kim lo tih chu zep rual a ni lo.Tun hma deuh pawh khan magazine ṭhenkhatin an tehnaah Mizoram hian lawmman a lo dawng ve zauh zauh tawh a, thil lawmawm tak a ni. A ṭha zawnga in tehna a ni a, a hmu hniam pawl nih chu thil lawmawm a ni hauh lo ang a; nimahsela a pawimawh ber chu sorkar hrawn mektu mipuite tehnaa kan san leh san loh hi a ni zawk awm e.Tun hnaia Mi-zoram hlawhtlinna hi thil lawmawm leh chhuanawm tak a ni a, mipui nawlpui tehnaah pawh sorkar ṭha a nih tel theihna turin Mizoram sorkar hian ṭan la se, pawn lam aṭanga tehnaa a hmu sang ang bawk hian a chhunga chengte'n an tehnaah hmuh san tum rawh se.", "summary": "Public Affairs Centre, Benga-luru chuan India ram state 29-a sorkar inrêlbawlna a zirchianna, Public Affairs Index chu tun hnai khan a tichhuak a, Mizoram chu state tê zingah pakhatna a ni. Sorkar tha an tehna, Public Affairs Index atana zirchianna hi Rajasthan Chief Secretary hlui Dr CK Mathews kaihhruaina hnuaia neih a ni a, tehkhawng hlawm lian chi 10 hnuaiah tehna tenau 68 a awm. Heng tehna atanga point belhkhawmah state tê, mi nuai 200 aia tlem chenna State 12-ah Mizoram chuan point hmu a sang ber a ni. Thil lawmawm tak a ni. Hetihlai hian ataka he sorkar hrawntute hian sorkar tha kan hrawnin kan hria em? tih erawh zawhna harsa tak a ni. Tun hma deuh pawh khan Mizoram hian lawmman a lo dawng zeuh zeuh tawh a, a pawimawh ber zawk chu a chhunga mipuite tehna a ni. Mizoram sorkar hian a chhunga mipuite tehna hi ngai pawimawh zawk sela a tha hle ang." }, { "summarization_id": "995", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5796", "file_name": "SMizo_12_23-01", "original_text": "Mihring tana eitlak loh buhfai an pe - MPYCC Mizoram NewsMihring tana eitlak loh buhfai an pe - MPYCC admin 19-Sep-2024 03:21 PM Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan vawiin (19.9.2024) hian Zuangtui kudama buhfai dahna in pathum an endik a, ZPM Sorkarin mihring tana eitlak loh buhfai mipui ei turin an pe niin an tarlang. MPYCC President Laltawnliana chuan ration buhfai chhia ei ngaihna an hre lo tih sawiin, 'Vawk pul hri avangin vawk chaw atana hman theih a ni loa, lei tha atante an hmang mai mai. Hetih lai hian ZPM Sorkar chuan ration buhfai kg 1-ah cheng 30 (100%) in October thla atanga a tihsan tur chu Mizoram mipui an lungngai takzet a, kan sorkar hrawn mek hian miretheite lû chunga vaivut takngial pawh an ît a, pachhiate an rûksak mek a ni,' a ti. MPYCC tarlan danin, Central Sorkar atanga buhfai a thlawna kan dawn bak hi a supply tu tur Mizoram sorkar chuan tender chhuahin a thlang thin. Mizoram hian thla 1-ah Buhfai quintal 59,478 a thlawnin sorkar laipui atangin kan dawng thin a, hemi baka kan mamawh nia Supply Minister-in a sawi chu quintal 37,522 a ni. ZPM Sorkarah buhfai supply hna chhangtu pariat awmin, RL Store, Kulikawn Aizawl chuan chhang hniam berin, buhfai quintal 1-ah Rs. 3,400.50 in an supply thei. Buhfai supply tur thlanna (limited tender) ah a chhang hniam ber pek ni lovin an duhsak zawng te hnenah Rs. 3,550/- in supply tir an ni a, a supply tu turte hian midang supply tir lehchhawn nia hriat a ni. Buhfai supply tur thlan danah thil dik lo tam tak a awm nia an hriat thu tarlangin MPYCC chuan, 'Chuvang chuan mipui hnena thil nihna dik tak puang chhuak turin ZPM Sorkar hi kan phut tlat a ni. Hetianga uchuak taka induhsakna hleihluak tak avang hian kum khatah Mizoramin Rs. 67,314,468 a chawi thlawn dawn a, mi tlemte hlawkna Mizoram mipuiin an tuar chho zel tur hi a vanduaithlak. MPYCC chuan ZPM Sorkarin buhfai tha lo mipui hnena a semchhuah hi an office-ah a duh apiang tana en theiha a awm reng thu an tarlang. Zuangtui kudam an tlawh zawh hian MPYCC buhfai tha lo nia an sawi hi Chief Minister en turin CMO-ah an pe.", "summary": "Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan Zuangtui kudama buhfai dahna in pathum an endik a, ZPM sorkarin mihring tan a eitlak loh buhfai mipui ei turin an pe niin a tarlang. Ration buhfai chu vawk chaw atan pawh a hman tlak loh anih avangin leitha atan te an hmang mai mai niin a sawi. Hetih lai a sorakar in ration buhfai kg ah cheng 30 in a tihsan chuan mipui a ti lungngai takzet a ti a ni. Hei bak ah hian Mizoram chhung a buhfai supply tu tur tender chhang te zing ah pawh a chhang hniam ber pek ni lovin an duhsak zawngte hnenah ah an supply tir niin a sawi bawk a, hemi avang a Mizoram mipuiin an tuar zia a tarlang a ni. Tin, Zuangtui kudam a buhfai tha lo chu MPYCC office ah en theihin an dah bawk a ni." }, { "summarization_id": "996", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18788", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "Hunpui lo thleng tur, Krismas leh Kumthar lo thleng tur mipuite’n hlim leh him taka an hman theihna turin police leh YMA-te’n theihtawp an chhuah tur thu tun hnai khan a sawi.Hunpui a lo thlen hian mitin maiin nuam taka hman duhin ruahmanna kan siam ṭhin a, mi lian leh mi te berte pawhin kan phak tawkah he hunpui hi hlim taka hman kan duh ṭhin. Chutihlaiin he hun­pui bawk hi mi ṭhen­khatin suahsual rawngbawlna rem­changah an hmang ve ṭhin bawk a, chumi piah lamah mi an zanlenin an heheu a, zan lamah chhuak vak an tam a, hei hian a ṭha lo zawnga ken tel tam tak a nei ṭhin.He’ng hunpuiah hian rukruk leh pawi khawihna dang a thleng tam a, zu leh ruihhlo a zalen ṭhin. Hengte veng tur hian police ṭha chakna mai a tawk lo a, khawtlang ṭang rualin mahni huam chhungah vengtu tur inruatin tlawmngaiin mahni khua leh veng ṭheuh kan veng a, hei hian boruak a tiralmuang ṭhin hle.Halpuah leh puak thei thil dangte pawh khap a nih angin mipuiin zawm ṭha ila, heng thilte tel loa hunpui hlim taka hman hi a theih a ni tih a takin kan lantir tawh kha i hre thar ang u. Chutihlaiin hun­puiah hian kan ṭha­­laite pawhin hun nuam leh zalen tak hman an thlahlel ve bawk a, tute emaw rui ṭhinte avanga ṭhalai intihlim duh zawng zawng veh a, vai hma palh te a awm thei a, khaw daia inkawm khawm tura chhuak zawng zawng um leh zim luih luih erawh a finthlak ber lo ang.Home minister hoa mipui himna tur an ngaihtuah hi a lawmawm a, mitinin Krismas leh Kumthar him leh hlim taka kan hman theihna turin midangte tana hnawksaka awm lo zawngin he hun hi i hmuak ang u. Hunpui lo thleng tur, Krismas leh Kumthar lo thleng tur mipuite’n hlim leh him taka an hman theihna turin police leh YMA-te’n theihtawp an chhuah tur thu tun hnai khan a sawi.Hunpui a lo thlen hian mitin maiin nuam taka hman duhin ruahmanna kan siam ṭhin a, mi lian leh mi te berte pawhin kan phak tawkah he hunpui hi hlim taka hman kan duh ṭhin. Chutihlaiin he hun­pui bawk hi mi ṭhen­khatin suahsual rawngbawlna rem­changah an hmang ve ṭhin bawk a, chumi piah lamah mi an zanlenin an heheu a, zan lamah chhuak vak an tam a, hei hian a ṭha lo zawnga ken tel tam tak a nei ṭhin.He’ng hunpuiah hian rukruk leh pawi khawihna dang a thleng tam a, zu leh ruihhlo a zalen ṭhin. Hengte veng tur hian police ṭha chakna mai a tawk lo a, khawtlang ṭang rualin mahni huam chhungah vengtu tur inruatin tlawmngaiin mahni khua leh veng ṭheuh kan veng a, hei hian boruak a tiralmuang ṭhin hle.Halpuah leh puak thei thil dangte pawh khap a nih angin mipuiin zawm ṭha ila, heng thilte tel loa hunpui hlim taka hman hi a theih a ni tih a takin kan lantir tawh kha i hre thar ang u. Chutihlaiin hun­puiah hian kan ṭha­­laite pawhin hun nuam leh zalen tak hman an thlahlel ve bawk a, tute emaw rui ṭhinte avanga ṭhalai intihlim duh zawng zawng veh a, vai hma palh te a awm thei a, khaw daia inkawm khawm tura chhuak zawng zawng um leh zim luih luih erawh a finthlak ber lo ang.Home minister hoa mipui himna tur an ngaihtuah hi a lawmawm a, mitinin Krismas leh Kumthar him leh hlim taka kan hman theihna turin midangte tana hnawksaka awm lo zawngin he hun hi i hmuak ang u. Hunpui lo thleng tur, Krismas leh Kumthar lo thleng tur mipuite’n hlim leh him taka an hman theihna turin police leh YMA-te’n theihtawp an chhuah tur thu tun hnai khan a sawi. Hunpui a lo thlen hian mitin maiin nuam taka hman duhin ruahmanna kan siam ṭhin a, mi lian leh mi te berte pawhin kan phak tawkah he hunpui hi hlim taka hman kan duh ṭhin. Chutihlaiin he hun­pui bawk hi mi ṭhen­khatin suahsual rawngbawlna rem­changah an hmang ve ṭhin bawk a, chumi piah lamah mi an zanlenin an heheu a, zan lamah chhuak vak an tam a, hei hian a ṭha lo zawnga ken tel tam tak a nei ṭhin. He’ng hunpuiah hian rukruk leh pawi khawihna dang a thleng tam a, zu leh ruihhlo a zalen ṭhin. Hengte veng tur hian police ṭha chakna mai a tawk lo a, khawtlang ṭang rualin mahni huam chhungah vengtu tur inruatin tlawmngaiin mahni khua leh veng ṭheuh kan veng a, hei hian boruak a tiralmuang ṭhin hle. Halpuah leh puak thei thil dangte pawh khap a nih angin mipuiin zawm ṭha ila, heng thilte tel loa hunpui hlim taka hman hi a theih a ni tih a takin kan lantir tawh kha i hre thar ang u. Chutihlaiin hun­puiah hian kan ṭha­­laite pawhin hun nuam leh zalen tak hman an thlahlel ve bawk a, tute emaw rui ṭhinte avanga ṭhalai intihlim duh zawng zawng veh a, vai hma palh te a awm thei a, khaw daia inkawm khawm tura chhuak zawng zawng um leh zim luih luih erawh a finthlak ber lo ang. Home minister hoa mipui himna tur an ngaihtuah hi a lawmawm a, mitinin Krismas leh Kumthar him leh hlim taka kan hman theihna turin midangte tana hnawksaka awm lo zawngin he hun hi i hmuak ang u.", "summary": "Hunpui lo thleng tur, Krismas leh Kumthar lo thleng tur mipuite’n hlim leh him taka an hman theihna turin police leh YMA-te’n theihtawp an chhuah tur thu tun hnai khan a sawi. Hunpui a lo thlen hian mitin kan inbuatsaih a, chutih laiin mi thenkhatin suahsual rawngbawlna remchangah an hmang ve bawk, zan lamah chhuak an tam a, zu leh ruihhlo a zalen thin. Hengte veng tur hian police tha chakna mai a tawk lo a, khawtlang tang rualin mahni huam chhungah vengtu tur inruatin tlawmngaiin mahni khua leh veng theuh kan veng a, hei hian boruak a tiralmuang thin. Halpuah leh puak thei thil dangte pawh an khap angin mipuiin zawm tha ang u. Chutihlaiin hunpuiah hian thalaite pawhin hun nuam leh zalen tak an hman an thlahlel ve bawk a, tute emaw rui thunre avangin thalai intihlim duh zawng zawng veh a, vai hma palh a awm thei. Home minister hoa mipui himna tur an ngaihtuah hi a lawmawm a, mitinin hlim taka kan hman theih nan he hun hi i hmuak ang u." }, { "summarization_id": "997", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/07/pm-modi-leh-mauritius-pm-pravind.html", "file_name": "PM_Modi_leh_Mauritius_PM_Pravind_Jugnauth_ten_Supreme_Court_Building_thar_an_hawng.txt", "original_text": "Aizawl | July 30, 2020:Prime Minister Narendra Modi leh Mauritius Prime Minister Pravind Jugnauth te chuan vawiin khan Mauritius a Supreme Court building thar chu video conference kaltlangin an hawng dun a. He building hi infrastructure project lama India puihna hmang a an ram khawpui Port Louis a sak hmasak ber a ni a. Covid hripui leng reh hun a hman theih tura hawn a ni ang. He project chhinchiah tlak tak hi India sorkar atanga puihna USD maktaduai 28.12 hmang a sak a ni.He hunah hian thusawiin Prime Minister Modi chuan mipui mamawh ngaipawimawh ber chung a hmalakna a pawimawh thu a sawi a. India ramin hmasawnna hna a thawhte chu mipui mamawhna a innghat annih thin thusawiin tuna mipui tana tangkai tur infrastructure project kalpui pawh hian India leh Mauritius ramte inlaichinna a tih ngheh a beisei thu a sawilang a. Prime Minister chuan Supreme Court building thar tunlai design a sak leh facility changkang ber ber hmang a thuam hi Mauritius judiciary in bunna atana a inhmeh thusawiin India leh Mauritius ramte thawhhona leh ngaihlut zawng entirtu a ni a ti a. Project hi a hun taka zawhfel anih thu leh a tira ruahman aia senso pawh a tlem zawk thu a sawi bawk a ni.Prime Minister Modi chuan Mauritius nena hmasawnna hnathawh kawnga an thawhdunna chu India ramin hmasawnna hnathawh kawnga inlaichinna neih a duhdan nena inmil tak a nih thusawiin hetiang lama thawhdunnaah hian intiamkamna a awmloh thu leh politics emaw sumdawnna emaw lam kaihhnawih pawh anih loh thu a sawi a. Development cooperation ah hian India ram innghahna pui ber chu a thawhpuite ngaihhlutna leh India in hmasawnna lama a lo tawn hriattawh leh zirchhuah tawh hlanchhawn ve hi a ni a ti a. Tuna hmalakna hian India development cooperation in a ngaih pawimawh leh a innghahna 'inzahtawnna', 'Diversity', 'hmathlir' leh 'Hmasawnna tluantling' te a pholang a ni a ti a.India ram chuan Mauritius ram mipuite hlawhtlinna chu chhuanawm a tih thu leh a lawmpui thusawilangin Prime Minister Modi chuan India-Mauritius inlaichinnah beiseina sang tak a neih thu leh hun lo kal zel turah pawh an inlaichinna chu tih ngheha a awm zel a beisei thu a sawi bawk a ni.Prime Minister Jugnauth chuan project atan a India ramin chhawmdawlna a pek chu thinlung taka lawmawm a tih thusawiin ram pahnihte inthianthatna leh inlaichinna tichiangtu a ni a ti a. India puihna a Supreme Court Building  sak chu Mauritius ramin infrastructure tichangtlung tura hmalakna a siam kawngah mellung pawimawh tak a nih thusawiin Mauritius justice system hmalakna thazawk, awlsam zawk leh huapzo zawk a kalpui kawngah a tangkai ngei a beisei thu a sawi a ni.India ram hmathlir 'SAGAR Security and Growth for All in the Region' nen a inmil takin Supreme Court building thar saknaah hian India chuan chhawmdawlna a pe a. Mauritius hi Indian Ocean chhehvel ram zinga India thian rinawm a ni a, he hmalakna hi India ram tana hun lo kal zel tura inlaichinna sawhnghehna atana pawimawh a ni.- PIB AizawlEXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comFB:https://www.facebook.com/exploremizoramportalInstagram:https://www.instagram.com/exploremizoram(A hnuaia fakna hi lo hmet ve rawh.)", "summary": "Prime Minister Narendra Modi leh Mauritius Prime Minister Pravind Jugnauth te chuan vawiin khan Mauritius a Supreme Court building thar, an khawpui Port Louis a sak chu video conference kaltlangin an hawng dun. Building thar hi 'SAGAR Security and Growth for All in the Region' nen a inmil takin Supreme Court building thar saknaah hian India chuan chhawmdawlna a pe a. India sorkar atanga puihna USD maktaduai 28.12 hmang a sak a ni. PM Modi chuan Development cooperation ah hian India ram innghahna pui ber chu a thawhpuite ngaihhlutna a ni tih a sawi in India-Mauritius inlaichinnah beiseina sang tak a neih thu a sawi bawk." }, { "summarization_id": "998", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4805", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Assam-in Mizoram ramri an rawn tihbuai avanga buaina nghawng kal zelah Mizoram châk lakna kawngpui chu rei tak dan a ni a. Chief secderary leh DC level-a inbiaknate'n awmzia a neih hleihtheih loh hnuah November 11 khan lirthei tang chhuah turin Kolasib DC leh Cachar DC-te an inbe leh a, he mi hnu hian Assam lamin lirtheite an rawn chhuah ṭan ta a ni.Ramri buai vanga lungawi lo Lailapur mipuiin a sarhu laia kawngpui an dang kha thil mak vak a ni lo a, hetiang hi thil thleng ngai lo pawh a ni lo. He mi hnua buaina chinfel tuma inbiakna level hrang hrang a awm hnu, Ministry of Home Affairs ruahman anga chief secretary-te meuh pawh an inbiak rem theih hnua Lailapur-a lirthei a la ding tlat mai leh, chuti chunga kan state sorkar hruaitu zinga Assam sorkar demna ṭawngkam nei ngam an awm miah lo mai kha thil mak tak a ni.Kawngpui titlang tura an inrem vek tawh hnua kawngpui an la dan luih tlatna hmun kha Lailapur a ni a, mi tlem te thil tih a ni tih a lang reng. Assam sorkar khan duh tak tak chu ni se Lailapur-a mi tlem te kawngpui dangtute kha a man vek thei a, Mizoram mipui min hrêk tumtute a man duh lo leh kawngpui tihtlang tuma tha a thawh miah loh avangin Assam sorkar ruahman vekah puh loh chi pawh a ni lo. Central YMA pawhin darkar 48 hun an pek thu an chhuah khan kawngpui dangtu kha 'Assam sorkar' tiin huaisen takin an ziak lang nghe nghe a ni.Kan ram leh a chhunga chengte min hrêk rilṭam leh min tihbuai hrim hrim tumtu sorkar demna thu sawi ngam miah lo ram hruaitu kan nei hi a vanduaithlak a ni. Tunah hian ramri chingfel tur indawr chu sawi loh kan kawngpui min dansak chhung pawhin kan dem thu kan sawi chhuak miah lo. Kan lirtheite tluang taka an rawn chhoh theih tak avang hian kan ramri hi a fel ta a ni hauh lo a, a buai ngaiin a la buai reng a, sorkar laipui lam sipaite'n an veng ta hial zawk a ni.Engpawhnise kawngpui a tlang ta leh Mizoram mamawhte tluang taka a lo lut hi a lawmawm a, chutihlaiin Assam sorkar mit hmuh ngeiah mi tlem tein kan kawngpui an dang chung pawha Assam sorkar demna thu pawh nei ngam lo ram hruaitu kan nei tih erawh mipuiin an hre reng tawh dawn a ni. Assam-in Mizoram ramri an rawn tihbuai avanga buaina nghawng kal zelah Mizoram châk lakna kawngpui chu rei tak dan a ni a. Chief secderary leh DC level-a inbiaknate'n awmzia a neih hleihtheih loh hnuah November 11 khan lirthei tang chhuah turin Kolasib DC leh Cachar DC-te an inbe leh a, he mi hnu hian Assam lamin lirtheite an rawn chhuah ṭan ta a ni.Ramri buai vanga lungawi lo Lailapur mipuiin a sarhu laia kawngpui an dang kha thil mak vak a ni lo a, hetiang hi thil thleng ngai lo pawh a ni lo. He mi hnua buaina chinfel tuma inbiakna level hrang hrang a awm hnu, Ministry of Home Affairs ruahman anga chief secretary-te meuh pawh an inbiak rem theih hnua Lailapur-a lirthei a la ding tlat mai leh, chuti chunga kan state sorkar hruaitu zinga Assam sorkar demna ṭawngkam nei ngam an awm miah lo mai kha thil mak tak a ni.Kawngpui titlang tura an inrem vek tawh hnua kawngpui an la dan luih tlatna hmun kha Lailapur a ni a, mi tlem te thil tih a ni tih a lang reng. Assam sorkar khan duh tak tak chu ni se Lailapur-a mi tlem te kawngpui dangtute kha a man vek thei a, Mizoram mipui min hrêk tumtute a man duh lo leh kawngpui tihtlang tuma tha a thawh miah loh avangin Assam sorkar ruahman vekah puh loh chi pawh a ni lo. Central YMA pawhin darkar 48 hun an pek thu an chhuah khan kawngpui dangtu kha 'Assam sorkar' tiin huaisen takin an ziak lang nghe nghe a ni.Kan ram leh a chhunga chengte min hrêk rilṭam leh min tihbuai hrim hrim tumtu sorkar demna thu sawi ngam miah lo ram hruaitu kan nei hi a vanduaithlak a ni. Tunah hian ramri chingfel tur indawr chu sawi loh kan kawngpui min dansak chhung pawhin kan dem thu kan sawi chhuak miah lo. Kan lirtheite tluang taka an rawn chhoh theih tak avang hian kan ramri hi a fel ta a ni hauh lo a, a buai ngaiin a la buai reng a, sorkar laipui lam sipaite'n an veng ta hial zawk a ni.Engpawhnise kawngpui a tlang ta leh Mizoram mamawhte tluang taka a lo lut hi a lawmawm a, chutihlaiin Assam sorkar mit hmuh ngeiah mi tlem tein kan kawngpui an dang chung pawha Assam sorkar demna thu pawh nei ngam lo ram hruaitu kan nei tih erawh mipuiin an hre reng tawh dawn a ni. Assam-in Mizoram ramri an rawn tihbuai avanga buaina nghawng kal zelah Mizoram châk lakna kawngpui chu rei tak dan a ni a. Chief secderary leh DC level-a inbiaknate'n awmzia a neih hleihtheih loh hnuah November 11 khan lirthei tang chhuah turin Kolasib DC leh Cachar DC-te an inbe leh a, he mi hnu hian Assam lamin lirtheite an rawn chhuah ṭan ta a ni. Ramri buai vanga lungawi lo Lailapur mipuiin a sarhu laia kawngpui an dang kha thil mak vak a ni lo a, hetiang hi thil thleng ngai lo pawh a ni lo. He mi hnua buaina chinfel tuma inbiakna level hrang hrang a awm hnu, Ministry of Home Affairs ruahman anga chief secretary-te meuh pawh an inbiak rem theih hnua Lailapur-a lirthei a la ding tlat mai leh, chuti chunga kan state sorkar hruaitu zinga Assam sorkar demna ṭawngkam nei ngam an awm miah lo mai kha thil mak tak a ni. Kawngpui titlang tura an inrem vek tawh hnua kawngpui an la dan luih tlatna hmun kha Lailapur a ni a, mi tlem te thil tih a ni tih a lang reng. Assam sorkar khan duh tak tak chu ni se Lailapur-a mi tlem te kawngpui dangtute kha a man vek thei a, Mizoram mipui min hrêk tumtute a man duh lo leh kawngpui tihtlang tuma tha a thawh miah loh avangin Assam sorkar ruahman vekah puh loh chi pawh a ni lo. Central YMA pawhin darkar 48 hun an pek thu an chhuah khan kawngpui dangtu kha 'Assam sorkar' tiin huaisen takin an ziak lang nghe nghe a ni. Kan ram leh a chhunga chengte min hrêk rilṭam leh min tihbuai hrim hrim tumtu sorkar demna thu sawi ngam miah lo ram hruaitu kan nei hi a vanduaithlak a ni. Tunah hian ramri chingfel tur indawr chu sawi loh kan kawngpui min dansak chhung pawhin kan dem thu kan sawi chhuak miah lo. Kan lirtheite tluang taka an rawn chhoh theih tak avang hian kan ramri hi a fel ta a ni hauh lo a, a buai ngaiin a la buai reng a, sorkar laipui lam sipaite'n an veng ta hial zawk a ni. Engpawhnise kawngpui a tlang ta leh Mizoram mamawhte tluang taka a lo lut hi a lawmawm a, chutihlaiin Assam sorkar mit hmuh ngeiah mi tlem tein kan kawngpui an dang chung pawha Assam sorkar demna thu pawh nei ngam lo ram hruaitu kan nei tih erawh mipuiin an hre reng tawh dawn a ni.", "summary": "Assam-in Mizoram ramri an rawn tihbuai avanga buaina nghawng kal zelah Mizoram châk lakna kawngpui chu rei tak dan a ni a. Chief Secretary leh DC level-a inbiaknate'n awmzia a neih hleihtheih loh hnuah November 11 khan lirthei tang chhuah turin Kolasib DC leh Cachar DC-te an inbe leh a, he mi hnu hian Assam lamin lirtheite an rawn chhuah ṭan ta a ni. Ramri buai vanga lungawi lohna lantir hi a mak hran lo a, hemi hnua inbiakna hrang hrang a awm hnua Lailapur-a lirthei a la ding tlat mai leh chuti chunga kan state sorkar hruaitu zînga Assam demna tawngkam nei an awm lo kha thil mak a ni. Assam sorkar khan duh tak tak chu ni se Lailapur mi kawngpui dangtu kha a man vek thei, Mizoram mipui min hrektute a man duh lo a ni mai. Kan ram leh a chhunga chengte min hrek riltam leh min tihbuai hrim hrim tumtu sorkar demna thu sawi ngam lo ram hruaitu kan nei hi a vanduaithlak a ni. Engpawhnise kawngpui a tlang ta leh Mizoram mamawhte tluang taka a lo lut hi a lawmawm a, chutihlaiin Assam sorkar mit hmuh ngeiah mi tlem tein kan kawngpui an dang chung pawha Assam sorkar demna thu pawh nei ngam lo ram hruaitu kan nei tih erawh mipuiin an hre reng tawh dawn a ni." }, { "summarization_id": "999", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_26.1.25", "original_text": "Mission Shakti hmalakna sawiho District Level Implementing Committee on Mission Shakti chu nimin khan Serchhip-ah an Chairman leh District Bawrhsap Paul L. Khuma hovin an thukhawm. District Hub for Empowerment of Women, Women & Child Development Department Serchhip District hmalaknaa Serchhip DC Meeting Room-a thutkhawm-ah hian James Lalremliana, District Coordinator, Poshan Abhiyaan leh District Programme Officer mawhphurhna la mektu chuan kalkhawmte lawmna thu sawiin, an hnathawh kalphungte a sawi a. District Hub for Empowerment of Women (DHEW) ten District Action plan an lo duan sa chu en ho niin, chak zawka hmalak a nih theih nan Line Department te nen lungrual tak a thawkho tura rua-hmanna siam a ni. He thutkhawm ah hian Lalvensanga, District Mission Coordinator, Mission Shakti chuan Mission Shakti hnuaia an hmalakna hrang hrangte a sawi a, SAMBAL (Safety and Security) hnuaiah Serchhip District-ah hmeichhe naupangin zirna tha an neih a, enkawlna tha an dawn theih nana hmalakna BBBP (Beti Bachao Beti Padhao) te, hleilenna tuar hmeichhe tlukluhna tur One Stop Centre te leh Women Helpline (181) chu a mamawh apiangte tana biak theih a nih reng thu a sawi a ni. Heng bakah hian SAMARTHYA (Empowerment) hnuaiah PMMVY kalpui niin kum 2024-2025 chhung hian mi 113 hnenah tanpuina pek an nih thu a sawi a. Hmeichhe baihvai, harsatna tawk, tlukluhna leh belh tur mumal nei lo te, hleilenna tuar leh belh tur mumal neilo ten an pan tur Shakti Sadan an neih thu leh National Creche Scheme (Palna) kalpuii niin, Serchhip Block-ah 9 leh East Lungdar Block-ah 6 a awm thu a sawi bawk a. Heng ah hian Sawrkar Department hrang hrangte nen tangkawpin hnathawh thin a nih thu sawiin Zirlaiten kawng hrang hranga hma an sawn theih nan hma an lak thu leh a bik takin Govt. High School Serchhip chu hmalakna atan an hman thu a sawi bawk.", "summary": "Mission Shakti hmalakna sawiho District Level Implementing Committee on Mission Shakti chu nimin khan Serchhip-ah an Chairman leh District Bawrhsap hovin an thukhawm. He hunah hian District Coordinator in kalkhawmte lawmna thu sawiin an hnathawh kalphung a sawi bawk. Lalvensanga Mission Shakti chuan thu sawiin an hmalakna te, SAMBAL hnuaia hmeichhia leh naupangin zirna tha leh enkawlna tha an neih nana hmalakna te, One Stop Centre leh Women Helpline chungchang a sawi a, SAMARTHYA hnuaia PMMVY hmeichhe baihvai, harsatna tawk belh tur mumal neilote tan pan tur Shakti Sadan an neih thu ldh National Creche Scheme a awm thu a sawi bawk. Hengah hian Department hrang hrang te nen an tankawp tlat thu a sawi." }, { "summarization_id": "1000", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/6429", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_9/2/25", "original_text": "Mizorama doctor intêl khawmna pawl pahnih, Indian Medical Association (IMA) Mizoram State Branch leh Mizoram Govt. Doctor Asso­ciation (MGDA) hruaitute chuan Mizorama inkhàrkhip mek chu pawhseia kalpui zel ṭha an ti a, \"Phai lam aṭangin an rawn haw ṭan a, kan fimkhur zual deuh deuh a ṭul,\" an ti.India ramah Covid-19 a darh zau zel a, hun rei tak chhung he hri a awm mang lohna Hmarchhak state ṭhen­khatte chu tun hnaiah state pawn aṭanga lo hawte'n hri an hawn tel avangin an buai ta hle. Hmarchhak state mi leh sa, hmun dang aṭanga rawn haw zingah positive thar hmuh chhuah tam tak awm mah se, tun thlengin Mizoramah an la awm belh ve lo a, a lawmawm takzet a ni.Hetihlai hian Mizo doctor-te chuan kan dinhmun enin inkharkhip neih chhunzawm zel an duh thu an sawi a, hei hi sorkar pawhin bawhzui thei se a lawmawm khawp ang. Inkharkhip kalpui zel dan tur sawiho tura pawl hrang hrang inkoh khawm pawh kha a ṭhat rualin a hre chiang chin (expert) te sawiho hi a ṭhat tawk hmel tho a, vantlang inkhawm tenau buat­saiha pawl hrang hrang aiawhte nena inkharkhip kalpui zel dan tur sawiho kha thil ṭul ber a ni tawh lo mai thei e.Kan doctor-te hi he hri chinchang hre ber an ni a, Mizorama inenkawlna kan neih tawk leh kan tlin tawk hre chiang bertu an ni a, anni lamin inkharkhip hi a la ṭha nia an hriat chuan sorkar pawhin an thu hi ngaichang thiam se a lawmawm khawp ang. Mizorama doctor intêl khawmna pawl pahnih, Indian Medical Association (IMA) Mizoram State Branch leh Mizoram Govt. Doctor Asso­ciation (MGDA) hruaitute chuan Mizorama inkhàrkhip mek chu pawhseia kalpui zel ṭha an ti a, \"Phai lam aṭangin an rawn haw ṭan a, kan fimkhur zual deuh deuh a ṭul,\" an ti.India ramah Covid-19 a darh zau zel a, hun rei tak chhung he hri a awm mang lohna Hmarchhak state ṭhen­khatte chu tun hnaiah state pawn aṭanga lo hawte'n hri an hawn tel avangin an buai ta hle. Hmarchhak state mi leh sa, hmun dang aṭanga rawn haw zingah positive thar hmuh chhuah tam tak awm mah se, tun thlengin Mizoramah an la awm belh ve lo a, a lawmawm takzet a ni.Hetihlai hian Mizo doctor-te chuan kan dinhmun enin inkharkhip neih chhunzawm zel an duh thu an sawi a, hei hi sorkar pawhin bawhzui thei se a lawmawm khawp ang. Inkharkhip kalpui zel dan tur sawiho tura pawl hrang hrang inkoh khawm pawh kha a ṭhat rualin a hre chiang chin (expert) te sawiho hi a ṭhat tawk hmel tho a, vantlang inkhawm tenau buat­saiha pawl hrang hrang aiawhte nena inkharkhip kalpui zel dan tur sawiho kha thil ṭul ber a ni tawh lo mai thei e.Kan doctor-te hi he hri chinchang hre ber an ni a, Mizorama inenkawlna kan neih tawk leh kan tlin tawk hre chiang bertu an ni a, anni lamin inkharkhip hi a la ṭha nia an hriat chuan sorkar pawhin an thu hi ngaichang thiam se a lawmawm khawp ang. Mizorama doctor intêl khawmna pawl pahnih, Indian Medical Association (IMA) Mizoram State Branch leh Mizoram Govt. Doctor Asso­ciation (MGDA) hruaitute chuan Mizorama inkhàrkhip mek chu pawhseia kalpui zel ṭha an ti a, \"Phai lam aṭangin an rawn haw ṭan a, kan fimkhur zual deuh deuh a ṭul,\" an ti. India ramah Covid-19 a darh zau zel a, hun rei tak chhung he hri a awm mang lohna Hmarchhak state ṭhen­khatte chu tun hnaiah state pawn aṭanga lo hawte'n hri an hawn tel avangin an buai ta hle. Hmarchhak state mi leh sa, hmun dang aṭanga rawn haw zingah positive thar hmuh chhuah tam tak awm mah se, tun thlengin Mizoramah an la awm belh ve lo a, a lawmawm takzet a ni. Hetihlai hian Mizo doctor-te chuan kan dinhmun enin inkharkhip neih chhunzawm zel an duh thu an sawi a, hei hi sorkar pawhin bawhzui thei se a lawmawm khawp ang. Inkharkhip kalpui zel dan tur sawiho tura pawl hrang hrang inkoh khawm pawh kha a ṭhat rualin a hre chiang chin (expert) te sawiho hi a ṭhat tawk hmel tho a, vantlang inkhawm tenau buat­saiha pawl hrang hrang aiawhte nena inkharkhip kalpui zel dan tur sawiho kha thil ṭul ber a ni tawh lo mai thei e. Kan doctor-te hi he hri chinchang hre ber an ni a, Mizorama inenkawlna kan neih tawk leh kan tlin tawk hre chiang bertu an ni a, anni lamin inkharkhip hi a la ṭha nia an hriat chuan sorkar pawhin an thu hi ngaichang thiam se a lawmawm khawp ang.", "summary": "Mizorama doctor intêl khawmna pawl pahnih, Indian Medical Association(IMA) Mizoram State Branch leh Mizoram Govt. Doctor Asso­ciation(MGDA) hruaitute chuan phai lam atanga rawn haw an awm tan avnagin fimkhur a tul a,Mizorama inkhàrkhip mek chu pawhseia kalpui zel ṭha an ti. Hmarchhak state ṭhen­khatte chu tun hnaiah state pawn aṭanga lo hawte'n hri an hawn tel avangin an buai hle a, tun thlengin Mizoramah erawh an la awm belh velo a, hetihlai hian Mizo doctor-te chuan kan dinhmun enin inkharkhip neih chhunzawm zel an duh thu an sawi a, hei hi Sorkar pawhin bawhzui thei se a lawmawm khawp ang. Kan doctor-te hi he hri chinchang hre ber an ni a, anni lamin inkharkhip hi a la ṭha nia an hriat chuan Sorkar pawhin an thu hi ngaichang thiam se a lawmawm khawp ang." }, { "summarization_id": "1001", "url": "https://theaizawlpost.org/naborno-karabakh-la-fel-tawh-ti/", "file_name": "SMizo_3_21-02", "original_text": "Azerbaijan president chuan an ram chuan Nagorno-Karabakh chu an thunun fel tak thu sawiin Ilham Aliyev chaun Karabakh force-te an inpek hnuah Azerbaijan army-te huaisenna chu a fak. South Caucasus-ah hian ethinc Armenian 120,000 vel an cheng a, mahse khawvel chuan Azerbaijan ram anga a hriat a ni thung. Azerbaijan chuan Nagorno-Karabakh hi tunah chuan engkimah a thuhnuaiah dah a tum ta a ni. Thawhlehni khan Azebaijan chuan ‘anti-terror’ campaign kalpuiin Karabakh force-te chuan white flag vaiin an ‘illegal regime’ chu thiah an remti tia sawi a ni a. |henawm Armenia ramin a tanpui zui tak loh bawk avangin thla kua zet danchah an nih hnuah an tlawm ta a ni tia sawi a ni. Armenian official-te chuan mi 32 in nunna an chan a, chung zinga pasarih chu civilian tia sawiin hliam tuar 200 an awm a ti bawk a. Mahse, Armenian human rights official-te chuan mi 200 chuangin nunna chanin mi 400 chuangin hliam an tuar bawk tiin a sawi lang thung. Nilaini khan Armenian official-te chuan Sotk border bulah Azerbaijan sipaite chuan silai an hmetpuak tiin an sawi a, mahse hei hi Azerbaijan chuan a pha thung. Armenian capital Yerevan-ah chuan mi sang tam tak pungkhawmin Prime Minister Nikol Pashinyan chu bang turin an nawr thung a ni. Azerbaijan army-te chuan Russian peacekeeper tena remna an siam hmain ethnic Armenian-te hmun 90 lai an chhuhsak hman tiin an sawi bawk. Inkahhai siam lailawkah Azerbaijan leh Russia peacekeeper anga awmte pawh telin inremna ang chuan Karabakh force-te chuan an ralthuamte an tung vek tur a ni tih a ni. Azerbaijan presidency chuan Karabakh Aremnian aiawhte chu an hmuh tur thu sawiin Yevlakh khuaah ‘re-integration chungchang an sawiho ang’ tiin a sawi a. President Aliyev chuan Azerbaijanis-te chuan mipuite huatna an nei lova ‘criminal junta’ te chauh an duh lo tiin a sawi. Yevlakh hi Karabakh regional capital Khankendi atanga 100km vela hlaa awm niin Aremanian-te chuan Stepanakert tiin an sawi thung. Soviet Union kehchhiat hnu atang khan Armenia leh a thenawm Azerbaijan-te chuan Nagorno-Karabkah avangin tum hnih indona an nei tawh a ni. Kum 2020 khan kar ruk indona an kalpuiah sipai sang chuangin nunna an chan phah a. Azerbaijan hi Turkey-in a thlawp tlat niin hei avng hian Armenian-te tan chet a har em em bawk. Tun hnai thla kaw chhungin Azerbaijan chuan Armenia atanga Karabakh panna awm chhun kawngpui Lachin Corridor tih chu a dang chat tlat a. Hei vang hian ethnic Aremnian-te chuan ei leh bar, damdawi leh nitin mamawhah harsatna nasa tak an tawh thu an sawi. Tun hnaiah tanpuina pekluh tlem tlem phal a ni chungin Karabakh Armenian-te chuan hun rei tak danchah an nih tawh avangin harsatna nasa tak tawkin an chau tawh tiin an sawi bawk. Kum 2020-a inkahhai enfiaha kengkawh turin Russia chuan peacekeeper 2,000 a dah a. Mahse Ukraine indona avangin Russia chuan a hnuchhawn lo thei lo a ni. Nikum May thla khan Armenian prime minister chuan an ram chuan ethnic Aremnian-te himna tiam an nih chuan Karabakh chu Azerbaijan ramah an chhal phal tur thu a lo sawi tawh bawk.", "summary": "Azerbaijan President chuan an ram Nagorno-Karabakh chu an thunun fel tak thu sawiin IIham Aliyev chuan Karabakh force-te an inpek hnuah Azerbaijan army-te huaisenna chu a fak. South Caucasus-ah hian ethnic Armenian 120,000 vel an cheng a, mahse khawvel chuan Azerbaijan ram anga a hriat a ni thung. Thawhlehni khan Azebaijan chuan anti-teror campaign kalpuiin Karabakh force-te chuan white flag vaiin an illegal regime chu thiah an remti tia sawi a ni a, thenawm Armenia ramin a tanpui zui tak loh bawk avangiin thla kua zet danchah an nih hnuah an tlawm ta a ni tia sawi a ni. Armenian official-te chuan Sotk border bulah Azerbaijan sipaite chuan silai an hmetpuak tiin a sawi a mahse Azerbaijan chuan a pha thung. Azerbaijan-te hi Turkey-in a thlawp tlat niin hei vang hian Armenian-te tan chet a har em em bawk. Tun thla kaw chhungin Armenian-te chak lakna ber kawngpui chu dahchah a nih avangin harsatna an tawk nasa hle a ni. Nikum May thla khan Armenian Prime Minister chuan an ram chuan ethnic Armenian-te himana tiam an nih chuan Karabakh chu Azerbaijan ramah chhal an phal thu a lo sawi tawh bawk." }, { "summarization_id": "1002", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/130003", "file_name": "F_MIZO_SUM_5_4/2/25", "original_text": "ZNP president Lalduhoma chuan, Chakmate chu India ram dan bawhchhiaa a rûka Mizorama lutte an nia sawiin, \"Mizote min tibuai zel dawn a nih chuan kan ngaithiam dawn lo,\" a ti. Hetihlai hian MPC ṭhalai chuan thuchhuah siamin, chief minister Lal Thanhawla'n Inter State Council, New Delhi-a neiha Bangladesh-a mi firfiakte chetna chu India hmar-chhak pum tana hlauhawm thei a nih avanga ramrite uluk leh zuala venhim a ṭulzia a sawi chu lawmawm an tih thu sawiin, Chakma foreigner ven kawngah ṭan la lehzual turin an phut.Tun hnaiah Chak-ma chungchang sawi rik a awm zauh zauh a, a chhan lian tak chu STEE Rules chungchang Mizoram Chakma Students Union (MCSU)-in Gauhati High Court-ah an khin vang a ni. Chakma an ni emaw, eng hnam pawh ni se dan anga Mizorama awmte chungah tu mahin mawi lo takin thil an ti lem lo a; nimahsela harsatna an siam a nih erawh chuan ram leilung fate thikthu a chhe ṭhin a ni.Chakma kan tih hian chi hnih an awm a, pakhat chu dan ang thlapa Mizoram chhunga chengte an ni a, pakhat dang chu dan loa Bangladesh aṭanga rawn lut rute an ni. Heng Chakma-te hi Mizorama an lo luh ruk hnu hian dan anga awmte nen an hriat hran hleihtheih loh a, hei hi a pawi hle a ni. Dan anga awm Chakma zawkte hian hetiang mite hi anmahni tan pawha hnawksak an ni tih hi pawm se, dan loa lo lut na na na chu a thawn kir theih dan zawng zawk se a ṭha ang.Tun hnaiah Chak-ma zirlaite'n Mizorama zirlaite tana technical en-trance pek hnua seat insem danah court-ah hial kalin Mizoram sorkar an khing a, a pawi khawp mai. Chakma zirlaite hian anmahni hmasial avanga ram leilung fate tana harsatna an siam hi a ṭha lo a, mahni chauh inngaihtuaha midangin an tawrh theihna tur thlen hi chu ching zui lo se a ṭha. Chuti ni loa mahni tan chauh zela thil kan ngaihtuah a nih chuan he rama harsatna tawk nasa tur chu hnam tlem zawk zel hi an ni dawn a, hei vang eng Mizoram chhunga cheng Chakma-te pawh hian ramin a ṭhatpui tur ngaihtuah se, state pum tarmit aṭangin thil thlirṭhin rawh se. ZNP president Lalduhoma chuan, Chakmate chu India ram dan bawhchhiaa a rûka Mizorama lutte an nia sawiin, \"Mizote min tibuai zel dawn a nih chuan kan ngaithiam dawn lo,\" a ti. Hetihlai hian MPC ṭhalai chuan thuchhuah siamin, chief minister Lal Thanhawla'n Inter State Council, New Delhi-a neiha Bangladesh-a mi firfiakte chetna chu India hmar-chhak pum tana hlauhawm thei a nih avanga ramrite uluk leh zuala venhim a ṭulzia a sawi chu lawmawm an tih thu sawiin, Chakma foreigner ven kawngah ṭan la lehzual turin an phut.Tun hnaiah Chak-ma chungchang sawi rik a awm zauh zauh a, a chhan lian tak chu STEE Rules chungchang Mizoram Chakma Students Union (MCSU)-in Gauhati High Court-ah an khin vang a ni. Chakma an ni emaw, eng hnam pawh ni se dan anga Mizorama awmte chungah tu mahin mawi lo takin thil an ti lem lo a; nimahsela harsatna an siam a nih erawh chuan ram leilung fate thikthu a chhe ṭhin a ni.Chakma kan tih hian chi hnih an awm a, pakhat chu dan ang thlapa Mizoram chhunga chengte an ni a, pakhat dang chu dan loa Bangladesh aṭanga rawn lut rute an ni. Heng Chakma-te hi Mizorama an lo luh ruk hnu hian dan anga awmte nen an hriat hran hleihtheih loh a, hei hi a pawi hle a ni. Dan anga awm Chakma zawkte hian hetiang mite hi anmahni tan pawha hnawksak an ni tih hi pawm se, dan loa lo lut na na na chu a thawn kir theih dan zawng zawk se a ṭha ang.Tun hnaiah Chak-ma zirlaite'n Mizorama zirlaite tana technical en-trance pek hnua seat insem danah court-ah hial kalin Mizoram sorkar an khing a, a pawi khawp mai. Chakma zirlaite hian anmahni hmasial avanga ram leilung fate tana harsatna an siam hi a ṭha lo a, mahni chauh inngaihtuaha midangin an tawrh theihna tur thlen hi chu ching zui lo se a ṭha. Chuti ni loa mahni tan chauh zela thil kan ngaihtuah a nih chuan he rama harsatna tawk nasa tur chu hnam tlem zawk zel hi an ni dawn a, hei vang eng Mizoram chhunga cheng Chakma-te pawh hian ramin a ṭhatpui tur ngaihtuah se, state pum tarmit aṭangin thil thlirṭhin rawh se.", "summary": "ZNP President Lalduhoma chuan Chakmate chu India ram dan bawhchhiaa a rûka Mizorama lo lut niin Mizote min tibuai zel dawn a nih chuan kan ngaithiam dawnloh thu a sawi. Tun hnaiah Chakma zirlaite'n Mizorama zirlaite tana technical entrance pek hnua seat insem dan, STEE Rules-ah Mizoram Sorkar chu Gauhati High Court-ah an khing a, Chakma zirlaiten anmahni hmasial avanga ram leilung fate tana harsatna an siam hi ching zuilo se a ṭha hle ang. Chakma an ni emaw, eng hnam pawh ni se Mizo-te hian tu chungah mah mawilo takin thil an ti ngailo a; mahse,harsatna an siam a nih chuan Mizo-te thikthu a chhe ṭhin. Chakma kan tih hian dan ang thlapa Mizoram chhunga chengte leh dan loa Bangladesh aṭanga rawn lut rute an awm a, a ruka rawn lutte hi dan anga awmte nen an hriat hran hleihtheihloh a,dan anga awm zawkte hian hetiang mite hi anmahni tan pawha hnawksak an ni tih hi pawmin thawn kir theih dan zawng zawk se a ṭha ang. A hnam tlem zawk Chakma-te hian Mizoramin a ṭhatpui tur ngaihtuah se,State pum tarmit aṭangin thil thlir ṭhin rawh se." }, { "summarization_id": "1003", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5549", "file_name": "F_MIZO_SUM_18_9/2/25", "original_text": "Tun hnaiah Covid-19 dona tur sum kalpui danah te, Mizoram sorkar sum leh pai dinhmun dik tak puang tura sorkar hotute nawr chungchangah leh, dik leh langtlang zawka pawisa kalpui turin eptu (opposition party) lamin sorkar an nawrna leh sawiselna a awm nual a, thuchhuahte siamin press mite hmaah an ngaihdante an puang hlawm.Covid-19 hri kan do tlan laia political party thu lo ri ve sek hi mi ṭhenkhat chuan an ngaithei loin ṭul loah an ngai a, ṭhenkhat thung chuan sorkar khalh ngilna tur hmanruaah an ngai thung. Hetihlai hian thu inchuh hrang hrangah mahni tana chakai khawrh nia puh theih turin political party zingah pawh ṭan la pawl an awm niin a lang.Engpawhnise khawvel huapa kan thlir pawhin Covid-19 dona leh he hri laka invenna tur kalpui danah mahni sorkar duh khawp lohna a nasa tlang a, India ramah pawh eptu lam leh sorkar lam an inbeih bap bapna hmuh tur a awm. Mizoramah pawh hun eng emaw chen political party anga duh khawp lohna thu au chhuahpui an awm meuh lohlaiin, tun hnaiah sorkar duh khawp lohna sawi chhuah a tam ta hle.PPE lei danah thil fel lo awm nia rinhlelh leh PPE chhe lutuk leiin sawi a hlawh a. Sorkar hnathawkte pawisa 'thawh' tir tum danah sawi neuh neuh a awm a, MLA-te'n an hlawh an thawh tur pawh thu inhmu zan lo a awm niin a lang. Eptu lamin suma kan harsat leh harsat loh an hre duh a, kan ram sum dinhmun dik tak hriat chu pawisa thawh zui zel dan tur thlenga nghawng thei niin an hria a, an au chhuak mek a ni.Hetianga sorkarin theihtawp a chhuah chunga eptu lamin an ngaimawh lai an lo au chhuahpui hi inbeihna lam aiin democracy-ah chuan invenpuina lam a kawk thei a; duh thuhmun leh do thuhmun kan nei chung hian kan kal danah invenpui ngai kan ni thei a, eptu lam pawhin an tih tur dik tak an ti chho mek zawk niin a ngaih theih awm e. Tun hnaiah Covid-19 dona tur sum kalpui danah te, Mizoram sorkar sum leh pai dinhmun dik tak puang tura sorkar hotute nawr chungchangah leh, dik leh langtlang zawka pawisa kalpui turin eptu (opposition party) lamin sorkar an nawrna leh sawiselna a awm nual a, thuchhuahte siamin press mite hmaah an ngaihdante an puang hlawm.Covid-19 hri kan do tlan laia political party thu lo ri ve sek hi mi ṭhenkhat chuan an ngaithei loin ṭul loah an ngai a, ṭhenkhat thung chuan sorkar khalh ngilna tur hmanruaah an ngai thung. Hetihlai hian thu inchuh hrang hrangah mahni tana chakai khawrh nia puh theih turin political party zingah pawh ṭan la pawl an awm niin a lang.Engpawhnise khawvel huapa kan thlir pawhin Covid-19 dona leh he hri laka invenna tur kalpui danah mahni sorkar duh khawp lohna a nasa tlang a, India ramah pawh eptu lam leh sorkar lam an inbeih bap bapna hmuh tur a awm. Mizoramah pawh hun eng emaw chen political party anga duh khawp lohna thu au chhuahpui an awm meuh lohlaiin, tun hnaiah sorkar duh khawp lohna sawi chhuah a tam ta hle.PPE lei danah thil fel lo awm nia rinhlelh leh PPE chhe lutuk leiin sawi a hlawh a. Sorkar hnathawkte pawisa 'thawh' tir tum danah sawi neuh neuh a awm a, MLA-te'n an hlawh an thawh tur pawh thu inhmu zan lo a awm niin a lang. Eptu lamin suma kan harsat leh harsat loh an hre duh a, kan ram sum dinhmun dik tak hriat chu pawisa thawh zui zel dan tur thlenga nghawng thei niin an hria a, an au chhuak mek a ni.Hetianga sorkarin theihtawp a chhuah chunga eptu lamin an ngaimawh lai an lo au chhuahpui hi inbeihna lam aiin democracy-ah chuan invenpuina lam a kawk thei a; duh thuhmun leh do thuhmun kan nei chung hian kan kal danah invenpui ngai kan ni thei a, eptu lam pawhin an tih tur dik tak an ti chho mek zawk niin a ngaih theih awm e. Tun hnaiah Covid-19 dona tur sum kalpui danah te, Mizoram sorkar sum leh pai dinhmun dik tak puang tura sorkar hotute nawr chungchangah leh, dik leh langtlang zawka pawisa kalpui turin eptu (opposition party) lamin sorkar an nawrna leh sawiselna a awm nual a, thuchhuahte siamin press mite hmaah an ngaihdante an puang hlawm. Covid-19 hri kan do tlan laia political party thu lo ri ve sek hi mi ṭhenkhat chuan an ngaithei loin ṭul loah an ngai a, ṭhenkhat thung chuan sorkar khalh ngilna tur hmanruaah an ngai thung. Hetihlai hian thu inchuh hrang hrangah mahni tana chakai khawrh nia puh theih turin political party zingah pawh ṭan la pawl an awm niin a lang. Engpawhnise khawvel huapa kan thlir pawhin Covid-19 dona leh he hri laka invenna tur kalpui danah mahni sorkar duh khawp lohna a nasa tlang a, India ramah pawh eptu lam leh sorkar lam an inbeih bap bapna hmuh tur a awm. Mizoramah pawh hun eng emaw chen political party anga duh khawp lohna thu au chhuahpui an awm meuh lohlaiin, tun hnaiah sorkar duh khawp lohna sawi chhuah a tam ta hle. PPE lei danah thil fel lo awm nia rinhlelh leh PPE chhe lutuk leiin sawi a hlawh a. Sorkar hnathawkte pawisa 'thawh' tir tum danah sawi neuh neuh a awm a, MLA-te'n an hlawh an thawh tur pawh thu inhmu zan lo a awm niin a lang. Eptu lamin suma kan harsat leh harsat loh an hre duh a, kan ram sum dinhmun dik tak hriat chu pawisa thawh zui zel dan tur thlenga nghawng thei niin an hria a, an au chhuak mek a ni. Hetianga sorkarin theihtawp a chhuah chunga eptu lamin an ngaimawh lai an lo au chhuahpui hi inbeihna lam aiin democracy-ah chuan invenpuina lam a kawk thei a; duh thuhmun leh do thuhmun kan nei chung hian kan kal danah invenpui ngai kan ni thei a, eptu lam pawhin an tih tur dik tak an ti chho mek zawk niin a ngaih theih awm e.", "summary": "Covid-19 dona tur sum kalpui danah te, Mizoram sorkar sum leh pai dinhmun dik tak puang tura sorkar hotute nawr chungchangah leh, dik leh langtlang zawka pawisa kalpui turin eptu(opposition party) lamin sorkar an nawrna leh sawiselnaah thuchhuah siamin press mite hmaah an ngaihdan an puang hlawm. Khawvel huapa kan thlir pawhin Covid-19 dona leh he hri laka invenna tur kalpui danah mahni sorkar duh khawplohna a nasa tlang a, India ramah pawh eptu lam leh Sorkar lam inbeihna hmuh tur a awm nual. Mizoramah pawh tun hnaiah sorkar duh khawplohna sawi chhuah a tam hle, PPE lei danah thil fello awm nia rinhlelh leh PPE chhe lutuk leiin sawi a hlawh a, Eptu lamin suma kan harsat leh harsatloh an hre duh a, kan ram sum dinhmun dik tak hriat chu pawisa thawh zui zel dan tur thlenga nghawng thei niin an hria a, an au chhuak mek a ni. Hetianga sorkarin theihtawp a chhuah chunga eptu lamin an ngaimawh lai an lo au chhuahpui hi inbeihna lam aiin democracy-ah chuan invenpuina lam a kawk thei a; duh thuhmun leh do thuhmun kan nei chung hian kan kal danah invenpui ngai kan ni thei a, eptu lam pawhin an tih tur dik tak an ti chho mek zawk niin a ngaih theih awm e." }, { "summarization_id": "1004", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/16212", "file_name": "F_SUM_MIZO_9_20/2/25", "original_text": "Aizawla private school neitute chuan Covid-19 avanga hun rei tak chhung zirlaite aṭanga tuition fee 50% chiah an lak thu leh, sikul building luah man leh zirtirtu hlawh an pek reng a ngaih bawk avangin harsatna an tawk tih an sawi a. Sikul neitu ṭhenkhat chuan sikul hawn leh thuaia dan pangngaia kalpui an duh tawh thu an sawi.Covid-19 nghawng hi a na a, eizawnna tam takin a tuar mek a, chu'ng zinga pkhat chu private shcool-te hi an ni. An sawi ang hian zirlai fee aṭanga sikul building luah man leh zirtirtute hlawh pe ṭhin an nih chuan an tuar ve dawn hle tih a lang a, sikul ṭhenkhat chuan zirtirtute hi an hlawh 50% chiah an pe tawh a ni.Mizorama private school-te harsatna tawh hi sawi nep sak chi a ni hauh lo a, chutih rual chuan anni aia hri leng chhiatpui zawk eizawnna tam tak a awm tih erawh hriat tlan a ṭha hle. Mi tam tak chuan an eizawnna an chân hial tawh a, eizawnna ṭhenkhat chu 50% pawisa lut chu sawi loh chân belhin an awm mek a, hri len hnua a hloh zawng hlira kal tawh pawh an awm hial a ni.Khawvelin a la tawn zen zen loh harsatna a ni a, hei hian hun rei tak chhung chu min nghawng dawn a, chutah chuan a vanduai pawl an awm lo thei lo. Hetiang hunah hian min khai chhuak theitu sorkar hausa leh chak kan nei lo a, hun harsaa belhtlak sorkar kan le neih miau loh avangin hripui avanga vanduaina hi private-a eizawnna kalpuitute leh an hnuaia inhlawhte hian an la tuar dawn chauh a nih hmel.Private school-te'n an harsatna tawh an sawi chhuak a, private-a eizawnna hmun dangah pawh hetiang tluka harsatna tawk leh a aia nasa zawka Covid-19 vanduaipui hi an awm. Engpawhnise he hun harsa kan tawhah hian sorkar pawhin thutlukna hrang hrang a siam dawnin thla bia a ngai ang renga hlawh la ṭhin sorkar hnathawk kal khawm mai ni lo hi rawn zau se. Tlawmngai pawl leh kohhran hruaitute ringawt rawn lo hian, eizawnna hrang hranga mite ngaihdan la khawm thiam se a finthlak hle ang. Aizawla private school neitute chuan Covid-19 avanga hun rei tak chhung zirlaite aṭanga tuition fee 50% chiah an lak thu leh, sikul building luah man leh zirtirtu hlawh an pek reng a ngaih bawk avangin harsatna an tawk tih an sawi a. Sikul neitu ṭhenkhat chuan sikul hawn leh thuaia dan pangngaia kalpui an duh tawh thu an sawi.Covid-19 nghawng hi a na a, eizawnna tam takin a tuar mek a, chu'ng zinga pkhat chu private shcool-te hi an ni. An sawi ang hian zirlai fee aṭanga sikul building luah man leh zirtirtute hlawh pe ṭhin an nih chuan an tuar ve dawn hle tih a lang a, sikul ṭhenkhat chuan zirtirtute hi an hlawh 50% chiah an pe tawh a ni.Mizorama private school-te harsatna tawh hi sawi nep sak chi a ni hauh lo a, chutih rual chuan anni aia hri leng chhiatpui zawk eizawnna tam tak a awm tih erawh hriat tlan a ṭha hle. Mi tam tak chuan an eizawnna an chân hial tawh a, eizawnna ṭhenkhat chu 50% pawisa lut chu sawi loh chân belhin an awm mek a, hri len hnua a hloh zawng hlira kal tawh pawh an awm hial a ni.Khawvelin a la tawn zen zen loh harsatna a ni a, hei hian hun rei tak chhung chu min nghawng dawn a, chutah chuan a vanduai pawl an awm lo thei lo. Hetiang hunah hian min khai chhuak theitu sorkar hausa leh chak kan nei lo a, hun harsaa belhtlak sorkar kan le neih miau loh avangin hripui avanga vanduaina hi private-a eizawnna kalpuitute leh an hnuaia inhlawhte hian an la tuar dawn chauh a nih hmel.Private school-te'n an harsatna tawh an sawi chhuak a, private-a eizawnna hmun dangah pawh hetiang tluka harsatna tawk leh a aia nasa zawka Covid-19 vanduaipui hi an awm. Engpawhnise he hun harsa kan tawhah hian sorkar pawhin thutlukna hrang hrang a siam dawnin thla bia a ngai ang renga hlawh la ṭhin sorkar hnathawk kal khawm mai ni lo hi rawn zau se. Tlawmngai pawl leh kohhran hruaitute ringawt rawn lo hian, eizawnna hrang hranga mite ngaihdan la khawm thiam se a finthlak hle ang. Aizawla private school neitute chuan Covid-19 avanga hun rei tak chhung zirlaite aṭanga tuition fee 50% chiah an lak thu leh, sikul building luah man leh zirtirtu hlawh an pek reng a ngaih bawk avangin harsatna an tawk tih an sawi a. Sikul neitu ṭhenkhat chuan sikul hawn leh thuaia dan pangngaia kalpui an duh tawh thu an sawi. Covid-19 nghawng hi a na a, eizawnna tam takin a tuar mek a, chu'ng zinga pkhat chu private shcool-te hi an ni. An sawi ang hian zirlai fee aṭanga sikul building luah man leh zirtirtute hlawh pe ṭhin an nih chuan an tuar ve dawn hle tih a lang a, sikul ṭhenkhat chuan zirtirtute hi an hlawh 50% chiah an pe tawh a ni. Mizorama private school-te harsatna tawh hi sawi nep sak chi a ni hauh lo a, chutih rual chuan anni aia hri leng chhiatpui zawk eizawnna tam tak a awm tih erawh hriat tlan a ṭha hle. Mi tam tak chuan an eizawnna an chân hial tawh a, eizawnna ṭhenkhat chu 50% pawisa lut chu sawi loh chân belhin an awm mek a, hri len hnua a hloh zawng hlira kal tawh pawh an awm hial a ni. Khawvelin a la tawn zen zen loh harsatna a ni a, hei hian hun rei tak chhung chu min nghawng dawn a, chutah chuan a vanduai pawl an awm lo thei lo. Hetiang hunah hian min khai chhuak theitu sorkar hausa leh chak kan nei lo a, hun harsaa belhtlak sorkar kan le neih miau loh avangin hripui avanga vanduaina hi private-a eizawnna kalpuitute leh an hnuaia inhlawhte hian an la tuar dawn chauh a nih hmel. Private school-te'n an harsatna tawh an sawi chhuak a, private-a eizawnna hmun dangah pawh hetiang tluka harsatna tawk leh a aia nasa zawka Covid-19 vanduaipui hi an awm. Engpawhnise he hun harsa kan tawhah hian sorkar pawhin thutlukna hrang hrang a siam dawnin thla bia a ngai ang renga hlawh la ṭhin sorkar hnathawk kal khawm mai ni lo hi rawn zau se. Tlawmngai pawl leh kohhran hruaitute ringawt rawn lo hian, eizawnna hrang hranga mite ngaihdan la khawm thiam se a finthlak hle ang.", "summary": "Aizawla private school neitute chuan Covid-19 avanga tuition fee 50% chiah an lak thu leh, sikul building luah man leh zirtirtu hlawh an pek reng a ngaih bawk avangin harsatna an tawk tih an sawi. Sikul neitu ṭhenkhat chuan sikul hawn leh thuaia dan pangngaia kalpui an duh tawh thu an sawi. Mizorama private school-ten harsatna an tawh rual hian anni aia hri leng chhiatpui zawk eizawnna tam tak a awm bawk a, 50% pawisa lut chu sawiloh chân belhin an awm mek a, hri len hnua a hloh zawng hlira kal tawh pawh an awm hial a, hetiang hunah hian min khai chhuak theitu Sorkar hausa leh chak kan neilo a, hun harsaa belhtlak Sorkar kan la neih miauloh avangin hripui avanga vanduaina hi private-a eizawnna kalpuitute leh an hnuaia inhlawhte hian an la tuar dawn chauh a nih hmel. Engpawhnise he hun harsa kan tawhah hian sorkar pawhin thutlukna hrang hrang a siam dawnin thla bia a ngai ang renga hlawh la ṭhin sorkar hnathawk bakah, tlawmngai pawl leh kohhran hruaitute ringawt rawnlo hian, eizawnna hrang hranga mite ngaihdan la khawm thiam se a finthlak hle ang." }, { "summarization_id": "1005", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/31063", "file_name": "SMizo_64_10-02", "original_text": "Chief Minister chuan tun hnai khan ruihhlo ngaite enkawlna hmun, Jordan Centre chu Seṭhawnah a hawng. He hmun atan hian kum 2019-20 khan SEDP aṭangin cheng nuai 932.27 dah a ni a, a hmunhma thawm ṭhat a nih bakah hnathawktu mi 139 chuang lak belh an ni bawk.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu ruihhlo avanga kan ṭhalai talbuai an tam ta lutuk hi a ni a, hei hi sorkar pawhin hriain ruihhlo ngai enkawlna hmun lian tak a buatsaih a, a lawmawm hle a ni. Hei hian kan ṭhalai ruihhlo avanga buai mi ṭhenkhatte a chhanchhuah theih beisei ila, kawng dik an zawh leh theihna tur hmun pawimawh lo ni rawh se.Sorkarin sum tam tak senga ruihhlo ngaite enkawl­na hmun a buatsaih theih lai hian ruihhlo do kawngah chuan sorkar hian hna a thawk ṭha tawk lo tih chu phat rual a ni lo a; CYMA chuan ruihhlo do beihpui chawlhsana zirna uar lam kalpui an tum pawh inngaihtuah nawnin ruihhlo a hluar em avangin a do hna an thawk chhunzawm leh ta a, sorkar chu ruihhlo do kawnga a thawh ṭhat tawk loh thu vantlang hriatah an sawi lang ta hial a ni.Khawvel hmun dangah ruihhlo do hna hi sorkarin a kalpui a nih loh chuan tlawmngai pawl leh khawtlang huapa an beih vakna hmun hi a awm a nih pawhin a tam lo mai thei a. Mipui nawlpuiin an thawhpui ṭhatna ber Mizoram chhunga ruihhlo do kawnga tlawmngai pawl­te'n sorkar an duhkhawp loh thu an sawi chhuak hi sorkar tan mualphona a ni hial awm e.Sum tam tak senga ruih­hlo ngaite enkawlna saa hnathawktu lak belh a ni ang hian, sorkar hian ruihhlo do kawngah tun aia chak zawkin ke pen rawh se. Chief Minister chuan tun hnai khan ruihhlo ngaite enkawlna hmun, Jordan Centre chu Seṭhawnah a hawng. He hmun atan hian kum 2019-20 khan SEDP aṭangin cheng nuai 932.27 dah a ni a, a hmunhma thawm ṭhat a nih bakah hnathawktu mi 139 chuang lak belh an ni bawk.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu ruihhlo avanga kan ṭhalai talbuai an tam ta lutuk hi a ni a, hei hi sorkar pawhin hriain ruihhlo ngai enkawlna hmun lian tak a buatsaih a, a lawmawm hle a ni. Hei hian kan ṭhalai ruihhlo avanga buai mi ṭhenkhatte a chhanchhuah theih beisei ila, kawng dik an zawh leh theihna tur hmun pawimawh lo ni rawh se.Sorkarin sum tam tak senga ruihhlo ngaite enkawl­na hmun a buatsaih theih lai hian ruihhlo do kawngah chuan sorkar hian hna a thawk ṭha tawk lo tih chu phat rual a ni lo a; CYMA chuan ruihhlo do beihpui chawlhsana zirna uar lam kalpui an tum pawh inngaihtuah nawnin ruihhlo a hluar em avangin a do hna an thawk chhunzawm leh ta a, sorkar chu ruihhlo do kawnga a thawh ṭhat tawk loh thu vantlang hriatah an sawi lang ta hial a ni.Khawvel hmun dangah ruihhlo do hna hi sorkarin a kalpui a nih loh chuan tlawmngai pawl leh khawtlang huapa an beih vakna hmun hi a awm a nih pawhin a tam lo mai thei a. Mipui nawlpuiin an thawhpui ṭhatna ber Mizoram chhunga ruihhlo do kawnga tlawmngai pawl­te'n sorkar an duhkhawp loh thu an sawi chhuak hi sorkar tan mualphona a ni hial awm e.Sum tam tak senga ruih­hlo ngaite enkawlna saa hnathawktu lak belh a ni ang hian, sorkar hian ruihhlo do kawngah tun aia chak zawkin ke pen rawh se.", "summary": "Chief Minister chuan ruihhlo ngaite enkawlna hmun Jordan Centre chu Sethawnah a hawng. He hmun hi a hmunhma thawmthat a nih bakah hnathawku mi 139 chuang lak belh an ni bawk. Helai hmun hi ruihhlo in a tihbuai tam tak te chhanchhuah nan a hman a nih ngei a beiseiawm. Mizoram a kan buaina lian ber pakhat chu ruihhlo in thalai te a tibuai lutuk hi a ni a, sorkar in hengho enkawl nan sum tamtak seng a hmun a siam lai hian, ruihlo do kawngah hna a thawk tha tawk lo tih tlawmngai pawl hrang hrang ten an sawi hi sorkar mualpho na lian tak a ni a, CYMA pawhin ruihlo do beihpui chawlhsana zirna uar lam kalpui an tum pawh ngaihtuah nawn sela, ruihhlo do kawng ah tun ai a nasa a kan tanrual a ke kan pen a ngai hle a ni." }, { "summarization_id": "1006", "url": "https://theaizawlpost.org/us-in-resolution-a-veto-china-in-a-dem/", "file_name": "SMizo_4_19-02", "original_text": "China chuan Gaza a inkahhai a awm theih nana resolution siam tum US in a veto chu natakin a sawisel. Beijing chuan indona kal zel rawh se tihna ang a nih thu a sawi a. US thung chuan Algeria rawt resolution chuan indona tawp theih nana inbiakna te a ti thuanawp zawk dawn a ti ve thung. US chuan ceasefire resolution aama siam rawt chhuak thungin chutah chuan Israel in Rafah khawpui a bei tur a ni lo tih pawh a tel thung a. Gaza a indona kal mek zel kara Algeria resolution US in a dang chuan dem a hlawh hle a. UN Security Council chhungah member 15 ah 13 in an thlawp a, UK a hai a, US in a veto thung a ni. UN a China ambassador Zhang Jun chuan resoltuion chuan indona kal mek tihtawp a nih thieh nana diplomacy hmanga inbiak a tithuanawp ang tia ngaih chu awm ang lo tiin a sawi a. “Tuna inkahhai awm se tia rawtna duh tlatloh hi mihring suatna kalzel rawh se tihna tluk a ni” tiin Zhang chuan a sawi a, “Indona kaihhnawih chuan Middle East region sinhmun derthawngah a siam a ni” a ti bawk a. “Chu chu Gaza indona meialh kan tihreh chauhin Middle Region a kankai tur kan veng thei” tiin a sawi bawk. Algeria top UN diplomat chuan “vanduaithlak takin Security Council chu a hlawhchham leh ta” tia sawiin, “In chhia leh tha hriatna te ennawn ula, history in engtin nge a ngaihzui ang che u chhut rawh u” tiin Amar Bendjama chuan a sawi bawk. US thawhpui ram dang te pawhin an sawisel tho va. France UN envoy Nicolas de Riviere chuan resolution pawm a ni lo chu pawi a tih thu a sawi bawk. Linda Thomas-Greenfield, Washington ambassador thung chuan Hamas leh Israel tena inbiakna an neih mek laia inkahhai lo rawt chu a hun lo a ti ve thung a. UK ambassador Barbara Woodward pawhin inkahhai lo rawt chuan inbiakna kalmek a tithuanawp thei zawk tiin a sawi bawk. 7 October 2023 a Hamas silai keng tena Israel luta mi 1,200 chuang an tihhlum hnuah leh mitang 240 an lak hnuah Israel chuan Gaza a run zui a. Hei vang hian Gaza ah nunna chan 29,000 chuang an awm tawh niin Hamas enkawl health ministry chuan a tarlang. US in inkahhai a awm theih nana draft resolution a siamah chuan Hamas chuan an mitang kawl te an chhuah vek tur a ni a, tanpuina in Gaza a lut tur a ni bawk tih a ni thung. White House chuan a hma chuan inkahhai tihtawngkam a hmang duh lo thung a, mahse, US ruahmanna hi Security Council in a pawmpui ngei dawn em tih a chiang chuang lo. US chuan Israel in Rafah a bei zui a nih chuan civilian tam tak tan harsatna thlen dawnin a bik takin thenawm Egypt ah raltlan an tam lutuk dawn a ti bawk. Mahse Thawhlehni khan Israel Prime Minister Benjamin Netanyahu chuan an ntum an hlen hma loh chuan indona chu an kalpui zui zel dawn tiin a sawi thung. Rafah khawpuiah hian Gaza Strip mihring zah ve lawih an awmkhawm mek anga ngaih a ni a, Gaza chhimlama awm niin Egypt nena inrina laia awm niin indo hma in mihring 250,000 vel cheng anga ngaih a ni. Israel war cabinet member Benny Gantz chuan a hma in Hamas tena 10 March hmaa an mitang kawl te an chhhuah lo a nih chuan Israel chuan Rafah khawpui a luhchilh tur thu a lo sawi tawh a ni.", "summary": "China chuan Gaza-a inkahhai a awm theih nana resolution siam um US in a veto chu na tak a sawiselin indona kal zel rawh se tihna ang a nih thu a sawi. US thung chuan he resolution hian indona tawp theih nana inbiakna te a ti thuanawp zawk dawn ati ve thung a, ceasefire resolution rawt chhuakin Isreal-in Rafah khawpui a bei tur a ni lo tih pawh a tel. Algeria resolution hi UN Security Council chhung ah member 15 ah 13 in an thlawp a, UK a hai a, US in a veto thung. UN-a China ambassador Zhang Jun chuan US in resolution a ngaihdan chu awm ang lo tiin a sawi. Algerai top UN diplomat pawhin vanduaithlak takin Security Council a hlawhchham leh ta tiin inngaihtuah nawn an ngaih thu a sawi bawk. October 7-a Hamas silai keng tena Israel luta mi 1200 chuang a tihhlum leh mitang 240 an lak hnuah Israel chuan Gaza a run zui a, nunna chan 29,000 chuang an awm tawh niin an sawi. US draft resolution ah chuan Hamas chuan mitang te chu a chhuah vek ang a, Gaza-ah tanpuina a lut bawk tur a ni ati a, amaherawhchu Security Council-in an pawmpui ngei dawn em tih erawh ala chiang lo. Israel Prime Minister chuan an duh ang an hmuh hma chuan indona chu an kalpui zel dawn tiin a sawi thung." }, { "summarization_id": "1007", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/132489", "file_name": "H-117-03/02/2025-dan anga thil kalpui zel a him", "original_text": "Mizorama hnam dang dan loa sumdawngte dapchhuah dan relin tun hnaiah Home department additional secretary hoin MZP hruaitute an ṭhu khawm a. Dan kalha thil tite chu dan ang taka hrem an nih theih nana hmalak an rel a; hetih rual hian hnam dang dan loa sumdawngte dap chhuah kawngah tlawmngai pawlte'n anmahniin hma la tawh lo se, an ti bawk.Tun hnaiah Mi­zoramah hnam dang dan loa sumdawng eng emaw zat an awm leh tawh niin a lang a, heng mite dap chhuah kawngah hian sorkar hi a muthlu rei ṭhin hle. Tlawmngai pawl lamin ram tan tiin heng mite dap chhuah hna hi an thawk a, ram tan hna ṭangkai tak thawk ni mah se, an thil tih hi dan mit aṭanga thlir chuan dan bawhchhiatna a tling. Hei hi state ṭhenawma pawlte pawhin hriain dan loa hnam dang sumdawngte dap an nih chu an hrethiam lo a, kawngpuite an dang hial a ni.Dan bawhchhiate dap chhuah hi dan ang taka kalpui theih a ni a, chumi kawngah chuan sorkar thuneitu lam an chêt a ngai. Anni lamin an tih tur an tih loh ṭhin avangin tlawmngai pawlte an thawk chhuak a, chu chu 'dan bawhchhia' angin an lang leh mai ṭhin. Hemi chinfel theih dan awm chu police lamte nen ṭang ruala dan ang taka thawh chhuah a ni mai a, chumi tura ruahmanna siam pawh thil harsa niin a lang lo.Mizorama dan bawhchhiaa hnam dang sumdawngte awm hi kan duh lo tlang a, hei hi thuneitu lam beng pawh a thleng tawh a, zirlai pawlte nen ṭha taka an sawiho thei hi thil lawmawm a ni. Dan loa awmte kan dap dawn a nih pawhin dan ang taka kal zel hi a him a, dan hnuaiah zel theihtawp chhuahin dan loa awmte dap chhuah hna hi thawk zel se a ṭha ang. Mizorama hnam dang dan loa sumdawngte dapchhuah dan relin tun hnaiah Home department additional secretary hoin MZP hruaitute an ṭhu khawm a. Dan kalha thil tite chu dan ang taka hrem an nih theih nana hmalak an rel a; hetih rual hian hnam dang dan loa sumdawngte dap chhuah kawngah tlawmngai pawlte'n anmahniin hma la tawh lo se, an ti bawk.Tun hnaiah Mi­zoramah hnam dang dan loa sumdawng eng emaw zat an awm leh tawh niin a lang a, heng mite dap chhuah kawngah hian sorkar hi a muthlu rei ṭhin hle. Tlawmngai pawl lamin ram tan tiin heng mite dap chhuah hna hi an thawk a, ram tan hna ṭangkai tak thawk ni mah se, an thil tih hi dan mit aṭanga thlir chuan dan bawhchhiatna a tling. Hei hi state ṭhenawma pawlte pawhin hriain dan loa hnam dang sumdawngte dap an nih chu an hrethiam lo a, kawngpuite an dang hial a ni.Dan bawhchhiate dap chhuah hi dan ang taka kalpui theih a ni a, chumi kawngah chuan sorkar thuneitu lam an chêt a ngai. Anni lamin an tih tur an tih loh ṭhin avangin tlawmngai pawlte an thawk chhuak a, chu chu 'dan bawhchhia' angin an lang leh mai ṭhin. Hemi chinfel theih dan awm chu police lamte nen ṭang ruala dan ang taka thawh chhuah a ni mai a, chumi tura ruahmanna siam pawh thil harsa niin a lang lo.Mizorama dan bawhchhiaa hnam dang sumdawngte awm hi kan duh lo tlang a, hei hi thuneitu lam beng pawh a thleng tawh a, zirlai pawlte nen ṭha taka an sawiho thei hi thil lawmawm a ni. Dan loa awmte kan dap dawn a nih pawhin dan ang taka kal zel hi a him a, dan hnuaiah zel theihtawp chhuahin dan loa awmte dap chhuah hna hi thawk zel se a ṭha ang.", "summary": "30th April,2015 Mizoramah hnam dang dan loa sumdawngte dapchhuah dan relin Home Department Additional Secretary hoin MZP hruaitute an thukhawm.Dan kalha thil tite chu dan ang taka hrem an nih theih nan leh hnam dang dan loa sumdawngte dap chhuah kawngah tlawmngai pawlten mahni thuin hma lo la tawh lo se tiin an rel bawk. Dan bawhchhiate dap chhuah hi dan ang taka kalpui a nih dawn chuan sawrkar thuneitu lam an chet chhuah a ngai a,an tih tur an tih loh hian dan lo anga tlawmngai pawlte an thawhchhuah a tul thin.Chu vangin,police lam leh thuneitute lam an chet chhuah vat a tul thin a ni." }, { "summarization_id": "1008", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21998", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Union Home Minister Amit Shah chu October 5, 2019 hian Aizawlah a lo kal dawn a; Joint NGO Coordination Committee (Central YMA, MUP, MHIP, MZP, MSU) ṭhukhawm chuan, Amit Shah-a lo zin hunah Citizenship Amendment Bill (CAB) an duh lohzia lantir nan lungawilohna lantir an rél a; an hmalakna tur chu thlâwp turin Mizo zawng zawng an sáwm.Amitn Shah hi tun hnaia Mizorama a lo kal ṭum hnihna tur a ni dawn a, kum 2018 Aseembly inthlan dawn khan a lo kal. A lo kal hmasak zawk hi chu inthlan dawn hnai a ni a, political party tana campaign tur a nih bawk avangin Mizo mipui nawlpuiin an ngaihsak vak lo a, chutihlaiin a party mipuite tan chuan thil hlu tak a ni thung.Union Home minister a nih hnuah a vawikhatna atan Mizoram a rawn tlawh leh dawn ta a, a lo kal chhan tur hi tun thleng hian a la chiang lo hle. Mizoram sorkar lam chuan tun thlengin ziakin thuchhuah engmah an la siam lo a, sorkar official ṭhenkhatte'n zawhna an chhan danin hmarchhak huap handloom exhibition hawng tura lo kal tur niin a lang. Home minister lo zin tur avang hian, a hmuah dan tur leh a dawnsawn dan tur relin Mizoram sorkar thuneitute chu tun hnaiah an inhmukhawm tawh a ni.Hetihlai hian Mizoram sorkar hian tun thlengin Union Home minister lo zin tur hi mipui hnenah a la puangzar miah lo a, ziaka hmuh tur engmah a la awm lo. Mizoram sorkar ber a ngawih lai hian, Assam lama BJP hotupa Himanta Biswa Sarma chuan September 23-ah daih tawh khan Silchar-a a thusawinaah Amit Shah-in Mizoram a tlawh tur thu leh CAB chungchang sawi tur a nih thu hi a lo puang tawh thung.Engpawhnise Mizorama Bru lo kir ṭan a nih hunlai vel, CAB tharthawh tumna boruak inmun lai takin 'handloom lam hawng turin' Union Home minister a lo zin dawn niin a lang a; Mizoram hmakhua a ngaih vang leh, Mizo mipuite hmasawnna tur lam ngaihtuah tura lo zin tur han ni hlauh se a lawmawm ngawt ang! Union Home Minister Amit Shah chu October 5, 2019 hian Aizawlah a lo kal dawn a; Joint NGO Coordination Committee (Central YMA, MUP, MHIP, MZP, MSU) ṭhukhawm chuan, Amit Shah-a lo zin hunah Citizenship Amendment Bill (CAB) an duh lohzia lantir nan lungawilohna lantir an rél a; an hmalakna tur chu thlâwp turin Mizo zawng zawng an sáwm.Amitn Shah hi tun hnaia Mizorama a lo kal ṭum hnihna tur a ni dawn a, kum 2018 Aseembly inthlan dawn khan a lo kal. A lo kal hmasak zawk hi chu inthlan dawn hnai a ni a, political party tana campaign tur a nih bawk avangin Mizo mipui nawlpuiin an ngaihsak vak lo a, chutihlaiin a party mipuite tan chuan thil hlu tak a ni thung.Union Home minister a nih hnuah a vawikhatna atan Mizoram a rawn tlawh leh dawn ta a, a lo kal chhan tur hi tun thleng hian a la chiang lo hle. Mizoram sorkar lam chuan tun thlengin ziakin thuchhuah engmah an la siam lo a, sorkar official ṭhenkhatte'n zawhna an chhan danin hmarchhak huap handloom exhibition hawng tura lo kal tur niin a lang. Home minister lo zin tur avang hian, a hmuah dan tur leh a dawnsawn dan tur relin Mizoram sorkar thuneitute chu tun hnaiah an inhmukhawm tawh a ni.Hetihlai hian Mizoram sorkar hian tun thlengin Union Home minister lo zin tur hi mipui hnenah a la puangzar miah lo a, ziaka hmuh tur engmah a la awm lo. Mizoram sorkar ber a ngawih lai hian, Assam lama BJP hotupa Himanta Biswa Sarma chuan September 23-ah daih tawh khan Silchar-a a thusawinaah Amit Shah-in Mizoram a tlawh tur thu leh CAB chungchang sawi tur a nih thu hi a lo puang tawh thung.Engpawhnise Mizorama Bru lo kir ṭan a nih hunlai vel, CAB tharthawh tumna boruak inmun lai takin 'handloom lam hawng turin' Union Home minister a lo zin dawn niin a lang a; Mizoram hmakhua a ngaih vang leh, Mizo mipuite hmasawnna tur lam ngaihtuah tura lo zin tur han ni hlauh se a lawmawm ngawt ang! Union Home Minister Amit Shah chu October 5, 2019 hian Aizawlah a lo kal dawn a; Joint NGO Coordination Committee (Central YMA, MUP, MHIP, MZP, MSU) ṭhukhawm chuan, Amit Shah-a lo zin hunah Citizenship Amendment Bill (CAB) an duh lohzia lantir nan lungawilohna lantir an rél a; an hmalakna tur chu thlâwp turin Mizo zawng zawng an sáwm. Amitn Shah hi tun hnaia Mizorama a lo kal ṭum hnihna tur a ni dawn a, kum 2018 Aseembly inthlan dawn khan a lo kal. A lo kal hmasak zawk hi chu inthlan dawn hnai a ni a, political party tana campaign tur a nih bawk avangin Mizo mipui nawlpuiin an ngaihsak vak lo a, chutihlaiin a party mipuite tan chuan thil hlu tak a ni thung. Union Home minister a nih hnuah a vawikhatna atan Mizoram a rawn tlawh leh dawn ta a, a lo kal chhan tur hi tun thleng hian a la chiang lo hle. Mizoram sorkar lam chuan tun thlengin ziakin thuchhuah engmah an la siam lo a, sorkar official ṭhenkhatte'n zawhna an chhan danin hmarchhak huap handloom exhibition hawng tura lo kal tur niin a lang. Home minister lo zin tur avang hian, a hmuah dan tur leh a dawnsawn dan tur relin Mizoram sorkar thuneitute chu tun hnaiah an inhmukhawm tawh a ni. Hetihlai hian Mizoram sorkar hian tun thlengin Union Home minister lo zin tur hi mipui hnenah a la puangzar miah lo a, ziaka hmuh tur engmah a la awm lo. Mizoram sorkar ber a ngawih lai hian, Assam lama BJP hotupa Himanta Biswa Sarma chuan September 23-ah daih tawh khan Silchar-a a thusawinaah Amit Shah-in Mizoram a tlawh tur thu leh CAB chungchang sawi tur a nih thu hi a lo puang tawh thung. Engpawhnise Mizorama Bru lo kir ṭan a nih hunlai vel, CAB tharthawh tumna boruak inmun lai takin 'handloom lam hawng turin' Union Home minister a lo zin dawn niin a lang a; Mizoram hmakhua a ngaih vang leh, Mizo mipuite hmasawnna tur lam ngaihtuah tura lo zin tur han ni hlauh se a lawmawm ngawt ang!", "summary": "Union Home Minister Amit Shah chu October 5, 2019 hian Aizawlah a lo kal dawn a; Joint NGO Coordination Committee ṭhukhawm chuan, Amit Shah-a lo zin hunah CAB an duh lohzia lantir nan lungawilohna lantir an rél. Amit Shah hi tun hnaiah a lo kal tum hnihna tur a ni dawn a, a lo kal hmasak chu campaign turin a ni a, tuna a lo kal chhan tur tak hi chu a la chiang lo hle. Mizoram sorkar lam chuan tun thlengin ziakin thuchhuah engmah an la siam lo a, sorkar official thenkhatten zawhna an chhan danin hmarchhak huap handloom exibition hawng tura lo kal tur niin a lang. A lo kal dawn avangin sorkar a inbuatsaih a, mahse mipui hmaah erawh a la puangzar miah lo thung. Engpawhnise Mizorama Bru lo kir tan a nih hunlai vel, CAB tharthawh tumna boruak inmun lai takin 'handloon lam hawng turin' a lo zin dawn niin a lang a, Mizoram hmakhua a ngaih vanga lo zin ni hlauh se a lawmawm ngawt ang." }, { "summarization_id": "1009", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20979", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Directorate of Stamps & Registration Govt. of Mizoram buatsaih, online a lehkha pawi­mawh  registration tihna, Na­tional Generic Document Registration System (NGDRS) chu tun hnai khan Mizoram deputy Chief Minister-in Mizorama hman theih turin hawng a, NGDRS kal tlang hian in hmun lei leh hralh pawh online hmanga kalpui theih a ni tawh ang.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu kan in hmun ram lei leh hralh dan kalphung fel hleithei lo hi a ni. Sorkarin ruahmanna hrang hrang siam ṭhin mah se, kan kalphung ber a fel tawh loh avangin buaina sut kian theih a ni meuh lo. Tunah hian Mizoramah in hmun leh ram inneih thuah leh buai a tam hle a ni.NGDRS hnuaia ram lei leh hralh kalpui tur hian harsatna tam tak a la awm ngei dawn a, chutih rualin kan kalpui thei tak tak a nih ngai chuan tuna kan buaina tam tak hi chinfel theih a nih hmel. Ram inneih thuah, document lem, LSC fel lo hralh chhuah leh harsatna dangte hi awlsam takin a chingfel thei ang.Mizorama kan land record fel lo hi sorkar hnathawk ṭhen­khatten sum siamna rem­changah an lo hmang ve mek bawk a, ram pek, teh fel, a lei leh hralh a buaipuitute zingah mahni hlawh phu loa hausa an awm theih ṭhin chhante pawh hi a kalphung fuh tawk loh vangah a puh theih awm e.Tunah chuan NGDRS hman a ni dawn a, a tirah ram puma hman theih la ni lo mah se, hei hian zawi zawiin kan ram lei leh hralha buaina hi a chinfel theih a beiseiawm a; thiam taka kalpui thei turin hnathawktu lam erawh rim taka an inzir chhoh zel a ṭul dawn a nih hmel. Directorate of Stamps & Registration Govt. of Mizoram buatsaih, online a lehkha pawi­mawh  registration tihna, Na­tional Generic Document Registration System (NGDRS) chu tun hnai khan Mizoram deputy Chief Minister-in Mizorama hman theih turin hawng a, NGDRS kal tlang hian in hmun lei leh hralh pawh online hmanga kalpui theih a ni tawh ang.Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu kan in hmun ram lei leh hralh dan kalphung fel hleithei lo hi a ni. Sorkarin ruahmanna hrang hrang siam ṭhin mah se, kan kalphung ber a fel tawh loh avangin buaina sut kian theih a ni meuh lo. Tunah hian Mizoramah in hmun leh ram inneih thuah leh buai a tam hle a ni.NGDRS hnuaia ram lei leh hralh kalpui tur hian harsatna tam tak a la awm ngei dawn a, chutih rualin kan kalpui thei tak tak a nih ngai chuan tuna kan buaina tam tak hi chinfel theih a nih hmel. Ram inneih thuah, document lem, LSC fel lo hralh chhuah leh harsatna dangte hi awlsam takin a chingfel thei ang.Mizorama kan land record fel lo hi sorkar hnathawk ṭhen­khatten sum siamna rem­changah an lo hmang ve mek bawk a, ram pek, teh fel, a lei leh hralh a buaipuitute zingah mahni hlawh phu loa hausa an awm theih ṭhin chhante pawh hi a kalphung fuh tawk loh vangah a puh theih awm e.Tunah chuan NGDRS hman a ni dawn a, a tirah ram puma hman theih la ni lo mah se, hei hian zawi zawiin kan ram lei leh hralha buaina hi a chinfel theih a beiseiawm a; thiam taka kalpui thei turin hnathawktu lam erawh rim taka an inzir chhoh zel a ṭul dawn a nih hmel. Directorate of Stamps & Registration Govt. of Mizoram buatsaih, online a lehkha pawi­mawh  registration tihna, Na­tional Generic Document Registration System (NGDRS) chu tun hnai khan Mizoram deputy Chief Minister-in Mizorama hman theih turin hawng a, NGDRS kal tlang hian in hmun lei leh hralh pawh online hmanga kalpui theih a ni tawh ang. Mizorama kan buaina lian tak pakhat chu kan in hmun ram lei leh hralh dan kalphung fel hleithei lo hi a ni. Sorkarin ruahmanna hrang hrang siam ṭhin mah se, kan kalphung ber a fel tawh loh avangin buaina sut kian theih a ni meuh lo. Tunah hian Mizoramah in hmun leh ram inneih thuah leh buai a tam hle a ni. NGDRS hnuaia ram lei leh hralh kalpui tur hian harsatna tam tak a la awm ngei dawn a, chutih rualin kan kalpui thei tak tak a nih ngai chuan tuna kan buaina tam tak hi chinfel theih a nih hmel. Ram inneih thuah, document lem, LSC fel lo hralh chhuah leh harsatna dangte hi awlsam takin a chingfel thei ang. Mizorama kan land record fel lo hi sorkar hnathawk ṭhen­khatten sum siamna rem­changah an lo hmang ve mek bawk a, ram pek, teh fel, a lei leh hralh a buaipuitute zingah mahni hlawh phu loa hausa an awm theih ṭhin chhante pawh hi a kalphung fuh tawk loh vangah a puh theih awm e. Tunah chuan NGDRS hman a ni dawn a, a tirah ram puma hman theih la ni lo mah se, hei hian zawi zawiin kan ram lei leh hralha buaina hi a chinfel theih a beiseiawm a; thiam taka kalpui thei turin hnathawktu lam erawh rim taka an inzir chhoh zel a ṭul dawn a nih hmel.", "summary": "Directorate of Stamps & Registration Govt. of Mizoram buatsaih, online a lehkha pawi­mawh registration tihna, NGDRS chu tun hnai khan Mizoram deputy CM-in Mizorama hman theih turin hawng a, NGDRS kal tlang hian in hmun lei leh hralh pawh online hmanga kalpui theih a ni tawh ang. Mizorama buaina lian tak pakhat chu inhmun lei leh hralh dan kalphung hi a ni. Tunah hian Mizoramah in hmun leh ram inneih thuah leh buai an tam hle. NGDRS hnuia ram lei leh hralh kalpui tur hian harsatna tam tak a awm dawn a, kan kalpui thei a nih chuan buaina chinfel theih a nih hmel. Mizorama kan land record fel lo hi sorkar hnathawk thenkhatten sum siamna remchanhah an lo hmang ve bawk. Tunah chuan NGDRS hian kan buaina hi tlem tlemin a chinfel theih a beiseiawm." }, { "summarization_id": "1010", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/06/chief-minister-hovin-unity-mall-sakna.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_20.2.25", "original_text": "Aizawl | June 29, 2023:Tukin khan Chief Minister Pu Zoramthanga hovin Tourism Minister Pu Robert Romawia Royte leh sawrkar department hotu pawimawh thenkhat leh khawtlang hruaitute chuan Zuangtui a FCS&CA godown ah kalin, Unity Mall sakna atana a remchan theih dan tur a thlithlai.\"Unity Mall\" chungchang hi kumin February thla khan union budget session ah Union Finance Minister chuan sawiin, tourism leh mahni kutkawih a eizawngte hmasawnna tur atan leh inpumkhatna atan state tin te an capital ah din tum tura tih an nih thu a lo sawi tawh a. Unity Mall hi state tin te an state nihna leh ziarang phochhuak tha thei ber tur thil siamchhuah/tharchhuah (One district, One Product) te, GI product te leh handicraft thilte chawilar nan a tih niin, mall tinah hian mahni state mai bakah ram chhung state dangte thilsiamchhuah theuh pawh pholan ve tur a ni a. Sawrkar laipui chuan a sakna tur cheng vaibelchhe 120 chuang a dah a ni.FCS&CA Godown hi Sairang Dinthar vengah sawn tura hmalakna kal mek niin, nimin khan kudam thar hi a sakna tur lungphum lo phum tawh a. Sak zawh a nih a suan hunah Zuangtui a Supplies department ram hi mipui tana tangkai thei ang bera hman tum a ni.FCS&CA hian tun hnaia Manipur buai avanga raltlan te'n an ration card hmanga an chanbual buhfai an lak ngei theih nan hma an la nasa hle a. One Nation One Ration Card hman a nih tawh avangin mahni chen nghehna state lo ah pawh ration lak theih zel a nih laiin Manipur server offline mode ah engemawchen a awm avangin lak lawk theih a ni lo a. Ministry ah te thlen a nih hnu ah tun thla laihawl atang khan raltlante pawh anmahni chanpual ngei ration pek theih a ni ta a ni.Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "Tukin khan Chief Minister Pu Zoramthanga hovin Tourism Minister Pu Robert Romawia Royte leh sawrkar department hotu pawimawh thenkhat leh khawtlang hruaitute chuan Zuangtui a FCS&CA godown ah kalin, Unity Mall sakna atana a remchan theih dan tur a thlithlai. \"Unity Mall\" chungchang hi Union budget session ah Union Finance Minister chuan a sawi. Unity Mall hi state tin an state nihna phochhuak thei tura thil siamchhuah nan a tih a ni a, mall tinah hian mahni state bakah state dangte thilsiamchhuah ṭheuh pawh pholan ve tur a ni. Hemi atan hian cheng vbc. 120 chuang dah a ni. FCS&CA hian tun hnaia Manipur buai avanga raltlanten ration card hmanga buhfai an lak ngei theih nan hma an la nasa hle." }, { "summarization_id": "1011", "url": "https://zothlifim.com/editorial/2022/03/corruption-leh-induhsakna-uchuak-hi-a-tak-taka-kan-do-a-ngaidr-vanlalthlana-mla/", "file_name": "SMizo_1_13-02", "original_text": "Nimin khan ZPM chuan chhung inkhawm hun kan hmang a, he hunah hian Aizawl North II MLA Dr. Vanlalthlana chuan thusawiin, “Corruption leh induhsakna uchuak hi a tak taka kan do a ngai,” a ti Dr. Vanlalthlana chuan, “Corruption leh induhsakna uchuak natna kan vei mek avang hian beidawng tur kan ni lova, chutiang tih chingte kutah chuan thuneihna kan dah loh ngam a ngai a, he natna dolet thei dinhmuna kan din lai hian theihtawp chhuaha do turin zoram mipuite ka sawm a ni. Khawi hmunah pawh awm ila ram kan vei thei a, kan auchhuak thei. He ramah hian dikna duhtu mi tha tam tak an awm a, party bik sawi lovin ram siamthat duh tak takna atang chauhin ram kan siamtha ang. Corruption hian mitin a nghawng a, rethei ngai an rethei ngat ngat a, hausa an hausa tawlh tawlh thung, mahse kan ram hi vote hmangin kalphung thar sawrkar hnuaiah siamthat theih a ni. Mizoram hmasawnna atana thawk tur leh, kan tu kan fate lo seilenna tlak ni tura Mizoram siam turin, nasa lehzualin inpe thar leh ila, kan ram natnaah hian i na ve ang u. Thalaite zingah leh rual u zawkte zingah ram siamthat vei tak tak, ram siamtha tham kan awm. Ram siamthat duhtute hi kan inlungrual chuan kan chak tawh a ni. Pen chhuak ila, tun atangin i thawk tan ang u. Zoram natna zinga pawi ber chu corruption hi a ni a, corruption do ngam sawrkar, dan bawhchhiate hrem ngam sawrkar, kalphung thar sawrkar kan din tur a ni. Corruption kan do ngam dawn lo a nih a, dan bawhchhiate kan hrem ngam dawn lo a nih chuan, ZPM party-a ka awm reng chhan tur a awm ka hre lo. Zu dova tha kan thawh ang tluk hian pawl tinte hi corruption dovin thawk chhuak ila, ram siamthat bul tanna atan chu chu a pawimawh ber a ni,” a ti. ZPM chhung inkhawm hi President Pu Lalliansawta bakah Working President Pu K.Sapdanga, Leader Lalduhoma leh Headquarters hruaitute bakah MLA leh Councillor ten an hmanpui a, Consultant Er. Lianlunga leh General Secretary R. Sanghnuna ten Siaha District zin report an pe bawk.", "summary": "ZPM chuan chhung inkhawm hun an hmanna ah Aizawl North II MLA Dr. Vanlalthlana chuan thusawiin Zorama natna kan vei zing a pawi ber chu Corruption ani a. Corruption hian mitin a nghawng a, rethei ngai an rethei ngat ngat a, hausa an hausa tawlh tawlh thung a. Corruption leh Induhsakna uchuak natna kan vei mek avang hian beidawng tur kan ni lo a, dikna duhtu, mi tha tam tak, party bik sawi lo ram siamtha duh thalai zing ah leh rual u te zing ah an tam hle a. Heng mite hian huaisen tak leh inlungrual tak a corruption hi kan do chuan kan ram hi siamthat tur ala awm a, ke kan pen tan a ngai takzet a ni. Zu dova tha kan thawh ang tluk hian pawl tinte hi corruption dovin chhuak ila, corruption do ngam sorkar, dan bawhchhiate hrem ngam sorkar, kalphung thar sorkar kan din tur a ni, chu chu ram siamthat bul tanna atan a pawimawh ber a ni ati. ZPM chhung inkhawm ah hian Consultant leh General Secretary ten Siaha District zin report an pe bawk a ni." }, { "summarization_id": "1012", "url": "https://www.exploremizoram.com/2018/11/1985-2017-chhunga-mizoram-atanga-upsc.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_17.2.25", "original_text": "UPSC exam han tih mai hian, AIS leh Central Service atana UPSC in kum tin Combined Competitive Exam a buatsaih thin kan sawi na a ni a, chumi exama Mizoram atanga kan tlin dan chungchangah thahnem ngaih titi a tam ta hle mai. Indemna te, inhmuhsitna te, In nuih zatna te kan phuhchhuak nasa ta hle.Mizoram bik atanga kan tlin dan heti hian i lo zir teh ang.1985-19951985 ah Clement Liankunga IAS a tling a bak kan NIL.1986 ah Lalramthanga Tochhawng IAAS a tling.1987 ah Lalnunmawia Chuaungo IAS a tling a. Benjamina IDAS a tling.1988 ah IAS pahnih Lalbiaktluanga leh Laima Chozah an tling a, John Thanglura Foreign Service a tling bawk.1989 ah Lungmuana Lakher IAS a tling.1990 ah Vanlalhuma foreign Service a tling. A bak NIL.1991 ah Esther Lalruatkimi IRS a tling a. A bak NIL.1992, 1993 NIL1994 ah IRS pahnih Ann Kapthuama leh David Z Chingthu an tling a.1995 ah David Lalrinsanga, IPS a tling.1996-20061996 ah kan NIL thak a.1997 ah Lalrinliana leh Robert Chongthu te IAS an tling a.1998 ah Vanlalchhuangan IAAS a hmu.1999 ah Joseph Lalrinsailova , IPS (Postal).2000 NIL.2001 ah Christina Z Chongthu leh R Lalvena IAS.2002-Vanlaldina Fanai, ICAS2003,2004 NIL.2005-ah Muanpuii Saiawi, IFS2006 ah Franklin Laltinkhuma, IAS, L. Beimopha IRS.2007-20172007 ah Rintei Renthlei IRS,2008 Saidingpuii IAS, Lalmalsawma leh Lalramsanga IRS2009 ah Lalhmingmawia Ralte IRS,2010-11 NIL,2012 Lalrinpuii Hrahsel, IDES,2013 Eric C Lawmpuia IRS,2014 Grace Lalrindiki IAS, Malsawmtluanga, IRS, K Lalbiakchhunga, IDAS.2015-17 NIL1985-1995 chhungin UPSC examah mi 13 an tling a. Kum 2 NIL a awm thung.1996-2006 chhungin mi 10 an tling a. NIL kum hi kum 3 a awm.2007-2017 chhungin mi 10 an tling a. NIL kum hi kum 4 a awm thung a.UPSC exama hian, 1996-2006 leh 2007 leh 2017 chhunga kan chet that dan hi a inang deuh reng tihna a ni.1996-2006 chhungin IAS tling erawh an tam deuh zawk a. Mihring zat erawh chu a in ang.2018 atang kum 10 bi thar kan tan a. 2018 chu NIL in kan tan a. 1996-2006 pawhin NIL in an kum 10 bi kha an tan ve tho bawk a ni.1996-2006 chhung pawhin Miss emaw, IDOL emaw an thlan luai luai kan hre chuang lo a. 1996 ah MPS an la a..2004 ah an la leh a. 1998 ah MCS an la a. 2003- 2004 ah an la leh a. UPSC tling zat chu 10 an ni a. Kum 10 chhungin kum 3 Kan NIL tho.2007-2017 chhungin 2008 ah MCS an la a. 2011-2017 thleng a zawn a lak a ni a. 2009 ah MPS an la a. 2011-2016 an la a. MFAS leh MIS an la ve nual bawk a. UPSC inziak tling 10 tho an ni a. NIl kum hi kum 4 a ni.1985-1995 chhung hian direct MCS 51 an la a.1996-2006 chhungin MCS 50 leh 2007-2017 chhungin MCS 86. 2007-2017 chhung hian MCS bik a pung a. Hei hi sawrkar hmalakna zau zela post pung zel vangin post a lo tam a. Hna zawng lai zat nena chhut phei chuan tun hma aiin MCS post hi a tam sawt e, a tih theih chuang bik hauh lo ang. MPS ah post a pun belh tlem deuh a. Post ruak hi direct leh Promotion quota a inzah bawk avangin direct lak an tlem zawk a, post ruah chhoh dan a zir a, lak ve zel a ni bawk a. A inel (incompete) a te nena chhut chuan tun hma kum 20, 30 kal ta ai khan hna hi a awlsam sawtin a hriat lem loh bawk.Hemi chhutnaah hian IES leh IFS (Forest) chu a hrana exam buatsaih a nih avangin ka telh lo a. IES leh IFS(Forest) hi belhkhawmin 1985-2018 chhung hian paruk emaw chu kan tling awm e.He’ng zawng zawng hi uluk takin chhut ila, UPSC kan tling tha thei ta lo kan tihte pawh hi a ni chiah em? 1985 hnu lama atanga chhutin 1985-1995 chhungin mi 13 an tling a. Chu chu, 1996-2006 mi 10, 2007-2017 mi 10, 1985-1995 chhung hian kan tha fal chuang hauh lo. 1985-2006 chhung hian, 2007-2017 hun chhung aiin distraction-a kan sawi ho leh kan chhuan lam zawng zawng hi an nei tlem daih zawk awm e.1985-2018 (Kumin) chhungin UPSC ah mi 33 exam paltlanga hna thawk an awm a. Mizoram atangin. Chu chu chawhrualin kum khata pakhat zel tling ang chauh kan ni tihna a ni.Eng hi nge kan mamawh a, eng hi nge kan tlakchham hi chu mahni theuh chhan atan dah ta ila. Tun hma aiin kan tha sawt lo a ni mai thei a, kan chhe sawt bik emawni le a tih theih. Kan chhe ta lutuk chuang lo a nia. Competition harsat chhoh zel dan te, mihring kan pun nasat zia te, India ram puma zirna lama kan kan a, a exam thei hrim hrim kan pun dan te leh zirna quality chhut a, mizo thalai tam zawkin kan zirna quality dawn ve phak te chhut phei chuan kan la chhe fal hauh loah ka ngai. Chu chu, tan lak loh tur kan tihna a ni lo.Thenkhat duhdan phei hi chuan kal ila, hnam mak takah kan chhuak hialin ka ring. Nun kawng peng hrang hrangah buaipui hrang hrang nei kan awm ve bawk ang chu le.Mizo thalai lehkhathiam tak tak Doctor ni duhte, Engineer ni duhte, Scientific Research lama kal duh zawk te, Academic Line awn ngar ngarte an awm ve bawk a. Miss tuipui tlat te, Modelling tui tlatte, Football pet duh tlatte, pawh an awm zel ang. Football pet duh tlatte pawh IAS tum tura fuih chiam kha a dik bik lo mai thei. Kan hnam hi a thang ve zel a, thil tam tak a mamawh a, a mamawhna zawn hrang hrangah hian mi tha ber ber kan neih zel hi a tul a ni. Sipai Officer te neih teuh te pawh a tha, Brig C Vankunga leh Brig T. Sailo te aia thleng sangte pawh kan neih hun a nghah hlelh awm. Army, Navy, Airforce a officer tha ber ber nei tura kan tan sauh sauhte hi a tul viau a ni. Medical Professiona Specialist leh Super Specialist turte, dan lam mi, Supreme Court Judge pawh la ni pha hial turte pawh kan mamawh ve vek a lawm.India ram club tha ber bera Footballer pawimawh ber ber kan nei chho ta nawk a. High Court CJ hmanni ah kan neih chhun a pension a, Assam State Human Rights Commission Chairman atana ruat thar a ni a. High Court judge pahnih kan nei ve leh mek bawk. Nun kawng dang hrang hrangah kan thleng sang chho zel zawk a. Tunaia nun kawng peng hrang hranga quality neia thlen sak zel zawk hi kan tum tur ni awm tak a ni. Tunhnai kum 33 chhung uluk taka thlirin UPSC examah pawh hniam chhe lutuk kan ni lo, tun hnai kum 10 hi, Kan tha hauh lo a, kan in sawi anga chhia kan ni lo, kan danglam teh chiam chuang lo a, nun kawng peng dangah pawh hma kan sawn belh sauh sauh zawk a ni.Tun hma aiin eizawnna kawng duhthlan tur a lo tam a. A thiam leh thei falte tan mahni talent leh nuam tihna bera kalna tur a lo awm ve ta a. Civil service career duh lemlo an awm ve teuh a ni.Tunah hian theih tawp chhuaha tlin tuma inbuatsaiha, bei tauh tauh an awm reng a. Tun hnai kum 2-3 chhung pawha UPSC interview han thu zak zak pawh an awm ve a. An vannei ve ta rih lo a ni. Kum rei vakloah tlin thuih kum pawh kan nei ve leh mai ang. Chutiang bawkin, ro kum pawh a awm ve leh anga.A sawi huaite sawi bawl bawl bak hi hmuh fiah a, thil chik ve deuh deuh hi a tha khawp mai. Hmasawn erawh kan ngai a, tan lak erawh chu kan ngai hrim hrim a, chu erawh pawm angai tho tho.A tul leh pawimawh ber chu hnam ang chuan tan pawh i tang ang u. A fuih pawh i infuih ang u. Mahse, practical tak ni se, chutiang chuan inkaihhruai ila. Thawk rim ila, rinawm ila, dik ila. Kawng awlsam hi zawng fo lo ila.Kan harh chu angai teh meuh mai a, hma pawh kan lak angai a. Awmze nei taka kan harsatna zir chian erawh ni thin sela. Chumi mil chuan kan thil tawn a piangah hmasawn tura beih zel zawk tur a ni.-", "summary": "UPSC exam tih hian AIS leh Central Service atana UPSC in kum tin Exam a buatsaih thin hi a ni a, chumi exama Mizoram atanga kan tlin dan chungchangah thahnem ngaih titi a tam hle. Mizoramah Kum 1985-1995 chhungin UPSC examah mi 13 an tling a. Kum 2 Nil a awm. 1996-2006 chhungin mi 10 an tling a. Nil kum hi kum 3 a awm. 2007-17 chhungin mi 10 an tling a, nil kum hi kum 4 a awm thung. Kum 1985-2018 chhungin UPSC ah mi 33 exam paltlanga hna thawk an awm a. Chu chu chawhrualin kum khatah pakhat zel tling ang chauh kan ni tihna a ni. Eng hi nhe kan mamawh? Tun hma aiin kan tha sawt lo a ni maithei. Mahse kan chhe sawt bik chuang lo. Competition harsat chhoh zel dan te Mizoram zirna chhut phei chuan kan la chhe fal hauh lo. Mahse ṭan lak loh phahna tur a ni chuang lo a, thil hrang hrang buaipui kan nei ve a. Mizo ṭhalai lehkhathuam tak tak Doctor ni duh te, Engineer ni duh te, etc..awn ngar ngarte an awm ve bawk. Hengte hi IAS tum tura fuih chiam a dik bik lo mai thei. Kan hnam a ṭhang ve zel a, thil tam tak a mamawh a, a mamawhna zawn hrang hrangah hian mi ṭha ber ber kan neih a ṭul zawk. Kawng hrang hrangah hma kan sawn a, nun kawng dang hrang hrangah hian kan thleng sang chho zel zawk a. Tun hnai kum 33 chhung uluk taka thlirin UPSC examah pawh hniam chhe lutuk kan ni lo. Kum rei vakloah tlin thuih kum pawh kan nei ve leh mai ang. Huai taka lo sawi bawl bawl hi a tha lo khawp mai. A ṭul leh pawimawh ber chu hnam angin tang tlang ila, a fuih pawh infuih ang u. Mahse, practical tak ni se. Awmze nei taka harsatna zir chian a ngai a, chumi mil chuan kan thil tawn a piangah hmasawn tura beih zel zawk tur a ni." }, { "summarization_id": "1013", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26062", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Central YMA hnuaia ruihhlo do pawl, Supply Reduction Service (SRS) batch pakuanain ruihhlo an mante hal ral paha thusawitu, Mizoram chief chuan, ruihhlo ngai sim tawhte chu eizawnna ṭha tak sorkarin siamsak a tum thu a sawi.Mizorama kan harsatna tawh lian tak pakhat chu kan ṭhalaite ruihhloin a tibuai nasa ta lutuk hi a ni. Ṭhalai ni si, an taksa chak vanglai tak turah hnathawk hleithei loin an awm a, ruih tur zawng reng rengin an buai a, anmahni pawh in­­thunun hleithei lo khawpin ruihhlo vangin an talbuai a ni.Ruihhlo ngaite enkawlna hi Mizoram hmun hrang hrangah a awm a, NGO-in an din te, khawtlang ṭangrualin an din te, kohhran lamin an siamte leh sorkarin a dinte a awm. Ruihhlo ngai ṭhahnem tak hi 'enkawl dam' angin an chhuak tawh a, dam hlen an awmlaiin eng emaw zat chu an buaina ngaiah bawk an buai zui leh ṭhin.Ruihhlo simten an sim hleih­theih loh chhan lian tak pakhat chu tih tur an nei lo a, hun awl an ngah lutuk ṭhin hi a ni. Zep thu a cheng lo a, ruihhlo lo ti tawh na na na chuan tha an lo nei lo deuh a, tharum ngai deuh hna hi an thawk peih vak tawh lo. Thiam thil dangte an neih si loh chuan ei zawng loin an tei rawlai leh a, hun awl an ngah bawk nen an buaina ngaiah bawk an buai leh ṭhin.Ruihhlo ngai sim tawhte tana eizawnna ṭha tak sorkarin ngaih­­tuah a tum hi thil lawm­awm tak a ni a, ruihhlo ngai enkawlna hmuna thawktute tan pawh chanchin lawmawm danglam bik a ni ngei ang. Chutihlaiin ruihhlo ngai pawh ni lo, Mizo ṭhalai lehkhathiam tak takte tana eizawnna ṭha siamsak chu sawi loh, an eizawnna tur kawng kawhhmuh pawh sorkar hian a la harsat si a, ruihhlo ngai simte eizawnna a siamsak dawn chuan sorkar hi a thawhrim zual a ngai dawn hle mai. Central YMA hnuaia ruihhlo do pawl, Supply Reduction Service (SRS) batch pakuanain ruihhlo an mante hal ral paha thusawitu, Mizoram chief chuan, ruihhlo ngai sim tawhte chu eizawnna ṭha tak sorkarin siamsak a tum thu a sawi.Mizorama kan harsatna tawh lian tak pakhat chu kan ṭhalaite ruihhloin a tibuai nasa ta lutuk hi a ni. Ṭhalai ni si, an taksa chak vanglai tak turah hnathawk hleithei loin an awm a, ruih tur zawng reng rengin an buai a, anmahni pawh in­­thunun hleithei lo khawpin ruihhlo vangin an talbuai a ni.Ruihhlo ngaite enkawlna hi Mizoram hmun hrang hrangah a awm a, NGO-in an din te, khawtlang ṭangrualin an din te, kohhran lamin an siamte leh sorkarin a dinte a awm. Ruihhlo ngai ṭhahnem tak hi 'enkawl dam' angin an chhuak tawh a, dam hlen an awmlaiin eng emaw zat chu an buaina ngaiah bawk an buai zui leh ṭhin.Ruihhlo simten an sim hleih­theih loh chhan lian tak pakhat chu tih tur an nei lo a, hun awl an ngah lutuk ṭhin hi a ni. Zep thu a cheng lo a, ruihhlo lo ti tawh na na na chuan tha an lo nei lo deuh a, tharum ngai deuh hna hi an thawk peih vak tawh lo. Thiam thil dangte an neih si loh chuan ei zawng loin an tei rawlai leh a, hun awl an ngah bawk nen an buaina ngaiah bawk an buai leh ṭhin.Ruihhlo ngai sim tawhte tana eizawnna ṭha tak sorkarin ngaih­­tuah a tum hi thil lawm­awm tak a ni a, ruihhlo ngai enkawlna hmuna thawktute tan pawh chanchin lawmawm danglam bik a ni ngei ang. Chutihlaiin ruihhlo ngai pawh ni lo, Mizo ṭhalai lehkhathiam tak takte tana eizawnna ṭha siamsak chu sawi loh, an eizawnna tur kawng kawhhmuh pawh sorkar hian a la harsat si a, ruihhlo ngai simte eizawnna a siamsak dawn chuan sorkar hi a thawhrim zual a ngai dawn hle mai. Central YMA hnuaia ruihhlo do pawl, Supply Reduction Service (SRS) batch pakuanain ruihhlo an mante hal ral paha thusawitu, Mizoram chief chuan, ruihhlo ngai sim tawhte chu eizawnna ṭha tak sorkarin siamsak a tum thu a sawi. Mizorama kan harsatna tawh lian tak pakhat chu kan ṭhalaite ruihhloin a tibuai nasa ta lutuk hi a ni. Ṭhalai ni si, an taksa chak vanglai tak turah hnathawk hleithei loin an awm a, ruih tur zawng reng rengin an buai a, anmahni pawh in­­thunun hleithei lo khawpin ruihhlo vangin an talbuai a ni. Ruihhlo ngaite enkawlna hi Mizoram hmun hrang hrangah a awm a, NGO-in an din te, khawtlang ṭangrualin an din te, kohhran lamin an siamte leh sorkarin a dinte a awm. Ruihhlo ngai ṭhahnem tak hi 'enkawl dam' angin an chhuak tawh a, dam hlen an awmlaiin eng emaw zat chu an buaina ngaiah bawk an buai zui leh ṭhin. Ruihhlo simten an sim hleih­theih loh chhan lian tak pakhat chu tih tur an nei lo a, hun awl an ngah lutuk ṭhin hi a ni. Zep thu a cheng lo a, ruihhlo lo ti tawh na na na chuan tha an lo nei lo deuh a, tharum ngai deuh hna hi an thawk peih vak tawh lo. Thiam thil dangte an neih si loh chuan ei zawng loin an tei rawlai leh a, hun awl an ngah bawk nen an buaina ngaiah bawk an buai leh ṭhin. Ruihhlo ngai sim tawhte tana eizawnna ṭha tak sorkarin ngaih­­tuah a tum hi thil lawm­awm tak a ni a, ruihhlo ngai enkawlna hmuna thawktute tan pawh chanchin lawmawm danglam bik a ni ngei ang. Chutihlaiin ruihhlo ngai pawh ni lo, Mizo ṭhalai lehkhathiam tak takte tana eizawnna ṭha siamsak chu sawi loh, an eizawnna tur kawng kawhhmuh pawh sorkar hian a la harsat si a, ruihhlo ngai simte eizawnna a siamsak dawn chuan sorkar hi a thawhrim zual a ngai dawn hle mai.", "summary": "Central YMA hnuaia ruihhlo do pawl, Supply Reduction Service (SRS) batch pakuanain ruihhlo an mante hal ral paha thusawitu, Mizoram chief chuan, ruihhlo ngai sim tawhte chu eizawnna ṭha tak sorkarin siamsak a tum thu a sawi. Mizorama harsatna pakhat chu ruihhlo hi a ni. Thalai ni si, hnathawk hleithei loin an awm a, ruih tur zawng reng rengin an buai a, ruihhlo vang huan an talbuai a ni. Ruihhlo ngaite enkawlna hi hmun hrang hrangah a awm a, tam tak hi enkawl dam angin an chhuak tawh a, dam hlen an awm laiin eng emaw zat a ngaia tlu leh an awm. A chhan lian rak pakhat chu tih tur an nei lo a, hun awl an ngah vang a ni. Ruihhlo ti tawh chuan tha an nei lo deuh a, tharum an thawk peih vak tawh lo. Ruihhlo ngai sim tawhte tan eizawnna tha tak sorkarin ngaihtuah a tum hi thil lawmawm tak a ni. Mahse lehkhathiam fel tak tak eizawnna tur pawh sorkar hian a la harsat sina, ruihhlo ngai simte eizawnna a siamsak dawn chuan a thawhrim a ngai zual hle ang." }, { "summarization_id": "1014", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9493", "file_name": "F_Mizo_Sum_2_29/1/25", "original_text": "Mizorama Village Council leh Local Council inthlan chu a nawlpuiin zawh a lo ni ta a, Covid-19 hri lêng avanga inthlan theih lohna hmun awm bawk mah se harsatna lian tham thleng hriat a ni lo.Inthlan dawnah khúa leh veng tinah vote hmu hnem ber nih duhin candidate-te an inzuar a, a hun a bichilh avangin campaign-na hun ṭha tlem deuh mah se khawtlang tana an thil tih tumte leh an hmalakna turte chu an tlangaupui hman a; mipui lam pawhin political party lam zawnga la loin mahni khúa leh veng tana ṭangkai thei ber tura an rinte an thlang chhuak ta.Inthlan inbuatsaihna lamah hri lêng avangin harsatna a awm ve neuh neuh a, vote chhiar zawh hmaa lockdown hnan vengte pawh a awm nawk a, inthlan zawh hnua Covid-19 thila in chhui zui ngaite pawh a awm bawk. Hetiang huama inthlan hi buatsaih a nih avangin harsatna thleng hrang hrangah hian thuneitu lamin mawh an lâk ngam a ngai ve ang a, inthlan kaihhnawiha hri a lo darh palha sum senso ngaia inenkawl zui ṭul an awm a nih pawhin thuneitu lamin an tumsak tur ni awm tak a ni.Tunah chuan veng leh khaw bil enkawl­tu tir mi thar ṭha tak tak thlan fel an ni tawh a, inthlan hmaa  an au hlate hre reng chungin khawtlang rawngbawl hna thawk se, political party tana thlan tlin ni loa khawtlang tana thlan an ni tih hre reng chungin hna thawk zui zel rawh se. Mizorama Village Council leh Local Council inthlan chu a nawlpuiin zawh a lo ni ta a, Covid-19 hri lêng avanga inthlan theih lohna hmun awm bawk mah se harsatna lian tham thleng hriat a ni lo.Inthlan dawnah khúa leh veng tinah vote hmu hnem ber nih duhin candidate-te an inzuar a, a hun a bichilh avangin campaign-na hun ṭha tlem deuh mah se khawtlang tana an thil tih tumte leh an hmalakna turte chu an tlangaupui hman a; mipui lam pawhin political party lam zawnga la loin mahni khúa leh veng tana ṭangkai thei ber tura an rinte an thlang chhuak ta.Inthlan inbuatsaihna lamah hri lêng avangin harsatna a awm ve neuh neuh a, vote chhiar zawh hmaa lockdown hnan vengte pawh a awm nawk a, inthlan zawh hnua Covid-19 thila in chhui zui ngaite pawh a awm bawk. Hetiang huama inthlan hi buatsaih a nih avangin harsatna thleng hrang hrangah hian thuneitu lamin mawh an lâk ngam a ngai ve ang a, inthlan kaihhnawiha hri a lo darh palha sum senso ngaia inenkawl zui ṭul an awm a nih pawhin thuneitu lamin an tumsak tur ni awm tak a ni.Tunah chuan veng leh khaw bil enkawl­tu tir mi thar ṭha tak tak thlan fel an ni tawh a, inthlan hmaa  an au hlate hre reng chungin khawtlang rawngbawl hna thawk se, political party tana thlan tlin ni loa khawtlang tana thlan an ni tih hre reng chungin hna thawk zui zel rawh se. Mizorama Village Council leh Local Council inthlan chu a nawlpuiin zawh a lo ni ta a, Covid-19 hri lêng avanga inthlan theih lohna hmun awm bawk mah se harsatna lian tham thleng hriat a ni lo. Inthlan dawnah khúa leh veng tinah vote hmu hnem ber nih duhin candidate-te an inzuar a, a hun a bichilh avangin campaign-na hun ṭha tlem deuh mah se khawtlang tana an thil tih tumte leh an hmalakna turte chu an tlangaupui hman a; mipui lam pawhin political party lam zawnga la loin mahni khúa leh veng tana ṭangkai thei ber tura an rinte an thlang chhuak ta. Inthlan inbuatsaihna lamah hri lêng avangin harsatna a awm ve neuh neuh a, vote chhiar zawh hmaa lockdown hnan vengte pawh a awm nawk a, inthlan zawh hnua Covid-19 thila in chhui zui ngaite pawh a awm bawk. Hetiang huama inthlan hi buatsaih a nih avangin harsatna thleng hrang hrangah hian thuneitu lamin mawh an lâk ngam a ngai ve ang a, inthlan kaihhnawiha hri a lo darh palha sum senso ngaia inenkawl zui ṭul an awm a nih pawhin thuneitu lamin an tumsak tur ni awm tak a ni. Tunah chuan veng leh khaw bil enkawl­tu tir mi thar ṭha tak tak thlan fel an ni tawh a, inthlan hmaa  an au hlate hre reng chungin khawtlang rawngbawl hna thawk se, political party tana thlan tlin ni loa khawtlang tana thlan an ni tih hre reng chungin hna thawk zui zel rawh se.", "summary": "Covid-19 hri lêng avanga inthlan theihlohna hmun awm bawk mah se harsatna em em awmloin Mizorama Village Council leh Local Council inthlan chu a nawlpui zawh tawh a ni. Candidate-te pawn hun tlem tak karah khawtlang tana an hmalakna turte an tlangaupui hman a; mipui lam pawhin khawtlang tana tha ber tura an rinte an thlang chhuak a, chutih laiin vote chhiar zawh hmaa lockdown hnan vengte an awm bakah inthlan zawh hnua Covid-19 thila inchhui zui ngaite pawh a awm a, hetiang huama inthlan hi buatsaih a nih avangin harsatna thleng hrang hrangah hian thuneitu lamin mawh an lâk ngam a ngai ve ang, tuna VC/LC thlan tharte pawh hian an au hlate hre rengin khawtlang tana thlan an ni tih inhre chungin hna thawk zui zel rawh se." }, { "summarization_id": "1015", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5997", "file_name": "SMizo_25_30-01", "original_text": "MPYCC-in Lokayukta-ah thlen Mizoram NewsMPYCC-in Lokayukta-ah thlen admin 22-Oct-2024 06:19 PM Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan Education Department hnuaia Samagra Siksha Mizoram leh Tharthilthlentu Entrepreneurship and MSME Support Society (TiLi) in 'Project Intodelh Inzirtirna 2024-2025' atana thawh dunna an ziah chungchanga dik lo taka pawisa in siam a awm nia ngaiin, chhui turin Lokayukta-ah lehkha an thehlut. MPYCC huan Mizorama kan sawrkar hrawn mek ZPM hian 2023 MLA inthlan hma khan thil tha tinreng tihtur an sawiin, an intiam tih tarlangin, 'Chung zinga pakhat chu 'chhung leh khat, mahni mileh sa leh midang tute pawh duhsak bikna lakah ka in thiarfihlim ang, tiin an MLA candidate ten thu an tiam a ni. July 1, 2024 khan Mizoram Sawrkar Education Department hnuaia Samagra Shiksha Mizoram leh Tharthilthlentu Entrepreneirship and MSME Support Society (TiLi) te chuan'Project Intodelh Inzirtirna 2024-2025’ atan inremna (agreement) an ziak a ni. He inremnaa a inziahang chuan he project fund hi Rs. 59,00,000/- a ni. Agreement-ah hian EducationMinister, TiLi neitu leh Samagra Shiksha hotuten hming an sign,' an ti. He project hi an ruahman dan chuan sawrkar school 10 - high school 5 leh higher secondary school 5 thlan chhuah a, chunga school zirlai naupangte hnenah chuan Project Intodelhkalpui tur a ni tih tarlangin MPYCC chuan, 'He project hi Central leh State Fund 90:10 pattern hmanga thawh tur a ni a, cheng nuai 25 chung lamah chuan project guideline angin tender chhuah thlapa project kalpuitu tur thlantur a ni,' tiin he project-ah hian guideline-in a phut angin tender chhuah a ni lo tih an tarlang. MPYCC tarlan danin, he project, Samagra Shiksha an Integrated Scheme For School Education Manual on Financial Management and Procurement 2024 Chapter 7.7 Sl. NO 7(c) ah chuan cheng nuai 25 chin chung lam chu open tender hmanga thlan tur a ni a, Chapter 7.17.3 ah open tender koh dan tur pawh a inziak vek bawk a, heng hi tih a ni lo hrim hrim a ni. He project atana pawisa an release dan tur hi agreement-a an ziah ang chuan an fund hmuh atanga 40%, Rs. 23,60,000 chu first installment-ah mobilisation advance atan project agreement sign hunah pek tur a ni a, chu chu project setup na atana hman tur a ni. Second installment 30%, Rs. 17,70,000 chu resource person-ten training an pek vek hnua pek leh tur a ni a. Third installment 30%, Rs. 17,70,000 chu project zawh vek tawh hnua pek tur a ni. TiLi hi ZPM Spokesperson u fapa ta a ni a, hetia party mi kan induhsak lo ang titute hiandanin a phut anga tender leh quotation pawh chhuah loa project lian leh pawimawh tak, sum tam tak awmna advance payment Rs. 23,60,000 lai mai an inpe mai hi a dik loin induhsakna uchuak taka an kalpui duh hi kalphungthar hian an hmui bak a pel lo a ni tih a lantir. An intiam ang leh sawi ang letling chiahin ankal leh si a, kalphung thar an sawi uar em em chu a taka hmuh tur a awm lo a ni. Chuvangin hetianga mahni duhsak zawng dan kalh leh tender siam loa hna pek hi chhui chianga a tul anga action la turin Mizoram Lokayukta hnenah ngenna an thlen.", "summary": "Mizoram Pradesh Youth Congress Committee (MPYCC) chuan Education Department hnuai a Samagra Siksha Mizoram leh TiLi in 'Project Intodelh inzirtirna 2024-2025'atan a thawhdunna an ziah chungchangah dik lo taka pawisa in siam a awm nia ngaiin chhui turin Lok Ayukta-ah lehkha an thehlut. ZPM MLA Candidate te chuan thu an tiam na ah 'chhungkhat leh hmelhriat induhsakna lakah ka inthiarfihlim ang' an ti a, an han sorkar ta cheng a an thutiam an bawhchhe chiang hle. He project-ah hian nuai 25 chin chu open tender hmang a koh tur ti siin tender hi an hawng lo hri hrim a, TiLi ZPM Spokesperson u fapa anih vang in tender leh quotation pawh chhuah lo a project lian leh pawimawh tak an pe mai hi a dik lo in induhsakna uchuak tak ani an ti a, hethil hi chhui chiang a a tul ang a action la turin Mizoram Lok Ayukta hnenah an thlen." }, { "summarization_id": "1016", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19427", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Tripura camp-a Bru pawl hrang hrang - Mizoram Bru Displaced Peoples Forum (MBDPF), Mizoram Bru Indi­genous Democratic Movements (MBIDM), Bru Tribal Deve­lopment Society (BTDS), Bru Displaced Women Welfare Committee (BDWWC), Camp Defence Committee (CDC) leh AII Chudri Committec (ACC) chuan tun hnai khan Nasingpara-ah joint meeting an nei a, Mizorama kîr an duh loh chhan hrang hrangte an puangzar.Bru pawl hrang hrang inhmukhawm hian thil phut an neih bakah tun hnaia Bru hmeichhe pakhat, a pasal kuta tualthi anga lang chu an sawi lang tel. Bru-te chuan central sorkar leh Mizoram sorkar-in magisterial inquiry nei se, mitthi chhungte hnenah zangnadawmna cheng nuai 20 pe rawh se, an tih bakah 'Mizoram sorkarin Bru-te hruai kîr nana a hmalakna muanawm tak anga lang phênah hian Bru-te chu kutthlak a ni a, central sorkar hian Mizoram chhunga thil thleng chhui chiangtu tur committee din rawh se,' tihte a tel.Mizoram aṭanga Tripura lama chhuak ta Bru-te hi an lo kir lehna turin sorkar laipui leh Mizoram sorkarin vawi tam ruahmanna an siam tawh a, tun thlengin an lo la kir duh lo. Mizoram lam pawhin Mizoram mi na na na hi chu ṭha taka dawnsawn tumin hma a la a. Nimahsela chhuanlam hrang hrang an siam bakah phût belh an nei zel bawk a, tun ṭumah pawh hian a hlawm pui hi chuan an lo kir leh dawn lo a nih hmel.Bru pawl hrang hrangin tun hnaia Bru hmeichhe pakhat tualthihna an sawi lang tel hi a vanduai­thlak a, hnam leh hnam thil pawh ni lo, Bru leh Mizo inkar buaina pawh ni lo, nupa kara buaina thil thleng an tlangaupui duh a, Mizote min puh chhiatna remchanga an hmang lui ṭalh hi chu Mizote tan hriatthiam a harsa khawp ang.Bru-te hian Mizorama ṭha taka lo kir an duh lo a nih chuan Mizorama vote an neih hi phalsak tawh lo ila, inthlan dawna Bru vote duha intlawn siak ṭhin political party-te pawh hian an pawi khawih lenzia hi hre chhuak teh se. Remna zawng loa buaina leh buai belhchhahna zawng ang maia Bru-te an khawsa reng mai hi a hahthlak a, Mizo mipuite hian ṭha taka lawm harsa kan ti tawlh tawlh ang tih a hlauhawm ta. Tripura camp-a Bru pawl hrang hrang - Mizoram Bru Displaced Peoples Forum (MBDPF), Mizoram Bru Indi­genous Democratic Movements (MBIDM), Bru Tribal Deve­lopment Society (BTDS), Bru Displaced Women Welfare Committee (BDWWC), Camp Defence Committee (CDC) leh AII Chudri Committec (ACC) chuan tun hnai khan Nasingpara-ah joint meeting an nei a, Mizorama kîr an duh loh chhan hrang hrangte an puangzar.Bru pawl hrang hrang inhmukhawm hian thil phut an neih bakah tun hnaia Bru hmeichhe pakhat, a pasal kuta tualthi anga lang chu an sawi lang tel. Bru-te chuan central sorkar leh Mizoram sorkar-in magisterial inquiry nei se, mitthi chhungte hnenah zangnadawmna cheng nuai 20 pe rawh se, an tih bakah 'Mizoram sorkarin Bru-te hruai kîr nana a hmalakna muanawm tak anga lang phênah hian Bru-te chu kutthlak a ni a, central sorkar hian Mizoram chhunga thil thleng chhui chiangtu tur committee din rawh se,' tihte a tel.Mizoram aṭanga Tripura lama chhuak ta Bru-te hi an lo kir lehna turin sorkar laipui leh Mizoram sorkarin vawi tam ruahmanna an siam tawh a, tun thlengin an lo la kir duh lo. Mizoram lam pawhin Mizoram mi na na na hi chu ṭha taka dawnsawn tumin hma a la a. Nimahsela chhuanlam hrang hrang an siam bakah phût belh an nei zel bawk a, tun ṭumah pawh hian a hlawm pui hi chuan an lo kir leh dawn lo a nih hmel.Bru pawl hrang hrangin tun hnaia Bru hmeichhe pakhat tualthihna an sawi lang tel hi a vanduai­thlak a, hnam leh hnam thil pawh ni lo, Bru leh Mizo inkar buaina pawh ni lo, nupa kara buaina thil thleng an tlangaupui duh a, Mizote min puh chhiatna remchanga an hmang lui ṭalh hi chu Mizote tan hriatthiam a harsa khawp ang.Bru-te hian Mizorama ṭha taka lo kir an duh lo a nih chuan Mizorama vote an neih hi phalsak tawh lo ila, inthlan dawna Bru vote duha intlawn siak ṭhin political party-te pawh hian an pawi khawih lenzia hi hre chhuak teh se. Remna zawng loa buaina leh buai belhchhahna zawng ang maia Bru-te an khawsa reng mai hi a hahthlak a, Mizo mipuite hian ṭha taka lawm harsa kan ti tawlh tawlh ang tih a hlauhawm ta. Tripura camp-a Bru pawl hrang hrang - Mizoram Bru Displaced Peoples Forum (MBDPF), Mizoram Bru Indi­genous Democratic Movements (MBIDM), Bru Tribal Deve­lopment Society (BTDS), Bru Displaced Women Welfare Committee (BDWWC), Camp Defence Committee (CDC) leh AII Chudri Committec (ACC) chuan tun hnai khan Nasingpara-ah joint meeting an nei a, Mizorama kîr an duh loh chhan hrang hrangte an puangzar. Bru pawl hrang hrang inhmukhawm hian thil phut an neih bakah tun hnaia Bru hmeichhe pakhat, a pasal kuta tualthi anga lang chu an sawi lang tel. Bru-te chuan central sorkar leh Mizoram sorkar-in magisterial inquiry nei se, mitthi chhungte hnenah zangnadawmna cheng nuai 20 pe rawh se, an tih bakah 'Mizoram sorkarin Bru-te hruai kîr nana a hmalakna muanawm tak anga lang phênah hian Bru-te chu kutthlak a ni a, central sorkar hian Mizoram chhunga thil thleng chhui chiangtu tur committee din rawh se,' tihte a tel. Mizoram aṭanga Tripura lama chhuak ta Bru-te hi an lo kir lehna turin sorkar laipui leh Mizoram sorkarin vawi tam ruahmanna an siam tawh a, tun thlengin an lo la kir duh lo. Mizoram lam pawhin Mizoram mi na na na hi chu ṭha taka dawnsawn tumin hma a la a. Nimahsela chhuanlam hrang hrang an siam bakah phût belh an nei zel bawk a, tun ṭumah pawh hian a hlawm pui hi chuan an lo kir leh dawn lo a nih hmel. Bru pawl hrang hrangin tun hnaia Bru hmeichhe pakhat tualthihna an sawi lang tel hi a vanduai­thlak a, hnam leh hnam thil pawh ni lo, Bru leh Mizo inkar buaina pawh ni lo, nupa kara buaina thil thleng an tlangaupui duh a, Mizote min puh chhiatna remchanga an hmang lui ṭalh hi chu Mizote tan hriatthiam a harsa khawp ang. Bru-te hian Mizorama ṭha taka lo kir an duh lo a nih chuan Mizorama vote an neih hi phalsak tawh lo ila, inthlan dawna Bru vote duha intlawn siak ṭhin political party-te pawh hian an pawi khawih lenzia hi hre chhuak teh se. Remna zawng loa buaina leh buai belhchhahna zawng ang maia Bru-te an khawsa reng mai hi a hahthlak a, Mizo mipuite hian ṭha taka lawm harsa kan ti tawlh tawlh ang tih a hlauhawm ta.", "summary": "Tripura camp-a Bru pawl hrang hrang - MBDPF, MBIDM, BTDS, BDWWC, CDC leh ACC chuan tun hnai khan Nasingpara-ah joint meeting an nei a, Mizorama kîr an duh loh chhan hrang hrangte an puangzar. Bru pawl hrang hrang inhmukhawm hian thil phut an neih bakah tun hnaia Bru hmeichhe pakhat, a pasal kuta tualthi anga lang chu an sawi lang tel. Bru-te chuan central sorkar leh Mizoram sorkar-in megisterial inquiry nei se, mitthi chhungte hnenah cheng nuai 20 pe rawh se, an tih bakah central sorkar hian Mizoram chhunga thil thleng chhui chiangtu tur committee din rawh se tih te a tel. Bru te lo kir nan hian sorkarin vawi tam ruahmanna a siam tawh a, tun thlengin an lo la kir duh lo. Mizoram sorkar pawhin tha taka dawnsawn a inpeih a, mahse thil phut neih belh zelin Bru-te hi an lo kir duh lo. Bru pawl hrang hrangin tun hnaia Bru hmeichhe pakhat tualthihna an sawi lang tel hi a vanduaithlak a, Mizote min puh hningchhiatna a ni. Bru te hian lo kir an duh lo a nih chuan inthlan dawna Bru vote duha intlawn siak thin political party te pawh hian an pawi khawih lenzia hi hre rawh se. Bru te khawsak zia hi a khamawm a, mipuite hian tha taka lawm kan harsat tulh tulh ang." }, { "summarization_id": "1017", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/28126", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Tripura refugee camp-a awm mek Mizoram Bru-te kumin chhunga Mizorama hruai kîr tura hmalakna buaipui bik turin, Mizoram sorkar chuan MCS officer pasarih a ruat thar. Bru lâk lêt tumnaah hian Mizoram sorkar chu a inbuatsaih mek zel a ni.Mizoram aṭanga anmahni duh thu ngeia tlan chhuak Bru-te hi vawi tam Mizoram leh Mizo mipuite min tibuaitu leh min timualphotu an ni tawh a, Mizorama an lo kir dan tur ngaihtuah nawn ngai reng mai hi chu Mizo mipui tan chuan thil ninawm tak a ni tawh. Kan NGO lamte'n dan hnuaiah sorkar laipui dawrin Bru-te an kir theihna turin theihtawp an chhuah a, a hla hlawhtling hleithei lo.Bru-te lo kir loh chhan hi an thil phût ang pek kim theih an nih dawn loh vang ni bawk mah se, a chhanah hian politics a inrawlh thui hle. State assembly inthlan dawn apiangin thu thar an nei a, Lok Sabha inthlan dawnah a hlawmin âwn lam an nei ziah bawk a ni. Kum 2014 Lok Sabha inthlan dawn phei chuan tlawmngai pawlte'n political party-te hnenah tute mah Bru ho inkulhna Tripura lama campaign lo turin an ngen hial a nih kha.Tunah hi chuan Mizoram pawnah awmin Mizoramah vote an nei tho a, inthlan dawn apiangin vote duh leh mamawh political party-te'n an tlawn zel a, anni lamin an hlawkpui tur zawng zelin thil an lo kalpui a, tun hi kan thleng ta a ni. Mizoram sorkar hian Bru lak let hi tihtakzeta kalpui a tum a nih hmel a, ṭum dang ang bawkin, 'tuna an lo kir loh chuan auh an ni tawh lo ang,' tia lo kir lo bawka a zuzi tawh lohna turin ṭan han la tak tak se, tun ṭum hi Bru koh kir tumnaa a tawpna ni tawh bawk rawh se. Tripura refugee camp-a awm mek Mizoram Bru-te kumin chhunga Mizorama hruai kîr tura hmalakna buaipui bik turin, Mizoram sorkar chuan MCS officer pasarih a ruat thar. Bru lâk lêt tumnaah hian Mizoram sorkar chu a inbuatsaih mek zel a ni.Mizoram aṭanga anmahni duh thu ngeia tlan chhuak Bru-te hi vawi tam Mizoram leh Mizo mipuite min tibuaitu leh min timualphotu an ni tawh a, Mizorama an lo kir dan tur ngaihtuah nawn ngai reng mai hi chu Mizo mipui tan chuan thil ninawm tak a ni tawh. Kan NGO lamte'n dan hnuaiah sorkar laipui dawrin Bru-te an kir theihna turin theihtawp an chhuah a, a hla hlawhtling hleithei lo.Bru-te lo kir loh chhan hi an thil phût ang pek kim theih an nih dawn loh vang ni bawk mah se, a chhanah hian politics a inrawlh thui hle. State assembly inthlan dawn apiangin thu thar an nei a, Lok Sabha inthlan dawnah a hlawmin âwn lam an nei ziah bawk a ni. Kum 2014 Lok Sabha inthlan dawn phei chuan tlawmngai pawlte'n political party-te hnenah tute mah Bru ho inkulhna Tripura lama campaign lo turin an ngen hial a nih kha.Tunah hi chuan Mizoram pawnah awmin Mizoramah vote an nei tho a, inthlan dawn apiangin vote duh leh mamawh political party-te'n an tlawn zel a, anni lamin an hlawkpui tur zawng zelin thil an lo kalpui a, tun hi kan thleng ta a ni. Mizoram sorkar hian Bru lak let hi tihtakzeta kalpui a tum a nih hmel a, ṭum dang ang bawkin, 'tuna an lo kir loh chuan auh an ni tawh lo ang,' tia lo kir lo bawka a zuzi tawh lohna turin ṭan han la tak tak se, tun ṭum hi Bru koh kir tumnaa a tawpna ni tawh bawk rawh se. Tripura refugee camp-a awm mek Mizoram Bru-te kumin chhunga Mizorama hruai kîr tura hmalakna buaipui bik turin, Mizoram sorkar chuan MCS officer pasarih a ruat thar. Bru lâk lêt tumnaah hian Mizoram sorkar chu a inbuatsaih mek zel a ni. Mizoram aṭanga anmahni duh thu ngeia tlan chhuak Bru-te hi vawi tam Mizoram leh Mizo mipuite min tibuaitu leh min timualphotu an ni tawh a, Mizorama an lo kir dan tur ngaihtuah nawn ngai reng mai hi chu Mizo mipui tan chuan thil ninawm tak a ni tawh. Kan NGO lamte'n dan hnuaiah sorkar laipui dawrin Bru-te an kir theihna turin theihtawp an chhuah a, a hla hlawhtling hleithei lo. Bru-te lo kir loh chhan hi an thil phût ang pek kim theih an nih dawn loh vang ni bawk mah se, a chhanah hian politics a inrawlh thui hle. State assembly inthlan dawn apiangin thu thar an nei a, Lok Sabha inthlan dawnah a hlawmin âwn lam an nei ziah bawk a ni. Kum 2014 Lok Sabha inthlan dawn phei chuan tlawmngai pawlte'n political party-te hnenah tute mah Bru ho inkulhna Tripura lama campaign lo turin an ngen hial a nih kha. Tunah hi chuan Mizoram pawnah awmin Mizoramah vote an nei tho a, inthlan dawn apiangin vote duh leh mamawh political party-te'n an tlawn zel a, anni lamin an hlawkpui tur zawng zelin thil an lo kalpui a, tun hi kan thleng ta a ni. Mizoram sorkar hian Bru lak let hi tihtakzeta kalpui a tum a nih hmel a, ṭum dang ang bawkin, 'tuna an lo kir loh chuan auh an ni tawh lo ang,' tia lo kir lo bawka a zuzi tawh lohna turin ṭan han la tak tak se, tun ṭum hi Bru koh kir tumnaa a tawpna ni tawh bawk rawh se.", "summary": "Tripura refugee camp-a awm mek Mizoram Bru-te kumin chhunga Mizorama hruai kîr tura hmalakna buaipui bik turin, Mizoram sorkar chuan MCS officer pasarih a ruat thar. Mizoram atanga anmahni duh thu ngeia tlan chhuak Bru-te hi vawi tam Mizoram leh Mizo mipuite min tibuaitu leh min timualphotu an ni tawh a, an rawn kir leh dan tur ngaihtuah hi a ninawm tawh. NGO ten sorkar dawrin an rawn kir leh nan theihtawp an chhuah a, a hlawhtling lo. Bru lo kir duh loh chhanah hian politics a inrawlh thui hle. State Assembly inthlan dawn apiangin thu thar an nei a, Lok Sabha inthlan dawnah a hlawmin awn lam an nei ziah bawk. Tunah hi chuan Mizoram pawnah awmin vote an nei tho a, inthlan dawnin vote duh party an tlawn zel a, tun hi kan thleng ta a ni. Sorkar hian Bru lak let hi a tum takzet a, tun tum hi Bru kohkir tawpna ni rawh se." }, { "summarization_id": "1018", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6216", "file_name": "H-8-23/01/2025- Goa motor sut", "original_text": "Goa motor sutin hmasawn zel Mizoram NewsGoa motor sutin hmasawn zel admin 11-Nov-2024 10:21 AM Goa-a a scooter (scooty) khalh lai motor-in a sut avanga damdawi ina awm mek Zohmingliana (kum 25 vel), Bungthuam, Aizawla cheng thin chuan hma a sawn zel. Goa Mizo Welfare hruaitute hnen atanga Bengvarna thudawn danin, Zohmingliana hian hma a sawn chho ve zel a, a na a tih ber a khabe ruh erawh an la zai ngam lo. Nikhuate pawh a hre chho deuh tan zel a, damdawi inah uluk taka enkzawl chhunzawm zel a ni a, a thiante'n an awmpui thin. Goa-a Mizote'n a theih ang angin an buaipui zui zel. Tarlan tawh angin Zohmingliana hian ni 9.11.2024 zing khan scooty man chawia a hawh hmanga a tlan lai chu motor-in a su a, a khabe na taka sawhin, nikhua a hre lo zui. CT scan result atanga a lan dan chuan a thluak chu a sawho lo. A bengahte thi a chhuak. A na ti a rawn au chhuak leh thin. Zohmingliana hi casino-a thawk niin, a thawh mekna atanga bangin, tunhnai maia casino danga thawk tur a ni.", "summary": "Zohmingliana (kum 25 vel),Bungthuam, Aizawla cheng ṭhin, hnathawka Goa-a khawsa mek chu motorin a su.A khabe na taka sawhin,a bengahte thi a chhuak a,a khabe pawh an la zai ngam rih lo.Goa-a Mizo awm leh a thianten damdawiinah hian an awmpui a,Zohmingliana hi casino-a thawk niin,a thawh mekna atanga bangin, casino danga thawh a tum lai taka hetiang tawng chho a ni." }, { "summarization_id": "1019", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/118494", "file_name": "F_MIZO_SUM_18_3/2/25", "original_text": "Mizoram sorkara Local Admi-nistrative Department (LAD) chhinchhiah danin, MADC leh LADC tih loh district dang parukah sorkar phalna nei loa khaw din khaw 51 a awm mek.Dan loa khaw din hi ṭhenkhat chu sorkar project lian tham eng emaw a awm vanga chumia hnathawktute leh an mi chhawrte awm khawmna, a hnua khua anga an awm zuinate a ni a; khaw ṭhenkhat hi chu kawngpui kama awm, thingpui dawr leh chaw eina hmun sumdawnna hmun remchangte an ni. Khaw ṭhenkhat chu zu leh thil ṭha lo dang zawrh rukna tura din emaw tih mai turte a ni a, enkawltu leh khuah-khirhtu nei lo an ni.Dan loa khaw din hi mi an awm ngheh tawh chuan hnawhchhuah mai theih an ni tawh lo a, kum tam an awm hnua thlanmualte neia an inkulh tawh chuan an chhungte thi ta avang pawhin pem an harsat tawh ṭhin. Enkawltu leh kaihruaitu nei loin khua a lo ding a, hengte hi sorkarin a hunlaia a ngaimawh loh chuan, a hnuah harsatna thlentuah an ṭang let thei.Hetihlai hian dan loa khaw dinah hi chuan politician-te hi an demawm ṭhin a, an khaw din dan kalphung a dik leh dik loh lam ngaihtuah tawh loin, 'Voter engzat nge awm?' ti zawngin an thlir tawh a, hei hian harsatna tam tak a lo thlen tawh ṭhin.Sorkar hian dan loa khaw dinte hi ngun zawkin vil zui se, khaw ṭhenkhat hi chu an khawsak danah leh an inen-kawlnaah pawh khaw pangngaia hlankaia inrelbawlna ṭha zawk neih phu an awm a; khaw ṭhen-khat erawh chu sorkar phal loh thil tihrukna hmunpuite a nih avangin a rang thei ang beraṭhiah chi an ni ang.Dan kengkawhtu tur sorkar kan nei a, chuti chunga dan loa khaw din an pung zel a nih chuan sorkar mualphona a ni e. Mizoram sorkara Local Admi-nistrative Department (LAD) chhinchhiah danin, MADC leh LADC tih loh district dang parukah sorkar phalna nei loa khaw din khaw 51 a awm mek.Dan loa khaw din hi ṭhenkhat chu sorkar project lian tham eng emaw a awm vanga chumia hnathawktute leh an mi chhawrte awm khawmna, a hnua khua anga an awm zuinate a ni a; khaw ṭhenkhat hi chu kawngpui kama awm, thingpui dawr leh chaw eina hmun sumdawnna hmun remchangte an ni. Khaw ṭhenkhat chu zu leh thil ṭha lo dang zawrh rukna tura din emaw tih mai turte a ni a, enkawltu leh khuah-khirhtu nei lo an ni.Dan loa khaw din hi mi an awm ngheh tawh chuan hnawhchhuah mai theih an ni tawh lo a, kum tam an awm hnua thlanmualte neia an inkulh tawh chuan an chhungte thi ta avang pawhin pem an harsat tawh ṭhin. Enkawltu leh kaihruaitu nei loin khua a lo ding a, hengte hi sorkarin a hunlaia a ngaimawh loh chuan, a hnuah harsatna thlentuah an ṭang let thei.Hetihlai hian dan loa khaw dinah hi chuan politician-te hi an demawm ṭhin a, an khaw din dan kalphung a dik leh dik loh lam ngaihtuah tawh loin, 'Voter engzat nge awm?' ti zawngin an thlir tawh a, hei hian harsatna tam tak a lo thlen tawh ṭhin.Sorkar hian dan loa khaw dinte hi ngun zawkin vil zui se, khaw ṭhenkhat hi chu an khawsak danah leh an inen-kawlnaah pawh khaw pangngaia hlankaia inrelbawlna ṭha zawk neih phu an awm a; khaw ṭhen-khat erawh chu sorkar phal loh thil tihrukna hmunpuite a nih avangin a rang thei ang beraṭhiah chi an ni ang.Dan kengkawhtu tur sorkar kan nei a, chuti chunga dan loa khaw din an pung zel a nih chuan sorkar mualphona a ni e.", "summary": "Mizoram Sorkara Local Administrative Department(LAD) chhinchhiah danin, MADC leh LADC tih loh district dang parukah sorkar phalna neiloa khaw din khaw 51 a awm mek. Dan loa khaw din ṭhenkhatte hi Sorkar project lian thama hnathawktute leh an mi chhawrte awm khawmna, a hnua khua anga an awm zuinate, khaw ṭhenkhat kawngpui kama awm, thingpui dawr leh chaw eina hmun sumdawnna hmun remchangte an ni a,khaw ṭhenkhat chu zu leh thil ṭhalo dang zawrh rukna tura din emaw tih mai turte a ni. Dan loa khaw din hi mi an awm ngheh tawh chuan hnawhchhuah mai theih an ni tawhlo a, hengte hi Sorkarin a hunlaia a ngaimawh loh chuan a hnuah harsatna thlentu a ni thei thin. Khaw ṭhenkhat hi chu an khawsak danah khaw pangngaia hlankaia inrelbawlna ṭha zawk neih phu an awm a; khaw ṭhen-khat erawh Sorkar phalloh thil tihrukna hmunpuite a nih avangin a rang thei ang bera ṭhiah chi an ni thung, dan loa khaw din an pung zel a nih chuan sorkar mualphona a ni e." }, { "summarization_id": "1020", "url": "https://www.exploremizoram.com/2018/09/district-hrang-hrangah-science-congress.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_22.2.25", "original_text": "Aizawl | September 27, 2018:Vawiin khan Lawngtlaia SSA BRC Hall-ah zirlai naupangte'n science hmanga an thiam thil an pho chhuahna Children's Science Congress 2018 buatsaih a ni a. Lawngtlai DEO Pi Zohmangaihi leh RMSA Dy DPC Pu H. Laltanpuia te'n hun an hmanpui.He hunah hian Lawngtlai District-a sikul 8 ai awh zirlai 18 te'n, \"Science, Technology and Innovation for a Clean, Green and Healthy Nation\" tih thupui hmanga model leh presentation an duante an pho chhuak a. Hei hi endiktute hmaah an sawi fiah nghal zel bawk.He intihsiaknaah hian junior level (middle section)-ah Ngurnunsangi English School chu pakhatna an ni a; senior level-ah Lairam Higher Academy of Science (LAHAS) chu pakhatna an ni thung. Anni hian October ni 4 leh ni 5, 2018-a state level inelnaah Lawngtlai District ai an awh ang.Vawiin vek khan RMSA Champhai District leh STAMP buatsaihin Govt GM High School-ah District Level Children Science Congress neih a ni a. He hun hi Pu J. Kapkima EE, PHED chuan khuallian niin a hmanpui a, Pu C Lalbiakzauva DEO & DPC RMSA chuan a telpui bawk a ni.Khuallian Pu J. Kapkima EE, PHED chuan thusawiin zirlai naupangte hmasawnna tura District Level Science Children Science Congress buatsaihtu RMSA Champhai leh STAMP te chu fakawm a tih thusawiin Zirlaiten an talent leh hriatnate pho chhuahna hun an nei chu an vanneihzia hriaa lawmna chang hre turin zirlaite chu a chah a. Kawng engkimah hlawhtling tur chuan taima taka tih hram hram angaih a ni, a ti a. Hlawhtlinna chang thinte chu zir peih leh mite aia taima te zel hi  an ni a, zirnaa ti tha tur leh nih tum  nih theihna tur chuan mite aia chungnung kan nih angai a ni a ti a.Khuallian chuan nu leh pate hmangaihna chhanletna tha ber chu an thuawiha taima taka lehkha zir hi a ni, a ti a. Faina chungchang pawh tarlangin zirlai naupangte chu faina kawnga hmasawn tura midangte hrilh hretu ni tura chahin ram hrisel leh District hrisel kan neih theihna tur chuan zirlaite hi kan thaharha hma la hmasatu kan nih a ngai a ni a ti bawk.He hun hi Pu C Hualrikhuma Dy. DPC RMSA chuan kaihhruaiin School 9 atangin Team 12 an tel thei a, District Level Children Science Congress hi Category hnihah then niin, Senior Level-ah Lalruatlawmi leh Nangngaihsangi, Bethel Mission School-te chu pakhatna an ni a. Lalbiaknungi leh Esther Lalremsangi, Govt Khawzawl High School-te chu pahnihna niin JH Vanlalrinchhana leh Laldinsangi, Govt Champhai High School-te chu pathumna an ni bawk.Junior Level-ah HVL Hruaitluanga leh Monica Lallawmkimi Bethel Mission School-te chu pakhatna an ni a, Vanlalhlupuii leh Vanlalmalsawmkima, PES Champhaite chu pahnihna niin K. Zothanpuii leh C Vanlalhmuaki, Govt Vengthlang Middle School-te chu pathumna an ni bawk.Tin, Rashtriya Madhyamik Shiksha Abhiyhan(RMSA) Serchhip District buatsaihin vawiin chaw hma dar 10:30 khan “Science,Technology & Innovation for a Clean, Green and Healthy Nation” tih thupuia  hmangin BNRGSK Hall, Serchhipah “Student Science Congress 2018” neih a ni a, Pu Lawmawma, District Project Co-Ordinator, RMSA Serchhip  chu khuallian ani.Khuallian chuan hawnna thu sawiin \"Tunlai khawvel changkang tawh takah Science & Technology thiamna hmanga hmasawnna a nasa in, chak takin a kal mek a, ram hmasawnna hna thawhna tur atan aki pawimawh tak anih avangin sawrkarin Science subject hi a ngai pawimawh em em a ni, a ti a; zirlaite leh zirtirtute chu thiamna tak tak nei tura theihtawp chhuah zel tura fuihin, intihsiaknaa tel zawng zawngte duhsakna a hlan ani.He hunah hian Pu Saihmingthanga Sailo, District Co-ordinator, Science Teacher’s Association Mizoram (STAM) chuan Student Science Congress buatsaih anih dan report a pe a, intihsiakna telte lawmna thu a sawi bawk.He hunah hian Serchhip khawpui leh a chhehvela High School 5 leh Middle School 2 atangin zirlai naupang ten initihsiakna an nei a, intihsiaknaa ti tha 3 (High School Level ah 2 leh leh Middle School Level–ah 1) hian State Level Student Science Congress ah Serchhip District ai an awh dawn a ni.", "summary": "Lawngtlaia SSA BRC Hall-ah zirlai naupangte'n science hmanga an thiam thil an pho chhuahna Children's Science Congress 2018 buatsaih a ni a. Lawngtlai DEO leh RMSA Dy DPC te'n hun an hmanpui. He hunah hian Lawngtlai District-a sikul 8 ai awh zirlai 18 ten, \"Science, Technology and Innovation foe a Clean, Green and Healthy Nation\" tih thupui hmanga model leh Presentation an duante an pho chhuak. Hei hi endiktute hmaah an sawifiah nghal bawk. He intihsiaknaah hian Junior level-ah Ngurnunsangi chu pakhatna an ni a, Senior level-ah LAHAS chu pakhatna an ni thung. Anni hian October ni 4 leh ni 5, 2018-a state level inelnaah Lawngtlai District ai an awh ang. Vawiin vek khan RMSA Champhai District leh STAMP buatsaihin District Level Children Science Congress neih a ni. He hun hi Pu J.Kapkina EE, PHED chuan khuallian niin a hmanpui a, zirlai naupang hmasawnna tura hetiang an buatsaih chu lawmawm a tih thu sawiin zirlaite an vanneihzia a sawi bawk. Hlawhtlinna chang thinte chu mi taima zel an ni tiin mite aia chungnung kan nih a ngai a ti. Khuallian chuan thuawih pawimawhzia leh faina kawnga hmasawn a ngaihzia pawh a sawi bawk. He hun hu Dy. DPC RMSA chuan kaihruaiin School 9 atangin Team 12 an tel. Senior level-ah Lalruatlawmi leh Nangngaihsangi, Bethel Mission School-te chu pakhatna an ni a. Jenior Level-ah HVL Hruaitluanga leh Monica Lallawmkimi Bethel Mission School-te chu pakhatna an ni bawk." }, { "summarization_id": "1021", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11489", "file_name": "H-247-17/02/2025-Assam inthlang tur nghawng a ni em?", "original_text": "Assam sorkara Additional DGP pakhatin Saihapui-V khuaa Mizo IR police duty-te an awmna hmun chhuahsan tur leh darkar 24 chhunga an chhuah loh chuan an inkah tur thu a sawi avangin, inkap thei turin Mizoram police-te leh mipui an inbuatsaih a; Home minister chuan, ramria Mizo IR sipaite hnuh lêt tumna an la neih loh thu a sawi bakah, 1875-a ramri chu Mizoram sorkarin ramria a pawm a la nih reng thu a sawi.Mizoram leh Assam hian tun hma deuh aṭang tawhin a khat tawkin ramriah buaina a nei zauh zauh ṭhin a, chutihlaiin a ramri chinfel ni si loin a buaina erawh chinfel a lo ni fo tawh. Tun hnaia buaina leh harsatna thleng pawh hi sorkar laipui an inrawlh chuan a ramri lam ni loin a buaina chin ringawt hi chu thil chinfel harsa tak a nih hmel loh.Assam-ah hian kum 2021 kum bul lamah MLA an thlang dawn a, hei vang hian Assam sorkar hian an ramri lamah thawm an rawn nei nia ngaihna lian tak a awm. Assam hian Mizoram nena a inkar ramri awm dan hi a hre vek a, kha chen kha ngaimawh loin a thlir a, tun hnaia hmun khat mai pawh ni lo hmun hrang hranga ramria buaina an rawn siam hi chu tihpalh ni loin tihluih ngei niin a lang.Assam mipuiin ramriah buaina an rawn siam lo a, heng ramria awmte hi Assam mi leh sa nghet pawh ni lo pêm khawm leh a state hmangaihna nei tak tak pawh an ni lem lo a, sorkar official zawkin ramri-ah buaina an rawn siam chat chat mai hian thil hi fel taka 'plan' sa vek angin a lantir thei hial mai.Mizote chuan kan zavaiin ram hmangaihna tak tak kan nei a, sorkar a ni emaw, NGO a ni emaw, mimal tin pawh ni se Mizoram hi chân kan phal lo a, humhalh turin kan inpeih reng a ni. Hetihlai hian Assam hian ram neih lêt duhna leh ramri buai chinfel tumna vanga heng boruak hi rawn siam ni loin, an inthlang tur vela boruak siamna atan min rawn hmang lek a nih chuan a zia lo hle ang.Kan state-a roreltu MNF hi Assam-a roreltu BJP-te nena NDA leh NEDA-a thawkho vek an ni a. Chief minister ve ve hi inbia se heng harsatna awmte hi chinfel theih a nih hmel si a; buaina chinfel mai ni loa a ramri thlenga chinfel hlan hi a nghahhlelhawm tawh khawp mai. Assam sorkara Additional DGP pakhatin Saihapui-V khuaa Mizo IR police duty-te an awmna hmun chhuahsan tur leh darkar 24 chhunga an chhuah loh chuan an inkah tur thu a sawi avangin, inkap thei turin Mizoram police-te leh mipui an inbuatsaih a; Home minister chuan, ramria Mizo IR sipaite hnuh lêt tumna an la neih loh thu a sawi bakah, 1875-a ramri chu Mizoram sorkarin ramria a pawm a la nih reng thu a sawi.Mizoram leh Assam hian tun hma deuh aṭang tawhin a khat tawkin ramriah buaina a nei zauh zauh ṭhin a, chutihlaiin a ramri chinfel ni si loin a buaina erawh chinfel a lo ni fo tawh. Tun hnaia buaina leh harsatna thleng pawh hi sorkar laipui an inrawlh chuan a ramri lam ni loin a buaina chin ringawt hi chu thil chinfel harsa tak a nih hmel loh.Assam-ah hian kum 2021 kum bul lamah MLA an thlang dawn a, hei vang hian Assam sorkar hian an ramri lamah thawm an rawn nei nia ngaihna lian tak a awm. Assam hian Mizoram nena a inkar ramri awm dan hi a hre vek a, kha chen kha ngaimawh loin a thlir a, tun hnaia hmun khat mai pawh ni lo hmun hrang hranga ramria buaina an rawn siam hi chu tihpalh ni loin tihluih ngei niin a lang.Assam mipuiin ramriah buaina an rawn siam lo a, heng ramria awmte hi Assam mi leh sa nghet pawh ni lo pêm khawm leh a state hmangaihna nei tak tak pawh an ni lem lo a, sorkar official zawkin ramri-ah buaina an rawn siam chat chat mai hian thil hi fel taka 'plan' sa vek angin a lantir thei hial mai.Mizote chuan kan zavaiin ram hmangaihna tak tak kan nei a, sorkar a ni emaw, NGO a ni emaw, mimal tin pawh ni se Mizoram hi chân kan phal lo a, humhalh turin kan inpeih reng a ni. Hetihlai hian Assam hian ram neih lêt duhna leh ramri buai chinfel tumna vanga heng boruak hi rawn siam ni loin, an inthlang tur vela boruak siamna atan min rawn hmang lek a nih chuan a zia lo hle ang.Kan state-a roreltu MNF hi Assam-a roreltu BJP-te nena NDA leh NEDA-a thawkho vek an ni a. Chief minister ve ve hi inbia se heng harsatna awmte hi chinfel theih a nih hmel si a; buaina chinfel mai ni loa a ramri thlenga chinfel hlan hi a nghahhlelhawm tawh khawp mai. Assam sorkara Additional DGP pakhatin Saihapui-V khuaa Mizo IR police duty-te an awmna hmun chhuahsan tur leh darkar 24 chhunga an chhuah loh chuan an inkah tur thu a sawi avangin, inkap thei turin Mizoram police-te leh mipui an inbuatsaih a; Home minister chuan, ramria Mizo IR sipaite hnuh lêt tumna an la neih loh thu a sawi bakah, 1875-a ramri chu Mizoram sorkarin ramria a pawm a la nih reng thu a sawi. Mizoram leh Assam hian tun hma deuh aṭang tawhin a khat tawkin ramriah buaina a nei zauh zauh ṭhin a, chutihlaiin a ramri chinfel ni si loin a buaina erawh chinfel a lo ni fo tawh. Tun hnaia buaina leh harsatna thleng pawh hi sorkar laipui an inrawlh chuan a ramri lam ni loin a buaina chin ringawt hi chu thil chinfel harsa tak a nih hmel loh. Assam-ah hian kum 2021 kum bul lamah MLA an thlang dawn a, hei vang hian Assam sorkar hian an ramri lamah thawm an rawn nei nia ngaihna lian tak a awm. Assam hian Mizoram nena a inkar ramri awm dan hi a hre vek a, kha chen kha ngaimawh loin a thlir a, tun hnaia hmun khat mai pawh ni lo hmun hrang hranga ramria buaina an rawn siam hi chu tihpalh ni loin tihluih ngei niin a lang. Assam mipuiin ramriah buaina an rawn siam lo a, heng ramria awmte hi Assam mi leh sa nghet pawh ni lo pêm khawm leh a state hmangaihna nei tak tak pawh an ni lem lo a, sorkar official zawkin ramri-ah buaina an rawn siam chat chat mai hian thil hi fel taka 'plan' sa vek angin a lantir thei hial mai. Mizote chuan kan zavaiin ram hmangaihna tak tak kan nei a, sorkar a ni emaw, NGO a ni emaw, mimal tin pawh ni se Mizoram hi chân kan phal lo a, humhalh turin kan inpeih reng a ni. Hetihlai hian Assam hian ram neih lêt duhna leh ramri buai chinfel tumna vanga heng boruak hi rawn siam ni loin, an inthlang tur vela boruak siamna atan min rawn hmang lek a nih chuan a zia lo hle ang. Kan state-a roreltu MNF hi Assam-a roreltu BJP-te nena NDA leh NEDA-a thawkho vek an ni a. Chief minister ve ve hi inbia se heng harsatna awmte hi chinfel theih a nih hmel si a; buaina chinfel mai ni loa a ramri thlenga chinfel hlan hi a nghahhlelhawm tawh khawp mai.", "summary": "31st October,2020 Assam sawrkara Additional DGP pakhatin Saihapui-V khuaa Mizo IR police duty-te an awmna hmun chhuahsan tur leh darkar 24 chhunga an chhuah loh chuan an inkah tur thu a sawi avangin Mizoram police-te leh mipuite an inbuatsaih.Home Minister chuan,ramria Mizo IR sipate hnuh let tumna an neih loh thu a sawi bakah,1875-a ramri chu Mizoram sawrkarin ramria pawm a la nih reng thu a sawi. Kum 2021-kum bul lamah Assam-in MLA an thlang dawn a,Assam hian Mizoram nena a inkar ramri awm dân a hre vek a,sawrkar official-ten ramri-ah buaina an rawn siam chat chat hi an inthlang tur boruak siamna atana an tih mai chauh niin a lang. Mizote hi chuan ram hmangaihna tak tak kan nei a,kan ram hi engti zawng pawhin chân kan phal lo,Chu vangin,kan state-a roreltu MNF hi Assam-a roreltu BJP-te nena NDA leh NEDA-a thawkho vek an nih avangin ramria buaina hi chinfel a nih theih nan chief minister ve ve inbiak tum rawh se." }, { "summarization_id": "1022", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20177", "file_name": "F_MIZO_SUM_15_17/2/25", "original_text": "Congress Legislature party leader leh an party mi leh sate chuan tun hnai khan Tuiriala bawlhhlawh paihna hmun, Aizawl Solid Waste Management Centre (SWMC) an tlawh a; Aizawl mipuite bawlhhlawh chi lia thliar tura an tihlaiin SWMC-ah chuan bawlhhlawh chi hnih (ṭawih thei leh ṭawih thei lo) chiaha thliar a nih thu an fianfiah niin an sawi.CLP leader chuan Aizawl Municipal Corpo­ration (AMC) chu bawlhhlawh paih dana Aizawl mipuite ṭul loa tibuaiah a puh a ni. Aizawl khawpuia bawlhhlawh paih dan hian sawi a hlawh hle mai a, hun rei tak chhung chu chhungkaw tam tak tibuaitu a tling ve reng a ni. Bawlhhlawh thliar danah chi lia thliar tir an ni a, chutihlaia a paihna hmun bera chi hnih chiah an lo thliar leh si a nih chuan thil fel lo tak a ni a, hei hi ṭul loa mipui phurrit belhchhahna a nih theih piah lamah mipui bumna ang hial pawhin a puh theih ang.Chutih rualin SWMC hei hi AMC inthlan dawn hnaia tlawh a nih miau avangin a tlawhtu lam pawhin mipui hma ngaia an tih a ni nge, inthlan dawna vote hmuh beiseina avanga ti tih erawh hriatthiam a har. Eng pawh chu ni se an thil hmuh chhuah hi a dik a, mipuiin bawlh­hlawh chi thum chi lia an thliar laia a paihna hmuna bawlhhlawh chi hnih chiaha a lo thliar leh si a nih chuan AMC tan mualphona lian tak a ni thei hial ang.Tunah chuan eng zawng pawhin sawi thui deuh dawn se politics-a thu inchuh­ah a chang zo tawh dawn a, AMC inthlan a lo hnai bawk nen mipui lam tan pawh thu dik ber hriat harsa khawpa inhnialna a awm leh mai thei. A pawimawh ber erawh chu AMC inthlan­ah hian tu pawh lo tling se bawlhhlawh paih dan hi langtlang leh felfai zawka kalpui a ngai. Tunah hi chuan Aizawl khawpuia chhungkaw tam tak hi kan bawlhhlawh paih dan kalphung hian a la tibuai hle tih chu phat rual a ni lo e. Congress Legislature party leader leh an party mi leh sate chuan tun hnai khan Tuiriala bawlhhlawh paihna hmun, Aizawl Solid Waste Management Centre (SWMC) an tlawh a; Aizawl mipuite bawlhhlawh chi lia thliar tura an tihlaiin SWMC-ah chuan bawlhhlawh chi hnih (ṭawih thei leh ṭawih thei lo) chiaha thliar a nih thu an fianfiah niin an sawi.CLP leader chuan Aizawl Municipal Corpo­ration (AMC) chu bawlhhlawh paih dana Aizawl mipuite ṭul loa tibuaiah a puh a ni. Aizawl khawpuia bawlhhlawh paih dan hian sawi a hlawh hle mai a, hun rei tak chhung chu chhungkaw tam tak tibuaitu a tling ve reng a ni. Bawlhhlawh thliar danah chi lia thliar tir an ni a, chutihlaia a paihna hmun bera chi hnih chiah an lo thliar leh si a nih chuan thil fel lo tak a ni a, hei hi ṭul loa mipui phurrit belhchhahna a nih theih piah lamah mipui bumna ang hial pawhin a puh theih ang.Chutih rualin SWMC hei hi AMC inthlan dawn hnaia tlawh a nih miau avangin a tlawhtu lam pawhin mipui hma ngaia an tih a ni nge, inthlan dawna vote hmuh beiseina avanga ti tih erawh hriatthiam a har. Eng pawh chu ni se an thil hmuh chhuah hi a dik a, mipuiin bawlh­hlawh chi thum chi lia an thliar laia a paihna hmuna bawlhhlawh chi hnih chiaha a lo thliar leh si a nih chuan AMC tan mualphona lian tak a ni thei hial ang.Tunah chuan eng zawng pawhin sawi thui deuh dawn se politics-a thu inchuh­ah a chang zo tawh dawn a, AMC inthlan a lo hnai bawk nen mipui lam tan pawh thu dik ber hriat harsa khawpa inhnialna a awm leh mai thei. A pawimawh ber erawh chu AMC inthlan­ah hian tu pawh lo tling se bawlhhlawh paih dan hi langtlang leh felfai zawka kalpui a ngai. Tunah hi chuan Aizawl khawpuia chhungkaw tam tak hi kan bawlhhlawh paih dan kalphung hian a la tibuai hle tih chu phat rual a ni lo e. Congress Legislature party leader leh an party mi leh sate chuan tun hnai khan Tuiriala bawlhhlawh paihna hmun, Aizawl Solid Waste Management Centre (SWMC) an tlawh a; Aizawl mipuite bawlhhlawh chi lia thliar tura an tihlaiin SWMC-ah chuan bawlhhlawh chi hnih (ṭawih thei leh ṭawih thei lo) chiaha thliar a nih thu an fianfiah niin an sawi. CLP leader chuan Aizawl Municipal Corpo­ration (AMC) chu bawlhhlawh paih dana Aizawl mipuite ṭul loa tibuaiah a puh a ni. Aizawl khawpuia bawlhhlawh paih dan hian sawi a hlawh hle mai a, hun rei tak chhung chu chhungkaw tam tak tibuaitu a tling ve reng a ni. Bawlhhlawh thliar danah chi lia thliar tir an ni a, chutihlaia a paihna hmun bera chi hnih chiah an lo thliar leh si a nih chuan thil fel lo tak a ni a, hei hi ṭul loa mipui phurrit belhchhahna a nih theih piah lamah mipui bumna ang hial pawhin a puh theih ang. Chutih rualin SWMC hei hi AMC inthlan dawn hnaia tlawh a nih miau avangin a tlawhtu lam pawhin mipui hma ngaia an tih a ni nge, inthlan dawna vote hmuh beiseina avanga ti tih erawh hriatthiam a har. Eng pawh chu ni se an thil hmuh chhuah hi a dik a, mipuiin bawlh­hlawh chi thum chi lia an thliar laia a paihna hmuna bawlhhlawh chi hnih chiaha a lo thliar leh si a nih chuan AMC tan mualphona lian tak a ni thei hial ang. Tunah chuan eng zawng pawhin sawi thui deuh dawn se politics-a thu inchuh­ah a chang zo tawh dawn a, AMC inthlan a lo hnai bawk nen mipui lam tan pawh thu dik ber hriat harsa khawpa inhnialna a awm leh mai thei. A pawimawh ber erawh chu AMC inthlan­ah hian tu pawh lo tling se bawlhhlawh paih dan hi langtlang leh felfai zawka kalpui a ngai. Tunah hi chuan Aizawl khawpuia chhungkaw tam tak hi kan bawlhhlawh paih dan kalphung hian a la tibuai hle tih chu phat rual a ni lo e.", "summary": "Congress Legislature party leader leh an party mi leh saten Tuiriala bawlhhlawh paihna hmun, Aizawl Solid Waste Management Centre(SWMC) an tlawhah, Aizawl mipuite bawlhhlawh chi lia thliar tura an tihlaiin SWMC-ah chuan bawlhhlawh chi hnih(tawih thei leh awih theilo) chiaha thliar a nih thu an fianfiah niin an sawi. Aizawl mipuite chu bawlhhlawh thliar danah chi lia thliar tir an ni a, chutihlaia a paihna hmun bera chi hnih chiah an lo thliar leh si a nih chuan thil fello tak a ni a, mipui phurrit belhchhahna a nih theih piah lamah mipui bumna ang hialin a puh theih thu CLP leader chuan a sawi. Chutih rualin eng zawng pawhin sawi thui deuh dawn se politics-a thu inchuh­ah a chan dawn avangin, AMC inthlan a lo hnai bawk nen mipui lam tan thu dik ber hriat a harsa hle. A pawimawh ber erawh AMC inthlan­ah hian tu pawh lo tling se bawlhhlawh paih dan hi langtlang leh felfai zawkin kalpui se, Aizawl khawpuia chhungkaw tam tak hi kan bawlhhlawh paih dan kalphung hian a la tibuai hle tih chu phat rual a nilo e." }, { "summarization_id": "1023", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8174", "file_name": "H-185-12/02/2025-kan history leh mithiamte", "original_text": "Mizo History Association (MHA) chuan, Chivu, Manipur-ah Manipur lal ṭhin Chandrakirti Singh dam lai lungphun, Chibu Stone Inscription-ah Manipur lalte'n Lushai lal 112 an tukdawl anga tarlan a nih thu sawiin, \"Hei hi thu dik a ni lo,\" an ti a; lungphun chu thu tlinga pawm lo turin Archaeological Survey of India (ASI)-ah an thlen thu an sawi.Mizote hi kan tun hma hun chhui thui tur kan neih loh tehlul nen, kan neih chhun ang angte pawh hi ziaka chhinchhiah a ni meuh hlawm lo. Kan history pawh hi a hrilha in hrilh chhawn a nih deuh vek avangin ziaka awm chhun ang ang pawm mai hi kan sam hle a, chik zawk leh uluk zawka zir chian hi thil pawimawh tak a ni.Tun hnaiah MHA lamin kan history dik lo taka inziakna zir chianga thuneitute hnena pawm lo tura an thlen hi an fakawmin an chhuanawm a, hei hi mithiamte pawimawhna tak pawh a ni ang. He thilah mai ni lo, kan history ziak dan dangah pawh tun aia thuk zawka mithiamte an inrawlh chhoh zel a, tuna kan pawm chinte pawh hi a dik leh dik loh zir chianna (research) neih chhoh zel a ṭha hle.Chhinlung aṭanga chhuak anga kan insawi te, tuna Myanmar ram lo ni taa kan khawsak laite leh kan thlang tlak zel dante pawh hi a khawilaiah mah hian ziaka fel taka chhinchhiah awm tak tak lo niin a lang a, hengte pawh hi tunlai thiamna hmanga uluk leh chik zawka a hunlaia khawvel dangte nena khaikhin chunga zir chhoh zel a ṭha khawp mai.Mizo history a ni emaw, Mizoram history pawh ni se min awptu Sapho ziak ang diak diak pawh hi a ni vek lo thei a, historian leh writer pawh ni bik lo, Sap sipai hotute thuziakte innghahna atan kan hmang lo thei si lo a, history ziak dan dik leh fel zawka dah tura zir chian chhoh zel ni se a ṭha khawp mai.Mahni history pawh hre chiang mang lo hnam nih a zahthlak a, kan mithiam zawkte'n ṭan la thar zel se, Mizo leh Mizoram history dik leh changtlung zawk ziak zel turin ke pen zel se a lawmawm khawp ang. Mizo History Association (MHA) chuan, Chivu, Manipur-ah Manipur lal ṭhin Chandrakirti Singh dam lai lungphun, Chibu Stone Inscription-ah Manipur lalte'n Lushai lal 112 an tukdawl anga tarlan a nih thu sawiin, \"Hei hi thu dik a ni lo,\" an ti a; lungphun chu thu tlinga pawm lo turin Archaeological Survey of India (ASI)-ah an thlen thu an sawi.Mizote hi kan tun hma hun chhui thui tur kan neih loh tehlul nen, kan neih chhun ang angte pawh hi ziaka chhinchhiah a ni meuh hlawm lo. Kan history pawh hi a hrilha in hrilh chhawn a nih deuh vek avangin ziaka awm chhun ang ang pawm mai hi kan sam hle a, chik zawk leh uluk zawka zir chian hi thil pawimawh tak a ni.Tun hnaiah MHA lamin kan history dik lo taka inziakna zir chianga thuneitute hnena pawm lo tura an thlen hi an fakawmin an chhuanawm a, hei hi mithiamte pawimawhna tak pawh a ni ang. He thilah mai ni lo, kan history ziak dan dangah pawh tun aia thuk zawka mithiamte an inrawlh chhoh zel a, tuna kan pawm chinte pawh hi a dik leh dik loh zir chianna (research) neih chhoh zel a ṭha hle.Chhinlung aṭanga chhuak anga kan insawi te, tuna Myanmar ram lo ni taa kan khawsak laite leh kan thlang tlak zel dante pawh hi a khawilaiah mah hian ziaka fel taka chhinchhiah awm tak tak lo niin a lang a, hengte pawh hi tunlai thiamna hmanga uluk leh chik zawka a hunlaia khawvel dangte nena khaikhin chunga zir chhoh zel a ṭha khawp mai.Mizo history a ni emaw, Mizoram history pawh ni se min awptu Sapho ziak ang diak diak pawh hi a ni vek lo thei a, historian leh writer pawh ni bik lo, Sap sipai hotute thuziakte innghahna atan kan hmang lo thei si lo a, history ziak dan dik leh fel zawka dah tura zir chian chhoh zel ni se a ṭha khawp mai.Mahni history pawh hre chiang mang lo hnam nih a zahthlak a, kan mithiam zawkte'n ṭan la thar zel se, Mizo leh Mizoram history dik leh changtlung zawk ziak zel turin ke pen zel se a lawmawm khawp ang. Mizo History Association (MHA) chuan, Chivu, Manipur-ah Manipur lal ṭhin Chandrakirti Singh dam lai lungphun, Chibu Stone Inscription-ah Manipur lalte'n Lushai lal 112 an tukdawl anga tarlan a nih thu sawiin, \"Hei hi thu dik a ni lo,\" an ti a; lungphun chu thu tlinga pawm lo turin Archaeological Survey of India (ASI)-ah an thlen thu an sawi. Mizote hi kan tun hma hun chhui thui tur kan neih loh tehlul nen, kan neih chhun ang angte pawh hi ziaka chhinchhiah a ni meuh hlawm lo. Kan history pawh hi a hrilha in hrilh chhawn a nih deuh vek avangin ziaka awm chhun ang ang pawm mai hi kan sam hle a, chik zawk leh uluk zawka zir chian hi thil pawimawh tak a ni. Tun hnaiah MHA lamin kan history dik lo taka inziakna zir chianga thuneitute hnena pawm lo tura an thlen hi an fakawmin an chhuanawm a, hei hi mithiamte pawimawhna tak pawh a ni ang. He thilah mai ni lo, kan history ziak dan dangah pawh tun aia thuk zawka mithiamte an inrawlh chhoh zel a, tuna kan pawm chinte pawh hi a dik leh dik loh zir chianna (research) neih chhoh zel a ṭha hle. Chhinlung aṭanga chhuak anga kan insawi te, tuna Myanmar ram lo ni taa kan khawsak laite leh kan thlang tlak zel dante pawh hi a khawilaiah mah hian ziaka fel taka chhinchhiah awm tak tak lo niin a lang a, hengte pawh hi tunlai thiamna hmanga uluk leh chik zawka a hunlaia khawvel dangte nena khaikhin chunga zir chhoh zel a ṭha khawp mai. Mizo history a ni emaw, Mizoram history pawh ni se min awptu Sapho ziak ang diak diak pawh hi a ni vek lo thei a, historian leh writer pawh ni bik lo, Sap sipai hotute thuziakte innghahna atan kan hmang lo thei si lo a, history ziak dan dik leh fel zawka dah tura zir chian chhoh zel ni se a ṭha khawp mai. Mahni history pawh hre chiang mang lo hnam nih a zahthlak a, kan mithiam zawkte'n ṭan la thar zel se, Mizo leh Mizoram history dik leh changtlung zawk ziak zel turin ke pen zel se a lawmawm khawp ang.", "summary": "10th July,2020 Mizo History Association (MHA) chuan, Chivu, Manipur-ah Manipur lal ṭhin Chandrakirti Singh dam lai lungphun, Chibu Stone Inscription-ah Manipur lalte'n Lushai lal 112 an tukdawl anga tarlan a nih thu sawiin, \"Hei hi thu dik a ni lo,\" an ti a; lungphun chu thu tlinga pawm lo turin Archaeological Survey of India (ASI)-ah thu an thlen. Mizo history a ni emaw Mizoram history pawh ni se min awptu Saphote thuziak ang diak diak hi innghahna atan kan hmang a nih chuan tihsual leh dik lo tam tak pawh a awm thei tih kan hriat a ṭul a.Kan mithiamten ṭan la thar se,Mizo leh Mizoram history dik tak leh changtluk zawk ziak zel turin ke pen se a lawmawm khawp ang." }, { "summarization_id": "1024", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/49472", "file_name": "F_MIZO_SUM_14_30/1/25", "original_text": "Zoram People's Movement (ZPM) Ṭhalai hruaitute chuan Mizoram Chief Minister-in Covid-19 avanga Mizoram sum hmuh tur cheng vaibelchhe 2,800 hmu lo anga a sawi chu dawt a nih thu press mite hmaah an puang a, \"Mizoram sorkar account report Monthly Key Indicator-a a lam danin CM thusawi hi belhchian dawl lo, mipui bum tumnaah kan ngai,\" an ti.He thil kan en hian Mizoram Chief Minister emaw, ZPM Ṭhalai hruaitute zawk emaw hian dawt an sawi tihna a ni a, pakhat hi a dik chuan pakhat zawk hi chu a dik thei lo. Kan ram hruaitu ber a ni a, Finance Minister a ni tel bawk a, sum leh pai kalphung hre chiang bertu a ni a, kan pawisa chân zat a sawi hi a dik a nih chuan ZPM Ṭhalai hruaitute hi zak tur an ni a, Mizoram mipui hriatah kan Chief Minister hi dawtin an puh tihna a ni ang.Chutihlaiin ZPM Ṭhalai hruaitu lam hi an lo dik a nih vaih chuan Mizoram state hotupa berin a state chhunga cheng mipuite dawt min hrilh tihna a ni dawn a, a zia lo hle dawn a ni. Tun hma aṭang tawhin kan politician-te'n thudik tluantling lo, finfiah hleih theih loh, finfiah dawn pawh a, \"Dawt chiang tak i sawi a ni,\" tih theih chiah si loha thil sawi hi an ching tawh. Tunah chuan engkim hi langtlang vek a ni tawh a, thudik leh thudik lo hi a fiah zung zung thei tawh a ni.CM hian thudik a sawi a nih chuan pawisa cheng vaibelchhe 2,800 zet kan hmuh tur kan hmuh loh dan hi ziakin fel takin mipui hnenah puang se, chuti a nih loh chuan kan state hotupa ber hian mipuite hi thudik lo min hrilh tihna a ni dawn a, mipui hian thudik hriat an phu e. Zoram People's Movement (ZPM) Ṭhalai hruaitute chuan Mizoram Chief Minister-in Covid-19 avanga Mizoram sum hmuh tur cheng vaibelchhe 2,800 hmu lo anga a sawi chu dawt a nih thu press mite hmaah an puang a, \"Mizoram sorkar account report Monthly Key Indicator-a a lam danin CM thusawi hi belhchian dawl lo, mipui bum tumnaah kan ngai,\" an ti.He thil kan en hian Mizoram Chief Minister emaw, ZPM Ṭhalai hruaitute zawk emaw hian dawt an sawi tihna a ni a, pakhat hi a dik chuan pakhat zawk hi chu a dik thei lo. Kan ram hruaitu ber a ni a, Finance Minister a ni tel bawk a, sum leh pai kalphung hre chiang bertu a ni a, kan pawisa chân zat a sawi hi a dik a nih chuan ZPM Ṭhalai hruaitute hi zak tur an ni a, Mizoram mipui hriatah kan Chief Minister hi dawtin an puh tihna a ni ang.Chutihlaiin ZPM Ṭhalai hruaitu lam hi an lo dik a nih vaih chuan Mizoram state hotupa berin a state chhunga cheng mipuite dawt min hrilh tihna a ni dawn a, a zia lo hle dawn a ni. Tun hma aṭang tawhin kan politician-te'n thudik tluantling lo, finfiah hleih theih loh, finfiah dawn pawh a, \"Dawt chiang tak i sawi a ni,\" tih theih chiah si loha thil sawi hi an ching tawh. Tunah chuan engkim hi langtlang vek a ni tawh a, thudik leh thudik lo hi a fiah zung zung thei tawh a ni.CM hian thudik a sawi a nih chuan pawisa cheng vaibelchhe 2,800 zet kan hmuh tur kan hmuh loh dan hi ziakin fel takin mipui hnenah puang se, chuti a nih loh chuan kan state hotupa ber hian mipuite hi thudik lo min hrilh tihna a ni dawn a, mipui hian thudik hriat an phu e.", "summary": "Zoram People's Movement (ZPM) Ṭhalai hruaitute chuan Mizoram Chief Minister(CM)-in Covid-19 avanga Mizoram sum hmuh tur cheng vaibelchhe 2,800 hmu lo anga a sawi chu dawt a nih thu press mite hmaah an puang,hei vang hian CM emaw,ZPM Ṭhalai hruaitute zawk emaw hian dawt an sawi tihna a ni.Kan CM hi Finance Minister a nih tel bawk avangin sum leh pai kalphung hre chiang bertu a ni a, kan pawisa chân zat a sawi hi a dik a nih chuan ZPM Ṭhalai hruaitute hian dawtin an puh tihna a ni ang a,chutihlaiin ZPM Ṭhalai hruaitute lam hi an lo dik a nih chuan CM hian State chhung mipuite dawt min hrilh tihna a ni dawn a ni.CM hian thudik a sawi a nih chuan pawisa cheng vaibelchhe 2,800 zet kan hmuh tur kan hmuhloh dan hi ziakin mipui hnenah puang se,mipui hian thudik hriat an phu e." }, { "summarization_id": "1025", "url": "https://theaizawlpost.org/pakistan-leiba-world-bank-in-ngaimawh/", "file_name": "SMizo_21_20-02", "original_text": "Pakistan a retheihna chu tun fiscal chhungin 39.4% in a pung a, rethei bakberh mi maktaduai 12.5 vel an tlulut leh mek tiin World Bank chuan a sawi a. Sum lama harsatna namenlo tawk mek Pakistan chu nasa zawka hma la turin a ngen zui a ni. Washington-a inbun sum puktirtu chuan Pakistan-in inthlanpui a hmachhawn hma ngeiin sorkar siam leh mai theite leh a kaihhnawih tinte bawhzui turin draft policy note a siam a ni. World Bank chuan tun dinhmunah Pakistani maktaduai 95 vel chu rethei bakberhin an awm mek tiin a sawi bawk. “Pakistan economic model chuan retheihna a tihniam tawh lo va, living standards chu ram dangte aiin a hniam mek a ni” tiin Tobias Hague, world bank-a thawk Pakistan buaipuitu chuan a sawi. Global lender-te chuan Pakistan chu an ‘sacred cows’ – agriculture leh real estate tax tura tiin tul lova sum sen tihniama fiscal adjustment khauh zawka kalpui turin a ti bawk. Hmalakna tur a sawi zingah tax-to-GDP ratio chu 5% a tisanga expenditure pawh GDP atanga 2.7% a tihniam turin a ti bawk. Revenue-to- GDP ratio 5% a tisang tur hian tax exemption kalpui tihtawpa real estate leh agriculture sector-a tax phurritte tihniam turin a ti bawk. “World Bank chuan Pakistan economy dinhmun a ngaihtuah takzet a ni” tiin Hague chuan a sawi bawk. Pakistan chuan economic leh human development crisis nasa taka hmachhawn mek avangin policy nasa taka thlak danglam a ngai an ti bawk a. “Tun hi Pakistan in policy a thlak danglamna hun remchang a ni” tiin Najy Benhassine, World Bank-a Pakistan ram director chuan a sawi. Pakistan hian tax GDP atanga chhutin 22% a lakkhawm a ngai a, tunah a lakkhawm chin chu 10.2% chauh a ni a, a zahve vel lawihin an la hniam mek tiin World Bank chuan a sawi bawk. World Bank chuan Pakistan chu tax exemption 2% a tihniam tur leh land leh property a tax lak 2% a tisang turin a ti bawk a, hei bakah hian agriculture sector-ah GDP atanga 1% tal revenue neih belh turin a ti bawk. World Bank chuan transaction tih nan CNIC (Computerised National Identity Card) chu hman vek ni se a ti bawk. Energy leh commodity subsidy tihniam tur leh single treasury account siam a, expenditure atanga 1% hum tura austerity measure kalpui turin a ti bawk. Kum 2022 khan sorkarin commercial bank a deposit a neih chu Rs 2 trillion chuang niin sovereign borrowing a ngah avangin heta tanga 424 billion chu interest a pek ngai a ni, tiin World Bank chuan a sawi. World Bank chuan sum hloha kal mek sorkar company-te laka federal development leh current expenditure tihhniam nghalin Rs 1.4 trillion hum theih a ni ang a ti bawk a. Chung atanga sum save awm thei chu GDP atanga 2.7% vel a ni dawn tiin a sawi bawk. Higher Education Commission sum sen tihhniamin Rs 70 billion hum theih ti bawkin BISP (Benazir Income Support Programme) cost-sharing hmangin Rs 217 billion save theih a ni ang a ti bawk. August thla khan Pakistan-ah inflation in 27.4% lawih a hawlh a, July thla khan International Monetary Fund chuan USD 1.2 billion a pe a ni.", "summary": "Pakistan-a retheihna chu tun fiscal chhungin 39.4% in a pung a, rethei bakberh mi maktaduai 12.5 vel an tlulut leh mek tiin World Bank chuan a sawi a. Sum lama harsatna namenlo tawk mek Pakistan chu nasa zawka hma la turin a ngen zui a ni.Washington-a inbun sum puktirtu chuan Pakistan-in inthlanpui a hmachhawn hma ngeiin sorkar siam leh mai theite lah a kaihhnawih tinte bawhzui turin draft policy note a siam a ni. Globall̥ender-te chuan Pakistan chu a 'sacred cows'- agriculture leh realesate tax tura tiin tul lova sum sen tihniama fiscal adjustment khauh zawk a kalpui turin a ti bawk. Pakistan World Bank director chuan Pakistan chuan economic leh human development crisis nasa taka thlak danglam a ngai ati a, energy leh commodiy subsidy tihniam tur leh single treasury account siam a, expenditure atanga 1% hum tura austerity measure kalpui turin a tih bakah thurawn chi hrang hrang a pe ani. August thla khan Pakistan-ah inflation in 27.4% lawih a hawlh a, July thla khan International Monetary Fund chuan USD 1.2 billion a pe a ni." }, { "summarization_id": "1026", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26685", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Chief minister Zoramthanga chuan Lengpui Airport runway a ṭhat tawh loh avangin, thlawh­theihna company-te Lengpuiah hian an service ṭhat duh loh phah thu a sawi a, “Ka hmuhchhuah thar chu thlawhtheihna runway khu a rei tawh lutuk a, resurfacing tih a nih ngai loh avangin thlawhtheihnate an thlawk ṭha duh lo,\" a ti.Tun hnaiah Mizo­rama thlawk ṭhin thlawhtheihna pakhat, private airlines Jet Air­ways chuan Mizorama an thlawh­theihna service an titawp a, Mizo mipuite’n harsatna lian tak an tawk mek. Jet Airways hian Mizorama an thlawhtheihna service hi an titawp a ni mai lo a, India hmar chhak hmun danga an thlawhtheihna service pawh an titawp tel bawk.Media report hrang hranga a lan danin Jet Airways hian leiba tam tak an nei a, hei vang hian an thlawhtheihna service hi India hmar chhakah chauh ni loin hmun dangah pawh an titawp nual a, an sum hman tihtlem tumin nasa takin an insiksawi mek a ni.Chief minister thusawi hi chu thil thar deuh, mipui nawlpuiin an la hriat ngai loh a nih hmel. Lengpuia thlawhtheihna tlan kawng a ṭhat tawk loh avangin thlawh­theihna an thlawk ṭha duh lo tih hi chu tun hnaia Jet Air­ways tawp chhan nen hi chuan thil inkaih­hnawih niin a lang lo.Engpawhnise tunah hian Mizoramah Air India chiah an thlawk a, chu pawh chu Kolkata aṭang chauhin a ni bawk a, khualzin, damlo leh official thila zin turten harsatna lian tak an tawk mek. Sorkar thuneihna pawn lam thil a nihna awm bawk mah se, kan sorkar hian mipui harsatna hriain thlawhtheihna tam zawk an awm theihna turin theihtawp han chhuah teh se. Chief minister Zoramthanga chuan Lengpui Airport runway a ṭhat tawh loh avangin, thlawh­theihna company-te Lengpuiah hian an service ṭhat duh loh phah thu a sawi a, “Ka hmuhchhuah thar chu thlawhtheihna runway khu a rei tawh lutuk a, resurfacing tih a nih ngai loh avangin thlawhtheihnate an thlawk ṭha duh lo,\" a ti.Tun hnaiah Mizo­rama thlawk ṭhin thlawhtheihna pakhat, private airlines Jet Air­ways chuan Mizorama an thlawh­theihna service an titawp a, Mizo mipuite’n harsatna lian tak an tawk mek. Jet Airways hian Mizorama an thlawhtheihna service hi an titawp a ni mai lo a, India hmar chhak hmun danga an thlawhtheihna service pawh an titawp tel bawk.Media report hrang hranga a lan danin Jet Airways hian leiba tam tak an nei a, hei vang hian an thlawhtheihna service hi India hmar chhakah chauh ni loin hmun dangah pawh an titawp nual a, an sum hman tihtlem tumin nasa takin an insiksawi mek a ni.Chief minister thusawi hi chu thil thar deuh, mipui nawlpuiin an la hriat ngai loh a nih hmel. Lengpuia thlawhtheihna tlan kawng a ṭhat tawk loh avangin thlawh­theihna an thlawk ṭha duh lo tih hi chu tun hnaia Jet Air­ways tawp chhan nen hi chuan thil inkaih­hnawih niin a lang lo.Engpawhnise tunah hian Mizoramah Air India chiah an thlawk a, chu pawh chu Kolkata aṭang chauhin a ni bawk a, khualzin, damlo leh official thila zin turten harsatna lian tak an tawk mek. Sorkar thuneihna pawn lam thil a nihna awm bawk mah se, kan sorkar hian mipui harsatna hriain thlawhtheihna tam zawk an awm theihna turin theihtawp han chhuah teh se. Chief minister Zoramthanga chuan Lengpui Airport runway a ṭhat tawh loh avangin, thlawh­theihna company-te Lengpuiah hian an service ṭhat duh loh phah thu a sawi a, “Ka hmuhchhuah thar chu thlawhtheihna runway khu a rei tawh lutuk a, resurfacing tih a nih ngai loh avangin thlawhtheihnate an thlawk ṭha duh lo,\" a ti. Tun hnaiah Mizo­rama thlawk ṭhin thlawhtheihna pakhat, private airlines Jet Air­ways chuan Mizorama an thlawh­theihna service an titawp a, Mizo mipuite’n harsatna lian tak an tawk mek. Jet Airways hian Mizorama an thlawhtheihna service hi an titawp a ni mai lo a, India hmar chhak hmun danga an thlawhtheihna service pawh an titawp tel bawk. Media report hrang hranga a lan danin Jet Airways hian leiba tam tak an nei a, hei vang hian an thlawhtheihna service hi India hmar chhakah chauh ni loin hmun dangah pawh an titawp nual a, an sum hman tihtlem tumin nasa takin an insiksawi mek a ni. Chief minister thusawi hi chu thil thar deuh, mipui nawlpuiin an la hriat ngai loh a nih hmel. Lengpuia thlawhtheihna tlan kawng a ṭhat tawk loh avangin thlawh­theihna an thlawk ṭha duh lo tih hi chu tun hnaia Jet Air­ways tawp chhan nen hi chuan thil inkaih­hnawih niin a lang lo. Engpawhnise tunah hian Mizoramah Air India chiah an thlawk a, chu pawh chu Kolkata aṭang chauhin a ni bawk a, khualzin, damlo leh official thila zin turten harsatna lian tak an tawk mek. Sorkar thuneihna pawn lam thil a nihna awm bawk mah se, kan sorkar hian mipui harsatna hriain thlawhtheihna tam zawk an awm theihna turin theihtawp han chhuah teh se.", "summary": "Chief minister Zoramthanga chuan Lengpui Airport runway a ṭhat tawh loh avangin, thlawh­theihna company-te Lengpuiah hian an service ṭhat duh loh phah thu a sawi a, “Ka hmuhchhuah thar chu thlawhtheihna runway khu a rei tawh lutuk a, resurfacing tih a nih ngai loh avangin thlawhtheihnate an thlawk ṭha duh lo,\" a ti. Tun hnaiah Mizorama thlawk thin thlawhna pakhat private airlines Jet Airways chuan Mizorama an thlawhtheihna service an ti tawp a, harsatna lian tak mipuiin an tawk. Media report atanga a lan danin Jet Airways hian leiba a ngah a, hmun hrang hrangah service hi titawpin an sum hman tihtlem an tum mek a ni. CM thusawi hi chu mipui nawlpui la hriat ngai loh a nih hmel. Engpawhnise tunah hian Mizoramah Air India chiah a thlawk a, chu pawh Kolkata atang chauhin a ni bawk. Sorkar thuneihna piah lam ni mah se, sorkar hian mipui harsatna hi hriain theihtawp han chhuah teh se." }, { "summarization_id": "1027", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/07/chief-minister-in-synthetic-football.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_20.2.25", "original_text": "Aizawl | July 30, 2020:Chief Minister Pu Zoramthanga chuan vawiin khan Armed Veng 1st MAP Football Ground siamthat a Synthetic Football Turf phahna tur lungphum a phum. He hunah hian Home Minister Pu Lalchamliana leh Sports and Youth Services Minister Pu Robert Romawia Royte te an tel a ni.Synthetic Football Turf lungphum phumna pual inkhawm tawi buatsaihah Chief Minister Pu Zoramthanga chuan thu sawiin, infiamna khawvela hmasawnna rahbi pawimawh a nih ngei a beisei thu a sawi a. Sports a hmasawnna chu ram leh mipui hmasawnna leh changkanna tehfung pakhat a nih thu sawiin, Mizoramin khawvel huap pawh a lang thei infiammi chhuanawm tak tak a nei belh zel chu a lawm thu a sawi. Chief Minister chuan sports infrastructure, hmasawnna ruhrel siam atangin hmasawnna nasa zawk hmuh belh zel a beisei thu leh, infiamna khawvelah leh thildangah pawh hmasawn zel a, state dangte tana entawn tlakah Mizoram siam chu a ngaihpawimawh thu a sawi. Mizoram Police ta ni thin kha khawtlang ten an hman zel theih tura inremna an siam chu lawmawm a tih thu a sawi bawk.Chief Minister chuan COVID-19 hrileng in ram pum a tihbuai dan leh Mizoramah pawh hmalakna hnathawh leh sum inrelbawl dan a tihbuai phah thu sawiin, kumin state budget pawh a tul teah chauh indaihlo chungin hman a nih thu a sawi a. Chutihrual chuan central sawrkarin hmasawnna hnathawhna tur a bithliah sa vek, chumi atan pawh sum a pek emaw a dah tawhte chu a nihna turah bak hman theih a nih loh thu a sawi a. Hmalakna tur duan sa chu a hun bi tuk anga hma la ngei tura phut leh beisei kan nih angin sum indaihlohna awm mahse, thildangah hman theih loh thu a sawi.Home Minister Pu Lalchamliana pawhin he hunah hian thu sawiin, thalaiten infiamna hmun tha tak an nei tur leh, field neitu Mizoram Police leh Sports Council ten inremna fel tak an siam chu lawmawm a tih thu sawiin, sports kawngah Mizoram thalaite tana thui taka hmasawnna thlentu a nih a beisei thu a sawi.Sports Minister Pu Robert Romawia Royte chuan 1st Bn. MAP Football Ground chu nasa taka cheibawl tum a nih thu sawiin, hun reiloteah Mizoram mai nilo India hmarchhak state infiammi ten tangkai taka hman tura siam tura ruahman a nih thu a sawi a. Sports and Youth Services Department leh Police Department MoU angin Police Department chu a neitu an ni zui zel ang a, a khawtlang miten a thlawn in duh duhin an hman theih tur thu a sawi.Vawiin inkhawm tawi hi Chief Secretary Pu Lalnunmawia Chuaungo chuan kaihruaiin, Sports Secretary Pu H. Lalengmawia hnen atangin hmalak dan tur tlangpui report ngaihthlak a ni a, DGP Pu S.B.K Singh chuan lawmthu sawiin hun a khar a ni.1st MAP Football Ground hi Football Stadium puitlinga siamna tur Master Plan siam zawh tawh niin, field thlang lamah RCC Structure Extension a chhawnga siam tur niin, a pumpuia sum ruahman zat chu Rs. 46.35 crores a ni. Mi 5000 vel len theihna tur pavilion/ gallery; bakah basement chhawng li a awm ang a. Basement 1 hi Motor Parking atan ruahman niin, a zau zawng hi 3093 Sq.m tura duan niin lirthei four-wheeler 50 leh two-wheeler 250 dah theih tura ngaih a ni. Basement 2 leh 3 ah hian mi 200 vel riah theihna tur Dormitory, Guest Room, Kitchen, Dining Room, Toilet leh Bathroom-te dah tum a ni a. Basement 4, floor hnuai ber chu Gymnasium Room leh Chokidar Quarters atana ruahman a ni. Artificial Football Turf zau zawng hi a dung 110 mts. leh a vang 74 mts. a ni a. Playing area hi a dung 105 mts. leh a vang 68 mts. a zau tur a ni. Football Ground kual chhuak hian Fencing siam tur a nih bakah, Cement Concrete Paver Block Footpath a ground hual hian siam tel tur a ni a. RCC Pavilion hnuaiah Player Changing Room pahnih (2 nos.) leh Toilet pahnih (2 nos.) siam tel tum a ni bawk.1st MAP Football Ground-a Synthetic Football Turf (1st Phase) phahna tur atan hian Ministry of Youth Affairs and Sports, Govt. of India hnuaia Khelo India Scheme atangin ni 25/11/2019 khan Rs.500,00,000/-(Rupees Five Hundred Lakhs only) phalsak a ni a. 1st Installment atan Rs. 150,00,000/- (Rupees One Hundred Fifty Lakhs only) dawn nghal niin, Mizoram State Sports Council chuan Restricted Tender Ni 04/02/2020 khan chhuah nghal a ni a. He hna thawk tur hian, SAI hnuaia empanelled contractor Décor India Complete Sports Solution, Guwahati-te thlan niin, Ni 26/02/2020 khan Work Order pek a ni.Vawiin Synthetic Football Turf lungphum phumnaah hian MLA Pu F. Lalnunmawia, MLA Er.H Lalzirliana, Adviser to CM Pu C. Lalramzauva leh AMC Mayor Pu PC Lalhmingthanga te an tel a ni.- DIPREXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comFB:https://www.facebook.com/exploremizoramportalInstagram:https://www.instagram.com/exploremizoram(A hnuaia fakna hi lo hmet ve rawh.)", "summary": "CM chuan vawiin khan Armed Veng 1st MAP Football Ground siamthat a Synthetic Football Turf phahna tur lungphum a phum. He hunah hian Home Minister leh Sports and Youth Services Minister te an tel a ni. CM chuan infiamna khawvela hmasawnna rahbi pawimawh a nih a beisei thu a sawi. Sports a hmasawnna chu ram leh mipui hmasawnna leh changkanna tehfung pakhat a nih thu sawiin, Mizoramin infiammi chhuanawm tak tak a neih belh zel chu lawmawm a tih thu a sawi. CM chuan Covid 19 hrilengin ram pum a tihbuai dan sawiin budget pawh indaih lo chunga hman a nih thu a sawi. Home Minister pawhin thu sawiin, ṭhalaiten infiamna hmun tha tak an nei tur chu lawmawm a tih thu a sawi. Sports Minister chuan 1st Bn. MAP Football Ground chu cheibawl tum a nih thu a sawi bawk. Vawiin inkhawm tawi hi Chief Secretary chuan kaihruaiin, Sports Secretary hnen atangin hmalak dan tur tlangpui report ngaihthlak a ni a, DGP chuan lawmthu sawiin hun a khar a ni. 1st MAP Football Ground hi Football Studium puitlinga siamna tur Master Pn siam zawh tawh a ni. Sum ruahman zat hi 46.35 crores a ni. Mi 5000 vel len theihna tur a ni." }, { "summarization_id": "1028", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8011", "file_name": "H-183-11/02/2025-inkharkhipah sawrkar i tawiawm ang u", "original_text": "Chief minister Zoramthanga hoa sorkar hotute leh pawl hrang hrang aiawh ṭhukhawm chuan, July 1, 2020 aṭang­in ném deuh zawka inkhàrkhip an rél a; inkharkhip kal zel dan tura inkaihhruaina pawh sorkarin a tichhuak ta.Mizoram hi state dang tam tak aia inkharkhip ṭan hmasa kan ni a, state tam takin inkharkhip an tihtawp hnuah pawh kan la inkharkhip chhunzawm zel dawn a ni. Hei hi Covid-19 laka Mizoram a him zelna tura ruahmanna pawimawh tak a ni a, sorkar thu kan zawm ṭhat a, sorkar lamin an tih tur an tih zat zat chuan he hripui hlauhawm tak lakah hian buai lutuk loin kan awm thei dawn niin a lang.India ramah chuan Mizoram hi Covid-19 laka inveng ṭha ber pawl kan ni ngei ang. Sorkarin theihtawp a chhuah a, mipui lamin ṭha takin an thlawp bawk a, kan thawhhona avangin he hripui lakah hian thui tak chu kan him niin a lang a, a lawmawm takzet a ni. Tunah hian sorkarin midangte nena an inbiak rawn hnuah tlema dul deuh zawka inkaihhruai a tum ta a, hei hi mipui nawlpui hian zalenna dar vaw taah an ngai mai ang tih a hlauhawm a, uar zawka zirtirna kalpui zel chu a ṭha awm e.Sorkar hian loh theih lohna avangin inkharkhip hi a thlahdul hret chauh a ni a, eizawnna tam tak chawl rei lutuk hi kalpui a ṭul tawh a, chhungkaw tam tak an buai tawh em avangin inhawn zau ve deuh hi a hun tawh reng a ni. Hetihlai hian Covid-19 lakah kan la fihlim lo tih erawh kan in hrilh zel a ngai a, kan state ṭhenawmah nitin a la pung zel a, India ram pumpui thlir pawhin he hri hi nasa takin a la darh mek zel a ni.Hei vang tak hian kan sorkarin inkhar­khip a la kalpui zel pawh hi kan state tana ṭha tur an ngaihtuah vang a ni a, mipui nawlpui chhuak tur khap beh leh sumdawnna khar hrim hrim kha sorkar tan pawh thil ṭha a ni lo a; nimahsela loh theih lohna vangin a kalpui mai a ni. Tunah hian a inhawng zau ta deuh a, hei hi kan him ta tihna a la ni chuang lo a, loh theih lohna vang bawka inhawng zau a ni tih mipuiin kan hriat a ṭha awm e.Sorkarin kan zavaia tana ṭha ber tur ngaihtuahin inkharkhip dan thar a duang leh a, hei hi kan zavaiin zawm tlang ila, sorkar hi ṭha takin i ṭawiawm ang u. Chief minister Zoramthanga hoa sorkar hotute leh pawl hrang hrang aiawh ṭhukhawm chuan, July 1, 2020 aṭang­in ném deuh zawka inkhàrkhip an rél a; inkharkhip kal zel dan tura inkaihhruaina pawh sorkarin a tichhuak ta.Mizoram hi state dang tam tak aia inkharkhip ṭan hmasa kan ni a, state tam takin inkharkhip an tihtawp hnuah pawh kan la inkharkhip chhunzawm zel dawn a ni. Hei hi Covid-19 laka Mizoram a him zelna tura ruahmanna pawimawh tak a ni a, sorkar thu kan zawm ṭhat a, sorkar lamin an tih tur an tih zat zat chuan he hripui hlauhawm tak lakah hian buai lutuk loin kan awm thei dawn niin a lang.India ramah chuan Mizoram hi Covid-19 laka inveng ṭha ber pawl kan ni ngei ang. Sorkarin theihtawp a chhuah a, mipui lamin ṭha takin an thlawp bawk a, kan thawhhona avangin he hripui lakah hian thui tak chu kan him niin a lang a, a lawmawm takzet a ni. Tunah hian sorkarin midangte nena an inbiak rawn hnuah tlema dul deuh zawka inkaihhruai a tum ta a, hei hi mipui nawlpui hian zalenna dar vaw taah an ngai mai ang tih a hlauhawm a, uar zawka zirtirna kalpui zel chu a ṭha awm e.Sorkar hian loh theih lohna avangin inkharkhip hi a thlahdul hret chauh a ni a, eizawnna tam tak chawl rei lutuk hi kalpui a ṭul tawh a, chhungkaw tam tak an buai tawh em avangin inhawn zau ve deuh hi a hun tawh reng a ni. Hetihlai hian Covid-19 lakah kan la fihlim lo tih erawh kan in hrilh zel a ngai a, kan state ṭhenawmah nitin a la pung zel a, India ram pumpui thlir pawhin he hri hi nasa takin a la darh mek zel a ni.Hei vang tak hian kan sorkarin inkhar­khip a la kalpui zel pawh hi kan state tana ṭha tur an ngaihtuah vang a ni a, mipui nawlpui chhuak tur khap beh leh sumdawnna khar hrim hrim kha sorkar tan pawh thil ṭha a ni lo a; nimahsela loh theih lohna vangin a kalpui mai a ni. Tunah hian a inhawng zau ta deuh a, hei hi kan him ta tihna a la ni chuang lo a, loh theih lohna vang bawka inhawng zau a ni tih mipuiin kan hriat a ṭha awm e.Sorkarin kan zavaia tana ṭha ber tur ngaihtuahin inkharkhip dan thar a duang leh a, hei hi kan zavaiin zawm tlang ila, sorkar hi ṭha takin i ṭawiawm ang u. Chief minister Zoramthanga hoa sorkar hotute leh pawl hrang hrang aiawh ṭhukhawm chuan, July 1, 2020 aṭang­in ném deuh zawka inkhàrkhip an rél a; inkharkhip kal zel dan tura inkaihhruaina pawh sorkarin a tichhuak ta. Mizoram hi state dang tam tak aia inkharkhip ṭan hmasa kan ni a, state tam takin inkharkhip an tihtawp hnuah pawh kan la inkharkhip chhunzawm zel dawn a ni. Hei hi Covid-19 laka Mizoram a him zelna tura ruahmanna pawimawh tak a ni a, sorkar thu kan zawm ṭhat a, sorkar lamin an tih tur an tih zat zat chuan he hripui hlauhawm tak lakah hian buai lutuk loin kan awm thei dawn niin a lang. India ramah chuan Mizoram hi Covid-19 laka inveng ṭha ber pawl kan ni ngei ang. Sorkarin theihtawp a chhuah a, mipui lamin ṭha takin an thlawp bawk a, kan thawhhona avangin he hripui lakah hian thui tak chu kan him niin a lang a, a lawmawm takzet a ni. Tunah hian sorkarin midangte nena an inbiak rawn hnuah tlema dul deuh zawka inkaihhruai a tum ta a, hei hi mipui nawlpui hian zalenna dar vaw taah an ngai mai ang tih a hlauhawm a, uar zawka zirtirna kalpui zel chu a ṭha awm e. Sorkar hian loh theih lohna avangin inkharkhip hi a thlahdul hret chauh a ni a, eizawnna tam tak chawl rei lutuk hi kalpui a ṭul tawh a, chhungkaw tam tak an buai tawh em avangin inhawn zau ve deuh hi a hun tawh reng a ni. Hetihlai hian Covid-19 lakah kan la fihlim lo tih erawh kan in hrilh zel a ngai a, kan state ṭhenawmah nitin a la pung zel a, India ram pumpui thlir pawhin he hri hi nasa takin a la darh mek zel a ni. Hei vang tak hian kan sorkarin inkhar­khip a la kalpui zel pawh hi kan state tana ṭha tur an ngaihtuah vang a ni a, mipui nawlpui chhuak tur khap beh leh sumdawnna khar hrim hrim kha sorkar tan pawh thil ṭha a ni lo a; nimahsela loh theih lohna vangin a kalpui mai a ni. Tunah hian a inhawng zau ta deuh a, hei hi kan him ta tihna a la ni chuang lo a, loh theih lohna vang bawka inhawng zau a ni tih mipuiin kan hriat a ṭha awm e. Sorkarin kan zavaia tana ṭha ber tur ngaihtuahin inkharkhip dan thar a duang leh a, hei hi kan zavaiin zawm tlang ila, sorkar hi ṭha takin i ṭawiawm ang u.", "summary": "1st July,2020 Chief Minister Zoramthanga hoa sawrkar hotute leh pawl hrang hrang aiawh ṭhukhawm chuan,July 1,2020 aṭangin inkharkhip an rel a;inkharkhip kal zel dan tura inkaihhruaina pawh sawrkarin a tichhuak. Mizoram hi state dang tam tak aia inkharkhip ṭan hmasa kan ni a,state ṭhenkhatin inkharkhip an tihtawp hnuah pawh inkharkhip kan la kalpui zel a,Covid-19 laka Mizoram him zelna tura ruahmanna pawimawh tak a tih theih ang.Mipui leh sawrkar kan ṭangruala,kan ṭanrualna avangin rei tak chhung chu kan him a tih loh theih loh. Sawrkarin loh theih lohna avangin inkharkhip a thlah dûl deuh pawh hi kan him ta tihna a ni loa,uar zawka invenna lam zirtirna kalpui zel a ngai hle." }, { "summarization_id": "1029", "url": "https://theaizawlpost.org/eiruk-vanga-thiam-loh-chantir-officer-pahnih-tan-kum-5-leh-kum-4/", "file_name": "SMizo_5_17-02", "original_text": "Eiruk vanga thiam loh chantir Officer pahnih tan kum 5 leh 4 Excise & Narcotics Department sum eiruk thubuaia court-in thiam loh a chantir mi pahnih chu kum 5 leh kum 4 chhung lung in tang turin a hrem a. Sumfai cheng nuai 180 leh nuai 30 chawi turin a ti bawk. Tarlan tawh angin, Excise & Narcotics Department Office Serchhip District sum cheng nuai 181 chuang tihchingpen a ni a. Heng zinga nuai 4 chuang hret chu office mamawh leina leh bill pekna atana hman anih avangin he thubuai ngaihtuahtu Prevention of Corruption Act special judge court chuan thiam loh a chantirnaah hian telh zui loin Rs. 1,73,48,365 eiruknaah, hetihlaia he office-a superintendent, DDO ni bawk H Rongura, Luangmual Aizawl leh he sum eirukna kaihhnawiha thamna Rs. 41000 lo la ve tu, hetih laia Serchhip Treasury Office-a assistant account officer Suakngura, P&E Veng Serchhip chu kumin March 17 khan thiam loh chantir an lo ni tawh a ni. PC Act court special judge Dr HTC Lalrinchhana chuan March 20 khan an pahniha hremna tur hi tichhuakin, H Rongura hi kum 5 chhung lung in tang tur leh sumfai nuai 180 chawi turin a ti a. Sum chawi tur hi a pe thei lo a nih chuan kum 90 dang tan belh turin a ti. A hremna hi case chi thum a ni a, kum 5 theuh tang tur leh cheng nuai 60 theuh chawina tur niin, a sumfai chawi tur hi a pe thei lo a nih chuan kum 30 theuh tan belh theihna a ni. Amah H Rongura hi kum upa lam tawh, sawrkar hna atanga chawl tawh, hetiang dan bawhchhiatnaa inhnamhnawih zui tawh lo tura ngaih a nih avangin, a tan chhung tur hi chu hmun khata lakhawmin kum 5 chauh tang turin court hian a chungah zahngaihna a lantir a. A sumfai chawi tur leh sum chawi tur a neih loha lung ina tan belha a tlak tur erawh a mal theuha belhkhawm a ni ta thung a ni. Suakngura hi kum 4 chhung lung in tang tur leh sumfai nuai 3 chawi turin court hian a hrem a. Sum chawi tur hi a pe thei lo a nih chuan kum khat leh a chanve chhung lung in tan belh tura tih a ni. A ni pawh hi case chi thumah tho thiam loh chantir a ni a. Kum 4 chhung theuh lung in tan theihna, cheng nuai khat theuh chawi tura tihna leh sumfai chawi tur hi a pe thei lo a nih chuan thla 6 dang theuh lung ina tan belh theiha hrem a ni a. Amah Suakngura hi kum upa lam tawh, hetiang dan bawhchhiatnaa inhnamhnawih zui tawh lo tura ngaih a nih avangin, court hian zahngaihna lantirin a tan hun tur hi hmun khatah lakhawmin kum 4 tang turin a ti a. A sum chawi tur leh sumfai chawi tur a pe lo a niha a tan hun tur erawh a zavaia belhkhawm a ni ve bawk. Prevention of Corruption Act special judge chuan he thubuai hi court-in a la thutak hle tih sawiin, sum eiruk zat felfai taka finfiah a nih vang leh a tam tham em avangin PC Act 1988 hnuaia section 16-na tarlan angin, an sum eiruk mil hisapa sum chawitir an nih thu a sawi. Treasury pisa-a thawkte thamna lak hi a pawi hle tih sawiin, “Hetiang a nih chuan a lang apau emaw sawilang kher lo pawhin sum pekchhuah tur tih khawtlai sak emaw hmangte in Treasury pisa-a thawkte hian thamna an phut fo thei dawn a. Hetiang thubuaia hremna hi thuhnu dawn taka ngaihtuah a ngai a ni,” Dr HTC Lalrinchhana hian a ti.", "summary": "Exise & Narcotics Department, Serchhip Disrict sum cheng nuai 181 eiruk thubuaia court-in thiam loh a chantir mi pahnih te hremna chu PC Act Court special judge Dr HTC Lalrinchhana chuan a tichhuak. H. Rongura, Lungmual hetih laia Superintendent leh DDO ni bawk chu kum 5 chhung lungin tang tur leh cheng nuai 180 chawi turin a ti a, a sum chawi tur hi a pe theilo anih chuan kum 90 dang tan belh turin ati, a hremna case hi chi thum belhkhawm a ni. Suakngura hi kum 4 chhung lungin tang tur leh sumfai nuai 3 chawi turin a ti a, a sum chawi hi a pe theilo anih chuan kum 1 leh a chanve chhung a tan belh ang, ani pawh hi case chi thum a ni. An pahnih hian kum upa lam tawh, hetiang dan bawhchhiatnaa inhnamhnawih zui tawh lo tura ngaih a nih avangin court hian zahngaihna lantirin an tan hun a titawi a ni. He case hi an la thutak hle niin Judge chuan a sawi a, an sum eiruk mil hisapa sum chawitir an ni a ti." }, { "summarization_id": "1030", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6256", "file_name": "H-21-25/01/2025-DoNER Minister kan tangkaipui", "original_text": "DoNER Minster kan tangkaipui - Lalduhoma Mizoram NewsDoNER Minster kan tangkaipui - Lalduhoma admin 14-Nov-2024 02:51 PM Chief Minisrer Lalduhoma chuan DoNER Minister Jyotiraditya M Scindia chu fapa ang maia a en a nih thu leh an tangkaipui thu a sawi. Vawiin (14.11.2024) a meeting an neih zawha Jyotiraditya M Scindia nen Planning Conference Hall-a press conference an neihnaah Chief Minister chuan Scindia chu royal family an nih thu sawiin, 'A pu hi Gwalior Maharaja hnuhnung ber a ni. A pa Madhavrao Scindia hi Civil Aviation, Tourism, Human Resource lo chelh tawh, India rama minister kan neih that ber zinga ngaih a ni,' a ti. Lalduhoma chuan Madhavrao Scindia nen an inhnaih thu sawiin, 'Closed freinds kan nia, an chhungkua hi relation rei tak ka neihpui tawh an ni. Chuvangin, Jyotiraditya M Scindia pawh fapa ang maia ka en a ni,' tiin Jyotiraditya M Scindia minister a nih hnuah Delhi-a a kal apiangah an inhmuh thu a sawi. Jyotiraditya M Scindia chu system thar duh a nih thu sawiin Chief Minister chuan, 'Keini ang thoa kalphung thar duh a ni a, a ministry chanah system thar kan hmu tam tawh hle. Mizoramin harsatna kan neih ka thlenin, ka pui ang che u, a solve dan kan zawng dawn nia a ti thin. Kan tangkaipui em em,' a ti.", "summary": "Ni 14.11.2024- ah Planning Conference Hall-a press conference an neihnaah Chief Minister Lalduhoma chuan DoNER Minister Jyotiraditya M Scindia pa Madhavrao Scindia nen chuan 'closed friend' an nih thu sawiin, Scindia pawh fapa ang maia a en thu a sawi.Scindia chu ZPM sorkar ang thoa kalphung thar duh mi a nih thu sawiin, Mizoramin harsatna kan thlenin, a solve dan min zawnpui thin a,Mizoram tana DoNER Minister an tangkaipuizia hahipin a sawi." }, { "summarization_id": "1031", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/3933", "file_name": "F_MIZO_SUM_16_29/1/25", "original_text": "Lengpui Airport-a IndiGo thlawhna service thar lawmnaa khuallian Mizoram chief minister Zoramthanga chuan airport mawi ber siam an tum thu a sawi a, \"Airport lian ber chu kan siam thei lo ang a, airport mawi ber leh cute ber siam kan tum,\" a ti a, Lengpui aṭangin India ram khawpui direct flight a la awm a beisei thu a sawi.Mizoramin airport kan neih chhun hi a lûn ve ta hle mai a, state pawn leh ram pawn khualzin an lo luh belh zel piah lamah Mizoram mipui ngei pawh kan veivak ngun ve ta viau mai. State dang leh ram dang airport-te nena khaikhin ralah pawh kan airport neih chhun hi a la sitawm hle a, a len leh têt thu lam aiin a bâlin a ṭawp a, khaw lumna hmuna awm a ni chungin boruak vawn daihna a awm ṭha tawk lo a, inthiarnate pawh siam ṭhat ni ve bawk mah se duhthu a la sam lo hle.Chief minister sawi ang hian airport lian ṭha tak chu kan siam thei hauh dawn lo a, kan ram leilungin a zir lo a; nimahsela kan neih chhun tihfai, vawn fel leh vawn thianghlim hi chu thil theih a ni ngei ang. Airport hung chhunga runway pawn si lai te hi a hnim thei takzet a, a hungna a hlui tawh bakah hmuh hrehawm khawpte a awm tawh bawk a, kualzinte ṭhutna, inthiarna leh thil dangte pawh siam ṭhat ngai a tam ta khawp mai.Chief minister-in hei hi veia 'airport mawi ber leh cute ber' siam duhna rilru a pu hi a lawmawm a, kan airport neih sa hian tihlen lam aiin chei ṭhat a, vawn fai a, enkawl uluk a mamawh a ni. Lengpui Airport-a IndiGo thlawhna service thar lawmnaa khuallian Mizoram chief minister Zoramthanga chuan airport mawi ber siam an tum thu a sawi a, \"Airport lian ber chu kan siam thei lo ang a, airport mawi ber leh cute ber siam kan tum,\" a ti a, Lengpui aṭangin India ram khawpui direct flight a la awm a beisei thu a sawi.Mizoramin airport kan neih chhun hi a lûn ve ta hle mai a, state pawn leh ram pawn khualzin an lo luh belh zel piah lamah Mizoram mipui ngei pawh kan veivak ngun ve ta viau mai. State dang leh ram dang airport-te nena khaikhin ralah pawh kan airport neih chhun hi a la sitawm hle a, a len leh têt thu lam aiin a bâlin a ṭawp a, khaw lumna hmuna awm a ni chungin boruak vawn daihna a awm ṭha tawk lo a, inthiarnate pawh siam ṭhat ni ve bawk mah se duhthu a la sam lo hle.Chief minister sawi ang hian airport lian ṭha tak chu kan siam thei hauh dawn lo a, kan ram leilungin a zir lo a; nimahsela kan neih chhun tihfai, vawn fel leh vawn thianghlim hi chu thil theih a ni ngei ang. Airport hung chhunga runway pawn si lai te hi a hnim thei takzet a, a hungna a hlui tawh bakah hmuh hrehawm khawpte a awm tawh bawk a, kualzinte ṭhutna, inthiarna leh thil dangte pawh siam ṭhat ngai a tam ta khawp mai.Chief minister-in hei hi veia 'airport mawi ber leh cute ber' siam duhna rilru a pu hi a lawmawm a, kan airport neih sa hian tihlen lam aiin chei ṭhat a, vawn fai a, enkawl uluk a mamawh a ni. Lengpui Airport-a IndiGo thlawhna service thar lawmnaa khuallian Mizoram chief minister Zoramthanga chuan airport mawi ber siam an tum thu a sawi a, \"Airport lian ber chu kan siam thei lo ang a, airport mawi ber leh cute ber siam kan tum,\" a ti a, Lengpui aṭangin India ram khawpui direct flight a la awm a beisei thu a sawi. Mizoramin airport kan neih chhun hi a lûn ve ta hle mai a, state pawn leh ram pawn khualzin an lo luh belh zel piah lamah Mizoram mipui ngei pawh kan veivak ngun ve ta viau mai. State dang leh ram dang airport-te nena khaikhin ralah pawh kan airport neih chhun hi a la sitawm hle a, a len leh têt thu lam aiin a bâlin a ṭawp a, khaw lumna hmuna awm a ni chungin boruak vawn daihna a awm ṭha tawk lo a, inthiarnate pawh siam ṭhat ni ve bawk mah se duhthu a la sam lo hle. Chief minister sawi ang hian airport lian ṭha tak chu kan siam thei hauh dawn lo a, kan ram leilungin a zir lo a; nimahsela kan neih chhun tihfai, vawn fel leh vawn thianghlim hi chu thil theih a ni ngei ang. Airport hung chhunga runway pawn si lai te hi a hnim thei takzet a, a hungna a hlui tawh bakah hmuh hrehawm khawpte a awm tawh bawk a, kualzinte ṭhutna, inthiarna leh thil dangte pawh siam ṭhat ngai a tam ta khawp mai. Chief minister-in hei hi veia 'airport mawi ber leh cute ber' siam duhna rilru a pu hi a lawmawm a, kan airport neih sa hian tihlen lam aiin chei ṭhat a, vawn fai a, enkawl uluk a mamawh a ni.", "summary": "Lengpui Airport-a IndiGo thlawhna service thar lawmnaa khuallian Mizoram Chief Minister Zoramthanga chuan airport lian ber chu an siam theilo ang a;mahse, airport mawi ber leh cute ber siam an tum thu a sawi.Ram dang airport-te nena khaikhin chuan kan airport neih chhun hi a la sitawm hle a,thawm that ngai a tam hle,Chief Minister sawi ang hian airport lian ṭha tak chu kan siam thei hauhlo a;nimahsela,kan airport neih sa tihlen lam aiin chei ṭhat a, vawn fai a, enkawl uluk a mamawh a ni." }, { "summarization_id": "1032", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Chin Brotherhood leh ICNCC te inkawmna nei Inremna zawnga ZORO ten hma an lakna kal mekah nimin khan Chin Brotherhood hruaitute, Interim Chin Nation Consultative Council (ICNCC) hruaitute leh ZO Re-Unification Organisation (ZORO) hruaitute chu Aizawl-a ZORO Office-ah an inkawm. Myanmar Chin State-ah hian Chinland Government/Chinland Council leh Chin Brotherhood/ICNCC te chuan inhmuhthiam lohna neiin Silai hial an lek a, hei hi ZORO chuan tha ti lovin Unau vek kan nih avanga in hmu thiam lo tur kan ni loh avang leh inlungrual taka awm tur kan nih avangin an inkarah remna palai hna a thawk mek a. Hemi kal zelah hian he inbiakna hi neiin Chin Brotherhood hi Defence Secretary Timmy Lalliana'n hovin, Interim Chin Nation Consultative Council (ICNCC) hi Salai Lian Luai, President ICNCC in a ho bawk a ni. ZORO Vice President Rohmingthanga Kawlni kaihhruaia he inbiakna ah hian ZORO General Secretary L. Ramdinliana Renthlei chuan thutkhawm an neih chhan sawiin, “Unau kan ni a, inthen thei kan ni lo, indo thei pawh kan ni lo tihah hian kan chian a ngai hle a. Unau thlahkhat kan nih angin Pathian in engtika emaw chuan min la suihkhawm ang tih hi kan ring tlat a ni. Chuvangin unau indo hi a tha lova, kan inrem a ngai a, Zofate chu lungrual taka awm hi kan duh a, kan pawl thil tum pawh a ni a, hei hi remna palai hna kan thawhchhan pawh a ni,” a ti. He hunah hian ICNCC President Salai Lian Luai chuan Remna kawng zawha ZORO in hma an la chu tha an ti hle tih sawiin, “Keini ho hi thinlung takin remna min siamsak induh tih kan hria a, remna kan neih theih nan tan min laksak zel turin ka sawm che u a ni,” a ti a. Chin Brotherhood Defence Secretary Timmy Lalliana pawhin Remna chungchanga nimin-a an inhmuhkhawmna chu a bultanna nise tiin, “Zofate inkarah inlungrualna thleng zel se tih hi kan duh dan a ni. Keini chuan inlungrualna kan duh avangin min beitute pawh tumah kan beilet ngai lo. Zofate zingah inpumkhatna a awm thei dawn tak tak a nih chuan kan nihna te thiah vek a, a bul atanga tan that leh pawh kan duh a ni,” a ti bawk.", "summary": "Chin Brotherhood leh ICNCC te inkawmna nei Myanmar Chin State-ah hian Chinland Government leh ICNCC te chuan inhmuhthiam lohna neiin Silai hial an lek a, hei hi ZORO chuan tha ti lovin Unau vek kan nih avanga in hmu thiam lo tur kan ni loh avang leh inlungrual taka awm tur kan nih avangin an inkarah remna palai hna a thawk mek a. Hemi kal zelah hian inbiakna neiin Chin Brotherhood hi Defence Secretary in hovin ICNCC hi President ICNCC in a ho bawk. ZORO Vice President leh Secretary chuan he inbiakna hi an kaihruai a, unau kan nihna leh inremna nei turin an ngen. He hunah hian ICNCC President leh Brotherhood Defence Secretary chuan ZORO te hmalakna chu a fakin inlungrual taka awm an duh thu an sawi." }, { "summarization_id": "1033", "url": "https://zothlifim.com/editorial/2020/01/bawlhhlawh-sawngbawlna-hmun-chungchang-kha/", "file_name": "SMizo_4_13-02", "original_text": "Nimin khan Serchhip ṭhalai Pawl chuan thuchhuah siamin, Serchhip mipuite tui tlan mek, Tuikum lui hnâr lama bawlhhlawh sawngbawlna siam mek chungchangah UD&PA Department hotute hmu-in helaia bawlhhlawh sawngbawlna hmunah hian mihringte tana himlo tur thil hrang hrang pe chhuak lo tura bawlhhlawhte sawngbawl theih a nih dawn loh chuan helai hmuna bawlhhlawh sawngbawlna din tura hmalak mekna hi tawpsana, hmun dang zawng mai turin thuneitute an ngen tih an sawi a ni. Helai hmuna bawlhhlawh sawngbawlna din tum a nih lai khan social media lamah sawi neuh neuh a awm a, a siam tumtu lamte pawh khan hmundang an zawng tih sawi a ni a, hetihlai hian hmun dang ṭha an hmuh loh avang leh helai hmuna bawlhhlawh sawngbawlna siam hi a him nia an hriat zui tak avangin tunhnaiah hma lak a ni ta a ni. Hemi chungchang hi thuneitu leh khawtlang hruaituten an ngaihven zui a ṭul hle niin a lang a, kan bawlhhlawhte aṭang hian mihring natna thlentu, natna hrik tam tak leh tûr chi hrang hrang a chhuak ṭhin a, heng bawlhhlawh aṭanga mihring tana thil ṭhalo chhuak lo tura bawlhhlawhte sawngbawl a nih theih chuan kan tui tlan hnâr lama bawlhhlawh sawngbawlna dah hi a ṭhat lohna a awm lo niin a lang. Hetihlai hian helai hmuna bawlhhlawh sawngbawlna dinna atana sawrkar sum tam tak senral a nih hnuah he thil hi hman ngam loh a ni leh hnuhnawh mai ang tihte pawh thil hlauhawm tak a ni a, Serchhip ṭhalai Pawl-ten an hlauh ber, helaia bawlhhlawh sawngbawlna hmunin Serchhip mipuite tui tlan a tihbawlhhlawh theih leh theih loh tur chungchangah hian PHE Department lama mithiamte pawh zirchiantir ni thei se, helaia bawlhhlawh thlite Tuikuma a luanluh palh pawha PHE Department lamin mihring ei leh in atana him tura an tihthianghlim theih dawn chuan helai hmuna hna thawh mek hi chak taka kalpui zui zel ni se, chuti ni lova PHE Department-in an tithianghlim thei dawn lova an inhriat erawh chuan sum tam tak senral a nih hma hian helai hmuna hna thawh pawh hi tihtawp a ṭha zawk mai thei a ni.", "summary": "Serchhip Thalai Pawl chuan thuchhuah siamin Serchhip mipuite tui tlan mek, Tuikum hnar lama bawlhhlawh sawngbawlna siam mek chungchangah UD&PA Department hotute hmu-in helaia bawlhhlawh sawngbawlna hmunah hian mihringte tana himlo tur thil pe chhuak lo a bawlhhlawh an sawngbawl thei dawn anih loh chuan an hmalak mek hi tawpsana hmundang zawng turin an ngen. Heihi hruaitute pawhin an ngaihven a ngai hle a, kan bawlhhlawh e hi mihring natna thlentu, natna hrik tam tak leh tur chi hrang hrang awmna a nih avangin fimkhur a ngai hle a. PHE Department lama kan mithiamte pawh in Serchhip mipuite tui tlan tibawlhhlawh thei ani em tih te leh mihring ei leh in atana hlauhawm thei ni em tih te zirchiang thei sela an duh a ni. Department-in a thianghlim thei dawn lova an hriat chuan a tlai hma hian chawlhsan mai ni se an ti." }, { "summarization_id": "1034", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24689", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan tun hnai khan Committee chi hrang 14 a siam thar. Heng Committee-ahte hian chairman atan minis­ter-te leh vice chairman atan MLA-te leh MLA hluite dah an ni a, secretary atan sorkar department secretary-te ruat an ni thung. Committee nihphung tur leh an hnathawh dan tur (terms of reference)-te chungchangah chuan hriattirna la chhuah leh tur a ni.Mizoram sorkarin hnathawh a tum a, hna a thawh sawt zawkna turin Committee hrang hrang a din. Hei hi Mizorama kan la neih ngai loh a ni a, an din chhan ang ngeia hna an thawk thei a nih ngat chuan hmasawnna thlen thei tur an ni ang.Tun hma deuh aṭang tawha Mizorama thil kal fuh lo laklawh chu ‘MLA fang’ awm thiang lo ang maia nihna kan inthei sem vak ṭhin kha a ni. Danin minister awm thei zat chiang takin a bithliah a, minister ni ve ta lo ruling MLA-te tihlungawina tur leh, an tana remchang siam tum niawm takin MLA-te chelh tur post hrang hrangah siam a ni thluah ṭhin.Sorkar kal tawh hrang hrang kan thlir let chuan heng post siam belhte avanga sorkar leh ramin hma a sawn phahna lam sawi tur a tam lo. Hemi lehlamah chiah hian sorkar sum an ei hek a, ṭul loah lalna leh thuneihna (power) kan pek belh hmangin sorkarah remchanna an lei zel a, a tawpah sorkar sumin a tuar ta ṭhin a ni ber mai.Tuna Committee thar dinte hi an kalphung tur pawh puan a la ni lo a, an thuneihna chin pawh siam a la ni lo. Vice chairman-a ruatte hi sorkar lirtheite dawng a, driver leh hamṭhatnate nei veka an awm dawn a nih chuan sorkar sum chu a hek leh phawt dawn tihna a ni a; an sum tihhek khuh bo tur khawpa hna an thawh erawh chuan sawisel hlawh loin fak an hlawh zui thei ang.Engpawhnise sorkarin hna­thawh a tum a, hnathawktu tur a ruat a, an kalphung leh an hna­thawh dan hi mipuite hian ngun takin an thlir reng dawn a ni. Mizoram sorkar chuan tun hnai khan Committee chi hrang 14 a siam thar. Heng Committee-ahte hian chairman atan minis­ter-te leh vice chairman atan MLA-te leh MLA hluite dah an ni a, secretary atan sorkar department secretary-te ruat an ni thung. Committee nihphung tur leh an hnathawh dan tur (terms of reference)-te chungchangah chuan hriattirna la chhuah leh tur a ni.Mizoram sorkarin hnathawh a tum a, hna a thawh sawt zawkna turin Committee hrang hrang a din. Hei hi Mizorama kan la neih ngai loh a ni a, an din chhan ang ngeia hna an thawk thei a nih ngat chuan hmasawnna thlen thei tur an ni ang.Tun hma deuh aṭang tawha Mizorama thil kal fuh lo laklawh chu ‘MLA fang’ awm thiang lo ang maia nihna kan inthei sem vak ṭhin kha a ni. Danin minister awm thei zat chiang takin a bithliah a, minister ni ve ta lo ruling MLA-te tihlungawina tur leh, an tana remchang siam tum niawm takin MLA-te chelh tur post hrang hrangah siam a ni thluah ṭhin.Sorkar kal tawh hrang hrang kan thlir let chuan heng post siam belhte avanga sorkar leh ramin hma a sawn phahna lam sawi tur a tam lo. Hemi lehlamah chiah hian sorkar sum an ei hek a, ṭul loah lalna leh thuneihna (power) kan pek belh hmangin sorkarah remchanna an lei zel a, a tawpah sorkar sumin a tuar ta ṭhin a ni ber mai.Tuna Committee thar dinte hi an kalphung tur pawh puan a la ni lo a, an thuneihna chin pawh siam a la ni lo. Vice chairman-a ruatte hi sorkar lirtheite dawng a, driver leh hamṭhatnate nei veka an awm dawn a nih chuan sorkar sum chu a hek leh phawt dawn tihna a ni a; an sum tihhek khuh bo tur khawpa hna an thawh erawh chuan sawisel hlawh loin fak an hlawh zui thei ang.Engpawhnise sorkarin hna­thawh a tum a, hnathawktu tur a ruat a, an kalphung leh an hna­thawh dan hi mipuite hian ngun takin an thlir reng dawn a ni. Mizoram sorkar chuan tun hnai khan Committee chi hrang 14 a siam thar. Heng Committee-ahte hian chairman atan minis­ter-te leh vice chairman atan MLA-te leh MLA hluite dah an ni a, secretary atan sorkar department secretary-te ruat an ni thung. Committee nihphung tur leh an hnathawh dan tur (terms of reference)-te chungchangah chuan hriattirna la chhuah leh tur a ni. Mizoram sorkarin hnathawh a tum a, hna a thawh sawt zawkna turin Committee hrang hrang a din. Hei hi Mizorama kan la neih ngai loh a ni a, an din chhan ang ngeia hna an thawk thei a nih ngat chuan hmasawnna thlen thei tur an ni ang. Tun hma deuh aṭang tawha Mizorama thil kal fuh lo laklawh chu ‘MLA fang’ awm thiang lo ang maia nihna kan inthei sem vak ṭhin kha a ni. Danin minister awm thei zat chiang takin a bithliah a, minister ni ve ta lo ruling MLA-te tihlungawina tur leh, an tana remchang siam tum niawm takin MLA-te chelh tur post hrang hrangah siam a ni thluah ṭhin. Sorkar kal tawh hrang hrang kan thlir let chuan heng post siam belhte avanga sorkar leh ramin hma a sawn phahna lam sawi tur a tam lo. Hemi lehlamah chiah hian sorkar sum an ei hek a, ṭul loah lalna leh thuneihna (power) kan pek belh hmangin sorkarah remchanna an lei zel a, a tawpah sorkar sumin a tuar ta ṭhin a ni ber mai. Tuna Committee thar dinte hi an kalphung tur pawh puan a la ni lo a, an thuneihna chin pawh siam a la ni lo. Vice chairman-a ruatte hi sorkar lirtheite dawng a, driver leh hamṭhatnate nei veka an awm dawn a nih chuan sorkar sum chu a hek leh phawt dawn tihna a ni a; an sum tihhek khuh bo tur khawpa hna an thawh erawh chuan sawisel hlawh loin fak an hlawh zui thei ang. Engpawhnise sorkarin hna­thawh a tum a, hnathawktu tur a ruat a, an kalphung leh an hna­thawh dan hi mipuite hian ngun takin an thlir reng dawn a ni.", "summary": "Mizoram sorkar chuan tun hnai khan Committee chi hrang 14 a siam thar. Heng Committee-ahte hian chairman atan minis­ter-te leh vice chairman atan MLA-te leh MLA hluite dah an ni a, secretary atan sorkar department secretary-te ruat an ni thung. Mizoram sorkarin hnathawh a tum a, hna a thawh sawt zawkna turin Committee hrang hrang a din. Hei hi Mizorama kan la neih ngai loh a ni a, an din chhan ang ngeia hna an thawk a nih ngat chuan hmasawnna thlen thei tur a ni ang. Sorkar kal tawh hrang hrang thlirlet chuan heng post siam belhte avanga sorkar leh ramin hma a sawn phahna lan sawi tur a tam lo. Tuna Committee thar dinte hi an kalphung tur puan a la ni lo a, an thuneihna chin pawh siam a la ni lo. Vice-Chairman a ruatte hi sorkar lirtheite dawng a, driver leh hamthatna nei veka an awm dawn a nih chuan sorkar sum chu a hek phawt dawn tihna a ni a, an sum tihek khuh bo khawpa hna an thawh chuan an fakawm hle ang. Mipuite hian kan thlir reng dawn a ni." }, { "summarization_id": "1035", "url": "https://theaizawlpost.org/manchester-city-an-chak-awlsam/", "file_name": "SMizo_9_22-02", "original_text": "Nilai zan khan UEFA Champions League khelh chhunzawm a ni a, champion tura rinkai Manchester City chuan awlsam takin hnehna an chang. City an chak rual hian EPL hmahruaitu Liverpool pawhin hnehna an chang ve bawk. Haaland a inlar leh ta EPL champion leh Champions League-ah pawh champion tura rinkai Manchester City chuan Etihad Stadium-ah Sparta Prague an mikhual. An mikhualte hi 5-0 ngawtin an lo hneh a. EPL-ah goal thun lama goal deuh det Erling Haaland chu UCL lamah a inlar leh ta a, goal hnih a thun. City tan hian season tharah khelhna hmun chang tam thei lo Phil Foden pawhin goal a thun ve bawk. City hian an mikhual Sparta Prague lakah bul an tan tha viau a, inkhel tan atanga minute thumna lekah Phil Foden chuan Manuel Akanji siamsak atangin hmahruaina goal a thun. Hma takah goal thunin, bul tan tha viau mah se City hian goal an thun belh thei lawk lo thung. Ball chang tak viau chungin City hian chawlhlawk hmangin an hmahruaina an tizau thei lova, si khat faia hmahruai chungin chawlhlawk an hmang. Chawlhlawk hnu lamah City an khel tha leh zual a, goal li lai an thun belh. Minute 58-naah Erling Haaland chuan Savinho siamsak atangin an goal hnihna a thun a, an hmahruaina a tizau. Haaland goal thun hnu hian Wolves laka chakna goal thuntu John Stones chuan minute 64-naah an goal thumna a thun belh zui leh nghal zat bawk. Inhnaihchilh taka goal an chhuah zawn vangin Sparta Prague an buai a leh zual. An khingpuite an buai viau laiin City an phur leh zual sauh thung a, goal pawh an thun belh thuai. Stones goal thun atanga minute li hnu lekah Haaland chuan Matheus Nunes siamsak atangin an goal lina a thun zui leh bawk. An mualah ngei si li fai ngawta hma an hruai tawh vangin Pep Guardiola chuan a player a thlak kual a, goal hnih thun tawh Haaland a la chhuak. Haaland chhuah hnu hun tawp dawn hnaih minute 88-naah City hian penalty an hmu. He penlaty hi vawi hnih assist nei tawh Matheus Nunes chuan a pet goal a, an goal ngana thunin a tawp a khar. An mualah an chak leh tak vangin Manchester City hian khelh thum atangin point 7 an hmu a, pathumnaah an awm mek. City chunga awmte hi EPL club Aston Villa leh Liverpool te an ni. Liverpool an kal zel Manager thar Arne Slot hnuaia khel tha, EPL hmahruaitu ni mek Liverpool chu champions league lamah pawh an khel tha viau a, RB Leipzig hnehin vawi thum an chak zawn ta chiah. Liverpool hi German club lian RB Leipzig hmachhawn turin Red Bull Arena-ah an lenglut a, Mimualah bul an tan tha viau. Reds tan hian Darwin Nunez chuan minute 27-naah Mohamed Salah siamsak atangin hmahruaina goal a thun. Nunez goal thun hi hun tawp thlengin an humhim a, Mimualah si khat faiin Liverpool hi an chak zui ta a ni. English club lian Liverpool hi Dutch coach Arne Slot hnuaiah an khel tha viau a, season thara inelna hrang hrang an hmachhawn vawi 12-nah vawi 11 an chak tawh. Champions League-ah vawi thum an chak zawn tawh a. UCL season tharah vawi thum chak zawn thei pahnih chiah an awm a, chungte chu Aston Villa leh Liverpool te hi an ni", "summary": "Nilai zan khan UEFA Champions League khelh chhunzawm a ni a, champion tura rinkai Manchester City chuan awlsam takin hnehna an chang. City an chak rual hian EPL hmahruaitu Liverpool pawhin hnehna an chang ve bawk. EPL hmahruaitu leh Champions League-ah pawh champion tura rinkai Manchester City chuan Etihad Stadium-ah Sparta Prague an mikhual a, an mikhualte hi 5-0 ngawtin an hneh a ni. EPL-ah goal thun lama goal deuh det Erling Haaland chu UCL lamah a inlar leh ta a, goal hnih a thun. Inkhelh atanga minute thum lekah goal an thun a, chawlhlawk hnu ah goal li an thun belh a ni. Manchester City hian khelh thum atangin point 7 an hmu a, pathumnaah an awm mek. City chunga awmte hi EPL club Aston Villa leh Liverpool te an ni. EPL hmahruaitu ni mek Liverpool chu Champions Legue lamah pawh an khel tha viau a, RB Leipig hnehin vawi thum an chak zawn ta chiah. UCL season tharah vawi thum chak zawn thei pahnih chiah an awm a, chungte chu Aston Villa leh Liverpool te hi an ni." }, { "summarization_id": "1036", "url": "https://theaizawlpost.org/inngaihzawn-hnua-inlaichinna-chungchanga-i-hriat-thar-tur-te/", "file_name": "SMizo_4_15-02", "original_text": "Inngaihzawn hnua inlaichinna chungchanga i hriat thar tur te In hmangaih hnuah chauh ingaihzawnna chungchanga hriatfiah thil tam tak kan nei thin. A hmaa ni tura kan ngaih ang lo ni ta chiah lo te, a hmaa kan ngaihtuahna a ni lo tura kan ngaih lo ni ta si te pawh a awm thin. Tun tumah hian relationship lama mithiam ten inhmangaih hnuah kan hriatfiah tak chauh ni a an sawi te kan rawn tarlang e. 1. Perfect partner an lo awm tak tak lo. Tumah ‘perfect’ an awm lo, nang pawh i ‘perfect’ lo, chuvangin perfect partner an lo awm lo tih i hrechhuak ang. I ngaihzawng nen chuan in hlim dunin nuam inti viau a nih chuan, ani chu i kawppui awm mi tak a ni tihna a ni ang. Tu emaw nen kan inngaihzawn hian keimahni lamah engtin emaw tak kan insiamrem ve thin a, chu chu thil tha tak a ni a, chutianga kan insiamrem thin avanga hlim taka inngaizawng thei te pawh kan ni thin. 2. In inhmangaihna thawnthu chu i lo suangtuah thin anga nuam veng veng a ni reng dawn lo. In love story chu eng anga ngaihnawm pawh ni se mihring nun hi nuam reng a awm thei lo. Mitin hian danglamna kan nei theuh a, kan thil thlir dan leh ngaihdan te hi zan khat thil thuah tuman min thlak sak vek thei bik lo. I ngaihzawng chuan rose par a pek loh chang che a awm dawn a, a fak reng loh hun che te pawh a awm dawn a, i lo beisei leh suangtuah a, inhmangaih veng veng reng mai boruak kha a ni reng dawn lo, mahse, mahse, chuvang chuan a hmangaih ta lo che tihna a ni chuang lo. 3. Ngawih reng pawh hian thu tam tak a sawi thei tih te pawh i hre thar ang. I ngaihzawng nen chuan in titi tawp hleithei thin lo a, sawi tur in ngah em em zel a nih pawhin, a chang chuan engmah sawi lo va ngawi renga awm dun pawhin hmangaihna thu tam tak a sawi thei tih i hrechhuak ang. Inbe reng lo chung pawha inngaihzawnna boruak te pawh i la tawng ang, tuna be lo va awm hleithei lo, engtik lai pawha biak reng duh boruak ang kha a ni reng lo tihte pawh i la hrechhuak dawn. 4. A thil chin than ngei zawng tak i nei tih te pawh i la hrechhuak ang. Inrim lai hi chuan tute pawhin that kan chhuah a, kan ze tha ber angin kan inlantir a, theih tawpin a tha lo lam chu kan inthup thin. Mahse, inngaihzawn tak tak hnuah chuan kan nihna dik tak a rawn lanchhuah hun a awm thin. I ngaihzawng chu nitin a rimtui chem chem dawn lo va, a nalh reng dawn lo va, a polite lo mang e i tih chang te pawh a awm ang. I rin aiin a lo thatchhe ru zêk pawh a ni thei a, a che tawp ru riau te pawh a lo ni maithei. I bula vawih emaw hnapkhir kheuh emaw inhiah deuh neuh neuh emaw irh deuh uk uk emaw te pawh kha a inthlahrun loh riau hun a awm dawn tlat. 5. Inhmangaih tur hian beih ve ngial a ngai tih te pawh i hrechhuak dawn. I hna i thawh thin ang tho khan hmangaihna atan pawh thawh a ngai tih i la hria ang. In inngaihzawn tan tirh atang khan in inhmangaihna chuan ama tawkin zual lam a pan zel dawn emaw i tih chuan tihsual palh a hlauhawm tlat. Hmangaihna chu tihpun a ngai a, tipung turin tha thawh a ngai tih te i hrechhuak ang.", "summary": "Inngaihzawn hnua inlaichinna hi kan rin ang lo ni chiah lo te a awm thin a chuvangin relationship lama mithiam ten inhmangaih hnu a kan hriatfiah tak chauh ni a an sawi te kan rawn tarlang dawn ni. Perfect partner hi an awm tak tak lo a ngaihzawng nen in hlim a nuam in tih viau chuan i kawppui awm mi tak tihna ah ngai la, in thawnthu chu ilo suangtuah thin anga nuam kha a ni reng dawn lo a, an mizia leh nundan ah te duhthusam loh leh ngei zawng tak te pawh i nei ang kan danglamna te kan inhriatthiam sak a kan insiam rem a ngaih hun te a awm dawn a ni. Inhmangaih tur hian beih ve ngial a ngai tih te, hmangaihna hian ama tawkin zual lam a pan zel dawn lo a keimahnin tipung tur a tha kan thawh te a ngai thin tih i hrechhuak dawn a ni." }, { "summarization_id": "1037", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/103382", "file_name": "H-144-05/02/2025-hnathawktu awm bo", "original_text": "Governor Lt. Gen. Nirbhay Sharma chuan, SSA Mission hnuaia thawktu, an awmna hmun (post)-a awm lote chhui chiang a, a ṭul anga hma la turin chief secretary Lalmalsawma a hrilh. Larsap hi tun hnaia Mamit a tlawh ṭumin tlawmngai pawlte'n Mamit district-a SSA hnuaia thawk tura tih mi 42-te chu Mamit district chhunga an awm loh thu an lo hrilh a ni.Mizoramah hian mahni hnathawhna hmuna awm lo sorkar hnathawk hi an awm leh ṭhin a, a pawi khawp mai. Mamit district chhungah ringawt mi 40 chuang SSA hnuaia mi vek ni si an awmna tur hmuna an awm lo hi thil mak tak a ni a, sorkar hian a chhan dik tak a sawi chian a ṭul khawp mai.Sorkar hnathawk zingah mahni awmna tur hmun duh-thlang thei ang hiala puh tur an awm ṭhin hi thil mak tak a ni a, sorkar hnathawk chu khawi hmunah pawh awm thei tur an nihlaia hmun kilkhawra awm duh lo an awm hi a inhmeh lo hle. Sorkar hnathawk ni si, sorkarin a mamawhna hmun leh awm tura a tihna hmuna thawk duh lo hi chuan an hna hi chawlhsan se an inhmeh zawk awm e.Mizorama thil buaithlak tak chu sorkar hnathawk ni si, khawi pawlah emaw hruaitu an nih vanga transfer leh posting tibuai theite an awm a; tute chhung hnai emaw an nih vanga sawn hlat theih miah lohte an awm bakah hmun hrehawm deuha kal tura tih vanga chhuanlam phuahchawpa chawlh la ta daih ṭhinte thlengin an awm. Hei hian kan sorkar hnathawk inrelbawl danah inthununna (discipline) a tlahniam hle tih a lantir a ni.Sorkar hnathawk mahni hmuna awm lo kan la nei zel mai hi sorkar lamin enfiah se, sorkar hnathawk chu sorkarin awm tura a dahna hmunah an awm ngei tur a ni. Governor Lt. Gen. Nirbhay Sharma chuan, SSA Mission hnuaia thawktu, an awmna hmun (post)-a awm lote chhui chiang a, a ṭul anga hma la turin chief secretary Lalmalsawma a hrilh. Larsap hi tun hnaia Mamit a tlawh ṭumin tlawmngai pawlte'n Mamit district-a SSA hnuaia thawk tura tih mi 42-te chu Mamit district chhunga an awm loh thu an lo hrilh a ni.Mizoramah hian mahni hnathawhna hmuna awm lo sorkar hnathawk hi an awm leh ṭhin a, a pawi khawp mai. Mamit district chhungah ringawt mi 40 chuang SSA hnuaia mi vek ni si an awmna tur hmuna an awm lo hi thil mak tak a ni a, sorkar hian a chhan dik tak a sawi chian a ṭul khawp mai.Sorkar hnathawk zingah mahni awmna tur hmun duh-thlang thei ang hiala puh tur an awm ṭhin hi thil mak tak a ni a, sorkar hnathawk chu khawi hmunah pawh awm thei tur an nihlaia hmun kilkhawra awm duh lo an awm hi a inhmeh lo hle. Sorkar hnathawk ni si, sorkarin a mamawhna hmun leh awm tura a tihna hmuna thawk duh lo hi chuan an hna hi chawlhsan se an inhmeh zawk awm e.Mizorama thil buaithlak tak chu sorkar hnathawk ni si, khawi pawlah emaw hruaitu an nih vanga transfer leh posting tibuai theite an awm a; tute chhung hnai emaw an nih vanga sawn hlat theih miah lohte an awm bakah hmun hrehawm deuha kal tura tih vanga chhuanlam phuahchawpa chawlh la ta daih ṭhinte thlengin an awm. Hei hian kan sorkar hnathawk inrelbawl danah inthununna (discipline) a tlahniam hle tih a lantir a ni.Sorkar hnathawk mahni hmuna awm lo kan la nei zel mai hi sorkar lamin enfiah se, sorkar hnathawk chu sorkarin awm tura a dahna hmunah an awm ngei tur a ni.", "summary": "19th February,2016 Governor Lt.Gen.Nirbhay Sharma chuan Mamit a tlawh ṭumin,Mamit district-a SSA hnuaia thawk tura tih mi 42 zet chu Mamit district chhunga an awm loh avangin SSA Mission hnuaia thawktu,chief secretary Lalmalsawma chu a ṭul anga hma la turin a hrilh. Mizorama thil buaithlak tak chu sawrkar hnathawk ṭhenkhat an hnathawhna hmuna awm duh lo leh mahni awmna tur hmun duh thlang theia puh tur an awm ṭhin hi a ni.Hetiang thil thleng ṭhin hian hmasawnna a tiṭhuanawp a,sawrkar discipline chhiatzia tilangtu a ni bawk." }, { "summarization_id": "1038", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6165", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "Kuhva rah leh heroin thahnem tak an man Mizoram NewsKuhva rah leh heroin thahnem tak an man admin 06-Nov-2024 09:26 PM Assam Rifles, Excise & Narcotics Department leh Custom Preventive Force tangkawp chuan nimin (5.11.2024) khan kuhva rah leh heroin thahnem tak an man. Excise, Custom leh AR tangkawp hian joint operation neiin, Champhai Zote leh Hmunhmelthaah Nangkhawkhupa (30), Bulfek, Myanmar hnen atangin heroin grams 63.700, cheng nuai 44.99 hua chhut leh Ruafela (36), Falkland Aizawl nia inchhal leh LT Siama (39), Thuampui, Aizawl nia inchhal hnen atangin heroin grams 64.500, cheng nuai 45.15 hua chhut an man. Kuhva rah hi chu bag 30 manin, cheng nuai 11.97 huin an chhuta, a kaihhnawiha mihring man tel an nei lo. Hmun hniha heroin an man leh kuhva rah hi cheng vbc. 1.01 hu chhut a ni. Heroin leh a kaihhnawiha an man hi Excise-in kawlin, kuhva rah hi Custom-in an kawl thung. Dan angin hma an lak chhunzawm ang.", "summary": "Kuhva rah leh heroin thahnem tak an man Excise, Custom leh AR tangkawp hian joint operation neiin, Champhai Zote leh Hmunhmelthaah Nangkhawkhupa hnen atangin heroin grams 63 leh Ruatfela leh LT Siam hnen aṭangin heroin grams 64.500 an man. Kuhva rah hi chu bag 30 manin a kaihhawih mihring man an nei lo. Heroin leh a kaihhnawih man hi Excise-in kawlin, kuhva rah hi Custom-in an kawl a, a ṭul angin hma an la ang." }, { "summarization_id": "1039", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/6502", "file_name": "F_MIZO_SUM_12_19/2/25", "original_text": "Tun hnaia Police Training School (PTS) mitthi chu Rapid Antigen Test (RAT) hmanga endiknaah Covid-19 a negative tawh avangin Covid Care Centre (CCC) aṭanga chhuahtir a ni a; nimahsela a chhuah tûk lawkah a thih tak avangin a thih hnuah TrueNAT-PCR hmangin a swab sample endik nawn a ni a, Covid-19 a la vei tih hmuh a ni.Hri hlauhawm tak, kan la hmelhriat ngai loh kan hmachhawn meka, sorkar tan pawh rel dik vek theih a ni lo; tihdik sen pawh a ni lo. Covid-19 vei leh vei lo enfiah dante pawh a dang chho zel a, a vei tawh sa an chhuahtir dan hi India ram chhungah ngei pawh a inang vek thei lo. Mizoram hi Covid-19 dona leh hri veite a enkawl kawngah a tiṭha pawl tak ni mah ila, tihsual leh tihfuh tawk loh a nei ve fo mai.Tun hnaia vanduaina thleng hi sorkar thiam loh anga puh duhtu tan chuan puh theih ni tho mah se, a endikna khawl ber (RAT) in negative tawha a puan miau avangin CCC aṭanga an chhuahtir hi an tih tur dik tak a ni. Vanduaithlak takin CCC a chhuahsan hnu lawkah a thi a, a thih chhan chu mipui hriat ni ve lo mah se, a thih hnua an test nawn lehnaaa  lo la positive tlat mai hian a hma aṭanga rin loh hlawh tawh sa RAT rinhlelhna a tizual lo thei lo a ni.RTPCR ngei pawh hi 100%-a rintlak a ni lo an ti lehzel a, hri vei hmuh fuh loh palh leh negative tawh pawh la positive anga hmuh a nei ṭhin niin mithiamte'n an sawi a; chuti chung chung chuan a rintlak ber leh dik (accurate) ber anga an ngaih chu RTPCR hi a ni. Hei vang tak hian sorkar pawhin RTPCR hi a ṭul a nih chuan lei belh se, laboratory-te pawh siam harsa tak anga an sawi kha an sawi ang em emin a harsa lo tih hriat a ni tawh.Kan sorkarin sum a neih loh chu tlang hriat a ni a; nimah­sela Covid-19 positive tih finfiah tawh chin tal hi chu an chhuah dawnah RT-PCR a nih loh pawhin TrueNAT talin endik tawh ṭhin se. Positive an ni tih finfiahna atana hman tlak RAT hi negative fiahna atan chuan a rintlak tawk lo tih chiang takin a lang tawh. A man a tlawm zawk avanga positive tawhte an negative leh negative loh RAT hmanga endik hi chu tihtawp ni se, sorkar hian pawisa a nei ngang lo a nih chuan positive-te RTPCR hmanga endik nawnna tur sum na na na hi chu mipui pawhin an thawh khawm hreh hauh lo ang. Tun hnaia Police Training School (PTS) mitthi chu Rapid Antigen Test (RAT) hmanga endiknaah Covid-19 a negative tawh avangin Covid Care Centre (CCC) aṭanga chhuahtir a ni a; nimahsela a chhuah tûk lawkah a thih tak avangin a thih hnuah TrueNAT-PCR hmangin a swab sample endik nawn a ni a, Covid-19 a la vei tih hmuh a ni.Hri hlauhawm tak, kan la hmelhriat ngai loh kan hmachhawn meka, sorkar tan pawh rel dik vek theih a ni lo; tihdik sen pawh a ni lo. Covid-19 vei leh vei lo enfiah dante pawh a dang chho zel a, a vei tawh sa an chhuahtir dan hi India ram chhungah ngei pawh a inang vek thei lo. Mizoram hi Covid-19 dona leh hri veite a enkawl kawngah a tiṭha pawl tak ni mah ila, tihsual leh tihfuh tawk loh a nei ve fo mai.Tun hnaia vanduaina thleng hi sorkar thiam loh anga puh duhtu tan chuan puh theih ni tho mah se, a endikna khawl ber (RAT) in negative tawha a puan miau avangin CCC aṭanga an chhuahtir hi an tih tur dik tak a ni. Vanduaithlak takin CCC a chhuahsan hnu lawkah a thi a, a thih chhan chu mipui hriat ni ve lo mah se, a thih hnua an test nawn lehnaaa  lo la positive tlat mai hian a hma aṭanga rin loh hlawh tawh sa RAT rinhlelhna a tizual lo thei lo a ni.RTPCR ngei pawh hi 100%-a rintlak a ni lo an ti lehzel a, hri vei hmuh fuh loh palh leh negative tawh pawh la positive anga hmuh a nei ṭhin niin mithiamte'n an sawi a; chuti chung chung chuan a rintlak ber leh dik (accurate) ber anga an ngaih chu RTPCR hi a ni. Hei vang tak hian sorkar pawhin RTPCR hi a ṭul a nih chuan lei belh se, laboratory-te pawh siam harsa tak anga an sawi kha an sawi ang em emin a harsa lo tih hriat a ni tawh.Kan sorkarin sum a neih loh chu tlang hriat a ni a; nimah­sela Covid-19 positive tih finfiah tawh chin tal hi chu an chhuah dawnah RT-PCR a nih loh pawhin TrueNAT talin endik tawh ṭhin se. Positive an ni tih finfiahna atana hman tlak RAT hi negative fiahna atan chuan a rintlak tawk lo tih chiang takin a lang tawh. A man a tlawm zawk avanga positive tawhte an negative leh negative loh RAT hmanga endik hi chu tihtawp ni se, sorkar hian pawisa a nei ngang lo a nih chuan positive-te RTPCR hmanga endik nawnna tur sum na na na hi chu mipui pawhin an thawh khawm hreh hauh lo ang. Tun hnaia Police Training School (PTS) mitthi chu Rapid Antigen Test (RAT) hmanga endiknaah Covid-19 a negative tawh avangin Covid Care Centre (CCC) aṭanga chhuahtir a ni a; nimahsela a chhuah tûk lawkah a thih tak avangin a thih hnuah TrueNAT-PCR hmangin a swab sample endik nawn a ni a, Covid-19 a la vei tih hmuh a ni. Hri hlauhawm tak, kan la hmelhriat ngai loh kan hmachhawn meka, sorkar tan pawh rel dik vek theih a ni lo; tihdik sen pawh a ni lo. Covid-19 vei leh vei lo enfiah dante pawh a dang chho zel a, a vei tawh sa an chhuahtir dan hi India ram chhungah ngei pawh a inang vek thei lo. Mizoram hi Covid-19 dona leh hri veite a enkawl kawngah a tiṭha pawl tak ni mah ila, tihsual leh tihfuh tawk loh a nei ve fo mai. Tun hnaia vanduaina thleng hi sorkar thiam loh anga puh duhtu tan chuan puh theih ni tho mah se, a endikna khawl ber (RAT) in negative tawha a puan miau avangin CCC aṭanga an chhuahtir hi an tih tur dik tak a ni. Vanduaithlak takin CCC a chhuahsan hnu lawkah a thi a, a thih chhan chu mipui hriat ni ve lo mah se, a thih hnua an test nawn lehnaaa  lo la positive tlat mai hian a hma aṭanga rin loh hlawh tawh sa RAT rinhlelhna a tizual lo thei lo a ni. RTPCR ngei pawh hi 100%-a rintlak a ni lo an ti lehzel a, hri vei hmuh fuh loh palh leh negative tawh pawh la positive anga hmuh a nei ṭhin niin mithiamte'n an sawi a; chuti chung chung chuan a rintlak ber leh dik (accurate) ber anga an ngaih chu RTPCR hi a ni. Hei vang tak hian sorkar pawhin RTPCR hi a ṭul a nih chuan lei belh se, laboratory-te pawh siam harsa tak anga an sawi kha an sawi ang em emin a harsa lo tih hriat a ni tawh. Kan sorkarin sum a neih loh chu tlang hriat a ni a; nimah­sela Covid-19 positive tih finfiah tawh chin tal hi chu an chhuah dawnah RT-PCR a nih loh pawhin TrueNAT talin endik tawh ṭhin se. Positive an ni tih finfiahna atana hman tlak RAT hi negative fiahna atan chuan a rintlak tawk lo tih chiang takin a lang tawh. A man a tlawm zawk avanga positive tawhte an negative leh negative loh RAT hmanga endik hi chu tihtawp ni se, sorkar hian pawisa a nei ngang lo a nih chuan positive-te RTPCR hmanga endik nawnna tur sum na na na hi chu mipui pawhin an thawh khawm hreh hauh lo ang.", "summary": "Police Training School(PTS) mitthi chu Rapid Antigen Test(RAT) hmangin Covid-19 a negative-a Covid Care Centre(CCC) atanga a chhuah tûk lawkah a thih tak avangin a thih hnuah TrueNAT-PCR hmangin a swab sample endik nawn a ni a, Covid-19 a la vei tih hmuh a ni. Mizoram hi Covid-19 dona leh hri veite a enkawl kawngah a titha pawl tak ni mah ila, tihsual leh tihfuh tawkloh a nei ve fo a, Sorkar thiamloh anga puh duhtu tan chuan puh theih ni tho mah se, a endikna khawl ber(RAT) in negative tawha a puan miau avangin CCC atanga an chhuahtir hi an tih tur dik tak a ni. RTPCR ngei pawh hi 100%-a rintlak a nilo an ti lehzel a, hri vei hmuh fuhloh palh leh negative tawh pawh la positive anga hmuh a nei thin niin mithiamte'n an sawi a; chuti chung hian a rintlak ber leh dik(accurate) ber anga an ngaih chu RTPCR hi a ni. Hei vang hian Sorkar pawhin RTPCR hi lei belh se, CCC atanga chhuak turte pawh RT-PCR a nih loh pawhin TrueNAT talin endik se. A man a tlawm zawk avanga positive tawhte an negative leh negative loh RAT hmanga endik hi chu tihtawp ni se, Sorkar hian pawisa a nei nganglo a nih chuan positive-te RTPCR hmanga endik nawnna tur sum na na na hi chu mipui pawhin an thawh khawm hreh hauhlo ang." }, { "summarization_id": "1040", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/10/assam-police-in-mizo-tlangval-la-chhuah.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_18.2.25", "original_text": "Aizawl | October 30, 2021:Mizo tlangval thlavang hauhin MZP Headquarters Kolasib chuan an huam chhungah lirthei an dang a, hnam dang pawn chhuah an khap bawk.Zanin dar 7 thlenga MZP Headquarters Kolasib secretary C Lalruatdika hnen aṭanga Explore Mizoram thu dawn danin Tlangval Laldintluanga Ralte chhuah leh chhuah loh chiang takin thu an la dawng lova, kawng dan hi thu an lo chhuah tawh angin an kalpui a, an la chhunzawm zel a ni.Tlangval Laldintluanga Ralte, 1st IR Battalion Bairabi Police Station-a post chu Masjit (Mosolman Biak In) Zophaia a duty lai Assam Police ten Ramnathpur Police Station-ah hruaithlain tun thleng hian an la rawn chhuah chho leh lo va. Nizan lam  atangin Bairabi Police Station O.C leh a staff te Ramnathpur lamah tun thlengin an la awm mek a, hemi avang hian vawiin khan MZP chuan thuchhuah siamin tlai dar 4 thlenga him taka chhuah a nih loh chuan kawng an dan tur thu an tarlang a. He an thuchhuah bawhzui hian MZP Headquarters Kolasib leh a hnuaia MZP Sub- Headquarters leh branch hrang hrangte chuan an huam chhungah Assam aṭanga lirthei rawn lut leh Assam lam pan tur an dang.Lirthei dan bangah hian MZP hian vai pawn chhuah an khap bawk.Thawnthu hlui:MZP Sub - Headquarters, Bairabi thuchhuah chuan, \"Ramnathpur-a an awm laia hmalak hnan kan duh loh avangin Tv Laldintluanga Ralte hi vawiin tlai Dar 4:00 P.M hmaa an rawn hruai haw thei dawn lo a nih chuan kan O.C leh a Staff te pawh lo haw chho turin kan ngen.\" tiin an tarlang.MZP Headquarters, Kolasib pawhin MZP Sub - Headquarters, Bairabi hi an hnuaia sub - headquarters an nih angin an  thlawp a, chutih rual chuan MZP Headquarters, Kolasib hnuaia MZP sub - headquarters leh branch te chu a ṭul anga hma la thei tura lo inring turin an hriattir a ni.MZP Sub - Headquarters, Bairabi chuan, \"Hun tiam chhung vawiin October 30/10/2021 (Inrinni) Dar 4:00 P.M ral hmaa Tv Laldintluanga Ralte hi Assam Police ten an rawn chhuah lo a nih chuan tiam chin awm lovin Bairabi kawng atanga Mizoram-a vai motor lut leh chhuak tur dan a ni dawn a, hei bakah hian hnam dang, vai, Bairabi khawchhungah pawn chhuak lo turin kan inhriattir a ; MZP chuan tiam chin awm lovin Vai Curfew a puang a ni tih lo hre turin khawtlang mipuite kan inhriattir a ni.\" an ti.MZP Bairabi thuchhuahin a tarlan danin, \"Tv Laldintluanga Ralte hi Masjit (Mosolman Biak In) veng turin Ni 29/10/2021 (Zirtawpni) dar 9:00 A.M a tang khan a duty post hi a luah a, a chhan pawh hriat loh leh duty lai hetia Assam Police-in an man ringawt hi MZP Sub-Hqrs, Bairabi chuan kan hrethiam lo hle a, Mizo min zah lohnaah kan ngai a, Tv Laldintluanga hi Assam Police ten an rawn chhuah hma chu MZP chuan a tul angin hma a la zel dawn a ni.\"MZP Sub - Headquarters, Bairabi chuan, \"Tv Zodintluanga Ralte, boruak avanga Mizoram Police leh Assam Police ten Joint Duty an neihna hmun pakhatah Mizoram Police te duty ngam lo ni awm ang zia zanga nizan atanga an duty post an luah lum lo pawh hi hriatthiam a har kan ti,\" an ti a.\"kan sorkar hian a sipai te duty na tur a tihah huaisen taka duty chhunzawm tira khawtlang mipui himna leh thlamuanna min thlen zel turin kan ngen nghal bawk a ni.\" tiin thuchhuah an siam chuan a tarlang.MZP chuan, Zophai, (Inner Line Reserve Forest 509 Sq. Miles) huam chhunga Assam Police leh Forest Department te an duh duh hunah lokal a, thing leh maute an rawn vat thlu thin te hi kan sorkar hian bengkhawn a, Mizoram Police te Patrolling a tam thei ang ber neih tir ve thin turin an ngen bawk a ni.MZP Sub-Hqrs, Bairabi hmalakna turah Bairabi khawtlang mipui a bik takin thalaite tawiawm vek turin a sawm.*TV LALDINTLUANGA 1st IR BATTALION, ASSAM POLICE TEN AN CHHUAH HMA CHU VAI MOTOR DAN A NIH BAKAH, BAIRABI KHAWCHHUNGAH VAI CURFEW PUAN A NI DAWN.**MZP SUB-HQRS, BAIRABI EMERGENCY COMMITTEE THUCHHUAK*```Ni 30/10/2021 (Inrinni)```1. Tv Laldintluanga Ralte, 1st IR Battalion Bairabi Police Station-a post chu Masjit (Mosolman Biak In) Zophaia a duty lai Assam Police ten Ramnathpur Police Station-ah hruaithlain tun thleng hian an la rawn chhuah chho leh lo va. Nizan lam  atangin Bairabi Police Station O.C leh a staff te Ramnathpur lamah tun thlengin an la awm mek a, Ramnathpur-a an awm laia hmalak hnan kan duh loh avangin Tv Laldintluanga Ralte hi vawiin tlai Dar 4:00 P.M hmaa an rawn hruai haw thei dawn lo a nih chuan kan O.C leh a Staff te pawh lo haw chho turin kan ngen.*Hun tiam chhung vawiin Ni 30/10/2021 (Inrinni) Dar 4:00 P.M ral hmaa Tv Laldintluanga Ralte hi Assam Police ten an rawn chhuah lo a nih chuan tiam chin awm lovin Bairabi kawng atanga Mizoram-a vai motor lut leh chhuak tur dan a ni dawn a, hei bakah hian hnam dang, vai, Bairabi khawchhungah pawn chhuak lo turin kan inhriattir a ; MZP chuan tiam chin awm lovin Vai Curfew a puang a ni tih lo hre turin khawtlang mipuite kan inhriattir a ni.*```Tv Laldintluanga Ralte hi Masjit (Mosolman Biak In) veng turin Ni 29/10/2021 (Zirtawpni) dar 9:00 A.M a tang khan a duty post hi a luah a, a chhan pawh hriat loh leh duty lai hetia Assam Police-in an man ringawt hi MZP Sub-Hqrs, Bairabi chuan kan hrethiam lo hle a, Mizo min zah lohnaah kan ngai a, Tv Laldintluanga hi Assam Police ten an rawn chhuah hma chu MZP chuan a tul angin hma a la zel dawn a ni.```*2. Tv Zodintluanga Ralte, boruak avanga Mizoram Police leh Assam Police ten Joint Duty an neihna hmun pakhatah Mizoram Police te duty ngam lo ni awm ang zia zanga nizan atanga an duty post an luah lum lo pawh hi hriatthiam a har kan ti a, kan sorkar hian a sipai te duty na tur a tihah huaisen taka duty chhunzawm tira khawtlang mipui himna leh thlamuanna min thlen zel turin kan ngen nghal bawk a ni.**3. Zophai, (Inner Line Reserve Forest 509 Sq. Miles) huam chhunga Assam Police leh Forest Department te an duh duh hunah lokal a, thing leh maute an rawn vat thlu thin te hi kan sorkar hian bengkhawn a, Mizoram Police te Patrolling a tam thei ang ber neih tir ve thin turin kan ngen bawk a ni.**MZP Sub-Hqrs, Bairabi hmalakna turah Bairabi khawtlang mipui a bik takin thalaite min tawiawm vek turin kan sawm a che u.*```Tanrual hi chakna```*Sd/-**(LALRAMZAUVA)**Secretary**MZP Sub-Hqrs, Bairabi*", "summary": "Mizo tlangval thlavang hauhin MZP Headquarters Kolasib chuan an huam chhungah lirthei an dang a, hnam dang pawn chhuah an khap bawk. Zanin dar 7 thlenga MZP Headquarters Kolasib secretary C Lalruatdika hnen aṭanga Explore Mizoram thu dawn danin Tlangval Laldintluanga Ralte chhuah leh chhuah loh chiang takin thu an la dawng lova, kawng dan hi thu an lo chhuah tawh angin an kalpui a, an la chhunzawm zel a ni.Tlangval Laldintluanga Ralte, 1st IR Battalion Bairabi Police Station-a post chu Masjit Zophaia a duty lai Assam Police ten Ramnathpur Police Station-ah hruaithlain tun thleng hian an la rawn chhuah chho leh lo. MZP chuan thuchhuah siamin tlai 4 hmaa chhuah a nih loh chuan kawng an dan tur thu an tarlang a, he thuchhuah hi an bawhzui nghal." }, { "summarization_id": "1041", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20473", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "School Education minister chuan tun hnaia zirlaite hmaa a thusawinaah, \"Tunlai khawvel kalphung tharah political fit­ness a ṭangkai tawh lo, a tak taka fit nih a ngai tawh. Mipui pawhin rilru puthmang kan thlak a ṭul, political fitnessaṭanga luh tum phêt an awm ṭhin a, hei hi tunlai khawvel system tharah thil theih a ni tawh lo. A thiam chu an tling mai dawn a ni,\" a ti a; School Education department-in zir­tirtu muster roll-a mi ṭhahnem tak a lak mekah pawh a thiam leh ṭha apiang an tling mai dawn niin a sawi.School Education minister-in a department chan hnuaia hna ṭhahnem tak lak a nih meklaia hetiang thu a sawi chhuak ngam hi a fakawm a, dik leh fel takin an kalpui dawn niin a rin theih. Minister sawi ang hian tunlai khawvelah engkim langtlang vekin a kal tawh a, a tling lo zawk duhsak a, a tlingte zawk thlauh thlak an nih chuan sawiselna thawm pawh a ring khawp ang.Tun hnaia Mizorama hna laka sawi hlawh ber chu School Education department hnuaia MR-a zirtirtu lak hi a ni a, hna lak an ṭan hma aṭangin khel a hlawh tawh. MPSC lama pe lo a, DPC pawh ring loa a hranpaa a latu tur din a, dan awm sa MTET pal tlang chiah lak tur tih tidanglama hna lak a nih vangin sawi a hlawh a ni.Chutihlaiin School Education minis­ter ngei a ṭawng chhuak a, huaisen takin political fitness a awm tawh lo tih a puang a, a thusawi tihdikna hi zirtirtu lak result a chhuah hunah a lan ngei a beiseiawm a, mipuiin an lo thlir reng ang. School Education minister chuan tun hnaia zirlaite hmaa a thusawinaah, \"Tunlai khawvel kalphung tharah political fit­ness a ṭangkai tawh lo, a tak taka fit nih a ngai tawh. Mipui pawhin rilru puthmang kan thlak a ṭul, political fitnessaṭanga luh tum phêt an awm ṭhin a, hei hi tunlai khawvel system tharah thil theih a ni tawh lo. A thiam chu an tling mai dawn a ni,\" a ti a; School Education department-in zir­tirtu muster roll-a mi ṭhahnem tak a lak mekah pawh a thiam leh ṭha apiang an tling mai dawn niin a sawi.School Education minister-in a department chan hnuaia hna ṭhahnem tak lak a nih meklaia hetiang thu a sawi chhuak ngam hi a fakawm a, dik leh fel takin an kalpui dawn niin a rin theih. Minister sawi ang hian tunlai khawvelah engkim langtlang vekin a kal tawh a, a tling lo zawk duhsak a, a tlingte zawk thlauh thlak an nih chuan sawiselna thawm pawh a ring khawp ang.Tun hnaia Mizorama hna laka sawi hlawh ber chu School Education department hnuaia MR-a zirtirtu lak hi a ni a, hna lak an ṭan hma aṭangin khel a hlawh tawh. MPSC lama pe lo a, DPC pawh ring loa a hranpaa a latu tur din a, dan awm sa MTET pal tlang chiah lak tur tih tidanglama hna lak a nih vangin sawi a hlawh a ni.Chutihlaiin School Education minis­ter ngei a ṭawng chhuak a, huaisen takin political fitness a awm tawh lo tih a puang a, a thusawi tihdikna hi zirtirtu lak result a chhuah hunah a lan ngei a beiseiawm a, mipuiin an lo thlir reng ang. School Education minister chuan tun hnaia zirlaite hmaa a thusawinaah, \"Tunlai khawvel kalphung tharah political fit­ness a ṭangkai tawh lo, a tak taka fit nih a ngai tawh. Mipui pawhin rilru puthmang kan thlak a ṭul, political fitness aṭanga luh tum phêt an awm ṭhin a, hei hi tunlai khawvel system tharah thil theih a ni tawh lo. A thiam chu an tling mai dawn a ni,\" a ti a; School Education department-in zir­tirtu muster roll-a mi ṭhahnem tak a lak mekah pawh a thiam leh ṭha apiang an tling mai dawn niin a sawi. School Education minister-in a department chan hnuaia hna ṭhahnem tak lak a nih meklaia hetiang thu a sawi chhuak ngam hi a fakawm a, dik leh fel takin an kalpui dawn niin a rin theih. Minister sawi ang hian tunlai khawvelah engkim langtlang vekin a kal tawh a, a tling lo zawk duhsak a, a tlingte zawk thlauh thlak an nih chuan sawiselna thawm pawh a ring khawp ang. Tun hnaia Mizorama hna laka sawi hlawh ber chu School Education department hnuaia MR-a zirtirtu lak hi a ni a, hna lak an ṭan hma aṭangin khel a hlawh tawh. MPSC lama pe lo a, DPC pawh ring loa a hranpaa a latu tur din a, dan awm sa MTET pal tlang chiah lak tur tih tidanglama hna lak a nih vangin sawi a hlawh a ni. Chutihlaiin School Education minis­ter ngei a ṭawng chhuak a, huaisen takin political fitness a awm tawh lo tih a puang a, a thusawi tihdikna hi zirtirtu lak result a chhuah hunah a lan ngei a beiseiawm a, mipuiin an lo thlir reng ang.", "summary": "School Education minister chuan tun hnaia zirlaite hmaa a thusawinaah, \"Tunlai khawvel kalphung tharah political fit­ness a ṭangkai tawh lo, a tak taka fit nih a ngai tawh. A thiam chu an tling mai dawn a ni,\" a ti a; School Education department-in zir­tirtu muster roll-a mi ṭhahnem tak a lak mekah pawh a thiam leh ṭha apiang an tling mai dawn niin a sawi. Hetiang thu a sawi hi a fakawm a, dik leh fel takin an kalpui dawn niin a rin theih. Tun hnaia Mizoram hna laka sawi hlawh ber chu School Education department hnuaia MR-a zirtirtu lak hi a ni a, hna lak an tan hma atangin khel a hlawh tawh. MPSC lam pe lo a, DPC lawh ring loa, a hranpaa latu tur din a ni. Heti a nih laia minister ngei tawngchhuak a, political fitness a awm tawh loh tur thu a sawi hi a fakawm hle." }, { "summarization_id": "1042", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6301", "file_name": "H-61/28/01/2025-MFA_in_player_an_hrem_belh.txt", "original_text": "MFA-in player an hrem belh Mizoram NewsMFA-in player an hrem belh admin 20-Nov-2024 12:48 PM Mizoram Football Association (MFA) chuan match fixing kaihhnawihah football players pariat a hrem belh. Kum 3 chhung atan football kaihhnawiha inhnamhnawih lo tura hrem an ni. MFA chuan, 'Football zahawmna humhim a nih theihna atâna hma a lâk chhohna kawngah Mizoram Premier League - 11 a Football zahawmna tibawrhbângtu player te, official te leh Football Club chungah thununna a lo lek tawh. Thil dik lo zawn chhuah kawnga Mizoram Football Association thawhpui a, thlâwp tlat tute leh kan player ten thu dik puang chhuak a, game in hma a sawn nâna kan hmalakna min ṭanpuina zarah, Football zahawmna leh thianghlimna tihbawrhbân kawnga player inhnamhnawih hriat belh zel a ni. Heng Player te chunga thununna lek a ngai chhunzawm ta zel hi pawi kan ti tak zet a ni. Mizoram football hmasawn zêlna atân Mizoram Football Association chuan footballer-te leh mitin thawhho puiah a sawm nawn leh a ni,' an ti.", "summary": "Mizoram Football Association (MFA) chuan match fixing kaihhnawihah football players pariat a hrem belh.Mizoram Premier League-11 a Football zahawmna tibawrhbangtu player te, officialte leh Football Club chungah thununna a lo lek tawh bawk. Heng an mi hremte hi kum 3 chhung football kaihhnawiha inhnamhawih lo tura tih an ni.Mizoram football hmasawn zelna atan Mizoram Football Association chuan footballer-te leh mitin thawhho puiah a sawm nawn leh a ni." }, { "summarization_id": "1043", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/62748", "file_name": "SMizo_3_13-02", "original_text": "Mizoram Liquor (Prohi­bition) Draft Rules, 2022 chu Chief Minister hoa council of minister ṭhukhawm chuan a pawm a, he rules pawm tak hian grape wine siam leh zawrh pawh a khap a ni. Hetihlai hian Champhai leh Hnahlana winery-ah chuan sorkar hriatthiamnain wine siam mek a ni thung.Mizoram sorkar chuan dan angin zu a khap a, zu mai ni lo, grape wine siam leh zawrh khapna pawh a pawm tawh a ni. Nimahsela Mizorama kuthna­thawktu grape chingtute hmakhua ngaiin tunah hian wine siam chu a 'hrethiam' thung niin a lang. Sorkarin a khapna hnuaia inziak thil a hrethiam hi grape chingtute tan a lawmawm rualin an khap bawk si avangin a hralhna lamah harsatna an tawk thung a, thil kal dan hi hriatthiam a harsa ta hle a ni.Sorkar hian a hawi lam hi huaisen takin tichiang law law se grape chingtute tan pawh awm thiam a awl zawkin a rinawm a; sorkarin kohhran hruaitute leh khawtlang hruaitute an rawn hnuah an duh angin grape wine siam leh zawrh chu a han khap phawt a, chumi hnuaia 'hriatthiamna' anga han kal leh hnuhnawh te hi thil mak tak a ni.Grape chingtute hian eizawnna atan thlangin an hun leh tha, sum leh pai an lo seng nasa tawh si a, a grape ber an neih tawh sa avangin 'hriatthiam' an nih chhung chu an tan grape wine siam zel mai bak eizawnna dang dap a harsa tawh si a; nimahsela khap ni si, 'hriatthiam' ni bawk karah hian tun hmaa an dinhmun an phak ta lo hle niin a lang.Mizoram sorkar hian grape wine siam leh zawrh phalsak leh khap tur chungchangah huaisen takin hawi lam nei ngam law law se a ṭha ngawt mai. Mizoram Liquor (Prohi­bition) Draft Rules, 2022 chu Chief Minister hoa council of minister ṭhukhawm chuan a pawm a, he rules pawm tak hian grape wine siam leh zawrh pawh a khap a ni. Hetihlai hian Champhai leh Hnahlana winery-ah chuan sorkar hriatthiamnain wine siam mek a ni thung.Mizoram sorkar chuan dan angin zu a khap a, zu mai ni lo, grape wine siam leh zawrh khapna pawh a pawm tawh a ni. Nimahsela Mizorama kuthna­thawktu grape chingtute hmakhua ngaiin tunah hian wine siam chu a 'hrethiam' thung niin a lang. Sorkarin a khapna hnuaia inziak thil a hrethiam hi grape chingtute tan a lawmawm rualin an khap bawk si avangin a hralhna lamah harsatna an tawk thung a, thil kal dan hi hriatthiam a harsa ta hle a ni.Sorkar hian a hawi lam hi huaisen takin tichiang law law se grape chingtute tan pawh awm thiam a awl zawkin a rinawm a; sorkarin kohhran hruaitute leh khawtlang hruaitute an rawn hnuah an duh angin grape wine siam leh zawrh chu a han khap phawt a, chumi hnuaia 'hriatthiamna' anga han kal leh hnuhnawh te hi thil mak tak a ni.Grape chingtute hian eizawnna atan thlangin an hun leh tha, sum leh pai an lo seng nasa tawh si a, a grape ber an neih tawh sa avangin 'hriatthiam' an nih chhung chu an tan grape wine siam zel mai bak eizawnna dang dap a harsa tawh si a; nimahsela khap ni si, 'hriatthiam' ni bawk karah hian tun hmaa an dinhmun an phak ta lo hle niin a lang.Mizoram sorkar hian grape wine siam leh zawrh phalsak leh khap tur chungchangah huaisen takin hawi lam nei ngam law law se a ṭha ngawt mai.", "summary": "Mizoram Liquor (Prohibition) Draf Rules, 2022 grape wine siam leh zawrh khapna dan chu Chief Minister leh Council of Minister thukhawm chuan a pawm. Hetih lai hian kuthnathawktute hmakhua ngaiin Champhai leh Hnahlan a winery-ah chuan sorkar hriatthiamna in wine siam mek ani thung. Heihi kuthnathawktute tan lawmawm mah se a hralhna ah harsatna an tawk thung a, an tan eizawnna dang dap mai a harsat avangin an siam zel lo thei silo a thil kaldan hi hriatthiam a harsa hle a ni. Sorkar hian grape wine siam leh hralh chungchang ah hian hawi lam neiin felfai takin thuchhuah siam law law se a tha ngawt ang." }, { "summarization_id": "1044", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4252", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_9/2/25", "original_text": "Khawvel ram hrang hrangah Covid-19 hri a leng mek a, chu chuan khawvel pumpui a tibuai a ni ta ber mai. Mizoram pawh he hri a lo luh lohna tur hian theihtawp chhuahin a inbuatsaih a, ram pawn leh state pawn aṭanga lo hawte chu ni 14 tal mahni inkhung hrang tura thurawn pek an ni.India ram hmun hrang hrangah zuirna in khar a ni a, Mizo zirlai ṭhahnem tak chu state pawn aṭangin an lo haw a, heng zinga eng emaw zatte hi chu Covid-19 hri len tawhna state-a lehkha zirte an ni. Heng zirlai lo hawte hi ni 14 chhung inkhung hrang tura thurawn pek vek an ni a, mi ṭhenkhatin ṭha taka zawmin chhungkua pawh an inbuatsaih lawk a, zirlai ṭhenkhatte erawh chuan an zawm lem lo niin a lang.hetiang deuh bawk hiabn hnathawk, sumdawng leh zin khawthawnga Covid-19 lenna state leh ram dang tlawhte pawh ni 14 chhung inkhung tura hrilh an ni a, chuti chung chuan zawm duh lem lote an awm. Mi ṭhenkhat chu biak ina inkhawm ve nghal maite leh leng chhuaka ṭhian kawm zui ve nghal maite an awm bawk.Heng mite leh an chenpuite hian he Covid-19 hi an hlau lo a nih pawhin an thuawih loh vang hian midangin an tuar thei a, a chhe ber dawnin an zinna lamah hian lo kai palh ta se, inkhung hran loh avanga he hri hi an rawn pu darh a nih chuan an fimkhur loh rah chu he hnam hian a chhietpui thei tih an hriat a ngai.Sorkar pawhin khauh zawkin heng mite hi enkawl se a ṭha a, thil dang vang ni loin a state pumpui him tlanna tura ke pen ngam a hunlai tak a ni. Hei mai hi a ni lo a, ṭhenawm Myanmar aṭanga mihring lo lut an la awm rengte pawh hi tun aia uluka endik a ngai a, he mi kawnga ramria cheng khawtlang mipui inpekna pawh hian fak a phu khawp mai.Tute emaw thuawih loh man tuar thei reng kan nih avang hian, state pawn leh ram pawn aṭanga lo hawte hi inkhung hrang tura tih an nih chhung chu thuawih takin inkhung hrang mai rawh se. Khawvel ram hrang hrangah Covid-19 hri a leng mek a, chu chuan khawvel pumpui a tibuai a ni ta ber mai. Mizoram pawh he hri a lo luh lohna tur hian theihtawp chhuahin a inbuatsaih a, ram pawn leh state pawn aṭanga lo hawte chu ni 14 tal mahni inkhung hrang tura thurawn pek an ni.India ram hmun hrang hrangah zuirna in khar a ni a, Mizo zirlai ṭhahnem tak chu state pawn aṭangin an lo haw a, heng zinga eng emaw zatte hi chu Covid-19 hri len tawhna state-a lehkha zirte an ni. Heng zirlai lo hawte hi ni 14 chhung inkhung hrang tura thurawn pek vek an ni a, mi ṭhenkhatin ṭha taka zawmin chhungkua pawh an inbuatsaih lawk a, zirlai ṭhenkhatte erawh chuan an zawm lem lo niin a lang.hetiang deuh bawk hiabn hnathawk, sumdawng leh zin khawthawnga Covid-19 lenna state leh ram dang tlawhte pawh ni 14 chhung inkhung tura hrilh an ni a, chuti chung chuan zawm duh lem lote an awm. Mi ṭhenkhat chu biak ina inkhawm ve nghal maite leh leng chhuaka ṭhian kawm zui ve nghal maite an awm bawk.Heng mite leh an chenpuite hian he Covid-19 hi an hlau lo a nih pawhin an thuawih loh vang hian midangin an tuar thei a, a chhe ber dawnin an zinna lamah hian lo kai palh ta se, inkhung hran loh avanga he hri hi an rawn pu darh a nih chuan an fimkhur loh rah chu he hnam hian a chhietpui thei tih an hriat a ngai.Sorkar pawhin khauh zawkin heng mite hi enkawl se a ṭha a, thil dang vang ni loin a state pumpui him tlanna tura ke pen ngam a hunlai tak a ni. Hei mai hi a ni lo a, ṭhenawm Myanmar aṭanga mihring lo lut an la awm rengte pawh hi tun aia uluka endik a ngai a, he mi kawnga ramria cheng khawtlang mipui inpekna pawh hian fak a phu khawp mai.Tute emaw thuawih loh man tuar thei reng kan nih avang hian, state pawn leh ram pawn aṭanga lo hawte hi inkhung hrang tura tih an nih chhung chu thuawih takin inkhung hrang mai rawh se. Khawvel ram hrang hrangah Covid-19 hri a leng mek a, chu chuan khawvel pumpui a tibuai a ni ta ber mai. Mizoram pawh he hri a lo luh lohna tur hian theihtawp chhuahin a inbuatsaih a, ram pawn leh state pawn aṭanga lo hawte chu ni 14 tal mahni inkhung hrang tura thurawn pek an ni. India ram hmun hrang hrangah zuirna in khar a ni a, Mizo zirlai ṭhahnem tak chu state pawn aṭangin an lo haw a, heng zinga eng emaw zatte hi chu Covid-19 hri len tawhna state-a lehkha zirte an ni. Heng zirlai lo hawte hi ni 14 chhung inkhung hrang tura thurawn pek vek an ni a, mi ṭhenkhatin ṭha taka zawmin chhungkua pawh an inbuatsaih lawk a, zirlai ṭhenkhatte erawh chuan an zawm lem lo niin a lang. hetiang deuh bawk hiabn hnathawk, sumdawng leh zin khawthawnga Covid-19 lenna state leh ram dang tlawhte pawh ni 14 chhung inkhung tura hrilh an ni a, chuti chung chuan zawm duh lem lote an awm. Mi ṭhenkhat chu biak ina inkhawm ve nghal maite leh leng chhuaka ṭhian kawm zui ve nghal maite an awm bawk. Heng mite leh an chenpuite hian he Covid-19 hi an hlau lo a nih pawhin an thuawih loh vang hian midangin an tuar thei a, a chhe ber dawnin an zinna lamah hian lo kai palh ta se, inkhung hran loh avanga he hri hi an rawn pu darh a nih chuan an fimkhur loh rah chu he hnam hian a chhietpui thei tih an hriat a ngai. Sorkar pawhin khauh zawkin heng mite hi enkawl se a ṭha a, thil dang vang ni loin a state pumpui him tlanna tura ke pen ngam a hunlai tak a ni. Hei mai hi a ni lo a, ṭhenawm Myanmar aṭanga mihring lo lut an la awm rengte pawh hi tun aia uluka endik a ngai a, he mi kawnga ramria cheng khawtlang mipui inpekna pawh hian fak a phu khawp mai. Tute emaw thuawih loh man tuar thei reng kan nih avang hian, state pawn leh ram pawn aṭanga lo hawte hi inkhung hrang tura tih an nih chhung chu thuawih takin inkhung hrang mai rawh se.", "summary": "Khawvel ram hrang hranga Covid-19 hrileng mekin khawvel pumpui a tibuai a, Mizoramah pawh he hri a lo luhlohna turin ram pawn leh state pawn aṭanga lo hawte ni 14 tal mahni inkhung hrang tura thurawn pek an ni. India ram hmun hrang hrangah zirna in khar a nih avangin Mizo zirlai ṭhahnem tak an lo haw a, hengte bakah hian hnathawk, sumdawng leh zin khawthawnga Covid-19 lenna state leh ram dang tlawhte pawh ni 14 chhung inkhung tura hrilh an ni a, chuti chung chuan zawm duh lem lote an awm. Heng mite hian Covid-19 hi an hlaulo a nih pawhin an thuawihloh vangin midangin an tuar thei a,an fimkhurloh rah hi he hnam hian a chhiatpui thei tih an hriat a ngai. Sorkar pawhin khauh zawkin heng mite hi enkawl se, hei bakah hian Myanmar aṭanga mihring lo lutte pawh hi tun aia uluka endik ni se, tute emaw thuawihloh man tuar thei reng kan nih avangin state pawn leh ram pawn aṭanga lo hawte hi inkhung hrang tura tih an nih chhung chu thuawih takin inkhung hrang mai rawh se." }, { "summarization_id": "1045", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11315", "file_name": "H-266-19/02/2025-Sakhua leh politics", "original_text": "North East India Christian Council (NEICC) chuan, BJP MP Satya Pal Singh-a'n September 21-a Parliamant House-a Kristiante chu FCRA sum hmanga hel ṭanpui ṭhina a puhna leh, 1999-a Odisha-a Australian Kristian missionary an hal hlum tak Graham Staines chanchin mawi lo taka a sawinate chu an ngaimawh thu Lok Sabha Speaker Om Birla hnenah an thlen a, record aṭanga thaichhe turin an ngen.India rama thil thleng mek duh­awm lo tak chu sakhuana zawna politics khel a, sakhaw dangte ngai­thei lo leh an tana hnawksak tura poli­tical party lian ber an awm ta fo mai hi a ni a; India ram hi sakhaw pakhat rorelna hnuaia dah a, chu chu a hlawhtlin theihna tura sorkar chakna hial pawh hman an hnial lo a ni ta ber mai.Tun hnaia BJP MP pakhat thusawite phei hi chu Kristiante leh hel pawl inzawm anga puhna leh, Kristian missionary chhuanawm ber pawl chu tihluihnaa sakhaw inlehna kalpuitua puh a, mipat hmei­chhiatna kawnga hmeichhe naupangte laka mawi lo taka khawsaa puhna a ni. Hei hi Kristian tawh phawt tan chuan ngawih bopui mai chi a ni lo a, thudik puang chhuak tur leh Lok Sabha Speaker hnena a thusawi thaichhe tura NEICC-in lehkha an thawn hi a lawmawm takzet a ni.Hetihlai hian state dang pawhin 'Kristian state' an tih tur khawpa Kristian hlang awmna state kan la ngawi tlat erawh a inhmeh lo deuh a; kan MP neihte pawhin hetiang thu hi lo hnial a, thudik zawk au chhuahpui hi an tih ve theih a ni. Parliament ṭutkhawm awm leh hunah tal Kristian thlavang hauh turin au chhuak ve se Mizoram MP tih atan thil inhmeh tak a ni ang.He thu sawi chhuak­tu hi BJP MP a ni a, chu chu NDA tihna a ni. Kan MP-te hi NDA lam ni tho mah se miin an sakhaw chawi san duh avanga kan sakhaw vawnlai an sawi chhia a nih chuan, politics-a kan ṭanna lama mite mah ni se huaisen taka dodal a, thudik puan chhuah ngam hi Mizo Kristian MP tih atan thil inhmeh tak leh tihâwm tak a ni ang. North East India Christian Council (NEICC) chuan, BJP MP Satya Pal Singh-a'n September 21-a Parliamant House-a Kristiante chu FCRA sum hmanga hel ṭanpui ṭhina a puhna leh, 1999-a Odisha-a Australian Kristian missionary an hal hlum tak Graham Staines chanchin mawi lo taka a sawinate chu an ngaimawh thu Lok Sabha Speaker Om Birla hnenah an thlen a, record aṭanga thaichhe turin an ngen.India rama thil thleng mek duh­awm lo tak chu sakhuana zawna politics khel a, sakhaw dangte ngai­thei lo leh an tana hnawksak tura poli­tical party lian ber an awm ta fo mai hi a ni a; India ram hi sakhaw pakhat rorelna hnuaia dah a, chu chu a hlawhtlin theihna tura sorkar chakna hial pawh hman an hnial lo a ni ta ber mai.Tun hnaia BJP MP pakhat thusawite phei hi chu Kristiante leh hel pawl inzawm anga puhna leh, Kristian missionary chhuanawm ber pawl chu tihluihnaa sakhaw inlehna kalpuitua puh a, mipat hmei­chhiatna kawnga hmeichhe naupangte laka mawi lo taka khawsaa puhna a ni. Hei hi Kristian tawh phawt tan chuan ngawih bopui mai chi a ni lo a, thudik puang chhuak tur leh Lok Sabha Speaker hnena a thusawi thaichhe tura NEICC-in lehkha an thawn hi a lawmawm takzet a ni.Hetihlai hian state dang pawhin 'Kristian state' an tih tur khawpa Kristian hlang awmna state kan la ngawi tlat erawh a inhmeh lo deuh a; kan MP neihte pawhin hetiang thu hi lo hnial a, thudik zawk au chhuahpui hi an tih ve theih a ni. Parliament ṭutkhawm awm leh hunah tal Kristian thlavang hauh turin au chhuak ve se Mizoram MP tih atan thil inhmeh tak a ni ang.He thu sawi chhuak­tu hi BJP MP a ni a, chu chu NDA tihna a ni. Kan MP-te hi NDA lam ni tho mah se miin an sakhaw chawi san duh avanga kan sakhaw vawnlai an sawi chhia a nih chuan, politics-a kan ṭanna lama mite mah ni se huaisen taka dodal a, thudik puan chhuah ngam hi Mizo Kristian MP tih atan thil inhmeh tak leh tihâwm tak a ni ang. North East India Christian Council (NEICC) chuan, BJP MP Satya Pal Singh-a'n September 21-a Parliamant House-a Kristiante chu FCRA sum hmanga hel ṭanpui ṭhina a puhna leh, 1999-a Odisha-a Australian Kristian missionary an hal hlum tak Graham Staines chanchin mawi lo taka a sawinate chu an ngaimawh thu Lok Sabha Speaker Om Birla hnenah an thlen a, record aṭanga thaichhe turin an ngen. India rama thil thleng mek duh­awm lo tak chu sakhuana zawna politics khel a, sakhaw dangte ngai­thei lo leh an tana hnawksak tura poli­tical party lian ber an awm ta fo mai hi a ni a; India ram hi sakhaw pakhat rorelna hnuaia dah a, chu chu a hlawhtlin theihna tura sorkar chakna hial pawh hman an hnial lo a ni ta ber mai. Tun hnaia BJP MP pakhat thusawite phei hi chu Kristiante leh hel pawl inzawm anga puhna leh, Kristian missionary chhuanawm ber pawl chu tihluihnaa sakhaw inlehna kalpuitua puh a, mipat hmei­chhiatna kawnga hmeichhe naupangte laka mawi lo taka khawsaa puhna a ni. Hei hi Kristian tawh phawt tan chuan ngawih bopui mai chi a ni lo a, thudik puang chhuak tur leh Lok Sabha Speaker hnena a thusawi thaichhe tura NEICC-in lehkha an thawn hi a lawmawm takzet a ni. Hetihlai hian state dang pawhin 'Kristian state' an tih tur khawpa Kristian hlang awmna state kan la ngawi tlat erawh a inhmeh lo deuh a; kan MP neihte pawhin hetiang thu hi lo hnial a, thudik zawk au chhuahpui hi an tih ve theih a ni. Parliament ṭutkhawm awm leh hunah tal Kristian thlavang hauh turin au chhuak ve se Mizoram MP tih atan thil inhmeh tak a ni ang. He thu sawi chhuak­tu hi BJP MP a ni a, chu chu NDA tihna a ni. Kan MP-te hi NDA lam ni tho mah se miin an sakhaw chawi san duh avanga kan sakhaw vawnlai an sawi chhia a nih chuan, politics-a kan ṭanna lama mite mah ni se huaisen taka dodal a, thudik puan chhuah ngam hi Mizo Kristian MP tih atan thil inhmeh tak leh tihâwm tak a ni ang.", "summary": "6th October,2020 India rama thil duhawm lo tak thleng ṭhin pakhat chu sakhuana zawna politics khel a,sakhaw dangte ngaithei lo a,sawkhaw pakhat rorelna hnuaia dah a,sawrkar chakna hial pawh hman an hnial lo ṭhin hi a ni.Tun hnaiah pawh thlengin,BJP MP Satya Pal Singh-a'n September 21-a Parliamant House-a Kristiante chu FCRA sum hmanga hel,ṭanpui ṭhina a puhna leh,1999-a Odisha-a Australian Kristian missionary an hal hlum tak Graham Staines chanchin mawi lo taka a sawinate chu North East Indian Christian Council lamin an ngaimawh thu Lok Sabha Speaker Om Birla hnenah an thlen phah hial a, record aṭanga thaichhe turin an ngen a ni. He thu sawi chhuaktu hi BJP MP a ni a,chu chu NDA tihna a ni.Kan MP-te hi NDA lam ni tho mah se mahni sakhua sawichhetute lakah hian thudik puan chhuah ngam hi Mizo Kristian MP tih atana thil tihawm tak a ni ang." }, { "summarization_id": "1046", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_25.1.25", "original_text": "Mizoram-ah Cyclone Remal tuartu naupangte hnenah chhawmdawlna hlan an ni Kumin May 28-a Cyclone Remal vanga Mizoram-a vanduaina leh harsatna tawk naupangte hnenah nimin khan chhawmdawlna hlan an ni. Women & Child Development (WCD) hnuaia Scheme pahnih, Mission Vatsalya leh Mission Shakti-te kaltlanga naupangte chhawmdawlna hlanna hun hi nimin khan Hyve Aizawl City Hall-ah neih a ni a, he hun hmanpuitu Social Welfare Minister Lalrinpuii chuan Cyclone Remal avanga mi tam takin an In leh lo mai bakah nunna hial an chan leh chhungkaw thenkhatte Relief Camp-a an awm a ngaih phah chu pawi a tih thu sawiin, khuarel chhiatna tuartu naupangte chu 'The Juvenile Justice (Care and Protection of Children) Act, 2015' chuan a bika enkawl leh venhim ngai (Children in need of care and Protection) a tihte zing ami an nih avangin ngaihpawimawh an nih thu a sawi a. Sawrkar atanga tanpuina awm ang angte hmanga tuamhlawm an nih tur thu leh heng tanpuinate hi tangkai tak leh hmasawn nana hmang tur leh chhelna leh beiseina nen hma hun thlir tlat turin a chah a. Cyclone Remal avanga chhawmdawl ngai naupang chhinchhiah 96 an awm mek thu sawiin, Women & Child Development hmalaknain a tum khatna atan naupang 41-in tanpuina an dawng chu lawmawm a tih thu a sawi bawk a ni. Minister Lalrinpuii chuan chhawmdawlna pekte chu zirchianna leh finfiahna atanga teha chhawmdawlna mamawh hmasa zual ngawih ngawiha ngaihte an ni tih sawiin, chhawmdawlna la dawng ve lo te pawhin an la dawn zel theih nan kawng hrang hrang dapin theihtawp chhuaha hmalak zel tum a nih thu a sawi a. Hrisel taka naupang an thanlen theih nan chhungkua leh khawtlang ah boruak zalen, him leh muanawm siam a pawimawh thu sawiin, inrikrapna leh hleilenna chuan a chhe zawngin naupang rilru nasa takin a nghawng theih thu a sawi a. Naupangte seilenna inchhungkhur him leh hlim siam tura hma la theuh turin nu leh pa kalkhawmte pawh a chah nghal bawk. District Child Protection Unit, Aizawl leh Child Welfare Committee, Aizawl te chuan May ni 31, 2024 atanga July ni 5, 2024 chhung khan Aizawl leh a chhehvel hmun hrang hranga Cyclone Remal-in chhiatna a thlen tuartu naupangte zirchiangin finfiahna hun an nei a, he chhiatna thlengin a nghawng zingah hian naupang 96 lai an tel a ni. He chhawmdawlna programme-ah hian Mission Shakti hnuaia Beti Bachao, Beti Padhao (BBBP) atangin hmeichhe naupang 28 te SSA Account hawn sak an ni a. Naupangte'n ei leh in tur tha an neihna turte, an lehkha zirna puihtu tur leh hriselna tha an neih theihna atana an inenkawlna turin Mission Vatsalya hnuaiah Juvenile Justice Fund atangin naupang 16 te kum khat chhung atan thla tin Rs. 2,000/- theuhin sum leh paia chhawmdawlna (Sponsorship) pek an ni a. Heng bakah hian naupangte hi gift package pek niin, mi inphalte'n Stationery Item-te an pe bawk a ni.", "summary": "Mizoram-ah Cyclone Remal tuartu naupangte hnenah chhawmdawlna hlan an ni Women & Child Development hnuaia Scheme pahnih, Mission Vatsalya leh Mission Shakti-te kaltlangin naupangte chhawmdawlna hi hlan niin, he hun hmanpuitu Social Welfare Minister Lalrinpuii chuan Cyclone Remal avanga mi tamtakin harsatna an tawh chu pawi a tih thu sawiin, Sawrkar atanga tanpuina awm ang angte hmanga tuamhlawm a tum thu a sawi. Naupang chhawmdawl ngai chhinchhiahte hi 96 niin tum khatna tanpuina mamawh zual 41 in tanpuina an dawng. Heng bakah hian naupang enkawl dan chungchang sawiin nu leh pa pawimawhna a sawi bawk. Heng bakah hian mi inphalte'n naupangte hi Stationery item-te an pe bawk." }, { "summarization_id": "1047", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/3387", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Health minister hoa mi pawimawh ṭhukhawm chuan, Aizawl Municipal Corporation (AMC) huam chhunga inkhàrkhip chu November 9, 2020 zing dar 4:30 thleng pawhsei an rél.Aizawl khawpuiah kar hnih chhung lockdown kalpui a ni dawn ta a, Covid-19 vei hmuh chhuah thar awm dan thlir chuan lockdown hi thil ṭul tak a ni a, chutih rualin mirethei leh harsa zawkte dinhmun en erawh chuan thil huphurhawm tak a ni. Lockdown a ṭhat zawkna sawi duh chuan thui tak sawi tur a awm ang a, lockdown loh avanga kan buai theihzia leh miretheite hi a tuar nasa an nih theih dante pawh sawi tur a awm ngei ang. Chutih rualin lockdown pawh a sawt tawh vak lohna lai leh miretheite tawrhna nasatzia lam pawh thui tak sawi tur a awm ang.Covid-19-in na taka a khawihte hi miretheite chauh an ni lo a, mihausa kan tihte hlei hlei hian he hripui avang hian an chân hnem ang. Khawpui dawrkai lian zinga nitin mamawh zuar ni lote hian an hloh tam tawh takzet a, lirtheia eizawngte an rûm a, hotel leh restaurant neitute'n an tuar nasa a, an sum hloh zat hi chhut thiam pawh a harsa tawh hial ang. Miretheite tawrhna pawh sawi nêp theih a ni lo, an intunnunna tur leh an neih chhun pawh an hman ral tawh avangin chhungkaw tam tak chu pûk chawpin an nung tawh a ni.Sorkar hnathawkte hi lockdown tuar lo ber an ni mai thei a, an hlawh a kiam lo a, nitina an veivah tlem na na na chuan lirtheia an chuanna senso leh pawn lama ei leh ina an senso thlengin a tlahniam a, thawmhnaw mamawhna a lo tlahniam bawk nen lockdown a rei poh leh an inkhawl thei dawn ti pawhin a sawi theih hial ang.Dinhmun inang lo taka mipui an awm lai leh thutlukna lian tham siam hma hian 'miretheite dinhmun' lam hi thlir tel fo a ṭha ang. A reltu zinga mite hi a taka tuartu an ni lo mai thei a, hri vei kan hmuh tama a la hlauhawm chhung inkharkhip chhoh ngar ngar ringawt pawh hi thil finthlak ber a ni lo palh ve thei bawk.Khawpuia mire­theite dinhmun thlir hian kan sorkar hian chhawmdawlna tur ruahman­nate siam tel thei se a duhawm hle. Khawpui enkawltu UDPA department hnuaia lirthei dahna PAHOSS-a sum an dah hnem theih dan thlir hian, khawpuia miretheite hi sorkar hian a ngaihsak tak tak a nih chuan lockdown avanga an tawrhna tlem tala phuhru turin ruahmanna a nei tel thei ngei ang.Engpawhnise kan ram hruai­tute hian he hun harsaah hian ram tana ṭha ber tur nia an ngaih angin ro an rel a, chu chu mi zawng zawngin an ṭhatpui phak lo a nih pawhin mi tam zawk tana ṭha tur a nih chuan sawisel mai loa kan pawm thiam a ngai a ni. Health minister hoa mi pawimawh ṭhukhawm chuan, Aizawl Municipal Corporation (AMC) huam chhunga inkhàrkhip chu November 9, 2020 zing dar 4:30 thleng pawhsei an rél.Aizawl khawpuiah kar hnih chhung lockdown kalpui a ni dawn ta a, Covid-19 vei hmuh chhuah thar awm dan thlir chuan lockdown hi thil ṭul tak a ni a, chutih rualin mirethei leh harsa zawkte dinhmun en erawh chuan thil huphurhawm tak a ni. Lockdown a ṭhat zawkna sawi duh chuan thui tak sawi tur a awm ang a, lockdown loh avanga kan buai theihzia leh miretheite hi a tuar nasa an nih theih dante pawh sawi tur a awm ngei ang. Chutih rualin lockdown pawh a sawt tawh vak lohna lai leh miretheite tawrhna nasatzia lam pawh thui tak sawi tur a awm ang.Covid-19-in na taka a khawihte hi miretheite chauh an ni lo a, mihausa kan tihte hlei hlei hian he hripui avang hian an chân hnem ang. Khawpui dawrkai lian zinga nitin mamawh zuar ni lote hian an hloh tam tawh takzet a, lirtheia eizawngte an rûm a, hotel leh restaurant neitute'n an tuar nasa a, an sum hloh zat hi chhut thiam pawh a harsa tawh hial ang. Miretheite tawrhna pawh sawi nêp theih a ni lo, an intunnunna tur leh an neih chhun pawh an hman ral tawh avangin chhungkaw tam tak chu pûk chawpin an nung tawh a ni.Sorkar hnathawkte hi lockdown tuar lo ber an ni mai thei a, an hlawh a kiam lo a, nitina an veivah tlem na na na chuan lirtheia an chuanna senso leh pawn lama ei leh ina an senso thlengin a tlahniam a, thawmhnaw mamawhna a lo tlahniam bawk nen lockdown a rei poh leh an inkhawl thei dawn ti pawhin a sawi theih hial ang.Dinhmun inang lo taka mipui an awm lai leh thutlukna lian tham siam hma hian 'miretheite dinhmun' lam hi thlir tel fo a ṭha ang. A reltu zinga mite hi a taka tuartu an ni lo mai thei a, hri vei kan hmuh tama a la hlauhawm chhung inkharkhip chhoh ngar ngar ringawt pawh hi thil finthlak ber a ni lo palh ve thei bawk.Khawpuia mire­theite dinhmun thlir hian kan sorkar hian chhawmdawlna tur ruahman­nate siam tel thei se a duhawm hle. Khawpui enkawltu UDPA department hnuaia lirthei dahna PAHOSS-a sum an dah hnem theih dan thlir hian, khawpuia miretheite hi sorkar hian a ngaihsak tak tak a nih chuan lockdown avanga an tawrhna tlem tala phuhru turin ruahmanna a nei tel thei ngei ang.Engpawhnise kan ram hruai­tute hian he hun harsaah hian ram tana ṭha ber tur nia an ngaih angin ro an rel a, chu chu mi zawng zawngin an ṭhatpui phak lo a nih pawhin mi tam zawk tana ṭha tur a nih chuan sawisel mai loa kan pawm thiam a ngai a ni. Health minister hoa mi pawimawh ṭhukhawm chuan, Aizawl Municipal Corporation (AMC) huam chhunga inkhàrkhip chu November 9, 2020 zing dar 4:30 thleng pawhsei an rél. Aizawl khawpuiah kar hnih chhung lockdown kalpui a ni dawn ta a, Covid-19 vei hmuh chhuah thar awm dan thlir chuan lockdown hi thil ṭul tak a ni a, chutih rualin mirethei leh harsa zawkte dinhmun en erawh chuan thil huphurhawm tak a ni. Lockdown a ṭhat zawkna sawi duh chuan thui tak sawi tur a awm ang a, lockdown loh avanga kan buai theihzia leh miretheite hi a tuar nasa an nih theih dante pawh sawi tur a awm ngei ang. Chutih rualin lockdown pawh a sawt tawh vak lohna lai leh miretheite tawrhna nasatzia lam pawh thui tak sawi tur a awm ang. Covid-19-in na taka a khawihte hi miretheite chauh an ni lo a, mihausa kan tihte hlei hlei hian he hripui avang hian an chân hnem ang. Khawpui dawrkai lian zinga nitin mamawh zuar ni lote hian an hloh tam tawh takzet a, lirtheia eizawngte an rûm a, hotel leh restaurant neitute'n an tuar nasa a, an sum hloh zat hi chhut thiam pawh a harsa tawh hial ang. Miretheite tawrhna pawh sawi nêp theih a ni lo, an intunnunna tur leh an neih chhun pawh an hman ral tawh avangin chhungkaw tam tak chu pûk chawpin an nung tawh a ni. Sorkar hnathawkte hi lockdown tuar lo ber an ni mai thei a, an hlawh a kiam lo a, nitina an veivah tlem na na na chuan lirtheia an chuanna senso leh pawn lama ei leh ina an senso thlengin a tlahniam a, thawmhnaw mamawhna a lo tlahniam bawk nen lockdown a rei poh leh an inkhawl thei dawn ti pawhin a sawi theih hial ang. Dinhmun inang lo taka mipui an awm lai leh thutlukna lian tham siam hma hian 'miretheite dinhmun' lam hi thlir tel fo a ṭha ang. A reltu zinga mite hi a taka tuartu an ni lo mai thei a, hri vei kan hmuh tama a la hlauhawm chhung inkharkhip chhoh ngar ngar ringawt pawh hi thil finthlak ber a ni lo palh ve thei bawk. Khawpuia mire­theite dinhmun thlir hian kan sorkar hian chhawmdawlna tur ruahman­nate siam tel thei se a duhawm hle. Khawpui enkawltu UDPA department hnuaia lirthei dahna PAHOSS-a sum an dah hnem theih dan thlir hian, khawpuia miretheite hi sorkar hian a ngaihsak tak tak a nih chuan lockdown avanga an tawrhna tlem tala phuhru turin ruahmanna a nei tel thei ngei ang. Engpawhnise kan ram hruai­tute hian he hun harsaah hian ram tana ṭha ber tur nia an ngaih angin ro an rel a, chu chu mi zawng zawngin an ṭhatpui phak lo a nih pawhin mi tam zawk tana ṭha tur a nih chuan sawisel mai loa kan pawm thiam a ngai a ni.", "summary": "Health minister hoa mi pawimawh ṭhukhawm chuan, AMC huam chhunga inkhàrkhip chu November 9, 2020 zing dar 4:30 thleng pawhsei an rél. Aizawl khawpuiah kar hnih chhung lockdown kalpui a ni dawn ta a, Covid-19 vei hmuh chhuah thar awm dan thlir chuan lockdown hi thil tul tak a ni a, chutih rualin mi rethei leh harsate dinhmun en chuan thil huphurhawm tak a ni. Lockdown thatna leh that lohna hi sawi tur a tam ang. Khawpui dawrkai lian zinha nitin mamwh zuar ni lote hian an hloh tam tawh a, lirtheia eizawngte leh hotel leh restaurant neitute sum hloh pawh a tam ang. Mirethei tawrhna pawh sawi nep theih a ni lo, chhungkaw tam tak puk chawpin an nung a ni. Sorkar hnathawkte hi a tuar lo ber an ni maithei, an hlawh a kiam lo a, nitina an veivah tlem chuan senso a tlem a, an mamawh a tlahniam a, an inkhawl thei phian dawn a ni. Dinhmun inang lo taka mipui an awm hian thutlukna siam hmain mi retheite dinhmun lam hi thlir tel a tha fo ang. A reltu zinga mite hi a taka tuartu an ni lo mai thei. Khawpuia mirethei dinhmun thlir hian sorkar hian chhawmdawlna tur ruahmannate siam tel se a duhawm hle. Engpawhnise ram hruaitute hian he hunah hian ram tana tha ber turin rorêl rawh se." }, { "summarization_id": "1048", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5850", "file_name": "SMizo_51_10-02", "original_text": "MPCC Treasurer-in press conference a ko Mizoram NewsMPCC Treasurer-in press conference a ko admin 30-Sep-2024 01:35 PM Mizoram Pradesh Congress Commiittee (MPCC) chuan vawiin (30.9.2024) chhunah press conference an koa, thusawitu MPCC Treasurer Dr Lalmalsawma Nghaka chuan, 'ZPM-in kan sorkar chuan an manifesto-a an ziah leh sawi uar em em thlai thar lei chu kalpui tumin hma a la mek zel. Kan hriat theuh angin sorkar lai ZPM hian inthlan hma atangin an thlai thar leina atana sum DAH hi an aupui nasa a. Heng thlai pali Sawhthing, Aieng, Hmunphiah leh Hmarcha bik phei chu sawrkin minimum support price a pek tur a ni a, research based a kalpui an tum thu an sawi thin,' a ti. An thlai thar lei programme hi tihlawhtling turin khawtinah farmer society an din chho mek tih sawiin Dr Lalmalsawma chuan, 'Khaw tam takah farmer society an lo din tawhna awm mah se, chungte chu hlamchhiahin ZPM unit-te kaihhruai in society hi an din zela. He mi chungchangah hian thil dik lo tamtak thingtlang lam atangin kan dawng,' tiin chung zinga pakhat, Mamit District-a Rajiv Nagar khua a thil thleng hi a nih thu a sawi. MPYCC Treasurer sawu danin, Rajiv Nagar-ah hian broom society pathum a awm tawh sa a, hei hi pawm loin ZPM Sorkar chuan Co-operative Farming Society, Rajiv Nagar - I a inchhunfin turin Land Resource, Soil & Water Conservation Director Hualthanga Chhakchhuak hmangin lehkha Memo No. B 15015/1/2024-DTE(LR&EC), Dt 11th July, 2024 hmangin heng society awmsate hi hriattir an ni. Hetah hian an inchhunfin a ngaih chhan chu society pathum an awm kha sorkar hnuaia Agriculture Marketing Assurance Fund Management Board(AMAFMB) duhdan kalh a nih vang a nih thu ziah tel a ni. He lehkha bawhzui hian LRS&WC Director bawk hian Rajiv Nagar - l Broom Grower Society inthlanna nei turin Office Order, Memo no. B.14015/1/2024-DTE(LRS&WC) hmangin a hriattir nghal a, inthlanpui tur pawh department mi leh sa pathum an ruat nghal . He office order bawhzui hian ni 6.8.2024 khan YCA Hall, Rajiv Nagar - l ah pute C Rinsangpuia ASCE, PC Lalremsiama DO (Mamit) leh Lalrammuana Sailo, RO te kaihhruaiin inthlanna an nei ta a ni. Heta an thlanchhuahte hi ZPM VC Bahulal Chakma-te chuan an pawm thei loa, ZPM hotute hnenah an zualko ta a ni. ZPM tana Mamit bial viltu ZPM Secretary H Zorempuia chuan department changtu minister hmuiin recomendation an la a, society menber-te thlanchhuah ni lo Bahulal Chakma chu society hruatu ah an ruat ta a ni. He thil dik lo tak hi Rajiv Nagar-a hmunphiah chingtu society a telte chuan an pawm thei loa, hriatthiam harsa an ti hle a ni. Agriculture Minister-in hetia a ti ta mai leh, VC member pakhat leh ZPM Secretary-te duh dan dan a a kal ta mai hi, a ngaihna a hriat loh zia leh, mi pahnih khat duh dan angin an kal mai nia sawii Dr Lalmalsawma chuan, 'Sorkar officials ngeite ruahmanna siam pawh zah zo lo khawp a huaisenna a nei lo hian, mipui nawlpuite huap zo lo, party bil uchuak taka a duhsakna thil a ti ta mai hi a pawi hle a ni,' a ti.", "summary": "Mizoram Pradesh Congress Committee chuan Press Conference-an ko a, thusawitu MPCC Tresuree Dr Lalmalsawma Nghaka chuan ZPM manifesto a inziak thlai thar lei chungchang chu sawiin an hmalakna ah khaw hrang hrang a farmer society an lo din tawh te chu hlamchhiah zelin ZPM unit-te kaihhruai in society thar an din zel a, hemi chungchang ah hian thil diklo tam tak thingtlang lam atangin an dawn thu sawiin Rajiv Nagar-a broom society pathum te infinkhawm leh hruaitu inruat kawng a harsatna an tawh chungchang a sawi lang. ZPM in sorkar officials ngeite ruahmanna siam pawh zah zo lo a VC member pakhat leh Secretary duhdan a a kal ta mai chu party bil uchuak tak a duhsakna thil a ti ta mai hi pawi a tih thu a sawi." }, { "summarization_id": "1049", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/10/covid-19-positive-38-hmuhchhuah-belh.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_21.2.25", "original_text": "Aizawl | October 30, 2020:Mizoram-ah COVID 19 positive hmuh bekh zel a ni a, nimin khan COVID-19 positive 38 hmuhchhuah belh a ia, dam tawh mi 20 in enkawlna hmun an chhuahsan thung.Sawrkar thuchhuahin a tarlan danin, heng positive te hi ZMC RT-PCR positive: 19, Rapid Antigen test positive: 18 lehTrueNAT positive: 1 te an ni.Tun dinhmun-ah Mizoram-ah COVID 19 positive hmuhchhuah tawh zawng zawng hi mi 2694 an ni a,  dam tawh mi 2258 an ni a, enkawl lai mi 435 awmin, thi pakhat a awm a ni.Hri vei hmuhchhuah tawh zingah hian Mipa 2095 niin, Hmeichhia hi 599 an ni.Tun dinhmun-ah Aizawl district-ah positive tam berin mi 364 an awm a, Serchhip-ah 19, Lawngtlai-ah 14, Lunglei-ah 12, Kolasib-ah 8, Hnahthial-ah 7, Mamit-ah 5, Khawzawl-ah 3 leh Siaha, Champhai leh Saitual-ah pakhat theuh an awm bawk a ni.Tuna hri vei mi 435 awm zingah hian Aizawl district-ah mi 364 an awm a, hei hi  za zel-ah 83.67 a ni mek a ni.💠ZMC RT-PCR➡️Endeavour School: 8- Ramhlun South a cheng vek, kum 15-48, positive contact, symptom nei lo➡️Ramhlun North: Mipa kum 67 & hmeichhia kum 63, symptom nei lo, positive contact➡️Kanan: Hmeichhia kum 33, positive contact, symptom nei lo➡️Chanmari: Hmeichhia kum 10, positive contact, symptom nei lo➡️Republic Vengthlang: Hmeichhia kum 40, positive contact, symptom nei lo➡️Luangmual: Hmeichhia kum 3, positive contact, symptom nei lo➡️Ramhlun Sports Complex: Mipa kum 46 & hmeichhia kum 30, symptom nei leh nei lo, positive contact➡️Chanmari: Mipa kum 26, Staines Memorial School-a thawk, positive contact symptom nei lo➡️Zokhawsang: Assam Rifles 2, kum 25 ve ve.💠RAgT Positive:➡️Ramthar North: 7- Mipa 1 & hmeichhia 6, kum 17-23, positive contact 4 & kaina hriat rihloh 3, symptom nei➡️Venghlui: Mipa kum 27, symptom nei, Ebenezer Hospital-a hmuhchhuah➡️Seling: Mipa kum 79, symptom nei, Ebenezer Hospital-a hmuhchhuah➡️Vairengte: 3- Hmeichhia 2 & mipa 1, kum 28-56, symptom nei 1 leh nei lo 2, Ebenezer Hospital-a hmuhchhuah 2 & an contact 1.➡️Vaivakawn: Hmeichhia kum 49, symptom nei, Ebenezer Hospital positive contact➡️Luangmual W: Hmeichhia kum 42, symptom nei, Ebenezer Hospital positive contact➡️Muanna Veng:2-Mipa kum 27 (LLTF member) & hmeichhia kum 31, symptom nei➡️Dapchhuah, Mamit: Hmeichhia kum 8, positive contact, symptom nei lo➡️Bazar Veng Lunglei: Mipa kum 33, travel history- Aizawl, symptom nei lo💠TrueNAT positive:➡️Lunglei: BSF sipai 1, kum 29, positive contact, symptom nei lo💠Sample test dan:➡️ZMC lab - Aizawl- 732➡️TrueNAT lab-a sample test zat -  Lunglei -81, Siaha -13, Champhai -2, Mamit-7, Kolasib -4, Serchhip -11, Lawngtlai -24, Khawzawl-2, Saitual-12➡️RAgT- Aizawl -274, Lunglei -20, Champhai -10, Mamit -61, Kolasib -63, Serchhip -9, Lawngtlai -193, Khawzawl -14, Saitual -47, Hnahthial-3", "summary": "Hri vei 80% chuang Aizawl ah an awm. Mizoramah Covid 19 vei hmuh belh zel a ni a, nimin khan 38 hmuh belh a ni. Tun dinhmunah Mizoram-a hmuhchhuah tawh zat chu 2694 an ni a, dam tawh mi 2258 an ni a, enkawl lai 435 awmin thi pakhat a awm. Aizawlah positive tam berin 364 an awm a, Serchhipin dawtin 19 an awm. Siaha, Champhai leh Saitual ah pakhat theuh an awm bawk. Aizawl district a hri vei hi za zelah 83.67 a ni mek." }, { "summarization_id": "1050", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20159", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "M Lalmanzuala, IAS (Rtd.) chuan zirlai, chhungkaw dinhmun harsate ṭanpuitu tur leh ṭhangtharte zinga mi hmantlak chherchhuaktu turin Michael Lalmanzuala Foundation (MLF) an din thu tun hnai khan a puang a; MLF tan hian cheng nuai 10 a pe a, zirlai ṭanpui ngaite leh puihtlak nia ngaihte an pui ṭhin dawn a ni.Mizo officer liante zinga mi, Mizoram chief secretary hlui ni bawkin Mizoram dinhmun hre chiang taka zirlai harsa zawkte puihna tur a ruahman hi a entawn­tlak a, hetianga tih nachang a hria hi a lawmawm takzet a ni. State dangte ang em chu la ni lo mah ila Mizoramah mihausa leh rethei inkar a zau tial tial niin a ngaih theih a, hausate an hausak belh zel avangin mirethei leh bet laklawhte nen chuan an khawvel hi a inthlau tawh hle. Khawvel hmun danga mi hausate khawsakna ang maia khawsa theite kan neih tawh laiin kan rama mi harsatte tan chuan nitin ei bar zawn ringawt pawh a la harsa takzet a ni.Mizoramah mi hausa tak tak an awm nual tawh a, mi ṭhenkhat chu midangte tana luan chhuah hreh lo, mah se a ngaihna hre lo ve tak takte pawh an ni thei ang. Midangte ṭanpui duh tan pawh a sum hlawma tute emaw hnena pe chhuak ringawt lo a, a kawng hmang fel taka awmze neia midangte puih dan siam thiam hi a finthlak hle.Mizoram a vei thu a thuziak hmanga lantir mai duhtawk loa a sum neihte pe phala M Lalmanzuala a pen chhuak hi a entawntlak takzet a; hetianga mi harsate dinhmun hrethiam a, zirlai harsa zawkte tana remchanna siam an awm hian Mizorama mihausa dangte cho chhuak thei se, mi neinung zawkte hian intih hmuh chho zel se a ṭha khawp mai. M Lalmanzuala, IAS (Rtd.) chuan zirlai, chhungkaw dinhmun harsate ṭanpuitu tur leh ṭhangtharte zinga mi hmantlak chherchhuaktu turin Michael Lalmanzuala Foundation (MLF) an din thu tun hnai khan a puang a; MLF tan hian cheng nuai 10 a pe a, zirlai ṭanpui ngaite leh puihtlak nia ngaihte an pui ṭhin dawn a ni.Mizo officer liante zinga mi, Mizoram chief secretary hlui ni bawkin Mizoram dinhmun hre chiang taka zirlai harsa zawkte puihna tur a ruahman hi a entawn­tlak a, hetianga tih nachang a hria hi a lawmawm takzet a ni. State dangte ang em chu la ni lo mah ila Mizoramah mihausa leh rethei inkar a zau tial tial niin a ngaih theih a, hausate an hausak belh zel avangin mirethei leh bet laklawhte nen chuan an khawvel hi a inthlau tawh hle. Khawvel hmun danga mi hausate khawsakna ang maia khawsa theite kan neih tawh laiin kan rama mi harsatte tan chuan nitin ei bar zawn ringawt pawh a la harsa takzet a ni.Mizoramah mi hausa tak tak an awm nual tawh a, mi ṭhenkhat chu midangte tana luan chhuah hreh lo, mah se a ngaihna hre lo ve tak takte pawh an ni thei ang. Midangte ṭanpui duh tan pawh a sum hlawma tute emaw hnena pe chhuak ringawt lo a, a kawng hmang fel taka awmze neia midangte puih dan siam thiam hi a finthlak hle.Mizoram a vei thu a thuziak hmanga lantir mai duhtawk loa a sum neihte pe phala M Lalmanzuala a pen chhuak hi a entawntlak takzet a; hetianga mi harsate dinhmun hrethiam a, zirlai harsa zawkte tana remchanna siam an awm hian Mizorama mihausa dangte cho chhuak thei se, mi neinung zawkte hian intih hmuh chho zel se a ṭha khawp mai. M Lalmanzuala, IAS (Rtd.) chuan zirlai, chhungkaw dinhmun harsate ṭanpuitu tur leh ṭhangtharte zinga mi hmantlak chherchhuaktu turin Michael Lalmanzuala Foundation (MLF) an din thu tun hnai khan a puang a; MLF tan hian cheng nuai 10 a pe a, zirlai ṭanpui ngaite leh puihtlak nia ngaihte an pui ṭhin dawn a ni. Mizo officer liante zinga mi, Mizoram chief secretary hlui ni bawkin Mizoram dinhmun hre chiang taka zirlai harsa zawkte puihna tur a ruahman hi a entawn­tlak a, hetianga tih nachang a hria hi a lawmawm takzet a ni. State dangte ang em chu la ni lo mah ila Mizoramah mihausa leh rethei inkar a zau tial tial niin a ngaih theih a, hausate an hausak belh zel avangin mirethei leh bet laklawhte nen chuan an khawvel hi a inthlau tawh hle. Khawvel hmun danga mi hausate khawsakna ang maia khawsa theite kan neih tawh laiin kan rama mi harsatte tan chuan nitin ei bar zawn ringawt pawh a la harsa takzet a ni. Mizoramah mi hausa tak tak an awm nual tawh a, mi ṭhenkhat chu midangte tana luan chhuah hreh lo, mah se a ngaihna hre lo ve tak takte pawh an ni thei ang. Midangte ṭanpui duh tan pawh a sum hlawma tute emaw hnena pe chhuak ringawt lo a, a kawng hmang fel taka awmze neia midangte puih dan siam thiam hi a finthlak hle. Mizoram a vei thu a thuziak hmanga lantir mai duhtawk loa a sum neihte pe phala M Lalmanzuala a pen chhuak hi a entawntlak takzet a; hetianga mi harsate dinhmun hrethiam a, zirlai harsa zawkte tana remchanna siam an awm hian Mizorama mihausa dangte cho chhuak thei se, mi neinung zawkte hian intih hmuh chho zel se a ṭha khawp mai.", "summary": "M Lalmanzuala, IAS (Rtd.) chuan zirlai, chhungkaw dinhmun harsate ṭanpuitu tur leh ṭhangtharte zinga mi hmantlak chherchhuaktu turin Michael Lalmanzuala Foundation (MLF) an din thu tun hnai khan a puang a; MLF tan hian cheng nuai 10 a pe a, zirlai ṭanpui ngaite leh puihtlak nia ngaihte an pui ṭhin dawn a ni. Hetianga zirlai harsa puihna tura a ruahman hi a entawk tlak a, a nachang a hria hi a lawmawm takzet. State dangte ang em chu la mi lo mah ila Mizoramah hausa leh rethei inkar a zau tial tial a, hausa te an hausak belh zel a, mirethei bet laklawhte nen chuan an khawvel a dang hle. Mizoramah mi hausa tak tak an awm nual tawh a, mi thenkhat chu midang tana luang chhuak thin an ni. Midang tanpui dawn duh tan pawh a sum faia pe ngawt lo va, awmze nei taka puih hi a finthlak hle. Mizoram a vei thu a thuziak hmanga lantir mak lo va, a sum neihte phal tak a pe hi a entawntlak. Mizoram mihausa dangte chochhuak thei se a tha khawp mai." }, { "summarization_id": "1051", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6263", "file_name": "H-31-27/01/2025- ruihhlo_dona_tur_sumdawng.txt", "original_text": "Ruihhlo dona tur sum dawng Mizoram NewsRuihhlo dona tur sum dawng admin 15-Nov-2024 10:29 AM Nizan (14.11.2025) khan Central YMA chuan Chin Baptist Church (CBC) USA hnuaia Women’s Department hnen atangin ruihhlo dona atan cheng nuai 10 an dawng. CBCUSA Women’s Department-te hian kum 2022 atang khan Central YMA hnenah ruihhlo dona tur hian sum an pe thin a, tun tumah hian kum hnih (2024&2025) chhung atan cheng nuai 10 an pe leh a ni. Ruihhlo dona sum hi Central YMA President Lalhmachhuana leh hruaitu dangten an dawng. CBCUSA hruaitute leh Women’s Department hruaitute hi Mizoramah rawn kalin nizan khan Hotel Emerald- ah Central YMA hruaitute, MHIP leh All Mizoram Women’s Federation (AMWF) hruaitute nen an inkawm a. he hun hi Minister of State Prof. Lalnilawmate nupa in an telpui. Central YMA chuan CBCUSA Women’s Department chungah lawmthu an sawi a, Mizorama ruihhlo hluar zel an vei pui a a dona tura sum leh pai thahnem tak an pek thin avangin lawmthu an sawi tak zet a ni.", "summary": "CBCUSA Women's Department-te hian kum 2022 atangin Central YMA hnenah ruihhlo dona turin sum an pe thin a,kum hnih (2024&2025) chhung atan ni 14.11.2025 khan cheng nuai 10 an pe.CBCUSA hruaitute leh Women’s Department hruaitute hi Mizoramah rawn kalin nizan khan Hotel Emerald- ah Central YMA hruaitute, MHIP leh All Mizoram Women’s Federation (AMWF) hruaitute nen an inkawm a.He hun hi Minister of State Prof. Lalnilawmate nupa in an telpui." }, { "summarization_id": "1052", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7194", "file_name": "H-168-10/02/2025-covid-19 chenpui thiam", "original_text": "Mizoramah Covid-19 vei hmuh chhuah thar mi 12 an awm a, heng mite hi state pawn aṭanga tun hnaia rawn hawte an ni a, mipui nawlpui nena inpawh loa khung hran sa an ni a, tunah chuan Zoram Medical College lamah dah an ni.Khawvel puma darh tawh hripui laka him reng hi thil theih loh tluk a ni a, hun rei tak chhung Mizoramah Covid-19 hri vei awm mang loa kan awm kha a lawm­awm takzet a ni. Kan him theihna turin sorkarin theihtawp a chhuah a, kohhran a ṭang a, tlawmngai pawlte'n hun, tha leh sum tam tak an seng tawh a, chung zawng zawng piah lamah chuan Pathian venhimna tia sawi loh theih loh a ni ang.Covid-19 positive awm loa kan awmlai khan kan minister ṭhenkhat chuan politics zawnga lain kan Chief Minister vanga hima an inngaih thute an sawi chhuak a, a vanduaithlak takzet a ni. Chief Minister chu tu pawh lo ni tehreng se, amah avanga him leh him lo kan ni ngawt lo ang. Kha leh chen Covid-19 positive kan nei lo kha Chief Minister vanga kan puh chuan, tuna positive an awm thar hnu hian kan Chief Minister a la ngai reng a; thil engkima pute tihlawm tum avanga politician-te'n khaw hmu lo leka thu an sawi mai ṭhin hi a zialo khawp mai.Tunah chuan state dang leh ram dangte ang bawkin Covid-19 chuan min luhchilh ta tak tak a, tawngpawng hlauh leh chi-ai chiamin awmzia a nei lo a, chutih rualin hlauh loh chi a ni hauh si lo. Covid-19 hripui a lo lut tawh a, a chenpui dan kan thiam a ngai a, mithiamte kaihhruaina zawm chungin, fimkhur takin i awm ang u. Mizoramah Covid-19 vei hmuh chhuah thar mi 12 an awm a, heng mite hi state pawn aṭanga tun hnaia rawn hawte an ni a, mipui nawlpui nena inpawh loa khung hran sa an ni a, tunah chuan Zoram Medical College lamah dah an ni.Khawvel puma darh tawh hripui laka him reng hi thil theih loh tluk a ni a, hun rei tak chhung Mizoramah Covid-19 hri vei awm mang loa kan awm kha a lawm­awm takzet a ni. Kan him theihna turin sorkarin theihtawp a chhuah a, kohhran a ṭang a, tlawmngai pawlte'n hun, tha leh sum tam tak an seng tawh a, chung zawng zawng piah lamah chuan Pathian venhimna tia sawi loh theih loh a ni ang.Covid-19 positive awm loa kan awmlai khan kan minister ṭhenkhat chuan politics zawnga lain kan Chief Minister vanga hima an inngaih thute an sawi chhuak a, a vanduaithlak takzet a ni. Chief Minister chu tu pawh lo ni tehreng se, amah avanga him leh him lo kan ni ngawt lo ang. Kha leh chen Covid-19 positive kan nei lo kha Chief Minister vanga kan puh chuan, tuna positive an awm thar hnu hian kan Chief Minister a la ngai reng a; thil engkima pute tihlawm tum avanga politician-te'n khaw hmu lo leka thu an sawi mai ṭhin hi a zialo khawp mai.Tunah chuan state dang leh ram dangte ang bawkin Covid-19 chuan min luhchilh ta tak tak a, tawngpawng hlauh leh chi-ai chiamin awmzia a nei lo a, chutih rualin hlauh loh chi a ni hauh si lo. Covid-19 hripui a lo lut tawh a, a chenpui dan kan thiam a ngai a, mithiamte kaihhruaina zawm chungin, fimkhur takin i awm ang u. Mizoramah Covid-19 vei hmuh chhuah thar mi 12 an awm a, heng mite hi state pawn aṭanga tun hnaia rawn hawte an ni a, mipui nawlpui nena inpawh loa khung hran sa an ni a, tunah chuan Zoram Medical College lamah dah an ni. Khawvel puma darh tawh hripui laka him reng hi thil theih loh tluk a ni a, hun rei tak chhung Mizoramah Covid-19 hri vei awm mang loa kan awm kha a lawm­awm takzet a ni. Kan him theihna turin sorkarin theihtawp a chhuah a, kohhran a ṭang a, tlawmngai pawlte'n hun, tha leh sum tam tak an seng tawh a, chung zawng zawng piah lamah chuan Pathian venhimna tia sawi loh theih loh a ni ang. Covid-19 positive awm loa kan awmlai khan kan minister ṭhenkhat chuan politics zawnga lain kan Chief Minister vanga hima an inngaih thute an sawi chhuak a, a vanduaithlak takzet a ni. Chief Minister chu tu pawh lo ni tehreng se, amah avanga him leh him lo kan ni ngawt lo ang. Kha leh chen Covid-19 positive kan nei lo kha Chief Minister vanga kan puh chuan, tuna positive an awm thar hnu hian kan Chief Minister a la ngai reng a; thil engkima pute tihlawm tum avanga politician-te'n khaw hmu lo leka thu an sawi mai ṭhin hi a zialo khawp mai. Tunah chuan state dang leh ram dangte ang bawkin Covid-19 chuan min luhchilh ta tak tak a, tawngpawng hlauh leh chi-ai chiamin awmzia a nei lo a, chutih rualin hlauh loh chi a ni hauh si lo. Covid-19 hripui a lo lut tawh a, a chenpui dan kan thiam a ngai a, mithiamte kaihhruaina zawm chungin, fimkhur takin i awm ang u.", "summary": "3rd June,2020 Mizoramah Covid-19 vei mi 12 hmuhchhuah niin,state pawn aṭanga rawn hawte an ni a.Mipui nena inpawh lo tura khung hran sa niin,Zoram Medical College lamah dah an ni. Covid-19 positive awm loa kan awm lai khan minister ṭhenkhat chuan politics zawnga lain,Chief Minister vanga hima an inngaih thu an chhakchhuaka, positive thar an awm hnu hian Chief Minister a la ngai reng a,politician-ten khaw hmu lo leka pute tihlawm tuma thu an sawi mai thin hi a vanduai thlak takzet. Covid-19 in min luhchilh hi tawngpawng hlauh leh chiai chiam hian awmzia a nei hran loa,hlauh loh chi ni chuang lo mah se a chenpui dan kan thiam a ngai takzet a ni." }, { "summarization_id": "1053", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9302", "file_name": "H-198-12/02/2025-Assam rifles leh Mizoram sawrkar", "original_text": "August 18, 2020 khan Assam Rifles (AR) mi leh sate chuan Mizoram sorkar aṭanga phalna nei lo leh Mizoram sorkar official-te'n an lo dang chungin Mizoram an lut lui a; AR hotute chuan, Mizoram sorkarin phalna a pek duh loh avangin an naute chu an lut lui niin an sawi. Mizoram sorkara Home department chuan thil awm dan sawi chianna thuchhuah an siam bakah Assam Rifles Commander hnenah lehkha an thawn nghal bawk.AR chet dan hi Mizo mipuite tham­loh­na lian tak a ni a, an theihna leh an ralthuam neihte hmachhuanin state sorkar dan pawh zah loin an paltlang lui a ni. Hei hian Mizo mipui rilru a tina em em a, Mizoram sorkar hian a en liam mai tur a ni lo ang.AR lamin insawifiahna an tihchhuah en hi chuan an thiam lohna hmuh tur a awm mang lo a, Ministry of Home Affairs aṭanga kal phalna an neih thu leh hna pawimawh thawk tura Mizorama lut tur an nih thute a chuang. Hei mai hi ni loin an thuchhuah ringawt en hi chuan Mizoram sorkar lam hi thiam loah an puh lêt lek lek a, national media thlengin Mizoram sorkar hi a hming chhe zawk angin an lang nghal ta hial a ni.Mizoram sorkarin rang taka hma la zuia a chhang lêt hi thil ṭha tak a ni a, an hotu hnena lehkha an thawnte pawh hi tih ngei tur a ni; nimahsela hei hi thil chinfelna leh tawpna angah an ngai palh ang tih a hlauhawm. A nihna takah chuan AR Brigadier (Commander) hnena Mizoram sorkar aiawhin lehkha an thawnna copy social media-a a darhte kha a zahawm lo a, social media-a Assam Rifles insawifiahna nia ngaih theih sawi fiah leh chhawnna hmanhmawh taka siamte pawh kha kalphung puitling ber a ni kher awm lo e.CM emaw, Deputy CM emaw, Home minister emaw hian AR hotute hi koin thil awm dan sawipuiin dan palzuttute hi dan anga hrem a nih theihna turin hma la zui se; tun hnaiah AR hotu lian zinga mi pawh rangkachak tawlhruka inhnamhnawiha puh a nih chuan man hial a lo ni tawh. Tunah hripui lenlaiin kan police-te paltlang luiin state sorkar dan an rawn bawhchhia a, Mizoram sorkar tan FIR-te thehluha chhui zui ngei chi a nih hmel. Lehkha va thawn leh mipui hriata thudik puan chhuahna thuchhuah siam hi a tawpnaah hmang suh se. August 18, 2020 khan Assam Rifles (AR) mi leh sate chuan Mizoram sorkar aṭanga phalna nei lo leh Mizoram sorkar official-te'n an lo dang chungin Mizoram an lut lui a; AR hotute chuan, Mizoram sorkarin phalna a pek duh loh avangin an naute chu an lut lui niin an sawi. Mizoram sorkara Home department chuan thil awm dan sawi chianna thuchhuah an siam bakah Assam Rifles Commander hnenah lehkha an thawn nghal bawk.AR chet dan hi Mizo mipuite tham­loh­na lian tak a ni a, an theihna leh an ralthuam neihte hmachhuanin state sorkar dan pawh zah loin an paltlang lui a ni. Hei hian Mizo mipui rilru a tina em em a, Mizoram sorkar hian a en liam mai tur a ni lo ang.AR lamin insawifiahna an tihchhuah en hi chuan an thiam lohna hmuh tur a awm mang lo a, Ministry of Home Affairs aṭanga kal phalna an neih thu leh hna pawimawh thawk tura Mizorama lut tur an nih thute a chuang. Hei mai hi ni loin an thuchhuah ringawt en hi chuan Mizoram sorkar lam hi thiam loah an puh lêt lek lek a, national media thlengin Mizoram sorkar hi a hming chhe zawk angin an lang nghal ta hial a ni.Mizoram sorkarin rang taka hma la zuia a chhang lêt hi thil ṭha tak a ni a, an hotu hnena lehkha an thawnte pawh hi tih ngei tur a ni; nimahsela hei hi thil chinfelna leh tawpna angah an ngai palh ang tih a hlauhawm. A nihna takah chuan AR Brigadier (Commander) hnena Mizoram sorkar aiawhin lehkha an thawnna copy social media-a a darhte kha a zahawm lo a, social media-a Assam Rifles insawifiahna nia ngaih theih sawi fiah leh chhawnna hmanhmawh taka siamte pawh kha kalphung puitling ber a ni kher awm lo e.CM emaw, Deputy CM emaw, Home minister emaw hian AR hotute hi koin thil awm dan sawipuiin dan palzuttute hi dan anga hrem a nih theihna turin hma la zui se; tun hnaiah AR hotu lian zinga mi pawh rangkachak tawlhruka inhnamhnawiha puh a nih chuan man hial a lo ni tawh. Tunah hripui lenlaiin kan police-te paltlang luiin state sorkar dan an rawn bawhchhia a, Mizoram sorkar tan FIR-te thehluha chhui zui ngei chi a nih hmel. Lehkha va thawn leh mipui hriata thudik puan chhuahna thuchhuah siam hi a tawpnaah hmang suh se. August 18, 2020 khan Assam Rifles (AR) mi leh sate chuan Mizoram sorkar aṭanga phalna nei lo leh Mizoram sorkar official-te'n an lo dang chungin Mizoram an lut lui a; AR hotute chuan, Mizoram sorkarin phalna a pek duh loh avangin an naute chu an lut lui niin an sawi. Mizoram sorkara Home department chuan thil awm dan sawi chianna thuchhuah an siam bakah Assam Rifles Commander hnenah lehkha an thawn nghal bawk. AR chet dan hi Mizo mipuite tham­loh­na lian tak a ni a, an theihna leh an ralthuam neihte hmachhuanin state sorkar dan pawh zah loin an paltlang lui a ni. Hei hian Mizo mipui rilru a tina em em a, Mizoram sorkar hian a en liam mai tur a ni lo ang. AR lamin insawifiahna an tihchhuah en hi chuan an thiam lohna hmuh tur a awm mang lo a, Ministry of Home Affairs aṭanga kal phalna an neih thu leh hna pawimawh thawk tura Mizorama lut tur an nih thute a chuang. Hei mai hi ni loin an thuchhuah ringawt en hi chuan Mizoram sorkar lam hi thiam loah an puh lêt lek lek a, national media thlengin Mizoram sorkar hi a hming chhe zawk angin an lang nghal ta hial a ni. Mizoram sorkarin rang taka hma la zuia a chhang lêt hi thil ṭha tak a ni a, an hotu hnena lehkha an thawnte pawh hi tih ngei tur a ni; nimahsela hei hi thil chinfelna leh tawpna angah an ngai palh ang tih a hlauhawm. A nihna takah chuan AR Brigadier (Commander) hnena Mizoram sorkar aiawhin lehkha an thawnna copy social media-a a darhte kha a zahawm lo a, social media-a Assam Rifles insawifiahna nia ngaih theih sawi fiah leh chhawnna hmanhmawh taka siamte pawh kha kalphung puitling ber a ni kher awm lo e. CM emaw, Deputy CM emaw, Home minister emaw hian AR hotute hi koin thil awm dan sawipuiin dan palzuttute hi dan anga hrem a nih theihna turin hma la zui se; tun hnaiah AR hotu lian zinga mi pawh rangkachak tawlhruka inhnamhnawiha puh a nih chuan man hial a lo ni tawh. Tunah hripui lenlaiin kan police-te paltlang luiin state sorkar dan an rawn bawhchhia a, Mizoram sorkar tan FIR-te thehluha chhui zui ngei chi a nih hmel. Lehkha va thawn leh mipui hriata thudik puan chhuahna thuchhuah siam hi a tawpnaah hmang suh se.", "summary": "21st August,2020 Assam Rifles mi leh sate chu Mizoram sawrkar aṭanga phalna nei lo leh Mizoram sawrkar official-ten an dang chungin August 18,2020 khan Mizoram an lut lui a.AR chet dan hi Mizo mipuite thamlohna niin,an theihna leh an ralthuam neihte hmachhuanin state sawrkar dan palzutin an paltlang lui a ni. AR lam insawifiahnaah chuan Ministry of Home Affairs aṭanga kal phalna an neih thu leh hna pawimawh thawk tura Mizorama lut tur an nih thu a chuang.Mizoram sawrkarin rang takin hma a la zui a,Home department-lamin thil awm dan an sawi chian hnuah Assam Rifles Commander hnenah lehkha an thawn nghal a ni. CM emaw,Deputy CM emaw,Home Minister emaw hian AR hotute kohin,dân palzuttute dân ang taka hrem a nih theihna turin hma la se,FIR thehluh a,chhui zui nghal ni bawk se,thudik puan chhuahna thuchhuah siam hi a tawpnaah hmang suh se." }, { "summarization_id": "1054", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/27958", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_7.2.25", "original_text": "Mizoram sorkar hnuaia district parukah primary school 812 a awm a, zirtirtu 2,717 an awm. Zirtirtu pakhat chauh awmna sikul 53 a awm a, zirtirtu pahnih chauh awmna sikul 184 a awm bawk. Hetih lai hian, Aizawl khawpui chhungah zirlai 30 vel leh a aia tlem hret awmnaah zirtirtu 4-6 awmna P/S eng emaw zat a awm thung.RTI Act hmanga zawhna sorkar lamin an chhan dan aṭanga thil lang chiang tak chu Mizoram sorkar sikulah hian zirtirtu an indaih lo a ni chiah lo a, zirtirtu an sem rual ngam loh avangin harsatna an tawk a ang ber. Khawpui leh hmun laili deuha sikulah zirtirtu an tam viau laiin khaw kilkhawr deuhah zirtirtu pakhat chiah awmna sikulte a awm a ni.Aizawl khawpuia sorkar P/S zingah zirlai 40 pawh awm tlin lohnaah zirtirtu paruk awmna a awm nual a, hetiang hian khaw lian deuh dangah pawh zirtirtu ṭhahnem tak awmna zirlai nei tlem si an awm. Thil chiang taka lang ta chu tuna zirtirtu kan neih sate pawh hi Mizoram sorkar hian huaisen takin mamawhna hmunah sem darh ngam ta ngat se, zirtirtu indaihlohna tia kan aupui tam tak hi chu chinfel nghal theih a nih hmel.Mizorama sorkar kan hrawn tawhte hian sorkar sikul zirtirtu hi ma­mawhna hmunah an dah thei lo a ni ber mai. Zirtirtu tam tak hi chu an awmna khuaa kohhran leh khawtlang hruaitute an ni a, an hnathawhna sikulin zirtirtu ma­mawh tawh lo mah se sorkarin khawtlang leh kohhran zahna vangtein a sawn chhuak ngam meuh lo ṭhin. Tin, milian leh thiltithei hmelhriat nei zingah khawpuia awm nghet tlat zirtirtu an awm a, sawn thiang lo ang mai an ni.Mizoramin a mamawh chu zirtirtu lak belh aiin a sem rual ngam sorkar a ni a, he sorkar hian a hnuaia hnathawk zirtirtute hi zirlai leh a khawtlangin an mamawhna hmunah a sem rual ngam nge ngam lo i lo thlir ang u. Mizoram sorkar hnuaia district parukah primary school 812 a awm a, zirtirtu 2,717 an awm. Zirtirtu pakhat chauh awmna sikul 53 a awm a, zirtirtu pahnih chauh awmna sikul 184 a awm bawk. Hetih lai hian, Aizawl khawpui chhungah zirlai 30 vel leh a aia tlem hret awmnaah zirtirtu 4-6 awmna P/S eng emaw zat a awm thung.RTI Act hmanga zawhna sorkar lamin an chhan dan aṭanga thil lang chiang tak chu Mizoram sorkar sikulah hian zirtirtu an indaih lo a ni chiah lo a, zirtirtu an sem rual ngam loh avangin harsatna an tawk a ang ber. Khawpui leh hmun laili deuha sikulah zirtirtu an tam viau laiin khaw kilkhawr deuhah zirtirtu pakhat chiah awmna sikulte a awm a ni.Aizawl khawpuia sorkar P/S zingah zirlai 40 pawh awm tlin lohnaah zirtirtu paruk awmna a awm nual a, hetiang hian khaw lian deuh dangah pawh zirtirtu ṭhahnem tak awmna zirlai nei tlem si an awm. Thil chiang taka lang ta chu tuna zirtirtu kan neih sate pawh hi Mizoram sorkar hian huaisen takin mamawhna hmunah sem darh ngam ta ngat se, zirtirtu indaihlohna tia kan aupui tam tak hi chu chinfel nghal theih a nih hmel.Mizorama sorkar kan hrawn tawhte hian sorkar sikul zirtirtu hi ma­mawhna hmunah an dah thei lo a ni ber mai. Zirtirtu tam tak hi chu an awmna khuaa kohhran leh khawtlang hruaitute an ni a, an hnathawhna sikulin zirtirtu ma­mawh tawh lo mah se sorkarin khawtlang leh kohhran zahna vangtein a sawn chhuak ngam meuh lo ṭhin. Tin, milian leh thiltithei hmelhriat nei zingah khawpuia awm nghet tlat zirtirtu an awm a, sawn thiang lo ang mai an ni.Mizoramin a mamawh chu zirtirtu lak belh aiin a sem rual ngam sorkar a ni a, he sorkar hian a hnuaia hnathawk zirtirtute hi zirlai leh a khawtlangin an mamawhna hmunah a sem rual ngam nge ngam lo i lo thlir ang u. Mizoram sorkar hnuaia district parukah primary school 812 a awm a, zirtirtu 2,717 an awm. Zirtirtu pakhat chauh awmna sikul 53 a awm a, zirtirtu pahnih chauh awmna sikul 184 a awm bawk. Hetih lai hian, Aizawl khawpui chhungah zirlai 30 vel leh a aia tlem hret awmnaah zirtirtu 4-6 awmna P/S eng emaw zat a awm thung. RTI Act hmanga zawhna sorkar lamin an chhan dan aṭanga thil lang chiang tak chu Mizoram sorkar sikulah hian zirtirtu an indaih lo a ni chiah lo a, zirtirtu an sem rual ngam loh avangin harsatna an tawk a ang ber. Khawpui leh hmun laili deuha sikulah zirtirtu an tam viau laiin khaw kilkhawr deuhah zirtirtu pakhat chiah awmna sikulte a awm a ni. Aizawl khawpuia sorkar P/S zingah zirlai 40 pawh awm tlin lohnaah zirtirtu paruk awmna a awm nual a, hetiang hian khaw lian deuh dangah pawh zirtirtu ṭhahnem tak awmna zirlai nei tlem si an awm. Thil chiang taka lang ta chu tuna zirtirtu kan neih sate pawh hi Mizoram sorkar hian huaisen takin mamawhna hmunah sem darh ngam ta ngat se, zirtirtu indaihlohna tia kan aupui tam tak hi chu chinfel nghal theih a nih hmel. Mizorama sorkar kan hrawn tawhte hian sorkar sikul zirtirtu hi ma­mawhna hmunah an dah thei lo a ni ber mai. Zirtirtu tam tak hi chu an awmna khuaa kohhran leh khawtlang hruaitute an ni a, an hnathawhna sikulin zirtirtu ma­mawh tawh lo mah se sorkarin khawtlang leh kohhran zahna vangtein a sawn chhuak ngam meuh lo ṭhin. Tin, milian leh thiltithei hmelhriat nei zingah khawpuia awm nghet tlat zirtirtu an awm a, sawn thiang lo ang mai an ni. Mizoramin a mamawh chu zirtirtu lak belh aiin a sem rual ngam sorkar a ni a, he sorkar hian a hnuaia hnathawk zirtirtute hi zirlai leh a khawtlangin an mamawhna hmunah a sem rual ngam nge ngam lo i lo thlir ang u.", "summary": "Mizoram sorkar hnuaia district parukah primary school 812 a awm a, zirtirtu 2,717 an awm. Zirtirtu pakhat chauh awmna sikul 53 a awm a, zirtirtu pahnih chauh awmna sikul 184 a awm bawk. Hetih lai hian, Aizawl khawpui chhungah zirlai 30 vel leh a aia tlem hret awmnaah zirtirtu 4-6 awmna P/S eng emaw zat a awm thung.RTI Act hmanga zawhna sorkar lamin an chhan dan aṭanga thil lang chiang tak chu Mizoram sorkar sikulah hian zirtirtu an indaih lo a ni lo a, an sem rual ngam lo a ni ber. Khawpui lamah zirtirtu an tam viau a, khaw kilkhawr lamah zirtirtu pakhat chiah awmna sikul te pawh a awm an ti. Aizawl khawpuia sorkar P/S zingah zirlai 40 pawh awm tlin lohnaah zirtirtu 6 awmna a awm nual a ni. Zirtirtu kan neih sate pawh hi Sorkar hian huaisen takin mamawhna hmunah sem darh ngam se, indaih lohna tia kan aupui hi chu a ziaawm ngei ang. Zirtirtu tam tak hi chu an awmnaah khuaah nihna pawimawh tak tak an nei a, kohhran zah avangtein an sawn ngam thin lo. Milian deuh hmelhriat nei an awm chuan an sawn mang lo bawk. Mizoram mamawh chu zirtirtu lak belh ni loin sem darh a ni." }, { "summarization_id": "1055", "url": "https://theaizawlpost.org/myanmar-ah-sipai-sorkar-tawlh-zel/", "file_name": "SMizo_2_21-02", "original_text": "Myanmar-a ethnic minority group chak ber military government nena indo mekte chuan airport pawimawh Myanmar-a world-class beach resort pan nana pawimawh ber chu an thunuaia an dah tak thu an sawi. He airort hi western state Rakhine-a awm niin Thandwe airport tih niin ma Zin Airport tia sawi a ni bawk a, Myanmar-a khawpui lian ber Yangon atanga hmarthlang lama 260 kilometers a hlaa awm a ni. Kum 2021-a Aung San Suu Kyi sorkar paihthlaa sipai thuneihna kalpuitu military government te tan hnungtawlhna nasa tak a ni a. Myanmar hmun hrang hrangah pro-democracy militant te kaihhruaiin sipaite dona nasa tak a thleng mek a. Myanmar sipaite chuan anmahni dodaltute nuaichimih nan nunrawnna nasa tak an kalpui avangin khawvelin a ngaihven hle reng tawh a. Sipai sorkar sawiseltute chuan international community te chu Myanmar sipai sorkar laka hrekna nasa zawk kalpui turin an ngen reng bawk. Arakan Army te chuan Telegram messaging app kaltlang thuchhuah an siamah indona avangin nunna chan Myanmar sipai 400 chuang ruang an hlawm tawh tiin an sawi a, hei bakah hian ralthuam thahnem tak an mansak an ti bawk. Rakhine-ah airport paruk awmin tuna airport an lak hmang hian rebel te chuan Rakhine coastal region mai bakah hmar lam ram zau zawk an thunun phah thei dawna ngaih a ni. Arakan Army-te hi Rakhine state-a Buddhist Rakhine ethnic group te military wing niin Myanmar central government atangin autonomy ngiat mek an ni bawk. Nikum November thla atang khan Arakan Army te hian Myanmar sipaite chu bei tawhin khawpui pawimawh 17 zinga pakua an la tawh a ni. Zin airport atang hian Myanmar-a Bay of Bengal-a mel 4 laia sei beach Ngapali tih chu pawh theih a ni a. He beach hian international tourism ngaihven a hlawh hle a, mahse, Covid-19 avangin development kalpui te tihkhawtlai a ni thung a. April thla atang khan airport chhehvelah inkahna nasa tak a thlen tan avangin beach resort hnaiha hotel 46 leh guest house te chu kharin a awm phah tawh a ni. Western ram hrang hrangte US pawh telin Myanmar military leader leh businesses te an cronies te lakah economic leh diplomatic sanction an kalpui tawh a. Myanmar sipai sorkar sawiseltute chuan khawthlang ram chu tun aia nasaa sipai sorkar chu hrek turin an ngen a. A bik takin Myanmar in a mite beih nana indo thlawhna a hman nasat avangin jet fuel lamah hrek turin an ngen a ni. Human Rights Group Amnesty International te chuan Myanmar sipai ten fuel an mamawh ang tawk an neih theih loh nana khawvelin a hrek chungin Myanmar chuan aviation fuel chawkluhna a la hre zel tiin a sawi bawk. Myanmar-in hun pangngaia a fuel chawkluh aia a let hnih thuma tam zawk kumin January thla atanga June thla inkar chungin a chawlut tiin an sawi a. Tun hnaia a chawkluhna hnaivai ber chu Chinese-owned oil tanker hmangin niin Singapore-a inbun oil trading company te pawh inhnamhnawihin Vietnam kaltlangin an chawlut tiin Amnesty te chuan an sawi. China leh Russia chuan Myanmar military sorkar thian tha leh thawhpui an nih avangin Myanmar laka hrekna kalpui chu a nih tur angin a ni lo tih a ni bawk.", "summary": "Myanmar-a ethnic minority group chak ber military government nena indo mekte chuan airport pawimawh Myanmar-a world class beach resort pan nana pawimawh ber chu an thuhnuaia an dah tak thu an sawi. He airport hi western state Rakhine-a awm niin Thandwe airport tih niin Ma Zin Airport tia sawi a ni bawk a, Myanmar-a khawpui lian ber Yangon atanga hmarthlang lama 260km a hlaa awm a ni. Kum 2021-a Aung San Suu Kyi sorkar paihthlaa sipai thuneihna kalpuitu military government-te tan hnungtawlhna nasa tak a ni a. Myanmar hmun hrang hrangah pro-democracy militant-te kaihhruaiin sipaite dona nasa tak a thleng mek a, Arakan Army-te chuan Telegram messaging app kaltlang a thuchhuah an siamah indona avangin nunna chan Myanmar sipai 400 chuang ruang an hlawm tawh tiin a sawi a, hei bakah hian ralthuam thahnem tak an mansak an ti bawk. Human Rights Group Amnesty International te chuan Myanmar chu fuel khawvelin a hrek chungin aviation fuel chawkluhna a la hre zel tiin a sawi a, heihi China leh Russia chu Myanmar military sorkar thian tha leh thawhpui an nih vang ni a hriat a ni." }, { "summarization_id": "1056", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/134833", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Sorkar sikul leh zirlai harsa zawkte tihhmasawn nan, pawl 6 chin chung lamah zirlaite lehkha zirtir nan English hman a ni dawn tiin School Education department chuan tun hnai khan hriattirna a chhuah.He thutlukna hi Edu-cation Reforms Commission rawtna zûlzuiin kalpui a ni a, zirna kalpui dan zir chiang tura tih mithiam rualte hian medium of instruction atan English hman tur tiin an rawt a, chu-vangin a ṭha zawk turah ngai phawt ang. Anni rual hian Mizoram dinhmun leh India dinhmunte thlir chungin thil an kalpui turah ngai ila, he rawtna awm hi a hlawk leh ṭangkai thei ang bera hman i tum ang u.A pawimawh ber chu eng ṭawng pawh hmang ila kan thiam bel tur a ni a, Mizo zirlai tam tak hi ṭawng thiam bel nei lo an ang ber. Mizo ṭawnga zirtir an nih pawhin thiam lo tak tak an awm zel a, a ziah dan takngial pawh hre mang lo Mizo medium school chhuak hi kan nei duah ṭhin. Hei aia pawi chu English medium school-a kal ve si, English ṭawng hleithei lo, a ziah pawh ziak thiam mang lo an tam lutuk hi a ni.English hi kan pianpui ṭawng a ni lo chung hian inzirtirnaa kan hmang a nih chuan tun aia kan thiam hi a ṭul a, English-a inzirtir ve si, zirlai pawh hrethiam lo, a ṭawng pawh ṭawng chhuak thiam loa kan chhuah palh a hlauhawm hle a ni.Mizo a ni emaw, English pawh ni se kan zirlaite hian ṭawng hi an thiam bel tur a ni a; a bo lo tawka hrethiam ve satliah ni lo a, a thiama thiam tak tak tura ṭan lak a ngai a, tunlai khawvelah ṭawng thiam hi a pawimawh takzet si a. Sorkar sikul leh zirlai harsa zawkte tihhmasawn nan, pawl 6 chin chung lamah zirlaite lehkha zirtir nan English hman a ni dawn tiin School Education department chuan tun hnai khan hriattirna a chhuah.He thutlukna hi Edu-cation Reforms Commission rawtna zûlzuiin kalpui a ni a, zirna kalpui dan zir chiang tura tih mithiam rualte hian medium of instruction atan English hman tur tiin an rawt a, chu-vangin a ṭha zawk turah ngai phawt ang. Anni rual hian Mizoram dinhmun leh India dinhmunte thlir chungin thil an kalpui turah ngai ila, he rawtna awm hi a hlawk leh ṭangkai thei ang bera hman i tum ang u.A pawimawh ber chu eng ṭawng pawh hmang ila kan thiam bel tur a ni a, Mizo zirlai tam tak hi ṭawng thiam bel nei lo an ang ber. Mizo ṭawnga zirtir an nih pawhin thiam lo tak tak an awm zel a, a ziah dan takngial pawh hre mang lo Mizo medium school chhuak hi kan nei duah ṭhin. Hei aia pawi chu English medium school-a kal ve si, English ṭawng hleithei lo, a ziah pawh ziak thiam mang lo an tam lutuk hi a ni.English hi kan pianpui ṭawng a ni lo chung hian inzirtirnaa kan hmang a nih chuan tun aia kan thiam hi a ṭul a, English-a inzirtir ve si, zirlai pawh hrethiam lo, a ṭawng pawh ṭawng chhuak thiam loa kan chhuah palh a hlauhawm hle a ni.Mizo a ni emaw, English pawh ni se kan zirlaite hian ṭawng hi an thiam bel tur a ni a; a bo lo tawka hrethiam ve satliah ni lo a, a thiama thiam tak tak tura ṭan lak a ngai a, tunlai khawvelah ṭawng thiam hi a pawimawh takzet si a.", "summary": "Sorkar sikul leh zirlai harsa zawkte tihhmasawn nan, pawl 6 chin chung lamah zirlaite lehkha zirtir nan English hman a ni dawn tiin School Education department chuan tun hnai khan hriattirna a chhuah. He thutlukna hi Edu-cation Reforms Commission rawtna zûlzuiin kalpui a ni a, zirna kalpui dan zir chiang tura tih mithiam rualte hian medium of instruction atan English hman tur tiin an rawt a, chu-vangin a ṭha zawk turah ngai phawt ang. A pawimawh ber chu eng tawng pawh hmang ila kan thiam bel tur a ni. Mizo tawnga zirtir an nih pawha thiam lo, ziah dan takngial pawh hre lo Mizo medium chhuak an awm thin. Hei aia pawi chu English medium school kal ve si, English thiam lo, ziah pawh ziak thei mang lo hi a ni. Mizo a ni emaw, English pawh ni se, zirlaite hian tawng hi an thiam bel tur a ni a, a bo lo tawka hrethiam satliah ni loin thiam tak tak tura tan lak angai." }, { "summarization_id": "1057", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/127124", "file_name": "F_MIZO_SUM_17_4/2/25", "original_text": "Aizawl Municipal Cor-poration (AMC) chuan Aizawl khawpui chhunga free wifi buai-puitu tur thlanna atan tender chhuah a tum hnai a; MNF-in AMC inthlan dawna an lo intiam tawh ang ngeiin free wifi hi kumin chhung ngeiin AMC chuan peihfel an tum.Mizoram khawpui ber Aizawlah municipal corporation a ding ta a, hma-sawnna tam tak thlen thei tura beisei a ni. Nimahsela AMC term hmasa ber kal dan a fuh tawk lo a, thuneih inchuh reng rengin an awm a, an inlal chhawk a, hmasawnna hna pawh an thawkṭha tawk lo. Mahni thuneihlai ṭheuhin hna an sem dan leh an kalpui danah induhsakna uchuak tak an lantir a, pawisa tam tham tak hmang ral siin AMC term hmasa ber hnathawh hmuh zui tur hi a awm meuh lo.Tunah AMC term thar a lo thleng a, sorkar thar a piang a, sorkar inṭwm ni lo party mal sorkar a ni. AMC tlo zawk, AMC chak zawk leh AMC ṭha zawk mipuiin an beisei. Tun thlengin AMC hi mipuiin beiseinain an thlir a, an hnathawh tawh chin aṭanga teh an la ni lem lo a, an kal zel dan tur hi mipuiin an ngaichang ṭhup a ni ber mai.Tunlai mipuite lawm zawng tak, a bikin ṭhalaite duh em em wifi chu a thlawna pek chhuah an tum a, free wifi zone siam chu inthlan dawnin an intiam a, an intiam ang ngeia tih an tum hi a lawmawm hle.AMC a nih miau avangin mipui beiseina a lian a, khawpui tana hma-sawnna lian-tham thlentu tura ngaih an ni. Tuna AMC nena kan sawi zawm lar tak pakhat free wifi-te hi chu thil chai vak ngai lo leh buaipui chiam tham a ni lo. Chutihlaiin AMC kan hmelhriat dan hi free wifi petu mai ni lo, hmasawnna ruhrel dintu leh tipuitlingtu ni chho zel se, khawpui kalphung mumal lo siam diktu leh rel feltu ni thei zel se a ṭha. Ram hnuk khawih thil an khawihah pawh mipuite hian AMC hi ngaihvenin venpui zel ila, AMC ṭha leh chak zawk kan nei thei ngei ang. Aizawl Municipal Cor-poration (AMC) chuan Aizawl khawpui chhunga free wifi buai-puitu tur thlanna atan tender chhuah a tum hnai a; MNF-in AMC inthlan dawna an lo intiam tawh ang ngeiin free wifi hi kumin chhung ngeiin AMC chuan peihfel an tum.Mizoram khawpui ber Aizawlah municipal corporation a ding ta a, hma-sawnna tam tak thlen thei tura beisei a ni. Nimahsela AMC term hmasa ber kal dan a fuh tawk lo a, thuneih inchuh reng rengin an awm a, an inlal chhawk a, hmasawnna hna pawh an thawkṭha tawk lo. Mahni thuneihlai ṭheuhin hna an sem dan leh an kalpui danah induhsakna uchuak tak an lantir a, pawisa tam tham tak hmang ral siin AMC term hmasa ber hnathawh hmuh zui tur hi a awm meuh lo.Tunah AMC term thar a lo thleng a, sorkar thar a piang a, sorkar inṭwm ni lo party mal sorkar a ni. AMC tlo zawk, AMC chak zawk leh AMC ṭha zawk mipuiin an beisei. Tun thlengin AMC hi mipuiin beiseinain an thlir a, an hnathawh tawh chin aṭanga teh an la ni lem lo a, an kal zel dan tur hi mipuiin an ngaichang ṭhup a ni ber mai.Tunlai mipuite lawm zawng tak, a bikin ṭhalaite duh em em wifi chu a thlawna pek chhuah an tum a, free wifi zone siam chu inthlan dawnin an intiam a, an intiam ang ngeia tih an tum hi a lawmawm hle.AMC a nih miau avangin mipui beiseina a lian a, khawpui tana hma-sawnna lian-tham thlentu tura ngaih an ni. Tuna AMC nena kan sawi zawm lar tak pakhat free wifi-te hi chu thil chai vak ngai lo leh buaipui chiam tham a ni lo. Chutihlaiin AMC kan hmelhriat dan hi free wifi petu mai ni lo, hmasawnna ruhrel dintu leh tipuitlingtu ni chho zel se, khawpui kalphung mumal lo siam diktu leh rel feltu ni thei zel se a ṭha. Ram hnuk khawih thil an khawihah pawh mipuite hian AMC hi ngaihvenin venpui zel ila, AMC ṭha leh chak zawk kan nei thei ngei ang.", "summary": "Aizawl Municipal Corporation(AMC) chuan Aizawl khawpui chhunga free wifi buaipuitu tur thlanna atan tender chhuah a, MNF-in AMC inthlan dawna an lo intiam tawh ang ngeiin free wifi hi kumin chhung ngeiin AMC chuan peihfel an tum. AMC hi hmasawnna tam tak thlen thei tura beisei a ni a;mahse,AMC term hmasa berte thuneihna leh lalna inchuhin an awm a,hmasawnna hna pawh an thawk ṭha tawklo a,an hnathawh hmuh zui tur a awm meuhlo. Tunah AMC term thar a lo thleng a, AMC tlo zawk, AMC chak zawk leh AMC ṭha zawk mipuiin an beisei a,an hnathawh tawh chin aṭanga teh an la ni lemlo a,tunah wifi a thlawna pek chhuah an tum a, free wifi zone siam chu inthlan dawnin an intiam a, an intiam ang ngeia tih an tum hi a lawmawm hle. Chutihlaiin AMC kan hmelhriat dan hi free wifi petu mai nilo, hmasawnna ruhrel dintu leh tipuitlingtu ni chho zel se, khawpui kalphung mumal siam diktu leh rel feltu ni thei zel se, thil dangah pawh mipuite hian AMC hi ngaihvenin venpui zel ila, AMC ṭha leh chak zawk kan nei thei ngei ang." }, { "summarization_id": "1058", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "MZP in July 31, 2024 hnuah na taka hmalak an rel Mizo Zirlai Pawl (MZP) General Hqrs. chuan July 31, 2024 ralhma ngeia Zirlai ten a thlawna lehkhabu an dawn tur an dawng kim lo a nih chuan na taka hmalak nise an ti. MZP General Hqrs. hian nimin khan Aizawl-a MZP Conference Hall-ah Executive Committee Meeting neiin June 3, 2024-a Zirlaibu a thlawna sem tur la sem zawh loh chungchanga hmalak an lo rel tawh chung-chang chu an sawiho a. Hemi kawnga hmalakna kal zelah RTI hmangin School 1270 ten an la dawnglo tih hmuhchhuah a nih thu leh Printing & Stationery changtu Minister F. Rodingliana chu a Pisa-ah hmuin Education Department changtu Minister pawh sawipui tura hmuh tum niin, hmuh theih a ni lo leh chinfel dan kawng zawng vat lo a sawrkar hmasa dem zawng ringawt a tawngkam a nei chu hriatthiam har an tih thu an sawi a. July 31, 2024 ralhma ngeia zirlaite chanvo, a thlawna lehkhabu dawn tur an la dawng kimlo a nih chuan na taka hmalak nise an ti a ni. MZP Executive Committee Meeting hian MZP Rorelna sang ber, Assembly vawi 68-na chu September 24-26, 2024 chhung khian Tlangsam khua, Chnamphai District-ah neih nise an ti a. MZP chhungkua, Hnampual hruaitu, College SU Leaders, MZU Students’ Council leh Students’ Bar Council hruaitute hlawhtlinna changte lawm-puina hun August 6, 2024 khian hman nise an ti bawk. MZP hruaitute chuan nimin vek khan Supply Minister B. Lalchhanzova an hmuh thu pawh sawiin, Myanmar, Manipur leh Bangla-desh-a kan unau raltlan mi 45,000 chuang tana buhfai an dawn theihna tur central atanga cheng vbc. 5 an dawn thu a lo sawi thu an sawi a. MZP hruaitute chuan kan unau raltlan ngaihtuahtu sawrkar chungah lawmthu an sawi tih thuchhuah siamin an tarlang bawk a ni.", "summary": "MZP in July 31, 2024 hnuah na taka hmalak an rel MZP General Hqrs. chuan July 31, 2024 ralhma ngeia Zirlaiten a thlawna lehkhabu an dawn tur an dawng kim lo a nih chuan na taka hma lak nise an ti. RTI hmanga School 1270 ten an la dawng lo tih hmuhchhuah a nih thu leh he mi chungchangah hian Education Minister pawh hmuh an tum thu an sawi. MZP chuan Supply Minister B.Lalchhanzova pawh an hmuh thu sawiin, raltlan mi 45,000 chuang tana buhfai an dawn theihna tur cheng vbc.5 an dawn thu a lo sawi thu an sawi." }, { "summarization_id": "1059", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7158", "file_name": "F_MIZO_SUM_18_10/2/25", "original_text": "Mizoramah June thla chhung inkharkhip (lockdown) kalpui chhunzawm a ni dâwn a, inkhar­khip hmasate aiin zawi zawiin inkaihhruaina thlah dul hret hret a ni. Chief Secretary chuan, India ram hmun dang, a bikin Mizoram ṭhenawm state-ahte Covid-19 kai an pun zel thu tarlangin, \"State dang aṭangin tangkhangte Mizoramah hruai kîr mek an ni a, chuvangin, Mizoram­ah Covid-19 a darh lohna atan inkharkhip hi June 30, 2020 thleng pawhsei a ṭul tih a ni,\" a ti.Mizoram sorkar thuneitu lam hian state pum huap ngaihtuahin kan ram tana ṭha ber tur an thlir a ngai a, India ram hmun dangah an lo inthlah dul hret a nih pawhin kan state mil tawka thil kalpui ve zel hi a ṭha ang. India ram a zau a, khaw ên leh thim hun ringawt pawh a danglam a, vairam mila curfew hun kalpui zel pawhin harsatna min thlen a, kan tana ṭha tura her rem mai hi thil finthlak tak a ni.Inkharkhip hi thingtlang lamah chuan an tawrh dan a ziaawm deuh zawk niin a lang a, mi a loa a feh theih a, a hna ṭul zual a thawh hman chuan buai zualpui chu a pumpelh thei ang. Hetihlai hian khawpuia mirethei zawkin nasa takin an tuar mêk a, thil zuara kal kual ṭhin te, lirtheia ei zawng, mi dawr nghaka eizawngte leh hna hrang hrangah an hna kalpui thei lo hi tam tham tak an la awm reng a ni.Hetihlai hian sorkar tán kan zavaia himna tur leh ṭhatna tur ngaihtuah chunga thil kalpui a ngai bawk si a; thlà bi kima hlawh la la zat zat thei sorkar hnathawk tam takin an hriatthiampui phak loh hian khawpuia chhungkaw tam tak hi chu an rûm mêk a ni.Inkharkhip hian kan nunah harsatna tam tak thlen mek mah se, inkharkhip loh avangin Covid-19 hri ṭai darh palh ta se, tun aia harsatna lian zawk hi tawk thei kan ni. Sorkarin kan state dinhmun hre chiang a, boruak awm dan thlir chunga June thla chhung inkharkhip a chhunzawm hi kan ṭhatpui ngei a rinawm. Mizoramah June thla chhung inkharkhip (lockdown) kalpui chhunzawm a ni dâwn a, inkhar­khip hmasate aiin zawi zawiin inkaihhruaina thlah dul hret hret a ni. Chief Secretary chuan, India ram hmun dang, a bikin Mizoram ṭhenawm state-ahte Covid-19 kai an pun zel thu tarlangin, \"State dang aṭangin tangkhangte Mizoramah hruai kîr mek an ni a, chuvangin, Mizoram­ah Covid-19 a darh lohna atan inkharkhip hi June 30, 2020 thleng pawhsei a ṭul tih a ni,\" a ti.Mizoram sorkar thuneitu lam hian state pum huap ngaihtuahin kan ram tana ṭha ber tur an thlir a ngai a, India ram hmun dangah an lo inthlah dul hret a nih pawhin kan state mil tawka thil kalpui ve zel hi a ṭha ang. India ram a zau a, khaw ên leh thim hun ringawt pawh a danglam a, vairam mila curfew hun kalpui zel pawhin harsatna min thlen a, kan tana ṭha tura her rem mai hi thil finthlak tak a ni.Inkharkhip hi thingtlang lamah chuan an tawrh dan a ziaawm deuh zawk niin a lang a, mi a loa a feh theih a, a hna ṭul zual a thawh hman chuan buai zualpui chu a pumpelh thei ang. Hetihlai hian khawpuia mirethei zawkin nasa takin an tuar mêk a, thil zuara kal kual ṭhin te, lirtheia ei zawng, mi dawr nghaka eizawngte leh hna hrang hrangah an hna kalpui thei lo hi tam tham tak an la awm reng a ni.Hetihlai hian sorkar tán kan zavaia himna tur leh ṭhatna tur ngaihtuah chunga thil kalpui a ngai bawk si a; thlà bi kima hlawh la la zat zat thei sorkar hnathawk tam takin an hriatthiampui phak loh hian khawpuia chhungkaw tam tak hi chu an rûm mêk a ni.Inkharkhip hian kan nunah harsatna tam tak thlen mek mah se, inkharkhip loh avangin Covid-19 hri ṭai darh palh ta se, tun aia harsatna lian zawk hi tawk thei kan ni. Sorkarin kan state dinhmun hre chiang a, boruak awm dan thlir chunga June thla chhung inkharkhip a chhunzawm hi kan ṭhatpui ngei a rinawm. Mizoramah June thla chhung inkharkhip (lockdown) kalpui chhunzawm a ni dâwn a, inkhar­khip hmasate aiin zawi zawiin inkaihhruaina thlah dul hret hret a ni. Chief Secretary chuan, India ram hmun dang, a bikin Mizoram ṭhenawm state-ahte Covid-19 kai an pun zel thu tarlangin, \"State dang aṭangin tangkhangte Mizoramah hruai kîr mek an ni a, chuvangin, Mizoram­ah Covid-19 a darh lohna atan inkharkhip hi June 30, 2020 thleng pawhsei a ṭul tih a ni,\" a ti. Mizoram sorkar thuneitu lam hian state pum huap ngaihtuahin kan ram tana ṭha ber tur an thlir a ngai a, India ram hmun dangah an lo inthlah dul hret a nih pawhin kan state mil tawka thil kalpui ve zel hi a ṭha ang. India ram a zau a, khaw ên leh thim hun ringawt pawh a danglam a, vairam mila curfew hun kalpui zel pawhin harsatna min thlen a, kan tana ṭha tura her rem mai hi thil finthlak tak a ni. Inkharkhip hi thingtlang lamah chuan an tawrh dan a ziaawm deuh zawk niin a lang a, mi a loa a feh theih a, a hna ṭul zual a thawh hman chuan buai zualpui chu a pumpelh thei ang. Hetihlai hian khawpuia mirethei zawkin nasa takin an tuar mêk a, thil zuara kal kual ṭhin te, lirtheia ei zawng, mi dawr nghaka eizawngte leh hna hrang hrangah an hna kalpui thei lo hi tam tham tak an la awm reng a ni. Hetihlai hian sorkar tán kan zavaia himna tur leh ṭhatna tur ngaihtuah chunga thil kalpui a ngai bawk si a; thlà bi kima hlawh la la zat zat thei sorkar hnathawk tam takin an hriatthiampui phak loh hian khawpuia chhungkaw tam tak hi chu an rûm mêk a ni. Inkharkhip hian kan nunah harsatna tam tak thlen mek mah se, inkharkhip loh avangin Covid-19 hri ṭai darh palh ta se, tun aia harsatna lian zawk hi tawk thei kan ni. Sorkarin kan state dinhmun hre chiang a, boruak awm dan thlir chunga June thla chhung inkharkhip a chhunzawm hi kan ṭhatpui ngei a rinawm.", "summary": "Mizoram Chief Secretary chuan State dang aṭanga tangkhangte Mizoramah hruai kîr mek an nih avangin Covid-19 a darhlohna atan June 30, 2020 thleng lockdown pawhsei a nih tur thu a sawi. Mizoram sorkar thuneitu lam hian state pum huap ngaihtuahin kan ram tana ṭha ber tur an thlir a ngai a, India ram hmun dangah an lo inthlah dul hret a nih pawhin kan state mil tawka thil kalpui ve zel hi a ṭha ang. Inkharkhip hi thingtlang lamah chuan an tawrh dan a ziaawm deuh zawk a, mahni loa a fehin hna ṭul zual a thawk thei a, hetihlai hian khawpuia thil zuara kal kual ṭhinte, lirtheia ei zawng, mi dawr nghaka eizawngte leh hna hrang hrangah an hna an kalpui theihloh avangin an tuar nasa hle a, thla tin hlawh la zat zat thei sorkar hnathawk tam takin an hriatthiampui phakloh hian khawpuia chhungkaw tam tak an rûm mêk a ni. Inkharkhip hian kan nunah harsatna tam tak thlen mek mah se, inkharkhiploh avangin Covid-19 hri ṭai darh palh ta se, tun aia harsatna lian zawk hi tawk thei kan ni tih hriaiin June thla chhung inkharkhip chhunzawm hi kan ṭhatpui ngei a rinawm." }, { "summarization_id": "1060", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/123096", "file_name": "H-85-31/01/2025-Mimal thila khawtlang tihbuai", "original_text": "Sorkar chuan thuchhuah siamin, February 16 aṭangin Rangvamual leimin paih hna thawh a nih dawn avangin NH-54 chu zing dar 6 leh tlai dar 6 chhungin khâr a ni dawn a, kawng khâr chhung hian MMV leh a hnuai lamte chu Sakawrtuichhun-Lungverh kawnga tlân theih a ni ang.Helai leimin hian mi tam tak tan harsatna a thlen tawh a, harsatna lian zawk a la thlen leh palh ang tih pawh hlauhawm tak a ni. Lei min avang hian lirthei tam tak an tangkhang tawh a, kawng hla leh chhe zawkah mi tam takin an hêl tawh a, thlawhtheihnaa zin tur nang hman lo tam tak an awm tawh a, hun leh sum tam tak sen thlawn a nih phah tawh a, a pawi takzet a ni.Lei laitute hian hetiang thil hi a thleng dawn tih hria se an lai kher loin a rinawm a, an hriat lawk bik loh vanduainain a tlanbuak avangin he thil hi a thleng ta a ni. A laitute hi a hrehawm ti ber an nih a rinawm a, anmahni avangin mi tam takin harsatna an tawk a, tunah phei chuan national highway meuh khar lailawk a ngaih phah dawn a, an vanduai hle a ni.He vanduaina thil thleng hi inzirna atan hmang ila, kan hnathawhna hi vantlang tana hnawk a ni palh thei em, tihte hi kan ngaihtuah a ṭha a; hmun ṭhenkhatah chuan vanduaina thlen vang pawh ni loin lei vung paih loa kawngpuia rei tak hnutchhiahte leh in sakna tur hmanrua kawngpui tihnawk khawpa dahte hmuh tur a awm ṭhin. Hei bakah hian metal road tihmelhem zawnga hnathawh hmuh tur hmun tam takah a awm a, hengte hi kan sim a ngai a, sorkar pawhin khauh zawka thil a tih ngam a ṭha khawp mai.Mimal thiltih avanga khawtlang tihbuai hi loh theih loh chinah chuan pumpelh hram a ṭha a, a vengtu leh enkawltu lam an inthlahdah remchanga laa kawngpui tichêp zawnga hnathawh, lei laih, in sak leh eng thil tih pawh hi pumpelh i tum ang u. Sorkar chuan thuchhuah siamin, February 16 aṭangin Rangvamual leimin paih hna thawh a nih dawn avangin NH-54 chu zing dar 6 leh tlai dar 6 chhungin khâr a ni dawn a, kawng khâr chhung hian MMV leh a hnuai lamte chu Sakawrtuichhun-Lungverh kawnga tlân theih a ni ang.Helai leimin hian mi tam tak tan harsatna a thlen tawh a, harsatna lian zawk a la thlen leh palh ang tih pawh hlauhawm tak a ni. Lei min avang hian lirthei tam tak an tangkhang tawh a, kawng hla leh chhe zawkah mi tam takin an hêl tawh a, thlawhtheihnaa zin tur nang hman lo tam tak an awm tawh a, hun leh sum tam tak sen thlawn a nih phah tawh a, a pawi takzet a ni.Lei laitute hian hetiang thil hi a thleng dawn tih hria se an lai kher loin a rinawm a, an hriat lawk bik loh vanduainain a tlanbuak avangin he thil hi a thleng ta a ni. A laitute hi a hrehawm ti ber an nih a rinawm a, anmahni avangin mi tam takin harsatna an tawk a, tunah phei chuan national highway meuh khar lailawk a ngaih phah dawn a, an vanduai hle a ni.He vanduaina thil thleng hi inzirna atan hmang ila, kan hnathawhna hi vantlang tana hnawk a ni palh thei em, tihte hi kan ngaihtuah a ṭha a; hmun ṭhenkhatah chuan vanduaina thlen vang pawh ni loin lei vung paih loa kawngpuia rei tak hnutchhiahte leh in sakna tur hmanrua kawngpui tihnawk khawpa dahte hmuh tur a awm ṭhin. Hei bakah hian metal road tihmelhem zawnga hnathawh hmuh tur hmun tam takah a awm a, hengte hi kan sim a ngai a, sorkar pawhin khauh zawka thil a tih ngam a ṭha khawp mai.Mimal thiltih avanga khawtlang tihbuai hi loh theih loh chinah chuan pumpelh hram a ṭha a, a vengtu leh enkawltu lam an inthlahdah remchanga laa kawngpui tichêp zawnga hnathawh, lei laih, in sak leh eng thil tih pawh hi pumpelh i tum ang u.", "summary": "14th February,2015 Sawrkarin thuchhuah a siam.February 16 atangin Rangvamual leimin paih hna thawh a ni dawn a.NH-54 chu zing dar 6 atanga tlai dar 6 thlengin khar a ni ang.Kawng an khâr chhung hian MMV leh a hnuai lamte chu Sakawrtuichhun- Lungverh kawngah tlan theih a ni ang. Leimin hi laih avanga thleng a ni a,leimin avang hian national highway khar niin mi tam takin sum leh tha an seng thlawn bawk.Lei an laih avanga harsatna thlengte hi hriat lawk ni lo mah se hetiang atang hian inzir nan hmang ila,mimal thiltih avanga khawtlang tihbuai leh hna thawh tur thawh vat loh avanga buaina tam tak thleng thei thil chu pumpelh hram hram i tum ang u." }, { "summarization_id": "1061", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/05/a-mood-ah-ka-cheng-thei-mawlh-si-lo.html", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_21/2/25", "original_text": "(An attempt to analyse oldies country music)- K RemruatfelaColumnist, Explore MizoramKa tleirawl chhuah tirh, High School ka'n rah chhoh lai kha chuan rock music _(a bikin slow rock)_ hi ka tuipui ber thin a. Nimahsela, tlêma ka lo lei kân deuh hnu hi chuan country music lam hian min âwn mah tawh zâwk a. Ka ngaihthlâk tam poh leh a lo thuk zia leh a lo ril zia ka hre fiah chho ta tial tial a. Tunah zet zawng country music lipuiah ka pil tan der tawh ni hian ka in hria a, a zûn lêng thâm vel te chuan min chiah zawrin, min fan hneh ta hle!Lockdown 4.0 hman tan a nih dâwn khan heng oldies hla lungkuai tak tak te hi zan tin pakhat tê têa rawn seprawtui chhovin ka rawn kiu pui vawng vawng thin ang ka ti a. Nimahsela, a hun a lo thleng ta chêng a a, a mood ah ka chêng thei ta reng reng lova, a hul hian ka hul phak mai. A ni taka, a mood-a chêng ve veng veng tur chuan a hla thu mil ang zela a taka kan tawn ve zel hi a lo ngai a. Hla lungkuai lam feel tur phei chuan kan tawrh hmasak ve phawt a, kan duh tak leh kan thlâkhleh em em ten rilru na taka min siama, min kal san ve phawt hi a ngai! Chutihlai erawh chuan tun dinhmunah chutianga kan duh ngawih ngawihin na em ema min siam a, min han kalsan mai tur tu hi an awm mai bawk si lova. Awm tir tura han beiha han sual chiam chiam chi lah a ni si lo! A ngaihna thlâwt hre lovin ka khawl thluak nei chu ka ti thi leh ringawt mai thin.A mood ah han chêng thei ila chuan country music khawvela sulsutu ropui bera ka chhâl, *Hank Williams Sr'* in a hmangaih em em, engkima a innghahnain a kalsan avanga a lungleng lutuk awm ngaihna dang hre tawh lo puak chhuakin _*'I'm so lone -some, I could cry'*_ ti-a thiam tak maia a han kiu chhoh vawng vawng dân te kha ka han luhchilh  ang a. A chhunzawmna ni pah fâwmin Country music khawvela ka duh tâwp theih loh, *Anne Murray* ngei maiin mawi em em a, a kawppui duh tak, a thlâkhleh em em chu a kianga awm char char tawh tura a sâwmna, _*'Could I have this dance for the rest of my life',*_ tih hla hmang ngei hian ka rawn chilh chhunzawm ang a, chuti chuan he thu lo chhiartu zawng zawngte chu, an hmangaih an chân lova, kumkhuaa an chén dun pui ngei theihna turin an kawppuite chu _Could I have this dance for the rest of my life_ ti-a chelh ve tlat turin ka chah lawm lawm bawk ang ka lo ti rilru a. Nimahsela, chu thuchah puang chhuak tur chuan a mood ah ka chêng thei thlâwt lo a ni.Han ti zel ila, a mood ah awm ila chuan Country khawvela aw mawi chuai thei lo, *Kenny Rogers'an* a hmangaih a chân avanga a tah hla, _*'Lucille',*_  tih hla lungkuai zet mai chu a tawrhna tawmpuiin kan han tahpui ve lawm lawm ang a. A thualna ni pah fâwmin, chul thei lo *Skeeter Davis* ngei maiin aw tliang mawi em ema, hmangaihna hla thu lungchhiat thlak zet, a taka tawng tawh chauh lo chuan an hriatthiampui ngai loh tur, _*End of the world,*_ tih hla ngei hmangin chu hmangaihna chu kan tahpui zâ tlâng ang kan tih laiin chutiang lam reng reng chu rilruah a awm thei hrih lova. A mood bera chên theih miau loh chuan in kar thei lah a ni bawk si lo!Chutichuan han ti leh zel ila, hmangaihna hi tawrhna chauh a lo bik hlei nem tih tifiah turin Country singer aw ngaihnobei zet mai, *Emmylou Harris'in*, harsa ti taka a lo thlah fel tawh, dam chhung atana chân tawh nia a inngaih avanga lo lêt leh tur pawha a beisei ngam tawh loh, a theihngilh phal chuan si loh nena mak tak maia nun bul an han chhoh leh tâk mai avanga a lawmna luangliam, _*Together again,*_ tih hla mawi tak chu kan thlir ho ang a, chhiartu zawng zawngte nen suangtuahna khawvelah kan hlim ru veng veng tawh ang chu tiin duh thu ka han sâm thin kha a ni a. Nimahsela, a mood ah ber ka awm thei si lo! He hla hi rei tak kan lo hlat tawh, nimahsela, kan theihngilh theih si loh te nen zân chhawrthla êng hnuaia, Car tape Woofer ri thum tha taka han ngaihthlak dun dap dap atana hla duhawm tak a ni a, han ngaithla ve mah teh u, a mawiin thinlung a fan bik hliah hliah a ni.  Chumi zawhah a indawt tê tê in heng Country singer thiam tak tak - Johnny Cash, Merle Haggard, Jimmy Rodgers, John Denver, George Jones, Tanya Tucker, Dolly Parton, Pasts Cline, Loretta Lyn, Roy Orbison, Olivia Newton Jones etc hla te chipchiar takin kan rawn chhui chho zel ang ka han ti zet na a, tun dinhmunah chuan a mood ah ka chêng thei thlâwt si lova, a ngaihna pawh ka hre mai hrih lo!Tichuan, chutiang zawng zawng zawh fel a nih hnuah chuan *Bob Dylan* hla chul thei lo, *Garth Brook*'an thiam taka a rawn kiu pui, *_To make you feel my love_*, tih hla in tlâng ka han kâwm ang a. _Van ruah sur ten i sakhmel mawina te hliah tuma an rawn nuai châng che chuan chu ruah sur chuan a nan tawp lo ang che; Kei, i kiangah ka ding reng dawn si a. Khawvel pumpui mai hian thiamloh chantir dâwn ta che se la, kei chu i hmaah ka ding ang a, ka tangah ka pawm bet tlat ang chia; duat takin ka kuah tlat reng ang che; ka hmangaihna che i hriat ve theih nan. Tichuan, tlai khaw thim kâra i vah vel dâwn te, zan si-ar êng ten i lung an tilenga an velh tah dawn che leh tumah i mittui hruk hul sak tu i neih dawn loh chuan i kiangah ka lo hnai ang a; kumkhuaa thlah leh ngai tawh lo turin ka lo kuah tlat ang che. Chutichuan, ka hmangaihna che hi i hriatthiam ve tawh ngei ka ring a ni (To make you feel my love)_, tiin hmangaihna thuchah kan infah tawn lawm lawm ang chu tiin beiseina nen duh thu ka han sâm vel kha a ni a, nimahsela, sawi tawh ang khân a mood-ah ka chêng thei mawlh si lo!!!", "summary": "K Remruatfela Columnist,Explore Mizoram High School ka kal tirh lai kha chuan rock music(a bikin slow rock) ka tuipui ber thin a, tlêma ka lei kân deuh hnuah country music lamin min âwn mah tawh zâwk a, ka ngaihthlâk tam poh leh a lo thuk zia leh a ril zia ka hre fiah chho ta tial tial a, a zûn lêng thâm vel te hian min fan hneh hle. Lockdown 4.0 hman tan a nih dâwn khan zan tin oldies hla lungkuai tak tak ka rawn kiupui vawng vawng thin ang ka ti a; mahse, a hun a lo thlen meuh chuan a mood-ah ka chêng thei reng renglo thung. Hla lungkuai lam feel tur phei chuan kan duh tak leh kan thlâkhleh em em ten rilru na taka min siam ve phawt a ngai a, chutianga kan duh ngawih ngawihin na em ema min siam a, min han kalsan mai turtu hi an awm mai bawk silo. A mood-ah han chêng thei ila chuan Hank Williams Sr-in a hmangaih em em, engkima a innghahnain a kalsan avanga a lungleng lutukin a phuah 'I'm so lone -some, I could cry' te chu luhchilh ila, a chhunzawmna atan Anne Murray ngei maiin a kawppui duhtak, a kianga awm char char tawh tura a sâwmna, 'Could I have this dance for the rest of my life', tih hla hmangin rawn chilh chhunzawm ila; nimahsela, chumi tur chuan a mood-ah ka chêng thei thlâwtlo a ni. A mood-ah awm ila chuan Country khawvela aw mawi chuai thei lo, Kenny Rogers'an a hmangaih a chân avanga a tah hla, 'Lucille', tih hla te, Skeeter Davis ngei maiin hmangaihna hla thu lungchhiat thlak zet, 'End of the world' tih hla ngei hmangin chu hmangaihna chu kan tahpui tlâng tur a ni a, chutichuan han ti leh zel ila, hmangaihna hi tawrhna chauh a lo bik hlei nem tih tifiah turin Emmylou Harris'in harsa ti taka a lo thlah fel tawh, a theihngilh phal chuan siloh nena mak tak maia nun bul an han chhoh leh tâk avanga a lawmna luangliam, 'Together again' tih hla mawi tak chu kan thlir ho ang a, chumi zawhah a indawt tê tê in Johnny Cash, Merle Haggard, Jimmy Rodgers, John Denver, George Jones, Tanya Tucker, Dolly Parton, Pasts Cline, Loretta Lyn, Roy Orbison, Olivia Newton Jones etc hlate chipchiar takin kan rawn chhui chho zel tur a ni a, tun dinhmunah chuan a ngaihna pawh ka hre mai hrihlo. Tichuan, chutiang zawng zawng zawh fel a nih hnuah Bob Dylan hla chul theilo,'Garth Brook'an thiam taka a sak,'To make you feel my love', tih hlain tlâng ka kâwm ang a; nimahsela, sawi tawh ang khân a mood-ah ka chêng thei mawlh silo." }, { "summarization_id": "1062", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7289", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_10/2/25", "original_text": "Mizoramah hripui vei mek mi 101 hmuh chhuah tawh zingah inkhung hran hun (quarantine peroid) zo tawh mi pahnih an tel a, home quarantine hmang zinga mite pawh eng emaw zat an awm bawk. Tun hnaia chief minister hoa mi pawimawhte ṭhukhawm chuan loh theih loh thilah lo chuan home quarantine kalpui tawh loh an rawt a ni.Home quarantine zingah Covid-19 posi­tive hmuh chhuah an nih avangin an awmna khua leh veng an chiai hle a, an ṭhenawm vengte thlengin home quarantine kalpui hi an sawisel. Mipui nawlpui pawhin in lama inkhung hran hi a him tawk loa ngaiin an sawisel bawk a ni.Hetihlai hian home quarantine hi a hranpaa dem leh sawisel chiam tur a ni ber lo a, sorkarin home quarantine kalpui a phal chhan hi sorkar laipui lamin an phal vang a nih hmel. Dan dik taka fimkhur taka kalpui chuan mahnia inkhung hran (home quarantine) hi a huhoa khung (community quarantine) ai chuan a him zawk tura ngaih a ni a, chumi piah lamah sorkar tan insenso ngai loa kalpui theih a ni bawk.Mipuiin an sawisel leh an duh loh chhan chu home quarantine-a awmte'n dan angin thil an kalpui lo a, dan an bawhchhiat avangin an ṭhenawm khawvengte a tiralkhel hle a ni. He hripui kan hmachhawn mek hi kan zavaia ṭangruala beih chi a ni a, thu awi lo leh dan zawm lo pahnih khat avanga a ram pumin a tawrh theih a nih avangin home quarantine kalpui tawh loh hi mipui lam chuan an duh zawk ngei ang.Chutih rual chuan rinawm taka home quarantine kalpui thei an awm chuan midang nena inchen pawlh loh hi a him a, Covid-19 hi Mizoram thlen hnu quarantine centre thlenga inkaichhawn theih a nih vang hian a him ber pawh sawi thiam a harsa hle.A pawimawh ber chu mahni ṭheuh kan rinawm a, kan intiam anga dan dik taka kan inkhung hran hi a ni a; home quarantine kan kalpui tawh lo a nih pawhin, a huhoa kan inkhungnaah pawh hian fimkhur thei ang bera kan kal a ṭul takzet a ni. Mizoramah hripui vei mek mi 101 hmuh chhuah tawh zingah inkhung hran hun (quarantine peroid) zo tawh mi pahnih an tel a, home quarantine hmang zinga mite pawh eng emaw zat an awm bawk. Tun hnaia chief minister hoa mi pawimawhte ṭhukhawm chuan loh theih loh thilah lo chuan home quarantine kalpui tawh loh an rawt a ni.Home quarantine zingah Covid-19 posi­tive hmuh chhuah an nih avangin an awmna khua leh veng an chiai hle a, an ṭhenawm vengte thlengin home quarantine kalpui hi an sawisel. Mipui nawlpui pawhin in lama inkhung hran hi a him tawk loa ngaiin an sawisel bawk a ni.Hetihlai hian home quarantine hi a hranpaa dem leh sawisel chiam tur a ni ber lo a, sorkarin home quarantine kalpui a phal chhan hi sorkar laipui lamin an phal vang a nih hmel. Dan dik taka fimkhur taka kalpui chuan mahnia inkhung hran (home quarantine) hi a huhoa khung (community quarantine) ai chuan a him zawk tura ngaih a ni a, chumi piah lamah sorkar tan insenso ngai loa kalpui theih a ni bawk.Mipuiin an sawisel leh an duh loh chhan chu home quarantine-a awmte'n dan angin thil an kalpui lo a, dan an bawhchhiat avangin an ṭhenawm khawvengte a tiralkhel hle a ni. He hripui kan hmachhawn mek hi kan zavaia ṭangruala beih chi a ni a, thu awi lo leh dan zawm lo pahnih khat avanga a ram pumin a tawrh theih a nih avangin home quarantine kalpui tawh loh hi mipui lam chuan an duh zawk ngei ang.Chutih rual chuan rinawm taka home quarantine kalpui thei an awm chuan midang nena inchen pawlh loh hi a him a, Covid-19 hi Mizoram thlen hnu quarantine centre thlenga inkaichhawn theih a nih vang hian a him ber pawh sawi thiam a harsa hle.A pawimawh ber chu mahni ṭheuh kan rinawm a, kan intiam anga dan dik taka kan inkhung hran hi a ni a; home quarantine kan kalpui tawh lo a nih pawhin, a huhoa kan inkhungnaah pawh hian fimkhur thei ang bera kan kal a ṭul takzet a ni. Mizoramah hripui vei mek mi 101 hmuh chhuah tawh zingah inkhung hran hun (quarantine peroid) zo tawh mi pahnih an tel a, home quarantine hmang zinga mite pawh eng emaw zat an awm bawk. Tun hnaia chief minister hoa mi pawimawhte ṭhukhawm chuan loh theih loh thilah lo chuan home quarantine kalpui tawh loh an rawt a ni. Home quarantine zingah Covid-19 posi­tive hmuh chhuah an nih avangin an awmna khua leh veng an chiai hle a, an ṭhenawm vengte thlengin home quarantine kalpui hi an sawisel. Mipui nawlpui pawhin in lama inkhung hran hi a him tawk loa ngaiin an sawisel bawk a ni. Hetihlai hian home quarantine hi a hranpaa dem leh sawisel chiam tur a ni ber lo a, sorkarin home quarantine kalpui a phal chhan hi sorkar laipui lamin an phal vang a nih hmel. Dan dik taka fimkhur taka kalpui chuan mahnia inkhung hran (home quarantine) hi a huhoa khung (community quarantine) ai chuan a him zawk tura ngaih a ni a, chumi piah lamah sorkar tan insenso ngai loa kalpui theih a ni bawk. Mipuiin an sawisel leh an duh loh chhan chu home quarantine-a awmte'n dan angin thil an kalpui lo a, dan an bawhchhiat avangin an ṭhenawm khawvengte a tiralkhel hle a ni. He hripui kan hmachhawn mek hi kan zavaia ṭangruala beih chi a ni a, thu awi lo leh dan zawm lo pahnih khat avanga a ram pumin a tawrh theih a nih avangin home quarantine kalpui tawh loh hi mipui lam chuan an duh zawk ngei ang. Chutih rual chuan rinawm taka home quarantine kalpui thei an awm chuan midang nena inchen pawlh loh hi a him a, Covid-19 hi Mizoram thlen hnu quarantine centre thlenga inkaichhawn theih a nih vang hian a him ber pawh sawi thiam a harsa hle. A pawimawh ber chu mahni ṭheuh kan rinawm a, kan intiam anga dan dik taka kan inkhung hran hi a ni a; home quarantine kan kalpui tawh lo a nih pawhin, a huhoa kan inkhungnaah pawh hian fimkhur thei ang bera kan kal a ṭul takzet a ni.", "summary": "Mizoramah hripui vei mek mi 101 hmuh chhuah tawh zingah inkhung hran hun(quarantine peroid) zo tawh mi pahnih an tel a, home quarantine hmang zinga mite pawh eng emaw zat an awm bawk. Home quarantine zingah Covid-19 posi­tive hmuh chhuah an nih avangin an awmna veng leh an ṭhenawm vengte thlengin home quarantine kalpui hi an sawisel. Hetihlai hian dan dik taka fimkhur taka kalpui chuan home quarantine hi community quarantine aiin a him zawk tura ngaih a ni a, chumi piah lamah sorkar tan insenso ngailoa kalpui theih a ni bawk. Mipuiin an sawisel leh an duhloh chhan chu home quarantine-a awmte'n dan an bawhchhiat avangin an ṭhenawm khawvengte a tiralkhel hle a ni. He hripui kan hmachhawn mek hi thuawihlo leh dan zawmlote avangin ram pumin kan tawrh theih avangin home quarantine kalpui tawhloh hi mipui lam chuan an duh zawk ngei ang. A pawimawh ber chu mahni ṭheuh kan rinawm a, kan intiam anga dan dik taka kan inkhung hran a,a huhoa kan inkhungnaah pawh hian fimkhur thei ang bera kan kal a ṭul takzet a ni." }, { "summarization_id": "1063", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/221", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Mizoram PWD (Highway Division) chuan, Mizoram kawng­pui chhiat hma chhan langsar zual pali an tarlang a; chungte chu: i.Ruahsûr nasa leh fûr rei lutuk. ii. Lungte hmante kawng siam nana tling pha (standard quality) a tam lo. iii. Estimate siam laia kawng dinhmun (condition)-te chua taka siam a nih meuh chuan a chhe zual nasa tawh ṭhin. iv. Kawngpui dunga lirthei sil, in sakna bungraw dah leh cement concrete chawhna atan kawng­pui kan hmang.PWD lam insawi­fiahna hi a mal malin han chhui zui dawn ta ila, a pawmawmin chhuanlam ṭha tak a tling ṭheuh a ni. Ruah tui a tam em avangin kawng a tlo loh phah a, lung a chang ṭha tawk lo a, kan kawng dinhmun hi a takah kan hmuhpui ṭheuh angin siam a awlai lo a, kawngpui dim nachang kan hre lo bawk. Heti chunga PWD lamin rim taka thawk chunga kawngpui an siam ṭhin hi an fakawm a, fur laia lei minte rang taka an thian fai ṭhinte hi mipui pawh an lawm hle a ni.Harsatna lam thlir chuan kan rama kawngpui ṭha ve thawkhat tak a kal ve ruak maite hi a mak viau zawk a; nimahsela, kan ram anga tlang ram ve tho, sik leh sa leh ruah tui tlak dante pawh danglam thui lutuk lo state ṭhenawmte aia kawngpui kan nei chhe ṭhinte hian ngaihtuah a tithui hle. Mipui nawlpuiin kawngpuia in sakna bungrua kan chhawp mai ṭhinte hi chu khawtlang hruaitute nena ṭang ruala sutkian theih a nih a beiseiawm a, khaw/veng tinah hian in sa hi an tam lutuk lem lo bawk a, ngennate siama inchinfel theih mai a nih a rinawm. Fur ruahtui tla tur hi kan ven theih loh a ni chungin a tui luanna siam lamah ṭan lak theih a ni a; lung chang ṭha tawk lo zingah pawh hian lung chhe lutuk lo deuh hman theih dan hi ‘quality control’ lama ṭan kan lak chuan a tih theih hmel.Kan ram kawngpui chhia avangin mipui kan rûm a, an siam ṭhat vanga lawmthu sawina Assembly House meuha kan neih hnuah kawng chhia vangin truck an tlan duh lo hlauh thung a; tuna kan harsatna hre chung hian, sorkar hian theihtawp chhuahin kawngpui siam ṭhat hna hi han thawk tak tak teh se. Mizoram PWD (Highway Division) chuan, Mizoram kawng­pui chhiat hma chhan langsar zual pali an tarlang a; chungte chu: i.Ruahsûr nasa leh fûr rei lutuk. ii. Lungte hmante kawng siam nana tling pha (standard quality) a tam lo. iii. Estimate siam laia kawng dinhmun (condition)-te chua taka siam a nih meuh chuan a chhe zual nasa tawh ṭhin. iv. Kawngpui dunga lirthei sil, in sakna bungraw dah leh cement concrete chawhna atan kawng­pui kan hmang.PWD lam insawi­fiahna hi a mal malin han chhui zui dawn ta ila, a pawmawmin chhuanlam ṭha tak a tling ṭheuh a ni. Ruah tui a tam em avangin kawng a tlo loh phah a, lung a chang ṭha tawk lo a, kan kawng dinhmun hi a takah kan hmuhpui ṭheuh angin siam a awlai lo a, kawngpui dim nachang kan hre lo bawk. Heti chunga PWD lamin rim taka thawk chunga kawngpui an siam ṭhin hi an fakawm a, fur laia lei minte rang taka an thian fai ṭhinte hi mipui pawh an lawm hle a ni.Harsatna lam thlir chuan kan rama kawngpui ṭha ve thawkhat tak a kal ve ruak maite hi a mak viau zawk a; nimahsela, kan ram anga tlang ram ve tho, sik leh sa leh ruah tui tlak dante pawh danglam thui lutuk lo state ṭhenawmte aia kawngpui kan nei chhe ṭhinte hian ngaihtuah a tithui hle. Mipui nawlpuiin kawngpuia in sakna bungrua kan chhawp mai ṭhinte hi chu khawtlang hruaitute nena ṭang ruala sutkian theih a nih a beiseiawm a, khaw/veng tinah hian in sa hi an tam lutuk lem lo bawk a, ngennate siama inchinfel theih mai a nih a rinawm. Fur ruahtui tla tur hi kan ven theih loh a ni chungin a tui luanna siam lamah ṭan lak theih a ni a; lung chang ṭha tawk lo zingah pawh hian lung chhe lutuk lo deuh hman theih dan hi ‘quality control’ lama ṭan kan lak chuan a tih theih hmel.Kan ram kawngpui chhia avangin mipui kan rûm a, an siam ṭhat vanga lawmthu sawina Assembly House meuha kan neih hnuah kawng chhia vangin truck an tlan duh lo hlauh thung a; tuna kan harsatna hre chung hian, sorkar hian theihtawp chhuahin kawngpui siam ṭhat hna hi han thawk tak tak teh se. Mizoram PWD (Highway Division) chuan, Mizoram kawng­pui chhiat hma chhan langsar zual pali an tarlang a; chungte chu: i.Ruahsûr nasa leh fûr rei lutuk. ii. Lungte hmante kawng siam nana tling pha (standard quality) a tam lo. iii. Estimate siam laia kawng dinhmun (condition)-te chua taka siam a nih meuh chuan a chhe zual nasa tawh ṭhin. iv. Kawngpui dunga lirthei sil, in sakna bungraw dah leh cement concrete chawhna atan kawng­pui kan hmang. PWD lam insawi­fiahna hi a mal malin han chhui zui dawn ta ila, a pawmawmin chhuanlam ṭha tak a tling ṭheuh a ni. Ruah tui a tam em avangin kawng a tlo loh phah a, lung a chang ṭha tawk lo a, kan kawng dinhmun hi a takah kan hmuhpui ṭheuh angin siam a awlai lo a, kawngpui dim nachang kan hre lo bawk. Heti chunga PWD lamin rim taka thawk chunga kawngpui an siam ṭhin hi an fakawm a, fur laia lei minte rang taka an thian fai ṭhinte hi mipui pawh an lawm hle a ni. Harsatna lam thlir chuan kan rama kawngpui ṭha ve thawkhat tak a kal ve ruak maite hi a mak viau zawk a; nimahsela, kan ram anga tlang ram ve tho, sik leh sa leh ruah tui tlak dante pawh danglam thui lutuk lo state ṭhenawmte aia kawngpui kan nei chhe ṭhinte hian ngaihtuah a tithui hle. Mipui nawlpuiin kawngpuia in sakna bungrua kan chhawp mai ṭhinte hi chu khawtlang hruaitute nena ṭang ruala sutkian theih a nih a beiseiawm a, khaw/veng tinah hian in sa hi an tam lutuk lem lo bawk a, ngennate siama inchinfel theih mai a nih a rinawm. Fur ruahtui tla tur hi kan ven theih loh a ni chungin a tui luanna siam lamah ṭan lak theih a ni a; lung chang ṭha tawk lo zingah pawh hian lung chhe lutuk lo deuh hman theih dan hi ‘quality control’ lama ṭan kan lak chuan a tih theih hmel. Kan ram kawngpui chhia avangin mipui kan rûm a, an siam ṭhat vanga lawmthu sawina Assembly House meuha kan neih hnuah kawng chhia vangin truck an tlan duh lo hlauh thung a; tuna kan harsatna hre chung hian, sorkar hian theihtawp chhuahin kawngpui siam ṭhat hna hi han thawk tak tak teh se.", "summary": "Mizoram PWD chuan, kawng­pui chhiat hma chhan langsar zual pali an tarlang a; chungte chu: i.Ruahsûr nasa leh fûr rei lutuk. ii. Lungte hmante kawng siam nana tling pha a tam lo. iii. Estimate siam laia kawng dinhmunte chua taka siam a nih meuh chuan a chhe zual nasa tawh ṭhin. iv. Kawngpui dunga lirthei sil, in sakna bungraw dah leh cement concrete chawhna atan kawng­pui kan hmang. Rim taka an thawhna hi an fakawm a, harsatna lam thlir chuan kan ram kawngpui tha ve thawkhat tak a kal ve maite hi a mak zawk. Mipui nawlpuiin kawngpuia in sakna bungrua kan chhawp mai thinte hi khawtlanga tanrual ngai tak a ni. Fur ruahtui tla hi chu dan theih a ni lo a, tui luanna siam lamah tan lak theih a ni. A dangho hi chu sorkar hmalaknaa inven theih tak a ni. Sorkar hian theihtawp chhuahin kawngpui siam that hna hi thawk zel teh se." }, { "summarization_id": "1064", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/14861", "file_name": "F_MIZO_SUM_1_30/1/25", "original_text": "Vawiin, December 25, 2020 hi Krismas ni a ni a, khawvel pumpuiah he ni ropui tak hi läwm a ni ang. Kumin Krismas erawh khawvel pumah a läwm dan boruak a dang deuh dâwn a, Covid-19 avangin kum dang anga läwm a ni thei dâwn lo.Mizorama Kristianna a luh hnuah Krismas hi ropui taka läwm ṭhin a ni a, ram buai boruak karah pawh kohhran hoin a huhoin Krismas hi chu läwm ṭhin a ni a, khawtlang huapa ruai nena läwm a ni ṭhin. Kumin erawh chu a huhoa Krismas läwm loin kan hmang dâwn chu a ni ber a, a khawharthlak zawnga thlirtu tán chuan Krismas khawharthlak tak a ni ang.Chutihlaiin chhungkuaa Krismas hmanna hun remchang ṭha tak a ni a, kum danga thil tih remchang lo ṭha tam tak a tih theih thung dâwn a ni. A huhoa nuam taka Krismas lawm thiam tak Mizote hian chhungkuaa Krismas hman kan zir kumah hmang ila, he Krismas hian kan chhungkuaah hriatreng tlak rah duhawm tak chhuah se a lawmawm ngawt ang.'Kristian ram, inkhawm tamna ram leh kawng hrang hranga kohhranin min thunun ṭhatna ram ni si kan khawtlang nunah Kristianna a lang lo,' tia kan sawi fo chhan lian tak pakhat chu chhungkaw nuna Kristianna la lut loa 'huho Kristian' ang maia kan awm ṭhin vang a ni pakhat a, kumin Krismas-ah hian chhungkaw hlutna zir chhuak tel ila a lawmawm ngawt ang.Vanglaini chuan Mizo mipui zawng zawng Krismas Chibai a buk a che u. Vawiin, December 25, 2020 hi Krismas ni a ni a, khawvel pumpuiah he ni ropui tak hi läwm a ni ang. Kumin Krismas erawh khawvel pumah a läwm dan boruak a dang deuh dâwn a, Covid-19 avangin kum dang anga läwm a ni thei dâwn lo.Mizorama Kristianna a luh hnuah Krismas hi ropui taka läwm ṭhin a ni a, ram buai boruak karah pawh kohhran hoin a huhoin Krismas hi chu läwm ṭhin a ni a, khawtlang huapa ruai nena läwm a ni ṭhin. Kumin erawh chu a huhoa Krismas läwm loin kan hmang dâwn chu a ni ber a, a khawharthlak zawnga thlirtu tán chuan Krismas khawharthlak tak a ni ang.Chutihlaiin chhungkuaa Krismas hmanna hun remchang ṭha tak a ni a, kum danga thil tih remchang lo ṭha tam tak a tih theih thung dâwn a ni. A huhoa nuam taka Krismas lawm thiam tak Mizote hian chhungkuaa Krismas hman kan zir kumah hmang ila, he Krismas hian kan chhungkuaah hriatreng tlak rah duhawm tak chhuah se a lawmawm ngawt ang.'Kristian ram, inkhawm tamna ram leh kawng hrang hranga kohhranin min thunun ṭhatna ram ni si kan khawtlang nunah Kristianna a lang lo,' tia kan sawi fo chhan lian tak pakhat chu chhungkaw nuna Kristianna la lut loa 'huho Kristian' ang maia kan awm ṭhin vang a ni pakhat a, kumin Krismas-ah hian chhungkaw hlutna zir chhuak tel ila a lawmawm ngawt ang.Vanglaini chuan Mizo mipui zawng zawng Krismas Chibai a buk a che u. Vawiin, December 25, 2020 hi Krismas ni a ni a, khawvel pumpuiah he ni ropui tak hi läwm a ni ang. Kumin Krismas erawh khawvel pumah a läwm dan boruak a dang deuh dâwn a, Covid-19 avangin kum dang anga läwm a ni thei dâwn lo. Mizorama Kristianna a luh hnuah Krismas hi ropui taka läwm ṭhin a ni a, ram buai boruak karah pawh kohhran hoin a huhoin Krismas hi chu läwm ṭhin a ni a, khawtlang huapa ruai nena läwm a ni ṭhin. Kumin erawh chu a huhoa Krismas läwm loin kan hmang dâwn chu a ni ber a, a khawharthlak zawnga thlirtu tán chuan Krismas khawharthlak tak a ni ang. Chutihlaiin chhungkuaa Krismas hmanna hun remchang ṭha tak a ni a, kum danga thil tih remchang lo ṭha tam tak a tih theih thung dâwn a ni. A huhoa nuam taka Krismas lawm thiam tak Mizote hian chhungkuaa Krismas hman kan zir kumah hmang ila, he Krismas hian kan chhungkuaah hriatreng tlak rah duhawm tak chhuah se a lawmawm ngawt ang. 'Kristian ram, inkhawm tamna ram leh kawng hrang hranga kohhranin min thunun ṭhatna ram ni si kan khawtlang nunah Kristianna a lang lo,' tia kan sawi fo chhan lian tak pakhat chu chhungkaw nuna Kristianna la lut loa 'huho Kristian' ang maia kan awm ṭhin vang a ni pakhat a, kumin Krismas-ah hian chhungkaw hlutna zir chhuak tel ila a lawmawm ngawt ang. Vanglaini chuan Mizo mipui zawng zawng Krismas Chibai a buk a che u.", "summary": "Krismas ni December 25, 2020 hi khawvel pumpuiah ropui tak lawm a ni thin a,kumin Krismas erawh Covid-19 avangin kum dang anga läwm a ni thei dâwnlo. Mizorama Kristianna a luh hnuah Krismas hi ropui taka läwm ṭhin niin rambuai boruak karah pawh kohhran hoin a huhoa läwmin khawtlang huapa ruai nena läwm a ni ṭhin. Kumin Krismas erawh a khawharthlak zawnga thlirtu tán chuan Krismas khawharthlak tak a ni ang.Chutihlaiin chhungkuaa Krismas hmanna hun remchang ṭha tak a ni a,he Krismas hian kan chhungkuaah hriatreng tlak rah duhawm tak chhuah se a lawmawm ngawt ang.Huho Kristian ang maia awmlovin chhungkaw nunah Kristianna la lutin chhungkaw hlutna zir chhuak theuh ila a lawmawm ngawt ang." }, { "summarization_id": "1065", "url": "https://lenkawl.khampat.com/2024/07/adviser-to-chief-minister-in-nhidcl.html", "file_name": "Adviser_to_Chief_Minister_in_NHIDCL_hotute_a_kawm.txt", "original_text": "Adviser to Chief Minister (Technical) Er. Ginzalala chuan nimin khan NHIDCL hotute kawmin National Highway 306 leh NH 6-in a paltlang Vairengte leh Kolasib inkara 4-Lane kawngpui siam chungchang a sawipui. Adviser to CM (Technical) Pisa-a an inkawmna ah hian he kawng siam hna chak zawka thawk turin NHIDCL chu a duh thu Adviser to Chief Minister chuan sawiin, NHIDCL lamin Forest Clearance leh harsatna dang an tawh chungchang an sawi pawh theihtawp a chhuahpui tur thu a sawi a. NHIDCL chu kawngpui siama hmasawnna hna an thawhna ah kan environment min dim sak hle tura a duh thu sawiin, a remchang lai laia leivung paih liam mai lova mumal taka a theih chin china Spoil Bank siam a tul thu leh chutianga hmalak dan tur te a sawipui bawk a. Spoil Bank siam hi leivung paihna mai ni lovin a hnu zelah mipui tana tangkai- Park siam zui nan te, Truck chawlhna atan te, kawngpui kual lutuk tur pawhngil nan te leh tangkaina dang tam tak a neih zui theih dan tur te NHIDCL hotute a hrilh a, chutiang taka hma la tur chuan a chah a ni. Heng bakah hian thingtlang lama kawngpui an sialin kawngpuiin a paltlang khua te chu hun lo kal zel tura an khaw zauhna leh changkanna dang keng tel thei tura kawng zawn thiam a tul thu Technical Adviser to CM chuan NHIDCL hotute chu a hrilh bawk a. Hetianga hma la tur hian Mizoram Sawrkar chuan a beisei thu leh India leh Myanmar ramri hrula kawngpui pawimawh tak kal tur pawh chak zawka hma la a, hna tan vat nise a duh thu a chah a. NHIDCL hotuten pawhin Adviser to CM thurawn te chu tha an tih thu leh lo zawm ngei an tum tur thu an sawi a ni.", "summary": "Adviser to Chief Minister (Technical) Er. Ginzalala chuan nimin khan NHIDCL hotute kawmin National Highway 306 leh NH 6-in a paltlang Vairengte leh Kolasib inkara 4-Lane kawngpui siam chungchang a sawipui. Er. Ginzalala chuan NHIDCL in an harsatna a an tawh te chungchang ah hma a lak pui tum thu leh, Environment dim turin leh leivung paihna tur Spoil bank siam a tul thu a sawi a he spoil bank hi Park siam zui nan te, Truck chawlhna atan te, kawngpui kual lutuk tur pawhngil nan te leh tangkai apiang hman a tan NHIDCL hotute a hrilh. Mizoram Sawrkar chuan a thu leh India leh Myanmar ramri hrula kawngpui pawimawh tak kal tur pawh chak zawka hma la a, hna tan vat nise a duh thu a chah a." }, { "summarization_id": "1066", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Vairengte leh Sairang inkar kawngpui laih turah Zangnadawmna tihfel a nih thu CM in a sawi Vairengte leh Sairang inkara kawngpui lian laih tura zangna-dawmna tihfel a nih thu Chief Minister Lalduhoma’n a sawi. Sawrkar laipui dawra New Delhi-a zin Chief Minister Lalduhoma chuan Inrinni-a thuthar thehdarhtute a kawmna ah zangnadawmna tihfel a nih tak thu leh sawrkar laipui an dawr dan te a sawi a. Chief Minister chuan zangnadawmna tihfel theih loh vanga hun rei tak Vairengte leh Sairang inkar kawngpui laih theih loha a awm reng hnuah tunhmaa thil la tih ngai loh, inthlahrung taka rawtna an thlen chu pawmsak an nih thu a sawi a. Vairengte leh Sairang inkar kawngpui laih tur hi Forest Department leh mi engemaw zatin an ram a nih thu an chhal a. Ramneitu a inchhalte hi an dinna a dik ve ve avangin thil la tih ngai loh ni mah se ‘an pahnih hian zangnadawmna pek ve ve ni mai se’ tih an rawt chu lo pawmpuiin pawisa pawh tihfel nghal a ni tih a sawi a. Forest Department chan turin cheng vbc. 90 vel leh ram neitu dangte chan turin cheng vbc. 1,100 vel ruahman nghal a ni, a ti. Hei bakah hian Chief Minister chuan Ministry of Road Transport & Highway (MoRTH) changtu Minister hnenah Mizorama kawngpui zawng zawngte Alkatra luan lova Cement hmanga kawngpui siam thin ni tawh se tih rawtna an thlen thu leh Forest Clearance hmuh a harsat thin avanga kawngpui a laih zung zung theih thin loh pumpelh nan Dan thar hnuaiah Mizorama kawng te chu Strategic Highway-a puang vek tura an ngen thu te pawh Chief Minister hian a sawi bawk.", "summary": "Vairengte leh Sairang inkar kawngpui laih turah Zangnadawmna tihfel a nih thu CM in a sawi Vairengte leh Sairang inkara kawngpui lian laih tura zangna-dawmna tihfel a nih thu Chief Minister Lalduhoma’n a sawi. Chief Minister chuan zangnadawmna tihfel theih loh vanga hun rei tak Vairengte leh Sairang inkar kawngpui laih theih loha a awm reng hnuah tunhmaa thil la tih ngai loh, inthlahrung taka rawtna an thlen chu pawmsak an nih thu a sawi a. Vairengte leh Sairang inkar kawngpui laih tur hi Forest Department leh mi engemaw zatin an ram a nih thu an chhal a. Ramneitu a inchhalte hi an dinna a dik ve ve avangin thil la tih ngai loh ni mah se ‘an pahnih hian zangnadawmna pek ve ve ni mai se’ tih an rawt chu lo pawmpuiin pawisa pawh tihfel nghal a ni tih a sawi a. Forest Department chan turin cheng vbc. 90 vel leh ram neitu dangte chan turin cheng vbc. 1,100 vel ruahman nghal a ni, a ti. Hei bakah hian Mizorama kawngpui zawng zawngte Alkatra luan lova Cement hmanga kawngpui siam thin ni tawh se tih rawtna an thlen thu leh Dan thar hnuaiah Strategic Highway-a puang vek tura MoRTH changtu Minister hnena a ngen thu CM hian a sawi." }, { "summarization_id": "1067", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/26242", "file_name": "F_Mizo_Sum_16_27/1/25", "original_text": "Mizoramah thlawhtheihna service a tlem sawt hle a, Jet Airways-in an thlawhtheihna an tihtawp hnuah Air India thlawhtheihna Kolkata aṭanga thlawk lut chiah a awm tawh a, hei vang hian mipuiin harsatna an tawk mek a ni.Ramin hma a sawn chho zel a, Mizoramah pawh state pawn lam aṭangin thlawhtheihna a pung zel a, Mizote pawh state pawn lamah kan zin chhak tam ta hle. Hei vang hian thlawhtheihna kan mamawhna hi a lêt tam takin a sang tawh a, chutihlaia thlawhtheihna a tlem ta thut mai hian mipuiah harsatna lian tak a thlen chho mek.Thlawhtheihna thlawk a tlem ta a ni mai lo a, a chuan man hi a sang uchuak hle. India ram hmun tam zawk aiin Aizawla lut leh chhuak thlawhtheihna chuan man hi a sang a, mipuiin an tuar hle a ni.Hetihlai hian thlawh­theihna service ṭhinte hi private airlines-te an nih fur avangin sorkar tan pawh nawr vak a remchang vak lo a, chuti chung chung chuan Mizoram sorkar hian tun aia chak zawka he harsatna su kiang tura ṭan a lak a ngai a ni. Mipui an mangang a, thlawhtheihna ticket chan a harsa a, a awm chhun a to bawk a, sorkarin mipui harsatna su kiang turin tun aia chakin ṭan la ngei rawh se. Mizoramah thlawhtheihna service a tlem sawt hle a, Jet Airways-in an thlawhtheihna an tihtawp hnuah Air India thlawhtheihna Kolkata aṭanga thlawk lut chiah a awm tawh a, hei vang hian mipuiin harsatna an tawk mek a ni.Ramin hma a sawn chho zel a, Mizoramah pawh state pawn lam aṭangin thlawhtheihna a pung zel a, Mizote pawh state pawn lamah kan zin chhak tam ta hle. Hei vang hian thlawhtheihna kan mamawhna hi a lêt tam takin a sang tawh a, chutihlaia thlawhtheihna a tlem ta thut mai hian mipuiah harsatna lian tak a thlen chho mek.Thlawhtheihna thlawk a tlem ta a ni mai lo a, a chuan man hi a sang uchuak hle. India ram hmun tam zawk aiin Aizawla lut leh chhuak thlawhtheihna chuan man hi a sang a, mipuiin an tuar hle a ni.Hetihlai hian thlawh­theihna service ṭhinte hi private airlines-te an nih fur avangin sorkar tan pawh nawr vak a remchang vak lo a, chuti chung chung chuan Mizoram sorkar hian tun aia chak zawka he harsatna su kiang tura ṭan a lak a ngai a ni. Mipui an mangang a, thlawhtheihna ticket chan a harsa a, a awm chhun a to bawk a, sorkarin mipui harsatna su kiang turin tun aia chakin ṭan la ngei rawh se. Mizoramah thlawhtheihna service a tlem sawt hle a, Jet Airways-in an thlawhtheihna an tihtawp hnuah Air India thlawhtheihna Kolkata aṭanga thlawk lut chiah a awm tawh a, hei vang hian mipuiin harsatna an tawk mek a ni. Ramin hma a sawn chho zel a, Mizoramah pawh state pawn lam aṭangin thlawhtheihna a pung zel a, Mizote pawh state pawn lamah kan zin chhak tam ta hle. Hei vang hian thlawhtheihna kan mamawhna hi a lêt tam takin a sang tawh a, chutihlaia thlawhtheihna a tlem ta thut mai hian mipuiah harsatna lian tak a thlen chho mek. Thlawhtheihna thlawk a tlem ta a ni mai lo a, a chuan man hi a sang uchuak hle. India ram hmun tam zawk aiin Aizawla lut leh chhuak thlawhtheihna chuan man hi a sang a, mipuiin an tuar hle a ni. Hetihlai hian thlawh­theihna service ṭhinte hi private airlines-te an nih fur avangin sorkar tan pawh nawr vak a remchang vak lo a, chuti chung chung chuan Mizoram sorkar hian tun aia chak zawka he harsatna su kiang tura ṭan a lak a ngai a ni. Mipui an mangang a, thlawhtheihna ticket chan a harsa a, a awm chhun a to bawk a, sorkarin mipui harsatna su kiang turin tun aia chakin ṭan la ngei rawh se.", "summary": "Mizoramah thlawhtheihna service a tlem sawt hle a,Air India thlawhtheihna Kolkata aṭanga thlawk lut chiah a awm tawh.Ramin hma a sawn chho zel a,Mizote pawh state pawn lama kan zin chhuah tam tak em avangin thlawhtheihna kan mamawhna a let tam taka a san tawh laia thlawhtheihna a tlem ta thut hian mipuiah harsatna thlenin,a awmchhun lah ticket man a to hle.Thlawh­theihna service ṭhinte hi private airlines-te an nih tlangpui avangin sorkar tan pawh nawr vak a remchanglo a,chuti chung chuan Mizoram sorkar hian tun aia chak zawka he harsatna su kiang tur hian tan la ngei rawh se." }, { "summarization_id": "1068", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7853", "file_name": "F_MIZO_SUM_11_10/2/25", "original_text": "Covid-19 avanga Mizorama inkharkhip thawh sarihna kalpui mek chu June 30 hian a tawp dawn a, a kalpui zel dan tur ngaihtuah turin mi pawimawhte an ṭhukhawm leh dawn a ni.India ram pum huapa inkhar­khip chu thawh dul a ni tawh a, chutihlaiin Covid-19 hri len tamna hmunahte chuan khauh takin lockdown hi kalpui mek zel a ni a, hmun ṭhenkhatahte phei chuan total lockdown kalpuiin pawn chhuah phal a la ni lo.Mizoram chhung bikah chuan kan din­hmun tawn mekte thlirin sorkar lam chuan lockdown thawh sarihna kalpui mekah zawi zawiin a inthlahdul ve hret hret a, Aizawl khawpui huam chhung, district headquarters leh containment area-a an puan bik tih lohah chuan nunphung pangngaiah kan let leh ṭan mek  niin a lang.Hetihlai hian hri vei hmuh chhuah thar nitinin an la pung mek zel a, heng mi vanduaite hi state pawn aṭanga rawn haw deuh vek an ni a, khung hranlai an ni deuh vek bawk a, a tira kan hlauhthawn ang em em kha chuan kan hlauthawng ta lo. Mipui nawlpui pawhin Covid-19 hi kan hlauh dan a nep ta deuh niin a lang a, eizawnna lam a nghawng nasa bawk nen, inkhuahkhirh thlahdul duhna a lian ṭan hle.Ngun taka ngaihtuah ngai ta chu, \"Lockdown hi tawng­pawng hlih fai vek tur chi nge, muangchanga a tahtawla hlih tur?' tih hi a ni ang. Kan hlauh tak loh avanga in chhuah huk hian buaina lian zawk a thlen thei a, kan ei leh bar dinhmun harsa mek chhuanlama kan inhawn dar vek chuan, kan hlauhthawn hripui ṭai darh kha kan cho chhuak ve thei.Hei vang hian thunei­tu lam pawhin zau takin ngaihtuahna seng se, mi eizawnna tibahlah zawng ni si loa fimkhur taka inkhuahkhirh dan zawn a la ṭul hmel. Kan hlauh hripuiin min luhchilh ta maw tiha kan inhawn fai vek chuan kan tan a pawi lêt thei a; eizawnna tibahlah tam lo thei ang ber ngaihtuah chungin, mipui nawlpui pawna chhuak huk lo thei tura ruahmanna siam hi thil theih a la ni awm e. Covid-19 avanga Mizorama inkharkhip thawh sarihna kalpui mek chu June 30 hian a tawp dawn a, a kalpui zel dan tur ngaihtuah turin mi pawimawhte an ṭhukhawm leh dawn a ni.India ram pum huapa inkhar­khip chu thawh dul a ni tawh a, chutihlaiin Covid-19 hri len tamna hmunahte chuan khauh takin lockdown hi kalpui mek zel a ni a, hmun ṭhenkhatahte phei chuan total lockdown kalpuiin pawn chhuah phal a la ni lo.Mizoram chhung bikah chuan kan din­hmun tawn mekte thlirin sorkar lam chuan lockdown thawh sarihna kalpui mekah zawi zawiin a inthlahdul ve hret hret a, Aizawl khawpui huam chhung, district headquarters leh containment area-a an puan bik tih lohah chuan nunphung pangngaiah kan let leh ṭan mek  niin a lang.Hetihlai hian hri vei hmuh chhuah thar nitinin an la pung mek zel a, heng mi vanduaite hi state pawn aṭanga rawn haw deuh vek an ni a, khung hranlai an ni deuh vek bawk a, a tira kan hlauhthawn ang em em kha chuan kan hlauthawng ta lo. Mipui nawlpui pawhin Covid-19 hi kan hlauh dan a nep ta deuh niin a lang a, eizawnna lam a nghawng nasa bawk nen, inkhuahkhirh thlahdul duhna a lian ṭan hle.Ngun taka ngaihtuah ngai ta chu, \"Lockdown hi tawng­pawng hlih fai vek tur chi nge, muangchanga a tahtawla hlih tur?' tih hi a ni ang. Kan hlauh tak loh avanga in chhuah huk hian buaina lian zawk a thlen thei a, kan ei leh bar dinhmun harsa mek chhuanlama kan inhawn dar vek chuan, kan hlauhthawn hripui ṭai darh kha kan cho chhuak ve thei.Hei vang hian thunei­tu lam pawhin zau takin ngaihtuahna seng se, mi eizawnna tibahlah zawng ni si loa fimkhur taka inkhuahkhirh dan zawn a la ṭul hmel. Kan hlauh hripuiin min luhchilh ta maw tiha kan inhawn fai vek chuan kan tan a pawi lêt thei a; eizawnna tibahlah tam lo thei ang ber ngaihtuah chungin, mipui nawlpui pawna chhuak huk lo thei tura ruahmanna siam hi thil theih a la ni awm e. Covid-19 avanga Mizorama inkharkhip thawh sarihna kalpui mek chu June 30 hian a tawp dawn a, a kalpui zel dan tur ngaihtuah turin mi pawimawhte an ṭhukhawm leh dawn a ni. India ram pum huapa inkhar­khip chu thawh dul a ni tawh a, chutihlaiin Covid-19 hri len tamna hmunahte chuan khauh takin lockdown hi kalpui mek zel a ni a, hmun ṭhenkhatahte phei chuan total lockdown kalpuiin pawn chhuah phal a la ni lo. Mizoram chhung bikah chuan kan din­hmun tawn mekte thlirin sorkar lam chuan lockdown thawh sarihna kalpui mekah zawi zawiin a inthlahdul ve hret hret a, Aizawl khawpui huam chhung, district headquarters leh containment area-a an puan bik tih lohah chuan nunphung pangngaiah kan let leh ṭan mek  niin a lang. Hetihlai hian hri vei hmuh chhuah thar nitinin an la pung mek zel a, heng mi vanduaite hi state pawn aṭanga rawn haw deuh vek an ni a, khung hranlai an ni deuh vek bawk a, a tira kan hlauhthawn ang em em kha chuan kan hlauthawng ta lo. Mipui nawlpui pawhin Covid-19 hi kan hlauh dan a nep ta deuh niin a lang a, eizawnna lam a nghawng nasa bawk nen, inkhuahkhirh thlahdul duhna a lian ṭan hle. Ngun taka ngaihtuah ngai ta chu, \"Lockdown hi tawng­pawng hlih fai vek tur chi nge, muangchanga a tahtawla hlih tur?' tih hi a ni ang. Kan hlauh tak loh avanga in chhuah huk hian buaina lian zawk a thlen thei a, kan ei leh bar dinhmun harsa mek chhuanlama kan inhawn dar vek chuan, kan hlauhthawn hripui ṭai darh kha kan cho chhuak ve thei. Hei vang hian thunei­tu lam pawhin zau takin ngaihtuahna seng se, mi eizawnna tibahlah zawng ni si loa fimkhur taka inkhuahkhirh dan zawn a la ṭul hmel. Kan hlauh hripuiin min luhchilh ta maw tiha kan inhawn fai vek chuan kan tan a pawi lêt thei a; eizawnna tibahlah tam lo thei ang ber ngaihtuah chungin, mipui nawlpui pawna chhuak huk lo thei tura ruahmanna siam hi thil theih a la ni awm e.", "summary": "Covid-19 avanga Mizorama inkharkhip thawh sarihna June 30-a tawp tur kalpui zel dan tur ngaihtuah turin mi pawimawhte an ṭhukhawm leh dawn. Mizoram chhung bikah kan din­hmun tawn mekte thlirin Sorkar lam chuan lockdown thlahdul hret hretin, Aizawl khawpui huam chhung, district headquarters leh containment area-a an puan bik tihlohah chuan nunphung pangngaiah kan let leh ṭan mek a, hri vei hmuh chhuah thar nitinin la pung zel mah se a tira kan hlauhthawn ang em em khan kan hlauthawng tawhlo. Mipui nawlpui pawhin Covid-19 kan hlauh dan a nep ta deuh a, eizawnna lam a nghawng nasa bawk nen, inkhuahkhirh thlahdul duhna a lian ṭan hle. Kan hlauh takloh avanga kan ei leh bar dinhmun harsa mek chhuanlama kan inhawn dar vek chuan, hripui ṭai darh vak thei a, hei vang hian thunei­tu lam pawhin zau takin ngaihtuahna seng se, mi eizawnna tibuai siloa fimkhur taka inkhuahkhirh dan zawn a, mipui nawlpui pawna chhuak huklo thei tura ruahmanna siam hi thil theih a la ni awm e." }, { "summarization_id": "1069", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/124811", "file_name": "F_Mizo_Sum_11_27/1/25", "original_text": "June 30 kha Mizoramah Remna Ni a ni a, he ni denchhen hian pawl hrang hrangin midangte tan ṭanpuina an pe.Mizote hi midangte ṭanpui ṭhin kan ni a, chhiatni ṭhatnia kan inpuih tawn piah lamah hian mi harsa leh chhumchhiateṭanpui ṭhin hnam kan ni. Khawvel ṭhang zelah inpuih tawn dan pawh a danglam chho hret hret a, mi hausa leh neinung zawkin a harsa zawkte hnena tangka sum leh thil danga inpuihte kan intihhmuh chho zel a, thil lawmawm tak a ni.Hnam dangte hian ni bik denchhena thilpek pek hi an ching a, hei hi Mizote pawhin kan entawn chho zel a, hmasawnna ṭha tak, chhunzawm zel chi a ni. Kristian sakhaw zuitu kan nih angin Krismas laia midangte hnena thilpek hi kan uar a, mimal, pawl leh kohhranin thilpek kan pe a, kan uar deuh deuh zel niin a lang.Mizote tana ni pawimawh bik ṭhenkhatah pawh thilpek pek kan ching chho zel a, hei hi kan intihhmuh zel a ṭha khawp mai. Sakhaw ni bikah chauh lo pawh, Mizote tana ni pawimawh ṭhenkhata midangte ṭanpui hi chin ṭhana kan neih chhoh chuan, chhuan lo la awm zel turten tun aia nasain heng nite hi midangte ṭanpuina ni, midangte hnena thilpek inpek a remchan ni-ah an la hmang zel thei awm e.Mizo zingah pawh rethei leh hausa kar a zar zel lo thei lo a, khawpuia mi neinung zawkin thingtlanga zin chhuaka thilpek pekte kan intihhmuh zel a, hei hi a pawimawh khawp mai. Kan Mizopui ngei zingah pawh keini aia nei lo leh harsa zawk hi an awm zel a, midangte tana thilpek pek hi i uar chho zel ang u. June 30 kha Mizoramah Remna Ni a ni a, he ni denchhen hian pawl hrang hrangin midangte tan ṭanpuina an pe.Mizote hi midangte ṭanpui ṭhin kan ni a, chhiatni ṭhatnia kan inpuih tawn piah lamah hian mi harsa leh chhumchhiateṭanpui ṭhin hnam kan ni. Khawvel ṭhang zelah inpuih tawn dan pawh a danglam chho hret hret a, mi hausa leh neinung zawkin a harsa zawkte hnena tangka sum leh thil danga inpuihte kan intihhmuh chho zel a, thil lawmawm tak a ni.Hnam dangte hian ni bik denchhena thilpek pek hi an ching a, hei hi Mizote pawhin kan entawn chho zel a, hmasawnna ṭha tak, chhunzawm zel chi a ni. Kristian sakhaw zuitu kan nih angin Krismas laia midangte hnena thilpek hi kan uar a, mimal, pawl leh kohhranin thilpek kan pe a, kan uar deuh deuh zel niin a lang.Mizote tana ni pawimawh bik ṭhenkhatah pawh thilpek pek kan ching chho zel a, hei hi kan intihhmuh zel a ṭha khawp mai. Sakhaw ni bikah chauh lo pawh, Mizote tana ni pawimawh ṭhenkhata midangte ṭanpui hi chin ṭhana kan neih chhoh chuan, chhuan lo la awm zel turten tun aia nasain heng nite hi midangte ṭanpuina ni, midangte hnena thilpek inpek a remchan ni-ah an la hmang zel thei awm e.Mizo zingah pawh rethei leh hausa kar a zar zel lo thei lo a, khawpuia mi neinung zawkin thingtlanga zin chhuaka thilpek pekte kan intihhmuh zel a, hei hi a pawimawh khawp mai. Kan Mizopui ngei zingah pawh keini aia nei lo leh harsa zawk hi an awm zel a, midangte tana thilpek pek hi i uar chho zel ang u.", "summary": "kha Mizoramah Remna ni a ni a,he ni denchhen hian pawl hrang hrangin midangte tan tanpuina an pe.Mizote hi chhiatni ṭhatnia kan inpuih tawn piah lamah mi harsa leh chhumchhiate ṭanpui ṭhin hnam kan ni a,mi hausa leh neinung zawkin a harsa zawkte pawisa leh thil danga inpuihte kan intihhmuh zel a,Mizote tana ni pawimawh ṭhenkhata midangte ṭanpui hi chin ṭhana kan neih chhoh chuan,chhuan lo awm zel turten tun aia nasain heng nite hi midangte ṭanpuina niah an la hmang zel thei ang.Mizo zingah pawh rethei leh hausa kar a zau zello theilo;chuvangin,keini aia neilo leh harsa zawkte tana thilpek pek i uar chho zel ang u." }, { "summarization_id": "1070", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/123173", "file_name": "F_MIZO_SUM_10_3/2/25", "original_text": "Food, Civil Supply & Consumer Affairs (FCSCA) minister chuan, Mualkhang Gas Bottling Plant aṭanga gas bûr phur ṭhin truck-te chu Aizawl dái thleng veng (escort) turin Legal Metrology hotute a hriattir.Tunlaiin ei-rawng-bawlna gas tihchingpenna hmunte Central YMA lamin an luh chhuah a, Mizorama kan gas hman tam tak hi a buk a tling lo a, tute'n emaw sum siamna remchangah hmangin an tichingpen ṭhin tih hailan a ni. Mizo-ramah hian gas buk tling lo tih hi hriat ni ṭhin mah se, a titute man chhuaha hrem an nih hriat a ni ngai meuh lo a, a buk tling lo phurtu driver-te pawisa chawitir ringawt lo deuha kalpui a hun tawh hle.Gas phurtu truck ven a ngai ta hial mai hi a zialo hle mai a, chutih rualin ven ngai khawpa an khawih chingpen ṭhin avangin thil ṭul tak chu a ni. Hemi tluk zeta pawimawh chu petrol leh diesel pawlh dal tur ven hi a ni. Mizoram tluka petrol dalna hi a awm lo ang an ti hial a, Assam aṭanga phurh luh Mizoram chhunga a dal ta em em mai hi chu ven theih ni se a ṭha ngawt mai.Mizoram sorkar hian thapui thawhin petrol tihchingpen hi ven tum tak tak se thil theih loh a ni lo a, petrol leh dielsel phurtu driver-te driver dangte aia an hausa chak ringawt te hi a fuh lo takzet a ni. Heng mite hian sum an siam a ni mai lo a, Mizorama lirtheite an tichhia a, a nghawng hi a na hle a ni.Sorkar hian mi-pui mamawh tih-chingpenna lian tham tak hi uluk zawkin veng se, eirawngbawlna gas an veng tur hi a lawmawm a; hei aia pawimawh zawk hial nia lang chu petrol leh dielsel tihchingpen tur ven hi a ni a, FCSCA mi leh sa an indaih loh pawhin heti zat hi police kan nei a, kan oil phurtu lirthei tlem te hi chu an veng thei lo em ni?Sorkar hian thil tam tak ngaihtuah tur nei mah se, mipui khawih bik thil hi chu ngaih pawimawh bikah nei se. Eirawng-bawlna gas khawih chingpen pawh Mualkhang leh Aizawl inkara thil thleng mai a ni chungin an man hleithei lo a, an man chhun an hrem dan pawh pawisa chawitir tih vel a ni. Petrol leh diesel pawlh dal phei chu ngaiah nei tawhin he thil dik lo hi a ngaimawh ta lo hial emaw tih tur a ni a, Mizoram sorkar hian Mizorama oil phurh luhte hi a thianghlim theihna turin theihtawp chhuahin ṭan la rawh se. Food, Civil Supply & Consumer Affairs (FCSCA) minister chuan, Mualkhang Gas Bottling Plant aṭanga gas bûr phur ṭhin truck-te chu Aizawl dái thleng veng (escort) turin Legal Metrology hotute a hriattir.Tunlaiin ei-rawng-bawlna gas tihchingpenna hmunte Central YMA lamin an luh chhuah a, Mizorama kan gas hman tam tak hi a buk a tling lo a, tute'n emaw sum siamna remchangah hmangin an tichingpen ṭhin tih hailan a ni. Mizo-ramah hian gas buk tling lo tih hi hriat ni ṭhin mah se, a titute man chhuaha hrem an nih hriat a ni ngai meuh lo a, a buk tling lo phurtu driver-te pawisa chawitir ringawt lo deuha kalpui a hun tawh hle.Gas phurtu truck ven a ngai ta hial mai hi a zialo hle mai a, chutih rualin ven ngai khawpa an khawih chingpen ṭhin avangin thil ṭul tak chu a ni. Hemi tluk zeta pawimawh chu petrol leh diesel pawlh dal tur ven hi a ni. Mizoram tluka petrol dalna hi a awm lo ang an ti hial a, Assam aṭanga phurh luh Mizoram chhunga a dal ta em em mai hi chu ven theih ni se a ṭha ngawt mai.Mizoram sorkar hian thapui thawhin petrol tihchingpen hi ven tum tak tak se thil theih loh a ni lo a, petrol leh dielsel phurtu driver-te driver dangte aia an hausa chak ringawt te hi a fuh lo takzet a ni. Heng mite hian sum an siam a ni mai lo a, Mizorama lirtheite an tichhia a, a nghawng hi a na hle a ni.Sorkar hian mi-pui mamawh tih-chingpenna lian tham tak hi uluk zawkin veng se, eirawngbawlna gas an veng tur hi a lawmawm a; hei aia pawimawh zawk hial nia lang chu petrol leh dielsel tihchingpen tur ven hi a ni a, FCSCA mi leh sa an indaih loh pawhin heti zat hi police kan nei a, kan oil phurtu lirthei tlem te hi chu an veng thei lo em ni?Sorkar hian thil tam tak ngaihtuah tur nei mah se, mipui khawih bik thil hi chu ngaih pawimawh bikah nei se. Eirawng-bawlna gas khawih chingpen pawh Mualkhang leh Aizawl inkara thil thleng mai a ni chungin an man hleithei lo a, an man chhun an hrem dan pawh pawisa chawitir tih vel a ni. Petrol leh diesel pawlh dal phei chu ngaiah nei tawhin he thil dik lo hi a ngaimawh ta lo hial emaw tih tur a ni a, Mizoram sorkar hian Mizorama oil phurh luhte hi a thianghlim theihna turin theihtawp chhuahin ṭan la rawh se.", "summary": "Food,Civil Supply & Consumer Affairs(FCSCA) Minister chuan, Mualkhang Gas Bottling Plant aṭanga gas bûr phur ṭhin truck-te chu Aizawl dái thleng ven (escort) turin Legal Metrology hotute a hriattir.Hei hi gas tihchingpenna a,a buk a tlinloh ṭhin vang a ni. Mizoramah hian gas buk tlinglo hi a titute man chhuaha hrem an nih hriat a ni ngai meuhlo a, a buk tlinglo phurtu driver-te pawisa chawitir ringawtlo deuha kalpui a hun tawh hle. Gas phurtu truck ven a ngai ta hial hi a zialo hle a,hemi tluk zeta pawimawh chu petrol leh diesel pawlh dal tur ven hi a ni. Mizoram Sorkar hian thapui thawhin petrol tihchingpen hi ven tum tak tak se,FCSCA mi leh sa an indaihloh pawhin police tam tak kan nei a,Sorkar hian thil tam tak ngaihtuah tur nei mah se, mipui khawih bik thil hi chu ngaih pawimawh bikah nei se. Petrol leh diesel pawlh dal phei chu ngaiah nei tawhin an ngaimawh talo hial emaw tih tur a ni a, Mizoram sorkar hian Mizorama oil phurh luhte hi a thianghlim theihna turin theihtawp chhuahin ṭan la rawh se." }, { "summarization_id": "1071", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/58464", "file_name": "SMizo_2_13-02", "original_text": "Vairengte-Sairang inkar kawngpui four lane-a siam tur chungchang chu Assembly House-ah sawi chhuah a ni a, eptu lamin zangnadawmna pek turah thil dik tawk lo awmah an ngai a; Land Revenue Minister chuan zangnadawmna chungchangah department an inrawlh loh thu a sawi.Mizoramah hian project lian tham kalpui dawna harsatna thlen ṭhintu pakhat chu zangnadawmna pek chungchang hi a ni a, hei hi a zahthlak hle. A bikin kawngpui laih thar tur a awm hian buaina eng emaw a awm deuh ziah a, tun ṭuma Vairengte leh Sairang inkar kawngpui zauh turah pawh hian thil hi a kal tluang lo tih chu hai rual a ni lo.He kawngpui siam thar tur chhehvelah hian Aizawla mi lian ṭhenkhatin tun hnaiah ram an nei tharin pass chi hrang hrang awm thei an buaipui niin titi a tam hle a, tlem lai deuh khan Kolasib lama Land Revenue & Settlement department office lam pawh an 'ṭul' hle niin sawi a awm bawk.A ziakah chuan zangna­dawmna latu tur hi chu a fel deuh thlup ṭhin a; nimahsela a neitu hmasate hnen aṭanga tun hnai maia mi hausa zawkin an lei chhawn thawm te, hun khar tawh hnua pass siam thar leh titi leng vel hi a tak ni lo se a duhawm ngawt mai.Ram neitu dik takte'n an zuara an hralh a nih chuan sawisel theih pawh a ni lo a; amaherawhchu kawng­puiin a tan tlang dan tur hre chiang saa pawisa nei zawkte'n an lei chhawn sak ṭhin te, 'investment' ang maia ngaia zangnadawmna lak leh tura ram lei chhawn vak vak te, a hre lawktute leh a pawisa neite inthuruala 'chiahpuam' ang maia zangna­dawmna kan buaipui fo mai hi chu a zialo ngawt mai. Vairengte-Sairang inkar kawngpui four lane-a siam tur chungchang chu Assembly House-ah sawi chhuah a ni a, eptu lamin zangnadawmna pek turah thil dik tawk lo awmah an ngai a; Land Revenue Minister chuan zangnadawmna chungchangah department an inrawlh loh thu a sawi.Mizoramah hian project lian tham kalpui dawna harsatna thlen ṭhintu pakhat chu zangnadawmna pek chungchang hi a ni a, hei hi a zahthlak hle. A bikin kawngpui laih thar tur a awm hian buaina eng emaw a awm deuh ziah a, tun ṭuma Vairengte leh Sairang inkar kawngpui zauh turah pawh hian thil hi a kal tluang lo tih chu hai rual a ni lo.He kawngpui siam thar tur chhehvelah hian Aizawla mi lian ṭhenkhatin tun hnaiah ram an nei tharin pass chi hrang hrang awm thei an buaipui niin titi a tam hle a, tlem lai deuh khan Kolasib lama Land Revenue & Settlement department office lam pawh an 'ṭul' hle niin sawi a awm bawk.A ziakah chuan zangna­dawmna latu tur hi chu a fel deuh thlup ṭhin a; nimahsela a neitu hmasate hnen aṭanga tun hnai maia mi hausa zawkin an lei chhawn thawm te, hun khar tawh hnua pass siam thar leh titi leng vel hi a tak ni lo se a duhawm ngawt mai.Ram neitu dik takte'n an zuara an hralh a nih chuan sawisel theih pawh a ni lo a; amaherawhchu kawng­puiin a tan tlang dan tur hre chiang saa pawisa nei zawkte'n an lei chhawn sak ṭhin te, 'investment' ang maia ngaia zangnadawmna lak leh tura ram lei chhawn vak vak te, a hre lawktute leh a pawisa neite inthuruala 'chiahpuam' ang maia zangna­dawmna kan buaipui fo mai hi chu a zialo ngawt mai.", "summary": "Vairengte-Sairang inkar kawngpui four lane-a diam tur chungchang chu Assembly House-ah sawi chhuah a ni a, eptu lamin zangnadawmna pek turah thil dik tawk lo awmah an ngai a, Land Revenue Minister erawh chuan Department a inrawlh loh thu a sawi. He kawngpui siam tur chhehvelah hian Aizawla mi lian thenkhatin tun hnaiah ram an nei tharin pass chi hrang hrang awm thei an buaipui niin thu a thang a, hetia investment ang a ngai a zangnadawmna beisei a thil diklo kan buaipui fo thin te hi a zahthlak hle a, tun a thu thang pawh hi thudik nilo se a duhawm hle." } ]