[ { "summarization_id": "1206", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/04/khawzawl-district-chhungah-mi-276.html", "file_name": "Khawzawl_district_chhungah_mi_276_khunghrang_mi_6_Sample_test.txt", "original_text": "Aizawl | April 30, 2020:COVID-19 vanga inkharkhip atangin Khawzawl district chhungah mi 276 khunghran tawh niin, Sample test sak mi 6 an awm tawh bawk.Khunghrante hian hun ruat ni 14 hmang zo vek tawh in an chhuak vek tawh a, test tura sample 6 thawnte pawh an negative vek a ni.He thu hi vawiin-a Khawzawl bawrhsawp H Lianzela hova Khawzawl District Level Task Force on COVID-19 thukhawm-ah tarlan niin,Inkharkhip kalpui tawh china District chhunga hmalakna hrang hrangte thlirletna neiin, hmasawnna tur te leh kal zel dan turte chipchiar tak an sawiho.COVID-19 avanga inkharkhip a nih atang khan Khawzawl district chhungah mi 276 khunghran tawh niin, Sample test sak mi 6 an awm tawh bawk. Khunghrante hian hun ruat ni 14 hmang zo vek tawh in an chhuak vek tawh a, test tura sample 6 thawnte pawh an negative vek a ni.Khawzawl district chhungah hian Village Level Task Force (VLTF) 36 awmin, hengho hi tha takin an la duty zel a, heng zinga duty post 8 ah VLTF leh Police te inkawp in darkar 24 an vil mek.Inkharkhip chhung hian thupek bawhchhia mi 15 man an ni tawh bawk.Sawrkar hmalakna a State danga tangkhang rawn haw tur tun dunhmunah mi 12 an nei mek a. Heng mite hi an lo thlen veleh medical team ten lo dawng sawngin anmahni khunghranna tura ruat DC Rest House-ah dahluh nghal nise tia rel a ni a. Quarantine Centre-a an luh hma leh an chhuahsan hma in Rapid Antibody Test hmanga COVID-19 an kai leh kai koh endik tur an ni.Buh leh bal leh thlai ching uar tura mipui zirtirna chhunzawm zel nise tiin vawiin Khawzawl DC hova meeting chuan a rel a. Mipui kaihhruaina leaflet te siam a ni tawh bawk. Thlai chi dahkhawmna (seed bank) pawh tangkai taka hman mek niin, Ei leh bar tharchhuah kawnga hmasawnna thlen ngei tura hma lak nise an ti a. Hemi atan a bul leh thlai chin theihna hmun remchang dap in Bawnzawl, Kangbur leh Tiau zau te District Level Task Force chuan lo en tawh in, Agriculture link road chei that dan tur te pawh an en tawh bawk a ni.Khawzawl wholesaler-te hnen atanga buhfai, alu, dal, sangha tin leh thildang an dawn chu Zonal Officer ten bial fan pahin a remchan dan angin sem darh se an ti bawk.Tun dinhmunah VLTF te hna thawhdan chu lawmawm an ti a, dan hnuaiah zel khawng taka kal zel turin an ngen a ni.Mipui nawlpuiah inkharkhip boruak a tlahniam ta deuhva hriatna a awm avangin mipuite zirtirna lamah tan lak thar leh ni se an ti a, hmaituam, kut sil leh midang nena inhlat te ngaih pawimawh chhunzawm zel nise an ti bawk.", "summary": "COVID-19 avanga inkharkhip a nih atang khan Khawzawl district chhungah mi 276 khunghran tawh niin, Sample test sak mi 6 an awm tawh bawkin, sample test te pawh a negative bawk vek a ni. Khawzawl bawrhsawp H Lianzela hova Khawzawl District Level Task Force on COVID-19 thukhawm hmasawnna tur sawiho a ni a, Village Level Task Force (VLTF) 36 awmin heng zinga duty post 8 ah VLTF leh Police te inkawp an vil thin a ni. .Khawzawl wholesaler-te hnen atanga buhfai, alu, dal, sangha tin leh thildang an dawn chu Zonal Officer ten bial fan pahin a remchan dan angin sem darh se an ti bawk." }, { "summarization_id": "1207", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/60674", "file_name": "SMizo_4_13-02", "original_text": "Mizoram State Commission for Protection of Child Rights (MSCPCR) chuan Mizorama sikul leh hostel neitute'n naupang himna atana hma an lak dan a ṭha tawk lo hle tih an puang.Sikulte hi chhiatrupna thleng thei hrang hrangah a him loa ngaiin kang ṭhelhna hmanruate a awm ṭha lo a, tlan chhuahna tur a ṭha tawk loin sikul building him tawk lo pawh a awm nual. Hostel ṭhenkhatah zirlai an inek beng a, khum insi ṭhupah muin inthiarna thlengin an indaih lo. Hetianga awm hi a thianghlim tawk lo a, chhiatrupna thleng thei lakah pawh a him lo niin an sawi.Mizorama private sikul neitute hi hripui len hma kha chuan mi awm thei tak tak an ni fur a, sikul din ṭan tir lam ni lo a hlun deuh chinte phei chu mipui vantlang chunga lenga sum leh pai lamah pawh hausa tia chhiar tur an ni hial hlawm ang. Chutihlaiin an eizawnna ber sikul building leh hostel building sak, an infiamna tur hmunhma buatsaih kawngah te beisei an phak loin state pumpuia thlir pawhin kan la hniam hle tih hai rual a ni lo.Kan chenna in leh kan fate sikul kalna hi a inmil ta lo hle mai a, khawpui lûn lai hmun rem­changa inek beng vak mai, him lo leh hrisel lo tak tak hmuh tur a tam a, a vanduaithlak hle a ni. Hetihlai hian sikul neitu ṭhenkhat, hmun fal leh thengthaw nuam zawk lama insuan chhuak leh inbun ṭan mekte pawh an awm ve bawk a, a lawmawm hle.Kan rama private sikul neitute an ṭan thar a ngai a, naupangte himna, an hriselna, an infiamna hmunhma leh an riahna hmun ṭha leh him zawk an siamsak a ṭul hle a ni. Mizoram State Commission for Protection of Child Rights (MSCPCR) chuan Mizorama sikul leh hostel neitute'n naupang himna atana hma an lak dan a ṭha tawk lo hle tih an puang.Sikulte hi chhiatrupna thleng thei hrang hrangah a him loa ngaiin kang ṭhelhna hmanruate a awm ṭha lo a, tlan chhuahna tur a ṭha tawk loin sikul building him tawk lo pawh a awm nual. Hostel ṭhenkhatah zirlai an inek beng a, khum insi ṭhupah muin inthiarna thlengin an indaih lo. Hetianga awm hi a thianghlim tawk lo a, chhiatrupna thleng thei lakah pawh a him lo niin an sawi.Mizorama private sikul neitute hi hripui len hma kha chuan mi awm thei tak tak an ni fur a, sikul din ṭan tir lam ni lo a hlun deuh chinte phei chu mipui vantlang chunga lenga sum leh pai lamah pawh hausa tia chhiar tur an ni hial hlawm ang. Chutihlaiin an eizawnna ber sikul building leh hostel building sak, an infiamna tur hmunhma buatsaih kawngah te beisei an phak loin state pumpuia thlir pawhin kan la hniam hle tih hai rual a ni lo.Kan chenna in leh kan fate sikul kalna hi a inmil ta lo hle mai a, khawpui lûn lai hmun rem­changa inek beng vak mai, him lo leh hrisel lo tak tak hmuh tur a tam a, a vanduaithlak hle a ni. Hetihlai hian sikul neitu ṭhenkhat, hmun fal leh thengthaw nuam zawk lama insuan chhuak leh inbun ṭan mekte pawh an awm ve bawk a, a lawmawm hle.Kan rama private sikul neitute an ṭan thar a ngai a, naupangte himna, an hriselna, an infiamna hmunhma leh an riahna hmun ṭha leh him zawk an siamsak a ṭul hle a ni.", "summary": "Mizoram State Commission for Protection of Child Rights chuan Mizorama sikul leh hostel neitute'n naupang himna atana hma an lak dan a tha tawk lo hle tih a puang. Sikul hi chhiatrupna thleng thei hrang hrang ah a him lo a, sikul building him tawk lo pawh a awm nual. Hostel thenkhatah zirlai insi thupin an mu a, inthiarna thlengin an indaih lo a, heihi a thianghlim tawk lo hle a ni. Mizorama private school neitute hi an hausa chak hle a, khawtlang ah pawh mi pangai chunglam an ni fur hlawm a, hetih lai a an eizawnna ber sikul leh hostel building sak kawngah te beisei an phak lo em em a, state pumpuia thlir pawh in kan la hniam hle a ni. Kan rama private sikul neitute hemi lamah hian tan ila thar zel ang u." }, { "summarization_id": "1208", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Adviser to Chief Minister in NHIDCL hotute a kawm Adviser to Chief Minister (Technical) Er. Ginzalala chuan nimin khan NHIDCL hotute kawmin National Highway 306 leh NH 6-in a paltlang Vairengte leh Kolasib inkara 4-Lane kawngpui siam chungchang a sawipui. Adviser to CM (Technical) Pisa-a an inkawmna ah hian he kawng siam hna chak zawka thawk turin NHIDCL chu a duh thu Adviser to Chief Minister chuan sawiin, NHIDCL lamin Forest Clearance leh harsatna dang an tawh chungchang an sawi pawh theihtawp a chhuahpui tur thu a sawi a. NHIDCL chu kawngpui siama hmasawnna hna an thawhna ah kan environment min dim sak hle tura a duh thu sawiin, a remchang lai laia leivung paih liam mai lova mumal taka a theih chin china Spoil Bank siam a tul thu leh chutianga hmalak dan tur te a sawipui bawk a. Spoil Bank siam hi leivung paihna mai ni lovin a hnu zelah mipui tana tangkai- Park siam zui nan te, Truck chawlhna atan te, kawngpui kual lutuk tur pawhngil nan te leh tangkaina dang tam tak a neih zui theih dan tur te NHIDCL hotute a hrilh a, chutiang taka hma la tur chuan a chah a ni. Heng bakah hian thingtlang lama kawngpui an sialin kawngpuiin a paltlang khua te chu hun lo kal zel tura an khaw zauhna leh changkanna dang keng tel thei tura kawng zawn thiam a tul thu Technical Adviser to CM chuan NHIDCL hotute chu a hrilh bawk a. Hetianga hma la tur hian Mizoram Sawrkar chuan a beisei thu leh India leh Myanmar ramri hrula kawngpui pawimawh tak kal tur pawh chak zawka hma la a, hna tan vat nise a duh thu a chah a. NHIDCL hotuten pawhin Adviser to CM thurawn te chu tha an tih thu leh lo zawm ngei an tum tur thu an sawi a ni.", "summary": "Adviser to Chief Minister in NHIDCL hotute a kawm Er.Ginzalala chuan NHIDCL hotete kawmin National Highway 306 leh NH 6-in a paltlang kawng inkara 4-Lane kawngpui siam chungchang a sawipui. An inkawmnaah hian kawng siam hna chak hawk a thawk turin a duh thute sawiin an harsatna tawh chungchangte an sawi a. Environment ngaihtuah chunga thawk tur leh lei vung paihna fel tak Spoil Bank siam a ṭul thu a sawipui. Spoil Bank ṭangkaina sawiin Park siam nan te, Kawngpui kual leh Truck chawlhhmun atan pawh a ṭhat thu a sawipui. Heng bakah hian thingtlang lama kawngpui an siam te pawh a hnu lam zel a ngaihtuah thu sawiin hetianga hma la turin Sawrkar chu a ngen nghal a ni. NHIDCL te pawhin he thurawn hi a tha an tih thu leh zawm an tum thu an sawi." }, { "summarization_id": "1209", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5841", "file_name": "SMizo_61_10-02", "original_text": "Venghlui Branch YMA an zak Mizoram NewsVenghlui Branch YMA an zak admin 26-Sep-2024 01:00 PM Venghlui Branch YMA chuan Durtlang Leitana in khawih rawnna thleng chungchangah thuchhuah an siam. Venghlui YMA thuchhuah: Ni 21 September, 2024 zana Durtlang Leitan a buaina thleng ah kan Branch member pakhat, Sailianpuia Sailo s/o Lalremruata Sailo (L) a lo inhnamhnawih avang hian Venghlui Branch YMA chuan pawi kan tiin zahthlak kan ti hle a. Tharum thawhna avanga pawisawi lo hliam tuar tu Dr. Laldinliana Sailo s/o Lalhmangaiha Sailo, Zemabawk North, Dr. Rinngheta Renthlei s/o Dr. RL Sanghluna, Durtlang leh Lalthlamuana s/o P. L. Ropara, Durtlang Mel-5 te chunga kan member chetdan hi pawi kan tiin kan tawrhpui tak zet a. Hliamtuar te leh an chhungte chung ah thupha kan chawi tak meuh meuh in dam leh thuai tur in duhsakna kan hlan bawk a ni. Pawisawi lo te chunga tharum thawhna thleng hi Venghlui Branch YMA chuan na tak in kan dem a. Hetiang thil duhawm lo hi a thlen nawn tawh loh nan leh, a thil tih pawi zia a hriatthiam a, a sim ngei theih nan kan Branch member inhnamhnawih ve chung ah pawh fimkhur tak a hma lak dan tur ruahman a ni. Durtlang Branch YMA, Durtlang Mel-5 Branch YMA, Zemabawk North Branch YMA leh khawtlang mipuite chungah pawh he thil thleng duhawmlo tak avang hian Venghlui BranchYMA chuan thupha kan chawiin ngaihdam kan dil e. Hliam tuar tute an lo dam leh thuai theih nan duhsakna kan hlan e.", "summary": "Venghlui Branch YMA chuan thuchhuah siamin Durtlang Leitan a inkhawih rawnna thleng chungchang ah an member pakhat pawikhawihtu te zingah alo inhnamhnawih ve avangin pawi an ti a, zahthlak an ti hle tih an tarlang. Hliamtuartu te leh an chhungte chungah Branch YMA chuan thupha an chawi tak meuh meuh a, dam leh thuai turin duhsakna an hlan bawk a ni. Hetiang thil duhawm lo a thlen tawh loh nan leh a thiltih pawi zia a hriatthiam theihnan hma lak an tum thu an tarlang bawk a ni." }, { "summarization_id": "1210", "url": "https://theaizawlpost.org/thian-tha/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25", "original_text": "BY Remruatpuii Pa (CCL) -- Advertisement -- |hian thà neih hmasak tum lo la, thiante tána thian tha nih hmasak tum zâwk rawh. Thil thà reng reng a dawna dawn lam atang ni lovin, a pêka pêk chhuah lam atangin a intan thìn. Motor khalhtute’n kawng thui tak an zawh hnuah kawng chhe lai leh kawng tha lai an hriat hran theih ang hian, kum upa tak takte’n an kawng lo zawh tawh atang leh ní an lo hman lìam tawh atangin thian tha leh thian tha lo an hre chiang ber thìn. Mihringte kan lo pìan atanga kum tam a ral hmain thian kan nei tan a. Kum a tam tulh tulh a, thian pawh kan nei tam tulh tulh thìn. |hian neih hi thil harsa a ni lo va, thian thà neih erawh thil harsa tak a ni. |hiana kan inchhar dàn hi a inang vek lo va; nimahsela, kan mizia leh kan thil tih duh dàn te, kan tuina zâwn a inan avàng tein thianah kan insíam tlángpui thìn. |hian thàte hi engtin nge kan hriat theih ang? Zan thim chhah tak kára arsite a lan thín ang hian, thian thàte chu mangan níah an lo lang thìn. Thufingte 17:17 thu kan chhìar chuan, Lal Solomona’n, “thian chuan englai pawhin a hmangaih reng a, mangan ní atána unauva piang a ni,” tìin thian hlutzia a sawi a. Benjamin Franklin-a phei chuan, “Unaupa hi thian a ni kher lo thei, mahsé thian chu unaupa a ni reng,” a ti hial a ni! He lei rama kan chèn chhúng hi chuan kan nu leh pate, kan u leh naute bulah kan awm reng thei lo fo va, chhan hrang hrang avàngin hmun tin leh ram tinah kalin kan khawsak a lo ngai thìn. Nun hi a hlìm reng theih loh avàngin ngui cháng ní leh chauh cháng ní a lo thleng a, harsat buaina leh manganna nasa tak tak tawh cháng níte a lo thleng thìn. Chu hun harsa tak pal tlang thei tùr chuan kan thian thàte chu unau mai ni lovin kan nu leh pate ang hialin an pawimawh thìn a. Kan tum ram kan thlen theih nán an puihna kan mamawh fo thìn. Frank Johnson-a chuan, “thian chu kan thil engkim hria, mahsé a tha chauh hre rengte hi an ni,” a ti a. Socrates-a chuan, “thian thà leh rinawm neih tluka thil hlu a awm lo,” a ti bawk. |hian leh thian inkárah inrin tawnna a awm phawt chuan thian nih a tinuam a. Eng pawh sawi ila mahni leh mahni rilrua inkâwm ang maiin kan thu sawi engmah a pût ru dáwn lo tih a chiang a. Chu chuan thian thàte bula awm a tinuam a, vèn thàwn ngai miah lova kan thurûk kan sawi ngamna hmun a nih avàngin thlá a muang thìn. thian thàte chu thiante tán an rinawm a, sik leh sâ a inthlák ang leh laikîngin a zia a thlák angin an mizia a inthlák zung zung ngai lo va, sakeiin a zia a thlák ngai loh ang hian thiante tán an ze ngai an la pu reng thìn. Chungléng savate’n bûng rah hmin vàngláia a rah nasa taka an tlàn thín ang leh, a rah hmin a awm tawh loh hnua rah tlàn tùr dang zawnga hmun dang pana reh leh vang vang thìn savate ang thian i nei ngai emt Mamawh lái chauha min ngai pawimawhtu leh min mamawh tawh loh hnua min kalsan leh mai thìntute hi thìan thàa chhìar theih an ni lo va. Unau áia nghet zâwk thian an awm thìn tihah phei chuan chhìar theih an ni lo lehzual. Hmànlái kan pi leh pute hun lái khán sâ leh rál lakah pawh an pasalthàte kha thiante chhan nán an nunna hial an chán ngam thìn. Mizo thufingin, “Dam leh tláng khatah thih leh ruam khatah,” a tih kha an nunpui tlat thìn a ni. thiante thi mai tùr kalsana mahnia lo him bîk kha an duh ngai lo. Thufing pakhatin, “thian chu – khawvêlin an chhuahsan vek lái che a i kianga lo lût duh awm chhun hi a ni,” a tih kha, hetiang dinhmuna kan din lái chiah hian thian thà dik tak chu an lo lang thìn. Calgary Bod Edwards-a chuan, “|hian leh hmél hriat danglamna chu – thian chuan min tanpui a, hmél hriat chuan thuràwn min pe,” a ti. |awngkam thlum sang chuang áiin tanpuitu kut pakhat a hlut zâwkzia a chiang hle àwm e. A thu chauh ni lova a tak ngêia tiha tihin kawngro a su thui zâwk bawk. |hian thàte inkárah thil tih a tel loh chuan thil thà a awm thei lo. Chutih rúal erawh chuan, |awngkam thà thil tihina a zui zêl tluka hlu erawh a awm chuang lo. Aristophanes-a’n, “|hian chu thlarau pakhat taksa pahniha cheng hi a ni,” a tih angin, thian thà chu mi hrang angin lang mah sé, chhúng rilah erawh a inpumkhat tlat thìn. Thing kung zungin nghet taka a lang china a din theih nán lang lo lamah tan a lo khawh thín ang hian, thian thàte inkárah pawh inhmangaihna thûk tak lang lo lamah a awm thìn. Publilius Syrus-a paw’n, “I thian chu a rûkin zilh la, mi dang hriatah chuan fak rawh,” a tih kha. |hian nei tùrin mîte thian ni la, thian thà nei tùrin mîte tán thian thà nih tum rawh.", "summary": "Thian tha neih hmasak tum lo la, thiante tana thian tha nih hmasak tum zawk rawh. Thil tha reng reng a dawna dawn lam atang ni lovin, a pek chhuah lam atangin a intan thin. Kum upa te hian an kawng lo zawh tawh atang hian thian tha leh tha lo an hrechianh ber thin. Mihring hi kan lo pian atang kum tam a ral hmain thian kan nei tan a. Kum a tam a, kan nei tam zel thin. Thian neih hi thil harsa a ni lo, thian tha neih erawh a har thung. Thiana kan insiam dan a inang lo a, engtinnge thian tha kan hriat ang? Thian thate chu mangan niah an lo lang thin. Thian hlutzia chu Thufingte ah pawh kan hmu. Nun hi a hlim reng thei lova, chhungkua pawh kan kiangah an awm reng thei lo, chungah tak chuan thian chu kan mamawh thin. Thian inkarah inrintawnna hi a pawimawh a, mamawh lai chauha min ngaipawimawhtu leh mamawh loh hnua min kalsan leh mai thintute hi thian tha an ni lo. Hmanlai kan pi leh pute pawhin thian chhan nan an nun an thap ngam hial thin. Tawngkam thlum sang chuang aiin tanpuitu kut pakhat a hlu zawk a, a thu chauh ni lo a tak ngeia titu thian hi an hlu a ni. Thian nei turin mite thian ni la, thian tha nei turin mite tan thian tha nih tum rawh." }, { "summarization_id": "1211", "url": "https://www.exploremizoram.com/2020/08/british-army-royal-gurkha-rifle-i-bel.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_19.2.25", "original_text": "Kumpinu sipai ah Gorkha ho hi kum 200 chuang zet chu huaisen leh rinawm leh thuawih nia hriat hlawhin hming țha takin an țang tawh a, Nepal sorkar hi tun hnaiah a rilru put hmang a danglam ta riau mai a, Gorkha ho hian he dinhmun hi an luah zel thei ang em tih sawi a harsa dawnin a lang țan ta tlat mai.Tun dinhmuna British Army zinga 3% lai ni thei Gurkha ho hi tute nge an nih, kum 2015 khan Royal British Army a an țanna kum 200 a lo ni reng tawh a ni. Gorkha sipaite hian British-in indo a neih apianga an huaisenzia chhinchhiah tlak takin sulhnu hnutchhiah ziah țhin a ni.British Army chuan nikum  March thla daih tawhah khan  Nepalese /Gurkha tan bik Specialised Infantry Battalion din anih thu a lo puang tawh a, hemi tur hian mi 800 vel lak an ni bawk.*British army a an luh dan*British Indian leh Nepal hi Anglo-Nepalese War 1814-16 ah khan nasa takin an indo a, ralthuam nei țha zawk  Kumpinu (East India Company) sipaite chu a tawpah anmahni  Gorkha Kingdom sipaite nunna hloh awm mang loin  hnehna an chang a. He indonaa Gorkha sipaite inthununa țhatzia leh thu an awihzia te, an huaisen leh inpekna thukzia an hmuh chuan British chuan kum 1815 ațang khan Gurkha ho chu sipai atan an la țan ta a ni. Hemi hnu ațang hian Gurkha ho chuan British Empire in raldo a neih apiang an huaisenna leh rinawmna chhuan tlak takin an lan chhuah tir zel țhin a, World War I & II ah pawh Gorkha sipaite huaisenzia hi khawvelin a pawm a ni.British kut ațanga India ramin Independence kum 1947 a hmuh khan Gurkha Regiment 10 battalion awmzui zel dan tur thu a buai ta deuh a, he buaina hi ram pathum Britain-India-Nepal Tripartite Agreement hmanga chin fel a ni ta a. He inremna thu ang chuan heng battalion 1st, 3rd, 4th, 5th, 8th, and 10th Gurkha Rifles regiments te chu  India ramin a chang ang a, battalion dang 2nd, 6th, 7th, and 10th Gorkha regiment  te chu Britain kutah an lut thung ang tiin inremna an siam a ni. Kum  1948 khan India chuan 11th Gurkha Rifles a din belh a,  Gurkhas  sipai British Regiment a luh duh lo te tan battalion thar a ni.Hemi hnu hian  British Army chuan battalion 4 te chu  Royal Gurkha Rifles (RGR) tiin a thlakin  battalion 3 ah a siam ta a. Royal Gurkha Rifle (RGR) te hi Asia rama British colony ram hrang  Malaysia, Singapore, and Hong Kong, ah te dah an ni a, a hmaa Indian Regiment te lo awmna hmun ruak an luah chho ta a ni.*Recruitment of Gurkhas*British ho hian kum tin Gurkha ho hi sipai atan Nepal ramah an la, rengrût țhin a, (Mizoten sipai atan lak hi rengrût kan tih hi recruit ațanga kan țawnga kan sawina a ni ngei ang). He sipai lakna ni Nepal ram chhunga British Gurkha  Pokhara  khuaah kalpui a ni țhin. He sipai lak rual hian British Army tur chauh ni lo, counter-terror arm of the Singapore Police Force pawh lak țhin a ni. British Army scouts te hian Nepal ram thingtlang hmun hrang hrangah sipai atan an duh an zawng kual țhin a, training hautak zet mai sipai an nih hma hian an paltlang a ngai a ni.*Lukháwng a neihte*British Army hi khawvel sipai zinga rorum leh  hautak ber zinga ngaih a ni a, sipai huaisen, butut kawlh leh hruanghrau tak leh thu awih leh thununna țha ber zinga chhiar an ni a. Chutiang zingah chuan Gurkha ho hi hming țha, huaisen, thu awih leh thunun nuam niin British Army pawhin an chhuang hle a ni. Lei sipaiah mai ni lo engineering corps leh logistician ah te pawh an awm bawk. An hnam ralthuam  khukri an hman thiam avangin an hming thanpui hle a, khuhri ngei hi  Gurkha regimental chhinchhiahna (insignia)  Britain leh  India ah chuan a la ni zel a ni.Britain lalnu Queen Elizabeth II pawhin Gurkha officer pahnih ven ngat a duh a, Singapore Prime Minister  hlui Lee Kuan Yew  pawh khan amah veng turin a ram mi police aiin Gurkha police officer a duh ngat țhin.*Lukhàwng, hamțhatna*Tun hma zawng aiin tun hnu kum sawm hnih/thum kal ta ațang khan British Army a Gurkha te dinhmun hi a țha chho ta hle a, hamțhatna engkimah  regular British Army nen an danglam lo a, an pension hnua British citizenship duh thlan theihna pawh British Army Gurkha te  Falklands War,  the Gulf Wars leh  Afghanistan leh  Iraq a tel te phei chuan an nei a ni. Tunah hian  British  ram chhung hmun hrang hrang bakah  Brunei ah te an awm mek a ni.*India sipai lamah ve thung*India hian tunah hian Nepal khua leh tui sipai țang lai 35,000 zet a nei a, 1947 ram pathum inremna ang khan kum tin Gurkha hi sipai atan 1300 vel a la ziah țhin.*Nepal in harsatna a siam*India leh Nepal hi ram hrang ni mahse thawk dun țha tak an ni a, tun hnai te-ah ram ri avang leh Nepal ramin Parliament ah an ram lem (map) siam thatna dan an siam thar a, hemi avang te hian Nepal Prime Minister Oli chuan ral khat ațangin India ram leh Sorkar hotute chu a tawng ta fo mai a, India erawh chuan zawldawh takin a en thung a.Nepal Foreign Minister Pradeep Kumar Gayawali chuan kum 1947 a India leh Britain ten Gorkha sipai atan an lak theihna atana inremna (tripartite agreement) an lo siam tawh chu \"a țul tawh lo\" tih July 31, 2020 khan Nepal Institute of International Relations ten lang biak (video conference) inhmuhkhawm an buatsaihah a sawi a, \"he thil hi hmanlai thil\" tiin a sawi a ni.*Inremna ennawn duh*1947 a ram pathum Nepal-India-Britain te inremna anga Britain leh India ten Gorkha tlangval sipai atan an lak danah hian Nepal sorkar mawhphurhna engmah a awm lo. Kum 2018 a British in Gorkha hmeichhia sipai atan Nepal remtihna tel loa lak atum ațang khan sawiselna a awm țan a, Nepal chuan 1947 a inremna an lo siam tawh chu ennawn a duh a ni. He inremna ang hi chuan Nepal ram chuan foreign army atan thlan danah engmah sawi theih a nei lo a, mimal duhthlannaa innghat a ni. Hemi avang hian Foreign Minister chuan \"Nepal sorkar in sipai lak leh thlan kawngah hian a tel tur a ni,\" a ti.Hetiang hian Nepal in rawtna nei mahse India leh Britain lam lah chu hre lo ang maiin an ngawi hle hle mai si a, he rawtna hi an phurpui loin an ùksâk lo hle thung a ni.British/Indian Army atan hian Nepal tlang mi te zing ațanga lak an ni deuh ber țhin. Nepal ram khawthlang lam Magar leh Gurung hnam leh khawchhak lam Karati Rai hnam leh Limbu te an ni deuh ber țhin a ni. Heng zinga tleirawl leh tlangval pian țha leh fel kum tin ram dang sipai atan hlawh leh chanvo țha zawk chang tura an kal țhin chu thikna leh huphurhna a awm țan mek a, tun hnaia Nepal ram hotute China ram laka tlak tlum tuma an phusak hle vang leh China finrawl a chhuah vang a ni lo ang tih sawi theih a ni lo.Source :Scroll inAugust 28, 2020Indian ExpressMarch 14, 2019===29==08==20=Huna Kawlvawm", "summary": "Kumpinu sipaiah Gorkha ho hi kum 200 an ṭang tawh a, Nepal sorkar rilru puthmang hi tun hnaiah a danglam ta riau a, Gorkha ho hian he dinhmun hi an luah zel thei ang em? Tun dinhmuna Bristish Army zinga 3% lai ni thei Gurkha ho hi tute nge an nih, kum 2015 khan Royal Bristish Army a an ṭanna kum 200 a lo ni reng tawh a ni. Anni hi an huaisen a, Bristish indonaah pawh an che ṭha hle ṭhin. An tan bik Specialised Infantry Battalion din a ni a, hemi tur hian mi 800 vel lak an ni. British Indian leh Nepal hi Anglo-Nepalese War 1814-16 ah khan an indo a, ralthuam nei ṭha zawk Kumpinu sipaite chu a tawpah anmahni Gorkha Kingdom sipaite nunna hloh awm mang loin hnenna an chang a. He indonaa Gorkha sipaite inthununna ṭhatzia leh thu an awihzia an hmuh chuan British chuan kum 1815 atang khan sipai atan a la ṭan ta a ni. World War 1&2 ah pawh Gorkha sipai huaisenzia hi khawvelin a pawm a ni. India ramin zalenna a hmuh jhan Gurkha Regiment 10 battalion awmzui zel dan tur a buai deuh a, he buaina hi ram pathum Britain-India-Nepal Tripartite Agreement hmanga chinfel a ni ta a ni. Inremna ang hian battalion 1st, 3rd, 4th, 5th, 8th leh 10th Gurkha Rifles regiments chu chu India in a chang ang a, battalion dang 2nd, 6th, 7th leh 10th chu Britain kutah a awm thung ang. Hemi hnu hian British Army chuan Royal Gurkha Rifles(RGR) tiin a thlak sak a, battalion 3 ah a siam ta a ni. Kum tin Gurkha ho hi Bristish hian sipai atan a la ṭhin. Training hautak zet mai an paltlang a ngai a ni. Bristish Army hi khawvel sipai zinga sipai ṭha ber anga ngaih an ni a, chung zingah chuan Gurkha ho hi hmung ṭha, huaisen leh thuawih niin Bristish Army pawhin an chhuang hle. An hnam ralthuam khukri an hmingthanpui hle a, hei ngei hi Gurkha regimental chhinchhiahna Britain leh India ah chuan a la ni zel. Queen Elizabeth II pawhin Gurkha officer pahnih ven ngat a duh. Gurkha te dinhmun hi a tha chho zel. India hian Nepal khua leh tui sipai ṭang lai 3,5000 zet a nei a, kum tin Gurkha hi sipai atan 1300 vel a la ziah ṭhin." }, { "summarization_id": "1212", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/137114", "file_name": "H-138-05/02/2025- Mizote ei leh in", "original_text": "Health department-a Food Safety Commissioner chuan Mizorama zawrh ṭhin energy drink ṭhenkhat chu sorkar laipuia Food Safety & Standards Authority of India-in mihring hriselna atana ṭha loa a ngaih avangin India ram pumah zawrh leh hralh khap a nih thu a chhuah a, Mizoramah pawh zawrh phal a ni lo.Mizote hian kawng tam takah hma kan sawn tawh a, kan ei leh in chungchangah erawh hmasawnna tur a la tam hle. Thing­tlang lam leh mi­rethei zawkte tan chuan ei leh inah duhthlan theih a ni lo a, an hmuh ang leh an ban phaka awm apiang an ei mai a ṭul. Hetihlai hian sum leh pai hnianghnar zawk, khawvel tukverha dak chhuak phaa inngai tawh zingah pawh ei leh in kawnga insum leh inven nachang hre lo an la tam hle.Tun hma deuh kha chuan duh hunah duh ang zat sa lei tur a awm ngai lo a, khawpuiah chuan duh hun hunah kan duh ang zat sa lei tur a awm ta. Hei vang pawh hi a ni mah na, Mizote hian sa hi kan ei nasain kan dah sang em em a, chawhmeh ṭha leh induhsakna bera kan neih pawh sa insiamsak a ni. Hetihlai hian kan sa ei hi a hrisel leh hrisel loh, khawi aṭanga lo kal nge a nih tih leh sa ei tamin a nghawng theih lamte kan ngaihtuah ngai tel lo.Hmawmsawm kan ei tam takte pawh hi a siamtute leh an siam dan lam kan ngaihtuah thleng phak lo a, a 'tui' kan tiha a leina man kan neih bawk chuan kan ei duak duak mai a ni ber. Kan ei leh inte hi a hrisel tawk lo a ni mai thei, Mizote hi hnam hrisel lo tak kan niin a lang a, ei leh in lamah hian insumin fimkhur thiam ila tun ai hian kan hrisel zawk ang a, kan dam rei zawk deuh bawkin a rinawm.Sorkar laipuiin mihringte hriselna atana ṭha lo an puangzar a, hengte hi ngaihvena taksa tana ṭha lo laka insum hi a ngai hle. Heng thilah chauh pawh ni lo, taksa tichhe thei leh hrisel lohna thlen zui thei thil ei leh in tur tam tak a awm a, hengte hi fimkhur taka kan thliar thiam a hun tawh takzet a; taksa tana ṭha lo chu kan ei loh ngam/phal a hun ve ta. Health department-a Food Safety Commissioner chuan Mizorama zawrh ṭhin energy drink ṭhenkhat chu sorkar laipuia Food Safety & Standards Authority of India-in mihring hriselna atana ṭha loa a ngaih avangin India ram pumah zawrh leh hralh khap a nih thu a chhuah a, Mizoramah pawh zawrh phal a ni lo.Mizote hian kawng tam takah hma kan sawn tawh a, kan ei leh in chungchangah erawh hmasawnna tur a la tam hle. Thing­tlang lam leh mi­rethei zawkte tan chuan ei leh inah duhthlan theih a ni lo a, an hmuh ang leh an ban phaka awm apiang an ei mai a ṭul. Hetihlai hian sum leh pai hnianghnar zawk, khawvel tukverha dak chhuak phaa inngai tawh zingah pawh ei leh in kawnga insum leh inven nachang hre lo an la tam hle.Tun hma deuh kha chuan duh hunah duh ang zat sa lei tur a awm ngai lo a, khawpuiah chuan duh hun hunah kan duh ang zat sa lei tur a awm ta. Hei vang pawh hi a ni mah na, Mizote hian sa hi kan ei nasain kan dah sang em em a, chawhmeh ṭha leh induhsakna bera kan neih pawh sa insiamsak a ni. Hetihlai hian kan sa ei hi a hrisel leh hrisel loh, khawi aṭanga lo kal nge a nih tih leh sa ei tamin a nghawng theih lamte kan ngaihtuah ngai tel lo.Hmawmsawm kan ei tam takte pawh hi a siamtute leh an siam dan lam kan ngaihtuah thleng phak lo a, a 'tui' kan tiha a leina man kan neih bawk chuan kan ei duak duak mai a ni ber. Kan ei leh inte hi a hrisel tawk lo a ni mai thei, Mizote hi hnam hrisel lo tak kan niin a lang a, ei leh in lamah hian insumin fimkhur thiam ila tun ai hian kan hrisel zawk ang a, kan dam rei zawk deuh bawkin a rinawm.Sorkar laipuiin mihringte hriselna atana ṭha lo an puangzar a, hengte hi ngaihvena taksa tana ṭha lo laka insum hi a ngai hle. Heng thilah chauh pawh ni lo, taksa tichhe thei leh hrisel lohna thlen zui thei thil ei leh in tur tam tak a awm a, hengte hi fimkhur taka kan thliar thiam a hun tawh takzet a; taksa tana ṭha lo chu kan ei loh ngam/phal a hun ve ta.", "summary": "8th June, 2015 Health department-a Food Safety Commissioner chuan Mizorama zawrh ṭhin energy drink ṭhenkhat chu sawrkar laipuia Food Safety & Standards Authority of India-in mihring hriselna atana ṭha loa a ngaih avangin India ram pumah zawrh leh hralh khap a ni. Mizote hi ei leh ina insum lo tak,kan ban phaka awm ang ang ei duh mai mi kan ni a.Eng aṭanga siam nge,khawi aṭanga lo kal nge a nih pawh kan hriat lohte hi kan ei thla duak duak a ni ber.Ei leh inah kan fimkhur loh chuan,hei aia hnam hrisel lo hi kan ni ngei ang.Chuvangin,kan ei leh inte fimkhur taka kan thliar thiam a,taksa tana ṭha lo chu kan ei loh ngam a hun hle." }, { "summarization_id": "1213", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11751", "file_name": "H-246-17/02/2025-Aizawlah flyover", "original_text": "Chief minister chuan tun hnai khan Aizawl khawpuia Bawngkawn leh Vaivakawna flyover bridge siam tur chu a en a, flyover siam tura rawih Telecommunications Consultants India-te rua­hmanna siam chu CM hoin Engineer-ten an en a ni.Khawpuiah lirthei a pung zel a, kawngpuiin a zo lo a, traffic jam avangin hun tam tak khawhral a ngai ṭhin. Aizawl khawpui kawng pawimawh pahniha lirthei tlan theihna tur lei (flyover) dawh a nih chuan traffic jam tam tak hi chu a ziaawm phah ngei a rinawm a, a ṭang thei angin hna thawk thei se a duhawm hle.Chief minister hian kum 2018 inthlan hma aṭang tawh khan Aizawla traffic jam hi a vei em em a, traffic jam awm lohna khawpui siam hial a tum a ni. Hei mai hi ni loin kawng chhawng siam pawh a theih a ring a, a ring mai ni loin a siam dan turte pawh TV interview lamah a sawi chhuak nghe nghe a ni. Tunah hian a sawi ṭhin kawng chhawng bul ṭan tumna lam la sawi ri lo mah se, kawng peng ṭhuam tamna leh kawn pawimawh leh lûn laia flyover siam tumna a awm hi thil lawmawm tak chu a ni phawt mai.India ram khawpui dangah hi chuan flyover-te hi chu hmun pawimawh deuha traffic tithawl turin an dah fer fur hlawm tawh a. Kan khawpuiah hian lirthei kal theihna tur flyover hi chu kan la nei meuh lo a, chuvang pawh chu a ni ang, siam ṭan a nih hma hauhin engineer-te mai pawh ni loin state hotupa ber chief minister ho meuhin vawi hnih endik a ni ta.Tunah chuan Aizawla kawn lûnlaiah flyover siam tumna a awm tih a chiang ta a, hengte hi siam zawh a nih hunah heng hmuna traffic jam nasa ṭhinte pawh a ziaawm ngei a beiseiawm. Chief minister chuan tun hnai khan Aizawl khawpuia Bawngkawn leh Vaivakawna flyover bridge siam tur chu a en a, flyover siam tura rawih Telecommunications Consultants India-te rua­hmanna siam chu CM hoin Engineer-ten an en a ni.Khawpuiah lirthei a pung zel a, kawngpuiin a zo lo a, traffic jam avangin hun tam tak khawhral a ngai ṭhin. Aizawl khawpui kawng pawimawh pahniha lirthei tlan theihna tur lei (flyover) dawh a nih chuan traffic jam tam tak hi chu a ziaawm phah ngei a rinawm a, a ṭang thei angin hna thawk thei se a duhawm hle.Chief minister hian kum 2018 inthlan hma aṭang tawh khan Aizawla traffic jam hi a vei em em a, traffic jam awm lohna khawpui siam hial a tum a ni. Hei mai hi ni loin kawng chhawng siam pawh a theih a ring a, a ring mai ni loin a siam dan turte pawh TV interview lamah a sawi chhuak nghe nghe a ni. Tunah hian a sawi ṭhin kawng chhawng bul ṭan tumna lam la sawi ri lo mah se, kawng peng ṭhuam tamna leh kawn pawimawh leh lûn laia flyover siam tumna a awm hi thil lawmawm tak chu a ni phawt mai.India ram khawpui dangah hi chuan flyover-te hi chu hmun pawimawh deuha traffic tithawl turin an dah fer fur hlawm tawh a. Kan khawpuiah hian lirthei kal theihna tur flyover hi chu kan la nei meuh lo a, chuvang pawh chu a ni ang, siam ṭan a nih hma hauhin engineer-te mai pawh ni loin state hotupa ber chief minister ho meuhin vawi hnih endik a ni ta.Tunah chuan Aizawla kawn lûnlaiah flyover siam tumna a awm tih a chiang ta a, hengte hi siam zawh a nih hunah heng hmuna traffic jam nasa ṭhinte pawh a ziaawm ngei a beiseiawm. Chief minister chuan tun hnai khan Aizawl khawpuia Bawngkawn leh Vaivakawna flyover bridge siam tur chu a en a, flyover siam tura rawih Telecommunications Consultants India-te rua­hmanna siam chu CM hoin Engineer-ten an en a ni. Khawpuiah lirthei a pung zel a, kawngpuiin a zo lo a, traffic jam avangin hun tam tak khawhral a ngai ṭhin. Aizawl khawpui kawng pawimawh pahniha lirthei tlan theihna tur lei (flyover) dawh a nih chuan traffic jam tam tak hi chu a ziaawm phah ngei a rinawm a, a ṭang thei angin hna thawk thei se a duhawm hle. Chief minister hian kum 2018 inthlan hma aṭang tawh khan Aizawla traffic jam hi a vei em em a, traffic jam awm lohna khawpui siam hial a tum a ni. Hei mai hi ni loin kawng chhawng siam pawh a theih a ring a, a ring mai ni loin a siam dan turte pawh TV interview lamah a sawi chhuak nghe nghe a ni. Tunah hian a sawi ṭhin kawng chhawng bul ṭan tumna lam la sawi ri lo mah se, kawng peng ṭhuam tamna leh kawn pawimawh leh lûn laia flyover siam tumna a awm hi thil lawmawm tak chu a ni phawt mai. India ram khawpui dangah hi chuan flyover-te hi chu hmun pawimawh deuha traffic tithawl turin an dah fer fur hlawm tawh a. Kan khawpuiah hian lirthei kal theihna tur flyover hi chu kan la nei meuh lo a, chuvang pawh chu a ni ang, siam ṭan a nih hma hauhin engineer-te mai pawh ni loin state hotupa ber chief minister ho meuhin vawi hnih endik a ni ta. Tunah chuan Aizawla kawn lûnlaiah flyover siam tumna a awm tih a chiang ta a, hengte hi siam zawh a nih hunah heng hmuna traffic jam nasa ṭhinte pawh a ziaawm ngei a beiseiawm.", "summary": "13th October,2020 Kum 2018 inthlan hma aṭang tawhin Chief Minister Zoramthanga chuan Aizawla traffic jam hi a vei em avangin,traffic jam awm lohna khawpui siam hial a tum a.Kawng chhawng siam pawh a theih ringin,a siam dan turte pawh TV interview lamah a sawi chhuak nghe nghe. Flyover siam tura rawih Telecommunications Consultants India-te ruahmanna siam,Bawngkawn leh Vaivakawna flyover bridge siam tur chu CM hoin Engineer-ten an en.Aizawl khawpui kawng pawimawh pahniha lirthei tlan theihna tur lei dawh a nih chuan traffic jam tam tak a tihziaawm phah ngei a rinawm." }, { "summarization_id": "1214", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Lawngtlai District-a raltlan te dahkhawm tum an ni Lawngtlai District-ah tun dinhmunah raltlan mi sang riat chuang an awm mek a, raltlan te enkawl kawngah theihtawp chhuah mek niin heng raltlan te hi dahkhawm tum an ni. Adviser to Chief Minister Lalmuanpuia Punte MLA hovin nimin khan Lawngtlai DC Conference Hall-ah Bangladesh atanga raltlante chungchang sawihona neiin he hunah hian Lawngtlai DC Cheemala Siva Gopal Reddy IAS chuan Lawngtlai chu Myanmar leh Bangladesh ramri-a awm a nih angin raltlan an tam thu a sawi a, tun dinhmunah raltlan Myanmar atangin 6030 leh Bangladesh atangin 2014 bakak Manipur atangin IDP 84 an awm mek tih a tarlang a. Lawngtlai DC chuan Raltlante enkawl kawngah theihtawp chhuah a nih thu sawiin, tunah hian Raltlante tan buhfai sem mek a ni tih a sawi a. Myanmar, Bangladesh leh Manipur atanga raltlante chhawmdawl kawngah Sawrkar laipui leh Mizoram sawrkar duh dan leh thupek ang a hmalak zel a nih tur thu a sawi bawk. He thutkhawm ah hian Adviser to Chief Minister Lalmuanpuia Punte chuan Bangladesh atanga raltlan awm mekte dinhmun enfiah bakah raltlan lo lut leh tur an awm pawha mumal zawka lo dawngsawn dan tur zirchiang tura Lawngtlai-a kal a nih thu sawiin, Raltlan ten awmna tur atan an duh duhna hmun an thlang emaw, hmun hrang hranga an kal kual thin chu thil fel lo tak a nih avangin mumal zawka inkaihhruaina siam a tul hle tih a sawi a. Raltlan enkawl kawngah hmun khata awmkhawm an nih chuan sawrkar tan pawh hmalak a awlsam dawn tih sawiin, hmun khata awmkhawm tura hmalak mek a ni, a ti a. Bangladesh atanga raltlante chu hmun li - Parva, Damdep-II, Cherluitlang leh Saizawh 'W' ah sawn khawm tura ruahmanna siam mek a nih thu sawiin, heng khua pali zirchiang tur hian Study Team ten an tlawh vek tawh thu leh khawtlang hruaitute pawh sawipui tawh an nih thu a sawi bawk.", "summary": "Lawngtlai District-a raltlan te dahkhawm tum an ni Lawngtlai District-ah tun dinhmunah raltlan mi 8000 chuang an awm mek a, raltlante enkawl kawnhah theihtawp chhuah mek niin heng raltlan te hi dahkhawm tum an ni. Lalmuanpuia Punte MLA hovin Lawngtlai DC Conference Hall-ah Bangladesh atanga raltlante chungchang sawihona neiin he hunah hian Lawngtlai DC Myanmar leh Bangladesh chu ramri-a awm a nih angin raltlan an tam thu a sawiin anmahni tanpuinan buhfai sem a nih mek thu a sawi. Lalmuanpuia Punte chuan Bangladesh atanga raltlan awm mek te dinhmun enfiah bakah raltlan lo lut leh tur awm pawha mumal zawka lo dawnsawn dan tur zirchiang tura Lawngtlaia kal a nih thu a sawi. Bangladesh atanga raltlante hi hmun lo ah sawn khawm tura ruahmanna siam mek niin heng khua 4 te hi zirchiang turin Study Team ten an tlawh vek thu leh khawtlang hruaitute lawh an sawipui tawh thu a sawi bawk." }, { "summarization_id": "1215", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/126097", "file_name": "H-105-02/02/2025-mahni hna tur thawha lawmman pek", "original_text": "PHE minister Zodintluanga leh Mizoram Consumer Union (MCU) hruaitute chu tun hnaiah an inkawm a, rualkhai zawka tui sem a nih theihna tur ruahmanna an sawiho a, tui semtu ṭha thlan an rel.Aizawl khawpuiah tui sem dan ruahmanna thar hman a ni a, tun hma aiin tui a hnianghnar ta a, mi tam takin tui an lei ṭhin chu lei ngai loin an awm ta. Hetihlai hian tui meter vuah fel tawk lo a tam a, tui bill sang lutuk avangin sawiselna a tam a, mipui tan phurrit a ni a, hei hi MCU leh PHE minister hian a chinfel dan an dap dawn niin a lang.MCU leh PHE minister-te meuh an inhmuhkhawmnaa tui semtu ṭha lawmman pek an rel hian tui semtute pawimawhzia a tilang a, chutih rualin tui semtute hi lawmman pek ngai khawp an lo ni ta tih pawh a tichiang hle. Tui semtu hna ber chu ṭha taka a hun taka tui sem a ni a, tumah duhsak bik nei loa a rualkhai thei ang bera tui sem mai chu a hna leh a eizawnna a ni. Tunah erawh tui semtu ṭha thlan duhna hial a lo piang ta a, hei hian tui semtu zingah thawk ṭha lo tam tak an awm a ni tih chiang takin a tilang.Tui semtu ṭha lawmman pek hi thil ṭha tak a ni mai thei a; nimahsela hei hian PHE depart­ment chhunga inenkawlna a fel tawk lohzia a hailang a, a changtu minister tan ṭan leh zualna tur a ni ang. Sorkarin sum tam tak sengin tui lakna tur a bun a, engineer-te'n tui a haw theihna turin an thawk a, a hmawr bawknaa awm tui semte'n mipui hnena an sem ṭhat leh ṭhat loh mai maia kan tui hmuh dan a innghat a nih chuan PHE chhungkuaah an inrelbawlna an en­nawn leh a ṭha hial ang.Engpawhnise tui sem ṭhate hnena lawmman pek hian nghawng ṭha a neih chuan rawtna ṭangkai tak a ni dawn a, tu pawhin sawisel, invau leh inhrem aiin lawmman dawngtu nih kan duh ṭheuh a; tui semtute pawh lawmman dawn tumin ṭha takin hna thawk se, mipuite pawhin an phû ang ngeiin tui hnianghnar zawkin an dawn theih i beisei phawt ang. PHE minister Zodintluanga leh Mizoram Consumer Union (MCU) hruaitute chu tun hnaiah an inkawm a, rualkhai zawka tui sem a nih theihna tur ruahmanna an sawiho a, tui semtu ṭha thlan an rel.Aizawl khawpuiah tui sem dan ruahmanna thar hman a ni a, tun hma aiin tui a hnianghnar ta a, mi tam takin tui an lei ṭhin chu lei ngai loin an awm ta. Hetihlai hian tui meter vuah fel tawk lo a tam a, tui bill sang lutuk avangin sawiselna a tam a, mipui tan phurrit a ni a, hei hi MCU leh PHE minister hian a chinfel dan an dap dawn niin a lang.MCU leh PHE minister-te meuh an inhmuhkhawmnaa tui semtu ṭha lawmman pek an rel hian tui semtute pawimawhzia a tilang a, chutih rualin tui semtute hi lawmman pek ngai khawp an lo ni ta tih pawh a tichiang hle. Tui semtu hna ber chu ṭha taka a hun taka tui sem a ni a, tumah duhsak bik nei loa a rualkhai thei ang bera tui sem mai chu a hna leh a eizawnna a ni. Tunah erawh tui semtu ṭha thlan duhna hial a lo piang ta a, hei hian tui semtu zingah thawk ṭha lo tam tak an awm a ni tih chiang takin a tilang.Tui semtu ṭha lawmman pek hi thil ṭha tak a ni mai thei a; nimahsela hei hian PHE depart­ment chhunga inenkawlna a fel tawk lohzia a hailang a, a changtu minister tan ṭan leh zualna tur a ni ang. Sorkarin sum tam tak sengin tui lakna tur a bun a, engineer-te'n tui a haw theihna turin an thawk a, a hmawr bawknaa awm tui semte'n mipui hnena an sem ṭhat leh ṭhat loh mai maia kan tui hmuh dan a innghat a nih chuan PHE chhungkuaah an inrelbawlna an en­nawn leh a ṭha hial ang.Engpawhnise tui sem ṭhate hnena lawmman pek hian nghawng ṭha a neih chuan rawtna ṭangkai tak a ni dawn a, tu pawhin sawisel, invau leh inhrem aiin lawmman dawngtu nih kan duh ṭheuh a; tui semtute pawh lawmman dawn tumin ṭha takin hna thawk se, mipuite pawhin an phû ang ngeiin tui hnianghnar zawkin an dawn theih i beisei phawt ang.", "summary": "12th March,2015 PHE Minister Zodintluanga leh Mizoram Consumer Union hruaitute chuan rualkhai zawka tui sem a nih theihna tur ruahmanna an sawiho a,tui semtu tha thlan an rel. Tui meter vuah fel tawk lo te,tui bill sang lutukte hi mipui tan phurrit a tling a,MCU leh PHE hian a chinfel dan an dap dawn niin a lang.Tui semtu hna ber hi a hun taka tui sem leh tumah duhsak bik awm loa rualkhai thei ang bera tui sem a ni. Chutihrualin,tui sem tha lawmman siam hial a lo ngai ta hi PHE department chhunga inenkawlna fel tawk lohzia tilangtu pakhat a ni a,mahni hna thawk tha loa,mahni hna thawh tura lawmman pek ngaia awm hi a zahthlak hle." }, { "summarization_id": "1216", "url": "https://theaizawlpost.org/palian-champion-thar-daniel-dubois/", "file_name": "SMizo_20_20-02", "original_text": "Pathianni zing khan Wembley Stadium, London in inhnek lian tak a thleng a, IBF heavyweight kawnghren inchuhnaah Daniel Dubois chuan Anthony Joshua chu knock out in an hneh a, champion thar a ni. Dubois lakah a mualpho vangin Anthony Joshua hma lam hun tur a chiang lo hle. England a khelmual ropui ber Wembley Stadium a mipui 96,000 zet pungkhawm hmaah kum naupang zawk leh rinkai lo zawk Daniel Dubois-a’n bul a tan tha viau a, round khatnaah palian champion hlui Anthony Joshua a hnek tlu ngal. Tawnhriat ngah zawk Joshua hian a khingpui a huphurh lo tih hriat takin a inveng fimkhur tawk lo. A in veng fimkhur lo hi a tuar a, round khatna tawp dawn tepah Dubois kut thlak na tak dawl lovin a tlu. Thochhuak leh thuai mah se a lu a hai tih a hriat hle. Na zawka Dubois-an a hneh nawn leh hmain dar a ri hlauh. He dar ri hi Joshua tan vanneihna niin, tlawm a pumpelh phawt. Round hnihnaah Joshua a khel tha hret a, talbuai viau mah se tlu em lovin round a hmang tluan thei hram. Round nga an inhnek chhungin round hnihnaah chiah Joshua hi a tlu lova, round dang zawngah a khingpuiin a hnek tlu vek. Ngam taka a khingpui nawrtu Dubois hian round thumnaah a khel tha zui leh viau a, a khingpui a hnek tlu nawn leh. Round thumnaah pawh hian dar riin Joshua a chhan leh hlauh a, vanneihthlak ang reng takin tlawm a pumpelh nawn leh. Insiamthat mamawh viau mah se Joshua a insiamtha thei lova, round linaah a talbuai zui leh viau, Round linaa tir lamah a tluk hnuin Joshua hi a tlu nawn leh a, referee in inhnek a titawp a ngaih a ni hman hial. Referee hian Marcus McDonnell hian inhnek titawp lovin Joshua hi ‘i tlu love’ a tihna zawk a lo ni a, inhnek a la tawp lo. Round nganaah Joshua-a’n hma a sawn hret a, bul a tan thatna round hi a tlawm chianna a ni ta thung. Palian huangah vawi hnih lo champion tawh Joshua hian round nganaah fuh zetin a khingpui a hnek fuh a, knock out ngei tumin a nawr chhunzawm nghal. A khingpui hnek tluk a tum luat tukah a fimkhurna a hloh. In veng lo taka a nawr laiin Dubios hian chiang zetin a khabe kualah tak a lo hnek fuh siah a, inhnek zui tura thochhuak tur reng awm lovin Joshua hi a tlu zui ta a. IFB kawnghren lo hreng lawktu Daniel Dubois chuan knock out in hnehna a chang a, palian champion thar a ni ta a ni. Daniel Dubois lakah a mualpho vangin Anthony Joshua hma lam hun a chiang lova, Dubois nen inhnek nawn leh theihna an neih pawh an hmang ngei dawn em tih a chiang lo. Dubois hnehin, palian champion thar ni leh se Joshua hian Oleksandr Usyk leh Tyson Futy te inhneka chak zawk zawk hmachhawnin, WBO, WBC leh IBA kawnghren a chuh zui leh thei tura ngaih a ni a. Inhnek lian hmachhawn nawn leh beiseina a neih pawh sarah a zam ral ta bawk. IBF champion thar Daniel Dubois hian Usyk kalsan kawnghren a hreng tan dawn a. Kum 27 chauha upa a nih vangin inhnek vawi 24 hmachhawn tawha vawi hnih tlawm zawkah tang tawh Deniel Dubois hian palian huanga kawnghren dang lak belh theihna hun tha tak a nei zui tura ngaih a ni. Palian huangah vawi hnih champion tawh Anthony Joshua meuh pawh kha ti khawpa a sawp thei a nih chuan Dubois tan hian palian huangah huphurhawm an awm tam lo tura ngaih a ni a, hmabak eng tak a nei.", "summary": "Pathianni zing khan Wembley Stadium, London in inhnek lian tak a thleng a, IBF heavyweight kawnghren inchuhnaah Daniel Dubios chuan Anthony Joshua chu knock out in an hneh a, champion thar a ni. England-a khelmual ropui ber Wembley Stadium-a mipui tamtak pungkhawm hmaah kum naupang zawk leh rinkai lo zawk Daniel Dubois-a'n bul a tan tha viau a, round khatnaah palian champion hlui Anthony Joshua a hnek tlu nghal. Tawnhriat ngah zawk Joshua hian a khingpui a huphurh lo tih hriat takin a inveng fimkhur lo hi a tuar a ni. Round nga an inhnek chhungin round hnihnnaah chiah Joshua hi a tlu lova, a dang zawng ah a khingpuiin a hnek tlu vek. Round nga naah Joshua hian a khingpui a hnek fuh a, knock-out ngei tumin a nawr a, mahse a inven loh lai takin Dubois hian chiang zetin a lo hnek a, thochhuak tur awm lovin Joshua hi a tlu zui ta a ni. IBF champion thar Daniel Dubois hian Usyk kalsan kawnghren a hreng tan dawn a, hmabak eng tak a nei." }, { "summarization_id": "1217", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_28_summarization", "original_text": "Employment Registration ti mi 2,11,728 awm tawh Labour, Employment, Skill Development & Entrepreneurship (LESDE) Department-ah Employment Registration ti mi 2,11,728 an awm tawh. LESDE Department in January ni 31, 2023 atanga hman tan theih tura a siam Employment Exchange (EmpEx) Portal-a chhinchhiah a nih danin Employment Registration ti mi 13,638 an awm tawh a, chung zinga 8135 chu mipa niin hmeichhia 5503 an awm bawk. LESDE hi Mizoram sawrkar hnuaia thalaite tha tihchakna (Youth empowerment) lama hmalatu a ni a, thalaite eizawnna tlak thiamna pek (Skill Training) te, Skill Competition te, Innovation leh Entrepreneurship Fair leh intihsiakna te an buatsaih thin a ni. EmpEx Portal hi Mobile application niin IOS leh Android hmangte tana download theih tura chhawpchhuah a ni.", "summary": "Labour, Employment, Skill Development & Entrepreneurship (LESDE) Department-ah Employment Registration ti mi 2,11,728 an awm tawhin LESDE hi Mizoram sawrkar hnuaia thalaite tha tihchakna (Youth empowerment) lama hmalatu a ni a, thalaite eizawnna tlak thiamna pek (Skill Training) te, Skill Competition te, Innovation leh Entrepreneurship Fair leh intihsiakna te an buatsaih thin a ni. EmpEx Portal hi Mobile application niin IOS leh Android hmangte tana download theih e." }, { "summarization_id": "1218", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22825", "file_name": "F_Mizo_Sum_4_28/1/25", "original_text": "Vawiin hi India ramin zalenna a hmuh champhaphak a ni. Hun rei tak chhung British awpna hnuaia awm ṭhin kha, August 15, 1947 khan zalenna a hmu a, he ni lawmna hi kum tin ropui taka hman ṭhin a ni.Mizoram pawhin India zalenna ni champha hi a lawm ṭhin a, vawiinah pawh Mizo­ram hmun hrang hrang­ah he ni hi lawm a ni ang. Tun hma deuh kha chuan India zalenna ni leh ram ni pawimawhte hian ngaih pawimawh a hlawh viau ṭhin a, a kal ngei tura tih chin sorkar hnathawkte mai ni loin sorkar hnathawk dangte leh sikul naupangte pawhin he ni hi hlim takin an lawm ṭhin.Tlem lai deuh aṭang khan sorkar hnathawkte hi ram ni pawimawh lawmnaah hian an kal taima ta lo hle a, sorkarin action a la bawk si lo a, sorkar inthlahdah chu ram ni pawimawhah a lang chhuak a ni ber. Sorkar hotu lu lam an au chhuak ta hial a, ram ni pawimawh ngai pawimawh tura inchahin an invaukhan titih ta hial a ni.Kan dinhmun chu eng pawh ni se, kan chenna ram hi India ram a nih miau avangin India-in zalenna a hmuh champhaphak hi he ram tana ni pawimawh a ni a, a lawmna hi kan ngai pawimawh thiam tur a ni. Sorkar hna­thawkte lehlek phei chuan kan hnah­thawhna, kan ei bel ber sorkar ni pawi­mawh hi kan dah pawimawh tur a ni a, 'chawlh' anga ngaih ngawt hi thil fel lo a ni ang.Sorkar lamin ram ni pawi­mawh ngaih pawimawh nachang hre chho zel se, a hnathawkte pawhin hei hi vawng reng se, India ni pawimawh bik kan neihte hi i hlut thiam ang u. Vawiin hi India ramin zalenna a hmuh champhaphak a ni. Hun rei tak chhung British awpna hnuaia awm ṭhin kha, August 15, 1947 khan zalenna a hmu a, he ni lawmna hi kum tin ropui taka hman ṭhin a ni.Mizoram pawhin India zalenna ni champha hi a lawm ṭhin a, vawiinah pawh Mizo­ram hmun hrang hrang­ah he ni hi lawm a ni ang. Tun hma deuh kha chuan India zalenna ni leh ram ni pawimawhte hian ngaih pawimawh a hlawh viau ṭhin a, a kal ngei tura tih chin sorkar hnathawkte mai ni loin sorkar hnathawk dangte leh sikul naupangte pawhin he ni hi hlim takin an lawm ṭhin.Tlem lai deuh aṭang khan sorkar hnathawkte hi ram ni pawimawh lawmnaah hian an kal taima ta lo hle a, sorkarin action a la bawk si lo a, sorkar inthlahdah chu ram ni pawimawhah a lang chhuak a ni ber. Sorkar hotu lu lam an au chhuak ta hial a, ram ni pawimawh ngai pawimawh tura inchahin an invaukhan titih ta hial a ni.Kan dinhmun chu eng pawh ni se, kan chenna ram hi India ram a nih miau avangin India-in zalenna a hmuh champhaphak hi he ram tana ni pawimawh a ni a, a lawmna hi kan ngai pawimawh thiam tur a ni. Sorkar hna­thawkte lehlek phei chuan kan hnah­thawhna, kan ei bel ber sorkar ni pawi­mawh hi kan dah pawimawh tur a ni a, 'chawlh' anga ngaih ngawt hi thil fel lo a ni ang.Sorkar lamin ram ni pawi­mawh ngaih pawimawh nachang hre chho zel se, a hnathawkte pawhin hei hi vawng reng se, India ni pawimawh bik kan neihte hi i hlut thiam ang u. Vawiin hi India ramin zalenna a hmuh champhaphak a ni. Hun rei tak chhung British awpna hnuaia awm ṭhin kha, August 15, 1947 khan zalenna a hmu a, he ni lawmna hi kum tin ropui taka hman ṭhin a ni. Mizoram pawhin India zalenna ni champha hi a lawm ṭhin a, vawiinah pawh Mizo­ram hmun hrang hrang­ah he ni hi lawm a ni ang. Tun hma deuh kha chuan India zalenna ni leh ram ni pawimawhte hian ngaih pawimawh a hlawh viau ṭhin a, a kal ngei tura tih chin sorkar hnathawkte mai ni loin sorkar hnathawk dangte leh sikul naupangte pawhin he ni hi hlim takin an lawm ṭhin. Tlem lai deuh aṭang khan sorkar hnathawkte hi ram ni pawimawh lawmnaah hian an kal taima ta lo hle a, sorkarin action a la bawk si lo a, sorkar inthlahdah chu ram ni pawimawhah a lang chhuak a ni ber. Sorkar hotu lu lam an au chhuak ta hial a, ram ni pawimawh ngai pawimawh tura inchahin an invaukhan titih ta hial a ni. Kan dinhmun chu eng pawh ni se, kan chenna ram hi India ram a nih miau avangin India-in zalenna a hmuh champhaphak hi he ram tana ni pawimawh a ni a, a lawmna hi kan ngai pawimawh thiam tur a ni. Sorkar hna­thawkte lehlek phei chuan kan hnah­thawhna, kan ei bel ber sorkar ni pawi­mawh hi kan dah pawimawh tur a ni a, 'chawlh' anga ngaih ngawt hi thil fel lo a ni ang. Sorkar lamin ram ni pawi­mawh ngaih pawimawh nachang hre chho zel se, a hnathawkte pawhin hei hi vawng reng se, India ni pawimawh bik kan neihte hi i hlut thiam ang u.", "summary": "Vawiin hi British awpna hnuai atanga India ramin zalenna a hmuh champhaphak a ni a,August 15,1947 khan zalenna a hmu a,he ni lawmna hi kum tin ropui taka hman ṭhin a ni.Mizoramah pawh hmun hrang hrangah lawm a nih rualin tun hma anga ngaih pawimawh a hlawh tawhlo hle,a lawmnaah Sorkar hnathawkte an kal taimaklohin Sorkarin action a la bawk silo a,Sorkar hotu lu lamin ram ni pawimawh ngai pawimawh tura inchahin an invau titih hial.India rama kan chen miau avangin India-in zalenna a hmuh champhaphak hi kan ram tana ni pawimawh a ni tih hriain Sorkar hna­thawkte tan phei chuan chawlh anga ngaih ngawt hi a diklo a,India ni pawimawh bik kan neihte hi i hlut thiam ang u." }, { "summarization_id": "1219", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Lok Sabha Speaker in Aizawl-ah Press mite a kawm Lok Sabha Speaker Om Birla chuan State hrang hrangin Assembly thutkhawm an neih chin tur bithliah zat dan anga awmsa chu an zawm tur a ni tih sawiin, Assembly neih zat tur a tlem ber anga duan zat tal zawm vek a pawimawh tih a sawi. Nimin-a Assembly Annex Committee Room-a thuthar thehdarhtute a kawmna ah he thu hi sawiin Lok Sabha Speaker Om Birla chuan State Assembly thutkhawm zat tura duan Dan awmsa chu State tin ten an ngaih pawimawh a ngai tih a sawi a, State tina Legislators te pawhin tunlai thiamna hmang tangkaiin hmun dang te nen inpawh tlang taka awm theih nan hmang tangkai turin a duh tih a sawi a, State tin ten midangte thiltha tih leh kalphung tha an lo neih zir nan tunlai thiamna chu State tina Assembly Member ten hmang tangkai turin a duh tih a sawi a ni. Lok Sabha Speaker chuan Commonwealth Parliamentary Association thutkhawmah langtlang zawka State tina Assembly te hmalakna mipui hnena a thlen theih dan tur chungchang sawi a ni dawn tih pawh sawiin, House tihdan phung leh kal hmang mipuite hriat tur chu mitinin an hriat theih nan hmalak a ni dawn tih a sawi bawk. Om Birla chuan Mizoram-ah leh hmarchhak State hrang hrangah hmasawn theihna hrang hrang a awm thu pawh thuthar thehdarhtute hmaah sawiin, thlai chin leh kutkawih eizawnna bultan kawngah theihna hrang hrang a awm thu a sawi a, thutkhawm chhungin State tinin inpawh takin hmasawnna chungchang an sawi dawn thu a sawi bawk.", "summary": "Lok Sabha Speaker in Aizawl-ah Press mite a kawm Lok Sabha Speaker Om Birla chuan State hrang hrangin Assembly thutkhawm an neih chin tur bithliah zat dan anga awmsa chu an zawm tur a ni tih sawiin, Assembly neih zat tur a tlem ber anga duan zat tal zawm vek a pawimawh tih a sawi. State Assembly thutkhawm zat tura duan Dan awmsa chu State tin ten an ngaih pawimawh angai tih a sawi. Lok Sabha Speaker chuan Commonwealth Parliamentary Association thutkhawmah langtlang zawka State tina Assembly te hmalakna mipui hnena a thlen theih dan tur chungchang sawi a ni dawn tih pawh sawiin, House tihdan phung te chu mipuite hriat tur chu an hriat theih nan hmalak a ni dawn tih a sawi bawk. Om Birla chuan Mizoram leh Hmarchhak state ah hmasawnna tur a tamzia a sawi bawk." }, { "summarization_id": "1220", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6191", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "TBC-a'n sum dinhmun a sawifiah Mizoram NewsTBC-a'n sum dinhmun a sawifiah admin 09-Nov-2024 07:56 AM Adviser to Chief Minister (Finance) TBC Lalvenchhunga chuan a hnuaia tarlan ang hian a social media account-ah sawrkar kum kal mek (2024-25) chhunga sum dinhmun (September) thleng a sawifiah. TBC-a sawifiahna :'Thla 6 (upto September) sawrkar sum dinhmun - FY 2024-25Kumin chhunga leiba tello a sum hmuh tawh tawh hi Vbc 4093.67 a ni a. Budget Estimate atanga 33% hmuh tawh a ni (Nikum tun ang hunah khan 27.97% hmuh a ni). Chhiah atanga sawrkar sum hmuh hi Vbc 2834.08 niin beisei zat atanga 38.24% hmuh tawh a ni a. Nikumah tun ang hunah khan beisei zat 36.51% hmuh a ni. Sawrkar sum puk tawh zat hi Vbc 1058 a ni a, kumin beisei zat atangin 77% lai puk tawh laiin nikum tun ang hunah khan Vbc 1871 lai, sum puk beisei zat atanga za zel a 147.22% lawih puk hman a ni. Sum puk nikum aia a tlem zawkna hi Vbc 800 chuang zet a ni. Nikum tun ang hunah khan (thla 6 ah) Vbc 119 lai leiba tlingkhawm sum lu atanga a pung ringawt pek a ni a. Thla 5 chhung khan Vbc 13 chauh a pung hi rulh a ni. Kuminah April atanga September thleng hian sum lu atanga a pung tling khawm sawrkar rulh tawh zat hi Vbc 198.29 a tling hman a ni. Hmasawnna ruhrel dinna bikah nikum tunang hun thla 6 chhung khan Vbc 4 chauh hman a nih laiin kuminah chuan Vbc 88 zet pek chhuah hman a ni bawk. Public Accounts atanga sum chhuah tawh zat hi April ni 1 atanga October thla thleng khan Vbc ₹1024.07 a tling hman a. K Deposit (sawrkar hmasa bill ba, a tawi zawngin) pawh Vbc ₹ ₹424.26 zet chhuah a nih tawh bakah sawrkar hnathawk GPF leh retirement benefits/ pension chhuah tawh zat hi Vbc ₹599.82 a tling hman tawh a ni. Open Market Borrowings atanga thla tin sum sawrkar in a puk hi budget ah dah sa thlap a ni a. Mamawh thar thut vanga puk ni lo in, kan sum hmuh a hnar in a daih loh hmasawnna ruhrel dinna tur leh leiba sum lu rulhna tur atana puk tura ruahman a ni a. Kumin chhung hian leiba sum lu ringawt pawh Vbc 460 leh a pung Vbc 604 te rulhna tur budget pass vek a ni tih kan hriat a tha awm e. Heng hi CAG website ah en theih vekin a awm e'", "summary": "TBC-a'n sum dinhmun a sawifiah Adviser to Chief Minister TBC Lalvenchhunga chuan social media account-ah sawrkar kum kal mek (2024-25) chhunga sum dinhmun (September) thleng a sawifiah. Kumin chhunga leiba tello a sum hmuh tawh hi Vbc 4093.67 a ni a, budget estimate atanga 33% hmuh tawh a ni. Chhiah atanga sawrkar sum hmuh hi Vbc 2834.08 niin Sokar sum puk tawh zat hi Vbc 1058 a ni. Sum puk hi nikum aiin Vbc 800 chuangin a tlem. Sawrkar in leiba a rulh tawh zat hi Vbc 198.29 niin Public Account atanga sum chhuah tawh zat hi Vbc 1024.07 a ni. Open Market Borrow atanga thla tin sum sorkarin a puk hi budget ah dah sa thlap a ni. Heng hi CAG website ah kim chanv zawka en theih vek a ni." }, { "summarization_id": "1221", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8083", "file_name": "H-178-11/02/2205-fimkhur a la ṭul zel", "original_text": "Tun hnaiah state pawn aṭanga rawn haw mi pahnihte chu an khúa an panna kawngah Thenzawlah thingpui dawrah an chawl a, anni pahnih hi a hnuah an positive a ni tih hmuh chhuah a nih leh tâk avangin Thenzawl khuaah total lockdown puan a ni.Covid-19 avangin ni 100 zet Mizoram a inkharkhip tawh a, he hri hlauhawm hi kan ramah a lo lut tawh tih hre reng mah ila ei leh bar zawn a ṭul avangin sorkar pawhin zawi zawiin inkharkhip hi a thlah dul a ṭul ta a, sumdawnna dawrte pawh an inhawng leh ṭan ta.Hetianga kan awm tâk avang hian kan ram hi Covid-19 lakah a fihlimin a ralmuang ta a ni hauh lo a, tunah hian vantlanga inkai darh huk thei dinhmunah kan ding leh ta hial zawk a ni. State pawn aṭangin an lo haw belh zel a, Covid-19 positive thar hmuh chhuah an la ni chhunzawm zel.Lo haw thar zingah sorkar dan zawm loa mahni duh anga awm an awm avangin tunah Thenzawl khúa chu a inkharkhip a ṭul ta hial a, a pawi hle a ni. Lo haw thar zinga dan zawm lote an demawm rualin zalen taka two wheeler-a kal theia an siam hi a dik lo hulhual a, Covid-19 dona kawngah hian kan ṭan rual a ṭul takzet a ni.Kan ram dinhmun en hian Covid-19 kan dona kawng­ah inthlahdah a thiang lo a, fimkhur chhunzawm tura infuih thar hunlai tak a ni e. Tun hnaiah state pawn aṭanga rawn haw mi pahnihte chu an khúa an panna kawngah Thenzawlah thingpui dawrah an chawl a, anni pahnih hi a hnuah an positive a ni tih hmuh chhuah a nih leh tâk avangin Thenzawl khuaah total lockdown puan a ni.Covid-19 avangin ni 100 zet Mizoram a inkharkhip tawh a, he hri hlauhawm hi kan ramah a lo lut tawh tih hre reng mah ila ei leh bar zawn a ṭul avangin sorkar pawhin zawi zawiin inkharkhip hi a thlah dul a ṭul ta a, sumdawnna dawrte pawh an inhawng leh ṭan ta.Hetianga kan awm tâk avang hian kan ram hi Covid-19 lakah a fihlimin a ralmuang ta a ni hauh lo a, tunah hian vantlanga inkai darh huk thei dinhmunah kan ding leh ta hial zawk a ni. State pawn aṭangin an lo haw belh zel a, Covid-19 positive thar hmuh chhuah an la ni chhunzawm zel.Lo haw thar zingah sorkar dan zawm loa mahni duh anga awm an awm avangin tunah Thenzawl khúa chu a inkharkhip a ṭul ta hial a, a pawi hle a ni. Lo haw thar zinga dan zawm lote an demawm rualin zalen taka two wheeler-a kal theia an siam hi a dik lo hulhual a, Covid-19 dona kawngah hian kan ṭan rual a ṭul takzet a ni.Kan ram dinhmun en hian Covid-19 kan dona kawng­ah inthlahdah a thiang lo a, fimkhur chhunzawm tura infuih thar hunlai tak a ni e. Tun hnaiah state pawn aṭanga rawn haw mi pahnihte chu an khúa an panna kawngah Thenzawlah thingpui dawrah an chawl a, anni pahnih hi a hnuah an positive a ni tih hmuh chhuah a nih leh tâk avangin Thenzawl khuaah total lockdown puan a ni. Covid-19 avangin ni 100 zet Mizoram a inkharkhip tawh a, he hri hlauhawm hi kan ramah a lo lut tawh tih hre reng mah ila ei leh bar zawn a ṭul avangin sorkar pawhin zawi zawiin inkharkhip hi a thlah dul a ṭul ta a, sumdawnna dawrte pawh an inhawng leh ṭan ta. Hetianga kan awm tâk avang hian kan ram hi Covid-19 lakah a fihlimin a ralmuang ta a ni hauh lo a, tunah hian vantlanga inkai darh huk thei dinhmunah kan ding leh ta hial zawk a ni. State pawn aṭangin an lo haw belh zel a, Covid-19 positive thar hmuh chhuah an la ni chhunzawm zel. Lo haw thar zingah sorkar dan zawm loa mahni duh anga awm an awm avangin tunah Thenzawl khúa chu a inkharkhip a ṭul ta hial a, a pawi hle a ni. Lo haw thar zinga dan zawm lote an demawm rualin zalen taka two wheeler-a kal theia an siam hi a dik lo hulhual a, Covid-19 dona kawngah hian kan ṭan rual a ṭul takzet a ni. Kan ram dinhmun en hian Covid-19 kan dona kawng­ah inthlahdah a thiang lo a, fimkhur chhunzawm tura infuih thar hunlai tak a ni e.", "summary": "7th July,2020 State pawn aṭanga rawn haw mi pahnih chu an khua an panna kawngah Thenzawl thingpui dawrah chawlin,an positive tih hmuhchhuah a nih leh tak si avangin Thenzawl khuah Total Lockdown kal pui a ni.Sawrkar dan zawm loa,mahni duh anga an awm avangin Thenzawl khaw mipuite inkharkhip ngai ta hi a pawi hle a ni. Covid-19 avangin ni 100 zet Mizoram a inkharkhip tawh a,ei leh bar zawn a ṭul avangin inthlahdul deuh hlekin,nunphung pangngaiin kan nung leh ṭan tawh a.Chutihrualin,vantlanga inkai darh huk thei dinhmunah kan la ding ren avangin inthlahdah a thiang loa,fimkhur tura infuih thar hun lai tak a ni." }, { "summarization_id": "1222", "url": "https://www.exploremizoram.com/2023/11/china-rama-pneumonia-hri-leng-mek.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_20.2.25", "original_text": "Aizawl | November 29, 2023:Vawiin khan SAD Conference Hall, MINECO-ah China rama pneumonia hri leng mek chungchang leh he hrileng laka Mizoram a him theihna tura hmalak tulte sawiho a ni a. He hunah hian Health Department Principal Secretary Pi Esther Lalruatkimi, Special Secretary Pu Vinay Kumar, Principal Director Dr Vanlalsawma bakah Health & Family Welfare Department hotu lian te an tel a ni.Health Department Principal Secretary Pi Esther Lalruatkimi chuan China rama pneumonia hri leng vanga nausen thi an awm thu sawiin sawrkar laipuia Ministry of Health & Family Welfare lamin a tul anga lo inpuahchah tura hriattirna an tihchhuah avangin keini lam pawh kan lo inbuatsaih a ngai a ni a ti a. Ministry lam atanga lehkha rawn kalah pawh tun dinhmunah chi-ai na tur a awm loh thu an ziak tih sawiin mipuite chu chi-ai lo turin a chah nghal a. Hmalam hun hriat lawk a nih loh avangin kan phak tawk china lo inbuatsaih hi a pawimawh a ni a ti a. COVID hripui len laia inkaihhruaina dan te kha fimkhur thilah zawm tur chin te ngaihtuah a, health sector a thawktute dinhmun leh damdawi, hmanraw neih te lo in hrechiang tura hriattirna dawn a nih thu a sawi a ni.Health Department hotute chuan China rama pneumonia hri leng chu zirchian mek a nih thu sawiin, tun dinhmunah India ram tan hlauhthawn tur a awm leh rih lo ni a a lan thu an sawi a, chutih rualin inthlahdah chuang si lova India ram chhung a bikin Mizoram hnaih State hrang hrangte dinhmun thlithlai reng a tul thu an sawi a ni. Vawiin meeting-ah hian Health Department hnuai thawktu hrang hrangte dinhmun bakah damdawi in hrang hrang, hmanraw neih te leh damdawi kawl mek te dinhmun sawiho a ni a, a tul anga inthuam chak dan tur te rel a ni bawk.• • • • • •Scan Here to Donate!Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "Vawiin khan SAD Conference Hall, MINECO-ah China rama pneumonia hri leng mek chungchang leh he hrileng laka Mizoram a him theihna tura hmalak tulte sawiho a ni a. He hunah hian Health Department Principal Secretary, Special Secretary, Principal Director bakah Health & Family Welfare Department hotu lian te an tel. Hrileng vanga nausen thi an awm thu sawiin lo inpuahchah an tum nasa hle a, mahse chiai lo tura mipui chah nghalin a theih anga inbuatsaih erawh a pawimawh an ti. He hrileng hi zirchian mek niin tun dinhmunah India ram tan hlauhawm a la ni lo a, mahse kan dinhmun thlithlai reng a tul thu an sawi bawk. Meeting-ah hian Health Department hnuaia thawktu hrang hrangte dinhmun bakah damdawi in hrang hrang hmanraw neih te leh damdawi kawl mek te dinhmun sawiho a ni a, inthuam chak dan tur an rel bawk." }, { "summarization_id": "1223", "url": "https://theaizawlpost.org/thlasik-krismas/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_31.1.25", "original_text": "LH.Hauheng Nghilhloh Rûn -- Advertisement -- “Khuantevikah han tho ila, thlasik, sikpui rim a rawn nam a, hnar lenin han hawi vel ila, thlasik boruak nuam tak rim a tui tan hle…” Thlasik khaw vawt han vinzia leh van sanzia chu sawiin a siak mawlh lo va. Ni ala tlang sang lo va, ka zing tho ka khup vawt ti chu a sai der der a, pawnlum sinin ka insangmar leh vel a, aw, thlasik tih mai ka nap thin. Pawltlâk thla a nih tawh hian chuan, kawngpui kamah leh tuikhur kam velah Lailen leh Pittê ten vartianah an mawng an rawn su det det a, hmuh an nuam a ni. Han hawi vel ila, chiang taka hmuh mai theih turin ‘krismas pâr’ ka inbul maiah hmuh tur a lo awm bawk nen; suihlung hi a leng vawng vawng thin lah tak a. Hán zin chhuak ila, kawngpui kamah japanhlo pâr, tlangsam pâr, builukham pâr leh tlaizawng pâr te hmuh tur a tam hle mai a, mit ina a tlin tawk vel leka thlawhhma huan siam te ina an thlai chin ‘Anthur pâr’ te lamin hmuh an va nuam em. Kan thlira kan thlir leh thin a nih ber hi maw…. Hmun khawi emaw lunlai leh bazar hmunah te chuan, a khat mawi tawkin a pianna lam hla an rawn zaitir lehin, hetiang hla te hian min rawn awi nung leh a. Kan nghah krismas lâwmna ni kâwl a êng tan ta, Rinna mit in van lal naupiang kan thlir… A khat mawi tawkin Siampuii Sailo, Lalsangzuali Sailo (L) leh T. Lalengzaua hla te an play chhawk hi a ni ber a. Aw! hunpui a ni miau a, engkim mai hian masi boruak hi a ti masi bik hi a ni dah roh va. Khawi emaw lai-ah krismas pâr hmuh tur a awm fur mai bawk a, thlirnin a har thin ngawt mai. Ni e, masi a ni miau a, kristian te hunpui a nih takah chuan, fam ngaih lusún khawhar chhúngte tan tak te hian nia tawrh har zual dawn chu ni. Nikum maia ú-ama an fakpui te, chhungkua-a inhmangaih leh inthlahlel tak maia cheng/leng dún thin te an kim tawh ngai lohna tur leiah hian, tahna hian bu a va khuar hnem ngai em ve aw, tih vawng vawng chang ka va ngah em! Kan tahna mittui tal hian min chhandamtu lunglai fan se la, vân khawpui atang hian min rawn hnem se, tih hi mal tin sawmtu chung Pathian hnena ka tawngtaina a ni fo va. Hunpui a nih ang ngeiin krismas-ah hian zawng, chhúngtinte kan engkim leh kan theihna sangber theuhin kan inbuatsaih a, kan phak tawk theuhvin masi hi zawng chhungkaw tin te hian kan hmuak a ni ber a, kan hmalam hun kal zel tur kan thlir dan erawh a inchen in a in ang mawlh si lo, a thlir fuh leh fuhlo kan awm bawk a. Chu chu a ni hunpui masi chu… Lal pian hun pangpâr a vul leh ta, Thinlai mu hnu lunglen a kai tho ve; Vân hnuai mi hril Bethlehem tlang chungah, Rinin thlain mi an thlâwk kai… He hun puiah hian zawng lunglên, khawharna leh tahnate hian chhúng tinte min vel tapin, kan hmangaih kaltate ngaih a nâ vawng vawng thin. Ral khat, ram hla taka Bethlehem tlàngpui rinna mita han thlir chan te hian, tlaini tla lenkâwl a êng no riai a, lungtileng tawk chauhin boruak thlifim thaw heuh heuh leh chhum lei bawk vak vel cham delte chuan lunghnur takin, saron pâr tlâna chhûngkimte-a kan lendún hun tur min va ngaihzual tir em… Lung duh an liam ta a, An sulhnu lei awm harah hian; Fam ngaih tin kim dawnin, Tapin tlai ni ka leng, ka riang lua e-Lalpa. Vanduai min awmpui la, I ram thianghlim thleng ni mah se; Lei mihring chhung hianin, ka ngai thiam lo, Ka lal lung hnem tuar har min dawn pui rawh. Favang boruak nuam a lo ral a, zing ni chhuak a lo êng sen phut a, lailen leh pitte te an lo tum a — midum pâr, tlaizawng pâr, janpanhlo pâr leh tlangsâm pâr adt., te an lo langa zing takah han tho ila — thlasik, sikpui rim a rawn nam a, hnar lenin han hawi vel ila, thlasik boruak nuam tak rim a tui hle mai a, tlâng tinah mit tlin tawk turin buh a vu tuk mai a, buh seng turin nu leh pate chuan lo lam an kan a, an hlim teh a sin. Heng hunah te hlei hlei hian, Bethlehem rim te hi a nâ zual bik hian a hriat a, kan hlimpui-in kan tleipui zawk zaw mah a. Aw! thlasik khel lova kan ngah, krismas hun hlimawm herchhuahpuitu—Thlasik Krismas! [He ‘Thlasik Krismas’ thuziak hi he leia kan pi neih chhún, kan hmangaih kalta, H. Thanchuaii (L) kum 91 mi ni a, October ni 31, 2021 (Pathianni) zing dar 7:30-a van kohna min chhansan ta hriatreng nan lo ni se.]", "summary": "Thlasik khaw vawt han vinzia leh van sanzia chu sawiin a siak lo. Ka zing tho chu vawt ka ti hle a, puan sin chungin ka insangmar leh vel a, aw, thlasik tih mai ka nap thin. Kawngpui kamah leh tuikhur kam velah Lailen leh Pitte ten vartianah an mawng an rawn su det det a, hmuh an nuam a ni. Hawi vel ila, chiang taka hmuh theih turin 'Krismas par' hmuh tur a awm bawk a, lung a leng hle. Han zin chhuak ila, kawng bulah pangpar an par vul hle a, arthur par thleng hian a mawi vek mai. Hmun khawi emaw laiah a pianna lam hla a ri a, masi hi a masi bik ngawih ngawih. Fam ngai te tan tak hian a lunglen thlak thin. Hunpui a nih angin krismas ah chuan chhungtin kan inbuatsaih a, kan inbuatsaih dan erawh a inang lo. He hunpuiah zet hi chuan fam tate ngaih a na thin. Favang boruak nuam a lo ral a, zing ni chhuak a sen mawi hle a, pangpang an par vul chuk a, buh seng turin nu leh pate chuan lo lam an kal a, an hlim thin. Heng hunah te hian Bethlehem rim a nam zual thin. He thuziak hi he leia ka pi neih chhun hriatreng nan lo ni se." }, { "summarization_id": "1224", "url": "https://theaizawlpost.org/navalny-kha-tang-inthlenga-chhuak-mai-thei-tur/", "file_name": "SMizo_1_21-02", "original_text": "Alexei Navalny kha lung in tang inthleng tawna chhuah mai tur dinhmuna a din mek laiin tihhlum a ni tiin Navalny thawhpui Maria Pevchikh chuan a sawi. Russian opposition leader Navalny chu Russian hitman tualthah avanga Germany a dam chhung lung in tang tur Vadim Krasikov nena inthleng tura tihfel vek tawh a ni a ti a. He tang inthleng tawnnaah hian US khua leh tui pahnih Russia atang mek te pawh inthleng tawn turah an tel tiin Pevchikh chuan a sawi bawk. Kremlin thupuangtu Dmitry Peskov thung chuan Financial Times hnenah chutiang inremna engmah hriat a neih loh thu a sawi thung. Pevchikh thung chuan inremna a awm theih nana inbiakna chu 15 February khan a hmawr an bawk lek lek tawh a ti a. Mahse, 16 February khan Navalny chu Siberia a a tanna prison colony ah a thi ta a ni. Prison official te chuan kum 47 a upa Navalny chu a walknaah tlu in a thi zui tiin an sawi thung. Navalny YouTube channel a video a post ah Pevchikh, Navalny din Anti-Corruption Foundation (FBK) chairwoman ni bawk chuan lung in tang inthleng tawn nana inbiakna kum hnih kalpui a ni tawh a ti a. February 2022 a Russia in Ukraine a run hnuah ‘Putin chuan a chawlhsan dawn lo tih a chiang tawh’ tia sawiin Navalny chu ‘a rang thei ang berin lung in atangin engtiang pawha chhuah zalen chu ngai a ni’ a ti a. Pevchikh chuan Navalny chu humanitarian exchange a chhuah zalen mai tur niin inbiakna neihah US leh German official te pawh an inhnamhnawih vek a ti bawk a. German sorkar thupuangtu chuan lung in tang inthleng tawn tumna chu hriat an neih thu an sawi a, mahse, engmah an sawi thui zui duh lo thung. Pevchikh chuan lung in tang inthleng tawn chu December khan tihfel a ni tawh a ti a. Vadim Krasikov, Russian hitman kum 2019 a Germany a hnaih set sawta Chechen rebel commander Zelimkhan Khangoshvii a lu a kap tu chu inthleng tawn tura hmatheh a ni a ti a. Hei bakah hian US khua leh tui pahnih Russia a tang mek te chu inthleng tawn turah an tel tiin Pevchikh chuan a sawi bawk. Russian lung in ah US khua leh tui thahnem tak an tang mek a ni. February thlatir lam khan Russian President VLadimir Putin chuan US host Carlson Tucker hnenah American journalist Evan Gershkovich chhuah zalen a nih theih nan inbiakna an kalpui mek thu a sawi bawk. Putin chuan kha interview ah khan Russia chuan ram hmangaihtu European capital a misual dahthatu chu chhuah zalen a duh a ni a ti bawk a, chu a thil sawi chu Krasikov ni ngeia ngaih a ni. Russian thuneitute chuan Navalny ruang pawh a chuhngte hnenah an pe mai duh lo va, a thih atanga ni riatnaah a nu hnenah an pe chauh a ni. Navalny nupui Yulia chuan a pasal chu Putin thupeka tihhlum tiin a sawi a. Kremlin chuan chu puhna chu a hnawl thung. Thawhtan khan Navalny thupuangtu Kira Yarmish chuan social media kaltlangin tunkar tawp lamah mipui tena Navalny an mangtha theih nana ruahmanna siam an tum a ti a. Mahse, thuneitu ten an remti dawn nge a chiang lo thung. Hetihlai hian rights group te chuan Navalny thih hnuah amah ui na lantir nana pangpar dahtu mi 400 chuang Russia thuneitu ten an man tawh an ti bawk.", "summary": "Russian opposition leader leh Anti-Corruption Foundation dintu Navanly chu Russian hitman tualthah avanga Germany-a damchhung lungin tang tur Vadim Krasikov nena inthleng tawn tura tihfel vek tawh a nih laiin tihhlum a ni tiin Maria Pevchikh chuan a sawi. He humanitarian exchange chungchang ah hian US khua leh tui pahnih Russia-a tang mek te pawh inthleng tawn turah an tel ve a, inbiakna hi a hmawr a bawk tep tawh laiin Navanly chu thi a hmuh niin, prison officials te chuan a walk naah a tlu tiin an sawi. Russian thuneitute chuan a ruang pawh chu a thih atanga ni riat naah a nu hnenah an pe chauh a, a nupui pawhin a pasal chu Putin thupeka tihhlum tiin a sawi. Kremlin thupuangtu chuan an puhna chu a hnawl thung. Pevchikh chuan hemi chungchang ah hian US leh German official-te pawh an inhnawmhnawih vek a ti bawk. Navalny thih hnuah amah ui na lantirnan a pangpar dahtu mi 400 chuang Russia thuneitute'n an man tawh ati bawk." }, { "summarization_id": "1225", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24642", "file_name": "H-272-21/02/2025-Aizawl enkawltu turte", "original_text": "Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) inthlan chu tluang taka neih zawh a ni ta a, ward 19 awmah MNF-in ward 11-ah hnehna an chang a, ZPM-in ward pangaah hnehna changin Congress-in hmun pahnihah hnehna an chang.Kum nga chhunga Aizawl khawpui enkawl hna chu thlan thar mi 19-te kutah a awm dawn a, a bikin sorkarna siamtu MNF-te kutah a awm deuh bik ang. Kan ram khawpui ber hmasawnna ruhrel din kawngah te, faina leh thiang­hlimna lam kawngah te, khawpui hmel­hmang a ṭha zawka thlak kawngahte leh, state dang khawpuite anga hmasawn ve thei tura dah kawngah AMC hruaitute hian mawh an phur sang dawn hle a ni.AMC term liam taa pawisa hman dan hrang hrangte an lipse hnu khan pawisa hmanna rinhlelhawm tak tak a awm thluah a, zin veivahna senso tam lutuk te, a hmanna chhui chat theih loh 'miscellaneous' tih hnuaia pawisa tam tham tak hmante leh, Aizawl mipuite puala pawisa tur thil dang holam taka hman angte kha an tihtawp ngei a ngai dawn a, mipui pawhin hei hi an ngaihven tawh hle ang.AMC ṭha leh lang­tlang din tura mipui tana thawk tak tak tura inpe an nihzia a takin tilang thei se, inthlan dawna mipui hmaa an inzawrh ang ngeiin an manifesto-te tihlawhtling ngei se; an kuta sum awmte an hman thiam phawt chuan Aizawl khawpui hi India rama khawpui langsar takah an chhuah theih ngei i beisei ang. Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) inthlan chu tluang taka neih zawh a ni ta a, ward 19 awmah MNF-in ward 11-ah hnehna an chang a, ZPM-in ward pangaah hnehna changin Congress-in hmun pahnihah hnehna an chang.Kum nga chhunga Aizawl khawpui enkawl hna chu thlan thar mi 19-te kutah a awm dawn a, a bikin sorkarna siamtu MNF-te kutah a awm deuh bik ang. Kan ram khawpui ber hmasawnna ruhrel din kawngah te, faina leh thiang­hlimna lam kawngah te, khawpui hmel­hmang a ṭha zawka thlak kawngahte leh, state dang khawpuite anga hmasawn ve thei tura dah kawngah AMC hruaitute hian mawh an phur sang dawn hle a ni.AMC term liam taa pawisa hman dan hrang hrangte an lipse hnu khan pawisa hmanna rinhlelhawm tak tak a awm thluah a, zin veivahna senso tam lutuk te, a hmanna chhui chat theih loh 'miscellaneous' tih hnuaia pawisa tam tham tak hmante leh, Aizawl mipuite puala pawisa tur thil dang holam taka hman angte kha an tihtawp ngei a ngai dawn a, mipui pawhin hei hi an ngaihven tawh hle ang.AMC ṭha leh lang­tlang din tura mipui tana thawk tak tak tura inpe an nihzia a takin tilang thei se, inthlan dawna mipui hmaa an inzawrh ang ngeiin an manifesto-te tihlawhtling ngei se; an kuta sum awmte an hman thiam phawt chuan Aizawl khawpui hi India rama khawpui langsar takah an chhuah theih ngei i beisei ang. Aizawl Municipal Cor­poration (AMC) inthlan chu tluang taka neih zawh a ni ta a, ward 19 awmah MNF-in ward 11-ah hnehna an chang a, ZPM-in ward pangaah hnehna changin Congress-in hmun pahnihah hnehna an chang. Kum nga chhunga Aizawl khawpui enkawl hna chu thlan thar mi 19-te kutah a awm dawn a, a bikin sorkarna siamtu MNF-te kutah a awm deuh bik ang. Kan ram khawpui ber hmasawnna ruhrel din kawngah te, faina leh thiang­hlimna lam kawngah te, khawpui hmel­hmang a ṭha zawka thlak kawngahte leh, state dang khawpuite anga hmasawn ve thei tura dah kawngah AMC hruaitute hian mawh an phur sang dawn hle a ni. AMC term liam taa pawisa hman dan hrang hrangte an lipse hnu khan pawisa hmanna rinhlelhawm tak tak a awm thluah a, zin veivahna senso tam lutuk te, a hmanna chhui chat theih loh 'miscellaneous' tih hnuaia pawisa tam tham tak hmante leh, Aizawl mipuite puala pawisa tur thil dang holam taka hman angte kha an tihtawp ngei a ngai dawn a, mipui pawhin hei hi an ngaihven tawh hle ang. AMC ṭha leh lang­tlang din tura mipui tana thawk tak tak tura inpe an nihzia a takin tilang thei se, inthlan dawna mipui hmaa an inzawrh ang ngeiin an manifesto-te tihlawhtling ngei se; an kuta sum awmte an hman thiam phawt chuan Aizawl khawpui hi India rama khawpui langsar takah an chhuah theih ngei i beisei ang.", "summary": "20th February,2020 Aizawl Municipal Corporation inthlan neih zawh takah Ward 19-awmah MNF-in ward-11 lain hnehna an chang.ZPM-in ward 5 lain,Congressin-ward 2-an la.Kum nga chhunga Aizawl khawpui enkawl hna chu MNF kutah a awm dawn avangin hmasawnna ruhrel din kawngah te,faina leh thianghlimna kawngah te,khawpui hmel hmang ṭha zawka thlak kawngah te,state dang khawpuite anga hmasawn ve thei tura dah kawngah AMC hruaitute hian mawh an phur sang dawn hle a ni. AMC term liam taa pawisa an hman dan dik lo tam tak an lipse ang kha mipuite hian hmuh an duh tawh lo a,AMC ṭha leh langtlang tak din tur leh Aizawl khawpui India rama khawpui langsar takah an chhuah theih i beisei ang." }, { "summarization_id": "1226", "url": "https://theaizawlpost.org/tlawmngaihna/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_1.2.25.txt", "original_text": "Zoremi Hmar Zote -- Advertisement -- Mizo nih hi thil nuam tak zawng a ni ve e. Hman lai kan pi leh pu hun lai ata tawh kan Mizo nuna bet tlat thil, hlû leh mawi em em mai tam tak a awm a. Chu’ng zinga pakhat, a mawi zual ber emaw tih mai tur chu tlâwmngaihna hi a ni âwm e. Hnam dangin an nei ve thlâwt lo emaw, an hmelhriat hauh lo tih bur theih chu a ni lo na a, tlawmngaihna kawnga Mizo ten kan tawn sànzia leh kan ngaih pawimawhzia chu hai rual loh leh phat rual lohin a lang a, kan thisenah hian a luang tel tlat tawh niin a lang. Chutih laiin kan nun ze mawi zinga a tha zual, aia upa zah te, tlawmngaihna leh ram leh hnam hmangaihna te hi, khawvel changkannain kan bu zawl ngeia min luhkhung tawh vang te leh, in chhung atanga inzirtir kan uar tak loh vang nge, a chhan ber mawhpuh tur awm mumal si lo hian kan dal ta deuh niin a lang ta fo va, hei hian lâi a tinâ a, engtia han chhawm nun leh chi nge tih hi mi tinin kan ngaihtuah a, kan vei a hun ta tak zet mai. Tlawmngaihna han tih hian sawi fiah dan teh vak a vâng riau a, ‘mahni chan tur dawn lo va midang hamthatna tur ngaihtuah, chan tha zawk chu midang tana khêk’ ti tein sawi ila a teuh deuh berin a rinawm. Mizote hi tlawmngai hnam kan ni a, pi leh pu chena kan hnama bet, kan thisena luang tlat leh kan than hnan thil a ni a, a ropuiin a zahawm a, a thain a hlu hle. Tlawmngaihnaa kan sànzia chu kan thawnthu hrang hrang, kan inhrilh chhawn zel atang te pawh hian a lang a. Zualko kal thu-ah pawh, a tul a nih phawt chuan a thim a vâr, a sûr a sâ thlu lovin intirh chawp ngai miah lova ‘kei ka kal ang e’ ti thei, a chuha inchuh hial thin te kha Mizo tlangvalte an ni a, ruang zàwn inchuha inbuan thial thial thin leh thlan laihnaa lei laih tisâwt lo lek lek khawpa a chhunga luh inchuh thin pawh kan Mizo tlangvalte tho an ni. Ei leh in thu-ah ni se ‘ka ei chak lo ve’ ti thin hnam kan ni a, kei chu puar lo deuh mah ila mi dang puar rawh se tihna rilru taka kha a Mizo em em a ni. Midang thatna tura mahni indahtha thei, mi dang chan thatna tur a nih phawt chuan mahni inngaihtuah lo thei hnam kan ni thin a, kawng tam takah chuaiin vuai deuh tawhin lang mah se, he tlawmngaihna hi vawiin thleng hian a hunah chuan a la vul mawi a, Zofate hian kan la hmet hlum hmak bik lo tih lanna thil tam tak a lo awm leh thin hi a lawmawm a, a ropuiin vawn reng atan pawh a tha ngawt mai. Tun laiah chuan: Petrol la tur kan han i ntlar thap a, intlar laite rawn tlan pèl pur pur mai, an thunsak lai bula va ding chut hmuh tur an awm ziah mai. Hei hi thil mawi a ni lo…mai a ni lo va, kan Mizo tlawmngaihna bawhchhiatna turu tak a ni. Tu pawhin tih tur, kalna hmun tur leh pawimawh kan nei vek; hmanhmawh vek kan ni; a lo intlar sa-te hnungah khan din ve a, kan hun a lo thlen hun nghah ve mai kha mi pangngai nihna chu a ni mai. Hetiang deuh chhiah hian traffic a han jam a, two wheeler takngial pawh kan han ding phei thup a, side lehlam awl lai hmu fuha jam-a ding tlar lai rawn tlan pel pur pur mai, a jam tizual tawk vela lo va ding leh si kan awm thin. Zilh loh fa hi kan ang thin hi ka tia lawm maw aw! Hmanah chuan maw, “Nangin ti hmasa rawh, kei chu ka hmanhmawh lo ve,” an ti thin; chu chu Mizote tih dan a ni. Ei leh in chungchangah pawh ‘upa berin a bàr hma chuan, naupangin an bar khalh ngai lo’ tih te kha a hman lai deuh ta ruih maiin a hriat a, han chhawm nun that leh atan a tha ngawt mai. ATM-ah kan han intlar a, lo thleng chauh si, a kawngka bula phei nghal ringawt pawh kan awm fo. A mawi lo mai pawh a ni lo, a thinin a thing! Thil pawimawh eng emaw-ah, a indawta thil tih ngai, intlar hial a ngaihna hmuna chuhhelh hi a Mizo lo va, vai chhe tih awm tawk lek a ni tih hi hre thar leh ang u. Intlar ve mai ila, kan hun a thlen chuan kan ti ve mai dawn alawm. Mizote hi chuhhelh hnam kan ni ngai reng reng lo tih hi hriat a va pawimawh em. In chhungah nu leh pa, pi leh pu ten kan tu leh fate kan hrilh that a hun ta viau mai. Tun maiah khuarel chhiatna hrang hrang lo thlengin lei minin in eng emaw zat a hnâwl a, nunna chân pawh tam tak an awm tih kan hre theuh a, ruah sur leh khaw vawt pawisa lova ruang zawn leh chhanchhuah tur zawnga thawk chhuakte an va fakawm em! Hei pawh hi tlawmngaihna a ni. Kan nuna bet tlat tih takah a la chuai lo va, a la vul reng tih han hriat hian a nuam a, thla a muang a ni. Chhiat tawkte kan tawrhpui tak zet a, an tan i tawngtai teh ang u.", "summary": "Mizo nih hi a nuam a, pi leh pu hun ata tawh Mizo nuna bet tlat, thil hlu leh mawi tak tak awm a, chung zinga mawi ber chu tlawmngaihna hi a ni. Chutih laiin kan nun ze mawi zingah aia upa zah te, tlawmngaihna leh ram leh hnam hmangaihna te hi khawvel changkanna vang leh chhan dang vang tein kan dal ta deuh a, a pawi ngawt mai. Tlawmngaihna tih hian sawifiah a har a, 'mahni chan tur dawn lo va midang hamthatna tur ngaihtuah, chan tha zawk chu midang tana khek' ti tein sawi ila a teuh berin a rinawm. Mizote hi tlawmngai hnam kan ni a, kan thisenah a bet tlat a, tlawmngaihnaa kan sanzia chu kan thawnthuah te hian a lang thin. Zualko kal thuah te, ruang zawn chungchangah te, ei leh in thuah te, midang tan an inpekna kha tlawmngaihna chu a ni a, vawiin thleng hian a la awm ve a, thil lawmawm tak a ni. Tun laiah chuan petrol lak chungchangah te traffic jam chungchangah te hian tlawmngaihna kan tlachham deuh. Ei in chungchangah pawh 'upa berin a bar hma chuan, naupangin an bar khalh ngai lo' tih te kha chhawm nun a tha ngawt mai. ATM ah kan intlar a, lo thleng chiah a midang hmakhalh mai chingte kan awm, a mawi lo. A Mizo lova vai ho tihawm tawk lek a ni. Mizote hi chuhhleh hnam kan ni ngai lo. Khuarel chhiatna a lo thleng a, ruang zawn leh chhanchhuah tur zawnga thawkchhuakte an fakawm em! Hei pawh hi tlawmngaihna a ni. Chhiat tawkte kan tawrhpui takzet a, an tan i tawngtai ang u." }, { "summarization_id": "1227", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4119", "file_name": "F_MIZO_SUM_3_9/2/25", "original_text": "Khawvelin a buaipui Coronavirus chu ram 100 chuangah darh tawhin mi nuai khat aia tamin an vei tawh a, thih pui pawh mi 4,000 an hnaih ta hle. Mizoram sorkar pawhin theihtawp chhuahin Coronavirus laka kan fihlim theihna turin ruahmanna hrang hrang a siam.Hetihlai hian khawvelin mak a tih em em mai chu Myanmar-in Coro­navirus kai an la nei miah lo anga lang hi a ni a, mi tam ber chuan an thup niin an ngai hial a ni. China nen mel 1,000 chuang ramri an inṭawm a, mihring an inkal pawh reng a, an insumdawn tawn reng bawk a; ram hla tak tak aṭanga China-a khual zin kal chhunte pawhin an vei theih, Myanmar-a mi pakhat pawhin an la vei ve lo hian khawvel huap media hrang hrangah sawi a hlawh hle. Time magazine tarlan dan chuan February 20 khan Myanmar hian Coronavirus endikna khawl hi ram dang aṭangin an dawng ve chauh a ni.Hei tak hi Mizoram pawh kan fimkhurna tur a ni. Myanmar-a sumdawngte hian Myanmar siam ni loin China siam thil deuh vek an la chhawng a, China ramrite thlenga kalin China nen an insumdawn tawn ang hial pawhin a sawi theih ang. Anni hi Coronavirus chungchanga ven ngai leh endik ngai ber an nih hmel a, Mizoram sorkar pawhin hemi lam hi a ngaih pawimawh a hun ta.Lengpui Airport-a uluk taka endik a ṭhat rual hian, airport lam aia China nen kan inkal pawh nasatnâ Myanmar ramri zawng zawng hi uluk taka ven a, mipui veivakte endik hi a hun tawh hle.A lam hnai leh awlsam laia kan inven ṭhat rual hian, kan chân loh khânah hian he hri pui Coronavirus hi a lo lut palh thei a, Myanmar ramri hi ven uluk a ngai takzet a ni. Khawvelin a buaipui Coronavirus chu ram 100 chuangah darh tawhin mi nuai khat aia tamin an vei tawh a, thih pui pawh mi 4,000 an hnaih ta hle. Mizoram sorkar pawhin theihtawp chhuahin Coronavirus laka kan fihlim theihna turin ruahmanna hrang hrang a siam.Hetihlai hian khawvelin mak a tih em em mai chu Myanmar-in Coro­navirus kai an la nei miah lo anga lang hi a ni a, mi tam ber chuan an thup niin an ngai hial a ni. China nen mel 1,000 chuang ramri an inṭawm a, mihring an inkal pawh reng a, an insumdawn tawn reng bawk a; ram hla tak tak aṭanga China-a khual zin kal chhunte pawhin an vei theih, Myanmar-a mi pakhat pawhin an la vei ve lo hian khawvel huap media hrang hrangah sawi a hlawh hle. Time magazine tarlan dan chuan February 20 khan Myanmar hian Coronavirus endikna khawl hi ram dang aṭangin an dawng ve chauh a ni.Hei tak hi Mizoram pawh kan fimkhurna tur a ni. Myanmar-a sumdawngte hian Myanmar siam ni loin China siam thil deuh vek an la chhawng a, China ramrite thlenga kalin China nen an insumdawn tawn ang hial pawhin a sawi theih ang. Anni hi Coronavirus chungchanga ven ngai leh endik ngai ber an nih hmel a, Mizoram sorkar pawhin hemi lam hi a ngaih pawimawh a hun ta.Lengpui Airport-a uluk taka endik a ṭhat rual hian, airport lam aia China nen kan inkal pawh nasatnâ Myanmar ramri zawng zawng hi uluk taka ven a, mipui veivakte endik hi a hun tawh hle.A lam hnai leh awlsam laia kan inven ṭhat rual hian, kan chân loh khânah hian he hri pui Coronavirus hi a lo lut palh thei a, Myanmar ramri hi ven uluk a ngai takzet a ni. Khawvelin a buaipui Coronavirus chu ram 100 chuangah darh tawhin mi nuai khat aia tamin an vei tawh a, thih pui pawh mi 4,000 an hnaih ta hle. Mizoram sorkar pawhin theihtawp chhuahin Coronavirus laka kan fihlim theihna turin ruahmanna hrang hrang a siam. Hetihlai hian khawvelin mak a tih em em mai chu Myanmar-in Coro­navirus kai an la nei miah lo anga lang hi a ni a, mi tam ber chuan an thup niin an ngai hial a ni. China nen mel 1,000 chuang ramri an inṭawm a, mihring an inkal pawh reng a, an insumdawn tawn reng bawk a; ram hla tak tak aṭanga China-a khual zin kal chhunte pawhin an vei theih, Myanmar-a mi pakhat pawhin an la vei ve lo hian khawvel huap media hrang hrangah sawi a hlawh hle. Time magazine tarlan dan chuan February 20 khan Myanmar hian Coronavirus endikna khawl hi ram dang aṭangin an dawng ve chauh a ni. Hei tak hi Mizoram pawh kan fimkhurna tur a ni. Myanmar-a sumdawngte hian Myanmar siam ni loin China siam thil deuh vek an la chhawng a, China ramrite thlenga kalin China nen an insumdawn tawn ang hial pawhin a sawi theih ang. Anni hi Coronavirus chungchanga ven ngai leh endik ngai ber an nih hmel a, Mizoram sorkar pawhin hemi lam hi a ngaih pawimawh a hun ta. Lengpui Airport-a uluk taka endik a ṭhat rual hian, airport lam aia China nen kan inkal pawh nasatnâ Myanmar ramri zawng zawng hi uluk taka ven a, mipui veivakte endik hi a hun tawh hle. A lam hnai leh awlsam laia kan inven ṭhat rual hian, kan chân loh khânah hian he hri pui Coronavirus hi a lo lut palh thei a, Myanmar ramri hi ven uluk a ngai takzet a ni.", "summary": "Khawvelin a buaipui Coronavirus chu ram tam takah darh tawhin mi nuai khat aia tamin an vei tawh a, tam takin an thihpui tawh a, Mizoram sorkar pawhin theihtawp chhuahin Coronavirus laka kan fihlim theihna turin ruahmanna hrang hrang a siam a, hetihlai hian khawvelin mak a tih em em mai chu China nen mel 1000 chuang ramri intawm,Myanmar-in Coro­navirus kai an la nei miahlo hi a ni a,thenkhat chuan an thup niin an ngai hial. Ram hla tak aṭanga China-a zinte pawhin an vei theih, Myanmar-a mi pakhat pawhin an la vei velo hian khawvel huap media hrang hrangah sawi a hlawh hle. Myanmar-a sumdawngte hian China siam thil deuh vek an la chhawng a, anni hi Coronavirus chungchanga ven ngai leh endik ngai ber an nih hmel a, Mizoram Sorkar pawhin ram danga awm lo hawte Lengpui Airport-a uluk taka endik a ṭhat rualin, China nen kan inkal pawh nasatna Myanmar ramri zawng zawng hi uluk taka ven a, mipui veivakte endik hi a hun takzet a ni." }, { "summarization_id": "1228", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/125887", "file_name": "F_Mizo_Sum_4_27/1/25", "original_text": "Calcutta Mizo Welfare Association (CMWA) leh Kolkata Mizo Students' (KMS)-te chuan resolution siamin, Kolkata khawpuia Mizo nula awm, hnam dang mipa kawpa Mizo hnam timualpho thei zawnga che ṭhinte chungchangah ṭha an tih anga hma an lak tur thu an puang.State pawna Mizo awmten harsatna inang an tawh chu Mizo hmeichhia hnam dang kawp chingte hi an ni a, heng zinga tam zawk hi chuan hnam timualpho chiin hnam dang mipate an kawp ṭhin niin a lang. Mizo hnam timualpho thei zawng leh, hnam dangin Mizo hmeichhe dangte an hmuhsit phah theihna tur khawpa Mizo nulate'n hnam dang an kawp hreh lo ṭhin hi a pawi a, a zahthlak takzet a ni.Hnam dang nupui pasala neih hi chu inkhap leh indan theih a ni lo a, miin a mimal zalenna hmanga a kawppui tur a thlan chu eng hnam pawh ni se pawlin lo khap theih a ni lo. Hetianga ṭha taka innei tur ni lem lo, hnam dang tute'n emaw Mizote an hmuhsit zui theihna tur chia hnam dang kawp chingte hi state pawn Mizote'n an ngaih theih loh chu a ni a, a pawi hle a ni.Nu leh pa an ṭan thar a ngai a, Zoram pawn khawpuia lehkhazir leh hna­thawka mahni fa dahte'n an fate chin an hriat a ngai. An fate awm dan dik tak hriat chian tumin bei se, anmahni leh hnam tana ṭha lo takin hnam dang mipate nen an inkawp nge kawp lo tihte an finfiah ngam a ṭha khawp mai.Hnam dang nena inneih hi inkhap theih a ni lo a, thil tih chi pawh a ni lo ang; nimahsela hnam dangte nena mawi lo taka inkawp a, Mizo hnam timualpho zawnga khawsate chu a ṭul anga zilhhau a, kawng dik kawhhmuh ngei a ṭha ang. Calcutta Mizo Welfare Association (CMWA) leh Kolkata Mizo Students' (KMS)-te chuan resolution siamin, Kolkata khawpuia Mizo nula awm, hnam dang mipa kawpa Mizo hnam timualpho thei zawnga che ṭhinte chungchangah ṭha an tih anga hma an lak tur thu an puang.State pawna Mizo awmten harsatna inang an tawh chu Mizo hmeichhia hnam dang kawp chingte hi an ni a, heng zinga tam zawk hi chuan hnam timualpho chiin hnam dang mipate an kawp ṭhin niin a lang. Mizo hnam timualpho thei zawng leh, hnam dangin Mizo hmeichhe dangte an hmuhsit phah theihna tur khawpa Mizo nulate'n hnam dang an kawp hreh lo ṭhin hi a pawi a, a zahthlak takzet a ni.Hnam dang nupui pasala neih hi chu inkhap leh indan theih a ni lo a, miin a mimal zalenna hmanga a kawppui tur a thlan chu eng hnam pawh ni se pawlin lo khap theih a ni lo. Hetianga ṭha taka innei tur ni lem lo, hnam dang tute'n emaw Mizote an hmuhsit zui theihna tur chia hnam dang kawp chingte hi state pawn Mizote'n an ngaih theih loh chu a ni a, a pawi hle a ni.Nu leh pa an ṭan thar a ngai a, Zoram pawn khawpuia lehkhazir leh hna­thawka mahni fa dahte'n an fate chin an hriat a ngai. An fate awm dan dik tak hriat chian tumin bei se, anmahni leh hnam tana ṭha lo takin hnam dang mipate nen an inkawp nge kawp lo tihte an finfiah ngam a ṭha khawp mai.Hnam dang nena inneih hi inkhap theih a ni lo a, thil tih chi pawh a ni lo ang; nimahsela hnam dangte nena mawi lo taka inkawp a, Mizo hnam timualpho zawnga khawsate chu a ṭul anga zilhhau a, kawng dik kawhhmuh ngei a ṭha ang.", "summary": "Calcutta Mizo Welfare Association (CMWA) leh Kolkata Mizo Students' (KMS)-te chuan resolution siamin Kolkata-a Mizo nula awm,hnam timualpho thei zawnga hnam dang kawp chingte leh hnam dangin Mizo hmeichhe dangte an hmuhsit phahna tur khawpa khawsa thinte chungchangah tha an tih anga hma an lak tur thu an puang.Miin nupui pasala hnam dang a neih hi mahni mimal zalenna a nih avangin inkhap theih a nilo chungin tha taka innei ni lemloa hnam dangin Mizote an hmuhsit zui theihna tura hnam dang kawp ching an awm hi State pawn Mizote'n a pawi an ti hle.Nu leh pate pawhin Zoram pawn khawpuia an fate chin hriatchian tum lehzual se a tha hle ang.Hnam dangte nena mawi lo taka inkawp a,Mizo hnam timualpho zawnga khawsate chu a ṭul anga zilhhau a, kawng dik kawhhmuh ngei a ṭha ang." }, { "summarization_id": "1229", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5985", "file_name": "SMizo_33_4-02", "original_text": "Home Department-in thuchhuah siam Mizoram NewsHome Department-in thuchhuah siam admin 21-Oct-2024 05:16 PM Home Department chuan thuchhuah siamin, tun hnaiah sorkarin tuialhtheia chhiah tihsan avanga Mizoram Commercial Vehicle Union (MCVU) in lungawi lohna lantira nawrh huaihawt an tum chu Mizoram Sorkar chuan nuar lo turin a duh thu tarlangin, mipui tana harsatna thlentir lo turin a ngen. Commercial vehicle pawl thenkhatin mipui tana harsatna thleng palh thei hriaa nawrh ve loh an rel chu Mizoram Sorkar chuan lawmawm a tih thu tarlangin Home Department chuan, 'Heivang hian tluang taka an service ngei theihna turin sorkar chuan hma a la dawn a; commercial vehicle zinga service duhte an duh anga an service ngei theihna turin sorkarin hma lâk a tum,' an ti. Home Department chuan chhiah (cess) tihsan chungchanga mipui nawlpuiin nghet taka ding tura sorkar an ngennaah sorkarin lawmthu a sawi tih tarlangin, 'Heng chhiah tlingkhawmte hi mipui hnenah a kir leh vek dawn a, ram hmasawnna tura kawng hrang hranga hman tura duan lawk a ni. Heti chunga MCVU-in nawrh an kalpui tlang dawn a nih pawhin mipuiin an tawrh lohna turin sorkarin theihtawp a chhuah dawn a, ruahmanna pawh a siam lawk tawh,' tiin mipui tana harsatna thleng zawnga hma la lo turin Mizoram Sorkar chuan pawl hrang hrangte a ngen tih an tarlang.", "summary": "Home Department chuan tunhnai a sorkarin tuialhthei chhiah a tihsan avanga Mizoram Commercial Vehicle Union in lungawi lohna lantira nawrh huaihawt an tum chu Mizoram Sorkar chuan nuar lo turin a ngen a chutih rualin mipui tana harsatna thleng thei hria a pawl thenkhat in nawrh ve loh an rel chu Mizoram Sorkar chuan lawmawm a tih thu a sawi. Hei bak ah hian chhiah tihsan chungchangah chhiah tlingkhawmte chu mipui hnenah a kir leh vek dawn thu leh kan ram hmasawnna tura kawng hrang hrang a hman tur a tih a nih thu sawiin mipuite thlawpna a dil a, pawl hrang hrang te pawh mipuite harsatna thlen zawng a hma la lo turin a ngen a ni." }, { "summarization_id": "1230", "url": "https://theaizawlpost.org/ram-rorelnaah-mi-tha-bible-atanga-thlirna/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_31.1.25", "original_text": "By Rinfela Zadeng Kan sawi fo tawh a; kan sawi nawn leh ang. Mizoram hi Kristian ram kan ni a; chu chu keimahni leh khawvelin min hriat dan a ni a. Kristian te chu Bible zirtirna ringtu, Bible-in awm dan tur leh nun dan tur min zirtir anga nung tura mawhphurhna nei kan ni. Bible zirtirna hmanga kan nun dan tur kawng hrang hrang zingah – ram rorelna/politics huang chhunga kan mawhphurhna te kan sawi nawn leh dawn a ni. Thuthlung Hlui leh Politics Thuthlung Hlui kan chhiar chuan, Israel fate chuan an ram leh hnam kaihruaitu tur atan lal leh roreltu te an nei thin tih kan hmu a. Chung an lalte leh roreltute chuan Pathian thu an awih chuan an hmuingil a, Pathian an hawisan erawh chuan an ram a tluchhia a, salah te an awm thin tih kan hmu. Heta tanga lang chiang em em chu – ram leh hnam rorelnaah hian Pathian hi a thu ber a, roreltute leh lalte pawhin Pathian thu awih chunga rorelna an lekkawh chu an tihtur bulpui ber a ni tih hi chiang takin kan hmu bawk. Zawlneite leh politics Thuthlung Hlui zawlnei tam zawkte hnathawh hi ram rorelna tha a awm theihna tura Pathian thu hmanga mipuite leh roreltute an zilhhauna a ni tih kan hre vek awm e. An sakhaw nun tlabal tak leh an ram rorelna tha lo kha nghet takin a inzawm tlat a. Ram hruaitute an that loh chuan an sakhaw nun thlengin a tuar a, chuvangin ram rorelna leh mipuite kha Pathian thu anga nung turin zawlneite khan an zilhhau a, hremna an tawh tur thlengin an vaukhan tih kan hmu a nih kha. Zawlnei Nehemia te, Amosa te leh Mika te pawh kha ram leh hnam inrelbawlna tha awm tura Zawlnei hna thawk an ni. Josepha leh Daniela te pawh ram inrelbawlnaah chanvo pawimawh tak an chelh a ni tih kan hre awm e. Ram leh hnam hmangaihtu Lal Isua Chanchin |ha Luka ziak bung 13:31-34 kan chhiar chuan Lal Isua chuan Jerusalem khawpui sualna kha a vei em em tih kan hmu a. ESV Global Study Bible-in a sawi dan chuan Jerusalem hian Israel hnam pumpui ai a awh a ni. Israel te sualna avanga hremna an tawrh tur kha Lal Isua’n a hmuha a hriat khan a vei em em a ni. Lal Isua hian tisa leh thlarau thilah a lo pianna ram leh hnam Israel te sualna kha a veiin a manganpui tih chiang takin kan hmu thei awm e. Politics leh Sakhaw thil avanga Krawsa Lal Isua an khenbeha a thih dawnah pawh Pathian henah ngaihdam a dil sak tih kan hmu bawk (Lk 23:34). Kan koki kan thlak mek Vawiin Mizoram khawvela kan ram rorelna hi mi pangngai tawh phawt chuan kan vei a, a tha tawk lo tih kan hre vek awm e. Kut hnathawktu atanga Sorkar hna lian ber thawktute thleng hian kan ram politics chhe lutuk te, mi rethei leh mi hausa inkar hla ta lutuk te, mi hausa eiruin lung in a tân theih loh laia mi rethei zu zuar chu awlsam taka kan man nghal zung zung te, hausak thut tuma dan loa kuva kan tawlh ru hum hum mai te….heng zawng zawngte hi kan ningin tha kan ti lo a. Chuvang chuan kan ram rorelna khawlpui – politics atang hian ram siam that tumin hma kan la ta mek a, a lawmawm takzet a ni. Chanchinbu leh Social Media hmangtein mipuite kan au chhuak tan a, kan ram rorelna dik lo te pawh huaisen takin kan sawi lang ta siah siah mai a nih hi. Kohhran leh mipuite mawhphurhna Ram roreltu kan sawisel rual hian keini mipuite leh kohhran te pawh hian kan phu tawk leh kan duh tawk chiah roreltu te kan thlang chhuak a ni tih hi kan inpawm nawn fo tur a ni. Vawiina kan ram hruaitute hi keimahni ngeiin kan aiawha kan thlan chhuah leh kan ruat te an ni a, kan duhthlanna rah ngei kan seng a ni. Chu chu a that lohzia kan hrechiang tawh a, mi tha leh mi dik, ram leh hnam hmangaih tak tak tu hi kan duhin kan mamawh tawh a ni tih hi kan hre chho mek a. Chutianga insiamthat tuma kan harhchho mek hi a lawmawm hle a, Pathian remruatna pawh a ni ngei ang. Chu kan mawhphurhna sang tak leh pawimawh tak mai hlenchhuah chu kan tih tur, Pathian thu kan awihna tur kawng khat a ni. Mi thate an lo lut mek Inthlan kan hmachhawn leh dawn a, chutah chuan mi tha leh mi dik, kan ram hruaitu atana kan awh leh kan it te’n rorelna fawng vawn tuma politics an lo luhchilh tan te hi a lawmawmin hmasawnna ropui tak a ni. Kan ram rorelna hi mi hausa leh mi dik lo, ‘case’ nei reng te kuta a awm reng mai te hi a vanduaithlak a. Pathian tih tak tak tute kutah hian kan ram rorelna hi tlu lut tawh se la. Kan ram leh hnam hi khitah, Kristian ram ni awm rengah kan la vawrh thei a ni. Chumi tur chuan tun hi kan hun tha ber leh kan neih chhun a ni. Thil awihawm loh leh fiamthu thawhna atan hman tlak lek thusawia intiam thin, sum leh pai dik lo taka laluta mahni hausakna atana ram leh hnam rorelna fawng vuantute hi nuaiboa, kan ram leh hnam hi Pathian thu nena min kaihhruaitu tur roreltu tha leh mi dikte thlan chhuah hi kan mawhphurhna lian ber a ni. Chu chu Pathian pawhin kan laka a duh leh a phut, kan tihmakmawh a ni tih hi hre nawn ila. Hriatna mai ni loin a tak ngeia lanchhuahtir turin hma i la nghal ang u.", "summary": "Kan sawi fo tawh. Mizoram hi Kristian ram kan ni a, chu chu mi min hriat dan pawh a ni. Kristiante chu Bible ringtu, a thu inziaka innghat te kan ni. Kan nun dan tur kawng hrang hrang zingah ram rorelna huang chhunga kan mawhphurhna te kan sawi dawn a ni. Thuthlung Hlui leh Politics Thuthlung hlui kan chhiar chuan, israel fate chuan ram roreltu an nei thin. Chung mite chuan Pathian thu an awih chuan an hmuingil mai a, an hawisan erawh chuan salah te an awm thin. Ram leh hnam rorelnaah hian Pathian hi a thu ber tih a chiang hle. Zawlnei tam zawkte hnathawh hi ram rorelna tha a awm theihna tura Pathian thu hmanga mipuite leh roreltute an zilhhauna a ni. Ram hruaitu an that loh chuan an sakhaw nun thlengin a tuar thin. Zawlnei Nehemia te, Amosa leh Mika pawh kha ram leh hnam inrelbawlna tha awm tura Zawlnei hna thawk an ni. Ram leh hnam hmangaihtu Lal Isua chuan Jerusalem khawpui sualna a vei em em a ni. Politics leh Sakhaw thil avanga Krawsa Lal Isua an khenbeha a thih dawnah pawh Pathian hnenah ngaihdam a dil sak a nih kha. Vawiin Mizoram khawvela kan ram rorêlna hi kan vei tlang a, tha kan ti tawk lo theuh. Chanchinbu leh Social Media hmangtein mipuite kan au chhuak tan a, huaisen takin kan sawi ngam ta. Chutih rualin mipui leh kohhran te pawhin mawhphurhna kan nei a, vawiina kan ram hruaitute hi a thlangtu chu keimahni tho kan ni. Mi tha leh dik thlan chu keimahni kutah a inghat a ni. Pathian tih tak taktute hian rorel ve tawh se la, khi tah kan la awm thei ang. Chumi tur chuan tun hun hi hun tha ber a ni. Mahni insawi anga awm lo thin, mahni chhungkua chauh hmangaihte hi nuai bova, Pathian tih mi leh roreltu tha kan thlan chhuah a pawimawh a ni. Chu chu Pathianin kan laka a phut pawh a ni." }, { "summarization_id": "1231", "url": "https://theaizawlpost.org/hal-lam-khap-hneh-ngei-kan-tum-home-minister/", "file_name": "SMizo_6_17-02", "original_text": "Krismas leh kumthar vuakvetah halpuah leh halmawi lam khap hneh ngei tumin sawrkarin hma a la dawn tih Home minister K Sapdanga chuan a sawi a. Sawrkar hnathawkte phei chu inhnamhnawih lo turin a chah. Amah kawmtu thuthar thehdarhtute hnenah Home minister chuan, hunpui laia halpuah/ halmawi hal lo tura inngenna chu kum dangah hlawhtling zo lo \\hin mah se, kuminah Krismas, kumthar leh Puja vuakvetah a hlawhtlin theihna turin kawng hrang hranga theihtawp chhuaha khap hlawhtlin ngei tum a ni tih a sawi. Kum danga a hlawhtlin loh chhan zingah – khap thu puan tlai lutuk vangte, ram pum \\anrual \\hat tawk loh vangte, khapna dan bawhchhiate hremna a awm chuan loh vangte a ni \\hin tih a sawi a. Kuminah erawh September 9-ah khapna thu rel a ni a, zawm tura inngenna thu uar taka puanzar zui a ni, tiin, khapna thupek zawm lote hremna dan pawh khauh taka kenkawh ngei tum a ni tih a sawi. “Dan bawhchhia hremna hi a khauh tak avang leh, khauh taka kenkawh tum a nih avangin, sawrkar hnathawkte phei chu inthiarfihlim ngei tura hriattir an ni a. Heng thil phurtu lirthei chu document hrensak, driving licence cancel sak thlengin hrem an ni ang,” K Sapdanga chuan a ti. Khapna thupek zawm a, heng thil hi phur lut loa zuar lo turin sumdawng zawng zawng ngen leh hriattir an nih bakah mi tinin thupek hi ngaipawimawh tura ngen an ni tih a sawi. Mizoram State Pollution Control Board zirchian danin 2023 hunpui vuakvet kha kum dang zawng aiin hal lam hi a nasa a, boruak tehnaah pawh a bawlhhlawh dan a sang hle a, boruak bawlhhlawh kaihhnawih nia hriatah nunna chan pawh an tam ber tum a ni tih an sawi thu a sawi bawk. “Khapna thu kan chhuah tlai deuh a. Tlin lawm leh tlin loh vanga inrunluihna pawh a ni thei bawk ang,” tiin Home minister hian zawhna a chhang. Kuminah chuan hriat loh palh awm lo turin local/ village council leh tlawmngai pawl bakah kohhran tin \\anrualpuiah a sawm tih K Sapdanga hian a sawi a. Mahni huam chin \\heuhah uar taka puangzar turin a ngen tih a sawi. “Halpuah/ halmawi avanga nunna chan an awm loh a, damlote tan phurrit siamsak an nih loh a, boruak chhia siam belh a nih lohna turin mi tinte \\anrualpuiah ka sawm a ni,” a ti. Khapna thupek hi district magistrate ten an puang ang a, thla 6 chhung huam thei a ni. Khapna thupek hian halpuah, halmawi, sky lantern, silai lem mu nei chite a huam a. Ram dang atanga lakluh, kawl, zawrh leh hman khap a ni. Khapna dan bawhchhia chu BNS Sec 223 hmangin kum khat thleng lung in tan leh sumfai Rs. 5000 thleng chawitir theih an ni. Dan hluiah khapna bawhchhia hremna hi thla 6 thleng lung in tan theih leh Rs. 200 chawi theih a ni a. Kum kaltaah case 5 ziah luh niin, mi 9 man an ni a; mi 7 chu thiam loh chantir an ni tawh. Tun a\\angin state ramri check gate hrang hrangah police leh sawrkar department dang bakah tlawmngai pawlte uluk taka duty tura hriattir an ni a. Bungraw phur lirtheite bakah private leh sawrkar motor thlenga a \\ul anga endik tum a ni.", "summary": "Krismas leh Kumthar vuakvetah halpuah leh halmawi lam khap hneh ngei tumin sorkarin hma a la dawn tih Home Minister K. Sapdanga chuan a sawi. Hetiang khapna hi kum dang ah pawh tih ziah ani a, mahse a hlawhtling ngai lemlo a, heihi khap thu puan tlai lutuk vang leh ram pum tanrual tawk loh vang te, dan bawhchhia te hrem an nih ngai loh vangte a ni thin a, kumin ah erawh chuan September 9-ah khapna thu rel a ni a, zawn lote hremna pawh khauh taka kenkawh ngei tum a nih avangin an khap hlawhtlin ngei an in beisei. Sorkar hnathawkte phei chu inthiarfihlim ngei tur a hriattir an ni. Kum 2023 hunpui vuakvet ah khan kum dang zawng aiin hal lam a nasa a, boruak tehnaah pawh a bawlhhlawh dan a sang hle a ni ati. Kumin ah chuan Local/Village council leh tlawmngai pawl te tanrual pui ah a sawm a, dan bawhchhia te chu BNS Sec 223 hmangin kum 1 thleng lungin tan leh sumfai cheng 5000 thleng chawitir an ni ang. State ramri ah te ngawrh lehzual a duty a ni ang a, heng thil hi phurtu lithei te chu document hrensak leh driving liscence hrensak thlengin hrem theih an ni ang." }, { "summarization_id": "1232", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Zirlai Hmeichhia te Karate zirtirna tur hawnna neih a ni Serchhip District chhunga sawrkar enkawl Middle School, High School leh Higher Secondary School-a zirlai hmeichhia te tana mahni inven dan zirna tur, Girls Self-Defence Training chu nimin khan a hawnna hun hman a ni. Samagra Shiksha hnuaia kalpui tur Girls Self-Defence Training (Rani Laxmi Bai Atma Raksha Prashikshan) hawnna hun hi nimin chawhnu dar 3:00 khan Govt. JM H/S Serchhip-ah neih niin he School Headmaster Paul Zohmingthanga chuan a hawng a, he hun ah hian All Mizoram Karate Association (AM-KA) Serchhip District President H. Sanghming-liana bakah AMKA General Hqrs. Aizawl atanga lo kal ten thu an sawi bawk a ni. He Training hawnna hun hi Serchhip District-a Samagra Shiksha Dy. DPC PC. Van-lalluna chuan kaihruaiin Asst. Programme Officer (APO) C. Lalremruata chuan he ruahmanna an kalpui dan tur hi a sawi a. He ruahmanna ah hian Serchhip District chhunga Middle School 53-a Zirlai hmeichhia te bakah High School 21 leh Higher Secondary School 3-a Zirlai hmeichhia te chu mahni invenna atan Karate zirtir an ni dawn a, heng zirlai hmeichhia te hi AMKA atangin Instructor mi 12 ten an zirlai tibuai lo thei turin zing ah emaw, tlai-ah emaw Karate hi an zirtir dawn a, karleh atangin he Training hi neih tan tur a ni ang. Nimin-a he hun hmanna ah hian AMKA General Hqrs. atangin Lalramthara, General Secretary leh Lalropuia, Secretary te an rawn kal a ni.", "summary": "Zirlai Hmeichhia te Karate zirtirna tur hawnna neih a ni Serchhip District chhunga sawrkar enkawl Middle School, High School leh Higher Secondary School-a zirlai hmeichhia te tana mahni inven dan zirna tur, Girls Self-Defence Training chu nimin khan a hawnna hun hman a ni. Samgra Shiksha hnuaia kalpui tur Self Defence Training hawnna hun hi Serchhipah neih niin School Headmaster chuan a hawng a, he hunah hian AM-KA President bakah AMKA General Hqrs. Aizawl atanga lo kal ten thu an sawi. He hun hi Van-lalluna chuan kaihruaiin Asst. Programme Officer chuan ruahmanna kalpui dan tur a sawi. Serchhip District chhunga Middle School 53, High School 21, leh Higher 3- a zirlai hmeichhia te chu zirtir an ni dawn a, mi 12 instructor an awm ang." }, { "summarization_id": "1233", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Bairabi to Hortoki-ah Rel a tlan thei tawh Bairabi leh Sairang inkar-a Rel kawng zau chi siam mekah Bairabi leh Hortoki inkar chu Rel tlan phal a ni tawh. KM 51.31-a thui Bairabi leh Sairang inkar Rel kawng siam mekah hian Rel tlanna atana Rel kawng a him tawk leh him tawk loh endiktu, Ministry of Civil Aviation a Commissioner of Railway Safety Sumeet Singhal chuan KM 16.725-a thui Bairabi leh Hortoki inkar a endikna ah thutlukna siamin, Rel tlanna atan a him tawk a ni tih a finfiahna lehkha chu Ministry of Railways-ah Ningani khan a thehlut niin North East Frontier Railways (NFR) thuneitute chuan Zirtawpni khan thuchhuah siamin an tarlang. A endik hnua thutlukna a siamah Summet Singhal chuan helai Rel kawng hi mihring phur leh bungraw phur Rel tan zawh ngam a ni, a ti a ni. NFR thuchhuah chuan Commissioner of Railway Safety hian thla hlui July thla tawp lam khan a endik hna hi a zo tawh niin an sawi a, Bairabi leh Sairang inkar Rel kawng siam hna hi tun dinhmunah za zela 90 an zo tawh niin an sawi bawk a. He Rel kawng hi hmun 4-ah thenin, Bairabi leh Hortoki inkar, Hortoki leh Kawnpui inkar, Kawnpui leh Mualkhang inkar leh Mualkhang leh Sairang inkar ti-a then a ni a. Helai Rel kawngah hian bungraw phur leh mihring phur chi Rel te chu darkar khata KM 75-a chaka tlan theihna turin a him tawk niin Commissioner of Railway Safety chuan a thu thehluhah a tarlang a ni. Hetihlai hian Assam-a Hailakandi District-a ruah sur nasat lutuk chuan Silchar leh Bairabi inkar Rel kawng chu Killarbak hmunah a tichhia a, Rel kawng inghahna lei hi hnawlin Rel kawng hi metre 200 vel zeta thui a inkhai a, hei vang hian Mizoram-ah Rel a lut thei rih lo a ni.", "summary": "Bairabi to Hortoki-ah Rel a tlan thei tawh Bairabi leh Sairang inkar-a Rel kawng zau chi siam mekah Bairabi leh Hortoki inkar chu Rel tlan phal a ni tawh. KM 51.31-a thui Bairabi leh Sairang inkar Rel kawng siam mekah hian Rel tlanna atana Rel kawng a him tawk leh him tawk loh endiktu, Sumeet Singhal chuan Rel tlanna atan a him tawk tih finfiahna lehkha chu Minister of Railways thuneitute chuan thuchhuah siamin an tarlang. He rel kawng siam hi tun dinhmunah 90% zawh tawh niin he rel kawng hi hmun liah an ṭhen. He rel kawngah hian Rel te chu darkar khata KM 75-a chaka tlan theihna turin a hin tawk a ni. Hetihlai hian Assam leh Hailakandi Distrcit a ruah sur nasat avangin Silchar leh Bairabi inkar rel kawng chu Killarbak hmunah a tichhia a, hei vang hian Mizoramah Rel a lut thei rih lo a ni." }, { "summarization_id": "1234", "url": "https://www.exploremizoram.com/2018/09/chief-minister-in-agey-lirthei-30.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_20.2.25", "original_text": "Chief Minister Pu Lal Thanhawla chuan vawiin khan Mizoram State Rural Livelihoods Mission (MSRLM) hnuaia scheme pakhat Aajeevika Grameen Express Yojana (AGEY) hmalakna in Tlangnuam BDO Pisa, New Secretariat Complex-ah Self Help Group thawk tha thlanchhuahte hman tur motor 30 a vailiam. He programme-ah hian Deputy Speaker Pu R. Lalrinawma, MIFCO Chairman Pu PC Zoram Sangliana, ZIDCO Chairman Pu Lalrobiaka, Tuirial Bialtu MLA Pu Hmingdailova Khiangte leh AMC Councillor Pi M. Zohmingthangi te an tel a ni.Chief Minister chuan Mizorama Self Help Group te chu khawtlang leh chhungkaw tan an tangkaiin, a bik takin hmeichhiate tan an intundinna kawng tha tak a nih thu a sawi a. An thawh that avanga vawiina Self Help Group 30 ten lirthei an dawng chu a lawmpui thu sawiin Chief Minister chuan SHG-te chu mimal leh khawtlang tan mai bakah ram leh hnam tana thawktu anni tih hre reng chungin an thiol dawn pawh tangkai taka hmang chhunzawm turin a chah a. Chutiang chiah chuan sawrkara thawktute pawh rinawm taka an hna puitlin zel tura chahin, Sawrkar hnathawkte an thawh that thin thu leh, RD Department chuan tun kum hnih chhunga National Level Award engemawzah an dawng chu lawmawm a tih thu a sawi bawk.Kuthnathawktute, mi harsa leh chhumchhiate chawikan chu ram hmasawnna atana a pawimawh thu Chief Minister chuan sawiin, chumi tihlawhtling tura NLUP kaltlanga sawrkarin hma alaknate a sawi a. NLUP chu a dawngtute zinga hmang thalo tlem te tih loh ah chuan a hlawhtlin viau thu leh, state dangte tan pawh entawntlak a nih thu sawiin, NLUP hlawhtlinna thual tura policy thar duan NEDP pawhin hlawhtlinna hmu chho zelin, India hmarchhak state dang Chief Secretary-te pawh NEC in zirchiang tura a hrilh hial thu a sawi.Vawiin AGRY motor 30 vailiam puala inkhawm buaitsaih hi Pu Lalhmingthanga, Commissioner & Secretary, Rural Development Department chuan a kaihruai a. Motor vailiam tak te hi RD block 7 - Siaha, Zawlnuam, West Phaileng, Ngopa, Thingdawl, East Lungdar leh Sangau atanga Self Help Group thawk tha thlan chhuah 30 te hnenah pek a ni. Rural Development Block pakhat tan motor 4 (pali) zel ruahman a ni a, West Phaileng, Zawlnuam Block te hi Aspirational District huamchhunga awm an nih avangin Motor 5 (Panga) ve ve ruahman sak an ni.AGEY hian a thil tum chu (i) Deendayal Antyodaya Yojana - National Rural Livelihood Mission (DAY-NRLM) hnuaia awm thingtlang khua, inkalpawh harsatna a cheng SHG’s member ten an chhawr tangkai tur leh sum lakluh hmanrua tur, vantlang in tangkai taka veivahna lirthei an neih theihna tur pek/ruahman leh; (ii) DAY-NRLM hmang tangkai a, thingtlang a cheng ten an khaw mil tur, vantlang in an enkawl tur, mipui veivahna tiawlsam tur (Bazar, zirna in, damdawiin etc. kal na atan a tangkai) leh an khaw chhehvel ei leh bar hmasawnna thlen thei tu tur lirthei (rural transport service) ruahman sak te a ni.AGEY programme hnuaiah hian DAY-NRLM scheme atanga Village Organisation (VO -  Khaw khat SHG member atanga thlanchhuah hruaitu intelkhawmte) te hnena sum pek Community Investment Fund (CIF) chu AGEY programme tih hlawhtlin nan, VO in SHG hnenah Motor lei nan pung awm lovin Loan Rs. 6.5 lakhs a puk tir ang. (Hei hi AGEY CIF tih a ni). Rs. 6.5 lakhs aia to Motor lei nan sum mamawh belh a awm a nih chuan Bank loan puk leh theih a ni a. Motor hi three Wheeler, four Wheeler (goods 85 passenger vehicle) an khaw mamawh mil tur ang thlan theih a ni. Loan hi thla 72 chhunga rulh ngei tur a ni. Loan puk dawn ah Business plan (6 years) felfai tak SHG ten an siam ang a, Block Mission Management Unit in a enpui ang.AGEY motor hi 2017-18 khan RD Block pathum - Tipa, Serchhip leh Bilkhawthlirah motor 18 pek chhuah a lo ni tawh a ni.", "summary": "Chief Minister Pu Lal Thanhawla chuan vawiin khan MSRLM hnuaia scheme pakhat Aajeevika Grameen Express Yojana hmalakna in Self Help Group thawk tha thlanchhuahte hman tur motor 30 a vailiam. He programme-ah huan Deputy Speaker, MIFCO Chairman, ZIDCO Chairman, Tuirial Bialtu MLA leh AMC Councillor te an tel a ni. CM chuan Mizorama Self Help Group te chu khawtlang tan an ṭangkai thu sawiin, hmeichhiate tan an intunnunna kawng ṭha tak a ni a ti. An thawh ṭhat vanga lirthei an dawng chh a lawmpui tih sawiin CM chuan SHG te chu an pawimawhzia a sawi bawk. Sorkar hnathawktute pawh rinawm taka an hna thawk turin a chah. RD Department in tun kum hnih chhunga National Level Award eng emaw zat an dawng chu lawmawm a tih thu a sawi bawk. NLUP hmalakna sawiin, NLUP hlawhtlinna thual tura policy thar duan NEDP pawhin hlawhtlinna hmu chho zelin, India hmarchhak state dang Chief Secretary te pawh NEC in zirchiang tura a hrilh hial thu a sawi bawk. Vawiin inkhawm hi Commissioner & Secretary, Rural Development Department chuan a kaihruai a. Motor vailian tak te hu RD block 7 aṭanga thlan chhuah 30 te hnena pek an ni. Block 1 tan motor 4 zel ruahman a ni a, West Phaileng leh Zawlnuam Block re hi Aspirational District huamchhunga awm an nih avangin Motor 5 ve ve ruahman sak an ni. Motor hi three wheel emaw four wheel an khaw mamawh mil tur ang thlan theih a ni." }, { "summarization_id": "1235", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25732", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Mizoram chief minister chuan, Mizoram sorkar flagship programme SEDP-ah mau ṭha chi chîn a ni dawn a, sorkar hnathawkte pawhin an duha ram an neih chuan an chíng thei dawn niin a sawi a; agriculture leh horticulture lama hmalak a nih hunah he lama thawktuten sum an lakluh tam dawn avangin nakin lawkah chuan IAS pawhin an hna bansana an luh chilh duh hial a rin thu a sawi.He thusawi hian ngaihtuah a tithui hle mai a, a sawitu hi kan state hotupa ber a ni a, a hna sawi hi India rama hna sang ber ang hiala chhal a ni bawk. Heti taka kan CM-in agriculture leh horticulture lam a ngai pawimawh a, mau/ rua hmanga sum lakluh a tum dan ngaihtuah hian thil a ti tak tak a, tihhlawhtlin pawh a tum hle ang tih a chiang a ni.Mizoram sorkar budget pharh tak kan en kha chuan agriculture lamah hian nasa takin sum dah tihtlem a ni a, sorkar kum hmasa nena khaikhin phei chuan a tlahniam nasa hle a, hetihlai hian horticulture lama hmasawnna tura sum dah erawh a pung thung.Engpawhnise kan CM thusawi aṭanga lang chu sorkarin tih tak takin, sum lakluh theihna turin mau leh rua kalpui a tum a, sorkar hnathawk tan pawh chin ve theih a ni dawn. Hemi piah lamah hian sorkar hnathawk sang ber berte pawhin an hna an kalsan duh phah hial khawp turin horticulture leh agriculture lamah hian sum kan thawk chhuak tam dawn a nih hmel.Kan CM ṭha­hnemngaihna leh tih takzetna hi a rinhlelhawm hauh lo a; nimahsela ram ṭha zawk, horticulture leh agriculture lama intodelha sum lalut tam zawk state-ah pawh tun thlenga IAS hna bansan duh khawp an la awm meuh lo a nih hmel si a, Mizoramah bul kan ṭan leih leih dawn chauh laia IAS hna bansanna tur khawpa hlawhtling tur chuan tun aṭanga tha thlah loa beih char char a ngai tawh ngei ang. Mizoram chief minister chuan, Mizoram sorkar flagship programme SEDP-ah mau ṭha chi chîn a ni dawn a, sorkar hnathawkte pawhin an duha ram an neih chuan an chíng thei dawn niin a sawi a; agriculture leh horticulture lama hmalak a nih hunah he lama thawktuten sum an lakluh tam dawn avangin nakin lawkah chuan IAS pawhin an hna bansana an luh chilh duh hial a rin thu a sawi.He thusawi hian ngaihtuah a tithui hle mai a, a sawitu hi kan state hotupa ber a ni a, a hna sawi hi India rama hna sang ber ang hiala chhal a ni bawk. Heti taka kan CM-in agriculture leh horticulture lam a ngai pawimawh a, mau/ rua hmanga sum lakluh a tum dan ngaihtuah hian thil a ti tak tak a, tihhlawhtlin pawh a tum hle ang tih a chiang a ni.Mizoram sorkar budget pharh tak kan en kha chuan agriculture lamah hian nasa takin sum dah tihtlem a ni a, sorkar kum hmasa nena khaikhin phei chuan a tlahniam nasa hle a, hetihlai hian horticulture lama hmasawnna tura sum dah erawh a pung thung.Engpawhnise kan CM thusawi aṭanga lang chu sorkarin tih tak takin, sum lakluh theihna turin mau leh rua kalpui a tum a, sorkar hnathawk tan pawh chin ve theih a ni dawn. Hemi piah lamah hian sorkar hnathawk sang ber berte pawhin an hna an kalsan duh phah hial khawp turin horticulture leh agriculture lamah hian sum kan thawk chhuak tam dawn a nih hmel.Kan CM ṭha­hnemngaihna leh tih takzetna hi a rinhlelhawm hauh lo a; nimahsela ram ṭha zawk, horticulture leh agriculture lama intodelha sum lalut tam zawk state-ah pawh tun thlenga IAS hna bansan duh khawp an la awm meuh lo a nih hmel si a, Mizoramah bul kan ṭan leih leih dawn chauh laia IAS hna bansanna tur khawpa hlawhtling tur chuan tun aṭanga tha thlah loa beih char char a ngai tawh ngei ang. Mizoram chief minister chuan, Mizoram sorkar flagship programme SEDP-ah mau ṭha chi chîn a ni dawn a, sorkar hnathawkte pawhin an duha ram an neih chuan an chíng thei dawn niin a sawi a; agriculture leh horticulture lama hmalak a nih hunah he lama thawktuten sum an lakluh tam dawn avangin nakin lawkah chuan IAS pawhin an hna bansana an luh chilh duh hial a rin thu a sawi. He thusawi hian ngaihtuah a tithui hle mai a, a sawitu hi kan state hotupa ber a ni a, a hna sawi hi India rama hna sang ber ang hiala chhal a ni bawk. Heti taka kan CM-in agriculture leh horticulture lam a ngai pawimawh a, mau/ rua hmanga sum lakluh a tum dan ngaihtuah hian thil a ti tak tak a, tihhlawhtlin pawh a tum hle ang tih a chiang a ni. Mizoram sorkar budget pharh tak kan en kha chuan agriculture lamah hian nasa takin sum dah tihtlem a ni a, sorkar kum hmasa nena khaikhin phei chuan a tlahniam nasa hle a, hetihlai hian horticulture lama hmasawnna tura sum dah erawh a pung thung. Engpawhnise kan CM thusawi aṭanga lang chu sorkarin tih tak takin, sum lakluh theihna turin mau leh rua kalpui a tum a, sorkar hnathawk tan pawh chin ve theih a ni dawn. Hemi piah lamah hian sorkar hnathawk sang ber berte pawhin an hna an kalsan duh phah hial khawp turin horticulture leh agriculture lamah hian sum kan thawk chhuak tam dawn a nih hmel. Kan CM ṭha­hnemngaihna leh tih takzetna hi a rinhlelhawm hauh lo a; nimahsela ram ṭha zawk, horticulture leh agriculture lama intodelha sum lalut tam zawk state-ah pawh tun thlenga IAS hna bansan duh khawp an la awm meuh lo a nih hmel si a, Mizoramah bul kan ṭan leih leih dawn chauh laia IAS hna bansanna tur khawpa hlawhtling tur chuan tun aṭanga tha thlah loa beih char char a ngai tawh ngei ang.", "summary": "Mizoram chief minister chuan, Mizoram sorkar flagship programme SEDP-ah mau ṭha chi chîn a ni dawn a, sorkar hnathawkte pawhin an duha ram an neih chuan an chíng thei dawn niin a sawi a, agriculture leh horticulture lama hmalak a nih hunah he lama thawktuten sum an lakluh tam dawn avangin nakin lawkah chuan IAS pawhin an hna bansana an luh chilh duh hial a rin thu a sawi. Ngaihtuahna a tithui hle, heti taka kan CM-in agriculture leh Horticulture lam a ngai pawimawh a, mau/rua hmanga sum lakluh a tum dan ngaihtuah hian thil tih tak tak a tum a ni. Agriculture lamah hian nikum aiin sum a tlem a, horticulture lamah erawh sum dah a pung thung. Engpawhnise CM thusawi atang chuan kan hlawk hle dawn a ni a, kan CM thahnemngaihna a rinhlelhawm loh a, nimahse ram tha zawk horticulture leh agriculture lama intodelha sum latut tam zawk state pawnah pawh tun thlengin IAS hna bansan duh khawp chu an la awm meuh lo." }, { "summarization_id": "1236", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/21691", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Zoram Peoples' Movement (ZPM) chuan thuchhuah siamin Mizoram Lok Sabha MP chu tun hnaia parliament session thla thum vel chhung neihah zawhna a zawt ve miah lo chu a chhan sawifiah turin an phut a, India hmar chhak state zingah Mizoram chungchangah chiah zawhna a lut lo niin an sawi. Hei bakah hian Mizoram MP chu BJP lam ṭang NDA leh NEDA hnuaia awm reng sia BJP lama vote pe duh lo anga a insawi avangin bill hrang hranga a vote pek dan sawifiah turin an phut bawk a ni.ZPM lamin Mizo­ram MP heti taka insawifiah tura an phut chhan ber nia lang chu Lok Sabha inthlan dawna campaign laia a thusawi ṭhin vang ni berin a lang. Chuti a nih lem loh chuan Mizorama kan MP neih tawhte hi Parliament session-a zawhna zawt lem loa ngawi tluan mai mai an awm fo tawh mai. Congress lam an ni emaw, MNF lam pawh ni se kan MP-te hian zawhna zawh loh chang an nei fo a, dem chiam tur a ni bik kher lo ang.Chutihlaiin tun ṭuma kan MP hi a danglam takna chu Lok Sabha inthlang tur dang zawng aia uara sawi theih turin tun ṭum inthlan dawnah khan candidate-te'n an tih tumte leh an vei zawngte an sawi a, campaign hunlaia tih duh a ngah tehlul nena thla thum dawn lai Parliament session neih chhunga thusawi lo mai ni lo, zawhna pawh zawt loa a awm tluan ta mai kha chu ama thusawi nen a inhmeh lo deuh a, an dem hi thil mak pawh a ni lem lo.A pawimawh ber erawh chu Parlia­ment-a zawhna zawh leh zawh loh ringawt hi MP ṭha tehna a ni lo a, chu bakah Parliament session hmasa ber chauh a la ni a, session lo awm zel turah ṭhahnemngai takin thu a la sawi ngei ang tih a rinawm. Parliament session hmasa bera a ngawih tluan avanga kan Lok Sabha MP tuna lo dem hmanmawh hi chu a la hma lutuk deuh lo maw? Zoram Peoples' Movement (ZPM) chuan thuchhuah siamin Mizoram Lok Sabha MP chu tun hnaia parliament session thla thum vel chhung neihah zawhna a zawt ve miah lo chu a chhan sawifiah turin an phut a, India hmar chhak state zingah Mizoram chungchangah chiah zawhna a lut lo niin an sawi. Hei bakah hian Mizoram MP chu BJP lam ṭang NDA leh NEDA hnuaia awm reng sia BJP lama vote pe duh lo anga a insawi avangin bill hrang hranga a vote pek dan sawifiah turin an phut bawk a ni.ZPM lamin Mizo­ram MP heti taka insawifiah tura an phut chhan ber nia lang chu Lok Sabha inthlan dawna campaign laia a thusawi ṭhin vang ni berin a lang. Chuti a nih lem loh chuan Mizorama kan MP neih tawhte hi Parliament session-a zawhna zawt lem loa ngawi tluan mai mai an awm fo tawh mai. Congress lam an ni emaw, MNF lam pawh ni se kan MP-te hian zawhna zawh loh chang an nei fo a, dem chiam tur a ni bik kher lo ang.Chutihlaiin tun ṭuma kan MP hi a danglam takna chu Lok Sabha inthlang tur dang zawng aia uara sawi theih turin tun ṭum inthlan dawnah khan candidate-te'n an tih tumte leh an vei zawngte an sawi a, campaign hunlaia tih duh a ngah tehlul nena thla thum dawn lai Parliament session neih chhunga thusawi lo mai ni lo, zawhna pawh zawt loa a awm tluan ta mai kha chu ama thusawi nen a inhmeh lo deuh a, an dem hi thil mak pawh a ni lem lo.A pawimawh ber erawh chu Parlia­ment-a zawhna zawh leh zawh loh ringawt hi MP ṭha tehna a ni lo a, chu bakah Parliament session hmasa ber chauh a la ni a, session lo awm zel turah ṭhahnemngai takin thu a la sawi ngei ang tih a rinawm. Parliament session hmasa bera a ngawih tluan avanga kan Lok Sabha MP tuna lo dem hmanmawh hi chu a la hma lutuk deuh lo maw? Zoram Peoples' Movement (ZPM) chuan thuchhuah siamin Mizoram Lok Sabha MP chu tun hnaia parliament session thla thum vel chhung neihah zawhna a zawt ve miah lo chu a chhan sawifiah turin an phut a, India hmar chhak state zingah Mizoram chungchangah chiah zawhna a lut lo niin an sawi. Hei bakah hian Mizoram MP chu BJP lam ṭang NDA leh NEDA hnuaia awm reng sia BJP lama vote pe duh lo anga a insawi avangin bill hrang hranga a vote pek dan sawifiah turin an phut bawk a ni. ZPM lamin Mizo­ram MP heti taka insawifiah tura an phut chhan ber nia lang chu Lok Sabha inthlan dawna campaign laia a thusawi ṭhin vang ni berin a lang. Chuti a nih lem loh chuan Mizorama kan MP neih tawhte hi Parliament session-a zawhna zawt lem loa ngawi tluan mai mai an awm fo tawh mai. Congress lam an ni emaw, MNF lam pawh ni se kan MP-te hian zawhna zawh loh chang an nei fo a, dem chiam tur a ni bik kher lo ang. Chutihlaiin tun ṭuma kan MP hi a danglam takna chu Lok Sabha inthlang tur dang zawng aia uara sawi theih turin tun ṭum inthlan dawnah khan candidate-te'n an tih tumte leh an vei zawngte an sawi a, campaign hunlaia tih duh a ngah tehlul nena thla thum dawn lai Parliament session neih chhunga thusawi lo mai ni lo, zawhna pawh zawt loa a awm tluan ta mai kha chu ama thusawi nen a inhmeh lo deuh a, an dem hi thil mak pawh a ni lem lo. A pawimawh ber erawh chu Parlia­ment-a zawhna zawh leh zawh loh ringawt hi MP ṭha tehna a ni lo a, chu bakah Parliament session hmasa ber chauh a la ni a, session lo awm zel turah ṭhahnemngai takin thu a la sawi ngei ang tih a rinawm. Parliament session hmasa bera a ngawih tluan avanga kan Lok Sabha MP tuna lo dem hmanmawh hi chu a la hma lutuk deuh lo maw?", "summary": "ZPM chuan thuchhuah siamin Mizoram Lok Sabha MP chu tun hnaia parliament session thla thum vel chhung neihah zawhna a zawt ve miah lo chu a chhan sawifiah turin an phut a, India hmar chhak state zingah Mizoram chungchangah chiah zawhna a lut lo niin an sawi. Hei bakah hian Mizoram MP chu BJP lam ṭang NDA leh NEDA hnuaia awm reng sia BJP lama vote pe duh lo anga a insawi avangin bill hrang hranga a vote pek dan sawifiah turin an phut bawk a ni. A chhan nia lang chu Lok Sabha inthlan dawna campaign laia a thusawi thin vang a ni ber ang. Congress an ni emaw, MNF lam pawh ni se kan MP te hian zawhna zawh loh chang an nei fo a, dem chiam tur a ni bik kher lo ang. Chutihrualin a campaign laia a thusawi anga a awm loh chu sawi loh Parliament session neih chhungah zawhna pawh zawt loa a awm tluan ta mai kha an demna tak a ni. A pawimawh ber chu Parliament a zawhna zawh hi MP tha tehna a ni kher lo a, bakah sawina hun a la nei em em ang. Session hmasa ber chauh a la ni a, tuna lo dem hi chu a la hma lutuk deuh lo maw?" }, { "summarization_id": "1237", "url": "https://theaizawlpost.org/manipur-buaiin-harsatna-thlen-zel/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_31.1.25", "original_text": "Manipur sorkar chuan June 26 khan a hnathawk tinte hnenah “No work, No pay” kalpuiin hei hi sorkar hnathawkte ‘phalna neia leave la lo’ te ‘State dinhmun ralmuang lo’ avanga office kai lote kaitir a tumna a ni. May 3 khan Manipur-ah tribal Kuki-Zo leh non-tribal Meitei community te inkarah inbeihna thlengin nunna chan 140 chuang awm tawhin chenna chhuahsana tlanchhia 54,000 chuang an awm tawh a ni. Sorkar thupek hi sorkar hnathawk leh police officials te duty tura in report tura tihna a nih laiin Kuki community te hill district a hnathawhna zawmna thlenin chutiang bawkin Meitei community te pawhin valley district lamah an hna an zawm ve bawk. Sorkar office tin deuhthaw chu Meitei tamna valley district a awm vek a nih avangin Kuki-Zo employees te chuan an himna chhuanlamin sorkar thupek chu an zawm duh lo a ni. Hei vang hian tribal community te chu governance issue-ah thutlukna siamna kawngah an tel ve loh phah zui ta bawk. Kuki-Zo MLA te an zinga Bharatiya Janata Party (BJP) member pasarih telna chuan separate administration an ngiat a. An vai hian Chief Minister N. Biren Singh an July 13 a “Minister leh MLA tew nena State a ralmuanna a awm theih nana” meeting a kohvah an tel lo vek a ni. Harsatna sutkian a nih theih nan Kuki-Zo employee te chu Hills district a sorkar office-ah kal mai tura tih an ni tia sawi a ni a. A hnuah ngenna tam tak theh luh a nih hnuah Manipur sorkar chuan thupek siam danglamin hnathawkte chu an remchanna hmun atanga office an kai a remti ta zui bawk. Entirnan, tharum thawhna chhuah atang khan police 1,400 chuangte chu duty lovin an awm nghal a. “A thente leave rei tak lak dil te an awm a, a then chu hriattirna pawh tel lova inlan lo tawp te an ni. Nasa taka hmalak a nih hnuah police 30 atanga 40 vel tih loh zawng te chu an awmna mil atanga hnathawk tura thlem thlukin an awm a ni,” tiin police-te chuan an sawi. Official dang te chuan thil thleng mek chuan community pahnih inmil lote tan ‘seperate administration’ a chawh ngei ngei a ti thung a. Meitei official tun hmaa hills lama post te chu an hna chhunzawm turin an let leh bik chuang lo. Churachandpur district bikah June 26 order chhuah hnuah Kuki-Zo hnathawk 327 an in-report tawh a, Heng hnathawkte hian work profile thliar chuang lovin hna an zawm a ni. “Sorkar hnathawk tam tak Delhi a awm emaw thenawm Mizoram leh Assam state-a buaina awm hnua tlanchhiaa cham mek an la awm a. Manipur-a let leh mai loh chu duhthlan tur an nei lo, heng mite hi hill district-a district magistrate te hnenah an in-report a ni” tiin Kuki-Zo community leader chuan a sawi. Kuki community mi senior Indian Police Service (IPS) officer chu Churachandpur atangin hna thawk tiin community leader chuan a sawi a. “Valley-ah tun dinhmunah hnathawk tura kal a him lo. Sorkar hian ‘no work, no pay’ a kalpui sut turin kan ngen reng a ni. Kuki-Zo community te dinhmun chhe zawkah a dah a, school te pawh hawng tura thupek chhuah a ni chungin hills district a school tam tak te chu relief camp-a hmanin a awm mek a ni,” tiin a sawi bawk. Manipur-a school 4,617 awm zing atangin 96 te chu relief camp a hman a nih avangin hawn theihin a awm lo tiin July 5 khan sorkar thuchhuah chuan a tarlang bawk. July 14 khan Manipur Governor Anusuiya Uikey chuan Ministers leh MLA rualte awmna team relief camps te enfeltu tur a din a. A hma lawkin Zomi Students Federation (ZSF) te chuan Supreme Court-ah an zualko thung. Manipur sorkar fiscal policy management report ang chuan February 7 thleng khan sorkar hnathawk 1,17,640 awm thei turah 69,957 an awm mek a. Manipur Police, Manipur Rifles pawh huam telin mi 30,000 vel an awm bawk. Manipur hian district 16 Imphal West, Imphal East, Thoubal, Bishnupur, Senapati, Ukhrul, Churachandpur, Chandel, Tamenglong, Jiribam, Kamjong, Kakching, Tengnoupal, Noney, Pherzawl leh Kangpokpi te a nei a. Valley district Imphal West, Imphal East, Thoubal leh Bishnupur te hian Manipur ram pum 10% vel an hauh a, heng hmunte hi non-tribal Meitei te chenna niin a tam ber chu Hindu sakhua zuitu an ni. State a mipui 64% vel lawih an awh a, MLA 40 lai Assembly member 60 awmnaah an hauh a ni. Hills chuan Manipur state area 90% a hauh thung a, mahse, Assembly-ah member 20 chauh an nei thung. Manipur-ah hian tribes 34 an awm a, hill district paruka Nagas te pawh a huam tel a. Manipur population hi kum 2011 Census ang chuan 27.21 lakh a ni.", "summary": "Manipur sorkar chuan June 26 khan a hnathawk tinte hnenah “No work, No pay” kalpuiin hei hi sorkar hnathawkte ‘phalna neia leave la lo’ te ‘State dinhmun ralmuang lo’ avanga office kai lote kaitir a tumna a ni. Manipur-ah tribal Kuki-Zo leh non-tribal Meitei community te inkarah inbeihna thlengin nunna chan 140 chuang awm tawhin chenna chhuahsana tlanchhia 54,000 chuang an awm tawh. Sorkar thupek hi sorkar hnathawk leh police officials te duty tura in report tura tihna a ni. Sorkar office tin deuhthaw chu Meitei tamna valley district a awm vek a nih avangin Kuki-Zo employees te chuan sorkar thupek chu an zawm duh lo a ni. Hei vang hian tribal community te chu governance issues ah thuthlukna siamna kawngah an tel ve loh phah. Kuki-Zo MLA te an zinga BJP member 7 telna chuan seperate administration an ngiat. An vai hian CM in July 13 a meeting a kohvah an tel lo vek a ni. Churachandpur district bikah June 26 order chhuah hnuah Kuki-Zo hnathawk 327 an in report tawh. Manipur-a let mai loh chu duhthlan tur dang an nei lo. Kuki community mi senior IPS officer chu Churachandpur atangin hna thawk tiin community leader chuan a sawi. Sorkar hian 'no work, no pay' a kalpui sut turin an ngen reng a ni. Manipur sorkar fiscal policy management report ang chuan February 7 thlenh khan sorkar hnathawk 1,17,640 awm thei turah 69,957 an awm mek. Manipur hian district 16 neiin Valley district Imphal West, Imphal East, Thoubal leh Bishnupur te hian Manipur ram pum 10% vel an hauh. Heng hmunte hi non-tribal Meitei te chenna niin a tam ber chu Hindu sakhua zuitu an ni. MLA 40 lai Assembly member 60 awmnaah an hauh a ni. Hills chuan Manipur state area 90% a hauh thung a, mahse Assembly ah member 20 a nei thung. Manipur ah hian tribes 34 an awm a, hill district paruka Nagas te pawh a huam tel. Population hi kum 2011 census ang chuan 27.21 a ni." }, { "summarization_id": "1238", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25482", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_8.2.25", "original_text": "Congress party chuan thuchhuah siamin, minister of state pakhat thusawi aṭangin MNF sorkarin Demand for Grants-a tarlan loh sum hmanna tur, felfai tawk lo a tam hlea an ngaih thu an tarlang a; sum hman dan turah MNF sorkar chu mipui bum tumah an puh.Tun hnaia Mizo Hnam Runa a thusawi­naah minister pakhat chuan Assembly bud­get session chhungin Chief Minister-in Finance aṭangin Sports department tan cheng nuai 1,000 a pek belh thu leh Tourism deparment tan cheng nuai 100 a pek belh thu a sawi tih Congress thuchhuah chuan an tarlang.Congress thuchhuah emaw, Minister thusawi emaw, a khawi zawk zawk emaw hi thudik tawk lo ni hlauh se Mizoram tan chuan thil lawmawm tak a ni dawn a, minister hian CM aṭanga pawisa ṭhahnem tak mai an dâwn thu a sawi hi a dik a nih chuan kan ram sum leh pai enkawl dan hi a danglam hle tih a lang.Sorkar department hrang hrang­te sum hman theih zat, an hmanna tur leh a hman dan turte Assembly budget session-ah an pass ṭhin a, chu chu dan ang tluka ngaih a ni. Sorkar department-te'n an sum neih dan hre chungin hnathawh dan tur an duang ṭhin a, mipui pawhin department-te sum neih dante an thlir ve reng a, sorkar sum che vêl hi an ngaihven a ni. Nimahsela tuna a lan dan hi chuan chiang taka a hmanna tur ziah lan si loh, budget lama ziaka lang ve bawk si lo, CM-in a duh huna a pek chhuah theih sum a awm a nih hmel a, budget enkawl dan kal­phung thar a ni awm e.Sorkar hi a la kal ṭan dawn chauh a, an sum tihkual vel dan hi a ṭhat leh ṭhat loh teh theih la ni lo mah se, thil danglam tak chu a ni phawt mai. Hlemhletna leh sum hman dik lohna kawnga vengtu ṭha mamawhna a zual dawn tih erawh thil lang chiang sa a ni a - zirlai, politician, journalist, mithiamte leh mipui mimir pawhin budget-a fel taka ziah lan ni si loa hetianga sorkar sum tam tham che vel hi an ngaihven zui nasa ngei ang. Congress party chuan thuchhuah siamin, minister of state pakhat thusawi aṭangin MNF sorkarin Demand for Grants-a tarlan loh sum hmanna tur, felfai tawk lo a tam hlea an ngaih thu an tarlang a; sum hman dan turah MNF sorkar chu mipui bum tumah an puh.Tun hnaia Mizo Hnam Runa a thusawi­naah minister pakhat chuan Assembly bud­get session chhungin Chief Minister-in Finance aṭangin Sports department tan cheng nuai 1,000 a pek belh thu leh Tourism deparment tan cheng nuai 100 a pek belh thu a sawi tih Congress thuchhuah chuan an tarlang.Congress thuchhuah emaw, Minister thusawi emaw, a khawi zawk zawk emaw hi thudik tawk lo ni hlauh se Mizoram tan chuan thil lawmawm tak a ni dawn a, minister hian CM aṭanga pawisa ṭhahnem tak mai an dâwn thu a sawi hi a dik a nih chuan kan ram sum leh pai enkawl dan hi a danglam hle tih a lang.Sorkar department hrang hrang­te sum hman theih zat, an hmanna tur leh a hman dan turte Assembly budget session-ah an pass ṭhin a, chu chu dan ang tluka ngaih a ni. Sorkar department-te'n an sum neih dan hre chungin hnathawh dan tur an duang ṭhin a, mipui pawhin department-te sum neih dante an thlir ve reng a, sorkar sum che vêl hi an ngaihven a ni. Nimahsela tuna a lan dan hi chuan chiang taka a hmanna tur ziah lan si loh, budget lama ziaka lang ve bawk si lo, CM-in a duh huna a pek chhuah theih sum a awm a nih hmel a, budget enkawl dan kal­phung thar a ni awm e.Sorkar hi a la kal ṭan dawn chauh a, an sum tihkual vel dan hi a ṭhat leh ṭhat loh teh theih la ni lo mah se, thil danglam tak chu a ni phawt mai. Hlemhletna leh sum hman dik lohna kawnga vengtu ṭha mamawhna a zual dawn tih erawh thil lang chiang sa a ni a - zirlai, politician, journalist, mithiamte leh mipui mimir pawhin budget-a fel taka ziah lan ni si loa hetianga sorkar sum tam tham che vel hi an ngaihven zui nasa ngei ang. Congress party chuan thuchhuah siamin, minister of state pakhat thusawi aṭangin MNF sorkarin Demand for Grants-a tarlan loh sum hmanna tur, felfai tawk lo a tam hlea an ngaih thu an tarlang a; sum hman dan turah MNF sorkar chu mipui bum tumah an puh. Tun hnaia Mizo Hnam Runa a thusawi­naah minister pakhat chuan Assembly bud­get session chhungin Chief Minister-in Finance aṭangin Sports department tan cheng nuai 1,000 a pek belh thu leh Tourism deparment tan cheng nuai 100 a pek belh thu a sawi tih Congress thuchhuah chuan an tarlang. Congress thuchhuah emaw, Minister thusawi emaw, a khawi zawk zawk emaw hi thudik tawk lo ni hlauh se Mizoram tan chuan thil lawmawm tak a ni dawn a, minister hian CM aṭanga pawisa ṭhahnem tak mai an dâwn thu a sawi hi a dik a nih chuan kan ram sum leh pai enkawl dan hi a danglam hle tih a lang. Sorkar department hrang hrang­te sum hman theih zat, an hmanna tur leh a hman dan turte Assembly budget session-ah an pass ṭhin a, chu chu dan ang tluka ngaih a ni. Sorkar department-te'n an sum neih dan hre chungin hnathawh dan tur an duang ṭhin a, mipui pawhin department-te sum neih dante an thlir ve reng a, sorkar sum che vêl hi an ngaihven a ni. Nimahsela tuna a lan dan hi chuan chiang taka a hmanna tur ziah lan si loh, budget lama ziaka lang ve bawk si lo, CM-in a duh huna a pek chhuah theih sum a awm a nih hmel a, budget enkawl dan kal­phung thar a ni awm e. Sorkar hi a la kal ṭan dawn chauh a, an sum tihkual vel dan hi a ṭhat leh ṭhat loh teh theih la ni lo mah se, thil danglam tak chu a ni phawt mai. Hlemhletna leh sum hman dik lohna kawnga vengtu ṭha mamawhna a zual dawn tih erawh thil lang chiang sa a ni a - zirlai, politician, journalist, mithiamte leh mipui mimir pawhin budget-a fel taka ziah lan ni si loa hetianga sorkar sum tam tham che vel hi an ngaihven zui nasa ngei ang.", "summary": "Congress party chuan thuchhuah siamin, minister of state pakhat thusawi aṭangin MNF sorkarin Demand for Grants-a tarlan loh sum hmanna tur, felfai tawk lo a tam hlea an ngaih thu an tarlang a; sum hman dan turah MNF sorkar chu mipui bum tumah an puh. Minister pakhat thusawi danin Assembly budget session chhungin CM-in Finance atangin Sports department tan cheng nuai 1000 a pek belh thu leh Tourism department ran cheng nuai 100 a pek belh thu a sawi tih Congress thuchhuah chuan an tarlang. Thu dik ni se Mizoram tan chuan thil lawmawm tak a ni dawn a, kan ram sum leh pai enkawl dan a danglam hlejn a rinawm. Sorkar department hrang hrangte sum hman theih zat, hmanna tur leh a hman dan turte Assembly budget session-ah an pass thin a, chu chu dan ang tluka ngaih a ni. Tuna a lan dan hi chuan chiang taka a hmanna tur ziah lan si loh, CM in a duh huna a pek chhuah theih sum a awm a nih hmel. Sorkar hi a la kal tan dawn chauh a, an sum tihkual bel dan hi a that leh that loh la hriat loh mahse thul danglam tak chu a ni phawt mai. Sum hman dik lohna kawnga vengtu an mamawh zual fih a chiang a, mipuiin an ngaihven zui a ngai." }, { "summarization_id": "1239", "url": "https://theaizawlpost.org/united-states-in-bei-chhunzawm-zel-dawn/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25", "original_text": "White House chuan Iraq leh Syria-a Iran thlawp militia te laka airstrike a kalpui chu ‘a tawpna ni lovin, a bultanna chauh a ni’ tiin a sawi. National security adviser Jake Sullivan chuan US media-te hnenah ‘Nasa zawkin hmalakna kalpui a ni ang’ tiin a sawi zui a. US chuan kar kalta lawka Jordan-a a sipai pathum nunna chan phahna chhana phuba lakna chu a la kalpui zui ta zel a ni. Iran chuan inhnamhnawihna a nei lo a inti chungin Iran thlawp Islamic Resistance-in Iraq te chuan Jordan-a US base beihna chu an tih a nih thu an sawi thung. US chuan Tehran chu mawhphurtu zingah telhin Jordan-a a base beih nana militia tena an hman chu Iran siam drone a ni a ti hmak thung. President Joe Biden chuan Pathianni khan Congress hnena lehkha a thawnah Iran armed forces – Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) leh militia group te IRGC nena inzawmna nei te hmun chu beih a ni tiin a sawi a. IRGC te chu Islamic Resistance in Iraq te ralthuam leh sum mai bakah training te petu a ngaih an ni. Biden chuan ‘command and control, weapons storage, training, logistics support leh thil pawimawh dang te’ chu airstrike hmanga an beihte chu an ni tiin a sawi bawk. He chetlakna hi heng group tena chetlak zuina an neih theihna tur tihtawpna tur tia sawi bawkin civilian tena an tawrhloh theihna ber tur leh buaina nasa zawk a punlun loh theih dan tur ang bera kalpui tiin a sawi bawk. Chu mai bakah IRGC leh IRGC hnuaia inziaklut te lakah nasa zawka hmalakna kalpui a ni ang tiin Biden chuan a sawi bawk. Kar kalta Zirtawpni khan US chuan Iraq leh Syria a militia te hmun pawimawh chu a beih hnuah Inrinni khan UK nen Yemen a Houthi te hmun 36 an bei zui bawk a. Hei hi Houthi militants tena Red Sea a shipping vessel te bei renga harsatna nasa tak siama shipping company lian tena an kal ngam loh phahna hrin a ni. Egypt chuan Houthi te chetlakna avang hian Suez Canal paltlang atanga revenue a hmuh thin chu a zah ve lawihin a tlahniam tiin a sawi a, Houthi tena lawng an beih thin avang hian kal ngam an tlem hle a ni. Houthi te erawh chuan US beihna chuan a tizuai dawn lo tia sawiin Pathianni khan Houthi thupuangtu Yahya Sarea chuan, “Heng min beihna te hian kan rilru, sakhuana leh Gaza Strip a Palestinian mite kan thlawpna a tizuai dawn lo va, kan chhanglet zel bawk ang,” tiin a sawi. America-in a beihletna chuan helai region-ah sel hlawhin Iraqi leh Syrian sorkar te pawhin an dem thu an sawi a. “US-in airstrike a kalpui tur hi hrilh hriat kan ni lo,” tiin Farhad Alaaldin, Iraqi prime minister adviser chuan a sawi a. “Hrilh lawk kan ni emaw ni lo emaw a danglamna a awm lo Iraq hi sovereign state a ni,” tiin a sawi bawk. US air strike avang hian pro-Tehran militia member 17-in nunna an chan sun turin Baghdad-ah mipui an pungkhawm bawk a. Chung mi te chuan ‘America hi sual turu ber a ni’ tiin an aurual bawk. Oman foreign minister pawhin helai region vela buaina awm chu an ngaimawh takzet tiin a sawi bawk a. Badr Albusaidi chuan US chetlak dan chuan helai region himna, ngelnghehna leh tharumthawhna leh firfiakna laka hmalakna a tizuai thei zawk tiin a sawi. Washington thung chuan airstrike chuan nasa takin militia te theihna a tihniam nghal tiin a sawi ve thung. Sullivan chuan US chuan Middle East ah military campaign kalpui a tum hauh lo va, mahse heng harsatna siamtu group te bei let tur chuan a inkau reng, a ti bawk a. US Secretary of State Blinken chuan Middle East region tlawh zui nghal danwin Israel, Egypt, Qatar, Saudi Arabia leh West Bank te a tlawh dawn a. Blinken chuan Hamas tena Israeli khua leh tui an hren te chhuah zalen chu a nawr tur thu sawiin a ngaih pawimawh ber a nih thu a sawi a. Kan nawr ang a, mahse, Hamas te kutah thil a innghat tiin a sawi thung. US chuan Yemen-a Houthi te chu missile hmangin a sai zui leh nghal zat niin US Central Command (Centcom) chuan a tarlang a. Centcom te chuan US forces chuan land-attack cruise missile leh anti-ship missile pali lai Red Sea a lawng te beih nana hman tum chu a tichhia tiin a tarlang. Houthi tena Red Sea a lawng an beih thin avang hian khawvel sumdawnnain a tuar hle tawh a. Lawng lian bungrua phurte chuan Red Sea paltlang ngam lovin a kual zawngin South Africa-ah Cape of Good Hope lamah an kual ta thin a. Chu chuan bungrua phurh man te ti to hlein consumer ten an tawrh phah zui a ni. Houthi te chuan Red Sea a lawng an beih te chu Israel leh US lawng tiin an sawi a, Gaza Strip a Israel leh Hamas te indona kal zelah Palestinian te an tawrhpuina leh Israel chet dan an duhlohna lantirna tiin an sawi.", "summary": "White House chuan Iraq leh Syria-a Iran thlawp militia te laka airstrike a kalpui chu 'a tawpna ni lovin a bultanna chauh a ni' tiin a sawi. US chuan kar kalta lawka Jordan-a sipai pathum nunna chan phahna chhana phuba lakna chu a la kalpui zui ta zel a ni. Tehran chu mawhphurtute zingah telhin Jordana a base neih nana militia tena an hman chu Iran siam drone a ni a ti thung. US President chuan Congress hnena lehkha a thawnah Iran armed forces leh militia group te IRGC nena inzawmna nei te hmun chu beih a ni tiin a sawi. Chumai bakah IRGC leh a hnuaia inziaklut te lakah hmalak a nih tur thu a sawi. Kar kalta Zirtawpni khan US chuan Iraq leh Syria a militia te hmun pawimawh chu a beih hnuah Inrinni khan UK nen Yemen a Houthi te hmun 36 an bei zui bawk. Houthi te erawh chuan US beihna chuan a tizuai dawn lo tiin an sawi. US air strike avang hian militia member 17 an thi. Badr Albusaidi chuan US chu a dem hle. Blinken chuan Hamas tena Israeli khua leh tui an hren te chhuah zalen chu a nawr tur thu sawiin a ngaih pawimawh ber a nih thu a sawi. Houthi tena Red Sea a lawng an beih thun avang hian khawvel sumdawnna in a tuar a, lawng lian bungrua phurte chuan Red Sea paltlang ngam lovin a kual zawngin South Africa-ah Cape of Good Hope lamah an kual ta thin a, chu chuan pawisa heh hle a. Houthi te chuan Red Sea a lawng an beih te chu Isareal leh US lawng an ti a, Gaza Strip a Isarael leh Hamas te indona kal zelah Palestinian te an tawrhpuina leh Isarael chet dan an duh loh lantirna tiin an sawi." }, { "summarization_id": "1240", "url": "https://theaizawlpost.org/open-letter-to-vl-krosshnenzova/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_31.1.25", "original_text": "To Pu VL Krosshnenzova General Secretary MNF Party Ka pu, Tunlai hian MNF Party kaihhhruai sawrkar-in kum 2018 inthlan dawna an intiamna an tih hlawhtlinte, Mizoram-a sawrkar project hrang hrang thawhteah sum engzat nge dah a nih? Engtia thawh tur nge? Tunge a thawktu? tih mipui hriata puanchhuah aiin ZPM Legislature Party MLA beih chu hnapui berah i nei a, i rilru leh i hun pawh a luah hneh viauvin a rinawm. Veng tina Local Committee on SEDP member-te min puanchhuah sak la, MNF sawrkarna Local Council-ah Local Committee on SEDP-ah MNF ticket-a thlan tlin Local Council member-te member an nih dan te, ZPM sawrkarna Local Council-ah ZPM ticket-a thlan tlin LC member-te telh an ni ve miah lote hi MNF Party Dan hmanga ruahman em ni? tihte ka rawn zawt a che. ZPM LP MLA beiha tlin ai chuan dik taka ram hmasawnna in thawhte a awm chuan han puang chhuak la, MNF Party tan kum tawpa inthlanpui neihna turah tlin a awl zawk awm mang e? tih hi kei leh Zoram mipui Thahnem tak ngaihdan a ni furin a rinawm. Dr. Vanlalthlana, Aizawl North-II MLA-in a bial chhung Local Council-ah sum pek tawk loh thu i rawn auchhuahpui a. MLA LADS hman dan turah hian Local Council pek tur tih khawiah mah a inziak lo. Aizawl North-II huam chhunga Local Council-te hi an sawi dan takin MNF Ruling-na a ni a, chuti chungin i beih MLA hian vengkhat Local Council-ah chuan an mamawh vangin computer a pe zawk a ni. Aizawl North-II-ah Bilatu MLA Chairman-na hnuaiah MLA Fund, an veng mamawha hmanna tur rel turin Local Development Committee din a ni a, he Committee-ah hian Local Council member-te an tel vek. Hetah hian Local Council member te’n vengchhungin an mamawhte sawiin a theih theih tihhlawhtlin a ni Thin. Heti chunga Local Council sum pe tawk lo tia i lo vuipuinaah hian tunlai MNF worker-te’n hlawk taka contract an thawk ang hian thawk ve se tia i duhsakna em ni? Mizoram Assembly session-ah MLA zawhna chhangin in Minister chhuanvawr khan LC/VC hminga worker te’n hna an thawh thu a sawi a ni lo’m ni? A Dan leh dun zawnga i chhui duh a nih chuan veng tina Local Council-te hi Aizawl Municipal Corporation hnuaiah an awm vek a, a enkawltu pawh AMC a ni. An lawmman leh an sum hman tur pawh AMC aTang hian pek an ni. Aizawl North-II huam chhunga Local Council-te hi suma rep char ni-a i hriat chuan MNF Party-a |awi Biala i khingpui ni-a an sawi, Pu Lalrinenga, AMC Mayor hi lo zawt chiang ta che. Engtin nge AMC sum hi hman a nih? AMC sum aTangin kawng laihte a nei em? AMC building cheiThat nan engzat nge a hman tawh? Property Tax return hi engtia thehthang nge a nih? AMC aTangin tender chhuah lovin contract tenau engzat nge pekchhuah a nih? Tute nge a thawktu? tihte leh, kum 2015-2020 chhung khan AMC-in mipuia Property Tax a khawn, kum khat bo thlau a awm em? tihte lo zawt chiang zawk ta che. Chu mai bakah Kamrula-te, Zoramchhanate contract hmuh dan leh an hnathawhte mipuiah min puanchhuahsak la, Lengpui Airport chimah a mawhphurtu chhuichhuah leh hrem an awm ta em? Mau leh chhehvela cheng nuai 3000 chuang sorkar sum kan sen tawhna hi engtiang taka hlawhtling nge? Sum engzat nge hmuhchhuah a nih tawh? tihte tal hi mipuiin hriat kan duh a, MSSC hnuaia sum bo ni-a hriat hi a nih dan chiang tak mipuiin hriat kan duh bawk e. A tawp ber atan chuan, Special Assistance to State for Capital Investment/Expenditure hmanga Central-a Mizoram sawrkarin sum a puk, kum 50 chhung rulh tur mipui leiba hi tunlai hian MNF worker-te leh MNF local Council member-te’n an Party sum ang maiin an hmang a, hna an thawk suau suau a. MNF sawrkarna Local Council hi sum lamah an mawm viauvin a rinawm, Opposition MLA LADS lehzel i lo itpui a nih chuan duhamna lian tak a ni zawk awm mang nge? Pu Zoramthanga, Chief Minister-in MNF candidate-te SEDP leh SASCI sum hmangin cheng nuai 300-in bial an vil tur thu a lo sawi tawh bawk a. He mipui leiba kum 50 chhung rulh tur hman a nih dan hi keini chuan mut mawh, hnar mawhah kan lo nei a. Kumin kum tawp inthlanpuiah MNF sawrkar tawh lo hram se kan tihna lian tak pawh a ni. Chuvang chuan SASCI sum hmang hian eng hnate nge thawh a nih a, engtia thawh tur nge? tute nge thawktu? tih tal hi mipuiah thil puanzar i uar bawk a, min lo puanzar sak ta che. Hmasawnna ni lova sum hmanga tlin tumna hian kan tu leh fate hmakhua hi ‘Thim thuah hnihah’ a chantir ang tih ka hlau hle a ni. -- Advertisement -- I rintlak J.Lalramnghaka Bethlehem Vengthlang email: tochhawngjeru@gmail.com", "summary": "Tunlai hian MNF Party kaihhhruai sawrkar-in kum 2018 inthlan dawna an intiamna an tih hlawhtlinte, Mizoram-a sawrkar project hrang hrang thawhteah sum engzat nge dah a nih? Engtia thawh tur nge? Tunge a thawktu? tih mipui hriata puanchhuah aiin ZPM Legislature Party MLA beih chu hnapui berah i nei a, i rilru leh i hun pawh a luah hneh viauvin a rinawm. Veng tina Local Committee on SEDP member-tein puanchhuah sak la, MNF sorkarna Local Council-ah Local Committee on SEDP-ah MNF ticket-a thlan tlin LC member te member an nih dan te, ZPM sorkarna LC-ah ZPM ticket thlan tlin LC member te telh an ni ve miah lote hi MNF Party Dan hmanga ruahman em ni? ZPM LP MLA beiha tlin ai chuan dik taka ram hmasawnna in thawhte a awm chuan puang chhuak la. Aizawl North II huam chhunga LC te hi suma rep char nia i hriat chuan MNF Party-a Tawi biala i khingpui nia an sawi hi lo zawt chiang ta che. Engtinnge AMC sum hi hman a nih? AMC sum atangin kawng laihte a nei em? AMC building cheithat nan engzat nge a hman tawh? tihte lo zawt chiang ta che. Chu bakah Kamrula te contract hmuh dan leh an hnathawhte mipuiah min puanchhuahsak la, Lengpui Airport chimah mawhphurtu chhuichhuah leh hrem an awm ta em? tihte hi mipuiin hriat kan duh. MSSC hnuaia sum bo nia hriat hi a nih dan chiang tak mipuiin hriat kan duh bawk e. A tawp ber atan chuan, Special Assistant to State for Capital Invesmet/Expenditure hmanga Central-a Mizoram sawrkarin sum a puk, kum 50 chhung rulh tur mipuiin leiba hi Party sum ang maiin an hmang a, hna an thawk suau suau a. Mipui leiba kum 50 chhung rulh tur hman a nih san hi kan hrethiam thei lo. SASCI sum hmang hian eng hnate nge thawh a nih a, tute nge thawktu tih tal hi min puanzarsak ta che." }, { "summarization_id": "1241", "url": "https://theaizawlpost.org/miss-mizoram-2024-jennifer-lalrinzuali-renthlei/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_3.2.25", "original_text": "Miss Mizoram 2024 Grand Finale chu April ni 26 zan khan Sky City Hall, Saizahawla Arcade, Tanhril-ah neih a ni ta a, Jennifer Lalrinzuali Renthlei, Republic Hmar Veng chu Miss Mizoram a ni a, Evelyn Zachhingpuii, Saikhamakawn chu 1st Runner-Up (Pahnihna) niin, Rebecca Zothanpuii, Khawzawl chu 2nd Runner-Up (Pathumna) a ni a, Lalhmingsangi, Kolasib leh Lalrinhlui, Champhai te Top 5-ah an lang bawk. Grand Finale-ah contestant ten Traditional Dress leh Evening Gown round te an neih hnuah Top 10 puan a ni a, Top 10-ah hian Jennifer Lalrinzuali Renthlei, Republic Hmar Veng; Evelyn Zachhingpuii, Saikhamakawn; Rebecca Zothanpuii, Khawzawl; Lalrinhlui, Champhai; Lalhmingsangi, Kolasib; H.Lalhriatpuii, Kanan Veng; Judith Lalramengmawii, ITI Veng; Lalsangkimi, Dinthar 1; T. Lalmuanpuii, Zemabawk North leh L Lalnuntluangi (Ruthi), Lawngtlai te an lang. Top 10-te hian judge te zawhna chhangin, chumi hnuah Top 5 result puan a ni. Top 5 result siam nan hian Top 10-a zawhna an chhan dan ringawtah en a ni lo va, round hmasa lam an activity hrang hrang atanga point an khawl te nen belhkhawm a ni. Top 5-ah Jennifer Lalrinzuali Renthlei, Evelyn Zachingpuii, Rebecca Zothanpuii, Lalrinhlui leh Lalhmingsangi te awmin, anni hian zawhna inang “Kan chhehvel (environment) humhalhah kan thangharhin i hria em? Environment chhe zel tur ven nana thil pawimawh i tih min hrilh thei em?” tih chu an chhang theuh ang. He common question zawh lai hian a chhang tur ni lo zawng chuan zawhna an hriat lâwk loh nan headphone vuah tir vek an ni a, an headphone-ah thil ri dang ngaihthlak tir an ni. Top 5 atang hian winner thlan a ni zui ta a ni. Grande Finale hi Rini Hlondo-in a host a, judge inhmelhriattirna a bul tanin, Ruatpuii zai laiin Miss Mizoram contestant-te stage-ah inlan a, an lam rual a, chumi dawtah Mizo Dance Camp ten lam hmuhnawm tak an entir leh bawk. Finalist 18-te traditional wear nen inlan lehin, chumi hnuah sub title pali- Miss Beautiful Skin, Miss Congeniality, People’s Choice leh Beauty With a Purpose (BWAP) te sem niin, Lilac a perfoem hnuah evening gown round awm lehin Top 10 result puan a ni a, question & answer round zawkah Top 5 result puangin, top 5 atangin winner an thlang leh ta a ni. -- Advertisement -- Miss Mizoram Sub titles latute: Miss Congeniality – Jennifer Zothanzuali, Lunglei Miss Beautiful Skin – Lalrinhlui, Champhai Beauty with a purpose (BWAP) -R. Vanlalawmpuii, Serchhip People’s Choice – Lalhmingsangi, Kolasib Miss Talented – M. Lalrinchhani, Siaha Miss Personality & Miss Body Beautiful -Evelyn Zachhingpuii, Saikhamakawn Miss Active -Judith Lalramengmawii, ITI Veng Miss Photogenic & Miss Ramp Walk -Jennifer Lalrinzuali Renthlei, Republic Veng 2024 Miss Mizoram Jennifer Lalrinzuali Renthlei, kum 23, hi feet 5 leh inches 9 a sang niin, 35-25-36 a ni a, nikum, 2023 khan Miss North East India-ah telin 2nd runner up a ni a, nikum July tla khan Miss North East Diva-ah a tel tawh bawk. Jennifer-i hi 2020 Miss Mizoram Zirsangpuii’n crown a khum tir a, ‘Miss’ crown an khumtir laiin Jennifer-i hian chunglam a kawk zauh a, hei hi eng vanga tinge a nih tia kan zawhna chu, “Ka zinkawnga min hruaitu, hriselna leh finna thluak min petu Pathian hnenah lawmthu ka sawi a, ‘Ka lawm e Lalpa,’ ka ti a ni,” tiin a chhang. Jennifer chuan Miss Mizoram-ah hian pakhatna nih tumin a tel niin a sawi a, “Pakhatna nih tuma tel ka ni a, mahse, pakhatna kan nih leh nih loh turah chuan za-ah za chuan ka chiang bik chuang lo. Ka chet that dan a zir a ni tih chu ka hria,” a ti bawk. Result an puang a, Miss Mizoram a ni tih a inhriat chiahin a rilru a mang (blank) vek niin a sawi a, “Miss ka ni tih an puan khan ka rilru a blank vek a, chuan a hma lamah kal chhuak a, crown khum tir tur tih ka hria a, khatiang indawt dan tur ang khan awm ka tum,” a ti bawk. Miss Mizoram hian lawmman Rs 2,00,000 bakah Vespa Scooter a dawng a, Women & Child Development-in an department ambassador-a an hmang nghal dawn bawk. Pahnihnain (1st Runner Up) Rs 1,00,000 leh Pathumna (2nd Runner Up)-in Rs 50,000 bakah Lash Studio atangin thilpek an dawng theuh bawk. Top 5 a lang, top 3 a inhlangkai ta lo ten Rs 25,000 theuh an dawng a, top 10-a lang mahse, top 5 inhlangkai ta lo ten Rs 15,000 theuh an dawng ang a, top 10-a lang lo, finalist dang zawngin Rs 10,000 theuh an dawn bakah sub title pakhatin lawmman Rs 10,000 zel a keng tel dawn bawk a ni. Contestant-te hian Atomy India atangin thilpek an dawng bawk a ni.", "summary": "Miss Mizoram 2024 Grand Finale chu April ni 26 zan khan Sky City Hall Tanhril-ah neih a ni ta a, Jennifer Lalrinzuali Renthlei, Republic Hmar Veng chu Miss Mizoram a ni a, Evelyn Zachhingpuii, Saikhamakawn chu 1st Runner-Up niin, Rebecca Zothanpuii, Khawzawl chu 2nd Runner-Up a ni a, Lalhmingsangi, Kolasib leh Lalrinhlui, Champhai te Top 5-ah an lang bawk. Grand Finale ah hian Traditional Dress leh Evenjng Gown round neiin Top 10 result puan a ni a, an ni hian zawhna chhangin Top 5 result puan a ni leh. Top 5 te hian zawhna chhan bakah round danga an chet that dan en niin heta tang hian point an pe a ni. Kan chhehvel humhalhah kan thangharhin i hria em? Tih zawhna an chhan lai hian an hre lawk lo a ni. Rini Hlondo in a host a, MDC lam leh Ruatpuii zai a awm bawk. Miss Mizoram hian lawmman Rs 2,00,0000 bakah Vespa Scooter a dawng a, Women & Child Development ah ambassador ah an hmang nghal dawn bawk. Pahnihna hian 1,00,000 dawngin pathumna hian 50,000 bakah Lash Studio atangin thilpek an dawng theuh bawk. Top 5 a lang, top 3 ni lo ten Rs 25,000 an dawng. Top 10 a lang ten Rs 10,000 theuh an dawn bakah sub title pakhatin lawmman Rs 10,000 zel a kengtel bawk. Contestant te hian Atomy India atangin thilpek an dawng bawk a ni." }, { "summarization_id": "1242", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6253", "file_name": "H-24-26/01/2025- Mizo_nula_Lalremruati_a_tlingtxt.txt", "original_text": "Mizo nula Lalremruati a tling Mizoram NewsMizo nula Lalremruati a tling admin 14-Nov-2024 07:55 AM Tunhnai khan Fulbright - Nehru Doctoral Research Fellowship atan Lalremruati, Mission Vengthlang a tling. English & Foreign Languages University, Hyderabad-a English Language Education Department-a Ph. D. JRF scholar Lalremruati hian fellowship lar leh ngaihhlut hlawh tak Fulbright - Nehru Doctoral Research Fellowship atan a tling a, a chhuanawm hle. Thudawn danin, Lalremruati hi scholar thiam leh taima tak niin, India chhung leh pawna university tha tak takahte paper present turin sawm a ni fo thin. Fulbright-Nehru Doctoral Research Fellowship hi US Sorkarin khawvel ram hrang hrangte nena inzawmna tha zawk siamna tura kum 1946-a a din, Fulbright Program hnuaia mi a ni a, India-a Ph. D. ti mekte tana an research kaihhnawiha USA-a visiting scholar nih theihna a ni. USA-a university ṭha ber bera research tih theihna a nih bakah, veivahna leh zirna senso zawng zawng tumsak an ni ṭhin. Fulbright fellowship a thlan ni tur hian thiamna sang tak neih ngai a, Mizo zingah Fulbright scholarship program dawng tawh mi 6 vel chauh an la awm a ni.", "summary": "English & Foreign Languages University, Hyderabad-a English Language Education Department-a Ph. D. JRF scholar Lalremruati,Mission Vengthlang a mi chu Fulbright - Nehru Doctoral Research Fellowship atan a tling.Nehru Doctoral Research Fellowship hi Fulbright Program hnuaia mi a ni a,Kum 1946- a din niin,USA-a visiting scholar nih theihna a nih bakah hian,veivahna leh zirna senso zawng zawng tumsak an ni thin.Mizo zingah Fulbright scholarship program dawng tawh mi 6 vel chiah an la awm a ni." }, { "summarization_id": "1243", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Ruihhlo do beihpui thlak dan tur sawihona nei Excise & Narcotics Department changtu Minister Lalnghinglova Hmar hovin nimin khan Mamit-ah Ruihhlo Do beihpui thlaka thawhho dan tur sawiho a thutkhawm neih a ni. He thutkhawm Mamit DC Conference Hall-a neih ah hian END Minister Lalnghinglova Hmar chuan Mamit District chu ramri a nih avangin ruihhlo kalka leh kawng pawimawh tak a nih thu a sawi a, Mamit District chhungah pawh ruihhlo ti engemawzat an awm tih hriat a nih thu sawiin, “Engtinnge kan ram leh hnam hmelma lian tak ruihhlo hi kan do ang a, a ti mekte engtin nge kan enkawl ang? A la ti ve lo te engtin nge kan ven ang tih chu ngaihtuahna tak tak senga kan vei tlan a ngai ta,” a ti a. “Mamit District-ah hian Sawrkar Department leh khawtlang anga hmalakna kalpui thin a ni a, Kohhran angin engtin nge hma kan lak ang tih Vawiin hian kan sawiho a tul a, kan hnaivai mai a ruihhlo ngaite tana ke kan pen lo a nih chuan thi mai turin kan kalsan tho a ni,” tiin Sawrkar Department, Khawtlang leh Kohhran te'n tihtak zeta ngaihtuahna senga hmala a, ke pen turin a sawm a. Sawrkar chuan ram leh hnam hmelma ruihhlo do hna chu a ngaipawimawh hle tih pawh sawiin, a theih ang anga thawktute thuamchakte, khawtlang leh Kohhran anga thawhhona kalpuite leh ruihhlo dona tura mamawh sum leh thildang ah pawh theihtawp a chhuah zel dawn thu a sawi bawk. He thutkhawm hi Mamit DC Jacob Lalawmpuia chuan kaihruaiin hmalakna tur hrang hrang sawiho a ni a, Mamit khawpui chhunga Kohhran hrang hrang tangrualin ruihhlo ngaite khungkhawm a, enkawlna pekte, zirna School-ah karkhatah ni khat tal ruihhlo do tura zirtirna pek nise tihte chu hmalakna tur atan chhawpchhuah a ni.", "summary": "Ruihhlo do beihpui thlak dan tur sawihona nei Excise & Narcotics Department Minister Lalnghinglova Hmar hovin Mamit-ah Ruihhlo Do beihpui thlaka thawhho dan tur sawiho a ni. Mamit District chu ramri a nih avangin ruihhlo kalka pawimawh tak a nih thu sawiin ruihhlo ti pawh an tam bik a ni tih sawiin, ruihhlo do dan, a ti mekte enkawl dan leh ala ti lote venhim dan tur ngaihtuah angai an ti. Sawrkar Department leh khawtlang anga hmalakna kalpui a ni ṭhin a, kohhran pawh hmalakna tur sawiin sum leh thil dangah pawh theih tawp a chhuah tur thu Lalnghinglova Hmar chuan a sawi." }, { "summarization_id": "1244", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/15817", "file_name": "F_MIZO_SUM_6_20/2/25", "original_text": "Mizoram sorkarin January 15, 2021-a sikul lut ṭan tura ruahmanna a siam chu a ṭhulh leh niin School Education minister chuan a sawi a; mithiam zawkte an rawn hnuah sikul kal ṭan hun hi sawn hlat a ni a, rua­hmanna thar siam a ni ang.Covid-19 avanga kan harsatna tawh hian kawng hrang hrangin min nghawng a, a nghawng nat zinga mi chu sikul naupangte hi an ni ngei ang. Khawpuiah leh hmun dang ṭhenkhatah online-a class kal theih ni bawk mah se thingtlang khaw kilkhawr zawkah chuan a remchang ve lo a; in lamah nu leh pa ṭhen­khatin an fate an zirna an en pui thiam lo bawk nen, a tawpa tuartu chu zirlaite an ni.An exam dan tur a chiang hleithei lo a, an zir dan a chiangkuang lo bawk a, hei hian zirlaite hi nasa takin a nghawng ang. Hetih rual hian sorkar lam emaw, sikul neitu lam emaw hi dem theih an ni lo a, kan zavaiin Covid-19 avangin vanduaina kan tawk a ni ber mai.Hetihlai hian mahni thiam ang anga in lama fate zirlai enpui emaw, a enpui thiam lo tan pawh sikul khar a nih chhunga an hun hman dan tur thiam taka duan­sak erawh tihmak­mawh a ni; thingtlang lam pawhin mah­ni chhungkua leh khaw milin naupangte tih tur tawk tuksak thiam a pawimawh hle ang.Covid-19 avanga harsatna kan tawh mêk hian zirlaite hmalam hunah nghawng a neih nat lohna turin nu leh pain mahni phak tawk leh thiam chinah theihtawp chhuah ila, sikul khar chhung hian mahni fate enkawl danah ṭan i la thar ang u. Mizoram sorkarin January 15, 2021-a sikul lut ṭan tura ruahmanna a siam chu a ṭhulh leh niin School Education minister chuan a sawi a; mithiam zawkte an rawn hnuah sikul kal ṭan hun hi sawn hlat a ni a, rua­hmanna thar siam a ni ang.Covid-19 avanga kan harsatna tawh hian kawng hrang hrangin min nghawng a, a nghawng nat zinga mi chu sikul naupangte hi an ni ngei ang. Khawpuiah leh hmun dang ṭhenkhatah online-a class kal theih ni bawk mah se thingtlang khaw kilkhawr zawkah chuan a remchang ve lo a; in lamah nu leh pa ṭhen­khatin an fate an zirna an en pui thiam lo bawk nen, a tawpa tuartu chu zirlaite an ni.An exam dan tur a chiang hleithei lo a, an zir dan a chiangkuang lo bawk a, hei hian zirlaite hi nasa takin a nghawng ang. Hetih rual hian sorkar lam emaw, sikul neitu lam emaw hi dem theih an ni lo a, kan zavaiin Covid-19 avangin vanduaina kan tawk a ni ber mai.Hetihlai hian mahni thiam ang anga in lama fate zirlai enpui emaw, a enpui thiam lo tan pawh sikul khar a nih chhunga an hun hman dan tur thiam taka duan­sak erawh tihmak­mawh a ni; thingtlang lam pawhin mah­ni chhungkua leh khaw milin naupangte tih tur tawk tuksak thiam a pawimawh hle ang.Covid-19 avanga harsatna kan tawh mêk hian zirlaite hmalam hunah nghawng a neih nat lohna turin nu leh pain mahni phak tawk leh thiam chinah theihtawp chhuah ila, sikul khar chhung hian mahni fate enkawl danah ṭan i la thar ang u. Mizoram sorkarin January 15, 2021-a sikul lut ṭan tura ruahmanna a siam chu a ṭhulh leh niin School Education minister chuan a sawi a; mithiam zawkte an rawn hnuah sikul kal ṭan hun hi sawn hlat a ni a, rua­hmanna thar siam a ni ang. Covid-19 avanga kan harsatna tawh hian kawng hrang hrangin min nghawng a, a nghawng nat zinga mi chu sikul naupangte hi an ni ngei ang. Khawpuiah leh hmun dang ṭhenkhatah online-a class kal theih ni bawk mah se thingtlang khaw kilkhawr zawkah chuan a remchang ve lo a; in lamah nu leh pa ṭhen­khatin an fate an zirna an en pui thiam lo bawk nen, a tawpa tuartu chu zirlaite an ni. An exam dan tur a chiang hleithei lo a, an zir dan a chiangkuang lo bawk a, hei hian zirlaite hi nasa takin a nghawng ang. Hetih rual hian sorkar lam emaw, sikul neitu lam emaw hi dem theih an ni lo a, kan zavaiin Covid-19 avangin vanduaina kan tawk a ni ber mai. Hetihlai hian mahni thiam ang anga in lama fate zirlai enpui emaw, a enpui thiam lo tan pawh sikul khar a nih chhunga an hun hman dan tur thiam taka duan­sak erawh tihmak­mawh a ni; thingtlang lam pawhin mah­ni chhungkua leh khaw milin naupangte tih tur tawk tuksak thiam a pawimawh hle ang. Covid-19 avanga harsatna kan tawh mêk hian zirlaite hmalam hunah nghawng a neih nat lohna turin nu leh pain mahni phak tawk leh thiam chinah theihtawp chhuah ila, sikul khar chhung hian mahni fate enkawl danah ṭan i la thar ang u.", "summary": "Mizoram Sorkarin January 15, 2021-a sikul lut ṭan tura ruahmanna a siam chu School Education minister chuan mithiam zawkte an rawn hnuah a hun sawn hlat a nih thu a sawi. Covid-19 avanga khawpuiah leh hmun dang ṭhenkhata online-a class an kal angin thingtlang khaw kilkhawr zawkah chuan a remchang velo a; in lamah nu leh pa ṭhen­khatin an fate zirna an en pui thiamlo bawk nen, a tawpa tuartu chu zirlaite an ni. An exam dan tur a chian theihloh avangin an zir dan a chiangkuang theilo a, an zirna nasa takin a nghawng a. Hetih rual hian sorkar lam emaw, sikul neitu lam emaw dem mai lovin mahni thiam ang anga in lama fate zirlai enpui emaw, a enpui thiamlo tan pawh sikul khar a nih chhunga an hun hman dan tur thiam taka duan­sak erawh tihmak­mawh a ni. Covid-19 avanga harsatna kan tawh mêk hian zirlaite hmalam hunah nghawng a neih natlohna turin nu leh pain mahni phak tawk leh thiam chinah theihtawp chhuah ila, sikul khar chhung hian mahni fate enkawl danah ṭan i la thar ang u." }, { "summarization_id": "1245", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/130910", "file_name": "F_Mizo_Sum_Inthlan_dodala_thil_nawr_27/1/25", "original_text": "April 30, 2015-ah Mizoramah village council leh local council inthlanna neih tur a ni. Khaw ṭhenkhat chuan an khaw tana an thil ngiatte sorkarin a tihhlawhtlin loh avangin inthlana vote thlak loh an rel.Inthlan dawn apiangin lung­awi loh avanga vote thlak loha sorkar kar/vau hi an awm ṭhin a, a tam zawk hi chuan vote thlak hi an ṭhulh hlen ngai tak tak lo a, vote thlak lo tlang ta pawh an awm ṭhin. Democracy hnuaiah kan cheng a, kan aiawh min enkawltu turte hi keimahni thlan vek an ni a, a thlangtu mipuite thlan tur hi tumahin an nawr lui thei lo a, vote thlak tura kal tura innawr luih chi pawh a ni lo.Heti chung hian khua leh tui ṭhain a tih tur chu vote thlak ngei hi a ni a, lungawi lohna kan nei a nih pawhin inthlan ṭhulh zawnga tihlan loh hi a finthlak awm e. Kan chunga roreltu lamin kan duh anga thil an kalpui lo a nih chuan vote hmangin kan ngaihdan puangchhuak zawk ila a finthlak ang a, vote thlak loha thil kan kalpui hian kan thil phut kan hmuh phah lo kherin a rinawm lo a, vote thlak ngei hi a fuh zawkin a rinawm.Kan lungawi lo a nih chuan lungawi lohna hi kan vote thlaknaah kan lantir thei a, tuna ro­reltu kan neihte thil tih dana kan lung­awi lohna pawh vote thlak hmanga chinfel tum hi a fuh zawk hmel. Chuti ni loa vote thlak loha kan ram ṭang dawn a nih chuan, kan lungawi loh chhan ber su kiang bawk si loin mahni aiawhte pawh thlang bawk si loin a awm theih dawn niin a lang.Democracy hnuaiah kan awm a, kan chunga roreltute hi kan thlan tur an ni. Khua leh tui ṭha chu inthlanah a tel ngei tur a ni a, a ngaihdan puanchhuahna atan a vote hlu tak a hmang tur a ni zawk ang. April 30, 2015-ah Mizoramah village council leh local council inthlanna neih tur a ni. Khaw ṭhenkhat chuan an khaw tana an thil ngiatte sorkarin a tihhlawhtlin loh avangin inthlana vote thlak loh an rel.Inthlan dawn apiangin lung­awi loh avanga vote thlak loha sorkar kar/vau hi an awm ṭhin a, a tam zawk hi chuan vote thlak hi an ṭhulh hlen ngai tak tak lo a, vote thlak lo tlang ta pawh an awm ṭhin. Democracy hnuaiah kan cheng a, kan aiawh min enkawltu turte hi keimahni thlan vek an ni a, a thlangtu mipuite thlan tur hi tumahin an nawr lui thei lo a, vote thlak tura kal tura innawr luih chi pawh a ni lo.Heti chung hian khua leh tui ṭhain a tih tur chu vote thlak ngei hi a ni a, lungawi lohna kan nei a nih pawhin inthlan ṭhulh zawnga tihlan loh hi a finthlak awm e. Kan chunga roreltu lamin kan duh anga thil an kalpui lo a nih chuan vote hmangin kan ngaihdan puangchhuak zawk ila a finthlak ang a, vote thlak loha thil kan kalpui hian kan thil phut kan hmuh phah lo kherin a rinawm lo a, vote thlak ngei hi a fuh zawkin a rinawm.Kan lungawi lo a nih chuan lungawi lohna hi kan vote thlaknaah kan lantir thei a, tuna ro­reltu kan neihte thil tih dana kan lung­awi lohna pawh vote thlak hmanga chinfel tum hi a fuh zawk hmel. Chuti ni loa vote thlak loha kan ram ṭang dawn a nih chuan, kan lungawi loh chhan ber su kiang bawk si loin mahni aiawhte pawh thlang bawk si loin a awm theih dawn niin a lang.Democracy hnuaiah kan awm a, kan chunga roreltute hi kan thlan tur an ni. Khua leh tui ṭha chu inthlanah a tel ngei tur a ni a, a ngaihdan puanchhuahna atan a vote hlu tak a hmang tur a ni zawk ang.", "summary": "Mizoram hi Democracy hnuaia awm kan nih angin kan roreltute thlanga vote thlak theuh hi kan tih tur a ni a,April 30, 2015-ah Village Council leh Local Council thlanna neih tur a ni. Thenkhat chuan sorkara an thil ngiatte tihhlawhtlin a nihloh vangin vote thlakloa Sorkar vau ching an awm thin;mahse,lungawilohna kan nei anih pawhin vote thlak duhlo zawnga tihlan hi a finthlaklo a,khua leh tui thain a tih tur chu vote thlak ngei hi a ni.Lungawiloh vanga vote kan thlak duhlo anih chuan kan lungawiloh chhan ber su kiang siloin mahni aiawhte pawh thlang chuang siloin kan awm thei a;chuvangin,kan ngaihdan puanchhuahna atan kan vote hlu tak hi kan hmang tur a ni." }, { "summarization_id": "1246", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/123487", "file_name": "H-87-31/01/2025- phun sa enkawl", "original_text": "Horticulture minister PC Lalthanliana chuan a depart­ment-a hnathawktute fuihin, \"Thei leh thlai tam tak chingin kan phun belh zel bawk lai hian a bikin serah phei hi chuan phun belh aiin phun sa enkawl ngun hi kan hlawk zawk ang em tih ngaihtuah a ṭul a ni. Mizote hian kan thlai leh thei phun reng reng hi a enkawlna kawngah kan in thlahdah a, a hun taka lei ṭha pekte kan ngaih pawimawh aṭul,\" a ti.Mizoramah hian thei leh thlai ṭha duh lo a awm loh thu hi kan sawi nasa a, a dik pawh a dik. Hetih rual hian thei leh thlaia intodelh kawngah hian kan la hnufual hle mai a, thei leh thlai ṭhat duhna ram nih nen chuan thil inhmeh lo tak a ni. Mizo zingah thei leh thlai dang 'a hlawk' tia an sawi avanga ching/ phun ve mai, enkawl zui lem lo kan tam hi a pawi khawp mai.Kuthnathawktu taima tak takte hi remhria leh fing an ni vek kher lo a, an thei leh thlai phunte ngei pawh a enkawl zui dan an thiam tawk lo. Hei tak hi sorkar hian chonaah ngai se, mithiam a neihte pawh office dawhkana hnathawh duhtawk mai loin, a tam thei ang ber kuthnathawktute huan leh lo thleng ṭhin se, a thiamin an enpui na na na chuan kan thei leh thlaite pawh tun aiin a puitling ṭha zawk ngei ang.Loneitute hi mi taia tak tak an ni hlawm a; nimahsela kaihhruai ngai tak tak an ni a, thei leh thlai enkawl zui tura kaihhruai ngai takte an ni. Anni hian an thei phunte hi a phunah a tawp mai lo tih hre chiangin tun aia uluk zawkin ngaihven zui se, sorkar mithiamte'n a tam thei ang ber a hmunah kal chilhin a enkawl dan kawng kawhhmuh bawk se, tun aiin thei leh thlaiah kan intodelh thei zawkin a rinawm. Horticulture minister PC Lalthanliana chuan a depart­ment-a hnathawktute fuihin, \"Thei leh thlai tam tak chingin kan phun belh zel bawk lai hian a bikin serah phei hi chuan phun belh aiin phun sa enkawl ngun hi kan hlawk zawk ang em tih ngaihtuah a ṭul a ni. Mizote hian kan thlai leh thei phun reng reng hi a enkawlna kawngah kan in thlahdah a, a hun taka lei ṭha pekte kan ngaih pawimawh aṭul,\" a ti.Mizoramah hian thei leh thlai ṭha duh lo a awm loh thu hi kan sawi nasa a, a dik pawh a dik. Hetih rual hian thei leh thlaia intodelh kawngah hian kan la hnufual hle mai a, thei leh thlai ṭhat duhna ram nih nen chuan thil inhmeh lo tak a ni. Mizo zingah thei leh thlai dang 'a hlawk' tia an sawi avanga ching/ phun ve mai, enkawl zui lem lo kan tam hi a pawi khawp mai.Kuthnathawktu taima tak takte hi remhria leh fing an ni vek kher lo a, an thei leh thlai phunte ngei pawh a enkawl zui dan an thiam tawk lo. Hei tak hi sorkar hian chonaah ngai se, mithiam a neihte pawh office dawhkana hnathawh duhtawk mai loin, a tam thei ang ber kuthnathawktute huan leh lo thleng ṭhin se, a thiamin an enpui na na na chuan kan thei leh thlaite pawh tun aiin a puitling ṭha zawk ngei ang.Loneitute hi mi taia tak tak an ni hlawm a; nimahsela kaihhruai ngai tak tak an ni a, thei leh thlai enkawl zui tura kaihhruai ngai takte an ni. Anni hian an thei phunte hi a phunah a tawp mai lo tih hre chiangin tun aia uluk zawkin ngaihven zui se, sorkar mithiamte'n a tam thei ang ber a hmunah kal chilhin a enkawl dan kawng kawhhmuh bawk se, tun aiin thei leh thlaiah kan intodelh thei zawkin a rinawm.", "summary": "19th February,2015 Horticulture Minister PC Lalthanliana chuan a department-a hnathawktute hnenah chuan,\"Thei leh thlai tam tak chingin kan phun belh zel bawk lai hian a bikin serah phei hi chuan phun belh aiin phun sa enkawl ngun hi kan hlawk zawk ang em tih ngaihtuah a tul a ni.Mizote hian kan thlai leh thei phun reng reng hi a enkawlna kawngah kan inthlahdah a,a hun taka lei tha pekte kan ngaih pawimawh a tul\",a ti. Lo neitute hi mi taima tak an nih rualin,mi remhria an ni kher loa,an thei leh thlai chinte a enkawl zui dan an hriat loh avangin sawrkar hnathawkte hian a hmunah enchilhin,a enkawl dan hrilh hria se,tun aia nasa hian kan intodelh thei zawkin a rinawm." }, { "summarization_id": "1247", "url": "https://theaizawlpost.org/pu-lalduhoma-lawmpuina-leh-duhsakna/", "file_name": "Ruatpuia_29.1.25", "original_text": "Lalremliana Pachuau -- Advertisement -- Kum 1984 a i hna duhawm tak, IPS nihna kalsana Mizoram tân hun puma rawng bawl tura ke i lo pen achin kum 49 zet i vahvaih hnuah, Mizoram Chief Minister ni thei tura thlan tlin i lo ni ta hi ka lawmpuiin duhsakna sâng ber ka hlan mawlh mawlh che a ni. Nang ang taka mi beidawng har, mi tumruh, vakvai nasa ber, mite sawi chhiat leh rel hlawh ber, politician zingah mimal anga beih rawn hlawh nasat ber ti ta che ila, kan tisual duai kher lo ang! Congress, MNF, ZNP party lamah President i lo ni vek tawh a. Lok Shaba MP pawh i lo ni tawh bawk. Inthlan dâwn apiangin boruak eng eng emaw han nei ve hluai thin mah la, beisei aia nasa daihin i chak lo leh thin. A châng leh Zoram dung leh vang fangin, kein kawng i zawh ang lâwp lâwp a. A châng leh a hma lawka i selte nen in han thawkho leh ang dial dial bawk. Mi tin ngaihven hlawh politician niin, nangmah hriat chianna nei lem lote pawh hian zuang lâwr ti chein, mak tak maiin an han ring lo êm êm mai che a! Nuihza siam nana hmang tâwk che lah kawi tinah an ther fûr bawk. Pu Zorama leh Pu Hawlate’n ning hlûi khawpa Zoram an enkawl tawh hnuah pawh, nang chu chaurau ek thai tluk chauh i ni leh mai thin a. I beiseina a sân poh leh i tlakna a sâng ting ni maite hian a lang fo a nih kha. Mi tam takin an lo zui hlawhchham tawh chein, an lo phatsan tawh thin che a. Chuti chung chuan i la beidawng duh hauh si lo. Mipuite hnenah chauh thubarawh tak meuh meuha khawngaih i han dil, i hun tawp lamah tal chuan nangmah khawngaih ve tawh tura Zoram mipuite min tahawh laite kha, hman lai an chang dâwn ta reng mai. Khati tak maia politika i tluang lo leh, rorêlna fawng chelh thei hauh lova Zoram mipuite’n kan hnawl leh thin hnuah che, tunah zet chuan tuma dodal rual loh turin rorêlna chu i kokiah nghahin a awm dâwn ta. I chungchang thu ka ngaihtuah châng chuan, Pathian hian Pu Duhoma hi Zoram politik kalh kimtu pakhat lekah a ruat reng mai dâwn a nih awm hi a ka ti thin. Assembly House lama Zoram mipui tâna i auhla kan ngaihthlâkte hian, mimal ang chuan Zoram mipuite hian kan duh ber fo che a. I tawnhriat, i hriatna thûk takte hi a taka Zoram tâna i hman theih hun nghakhlel hle thin mah ila, i kuta sawrkarna pe tur êm che chuan kan ring zo lo leh tthin che a nih kha! Heti taka mi beidawng duh lo, mi tumruh leh rilru hnual duh lo na nâ nâ chu, a tawp a tawpah chuan i duhthusam chu pêkin i awm dâwn ta a nih hi. Ka lawmpui êm êm che a. Nangmahah hian Zoram mipuite chuan beiseina kan nei sâng kher mai! Eirûkna kawnga fihlimah kan ngai che a, chutih rualin party chhûngkaw induhsakna hleihluak tak angte kha, i rorêlna hnuaiah chuan hmu lo ngei turah kan inngai a ni. Tunah chuan thu maia i sawi thin, kan ram leh hnamin hma a sawn theihna tura ruahmanna i lo neih ang zawng zawngte kha, a taka tihlawhtling thei turin i kutah thuneihna a lo awm dâwn ta a. Zoram Politik boruak bawlhhlawh leh tawp lutuk pawh i rorêlna hnuaiah chuan thenfai a nih ngei kan ring tlat a ni. Pathianin i hriselna vawn thatsak tlat che se la, finna leh remhriatnain thuam deuh deuh che rawh se. A taka Pathian tihna nen ram rawng i bawl a, Pathian hre reng chunga a duh dan anga ram i hruai theihna turin, duhsakna sâng ber hlan mawlh mawlh chung chein, hnehna i lo chan tak avangin lawmpuina chibai ka bûk mawlh mawlh che a ni e. Hetia Pu Duhoma kan lawmpui mêk lai hian, fak hlawh lo leh a hming lam rik khât tak a nupui chanchin hi kan sawi lo ang maw? Khatia IPS nupui meuh ni a, vai ramah pawh mite zah kai leh duh apiang nei ve thei kha, a pasal thutlukna avangin kut bêngin Zoramah a lo haw ta a. Chutah, kum 39 chhûng zet a pasal hlawhtlin ni hmêl reng hmuih tur awm si lovin, rinawm tak leh chhel takin a pasal hnungzuiin a thlawp tlat a. A phunnawi thawm emaw, a lungawi loh thu a sawi chhuah emaw kan hre ngai lo. Rinawm leh chhel takin a pasal tawrhna tawmpuiin, a pasal an sel luai luai lai leh an nuihzat mawlh mawlh lai pawhin nupui tha nih a bâng hauh lo. Chuvangin, a tawpah chuan Mizoram First Lady a rawn ni tur hi ka lawmpui êm êm a. First Lady nih pawh a tlin ngei ka ring tlat a ni. Zoram hmeichhia tawh phawtte entawntlâk nu ropui a lo nih ngei theih nân, a pasal fin chhuahtu leh venghim tlattu, eirûkna leh hlemhletna laka a pasal humhim a, duhamna leh thluaka sum lut natna a pasalin a vei loh nana thahrui chak a lo nih ngei theih nân, Pathianin chakna leh finnain thuam mawlh rawh se.", "summary": "Kum 1984 a i hnathawh duhawm tak, IPS nihna kalsana Mizoram tana i lo pen a hin kum 49 zet i vahvaih hnua Mizoram CM i ni hi ka lawmpui che. Nang anga beidawng har leh tumruh politicial te beih rawn hi an awm lo hial ang. Congress, MNF, ZNP lamah President i lo ni vek tawh, MP pawh i lo ni tawh bawk. A chang leh Kawng i zawh a, a chang leh i elpui te kha i thurualpui leh a, nuihza siam nan an hmang che a. Pu Zorama leh Pu Hawla ten Zoram an inenkawl chhawk hnuah pawh nang chu chaurau ek thai tluk chauh i ni mai a. Mi tam takin an zui hlawhchham che a, chuti chung chuan i beidawng lo. Mahse tunah khang i vahvaihna zawng zawng kha theihnghilhin i tum ram i thleng ta. Rorelna chu i kokiah nghahin a awm tawh. I auhla atangin Zoram hian kan duh che a, i tawnhriat, i thiamna te Zoram tan i hmang thei tawh. Ka lawmpui lutuk che. Nangmahah hian beisei kan va neisang em! Zofate hian. Tunah chuan thu mai ni loin a takin i tum chu i tithei dawn ta a. Zoram politica bawlhhlawh pawh thianfai thei tur i nih ka ring. Pathianin chakna pe zel che se rawh se. A nupui chanchin hi sawi loh theih a ni lo. Khatia IPS nupui meuh ni si, a pasal thuthlukna mak tak vangin kutbengin Zoramah a lo haw a. Kum 39 chhung zet a pasal beidawng hmel a hmu a, mahse a beidawnpui lo va, chhel takin a hlawhtlin ni a nghahpui mai a ni. Chuvangin a tawpah chuan Mizoram First Lady a rawn ni tur hi ka lawmpui a ni. Zoram hmeichhe entawntlak nu ropui a nih theih nan, a pasal finchhuah a, eirukna leh thil tha lo laka khalh ngil zel turin Pathianin chakna pe rawh se." }, { "summarization_id": "1248", "url": "https://theaizawlpost.org/cabinet-in-oil-rate-thar-hman-zawm-rel/", "file_name": "SMizo_12_17-02", "original_text": "Petrol leh diesel-a chhiah lak tihsan chu a ngai angin sawrkarin a hmang zawm dawn a. Oil-a chhiah lak hi mipui tan veka hman tur a ni tih chief minister Lalduhoma chuan a sawi.Nilaini khan chief minister ho hian cabinet thutkhawm a ni a. Ningania thuthar thehdarhtuten an zawhchiannaah oil man tihniam tura ngentu pawl awm mah se, uluk taka an ngaihtuah nawn hnu ah chhiah lak tihpun tum hi kalpui tlang nise an ti ta tih a sawi. Tipung ta viaua inchhal chu, oil rate hman tawh atanga chhutin, kan awmna kilkhawr dan leh inkalpawhna harsat dan ngaihtuah chuan, state dang zawng aia sang ber pawh ni ila, thil awm tak a nih theih rualin, rate sanna ber kan ni ta chuang lo tih a sawi bawk. Chief minister sawi danin, diesel bikah VAT 10% a tisangin, social infrastructure & services cess ah Rs.2 leh road maintenance cess Rs. 2 lak a ni a. Petrol ah VAT ah 80% a tipungin, cess lakna chu diesel-a lak zat nen a inang. Diesel man hi a hmaa litre ah Rs. 80.30 kha Rs. 87.99 ah a chho a, a punna chu litre ah Rs. 7.69 a ni, tiin, “A lan danah chuan tisang nasa tak anga ngaih theih a ni na a, Covid len hmaa diesel rate kha litre ah Rs. 86.37 a ni a, tuna a punna hi Rs. 1.62 a ni a, pung nasa a ni lo. Hmarchhak state-a rate enin a laihawl vel kan ni,” a ti. Petrol-ah Covid hmaa litre khat man Rs.101.30 nen khaikhinin tuna a punna hi Rs. 2.09 in a la tlawm zawk tih a sawi bawk. Social infrastructure & services cess lak chu thil pali – zirna tih hmasawnna, zirna in tihchangtlun leh siam belh bakah a kaihhnawih hrang hrang; mipui hriselna lam – damdawi in leh a behbawm dang siam belh leh tihchangtlun bakah thawktu lakna atan; skill development atana a zirna hmun siam belh tihchangtlunna atan; hmeichhe lam bik enkawlna – women hostel, girls residential school & polytechnic bakah maternity ward tihchangtlunna thlenga hman tur a ni a, sum hi thildanga pawhpen theih a ni lo vek tih a sawi. Road maintenance cess chu kawng enkawlna tur bika hman tur a ni tih Lalduhoma hian a sawi a. Kan kawng buaipui a ngaih chhan ber chu a siam a tlo loh vang a ni a, a tirah tlo tak tura siam nise, heti em ema buai tur kan ni lo, tiin a sawi. “Kan kawng siam a ni emaw buildang sak emaw tha tawk lo, a bul atanga tih that leh chi ni tawh si lo a tam a. Hemi kan kal pelh hnu, kan sawrkar hnu lama kawng laih reng reng hi a tir atangin kan endik tawh dawn. Kan hun atanga hnathawhah tlo lo leh chhia a awm a nih chuan, chu’ngah chuan mipuiin min dem thei anga, thiam loh kan chang ang,” a ti. Mipui hriselna leh zirna atan bakah kutthemthiamna lam thil tihhmasawn zelna atan litre-ah Rs.2 i thawh ve ang u, kan tihna a ni a. Kawngpui pawh mipuiin sum kan thawh ve a ni tih kan hriat chuan kawng tlo lo siamah kan thikthu a chhe zual thei ang,” a ti bawk. Chhiah tihpun chungchangah, an term chhungin electric bill an tipung loang tih ZPM-in an intiam a, chhiah tihpun chungchangah a dang chu intiam sa an nei lo tih chief minister hian a sawi.", "summary": "Nilaini khan Chief Minister ho in cabinet thutkhawm neih a ni a, Ningani ah thuthar lakhawm tute oil man tihniam tura ngentu pawl awm mahse ngun tak a an ngaihtuah hnu ah chhiah lak tihpun tum hi kalpui tlang nise an tih thu a sawi. Tipung ta viau a inchhal chu kan rate hmasa leh kan awmna kilkhawr dan ngaihtuah in state dang zawng aia sang ber pawh ni ila thil awm tak ani a ti. Social Infrastructure & Services leh Road Maintenance cess-ah Rs.2 lak ani a henghi thil pali-zirna, zirna in, damdawiin leh skill development lam a hmalakna leh tihchangtlun nan an hman vek tur thu sawiin, Road Maintenance cess pawh kawng enkawlnan hman ani dawn a, heng atan hian cheng 2 thawh ve angah inngai turin a ti a. Kawngpui pawh chhe mai mai tawh lo turin a laih lai atangin uluk takin an tih tur thu sawiin, kawng tlo lo siamah kan thinkthu a chhe zual thei ang a ti." }, { "summarization_id": "1249", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6110", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_7", "original_text": "Mizoramin CS a nei tawh dan Mizoram NewsMizoramin CS a nei tawh dan admin 02-Nov-2024 07:48 AM Mizoram chuan union territory (UT) a nih hnuah chief secretary 17 a nei tawh. UT nih laiin CS panga leh state nih hnuah CS 12 a nei tawh. Mizoram chief secretary ni tawh zingah Lalkhama chu UT nih tawp dawnah CS a ni a, state-ah Mizoram hlankai a nihin CS nih chhunzawmin, state nih hnuah tum hnih CS nihna a chelh tihna a ni. Lalkhama hian kum 1984 - 1987 leh 1988 - 1999 chhung CS nihna a chelh. Mizoramin hmeichhe chief secretary pahnih a nei tawh a, chungte chu L Tochhong leh tuna kal chhuak ta Dr Renu Sharma-te an ni. Mizoramin SC 17 a nei tawh zinga paruk chu hnamdang niin, 11 chu Mizo an ni. Tun dinhmunah Mizoram mi zingah CS dinhmun luah thei an awm lo. Mizoram CS lo ni tawh Mizo - Lalkhama (1984 - 1987, 1988 - 1999), P Rohmingthanga (1987 - 1988), M Lalmanzuala (1989 - 1990), F Pahnuna (1990 - 1993), Lalfakzuala (1993- 1998), HV Lalringa (1999 - 2005), Haukhuma Hauzel (2005 - 2009), Vanhela Pachuau (2009 - 2012), L Tochhong (2012 - 2014), Lalmalsawma (2014 -2018) leh Lalnunmawia Chuaungo (2019 - 2021) te an ni. Hnamdang CS rawn ni tawhte chu RM Agarwal (1972 - 1975), Surendra Nath (1975 - 1978) AJ Kundan (1978 - 1981), AH Scot (1981 - 1984), Arvind Ray (2018 -2019 leh Dr Renu Sharma (2021 -2024) te an ni.", "summary": "Mizoram NewsMizoramin CS a nei tawh. Mizoram chuan union territory (UT) a nih hnuah chief secretary 17 a nei tawh. UT nih laiin CS panga leh state nih hnuah CS 12 a nei tawh. Mizoram chief secretary ni tawh zingah Lalkhama chu UT nih tawp dawnah CS a ni a, state-ah Mizoram hlankai a nihin CS nih chhunzawmin, state nih hnuah tum hnih CS nihna a chelh tihna a ni. Mizoramin hmeichhe chief secretary pahnih a nei tawh a, chungte chu L Tochhong leh tuna kal chhuak ta Dr Renu Sharma-te an ni. Mizoramin SC 17 a nei tawh zinga paruk chu hnamdang niin, 11 chu Mizo an ni. Tun dinhmunah Mizoram mi zingah CS dinhmun luah thei an awm lo." }, { "summarization_id": "1250", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5522", "file_name": "F_MIZO_SUM_15_9/2/25", "original_text": "Mizoram Chief Minister leh Finance department ni bawk chuan, Mizoram sum dinhmun a hriat loh thu leh tunah chuan sawi a harsat thu a sawi a, Covid-19 avangin sum hmuh tur tam tak kan dawn theih dawn loh avangin kan hmalama Mizoram sum dinhmun tur chu Pathian chauhin a hriat thu a sawi.Kan ram sum leh pai enkawltu ber, kan Finance minister berin kan pawisa awm dan a hriat loh thu a sawi hian, a sawi uar tum luatah a bawplawka lak theihin thil a sawi tel nual niin a ngaih theih. Tuna Mizo mipui hriat duh leh an zawhna awm reng chu 'Mizoram sum dinhmun' a ni a, 'Mizoram sum dinhmun tur' hi an zawt lemin a lang lo. Covid-19 hri leng kara Mizoram sum dinhmun, hri dona atan an hman dan kimchang leh kan sorkar sum dinhmun hi a ṭha nge ṭha lo, tih hi mipui hriat duh chu niin a lang.Politician-te hian thusawi an thiam a, chu ai maha an thiam zawk nia lang chu thil chhan pial leh ben per a ni. Tuna kan political party liana an hruaitute hi hetiang kawngah hian an duai lo hle mai a, an duhzawng sawi chhuah dan, an duh loh sawi chhiat dan leh thil sawi mam leh sawi pial hi chu an thiam zawng tak a ni; nimahsela tunlai khawvelah miin thil hi a nihna tak (fact & figure) an hre duh tawh a, ṭawngkam thiama inchhaih kual vak vak hi an lawm lo hle tih chu social media lamah pawh kan hmu thei ang.Mizoram sorkar sum leh pai dinhmun hi hman ni lawkah a ṭhat thu, budget pawn lama lo lut tur ringawt pawh a tam thute Finance enkawltu hian a sawi ṭhin. Chu chu tunah hian a chhe ta thut nge ni a, a la ṭha chhunzawm zel tih pawh kan hre thei lo a, a enkawltupa ber pawhin a sawi chian theih mai loh avangin mipui chu kan bangbo hle zel chu a nih hi. Mizoram Chief Minister leh Finance department ni bawk chuan, Mizoram sum dinhmun a hriat loh thu leh tunah chuan sawi a harsat thu a sawi a, Covid-19 avangin sum hmuh tur tam tak kan dawn theih dawn loh avangin kan hmalama Mizoram sum dinhmun tur chu Pathian chauhin a hriat thu a sawi.Kan ram sum leh pai enkawltu ber, kan Finance minister berin kan pawisa awm dan a hriat loh thu a sawi hian, a sawi uar tum luatah a bawplawka lak theihin thil a sawi tel nual niin a ngaih theih. Tuna Mizo mipui hriat duh leh an zawhna awm reng chu 'Mizoram sum dinhmun' a ni a, 'Mizoram sum dinhmun tur' hi an zawt lemin a lang lo. Covid-19 hri leng kara Mizoram sum dinhmun, hri dona atan an hman dan kimchang leh kan sorkar sum dinhmun hi a ṭha nge ṭha lo, tih hi mipui hriat duh chu niin a lang.Politician-te hian thusawi an thiam a, chu ai maha an thiam zawk nia lang chu thil chhan pial leh ben per a ni. Tuna kan political party liana an hruaitute hi hetiang kawngah hian an duai lo hle mai a, an duhzawng sawi chhuah dan, an duh loh sawi chhiat dan leh thil sawi mam leh sawi pial hi chu an thiam zawng tak a ni; nimahsela tunlai khawvelah miin thil hi a nihna tak (fact & figure) an hre duh tawh a, ṭawngkam thiama inchhaih kual vak vak hi an lawm lo hle tih chu social media lamah pawh kan hmu thei ang.Mizoram sorkar sum leh pai dinhmun hi hman ni lawkah a ṭhat thu, budget pawn lama lo lut tur ringawt pawh a tam thute Finance enkawltu hian a sawi ṭhin. Chu chu tunah hian a chhe ta thut nge ni a, a la ṭha chhunzawm zel tih pawh kan hre thei lo a, a enkawltupa ber pawhin a sawi chian theih mai loh avangin mipui chu kan bangbo hle zel chu a nih hi. Mizoram Chief Minister leh Finance department ni bawk chuan, Mizoram sum dinhmun a hriat loh thu leh tunah chuan sawi a harsat thu a sawi a, Covid-19 avangin sum hmuh tur tam tak kan dawn theih dawn loh avangin kan hmalama Mizoram sum dinhmun tur chu Pathian chauhin a hriat thu a sawi. Kan ram sum leh pai enkawltu ber, kan Finance minister berin kan pawisa awm dan a hriat loh thu a sawi hian, a sawi uar tum luatah a bawplawka lak theihin thil a sawi tel nual niin a ngaih theih. Tuna Mizo mipui hriat duh leh an zawhna awm reng chu 'Mizoram sum dinhmun' a ni a, 'Mizoram sum dinhmun tur' hi an zawt lemin a lang lo. Covid-19 hri leng kara Mizoram sum dinhmun, hri dona atan an hman dan kimchang leh kan sorkar sum dinhmun hi a ṭha nge ṭha lo, tih hi mipui hriat duh chu niin a lang. Politician-te hian thusawi an thiam a, chu ai maha an thiam zawk nia lang chu thil chhan pial leh ben per a ni. Tuna kan political party liana an hruaitute hi hetiang kawngah hian an duai lo hle mai a, an duhzawng sawi chhuah dan, an duh loh sawi chhiat dan leh thil sawi mam leh sawi pial hi chu an thiam zawng tak a ni; nimahsela tunlai khawvelah miin thil hi a nihna tak (fact & figure) an hre duh tawh a, ṭawngkam thiama inchhaih kual vak vak hi an lawm lo hle tih chu social media lamah pawh kan hmu thei ang. Mizoram sorkar sum leh pai dinhmun hi hman ni lawkah a ṭhat thu, budget pawn lama lo lut tur ringawt pawh a tam thute Finance enkawltu hian a sawi ṭhin. Chu chu tunah hian a chhe ta thut nge ni a, a la ṭha chhunzawm zel tih pawh kan hre thei lo a, a enkawltupa ber pawhin a sawi chian theih mai loh avangin mipui chu kan bangbo hle zel chu a nih hi.", "summary": "Mizoram Chief Minister leh Finance Minister ni bawk chuan, Mizoram sum dinhmun a hriatloh thu sawiin Covid-19 avanga sum hmuh tur tam tak kan dawn theih dawnloh avangin kan hmalama Mizoram sum dinhmun tur chu Pathian chauhin a hriat thu a sawi. Tuna Mizo mipui hriat duh leh an zawhna awm reng chu Covid-19 hri leng kara Mizoram sum dinhmun, hri dona atan an hman dan kimchang hi mipui hian an hre duh a, Politician-te hian thusawi an thiam a, chu ai maha an thiam zawk chu thil chhan pial leh ben per hi a ni. Tuna kan political party liana an hruaitute pawh hi an duhzawng sawi chhuah dan, an duhloh sawi chhiat dan leh thil sawi mam leh sawi pial hi an thiam hle a;mahse, miin tunlai khawvelah ṭawngkam thiama inchhaih kual vak vak hi an lawmlo hle tih social media lamah pawh kan hmu thei ang. Mizoram Sorkar sum leh pai dinhmun hi hman ni lawkah a ṭhat thu Finance enkawltu hian a sawi a,chu chu tunah hian a chhe ta thut nge a la ṭha chhunzawm zel tih pawh kan hre theilo a, a enkawltupa ber pawhin a sawi chian theih mailoh avangin mipui pawh kan bangbo hle a ni." }, { "summarization_id": "1251", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19859", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Mizoram Youth Commission (MYC) chairman chuan tun hnai khan New Delhi-ah Naukri.com hotute a kâwm a; Mizoram ṭhalaite tana innghahna tling portal rintlak siamna turin MYC leh Naukri inthlun zawm dan tur an sawi dun.Naukri.com hi hna zawngtute tana website ṭha tak a ni a, he mi kal tlang hian mi ṭhahnem takin hna an hmuh tawh bakah thil tam tak an zir belh phah. Mizoramah ṭhalai hna hmu lo leh hna zawng mek ṭhahnem tak an awm mek a, heng zinga mi ṭhenkhat hi chu hrilhtu leh kawhhmuhtu nei mang lo an ni a, kawhhmuhtu an mamawh hle a ni.India ram hmar chhak kil aṭang hian internet kal tlangin engkim kan ban phakah a awm ve tawh a, tunah chuan thingtlang khaw kilkhawr deuhah pawh internet a thleng ve deuh zel tawh. Hei vang hian Mizo ṭhalaite hian kan awm hmun aṭangin internet-a hna zawnna hi kan hmuh phakah a awm a ni tih hre thar ila, kan hna zawnna mual pawh kan zauh a ṭha khawp mai.MYC-in India ṭhalaite el phak tur leh, hna an zawnna bupuia Mizo ṭhalaite an tel ve theih dan tur kawng an kawhhmuh hi thil lawmawm tak a ni. Tunah hian Naukri.com nena indawrna hi eng vang pawhin hlawhtling lo palh pawh ni se, Mizo ṭhalai eng emaw zat chuan Naukri.com an hmelhriat phah dawn bakah hna zawng turin an bih chiang ngei ang tih a rin theih. Mizoram Youth Commission (MYC) chairman chuan tun hnai khan New Delhi-ah Naukri.com hotute a kâwm a; Mizoram ṭhalaite tana innghahna tling portal rintlak siamna turin MYC leh Naukri inthlun zawm dan tur an sawi dun.Naukri.com hi hna zawngtute tana website ṭha tak a ni a, he mi kal tlang hian mi ṭhahnem takin hna an hmuh tawh bakah thil tam tak an zir belh phah. Mizoramah ṭhalai hna hmu lo leh hna zawng mek ṭhahnem tak an awm mek a, heng zinga mi ṭhenkhat hi chu hrilhtu leh kawhhmuhtu nei mang lo an ni a, kawhhmuhtu an mamawh hle a ni.India ram hmar chhak kil aṭang hian internet kal tlangin engkim kan ban phakah a awm ve tawh a, tunah chuan thingtlang khaw kilkhawr deuhah pawh internet a thleng ve deuh zel tawh. Hei vang hian Mizo ṭhalaite hian kan awm hmun aṭangin internet-a hna zawnna hi kan hmuh phakah a awm a ni tih hre thar ila, kan hna zawnna mual pawh kan zauh a ṭha khawp mai.MYC-in India ṭhalaite el phak tur leh, hna an zawnna bupuia Mizo ṭhalaite an tel ve theih dan tur kawng an kawhhmuh hi thil lawmawm tak a ni. Tunah hian Naukri.com nena indawrna hi eng vang pawhin hlawhtling lo palh pawh ni se, Mizo ṭhalai eng emaw zat chuan Naukri.com an hmelhriat phah dawn bakah hna zawng turin an bih chiang ngei ang tih a rin theih. Mizoram Youth Commission (MYC) chairman chuan tun hnai khan New Delhi-ah Naukri.com hotute a kâwm a; Mizoram ṭhalaite tana innghahna tling portal rintlak siamna turin MYC leh Naukri inthlun zawm dan tur an sawi dun. Naukri.com hi hna zawngtute tana website ṭha tak a ni a, he mi kal tlang hian mi ṭhahnem takin hna an hmuh tawh bakah thil tam tak an zir belh phah. Mizoramah ṭhalai hna hmu lo leh hna zawng mek ṭhahnem tak an awm mek a, heng zinga mi ṭhenkhat hi chu hrilhtu leh kawhhmuhtu nei mang lo an ni a, kawhhmuhtu an mamawh hle a ni. India ram hmar chhak kil aṭang hian internet kal tlangin engkim kan ban phakah a awm ve tawh a, tunah chuan thingtlang khaw kilkhawr deuhah pawh internet a thleng ve deuh zel tawh. Hei vang hian Mizo ṭhalaite hian kan awm hmun aṭangin internet-a hna zawnna hi kan hmuh phakah a awm a ni tih hre thar ila, kan hna zawnna mual pawh kan zauh a ṭha khawp mai. MYC-in India ṭhalaite el phak tur leh, hna an zawnna bupuia Mizo ṭhalaite an tel ve theih dan tur kawng an kawhhmuh hi thil lawmawm tak a ni. Tunah hian Naukri.com nena indawrna hi eng vang pawhin hlawhtling lo palh pawh ni se, Mizo ṭhalai eng emaw zat chuan Naukri.com an hmelhriat phah dawn bakah hna zawng turin an bih chiang ngei ang tih a rin theih.", "summary": "MYC chairman chuan tun hnai khan New Delhi-ah Naukri.com hotute a kâwm a; Mizoram ṭhalaite tana innghahna tling portal rintlak siamna turin MYC leh Naukri inthlun zawm dan tur an sawi dun.Naukri.com hi hna zawngtute tana website ṭha tak a ni a, he mi kal tlang hian mi ṭhahnem takin hna an hmuh tawh bakah thil tam tak an zir belh phah. Mizoramah ṭhalai hna zawng mek kawhhmuhtu mamawhte tan a ni. Internet kaltlangin engkim kan ban phakah a awm a, hei vang hian Mizo thalaite hian kan awm hmun atanga hna zawn theih a ni tih hre thar ang u. Tuna an indawrna hi hlawhtling lo mahse Nauri.com an hmelhriat phah dawn bakah hna zawng turin an bih chiang ngei ang tih a rin theih." }, { "summarization_id": "1252", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "NH. 54 laih meka harsatna awm te sawihona neih a ni National Highway-54 laihzauh leh siamthat hna thawh mekah Furpui lo thleng in kawng a tihchhiat leh hemi avanga harsatna thleng te chu nimin khan District Bawrhsap hovin sawiho a ni. Serchhip DC Meeting Hall-a he sawihona hun hi District Bawhsap leh Competent Authority for Land Acquisition (CALA) Paul L. Khuma chuan kaihruaiin NHIDCL hotute leh an hnuaia Serchhip District chhunga Contractor te an tel a. Kawng laih avanga harsatna thleng hrang hrang - leimin te, tuihawk luankawr mumal lo te, Retaining Wall siamthat ngai te, ruahpui leh leiminin a tihchhiat kawng siamthat chungchang te sawiin, hmalak zel dan tur an rel a. Bawrhsap Paul L. Khuma chuan thawhhona tha tak an neih zel a tul thu sawiin, mipui mimir in kawng laih avanga harsatna an tawh te sutkian pui tur leh an In leh lo te him taka an luah zuizel theih nan theihtawpa hmalak pui turin a sawm a ni. NHIDCL hotute leh an hnuaia Contractor te pawhin an theih ang anga hma an lak chhunzawm tur thu he Meeting-ah hian an sawi a. Karleh Thawhtanni, July ni 29, 2024 khian District Administration Official te, NHIDCL aiawh te, Contractor te, Village Council te leh a kaih-hnawih chhungkua te nen a hmunah enho nise an ti bawk a ni. Nimin-a thutkhawm ah hian Chhiahtlang, Chhingchhip, Bungtlang, Baktawng, Keitum leh Serchhip by-pass Road-a harsatna thleng te chu thlurbing deuh niin hemi huamchhunga harsatna tuartut en complain an thehluh 39 chu ngaihtuah ho a ni.", "summary": "NH. 54 laih meka harsatna awm te sawihona neih a ni National Highway-54 laihzauh leh siamthat hna thawh mekah Furpui lo thleng in kawng a tihchhiat leh hemi avanga harsatna thleng te chu nimin khan CALA, NHIDCL hotute leh Contractor te, District Bawrhsap hovin sawiho a ni. Kawng laih avanga harsatna hrang hrang sawiin mipui harsatna sukiang tura hmalak dan an ngaihtuah a, kawng siamna hi a hmun ngeia en an tum thu an sawi bawk. Nimin ṭhukhawm hian en complain an thehluh 39 chu an thlurbing deuh." }, { "summarization_id": "1253", "url": "https://theaizawlpost.org/chak-nei-lo-north-east-united-fc-an-tla/", "file_name": "SMizo_16_17-02", "original_text": "GIG Motors I Day Football Tournament 2024 chu August 9, Zirtawpni khan RG Stadium, Mualpui-ah khelh chhunzawm a ni a, Chawnpui FC lakah an tlawm vangin North East United FC chu semi-final lut zo lovin an in tla. Zirtawpnia inkhel dangah Aizawl FC in Mizoram Police FC an hneh a, Group champion niin semi-final an lut ve thung. NEU FC in an puanthuah an tel Inelna hmachhawn tura state pawn atanga lo kal North East United FC rawlthar team te chuan chak mamawh tak chungin Chawnpui FC an hmachhawn. MPL club chawnpui FC lakah an tlawm zui leh tak vangin khelh thum an tlawm zawn a, GIG Motors I Day Football Tournament 2024 atanga tla felin, an puanthuah an tel zui ta a ni. MPL club Chawnpui FC hian NEU FC lakah bul an tan tha a, chawlhlawk hmain goal hnih an thun hman. Inkhel tan atanga minute 27-naah NEU F player Robin Chettri chuan an lamah a ti-goal a, Chawnpui FC hmahruaina goal a thunsak. Chak mamawh tak chunga goal an chhuah hmasak vangin Guwahti club North East United an hnual a, an talbuai zui bawk. Chawnpui FC tan hian Lalchhanchhuaha chuan minute 33-naah an goal hnihna a thun zui leh a, si hnih faia hmahruai chungin chawlhlawk an hmang. Chawlhlawk hnu lamah Chawnpui FC an khel tha chhunzawm a, goal thun hmasa zawkah an tang zui leh. Minute 75-naah Benjamin Lupheng chuan an hmahruana tizau lehzual turin an goal thumna a thun. Hun la tawp em lo mah se Chawnpui FC hian ISL team North Easter United lakah hnehna an chang ngei dawn tih a chiang tawk viau tawh. Si thum ngawta hnufual tawh NEU FC tan hian Dallalmuon Gangte chuan hun tawp dawn hnaih minute 88-naah zangnadawmna goal a thun a, an mualpho thui lutuk tur a thup mawi. He goal a luh hnu hian goal dang a luh belh thei tawh lova, Chawnpui FC chuan North East United FC chu 3-1 in an hneh zui ta a ni. He inkhelah hian Chawnpui FC tana khel tha tak Lalchhanchhuaha chu ‘Man of the match’ ah thlan a ni. I Day inelna hmachhawn tura lo zin North East United FC hi khelh thum an tlawm zawn a, chak nei lovin an tla chiang nghal. NEU FC lakah chak bawk mah se Chawnpui FC pawh semi-final lut zo lovin an tla ve bawk. Aizawl FC an chak zel Season thara inelna lian Mizoram Premier League leh I Day tournament-a tlawm la nei lo Aizawl FC an chak zel a, ningania an khingpui Mizoram Police FC chu 2-0 in an hneh a, group champion an ni chiang nghal. Aizawl FC lakah chak lo bawk mah se MPFC hian semi-final luh theihna hun tha tak an la nei tho thung. I Day inelnaah vawi thum chak zawn tawh Aizawl FC hian MPL champion MPFC lakah bul an tan tha viau a, goal pawh an thun hma hle. Inkhel tan atanga minute 10-na lekah Lalhriatpuia chuan hmahruaina goal a thun a. ‘Man of the match’ a thlan zui tak Lalhriatpuia hian minute 40-naah an goal hnihna a thun zui leh a, a goal hnih thunte hi Mizoram Police FC lakah an chakpui zui ta a ni. Mizoram Police FC lakah an chak leh tak vangin Aizawl FC hian khelh li atangin point 12 an hmu a, group champion niin semi-final an lut. AFC laka chak lo MPFC hian khelh thum atangin point ruk an hmu mek a, khelh hmabak vawi khat an la nei a, an chesual viau a nih loh chuan semi-final lut tura ngaih an ni.", "summary": "GIG Motors I Day Football Tournament 2024 chu August 9, Zirtawpni khan RG Stadium, Mualpui-ah khelh chhunzawm a ni a, Chawnpui FC lakah tlawmin North East United FC chu semi-final an lut zo lo. Inkhel dangah Aizawl FC in Mizoram Police hnehin semi-final an lut ve thung. State pawn atanga lo kal NEU FC te chu a zawn a tum thum tlawm tawh in an tla fel a, an puanthuah an tel zui ta a ni. Chawnpui nen an intum naah Chawnpui hian chawlhlawk hmain goal hnih an thun hman. Chawlhlawk hnu ah pawh goal thun hmasa ah ang lehin ISL team NEU FC te hi an hneh ta a ni. He inkhelhah hian Chawnpui FC atangin Lalchhanchhuaha chu 'Man of the Match' ah thlan a ni. Mizoram Premiere League leh I Day tournament-a chak loh la neilo Aizawl FC te pawh chak zelim khelh li atangin point 12 an hmu a, AFC lak a chaklo MPFC hian khelh thum atangin point 6 an hmu mek a, khelh hmabak vawikhat an la nei a ni." }, { "summarization_id": "1254", "url": "https://theaizawlpost.org/kangmei-lak-atangin-nutling-chhanchhuak/", "file_name": "SMizo_8_17-02", "original_text": "Kangmei lak atangin nutling chhanchhuak ‘Mizo nula leh tlangvalin ka tih ang khan an ti vek ang’ In a kang a, a chhungah nu pakhat, kum 70 vel mi a awm. Tlangval pakhatin a hruaichhuak a, him damin an inchhan thei hlauh. Chu tlangval chuan a thiltih chu a huaisen bik vangah a ngai lo a, “Mizo nula leh tlangvalin ka tih ang khan an ti vek ang,” a ti. April ni 15, Inrinni tlai lamah Tlungvel Vengthar-ah in a kang a, Venghlun lama Malsawmdawngzela te hnathawk bangin haw tura an insiam laiin kangmei a chhuak tih an lo hria a, hmanhmawh takin an pan ve nghal. An thleng a, a lo thleng hmasate leh thleng tharte nen in kang chu thelh an tum a, tui te khaiin theihtawp an chhuahho ta a ni. Mahse vanduaithlak takin in kang chuan an kawmthlang te in a man ta tlat mai. An sawi danin, thil a puak dur a, meialhin kawngpui a thleng nghal a, kawmthlangte in a kang kai ta a ni. Meialhina a man thar chu Pi Nuntluangi te in a ni a, Dawngzela chu hmanhmawh takin a tlan lut ta nghal a; a chapal a chhiat tawh deuh bakah a nal avangin a phelh a, ke lawngin Pi Nuntluangi te inah chuan a tlan lut. A luh dawnah a kawrlum a phelh leh bawk. Chu in chu chhawng thuma sang a ni a, in chhungah step a awm. Step atang chuan a chung bera Pi Nuntluangi lo awm chu Dawngzela chuan a hmu thei nghal a, hmanhmawh takin a pan chho nghal. Nutling, kum 70 vel mi, tuan fum tawh lam chu step-ah chuan a kai thla a, a hmanhmawhthlak viau na a, an hmanhmawh hlei thei lo. In chu a kang nasa telh telh a, a tlan luhna kawngkaah chuan chhuah tum chi rual a ni tawh lo tih hriain Dawngzela chuan thlang lam bathlar a panpui a, bathlar atang chuan thenawmte in relah a hlang phei ta a ni. Pi Nuntluangi a him ta. “Ka huaisen bik vang pawh a ni lo, tu pawh ni se, Mizo nula leh tlangval tawh phawt chuan ka tih ang khan an ti ang, a hmei a pain khatiang khan an ti ang,” Dawngzela chuan a ti. Pi Nuntluangi nena inhruai chhuah tuma an beih lai hian hlauh a hre hman lo ni berin a hria a, “Kei aia hlau an awm vang nge ni, hlauh em emna ka nei vak lo,” a ti. “Kei aia chak lo leh tanpui ngai zawk an awm a, chumi ti tur chuan ka indap chawp char char a, hlauh kha ka hre hman lo a nih ka ring,” a ti a, a thiam ang tawkin Pi Nuntluangi a hnemin a fuih a, hlau lo turin a thlamuan char char tih a sawi. A hun lai aiin a hnua a ngaihtuahin an dinhmun kha hlauhawm a ti zawk a, “|hiante’n an han sawi a, lo tlan lut lo ta ila Pi Nuntluangi dinhmun tur te an sawi a, meialh kha kha ai khan lo nasa zawk ta se tih te an sawi a, han ngaihtuah let leh hian a hun lai aiin hlauhawm ka tiin ka hria,” a ti. A hnathawk bang, haw tura a insiam laiin in a kang tih a hria, a thiante nena an pan nghal chu Mizo tlangval tih dan ve reng a ti a, Pi Nuntluangi a hruaichhuah dan oawh Mizo tlangval tih dan ve reng a ti. “Chutianga han fakna tur ka awm lo, mi tih dan ve tho a ni a, Mizo nula leh tlangval zawng zawng tih dan tur kha ka lo ti ve a ni mai. Ka huaisen bik vang a ni lo,” Dawngzela chuan a ti.", "summary": "`15 tlai lamah khan Tlungvel Vengthar-ah in a kang a, Malsawmdawngzela te hnathawk bang haw tur a inisam chuan kangmei a chhuak tih hria in hmanhmawh takin an pan ve nghal a, lo thleng hmasa te nen kang thelh tum a nasa tak a an beih laiin thil a puak dur a meialh chu darh in an kawmthlang Pi Nuntluangi te in a kang kai ta a ni. Dawngzela chu hmanhmawh taka tlan thla in meialh karah chuan a tlan lut a, Pi Nuntluangi inchung a awm chu chhan tumin hmanhmawh takin step ah a tlan chho nghal a ni. Nutling kum 70 vel anih tawh avangin a kal chak thei lo a, chutih lai chuan kawngkhar lam ah kangmei a chhuah nasat tawh avangin an thenawm te inrel a an pakai ta a ni. Dawngzela chetdan hi a huaisen hle a, a hun lai khan hlauh em em nachang a hriat loh thu sawiin tun hnu a a ngaihtuah let hian a hlauh zawk thu a sawi a, tin a chetdan chu a fakna tur a awm lo a, Mizo nula leh tlangval a dinhmun a ding zawng zawng te tih ve dan tur vek a ni ati." }, { "summarization_id": "1255", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5590", "file_name": "F_MIZO_SUM_4_9/2/25", "original_text": "Health & Family Welfare minister chuan Mizoram mipuite kan fimkhur loh chuan zan hnih khat lekah chhiatna vawrtawp tawk thei kan nih thu a sawi a; Indian Medical Association hruaitute pawhin state pawn lam mi an lo haw khawm mek avanga fimkhur a ṭul thu leh hima inngaih mai loh tur tih an  sawi bawk.Mizoram chhung­ah Covid-19 vei pakhat kan nei a, chu chu enkawl dam a ni tawh. Tuna a lan dan mai chuan he hripui hian Mizoram chhung hi a lut lo niin a ngaih theih a, hei vang hian mi tam tak chu an ngaih a ṭha tawh a, hna pangngai chhunzawma nunphung pangngaia kir leh an duh thu an tlangaupui ṭan ta.Hetihlai hian fimkhur a la ṭul thu leh kan dinhmun a la him tawk lohzia sawi an awm ve reng bawk a, heng zingah hian mithiamte leh thil hre chiang zawk nia langte an tel zel. Kan state chhung bik kan thlir chuan han hlauhthawn chiam tur emaw, ei leh bar zawnna tiṭhuanawp khawpa kal a ṭulna a awm tawh lo angin a lang a ni mai thei a; amaherawhchu he hripui hi mihring leh mihringa inkai darh zel a nih avang hian kan dinhmun hi him tak anga ngaih tur a ni lem lo ang.Mamawhna avangin eizawn a ngai a, hripui hi ṭam kumin a chhunzawm lohna tura kan inbuatsaih a ngai a, loh theih loh chinah chuan kan thawkin kan chhuak tur pawh a ni a; nimahsela kan theihna zawnah inveng ṭheuh ila, pawn chhuak tam lo ila, hman ni deuha kan fimkhur ang tho khan i fimkhur chhunzawm ang u.A hre chiang apiang an fimkhur niin a lang a, fimkhurna hi 'dawihzepna' anga ngaih tur a ni lo a, kan zavaiin fimkhur takin Covid-19 laka fihlim turin i ṭang rual ang u. Health & Family Welfare minister chuan Mizoram mipuite kan fimkhur loh chuan zan hnih khat lekah chhiatna vawrtawp tawk thei kan nih thu a sawi a; Indian Medical Association hruaitute pawhin state pawn lam mi an lo haw khawm mek avanga fimkhur a ṭul thu leh hima inngaih mai loh tur tih an  sawi bawk.Mizoram chhung­ah Covid-19 vei pakhat kan nei a, chu chu enkawl dam a ni tawh. Tuna a lan dan mai chuan he hripui hian Mizoram chhung hi a lut lo niin a ngaih theih a, hei vang hian mi tam tak chu an ngaih a ṭha tawh a, hna pangngai chhunzawma nunphung pangngaia kir leh an duh thu an tlangaupui ṭan ta.Hetihlai hian fimkhur a la ṭul thu leh kan dinhmun a la him tawk lohzia sawi an awm ve reng bawk a, heng zingah hian mithiamte leh thil hre chiang zawk nia langte an tel zel. Kan state chhung bik kan thlir chuan han hlauhthawn chiam tur emaw, ei leh bar zawnna tiṭhuanawp khawpa kal a ṭulna a awm tawh lo angin a lang a ni mai thei a; amaherawhchu he hripui hi mihring leh mihringa inkai darh zel a nih avang hian kan dinhmun hi him tak anga ngaih tur a ni lem lo ang.Mamawhna avangin eizawn a ngai a, hripui hi ṭam kumin a chhunzawm lohna tura kan inbuatsaih a ngai a, loh theih loh chinah chuan kan thawkin kan chhuak tur pawh a ni a; nimahsela kan theihna zawnah inveng ṭheuh ila, pawn chhuak tam lo ila, hman ni deuha kan fimkhur ang tho khan i fimkhur chhunzawm ang u.A hre chiang apiang an fimkhur niin a lang a, fimkhurna hi 'dawihzepna' anga ngaih tur a ni lo a, kan zavaiin fimkhur takin Covid-19 laka fihlim turin i ṭang rual ang u. Health & Family Welfare minister chuan Mizoram mipuite kan fimkhur loh chuan zan hnih khat lekah chhiatna vawrtawp tawk thei kan nih thu a sawi a; Indian Medical Association hruaitute pawhin state pawn lam mi an lo haw khawm mek avanga fimkhur a ṭul thu leh hima inngaih mai loh tur tih an  sawi bawk. Mizoram chhung­ah Covid-19 vei pakhat kan nei a, chu chu enkawl dam a ni tawh. Tuna a lan dan mai chuan he hripui hian Mizoram chhung hi a lut lo niin a ngaih theih a, hei vang hian mi tam tak chu an ngaih a ṭha tawh a, hna pangngai chhunzawma nunphung pangngaia kir leh an duh thu an tlangaupui ṭan ta. Hetihlai hian fimkhur a la ṭul thu leh kan dinhmun a la him tawk lohzia sawi an awm ve reng bawk a, heng zingah hian mithiamte leh thil hre chiang zawk nia langte an tel zel. Kan state chhung bik kan thlir chuan han hlauhthawn chiam tur emaw, ei leh bar zawnna tiṭhuanawp khawpa kal a ṭulna a awm tawh lo angin a lang a ni mai thei a; amaherawhchu he hripui hi mihring leh mihringa inkai darh zel a nih avang hian kan dinhmun hi him tak anga ngaih tur a ni lem lo ang. Mamawhna avangin eizawn a ngai a, hripui hi ṭam kumin a chhunzawm lohna tura kan inbuatsaih a ngai a, loh theih loh chinah chuan kan thawkin kan chhuak tur pawh a ni a; nimahsela kan theihna zawnah inveng ṭheuh ila, pawn chhuak tam lo ila, hman ni deuha kan fimkhur ang tho khan i fimkhur chhunzawm ang u. A hre chiang apiang an fimkhur niin a lang a, fimkhurna hi 'dawihzepna' anga ngaih tur a ni lo a, kan zavaiin fimkhur takin Covid-19 laka fihlim turin i ṭang rual ang u.", "summary": "Health & Family Welfare Minister chuan Mizoram mipuite kan fimkhurloh chuan zan hnih khat lekah chhiatna vawrtawp tawk thei kan nih thu a sawiin State pawn lam mi an lo haw khawm mek avanga fimkhur a ṭul thu leh hima inngaih mailoh tur tih a sawi bawk. Mizoram chhung­ah Covid-19 vei pakhat kan neih hnuah he hripui hian Mizoram chhung hi a lutlo niin a ngaih theih a, hei vang hian mi tam tak ngaih a ṭha tawh a, nunphung pangngaia kir leh an duh thu an tlangaupui ṭan a, kan state chhung bik en hian han hlauhthawn chiam tur a awm tawhlo angin a lang thei a; mahse,he hripui hi mihring leh mihringa inkai darh zel a nih avangin kan dinhmun hi him tak anga ngaih tur a nilo ang. Hripui hi ṭam kumin a chhunzawmlohna turin loh theihloh chinah chuan hnathawkin kan chhuak tur pawh a ni a;nimahsela, kan theihna zawnah inveng ṭheuh ila, pawn chhuak tam lo ila, fimkhur chhunzawm zel ila, fimkhurna hi 'dawihzepna' anga ngaih tur a nilo a, kan zavaiin fimkhur takin Covid-19 laka fihlim turin i ṭang rual ang u." }, { "summarization_id": "1256", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6139", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_23", "original_text": "Corporator-in vilpui turin ngen Mizoram NewsCorporator-in vilpui turin ngen admin 04-Nov-2024 08:56 PM AMC Ward No. VIII Corporator Christina Roluahpuii Sailo chuan a ward fund hmanga hnathawkte vilpui turin a ward mipuite a ngen. Christina Roluahpuii ward fund hmanga hnathawh turte hi AMC Ward No. VIII Committee in an rel thin a, property tax chauh ni lo, corporator ward fund pangngai pawh an rel vek. Committee hian ward chhung veng hrang hranga hnathawh turte an thlang thin a ni. Ward Committee-in hnathawh tur leh estimate turte an tihfel hnuah Christina Roluahpuii chuan hnathawhna hmun tur leh estimate-te an ward chhunga vengtin local council, YMA, MHIP leh MUP-te bakah YMA chanchinbu enkawltute hnenah chanchinbua chhuah turin a pe hlawm. Chumi hnuah veng chhung whatsapp group hrang hrangah an ti darh leh thin a, LC leh NGO-te mai bakah ward mipuite tha taka hnathawh a nih theihna atan vilpui turin a ngen. Complain duh tan Ward Secretary complain theih reng a nih thu a tarlang tel. Tuna ward fund hmanga hnathawh tur hi nimin (3.11.2024) atang khan thawh tan a ni hlawm. Christina-i hian tum dangah pawh ward fund hmanga hnathawh tur leh estimate zatte hi mipui hriat theih turin a tarlang thin a, chu bakah sorkar kum tawpa ward fund hman a nih dan in tinah a sem thin bakah, veng chhung whatsapp group-ah a tih darh tir thin. AMC Ward VIII ah hian Armed Veng South zau berin, mihring pawh an tam ber. Armed Vengin dawtin, Chite chu Armed Veng South leh Armed Veng nena khaikhin chuan an tlem fal deuh.", "summary": "Mizoram NewsCorporator-in vilpui turin ngen AMC Ward No. VIII Corporator Christina Roluahpuii Sailo chuan a ward fund hmanga hnathawkte vilpui turin a ward mipuite a ngen. Christina Roluahpuii ward fund hmanga hnathawh turte hi AMC Ward No. VIII Committee in an rel thin a, property tax chauh ni lo, corporator ward fund pangngai pawh an rel vek. Christina Roluahpuii chuan hnathawhna hmun tur leh estimate-te an ward chhunga vengtin local council, YMA, MHIP leh MUP-te bakah YMA chanchinbu enkawltute hnenah chanchinbua chhuah turin a pe hlawm. Chumi hnuah veng chhung whatsapp group hrang hrangah an ti darh leh thin a, LC leh NGO-te mai bakah ward mipuite tha taka hnathawh a nih theihna atan vilpui turin a ngen. Complain duh tan Ward Secretary complain theih reng a nih thu a tarlang tel. AMC Ward VIII ah hian Armed Veng South zau berin, mihring pawh an tam ber." }, { "summarization_id": "1257", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6147", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25", "original_text": "Apex Bank BoD an thukhawm Mizoram NewsApex Bank BoD an thukhawm admin 05-Nov-2024 04:44 PM Vawiin (5.11.2024) chhun khan Mizoram Cooperative Apex Bank, Board of Directors Meeting chu Board Meeting Room-ah an thukhawm. Apex Bank BoD thukhawm hian Special Deposit Scheme thar 'Sekibuhchhuak' tia a hming an vuah chu an pawm. He deposit scheme thar hi kum khata 7.5% a pung niin, kum upa tana 8% a pung thung. Thawktu indaih lohna avanga hna lak thar (recruitment) exam tura kal meka assistant grade (clerk) 18 lak tura tih chu 27 ah tihsan a ni. JMG (officer) pahnih lak tura tih chu pathumah tihsan a ni bawk. Ni 14 December, 2024 a exam tur a ni ang. Recruitment Exam hi Indian Institute of Banking Management, Guwahati-in an buatsaih thin a ni. Tun dinhmunah Apex Bank hian deposit cheng vaibelchhia 1,539.2 a dawn atangin loan cheng vaibelchhia 1206.1 a pe chhuak. Deposit dawn atanga loan pekchhuah tehfung (CD Ratio) hi 78.8% a ni.", "summary": "Apex Bank BoD an thukhawm Mizoram Cooperative Apex Bank, Board of Directors Meeting chu Board Meeting Room-ah an thukhawmin Special Deposit Scheme thar 'Sekibuhchhuak' tia hming an vuah chu an pawm. He scheme hi kum khata 7.5% a pung niin, kum upa tan 8% a pung thung. Assistant grade (clerk) hna 18 lak tur pawh 27 ah tihsan a ni. JMG 2 lak tur pawh 3-ah tihsan a ni. Apex bank bian cheng vaibelchhe 1539.2 a dawn aṭangin cheng vaibelchhe 1206.1 a pe chhuak tawh." }, { "summarization_id": "1258", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19535", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Zirlai pawl Inkhawmpui a hmanpuinaah School Education minister Lalchhandama Ralte chuan, Mizoramin hma lam a pan zel theih nan khawtlang nu leh pate leh zirlaite an ṭan tlan vek a ngai tih sawiin, \"Zirna hian kan society-ah hmun sang ber a chan a ngai. Zirna hmun ngaih pawimawh leh vawn zahawm kawngah te, zirtirtute inthlahdah leh inthlahdah lohah pawh khawtlang nu leh pate'n tun ai hian ngaihven ila, chu chuan kan ramah edu­cation revival a thlen dawn a ni,\" a ti.Mizoram mamawh lian tak chu zirna kawnga ṭhan harh a ni. Tun hmain Mizote hi zirna kawngah leh ram pum huap sorkar hna sang intihsiaknaah pawh kan duai lo hle ṭhin a, zirna in ṭha leh lehkhabu ṭha ber berte nei lo mah ila zahpuiawm lo takin kan awm ṭhin. India hmarchhaka tlang mite zingah phei chuan Mizote hi lehkha thiam thei leh hna ṭha thawk tura inziak tling thei tak kan lo ni tawh ṭhin.Tlemlai deuh aṭang khan Mizote hi zirna kawngah kan tlahniam hret hret niin a lang a, kan tlahniam a nih chiah loh pawhin kan ṭhenawmte ṭhan rualin kan ṭhang ve ta lo tih erawh kan pawm tlang ang. Hna sang thawk tura intihsiaknaah pawh Mizo hming a lang khat pharh a; tun hmaa kan ban phak ngai loh zirna in ṭha zawk leh lehkhabu ṭhate nei ve tawh mah ila, a mihring lamin kan zir ta meuh lo a ni mai thei.Zirna kawnga kan tlahniam ta deuha lang hi a chhan tam tak a awm thei ang a, kawng danga hma kan sawnnate erawh puh ngawt loh a ṭha ang. Tun hmaa kan lansarh lohna infiamnate leh inelna ṭhenkhata kan hlawhtlinnate hiṭhen­khat chuan zirna kawnga kan tlak hniam chhanah an puh lek lek a, kawng khata hma kan sawn tak avanga zirna lama tlahniam chu kan nih hmel lo a, chhan tam tak a awm thei ang.Zirna kawnga hmasawn thar leh tur chuan kan zavaia kan ṭhanharh a, kan ṭan tlan a ngai. Chumi tura School Education minister ṭhahnemngaihna leh sawmna hi mipuiten hre reng ila. He hnam hian zirna hi tun aiin ngai pawimawh zual se, dinhmun sang zawk thleng turin zirnaah i kir leh ang u. Zirlai pawl Inkhawmpui a hmanpuinaah School Education minister Lalchhandama Ralte chuan, Mizoramin hma lam a pan zel theih nan khawtlang nu leh pate leh zirlaite an ṭan tlan vek a ngai tih sawiin, \"Zirna hian kan society-ah hmun sang ber a chan a ngai. Zirna hmun ngaih pawimawh leh vawn zahawm kawngah te, zirtirtute inthlahdah leh inthlahdah lohah pawh khawtlang nu leh pate'n tun ai hian ngaihven ila, chu chuan kan ramah edu­cation revival a thlen dawn a ni,\" a ti.Mizoram mamawh lian tak chu zirna kawnga ṭhan harh a ni. Tun hmain Mizote hi zirna kawngah leh ram pum huap sorkar hna sang intihsiaknaah pawh kan duai lo hle ṭhin a, zirna in ṭha leh lehkhabu ṭha ber berte nei lo mah ila zahpuiawm lo takin kan awm ṭhin. India hmarchhaka tlang mite zingah phei chuan Mizote hi lehkha thiam thei leh hna ṭha thawk tura inziak tling thei tak kan lo ni tawh ṭhin.Tlemlai deuh aṭang khan Mizote hi zirna kawngah kan tlahniam hret hret niin a lang a, kan tlahniam a nih chiah loh pawhin kan ṭhenawmte ṭhan rualin kan ṭhang ve ta lo tih erawh kan pawm tlang ang. Hna sang thawk tura intihsiaknaah pawh Mizo hming a lang khat pharh a; tun hmaa kan ban phak ngai loh zirna in ṭha zawk leh lehkhabu ṭhate nei ve tawh mah ila, a mihring lamin kan zir ta meuh lo a ni mai thei.Zirna kawnga kan tlahniam ta deuha lang hi a chhan tam tak a awm thei ang a, kawng danga hma kan sawnnate erawh puh ngawt loh a ṭha ang. Tun hmaa kan lansarh lohna infiamnate leh inelna ṭhenkhata kan hlawhtlinnate hiṭhen­khat chuan zirna kawnga kan tlak hniam chhanah an puh lek lek a, kawng khata hma kan sawn tak avanga zirna lama tlahniam chu kan nih hmel lo a, chhan tam tak a awm thei ang.Zirna kawnga hmasawn thar leh tur chuan kan zavaia kan ṭhanharh a, kan ṭan tlan a ngai. Chumi tura School Education minister ṭhahnemngaihna leh sawmna hi mipuiten hre reng ila. He hnam hian zirna hi tun aiin ngai pawimawh zual se, dinhmun sang zawk thleng turin zirnaah i kir leh ang u. Zirlai pawl Inkhawmpui a hmanpuinaah School Education minister Lalchhandama Ralte chuan, Mizoramin hma lam a pan zel theih nan khawtlang nu leh pate leh zirlaite an ṭan tlan vek a ngai tih sawiin, \"Zirna hian kan society-ah hmun sang ber a chan a ngai. Zirna hmun ngaih pawimawh leh vawn zahawm kawngah te, zirtirtute inthlahdah leh inthlahdah lohah pawh khawtlang nu leh pate'n tun ai hian ngaihven ila, chu chuan kan ramah edu­cation revival a thlen dawn a ni,\" a ti. Mizoram mamawh lian tak chu zirna kawnga ṭhan harh a ni. Tun hmain Mizote hi zirna kawngah leh ram pum huap sorkar hna sang intihsiaknaah pawh kan duai lo hle ṭhin a, zirna in ṭha leh lehkhabu ṭha ber berte nei lo mah ila zahpuiawm lo takin kan awm ṭhin. India hmarchhaka tlang mite zingah phei chuan Mizote hi lehkha thiam thei leh hna ṭha thawk tura inziak tling thei tak kan lo ni tawh ṭhin. Tlemlai deuh aṭang khan Mizote hi zirna kawngah kan tlahniam hret hret niin a lang a, kan tlahniam a nih chiah loh pawhin kan ṭhenawmte ṭhan rualin kan ṭhang ve ta lo tih erawh kan pawm tlang ang. Hna sang thawk tura intihsiaknaah pawh Mizo hming a lang khat pharh a; tun hmaa kan ban phak ngai loh zirna in ṭha zawk leh lehkhabu ṭhate nei ve tawh mah ila, a mihring lamin kan zir ta meuh lo a ni mai thei. Zirna kawnga kan tlahniam ta deuha lang hi a chhan tam tak a awm thei ang a, kawng danga hma kan sawnnate erawh puh ngawt loh a ṭha ang. Tun hmaa kan lansarh lohna infiamnate leh inelna ṭhenkhata kan hlawhtlinnate hi ṭhen­khat chuan zirna kawnga kan tlak hniam chhanah an puh lek lek a, kawng khata hma kan sawn tak avanga zirna lama tlahniam chu kan nih hmel lo a, chhan tam tak a awm thei ang. Zirna kawnga hmasawn thar leh tur chuan kan zavaia kan ṭhanharh a, kan ṭan tlan a ngai. Chumi tura School Education minister ṭhahnemngaihna leh sawmna hi mipuiten hre reng ila. He hnam hian zirna hi tun aiin ngai pawimawh zual se, dinhmun sang zawk thleng turin zirnaah i kir leh ang u.", "summary": "Zirlai pawl Inkhawmpui a hmanpuinaah School Education minister Lalchhandama Ralte chuan, Mizoramin hma lam a pan zel theih nan khawtlang nu leh pate leh zirlaite an ṭan tlan vek a ngai tih sawiin, \"Zirna hian kan society-ah hmun sang ber a chan a ngai. Zirna hmun ngaih pawimawh leh vawn zahawm kawngah te, zirtirtute inthlahdah leh inthlahdah lohah pawh khawtlang nu leh pate'n tun ai hian ngaihven ila, chu chuan kan ramah edu­cation revival a thlen dawn a ni,\" a ti. Mizoram mamawh lian tak chu zirna kawnga ṭhan harh a ni. Tun hma chuan zirnaah Mizote hi kan duai lo hle thin a, India hmar chhak tlang mite zingah phei chuan Mizote hi lehkha thian thei leh hnathawk tura inhiak tling thei tak kan lo ni tawh thin. Tlem lai deuh atang khan Mizote hi zirna kawngah kan tla hniam a, hna sang thawk tura inziak tling thei pawh an khat pharh ta. Zirna kawnha kan tlahniam ta deuha lang hi chhan tam tak a awm thei ang a, kawng danga hma kan sawnnate erawh puh ngawt loh a tha ang. Zirna kawnga hmasawn thar leh tur chuan kan zavaia kan thanharh a, kan tan tlan a ngai. Chumi tura School Education minister fuihna thu hi hre reng ila, he hnam hian zirna hi tun aia uarin zirnaah i kir leh ang u." }, { "summarization_id": "1259", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/382", "file_name": "F_MIZO_SUM_18_5/2/25", "original_text": "Social Welfare minister chuan a enkawl department chuan SEDP hnuaiah ṭanpuina an sem theih ṭep tawh thu a sawi a, eptu lamin 'Khawnge cheng nuai 3 in sem tur chu?' tia an nuihzat ṭhin thu sawiin, \"Pathian zarah ka enkawl AH & Vety, Fisheries leh Sericulture dept. chuan SEDP hnuaiah ṭanpuina sem theih turin kan peih ṭep tawh. District tinah a dawng tur thlang chhuak tur DC kaihhruaina hnuaiah selection board din a ni tawh,\" a ti.SEDP hian sawi a la hlawh chho dawn chauh a, he mi hnuaia ṭanpuina sum an sem chhuah hma hauh pawhin sawi a hlawh tawh. Chief minister hian Assembly inthlan hma khan mipuiin cheng nuai thum an dawn tur thu hi chiang takin a sawi a, a video-te pawh nasa takin a darh. Mipui lam pawhin ring tawkin an vote tling ta a, cheng nuai thum dawn ngei hi an beiseiin an phût tlat ang.Hetihlai hian sorkarna an chan hnuah MNF lam hruaitute aṭangin SEDP chungchang chiang faka sawi chhuak hi an la tam lo hle mai a, kan minister-te ngei pawhin a pawisa sem dan tur lam hawi zawng hian an sawi ri mang lo. Minister ngeiin AH & Vety, Fisheries leh Sericulture department lamin SEDP hnuaiah ṭanpuina sem theih turin an peih ṭep tawh tih vantlang hriata a sawi chhuak hi thil lawmawm tak a ni.Thil sem ṭhat leh ṭhat loh thua inhnial a hun tawh lo a, nuai thum sem tuma inzuarten ro an rel tawh avangin mipuiin SEDP kal tlanga cheng nuai thum dawn hlan hi an nghakhlel tawh hle a ni.Nuai thum sem tuma inzuarten ro an rel tawh avangin mipuiin SEDP kal tlanga cheng nuai thum dawn hlan hi an nghakhlel tawh hle Social Welfare minister chuan a enkawl department chuan SEDP hnuaiah ṭanpuina an sem theih ṭep tawh thu a sawi a, eptu lamin 'Khawnge cheng nuai 3 in sem tur chu?' tia an nuihzat ṭhin thu sawiin, \"Pathian zarah ka enkawl AH & Vety, Fisheries leh Sericulture dept. chuan SEDP hnuaiah ṭanpuina sem theih turin kan peih ṭep tawh. District tinah a dawng tur thlang chhuak tur DC kaihhruaina hnuaiah selection board din a ni tawh,\" a ti.SEDP hian sawi a la hlawh chho dawn chauh a, he mi hnuaia ṭanpuina sum an sem chhuah hma hauh pawhin sawi a hlawh tawh. Chief minister hian Assembly inthlan hma khan mipuiin cheng nuai thum an dawn tur thu hi chiang takin a sawi a, a video-te pawh nasa takin a darh. Mipui lam pawhin ring tawkin an vote tling ta a, cheng nuai thum dawn ngei hi an beiseiin an phût tlat ang.Hetihlai hian sorkarna an chan hnuah MNF lam hruaitute aṭangin SEDP chungchang chiang faka sawi chhuak hi an la tam lo hle mai a, kan minister-te ngei pawhin a pawisa sem dan tur lam hawi zawng hian an sawi ri mang lo. Minister ngeiin AH & Vety, Fisheries leh Sericulture department lamin SEDP hnuaiah ṭanpuina sem theih turin an peih ṭep tawh tih vantlang hriata a sawi chhuak hi thil lawmawm tak a ni.Thil sem ṭhat leh ṭhat loh thua inhnial a hun tawh lo a, nuai thum sem tuma inzuarten ro an rel tawh avangin mipuiin SEDP kal tlanga cheng nuai thum dawn hlan hi an nghakhlel tawh hle a ni.Nuai thum sem tuma inzuarten ro an rel tawh avangin mipuiin SEDP kal tlanga cheng nuai thum dawn hlan hi an nghakhlel tawh hle Social Welfare minister chuan a enkawl department chuan SEDP hnuaiah ṭanpuina an sem theih ṭep tawh thu a sawi a, eptu lamin 'Khawnge cheng nuai 3 in sem tur chu?' tia an nuihzat ṭhin thu sawiin, \"Pathian zarah ka enkawl AH & Vety, Fisheries leh Sericulture dept. chuan SEDP hnuaiah ṭanpuina sem theih turin kan peih ṭep tawh. District tinah a dawng tur thlang chhuak tur DC kaihhruaina hnuaiah selection board din a ni tawh,\" a ti. SEDP hian sawi a la hlawh chho dawn chauh a, he mi hnuaia ṭanpuina sum an sem chhuah hma hauh pawhin sawi a hlawh tawh. Chief minister hian Assembly inthlan hma khan mipuiin cheng nuai thum an dawn tur thu hi chiang takin a sawi a, a video-te pawh nasa takin a darh. Mipui lam pawhin ring tawkin an vote tling ta a, cheng nuai thum dawn ngei hi an beiseiin an phût tlat ang. Hetihlai hian sorkarna an chan hnuah MNF lam hruaitute aṭangin SEDP chungchang chiang faka sawi chhuak hi an la tam lo hle mai a, kan minister-te ngei pawhin a pawisa sem dan tur lam hawi zawng hian an sawi ri mang lo. Minister ngeiin AH & Vety, Fisheries leh Sericulture department lamin SEDP hnuaiah ṭanpuina sem theih turin an peih ṭep tawh tih vantlang hriata a sawi chhuak hi thil lawmawm tak a ni. Thil sem ṭhat leh ṭhat loh thua inhnial a hun tawh lo a, nuai thum sem tuma inzuarten ro an rel tawh avangin mipuiin SEDP kal tlanga cheng nuai thum dawn hlan hi an nghakhlel tawh hle a ni. Nuai thum sem tuma inzuarten ro an rel tawh avangin mipuiin SEDP kal tlanga cheng nuai thum dawn hlan hi an nghakhlel tawh hle", "summary": "Social Welfare Minister chuan a enkawl AH & Vety, Fisheries leh Sericulture dept. chuan SEDP hnuaiah ṭanpuina an sem theih ṭep ni tawhin District tinah a dawng tur thlang chhuak tur DC kaihhruaina hnuaiah selection board din a ni tawh thu a sawi. Chief Minister hian Assembly inthlan hmain mipuiin cheng nuai thum an dawn tur thu hi chiang takin a sawi a,mipui lam pawhin ring tawkin an vote tling a, hetihlai hian Sorkarna an chan hnuah MNF lam hruaitute aṭangin SEDP chungchang chiang faka sawi chhuak an la tamlo hle thung. Minister ngeiin a department chan lamin SEDP hnuaiah ṭanpuina sem theih turin an peih ṭep tawh tih vantlang hriata a sawi chhuak hi thil lawmawm tak a ni.Thil sem ṭhat leh ṭhatloh thua inhnial a hun tawhlo a, mipuiin SEDP kal tlanga cheng nuai thum dawn hlan an nghakhlel tawh hle a ni." }, { "summarization_id": "1260", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7748", "file_name": "F_MIZO_SUM_14_10/2/25", "original_text": "Mizoram khawpui ber Aizawl leh district headquarters hrang hranga total lockdown kalpui mekah Aizawlah police-te'n lirthei chhuak turte uluk takin an endik a, hmai tuamna (mask) vuah loa khawlai lengte pawh manin pawisa an chawitir ṭhin bawk.Mizorama Co­vid-19 a darh zel lohna turin June 22-30 chhunga lockdown kalpui dan tur sorkarin a chhuah thar angin Aizawl khawpuiah phalna nei lo lirtheite chu pawn chhuah khap a ni a, lirthei veivakte police lamin hmun hrang hrangah uluk takin an endik. Zêp thu a chêng lo a, kan police-te an hah rimtawngin an indaih lo ve deuh pawh a ni a, eng emawlai kha chuan lirthei tei chhuak kha endik lohin an duh duhin an veivak hman a ni ber mai. Tunah erawh chuan lockdown puan chhan ang ngeiin police lam pawhin ṭan an la ta niin a lang a, a lawmawm hle.Hetihlai hian Aizawla rua­hmanna fuh tawk lo deuh chu Traffic Police office lam aṭanga lirthei chhuah phalna lak tura rel hi a ni a, khawpui a lian si a, mihring an ṭhahnemin ṭul bik thil nei ringawt pawh buaipui tham an tling. Lirthei chhuah phalna dil turin thui tak tak kal a ngai a, a hmunah mipui an intlar pût a, kan ven leh hlauh ber Covid-19 inkai darh theihna turin an awm khawm leh bawk si a, rorelna ennawn ngai zinga mi a ni awm e.Covid-19 zet zawng do a hautakin a harsa em em a, kan vawi khat tawnna ṭheuh a nih avangin tih fuh vek sen pawh a ni lo. Sorkar lam pawhin thil dik leh ṭha zawk tura an ngaihin an rel a, a fuh lo leh fel lo a awm hi chuan rel ṭhat leh emaw, thu sût leh hi hreh lo se a ṭha awm e.Engpawhnise Lockdown 7.0 an puan leh takah hian police-te pawh an taimain an thawk ṭha sawt niin a lang a. Sorkarin lockdown a puang leh rau rau a nih chuan, a dan siam kengkawh turin police lam hi khauh takin ṭang zel se a ṭha mai awm e. Mizoram khawpui ber Aizawl leh district headquarters hrang hranga total lockdown kalpui mekah Aizawlah police-te'n lirthei chhuak turte uluk takin an endik a, hmai tuamna (mask) vuah loa khawlai lengte pawh manin pawisa an chawitir ṭhin bawk.Mizorama Co­vid-19 a darh zel lohna turin June 22-30 chhunga lockdown kalpui dan tur sorkarin a chhuah thar angin Aizawl khawpuiah phalna nei lo lirtheite chu pawn chhuah khap a ni a, lirthei veivakte police lamin hmun hrang hrangah uluk takin an endik. Zêp thu a chêng lo a, kan police-te an hah rimtawngin an indaih lo ve deuh pawh a ni a, eng emawlai kha chuan lirthei tei chhuak kha endik lohin an duh duhin an veivak hman a ni ber mai. Tunah erawh chuan lockdown puan chhan ang ngeiin police lam pawhin ṭan an la ta niin a lang a, a lawmawm hle.Hetihlai hian Aizawla rua­hmanna fuh tawk lo deuh chu Traffic Police office lam aṭanga lirthei chhuah phalna lak tura rel hi a ni a, khawpui a lian si a, mihring an ṭhahnemin ṭul bik thil nei ringawt pawh buaipui tham an tling. Lirthei chhuah phalna dil turin thui tak tak kal a ngai a, a hmunah mipui an intlar pût a, kan ven leh hlauh ber Covid-19 inkai darh theihna turin an awm khawm leh bawk si a, rorelna ennawn ngai zinga mi a ni awm e.Covid-19 zet zawng do a hautakin a harsa em em a, kan vawi khat tawnna ṭheuh a nih avangin tih fuh vek sen pawh a ni lo. Sorkar lam pawhin thil dik leh ṭha zawk tura an ngaihin an rel a, a fuh lo leh fel lo a awm hi chuan rel ṭhat leh emaw, thu sût leh hi hreh lo se a ṭha awm e.Engpawhnise Lockdown 7.0 an puan leh takah hian police-te pawh an taimain an thawk ṭha sawt niin a lang a. Sorkarin lockdown a puang leh rau rau a nih chuan, a dan siam kengkawh turin police lam hi khauh takin ṭang zel se a ṭha mai awm e. Mizoram khawpui ber Aizawl leh district headquarters hrang hranga total lockdown kalpui mekah Aizawlah police-te'n lirthei chhuak turte uluk takin an endik a, hmai tuamna (mask) vuah loa khawlai lengte pawh manin pawisa an chawitir ṭhin bawk. Mizorama Co­vid-19 a darh zel lohna turin June 22-30 chhunga lockdown kalpui dan tur sorkarin a chhuah thar angin Aizawl khawpuiah phalna nei lo lirtheite chu pawn chhuah khap a ni a, lirthei veivakte police lamin hmun hrang hrangah uluk takin an endik. Zêp thu a chêng lo a, kan police-te an hah rimtawngin an indaih lo ve deuh pawh a ni a, eng emawlai kha chuan lirthei tei chhuak kha endik lohin an duh duhin an veivak hman a ni ber mai. Tunah erawh chuan lockdown puan chhan ang ngeiin police lam pawhin ṭan an la ta niin a lang a, a lawmawm hle. Hetihlai hian Aizawla rua­hmanna fuh tawk lo deuh chu Traffic Police office lam aṭanga lirthei chhuah phalna lak tura rel hi a ni a, khawpui a lian si a, mihring an ṭhahnemin ṭul bik thil nei ringawt pawh buaipui tham an tling. Lirthei chhuah phalna dil turin thui tak tak kal a ngai a, a hmunah mipui an intlar pût a, kan ven leh hlauh ber Covid-19 inkai darh theihna turin an awm khawm leh bawk si a, rorelna ennawn ngai zinga mi a ni awm e. Covid-19 zet zawng do a hautakin a harsa em em a, kan vawi khat tawnna ṭheuh a nih avangin tih fuh vek sen pawh a ni lo. Sorkar lam pawhin thil dik leh ṭha zawk tura an ngaihin an rel a, a fuh lo leh fel lo a awm hi chuan rel ṭhat leh emaw, thu sût leh hi hreh lo se a ṭha awm e. Engpawhnise Lockdown 7.0 an puan leh takah hian police-te pawh an taimain an thawk ṭha sawt niin a lang a. Sorkarin lockdown a puang leh rau rau a nih chuan, a dan siam kengkawh turin police lam hi khauh takin ṭang zel se a ṭha mai awm e.", "summary": "Mizorama Co­vid-19 a darh zellohna turin June 22-30 chhunga lockdown kalpui dan tur Sorkarin a chhuah thar angin Aizawl khawpuiah phalna neilo lirtheite chu pawn chhuah khap a ni a, lirthei veivakte police lamin hmun hrang hrangah uluk takin an endik a, hmai tuamna(mask) vuahloa khawlai lengte pawh manin pawisa an chawitir ṭhin bawk. Hetihlai hian rua­hmanna fuh tawklo deuh chu Traffic Police office lam aṭanga lirthei chhuah phalna lak tura rel hi a ni a,mihring an ṭhahnemin ṭul bik thil nei ringawt pawh tam tak an ni a,lirthei chhuah phalna dil turin thui tak tak kal a ngai a, a hmunah mipui an intlar pût a, kan ven leh hlauh ber Covid-19 inkai darh theihna turin an awm khawm leh bawk si a, rorelna ennawn ngai zinga mi a ni awm e. Covid-19 hi kan vawi khat tawnna ṭheuh a nih avangin tih fuh vek sen a nilo a, Sorkar lam pawhin thil dik leh ṭha zawk tura an ngaihin an rel a, a fuhlo leh fello a awm hi chuan rel ṭhat leh emaw, thu sût leh hi hrehlo se, Sorkarin lockdown a puang leh rau rau a nih chuan, a dan siam kengkawh turin police lam hi khauh takin ṭang zel se a ṭha mai awm e." }, { "summarization_id": "1261", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22691", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "Home department chuan Zophai hmuna Muslim hoin biak-in (mosque) an sak mek chungchangah Kolasib DC chu Hailakandi DC nen indawr turin an hriattir. Ramri chungchang ngaihtuahtu Core Committee an ṭhutkhawm ṭumin hmun khawih danglam loh tur an tiha (status quo hmuna) biak-in sak a ni chu ṭha a tih loh thu sawi a ni.Tun hnaia Coun­cil of Ministers ṭhu­khawm chuan, Mizo­ram ramri atan Bengal Eastern Frontier Regulations (BEFR) 1875 an pawm thu an chhuah tawh a, tuna DC pahnih inbiakna tur hi chu Mizoram sorkar ngeiin, \"Kan ram chhung a ni,\" a tih chhunga mi vek a ni. A lan danah tak chuan kan ram tia kan pawm chhunga thil thleng vangin mi state DC kan va dawr dawn a ni ta ber mai.Thil ngaihtuah ngun ngai tak chu Council of Minister-te hi Mizoram ramriah buaina a awmlai takin an ṭhukhawm a, BEFR 1875 an pawm thar leh lai tak hi a ni. A nihna takah chuan July 6, 2019-ah Vairengte khaw daia sipai cinema hall hlui chu Assam Forest-te'n sa ṭhain office atan an luah a, he mi hnua BEFR 1875 pawm a nih thu cabinet-in an han rel chawpchilhte hi ramri chungchanga zirlai pawl lungawi lo thawi dam tumna a ang a; an thurel hi media hmaa puang­zar loin minister zinga zirlai pawl hruaitu hluite'n MZP hruaitute kawmin an hrilhfiah a nih kha.Tunah Zophai lam­ah boruak a awm leh a, hei hi kan ram tia cabinet-in a pawm leh hnuhnawh chhunga mi vek a ni a, chumi chingfel tura district pakhat DC tirh hi tunah rih chuan a ṭha tawk a ni mai thei a; nimahsela state pahnih inkar buaina chingfel tak tak tur chuan state thuneitu lute an indawr a ṭul. Home department chuan Zophai hmuna Muslim hoin biak-in (mosque) an sak mek chungchangah Kolasib DC chu Hailakandi DC nen indawr turin an hriattir. Ramri chungchang ngaihtuahtu Core Committee an ṭhutkhawm ṭumin hmun khawih danglam loh tur an tiha (status quo hmuna) biak-in sak a ni chu ṭha a tih loh thu sawi a ni.Tun hnaia Coun­cil of Ministers ṭhu­khawm chuan, Mizo­ram ramri atan Bengal Eastern Frontier Regulations (BEFR) 1875 an pawm thu an chhuah tawh a, tuna DC pahnih inbiakna tur hi chu Mizoram sorkar ngeiin, \"Kan ram chhung a ni,\" a tih chhunga mi vek a ni. A lan danah tak chuan kan ram tia kan pawm chhunga thil thleng vangin mi state DC kan va dawr dawn a ni ta ber mai.Thil ngaihtuah ngun ngai tak chu Council of Minister-te hi Mizoram ramriah buaina a awmlai takin an ṭhukhawm a, BEFR 1875 an pawm thar leh lai tak hi a ni. A nihna takah chuan July 6, 2019-ah Vairengte khaw daia sipai cinema hall hlui chu Assam Forest-te'n sa ṭhain office atan an luah a, he mi hnua BEFR 1875 pawm a nih thu cabinet-in an han rel chawpchilhte hi ramri chungchanga zirlai pawl lungawi lo thawi dam tumna a ang a; an thurel hi media hmaa puang­zar loin minister zinga zirlai pawl hruaitu hluite'n MZP hruaitute kawmin an hrilhfiah a nih kha.Tunah Zophai lam­ah boruak a awm leh a, hei hi kan ram tia cabinet-in a pawm leh hnuhnawh chhunga mi vek a ni a, chumi chingfel tura district pakhat DC tirh hi tunah rih chuan a ṭha tawk a ni mai thei a; nimahsela state pahnih inkar buaina chingfel tak tak tur chuan state thuneitu lute an indawr a ṭul. Home department chuan Zophai hmuna Muslim hoin biak-in (mosque) an sak mek chungchangah Kolasib DC chu Hailakandi DC nen indawr turin an hriattir. Ramri chungchang ngaihtuahtu Core Committee an ṭhutkhawm ṭumin hmun khawih danglam loh tur an tiha (status quo hmuna) biak-in sak a ni chu ṭha a tih loh thu sawi a ni. Tun hnaia Coun­cil of Ministers ṭhu­khawm chuan, Mizo­ram ramri atan Bengal Eastern Frontier Regulations (BEFR) 1875 an pawm thu an chhuah tawh a, tuna DC pahnih inbiakna tur hi chu Mizoram sorkar ngeiin, \"Kan ram chhung a ni,\" a tih chhunga mi vek a ni. A lan danah tak chuan kan ram tia kan pawm chhunga thil thleng vangin mi state DC kan va dawr dawn a ni ta ber mai. Thil ngaihtuah ngun ngai tak chu Council of Minister-te hi Mizoram ramriah buaina a awmlai takin an ṭhukhawm a, BEFR 1875 an pawm thar leh lai tak hi a ni. A nihna takah chuan July 6, 2019-ah Vairengte khaw daia sipai cinema hall hlui chu Assam Forest-te'n sa ṭhain office atan an luah a, he mi hnua BEFR 1875 pawm a nih thu cabinet-in an han rel chawpchilhte hi ramri chungchanga zirlai pawl lungawi lo thawi dam tumna a ang a; an thurel hi media hmaa puang­zar loin minister zinga zirlai pawl hruaitu hluite'n MZP hruaitute kawmin an hrilhfiah a nih kha. Tunah Zophai lam­ah boruak a awm leh a, hei hi kan ram tia cabinet-in a pawm leh hnuhnawh chhunga mi vek a ni a, chumi chingfel tura district pakhat DC tirh hi tunah rih chuan a ṭha tawk a ni mai thei a; nimahsela state pahnih inkar buaina chingfel tak tak tur chuan state thuneitu lute an indawr a ṭul.", "summary": "Home department chuan Zophai hmuna Muslim hoin biak-in (mosque) an sak mek chungchangah Kolasib DC chu Hailakandi DC nen indawr turin an hriattir. Core Committee an ṭhutkhawm ṭumin hmun khawih danglam loh tur an tiha biak-in sak a ni chu ṭha a tih loh thu sawi a ni. Council of Minister thukhawm chuan Mizoram ramri atan BEFR 1857 an pawm thu an chhuah tawh a, tuna DC pahnih inbiakna tur hi chu Mizoram chhung vek a ni. A lan dan chuan kan ram tia kan pawm chhunga thil thleng vangin mi state DC kan va dawr dawn a ang ber mai. Tunah Zophai lamah boruak a awm a, hei hi kan ram tia cabinet-in a pawm leh hnuhnawh chhunga mi vek a ni a, chumi chingfel tura district pakhat DC tirh hi tunah rih chuan a tha tawk mai thei a, mahse state pahnih inkar buaina chingfel tak tak tur chuan state thuneitu lute an indawr a tul." }, { "summarization_id": "1262", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/48951", "file_name": "H-278-21/02/2025-AR sawn chhuak theitu Sawrkar", "original_text": "Mizoram Chief Minister chuan tun hnai khan Union Home Minister a kawm a, Assam Rifles-te Aizawl khawpui laili aṭanga Zokhawsanga sawn chhuah chungchang a sawipui.Aizawl khawpui aṭanga Assam Rifles sawn chhuah chungchang hi kan khel rei ta hle mai a, Congress-in sorkarna vawn fung an chelhlai pawhin sawi a ni tawh. An insawn chhuak mai dawn emaw tih hnuah pawh an la chhuak si lo a, tuna kan Chief Minister ngei hian Chapchat Kutah Mizoram mipui hriatah an insawn tur thu hi a lo puang tawh nghe nghe a ni.Hei hian chiang taka a tihlan chu Assam Rifles sawn chhuah hi state sorkar chak leh chak lohah a innghat lem lo a, 'Assam Rifles sawn chhuak theitu' ang deuha insawi chi pawh a ni lo, tih hi a ni. Mizorama Congress an sorkar hun chhung rei tak kha sorkar laipuiah pawh Congress tho an sorkar a, tunah Mizoramah MNF sorkarin an thawhpui NDA-in sorkar laipui an enkawl leh mek bawk a, chuti chung chuan kan zavaia kan duh tlan Assam Rifles sawn chhuah erawh a tak a chang thei lo.Assam Rifles-te hian chhuah loh chhan chhuanlam an nei tawhin a lang lo a, an chenna tur ram pek a nih hnuah in sak zawh a ni tawh a. Kawng leh êng pawh an nei tawh a, an mi leh sa ṭhenkhat pawh hun rei tawk tak chu Zokhawsangah hian an awm tawh a ni.State sorkar thil­tihtheihna hmanga sawn chhuah theih chu ni se Aizawl khawpuia Assam Rifles hmun hi a ruak tawh ngei ang tih a chiang a, sorkar laipui lamin sawn chhuah an tum hma chu heti hian an awm reng dawn niin a lang a, hei vang hian politics-a inchirhthehna leh hamṭhat lakna atan tumahin i hmang tawh lo ang u. Mizoram Chief Minister chuan tun hnai khan Union Home Minister a kawm a, Assam Rifles-te Aizawl khawpui laili aṭanga Zokhawsanga sawn chhuah chungchang a sawipui.Aizawl khawpui aṭanga Assam Rifles sawn chhuah chungchang hi kan khel rei ta hle mai a, Congress-in sorkarna vawn fung an chelhlai pawhin sawi a ni tawh. An insawn chhuak mai dawn emaw tih hnuah pawh an la chhuak si lo a, tuna kan Chief Minister ngei hian Chapchat Kutah Mizoram mipui hriatah an insawn tur thu hi a lo puang tawh nghe nghe a ni.Hei hian chiang taka a tihlan chu Assam Rifles sawn chhuah hi state sorkar chak leh chak lohah a innghat lem lo a, 'Assam Rifles sawn chhuak theitu' ang deuha insawi chi pawh a ni lo, tih hi a ni. Mizorama Congress an sorkar hun chhung rei tak kha sorkar laipuiah pawh Congress tho an sorkar a, tunah Mizoramah MNF sorkarin an thawhpui NDA-in sorkar laipui an enkawl leh mek bawk a, chuti chung chuan kan zavaia kan duh tlan Assam Rifles sawn chhuah erawh a tak a chang thei lo.Assam Rifles-te hian chhuah loh chhan chhuanlam an nei tawhin a lang lo a, an chenna tur ram pek a nih hnuah in sak zawh a ni tawh a. Kawng leh êng pawh an nei tawh a, an mi leh sa ṭhenkhat pawh hun rei tawk tak chu Zokhawsangah hian an awm tawh a ni.State sorkar thil­tihtheihna hmanga sawn chhuah theih chu ni se Aizawl khawpuia Assam Rifles hmun hi a ruak tawh ngei ang tih a chiang a, sorkar laipui lamin sawn chhuah an tum hma chu heti hian an awm reng dawn niin a lang a, hei vang hian politics-a inchirhthehna leh hamṭhat lakna atan tumahin i hmang tawh lo ang u.", "summary": "25th November,2021 Mizoram Chief Minister chuan Union Minister kawmin,Assam Rifles-te Aizawl khawpui laili aṭanga Zokhawsanga sawn chhuah chungchang a sawipui. Assam Rifles-te hi an chenna in pek an nih hnuah leh kawng leh êng pawh an neih vek tawh hnuah an la insawn chhuak lo cheu a.Congress-in sawrkarna vawn fung an chelh lai atang tawhin Assam Rifles sawn chhuah chungchang hi khel a lo ni tawh a.Chief Minister ngei pawhin Chapchar Kûtah Mizoram mipui hriatah an insawn tur thu a puang tawh bawk. Tin,MNF sawrkarin an thawhpui NDA-in sawrkar laipui an enkawl chung leh an awmna tur tihfel sak vek tawh pawha an la chhuak lo hi chu state sawrkar chak leh chak lohah a innghat lo tih a chiang a.'Assam Rifles sawn chhuak theitu' ang deuha insawi chi pawh a ni hek lo." }, { "summarization_id": "1263", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/130388", "file_name": "F_MIZO_SUM_11_4/2/25", "original_text": "Khawzawl RD Block chhunga khaw panga - Riangtlei, Pâmchung, Rabung, Tlângmawi leh Chawngtlâi khuaah below poverty line (BPL) chhungkua an awm lo.Tunlaiin Mizoram sorkarin BPL base-line survey a nei mek a, Khawzawl block hnuaiah ringawt pawh khaw panga chuan BPL an neih loh thu an tichiang tawh a, an fakawm khawp mai. Sorkarin BPL a tehna hi dik leh fir taka kalpui chuan, BPL nia inchhal chhungkaw tam tak hi chu BPL an ni lo a, mahni nihna anga lan ngam hi a ṭha khawp mai.Mizoramah khaw tam tak a awm a, heng zingah hian Khawzawl RD Block hnuaia khaw pangate anga dik taka thil kalpui ngam a, an nihna ang taka lang ngam an awm a nih chuan BPL awm lohna khua hi ṭhahnem zawk an awm thei ang. Mizoramah hmasawnna kai rual loin mi hausa leh rethei inkarte zau viau mah se, India ram hmun danga miretheite retheihna aṭanga teh chuan Mizorama mite hi chu kan la ziaawm hle a, BPL-a inziak lut zingah pawh hian a taka BPL ni lo tam tak an awm thei ang.Sorkar official lam chuan BPL ni si lo BPL anga inziak lutte an hnawksak thu an sawi tawh a, hei hi ngun taka ngaihtuah zui ngai a ni. BPL-in hamṭhatna an dawn theih avanga mahni nihna aia hniama lan tum a, rethei zual bik zinga inziah luh hreh lo kan awm hi a pawi a; hengte hi kawng lehlama sawi chuan 'eirukna' kan tihte nen hian huang khatah a khung theih ang.Sorkar-a hna pawimawh chelh chinah sorkar pawisa chheprelh hreh lo leh ziak bo duh an awm ṭhin a, heng mite hian dem an hlawh a, dem tur pawh a ni. Hetiang chiah hian retheite tana hamṭhatna duh vanga rethei tehna pêl tawh chunga BPL-a inziak lut an awm chuan a fel lo a, hei hi thil dik lo a nih tih pawmin BPL dik takte chiah hi BLP ni se a ṭha ngawt mai. Khawzawl RD Block chhunga khaw panga - Riangtlei, Pâmchung, Rabung, Tlângmawi leh Chawngtlâi khuaah below poverty line (BPL) chhungkua an awm lo.Tunlaiin Mizoram sorkarin BPL base-line survey a nei mek a, Khawzawl block hnuaiah ringawt pawh khaw panga chuan BPL an neih loh thu an tichiang tawh a, an fakawm khawp mai. Sorkarin BPL a tehna hi dik leh fir taka kalpui chuan, BPL nia inchhal chhungkaw tam tak hi chu BPL an ni lo a, mahni nihna anga lan ngam hi a ṭha khawp mai.Mizoramah khaw tam tak a awm a, heng zingah hian Khawzawl RD Block hnuaia khaw pangate anga dik taka thil kalpui ngam a, an nihna ang taka lang ngam an awm a nih chuan BPL awm lohna khua hi ṭhahnem zawk an awm thei ang. Mizoramah hmasawnna kai rual loin mi hausa leh rethei inkarte zau viau mah se, India ram hmun danga miretheite retheihna aṭanga teh chuan Mizorama mite hi chu kan la ziaawm hle a, BPL-a inziak lut zingah pawh hian a taka BPL ni lo tam tak an awm thei ang.Sorkar official lam chuan BPL ni si lo BPL anga inziak lutte an hnawksak thu an sawi tawh a, hei hi ngun taka ngaihtuah zui ngai a ni. BPL-in hamṭhatna an dawn theih avanga mahni nihna aia hniama lan tum a, rethei zual bik zinga inziah luh hreh lo kan awm hi a pawi a; hengte hi kawng lehlama sawi chuan 'eirukna' kan tihte nen hian huang khatah a khung theih ang.Sorkar-a hna pawimawh chelh chinah sorkar pawisa chheprelh hreh lo leh ziak bo duh an awm ṭhin a, heng mite hian dem an hlawh a, dem tur pawh a ni. Hetiang chiah hian retheite tana hamṭhatna duh vanga rethei tehna pêl tawh chunga BPL-a inziak lut an awm chuan a fel lo a, hei hi thil dik lo a nih tih pawmin BPL dik takte chiah hi BLP ni se a ṭha ngawt mai.", "summary": "Khawzawl RD Block chhunga khaw panga - Riangtlei, Pâmchung, Rabung, Tlângmawi leh Chawngtlâi khuaah below poverty line (BPL) chhungkua an awm lo. BPL nia inchhal chhungkaw tam tak hi chu BPL an nilo a, Mizorama khaw tam tak zingah hian Khawzawl RD Block hnuaia khaw pangate anga dik taka thil kalpui ngam a, an nihna ang taka lang ngam an awm a nih chuan BPL awmlohna khua hi ṭhahnem zawk an awm thei ang. Sorkar official lam chuan BPL ni silo BPL anga inziak lutte an hnawksak thu an sawi tawh a, BPL-in hamṭhatna an dawn theih avanga mahni nihna aia hniama lan tum a, rethei zual bik zinga inziah luh hrehlo kan awm hi a pawi hle, 'eirukna' kan tihte nen huang khatah a khung theih ang. Sorkar-a hna pawimawh chelh chinah Sorkar pawisa ziak bo duh an awm ṭhin a, hetiang chiah hian retheite tana hamṭhatna duh vanga rethei tehna pêl tawh chunga BPL-a inziak lut an awm chuan a fello a, BPL dik takte chiah hi BLP ni se a ṭha ngawt mai." }, { "summarization_id": "1264", "url": "https://theaizawlpost.org/paris-a-olympian-upa-ber-leh-naupang-ber/", "file_name": "SMizo_19_20-02", "original_text": "Paris-a Olympian upa ber leh naupang ber Paris Games kal meka infiammi chhuak upa ber chu Australian pitar kum 69 mi Mary Hanna niin, sakawr intlansiaka tel thin equestrian a ni. Kum 1954-a piang Hanna tan Atlanta Games kha a Olympic debut niin, kumin Paris Games hi Olympic-a vawisarih a inlanna a ni tawh! Heti khawpa a fei chhan sawiin, ei leh in lama a invawn uluk (strict diet) bakah intihsiak a hmachhawn loh lai pawha training a kalpui reng vang piahlamah sakawr chung chuan a thlahthlam ngai reng reng loh vang niin a sawi. A kum 70-na piancham lawm tura thla li bak nghah ngai tawh lo Mary hi Paris Games-a inelna hmachhawn ngei ngei tura hruai erawh a ni lo a, midang an inhliam palh emaw chhan dang vanga an tel theih loh palha an ai awh tur (standby) niin, heti ang thlaveng infiammite hi AP athlete (non-competing athlete) tiin an sawi. Dan pangngai anga intihsiak hmachhawn tura Paris thleng zinga upa ber chu Juan Antonio Jimenez Cobo niin, kum 65 mi ni tawh Spaniard pawh hi sakawr intlansiaka tel tur ‘equestrian’ tho niin, tuntum hi Olympic Games-a a inlan vawithumna tur a ni. Swedish shooter Oscar Swann chu Summer Olympics awm tawh zawng zawnga infiammi upa ber ni ve thungin, kum 1920 Antwerp Games-ah khan kum 72 mi ni chungin Summer Olympics-ah silai a kap. Paris khuaa 1924 Olympics nghah a nih tum pawh khan kum 76 mi ni chungin a qualify leh a, mahse, Swedish putar hian Paris-ah khan inelna a hmachhawn ta lo. Hmeichhe Olympian upa ber ve thung chu Munich khawpuiin 1972 Summer Olympics a thlen tuma team leh individual equestrian event-a chhuak kawp Great Britain pitar kum mi Lorna Johnstone kha a ni a, kum 70 leh ni nga chiaha upa ni chungin inelna a hmachhawn. Naupang ber ve thung Sports chi hrang 32-a inelna (event) 329 hmachhhawn tura Paris thlawklut infiammi 10,500 vel zet zinga athlete naupang ber chu Chinese skateboarder Zheng Haohao niin, kum 11 leh thla 11-a upa ni chungin July ni 26 atanga August ni 11 chhung awh tur Paris 2024 Olympic-ah hian inelna a hmachhawn dawn a ni. Tokyo Olympic atanga hmun chang tan ve chauh skateboard inelna hi naupang lam game tih takah Paris 2024-ah pawh hian competitor naupang tak tak an ther fur a, Thai naupang kum 12 leka upa Vareeraya Sukasem leh Tokyo khawpuia bronze medal awrh Great Britain rawlthar kum 16 mi Sky Brown of Great Britain-te hmuh tur an awm. 2024 Summer Games-a infiammi upa ber leh naupang berte kum inthlauhna hi kum 50 chuang a ni. Zheng Haohao hi tun Games-a athlete naupang ber a ni mai lo a, The Independent chanchinbuin a tarlan danin, Chinese athlete zinga Olympic Games-a tel pha naupang ber a ni tel bawk. NBC tarlan danin, history-a Summer Olympics hmachhawn infiammi naupang ber chu Greek mipa naupang Dimitrios Loundras niin, 1896 Athens Olympics-a gymnastics bronze medal a awrh lai khan kum 10 mi lek a ni! Hmeichhe Olympian naupang ber ve thung chu 1928 Amsterdam Olympics-a Italian gymnastics team member kum 11 mi Luigina Giavotti kha a ni thung.", "summary": "Paris Games kal meka infiammi chhuak upa ber chu Australian pitar kum 69 mi Mary Hanna niin, sakawr intlansiaka tel thin equestrian a ni a, kumi hi Olympic-a vawisarih a inlanna ani tawh. Heti khawpa a fei chhan sawiin ei leh in lama a invawn bakah intisiakna a hmachhawn loh lai pawh a training a kalpui reng vang ani a ti. Naupang ber ve thung chu Chinese skateboarder Zheng Haohao niin kum 11-a upa a ni. 2024 Summer Games-a infiammi upa ber leh naupang berte kum inthlauhna hi kum 50 chuang a ni. Zheng Haohao hi tun Games-a thlete naupang ber ani mai lo a, Chinese athlete zinga Olympic Games-a tel pha naupang ber a ni tel bawk. Olympic Games-a awm tawh zawng zawng a upa ber chu Antwerp games-ah khan kum 76 mi ni chungin silai a kap, naupang ber ve thung chu Amsterdam Olympics-a Italian gymnastics team member kum 11 mi Luigina Giavotti a ni thung." }, { "summarization_id": "1265", "url": "https://theaizawlpost.org/zoram-tan/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_31.1.25", "original_text": "Lalchhandama Colney Ph – 9862982321 -- Advertisement -- Campaign thawm a na tual tual, a hun tawh reng a ni. Mipuite pawh kan inrin ve a hun, tun kumah chuan politics lam ngaihsak vak lo tan pawh min chiah hneh ve hrim hrim a, kan hre ve viau ngei ang. Sawrkar tha kan duh a, kan iak kan iak a, mahse, keimahniho zing atang bak chuan han thlan tur an awm chuang lo. Mi ram hruaitu tha tak tak chanchinte kan hre thin a, mahse, anni chu kan ti thei ngawt si lo heng party kan neih ve ho – PM, Congress, MNF, P.C., BJP, etc.,atang chauh lo chuan kan thlang thei si lo. Rilruah kan thlang tling sauh sauh ang a, min phatsan leh si ang tih hlauhthawnna nen, mi tha thlan chhuah tur pawh hmuh thiam a har hle mai. Aw le, engpawhnise, kan politician neih ve ho chu kan duh emaw duh lo emaw an ni lo chu tih tur dang an awm si lo, kan thlan chhuah ve leh ngei chu a ngai dawn a ni. Vawiinah thiam ang tawkin kan party neih ve hote in lo zir chiang tlang dawn teh ang. ZPM – Anni hi party thar deuh an ni a, an hotupa chu Pu Duhawma a ni. Politics lamah chuan tawnhriat ngah tak a ni a. Amah hi mi lehkhathiam tak a ni a, India rama mi pangngai chunglam ni ve phak a ni. Kan hre theuh anga ram hruai an tum dan chu kuthnathawkte dah hmasak, Mizopa taka sawrkar kalpui a, dan chhunga thil ti zel siin, eiruknate pawh na taka do an tum a ni. Inthlan hmasa khan an la in-register fel lo va, independent candidate angin an ding a ni. Khawpuiah chuan an tla na ang reng viau a, mahse, zokhaw lamah erawh, kha tih lai kha chuan an tla na vak lo niin a hriat. Sawrkarna la chelh chhin miah lo an ni a, eng nge an chanchin tih leh chanchin tur hi a hriat hleih theih loh. Engpawhnise, an party policy leh manifesto-te a tha viau a, mahse, lo sawrkar ta se, an kalpui thei tak tak ang em, rei lo teah hian lalna leh sum bawihah mipuite min pensan ve daih ang em, i’n lo thlir zel teh ang. Congress – Anni hi party upa tawh tak mai an ni a, central lama zawm nei an ni. An hotupa hi Pu Hawla a ni a, mahse, tun tumah chuan a hmel kan hmu tawh dawn lo a ni, a retired a lo hun ve tawh a, a leh lamah chuan a lawmpuiawm khawp mai, pension thlenga thawk thei chu. An hruaitu thar hi Pu Sawta a ni a, politics tawnhriat ngah tak a ni a, mithiam tak a ni. Mizoramah tum eng emaw zat sawrkarna an lo chelh tawh a, remna leh muanna atana lalthutthleng hial lo kian tawh an ni. Hriat theih chinah an sawrkarah hian administration lam hi a fel thei viau a, sum enkawl pawh an thiam viau emaw ni chu a tih theih. Hmasawnna hnathawhah hian an theih ang angah an tha viau, eirukna an dona kawngah pawh hian an tha viauin a hriat bawk. Chutih lai chuan thlemna an do zo lo nge, Mizoram sum harsatna sutkian nan zu an zuar ta hlauh thung. Kristian ramah sawrkarin zu an zuar tlat chu thil tih chi mang loh a ni, i’n lo thlir zel teh ang. MNF – Tualto party upa tawh tak an ni, ram tana lo rammu tawh, hrehawm tam tak karah Mizoram tana lo pen chhuak tawh an ni. Tuna an hotupa hi Pu Zorama a ni, thusawi thiam tak a ni a, a chang phei chuan a thiam mah mah em maw ni chu aw, an ti. Sawrkarna lo chelh fo tawh an ni a, tun dinhmunah chuan kan party neih pangngai ve tak a ni. Sawrkar lai mek an ni a, an that leh that loh chu kan hre theuh awm e. Sawrkar a rethei si a, zu a zuar ngam ve bawk si lo va, sum hmuhna tur em em nei hek lo, a hnathawkte hlawh pawh a hunah a pe thei ngai lo. A leh lamah chuan hetia zu zuar ve lova ram a retheihpui ngam hi a tha ve ang reng, huaisenna chi khat chu a ni vein ka hria. An sawrkar chhungin kumhnih ngawt chu Covid hriin min han nuai zui bawk a, hri an do danah te pawh an that leh that loh chu a hriat theih bawk ang. Kum nga kal ta chhung kha han thlir let la ngun takin, tute nge an nih chu i hriat mai theih ka ring. Sawrkarna hi chelh leh ta se engtin nge kan ram chu a awm ang, i’n lo thlir zel teh ang. Party-te chanchin kim lo takin kan han tarlang a, mahse ngaihdan tur chu min pek theih tho ka beisei. Eng pawh nise, kan ram tana lo pen chhuak party-te, eng ang pawh ni se, a khawi emaw ber chu kan thlawp a ngai ve hrim hrim a ni. Kan tawngtai anga Pathianin mi tha tak min pe mai thei asin, beidawng lovin i bei zel ang. Kan dam anga kum tawpah chuan sawrkar tur chu a hriat tawh ngei ang, Congress an chak ber a nih chuan, a ni maw, tiin i pawm thiam zel ang, chutiang bawkin party dang pawh. Mahse, vawiinah chuan kan inrinsiak a la ngai hrih si a, mahni party tan zawng theuh kan sawrkar ngei ngei dawn kan la ti thei a ni. Inthlan boruak te hlim takin hman tum ila, thil dik lo lam pang kha chu i hawisan zel ang. Pathianin ram tana min pek tur hi beisei takin ilo thlir ngawt mai teh ang.", "summary": "Campaign thawm a na tual tual, a hun tawh reng a ni. Mipuite pawh kan inrin ve a hun, tun kumah chuan politics lam ngaihsak vak lo tan pawh min chiah hneh ve hrim hrim a, kan hre ve viau ngei ang. Sawrkar tha kan duh a, mahse kan neih party atang chauhin kan thlang thei si. Rilruah thlantlin an nih chuan min phatsan leh si ang tih a lian. I han en dawn chhin ang. ZPM - Anni hi party thar deuh reuh an ni a, Pu Duhoma an hotupa a ni. Politics lamah tawn hriat a ngah a, India rama mi pangngai chunglam a ni phak. Ram hruai a tum dan hi a tha. Eirukna do a tum a, kuthnathawktute a ngai pawinawh dawn bawk. An party manifesto a tha viau a, an tihlawhtling thei ang em tih hi zawhna a ni. Congress - An hotupa pu Hawla a ni a, mahse a retired a hun ve ta. Hruaitu thar pu Sawt a a ni a, mi thiam tak a ni. Tawn hriat a ngah tawh a, a sawrkarah hian administration a fel thei viau. Eirukna a do kawngah pawh a tha viau mai. Chutih laiin zu an zuar erawh a pawi a ni. MNF - Tualto party upa tak an ni a, ram tana lo thawk hrep tawh. Tuna an hotupa Pu Zorama a ni a, thusawi thiam tak a ni. Sawrkarna chelh fo tawh an ni a, sawrkar lai mek an ni bawk a, an that leh that loh chu kan hre vek ang. An sawrkar chhungin Covid hriin min han nuai zui bawk a, a buaithlak ve hle. An sawrkar kaihhruai dan thlirlet ila an that leh that loh chu kan hre theuh ang. Eng pawh nise, a khawi emaw ber hi chu kan thlawp a ngai ve hrim hrim a ni. Pathianin ramhruaitu tha tak min pek beisei ila, tawngtai chung zelin." }, { "summarization_id": "1266", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5813", "file_name": "SMizo_20_30-01", "original_text": "Social media-a darh chhui chiang Mizoram NewsSocial media-a darh chhui chiang admin 21-Sep-2024 09:59 AM Tunhnaia social media-a buhfai tha lo sem chungchang darh chu Muanna Veng Kudama Supply Inspector pahnihin an chhui chiang a, an chhuina report Supply Director hnenah an thehlut tawh. Inspector-te report thehluhDt.19.09.2024 a buhfai tha lo ni a ngaih sem chungchang social media-ah a rawn lar chiam mai a, hemi chungchang ah hian theih tawp a hmalak leh chhui chian na neih nghal a ni a, hetiang hi thil thlen dan chu a ni e. He video rawn lar ta chiam hi Republic III, retailer kudam ni ngei a hriat a ni. Retailer hi thu zawhfiah nghal a ni a, buhfai hi an bun dawn lai hian video a lo cover tu an awm ngei a, engvang a cover nge an nih a, tunge thla la tu tih kan zawh in, mumal takin min chhang thei lo. Buhfai bag dang tha lo ni a ngaih a awm loh thu leh hemi bag chiah hi a dang nen a in ang lo ni in a sawi bawk. Godown lam in buhfai tha lo a awm a nih chuan engvanga buhfai hi rawn thleng (replace) leh lova, sem ta mai nge a nih thu pawh kan zawt a, retailer chuan sem tlak loh khawp a chhia a nih loh thu leh, a dang te ai a tlem a a danglam ve deuh mai a nih vang a godown a rawn thleng leh lova, sem tlang nghal ta mai a nih thu pawh a sawi bawk a ni. Retailer-te ah hian buhfai tha lo dawng palh an awm a nih chuan engtik lai pawha godown a thleng leh theih a nih thu hi vawi tam tak kan chah thin bawk. He report hi I lo hriat atan leh a tul anga hma i lo lak theih nan kan rawn theh lut a ni e.", "summary": "Social Media-a buhfai tha lo sem chungchang a thu darh chuan Muanna Veng Kudam Supply Inspector pahnihin an chhui zui a, he video rawn lar chiam hi Republic Veng III retailer kudam ni ngei a hriat niin, buhfai rawn thlen lai hian video a lo la tu chu an awm ngei a, mahse tunge a nih an sawi chiang fak thei lo a ni. Retailer chuan buhfai bag chhia chu bag khat chauh a nih thu sawiin chupawh an thawn let loh nachhan chu eitlak loh khawp a chhia anih loh avang ani ati a, buhfai tha lo dawg palh an awm pawhin engtk lai pawha godown a thleng leh theih a nih thu a sawi baawk a ni, tiin report an thehlut." }, { "summarization_id": "1267", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1171", "file_name": "F_MIZO_SUM_8_6/2/25", "original_text": "Kangmei ven hapta hawnaaa thusawitu Home minister chuan, kângmei chhuak tur ven a pawimawhzia leh ramngaw humhalh a pawimawhzia chu Mizo mipuiin hre viau tawh mah se, inzirtir nawn reng a ṭul thu a sawi a, \"Mei hi thunun a nih loh chuan kângmeiah a chang ṭhin a, mihring mai bakah nungcha leh thlai, ramngaw, sik leh sá thlengin nasa takin kan tawrh phahin chhiatna rapthlak tak a thleng ṭhin a ni,\" a ti.Kum tinin kangmei ven hapta hi hman ṭhin a ni a, kan ram hruaituten he mi lam hawi thu ṭha tak tak an sawi tawh ṭhin a, chuti chung chuan mi inthlahdahte avangin kan ramah kum tin mai buaipuiawm tham kangmei a chhuak ṭhin. Heng kangmei ven haptaa ram hruaitute'n thu an sawi hi kan ngaihtuah zui mang lo a, kan ngaihsak vak lo a, kan kalphung hi a inthlak mawh khawp mai.Mizorama kangmei chhuak ṭhin, a bîk takin ram lama kangmei chhuak ven dan ṭha tak chu ram tikangtute chunga hremna lek kawh hi a nih hmel.Tunah hi chuan tute emaw fimkhur loh vanga kangmei a chhuah hian a khaw pumin kan tuar a, fimkhur leh taima taka meilam sialtute pawhin an tuar ve tho a, a tikangtute hrem an ni ngai vak lo. Ram tihkan hi thil hlauhawm a ni lo a, kangmei tihchhuah hi pawi lian tham khawiah kan la ngai vak lo a ang ber.Home minister sawi ang hian kangmei chhuak hi mihring chang ni loin nungcha dangte thlengin an tuar a, Mizoram kan tihkan nasat avanga kan sik leh sâ thlenga inthlak danglam chho mêk pawh kan tawng ta. Tun ang zela kan kala kum tin mai ram kan tikang duai duai a nih chuan kan ram hmabak hi a eng vak lo a; loh theih loha lo kan neih avanga lo kan hal pawh a uiawm tawh a, hemi piah lama ram kan tikang tel ṭhin hi chu a pawizia kan la hre dâwn chauh a ni. Kangmei ven hapta hawnaaa thusawitu Home minister chuan, kângmei chhuak tur ven a pawimawhzia leh ramngaw humhalh a pawimawhzia chu Mizo mipuiin hre viau tawh mah se, inzirtir nawn reng a ṭul thu a sawi a, \"Mei hi thunun a nih loh chuan kângmeiah a chang ṭhin a, mihring mai bakah nungcha leh thlai, ramngaw, sik leh sá thlengin nasa takin kan tawrh phahin chhiatna rapthlak tak a thleng ṭhin a ni,\" a ti.Kum tinin kangmei ven hapta hi hman ṭhin a ni a, kan ram hruaituten he mi lam hawi thu ṭha tak tak an sawi tawh ṭhin a, chuti chung chuan mi inthlahdahte avangin kan ramah kum tin mai buaipuiawm tham kangmei a chhuak ṭhin. Heng kangmei ven haptaa ram hruaitute'n thu an sawi hi kan ngaihtuah zui mang lo a, kan ngaihsak vak lo a, kan kalphung hi a inthlak mawh khawp mai.Mizorama kangmei chhuak ṭhin, a bîk takin ram lama kangmei chhuak ven dan ṭha tak chu ram tikangtute chunga hremna lek kawh hi a nih hmel.Tunah hi chuan tute emaw fimkhur loh vanga kangmei a chhuah hian a khaw pumin kan tuar a, fimkhur leh taima taka meilam sialtute pawhin an tuar ve tho a, a tikangtute hrem an ni ngai vak lo. Ram tihkan hi thil hlauhawm a ni lo a, kangmei tihchhuah hi pawi lian tham khawiah kan la ngai vak lo a ang ber.Home minister sawi ang hian kangmei chhuak hi mihring chang ni loin nungcha dangte thlengin an tuar a, Mizoram kan tihkan nasat avanga kan sik leh sâ thlenga inthlak danglam chho mêk pawh kan tawng ta. Tun ang zela kan kala kum tin mai ram kan tikang duai duai a nih chuan kan ram hmabak hi a eng vak lo a; loh theih loha lo kan neih avanga lo kan hal pawh a uiawm tawh a, hemi piah lama ram kan tikang tel ṭhin hi chu a pawizia kan la hre dâwn chauh a ni. Kangmei ven hapta hawnaaa thusawitu Home minister chuan, kângmei chhuak tur ven a pawimawhzia leh ramngaw humhalh a pawimawhzia chu Mizo mipuiin hre viau tawh mah se, inzirtir nawn reng a ṭul thu a sawi a, \"Mei hi thunun a nih loh chuan kângmeiah a chang ṭhin a, mihring mai bakah nungcha leh thlai, ramngaw, sik leh sá thlengin nasa takin kan tawrh phahin chhiatna rapthlak tak a thleng ṭhin a ni,\" a ti. Kum tinin kangmei ven hapta hi hman ṭhin a ni a, kan ram hruaituten he mi lam hawi thu ṭha tak tak an sawi tawh ṭhin a, chuti chung chuan mi inthlahdahte avangin kan ramah kum tin mai buaipuiawm tham kangmei a chhuak ṭhin. Heng kangmei ven haptaa ram hruaitute'n thu an sawi hi kan ngaihtuah zui mang lo a, kan ngaihsak vak lo a, kan kalphung hi a inthlak mawh khawp mai. Mizorama kangmei chhuak ṭhin, a bîk takin ram lama kangmei chhuak ven dan ṭha tak chu ram tikangtute chunga hremna lek kawh hi a nih hmel. Tunah hi chuan tute emaw fimkhur loh vanga kangmei a chhuah hian a khaw pumin kan tuar a, fimkhur leh taima taka meilam sialtute pawhin an tuar ve tho a, a tikangtute hrem an ni ngai vak lo. Ram tihkan hi thil hlauhawm a ni lo a, kangmei tihchhuah hi pawi lian tham khawiah kan la ngai vak lo a ang ber. Home minister sawi ang hian kangmei chhuak hi mihring chang ni loin nungcha dangte thlengin an tuar a, Mizoram kan tihkan nasat avanga kan sik leh sâ thlenga inthlak danglam chho mêk pawh kan tawng ta. Tun ang zela kan kala kum tin mai ram kan tikang duai duai a nih chuan kan ram hmabak hi a eng vak lo a; loh theih loha lo kan neih avanga lo kan hal pawh a uiawm tawh a, hemi piah lama ram kan tikang tel ṭhin hi chu a pawizia kan la hre dâwn chauh a ni.", "summary": "Kangmei ven hapta hawnaaa thusawitu Home minister chuan kângmei chhuak tur ven leh ramngaw humhalh a pawimawhzia chu Mizo mipuiin hre viau tawh mah se, inzirtir nawn reng a ṭul thu a sawi. Kum tinin kangmei ven hapta hi hman ṭhin a ni a, chuti chung chuan mi inthlahdahte avangin kan ramah kum tin buaipuiawm tham kangmei a chhuak ṭhin. Mizorama ram lama kangmei chhuak ven dan ṭha tak chu ram tikangtute chunga hremna lek kawh hi a nih hmel,tute emaw fimkhurloh vangin khaw pumin kan tuar a, fimkhur leh taima taka meilam sialtute pawhin an tuar ve tho a, a tikangtute hrem an ni ngai vaklo thung. Ram tihkan hi thil hlauhawm nilo, kangmei tihchhuah hi pawi lian tham khawiah kan la ngai vaklo a ang ber. Home minister sawi ang hian kangmei chhuak hi mihring bakah nungcha dangte thlengin an tuar a, Mizoram kan tihkan nasat avanga kan sik leh sâ thlenga inthlak danglam chho mêk pawh kan tawng ta. Tun ang zela kum tin ram kan tikang a nih chuan kan ram hmabak hi a eng vaklo a; loh theihloha lo kan neih avanga lo kan hal pawh a uiawm tawh a, hemi piah lama ram kan tikang tel ṭhin hi chu a pawizia kan la hre dâwn chauh a ni." }, { "summarization_id": "1268", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/124457", "file_name": "H-91-31/01/2025-Taxi chuan man", "original_text": "State Transport Authority (STA) chuan March 1, 2015-a hman ṭan turin taxi chuan man a bituk thar. Aizawla taxi stand-a sorkarin a pawm stand 45 inkarah km. 1-ah Rs. 40 zel a ni a, km. 1 aia a thui chuan km. 1 zelah Rs. 30-in a pung ang a, zan dar 9 aṭanga zing dar 4 inkarah 25%-in taxi chuan man hi a sang ang.Aizawla taxi chuan man sang hi mipuiin an sawisel ṭhin a, thuneitu lam­in an bituk aia sang an lak ṭhin vang a ni. Tunah STA lamin taxi fare thar an tichhuak ta a, hei hi taxi chuan man awm sa aiin a sang a, chutihlaiin taxi driver ṭhenkhatin chuan man an lak ṭhin aia hniamte pawh a awm thung.Tunah chuan sorkarin ṭan chhan mumal tak neiin taxi fare a siam ta a, hei hi ṭha taka zawm turin taxi neitu lam beisei ila, mipui phur erawh a rih belh sawt dawn niin a lang. Taxi chuan man bithliah hi thil harsa tak a ni a, kawng chhuk chho leh kilkhawr tak taka tlan a ṭul changte a awm avangin inang diak diaka bithliah theih a ni lo. Chuti chung chuan awmze nei zawk leh mumal deuha taxi fare neih hi a hun tawh hle a ni.STA lam hian Mizoram Consumers Union, Mizoram Taxi Owners Association leh Mizoram Taxi Drivers Association rawtna thlir chungin taxi chuan man hi an bithliah thar niin an sawi a; mi zawng zawng tihlawm kim theih ni lo mah se, a tute tan pawha pawm nuam tawk thil a awm a, chu chu STA lamin an thlir pawh hi a nih hmel.Tunah chuan mipuiin taxi fare thar an la hman ṭan loh avangin eng ang taka hautak nge tih an la hre lo a, a hmaa an hman ṭhin aiin a tlawm zawkna mualte pawh a awm ve mai thei. Dan mumal tak neih a, taxi driver-te'n an duh zat zat an chhiar ang ringawt lo deuha kal hi a hun tawh a, a pawimawh ber chu 'mipui tan phurrit a ni em?' tih hi a ni a, mipuiin a taka an hman ṭan hunah an la hria ang chu. State Transport Authority (STA) chuan March 1, 2015-a hman ṭan turin taxi chuan man a bituk thar. Aizawla taxi stand-a sorkarin a pawm stand 45 inkarah km. 1-ah Rs. 40 zel a ni a, km. 1 aia a thui chuan km. 1 zelah Rs. 30-in a pung ang a, zan dar 9 aṭanga zing dar 4 inkarah 25%-in taxi chuan man hi a sang ang.Aizawla taxi chuan man sang hi mipuiin an sawisel ṭhin a, thuneitu lam­in an bituk aia sang an lak ṭhin vang a ni. Tunah STA lamin taxi fare thar an tichhuak ta a, hei hi taxi chuan man awm sa aiin a sang a, chutihlaiin taxi driver ṭhenkhatin chuan man an lak ṭhin aia hniamte pawh a awm thung.Tunah chuan sorkarin ṭan chhan mumal tak neiin taxi fare a siam ta a, hei hi ṭha taka zawm turin taxi neitu lam beisei ila, mipui phur erawh a rih belh sawt dawn niin a lang. Taxi chuan man bithliah hi thil harsa tak a ni a, kawng chhuk chho leh kilkhawr tak taka tlan a ṭul changte a awm avangin inang diak diaka bithliah theih a ni lo. Chuti chung chuan awmze nei zawk leh mumal deuha taxi fare neih hi a hun tawh hle a ni.STA lam hian Mizoram Consumers Union, Mizoram Taxi Owners Association leh Mizoram Taxi Drivers Association rawtna thlir chungin taxi chuan man hi an bithliah thar niin an sawi a; mi zawng zawng tihlawm kim theih ni lo mah se, a tute tan pawha pawm nuam tawk thil a awm a, chu chu STA lamin an thlir pawh hi a nih hmel.Tunah chuan mipuiin taxi fare thar an la hman ṭan loh avangin eng ang taka hautak nge tih an la hre lo a, a hmaa an hman ṭhin aiin a tlawm zawkna mualte pawh a awm ve mai thei. Dan mumal tak neih a, taxi driver-te'n an duh zat zat an chhiar ang ringawt lo deuha kal hi a hun tawh a, a pawimawh ber chu 'mipui tan phurrit a ni em?' tih hi a ni a, mipuiin a taka an hman ṭan hunah an la hria ang chu.", "summary": "26th February,2015 State Transport Authority (STA) chuan March 1,2015-a hman tan turin taxi chuan man a bituk thar. STA lam hian Mizoram Consumers Union,Mizoram Taxi Owners Association leh Mizoram Taxi Drivers Association rawtna thlir chungin taxi chuan man an bithliah thar niin an sawi.Stand 45 inkarah km.1-ah Rs.40 zel a ni a,km.1 aia a thuiin km.1 zelah Rs.30 in a pung ang.Zan dar 9 atanga zing dar 4 inkarah 25%-in taxi chuan man hi a sang ang. Taxi rate pangngai leh mumal tak siam ni mah se a pawimawh ber chu 'mipui tan phurrit a ni em?' Tih hi a ni." }, { "summarization_id": "1269", "url": "https://theaizawlpost.org/tun-lai-zet-chu/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_29.1.25", "original_text": "JC.Zoremi Hmar Joute -- Advertisement -- Furpui hunin min nang mek a, hmun hrang hrangah kawng tlang thei lo khawpa lei min te, kan Aizawl khawpui chhung ngei pawh he khuarel chhiatna hian min tuamin, lei minin in a chim hnan avanga in leh lo chân te, nunna hial chân pawh an tam ta hle. Ruah lah chu a sur tha duh phian mai bawk si a, khawiah emaw chhiatna a thlen leh hlauvin kan thaw dêp dêp mai a nih hi. A bikin naupang an tel ve zel te hian rilru a tinâ a, khawngaih luatah mittui a lo hnâm leh thin. Chhungkuaa mi pakhatin van kohna a chhâng mah nâ a, chhungkuaa han mang pak pak mai hi chu a pawi satliah lo, a rapthlak lutuk! Khuarel chhiatna hi dan beh rual a ni lo va, a lo thlen dawn chuan a lo thleng mai a ni. Theih ang anga lo inven ve dan erawh a awm a, kan in sakna lai tur a him leh him loh chian hmasak te, bawlhhlawh, a bikin Polythene leh plastic bottle ruak kan theh thang dan hian nasa takin kawngro a su ve tih hria ila, tui luan kawr tha taka siam te, environment humhalh thlengin a pawimawh tih hria ila, kan theih chen chenah lo inveng ve ila a tha awm e. Chhiat kan tawha Mizo nih nawmzia lo lang leh thin hian min tilawm ngawt nia. Ruah sur hnuaiah, lei minna lai, hmun him lo lai pawh pawisa lo leh, a thim a var thlu lova ruang zawnga hnatlang thin te an fakawm a, tlawmngaihna vawng nung rengtu kan Mizo tlangvalte hi kei, ka chhuang ngawt mai! Chhiat tawk lova la himte pawhin kan tawngtainaah hre reng ila, in leh lo chân tate leh lusun chhungte Pathian awmpuina i dilsak mawlh mawlh ang u. Khuarel chhiatnain min tuam mek laiin Mizoramah HIV Positive kan pung hle tih thâwm a lo awm a, pawi tak a ni. Mi inthlahdah leh nupui fanau nei reng chunga rinawm lote zâr, an nupui fanau ten an zo ve zel bawk si te hian min run a, pawi sawi lo thlenga kan tuar leh si thin hian thin a khei zak mai. India rama Aids vei tamna ber state nih te, eirukna hluarna state kan ni tlat mai te hi zahthlak leh pawi, ngaia kan neih deuh roh si a ni a, a zia lo lam deuh chu a ni. HIV chungchanga campaign dan tur te, zirtirna pe tur te hian thil buaithlak deuh mai a awm a. A hlauhawmzia leh natna dam thei tawh lo, tihdamna leh a damdawi la hmuh chhuah loh a nihzia kan inzirtir rualin a hlauhawm lohzia, damdawi ei that chuan a vei lote dam chen an dam theihzia sawi a ngai bawk si, thil inkawl kalh tlat a ni a, zirtirna inpek dan tur pawh buaithlak deuh a ni. HIV kai loh nana tih tur leh tih loh tur te chu kan inhrilh bel hlurh tawh a, naupang thlengin an sawi thei ang tih khawpin zirtirna chu kan dawng tha; mahse engati nge vei kan pun tual tual si! Ngaihtuah a va tithui êm! Ka ngaihdanah chuan a hlauhawmzia sawi uar zawk hi tha ka ti. Tihdam theih tawh loh natna a nihzia te, a vei tawh chu an taksaa natna dotu khâwl a chak theih loh vanga natna ho tê pawh thihpui mai theih a nihzia te sawi tam ila thain ka ring e. HIV veite kan va dah hniam emaw lam ni lovin, a la vei lote himna tur ngaihtuah a ngai ka ti a nih hi. A veite kan thup tlat bawk si a, a vei ten ‘ka vei hi maw’ an tih duh bawk si loh a, inchiuna hriau inhmantawm leh sex inhman pawlh reng na na na chuan kan pun mai loh nakah. A kristian state berin Aids natna kan kawl hnem ber te hi a mak asin…a zahthlak ang zawnga ngaihtuah phei chuan dadu papui tiat tiat vei an sawi ang maia kun lawrh lawrhna tham a ni! ILP hmanga humhalh chawp ngai hnam tlêm tê hi, kan harh chhuah a hun tawh a nia. Vaiin min chim ral kan hlau a, lammuala bungbu zat kan helh tluk zet hian HIV hi helh ve ang u. Vaiin min chim ral lo mah se HIV hian min suat palh thei ve tho mai a, duh thlan tur zawk awm lo rau rauah kan theih ang tawka kan lo inven ve a hun ta e. Tuma’n kan hmangaih kan chhungte chunga thleng tura kan duh loh hian a rukin kan hmangaihteah kua a hreuh mek a, kan enchimlohte an him ta lo! Patling, nupui fanau neite phei chu fimkhur zual rawh se, an sual man anmahni chauh ni lo, an nupui fanau ten an tawrh phah thin si, pawi sawi lo tuar atan chuan a rapthlak mah mah a ni. HIV positive a, Aids vei mek te erawh dimdawi taka kan en a tul. An taksa mai piah lamah an rilru thlenga hliam tuar an nih hriatsak ila, an kianga awm te, thian inkawm satliah angah leh inkuah mai te, a…a kai theih loh dan chu ka beng ti khawpin kan hriat tawh kha. An natna belhchhahtu ni lo va, an dam chhung hun hlu tak hlim taka hmantir ve hi mi tin mawhphurhna a ni a, an taksa dam lo mah se an rilru tal tidamtu nih i tum theuh ang u.", "summary": "Furpui hunin min nang mek a, hmun hrang hrangah khuarel chhiatnain min tuam vel a, nunna chan hial oawh an awm thin. Ruah lah a sur duh phian si a. Khawiah pawh chhiatna a thleng a, naupang an lo tel ve thin hian rilru a tina lehzual thin. Khuarel chhiatna hi dan theih a ni lo va, inven dan erawh a awm. Kan in sakna lai tur a him leh him loh en hmasak te, kan bawlhhlawh paihna te fimkhur ila, tui luankawr tha taka siam te, environment humhalh thlengin a pawimawh. Chhiat tawh hian Mizo nih chu a nuam zual, ruang zawnnaah te hian Mizo tlangval an va fakawm thin, ka chhuang ngawt mai. A him china awm te pawhin chhiattawkte tawngtainaah theihnghilh lo ila. Zoramah HIV a hluar a, a pawi em em, mi inthlahdah leh mi rinawm lote vang a ni thin. India rama Aids vei tamna ber, eirukna hluarna state nih te hi a zahthlak. Hemi chungchang inzirtir thar kan ngai nasa, kan kristianna nen a inkalh emai. ILP hmanga humhalh chawp ngai hnam tlem te hi, kan harh a hun tawh. Vaiin min chim ral kan hlau a, HIV hian min suat ve thei tho tih hria ang u." }, { "summarization_id": "1270", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7282", "file_name": "H-170-10/02/2025-khauh taka kal a hun e", "original_text": "Lockdown 6.0 kaihhruaina khauh taka kalpui dan tur ngaihtuahin Home minister hoin tun hnai khan sorkar hotute an ṭhukhawm a; páwna chhuah tlem chungchang veng tin local task force-te van­tlang aurinnaa autir leh duty-na hmun hrang hrangah police flying squad ruat belh an rél a. Police lamin lirtheia chhuakte pawh uluk takin endik se, an ti.Tun hnaiah Mizo­ramah Covid-19 vei hmuh chhuah belh zel a ni a, hei vang hian sorkar pawhin lockdown kalpui pangngai duhtawk loin 'total lockdown' a puang ta hial a ni. Chief minister hoa mi pawimawhte ṭhukhawmin total lockdown nei tura an puan tirh khan mipui lam chuan lockdown hmasa ber anga khauh taka engkim khuahkhirh tur angah an ngai niin a lang a; nimahsela sorkar hotu lamin kan ram ei leh bar lamin a tawrh lohna tur leh, sorkar pisa hnathawh a buai lohna turin kan ram milin ruahmanna an siam.Sorkarin inkaihhruaina a siam a, chhuak thei leh thei lo chinte fel taka siam a ni a, a kenkawh lamah sorkar an ṭan a ngai. Dan siam hi thil harsa tak a ni lo a, a kenkawh hi a harsa zawk leh taimak chhuah a ṭulna zawk a ni a, tun hun rei lo te kan 'total lockdown' leh chhung na na na hi chu chawl loa police duty indah a, local task force-te nen ṭang kawpa ṭan lâk mar a ṭha khawp mai.Covid-19 hri vei kan neih tharte hi state pawn aṭanga tun hnaia rawn haw vek an la ni a, mipuia a darh lohna turin tun hi inven hun a ni a, chumi atana ruahmanna a siamte bawhzui a, khauh taka vil zui hi sorkar mawh a ni. Tun hnai kar hnih chhung vel hi chu sorkar pawh khauh takin han ṭang mar leh se, mipuite pawhin theihtawpin i ṭawiawm ang u. Lockdown 6.0 kaihhruaina khauh taka kalpui dan tur ngaihtuahin Home minister hoin tun hnai khan sorkar hotute an ṭhukhawm a; páwna chhuah tlem chungchang veng tin local task force-te van­tlang aurinnaa autir leh duty-na hmun hrang hrangah police flying squad ruat belh an rél a. Police lamin lirtheia chhuakte pawh uluk takin endik se, an ti.Tun hnaiah Mizo­ramah Covid-19 vei hmuh chhuah belh zel a ni a, hei vang hian sorkar pawhin lockdown kalpui pangngai duhtawk loin 'total lockdown' a puang ta hial a ni. Chief minister hoa mi pawimawhte ṭhukhawmin total lockdown nei tura an puan tirh khan mipui lam chuan lockdown hmasa ber anga khauh taka engkim khuahkhirh tur angah an ngai niin a lang a; nimahsela sorkar hotu lamin kan ram ei leh bar lamin a tawrh lohna tur leh, sorkar pisa hnathawh a buai lohna turin kan ram milin ruahmanna an siam.Sorkarin inkaihhruaina a siam a, chhuak thei leh thei lo chinte fel taka siam a ni a, a kenkawh lamah sorkar an ṭan a ngai. Dan siam hi thil harsa tak a ni lo a, a kenkawh hi a harsa zawk leh taimak chhuah a ṭulna zawk a ni a, tun hun rei lo te kan 'total lockdown' leh chhung na na na hi chu chawl loa police duty indah a, local task force-te nen ṭang kawpa ṭan lâk mar a ṭha khawp mai.Covid-19 hri vei kan neih tharte hi state pawn aṭanga tun hnaia rawn haw vek an la ni a, mipuia a darh lohna turin tun hi inven hun a ni a, chumi atana ruahmanna a siamte bawhzui a, khauh taka vil zui hi sorkar mawh a ni. Tun hnai kar hnih chhung vel hi chu sorkar pawh khauh takin han ṭang mar leh se, mipuite pawhin theihtawpin i ṭawiawm ang u. Lockdown 6.0 kaihhruaina khauh taka kalpui dan tur ngaihtuahin Home minister hoin tun hnai khan sorkar hotute an ṭhukhawm a; páwna chhuah tlem chungchang veng tin local task force-te van­tlang aurinnaa autir leh duty-na hmun hrang hrangah police flying squad ruat belh an rél a. Police lamin lirtheia chhuakte pawh uluk takin endik se, an ti. Tun hnaiah Mizo­ramah Covid-19 vei hmuh chhuah belh zel a ni a, hei vang hian sorkar pawhin lockdown kalpui pangngai duhtawk loin 'total lockdown' a puang ta hial a ni. Chief minister hoa mi pawimawhte ṭhukhawmin total lockdown nei tura an puan tirh khan mipui lam chuan lockdown hmasa ber anga khauh taka engkim khuahkhirh tur angah an ngai niin a lang a; nimahsela sorkar hotu lamin kan ram ei leh bar lamin a tawrh lohna tur leh, sorkar pisa hnathawh a buai lohna turin kan ram milin ruahmanna an siam. Sorkarin inkaihhruaina a siam a, chhuak thei leh thei lo chinte fel taka siam a ni a, a kenkawh lamah sorkar an ṭan a ngai. Dan siam hi thil harsa tak a ni lo a, a kenkawh hi a harsa zawk leh taimak chhuah a ṭulna zawk a ni a, tun hun rei lo te kan 'total lockdown' leh chhung na na na hi chu chawl loa police duty indah a, local task force-te nen ṭang kawpa ṭan lâk mar a ṭha khawp mai. Covid-19 hri vei kan neih tharte hi state pawn aṭanga tun hnaia rawn haw vek an la ni a, mipuia a darh lohna turin tun hi inven hun a ni a, chumi atana ruahmanna a siamte bawhzui a, khauh taka vil zui hi sorkar mawh a ni. Tun hnai kar hnih chhung vel hi chu sorkar pawh khauh takin han ṭang mar leh se, mipuite pawhin theihtawpin i ṭawiawm ang u.", "summary": "11th June,2020 Mizoramah Covid-19 vei hmuhchhuah belh zel a nih avangin sawrkar pawhin lockdown kalpui pangngai duh tawk loin 'total lockdown' a puang.Lockdown 6.0 kaihhruaina khauh taka kalpui dan tur ngaihtuahin Home Minister hoin sawrkar hotute an ṭhukhawm,pâwna chhuah tlem chungchang te,veng tin local task force-te vantlang aurinnaa autir leh duty-na hmun hrang hrangah police flying squad ruat belh an rêl.Police lamin lirtheia chhuakte pawh uluk takin endik se,an ti bawk. Sawrkarin ruahmanna a siam hrang hrangte bawhzui a,khauh taka vil zui hi sawrkar mawh a ni a.Mipuite pawhin theihtawp chhuahin,thuawih takin sawrkar i ṭawiawm zel ang u." }, { "summarization_id": "1271", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6217", "file_name": "H-9-23/01/2025-Leitlangpui Music Festival sawifiah", "original_text": "Leitlangpui Music Festival sawifiah Mizoram NewsLeitlangpui Music Festival sawifiah admin 11-Nov-2024 11:15 AM Tourism Minister Lalrinpuii chuan vawiin (11.11.2024) hian Aizawl Press Club-ah press conference neiin, Leitlangpui Music Festival buatsaih a nih chhan a sawifiah. Lalrinpuii chuan Leitlangpui Music Festival an buatsaih tur Lunglei khua-a an nghah chhan hi ngaihnawm deuh a awm tih sawiin, 'Sawi pawh ka chak hle a ni. Kum 1903 khan Serkawn sikul hi Zosap Missionary Pu Buanga leh Sap Upa ten an din a. He sikul hi Primary School a ni. Kum 1930 khan H. W Carter, mizo in Zochhawni pa ti a kan koh a lo chhuak ve leh a. Ani hi pa thothang tha leh mi tihphur thiam tak a ni a. Sikula a thawhpuite chu drama leh hla te pawh letling turin a fuih fo thin a. Heta tang hian thu leh hla ah tuina an nei thar ta a ni ang, kum 1932 Favang awllen laiin concert neih tumin an in puahchah ta a. Lemchan-ah chuan, 'Saikuti Lungzeh' tih chu sikul naupang an zirtir a, hla ruahtham loh tam tak a piang a, an zir ta mep mep mai. An in buatsaih nasa bawk a, mipui lam pawhin an nghakhlel em em a, lo an zo sup sup a, buhseng hma favang awllen lai chuan Serkawn Concert chu an buatsaih ta a ni,' a tiHe concert hmang hian thu leh hla ruaipui an kil ho ta tih sawiin Tourism Minister chuan, 'Hemi kum atang hian Zochhawni Pa ho hian favang awllen laiin kum tinin Serkawn Concert hi an buatsaih ta thin a ni. Ka ngaihtuah ringawt pawh hian he hun hi a nuam dawn hian ka hria a, a khaw pumin ruah tham loh hla, hla thar an han nei ang a, an han sa ho thin tur te kha - Tunlai angin TV leh mobile phone a awm dawn si lo. An zai chuah chuah hian ka ring a ni. He Serkawn Concert hi mithiamten The Biggest Literally Movement in Mizoram tih hial an sawi a ni a, Lunglei mai ni lo a chhehvela khaw hrang hrangten an nghahhleh em em a ni,' tiin he hun hmang tur hian an pungkhawm thin thu a sawi. Tourism Minister chuan Mizote kan awm chhung chuan hĩa hian kan thinlungah hmun a chang reng dawn tih sawiin, 'Chutiang ang dinhmun a min hlang kaitu Serkawn Concert zulzui deuh chuan Lunglei hming chawiin Leltlangpul Music Festival hi kan buatsaih dawn a ni. Tourism Department hian Festival te hi tourist hip nan an tangkai tih kan hria a, amaherawhchu event buatsaih thiam kan ni kher lova, thalai experience nei tha tak tak te eizawnna siam theihna tur ni pahfawm lin Leitlangpui Music Festival hi tender hmangin kan outsource a, Brighter Co & BBY Animals Event Management Team-ten he event buatsaih hna hi an thawk a ni,' a ti. Lalrinpuii sawi danin, sorkar tel lo chuan tihhlawhtlin theih a ni lo tih an hria a, DC, Lunglei Chairman- na hnualah Organising Committee siam a ni. Museum of Leitlangpul History hi siam a ni bawk dawn a, he museum-ah hian hranghlui thu leh hla hmanga hming to chher tawh mi hrang hrangte an chawimawi dawn. Hemi mai bakah hian Mizorama concert hmasa ber Serkawn Concert chungchang a chiang zawk in mi zawng zawng hmuh theih tur a pho lan bawk a ni ang. Museum-a an chawimawi tur te chu - Lalmama, Liandala, Chhhuana, Nuchhungi, Rollana Ralte, Ellis Saidenga, Laltuaia, F. Rokima. Programme hman dan tur tlangpul chu:November 14, 2024 hi Inaugural leh Traditional Day ang a hman tur niin hnam lam chi hrang hrang thlir tur a awm dawn a niNovember 1t, 2024 hi Beat Contest ni tur a ni a, Band, sawm [10] an in el dawn bawk a. November 26, 2024 hi Mizoram a zaithlam lar te an fuankhawm tur a belsel a ni a. Tlal tin Concert a awm dawn a, concert pangngai hman zawhah sawm bikte tan hranghlui zaithiamte nen \"LEITLANGPUI NIGHT hman tur a ni.", "summary": "Tourism Minister Lalrinpuii chuan ni 11.11.2024 khan Aizawl Press Club-ah press conference a nei.Leitlangpui Music Festival Lunglei khuaa an nghah chhan a sawifiah.Missionary Zosap hmasa,H.W.Cartera,Mizoten Zochhawni pa tia kan koh, a sûl lo sut sa,a hun laia heti ang reng hi a awm bik tawh lo ang tih tur khawpa concert ropui Serkawn concert avanga Mizote thu leh hlaa min chiah tirtu 'The biggest Literally Movement in Mizoram tih hiala an lo sawi ṭhin hi ngaihhlut a ni a. Serkawn concert zulzui deuh hian Lunglei hming chawiin Leitlangpui Music Festival an buatsaih ta a ni. Brighter Co & BBY Animals Event Management Team- ten he event buatsaih hna hi an thawk a.DC Lunglei chairman-na hnuaiah Organising Committee siam a ni bawk. Museum of Leitlangpui history siam a ni a,hranghlui thu leh hla hmanga hming lo chher tawhte chawimawina hlan a ni bawk.November ni 14, 2024 hi Inaugural leh Traditional Day anga hman tur a nih avangin hnam lam chi hrang hrang thlir tur a awm a,beat contest awmin, band sawm an inel bawk.Concert pangngai hman zawh hian sawm bikte tan hranghlui zaithiamte nen 'Leitlangpui Night' hman a ni bawk." }, { "summarization_id": "1272", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Mizo_19_summarization", "original_text": "Damdawi In bawlhhlawh sawngbawlna tur hawng Damdawi In bakah Clinic leh Healthcare Facility zawng zawngte Medical Waste sawng-bawlna hmun, Common Bio Medical Waste Treatment Plant chu nimin khan UD&PA Department changtu Minister K. Sapdanga chuan a hawng. Health & Family Welfare Dept in tun thla ni 22-a thuchhuah a siam angin ‘Trial run’ chu AMC Area Aizawl Smart City Ltd. hmalakna zinga project pakhat Tuirial-a Common Bio Medical Waste Treatment Plant hi Bio Medical Waste Management Rules 2016-in a phut anga din a ni a. Mizoram-ah hetiang Treatment Plant neih hmasak ber tur a ni a, mipui vantlang hriselna lamah he project hi ram hmasawnna rahbi pawimawh tak a ni. He Treatment Plant hian District panga - Aizawl, Kolasib, Mamit, Serchhip leh Saitual District-te a huam a, heng District-a damdawi In, Clinic leh Healthcare Facility awm zawng zawng Medical Waste hi a khawnkhawmtu bawlhhlawh Motor bik awmin Turial-a Treatment Plant-ah hian paihin khawl hian bawlhhlawh chu a lo sawng-bawl dawn a ni. Health & Family Welfare Dept in tun thla ni 22-a thuchhuah a siam angin ‘Trial run’ chu AMC Area bikah thla hnih chhung atan ASCL-in a kalpui dawn a, hemi rual hian Saitual District bikah H&FW Department-in enchhinna thla hnih chhung a kalpui dawn bawk a ni. Damdawi In bawlhhlawh sawngbawlna hian khawl chi li (4) a nei a. Bawlhhlawh hlauh-awm leh hri kai hal raltu khawl, bawlhhlawh ti thianghlimtu (sterilize) khawl, bawlhhlawh thial sawmtu khawl leh tui leh damdawi thli lo ti thianghlimtu khawl te a ni a. Bawlhhlawh phurtu motor-te hi silfai nghal zel tur an nih avangin Treatment Plant-ah hian silfaina hmun a awm nghal a, bawlhhlawh dahkhawmna hmun bik pawh felfai taka siam niin power khaihlak changa khawl chawm thei tur Generator 250KVA a hmunah hian dah a ni bawk a, Project cost hi cheng vbc. 9.71 a ni.", "summary": "Damdawi In bawlhhlawh sawngbawlna tur hawng. Damdawi In Clinic leh Healthcare Facility zawng zawngte Medical Waste sawngbawlna hmun, Common Bio Medical Waste Treatment Plant chu nimin khan UD&PA Department changtu Minister K. Sapdanga chuan a hawng. Health & Family Welfare Department chuan thuchhuah siamin AMC Area Aizawl Smart City Ltd. hmalakna in Tuiriala Common Bio Medical Waste Treatment Plant hi Bio Medical Waste Management Rules 2016-in a phut anga din a ni a. He Treatment Plant hian District panga - Aizawl, Kolasib, Mamit, Serchhip leh Saitual District-te a huam a ni. ‘Trial run’ chu AMC Area bikah thla hnih chhung atan ASCL-in a kalpui dawn a, hemi rual hian Saitual District bikah H&FW Department-in enchhinna thla hnih chhung a kalpui dawn bawk a ni. Bawlhhlawh sawngbawlna hian khawl chi li (4) a nei a. Bawlhhlawh hlauh-awm leh hri kai hal raltu khawl, bawlhhlawh ti thianghlimtu khawl, bawlhhlawh thial sawmtu khawl leh tui leh damdawi thli lo ti thianghlimtu khawl te a ni a. Project cost ji cheng vbc. 9.71 a ni." }, { "summarization_id": "1273", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8401", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_17/2/25", "original_text": "Mizoram Industry Owners Association (MIOA) hruaitute chuan tun hnai khan chief minister an hmu a, Mizorama industry hmasawn dan tur leh Covid-19 vanga industry neitute'n harsatna an tawhte an thlen.Mizoramah hian industry hi thil thar ni tawh lo mah se, tun thleng hian industry neih avanga mi hlawhtling sawi tur hi an la tam lo hle. Industry hmanga inti milian kan tih ṭhenkhat pawh an thil siam chhuah an hralhna lam aiin, sorkar laipui aṭanga ṭanpuina subsidy an hmuh chhuah thiam avanga hausa an ni nawk hlawm a, hlawk thama industry-a thil siam chhuak hi an la tam vak lo.Hmun dangah industry hi an hlawh­tlinpui viau laiin Mizoramah chuan a hlawhtlinna hmuh tur a la tam lo. Kan state awmna a kilkhawr deuh a, bungraw phurh luh leh thawn chhuah a hautak bik a, state sorkar a la pachhe deuh bawk nen ṭanpuina tur sum leh pai a dah tam thei lo a, state dangte nen khaikhin chuan industry sawi tham a la awm mang lo.Sorkarin Zuangtuia industry dintute puala ram a pekte chu mimal ramahte a chang chho nawk tawh a, industrial estate chhungah ngei pawh a taka hnathawk si lo an inphum ṭeuh tawh a ni. Hei mai hi ni loin Luangmual rama Industrial Growth Centre-ah pawh Zuangtui lama a chet sual tawhnaah bawk sorkar hi a che sual nawn palh ang tih hlauhawm khawpin a ram an nêk nasain a chhungah ngei pawh industry neitu ni lo chhungkuaa khawsa an awm leh ta nual mai.Tun hma deuh phei kha chuan a tak hmuh tur awm lo industry lem hi tam tak a awm ṭhin a, tun hnaiah pawh hetianga sum awlsam siam tumnaa industry lem din hi an la awm zel a, a vanduaithlak hle. Hetihlai hian a tak taka industry kalpui a, thil siam chhuah (product) nei tak takte an rawn chhuak zel a, a tak leh a lem hi zawi zawiin an inthliar chho ve ṭan niin a lang a, thil lawmawm tak a ni. Mizoram Industry Owners Association (MIOA) hruaitute chuan tun hnai khan chief minister an hmu a, Mizorama industry hmasawn dan tur leh Covid-19 vanga industry neitute'n harsatna an tawhte an thlen.Mizoramah hian industry hi thil thar ni tawh lo mah se, tun thleng hian industry neih avanga mi hlawhtling sawi tur hi an la tam lo hle. Industry hmanga inti milian kan tih ṭhenkhat pawh an thil siam chhuah an hralhna lam aiin, sorkar laipui aṭanga ṭanpuina subsidy an hmuh chhuah thiam avanga hausa an ni nawk hlawm a, hlawk thama industry-a thil siam chhuak hi an la tam vak lo.Hmun dangah industry hi an hlawh­tlinpui viau laiin Mizoramah chuan a hlawhtlinna hmuh tur a la tam lo. Kan state awmna a kilkhawr deuh a, bungraw phurh luh leh thawn chhuah a hautak bik a, state sorkar a la pachhe deuh bawk nen ṭanpuina tur sum leh pai a dah tam thei lo a, state dangte nen khaikhin chuan industry sawi tham a la awm mang lo.Sorkarin Zuangtuia industry dintute puala ram a pekte chu mimal ramahte a chang chho nawk tawh a, industrial estate chhungah ngei pawh a taka hnathawk si lo an inphum ṭeuh tawh a ni. Hei mai hi ni loin Luangmual rama Industrial Growth Centre-ah pawh Zuangtui lama a chet sual tawhnaah bawk sorkar hi a che sual nawn palh ang tih hlauhawm khawpin a ram an nêk nasain a chhungah ngei pawh industry neitu ni lo chhungkuaa khawsa an awm leh ta nual mai.Tun hma deuh phei kha chuan a tak hmuh tur awm lo industry lem hi tam tak a awm ṭhin a, tun hnaiah pawh hetianga sum awlsam siam tumnaa industry lem din hi an la awm zel a, a vanduaithlak hle. Hetihlai hian a tak taka industry kalpui a, thil siam chhuah (product) nei tak takte an rawn chhuak zel a, a tak leh a lem hi zawi zawiin an inthliar chho ve ṭan niin a lang a, thil lawmawm tak a ni. Mizoram Industry Owners Association (MIOA) hruaitute chuan tun hnai khan chief minister an hmu a, Mizorama industry hmasawn dan tur leh Covid-19 vanga industry neitute'n harsatna an tawhte an thlen. Mizoramah hian industry hi thil thar ni tawh lo mah se, tun thleng hian industry neih avanga mi hlawhtling sawi tur hi an la tam lo hle. Industry hmanga inti milian kan tih ṭhenkhat pawh an thil siam chhuah an hralhna lam aiin, sorkar laipui aṭanga ṭanpuina subsidy an hmuh chhuah thiam avanga hausa an ni nawk hlawm a, hlawk thama industry-a thil siam chhuak hi an la tam vak lo. Hmun dangah industry hi an hlawh­tlinpui viau laiin Mizoramah chuan a hlawhtlinna hmuh tur a la tam lo. Kan state awmna a kilkhawr deuh a, bungraw phurh luh leh thawn chhuah a hautak bik a, state sorkar a la pachhe deuh bawk nen ṭanpuina tur sum leh pai a dah tam thei lo a, state dangte nen khaikhin chuan industry sawi tham a la awm mang lo. Sorkarin Zuangtuia industry dintute puala ram a pekte chu mimal ramahte a chang chho nawk tawh a, industrial estate chhungah ngei pawh a taka hnathawk si lo an inphum ṭeuh tawh a ni. Hei mai hi ni loin Luangmual rama Industrial Growth Centre-ah pawh Zuangtui lama a chet sual tawhnaah bawk sorkar hi a che sual nawn palh ang tih hlauhawm khawpin a ram an nêk nasain a chhungah ngei pawh industry neitu ni lo chhungkuaa khawsa an awm leh ta nual mai. Tun hma deuh phei kha chuan a tak hmuh tur awm lo industry lem hi tam tak a awm ṭhin a, tun hnaiah pawh hetianga sum awlsam siam tumnaa industry lem din hi an la awm zel a, a vanduaithlak hle. Hetihlai hian a tak taka industry kalpui a, thil siam chhuah (product) nei tak takte an rawn chhuak zel a, a tak leh a lem hi zawi zawiin an inthliar chho ve ṭan niin a lang a, thil lawmawm tak a ni.", "summary": "Mizoram Industry Owners Association(MIOA) hruaitute chuan Mizorama industry hmasawn dan tur leh Covid-19 vanga industry neitute'n harsatna an tawhte Chief Minister hnenah an thlen. Mizoramah hian industry neih avanga mi hlawhtling sawi tur hi an la tamlo hle a, Industry hmanga inti milian kan tih thenkhat pawh Sorkar laipui atanga subsidy an hmuh chhuah thiam avanga hausa an ni hlawm. Kan state awmna a kilkhawr deuh avangin bungraw phurh luh leh thawn chhuah a hautak bik a, state dangte nen khaikhin chuan industry sawi tham a la awm manglo. Sorkarin Zuangtui leh Luangmuala Industrial Growth Centre-ah pawh industry neitu nilo chhungkuaa khawsa an awm leh ta nual a, a tak hmuh tur awmlo industry lem hi tam tak a awm thin a, hetihlai hian a tak taka industry kalpui a, thil siam chhuah(product) nei tak takte an rawn chhuak zel a, a tak leh a lem hi zawi zawiin an inthliar chho ve tan niin a lang a, thil lawmawm tak a ni." }, { "summarization_id": "1274", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23603", "file_name": "F_Mizo_Sum_3_28/1/25", "original_text": "Transport Minister chuan tun hnaia a bial chhunga New Champhai, Zotlang leh Ruantlang tlawhin, khawtlang hruaitute nen an inkâwm a; hmasawnna tluantling leh tlo nei turin mipui rilru sûkthlêk siam dik hmasak a ngaih thu a sawi.Kan ram hruaitute thusawi kan ngaih­thlak ṭhinah hian kawng tam takah mipui demna ang lek lek hi a ri chhuak fo a, hei hi tun hma aṭanga kan ram hruaitu hrang hrangte thusawi dan a ni fo mai. Ram hrang hrang hi ngun taka kan thlir chuan an din chhuah leh an tlak chhiat hi an mipuite vang lam ni loin ram hruaitute vang a ni deuh zel.Mizoramin hma a sawn loh chhan te, hmasawnna tluantling a awm hleihtheih loh chhan hi mipui lam an nih loh hmel. Chutih rualin mipuite hian mawhphurhna an nei a, ram ṭhat leh chhiatah hian an ral bang thei hauh lo ang. Ramin hma a sawn dawn chuan mipui ṭha chu an ngai teh meuh mai; nimahsela mipui chuan kai­hruaitu hruaitu ṭha an mamawh a ni.Kan thlir dan hi ngun taka kan ngaih­tuah a ngai a, mipui ṭha pawimawh­na kan sawi rual hian mipuite ṭha taka an awm theihna turin hruaitu ṭha an pawimawh. Kan ram hruaitute hian mipui ṭha an awm theihna turin ṭan la se, chumi hawi zawng chuan ngaihtuahna pawh seng se a lawmawm khawp ang. Transport Minister chuan tun hnaia a bial chhunga New Champhai, Zotlang leh Ruantlang tlawhin, khawtlang hruaitute nen an inkâwm a; hmasawnna tluantling leh tlo nei turin mipui rilru sûkthlêk siam dik hmasak a ngaih thu a sawi.Kan ram hruaitute thusawi kan ngaih­thlak ṭhinah hian kawng tam takah mipui demna ang lek lek hi a ri chhuak fo a, hei hi tun hma aṭanga kan ram hruaitu hrang hrangte thusawi dan a ni fo mai. Ram hrang hrang hi ngun taka kan thlir chuan an din chhuah leh an tlak chhiat hi an mipuite vang lam ni loin ram hruaitute vang a ni deuh zel.Mizoramin hma a sawn loh chhan te, hmasawnna tluantling a awm hleihtheih loh chhan hi mipui lam an nih loh hmel. Chutih rualin mipuite hian mawhphurhna an nei a, ram ṭhat leh chhiatah hian an ral bang thei hauh lo ang. Ramin hma a sawn dawn chuan mipui ṭha chu an ngai teh meuh mai; nimahsela mipui chuan kai­hruaitu hruaitu ṭha an mamawh a ni.Kan thlir dan hi ngun taka kan ngaih­tuah a ngai a, mipui ṭha pawimawh­na kan sawi rual hian mipuite ṭha taka an awm theihna turin hruaitu ṭha an pawimawh. Kan ram hruaitute hian mipui ṭha an awm theihna turin ṭan la se, chumi hawi zawng chuan ngaihtuahna pawh seng se a lawmawm khawp ang. Transport Minister chuan tun hnaia a bial chhunga New Champhai, Zotlang leh Ruantlang tlawhin, khawtlang hruaitute nen an inkâwm a; hmasawnna tluantling leh tlo nei turin mipui rilru sûkthlêk siam dik hmasak a ngaih thu a sawi. Kan ram hruaitute thusawi kan ngaih­thlak ṭhinah hian kawng tam takah mipui demna ang lek lek hi a ri chhuak fo a, hei hi tun hma aṭanga kan ram hruaitu hrang hrangte thusawi dan a ni fo mai. Ram hrang hrang hi ngun taka kan thlir chuan an din chhuah leh an tlak chhiat hi an mipuite vang lam ni loin ram hruaitute vang a ni deuh zel. Mizoramin hma a sawn loh chhan te, hmasawnna tluantling a awm hleihtheih loh chhan hi mipui lam an nih loh hmel. Chutih rualin mipuite hian mawhphurhna an nei a, ram ṭhat leh chhiatah hian an ral bang thei hauh lo ang. Ramin hma a sawn dawn chuan mipui ṭha chu an ngai teh meuh mai; nimahsela mipui chuan kai­hruaitu hruaitu ṭha an mamawh a ni. Kan thlir dan hi ngun taka kan ngaih­tuah a ngai a, mipui ṭha pawimawh­na kan sawi rual hian mipuite ṭha taka an awm theihna turin hruaitu ṭha an pawimawh. Kan ram hruaitute hian mipui ṭha an awm theihna turin ṭan la se, chumi hawi zawng chuan ngaihtuahna pawh seng se a lawmawm khawp ang.", "summary": "Transport Minister-in a bial chhunga New Champhai, Zotlang leh Ruantlang a tlawhnaa khawtlang hruaitute nen an inkawmnaah hmasawnna tluantling leh tlo nei turin mipui rilru sûkthlêk siam dik hmasak a ngaih thu a sawi,chutih rualin mipuite pawh hian kaihruaitu ṭha an mamawh thu a sawi.Mipuite pawh ram ṭhat leh chhiatah mawhphurhna kan nei a,kan thil thlir dan pawh ngun taka ngaihtuah tur a ni.Kan ram hruaitute hian mipui ṭha an awm theihna turin ṭan la se,chumi hawi zawng chuan ngaihtuahna pawh seng se a lawmawm khawp ang." }, { "summarization_id": "1275", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5854", "file_name": "SMizo_54_10-02", "original_text": "Sorkarin magisterial inquiry a din Mizoram NewsSorkarin magisterial inquiry a din admin 30-Sep-2024 06:12 PM Mizoram Sorkar chuan ni 21.9.2024 zana Durtlang Leitana insawisakna thleng chungchang chhui chiang turin magisterial inquiry a din. Durtlang Leitana thil thleng chungchang hi sorkar chuan chhui chian ngei tula a hriat avangin vawiin (30.9.2024) hian Aizawl District Magistrate chuan magisterial inquiry din a nih thu leh a chhui chiang tur hian Aizawl District Addl. Magistrate Mark Lalthanliana ruat a ni tih a tarlang. Mark Lalthanliana hi ni sarih chhunga report thehlut tura tih a ni. Mizoram Police tarlan danin, Dr. Laldinliana Sailo, Zemabawk North, Aizawl a miin Bawngkawn Police Station-a complaint a thehluh danin ni 21.9.2024 zan dar 11 leh ni 22.9.2024 12 inkar khan amah leh a thiante pahnih, Dr. Rinngheta Renthlei s/o Dr. R. L. Sanghluna, Durtlang leh Lalthlamuana s/o P. L. Ropara, Durtlang Mel-5 te chu Durtlang Leitan-ah mi tu tih hriat loh ten kut an thlak rawn a, an lu leh hmaiahte hliam an tuar a ni. A tibuaitute hian an lirthei aṭangin kuttuarte hi an hnuk chhuak a, Dr. Rinngheta chu leiah paih thluk niin bawhbeh a ni a, midangin a luahte lo chhirin, a kawr pawh pawh thler sak vek a ni. He thil thleng hi hriat a nih veleh police-te chuan thil thlenna hmun Durtlang Leitan hi an pan nghal. Dr. Rinngheta t-shirt thler pawh hi Lalthlamuana hnen atangin lak a ni. Misualte sawisak rawn hliam tuar mi pathumte hi uluk takin thu zawh fiah an ni a, an hliam tawh dan pawh Synod Hospital, Durtlang-ah uluk taka endik niin Dr. Laldinliana Sailo leh Dr. Rinngheta Renthlei-te chuan hliamna tak an tuar a, Lalthlamuana erawhin vanneihthlak takin hliam na tak a tuar lo thung. Investigating Officer hmalakna chak tak avangin he thubuaia thil tisualtua puh mi paruk - 1), Lalmalsawma Zote (25) s/o Vanlalruata Zote, Ramhlun North, 2) Mark Zairemmawia (24) s/o Lalsiamkunga, Ramhlun North, 3) Lalvenpuia (22) s/o Rinchungnunga, Ramhlun North, 4) Sailianpuia Sailo (28) s/o Lalremruata Sailo (L), Venghlui, 5) Vanlalpekhlua (23) s/o H. Thangzela (L), Ramhlun North leh 6) K. Vanlaltharzela (23) s/o K. Ramengmawia, Ramhlun North te chu nimin (September 23, 2024) khan man nghal an niin, an lakah Bawngkawn PS Case No.309/24 Dt.23.09.2024 u/s 117 (2)/115(2)/3 (5) BNS ziahluh nghal a ni. An thil tihsual hi in-bail theih (bailable) a nih angin an vai hian bail in chhuah lailawk an ni leh tawh a ni. Thil tisualtua puh zinga pakhat C/266 Sailianpuia Sailo (28) s/o Lalremruata Sailo (L), Venghlui hi Police tanglai, tuna Aizawl DEF hnuaia Sairang Police Stationa thawk mek niin, a chungchangah disciplinary proceeding kalpui nghal a ni a, Superintendent of Police, Aizawl District thupek No. E/RO/PF/C-266/2024/917 dated 24th September, 2024 angin tunah hian a hna atanga chawlh lailawk tir (suspend) nghal a ni. Indian Medial Association, Mizoram State Branch leh Synod Hospital doctor-te chuan he thil thleng chhui tur hian magisterial inquiry din ngei an phut a ni.", "summary": "Mizoram Sorkar chuan Durtlang Leitan a insawisakna thleng chungchang chhui chiang turin magisterial inquiry a din a chhui chiang turin Aizawl District Addl. Magistrate Mark Lalthanliana ruat a ni a ni sarih chhung in report thehlut tur a tih a ni. Ni 21.9.2024 an khan misual tu tih hriat loh ten Durtlang Mel-5 ah doctor pathum sawisak rawn an ni a, uluk tak a thu zawhfiah niin an hliam tawh dan pawh Synod Hospital Doctor-ten uluk takin an endik a ni. He thubuaia thil tisualtu a puh mi paruk chu an man tawh a, case ziahluh nghal a ni. Thil tisualtu a puh pakhat hi Sairang a Police Station a thawk mek niin, a chung ah disciplinary proceeding kalpui nghal a ni." }, { "summarization_id": "1276", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24842", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Kawnpui, Mualvûm, Bualpui leh Thingdawl khaw mipuite an tui tlan ber Tuitun lui leh Chhimluang lui humhalh an duhzia tarlan nan tun hnai khan Save Tuitun March an buatsaih a, mipui ṭhahnem takin kawng an zawh.He kawngzawhah hian Tuitun leh Chhim­luang luite chu mipui tlan a nih avangin túr hmanga hrâi lo tur leh lui kam velah lirthei khalhtute'n bawlhhlawh paih lo se an duh thu an au chhuahpui a. Tuitun lui kama industry lian siam mek pawh lui tihbawlhhlawh an remtih dawn loh thu an hrilh a, an industry chhunga bawlhhlawh sâwngbawl dan fimkhur tur leh, her danglam ngai a awm chuan her danglam nghal turin an chah.Mipui intelkhawmin lui tui humhalh duhna an lantir hi thil lawmawm tak a ni a, hemi kawnga kan ṭhangharh zel hi hmasawnna duhawm tak a ni. Hun rei tak chhung kha kan ram chhunga thing leh maute duat nachang kan hre lo a, kan lui tuite kan humhalh ṭhat loh avangin kan tuar ta mek a ni.Mahni khaw rama lui tui ṭheuh humhalh nachang kan hriat a, chumi kawnga ke kan pen chhoh zel chuan kan ram hian hmabak êng tak a la nei a, tuna kan ṭhanharh kim loh erawh chuan kan tlai palh mai ang tih a hlauhawm ta hle. Lui tui humhalh tur hian kan zavaia thawhhona a ngai a, tute emaw chauhin an thawh chi a ni lo a, khawi lai ram bung khatin emaw an beih tur a ni lo. Mahni khaw ram ṭheuha thing leh maute duat a, kan lui tuite humhalh tura kan beih chuan ram nuam zawk kan la siam thei a, 'Save Tuitun' tia a committee hial dina an hmalakna hi a entawntlak hle a ni. Kawnpui, Mualvûm, Bualpui leh Thingdawl khaw mipuite an tui tlan ber Tuitun lui leh Chhimluang lui humhalh an duhzia tarlan nan tun hnai khan Save Tuitun March an buatsaih a, mipui ṭhahnem takin kawng an zawh.He kawngzawhah hian Tuitun leh Chhim­luang luite chu mipui tlan a nih avangin túr hmanga hrâi lo tur leh lui kam velah lirthei khalhtute'n bawlhhlawh paih lo se an duh thu an au chhuahpui a. Tuitun lui kama industry lian siam mek pawh lui tihbawlhhlawh an remtih dawn loh thu an hrilh a, an industry chhunga bawlhhlawh sâwngbawl dan fimkhur tur leh, her danglam ngai a awm chuan her danglam nghal turin an chah.Mipui intelkhawmin lui tui humhalh duhna an lantir hi thil lawmawm tak a ni a, hemi kawnga kan ṭhangharh zel hi hmasawnna duhawm tak a ni. Hun rei tak chhung kha kan ram chhunga thing leh maute duat nachang kan hre lo a, kan lui tuite kan humhalh ṭhat loh avangin kan tuar ta mek a ni.Mahni khaw rama lui tui ṭheuh humhalh nachang kan hriat a, chumi kawnga ke kan pen chhoh zel chuan kan ram hian hmabak êng tak a la nei a, tuna kan ṭhanharh kim loh erawh chuan kan tlai palh mai ang tih a hlauhawm ta hle. Lui tui humhalh tur hian kan zavaia thawhhona a ngai a, tute emaw chauhin an thawh chi a ni lo a, khawi lai ram bung khatin emaw an beih tur a ni lo. Mahni khaw ram ṭheuha thing leh maute duat a, kan lui tuite humhalh tura kan beih chuan ram nuam zawk kan la siam thei a, 'Save Tuitun' tia a committee hial dina an hmalakna hi a entawntlak hle a ni. Kawnpui, Mualvûm, Bualpui leh Thingdawl khaw mipuite an tui tlan ber Tuitun lui leh Chhimluang lui humhalh an duhzia tarlan nan tun hnai khan Save Tuitun March an buatsaih a, mipui ṭhahnem takin kawng an zawh. He kawngzawhah hian Tuitun leh Chhim­luang luite chu mipui tlan a nih avangin túr hmanga hrâi lo tur leh lui kam velah lirthei khalhtute'n bawlhhlawh paih lo se an duh thu an au chhuahpui a. Tuitun lui kama industry lian siam mek pawh lui tihbawlhhlawh an remtih dawn loh thu an hrilh a, an industry chhunga bawlhhlawh sâwngbawl dan fimkhur tur leh, her danglam ngai a awm chuan her danglam nghal turin an chah. Mipui intelkhawmin lui tui humhalh duhna an lantir hi thil lawmawm tak a ni a, hemi kawnga kan ṭhangharh zel hi hmasawnna duhawm tak a ni. Hun rei tak chhung kha kan ram chhunga thing leh maute duat nachang kan hre lo a, kan lui tuite kan humhalh ṭhat loh avangin kan tuar ta mek a ni. Mahni khaw rama lui tui ṭheuh humhalh nachang kan hriat a, chumi kawnga ke kan pen chhoh zel chuan kan ram hian hmabak êng tak a la nei a, tuna kan ṭhanharh kim loh erawh chuan kan tlai palh mai ang tih a hlauhawm ta hle. Lui tui humhalh tur hian kan zavaia thawhhona a ngai a, tute emaw chauhin an thawh chi a ni lo a, khawi lai ram bung khatin emaw an beih tur a ni lo. Mahni khaw ram ṭheuha thing leh maute duat a, kan lui tuite humhalh tura kan beih chuan ram nuam zawk kan la siam thei a, 'Save Tuitun' tia a committee hial dina an hmalakna hi a entawntlak hle a ni.", "summary": "Kawnpui, Mualvûm, Bualpui leh Thingdawl khaw mipuite an tui tlan ber Tuitun lui leh Chhimluang lui humhalh an duhzia tarlan nan tun hnai khan Save Tuitun March an buatsaih a, mipui ṭhahnem takin kawng an zawh. Tuitun leh Chhimluang luite chu mipui tlan a nih avangin túr hmanga hrai lo tur leh lui kan velah lirthei khalhtute'n bawlhhlawh paih lo se an duh thu an sawi a. Tuitun lui kama industry siam nek pawh an remtih dawn loh thu an hrilh. Mipuiin lui tui hunhalh duhna an nei hi a lawmawm hle a, hmasawnna a ni. Hun rei tak chhung humhalhna chang kan hre ngai lo a, kan tuar mek reng a. Lui tui humhalh nachang hriat zel hi ram tan hian hmabawk a eng a ni. Lui tui humhalh tur hian kan zavaia thawhhona a ngai a, tute emaw chauhin an thawh chi a ni lo a, mahni khaw ram theuha thing leh maute duata, lui tuite humhalh tura kan beih chuan ram nuam zawk kan la siam thei a, 'Save Tuitun' tia committee hial dina an hmalakna hi a entawntlak hle." }, { "summarization_id": "1277", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18349", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "School Education minister chuan, Mizoramah education reforms kalpui tum a nih thu a sawi a, Human Resources Development Board hmanga kalpui tum a nih thu a sawi.Mizoramah hian siam ṭhat ngai tam tak zinga langsar ber pakhat chu kan education hi a ni awm e. Kan zirna hi siam ṭha ngat ila chu, tuna kawng hrang hranga kan harsatna tam tak hi chu sut kian a ni ngei ang tih a rinawm a, kan zirna ber hi a kal fuh loh chuan kan ramin a tuar zel dawn niin a lang.Tunah hian zirna atan kan inseng nasa a, mimal leh sorkar pawhin sum tam tak an seng. Kan fate zirna atan sum, hun leh tha kan seng a, kan fate zirna a nih miau avangin nu leh pa pawhin theihtawp chhuahin an neih ang ang an pe hreh lo. Sorkar pawhin zirna lamah sum sen a hreh lo a, zirtirtute pawh an hlawh a ṭha thawkhat hle.Hetihlai hian kan ram chhunga zirna kawng zawh tluan a, master degree thlenga zir chhuak ngatte pawh an zirna zawna chhawr zui tlak mang lo an awm a, India ram hmun dangte nena thiamna lama intihsiaknaah kan hniam hle. Schedule tribe-in quota a nei chung pawhin exam hrang hrangah kan lan phak meuh lohna a awm a, hei hi kan education kalphung fuh tawk loh vang a ni thui hle ang.Sorkarin educa­tion reforms kalpui a tum thu minister-in a sawi hi a lawmawm takzet a, hei hian kan ram hmelhmang pawh thui takin a thlak thei turah beisei ila; nimahsela a kalpuitu tur Hu­man Resources Deve­lopment Board erawh tun hnaia din chawp, Mizorama kan mithiam ber ber awm khawmna ni lem lo, a ṭhente phei chu political party lama nihna neih vanga dah luh nia langte an ni.Kan ramin education reforms kalpui a tum tak tak a nih chuan, a kalpuitu tur lam leh a kal hmang duangtu lam hi uluk hmasak a ngai ang. School Education minister chuan, Mizoramah education reforms kalpui tum a nih thu a sawi a, Human Resources Development Board hmanga kalpui tum a nih thu a sawi.Mizoramah hian siam ṭhat ngai tam tak zinga langsar ber pakhat chu kan education hi a ni awm e. Kan zirna hi siam ṭha ngat ila chu, tuna kawng hrang hranga kan harsatna tam tak hi chu sut kian a ni ngei ang tih a rinawm a, kan zirna ber hi a kal fuh loh chuan kan ramin a tuar zel dawn niin a lang.Tunah hian zirna atan kan inseng nasa a, mimal leh sorkar pawhin sum tam tak an seng. Kan fate zirna atan sum, hun leh tha kan seng a, kan fate zirna a nih miau avangin nu leh pa pawhin theihtawp chhuahin an neih ang ang an pe hreh lo. Sorkar pawhin zirna lamah sum sen a hreh lo a, zirtirtute pawh an hlawh a ṭha thawkhat hle.Hetihlai hian kan ram chhunga zirna kawng zawh tluan a, master degree thlenga zir chhuak ngatte pawh an zirna zawna chhawr zui tlak mang lo an awm a, India ram hmun dangte nena thiamna lama intihsiaknaah kan hniam hle. Schedule tribe-in quota a nei chung pawhin exam hrang hrangah kan lan phak meuh lohna a awm a, hei hi kan education kalphung fuh tawk loh vang a ni thui hle ang.Sorkarin educa­tion reforms kalpui a tum thu minister-in a sawi hi a lawmawm takzet a, hei hian kan ram hmelhmang pawh thui takin a thlak thei turah beisei ila; nimahsela a kalpuitu tur Hu­man Resources Deve­lopment Board erawh tun hnaia din chawp, Mizorama kan mithiam ber ber awm khawmna ni lem lo, a ṭhente phei chu political party lama nihna neih vanga dah luh nia langte an ni.Kan ramin education reforms kalpui a tum tak tak a nih chuan, a kalpuitu tur lam leh a kal hmang duangtu lam hi uluk hmasak a ngai ang. School Education minister chuan, Mizoramah education reforms kalpui tum a nih thu a sawi a, Human Resources Development Board hmanga kalpui tum a nih thu a sawi. Mizoramah hian siam ṭhat ngai tam tak zinga langsar ber pakhat chu kan education hi a ni awm e. Kan zirna hi siam ṭha ngat ila chu, tuna kawng hrang hranga kan harsatna tam tak hi chu sut kian a ni ngei ang tih a rinawm a, kan zirna ber hi a kal fuh loh chuan kan ramin a tuar zel dawn niin a lang. Tunah hian zirna atan kan inseng nasa a, mimal leh sorkar pawhin sum tam tak an seng. Kan fate zirna atan sum, hun leh tha kan seng a, kan fate zirna a nih miau avangin nu leh pa pawhin theihtawp chhuahin an neih ang ang an pe hreh lo. Sorkar pawhin zirna lamah sum sen a hreh lo a, zirtirtute pawh an hlawh a ṭha thawkhat hle. Hetihlai hian kan ram chhunga zirna kawng zawh tluan a, master degree thlenga zir chhuak ngatte pawh an zirna zawna chhawr zui tlak mang lo an awm a, India ram hmun dangte nena thiamna lama intihsiaknaah kan hniam hle. Schedule tribe-in quota a nei chung pawhin exam hrang hrangah kan lan phak meuh lohna a awm a, hei hi kan education kalphung fuh tawk loh vang a ni thui hle ang. Sorkarin educa­tion reforms kalpui a tum thu minister-in a sawi hi a lawmawm takzet a, hei hian kan ram hmelhmang pawh thui takin a thlak thei turah beisei ila; nimahsela a kalpuitu tur Hu­man Resources Deve­lopment Board erawh tun hnaia din chawp, Mizorama kan mithiam ber ber awm khawmna ni lem lo, a ṭhente phei chu political party lama nihna neih vanga dah luh nia langte an ni. Kan ramin education reforms kalpui a tum tak tak a nih chuan, a kalpuitu tur lam leh a kal hmang duangtu lam hi uluk hmasak a ngai ang.", "summary": "School Education minister chuan, Mizoramah education reforms kalpui tum a nih thu a sawi a, Human Resources Development Board hmanga kalpui tum a nih thu a sawi.Mizoramah hian siam ṭhat ngai tam tak zinga langsar ber pakhat chu kan education hi a ni awm e. Kan zirna hi siam ṭha ngat ila chu, tuna kawng hrang hranga kan harsatna tam tak hi chu sut kian a ni ngei ang. Tunah hian zirna atan kan inseng nasa a, mimal leh sorkar hian hun leh tha sengin theihtawp kan chhuah a ni. Hetihlai hian kan ram chhunga zirna kawng tluan a, master degree zir chhuakte pawh chhawr zui tlak an awm mang lo a, India ram hmun dang nen khaikhinin kan hniam hle. ST-in quota nei mah ila exam hrang hrangah kan lan phak meuh lohna a awm a, hei hi kan education system fuh tawk loh vang a ni thui hle. Kan ramin education reform kalpui a tum a nih chuan a kalpuitu tur lam leh a kal hmang duangtu lam hi uluk hmasak a ngai ang." }, { "summarization_id": "1278", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Anti-Corruption Awareness Campaign neih a ni Mizoram Lokayukta leh Mizoram Journalists' Association (MJA), Lunglei District te buatsaihin nimin khan Lunglei Sub-Hqrs. YMA Hall-ah 'Anti-Corruption Awareness Campaign 2024' neih a ni. Anti-Corruption Awareness Campaign hi Mizoram Lokayukta Chairperson Lalmalsawma IAS (Rtd) chuan kaihruaiin India ramah hlemhletna leh eirukna (corruption) dona atan Lok Pal chu hun rei tawh tak atangin hman a lo nih tawh thu leh State-ah chuan Lokayukta hman ve thung a nih thu sawiin, Mizoram-ah pawh March ni 11, 2019 khan Lokayukta hi din tan a ni, a ti a. Mizoram Lokayukta chu Member awm thei turte awm kim tawhin, thawktu lamah erawh duhthusamin a la famkim lova, zawi zawiin thuamchak mek zel a ni, a ti bawk. Mizoram Lokayukta Member Joel Joseph Denga MJS (Rtd) chuan kan ram hma lam hun atan corruption do chu a pawimawh thu leh Dik taka tih leh dik taka nun chu Pathian duh dan a nih avangin ringtute tan phei chuan Corruption do chu kan mawhphurhna leh tihmakmawh a nih thu a sawi a. Lunglei DC R. Lalthazuala pawhin Mizoram-a eirukna leh hlemhletna dona kawnga hma la tur Lokayukta-in a taka tha taka hna an thawk thei ta chu a lawmawm a tih thu a sawi bawk. Mizoram Lokayukta-a Assistant Public Prosecutor R. Laltharliana chuan he hunah hian corruption awmzia leh ram tana nghawng tha lo a neih dan te bakah, a dona kawnga hmalak dan tur leh corruption do tura Official, NGO leh khua leh tuite mawhphurhna a zirtir a. Mizoram Lokayukta in case 65 an neih tawh atangin case 44-ah Preliminary Enquiry tih tawh a nih thu leh mi pathum thiamloh chantir an nih tawh thu a tarlang bawk.", "summary": "Anti-Corruption Awareness Campaign neih a ni Anti-Corruption Awareness Campaign hi Lalmalsawma IAS (Rtd) chuan kaihruaiin India ramah hlemhletna leh eirukna (corruption) dona atan Lok Pal chu hun rei tawh tak atangin hman a lo nih tawh thu leh State-ah chuan Lokayukta hman ve thung a nih thu sawiin, Mizoram-ah pawh March ni 11, 2019 khan Lokayukta hi din tan a ni, a ti a. Member Joel Joseph Denga MJS (Rtd) leh Lunglei DC R.Lalthazuala pawhin thu sawiin eirukna dona kawng hma an lak chu lawmawm an tih thu an sawi. Laltharliana chuan corruption awmzia leh ram tana nghawng a neih te leh a dona kawnga hmalak dan zirtirna hun a nei. Mizoram Lokayukta hian case 65 nei tawhin case 44 chu Preminary Enquiry tih tawh a nih thu leh mi pathum thiam loh chantir an nih tawh thu a sawi bawk." }, { "summarization_id": "1279", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/20894", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_10.2.25", "original_text": "Mizoram chief minister chuan, bamboo project-ah sorkarin mau/rua chi buaipui chiam an tum loh thu tun hnai khan sawiin, \"Ka sawi chian duh chu, kuhva, sangha chi leh thil dang dangah sorkarin a chî kûi emaw, a chi siam lamah hma kan la ngai lo ang bawk hian, sorkarin kha lam kha (mau/rua chi) buaipui chiam kan tum lo,\" a ti a; mau leh raw ṭiak chu a rate âwm tâwk siamin, phun nun theih âwm tâwk an nih hunah mimal kut aṭangin sorkarin a lei mai tur thu a sawi.Chief minister-in mau kalpui dan tur a sawi chiang chho zel a, tunah chuan mau leh raw ṭiak chu mimalin an supply dawn tih a hriat ta. CM sawi ang hian thil dangah pawh a chi supply hi sorkar-in a kalpui ngai meuh lo a, mau leh rua pawh hi a chi chu mimal kut aṭangin an lei dawn niin a lang a, thil kalphung tur zawi zawiin a lang chho zel.Mizoram sorkar flagship programme a nih avang hian ziakin fel takin thil hi awm sa se, mipuite pawhin an chhiar theih turin langtlang taka thil kalpui ni se a ṭhat hmel. Mau leh raw chi lakluh dan tur, a supply dan tur kalphungte hi chu flagship programme-ah meuh hi chuan tun aia chiang zawka hriat hi a ṭha a, sorkar thuneitute thusawi aṭanga chân chhuah ngai lo ni thei se a ṭha khawp mai.Mipui zawhna tur chu, “Tute nge mau leh raw chi chu supply ta ang?” tih a ni lo thei lo. Sorkar pawisa hi mipui pawisa a ni a, sorkar programme hi political party programme ni loin mipui programme a nih miau avangin sorkar-in mau a kalpui dan hi chiang taka hriat an duh zel ang. Mizoram chief minister chuan, bamboo project-ah sorkarin mau/rua chi buaipui chiam an tum loh thu tun hnai khan sawiin, \"Ka sawi chian duh chu, kuhva, sangha chi leh thil dang dangah sorkarin a chî kûi emaw, a chi siam lamah hma kan la ngai lo ang bawk hian, sorkarin kha lam kha (mau/rua chi) buaipui chiam kan tum lo,\" a ti a; mau leh raw ṭiak chu a rate âwm tâwk siamin, phun nun theih âwm tâwk an nih hunah mimal kut aṭangin sorkarin a lei mai tur thu a sawi.Chief minister-in mau kalpui dan tur a sawi chiang chho zel a, tunah chuan mau leh raw ṭiak chu mimalin an supply dawn tih a hriat ta. CM sawi ang hian thil dangah pawh a chi supply hi sorkar-in a kalpui ngai meuh lo a, mau leh rua pawh hi a chi chu mimal kut aṭangin an lei dawn niin a lang a, thil kalphung tur zawi zawiin a lang chho zel.Mizoram sorkar flagship programme a nih avang hian ziakin fel takin thil hi awm sa se, mipuite pawhin an chhiar theih turin langtlang taka thil kalpui ni se a ṭhat hmel. Mau leh raw chi lakluh dan tur, a supply dan tur kalphungte hi chu flagship programme-ah meuh hi chuan tun aia chiang zawka hriat hi a ṭha a, sorkar thuneitute thusawi aṭanga chân chhuah ngai lo ni thei se a ṭha khawp mai.Mipui zawhna tur chu, “Tute nge mau leh raw chi chu supply ta ang?” tih a ni lo thei lo. Sorkar pawisa hi mipui pawisa a ni a, sorkar programme hi political party programme ni loin mipui programme a nih miau avangin sorkar-in mau a kalpui dan hi chiang taka hriat an duh zel ang. Mizoram chief minister chuan, bamboo project-ah sorkarin mau/rua chi buaipui chiam an tum loh thu tun hnai khan sawiin, \"Ka sawi chian duh chu, kuhva, sangha chi leh thil dang dangah sorkarin a chî kûi emaw, a chi siam lamah hma kan la ngai lo ang bawk hian, sorkarin kha lam kha (mau/rua chi) buaipui chiam kan tum lo,\" a ti a; mau leh raw ṭiak chu a rate âwm tâwk siamin, phun nun theih âwm tâwk an nih hunah mimal kut aṭangin sorkarin a lei mai tur thu a sawi. Chief minister-in mau kalpui dan tur a sawi chiang chho zel a, tunah chuan mau leh raw ṭiak chu mimalin an supply dawn tih a hriat ta. CM sawi ang hian thil dangah pawh a chi supply hi sorkar-in a kalpui ngai meuh lo a, mau leh rua pawh hi a chi chu mimal kut aṭangin an lei dawn niin a lang a, thil kalphung tur zawi zawiin a lang chho zel. Mizoram sorkar flagship programme a nih avang hian ziakin fel takin thil hi awm sa se, mipuite pawhin an chhiar theih turin langtlang taka thil kalpui ni se a ṭhat hmel. Mau leh raw chi lakluh dan tur, a supply dan tur kalphungte hi chu flagship programme-ah meuh hi chuan tun aia chiang zawka hriat hi a ṭha a, sorkar thuneitute thusawi aṭanga chân chhuah ngai lo ni thei se a ṭha khawp mai. Mipui zawhna tur chu, “Tute nge mau leh raw chi chu supply ta ang?” tih a ni lo thei lo. Sorkar pawisa hi mipui pawisa a ni a, sorkar programme hi political party programme ni loin mipui programme a nih miau avangin sorkar-in mau a kalpui dan hi chiang taka hriat an duh zel ang.", "summary": "Mizoram CM chuan, bamboo project-ah sorkarin mau/rua chi buaipui chiam an tum loh thu tun hnai khan sawiin, \"Ka sawi chian duh chu, kuhva, sangha chi leh thil dang dangah sorkarin a chî kûi emaw, a chi siam lamah hma kan la ngai lo ang bawk hian, sorkarin kha lam kha buaipui chiam kan tum lo,\" a ti a; mau leh raw ṭiak chu a rate âwm tâwk siamin, phun nun theih âwm tâwk an nih hunah mimal kut aṭangin sorkarin a lei mai tur thu a sawi. CM-in mau kalpui dan tur a sawi chho zel a, tunah chuan mau leh raw tiak chu mimalin an supply dawn tih a hriat ta. Sorkar flagship programme a nih avangin hian ziakin fel takin thil hi awm sa se, langtlang taka kalpui ni se a that hmel. Mipui zawhna tur chu, \"Tute nge mau leh raw chi chu supply ang?\" Tih a ni lo thei lo. Sorkar pawisa hi mipui pawisa a ni a, sorkar Programme pawh mipui programme a nih miau avangin mipui hian kan hriatchian ve a tul." }, { "summarization_id": "1280", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1008", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_13.2.25", "original_text": "Fisherries minister chuan tun hnai khan Serlui B tuikhuaha Fisheries department-in Fish Cage Culture an siam a tlawh a, cage-a dah tur sangha chi chu a nih tur ang a nih loh avangin supplier-te chu an sangha chite hi lakir leh vek turin a hriattir.Mizorama thil thleng khat tak, state dang leh hmun danga thleng fo ṭhin chu sorkarin thil dik lo leh tling loa supply an hnawl ṭhin hi a ni. Mizoramah chuan an thil supply a chhe deuh a, a tling lo deuh a, supply tur an chhan laia a sample an pek ang a nih chiah loh pawhin thuneitu lam an tilungawi a nih loh pawhin thuneitu lamin an vei zui tak tak ṭhin lo.Tuna kan Fisheries minister hi chuan sangha chi supply reng reng a nih tur ang zel supply a nih loh chuan pawm a nih dawn loh thu sawiin, \"Sangha supply kalphung pawh thlak danglam tum a ni. Sum tam tak senga hmalakna hi hlawhtling ngei se ka duh. Supplier-te'n sangha chi a nih tur ang ngei an supply loh chuan pawm a ni lo,\" a ti.Hetiang taka Fisheries minis­ter hi a kal tlang ngam a nih ngat chuan Mizoramah danglamna thlentu a nih theih a beiseiawm a, sorkar hmasa a ni emaw, sorkar awm tawh zawng zawng leh tuna sorkar meka department ṭhen­khatah supply ṭha lo leh contract hna fel lo leh hralh chhawn mai mai hmuh tur a tam hle a ni.Zep thu a cheng lo, tuna minister ni mekte zingah hian tun hmaa an hna pek dan leh vil zui dana hming ṭha lo tak takte pawh an awm a, hnathawk chi an nih laia an hnathawh dan leh hna hmuh dan thlenga sawi hlawh takte pawh an awm.Engpawhnise hetianga minister pakhat a huaisen ngam chuan a ṭha zawnga danglamna a thlen theih beisei ila, a minister dangte vengtu leh tihhmuhtu ni thei se, a term chhunga a huaisen tlang ngam a nih chuan khuareiah fak a la hlawh dawn chauh ang. Fisherries minister chuan tun hnai khan Serlui B tuikhuaha Fisheries department-in Fish Cage Culture an siam a tlawh a, cage-a dah tur sangha chi chu a nih tur ang a nih loh avangin supplier-te chu an sangha chite hi lakir leh vek turin a hriattir.Mizorama thil thleng khat tak, state dang leh hmun danga thleng fo ṭhin chu sorkarin thil dik lo leh tling loa supply an hnawl ṭhin hi a ni. Mizoramah chuan an thil supply a chhe deuh a, a tling lo deuh a, supply tur an chhan laia a sample an pek ang a nih chiah loh pawhin thuneitu lam an tilungawi a nih loh pawhin thuneitu lamin an vei zui tak tak ṭhin lo.Tuna kan Fisheries minister hi chuan sangha chi supply reng reng a nih tur ang zel supply a nih loh chuan pawm a nih dawn loh thu sawiin, \"Sangha supply kalphung pawh thlak danglam tum a ni. Sum tam tak senga hmalakna hi hlawhtling ngei se ka duh. Supplier-te'n sangha chi a nih tur ang ngei an supply loh chuan pawm a ni lo,\" a ti.Hetiang taka Fisheries minis­ter hi a kal tlang ngam a nih ngat chuan Mizoramah danglamna thlentu a nih theih a beiseiawm a, sorkar hmasa a ni emaw, sorkar awm tawh zawng zawng leh tuna sorkar meka department ṭhen­khatah supply ṭha lo leh contract hna fel lo leh hralh chhawn mai mai hmuh tur a tam hle a ni.Zep thu a cheng lo, tuna minister ni mekte zingah hian tun hmaa an hna pek dan leh vil zui dana hming ṭha lo tak takte pawh an awm a, hnathawk chi an nih laia an hnathawh dan leh hna hmuh dan thlenga sawi hlawh takte pawh an awm.Engpawhnise hetianga minister pakhat a huaisen ngam chuan a ṭha zawnga danglamna a thlen theih beisei ila, a minister dangte vengtu leh tihhmuhtu ni thei se, a term chhunga a huaisen tlang ngam a nih chuan khuareiah fak a la hlawh dawn chauh ang. Fisherries minister chuan tun hnai khan Serlui B tuikhuaha Fisheries department-in Fish Cage Culture an siam a tlawh a, cage-a dah tur sangha chi chu a nih tur ang a nih loh avangin supplier-te chu an sangha chite hi lakir leh vek turin a hriattir. Mizorama thil thleng khat tak, state dang leh hmun danga thleng fo ṭhin chu sorkarin thil dik lo leh tling loa supply an hnawl ṭhin hi a ni. Mizoramah chuan an thil supply a chhe deuh a, a tling lo deuh a, supply tur an chhan laia a sample an pek ang a nih chiah loh pawhin thuneitu lam an tilungawi a nih loh pawhin thuneitu lamin an vei zui tak tak ṭhin lo. Tuna kan Fisheries minister hi chuan sangha chi supply reng reng a nih tur ang zel supply a nih loh chuan pawm a nih dawn loh thu sawiin, \"Sangha supply kalphung pawh thlak danglam tum a ni. Sum tam tak senga hmalakna hi hlawhtling ngei se ka duh. Supplier-te'n sangha chi a nih tur ang ngei an supply loh chuan pawm a ni lo,\" a ti. Hetiang taka Fisheries minis­ter hi a kal tlang ngam a nih ngat chuan Mizoramah danglamna thlentu a nih theih a beiseiawm a, sorkar hmasa a ni emaw, sorkar awm tawh zawng zawng leh tuna sorkar meka department ṭhen­khatah supply ṭha lo leh contract hna fel lo leh hralh chhawn mai mai hmuh tur a tam hle a ni. Zep thu a cheng lo, tuna minister ni mekte zingah hian tun hmaa an hna pek dan leh vil zui dana hming ṭha lo tak takte pawh an awm a, hnathawk chi an nih laia an hnathawh dan leh hna hmuh dan thlenga sawi hlawh takte pawh an awm. Engpawhnise hetianga minister pakhat a huaisen ngam chuan a ṭha zawnga danglamna a thlen theih beisei ila, a minister dangte vengtu leh tihhmuhtu ni thei se, a term chhunga a huaisen tlang ngam a nih chuan khuareiah fak a la hlawh dawn chauh ang.", "summary": "Fisherries minister chuan tun hnai khan Serlui B tuikhuaha Fisheries department-in Fish Cage Culture an siam a tlawh a, cage-a dah tur sangha chi chu a nih tur ang a nih loh avangin supplier-te chu an sangha chite hi lakir leh vek turin a hriattir. Mizoramah chuan an thil supply a chhe deuh a, a tling lo deuh thin. Tuna kan Fisheries minister hi chuan sangha chi supply reng reng a nih tur ang zel sipply a nih loh chuan pawm a ni dawn loh thu a sawi. Hetiang minister hi kan mamawh a, Mizoramah danglamna a thlen ngei a beiseiawm. Tuna minister ni mek zingah hian tun hmaa an hna pek dan leh vil zui dana hming hliau tak takte pawh an awm. Engpawhnise, hetianga minister pakhat a huaisen ngam a nih chuan a tha zawnga danglamna a thlen theih beisei ila, a minister dangte vengtu leh tihhmuhtu ni thei se, fak a la hlawh tulh tulh ang." }, { "summarization_id": "1281", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Serchhip District-ah Vawk thi leh suat 10,577 tling Kumin chhunga African Swine Fever (ASF) avanga Serchhip District-a Vawk thi leh suat chu 10,577 a tling tawh. Serchhip District-a ASF hri leng hian ziaawm lam a pan ve zel a, nimin lamah Vawk thi leh suat chhinchhiah belh awm lovin Inrinni khan Vawk thih belh awm lovin Serchhip Kawnpui North-ah Vawk pakhat suat a ni thung a, heti hian kumin chhungin Serchhip District-ah ASF vanga Vawk thi 3522 awm tawhin Vawk 7055 suat a ni tawh bawk a, kumin chhung hian Serchhip District-ah ASF avanga Vawk thi leh suat chu a vaiin 10,577 a tling tawh a ni. Serchhip District-a ASF hri leng mek hian ziaawm lam pan tawh viau mah se Vawk thi leh suat erawh ala awm zeuh zeuh a, tunhma deuha ni tin Vawk thi leh suat awm ang erawh ni tawh lovin khaw thenkhat ah Vawk thi leh suat hi ala awm zeuh zeuh a, khaw tam zawkah chuan Vawk talh leh a sa zuar te pawh an awm leh tawh a ni. Chhinchhiah chinah Serchhip District chhunga khaw mal-a ASF vanga Vawk thi tamna ber chu Thenzawl niin kumin hian Vawk 1059 zet a thi tawh a, Chhingchhip khua ah Vawk 1305 suat ni tawh bawkin khaw mal-a Vawk suat tamna ber a ni bawk. AH&Vety Department in an chhinchiah chinah kumin hian Veng leh khua 256-ah ASF hri leng hi hmuh a ni tawh a, ASF avanga Vawk thi 14,741 awm tawhin Vawk 24,028 zet suat a ni tawh bawk a ni.", "summary": "Serchhip District-ah Vawk thi leh suat 10,577 tling African Swine Fever avanga Serchhip District a vawk thi leh suat chu sing a ni tawh. Vawk thi hi 3522 awm tawhin Vawk 7055 suat a ni tawh bawk. He hri hian ziaawm lam pan viau tawh mah se Vawk thi leh suat erawh a la awm zeuh zeuh. Thenzawl chu vawk thi tamna ber niin kumin chhungin 1059 an thi tawh. AH&Vety Department in an chhinchhiah chinah kumin hian veng leh khua 256 ah ASF vanga vawk thi 14,741 awm tawhon vawk 24,028 suat an ni tawh." }, { "summarization_id": "1282", "url": "https://theaizawlpost.org/mizo-zinga-world-cup-football-khel-hmasa-ber-apuia-ralte/", "file_name": "SMizo_12_21-02", "original_text": "George L.Ralte Fin. Secy. Vaivakawn Football Club -- Advertisement -- Khawvel Infiamna lama intihsiak ngaih hlut bera an sawi World Cup Football-ah hian Mizo zingah pawh a khel hmasa ber kan lo nei ve ta reng mai. Kan Mizo zinga World Cup Football khel hmasa ber kan neih chu Tv.Lalengmawia Ralte (Apuia) Vaivakawn veng tlangval hi a ni. Apuia Ralte-in World Cup Football a khelhna hi kum naupang zawkte tana buatsaih niin he World Cup Football hi India ramin kan thlen tum kha niin Mizo zingah Apuia Ralte chiah hi India National Football Team atan koh a ni. Indian Super League Football khelh mek leh lo khelh tawh zawng zawng ah khan ISL Football Club hrang hrang zingah Apuia Ralte hi Football Club Captain ni thei naupang ber a ni hial awm e. Apuia Ralte hian Northeast United Fc-ah a khelh lai khan Captain armband te hrenin (ni 30.11 2020) Apuia Ralte hi kha tih hun lai khan kum 20 leh ni 44 mi chauh a la ni awm e. Apuia Ralte hian Indian Super League Football-ah a khelh tan tirh khan he Football League-a Football Club lar tak pakhat Northeast United Fc-ah khan hun rei tak khelin Northeast United Fc-ah a khelh lai hian tum khat chu nalh zet maiin pet goalin he a pet goal hi Goal of the Week hialah an thlang a nih kha kan la hre theuh awm e. Apuia Ralte hian hun rei tak Northeast United Fc a khelh hnu hian Mumbai City Fc hi pan leh Mumbai City Fc-ah a khelh chhung hian Indian Super League Football 2023-2024 Season khan Apuia Ralte hian Mumbai City Fc hi hemi Football Season khelh tum a point hmu sang pali te inkhel kual lehnaah Apuia Ralte hian Mumbai City Fc hi Champion a pui a ni. Indian Super League Football Season tharah erawh chuan a Football Club thar Mohun Bagan SG tan a khel chhunzawm thei leh ta hi a lawmawm tak zet a ni. Apuia Ralte hi kum lamah chuan la naupang ni mah se, Football khel mual ah chuan pet goal emaw a Football Club khelhnaah a thiante tan pet goal tur a siamsak pawp pawp ang chi khan beisei lo ila, a hma zawna a mawhphurhna pawimawh tak erawh chu tha takin a hlen chhuak thin a ni. Apuia Ralte hian Indian Super League Football a khelh chhung hian chawimawina chi hrang hrang te lo dawng tawhin Football lama a Position chu Midfielder niin a Position hi Football-ah chuan khaikhawmtu pawimawh tak a ni awm e. India rama Football Club hlun zing ami leh India rama Football in pui tia an sawi Kolkata Football Club Mohun Bagan SG tan a khel tan leh ta a ni. Apuia Ralte hian Northeast United Fc-ah a khelh tan khan a pualin an veng mi thenkhat te chuan Apuia Supporters Club tih invuahin Apuia Ralte telna apiang Football Club ten Football Match an khelh apiang leh Apuia Ralte hian India ram tana International Football Match a khelh apiangin Apuia Supporters Club te hian Apuia Ralte te inah Apuia Ralte tawiawmna ni pah fawmin inkhel en hona te an nei thin a, Krismas dawn hnaiah te Apuia Supporters Club-te hian Apuia Ralte awmna venga khawsak harsate pualin Krismas thilpek hlanna te pawh kan lo nei tawh thin a ni. Apuia Ralte awmna veng Branch YMA te hian an veng tihmingthatu te chawimawina an hlan thin VAIVAKAWN AWARD chu kum 2022 kum tawp lam khan Apuia Ralte hnen ah hian an lo hlan tawh bawk a ni. Apuia Ralte in tluang taka a Football Club thar Mohun Bagan SG tan a khelh chhunzawm zel theih nan a hming chawia Group siam APUIA SUPPORTERS CLUB VAIVAKAWN te chuan duh sakna sang ber kan kan hlan a ni.", "summary": "Khawvel Infiamna lama ngaihhlut bera an sawi world Cup Football-ah hian Mizo zingah a hmasa ber leh awmchhun ni turin Vaivakawn tlangval Apuia Ralte chu National Football Team atan thlanchhuah zingah a tel a ni. ISL Football club hrang hrang ah alo khel in a lo Champion pui tawh thin a, tunah hian football club thar Mohun Bagan SG tan a khel mek a ni. Northeast United FC-ah a khelh lai khan kum 20 mi niin Club Captain a ni a, captain ni tawh zinga naupang ber ani hial awm e. Tin, hetih hunlai vek hian nalh zet a pet goalin 'Goal of the week' hialah an thlang anih kha. Hei bakah hian chawimawina hrang hrang alo dawng tawh a, an veng tihmingthatute chawimawina te pawh a lo dawng tawh a, Apuia Supporters Club-te pawh an lo ding hial a ni. Football lam a a position chu Midfielder niin, team te khaikhawmtu pawimawh tak a ni awm e." }, { "summarization_id": "1283", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/122222", "file_name": "H-82-31/01/2025-Clean Mizoram", "original_text": "Mizoram pumah Clean Mizoram Movement chu hman ṭan a ni a, chief minister Lal Thanhawla'n a hawng a, faina hnatlang rûnpui neih nghal a ni. CM chuan, Mizoram mipuite chu mahni in leh lo ṭheuh aṭanga faina bul ṭan tur leh, khua/veng fai ber nih tum ṭheuh turin a chah.India ramin prime minister thar a nei a, ani hian khawvela ram bâl zinga mi India ram then thianghlim a duh a, beihpui a thlak. Mizoramah pawh faina beihpui thlak a ni a, Mizoramin faina kawnga hma a sawn theihna turin state hotupa berin hmun phiatfaiin bul a ṭan a, state pumah faina beihpuithlak chhunzawm a ni.Mizote hi tun hma chuan hnam bâl tak kan ni tiin an sawi ṭhin a, hei hi thil dik tak a ni. Hnam hnufual leh ziak leh chhiar pawh thiam lo hnam kan nih miau avangin kan bâlin kan ṭawp pawh kha a mak lo a; nimahsela ziak leh chhiar thiam ram, kawng tam taka changkang tak anga lang kan nih tawh hnu hi chuan balh hi kan inhmeh tawh lo a, chutihlaiin kawng tam takah kan la bâl hle si a ni.Chief minister ho meuha faina beihpui thlak a nih takah chuan he state hi faina kawngah chak takin ke a pên thei ang tih ring ila, mipui nuai 10 bawr vel chenna ram hi ram fai zawkah kan chhuah thei tur a ni. Fai duhna tak tak thinlung nena sorkar tha chakna hmanga kan beih phawt chuan India rama state fai ber nih pawh hi thil harsa tak niin a lang lo a, kan ṭan tlan erawh a ngai ang.He India ramah hian a ṭha zawnga ber nihna hi kan nei tam lo a, India rama state fai ber nih tum tak takin Mizoram sorkar hian ṭan la se, inzirtirna leh a hnathawh dan tur lam an duang fel a nih chuan thil tih theih a ni a, a tak chantir turin sorkar hian ṭan la ngam rawh se. Mizoram pumah Clean Mizoram Movement chu hman ṭan a ni a, chief minister Lal Thanhawla'n a hawng a, faina hnatlang rûnpui neih nghal a ni. CM chuan, Mizoram mipuite chu mahni in leh lo ṭheuh aṭanga faina bul ṭan tur leh, khua/veng fai ber nih tum ṭheuh turin a chah.India ramin prime minister thar a nei a, ani hian khawvela ram bâl zinga mi India ram then thianghlim a duh a, beihpui a thlak. Mizoramah pawh faina beihpui thlak a ni a, Mizoramin faina kawnga hma a sawn theihna turin state hotupa berin hmun phiatfaiin bul a ṭan a, state pumah faina beihpuithlak chhunzawm a ni.Mizote hi tun hma chuan hnam bâl tak kan ni tiin an sawi ṭhin a, hei hi thil dik tak a ni. Hnam hnufual leh ziak leh chhiar pawh thiam lo hnam kan nih miau avangin kan bâlin kan ṭawp pawh kha a mak lo a; nimahsela ziak leh chhiar thiam ram, kawng tam taka changkang tak anga lang kan nih tawh hnu hi chuan balh hi kan inhmeh tawh lo a, chutihlaiin kawng tam takah kan la bâl hle si a ni.Chief minister ho meuha faina beihpui thlak a nih takah chuan he state hi faina kawngah chak takin ke a pên thei ang tih ring ila, mipui nuai 10 bawr vel chenna ram hi ram fai zawkah kan chhuah thei tur a ni. Fai duhna tak tak thinlung nena sorkar tha chakna hmanga kan beih phawt chuan India rama state fai ber nih pawh hi thil harsa tak niin a lang lo a, kan ṭan tlan erawh a ngai ang.He India ramah hian a ṭha zawnga ber nihna hi kan nei tam lo a, India rama state fai ber nih tum tak takin Mizoram sorkar hian ṭan la se, inzirtirna leh a hnathawh dan tur lam an duang fel a nih chuan thil tih theih a ni a, a tak chantir turin sorkar hian ṭan la ngam rawh se.", "summary": "2nd February,2015 Mizoram pumah Clean Mizoram Movement hman tan a ni a,Chief Minister Lal Thanhawla'n a hawng.Faina hnatlang rûnpui neih nghal niin,CM chuan,Mizoram mipuite chu mahni in leh lo theuh atanga faina bul tan tur leh khua/veng fai ber nih tum theuh turin a chah. India Prime Minister thar pawhin state pumah faina beihpui a thlak a.Mizoramin faina kawnga hma a sawn theihna turin state hotupa berin hmun phiat faiin bul a tan.State fai ber nih tumin Mizoram sawrkar hian tan la thar se,inzirtirna leh a hnathawh dan tur felfai taka kalpuiin Sawrkar hian tan a lak ngam a ngai." }, { "summarization_id": "1284", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/117021", "file_name": "F_MIZO_SUM_5_3/2/25", "original_text": "Commercial Vehicles Joint Action Committee (CVJAC) chuan an thil phût nawr nana May 18, 2016 aṭanga tiam chin awm loa nawrh an huaihawt avanga sumdawng lirtheite ni li chhung an tlân loh hnuah May 21, 2016 tlai khan nawrh an titawp lailâwk.Sumdawng lirthei nuar hian titi a titam hle mai a, CVJAC duty ṭhenkhatin private lirtheia tlawmngaia mi dangte an phur tur an lo dang tihte a awm a, dutyṭhenkhatte Aizawl bazarah tlaivara duty an awm tih thawmte a lo ri bawk. Heng duty-te hian an eizawnna atan ṭhahnem an ngaih vangin heng hi an ti a nih rualin, mipui tam zawkin an thlawp loh phah niin a lang.Mizoramah hian pawl a tam hle mai a, lungawi lohna lantir chang pawh a awm ve ṭhin. Lungawi lohna lantir dan chi hrang hrang a awm a, chung zingah chuan mipui nawlpui nghawng ngeia lungawi lohna lantir hian a nghawng a na a, sorkar ngeng pawh a chhun viau niin a lang. Total bandh hialte pawh huaihawt ṭhin a nih vangin tun hnaia CVJAC-in nawrh an huaihawt hi chuan mipui a la tibuai tam lo zawk hle a ni.Heti chung hian mipui tihbuai tum hrim hrim niawm taka chet hi a awm thei a, hei hi lungawi lohna lantirtu lama an hotute rel pawh ni lo, a duty ṭhenkhatte tih a ni duh khawp. Strike, bandh, kawngzawh leh lungawi lo punkhawm ang chi-ah hi chuan duty ṭhenkhatte chet uchuak vang leh chet mawi loh avangin a pawl pum a mualpho phah theih a, hei hi inven sen pawh a harsa ṭhin hle a ni.Tun hnaia sum-dawng lirtheite nawrh chungchanga thil thleng hi inzirna atan hmang ila, tute pawhin nawr leh lungawi lohna an lantirin mipui tana hnawksak loa tih theih hram tum a ṭha. Democracy rama cheng kan ni a, kan ngaihdan puanchhuaha kan lungawi lohna lantir chang a awm ṭhin ngei ang. Heng hunah hian mipui hi dah pawimawh hmasa ṭhin ila, mirethei leh harsa zawkte tana harsatna siam belhchhah zawngin i khawsa tawh lo ang u. Commercial Vehicles Joint Action Committee (CVJAC) chuan an thil phût nawr nana May 18, 2016 aṭanga tiam chin awm loa nawrh an huaihawt avanga sumdawng lirtheite ni li chhung an tlân loh hnuah May 21, 2016 tlai khan nawrh an titawp lailâwk.Sumdawng lirthei nuar hian titi a titam hle mai a, CVJAC duty ṭhenkhatin private lirtheia tlawmngaia mi dangte an phur tur an lo dang tihte a awm a, dutyṭhenkhatte Aizawl bazarah tlaivara duty an awm tih thawmte a lo ri bawk. Heng duty-te hian an eizawnna atan ṭhahnem an ngaih vangin heng hi an ti a nih rualin, mipui tam zawkin an thlawp loh phah niin a lang.Mizoramah hian pawl a tam hle mai a, lungawi lohna lantir chang pawh a awm ve ṭhin. Lungawi lohna lantir dan chi hrang hrang a awm a, chung zingah chuan mipui nawlpui nghawng ngeia lungawi lohna lantir hian a nghawng a na a, sorkar ngeng pawh a chhun viau niin a lang. Total bandh hialte pawh huaihawt ṭhin a nih vangin tun hnaia CVJAC-in nawrh an huaihawt hi chuan mipui a la tibuai tam lo zawk hle a ni.Heti chung hian mipui tihbuai tum hrim hrim niawm taka chet hi a awm thei a, hei hi lungawi lohna lantirtu lama an hotute rel pawh ni lo, a duty ṭhenkhatte tih a ni duh khawp. Strike, bandh, kawngzawh leh lungawi lo punkhawm ang chi-ah hi chuan duty ṭhenkhatte chet uchuak vang leh chet mawi loh avangin a pawl pum a mualpho phah theih a, hei hi inven sen pawh a harsa ṭhin hle a ni.Tun hnaia sum-dawng lirtheite nawrh chungchanga thil thleng hi inzirna atan hmang ila, tute pawhin nawr leh lungawi lohna an lantirin mipui tana hnawksak loa tih theih hram tum a ṭha. Democracy rama cheng kan ni a, kan ngaihdan puanchhuaha kan lungawi lohna lantir chang a awm ṭhin ngei ang. Heng hunah hian mipui hi dah pawimawh hmasa ṭhin ila, mirethei leh harsa zawkte tana harsatna siam belhchhah zawngin i khawsa tawh lo ang u.", "summary": "Commercial Vehicles Joint Action Committee(CVJAC) chuan an thil phût nawr nana May 18, 2016 aṭanga nawrh an huaihawt avanga sumdawng lirtheite ni li chhung an tlân loh hnuah May 21, 2016 tlai khan nawrh an titawp lailâwk. Mizorama pawl thenkhatte lungawi lohna lantir dan chi hrang hrang a awm a, chung zingah chuan mipui nawlpui nghawng ngeia lungawi lohna lantir hian a nghawng a na a, total bandh hialte pawh huaihawt ṭhin a nih vangin tun hnaia CVJAC-in nawrh an huaihawt hi chuan mipui a la tibuai tamlo hle a, hei hi inzirna atan hmang ila, tute pawhin nawrh leh lungawi lohna an lantirin mipui tana hnawksakloa tih theih hram tum a ṭha. Democracy rama cheng kan ni a, kan ngaihdan puanchhuaha kan lungawi lohna lantir chang a awm ṭhin ngei ang. Heng hunah hian mipui hi dah pawimawh hmasa ṭhin ila, mirethei leh harsa zawkte tana harsatna siam belhchhah zawngin i khawsa tawhlo ang u." }, { "summarization_id": "1285", "url": "https://www.exploremizoram.com/2025/02/minister-lalnghinglova-hmar-in-mizoram.html", "file_name": "Minister_Lalnghinglova_Hmar-in_Mizoram_lam_hawi_turin_Chennai_investor_summit-a_kalte_sawm.txt", "original_text": "New Delhi | February 6, 2025:Ministry of Development of North Eastern Region (DoNER) buatsaih, North East Investors Summit-a thusawitu Pu Lalnghinglova Hmar, Minister of State, LESDE/Sports & Youth Services Department, Mizoram chuan Mizoram chu investor-te tana hmun țha, hmasawnna hnathawhna tura kawng hawng zautu a nih avangin Mizoram tlawh tur leh Mizoram lam hawi turin investor summit-a kalte a sawm.February 5 tlai khan Chennai-ah DoNER Ministry buatsaihin investor-te inhmuhkhawmna hun hi neih a ni a, DoNER Minister Pu Jyotiraditya Scindia leh Mizoram Sports Minister Pu Lalnghinglova Hmar-te'n thu an sawi.Sports Minister Pu Lalnghinglova Hmar chuan Mizoramin tun hnaiah thlai a thar țhahnem dawn a, a bikin sorkarin lei a intiam tawhna - sawhthing, hmarcha, aieng leh hmunphiahte lei tur a awm dawn tiin a hlawma lei duhte tan  Mizoram sorkarin kawng a hawng zau zel dawn tih a sawi a, Mizoram sorkar chuan kuthnathawktute bana a kaih thu a sawi lang.Mizorama sawhthing chi hnih - Thingpui leh Thinglaidum bakah Mizo Hmarcha chuan GI tag an neih tawh thu leh, hmun danga hralh chhuah tlak an nih thu a sawi a; a hralhna kawnga thawhho bakah a sawngbawlna tur din tura thawhpuiah investor liante chu a sawm bawk.Pu Lalnghinglova Hmar chuan, Mizoramah mau a țha duh em em tih sawiin tun aia țangkai zawka sawngbawl tura thawhho puiah industry neitute a sawm bawk a; DoNER Minister pawhin India hmar chhak chu mau tamna leh țhat duhna a nih angin a hmun ngeia kal chilh a, zir chiang a, hmang țangkai turin industry neitu kal khawmte a chah ve bawk.Mizoram Sports Minister chuan sawi chhunzawmin, India hmar chhak chu sports lama theihna nei sang tak a nih thu leh, India-in kum 2036 Olympics thlen a tumna kawngah hmar chhak state-ten tha an thawh theih dan chu tun ațanga infiammite inbuatsaih țan a nih thu a sawi a, chumi kawngah chuan DoNER bakah private investor-te thawhpuiah a sawm bawk a ni.LESDE Minister ni bawk Pu Lalnghinglova Hmar chuan Mizo țhalaite state pawna hnathawka an chhuah nasat thu leh, a bikin hospitality service lamah hnuhma an neih țhat thu kal khawmte a hrilh a, hei hi lian thama kalpui turin investor țha mamawh a nih thu a sawi lang.DoNER Minister chuan hmar chhak state hmasawnna tura sorkar laipuiin ruahmanna a neihte leh duhsakna a pek dante a sawi a, Tamil Nadu state-a investor-te chu a taka hmar chhak state tlawh a, a theihna sang tak hai chhuah kawnga pui turin a sawm bawk a ni.North East Investors Summit-ah hian hmar chhak state hrang hrang aiawhten an theihnate pho langin an state-a investment kalpui turin investor-te an sawm a; Mizoram sorkar aiawhin Pi Ramdinliani, Special Secretary, Agriculture & Horticulture Department chuan presentation a pe a, Pi Maria CT Zuali, Director, Commerce and Industries Department bakah official dangte an tel. He hunah DoNER ministry hotute leh Federation of Indian Chambers of Commerce & Industry aiawhten thu an sawi bawk a ni.• • • • • •Share it with your friends![Subscribe telegram channel for updates-https://t.me/exploremizoramchannel](Feedback at:admin@exploremizoram.com)[For Ads - Contact +919402125273 ]EXPLORE MIZORAMhttps://www.exploremizoram.comemail: admin@exploremizoram.comTelegram channel:https://t.me/exploremizoramchannelFB page:https://www.facebook.com/exploremizoramportalFB Group:https://www.facebook.com/groups/exploremizoramTwitter:https://twitter.com/exploremizoramInstagram:https://www.instagram.com/explore.mizoramYoutube Channel:https://www.youtube.com/channel/UCyNrX06aSZ26HkIB25eo1YQ", "summary": "Chennai-ah Ministry of Development of North Eastern Region (DoNER) buatsaih, North East Investors Summit-a Minister Pu Jyotiraditya Scindiathusawitu leh Pu Lalnghinglova Hmar, Minister of State, LESDE/Sports & Youth Services Department, Mizoram ten thusawiin Minister chuan investor-te chu Mizoram lam hawi turin investor summit-a kalte a sawm. Kan Minister hian kut kuthnathawktute bana a kaih thu a sawi lang bakah Mizo Hmarcha chuan GI tag an neih thu a tarlang in India hmarchhak chu mau thatna hmun a ni thu te sawi a, heng bakah hian kum 2036 olympics a India hmachhak ten tha an thawh theih nan hma lak a tul thu a sawi. Mizo țhalaite state pawna hnathawka an chhuah nasat thu leh, a bikin hospitality service lamah hnuhma an neih țhat thu a sawi. Tamil Nadu investor te chu theihna sang tak hai chhuah kawnga pui turin a sawm bawk a ni. Mizoram sorkar aiawhin Pi Ramdinliani, Special Secretary, Agriculture & Horticulture Department chuan presentation a pe a, Pi Maria CT Zuali, Director, Commerce and Industries Department bakah official dangte telin DoNER ministry hotute leh Federation of Indian Chambers of Commerce & Industry aiawhten thu an sawi bawk a ni." }, { "summarization_id": "1286", "url": "https://theaizawlpost.org/mpl-11-chanmari-fc-an-chak-leh-ta/", "file_name": "SMizo_7_21-02", "original_text": "August 22, Ningani khan LZ Juice MPL 11 Round 6 khelh chhunzawm a ni a, hmahruai mektu Chanmari FC chuan SYS FC lakah hnehna an chang am an hmahruaina an tizau. Ningania inkhel dangah Ramhlun Athletic FC chuan Chawnpui FC hnehin point thum an hmu ve bawk. CFC 2-1 SYS FC MPL 11-ah tlawn nei lova kal tluang mek leh hmahruaitu ni mek bawk Chanmary FC chuan rawlthar team hmuhnawm SYS FC an hmachhawn a, inkhell hmuhnawm takah CFC hian Lalkhawpuimawia goal thun hmangin hnehna an chang. Ningani-ah hnehna an chan leh tak vangin AFC hian an hmahruaina an tizau a, season kal mekah tlawm an nei lo chhunzawm zel bawk. I Day tournament-ah uiawm taka champion zo ta lo Chanmari FC hian SYS FC lakah duhthusama thain bul an tan a, goal an thun hma hle. Inkhel tan atanga minute 5-na lekah MS Dawngliana chuan hmahruaina goal a thun nghal. Hma takah goal an thun vangin an phur a, inrintawkna sang zawk nen rawlthar team SYS lakah an inlan zui theih phah. Hma takah goal thun mah se goal an thun belh mai thei lo thung a, chawlhlawk hmain goal an chhuah ta hial zawk. Chawlhlawk dawn hnaih minute 44-naah Joel Lalramengmawia chuan SYS tan goal thunin an si phurh a sut a, 1-1 inhnehtawk chungin chawlhlawk an hmang. Chawlhlawk hnu lamah inkhel a hmuhnawm zui viau a, goal thun tuma an innawr tawn a hmuhnawm thei hle. An hun tha neih an hlah ve ve hnuin hun tawp dawn hnaih lamah Chanmari FC an che fuh nawn leh. Minute 70-naah Lalkhawpuimawia chuan CFC hma an hruai nawn lehna goal a thun. ‘Man of the match’ a thlan zui tak Lalkhawpuimawia goal thun hmangin Chanmari FC hian hnehna an chang a, point thum hlu tak an hmu. Chanmari FC in an hmahruaina an tihzau zel laiin MPL 11 a bul tan tha SYS FC an khelchhe tluang a, chak an harsat chhunzawm zel thung. RAFC an chak nuamsa : MPL 11 round 6-naa inkhel hmasa berah Ramhlun Athletic FC in champion hlui Chawnpui FC an hmachhawn a, 4-1 a chakin, hnehna nuamsa an chang. Ramhlun Athletic FC leh Chawnpui FC te hian inhnehtawk takin bul an tan a, chawlhlawk hmain goal thun thei an awm lo. Chawlhlawk hmain goal lut thei lo mah se chawlhlawk hnu lamah goal a lut thuai a, goal nga ngawt hmuh tur a awm ta bawk. Inkhel hmuhnawm takah hian Isak Vanlalpeka chuan minute 48-naah hmahruaina goal a thun. Second half tan atanga minute thumna lekah goal an thun vangin RAFC an phur a, inrintawkna sang zawk nen an inlan chhunzawm. Isak-a goal thun atanga munute 10-naah Felix Lalruatsanga chuan RAFC goal hnihna thunin an hmahruaina a tizau. Goal hnih chhuah zawn mahse Chawnpui FC a insiamtha thei chuang lo va, goal an chhuah zui leh. Hun tawp dawn hnaih minute 87-naah Benjamin Lalnunpuia chuan Ramhlun Athletic FC goal thumna a thun a, an chakna a nemnghet. Hun tawp dawn ruaiah goal an thun belh leh vangin RAFC hian hnehna an chang ngei dawn tih a chiang tawk viau tawh. An chak ngei dawn tih chiang tawk viau tawh mah se RAFC in an duh tawk mai lo. Hun pek belh minute 90+4-ah Felix Lalruatsanga chuan an chakna tichiang lehzual turin an goal lina a thun. Man pf the Match a thlan zui tak Felix Lalruatsanga goal thun hnu lawk hian Chawnpui FC an chefuh a, J Lalruatsanga chuan minute 90+5-ah zangna dawmna goal a thun a, RAFC laka an mualpho lutuk tur a chhanhim. Hun tawp thlengin goal dang a luh belh thei tawh lova, Ramhlun Athletic FC chuan 4-1 in hnehna an chang zui ta a ni.", "summary": "Ningani khan LZ Juice MPL 11 Round 6 khelh chhunzawm a ni a, hmahruai mektu Chanmari FC chuan SYS FC lakah 2-1 in hnehna an chang a an hmahruaina an tizau. Nigani a inkhel dangah Ramhlun Athletic FC chuan Chawnpui FC 4-1 a hnehin point thum an hmu ve bawk. CFC hian SYS FC lakah duhthusam in bul an tan tha a, minute nga lekah hmahruaina goal an thun nghal, mahse goal hi khung belh theilo in goal khat an chhuah hial zawk. Hun tawp dawn lamah rawn che fuh lehin hnehna an chang a Lalkhawpuimawia chu 'Man of the match' ah thlan a ni. RAFC leh Chawnpui FC te hian inhnehtawk takin bul an tan a, goal lut thei lo mahse chawlhlawk hnu lam ah goal nga lai a lut a, nuamsa takin RAFC-in hnehna an chang ta a ni. He inkhel ah hian Felix Lalruatsanga chu 'Man of the match' ah thlan a ni." }, { "summarization_id": "1287", "url": "https://theaizawlpost.org/myanmar-sipai-ten-lukkaing-tlawm-thu-sawi/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_30.1.25", "original_text": "Myanmar sipai sorkar chuan ethnic armed group intelkhawm tena China nena inrina hmarchhak lama ramri hnaiha khawpui pawimawh tak chu an lak hnuah a sipaite a hnuhkir thu a sawi chiang. Three Brotherhood Alliance te chuan January 4 khan Laukkaing khawpui an thunun a, Myanmar sipai te chuan an ralthuam te kalsana khawpui an chhuahsan erawh remtihsak an ni a. Alliance te hian ralthuam thahnem tak an neih belh a ni. Laukkaing hi Kojang Self-Administration Zone capital niin Myanmar hmarlam Shan state a awm a ni a. Three Brotherhood Alliance-ah hian Myanmar National Democratic Alliance Army, Ta’ang National Liberation Army leh Arakan Army te an tel a. MNDAA bik hi ethnic Chinese Kokang minority te military force a ni. Laukkaing laka awp hi October 27 a beihpui an thlak atanga an thil tum ber ni sa a ni bawk. Myanmar sorkar thupuangtu Majpr General Zaw Min Tun chuan pro-army website Popular News Journal hnenah thil thui tak thlirin sipai chhungte leh sipaite himna turte ngaihtuahin local commander te chuan Laukkaing chu rauhsan an remti a ni tiin a sawi a. Thutlukna siam a nihnaah Myanmar chuan China nena inlaichinna pawh a ngaihtuah tel a ti bawk a, Laukkaing hi China nena inrina bul maia awm a ni. China chuan Myanmar sipai leh ethnic alliance te nen inzawmna tha tak a nei ve ve a, indona a tawp theih nan hma pawh a la bawk. Nilaini kalta khan artillery shell kahchhuah chu China ram chhunga a tlak avangin China chuan a sawisel a. Major General Zaw Min Tun chuan artilerry shell chu Alliance te kahchhuah niin mahse sipaite tih anga an puhna chhan chu China nena inlaichinna chhia se an duh vang a ti. Three Borther Alliance te chuan kar kalta Zirtawpni khan thuchhuah siamin Kokang region pum chu ‘Military Council-free area’ an ti bawk. Myanmar sipai 2,389 lai brigadier paruk leh an chhungkuate nen vek inpein hmun him zawka thiar nghal an ni tiin an tarlang bawk a. A hnu lawkah social media-ah video clips tihchhuah niin sipai leh an chhungte chu vehicle hrang hranga an phur lai tihchhuah a ni a. A tam ber te chu Lashio, Shan northern region capital-ah phurh an ni a, inremna an siam angin heng sipaite hi thawn haw an ni dawn a ni. Laukkaing khawpui laksak hi Alliance tena Myanmar sipai laka hnehna an chan lian ber a ni bawk a. Myanmar sorkar chuan a ram chhung hmun hrang hrangah helna nasa tak a hmachhawn mek avangin a tal buai hle tawha ngaih a ni bawk. Ethnic armed organisation te hian kum sawm tam autonomy lian zawk an lo ngiat tawh a ni. February 2021 a Army tena civilian sorkar Aung San Suu Kyi kaihhruai an paihthlak atang khan Maynamr-ah civil war chhuakin a nasa tial tial bawk. Three Brother Alliance te hian Shan state pawn lamah Myanmar sipaite beih zel an tum dawn em a la chiang lo va, mahse, sipai rorelna paihthlak a nih theih nan chuan beih zel an lo intiam tawh thung. Alliance tena an tum ber chu military rule pahthlak a, helai bial vela organised criminal enterprise turu tak nuaichimih niin a bik takin Chinese investor tena local Myanmar warlords te thawhpuia cyberscam operation turu tak an kalpui tihtawp te a ni a. Chung tihna hmunpui chu Luakkaing niin heng thila inhnamhnawih mi tam tak tun hnaiah Alliance te chuan China hnenah an hlan tawh a ni. MNDAA te chetlakna hi Kokang Self-Administered Zone thunun an tumna ni bawkin Myanmar sipaite thlawp Kokng group te chu an nawr chhuak bawk a ni. Peng Deren, MNDAA commander chuan sipai hmun 250 thunun tawhin China nena inpawhna ramri kanna panga an thuhnuaiah a awm tawh tiin Kumthar thuchah a sawiah a lo sawi tawh bawk a. Cyberscam centre 300 chuang dap tawhin henga inhnamhnawih Chinese khua leh tui 40,000 chuang thawn haw an ni tawh a ti bawk. February 2021-a Aung San Suu Kyi civilian sorkar paihthlak a nih khan thupek kenkawh nana an hman chu tharum a ni a. Pro-democracy politician tam tak lung inah an khung a, an khung zingah Suu Kyi ngei pawh telin chu mai bakah lungawilohna lantirtute lakah tharum nasa takin an hmang bawk. Sipai sorkar pian hnuah civilian leh pro-democracy activists 4,000 chuangin nunna an chan phah tawh a, lung ina khung mek 20,000 chuang an awm tiin advocacy group te chuan an sawi a. UN chuan raltlan maktaduai 1.7 vel an awm ti bawkin sipai sorkar duhlohna lian tak vangin Myanmar ram pum chu a buai mek a ni. Tun hma zawng kha chuan Suu Kyi kaihhruainain pro-democracy movement pawh tharum thawhna tel lova neih thin a ni a. Tunah erawh pro-democracy movement chuan Suu Kyian model chu hnawlin hel pawl an indin ve ta thung a, hel lo awmsa tawhte nen ethnic rebel te nen tang hovin hma an la zui ta a, chu chu sipai sorkarin a beisei hauh loh a ni bawk.", "summary": "Myanmar sipai sorkar chuan ethnic armed group intelkhawm tena China nena inrina hmarchhak lama ramri hnaiha khawpui pawimawh tak chu an lak hnuah a sipaite a hnuhkir thu a sawi chiang. Three Brotherhood Alliance te chuan, Myanmar sipai te chu an ralthuam te kalsana khawpui an chhuahsan erawh remtihsak an ni a. He khawpui lak hi an tum ber pawh a ni. China chu Myanmar sipai leh ethnic alliance te nena inzawmna nei ve ve a ni a, indona tawp nan hma pawh a la bawk. TBA chuan thuchhuah siamin Kokang region pum chu 'Military Council free area' an ti. Myanmar sipai 2,389 lai an chhungkua te nen vek inpein hmun him zawka thiar nghal an ni. Aung San Suu Kyi kaihhruai an paihthlak a tang khan Myanmar ah civil war a chhuak nasa tial tial bawk. Alliance ten an tum ber chu military rule paihthlak a organised criminal enterprise nuai chimih a ni. MNDAA te chet lakna hi Kokang Self-Administration Zone thunun an tumna a ni bawk. Tun hma zawng chuan Suu Kyi kaihhruaina hnuaiah pro-democracy movement tharum tel lova neih thin a ni a, tunah erawh Suu Kyian chu hnawlin hel pawl an indin a, hel awmsa ethnic rebel nen tang hovin hma an la zui ta a ni." }, { "summarization_id": "1288", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/17027", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC) chuan thuchhuah siamin, School Edu­cation minister chuan SSA leh RMSA hnuaiah advertisement chhuah loa thawktu mi 91 lâk a nih a pawm niin an sawi a; he hna lakah hian a duhsak zawng a la ngei niin an puh bawk.MPCC chuan, \"October 28, 2019-a MZP-in Zirlaite Ni an hmannaah minister Lalchhandama Ralte-in, 'Education Minister-in a duhsak zawng a la lo... SPD hnenah ka ziahsak mai a ni, ka laktir tumah an awm lo' tia a sawite chu zirlaite hmaa dâwt sawina a nih thu an tarlang a. School Education Minister-in, 'Ani hi special-a kan ngaih pawimawh a ni a, ...Physical & Health Instructor-ah lak ni se. Lungpher khuaah attached dan lo dappui ta che,' tih te, 'Ani hi ka duhsak tak a ni a, RMSA High School remchangah zirtirtu atan lak a ṭha hle mai,' tih te, 'Hei hi lo appoint ta che, special case a ni e,' tihtein a duhsak zawngte dilnaah a ziahsak tiin an sawi a, a document a awm thlap niin an sawi bawk.Tunlaia Mizoram politics-a thu langsar tak mai chu School Education derpartment hnuaia hna lak chungchang a ni. Hna lak dan kalphung pangngai zawm chiah loin, MPSC kal tlang loin muster roll zirtirtu 881 lak a ni a, lâk a nih hma aṭangin sawi a hlawh. Hna lâkna result a lo chhuak a, MNF party ngeiah pawh lungawi lohna thawm a ri ring hle niin an sawi. Hei hian hna lak hi a fair thawkhat niin a lantir thei a; chutih ruala sorkar hna laka ruling lam lungawi lo an awm ṭhin hian sorkar hna lak hi ruling lam chana ngaihna a lian hle tih a lantir.Mipuiin zirtirtu 881 lak an khel luai luai laiin School Edu­cation department hnuaiah tho mipui nawlpui hriat loh, ruling party mi leh sa tam zawkte pawhin an hriat lohin mi 91 zette chu hna thar an lo pe fel diam a, he thilah hian induhsakna uchuak tak a tel ngei niin a lang. Kan ram hruaitute'n an duhsak zawng hna an dilpuina hi lehkhaah ziakin a lang ngei a, hetiang hi kum li lo awm leh turah hian thleng nawn tawh lo hram se a ṭha hle.'Iptepui banna' an nih vangte leh duhsak bik an nih avanga hnaa lâk an nih hnua an attach-na tur post thlenga dilsak an awm hian Mizo ṭhalai thiamna hmanga hna zawng mekte a tihnualin a tilungawi lo palh ang tih a hlauhawm takzet a ni. Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC) chuan thuchhuah siamin, School Edu­cation minister chuan SSA leh RMSA hnuaiah advertisement chhuah loa thawktu mi 91 lâk a nih a pawm niin an sawi a; he hna lakah hian a duhsak zawng a la ngei niin an puh bawk.MPCC chuan, \"October 28, 2019-a MZP-in Zirlaite Ni an hmannaah minister Lalchhandama Ralte-in, 'Education Minister-in a duhsak zawng a la lo... SPD hnenah ka ziahsak mai a ni, ka laktir tumah an awm lo' tia a sawite chu zirlaite hmaa dâwt sawina a nih thu an tarlang a. School Education Minister-in, 'Ani hi special-a kan ngaih pawimawh a ni a, ...Physical & Health Instructor-ah lak ni se. Lungpher khuaah attached dan lo dappui ta che,' tih te, 'Ani hi ka duhsak tak a ni a, RMSA High School remchangah zirtirtu atan lak a ṭha hle mai,' tih te, 'Hei hi lo appoint ta che, special case a ni e,' tihtein a duhsak zawngte dilnaah a ziahsak tiin an sawi a, a document a awm thlap niin an sawi bawk.Tunlaia Mizoram politics-a thu langsar tak mai chu School Education derpartment hnuaia hna lak chungchang a ni. Hna lak dan kalphung pangngai zawm chiah loin, MPSC kal tlang loin muster roll zirtirtu 881 lak a ni a, lâk a nih hma aṭangin sawi a hlawh. Hna lâkna result a lo chhuak a, MNF party ngeiah pawh lungawi lohna thawm a ri ring hle niin an sawi. Hei hian hna lak hi a fair thawkhat niin a lantir thei a; chutih ruala sorkar hna laka ruling lam lungawi lo an awm ṭhin hian sorkar hna lak hi ruling lam chana ngaihna a lian hle tih a lantir.Mipuiin zirtirtu 881 lak an khel luai luai laiin School Edu­cation department hnuaiah tho mipui nawlpui hriat loh, ruling party mi leh sa tam zawkte pawhin an hriat lohin mi 91 zette chu hna thar an lo pe fel diam a, he thilah hian induhsakna uchuak tak a tel ngei niin a lang. Kan ram hruaitute'n an duhsak zawng hna an dilpuina hi lehkhaah ziakin a lang ngei a, hetiang hi kum li lo awm leh turah hian thleng nawn tawh lo hram se a ṭha hle.'Iptepui banna' an nih vangte leh duhsak bik an nih avanga hnaa lâk an nih hnua an attach-na tur post thlenga dilsak an awm hian Mizo ṭhalai thiamna hmanga hna zawng mekte a tihnualin a tilungawi lo palh ang tih a hlauhawm takzet a ni. Mizoram Pradesh Congress Committee (MPCC) chuan thuchhuah siamin, School Edu­cation minister chuan SSA leh RMSA hnuaiah advertisement chhuah loa thawktu mi 91 lâk a nih a pawm niin an sawi a; he hna lakah hian a duhsak zawng a la ngei niin an puh bawk. MPCC chuan, \"October 28, 2019-a MZP-in Zirlaite Ni an hmannaah minister Lalchhandama Ralte-in, 'Education Minister-in a duhsak zawng a la lo... SPD hnenah ka ziahsak mai a ni, ka laktir tumah an awm lo' tia a sawite chu zirlaite hmaa dâwt sawina a nih thu an tarlang a. School Education Minister-in, 'Ani hi special-a kan ngaih pawimawh a ni a, ...Physical & Health Instructor-ah lak ni se. Lungpher khuaah attached dan lo dappui ta che,' tih te, 'Ani hi ka duhsak tak a ni a, RMSA High School remchangah zirtirtu atan lak a ṭha hle mai,' tih te, 'Hei hi lo appoint ta che, special case a ni e,' tihtein a duhsak zawngte dilnaah a ziahsak tiin an sawi a, a document a awm thlap niin an sawi bawk. Tunlaia Mizoram politics-a thu langsar tak mai chu School Education derpartment hnuaia hna lak chungchang a ni. Hna lak dan kalphung pangngai zawm chiah loin, MPSC kal tlang loin muster roll zirtirtu 881 lak a ni a, lâk a nih hma aṭangin sawi a hlawh. Hna lâkna result a lo chhuak a, MNF party ngeiah pawh lungawi lohna thawm a ri ring hle niin an sawi. Hei hian hna lak hi a fair thawkhat niin a lantir thei a; chutih ruala sorkar hna laka ruling lam lungawi lo an awm ṭhin hian sorkar hna lak hi ruling lam chana ngaihna a lian hle tih a lantir. Mipuiin zirtirtu 881 lak an khel luai luai laiin School Edu­cation department hnuaiah tho mipui nawlpui hriat loh, ruling party mi leh sa tam zawkte pawhin an hriat lohin mi 91 zette chu hna thar an lo pe fel diam a, he thilah hian induhsakna uchuak tak a tel ngei niin a lang. Kan ram hruaitute'n an duhsak zawng hna an dilpuina hi lehkhaah ziakin a lang ngei a, hetiang hi kum li lo awm leh turah hian thleng nawn tawh lo hram se a ṭha hle. 'Iptepui banna' an nih vangte leh duhsak bik an nih avanga hnaa lâk an nih hnua an attach-na tur post thlenga dilsak an awm hian Mizo ṭhalai thiamna hmanga hna zawng mekte a tihnualin a tilungawi lo palh ang tih a hlauhawm takzet a ni.", "summary": "MPCC chuan thuchhuah siamin, School Edu­cation minister chuan SSA leh RMSA hnuaiah advertisement chhuah loa thawktu mi 91 lâk a nih a pawm niin an sawi a; he hna lakah hian a duhsak zawng a la ngei niin an puh bawk.MPCC chuan, \"October 28, 2019-a MZP-in Zirlaite Ni an hmannaah minister Lalchhandama Ralte-in, 'Education Minister-in a duhsak zawng a la lo... SPD hnenah ka ziahsak mai a ni, ka laktir tumah an awm lo' tia a sawite chu zirlaite hmaa dâwt sawina a nih thu an tarlang a. School Education Minister-in, 'Ani hi special-a kan ngaih pawimawh a ni a, ...Physical & Health Instructor-ah lak ni se. Lungpher khuaah attached dan lo dappui ta che,' tih te, 'Ani hi ka duhsak tak a ni a, RMSA High School remchangah zirtirtu atan lak a ṭha hle mai,' tih te, 'Hei hi lo appoint ta che, special case a ni e,' tihtein a duhsak zawngte dilnaah a ziahsak tiin an sawi. Hna lak dan kalphung pangngai zawm chiah loin, MPSC kal tlang loin zirtirtu 881 lak a ni a, lak a nih hma atangin sawi a hlawh. Hna lak result-ah MNF party ngeiah pawh lungawi lohna a awm niin an sawi. Hei hian hnalak hi a fair lohzia a tilang. Kan ram hruaitute'n an duhsak zawng hna an dilpuina hi lehkhaah ziakin a lang ngei a, hetiang hi kum li lo awm leh turah hian thleng nawn tawh lo hram se a tha hle." }, { "summarization_id": "1289", "url": "https://theaizawlpost.org/sawrkarin-ruang-phurh-man-tum-ta-a-tul-dan-angin-siamtha-zel-dawn/", "file_name": "SMizo_4_20-02", "original_text": "Sawrkarin ruang phurh man a tum dan tur inkaihhruaina a siam zo a, hemi ang hian hman tan a ni dawn tih Social Welfare minister Lalrinpuii chuan a sawi.Ruang phurhna lirthei hman man dilnaah Directorate of Social Welfare & Tribal Affairs chu implementing agency a ni tih Social Welfare minister hian a sawi a. Ruang phurh hi km.20 aia hlaah chauh hman tur niin, ruang phurhna lirthei bik a huam a, kea kalpui leh ngai a nih pawhin lirtheiin a thlenpui theih chin bill tur niin, an lirthei hman hi cheng nuai 17 aia to lo a nih ngai tih a sawi. Tih chin an neih chhan chu, lirthei cheng nuai 17 aia to ho chu a hman man san bik vang a ni tih a sawi a ni. Ruang phurhna man hi a kilometre zat atanga chhut tur niin, State Transport Authority-in lirthei hire rate a siamsa, hman mek chu zawm tur niin, a kalkawng pawh a tawi thei ang ber hman tur a ni. Dilna form hi Directorate of Social Welfare & TA atanga form siamsa hman tur niin, internet/online a download theiha dah a ni tih minister hian a sawi. Ruang phurhna lirthei hman man dilnaah report form thil tel tur a ni a. Damdawi ina thi an nihin medical officer, ina thi an nihin local council/ village council emaw an awmna branch YMA/ YLA/ MTP/YCA president te hriatpuina lak a ngai a. District Social Welfare officer/ deputy commissioner verify a ngai a, DSWO awm lohnaah CDPO hman theih a ni dawn tih a sawi bawk. Zawhna chhangin department hotute chuan, lirthei hire tur hian empanelled list neih an tum tih an sawi a. Ruang phurhna hmun tur azirin empanelled-a tel kher lo pawh hman theih a ni dawn tih an sawi. Re-imburse tur a nih avangin hetianga tih hi a remchang hle turah an ngai tih an sawi a. Bialtu MLA-te an lo pun lailawk a nih pawhin, MLA hian a rawn bill mai turah an ngai tih an sawi a ni. Raltlan chungchang chu hetah hian an ngaihtuahnaah a tel loa, MLA-te phurtir chhawkna chu he thilin a tum ber a ni, tiin Social Welfare minister hian zawhna a chhang bawk. A tak taka hman hunah, engemaw fuh lo lai a awm chuan thlak chhoh zel tur a ni dawn tih an sawi a. Ruang phurh dan leh lirthei hman dan chungchangah thu inchuh a awmin, SWTA & WCD secretary chu thutawp siamtu tur a ni dawn tih an sawi a ni. -- Advertisement -- 8 Ruang phurhna hian lirthei pakhat a huam a. He dan hian ruang phurhna lirthei hman hawh man chauh a huam. 8 Ruang phurhna lirthei hman man hi ruang phurh tanna hmun leh ruang dahna khaw inkara lirthei hman man a ni. 8 Ruang phurhna hlat zawng chhut nan ruang chhuahna atanga a dahna hmun khaw kar hlat zawng (actual distance) lak a ni anga, lirthei thlen lohna khua a nih chuan lirthei thlen theih tawpna thleng a ni anga; ruang phurhna kawng hi a tawi thei ber (shortest route) hman tur a ni. 8 Ruang phurhna lirthei hman man diltuten thla khat chhungin dilna hi (application form siamsa angin) Social Welfare &TA director hnenah emaw an district-a District Social Welfare officer hnenah emaw thehluh tur a ni a, an lirthei hman man hi sawrkarin rate a siam angin a rul let ang.", "summary": "Sawrkarin ruang phurh man a tum dan tur inkaihhruaina a siam zo a, hemi ang hian hman tan a ni dawn tih Social Welfare minister Lalrinpuii chuan a sawi. Ruang phurhna lirthei hman man dilnaah Directorate of Social Welfare& Tribal Affairs chu implementing agency a ni dawn a ni. State Transport Authority-in lirthei hire rate a hman mek chu hman tur niin, diln form hi Social Welfare& TA form siamsa hman tur ani a, online-a download theih a ni ang. Form ah hian report form medical oficer/local council/YMA hriatpuina lak a ngai a, chu chu DSWO emaw CDPO in a verify a ngai bawk ang. Ruang phurh hi km.20 aia hla lo ah chauh hman tur a ni a, a phurh man chu a hlat dan azira chhut a ni ang a, kawng hi a tawi thei ang ber zawh tur a ni. Heihian MLA-te phurhtir thin chhawkna chu a tum ber ani a, MLA-te an lo pun lailawk anih pawhin MLA hian a rawn bill mai turah an ngai. He dan hi hman tan anih hunah siamthat ngai a awm chuan siamthat zel theih a ni." }, { "summarization_id": "1290", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6203", "file_name": "H-75-29/01/2025-sum_dinhmunin_hmasawn_lam_a_pan_mek.txt", "original_text": "Sum dinhmunin hmasawnna lam a pan mek - ZPM Mizoram NewsSum dinhmunin hmasawnna lam a pan mek - ZPM admin 09-Nov-2024 07:26 PM ZPM chuan thuchhuah siamin, Mizoram Sorkar sum dinhmunin hma a sawn mek niin an tarlang a, 'Zoram mipui nawlpuiin kan hriat theuh angin hun rei tak Mizoram Sorkar sum dinhmun chuan that lam pan hlei thei loin a lo bawksawp reng tawh thin a nih kha. Budget vawi khat pawh la pharh ngai loten Mizoram sum an enkawl ve chinah erawh hmasawnna thar kan hmu ta hi lawmawm kan ti,' an ti. Finace Department changtu Chief Minister Lalduhoma leh Adviser to Chief Minister (Finance) TBC Lalvenchhunga bakah Finance Department a thawhtute zawng zawng chungah Zoram mipui aiawha lawmthu an sawi tih tarlangin, 'Mizoram sum dinhmunin hmasawn lam a pan dan hi Adviser to Cief Minister (Finance) chuan a hnuaia mi ang hian a tarlang,' tiin Adviser to CM tarlante chu CAG report-ah en theih vek a ni tih an tarlang. TBC-a tarlan an tarlan chhawn'Kumin chhunga Mizoram Sorkarin leiba tell oa sum hmuh tawh tawh hi cheng vbc. 4,093.67 a ni. Budget Estimate atanga 33% hmuh tawh a ni a, nikum tun ang hunah khan 27.97% hmuh a ni. Chhiah atanga sawrkar sum hmuh hi cheng vbc. 2,834.08 niin beisei zat atanga 38.24% hmuh a ni tawh. Nikum tun ang hunah khan beisei zat 36.51% hmuh a ni. Kumin financial year-a sorkar sum puk tawh zat hi cheng vbc. 1058 a ni a, kumin FY a puk tur beisei zat atangin 77% puk tawh a ni a, nikum tun ang hunah khan cheng vbc. 1871 lai, sum puk beisei zat atanga za zel a 147.22% lawih puk a ni thung. Sum puk nikum aia a tlem zawkna hi cheng vbc. 800 chuang zet a ni. Tin, nikum tun ang hunah khan (thla 6 ah) cheng vbc. 119 lai leiba tlingkhawm sum lu atanga a pung ringawt pek a ni a, thla 5 chhung khan cheng vbc. 13 chauh a pung hi rulh a ni. Kuminah April atanga September thleng hian sum lu atanga a pung tling khawm cheng vbc. 198.29 zet sorkar chuan a rul der tawh a ni. Hmasawnna ruhrel dinna bikah nikum tun ang hun thla 6 chhung khan vbc. 4 chauh hman a nih laiin kuminah chuan cheng vbc. 88 zet pek chhuah hman a ni. Public accounts atanga sum pek chhuah tawh zat hi April 1 atanga October thla thleng khan cheng vbc. 1024.07 a tling hman a, K-Deposit (sawrkar hmasa bill ba,) pawh cheng vbc. 424.26 zet chhuah a nih tawh bakah sawrkar hnathawk GPF leh retirement benefits/ pension chhuah tawh zat hi cheng vbc. 599.82 a tling hman tawh bawk a ni. Open Market Borrowing atanga thla tin sum sawrkar in a puk hi budget-ah dah sa thlap a ni. Mamawh thar thut vanga puk ni loin, kan sum hmuh a hnar in a daih loh hmasawnna ruhrel dinna tur leh leiba sum lu rulhna tur atana puk tura ruahman a ni Kumin chhung hian leiba sum lu ringawt pawh cheng vbc. 460 leh a pung cheng vbc. 604 te rulhna tur budget pass vek a ni tawh.", "summary": "Mizoram sawrkar sum chuan hmasawn hleithei loin rei tak chhung a bawksawp a.ZPM sawrkarna hnuaiah hmasawnna hmel thar an hmu.Mizoram sum hmasawn dan hi CAG report-ah en theih a ni a.A hmasawn dan tlangpui TBC Lalvenchhunga tarlan a tlangpui tlem a zawng tarlang i la. Sawrkarin leiba tel loa sum a hmuh-vbc.4093.67 niin budget estimate atangin 33% a ni.Nikumah 27.97% hmuh a ni.Chhiah atanga sawrkar sum hmuh-vbc.2834.08 niin 38.24% hmuh niin nikumah 36.51% a ni.Financial yeara sawrkar sum puk zat hi - vbc.1058 niin,77% puk tawh a ni.Nikumah vbc.1871 niin,za zela 147.22% ang a ni.Sum puk nikum aia a tlem zawkna hi vbc.800 chuang a ni.Kumin chhung hian leiba sum lu ringawt pawh vbc.604 rulhna tur budget pass vek a ni tawh." }, { "summarization_id": "1291", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/11963", "file_name": "F_MIZO_SUM_14_17/2/25", "original_text": "School Education minister chuan, tun hnaia zirtirtu lakah politics a inrawlh lo nia sawiin ram leh hnam chherna pûm berah politics a inrawlh chuan a fuh dawn lo tiin, \"Tun hnaia sorkarin zirtirtu a lâk tharah a thiam thiam, a fit fit lak a ni. Politics a inrawlh lo. Hindi teacher lak tharah pawh a thiam thiam lâk an ni a, lâk tur qualify-in an daih lo zawk. Tu sorkar mahin an tih ngai loh chu tun sorkarah hian tih a ni,\" a ti.School Education minister thusawi hi thil lawmawm tak a ni a, politics a inrawlh lo tak tak nge a inrawlh tho tih erawh ngaihdan a inang lo thei ang. Mizorama thil pawi ber chu sorkar hna laka politics a inrawlh fo mai hi a ni a, a tling leh thiamte aia politics vanga hmelhriat nei ṭha lâk an nih fo avangin ṭhalai tam takin sorkar hna lâk danah rinna an nghat ngam tawh meuh lo.Sorkarin a hlawmin zirtirtu a la a, chutah chuan sawi neuh neuh a tam hle. Sorkarin a hlawma contract-a thawk tur langsar taka zirtirtu a lâk hnu lawkah vàntlâng hriat lem lohin zirtirtu tam tham tak an lo la leh reng tho si a, chutah chuan 'iptepui banna' tia insawipuina lehkha ziakte hmuh tur a awm nawk a ni. An bial mi a nih thu leh duhsak theih dana duhsak tura ngenna leh an posting tur thlenga rawtna lehkha MLA-te aṭang pawhin a awm a, a vanduaithlak takzet a ni.Minister berin poli­tics inrawlh loh thu a sawi hi chhuah­chhal emaw, hnial emaw a ṭul ber lo ang a; chutihlaiin zirtirtu laka insawipuina lehkha ziak hrang hrang hmuh theihah chuan MLA-te ngei pawhin an sawipui hial tih chu finfiah theih a ni lawi si.Engpawhnise tun hnu zelah sorkar sikul zirtirtu lakah a thiam leh tling zel chauh lâk ni tawh se, political party mi leh sâ kan induhsak dâwn a nih pawhin kawng dang zawn thiam ni se Mizoram zirna hian hma a sawn phah ngei ang. School Education minister chuan, tun hnaia zirtirtu lakah politics a inrawlh lo nia sawiin ram leh hnam chherna pûm berah politics a inrawlh chuan a fuh dawn lo tiin, \"Tun hnaia sorkarin zirtirtu a lâk tharah a thiam thiam, a fit fit lak a ni. Politics a inrawlh lo. Hindi teacher lak tharah pawh a thiam thiam lâk an ni a, lâk tur qualify-in an daih lo zawk. Tu sorkar mahin an tih ngai loh chu tun sorkarah hian tih a ni,\" a ti.School Education minister thusawi hi thil lawmawm tak a ni a, politics a inrawlh lo tak tak nge a inrawlh tho tih erawh ngaihdan a inang lo thei ang. Mizorama thil pawi ber chu sorkar hna laka politics a inrawlh fo mai hi a ni a, a tling leh thiamte aia politics vanga hmelhriat nei ṭha lâk an nih fo avangin ṭhalai tam takin sorkar hna lâk danah rinna an nghat ngam tawh meuh lo.Sorkarin a hlawmin zirtirtu a la a, chutah chuan sawi neuh neuh a tam hle. Sorkarin a hlawma contract-a thawk tur langsar taka zirtirtu a lâk hnu lawkah vàntlâng hriat lem lohin zirtirtu tam tham tak an lo la leh reng tho si a, chutah chuan 'iptepui banna' tia insawipuina lehkha ziakte hmuh tur a awm nawk a ni. An bial mi a nih thu leh duhsak theih dana duhsak tura ngenna leh an posting tur thlenga rawtna lehkha MLA-te aṭang pawhin a awm a, a vanduaithlak takzet a ni.Minister berin poli­tics inrawlh loh thu a sawi hi chhuah­chhal emaw, hnial emaw a ṭul ber lo ang a; chutihlaiin zirtirtu laka insawipuina lehkha ziak hrang hrang hmuh theihah chuan MLA-te ngei pawhin an sawipui hial tih chu finfiah theih a ni lawi si.Engpawhnise tun hnu zelah sorkar sikul zirtirtu lakah a thiam leh tling zel chauh lâk ni tawh se, political party mi leh sâ kan induhsak dâwn a nih pawhin kawng dang zawn thiam ni se Mizoram zirna hian hma a sawn phah ngei ang. School Education minister chuan, tun hnaia zirtirtu lakah politics a inrawlh lo nia sawiin ram leh hnam chherna pûm berah politics a inrawlh chuan a fuh dawn lo tiin, \"Tun hnaia sorkarin zirtirtu a lâk tharah a thiam thiam, a fit fit lak a ni. Politics a inrawlh lo. Hindi teacher lak tharah pawh a thiam thiam lâk an ni a, lâk tur qualify-in an daih lo zawk. Tu sorkar mahin an tih ngai loh chu tun sorkarah hian tih a ni,\" a ti. School Education minister thusawi hi thil lawmawm tak a ni a, politics a inrawlh lo tak tak nge a inrawlh tho tih erawh ngaihdan a inang lo thei ang. Mizorama thil pawi ber chu sorkar hna laka politics a inrawlh fo mai hi a ni a, a tling leh thiamte aia politics vanga hmelhriat nei ṭha lâk an nih fo avangin ṭhalai tam takin sorkar hna lâk danah rinna an nghat ngam tawh meuh lo. Sorkarin a hlawmin zirtirtu a la a, chutah chuan sawi neuh neuh a tam hle. Sorkarin a hlawma contract-a thawk tur langsar taka zirtirtu a lâk hnu lawkah vàntlâng hriat lem lohin zirtirtu tam tham tak an lo la leh reng tho si a, chutah chuan 'iptepui banna' tia insawipuina lehkha ziakte hmuh tur a awm nawk a ni. An bial mi a nih thu leh duhsak theih dana duhsak tura ngenna leh an posting tur thlenga rawtna lehkha MLA-te aṭang pawhin a awm a, a vanduaithlak takzet a ni. Minister berin poli­tics inrawlh loh thu a sawi hi chhuah­chhal emaw, hnial emaw a ṭul ber lo ang a; chutihlaiin zirtirtu laka insawipuina lehkha ziak hrang hrang hmuh theihah chuan MLA-te ngei pawhin an sawipui hial tih chu finfiah theih a ni lawi si. Engpawhnise tun hnu zelah sorkar sikul zirtirtu lakah a thiam leh tling zel chauh lâk ni tawh se, political party mi leh sâ kan induhsak dâwn a nih pawhin kawng dang zawn thiam ni se Mizoram zirna hian hma a sawn phah ngei ang.", "summary": "School Education minister chuan Hindi teacher lak tharah politics a inrawlhloh thu sawiin a thiam thiam lâk an ni a, lâk tur qualify-in an daihlo zawk thgu a sawi. Mizorama thil pawi ber chu a tling leh thiamte aia politics vanga hmelhriat nei tha lâk an nih fo avangin thalai tam takin Sorkar hna lâk danah rinna an nghat ngam tawhlo a, Sorkarin a hlawma contract-a thawk tur langsar taka zirtirtu a lâk hnu lawkah vàntlâng hriat lemlohin zirtirtu tam tham tak an lo la leh reng tho si a, an bial mi a nih thu leh duhsak theih dana duhsak tura ngenna leh an posting tur thlenga rawtna lehkha MLA-te atang pawhin a awm a, a vanduaithlak takzet a ni. Engpawhnise tun hnu zelah Sorkar sikul zirtirtu lakah a thiam leh tling zel chauh lâk ni tawh se, political party mi leh sâ kan induhsak dâwn a nih pawhin kawng dang zawn thiam ni se Mizoram zirna hian hma a sawn phah ngei ang." }, { "summarization_id": "1292", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/5349", "file_name": "H-164-10/02/2025-Sawrkar hriatpui loha lo hawte", "original_text": "Home department chuan, India hmarchhak state palia Mizo tangkhangte hruai hawna turah, Mizoram House thuneitute leh YMA hruaitute hnena in hriattir tur tih a nih laiin, in hriattir loa haw ve ringawt mi 150 an awm thu an tarlang a, \"Hei hian state sorkar ruahmanna siam­te a tiṭhuanawp nasa hle a ni,\" an ti.Mizoram sorkar hian a haw tur zat in-report milin quarantine-na tur hmun a siam a, an riahna tur leh ei leh in tur thlengin a ruahman a, mahni thua hawte hian chu chu nasa takin an tibuai a ni. Sorkar leh a hnathawktute'n hah taka an beih lai a, an hmalakna tibuai thei tur leh, kan venthawn ber Covid-19 laka him lo thei tura mahni thua lo tâl hrangte hian mi an tibuai viau a ni.Mi tangkhang ṭhenkhat hi chuan sorkar ruahmanna siamte hi an hre lo palh ve thei bawk a, chutiang ni loa sorkar ruahmanna ngai pawimawh duh lo leh, sorkar thu zawm loa mahni thua lo haw tumte chungchang hi chu ngun taka ngaihtuah chi a ni ang. Tunah chuan dan angin Covid-19 chungchangah inhrem theihna tam tak tihchhuah a ni tawh a, hetianga sorkar leh mipui tana harsatna thlentute hi a ṭul chuan hrem hial pawh a pawi lo mai thei.Hetihlai hian mipuite pawhin mawhphurhna kan nei a, kan ṭhenawm khawveng leh kan hmelhriat zingah state pawn aṭanga lo haw, quarantine center-a dah luh loh an awm a nih chuan kan veng leh khuaa Task Force lam hriattir vat a finthlak ang.Covid-19 hri lo lut palh thei vengin ramriah kan unaute an riak chhuak a, sorkar hna­thawkte pawhin hah leh rim takin an thawk a, sum tam tak kan sen meklaia Covid-19 laka him loh theihna sorkar ruahman loh anga lo haw hi a fel lo a, a him lo a, tih loh tawp tur a ni e. Home department chuan, India hmarchhak state palia Mizo tangkhangte hruai hawna turah, Mizoram House thuneitute leh YMA hruaitute hnena in hriattir tur tih a nih laiin, in hriattir loa haw ve ringawt mi 150 an awm thu an tarlang a, \"Hei hian state sorkar ruahmanna siam­te a tiṭhuanawp nasa hle a ni,\" an ti.Mizoram sorkar hian a haw tur zat in-report milin quarantine-na tur hmun a siam a, an riahna tur leh ei leh in tur thlengin a ruahman a, mahni thua hawte hian chu chu nasa takin an tibuai a ni. Sorkar leh a hnathawktute'n hah taka an beih lai a, an hmalakna tibuai thei tur leh, kan venthawn ber Covid-19 laka him lo thei tura mahni thua lo tâl hrangte hian mi an tibuai viau a ni.Mi tangkhang ṭhenkhat hi chuan sorkar ruahmanna siamte hi an hre lo palh ve thei bawk a, chutiang ni loa sorkar ruahmanna ngai pawimawh duh lo leh, sorkar thu zawm loa mahni thua lo haw tumte chungchang hi chu ngun taka ngaihtuah chi a ni ang. Tunah chuan dan angin Covid-19 chungchangah inhrem theihna tam tak tihchhuah a ni tawh a, hetianga sorkar leh mipui tana harsatna thlentute hi a ṭul chuan hrem hial pawh a pawi lo mai thei.Hetihlai hian mipuite pawhin mawhphurhna kan nei a, kan ṭhenawm khawveng leh kan hmelhriat zingah state pawn aṭanga lo haw, quarantine center-a dah luh loh an awm a nih chuan kan veng leh khuaa Task Force lam hriattir vat a finthlak ang.Covid-19 hri lo lut palh thei vengin ramriah kan unaute an riak chhuak a, sorkar hna­thawkte pawhin hah leh rim takin an thawk a, sum tam tak kan sen meklaia Covid-19 laka him loh theihna sorkar ruahman loh anga lo haw hi a fel lo a, a him lo a, tih loh tawp tur a ni e. Home department chuan, India hmarchhak state palia Mizo tangkhangte hruai hawna turah, Mizoram House thuneitute leh YMA hruaitute hnena in hriattir tur tih a nih laiin, in hriattir loa haw ve ringawt mi 150 an awm thu an tarlang a, \"Hei hian state sorkar ruahmanna siam­te a tiṭhuanawp nasa hle a ni,\" an ti. Mizoram sorkar hian a haw tur zat in-report milin quarantine-na tur hmun a siam a, an riahna tur leh ei leh in tur thlengin a ruahman a, mahni thua hawte hian chu chu nasa takin an tibuai a ni. Sorkar leh a hnathawktute'n hah taka an beih lai a, an hmalakna tibuai thei tur leh, kan venthawn ber Covid-19 laka him lo thei tura mahni thua lo tâl hrangte hian mi an tibuai viau a ni. Mi tangkhang ṭhenkhat hi chuan sorkar ruahmanna siamte hi an hre lo palh ve thei bawk a, chutiang ni loa sorkar ruahmanna ngai pawimawh duh lo leh, sorkar thu zawm loa mahni thua lo haw tumte chungchang hi chu ngun taka ngaihtuah chi a ni ang. Tunah chuan dan angin Covid-19 chungchangah inhrem theihna tam tak tihchhuah a ni tawh a, hetianga sorkar leh mipui tana harsatna thlentute hi a ṭul chuan hrem hial pawh a pawi lo mai thei. Hetihlai hian mipuite pawhin mawhphurhna kan nei a, kan ṭhenawm khawveng leh kan hmelhriat zingah state pawn aṭanga lo haw, quarantine center-a dah luh loh an awm a nih chuan kan veng leh khuaa Task Force lam hriattir vat a finthlak ang. Covid-19 hri lo lut palh thei vengin ramriah kan unaute an riak chhuak a, sorkar hna­thawkte pawhin hah leh rim takin an thawk a, sum tam tak kan sen meklaia Covid-19 laka him loh theihna sorkar ruahman loh anga lo haw hi a fel lo a, a him lo a, tih loh tawp tur a ni e.", "summary": "7th May,2020 India hmarchhak state pali-a Mizo tangkhangte hruai hawna turah, Mizoram House thuneitute leh YMA hruaitute hnena in hriattir tur tih a nih laiin, in hriattir loa haw ve ringawt mi 150 an awm thu Home Department chuan tarlangin, \"Hei hian state sawrkar ruahmanna siam­te a tiṭhuanawp nasa hle a ni,\" an ti. Covid-19 chungchangah inhremna awm thei tihchhuah a ni a,mipuite pawhin kan ṭhenawm khawveng leh kan hmelhriat zingah state pawn aṭanga lo haw,quarantine center-a dah luh loh an awm a nih chuan task force lam hriattir vat tura thupek an ni.Covid-19 hri lo lut venga ramria kan unau riak chhuakte,sawrkar hna thawkte chungah te,mi ṭhahnemngaite leh sum leh tha tam tak sengsotute an awm mek lai karah sawrkar thupek zawm loa haw a fello a,a him lo a,tih loh tawp tur a ni." }, { "summarization_id": "1293", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/10016", "file_name": "H-221-14/02/2025-Aizawl Municipal Corporation", "original_text": "Aizawl Municipal Corpo­ration (AMC) executive coun­cillor atan tun hnai khan mi pathum lakluh an ni a; AMC mayor chuan, executive councillor an awm avangin AMC a chak phah sawt tur thu a sawi.AMC term hi kumin Decem­ber-a tawp mai tawh tur a ni a, September thla tawp lama executive councillor lakluh an ni chauh mai hi thil danglam tak a ni. He thil hi dan tihdanglam vanga tih theih chauh ni mah se, dan thara executive councillor ruat phalak an nih hnuah an inruat lawk lo a, term tawp dawna ruaia an han inruat lah hian titi a titam lo thei lo.Aizawl Municipal Corporation kal tawh dan en hian mipuiin AMC an hmuh dan lam aiin a AMC-a councillor-te ngeiin AMC an kalpui dan aṭang hian an ngai hlu thiam tawk lo a ang a; AMC hmasa berah councillor-te'n a thlang tlingtu mipui lam zah loin an awmna an insawn kual nasa viau tawh a, tunah AMC term tawp dawna 'chak phah sawtna tur' an han inruat leh chûk chûk mai hian ngaih a tiṭha lo hle a ni.Nikum December-ah khan 'chak phah sawt' theihna turin sorkar chuan gazette-ah executive councillor pali neih belh phalna hi a lo pe daih tawh a, hri leng avanga in lakluh theih loh anga sawi ni si hri vei hmuh chhuah tam vanglai taka an han in lalut leh hnuhnawhte hian ngaihtuah a tithui tlat a ni. Engpawhnise AMC inthlan lo awm tur er vang ni lo, chak zawka hnathawhna turin AMC executive councillor-te hi ruat an nih ngei i ring phawt ang u.Municipal corpo­ration chak leh a ngaih­na hria chuan India ram khawpui tam takah thil thlak danglam thei khawpa chakin ro an rel a, hna an thawk a ni. Mizoram khawpuia kan municipal corpo­ration pawh hian hmasawn chho zelin Aizawl  leh a chhunga chengte dah pawimawh hmasain rorel ve se, political party ṭhatna lam aiin Aizawl ṭhatna dah hmasa ber zel se a lawmawm khawp ang. Aizawl Municipal Corpo­ration (AMC) executive coun­cillor atan tun hnai khan mi pathum lakluh an ni a; AMC mayor chuan, executive councillor an awm avangin AMC a chak phah sawt tur thu a sawi.AMC term hi kumin Decem­ber-a tawp mai tawh tur a ni a, September thla tawp lama executive councillor lakluh an ni chauh mai hi thil danglam tak a ni. He thil hi dan tihdanglam vanga tih theih chauh ni mah se, dan thara executive councillor ruat phalak an nih hnuah an inruat lawk lo a, term tawp dawna ruaia an han inruat lah hian titi a titam lo thei lo.Aizawl Municipal Corporation kal tawh dan en hian mipuiin AMC an hmuh dan lam aiin a AMC-a councillor-te ngeiin AMC an kalpui dan aṭang hian an ngai hlu thiam tawk lo a ang a; AMC hmasa berah councillor-te'n a thlang tlingtu mipui lam zah loin an awmna an insawn kual nasa viau tawh a, tunah AMC term tawp dawna 'chak phah sawtna tur' an han inruat leh chûk chûk mai hian ngaih a tiṭha lo hle a ni.Nikum December-ah khan 'chak phah sawt' theihna turin sorkar chuan gazette-ah executive councillor pali neih belh phalna hi a lo pe daih tawh a, hri leng avanga in lakluh theih loh anga sawi ni si hri vei hmuh chhuah tam vanglai taka an han in lalut leh hnuhnawhte hian ngaihtuah a tithui tlat a ni. Engpawhnise AMC inthlan lo awm tur er vang ni lo, chak zawka hnathawhna turin AMC executive councillor-te hi ruat an nih ngei i ring phawt ang u.Municipal corpo­ration chak leh a ngaih­na hria chuan India ram khawpui tam takah thil thlak danglam thei khawpa chakin ro an rel a, hna an thawk a ni. Mizoram khawpuia kan municipal corpo­ration pawh hian hmasawn chho zelin Aizawl  leh a chhunga chengte dah pawimawh hmasain rorel ve se, political party ṭhatna lam aiin Aizawl ṭhatna dah hmasa ber zel se a lawmawm khawp ang. Aizawl Municipal Corpo­ration (AMC) executive coun­cillor atan tun hnai khan mi pathum lakluh an ni a; AMC mayor chuan, executive councillor an awm avangin AMC a chak phah sawt tur thu a sawi. AMC term hi kumin Decem­ber-a tawp mai tawh tur a ni a, September thla tawp lama executive councillor lakluh an ni chauh mai hi thil danglam tak a ni. He thil hi dan tihdanglam vanga tih theih chauh ni mah se, dan thara executive councillor ruat phalak an nih hnuah an inruat lawk lo a, term tawp dawna ruaia an han inruat lah hian titi a titam lo thei lo. Aizawl Municipal Corporation kal tawh dan en hian mipuiin AMC an hmuh dan lam aiin a AMC-a councillor-te ngeiin AMC an kalpui dan aṭang hian an ngai hlu thiam tawk lo a ang a; AMC hmasa berah councillor-te'n a thlang tlingtu mipui lam zah loin an awmna an insawn kual nasa viau tawh a, tunah AMC term tawp dawna 'chak phah sawtna tur' an han inruat leh chûk chûk mai hian ngaih a tiṭha lo hle a ni. Nikum December-ah khan 'chak phah sawt' theihna turin sorkar chuan gazette-ah executive councillor pali neih belh phalna hi a lo pe daih tawh a, hri leng avanga in lakluh theih loh anga sawi ni si hri vei hmuh chhuah tam vanglai taka an han in lalut leh hnuhnawhte hian ngaihtuah a tithui tlat a ni. Engpawhnise AMC inthlan lo awm tur er vang ni lo, chak zawka hnathawhna turin AMC executive councillor-te hi ruat an nih ngei i ring phawt ang u. Municipal corpo­ration chak leh a ngaih­na hria chuan India ram khawpui tam takah thil thlak danglam thei khawpa chakin ro an rel a, hna an thawk a ni. Mizoram khawpuia kan municipal corpo­ration pawh hian hmasawn chho zelin Aizawl  leh a chhunga chengte dah pawimawh hmasain rorel ve se, political party ṭhatna lam aiin Aizawl ṭhatna dah hmasa ber zel se a lawmawm khawp ang.", "summary": "23rd September,2020 Aizawl Municipal Corporation executive councillor turin mi pathum lakluh an ni a;AMC mayor chuan executive councillor an awm avangin AMC a chak phah sawt tur thu a sawi.Chutihrualin,AMC term hi December-a tawp mai tawh tur a nih laiin September thla tawp lama executive councillor lakluh an ni chauh hi thil danglam tak a ni. AMC-a councillor-te ngeiin AMC hi an ngaihlu thiam lo niin a lang.AMC hmasa berah councillor-ten a thlang tlingtu mipui zah loin an awmna an insawn kual fe tawh a.December-ah sawrkarin gazette-ah executive councillor pali belh phalna pe tawhin,hri avanga inlakluh theih loh nia sawi awm si hi hri vei hmuhchhuah tam lai taka an inlalut lehte hian mipuite mak tih a hlawh hle. AMC-ni tura thlan tlinte hian political party ṭhaṭna lam aiin Aizawl ṭhaṭna dah pawimawh ber se a lawmawm khawp ang." }, { "summarization_id": "1294", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6198", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "Kan unaunu hal hlum a ni hi a pawi - MNF Mizoram NewsKan unaunu hal hlum a ni hi a pawi - MNF admin 09-Nov-2024 04:07 PM MNF chuan thuchhuah siamin, ni 7.11.2024 zan dar 9 vel khan Meitei-te chuan Zohnahthlak khua, Zairawn, Jiribam District, Manipur chu an run a, Zosangkim Hmar (31) w/o Ngurthansang Hmar nupui chu nasa taka nghaisain, rawng takin an hal hlum tih an tarlang a, 'Hetiang nunrawnna kan unaute chunga a thleng hi pawi kan ti takzet,' an ti. MNF chuan, 'Zosangkim Hmar-in a kalsan tak a pasal leh a fate - Franky Lalchawisang (3) Victoria Laldomawi (9), Lalringdik (7) leh a chhung khat lainate Pathianin awmpui mawlh rawh se. Manipur-a Zohnathlak leh Meitei inkarah boruak ṭha a awm chhoh mek tawh laia, hetiang thil rapthlak tak mai a thleng hi kan ti takzet. Meitei-te hian lungrual taka awm tlan a, remna neih hi an duh lohah kan ngai,' tiin pawi khawihtuten an phu tawk hremna hmu ngei se an duh tih an tarlang. Zohnathlak chi peng hrang hrang khawvel puma mite lungrual lehzuala hmalam pana kan kal a hun tak zet tih tarlangin MNF chuan, 'Hnam anga beihna kan tawhna nasa chho tulh tulh hi lungrualna ṭha nena Zohnam zawng zawngten kan lo hmachhawn a ngai Chumi tur chuan unau kan nih hria a, lungrual taka ke pen za turin Zohnahthlak zawng zawngte kan sawm,' tiin Zohnam puanzar hnuaiah ram leh hnam tan inhlan thar turin Zofa tawh phawt chu an ngen.", "summary": "Kan unaunu hal hlum a ni hi a pawi - MNF Nii 7.11.2024 zan dar 9 vel khan Meitei-te chuan Zohnahthlak khua, Zairawn, Jiribam District, Manipur chu an run a, Zosangkim Hmar (31) w/o Ngurthansang Hmar nupui chu nghaisain, an hal hlum tih MNF chuan tarlangin pawi an ti hle. Meitei ho hian remna an duh lo a ngaiin pawikhawihtute an phu tawk hremna hmu se an duh thu an tarlang. MNF chuan Khawvel hmun hrang hranga Zofate lungrualna ṭha nena penrual zêl an duh thu an sawi." }, { "summarization_id": "1295", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/46738", "file_name": "F_MIZO_SUM_20_30/1/25", "original_text": "Tun hnaiah Mizoramah Covid-19 hripui vei hmuh chhuah a tlahniam ve zel a, hun rei tak chhung nitin mi 1,000 chuang hripui vei hmuh chhuah a nih hnuah tun hnaiah 1,000 an tlin lohna a rei deuh ta.Tun ang zela kan kal chuan state dangte ang bawkin hripui vei hi kan tlahniam hret hret thei dawn a nih hmel a, thil lawmawm tak a ni. Hripui leng avang hian mi tam takin nunna an chân tawh a, chumi piah lamah chhungkaw tam takin eizawnna an chân tawh bawk a ni. Kan ṭhalai eng emaw zat state pawna hnathawkte thawk chhunzawm thei loin an awm a, Mizoram chhungah pawh eizawnna ngai chhunzawm thei lo tam tak an awm bawk a ni.He hripui hian sorkar pawh a tibuai a, sum leh pai tam tak sen belh a ngai a, tha tam tak a sen a ngai a, hun tam tak sen a ṭul bawk. Kohhran a tibuai a, zirna a tikhaihlak a, chumi piah lamah chuan kan khawsak phung hi nasa takin a thlak danglam tawh a ni. He hripui hlauhawm leh chimawm tak laka kan inven theihna mithiamte sawi chu hmai tuamna (face mask) vuah ṭhat a ni a, thil harsa nia lang lo hi a zawm kan harsat tlat hi thil mak tak a ni. Hripuiin harsatna min thlen nasat dan en hian, chu hripui laka kan invenna mithiamte sawi hi zawm hram hram theih hi se a lawmawm ngawt ang.Hri hlauhawm tak anga lang lem lo, a tuar na deuhte nunna laksak thei lawi si, khawvel kalphung tibuai rup thei khawpa min tibuaitu a nih vangin hian hripui laka kan him zel theihna tura mithiamte thusawi hi zawm ṭha ila. Hmai tuamna hmang ṭhain hripui vei kan tlakhniam zel theihna turin kan zavaiin i ṭang tlang zel ang u. Tun hnaiah Mizoramah Covid-19 hripui vei hmuh chhuah a tlahniam ve zel a, hun rei tak chhung nitin mi 1,000 chuang hripui vei hmuh chhuah a nih hnuah tun hnaiah 1,000 an tlin lohna a rei deuh ta.Tun ang zela kan kal chuan state dangte ang bawkin hripui vei hi kan tlahniam hret hret thei dawn a nih hmel a, thil lawmawm tak a ni. Hripui leng avang hian mi tam takin nunna an chân tawh a, chumi piah lamah chhungkaw tam takin eizawnna an chân tawh bawk a ni. Kan ṭhalai eng emaw zat state pawna hnathawkte thawk chhunzawm thei loin an awm a, Mizoram chhungah pawh eizawnna ngai chhunzawm thei lo tam tak an awm bawk a ni.He hripui hian sorkar pawh a tibuai a, sum leh pai tam tak sen belh a ngai a, tha tam tak a sen a ngai a, hun tam tak sen a ṭul bawk. Kohhran a tibuai a, zirna a tikhaihlak a, chumi piah lamah chuan kan khawsak phung hi nasa takin a thlak danglam tawh a ni. He hripui hlauhawm leh chimawm tak laka kan inven theihna mithiamte sawi chu hmai tuamna (face mask) vuah ṭhat a ni a, thil harsa nia lang lo hi a zawm kan harsat tlat hi thil mak tak a ni. Hripuiin harsatna min thlen nasat dan en hian, chu hripui laka kan invenna mithiamte sawi hi zawm hram hram theih hi se a lawmawm ngawt ang.Hri hlauhawm tak anga lang lem lo, a tuar na deuhte nunna laksak thei lawi si, khawvel kalphung tibuai rup thei khawpa min tibuaitu a nih vangin hian hripui laka kan him zel theihna tura mithiamte thusawi hi zawm ṭha ila. Hmai tuamna hmang ṭhain hripui vei kan tlakhniam zel theihna turin kan zavaiin i ṭang tlang zel ang u.", "summary": "Hun rei tak chhung nitin mi 1,000 chuang hripui vei hmuh chhuah a nih hnuah Mizoramah Covid-19 hripui vei hmuh chhuah a tlahniam ve zel a,tun ang zela kan kal chuan state dangte ang bawkin hripui vei kan tlahniam hret hret thei ang. He hripui avang hian Sorkar pawn sum leh pai, hun leh tha tam tak sen belh a ngai a,Kohhran a tibuai a, zirna a tikhaihlak a, kan khawsak phung hi nasa takin a thlak danglam bawk. He hripui hlauhawm leh chimawm tak laka kan inven theihnan mithiamte sawi angin hmai tuamna(face mask) vuah ṭha ila,hripui laka kan invenna mithiamte sawi hi zawm hram hram theih hi se a lawmawm ngawt ang.Hri hlauhawm tak anga lang lemlo, a tuar nate nunna laksak thei lawi si, khawvel kalphung tibuai vek thei laka kan him zel theihna tura mithiamte sawi angin hmai tuamna hmang ṭha zel ang u." }, { "summarization_id": "1296", "url": "https://zothlifim.com/editorial/2021/07/editorial-mipuite-tana-ruahmanna-siam-thiam-a-tul/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.2.25", "original_text": "Kan hriat ṭheuh angin Covid-19 hripui lengin min nghawng nasa hle a, hun danga kan khawsak ṭhin dan leh kan hnathawh ṭhin dang anga hna thawh hleih theih loh tam tak a awm a, nidanga kan khawsak phung pangngai ang leh hnathawh ṭhin dan anga kan thawh theih loh avang hian ruahmanna thar siamte pawh a ṭul fo a ni. Tun ṭuma mipuiten electric bill chungchanga sawiselna an neih pawh hi a chhan bulpui ber chu Covid-19 hrileng avanga Department lamin an hnathawh dan pangngai anga hna an thawh theih loh vang niin an lang a, Department lam aṭanga thlir chuan an tihâwm tak an ti ngei ang. Hetihlai hian mipui dinhmun aṭanga thlir chuan sawiselna pawh hi thil âwm tak a ni ve tho mai a, thla tina reading la a, bill siam ve ṭhin tho PHE Department chuan lockdown lai pawhin reading la-in mumal takin bill an siam thei a, hei bakah hian P&E Department-in ruahmanna a neihte mipuiten an hrethiam chiah lo niin a lang bawk a, chuvangin mipuite sawiselna pawh hi thil âwm tak chu a ni ve tho a ni. He harsatna thlenga thil lang chiang tak ni ta chu – sawrkar hnathawkten mipuite tana hna an thawhna kawngah an thawhsak mipuite tana ruahmanna an siam thiam a ṭulzia leh an ruahmannate mipui hriatthiam tura an puanzar ṭhat a ṭulzia a tilang chiang hle a, he harsatna thleng aṭang hian sawrkar hnathawkten zir tur pawimawh tak an nei niin a lang. Editorial: Mipuite tana ruahmanna siam thiam a tulTun thlaa P&E Department-in Electric Bill an siamdan chungchangah mipui aṭangin sawiselna a nasa hle a, hei vang hian Consumer Association pawhin hma an la a, hemi chungchangah hian nimin khan P&E Department lam pawhin sawifiahna an tichhuak a ni. Kan hriat ṭheuh angin Covid-19 hripui lengin min nghawng nasa hle a, hun danga kan khawsak ṭhin dan leh kan hnathawh ṭhin dang anga hna thawh hleih theih loh tam tak a awm a, nidanga kan khawsak phung pangngai ang leh hnathawh ṭhin dan anga kan thawh theih loh avang hian ruahmanna thar siamte pawh a ṭul fo a ni. Tun ṭuma mipuiten electric bill chungchanga sawiselna an neih pawh hi a chhan bulpui ber chu Covid-19 hrileng avanga Department lamin an hnathawh dan pangngai anga hna an thawh theih loh vang niin an lang a, Department lam aṭanga thlir chuan an tihâwm tak an ti ngei ang. Hetihlai hian mipui dinhmun aṭanga thlir chuan sawiselna pawh hi thil âwm tak a ni ve tho mai a, thla tina reading la a, bill siam ve ṭhin tho PHE Department chuan lockdown lai pawhin reading la-in mumal takin bill an siam thei a, hei bakah hian P&E Department-in ruahmanna a neihte mipuiten an hrethiam chiah lo niin a lang bawk a, chuvangin mipuite sawiselna pawh hi thil âwm tak chu a ni ve tho a ni. He harsatna thlenga thil lang chiang tak ni ta chu – sawrkar hnathawkten mipuite tana hna an thawhna kawngah an thawhsak mipuite tana ruahmanna an siam thiam a ṭulzia leh an ruahmannate mipui hriatthiam tura an puanzar ṭhat a ṭulzia a tilang chiang hle a, he harsatna thleng aṭang hian sawrkar hnathawkten zir tur pawimawh tak an nei niin a lang.", "summary": "Covid 19 hripui leng hian min nghawng nasa hle a, kan khawsak phung engkim a tikhaihlak a ni. Mipuiten electric bill chungchanga sawiselna an neih pawh hi Covid 19 hrileng vanga Department lamin an hnathawh dan pangngai a tihbuai vang niin a lang. He harsatna thlenga thil langchiang tak chu - sorkar hnathawkten an hnathawhna kawngah mipui an ngaihpawimawh a ngaihzia a lang a, he harsatna thleng aṭang hian sorkar hnathawkten zir tur pawimawh tak an nei a ni. " }, { "summarization_id": "1297", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/63542", "file_name": "F_MIZO_SUM_4_31/1/25", "original_text": "Kum dang ang a nih chuan Mizoramah May thla tawp lam aṭangin ruah a tla tam leh ang a, September thla vel thleng chu ruahtui kan dawng tam leh tura ngaih a ni. Kum sawm chhunga Mizoramin ruahtui kan dawn ṭhin dan tlangpui chu 2000 mm vel nia ngaih a ni a, kum tin ruahtui tlak dan hi inang lo mah se a danglam tam lo tura ngaih a ni.Hemi a nih avang hian May thla tawp lam aṭanga inṭanin thla nga chhung vel hi Mizoramah ruahtui a tla tam leh dawn a, leimin vanga chhiatna tam tak thleng leh thei a nih avangin ruahmanna ṭha tak nen fur ruahtui tla tur hi dawngsawng ve thei tawh ila a duhawm.Fur lai hian ruahtui vangin chhiatna a thleng fo tawh ṭhin a, malsawm ruahtui ni tura kan ngaih hi chhiatna thlentu a nih leh ṭhin avangin kuminah chuan ruahmanna ṭha tak nen furpui hi hmachhawn tum ila, ruah vanga chhiatna a thlen fo tawh loh nan mitinte in buatsaih ang u.Kum dang ang a nih chuan fur khaw cheng rei deuh pawh kan hma­chhawn leh ngei dawn a, ruahtui khawl lam­ah te pawh ṭan la thar ang ila. Fur kan hmachhawn tawh ṭhinah chhiatna thlen hnuah bialtu MLA ten ṭanpuina awm thei ang ang an sem a, mawng pawh hung hman mang loin an buai viau ṭhin.Chhiatna a thlen hnua silpouline leh ṭanpuina awm thei ang ang dap chiam ringawt tawh loin ruahmanna ṭha zawk neih theih tawh ni se. Hemi atan hian sorkarin mipui hnenah fimkhur zawka furpui kan hmachhawn theih nan awareness te neih ni se, chhiatna tlem zawk nen hlawk zawkin furpui hmachhawn i tum ang u. Kum dang ang a nih chuan Mizoramah May thla tawp lam aṭangin ruah a tla tam leh ang a, September thla vel thleng chu ruahtui kan dawng tam leh tura ngaih a ni. Kum sawm chhunga Mizoramin ruahtui kan dawn ṭhin dan tlangpui chu 2000 mm vel nia ngaih a ni a, kum tin ruahtui tlak dan hi inang lo mah se a danglam tam lo tura ngaih a ni.Hemi a nih avang hian May thla tawp lam aṭanga inṭanin thla nga chhung vel hi Mizoramah ruahtui a tla tam leh dawn a, leimin vanga chhiatna tam tak thleng leh thei a nih avangin ruahmanna ṭha tak nen fur ruahtui tla tur hi dawngsawng ve thei tawh ila a duhawm.Fur lai hian ruahtui vangin chhiatna a thleng fo tawh ṭhin a, malsawm ruahtui ni tura kan ngaih hi chhiatna thlentu a nih leh ṭhin avangin kuminah chuan ruahmanna ṭha tak nen furpui hi hmachhawn tum ila, ruah vanga chhiatna a thlen fo tawh loh nan mitinte in buatsaih ang u.Kum dang ang a nih chuan fur khaw cheng rei deuh pawh kan hma­chhawn leh ngei dawn a, ruahtui khawl lam­ah te pawh ṭan la thar ang ila. Fur kan hmachhawn tawh ṭhinah chhiatna thlen hnuah bialtu MLA ten ṭanpuina awm thei ang ang an sem a, mawng pawh hung hman mang loin an buai viau ṭhin.Chhiatna a thlen hnua silpouline leh ṭanpuina awm thei ang ang dap chiam ringawt tawh loin ruahmanna ṭha zawk neih theih tawh ni se. Hemi atan hian sorkarin mipui hnenah fimkhur zawka furpui kan hmachhawn theih nan awareness te neih ni se, chhiatna tlem zawk nen hlawk zawkin furpui hmachhawn i tum ang u.", "summary": "Kum sawm chhunga Mizoramin ruahtui kan dawn ṭhin dan tlangpui chu 2000 mm vel niin kum tin ruahtui tlak dan inanglo mah se a danglam tam ngailo a.Kum dang ang a nih chuan Mizoramah May thla tawp lam aṭanga September thla vel thleng ruahtui kan dawng tam leh tura ngaih niin May thla tawp lam aṭanga inṭanin thla nga chhung vel Mizoramah ruahtui a tla tam leh dawn a, ruahtui khawl lam­ah te pawh ṭan la thar ila, chutih mek lai chuan malsawm ruahtui ni tura kan ngaih hi chhiatna thlentu a ni leh ṭhin a,leimin vanga chhiatna tam tak thleng leh thei a nih avangin mitinte fimkhurin kuminah chuan ruahmanna ṭha tak nen furpui hi hmachhawn tum ila a tha ang. Fur ruahtuiin chhiatna a thlen hnuah bialtu MLA ten ṭanpuinate an sem thin a; mahse, chhiatna a thlen hnua silpouline leh ṭanpuina awm thei ang ang dap chiam ringawt tawhloin ruahmanna ṭha zawk neiha mipui hnenah fimkhur zawka furpui kan hmachhawn theih nan awareness-te neih ni se,chhiatna tlem zawk nen hlawk zawkin furpui hmachhawn i tum ang u." }, { "summarization_id": "1298", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6172", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "Denic-a'n bike a dawng dawn Mizoram NewsDenic-a'n bike a dawng dawn admin 07-Nov-2024 02:52 PM Asian Arm Wrestling International Cup, 80kg Senior Men gold medalist Denic Lalruattluanga, ITI Veng chuan bike a elh chhuak dawn. Thudawn danin, Denic Lalruattluanga bike leina atan pawisa an thawhkhawm a, tunah chuan bike man daih an nei der tawh. Denic-a bike tur hi tihfel a ni tawh a, remchang hmasa berah an hlan ang. Denic Lalruattluanga bike tur hi Royal Enfield Classic 350 niin, cheng nuai 2.3 man bawr vel a ni. Denic-a chuan bike a elh chhuak dawn ta... Denic-a'n gold medal a lak leh Youth Icon boruak a inrual chho a, social media lamah post hrang hrang hmuh tur a tam hle. Mizoram Sorkar leh Sports Minister-in dem an hlawh phah viau. Sports Minister chuan Denic-a hian sports incentive cash award a dawn tur thu bakah, sorkar hna ngaihtuah sak a nih dawn thu a puang tawh. Thilpek pawh a dawng nual tawhin a rinawm, a fan-te hnen atangin bike a dawng leh dawn...", "summary": "Denic-a'n bike a dawng dawn Asian Arm Wrestling International Cup, gold medalist Denic Lalruattluanga bike leina atan pawisa an thawhkhawm a, tunah chuan bike man daih an nei der tawh. A bike tur hi Royal Enfield Classic 350 niin cheng nuai 2.3 man bawr a ni a, remchang hmasa berah hlan a ni ang. Sport incentive cash award a dawn dawn bakah sorkar hna pawh ngaihtuahsak a ni dawn a, thilpek dang pawh a dawng nual a ni." }, { "summarization_id": "1299", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Serchhip District Wrestler te thlahna hun hmang Inter-District Wrestling Championship vawi 7-na chu Vawiin hian LPS Arena, Falkland, Ai-zawl-ah neih a ni dawn a, Serchhip District aiawh turte chuan nimin khan Aizawl an pan a ni. Inter-District Wrestling Championship 2024-a tel tur Serchhip District Wrestler te hi nimin zing khan an President K. Tlangthanmawia hovin Serchhip Bazar atangin thlahliam an ni a, Serchhip District aiawh tur hian Wrestler Mipa 31 leh Hmeichhia 4, an vaiin mi 35 an kal a, Match Official tur leh Coach mi pahnih ve ve bakah Manager pakhat, an vaiin mi 40 an kal a, Wrestler te hi Serchhip atangin mi 11 kalin East Lungdar leh Thenzawl atangin mi 12 ve ve an kal a ni. Serchhip District Wrestler te thlahna hunah hian Serchhip District Wrestling Association President, K. Tlangthanmawia hian tun tum Inter-District Wrestling Championship-ah hian an Vice President boralta, C. Laldimpuia pualin inelna an hmachhawn dawn tih sawiin, Wrestler te pawh theihtawp chhuah turin a chah a. He intihsiakna atan hian Bialtu MLA leh Chief Minister Lalduhoma chuan Rs. 30,000 pein Hrangturzo Bialtu MLA Lalmuanpuia Punte chuan Rs. 15,000 leh District Sports Committee in Rs. 10,000 an pe tih sawiin, lawmthu a sawi bawk. Tun tuma 7th Inter-District Wrestling Championship-ah hian Category pathum-ah thenin Weight Category 44-ah inelna neih tura ruahman a ni a, kum 15 hnuailam, Sub-Junior-ah Mipa tan Weight Category 8 leh Hmeichhe tan 7-ah inelna hi neih a ni anga. Kum 18 hnualam, Junior-ah Mipa tan Weight Category 7 leh Hmeichhe tan 6-ah inelna neih a ni anga. Senior-ah Mipa tan Weight Category 9 leh Hmeichhia tan 7-ah inelna hi neih a ni dawn a. Hei bakah hian Mizo Inchai-ah Mizoram Champion lai te cho thei tur zawnna neih nghal a ni dawn bawk a, Nulian, Nulaihawl, Nute leh Palian, Palaihawl leh Pate-a Champion te cho thei tur hi zawn nghal a ni dawn a ni.", "summary": "Serchhip District Wrestler te thlahna hun hmang Inter-District Wrestling Championship vawi 7 na chu Vawiin hian LPS Arena ah neih a ni dawn a, Serchhip aiawh turte chuan nimin khan Aizawl an pan. Serchhip aiawh te hi President K.Tlangthanmawia hovin an thlahliam. Wrestler mipa 31 leh Hmeichhia 4, telin Match Official tur leh Coach 2 ve ve bakah manager pakkhat an vaiin mi 40 an kal. Serchhip District Wrestling Championship-ah hian an Vice President boralta pualin inelna an hmachhawn dawn a ni. Bialtu MLA leh CM chuan Rs 30,000 pein Hrangturzo Bialtu MLA chuan Rs. 15,000 leh District Sports Committee in Rs. 10,000 an pe. Tun tum inelnaah hian Category pathum awmin hei bakah Mizo Inchai-ah Mizoram Champion laite cho thei tur zawnna a awm dawn bakah Champion ho cho theihna hrang hrang a awm bawk." }, { "summarization_id": "1300", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "RRF-a chengte dinhmun tihchian vat duh Kolasib District chhung khaw hrang hranga ram neitu kalkhawm te chuan Resolution siamin, Roadside Reserved Forest chhunga chengte dinhmun chu sawrkarin tichiang vat se an duh tih an sawi. Ram neitute thuchhuah tarlan dan chuan, Forest Act 1955 tlawhchhana January 27, 2021-a RRF Notification 1965, High Court-in a a lo hnawl tawh, tunhnai a Supreme Court-in tinung leh tura Stay Order a tih chhuah chungchang ah Resolution siamin RRF Notification a nun leh tak avangin Forest ramchhunga chengte pawh hnawtchhuakin an chenna tur ngaihtuahsak se an duh thu an sawi a. Ram leh mipui tana hnawksak RRF Notification 1965 tinung leh tura Supreme Court-a Mizoram Environmental NGO Coordination bultuma Petition thehluttu Vanramchhuangi, VL. Hrima, Romalsawma, Rongura Hrahsel leh Dr. Lalbiakmawia Ngente te chu an dem tih sawiin, Environmental NGO te chu mipuite harsatna siamtu leh ram hmasawnna daltu dik tak an ni, an ti. Hei bakah hian NGO ten thu dik tawk lo hmanga Court-a petition an thehlut hi hnuk kir se an duh thu pawh sawiin, Reserved Forest puan a nih dawnin mipuiah puanzarna awm lovin chhuah tawp a ni tih an sawi a, Reserved Forest puang tura danin a phutte an zawm lo niin an sawi bawk. Heng ram neitute hian RRF Notification 1965 chu thiah a nih theih nan sawrkarin hma la se an duh thu pawh sawiin, Supreme Court pawhin mipuite dinhmun thlir chunga thutlukna dik tak a siam ngei an beisei tih an sawi bawk.", "summary": "RRF-a chengte dinhmun tihchian vat duh Kolasib District khaw hrang hranga ram neitu kalkhawm te chuan Resolution siamin, Roadside Reserved Forest chhunga chengte dinhmun chu sawrkarin tichiang vat se an duh tih an sawi. Forest Act 1955 tlawhchhana RRF Notification 1965, High Court-in a lo hnawl tawh, Supreme Court-in tinung leh tura Stay Order a tih chhuah chungchangah Reaolution siamin an Resolution siamin, Roadside Reserved Forest chhunga chengte dinhmun chu sawrkarin tichiang vat se an duh tih an sawi. Hetianga Petition thehluttute hi an dem thu an sawiin thuthlukna dik tak siam ngei an beisei thu an sawi bawk." }, { "summarization_id": "1301", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/19217", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_11.2.25", "original_text": "Aizawl Municipal Corporation (AMC) mayor chuan Aizawl khawpui chu Plastic Free City a nih thu a puang. Ministry of Urban Development (MoUD)-in India rama Smart City atana thlan khawpui 100-te chu October 2, 2019 aṭang­in Plastic Free City-ah inpuang (declare) vek turin a ti a ni.Kumin August 1 aṭang khan Aizawlah micron 50 aia pan plastic bag-te khap a ni tawh a, mipui hnenah pawh zirtirna kalpui mek a ni. Khapna a awm hnu hi chuan mipui pawhin plastic bag hmang loa awm an zir chho ṭan a, hei hian Mizo mipui nawlpui hi thuawih leh zirtir theih leh zirtir nuam tak kan ni tih pawh a tichiang awm e.Chutih rualin Mizoramah hun rei tak chhung polythene bag kan tih mai plastic bag hi kan hmang tawh a, a ṭangkaina leh a awlsamna a tam avang hian a tel loa khawsak erawh kawng tam takah a buaithlak chho dawn. Hei vang hian a thlakna tur paper bag siam lamah tun aia chak zawka hmalak a ṭul a, thuneitu lam pawhin hei hi hriain an bawhzui chho zel ngei ang.A pawimawh ber chu mipuite hnena zirtirna pek ṭhat a ni a, chumi tur chuan AMC lam pawhin tun aia chak leh uar zawka puanzarna (publicity) lam an kalpui a ṭul. A khapa khap hi thil ṭha tak ni mah se mipuite hnena zirtirna pek a, mipuite rilru hmin hi a ṭangkai lehzual ang. Tuna an kalpui danah hi chuan mipui nawlpui hian plastic khap a nih thu leh Aizawl khawpui hi 'Plastic Free City' a puan a nih thu hi an la hre tawk lo niin a lang a; Aizawl khawpui hi a thu mai ni loa a taka 'plastic free' a nih theihna turin mipuite thleng phak zirtirna uar zawka kalpui a la ngai dawn a ni. Aizawl Municipal Corporation (AMC) mayor chuan Aizawl khawpui chu Plastic Free City a nih thu a puang. Ministry of Urban Development (MoUD)-in India rama Smart City atana thlan khawpui 100-te chu October 2, 2019 aṭang­in Plastic Free City-ah inpuang (declare) vek turin a ti a ni.Kumin August 1 aṭang khan Aizawlah micron 50 aia pan plastic bag-te khap a ni tawh a, mipui hnenah pawh zirtirna kalpui mek a ni. Khapna a awm hnu hi chuan mipui pawhin plastic bag hmang loa awm an zir chho ṭan a, hei hian Mizo mipui nawlpui hi thuawih leh zirtir theih leh zirtir nuam tak kan ni tih pawh a tichiang awm e.Chutih rualin Mizoramah hun rei tak chhung polythene bag kan tih mai plastic bag hi kan hmang tawh a, a ṭangkaina leh a awlsamna a tam avang hian a tel loa khawsak erawh kawng tam takah a buaithlak chho dawn. Hei vang hian a thlakna tur paper bag siam lamah tun aia chak zawka hmalak a ṭul a, thuneitu lam pawhin hei hi hriain an bawhzui chho zel ngei ang.A pawimawh ber chu mipuite hnena zirtirna pek ṭhat a ni a, chumi tur chuan AMC lam pawhin tun aia chak leh uar zawka puanzarna (publicity) lam an kalpui a ṭul. A khapa khap hi thil ṭha tak ni mah se mipuite hnena zirtirna pek a, mipuite rilru hmin hi a ṭangkai lehzual ang. Tuna an kalpui danah hi chuan mipui nawlpui hian plastic khap a nih thu leh Aizawl khawpui hi 'Plastic Free City' a puan a nih thu hi an la hre tawk lo niin a lang a; Aizawl khawpui hi a thu mai ni loa a taka 'plastic free' a nih theihna turin mipuite thleng phak zirtirna uar zawka kalpui a la ngai dawn a ni. Aizawl Municipal Corporation (AMC) mayor chuan Aizawl khawpui chu Plastic Free City a nih thu a puang. Ministry of Urban Development (MoUD)-in India rama Smart City atana thlan khawpui 100-te chu October 2, 2019 aṭang­in Plastic Free City-ah inpuang (declare) vek turin a ti a ni. Kumin August 1 aṭang khan Aizawlah micron 50 aia pan plastic bag-te khap a ni tawh a, mipui hnenah pawh zirtirna kalpui mek a ni. Khapna a awm hnu hi chuan mipui pawhin plastic bag hmang loa awm an zir chho ṭan a, hei hian Mizo mipui nawlpui hi thuawih leh zirtir theih leh zirtir nuam tak kan ni tih pawh a tichiang awm e. Chutih rualin Mizoramah hun rei tak chhung polythene bag kan tih mai plastic bag hi kan hmang tawh a, a ṭangkaina leh a awlsamna a tam avang hian a tel loa khawsak erawh kawng tam takah a buaithlak chho dawn. Hei vang hian a thlakna tur paper bag siam lamah tun aia chak zawka hmalak a ṭul a, thuneitu lam pawhin hei hi hriain an bawhzui chho zel ngei ang. A pawimawh ber chu mipuite hnena zirtirna pek ṭhat a ni a, chumi tur chuan AMC lam pawhin tun aia chak leh uar zawka puanzarna (publicity) lam an kalpui a ṭul. A khapa khap hi thil ṭha tak ni mah se mipuite hnena zirtirna pek a, mipuite rilru hmin hi a ṭangkai lehzual ang. Tuna an kalpui danah hi chuan mipui nawlpui hian plastic khap a nih thu leh Aizawl khawpui hi 'Plastic Free City' a puan a nih thu hi an la hre tawk lo niin a lang a; Aizawl khawpui hi a thu mai ni loa a taka 'plastic free' a nih theihna turin mipuite thleng phak zirtirna uar zawka kalpui a la ngai dawn a ni.", "summary": "AMC mayor chuan Aizawl khawpui chu Plastic Free City a nih thu a puang. Ministry of Urban Development (MoUD)-in India rama Smart City atana thlan khawpui 100-te chu October 2, 2019 aṭang­in Plastic Free City-ah inpuang vek turin a ti a ni. Mipui hnenah zirtirna kalpui mek a ni a, khapna a awm hnu hi chuan mipui pawhin plastic bag hmang loa awm an zir chho tan a, hei hian Mizote hi thuawih thei tak kan ni tih pawh a tichiang awm e. Mizoramah plastic bag kan hmanna a rei tawh a, a awlsam viau a, a teloa khawsak a buaithlak viau maithei. Hei vang hian a thlakna tur paper bag siam lamah tun aia chak zawka hmalak a tul. A pawimawh ber chu mipuite hnena zirtirna pek that a ni a, chumi tur chuan tun aia uar leh chak zawka puanzar a tul. Tuna an kalpui danah hi chuan plastic khap a nih thu hi mipui hian an hre lawk lo a ni. Aizawl khawpui hi thu mai ni lo a, a taka plastic free a nih theihna turin mipuite thleng phak zirtirna uar taka kalpui a ngai dawn a ni." }, { "summarization_id": "1302", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/8148", "file_name": "H-194-12/02/2025-sawrkar tan chona thar", "original_text": "Aizawl khawpui dái, Lungverh hmuna National Disaster Respond Force (NDRF) mi leh sa Covid-19 vei zingah phai aṭanga rawn lut thar ni lo an awm a, chuvang chuan Lungverh leh Sairang Dintharah total lockdown puan a ni. NDRF mi leh sa Covid-19 vei chungchangah hian sorkar thuchhuak leh Lungverha YMA leh 5th IR hotute hriat dan inang lo a tam hle.Covid-19 dona kawnga state ṭang rual ber hi thlan theih ni ta se, Mizoram hi a ṭang rual ṭha ber kan ni hial ang. State tam takah mipuiin sorkar thlawp chu sawi loh sorkar thupek ngei an bawhchhiat laiin Mizoramah chuan a mipui zawkin khauh taka kal tura sorkar an nawr chang a awm a, sorkar pui turin mipui zinga mi ngeite mahni insengsoin ramriah leh khaw chhungah an duty a, mipuiin sorkarah sum ṭhahnem tak an thawh bawk a ni.Sorkar leh Mizo mipuite kan ṭan rual ṭhat a, kan thu kan in ngaihchan tawn ṭhat tehlul nen, tun hnaiah hnam dang sipai state pawn aṭanga rawn hawte zingah Covid-19 positive an awm tih hmuh chhuah a ni a, heng mite hi state pawn aṭangin an rawn haw tih an awmna vengte'n an hre lo niin a lang a, a zialo hle a ni.Hei mai hi a ni lo a, state pawn aṭanga rawn hawte hi dan angin an inkhung hrang ṭha lo hle niin a lang a, mipui vantlang nen an inkawm thute leh dawrahte pawh an kal tihte thlengin report a awm ta nawk a, kan hnam dang sipaite hian kan state sorkar leh khawtlang inkaihhruaina an zawm lo tiin a puh theih.Kha leh chen in­­kharkhipin chhung­kaw tam tak ei bar zawnna tibuai khawpin kan ṭang tlang a, hnam dang sipai thuawih lo tlem tê avangin Covid-19 hi vantlang zingah lo darh palh ta ang se Mizo mipuite tan a huatthlala viau dawn a ni. Hei vang hian sorkar hi sorkar taka a chet pawh a ṭul ta a, sipai pawh ni se Covid-19 inkaihhruaina bawhchhiaa quarantine tiṭha lo an awm chuan hrem ngam a ṭul a, sipai thuneitu sangah te thlena bawhzui zel a ṭha ang. Aizawl khawpui dái, Lungverh hmuna National Disaster Respond Force (NDRF) mi leh sa Covid-19 vei zingah phai aṭanga rawn lut thar ni lo an awm a, chuvang chuan Lungverh leh Sairang Dintharah total lockdown puan a ni. NDRF mi leh sa Covid-19 vei chungchangah hian sorkar thuchhuak leh Lungverha YMA leh 5th IR hotute hriat dan inang lo a tam hle.Covid-19 dona kawnga state ṭang rual ber hi thlan theih ni ta se, Mizoram hi a ṭang rual ṭha ber kan ni hial ang. State tam takah mipuiin sorkar thlawp chu sawi loh sorkar thupek ngei an bawhchhiat laiin Mizoramah chuan a mipui zawkin khauh taka kal tura sorkar an nawr chang a awm a, sorkar pui turin mipui zinga mi ngeite mahni insengsoin ramriah leh khaw chhungah an duty a, mipuiin sorkarah sum ṭhahnem tak an thawh bawk a ni.Sorkar leh Mizo mipuite kan ṭan rual ṭhat a, kan thu kan in ngaihchan tawn ṭhat tehlul nen, tun hnaiah hnam dang sipai state pawn aṭanga rawn hawte zingah Covid-19 positive an awm tih hmuh chhuah a ni a, heng mite hi state pawn aṭangin an rawn haw tih an awmna vengte'n an hre lo niin a lang a, a zialo hle a ni.Hei mai hi a ni lo a, state pawn aṭanga rawn hawte hi dan angin an inkhung hrang ṭha lo hle niin a lang a, mipui vantlang nen an inkawm thute leh dawrahte pawh an kal tihte thlengin report a awm ta nawk a, kan hnam dang sipaite hian kan state sorkar leh khawtlang inkaihhruaina an zawm lo tiin a puh theih.Kha leh chen in­­kharkhipin chhung­kaw tam tak ei bar zawnna tibuai khawpin kan ṭang tlang a, hnam dang sipai thuawih lo tlem tê avangin Covid-19 hi vantlang zingah lo darh palh ta ang se Mizo mipuite tan a huatthlala viau dawn a ni. Hei vang hian sorkar hi sorkar taka a chet pawh a ṭul ta a, sipai pawh ni se Covid-19 inkaihhruaina bawhchhiaa quarantine tiṭha lo an awm chuan hrem ngam a ṭul a, sipai thuneitu sangah te thlena bawhzui zel a ṭha ang. Aizawl khawpui dái, Lungverh hmuna National Disaster Respond Force (NDRF) mi leh sa Covid-19 vei zingah phai aṭanga rawn lut thar ni lo an awm a, chuvang chuan Lungverh leh Sairang Dintharah total lockdown puan a ni. NDRF mi leh sa Covid-19 vei chungchangah hian sorkar thuchhuak leh Lungverha YMA leh 5th IR hotute hriat dan inang lo a tam hle. Covid-19 dona kawnga state ṭang rual ber hi thlan theih ni ta se, Mizoram hi a ṭang rual ṭha ber kan ni hial ang. State tam takah mipuiin sorkar thlawp chu sawi loh sorkar thupek ngei an bawhchhiat laiin Mizoramah chuan a mipui zawkin khauh taka kal tura sorkar an nawr chang a awm a, sorkar pui turin mipui zinga mi ngeite mahni insengsoin ramriah leh khaw chhungah an duty a, mipuiin sorkarah sum ṭhahnem tak an thawh bawk a ni. Sorkar leh Mizo mipuite kan ṭan rual ṭhat a, kan thu kan in ngaihchan tawn ṭhat tehlul nen, tun hnaiah hnam dang sipai state pawn aṭanga rawn hawte zingah Covid-19 positive an awm tih hmuh chhuah a ni a, heng mite hi state pawn aṭangin an rawn haw tih an awmna vengte'n an hre lo niin a lang a, a zialo hle a ni. Hei mai hi a ni lo a, state pawn aṭanga rawn hawte hi dan angin an inkhung hrang ṭha lo hle niin a lang a, mipui vantlang nen an inkawm thute leh dawrahte pawh an kal tihte thlengin report a awm ta nawk a, kan hnam dang sipaite hian kan state sorkar leh khawtlang inkaihhruaina an zawm lo tiin a puh theih. Kha leh chen in­­kharkhipin chhung­kaw tam tak ei bar zawnna tibuai khawpin kan ṭang tlang a, hnam dang sipai thuawih lo tlem tê avangin Covid-19 hi vantlang zingah lo darh palh ta ang se Mizo mipuite tan a huatthlala viau dawn a ni. Hei vang hian sorkar hi sorkar taka a chet pawh a ṭul ta a, sipai pawh ni se Covid-19 inkaihhruaina bawhchhiaa quarantine tiṭha lo an awm chuan hrem ngam a ṭul a, sipai thuneitu sangah te thlena bawhzui zel a ṭha ang.", "summary": "9th July,2020 Aizawl khawpui dâi,Lungverh hmuna National Disaster Respond Force mi leh sa Covid-19 vei zingah phai aṭanga rawn lut thar ni lo awmin,Lungverh leh Sairang Dintharah total lockdown puan a ni.Covid-19 dona kawngah state ṭangrual ber hi thlan theih ni ta se,Mizoram hi ṭangrual ṭha ber kan ni hial ang.Chutiang dinhmuna kan din laiin, state pawn aṭanga rawn hawte'n inkaihhruaina dân palzutin,an inkhung hrang ṭha lo hle a ni awm a.Mi tlemte thuawih lo avanga vantlang zingah covid-19 a darh hlauh chuan a huatthlala awmin,sawrkar pawhin an hrem ngam a ṭul takzet a,sipai pawh ni se sipai thuneitu sangah thlena bawhzui zel a ṭha ang." }, { "summarization_id": "1303", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23158", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "MNF president leh chief minister Zoramthanga chuan, Rajya Sabha-a The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) pass a nih lohna turin theihtawp an chhuah niin a sawi a, \"A ṭul a nih chuan MNF hi NDA aṭanga inhnuhdawh kan hreh hauh lo,\" a ti.Mizoram chang ni lo hmar chhak mipuite’n kan duh loh rawn Citizenship (Amend­ment) Bill, 2016 (CAB) hi Lok Sabha-ah pass a ni tawh. He bill pass tura nawrtu chu BJP an ni a, chu chu NDA dintu leh kaihruaitu an ni a, anni bawk hian Rajya Sabha-a nawr tlang leh tumin ṭan an la mek a ni.Mizoram mipuiin kan duh lohzia na takin kan lantir tawh a, tharum thawh zawnga thil kalpui a nih loh avang hian mipui thawm hi a ring tawk loa ngaih ngawt chi a ni tawh lo. NESO-in total bandh an huaihawt kha mipuiin an thlawp ṭha em em a, kawngzawh a ni leh tawh bawk a, Republic Day hian boycott turin an rel bawk.Heti taka Mizo mipuiten kan ram leh hnam tana him lo tur bill kan dodal tawh hnuah, kan chief minister berin ‘a ṭul chuan’ a la ti chauh mai hi chu mipui lawm a kim lo tawp ang. Mizote min chim ral thei mai tur, kan sakhua pawhin nasa taka a tawrh theih tur bill chu Lok Sabha-ah pass a ni tawh a, chumi bill chu Rajya Sabha-a pass tir leh tumin NDA (BJP) chuan theihtawp an chhuah mek.NDA aṭanga chhuah hi a ṭul dawn a nih ngai chuan tun aia a ṭul hun hi a vang hlein a rinawm a, Rajya Sabha-a an nawr tlang tawh hnua lungawi loa ban ai chuan, an nawr tlang lohna tura ban ngam hi a ṭha zawk mai thei e.Engpawhnise, Mizo mipuiin ṭang rual chuan tharumthawhna tel si loin kan theih leh thiam angin theihtawp chhuahin Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) duh lohna kan lantir mek chu a ni a, kan roreltu party lam chuan bill pu luttu NDA lam a la âwn tlat zel a, NDA aṭanga inhnuhdawh hi eng tikah tak ‘ṭul’ ti ang maw? MNF president leh chief minister Zoramthanga chuan, Rajya Sabha-a The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) pass a nih lohna turin theihtawp an chhuah niin a sawi a, \"A ṭul a nih chuan MNF hi NDA aṭanga inhnuhdawh kan hreh hauh lo,\" a ti.Mizoram chang ni lo hmar chhak mipuite’n kan duh loh rawn Citizenship (Amend­ment) Bill, 2016 (CAB) hi Lok Sabha-ah pass a ni tawh. He bill pass tura nawrtu chu BJP an ni a, chu chu NDA dintu leh kaihruaitu an ni a, anni bawk hian Rajya Sabha-a nawr tlang leh tumin ṭan an la mek a ni.Mizoram mipuiin kan duh lohzia na takin kan lantir tawh a, tharum thawh zawnga thil kalpui a nih loh avang hian mipui thawm hi a ring tawk loa ngaih ngawt chi a ni tawh lo. NESO-in total bandh an huaihawt kha mipuiin an thlawp ṭha em em a, kawngzawh a ni leh tawh bawk a, Republic Day hian boycott turin an rel bawk.Heti taka Mizo mipuiten kan ram leh hnam tana him lo tur bill kan dodal tawh hnuah, kan chief minister berin ‘a ṭul chuan’ a la ti chauh mai hi chu mipui lawm a kim lo tawp ang. Mizote min chim ral thei mai tur, kan sakhua pawhin nasa taka a tawrh theih tur bill chu Lok Sabha-ah pass a ni tawh a, chumi bill chu Rajya Sabha-a pass tir leh tumin NDA (BJP) chuan theihtawp an chhuah mek.NDA aṭanga chhuah hi a ṭul dawn a nih ngai chuan tun aia a ṭul hun hi a vang hlein a rinawm a, Rajya Sabha-a an nawr tlang tawh hnua lungawi loa ban ai chuan, an nawr tlang lohna tura ban ngam hi a ṭha zawk mai thei e.Engpawhnise, Mizo mipuiin ṭang rual chuan tharumthawhna tel si loin kan theih leh thiam angin theihtawp chhuahin Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) duh lohna kan lantir mek chu a ni a, kan roreltu party lam chuan bill pu luttu NDA lam a la âwn tlat zel a, NDA aṭanga inhnuhdawh hi eng tikah tak ‘ṭul’ ti ang maw? MNF president leh chief minister Zoramthanga chuan, Rajya Sabha-a The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) pass a nih lohna turin theihtawp an chhuah niin a sawi a, \"A ṭul a nih chuan MNF hi NDA aṭanga inhnuhdawh kan hreh hauh lo,\" a ti. Mizoram chang ni lo hmar chhak mipuite’n kan duh loh rawn Citizenship (Amend­ment) Bill, 2016 (CAB) hi Lok Sabha-ah pass a ni tawh. He bill pass tura nawrtu chu BJP an ni a, chu chu NDA dintu leh kaihruaitu an ni a, anni bawk hian Rajya Sabha-a nawr tlang leh tumin ṭan an la mek a ni. Mizoram mipuiin kan duh lohzia na takin kan lantir tawh a, tharum thawh zawnga thil kalpui a nih loh avang hian mipui thawm hi a ring tawk loa ngaih ngawt chi a ni tawh lo. NESO-in total bandh an huaihawt kha mipuiin an thlawp ṭha em em a, kawngzawh a ni leh tawh bawk a, Republic Day hian boycott turin an rel bawk. Heti taka Mizo mipuiten kan ram leh hnam tana him lo tur bill kan dodal tawh hnuah, kan chief minister berin ‘a ṭul chuan’ a la ti chauh mai hi chu mipui lawm a kim lo tawp ang. Mizote min chim ral thei mai tur, kan sakhua pawhin nasa taka a tawrh theih tur bill chu Lok Sabha-ah pass a ni tawh a, chumi bill chu Rajya Sabha-a pass tir leh tumin NDA (BJP) chuan theihtawp an chhuah mek. NDA aṭanga chhuah hi a ṭul dawn a nih ngai chuan tun aia a ṭul hun hi a vang hlein a rinawm a, Rajya Sabha-a an nawr tlang tawh hnua lungawi loa ban ai chuan, an nawr tlang lohna tura ban ngam hi a ṭha zawk mai thei e. Engpawhnise, Mizo mipuiin ṭang rual chuan tharumthawhna tel si loin kan theih leh thiam angin theihtawp chhuahin Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) duh lohna kan lantir mek chu a ni a, kan roreltu party lam chuan bill pu luttu NDA lam a la âwn tlat zel a, NDA aṭanga inhnuhdawh hi eng tikah tak ‘ṭul’ ti ang maw?", "summary": "MNF president leh chief minister Zoramthanga chuan, Rajya Sabha-a The Citizenship (Amendment) Bill, 2016 (CAB) pass a nih lohna turin theihtawp an chhuah niin a sawi a, \"A ṭul a nih chuan MNF hi NDA aṭanga inhnuhdawh kan hreh hauh lo,\" a ti. Hmar chhak mipuiten kan duh loh rawn CAB hi Lok Sabha ah pass a ni tawh. He bill nawrtu chu BJP an ni a, chu chu NDA dintu leh kaihruaitu an ni. Rajya Sabha ah pawh nawr tlang leh an tum mek a ni. Mizoram mipuiin kan duh lohzia kan lantir a, NESO-in total ban an huaihawt kha mipuiin an thlawp tha viau a, kawngzawh a ni bawk. Republic Day hian boycott tur a ni leh bawk. Heti taka kan duh lo chunga kan CM in 'a ṭul chuan' a la ti chauh hi mipui lawm a kim lo. NDA atanga chhuah a tul dawn a nih chuan tun aia a tul hun hi a vang hle ang. Engpawhnise, Mizo mipuiin theih tawp kan chhuah laia roreltu party ten NDA lam an la awn zel hi a mak ngawt mai." }, { "summarization_id": "1304", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6184", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_24.1.25", "original_text": "FIFA standard vekin field kan siam - RRRa Mizoram NewsFIFA standard vekin field kan siam - RRRa admin 08-Nov-2024 02:59 PM Sports Minister hlui Robert Romawia Royte, MLA chuan vawiin (8.11.2024) hian Aizawl Press Club-ah press conference neiin, sports incentive cash award dawng thei lo bik sports discipline an awm loh thu leh MNF hunlaia field siamte chu FIFA standard size vek a nih thu a sawi. Robert Romawia chuan sports incentive cash award-ah sports association-te pawh an fiah tawk loa a hriat thu sawiin, 'A discipline ni loin, medal an lakna inelna zawk kha a pawimawh. Arm wrestling, carrom board etc. in an dawng thei lo tihna a ni lo. State, national games etc. -ah medal an lak chuan eng discipline pawhin an dawng thei, dawng thei lo bik an awm lo. Sports Minister ka nihlai khan sports incentive cash award hi kan tisang,' a ti. Denic-a leh midang pahnihin medal an lakna chu Asian Arm Wrestling Championship a nih thu sawiin Sports Minister hlui chuan, 'Gold medalist-in cheng nuai 7, silver medalist pahnihin cheng nuai 3.5 an dawng mai tur a ni. Arm wrestling a nih avanga dawng thei lo anga ngaih hi danah a ni lo. A discipline ni loin, a tournament a pawimawh. Denic-ate tan dan thar siam chiah ka ngai lo, 50% pek dan zawn ngai loah ka ngai,' tiin Sports Minister chu la nise dan awm sa anga pek dan a zawn mai tur thu a sawi. Robert Romawia chuan MNF Sorkar laia field siam a te lutuk nia sawi leh badminton court size leh football ground tehkhin chu mipui hruaikawi tumna mai a ni em tih ngaihtuah ngai tak nia sawiin, 'FIFA law of the game danah chuan football field size chi hran hran siam theih a ni. FIFA standard dinglai ang chuan field te ber chi (minimum size) chu 45X90 metre a nih laiin, a lian ber (maximum size) chu 90X120 metre a ni thung. International match khelhna tur atan erawh chuan a te berah 100X64 metre a nih a ngai,' a ti. Mizoram hmun hmain a zir loh avangin field nasa taka an tih zauh thu sawiin Rober Romawia chuan, 'MNF hunlaia UD&PA leh Sports Department field siamte FIFA standard size vek a ni. Badminton World Federation chuan badminton court standard size pakhat chauh a nei thung. Hetiang a nih avang hian he thil intuha lo lutuk khaikhin hi Mizo mipuite bum tumna leh ngaihnepna a ni em tih hi ngaihtuah tham tak a ni,' tiin a hmunhma a rem ngang loh avanga international competition thlen theihna tura lian erawh chuan an tih theih vek loh thu a sawi.", "summary": "FIFA standard vekin field kan siam - RRRa Sports Minister hlui Robert Romawia Royte, MLA chuan Aizawl Press Club-ah press conference neiin, sports incentive cash award dawng thei lo bik sports discipline an awm loh thu leh MNF hunlaia field siamte chu FIFA standard size vek a nih thu a sawi. Gold medalist-in cheng nuai 7, silver medalist pahnihin cheng nuai 3.5 an dawng mai tur a ni. Arm wrestling a nih avanga dawng thei lo anga ngaih hi danah a ni lo. Romawia chuan MNF Sorkar laia field siam a te lutuk nia sawi leh badminton court size leh football ground tehkhin chu mipui hruaikawi tumna mai a ni em tih ngaihtuah ngai tak nia sawiin, 'FIFA law of the game danah chuan football field size chi hran hran siam theih a ni. FIFA standard dinglai ang chuan field te ber chi (minimum size) chu 45X90 metre a nih laiin, a lian ber (maximum size) chu 90X120 metre a ni thung. International match khelhna tur atan erawh chuan a te berah 100X64 metre a nih a ngai,' a ti. Mizoram hmun hmain a zir loh avangin field nasa taka an tih zauh thu sawiin Rober Romawia chuan, 'MNF hunlaia UD&PA leh Sports Department field siamte FIFA standard size vek a ni. Badminton World Federation chuan badminton court standard size pakhat chauh a nei thung tiin International competition thlen theihna tura lian erawh chuan an tih vek theih loh thu a sawi." }, { "summarization_id": "1305", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_27.1.25", "original_text": "Kawlphetha renchemna tur Project Minister in a hawng Kawlphetha renchem leh awmze nei zawka hman tangkai a nih theih nana hmalakna ‘Demand Side Management Project’ chu nimin khan hawn a ni. Aijal Club-a ‘Demand Side Management Project’ hawnna hun hi P&E Minister F. Roding-liana chuan khuallian nia hmanpuiin kum 10 chhunga power kan mamawh zat a let deuh thawa a pun thu a sawi a, kum 2015-a kan mamawh san lai berin 97 MW vel a nih laiin tunah chuan 163 MW chuang a lo nih tawh thu sawiin, hetihlai hian kan power siamchhuahte a pun si loh avangin ram pawn atangin man to tak takin kan chawkluh a ngai a, chuvangin renchem taka power kan hman a tul a ni, a ti a. “Unit khat kan vawnthat (save) hian Unit khat dang power tharchhuak tluk kan ni,” a ti a. Mizoram Sawrkar-in power-a intodelh turin nasa taka hma a lak mek thu pawh sawiin, Central lamah bawhzui ngaite bawhzui zel a ni a, reilote ah Project tha tak tak bul tan a nih thuai theih a beisei thu a sawi bawk. Power Minister chuan kalkhawmte hma ah AT&C loss avanga Energy hloh tam lutuk tih tlem a tul zia sawiin, thawktute chu hemi kawngah tan la tura a fuih bakah, thahnem ngai taka mahni hna theuh thawk tur leh an hnate chu eizawnna mai anga ngai lova, rawngbawlna leh ram leh khawtlang tana thawk an ni tih inhre renga, tha thlah lova hna thawk thin turin a chah bawk a ni. ‘Demand Side Management Project’ hi Bureau of Energy Efficiency (BEE), Ministry of Power, Govt. of India kaltlanga Mizoram DISCOM - Power & Electricity Department leh Green Tree Global Pvt. Ltd. te hmalakna tur a ni a, kum 2 chhunga power mamawh 10% tala tihhniam tum a ni. Khawvel ram hrang hrangin an ngaih pawimawh em em Paris Agreement-a India a tel ve avangin energy renchem tura hmalakna hian ngaih pawimawh a hlawh em em a ni.", "summary": "Kawlphetha renchemna tur Project Minister in a hawng Demand Side Management Project chu nimin khan hawn a ni a, he hun hi P&E Minister F.Rodinhliana chuan khuallian niin a hmanpui. Kum 10 chhunga power kan mamawh zat a let deuh thawa a pun thu a sawi a, kum 2015-a kan mamawh san lai berin 97MW vel a nih laiin tunah chuan 163MW a nih tawh thu sawiin, hetihlai hian power siamchhuah a pun si loh avangin ram pawn atanga to zawka lakluh a ngai a, chuvangin remchem a tul a ti. Sawrkarin helamah hian hma a lak thu leh rei loteah Project tha tak tak bul tan a nih thuai theih a beisei thu a sawi bawk. Power Minister chuan kalkhawmte hmaah AT&C loss avanga Energy hloh tamzia sawiin hemi kawnga tan la turin thawktute a fuih bawk. ‘Demand Side Management Project’ hi Bureau of Energy Efficiency (BEE), Ministry of Power, Govt. of India kaltlanga Mizoram DISCOM - Power & Electricity Department leh Green Tree Global Pvt. Ltd. te hmalakna tur a ni a, kum 2 chhunga power mamawh 10% tala tihhniam tum a ni. Paris Agreement-a India a tel ve avangin energy renchem tura hmalakna hian ngaih pawimawh a hlawh em em a ni." }, { "summarization_id": "1306", "url": "https://theaizawlpost.org/taylor-swift-in-2024-mtv-vma-award-7-dawngin-beyonce-record-a-nihrual/", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_1.2.25", "original_text": "Taylor Swift-i’n 2024 MTV VMA Award 7 dawngin Beyonce record a nihrual An rama Nilaini zan, keini tana Ningani tuk khan 2024 MTV Video Music Awards chu UBS Arena, New York-ah an sem ta a, Taylor Swift-i’n award pasarih dawngin, a dawng hnem ber. Swift hian MTV VMA 30 a dawng tling ta chiah a, MTV VMA dawng hnem ber Beyonce record a nih rual ta chiah a ni. Beyonce hian ama pualin award 26 dawngin, pahnih chu The Carters angin a dawng a, a dang pahnih Destiny’s Child angin a dawng bawk. Kumin VMA-ah hian Taylor Swift award dawn panga hi ‘Fortnight’ hlaa a thawhpui Post Malone nena an dawn dun a ni a, hei vang hian Malone hi kumin VMA-a award dawng hnem ber dawttu a ni ve nghal a, Eminem, Megan Thee Stallion leh Katy Perry ten award pahnih heuh an dawng bawk. ‘Fortnight’ hian video of the year a dawng a, Taylor Swift hian tun kum thum chhung chu a zawnin he award hi a dawng ta a, he category-a award um nga a dawnna a ni ta bawk. MTV VMA-a award ngaihhlut Video of the Year hi Swift hian- “Bad Blood” (2015), “You Need to Calm Down” (2019), “All Too Well: The Short Film” (2022) leh “Anti-Hero” (2023) te a lo dawng tawh a, he category-a award dawng ngun ber niin, um thum dawng zawn thei hmasa ber a ni bawk. ‘Fortnight’ video hi Swift direct niin, best direction a dawng tel a, tun kum nga chhungin he category-ah hian award vawi li a dawng tling tawh bawk. Artist of the Year pawh Swift hian kum hnih a dawng zawn ta a, he category-a award um hnih dawng thei hmasa ber a ni bawk. Eminem, Megan Thee Stallion leh Katy Perry ten award pahnih heuh an dawng a, Eminem hian VMA 15 a dawng tling ta chiah a, mipa artist zinga he award dawng hnem ber a ni ta. A hma chuan he record hi Eminem leh Pater Gabriel ten award 13 dawngin an inawm a, tunah chuan Eminem hian Peter Gabriel kalsanin, amahin record a siam ta a ni. Katy Perry-i’n Video Vanguard Award a dawng a, hei bakah hian VMA performance awm tawh zinga boruak nei berah 2013-a VMA stage-a ‘Roar’ a perform chu thlangin award a dawng bawk. Kumin VMA-ah hian hmeichhe lam an langsar zawk a, category ngaihven hlawh zualah pawh hmeiche zaithiam deuh vekin award an dawng a, tun kum sarih chhung chu MTV VMA-a hian best new artist pawh hmeichhe zaithiamin an dawng tawh a, video for good pawh hmeichhe lamin kum ruk chhung a zawnin an dawng tawh a, song of the year pawh hmeichhe zaithiamin a zawna kum nga an dawnna a ni ta a, best Latin pawh hmeichhe lamin a zawna kum li an dawnna niin, video vanguard award pawh 2015-a Kanye West hnuah chuan hmeichhe zaithiam hlirin an la dawng char char bawk. K-pop huhang pawh a la dai lo tih a lanchianna pakhat chu K-pop group Seventeen-in best group video an dawng a, he all-genre category-ah hian K-pop group-in kum ruk chhung a zawnin award an dawng tawh a, nikum khan BLACKPINK-in dawngin, BTS-in a hmalam kum li chhung zawng an dawng tawh b -- Advertisement -- 2024 MTV Video Music Awards dawngtute chu: Video of the year : Taylor Swift feat. Post Malone – “Fortnight” Artist of the year : Taylor Swift Song of the year : Sabrina Carpenter – “Espresso” Best new artist : Chappell Roan Best collaboration : Taylor Swift feat. Post Malone – “Fortnight” Best pop : Taylor Swift Best hip-hop : Eminem – “Houdini” Best R&B : SZA – “Snooze” Best alternative : Benson Boone – “Beautiful Things” Best rock : Lenny Kravitz – “Human” Best Latin : Anitta – “Mil Veces” Best Afrobeats : Tyla – “Water” Best K-pop : LISA – “Rockstar” Video for good : Billie Eilish – “What Was I Made For (From Barbie)” MTV push performance of the year August 2023: Kaliii – “Area Codes” September 2023: GloRilla – “Lick or Sum” October 2023: Benson Boone – “In The Stars” November 2023: Coco Jones – “ICU” December 2023: Victoria Monét – “On My Mama” January 2024: Jessie Murph – “Wild Ones” February 2024: Teddy Swims – “Lose Control” March 2024: Chappell Roan – “Red Wine Supernova” April 2024: Flyana Boss – “yeaaa” May 2024: Laufey – “Goddess” June 2024: LE SSERAFIM – “EASY” July 2024: The Warning – “Automatic Sun” VMAs Most Iconic Performance : Katy Perry – “Roar” (2013) Best Trending Video: Megan Thee Stallion feat. Yuki Chiba – “Mamushi” Best Group: SEVENTEEN Song of Summer : Taylor Swift feat. Post Malone – “Fortnight” Technical awards Best direction : Taylor Swift feat. Post Malone – “Fortnight” Best cinematography : Ariana Grande – “we can’t be friends (wait for your love)” Best editing : Taylor Swift feat. Post Malone – “Fortnight” Best choreography : Dua Lipa – “Houdini” Best visual effects : Eminem – “Houdini” Best art direction : Megan Thee Stallion – “BOA”", "summary": "Taylor Swift-i’n 2024 MTV VMA Award 7 dawngin Beyonce record a nihrual An rama Nilaini zan, keini tana Ningani tuk khan 2024 MTV Video Music Awards chu UBS Arena, New York-ah an sem ta a, Taylor Swift-i’n award pasarih dawngin, a dawng hnem ber. Swift hian MTV VMA 30 a dawng tawh a ni. Beyonce hi ama pualin 26 a dawng tawh. Taylor Swift hian kumin VMA ah hian 'Fortnight' hla Post Malone nen an siamah 5 an dawng a, hei vang hian Post Malone hi kumin VMA award dawng hnem ner dawrtu a ni ve nghal. Eminem, Megan Three Stallion leh Katy Perry ten award 2 theuh an dawng bawk. Fortnight hian 'Video of the year' dawngin kum thum chhung he award hi a zawnin a dawng tawh. MTV a award ngaihhlut ber niin tum 5 a dawng ta a ni. Fortnight video hi Swift direct niin, best direction a dawng telna, vawi 4 he award hi a dawng tawh bawk. Artist of the year pawh kum 2 a zawnin a dawng tawh. Eminem hiN VMA 15 dawng tawhin mipa zingah award dawng hnem ber a ni. Katy bian Video Vanguard Award dawngin VMA stage performance tha ber ah an thlang bawk. Hmeichhia an langsar a, Best New Artist ah pawh hmeichhia an lang zut. K pop huhang pash a dai lo, Best group chu Seventeen in an la a, he award hi kum ruk chhung k-pop hian an la tawh." }, { "summarization_id": "1307", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/16779", "file_name": "F_MIZO_SUM_5_20/2/25", "original_text": "Chief minister Zoramthanga chuan, \"State pum hmasawn theihna turin chhung tinin thawh chhuah ṭha tak an neih a, retheia tumah an awm loh nan ram leilung hausakna hâi chhuah tum a ni. Covid-19 avangin chak takin hmalak theih rih loh mah se, tunah vaccine pek bul ṭan turin ram a inpuahchah tawh a, beiseina êng nen chak taka hmalak thuai beisei a ni,\" a ti.Mizoram hi India ram state rethei zinga mi a ni a, khawpuia mi ṭhenkhat hi awm thei viau tawh mah se mipui nawlpui hi an la rethei hle. Kan mihausa ṭhen­khatte'n India mai ni lo khawvel tukverha dah chhuah ve ṭan tumin nawmchenna leh zin khawthawnna lamah phei chuan khawvel hmun nuamte an tlawh ve thei ta reng mai a; nimahsela miretheite retheihna hi a la thuk em em a, Mizo tam zawk khawsak dinhmun hi a la ṭha lo hle a ni.Chutihlaia Mizoram 'retheia tumah an awm lohna tur' kan chief minister-in a hre fuh hi thil lawmawm tak a ni a, a tum anga rethei awm lohna ram a nih theihna turin chak takin ṭan la zui zel se a ṭha hle ang. CM sawi dan chuan retheia tumah an awm lohna turin ram leilung hausakna hai chhuah tum a ni a, eng chiah nge sawi chiang rih lo mah se retheia mi an awm tawh lohna tur a nih chuan thil lian tham tak a ni ngei ang.State khat hotupa berin hetiang thil a sawi a nih chuan ruahmanna fel tak a nei tawh ngei ang tih pawh a rin theih a, Mizoram leilung hausakna hi gas a ni thei a, oil a ni thei a, thil dang ṭha zawk leh hausak phahna tham thil a ni thei bawk. Engpawhnise Mizoram mipui retheia an awm tawh lohna tur leh state pum hmasawnna tur thil hi chak takin bawhzui ni se, Covid-19 hian he thil ṭha tak hai chhuahna tur hi a dal rei tawh lo turah i ngai ang. Chief minister Zoramthanga chuan, \"State pum hmasawn theihna turin chhung tinin thawh chhuah ṭha tak an neih a, retheia tumah an awm loh nan ram leilung hausakna hâi chhuah tum a ni. Covid-19 avangin chak takin hmalak theih rih loh mah se, tunah vaccine pek bul ṭan turin ram a inpuahchah tawh a, beiseina êng nen chak taka hmalak thuai beisei a ni,\" a ti.Mizoram hi India ram state rethei zinga mi a ni a, khawpuia mi ṭhenkhat hi awm thei viau tawh mah se mipui nawlpui hi an la rethei hle. Kan mihausa ṭhen­khatte'n India mai ni lo khawvel tukverha dah chhuah ve ṭan tumin nawmchenna leh zin khawthawnna lamah phei chuan khawvel hmun nuamte an tlawh ve thei ta reng mai a; nimahsela miretheite retheihna hi a la thuk em em a, Mizo tam zawk khawsak dinhmun hi a la ṭha lo hle a ni.Chutihlaia Mizoram 'retheia tumah an awm lohna tur' kan chief minister-in a hre fuh hi thil lawmawm tak a ni a, a tum anga rethei awm lohna ram a nih theihna turin chak takin ṭan la zui zel se a ṭha hle ang. CM sawi dan chuan retheia tumah an awm lohna turin ram leilung hausakna hai chhuah tum a ni a, eng chiah nge sawi chiang rih lo mah se retheia mi an awm tawh lohna tur a nih chuan thil lian tham tak a ni ngei ang.State khat hotupa berin hetiang thil a sawi a nih chuan ruahmanna fel tak a nei tawh ngei ang tih pawh a rin theih a, Mizoram leilung hausakna hi gas a ni thei a, oil a ni thei a, thil dang ṭha zawk leh hausak phahna tham thil a ni thei bawk. Engpawhnise Mizoram mipui retheia an awm tawh lohna tur leh state pum hmasawnna tur thil hi chak takin bawhzui ni se, Covid-19 hian he thil ṭha tak hai chhuahna tur hi a dal rei tawh lo turah i ngai ang. Chief minister Zoramthanga chuan, \"State pum hmasawn theihna turin chhung tinin thawh chhuah ṭha tak an neih a, retheia tumah an awm loh nan ram leilung hausakna hâi chhuah tum a ni. Covid-19 avangin chak takin hmalak theih rih loh mah se, tunah vaccine pek bul ṭan turin ram a inpuahchah tawh a, beiseina êng nen chak taka hmalak thuai beisei a ni,\" a ti. Mizoram hi India ram state rethei zinga mi a ni a, khawpuia mi ṭhenkhat hi awm thei viau tawh mah se mipui nawlpui hi an la rethei hle. Kan mihausa ṭhen­khatte'n India mai ni lo khawvel tukverha dah chhuah ve ṭan tumin nawmchenna leh zin khawthawnna lamah phei chuan khawvel hmun nuamte an tlawh ve thei ta reng mai a; nimahsela miretheite retheihna hi a la thuk em em a, Mizo tam zawk khawsak dinhmun hi a la ṭha lo hle a ni. Chutihlaia Mizoram 'retheia tumah an awm lohna tur' kan chief minister-in a hre fuh hi thil lawmawm tak a ni a, a tum anga rethei awm lohna ram a nih theihna turin chak takin ṭan la zui zel se a ṭha hle ang. CM sawi dan chuan retheia tumah an awm lohna turin ram leilung hausakna hai chhuah tum a ni a, eng chiah nge sawi chiang rih lo mah se retheia mi an awm tawh lohna tur a nih chuan thil lian tham tak a ni ngei ang. State khat hotupa berin hetiang thil a sawi a nih chuan ruahmanna fel tak a nei tawh ngei ang tih pawh a rin theih a, Mizoram leilung hausakna hi gas a ni thei a, oil a ni thei a, thil dang ṭha zawk leh hausak phahna tham thil a ni thei bawk. Engpawhnise Mizoram mipui retheia an awm tawh lohna tur leh state pum hmasawnna tur thil hi chak takin bawhzui ni se, Covid-19 hian he thil ṭha tak hai chhuahna tur hi a dal rei tawh lo turah i ngai ang.", "summary": "Chief minister Zoramthanga chuan State pum hmasawn theihna turin ram leilung hausakna hâi chhuah an tum a, Covid-19 avangin chak takin hmalak theih rihloh mah se, vaccine pek bul ṭan tur niin beiseina êng nen chak taka hmalak thuai beisei a nih thu a sawi. Mizoram hi India ram state rethei zinga mi a ni a, chutihlaia Mizoram 'retheia tumah an awm lohna tur' kan CM-in a hre fuh hi thil lawmawm tak a ni a, chak takin ṭan la zui zel se a ṭha hle ang. State khat hotupa berin hetiang thil a sawi a nih chuan ruahmanna fel tak a nei tawh ngei ang tih pawh a rin theih a, Mizoram leilung hausakna hi gas a ni thei a, oil a ni thei a, thil dang ṭha zawk leh hausak phahna tham thil a ni thei bawk a, Mizoram mipui retheia an awm tawhlohna tur leh state pum hmasawnna tur thil hi chak takin bawhzui ni se, Covid-19 hian he thil ṭha tak hai chhuahna tur hi a dal rei tawhlo turah i ngai ang." }, { "summarization_id": "1308", "url": "https://www.exploremizoram.com/2024/05/a-sawi-lam-duhtawkin-tak-tiin-bultan.html", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_17.2.25", "original_text": "_Thil Tidanglam Tura Hrual_-  Rick Warren-  May 29, 2024“Thawhrimna zawng zawngah hian hlawkna a awm a, kaa sawi mai erawh chuan tlakranna mai a thlen a ni.” (Thufingte 14:23)I thil sawi chhuah chu i rilru nen inzawmna a nei thin.Thinlunga khatliam chu kaa atangin a lo chhuak thin a ni. Thinrimnaa i khah chuan i ka atangin thinrimna a lo chhuak ang. Rilru hrehawmnaa i khah chuan, i tawngkam chhuakah a lang ang. I thinlung chu lawmnaa a khah chuan, i ka atang chuan lawmna a lo chhuak ang.Bible in Marka 12:30 ah chuan, “Lalpa i Pathian chu i thinlung zawng zawngin, i thlarau zawng zawngin, i rilru zawng zawngin, i chakna zawng zawngin i hmangaih tur a ni,” a ti. Heti zawng pawh hian i sawi thei ang: I tawngka chhuak zawng zawngah te, i rilru zawng zawngah te, i ngaihtuahna zawng zawngah te leh i chetze kawng tinrengah pawh Pathian i hmangaih tur a ni. Pathian chuan sawi tur te, vei tur te, ngaihtuah tur leh thawk turin a din che a ni.Thinlunga vei neite chuan ngawi renga awm hi an harsat a. An sawichhuak thin a ni. Thinlunga vei i neih chuan i vei chu sawichhuak thin ang che. Thinlunga pai neite chuan thawnthu sawite nuam an ti a. Inkawm khawm a, titina hun hman te, thinlung taka inkawm te nuam an ti thin a ni.Khawvel hian midang bepawp zung zung thiam a  mamawh a ni. Mi nawlpuiina kan vei zawng te min sawichhuah tira, min sawiho tir theitu hi kan mamawh a ni. Zirtirtu, counsellor leh coach-te tlang taka min hrilha kawng min kawhhmuh thei kan mamawh a ni. Fiamthu thiam kan mamawh a. Thuhriltu kan mamawh a. Heng tawnghmang thiamte hi khawvel hma min sawn tir theitu an nih avangin kan mamawh a ni.Pathianin min vau lawkna chu heihi a ni: A takin i che ve tur a ni tih hi. Thufingte 14:23 chuan, “Thawhrimna zawng zawngah hian hlawkna a awm a, kaa sawi mai erawh chuan tlakranna mai a thlen a ni,” a ti. Tawngkam danga kan sawi chuan, hmalam panin i kal tur a ni. I ruahmanna te a sawi ringawt chu duhtawk tawh la, a taka a thlen theihnan tan la rawh le.Ngaihtuah zui atan* Thinlunga vei neite hi engtin nge i hriat? An titina atangin hlawkna engnge i neih le?* I ruahmanna siamte chu tihhlawhtlin lovin ala awm reng em? Tunkar chhung hian pakhat tal a hlawhtlin theihnan hian engtin nge tan i lak ang?*  Eng thil nge a tlai tawh hnua i sawichhuah chauh thin le? Chu chuan tuna i rilrua i pai mek engtin nge a hrilhfiah?*[Lettu: Sangpuia]*", "summary": "Thinlunga khatliam chu kâin a sawi chhuak ṭhin. Thinrimnaa i khah chuan i ka atangin thinrimna a lo chhuak ang. I lawm tlat chuan i ka atangin lawmna thu a lo chhuak bawk ang. Thinlunga vei neite chuan ngawi renga awm hi an harst a, an sawi chhuak thin a ni. Mi nawlpui hian kan vei zawng te min sawichhuah tira, min sawiho tir theitu hi kan mamawh a ni. Zirtirtu, counsellor leh coach te kaltlang taka min hrilha kawng min kawhhmuh thei kan mamawh a ni. Pathian min vau lawkna chu hei hi a ni: A takin i che ve tur a ni tih hi. \"Thawhrimna zawng zawngah hian hlawkna a awm a, kaa sawi mai erawh chuan tlakranna mai a thlen a ni.\" Kan sawi mai piah lamah kan thawh tur a awm tihna a ni ang chu. I ruahmanna te a sawi ringawt chu duhtawk tawh la, a taka a thlen theihnan tan la rawh le." }, { "summarization_id": "1309", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6133", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_19", "original_text": "CM-in cadre hran neih sawipui Mizoram NewsCM-in cadre hran neih sawipui admin 04-Nov-2024 02:31 PM Vawiin (4.11.2024) chawhma khan Chief Minister Lalduhoma chuan a office-ah Mizoramin All India Services (AIS) Cadre hran a neih ve theih dan tur chungchang Mizoram IAS Association hruaitute, IPS (Rtd) leh Zoram Research Foundation hotute a sawipui. IAS Association hruaitute, IPS (Rtd) leh Zoram Research Foundation hotute chuan hmalakna lo awm tawhte an tarlang a, cadre hran neih that bikzia leh lukhawng a neih bikziate pawh sawi niin, sorkar tharah beiseina sang tak nen tha thar a hmalakna awmze nei lehzual kalpui an duh thu an sawi. Chief Minister chuan, he thil hi a kaihhruai sorkar pawhin a duh leh a rualawhna a nih thu sawiin, 'Nasa lehzuala bawhzui ka duh,' tiin Cabinet Meeting-ah sawiho tura chhawpchhuah a lo tum tur thu a hrilh. He hunah hian Mizoram IAS Association atangin Vanhela Pachuau, C. Ropianga, Lungmuana, Lalzirmawia Chhangte te an tel a. Indian Police Service (IPS) atangin C Lalrokhuma Pachuau, C Dothanga, PC Lallawmsanga, Zorammawia leh C Laldinate telin; Zoram Research Foundation atangin Prof. Thangchungnunga leh Rochamliana te an tel a ni.", "summary": "CM-in cadre hran neih sawipui Chief Minister Lalduhoma chuan a office-ah Mizoramin All India Services (AIS) Cadre hran a neih ve theih dan tur chungchang Mizoram IAS Association hruaitute, IPS (Rtd) leh Zoram Research Foundation hotute a sawipui. He hmunah hian Mizoram IAS Association aṭang te, Indian Police Service (IPS) leh Zoram Research Foundation te an tel bawk." }, { "summarization_id": "1310", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/116079", "file_name": "F_MIZO_SUM_2_3/2/25", "original_text": "1st Battalion IR commandant chu Kolasib Ṭumpui Venga a mimal in sakna turah 1st. IR mi leh sa eng emaw zat a chhawra sawi a ni a; Kolasib-a thuthar lakhawmtute'n a hmunah enfiahin, IR mi leh sate hnathawk lai an hmu a ni.He thil thleng hi Mizorama sorkar officer ṭhenkhatte chet dan en chuan thil mak danglam tak a ni lem lo a, a thlen vawikhatna a ni lo ang bawkin a thlen tawpna pawh a ni kher lo ang. Officer tam tak hian sorkar mi leh sate hi an mimal thilah an chhawr nasa hle mai a, heng zingah hian police officer-te hi a langsar pawl an ni ngei ang.Police officer hian sipai ṭhahnem tak an enkawl avangin an tan chhawr an awlsam bik a, danin chhawr a phalsak chin erawh a awm. Mimal hna thawk tura sorkar hnathawk ve tho chhawr hi chu thil fel lo tak a ni a, tuna Home Minister hi he thil tihtawp a tum thu sawi chhuaktu kha a ni a, a la tawp lo tih hre chiangtu chu police officer ṭhenawmte leh police constable-te an ni ngei ang.Police chauh an ni lo, officer dang zingah pawh mahni remchan anga staff-te chhawr ching an awm a, hei hi tihtawp ni se a ṭha ngawt mai. Sorkarin sorkar hna thawk tura a rawihte mimal hna atana pawh pen hi thil fel lo tak a ni a, he thil hi Mizoram chhungah kum tam tak kalpui (practice) a ni tawh a, bansan theih ni se a ṭha hle a ni.Sorkar depart-ment hrang hrangah mahni staff-te mimal hnaa chhawr ṭhin sawi tur tam tak an awm a, hei hi dan kalh a ni tih mipui hre thar ila, hetiang ti ṭhin officer-te pawhin sim tawh se; sorkar hnathawk tura sorkar mi rawihte hi chu sorkar hna pawn lama pawh pen i sim ang u. 1st Battalion IR commandant chu Kolasib Ṭumpui Venga a mimal in sakna turah 1st. IR mi leh sa eng emaw zat a chhawra sawi a ni a; Kolasib-a thuthar lakhawmtute'n a hmunah enfiahin, IR mi leh sate hnathawk lai an hmu a ni.He thil thleng hi Mizorama sorkar officer ṭhenkhatte chet dan en chuan thil mak danglam tak a ni lem lo a, a thlen vawikhatna a ni lo ang bawkin a thlen tawpna pawh a ni kher lo ang. Officer tam tak hian sorkar mi leh sate hi an mimal thilah an chhawr nasa hle mai a, heng zingah hian police officer-te hi a langsar pawl an ni ngei ang.Police officer hian sipai ṭhahnem tak an enkawl avangin an tan chhawr an awlsam bik a, danin chhawr a phalsak chin erawh a awm. Mimal hna thawk tura sorkar hnathawk ve tho chhawr hi chu thil fel lo tak a ni a, tuna Home Minister hi he thil tihtawp a tum thu sawi chhuaktu kha a ni a, a la tawp lo tih hre chiangtu chu police officer ṭhenawmte leh police constable-te an ni ngei ang.Police chauh an ni lo, officer dang zingah pawh mahni remchan anga staff-te chhawr ching an awm a, hei hi tihtawp ni se a ṭha ngawt mai. Sorkarin sorkar hna thawk tura a rawihte mimal hna atana pawh pen hi thil fel lo tak a ni a, he thil hi Mizoram chhungah kum tam tak kalpui (practice) a ni tawh a, bansan theih ni se a ṭha hle a ni.Sorkar depart-ment hrang hrangah mahni staff-te mimal hnaa chhawr ṭhin sawi tur tam tak an awm a, hei hi dan kalh a ni tih mipui hre thar ila, hetiang ti ṭhin officer-te pawhin sim tawh se; sorkar hnathawk tura sorkar mi rawihte hi chu sorkar hna pawn lama pawh pen i sim ang u.", "summary": "1st Battalion IR commandant chu Kolasib Ṭumpui Venga a mimal in sakna turah 1st. IR mi leh sa eng emaw zat a chhawra sawi niin Kolasib-a thuthar lakhawmtute'n enfiahin, IR mi leh sate hnathawk lai an hmu a ni. Officer tam tak hian sorkar mi leh sate hi an mimal thilah an chhawr nasa hle mai a, Police officer-te pawh hian sipai ṭhahnem tak an enkawl avangin an tan chhawr an awlsam bik a, danin chhawr a phalsak chin erawh a awm. Mimal hna thawk tura Sorkar hnathawk ve tho chhawr hi tuna Home Minister hian tihtawp a tum thu a sawi a, a la tawplo tih hre chiangtu chu Police Officer ṭhenawmte leh Police Constable-te an ni ngei ang.Police bakah officer dang zingah pawh mahni remchan anga staff-te chhawr ching an awm a, hei hi dan kalh a ni tih mipuiin hre thar ila, hetiang ti ṭhin officer-te pawhin sim tawh se; Sorkar hnathawk tura Sorkar mi rawihte hi Sorkar hna pawn lama pawh pen i sim ang u." }, { "summarization_id": "1311", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/12186", "file_name": "H-261-19/02/2025-Mizo kan inpumkhat a hun e", "original_text": "Tun hnaiah Assam sorkar leh Assam-a cheng mi ṭhenkhate'n Mizoram chhung hmun hrang hrangah buaina an rawn siam a, he mi kal zelah hian Assam leh Mizoram ramri hmun ṭhenkhatah buaina a chhuak.Buaina chhuahna hmunte hi ramriah zel a ni a, buaina chhuah chhan pawh Assam lamin Mizoram chhungah buaina an rawn siam hmasak vang zel a ni. Assam hi an ṭhalai hawklak intel khawm emaw, eng pawlin emaw buaina an rawn siam a ni lo a, sorkar mi Assam police-te nena rawn thawk chhuak an ni deuh zel a; kawng danga sawi duh phei chuan Assam sorkarin Mizoram chhungah harsatna an rawn siam a ni ber mai.Heng Assam police-te leh an mipuite hi Mizo mipuiin an theihna zawnah an lo dang a, hmun ṭhenkhatah chuan na takin an bei lêt bawk a; sorkar pawhin theihtawp a chhuah a, police-te pawh ramri humhalh tura tirin ṭan an la zui bawk.Sawisel tur zawng tan chuan kan sorkar chet danah emaw, an chet muan danah emaw, an chet loh dan thlengin sawisel tur a awm thei ang a; fakna tur lam zawn pawhin kawng tam takah sorkar hi fakna tur a awm. Chutianga insawisel leh infak chiam hun chu a ni lo a, kan zavaia kan ram chhana kan ṭan rual ve a hun ta. Tute emaw hming ṭhatir tuma thu thehdarh leh thlalak thehdarh hun a ni lo a, tute emaw dem zawnga thu thehdarh pawh tih loh tawp tur a ni.Do inang kan nei a, chhan tur ram thuhmun kan nei a, hetiang hunah pawh Mizo nihna aia political party-a kan nihna kan dah san zawk a; kan ṭanrualna tur hun pawimawhah pawh ṭang rual thei loa kan insel zel a nih chuan he ram leh hnam hmabak hi a ngaihtuahawm hle thei a ni. Chutihlaiin kan zavaia inpumkhata kan awm a, kawng hrang hranga kan inpuih tawn a, kan theihna zawn ṭheuha sorkar kan thlawp tlat chuan he harsatna kan tawh mek hian Mizoram tan rah ṭha a chhuah ngei i beisei ang u. Tun hnaiah Assam sorkar leh Assam-a cheng mi ṭhenkhate'n Mizoram chhung hmun hrang hrangah buaina an rawn siam a, he mi kal zelah hian Assam leh Mizoram ramri hmun ṭhenkhatah buaina a chhuak.Buaina chhuahna hmunte hi ramriah zel a ni a, buaina chhuah chhan pawh Assam lamin Mizoram chhungah buaina an rawn siam hmasak vang zel a ni. Assam hi an ṭhalai hawklak intel khawm emaw, eng pawlin emaw buaina an rawn siam a ni lo a, sorkar mi Assam police-te nena rawn thawk chhuak an ni deuh zel a; kawng danga sawi duh phei chuan Assam sorkarin Mizoram chhungah harsatna an rawn siam a ni ber mai.Heng Assam police-te leh an mipuite hi Mizo mipuiin an theihna zawnah an lo dang a, hmun ṭhenkhatah chuan na takin an bei lêt bawk a; sorkar pawhin theihtawp a chhuah a, police-te pawh ramri humhalh tura tirin ṭan an la zui bawk.Sawisel tur zawng tan chuan kan sorkar chet danah emaw, an chet muan danah emaw, an chet loh dan thlengin sawisel tur a awm thei ang a; fakna tur lam zawn pawhin kawng tam takah sorkar hi fakna tur a awm. Chutianga insawisel leh infak chiam hun chu a ni lo a, kan zavaia kan ram chhana kan ṭan rual ve a hun ta. Tute emaw hming ṭhatir tuma thu thehdarh leh thlalak thehdarh hun a ni lo a, tute emaw dem zawnga thu thehdarh pawh tih loh tawp tur a ni.Do inang kan nei a, chhan tur ram thuhmun kan nei a, hetiang hunah pawh Mizo nihna aia political party-a kan nihna kan dah san zawk a; kan ṭanrualna tur hun pawimawhah pawh ṭang rual thei loa kan insel zel a nih chuan he ram leh hnam hmabak hi a ngaihtuahawm hle thei a ni. Chutihlaiin kan zavaia inpumkhata kan awm a, kawng hrang hranga kan inpuih tawn a, kan theihna zawn ṭheuha sorkar kan thlawp tlat chuan he harsatna kan tawh mek hian Mizoram tan rah ṭha a chhuah ngei i beisei ang u. Tun hnaiah Assam sorkar leh Assam-a cheng mi ṭhenkhate'n Mizoram chhung hmun hrang hrangah buaina an rawn siam a, he mi kal zelah hian Assam leh Mizoram ramri hmun ṭhenkhatah buaina a chhuak. Buaina chhuahna hmunte hi ramriah zel a ni a, buaina chhuah chhan pawh Assam lamin Mizoram chhungah buaina an rawn siam hmasak vang zel a ni. Assam hi an ṭhalai hawklak intel khawm emaw, eng pawlin emaw buaina an rawn siam a ni lo a, sorkar mi Assam police-te nena rawn thawk chhuak an ni deuh zel a; kawng danga sawi duh phei chuan Assam sorkarin Mizoram chhungah harsatna an rawn siam a ni ber mai. Heng Assam police-te leh an mipuite hi Mizo mipuiin an theihna zawnah an lo dang a, hmun ṭhenkhatah chuan na takin an bei lêt bawk a; sorkar pawhin theihtawp a chhuah a, police-te pawh ramri humhalh tura tirin ṭan an la zui bawk. Sawisel tur zawng tan chuan kan sorkar chet danah emaw, an chet muan danah emaw, an chet loh dan thlengin sawisel tur a awm thei ang a; fakna tur lam zawn pawhin kawng tam takah sorkar hi fakna tur a awm. Chutianga insawisel leh infak chiam hun chu a ni lo a, kan zavaia kan ram chhana kan ṭan rual ve a hun ta. Tute emaw hming ṭhatir tuma thu thehdarh leh thlalak thehdarh hun a ni lo a, tute emaw dem zawnga thu thehdarh pawh tih loh tawp tur a ni. Do inang kan nei a, chhan tur ram thuhmun kan nei a, hetiang hunah pawh Mizo nihna aia political party-a kan nihna kan dah san zawk a; kan ṭanrualna tur hun pawimawhah pawh ṭang rual thei loa kan insel zel a nih chuan he ram leh hnam hmabak hi a ngaihtuahawm hle thei a ni. Chutihlaiin kan zavaia inpumkhata kan awm a, kawng hrang hranga kan inpuih tawn a, kan theihna zawn ṭheuha sorkar kan thlawp tlat chuan he harsatna kan tawh mek hian Mizoram tan rah ṭha a chhuah ngei i beisei ang u.", "summary": "19th October,2020 Assam sawrkar leh Assam-a cheng mi ṭhenkhatten Mizoram chhung hmun hrang hrangah buaina an siam a,hemi kal zelah hian Assam leh Mizoram ramri hmun ṭhenkhatah buaina a chhuak. Assam police-te leh an mipuite hi Mizo mipuiin an theihna zawnah lo dangin,na tak takin an inbei lét bawk.Sawrkar pawhin hma la nghal thuaiin,ramri humhalh turin police lam pawh a tir nghal a ni. Sawrkar hmalak danah fak leh sêl ngai zawn hun a ni lo a,tute emaw hming ṭhaṭ tir tuma thu leh thlalak thehdarh hun a ni lo bawk.Do leh chhan tur thuhmun kan neih angin,Mizo nihna aia political party dahsanna hun a ni lo bawk.Mizote Kan inpumkhata kan ṭan tlan tlat chuan Mizotam tan rah ṭha a chhuah beisei ang." }, { "summarization_id": "1312", "url": "https://www.exploremizoram.com/2021/10/202110mizo-tlangval-nda-atanga-chhuak-thar-lalrindika.html", "file_name": "Mizo_tlangval_NDA_aṭanga_chhuak_thar_-_Lalrindika.txt", "original_text": "Aizawl | October 29, 2021: Vawiin, 29th October, 2021 hian National Defence Academy, Khadakwasla, Pune ah 141st Course NDA ten Passing Out Parade an nei a. India ram hmun hrang hrang atanga thalai rual chhuanawm tak tak NDA atanga pass chhuak zingah hian Mizo tlangval Lalrindika a tel ve. Tun tuma NDA Passing Out Parade a Khuallian chu  General MM Naravane, Chief of Army Staff ( COAS ) a ni a. NDA atanga pass chhuak te hi Army, Air Force leh Navy a officer tur an ni.Lalrindika hi Dr. Lalrohlua (L) ENT Specialist leh Pi Lalnuntluangi (d/o Pu Lalhmingliana, Thanzauva & sons/ZOFA) te fa pathum zinga a naupang ber niin, Dawrpui Veng, Aizawl a khawsa an ni. Vanduaithlak takin a pa, Dr. Lalrohlua hian a dam rei pui ta lo hlauh a. A nu, Pi Lalnuntluangi hian pa tel lo in theihtawp chhuahin a fate a enkawl chho a. Pathian malsawmna dawngin an fate pathum hi zirna kawngah a chher puitling vek a tih theih awm e. An fa upa ber chu Dr. Lalremsanga niin, MBBS a zawh hnuah tunah hian Safdarjung Hospital, New Delhi a internship a ti mek a. An mi lai leh a hmeichhe awm chhun Lalrempuii pawhin tunah hian ZMC ah 3rd Year MBBS a zir mek.Lalrindika hi a naupang ber niin, tunah hian National Defence Academy atangin training hautak tak mai paltlangin hlawhtling takin a rawn pass chhuak a. Indian Army ah officer tur niin, kum thar lamah Indian Army Officer training na hmun pui ber, Indian Military Academy-ah kum khat training leh turin a lut ang a. Chu mi hnuah chuan Indian Army a Commissioned Officer niin, Lieutenant ah bul a tan dawn a ni.Lalrindika hi naupan lai atang renga thuawih thei tak leh lehkha zir taima tak mai a ni a. Nursery atanga Class-VII chu Centenary School, Dawrpui Church ah a kal a. Class VIII – XII erawh chu India rama Military School tha bera chhal ngam, Rashtriya Indian Military College (RIMC), Dehradun ah a kal thung. RIMC a lut tur pawh hian All India Entrance Test a in ziah tlin a ngai a ni. RIMC a a kal chhung hian kawng hrang hrangah sulhnu chhuanawm tak tak a hnutchhiah a. Shooting leh Swimming ah te Gold Medal a la a, anmahni Section bikah a hotu ber, Section Commander a ni bawk. Kum 2018 a RIMC Graduation ah ‘Best in Attitude’ award a dawng hial a ni.Kum 2018 November a UPSC buatsaih, NDA & NA Final Result ah All India Merit List ah 55-na a ni phak a. January, 2019 atangin NDA hi a zawm a. Kum thum chhung zet training hautak tak mai paltlangin tunah hian hlawhtling takin NDA atang hian a rawn pass chhuak ta a ni. NDA ah hian hnam dang val rual zingah pawh a duailo hle a ni ngei ang, and Division bikah a hotu ber, Division Cadet Captain a ni phak a ni.Hetiang Mizo tlangval chhuanawm tak mai kan han nei leh ta hi a lawmawm tak meuh a. Thuawih, taima, tumruh leh tuarchhel taka hlawhtlinna kawng zawhtu Lalrindika hi a ngaihsanawm a. A hlawhtlinnaah hian amah leh a chhungte an lawmpuiawm tak zet a, a hmabak a kal leh zelna turah duhsakna sang ber ka hlan e.- K Lalthawmmawia", "summary": "Mizo tlangval Lalrindika s/o Dr. Lalrohlua (L) leh Pi Lalnuntluangi chuan National Defence Academy atangin training hautak tak mai paltlangin hlawhtling takin a rawn pass chhuak a. Lalrindika hi naupan lai atang renga thuawih thei tak leh lehkha zir taima tak mai a ni a. Shooting leh Swimming ah te Gold Medal a la a, anmahni Section bikah a hotu ber, Section Commander a ni bawk. Kum 2018 a RIMC atanga a graduate hnuin UPSC buatsaih NDA & NA Final Result ah All India Merit List ah 55-na a ni phak a, a training chhung hian Division Cadet Captain a ni bawk a ni. Hetiang Mizo tlangval chhuanawm tak mai kan han nei leh ta hi a lawmawm in duhsakna kan hlan e." }, { "summarization_id": "1313", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5822", "file_name": "SMizo_3_22-01", "original_text": "Petrol a vang tawh hle Mizoram NewsPetrol a vang tawh hle admin 22-Sep-2024 08:03 PM Kawng that loh avanga oil tanker-te hun eng emaw chen an tlan loh avangin petrol lei tur a vang tawh hle a, a black-a zuarte pawhin an ti to tawh hle. Petrol pump an free sale na a awm tawh meuh lo. Tunhma-a mineral water Rs. 20 man khat lo deuh Rs. 100 zawrh thin chu Rs. 200 te'n hmun thenkhatah chuan an zuar tawh a, a ti to zual deuhte chuan Rs. 300 te pawhin an zuar. Petrol black-a zuarte an inhralh thei hle a, lei tur an neih hnu lawkah a zo nghal duak duak zel. Hmun thenkhatah chuan intlarte a ngai. Mizofed, Aizawlah chuan vawiin hian petrol lak tur a awm loa, a bula a black-a zuarte chuan lei tur an nei thung. Mah se, petrol black-a lei tur pawh hian intlar a ngai. Hetihlai hian oil tanker-te chuan petrol an phur leh tan tawh. Nimin (20.9.2024) a Khamrang leh Kawnpui inkar kawng siam mek an tlawh tumin Supply Minister B Lalchhanzova oil phur an rawn thlen belh zel beisei a nih thu a sawi. B Lalchhanzova chuan, 'Tun dinhmunah Aizawl pana tank lorry-te an lokal mek. Silchar lamah pawh an dawh mek. Vawiin tlai leh naktuk lamahte khuain a bumrote a nih loh chuan oil leh nitin mamawh phur dangte a rawn thlen belh zel beisei a ni,' a ti.", "summary": "Kawng a that loh avanga oil tanker-te hun eng emaw chen an tlan loh avangin petrol lei tur a vang hle a, Petrol Pump free sale na a awm tawh meuh lo. Hemi avang hian a black-a zuartute pawn an petrol zawrhte chu a let thawk thawk in a man an san tawh a ni. Supply Minister B. Lalchhanzova chuan Oil phur Tank Lorry-te chuan Aizawl an rawn pan mek thu sawiin, nitin mamawh phur motor-te pawh an rawn thlen belh zel a beisei thu a sawi." }, { "summarization_id": "1314", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/24732", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "School Education minister chuan, zirtirtu sang khat vel lâk a nih dawn thu leh MPSC kaltlang loin, contract leh muster roll-a lak phawt a, a hnua dah ngheh theih tura tih tum a nih thu a sawi.Minister ṭawngkam takah chuan, \"Zirtirtu sem rual tur pawhin a strength a tlem. Post ruak hnawh khah loh a tam. Zirtirtu hi sang khat dawn kan la thar dawn. MPSC-a kan pek chuan an buai a, department zawng zawngin hna lak tur kan pek khawm avangin an ti rang thei lo. A theih chin chinah contract leh muster roll-a lak kan tum phawt ang, performance based-a dah ngheh theih turin,\" a ti. A thusawi hi ṭha tluangtlang tak angin lang mah se, a phenah thil hlauhthawnawm tam tak a awm.Mizoram sorkar hnathawkte latu tur MPSC kan nei a, anni hi hna la hman lo khawpa an buai a nih chuan ṭhiah mai pawh a ṭha zawk ang. Anni pehhel tum niawm taka minister a ṭawng chhuak hi a vanduaithlak a, MPSC chu buai lutuk avanga zirtirtu hna la hman lo anga a chhuah hi a fuh lo a, hna latu kal tlang ngei hian zirtirtu hi lak ni rawh se.Mizoramah zirna a ṭhat hleih­theih loh chhan lian tak chu zirtirtu lak dan fel lo a ni. A tling leh thiamte aia hmelhriat nei leh duhsaktu neite lak an nih fo avangin kan zirnain a tuar a ni. Tunah sorkar thar a piang a, mipuiin beisei an neih san vanglai takin MPSC tel loa zirtirtu lak a, a hnua dah ngheh tumna awm hi zirna atan a pawi a, a tling zawkte paiha duhsakna lantirna remchang a nih avangin a pawi lehzual.Mizo ṭhalai hna zawng mekte tan he thil hi na taka do let ngei chi a ni. Zirlai pawlte tan pawh hei hi ngawih bopui chi a ni lo ang. Zirna kaihhnawihah chuan hei hi thil serious tawpkhawk a ni a, kan fate zirtirtu tur hi dan angin dik tak leh fel taka lak ni se, hna latu tura din MPSC kaltlang ngeia lak ni rawh se. School Education minister chuan, zirtirtu sang khat vel lâk a nih dawn thu leh MPSC kaltlang loin, contract leh muster roll-a lak phawt a, a hnua dah ngheh theih tura tih tum a nih thu a sawi.Minister ṭawngkam takah chuan, \"Zirtirtu sem rual tur pawhin a strength a tlem. Post ruak hnawh khah loh a tam. Zirtirtu hi sang khat dawn kan la thar dawn. MPSC-a kan pek chuan an buai a, department zawng zawngin hna lak tur kan pek khawm avangin an ti rang thei lo. A theih chin chinah contract leh muster roll-a lak kan tum phawt ang, performance based-a dah ngheh theih turin,\" a ti. A thusawi hi ṭha tluangtlang tak angin lang mah se, a phenah thil hlauhthawnawm tam tak a awm.Mizoram sorkar hnathawkte latu tur MPSC kan nei a, anni hi hna la hman lo khawpa an buai a nih chuan ṭhiah mai pawh a ṭha zawk ang. Anni pehhel tum niawm taka minister a ṭawng chhuak hi a vanduaithlak a, MPSC chu buai lutuk avanga zirtirtu hna la hman lo anga a chhuah hi a fuh lo a, hna latu kal tlang ngei hian zirtirtu hi lak ni rawh se.Mizoramah zirna a ṭhat hleih­theih loh chhan lian tak chu zirtirtu lak dan fel lo a ni. A tling leh thiamte aia hmelhriat nei leh duhsaktu neite lak an nih fo avangin kan zirnain a tuar a ni. Tunah sorkar thar a piang a, mipuiin beisei an neih san vanglai takin MPSC tel loa zirtirtu lak a, a hnua dah ngheh tumna awm hi zirna atan a pawi a, a tling zawkte paiha duhsakna lantirna remchang a nih avangin a pawi lehzual.Mizo ṭhalai hna zawng mekte tan he thil hi na taka do let ngei chi a ni. Zirlai pawlte tan pawh hei hi ngawih bopui chi a ni lo ang. Zirna kaihhnawihah chuan hei hi thil serious tawpkhawk a ni a, kan fate zirtirtu tur hi dan angin dik tak leh fel taka lak ni se, hna latu tura din MPSC kaltlang ngeia lak ni rawh se. School Education minister chuan, zirtirtu sang khat vel lâk a nih dawn thu leh MPSC kaltlang loin, contract leh muster roll-a lak phawt a, a hnua dah ngheh theih tura tih tum a nih thu a sawi. Minister ṭawngkam takah chuan, \"Zirtirtu sem rual tur pawhin a strength a tlem. Post ruak hnawh khah loh a tam. Zirtirtu hi sang khat dawn kan la thar dawn. MPSC-a kan pek chuan an buai a, department zawng zawngin hna lak tur kan pek khawm avangin an ti rang thei lo. A theih chin chinah contract leh muster roll-a lak kan tum phawt ang, performance based-a dah ngheh theih turin,\" a ti. A thusawi hi ṭha tluangtlang tak angin lang mah se, a phenah thil hlauhthawnawm tam tak a awm. Mizoram sorkar hnathawkte latu tur MPSC kan nei a, anni hi hna la hman lo khawpa an buai a nih chuan ṭhiah mai pawh a ṭha zawk ang. Anni pehhel tum niawm taka minister a ṭawng chhuak hi a vanduaithlak a, MPSC chu buai lutuk avanga zirtirtu hna la hman lo anga a chhuah hi a fuh lo a, hna latu kal tlang ngei hian zirtirtu hi lak ni rawh se. Mizoramah zirna a ṭhat hleih­theih loh chhan lian tak chu zirtirtu lak dan fel lo a ni. A tling leh thiamte aia hmelhriat nei leh duhsaktu neite lak an nih fo avangin kan zirnain a tuar a ni. Tunah sorkar thar a piang a, mipuiin beisei an neih san vanglai takin MPSC tel loa zirtirtu lak a, a hnua dah ngheh tumna awm hi zirna atan a pawi a, a tling zawkte paiha duhsakna lantirna remchang a nih avangin a pawi lehzual. Mizo ṭhalai hna zawng mekte tan he thil hi na taka do let ngei chi a ni. Zirlai pawlte tan pawh hei hi ngawih bopui chi a ni lo ang. Zirna kaihhnawihah chuan hei hi thil serious tawpkhawk a ni a, kan fate zirtirtu tur hi dan angin dik tak leh fel taka lak ni se, hna latu tura din MPSC kaltlang ngeia lak ni rawh se.", "summary": "School Education minister chuan, zirtirtu sang khat vel lâk a nih dawn thu leh MPSC kaltlang loin, contract leh muster roll-a lak phawt a, a hnua dah ngheh theih tura tih tum a nih thu a sawi.Minister ṭawngkam takah chuan, \"Zirtirtu sem rual tur pawhin a strength a tlem. Post ruak hnawh khah loh a tam. Zirtirtu hi sang khat dawn kan la thar dawn. A thusawi hi tha tluangtlam tak angin lang mah se, a phenah hian thil hlauhthawnawm tam tak a awm. MPSC kan nei a, anni hi hna la hman lo khawpa an buai chuan thiah mai a tha zawk ang. MPSC chu buai lutuk avanga zirtirtu hna la hman lo anga chhuah hi a fuh lo a, hna latu kal tlang ngei hian zirtirtu lak ni rawh se. Zirna a that theih loh chhan lian tak chu zirtirtu lak dan fel lo hi a ni. A tling leh thiamte aia hmelhriat nei tha duhsak an ni fo hi a ni. Tun sorkar tharah hian MPSC tel loa zirtirtu lak hi a fel lo hle a ni. Mizo thalai hna zawng mekte leh Zirlai pawlte tan he thil hi na taka do chu a ni. Zirna kaihhnawihah chuan thil serious tak mai a ni a, MPSC kaltlang ngeiin lak ni rawh se." }, { "summarization_id": "1315", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/23206", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_5.2.25", "original_text": "Health & Family Welfare minister chuan tun hnai khan MIMER a tlawh a; sorkar hmasawnna hna thawh tawh pawngpaw hnualsuat an tum loh thu a sawi.Mizoramah sorkarna a inthlak hian sorkar hmasa thil tih a nih avanga chhunzawm duh loh te, an thil kalpui tawh hnualsuat mai te, thil ṭha tak ni thei tur pawh bawhzui duh lohte a awm ṭhin a, hei vang hian thil tam tak a hlawhchham tawh a, ramin lo tuar tawh ṭhin.Tun hnaiah MNF kaihhruai sorkar a ding a, anni lam hian sorkar hmasa thil tih ṭha chu tawngpawng hnualsuat mai an tum loh thu an sawi ta zauh zauh a, a lawmawm hle. Hei hi hmasawnna duhawm tak a ni a, an insawi anga an kalpui thei a nih ngai chuan ramin a rah ṭha a seng ngei ang.Mizorama thil hahthlak tak chu ram aia political party ngaihsak zawkna leh dah pawimawh zawk a ni fo ṭhin hi a ni. Kan party-in a hmingṭhat phah dâwn chuan ramin a chhiat phah deuh pawh pawi ti lo a, elpuite party an hming ṭhat dâwn ai chuan ramin a tawrh phah tur khawpa rorel duh kan awm ṭhin kha a pawi a, kalphung thar kan hmù hret hret dâwn niin a lang.Miin sorkar a enkawl dâwn a nih chuan ram a dah pawi­­mawh hmasa ber tur a ni a, chutiang tak chuan he sorkar hi kal zel se. Mizoram mipuite hian thil ṭha ti duhtu hi chu khawi party mi pawh ni se an hre reng dâwn a, sorkar hmasain thil tihṭhat a nei a nih chuan chhunzawm zel ni rawh se. Health & Family Welfare minister chuan tun hnai khan MIMER a tlawh a; sorkar hmasawnna hna thawh tawh pawngpaw hnualsuat an tum loh thu a sawi.Mizoramah sorkarna a inthlak hian sorkar hmasa thil tih a nih avanga chhunzawm duh loh te, an thil kalpui tawh hnualsuat mai te, thil ṭha tak ni thei tur pawh bawhzui duh lohte a awm ṭhin a, hei vang hian thil tam tak a hlawhchham tawh a, ramin lo tuar tawh ṭhin.Tun hnaiah MNF kaihhruai sorkar a ding a, anni lam hian sorkar hmasa thil tih ṭha chu tawngpawng hnualsuat mai an tum loh thu an sawi ta zauh zauh a, a lawmawm hle. Hei hi hmasawnna duhawm tak a ni a, an insawi anga an kalpui thei a nih ngai chuan ramin a rah ṭha a seng ngei ang.Mizorama thil hahthlak tak chu ram aia political party ngaihsak zawkna leh dah pawimawh zawk a ni fo ṭhin hi a ni. Kan party-in a hmingṭhat phah dâwn chuan ramin a chhiat phah deuh pawh pawi ti lo a, elpuite party an hming ṭhat dâwn ai chuan ramin a tawrh phah tur khawpa rorel duh kan awm ṭhin kha a pawi a, kalphung thar kan hmù hret hret dâwn niin a lang.Miin sorkar a enkawl dâwn a nih chuan ram a dah pawi­­mawh hmasa ber tur a ni a, chutiang tak chuan he sorkar hi kal zel se. Mizoram mipuite hian thil ṭha ti duhtu hi chu khawi party mi pawh ni se an hre reng dâwn a, sorkar hmasain thil tihṭhat a nei a nih chuan chhunzawm zel ni rawh se. Health & Family Welfare minister chuan tun hnai khan MIMER a tlawh a; sorkar hmasawnna hna thawh tawh pawngpaw hnualsuat an tum loh thu a sawi. Mizoramah sorkarna a inthlak hian sorkar hmasa thil tih a nih avanga chhunzawm duh loh te, an thil kalpui tawh hnualsuat mai te, thil ṭha tak ni thei tur pawh bawhzui duh lohte a awm ṭhin a, hei vang hian thil tam tak a hlawhchham tawh a, ramin lo tuar tawh ṭhin. Tun hnaiah MNF kaihhruai sorkar a ding a, anni lam hian sorkar hmasa thil tih ṭha chu tawngpawng hnualsuat mai an tum loh thu an sawi ta zauh zauh a, a lawmawm hle. Hei hi hmasawnna duhawm tak a ni a, an insawi anga an kalpui thei a nih ngai chuan ramin a rah ṭha a seng ngei ang. Mizorama thil hahthlak tak chu ram aia political party ngaihsak zawkna leh dah pawimawh zawk a ni fo ṭhin hi a ni. Kan party-in a hmingṭhat phah dâwn chuan ramin a chhiat phah deuh pawh pawi ti lo a, elpuite party an hming ṭhat dâwn ai chuan ramin a tawrh phah tur khawpa rorel duh kan awm ṭhin kha a pawi a, kalphung thar kan hmù hret hret dâwn niin a lang. Miin sorkar a enkawl dâwn a nih chuan ram a dah pawi­­mawh hmasa ber tur a ni a, chutiang tak chuan he sorkar hi kal zel se. Mizoram mipuite hian thil ṭha ti duhtu hi chu khawi party mi pawh ni se an hre reng dâwn a, sorkar hmasain thil tihṭhat a nei a nih chuan chhunzawm zel ni rawh se.", "summary": "Health & Family Welfare minister chuan tun hnai khan MIMER a tlawh a; sorkar hmasawnna hna thawh tawh pawngpaw hnualsuat an tum loh thu a sawi. Mizoramah sorkar a a inthlak hian sorkar hmasa thil tih a nih vanga hnualsuat mai a awm ṭhin a. MNF kaihhruai sorkar chuan sorkar hmasa thil tih chu an tawngpawng hnualsuat mai an tum loh thu an sawi a, a lawmawm hle. Mizorama thil hahthlak deuh chu ram aia political party ngaihsak zawkna a ni fo. Kan party hmingthatna chu ramin chhiatphah mahse pawi tih lohna a awm thin. Miin sorkar a enkawl dawn a nih chuan ram a dah pawimawh hmasa ber tur a ni, chutiang tak chuan sorkar hi kal se, mipuite pawhin thil tha ti duhtu chu khawi party pawh ni se an hre reng dawn a, sorkar hmasain thil tih that an nei a nih chuan chhunzawm zel rawh se." }, { "summarization_id": "1316", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/7253", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_29/1/25", "original_text": "Mizoramah tun hnaiah Covid-19 vei thar eng emaw zat hmuh chhuah a ni a, state pawna tangkhangte an rawn haw hnuah nitin positive thar hmuh chhuah an awm ta deuh zel a ni.State pawna tangkhangte hian an duh vang rengin Covid-19 hi an rawn pu haw a ni lo a, an awmna state-ah a hluar avangin vanduaina an tawk a ni. Hri vang hian state pawn lama kan unaute hi kan en hrang tur a ni lo a, kan zinga mi, he ram neitute tho an ni tih hriain thiam taka kan lo läwm (welcome) zel a ṭha ang.Hetihlai hian Covid-19 hi kan ramah a awm tih a chiang tawh a, vawi leh khata tihbo duak theih pawh niin a lang lo a, hun eng emaw chen chu kan chenpui a ngai dawn ta niin a lang. Hei vang tak hian mipui lam hi kan inbuatsaih a, Covid-19 hi kan zingah a awm ve reng a ni tih pawh kan pawm thiam a hun ta.Mipui lam pawh positive thar neih belh zel thei dinhmunah kan ding tih kan pawm a ngai a, chumi lo dawngsawng tura kan inpeih a ṭha ang. Tuna an endik chinah heti zat positive an awm a nih chuan, an endik tam deuh hunah positive hi kan nei tam chho deuh dâwn pawh a ni thei a, chumi lo dawngsawng tura mahni lam insiam rem thiam a pawimawh khawp ang. Mizoramah tun hnaiah Covid-19 vei thar eng emaw zat hmuh chhuah a ni a, state pawna tangkhangte an rawn haw hnuah nitin positive thar hmuh chhuah an awm ta deuh zel a ni.State pawna tangkhangte hian an duh vang rengin Covid-19 hi an rawn pu haw a ni lo a, an awmna state-ah a hluar avangin vanduaina an tawk a ni. Hri vang hian state pawn lama kan unaute hi kan en hrang tur a ni lo a, kan zinga mi, he ram neitute tho an ni tih hriain thiam taka kan lo läwm (welcome) zel a ṭha ang.Hetihlai hian Covid-19 hi kan ramah a awm tih a chiang tawh a, vawi leh khata tihbo duak theih pawh niin a lang lo a, hun eng emaw chen chu kan chenpui a ngai dawn ta niin a lang. Hei vang tak hian mipui lam hi kan inbuatsaih a, Covid-19 hi kan zingah a awm ve reng a ni tih pawh kan pawm thiam a hun ta.Mipui lam pawh positive thar neih belh zel thei dinhmunah kan ding tih kan pawm a ngai a, chumi lo dawngsawng tura kan inpeih a ṭha ang. Tuna an endik chinah heti zat positive an awm a nih chuan, an endik tam deuh hunah positive hi kan nei tam chho deuh dâwn pawh a ni thei a, chumi lo dawngsawng tura mahni lam insiam rem thiam a pawimawh khawp ang. Mizoramah tun hnaiah Covid-19 vei thar eng emaw zat hmuh chhuah a ni a, state pawna tangkhangte an rawn haw hnuah nitin positive thar hmuh chhuah an awm ta deuh zel a ni. State pawna tangkhangte hian an duh vang rengin Covid-19 hi an rawn pu haw a ni lo a, an awmna state-ah a hluar avangin vanduaina an tawk a ni. Hri vang hian state pawn lama kan unaute hi kan en hrang tur a ni lo a, kan zinga mi, he ram neitute tho an ni tih hriain thiam taka kan lo läwm (welcome) zel a ṭha ang. Hetihlai hian Covid-19 hi kan ramah a awm tih a chiang tawh a, vawi leh khata tihbo duak theih pawh niin a lang lo a, hun eng emaw chen chu kan chenpui a ngai dawn ta niin a lang. Hei vang tak hian mipui lam hi kan inbuatsaih a, Covid-19 hi kan zingah a awm ve reng a ni tih pawh kan pawm thiam a hun ta. Mipui lam pawh positive thar neih belh zel thei dinhmunah kan ding tih kan pawm a ngai a, chumi lo dawngsawng tura kan inpeih a ṭha ang. Tuna an endik chinah heti zat positive an awm a nih chuan, an endik tam deuh hunah positive hi kan nei tam chho deuh dâwn pawh a ni thei a, chumi lo dawngsawng tura mahni lam insiam rem thiam a pawimawh khawp ang.", "summary": "Tun hnaiah state pawna tangkhangte an rawn haw hnuah nitin Covid-19 vei thar hmuh chhuah an awm ta deuh zel a,State pawna kan unaute hian an duh vang rengin Covid-19 hi an rawn pu hawlo a,chuvangin kan en hrang tur a nilo a,he ram neitute tho an ni.Covid-19 hi tihbo duak theih a nihloh avangin hun eng emaw chen chu chenpui thei turin mipuite pawh kan inbuatsaih a,a ngai ang. Tuna endik chinah heti zat positive an awm a nih chuan, an endik tam deuh hunah positive hi kan nei tam chho deuh dâwn pawh a ni thei a, chumi lo dawngsawng tura mahni lam insiam rem thiam a pawimawh hle ang." }, { "summarization_id": "1317", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6145", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25", "original_text": "Ambassador atan J Lalrosanga ruat Mizoram NewsAmbassador atan J Lalrosanga ruat admin 05-Nov-2024 12:55 PM Vote thlak kawnga mipuite kaihhruai leh zirtirna beihpui - Systematic Voters’ Education and Electoral Participation (SVEEP) Mamit District Ambassador atan Youth Icon 2024 Top 5 J Lalrosanga, Tuidam chu ruat a ni. Mamit DC Jacob Lalawmpuia hoin SVEEP Ambassador ruatna hun hi nimin (4.11.2024) khan DC Bangla-ah an hmang. Mamit DC chuan Tuidam tlangval J. Lalrosanga, Youth Icon-2024-a mipui lawm hlawh taka a rawn invawrh chho thei chu a lawmpui thu sawiin, a kal leh zelna turah duhsakna hlan a, mipuite duh rawn a nih ang taka a tha zawng a hmahruaitu ni turin a chah. Mamit District huapa sawrkar hmalakna hrang hrangah thawhpuiah sawmin, hmalatu leh hmahruaitu ambassador atana ruat chhoh zel tum a nih thu hrilh. Addl. DC Carolyn L. B Khiangte, Addl DC chuan Mamit Deputy Commissioner Office aiawhin lawmpuina pawisa fai J. Lalrosanga hnenah hian a hlan a ni.", "summary": "Ambassador atan J Lalrosanga ruat Systematic Voters Education and Electoral Participation (SVEEP) Mamit District Ambassador atan Youth Icon 2024 Top 5 J Lalrosanga, Tuidam chu ruat a ni. Mamit DC Jacob Lalawmpuia hoin SVEEP Ambassador ruatna hun hi nimin (4.11.2024) khan DC Bangla-ah an hmang. Mamit DC chuan J.Lalrosanga chu lawmpuina thu hrilhin thawhpuiah a sawm nghal a, pawisa fai a pe tel bawk." }, { "summarization_id": "1318", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/25633", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_6.2.25", "original_text": "Hrangturzo bial chhunga khaw pangate chuan kum 2018 chhung khan serthlum an hralhna aṭangin nuai 260 vel an lei. Mimala hralh tam zualte'n cheng nuai 3-5 inkar vel an hralh tlangpui.Mizoram leilung hi thlai leh thei tan a ṭhat duh thu kan sawi ṭhin a, thiangtlang lo neite pawhin an loah thlai chi hrang hrang an chin pawlh ṭhin. Chhungkuain mahni ei khawp tur buh bakah thlai hrang hrang an thar chhuak thei a, kan ram lei­lung leh ruahtui tlak danin a zir bawka chhungkaw taima deuh chuan buh leh thlai chi hrang hrang an nei thei ṭhin.Tuna kan kalphungah hi chuan ei khawp, bar khawp kan thar hram hram a ni ber a, chhungkaw tam takin chu pawh chu an thar thei ta meuh lo. Kan kalphung pangngaia kan kal reng chuan kuthnathawktute harsatna hi belhchhahin a awm chho zel dawn ni maiin a lang a, sum an lakluh dan tur ngaihtuah a, innghahna tham sum hnar siamsak hi a pawimawh hle a ni.Sorkar aṭanga ṭanpuina sum sem ringawt hian a chhawk kumkhua dawn lo a, chuvangin awmze nei taka kal a hun tawh hle. Khaw ṭhen­­khat chuan sum chang thlai leh thei chin nachang an hre tawh a, a hlawma hralhin awmze nei thamin a kalpui theih tih a takin an tawng ta.Hetiang deuh hian khua leh bial khata chengte hian thlai leh thei thlan bik hi nei thiam se, thar chhuah a tam na na na chuan hralhna kawngah pawh thui tak a inpuih theih a, kuthnathawktute'n sum ṭhahnem zawk an lakluh theihna tura thei leh thlai chin tur thlan bik nachang kan hriat a hun ta. Hrangturzo bial chhunga khaw pangate chuan kum 2018 chhung khan serthlum an hralhna aṭangin nuai 260 vel an lei. Mimala hralh tam zualte'n cheng nuai 3-5 inkar vel an hralh tlangpui.Mizoram leilung hi thlai leh thei tan a ṭhat duh thu kan sawi ṭhin a, thiangtlang lo neite pawhin an loah thlai chi hrang hrang an chin pawlh ṭhin. Chhungkuain mahni ei khawp tur buh bakah thlai hrang hrang an thar chhuak thei a, kan ram lei­lung leh ruahtui tlak danin a zir bawka chhungkaw taima deuh chuan buh leh thlai chi hrang hrang an nei thei ṭhin.Tuna kan kalphungah hi chuan ei khawp, bar khawp kan thar hram hram a ni ber a, chhungkaw tam takin chu pawh chu an thar thei ta meuh lo. Kan kalphung pangngaia kan kal reng chuan kuthnathawktute harsatna hi belhchhahin a awm chho zel dawn ni maiin a lang a, sum an lakluh dan tur ngaihtuah a, innghahna tham sum hnar siamsak hi a pawimawh hle a ni.Sorkar aṭanga ṭanpuina sum sem ringawt hian a chhawk kumkhua dawn lo a, chuvangin awmze nei taka kal a hun tawh hle. Khaw ṭhen­­khat chuan sum chang thlai leh thei chin nachang an hre tawh a, a hlawma hralhin awmze nei thamin a kalpui theih tih a takin an tawng ta.Hetiang deuh hian khua leh bial khata chengte hian thlai leh thei thlan bik hi nei thiam se, thar chhuah a tam na na na chuan hralhna kawngah pawh thui tak a inpuih theih a, kuthnathawktute'n sum ṭhahnem zawk an lakluh theihna tura thei leh thlai chin tur thlan bik nachang kan hriat a hun ta. Hrangturzo bial chhunga khaw pangate chuan kum 2018 chhung khan serthlum an hralhna aṭangin nuai 260 vel an lei. Mimala hralh tam zualte'n cheng nuai 3-5 inkar vel an hralh tlangpui. Mizoram leilung hi thlai leh thei tan a ṭhat duh thu kan sawi ṭhin a, thiangtlang lo neite pawhin an loah thlai chi hrang hrang an chin pawlh ṭhin. Chhungkuain mahni ei khawp tur buh bakah thlai hrang hrang an thar chhuak thei a, kan ram lei­lung leh ruahtui tlak danin a zir bawka chhungkaw taima deuh chuan buh leh thlai chi hrang hrang an nei thei ṭhin. Tuna kan kalphungah hi chuan ei khawp, bar khawp kan thar hram hram a ni ber a, chhungkaw tam takin chu pawh chu an thar thei ta meuh lo. Kan kalphung pangngaia kan kal reng chuan kuthnathawktute harsatna hi belhchhahin a awm chho zel dawn ni maiin a lang a, sum an lakluh dan tur ngaihtuah a, innghahna tham sum hnar siamsak hi a pawimawh hle a ni. Sorkar aṭanga ṭanpuina sum sem ringawt hian a chhawk kumkhua dawn lo a, chuvangin awmze nei taka kal a hun tawh hle. Khaw ṭhen­­khat chuan sum chang thlai leh thei chin nachang an hre tawh a, a hlawma hralhin awmze nei thamin a kalpui theih tih a takin an tawng ta. Hetiang deuh hian khua leh bial khata chengte hian thlai leh thei thlan bik hi nei thiam se, thar chhuah a tam na na na chuan hralhna kawngah pawh thui tak a inpuih theih a, kuthnathawktute'n sum ṭhahnem zawk an lakluh theihna tura thei leh thlai chin tur thlan bik nachang kan hriat a hun ta.", "summary": "Hrangturzo bial chhunga khaw pangate chuan kum 2018 chhung khan serthlum an hralhna aṭangin nuai 260 vel an lei. Mimala hralh tam zualte'n cheng nuai 3-5 inkar vel an hralh tlangpui.Mizoram leilung hi thlai leh thei tan a ṭhat duh thu kan sawi ṭhin a, thiangtlang lo neite pawhin an loah thlai chi hrang hrang an chin pawlh ṭhin. Tuna kan kalphungah hi chuan ei khawp, bar khawp kan thar hram hram a ni ber a, chhungkaw tam takin chu pawh chu an thar thei ta meuh lo. Hetiang renga kan kal chuan harsatna a awm chho zel dawn niin alang a, innghahna thama sum hnar siam hi a pawimawh a ni. Sorkar atanga tanpuina ringawt hian a chhawk kumkhua dawn lo a, chuvangin awmze nei taka kal a hun tawh hle. Khaw thenkhat chuan sum chang theu thlai leh thei chin nanchang an hre tawh a, a lawmawm hle. Khua leh bial khata chengte hian thlai leh thei thlan bik hi nei thiam se, thar chhuah tam na na na chuan hralhna kawngah pawh thui tak a inpuih theih a, sum pawh thahnem zawka lakluh theihna a ni." }, { "summarization_id": "1319", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_25.1.25", "original_text": "Swachhata Green Leaf Rating chungchang sawihona nei Nimin khan Serchhip-ah District Level Committee on Swachhata Green Leaf Rating on Hospitality Facilities chu thukhawmin an hmalakna tur hrang hrang an sawiho. He thutkhawm Serchhip DC Meeting Room-a neih hi an Chairman leh District Bawrhsap Paul L. Khuma chuan a kaihruai a, Er. Isaac Lalchhuanmawia, Sr. EE. PHE chuan Swachhata Green Leaf Rating on Hospitality Facilities hian a tum ber chu khaw hrang hranga Resort, Hotel, Homestay, Lodgte, IB, Inthiarna hmunhma nei Camps, Trekking Group te leh khualzinte’n man chawia thlenna atana an hman tawh phawt te chu sawrkar enkawl a ni emaw, mimal (private) in an siam a ni emaw pawh nise mipui hman atan a thianghlim tawk em tih endik leh an performance a zira Ratings pek an ni dawn tih a sawi a. He Ratings hi sawrkar Standards a hman tur niin, nakin zela an sumdawnna atan leh a dawrtu lehzel turte tan an dawr tur thlanna kawngah a la tangkai hle dawn tih a sawi bawk. Nimin-a Meeting hian Serchhip Joint VC Chairman leh YMA leh MHIP Sub-Hqrs. a President te chu Member atan ruatin UD&PA leh LAD aiawh ruat an ni bawk a, Serchhip DC Office-a SDO (Sadar) kaihhruaina hnuaiah Verification Sub-Committee pawh an din nghal a, PHE Serchhip-a SDO chu Member Secretary niin Member tur mi pathum an ruat bawk a. Hei bakah hian August 20,2 024 khian District Level Orientation Workshop neih nise an ti a, a tul anga Resort, Hotel, Homestay, Lodgte, IB, Inthiarna hmunhma nei Camps, Trekking Group te listing leh Mapping lo buatsaih turin PHE Department leh Tourism Department te ruat an ni bawk.", "summary": "Nimin khan Serchhip-ah District Level Committee on Swachhata Green Leaf Rating on Hospitality Facilities chu thukhawmin an hmalakna tur hrang hrang an sawiho. Er. isaac Lalchhuanmawia, Sr. EE PHE chuan thu sawiin SGLRHF hian a tum ber chu khaw hrang hranga Resort, Hotel, Homestay, Lodgte, IB, Inthiarna hmunhma nei Camps, Trekking Group te leh Khualzinte'n man chawia thlenna atana an hman tawh phawt chu endik a Ratings pek a ni. Ratings hi Sawrkar standards hman a ni tih a sawi. Meeting hian Serchhip Joint Vc Chairman leh YMA leh MHIP Sub-Hqrs. a President te chu Member atan ruatin UD&PA leh LAD aiawh atan ruat an ni bawk. Serchhip DC office a SDO kaihhruaina hnuaiah Verification sub Committee din niin, Secretary leh Member pathum an ruat bawk. Hei bakah hian District Level Orientation Workshop neih ni se tiin an rel." }, { "summarization_id": "1320", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4230", "file_name": "F_MIZO_SUM_20_29/1/25", "original_text": "Khawvel tibuaitu coro­navirus vei chu India ramah mi 100 chuang an awm tih hmuh chhuah a ni ta. Khawvel pumah mi 1,50,000 chuangin vei tawhin mi 5,700 zetin an thihpui tawh a ni.Coronavirus hi a darh zau telh telh a ni ber a, India ramah ngei pawh a darh chakin thihpuite pawh an awm ve ta hial. Mizoram sorkar pawhin theihtawp a chhuah a, Mizorama coronavirus a lo luh lohna turin ṭan an la chho mêk. Tuna sorkar ṭan lâk dan hi a lawmawm rualin ngaihtuahna zau zawk nen, 'He coronavirus kai hi lo awm ve ta se engtin nge mipui kan zirtir zel ang,' tih lam hi sawi uar a ṭha khawp mai.He hri hlauhawm tak hi Mizorama lut lo turin kan inveng a, kan ṭawngṭai a, theihtawp kan chhuah chung hian a lo lut palh thei tih erawh kan pawm ngam a ngai. Social media hmang nasa kan nih avang hian Covid  19 vei pakhat lek pawh awm ila nasa takin kan hlauthawngin ṭul lo thleng thlengin kan buai phili palh thei a, chumi atana inven lawk chu a finthlak ang.Coronavirus a lo luh lohna tura kan inbuatsaih rual hian, he hri hlauhawm hi lo lut ve palh ta se a damlo enkawlna piah lama mipui zirtir zel dan tur hi tun aṭanga puanzar a hun tawh hle a ni. Khawvel tibuaitu coro­navirus vei chu India ramah mi 100 chuang an awm tih hmuh chhuah a ni ta. Khawvel pumah mi 1,50,000 chuangin vei tawhin mi 5,700 zetin an thihpui tawh a ni.Coronavirus hi a darh zau telh telh a ni ber a, India ramah ngei pawh a darh chakin thihpuite pawh an awm ve ta hial. Mizoram sorkar pawhin theihtawp a chhuah a, Mizorama coronavirus a lo luh lohna turin ṭan an la chho mêk. Tuna sorkar ṭan lâk dan hi a lawmawm rualin ngaihtuahna zau zawk nen, 'He coronavirus kai hi lo awm ve ta se engtin nge mipui kan zirtir zel ang,' tih lam hi sawi uar a ṭha khawp mai.He hri hlauhawm tak hi Mizorama lut lo turin kan inveng a, kan ṭawngṭai a, theihtawp kan chhuah chung hian a lo lut palh thei tih erawh kan pawm ngam a ngai. Social media hmang nasa kan nih avang hian Covid  19 vei pakhat lek pawh awm ila nasa takin kan hlauthawngin ṭul lo thleng thlengin kan buai phili palh thei a, chumi atana inven lawk chu a finthlak ang.Coronavirus a lo luh lohna tura kan inbuatsaih rual hian, he hri hlauhawm hi lo lut ve palh ta se a damlo enkawlna piah lama mipui zirtir zel dan tur hi tun aṭanga puanzar a hun tawh hle a ni. Khawvel tibuaitu coro­navirus vei chu India ramah mi 100 chuang an awm tih hmuh chhuah a ni ta. Khawvel pumah mi 1,50,000 chuangin vei tawhin mi 5,700 zetin an thihpui tawh a ni. Coronavirus hi a darh zau telh telh a ni ber a, India ramah ngei pawh a darh chakin thihpuite pawh an awm ve ta hial. Mizoram sorkar pawhin theihtawp a chhuah a, Mizorama coronavirus a lo luh lohna turin ṭan an la chho mêk. Tuna sorkar ṭan lâk dan hi a lawmawm rualin ngaihtuahna zau zawk nen, 'He coronavirus kai hi lo awm ve ta se engtin nge mipui kan zirtir zel ang,' tih lam hi sawi uar a ṭha khawp mai. He hri hlauhawm tak hi Mizorama lut lo turin kan inveng a, kan ṭawngṭai a, theihtawp kan chhuah chung hian a lo lut palh thei tih erawh kan pawm ngam a ngai. Social media hmang nasa kan nih avang hian Covid  19 vei pakhat lek pawh awm ila nasa takin kan hlauthawngin ṭul lo thleng thlengin kan buai phili palh thei a, chumi atana inven lawk chu a finthlak ang. Coronavirus a lo luh lohna tura kan inbuatsaih rual hian, he hri hlauhawm hi lo lut ve palh ta se a damlo enkawlna piah lama mipui zirtir zel dan tur hi tun aṭanga puanzar a hun tawh hle a ni.", "summary": "Khawvel tibuaitu coro­navirus vei khawvel pumah mi 1,50,000 chuang awm tawhin mi 5,700 zetin an thihpui tawh,India ramah pawh hri kai mi 100 chuang an awm tih hmuh chhuah a ni ta.Coronavirus hi a darh zau telh telh a Mizorama lut lo turin theihtawpa kan inveng a kan ṭawngṭai chung hian a lo lut palh thei tih erawh kan pawm ngam a ngai a,Mizoram sorkar pawhin tuna ṭan a lâk dan pawh hi a lawmawm rualin ngaihtuahna zau zawk nena he hri kai hi an awm hunah kan hlauhthawna ṭul lo thleng thlenga kan buai phili palh theih avangin mipui zirtir zel dan tur lam sawi uar se,a veia te enkawlna piah lama mipui zirtir zel dan tur hi tun aṭanga puanzar a hun tawh hle a ni." }, { "summarization_id": "1321", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/18890", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_12.2.25", "original_text": "Power & Electricity depart­ment minister chuan P&E Engi­neering Officers' Association intawhkhawmnaah officer rualte fuihin, \"Mizoram hi kan ta a ni a, khawi hmunah pawh awm theihna rilru put thiam a pawimawh. Chutih rualin, hmun khata rei tak awm erawh chu thil ṭha ber a ni lo a, hmun ṭha leh nuam te, hmun hla leh harsaa ngaihte hi ang khata hrût a, Transfer & Posting Rules anga kal mai hi a ṭha ber a ni,\" a ti.Mizoram sorkar tibuaitu lian tak pakhat chu sorkar hnathawktuten awm duhna bik leh awm duh lohna hmun an nei ṭhin hi a ni. Hlawh inang veka thawhna turah hmun ṭhenkhat chu an inchuh a, a ṭhen chu pumpelh hram dan zawngin thuneitute an ruai a, department ṭhenkhata hnathawktute phei chuan aikal an ruai hial a ni.Tun hnaia School Education department lamin zirtirtu an lak vak chhan lian tak pakhat chu thingtlang khaw hmun kilkhawrah zirtirtu indaih lohna a nasat vang a ni. Sorkarin zirtirtu a nei tlem ta lutuk tih lam aiin thingtlang kilkhawra a taka hnathawka kal peih leh kal duh zirtirtu a nei mang lo a, a tir kal zo meuh bawk si lo a, chuvangin zirtirtu lâk belh chiam a ṭul ta a ni ber mai.Department hrang hrangin harsatna an tawh dan inang vek lo mah se, transfer leh posting-ah hi chuan sorkar hian harsatna hi a tawk lian hle a ni. He harsatna su kiang thei tur chuan sorkar huaisen tak neih a ṭul a, P&E minister sawi anga Transfer & Posting Rules anga kal mai hi a ṭha ber a ni.Tunah erawh kan sorkar hrawn tawhte hian Transfer & Pos­ting Rules anga kal hi harsa an ti tawh a, department fakawm tak a hun taka transfer leh posting kalpui ṭhin awm bawk mah se, sorkar department tam zawkte hian transfer leh posting-ah harsatna an tawk a, a chinfel theih dan awm chhun nia lang chu huaisen taka dan anga kalpui mai hi a nih hmel. Power & Electricity depart­ment minister chuan P&E Engi­neering Officers' Association intawhkhawmnaah officer rualte fuihin, \"Mizoram hi kan ta a ni a, khawi hmunah pawh awm theihna rilru put thiam a pawimawh. Chutih rualin, hmun khata rei tak awm erawh chu thil ṭha ber a ni lo a, hmun ṭha leh nuam te, hmun hla leh harsaa ngaihte hi ang khata hrût a, Transfer & Posting Rules anga kal mai hi a ṭha ber a ni,\" a ti.Mizoram sorkar tibuaitu lian tak pakhat chu sorkar hnathawktuten awm duhna bik leh awm duh lohna hmun an nei ṭhin hi a ni. Hlawh inang veka thawhna turah hmun ṭhenkhat chu an inchuh a, a ṭhen chu pumpelh hram dan zawngin thuneitute an ruai a, department ṭhenkhata hnathawktute phei chuan aikal an ruai hial a ni.Tun hnaia School Education department lamin zirtirtu an lak vak chhan lian tak pakhat chu thingtlang khaw hmun kilkhawrah zirtirtu indaih lohna a nasat vang a ni. Sorkarin zirtirtu a nei tlem ta lutuk tih lam aiin thingtlang kilkhawra a taka hnathawka kal peih leh kal duh zirtirtu a nei mang lo a, a tir kal zo meuh bawk si lo a, chuvangin zirtirtu lâk belh chiam a ṭul ta a ni ber mai.Department hrang hrangin harsatna an tawh dan inang vek lo mah se, transfer leh posting-ah hi chuan sorkar hian harsatna hi a tawk lian hle a ni. He harsatna su kiang thei tur chuan sorkar huaisen tak neih a ṭul a, P&E minister sawi anga Transfer & Posting Rules anga kal mai hi a ṭha ber a ni.Tunah erawh kan sorkar hrawn tawhte hian Transfer & Pos­ting Rules anga kal hi harsa an ti tawh a, department fakawm tak a hun taka transfer leh posting kalpui ṭhin awm bawk mah se, sorkar department tam zawkte hian transfer leh posting-ah harsatna an tawk a, a chinfel theih dan awm chhun nia lang chu huaisen taka dan anga kalpui mai hi a nih hmel. Power & Electricity depart­ment minister chuan P&E Engi­neering Officers' Association intawhkhawmnaah officer rualte fuihin, \"Mizoram hi kan ta a ni a, khawi hmunah pawh awm theihna rilru put thiam a pawimawh. Chutih rualin, hmun khata rei tak awm erawh chu thil ṭha ber a ni lo a, hmun ṭha leh nuam te, hmun hla leh harsaa ngaihte hi ang khata hrût a, Transfer & Posting Rules anga kal mai hi a ṭha ber a ni,\" a ti. Mizoram sorkar tibuaitu lian tak pakhat chu sorkar hnathawktuten awm duhna bik leh awm duh lohna hmun an nei ṭhin hi a ni. Hlawh inang veka thawhna turah hmun ṭhenkhat chu an inchuh a, a ṭhen chu pumpelh hram dan zawngin thuneitute an ruai a, department ṭhenkhata hnathawktute phei chuan aikal an ruai hial a ni. Tun hnaia School Education department lamin zirtirtu an lak vak chhan lian tak pakhat chu thingtlang khaw hmun kilkhawrah zirtirtu indaih lohna a nasat vang a ni. Sorkarin zirtirtu a nei tlem ta lutuk tih lam aiin thingtlang kilkhawra a taka hnathawka kal peih leh kal duh zirtirtu a nei mang lo a, a tir kal zo meuh bawk si lo a, chuvangin zirtirtu lâk belh chiam a ṭul ta a ni ber mai. Department hrang hrangin harsatna an tawh dan inang vek lo mah se, transfer leh posting-ah hi chuan sorkar hian harsatna hi a tawk lian hle a ni. He harsatna su kiang thei tur chuan sorkar huaisen tak neih a ṭul a, P&E minister sawi anga Transfer & Posting Rules anga kal mai hi a ṭha ber a ni. Tunah erawh kan sorkar hrawn tawhte hian Transfer & Pos­ting Rules anga kal hi harsa an ti tawh a, department fakawm tak a hun taka transfer leh posting kalpui ṭhin awm bawk mah se, sorkar department tam zawkte hian transfer leh posting-ah harsatna an tawk a, a chinfel theih dan awm chhun nia lang chu huaisen taka dan anga kalpui mai hi a nih hmel.", "summary": "Power & Electricity depart­ment minister chuan P&E Engi­neering Officers' Association intawhkhawmnaah officer rualte fuihin, \"Mizoram hi kan ta a ni a, khawi hmunah pawh awm theihna rilru put thiam a pawimawh\" a ti. Mizoram sorkar tibuaitu lian tak pakhat chu sorkar hnathawktuten awm duhna bik leh awm duh lohna hmun an nei thin hi a ni. Tun hnaia School Education department lamin zirtirtu an lak vak chhan lian tak pakhat chu thingtlang lama zirtirtu indaih loh vang a ni. Sorkarin zirtirtu a nei tlem ta tih lam aiin thingtlang kilkhawra a taka hnathawka kal peih leh kal duh zirtirtu a nei mang lo. Department hrang hrangin harsatna an tawh inang vek lo mah se, transfer leh possting-ah hi chuan sorkar hian harsatna a tawk lian hle. He harsatna su kiang tur chuan sorkar huaisen tak neih a tul. Transfer & Posting Rules anga kal mai hi a tha ber a ni." }, { "summarization_id": "1322", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/5995", "file_name": "SMizo_27_30-01", "original_text": "P&E Dept. -in an minister thlavang an hauh Mizoram NewsP&E Dept. -in an minister thlavang an hauh admin 22-Oct-2024 04:59 PM Powe & Electricity Department officer leh staff-te chuan an minister F Rodingliana laka Assam Rifle-te chetdan chungchangah thuchhuah an siam a, ngaihdam dil turin Assam Rifles an phut. P&E Department chuan, 'Mizoram Sawrkar hna pawimawh thawk leh hlenchhuak tura zinchhuak, kan minister zahawm tak Pu F Rodingliana leh amah zuitu official-ten, October 12 (Inrinni) 2024 tlai dar 4:00 velah Kawlbem khua an lut tur chu, 2nd Battalion Assam Rifle ten khaw daia check gate an siamah zurui chungin an lo tiding mai ni loin, mawilo takin an motor bang an bensakte leh, an hmingte zawta an hun hlu tak an lo tihkhawtlaisak hi kan minister leh Mizoram mipui zah lohnaah kan ngai,' an ti. Assam Rifle Post Commander-in a naute chetdan mawi lo tak avanga P&E Minister zahawm tak hnenah ngaihdam a dilna chu P&E Minister zahawm takin a ngaihdam mai bakah, state minister chunga an tih atana dik lo leh tul lote dawhthei leh tha taka a la hrilhfiah thei nia tarlangin P&E Department chuan, 'Kan minister hi kan chhuang tak zet. Assam Rifle-te ngaihdam dilna tha taka ngaihdam saka an inkalsan tawh hnuah, kan minister zahawm tak leh amah zuitu ten Ngopa atanga Champhai an pan leh tur chu, October 14 (Thawhtanni) 2024 zing 6:15 velah Ngopa khawdai petrol pump bulah Assam Rifle-ten tihdin an lo tum,' tiin Mizoram mipui te tham lohna leh zah lohnaah an ngai tih an tarlang. P&E Department chuan Champhai atanga Aizawl an pan mek laiin, October ni 17 (Ningani) 2024 chawhnu dar 1:00 velah Aizawl thlen hma lawk Bung Bangla leh Berawlui inkar kawngpuiah 2nd Battalion Assam Rifle Captain hoin ralthuam nena rikrap taka an lo tiding leh a hun hlu tak an lo tihkhawtlaisak duh leh zelte chu an hrethiam lo takzet tih tarlangin, 'Mizoram state minister zahawm tak leh, kan department enkawltu ni bawk, mipuiten kan aiawha kan thlan leh kan ram hruaitu minister zahawm tak a nih tlat avangin, a chunga Assam Rifle-te chet dan hi Mizo mipui zah lohna leh tham lohna ah kan ngai tlat a ni,' an ti. An minister chunga thil thleng duhawm lo tak avangin Assam Rifles hotuten Mizoram Sorkar leh an minister zahawm tak hnenah ziakin ngaihdam dilna thlen ngei turin Assam Rifle-te an phut tlat tih tarlangin P&E Department chuan, 'Hetiang thil duhawm lo thlen tirtu Assam Rifle official-te chungah dan angin Ministry of Home Affairs, Govt. of India in action la zui nghal ngei turin kan phut tlat bawk a ni. Tin, tun hnuah hetiang thil duhawm lo hi tu chungah mah thleng nawn tawhlo se kan duh tak zet a ni,' tiin an minister thlavang an hauh tlat zel tur thu an tarlang. File Picture", "summary": "a P&E Minister F Rodingliana Kawlbem khua a lut tur 2nd Battalion Assam Riffle ten check gate an siamah zurui chungin an lo tiding mai nilo in zahlo tak a an lo tikhawtlai chungchang ah Power& Electricity Department Officer leh staff-te chuan thuchhuah siamin Assam Riffle te chu Minster hnenah ngaihdam dil turin an phut. Hemi tum bak ah hian tum hnih ngawt hetiang thil hi a thlen avang in an chetdan hi an hrethiam lo hle a, Minister zah lohna lian tak ani an ti a, ziak ngeiin ngaihdam dil turin an phut bak ah Ministry of Home Affairs, Govt. of India in action la zui nghal ngeiin turin an phut tlat bawk a ni." }, { "summarization_id": "1323", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9822", "file_name": "H-224-14/02/2025-covid-19 vei enkawlna hmunhma", "original_text": "Tun hnaiah Mizoramah Covid-19 positive an pung zel a, Mizoram sorkarin Covid-19 hri veiho enkawlna tura a siamte chu a khat ṭan tawh a, tunah hian sorkarin Covid Care Centre (CCC) tur a ngaihtuah belh mek a. Kohhran leh YMA branch ṭhenkhatin an hmunhmate hmantir an phal thu an sawi.Tun ṭum hripui lenga Mizorama thil hmuhnawm ber leh ngaihnawm ber pakhat chu kohhran leh tlawmngai pawlte che vel leh an inpekna hi a ni a, sorkar ṭawiawm turin tha an thawh mai ni loin mahni insengsoin an pen chhuak a ni. Phai aṭanga Mizo tangkhangte a hlawma an lo kir khan sorkar hmun­hmain a daih lo a, veng tin leh khaw tina kohhran hrang hrangten an hmunhma a thlawnin an hmantir a. Kohhran ṭhenkhat phei chuan ei leh in thlengin a thlawnin an tumsak a ni.Tunah chuan kan duh loh danin he hripui hian min luhchilh chho ta a, Covid-19 hi a ni telin an pung zel a, mithiamte chhut dan chuan kan la pun belh zel dawn niin a lang. Hei vang hian CCC kan neih sate hian a tlin dawn lo niin a ngaih theih a, sorkarin CCC-a hman theih awmte nasa takin a dap a, hetihlai hian kohhran leh YMA-te an rawn lang leh ṭan a, a lawmawm takzet a ni.Kohhran ṭhenkhat hi chuan hmunhma an nei changtlung em em a, Covid-19 vei natna lang chhuak lote enkawlna atan chuan sorkar hmunhmate aiin a ṭha hial ang. Zoram Medical College leh sorkar damdawi-inte hi natna lang chhuak leh enkawl ngaite dahna atan tihâwl theih ni se, natna nei lem lote hi chu kohhran leh YMA inphal deuhte hmunhmaah hian dah theih ni se a lawmawm ngawt ang. Hetihlai hian sorkar sikul leh college building ṭhenkhatte pawh hi CCC-a hman theih tur hmun fâl leh him ṭha a awm thei nual awm e.YMA branch ṭhenkhat leh kohhran ṭhenkhat inphalna a lo lang chhuak mek a, he thawhhona ṭha tak zarah CCC hmunhma ṭha leh changtlung tak kan neih belh thei dawn niin a lang. Tun hnaiah Mizoramah Covid-19 positive an pung zel a, Mizoram sorkarin Covid-19 hri veiho enkawlna tura a siamte chu a khat ṭan tawh a, tunah hian sorkarin Covid Care Centre (CCC) tur a ngaihtuah belh mek a. Kohhran leh YMA branch ṭhenkhatin an hmunhmate hmantir an phal thu an sawi.Tun ṭum hripui lenga Mizorama thil hmuhnawm ber leh ngaihnawm ber pakhat chu kohhran leh tlawmngai pawlte che vel leh an inpekna hi a ni a, sorkar ṭawiawm turin tha an thawh mai ni loin mahni insengsoin an pen chhuak a ni. Phai aṭanga Mizo tangkhangte a hlawma an lo kir khan sorkar hmun­hmain a daih lo a, veng tin leh khaw tina kohhran hrang hrangten an hmunhma a thlawnin an hmantir a. Kohhran ṭhenkhat phei chuan ei leh in thlengin a thlawnin an tumsak a ni.Tunah chuan kan duh loh danin he hripui hian min luhchilh chho ta a, Covid-19 hi a ni telin an pung zel a, mithiamte chhut dan chuan kan la pun belh zel dawn niin a lang. Hei vang hian CCC kan neih sate hian a tlin dawn lo niin a ngaih theih a, sorkarin CCC-a hman theih awmte nasa takin a dap a, hetihlai hian kohhran leh YMA-te an rawn lang leh ṭan a, a lawmawm takzet a ni.Kohhran ṭhenkhat hi chuan hmunhma an nei changtlung em em a, Covid-19 vei natna lang chhuak lote enkawlna atan chuan sorkar hmunhmate aiin a ṭha hial ang. Zoram Medical College leh sorkar damdawi-inte hi natna lang chhuak leh enkawl ngaite dahna atan tihâwl theih ni se, natna nei lem lote hi chu kohhran leh YMA inphal deuhte hmunhmaah hian dah theih ni se a lawmawm ngawt ang. Hetihlai hian sorkar sikul leh college building ṭhenkhatte pawh hi CCC-a hman theih tur hmun fâl leh him ṭha a awm thei nual awm e.YMA branch ṭhenkhat leh kohhran ṭhenkhat inphalna a lo lang chhuak mek a, he thawhhona ṭha tak zarah CCC hmunhma ṭha leh changtlung tak kan neih belh thei dawn niin a lang. Tun hnaiah Mizoramah Covid-19 positive an pung zel a, Mizoram sorkarin Covid-19 hri veiho enkawlna tura a siamte chu a khat ṭan tawh a, tunah hian sorkarin Covid Care Centre (CCC) tur a ngaihtuah belh mek a. Kohhran leh YMA branch ṭhenkhatin an hmunhmate hmantir an phal thu an sawi. Tun ṭum hripui lenga Mizorama thil hmuhnawm ber leh ngaihnawm ber pakhat chu kohhran leh tlawmngai pawlte che vel leh an inpekna hi a ni a, sorkar ṭawiawm turin tha an thawh mai ni loin mahni insengsoin an pen chhuak a ni. Phai aṭanga Mizo tangkhangte a hlawma an lo kir khan sorkar hmun­hmain a daih lo a, veng tin leh khaw tina kohhran hrang hrangten an hmunhma a thlawnin an hmantir a. Kohhran ṭhenkhat phei chuan ei leh in thlengin a thlawnin an tumsak a ni. Tunah chuan kan duh loh danin he hripui hian min luhchilh chho ta a, Covid-19 hi a ni telin an pung zel a, mithiamte chhut dan chuan kan la pun belh zel dawn niin a lang. Hei vang hian CCC kan neih sate hian a tlin dawn lo niin a ngaih theih a, sorkarin CCC-a hman theih awmte nasa takin a dap a, hetihlai hian kohhran leh YMA-te an rawn lang leh ṭan a, a lawmawm takzet a ni. Kohhran ṭhenkhat hi chuan hmunhma an nei changtlung em em a, Covid-19 vei natna lang chhuak lote enkawlna atan chuan sorkar hmunhmate aiin a ṭha hial ang. Zoram Medical College leh sorkar damdawi-inte hi natna lang chhuak leh enkawl ngaite dahna atan tihâwl theih ni se, natna nei lem lote hi chu kohhran leh YMA inphal deuhte hmunhmaah hian dah theih ni se a lawmawm ngawt ang. Hetihlai hian sorkar sikul leh college building ṭhenkhatte pawh hi CCC-a hman theih tur hmun fâl leh him ṭha a awm thei nual awm e. YMA branch ṭhenkhat leh kohhran ṭhenkhat inphalna a lo lang chhuak mek a, he thawhhona ṭha tak zarah CCC hmunhma ṭha leh changtlung tak kan neih belh thei dawn niin a lang.", "summary": "15th September,2020 Mizoramah Covid-19 hri vei an pun belh zel avangin Mizoram sawrkarin hri veite enkawlna tura a siamte chu a khat ṭan tawh a.Sawrkarin Covid Care Centre tur a ngaihtuah belh mek a ni. Covid-19 hri veite hi mithiamte chhut danin an la pun belh zel dawn niin a lang a.Hei vang hian CCC kan mamawhna a sang hle.Sawrkarin puih an mamawh tih hriain,kohhran leh YMA aṭangte,mi tlawmngai pawlte an lo lang ṭuk ṭuk a,sawrkar ṭawiawm turin tha an thawh mai ni loin,awmna hmunhma,ei leh inte thlengin an ngaihtuah vek a ni.Hetiang thawhhona ṭha leh changtlung tak avang hian CCC hmunhma ṭha leh changtlung tak tak kan neih belh zel bawk a,heng ang tlawmngaihna thil hi hripui leng kara Mizorama thil hmuhnawm leh ngaihnawm ber pakhat a ni hial ang." }, { "summarization_id": "1324", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9565", "file_name": "H-236-17/02/2025-sawrkar hian risk fuh hlauh se", "original_text": "Cheif minister leh Horti­culture enkawltu ni bawk chuan, SEDP hnuaia mau/rua chin tura thlan Brandisii leh Latiflorus-te chu National Bamboo Mission (NBM)-in sumdawnna atana chin tura a tih zingah tel lo mah se, heng mau/ rua hmang hian Mizoram sorkarin risk an lâk tur thu Assembly House-ah a sawi.Mizoram sorkar hian flagship prog­ram SEDP a nei a, chumi hnuaiah chuan mau/ rua hi a thupui ber niin kan chief minister ngei pawhin uar takin a sawi ṭhin. Mizoram chu mau/ rua hmanga intodelha siam a tum a, chumi atan chuan mithiamte nen mau ṭha chi Brandisii leh Latiflorus-te chu Mizorama chin turin an thlang fel tawh a ni.Mi thil chik miten an han thlir zau deuh a, India rama mau/ rua buaipuitu pawl NBM chuan kan raw chin tura thlan chhuah hi sumdawnna atan an lo thlang ve hauh lo mai a, mi ṭhahnemngaite ngaih a ṭha lo a, Mizoram pawisa hi thil hlawhtling tak tak tur ni loah a luang ral mai mai ang tih an hläu a ni.Chief minister erawh chuan NBM-te pawhin an hre vek bîk lo a, tuna Mizorama chin tura thlan chhuahte hi a hlawhtlin ngei ringin an kalpui dâwn a, chumi kawngah chuan 'risk' an lâk thu a sawi.Khawvela mi hlawh­tling tam takte hi huaisen taka 'risk' la ngam an ni a, kan chief minister pawh hian heng mau/ ruate hi hlawhtlinpui ngei inbeisei chungin risk an la tih a sawi. Mizoram sorkar hian mau/ rua a thlan hi risk fuh se, hlawhtling ngei se, Mizoram dinhmun khai chhuah­na atan hmang ngei thei se a duhawm ngawt mai. Cheif minister leh Horti­culture enkawltu ni bawk chuan, SEDP hnuaia mau/rua chin tura thlan Brandisii leh Latiflorus-te chu National Bamboo Mission (NBM)-in sumdawnna atana chin tura a tih zingah tel lo mah se, heng mau/ rua hmang hian Mizoram sorkarin risk an lâk tur thu Assembly House-ah a sawi.Mizoram sorkar hian flagship prog­ram SEDP a nei a, chumi hnuaiah chuan mau/ rua hi a thupui ber niin kan chief minister ngei pawhin uar takin a sawi ṭhin. Mizoram chu mau/ rua hmanga intodelha siam a tum a, chumi atan chuan mithiamte nen mau ṭha chi Brandisii leh Latiflorus-te chu Mizorama chin turin an thlang fel tawh a ni.Mi thil chik miten an han thlir zau deuh a, India rama mau/ rua buaipuitu pawl NBM chuan kan raw chin tura thlan chhuah hi sumdawnna atan an lo thlang ve hauh lo mai a, mi ṭhahnemngaite ngaih a ṭha lo a, Mizoram pawisa hi thil hlawhtling tak tak tur ni loah a luang ral mai mai ang tih an hläu a ni.Chief minister erawh chuan NBM-te pawhin an hre vek bîk lo a, tuna Mizorama chin tura thlan chhuahte hi a hlawhtlin ngei ringin an kalpui dâwn a, chumi kawngah chuan 'risk' an lâk thu a sawi.Khawvela mi hlawh­tling tam takte hi huaisen taka 'risk' la ngam an ni a, kan chief minister pawh hian heng mau/ ruate hi hlawhtlinpui ngei inbeisei chungin risk an la tih a sawi. Mizoram sorkar hian mau/ rua a thlan hi risk fuh se, hlawhtling ngei se, Mizoram dinhmun khai chhuah­na atan hmang ngei thei se a duhawm ngawt mai. Cheif minister leh Horti­culture enkawltu ni bawk chuan, SEDP hnuaia mau/rua chin tura thlan Brandisii leh Latiflorus-te chu National Bamboo Mission (NBM)-in sumdawnna atana chin tura a tih zingah tel lo mah se, heng mau/ rua hmang hian Mizoram sorkarin risk an lâk tur thu Assembly House-ah a sawi. Mizoram sorkar hian flagship prog­ram SEDP a nei a, chumi hnuaiah chuan mau/ rua hi a thupui ber niin kan chief minister ngei pawhin uar takin a sawi ṭhin. Mizoram chu mau/ rua hmanga intodelha siam a tum a, chumi atan chuan mithiamte nen mau ṭha chi Brandisii leh Latiflorus-te chu Mizorama chin turin an thlang fel tawh a ni. Mi thil chik miten an han thlir zau deuh a, India rama mau/ rua buaipuitu pawl NBM chuan kan raw chin tura thlan chhuah hi sumdawnna atan an lo thlang ve hauh lo mai a, mi ṭhahnemngaite ngaih a ṭha lo a, Mizoram pawisa hi thil hlawhtling tak tak tur ni loah a luang ral mai mai ang tih an hläu a ni. Chief minister erawh chuan NBM-te pawhin an hre vek bîk lo a, tuna Mizorama chin tura thlan chhuahte hi a hlawhtlin ngei ringin an kalpui dâwn a, chumi kawngah chuan 'risk' an lâk thu a sawi. Khawvela mi hlawh­tling tam takte hi huaisen taka 'risk' la ngam an ni a, kan chief minister pawh hian heng mau/ ruate hi hlawhtlinpui ngei inbeisei chungin risk an la tih a sawi. Mizoram sorkar hian mau/ rua a thlan hi risk fuh se, hlawhtling ngei se, Mizoram dinhmun khai chhuah­na atan hmang ngei thei se a duhawm ngawt mai.", "summary": "5th September,2020 Mizoram sawrkarin flagship program SEDP atan mau/rua chin a thupui ber a.Mizoram chu mau/rua hmanga intodelha siam a tum a,chumi atan chuan mithiamte nen mau ṭha chi Brandisii leh Latiflorus chu National Bamboo Mission in sumdawnna atana chin tura a tih zingah tel lo mah se,Chief Minister leh Horticulture enkawltu ni bawk chuan Mizoram sawrkarin risk an lak tur thu Assembly House-ah a sawi. Khawvela mi hlawhtling tam takte hi huaisen taka 'risk' la ngam an ni a.Mizoram sawrkar pawh hian mau/rua a thlan hi risk fuh hlauh se,Mizoram dinhmun khai chhuahna atan hmang thei ngei se a duhawm hle." }, { "summarization_id": "1325", "url": "https://bengvarna.com/post/mz/mizoramnews/0/6117", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_23.1.25_11", "original_text": "Ran chhiarpui neih mek a ni Mizoram NewsRan chhiarpui neih mek a ni admin 02-Nov-2024 04:51 PM India ram hmun dang rualin Mizoramah pawh ran chhiarpui vawi 21-na (21st Livestock Census) neih mek a ni a, October 26, 2024 khan tan niin February 25, 2025-a zawh hman tum a ni. Ran chhiarpui neih hun chhung hian khua leh veng tinah enumerator-te'n anmahnni bial tura ruat theuhah ran chhiar hna hi an thawk dawn. Mizorama ran vulh ran chi (species) hrang hrang - bawng, lawi, sial, kel, beram, sakawr, vawk, ui, sai (vulh lai), sazupui, ar, varak leh arva chi dang kan vulhte chhiar vek tur a ni a, zawhte erawh chhiar tel a ni lo ang. Rante hi a breed hrang ang zelin leh an kum bithliah leh gender wise zelin chipchiar taka chhiar tur a ni. A. H & Vety Department chuan ran chhiarpuia data kan lakkhawm hi ranvulh lama hmasawnna tur planning, policy leh programme hrang hrang duan kawngah information pawimawh tak a ni tih tarlangin, 'Chutiang programme leh policy-te tihlawhtling tura plan leh project tha siamna atan census data hi hman thin a nih avangin Census Data dik leh rintlak kan neih hi a tul em em,' an ti. Chhiarpui vawi 21-na ah hian data dik leh rintlak kan neih theihna turin AH&Vety Department chuan Mizoram khua leh veng tina khawtlang hruaitu zawng zawng Village/Local Council te, NGO-te leh mipuite anmahni khua leh veng theuha ran chhiarpui hnathawktu enumerator-te tha taka lo thawhpuia, puih an ngaihna apianga lo pui zel turin an ngen.", "summary": "Ran chhiarpui neih mek a ni. India ram hmun dang rualin Mizoramah pawh ran chhiarpui vawi 21-na (21st Livestock Census) neih mek a ni a, October 26, 2024 khan tan niin February 25, 2025-a zawh hman tum a ni. Mizorama ran vulh chi hrang hrang chhiarpui neih mek a ni a, ran te hi a breed leh gender wise a thliar hran zêl an ni. Hetianga chhiarpui neih hi a pawimawhzia A.H & Vety Department chuan an tarlangin veng tina Village/Local Council leh NGO-te puihna an mahmawh thu an sawi." }, { "summarization_id": "1326", "url": "https://theaizawlpost.org/siddaramaiah-an-modi-chhang-hrep/", "file_name": "SMizo_2_20-02", "original_text": "Prime Minister Narendra Modi-an backward classes leh Dalits te tana dah quota chu Muslim te hnenah an pe tia a sawi chu Karnataka Chief Minister Siddaramaiah chuan na taka chhang letin Prime Minister chu a thusawi finfiah tur leh ram pum huapa ngaihdam dil turin a tur. Thawhlehnia Rajasthan a rally a neihnaah Prime Minister chuan Congress te chuan sakhuana behchhana reservation tihzauha chu chu Muslim te hnena pek an tum a ti a ni. “Kum 2004 a Centre a Congress-in sorkarna an chan chiah khan an tih hmasak ber pakhat chu Andra Pradesh a SC/ST reservation tihtlema Muslim te hnena pek a ni a. Chu chu an pilot project ram puma kalpui an tum a ni” tiin a sawi. “Kum 2004 leh 2010 chhung khan Congress te chuan Andra Pradesh ah Muslim reservation tum li kalpui an tum a, mahse, dan lama harsatna leh Supreme Court-in awareness a neih avangin an tihlawhtling thei lo” tiin Modi chuan a sawi a. “Kum 2011 khan Congress te chuan ram pumah kalpui an tum leh a. SC, ST leh OBC te tana rights dah chu laksaka vote bank politics atan midangte hnena pek an tum a ni” tiin Narendra Modi chuan a sawi. Prime Minister chuan Karnataka a BJP sorkar khan Congress sorkar tena Scheduled Castes leh Tribes te quota chhuhsaka Muslim quota an siam chu a titawp a ni a ti bawk. Hei hi chhang letin Siddaramaiah chuan Prime Minister thusawi chu ‘dawt muhlum’ tiin a sawi a. “Hriatloh lutuk vang mai bakah hneha awm hlauh lutukna atanga chhuak a ni. Kan ram history ah Modi ang em ema Prime Minister office tihhniam an la awm lo” tiin a sawi. “A dinhmun avanga a mawhphurhna hria in Prime Minister Narendra Modi hian hetianga dawt muhluma inpuhna hi finfiahna a nei lo a nih chuan ram pum huapin ngaihdam dil rawh se. Khawiah nge Congress ten SC/ST leh backward classes te reservation a chhuhsaka Muslim te hnena a pek? State Congress sorkar chutiang policy kalpui chu eng state nge? Official government document a awm em? Prime Minister Modi hian heng te hi kimchangin ram mipui te hriatah puangzar rawh se” tiin Siddaramaiah chuan a sawi. Constitutional reservation chu duh anga amend ngawt theih a ni lo ti bawkin, “Social and economic survey report behchhan chauhin revision atanga reservation siam theih chauh a ni. State sorkar ten Scheduled Castes leh Tribes reservation an siam danglam thei lo hrim hrim. Prime Minister in basic knowledge te em pawh a nei lo hi chu ram tan a vanduaithlak a ni” tiin Siddaramaiah chuan a sawi bawk a. Siddaramaiah chuan Muslim te chu Karnataka ah 2B category for backward classes ah dah an ni a ti a. “Tuna kan tih a ni lo. Kum 1974 a L.G. Havanur Backward Classes Commissions report behchhana tih daih tawh a ni. Reservation kum sawm thum chuang kalpui a ni tawh a. He state a BJP sorkar tawh emaaw Narendra Modi kaihhruai Union government tun hnai kum sawm chhung sorkar tawh emaw chuan he reservation-ah hian zawhna an nei ngai lo. Chu mai a ni lo, tumah BJP hruaitu pawh tiamin he reservation hi court a khing an la awm lo” tiin Siddaramaiah chuan a sawi bawk.", "summary": "Prime Minister Narendra Modi chuan Rajasthan-a rally neihnaah Congress te'n backward classes leh Dalits te tana dah quota chu Muslim-te hnenah an pe tia a sawi chu Karnataka Chief Minister Siddaramaiah chuan na taka chhanin PM chu a thusawi finfiah tur leh ram pum huapa ngaihdam dil turin a tur. He thil hi kum 2004 leh 2010 khan kalpui an tum a mahse dan lamah harsatna a awm avangin an tihlawhling thei lo a, 2011 khan ram pumah kalpui an tum leh thu a sawi ani. Hei hi chhang letin Siddaramaiah chuan dawt muhlum tiin a sawi a, hriatloh lutuk vang leh hneha awm hlauh lutukna atanga chhuak ati a, kan ram history-ah Modi-a ang em em a PM office tihniam an la awmlo a ti. Constitutional reservation chu duh ang a amend ngawt theih ani lo ti bawk in PM chuan basic knowledge em pawh a nei lo chu a vandauithlak a ti a ni a, Muslim-te chu Karnataka ah 2B Category for backward classes ah an dah a ni a ti a, heipawh hi tun a tih nilo in kum 1974 a tih daih tawh ani ati." }, { "summarization_id": "1327", "url": "https://theaizawlpost.org/india-alliance-coordination-meeting-nei/", "file_name": "SMizo_17_22-02", "original_text": "Indian National Developmental, Inclusive Alliance (INDIA) coordination committee chuan nimin khan meeting hmasa ber an nei. Agenda zingah alliance chu kum 2024 Lok Sabha election atan chauh nge State panga inthlang turah pawh a tel tho em tih te pawh an sawi dawn nia ngaih a ni bawk a. Hei bakah hian panel te chuan constituency tina seat-sharing kalpui dan tur pawh an sawiho a ngai bawk a. Committee member 14 zingah Trinamool Congress leh CPI(M) member te chu an tel thei dawn lo thung. Kar kalta khan Aam Aadmi Party te chuan Madhya Pradesh leh Chhattisgarh Assembly election atan candidate 10 ve ve an puang tawh a. Chhattisgarh-ah chuan Congress te chuan sorkar leh an tum a, Madhya Pradesh-ah chuan BJP te kum 18 rorel tawhna thlak an tum thung. A bik takin Punjab leh Delhi angah te AAP leh Congress te inbeihna berah chuan INDIA alliance kal dan tur hriatthiam a har thunga ngaih a ni. A hma lawkin Delhi Chief Minister Arvind Kejriwal chuan Delhi Services Bill Rajya Sabha in a ngaihtuahnaah opposition party te chu lawmthu a hrilh thung a. Opposition te chuan vote 29 in chakna an chang pha lo chungin an lungrual em avangin psycholigical victory nei anga ngaih an ni. Madhya Pradesh bikah chuan Samajwadi Party te chu an lian lo thung a, hei vang hian chiang taka inremna awm se an duh tia sawi a ni a. Inthlan hnuhnung berah khan seat khat chauh an la a, constituency parukah pahnihna an ni thung a. Kum 2003 kha chuan legislator pasarih an nei thung. “Meeting tum thum kan nei tawh a, INDIA hian Lok Sabha chauh a huam dawn nge State election pawh a huam dawn tih kan la hre thei lo va, chiang taka kan sawiho vat a ngai a ni” tiin senior Opposition leader chuan a sawi. Mumbai summit-ah kha chuan Trinamool Congress, JD(U), AAP leh RJD te chuan seat insem chu a rang thei ang bera tihfel ni se tiina n lo rawt tawh thung. “A hma thei ang berin kum 2024 kan nghah a rem lo, September emaw October chhungin seat insem kan tihfel hman a ngai a. State thenkhatah chuan party lian leh chak chuan hma an hruai mai anga emaw kum 2019 election emaw State Assembly inthlan hnuhnung bera chet that dan azirin kal mai ni se emaw kan chinfel thuai a ngai a ni” tiin opposition leader pakhat chuan a sawi a. Entir nan, Delhi-ah chuan AAP te chuan a zawnin Assembly inthlanah chakna an chang tawh a, 2019 Lok Sabha poll ah erawh Congress te chu constituency pasarih-ah pahnihna an ni vek thung tiin a sawi bawk. Tun meeting-ah hian INDIA party a parliamentary member ngah ber dawttu Trinmool Congress te erawh an tel thei lo thung a, a chhan pawh an nominee ber Abhishek Banerjee chu Enforcement Directorate tena thu zawhfiah atana an koh vang a nia, TMC te chuan a aiawh an tir lo a ni. “INDIA coordination meeting hmasa ber neih hun tur a hma kar daihah tarlan a ni tawh a, sorkar hian tibuai zawnga chet la turin hun a nei a. Tuna Abhishek Banerjee INDIA alliance meeting ni khera thu zawhfiah tura a koh pawh hi thil thleng tura an duan lawksa a ni,” tiin senior Trinamool leader chuan a sawi.", "summary": "INDIA coordination committee chuan nimin khan meeting hmasa ber an nei. Agenda zingah alliance chu kum 2024 Lok Sabha election atan chauh nge State panga inthlang turah pawh a tel tho em tih te pawh an sawi dawn nia ngaih a ni bawk a. He bakah hian panel te chuan constituency tina seat-sharing kalpui dan tur pawh an sawiho a ngai bawk a. A bik takin Delhi angah AAP leh Congress-te inbeihna berah chuan INDIA alliance kal dan tue hriatthiam a har thung a ngaih a ni. Tun meeting ah hian parliamentary member ngah ber dawttu Trinmool Congress te erawh an tel lo thung a, a chhan pawh an nominee ber chu ED tena thu zawhfiah atana an koh vang a ni a, TMC te chuan an aiawh an tir lo a ni." }, { "summarization_id": "1328", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9465", "file_name": "H-202-13/02/2025-him lo chunga inthlanna", "original_text": "State Election Commission (SEC) chuan August 27 khan Mizoramah Village Council leh Local Council inthlanna a buatsaih a, hetihlai hian khua leh veng 32-ah Covid-19 hri leng avangin inthlanna kalpui theih a ni lo.Covid-19 hripui leng avangin Village Council leh Local Council hun tawp tawh pawh sei a ni a, a hun takah inthlan theih a ni lo. August 5 khan SEC chuan thuchhuah siamin inthlan tur thu hi a puang a, Covid-19 hri len lai a nih miau avangin engkim mai hmanhmawh taka kalpui a ngai a, inthlan puan rual deuhthaw hian nomination pawh thehluh nghal a ngai hial a ni.Political party hrang hrangin Covid-19 hri leng avanga inthlan hi a la hun loa an ngaih thu sawi ni mah se SEC chuan inthlan kal tlangpui a rem ti ta a ni. Nimahsela inthlan a hnai a, Covid-19 hri leng avang bawkin khua leh veng ṭhenkhatah inthlan ngam a ni ta lo a, thuneitu lamin a khawtlang hruaitute be rawnin khua leh veng ṭhenkhatah inthlan an ṭhulh. Hmun ṭhenkhatah chuan an dinhmun enin inthlan ṭhulh hi thil âwm tak a ni a, hmun ṭhenkhata an ṭhulh chhan erawh chuan mipui a tihrilhhai hle thung.India ram state dangte bakah hmar chhakah ngei pawh Assam lamin Bodoland Autonomous Council inthlan an sawn hla a, Arunachal Pradesh pawhin Panchayat inthlan an sawn hla bawk; Mizoramah chuan inthlan kal tlang­pui a nihlaiin inthlan ngam lohna a awm ta nual mai. Heng khua leh vengahte hian inthlanna dang result hriat hnuah an inthlang leh dawn a ni a, inthlan kalphungah chuan duhthu a sam lo hle ang.Tun ṭuma inthlanna hi Covid-19 hri leng leh a kaihhnawih thil dang avang hian inthlanna a ṭha lo zawnga hriatreng hlawh a nih mai a hlauhawm ta hle a ni. State Election Commission (SEC) chuan August 27 khan Mizoramah Village Council leh Local Council inthlanna a buatsaih a, hetihlai hian khua leh veng 32-ah Covid-19 hri leng avangin inthlanna kalpui theih a ni lo.Covid-19 hripui leng avangin Village Council leh Local Council hun tawp tawh pawh sei a ni a, a hun takah inthlan theih a ni lo. August 5 khan SEC chuan thuchhuah siamin inthlan tur thu hi a puang a, Covid-19 hri len lai a nih miau avangin engkim mai hmanhmawh taka kalpui a ngai a, inthlan puan rual deuhthaw hian nomination pawh thehluh nghal a ngai hial a ni.Political party hrang hrangin Covid-19 hri leng avanga inthlan hi a la hun loa an ngaih thu sawi ni mah se SEC chuan inthlan kal tlangpui a rem ti ta a ni. Nimahsela inthlan a hnai a, Covid-19 hri leng avang bawkin khua leh veng ṭhenkhatah inthlan ngam a ni ta lo a, thuneitu lamin a khawtlang hruaitute be rawnin khua leh veng ṭhenkhatah inthlan an ṭhulh. Hmun ṭhenkhatah chuan an dinhmun enin inthlan ṭhulh hi thil âwm tak a ni a, hmun ṭhenkhata an ṭhulh chhan erawh chuan mipui a tihrilhhai hle thung.India ram state dangte bakah hmar chhakah ngei pawh Assam lamin Bodoland Autonomous Council inthlan an sawn hla a, Arunachal Pradesh pawhin Panchayat inthlan an sawn hla bawk; Mizoramah chuan inthlan kal tlang­pui a nihlaiin inthlan ngam lohna a awm ta nual mai. Heng khua leh vengahte hian inthlanna dang result hriat hnuah an inthlang leh dawn a ni a, inthlan kalphungah chuan duhthu a sam lo hle ang.Tun ṭuma inthlanna hi Covid-19 hri leng leh a kaihhnawih thil dang avang hian inthlanna a ṭha lo zawnga hriatreng hlawh a nih mai a hlauhawm ta hle a ni. State Election Commission (SEC) chuan August 27 khan Mizoramah Village Council leh Local Council inthlanna a buatsaih a, hetihlai hian khua leh veng 32-ah Covid-19 hri leng avangin inthlanna kalpui theih a ni lo. Covid-19 hripui leng avangin Village Council leh Local Council hun tawp tawh pawh sei a ni a, a hun takah inthlan theih a ni lo. August 5 khan SEC chuan thuchhuah siamin inthlan tur thu hi a puang a, Covid-19 hri len lai a nih miau avangin engkim mai hmanhmawh taka kalpui a ngai a, inthlan puan rual deuhthaw hian nomination pawh thehluh nghal a ngai hial a ni. Political party hrang hrangin Covid-19 hri leng avanga inthlan hi a la hun loa an ngaih thu sawi ni mah se SEC chuan inthlan kal tlangpui a rem ti ta a ni. Nimahsela inthlan a hnai a, Covid-19 hri leng avang bawkin khua leh veng ṭhenkhatah inthlan ngam a ni ta lo a, thuneitu lamin a khawtlang hruaitute be rawnin khua leh veng ṭhenkhatah inthlan an ṭhulh. Hmun ṭhenkhatah chuan an dinhmun enin inthlan ṭhulh hi thil âwm tak a ni a, hmun ṭhenkhata an ṭhulh chhan erawh chuan mipui a tihrilhhai hle thung. India ram state dangte bakah hmar chhakah ngei pawh Assam lamin Bodoland Autonomous Council inthlan an sawn hla a, Arunachal Pradesh pawhin Panchayat inthlan an sawn hla bawk; Mizoramah chuan inthlan kal tlang­pui a nihlaiin inthlan ngam lohna a awm ta nual mai. Heng khua leh vengahte hian inthlanna dang result hriat hnuah an inthlang leh dawn a ni a, inthlan kalphungah chuan duhthu a sam lo hle ang. Tun ṭuma inthlanna hi Covid-19 hri leng leh a kaihhnawih thil dang avang hian inthlanna a ṭha lo zawnga hriatreng hlawh a nih mai a hlauhawm ta hle a ni.", "summary": "28th August,2020 State Election Commission chuan August 27 khan Mizoramah Village Council leh Local Council inthlanna a buatsaih a,khua leh veng 32-ah Covid-19 hri leng avangin inthlanna kalpui theih a ni lo.August ni 5 khan SEC chuan thuchhuah siamin inthlan tur thu a puang a,Covid-19 hri len lai a nih avangin inthlan puan rual deuh thawin nomination pawh thehluh nghal a ngai hial a ni. Covid-19 hri leng avang bawkin India ram state dangte bakah hmar chhakah ngei pawh Assam lamin Bodoland Autonomous Council inthlan an sawn hla a,Arunachal Pradesh pawhin Panchayat inthlan an sawn hla bawk;Mizoramah chuan inthlan kal tlangpui a nih laiin inthlan ngam lohna a awm bawk.Covid-19 hri leng avang hian inthlanna a ṭha lo zawnga hriatreng hlawh a nih mai a hlauhawm ta hle." }, { "summarization_id": "1329", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/6429", "file_name": "F_MIZO_SUM_7_9/2/25", "original_text": "Mizorama doctor intêl khawmna pawl pahnih, Indian Medical Association (IMA) Mizoram State Branch leh Mizoram Govt. Doctor Asso­ciation (MGDA) hruaitute chuan Mizorama inkhàrkhip mek chu pawhseia kalpui zel ṭha an ti a, \"Phai lam aṭangin an rawn haw ṭan a, kan fimkhur zual deuh deuh a ṭul,\" an ti.India ramah Covid-19 a darh zau zel a, hun rei tak chhung he hri a awm mang lohna Hmarchhak state ṭhen­khatte chu tun hnaiah state pawn aṭanga lo hawte'n hri an hawn tel avangin an buai ta hle. Hmarchhak state mi leh sa, hmun dang aṭanga rawn haw zingah positive thar hmuh chhuah tam tak awm mah se, tun thlengin Mizoramah an la awm belh ve lo a, a lawmawm takzet a ni.Hetihlai hian Mizo doctor-te chuan kan dinhmun enin inkharkhip neih chhunzawm zel an duh thu an sawi a, hei hi sorkar pawhin bawhzui thei se a lawmawm khawp ang. Inkharkhip kalpui zel dan tur sawiho tura pawl hrang hrang inkoh khawm pawh kha a ṭhat rualin a hre chiang chin (expert) te sawiho hi a ṭhat tawk hmel tho a, vantlang inkhawm tenau buat­saiha pawl hrang hrang aiawhte nena inkharkhip kalpui zel dan tur sawiho kha thil ṭul ber a ni tawh lo mai thei e.Kan doctor-te hi he hri chinchang hre ber an ni a, Mizorama inenkawlna kan neih tawk leh kan tlin tawk hre chiang bertu an ni a, anni lamin inkharkhip hi a la ṭha nia an hriat chuan sorkar pawhin an thu hi ngaichang thiam se a lawmawm khawp ang. Mizorama doctor intêl khawmna pawl pahnih, Indian Medical Association (IMA) Mizoram State Branch leh Mizoram Govt. Doctor Asso­ciation (MGDA) hruaitute chuan Mizorama inkhàrkhip mek chu pawhseia kalpui zel ṭha an ti a, \"Phai lam aṭangin an rawn haw ṭan a, kan fimkhur zual deuh deuh a ṭul,\" an ti.India ramah Covid-19 a darh zau zel a, hun rei tak chhung he hri a awm mang lohna Hmarchhak state ṭhen­khatte chu tun hnaiah state pawn aṭanga lo hawte'n hri an hawn tel avangin an buai ta hle. Hmarchhak state mi leh sa, hmun dang aṭanga rawn haw zingah positive thar hmuh chhuah tam tak awm mah se, tun thlengin Mizoramah an la awm belh ve lo a, a lawmawm takzet a ni.Hetihlai hian Mizo doctor-te chuan kan dinhmun enin inkharkhip neih chhunzawm zel an duh thu an sawi a, hei hi sorkar pawhin bawhzui thei se a lawmawm khawp ang. Inkharkhip kalpui zel dan tur sawiho tura pawl hrang hrang inkoh khawm pawh kha a ṭhat rualin a hre chiang chin (expert) te sawiho hi a ṭhat tawk hmel tho a, vantlang inkhawm tenau buat­saiha pawl hrang hrang aiawhte nena inkharkhip kalpui zel dan tur sawiho kha thil ṭul ber a ni tawh lo mai thei e.Kan doctor-te hi he hri chinchang hre ber an ni a, Mizorama inenkawlna kan neih tawk leh kan tlin tawk hre chiang bertu an ni a, anni lamin inkharkhip hi a la ṭha nia an hriat chuan sorkar pawhin an thu hi ngaichang thiam se a lawmawm khawp ang. Mizorama doctor intêl khawmna pawl pahnih, Indian Medical Association (IMA) Mizoram State Branch leh Mizoram Govt. Doctor Asso­ciation (MGDA) hruaitute chuan Mizorama inkhàrkhip mek chu pawhseia kalpui zel ṭha an ti a, \"Phai lam aṭangin an rawn haw ṭan a, kan fimkhur zual deuh deuh a ṭul,\" an ti. India ramah Covid-19 a darh zau zel a, hun rei tak chhung he hri a awm mang lohna Hmarchhak state ṭhen­khatte chu tun hnaiah state pawn aṭanga lo hawte'n hri an hawn tel avangin an buai ta hle. Hmarchhak state mi leh sa, hmun dang aṭanga rawn haw zingah positive thar hmuh chhuah tam tak awm mah se, tun thlengin Mizoramah an la awm belh ve lo a, a lawmawm takzet a ni. Hetihlai hian Mizo doctor-te chuan kan dinhmun enin inkharkhip neih chhunzawm zel an duh thu an sawi a, hei hi sorkar pawhin bawhzui thei se a lawmawm khawp ang. Inkharkhip kalpui zel dan tur sawiho tura pawl hrang hrang inkoh khawm pawh kha a ṭhat rualin a hre chiang chin (expert) te sawiho hi a ṭhat tawk hmel tho a, vantlang inkhawm tenau buat­saiha pawl hrang hrang aiawhte nena inkharkhip kalpui zel dan tur sawiho kha thil ṭul ber a ni tawh lo mai thei e. Kan doctor-te hi he hri chinchang hre ber an ni a, Mizorama inenkawlna kan neih tawk leh kan tlin tawk hre chiang bertu an ni a, anni lamin inkharkhip hi a la ṭha nia an hriat chuan sorkar pawhin an thu hi ngaichang thiam se a lawmawm khawp ang.", "summary": "Mizorama doctor intêl khawmna pawl pahnih, Indian Medical Association(IMA) Mizoram State Branch leh Mizoram Govt. Doctor Asso­ciation(MGDA) hruaitute chuan phai lam atanga rawn haw an awm tan avnagin fimkhur a tul a,Mizorama inkhàrkhip mek chu pawhseia kalpui zel ṭha an ti. Hmarchhak state ṭhen­khatte chu tun hnaiah state pawn aṭanga lo hawte'n hri an hawn tel avangin an buai hle a, tun thlengin Mizoramah erawh an la awm belh velo a, hetihlai hian Mizo doctor-te chuan kan dinhmun enin inkharkhip neih chhunzawm zel an duh thu an sawi a, hei hi Sorkar pawhin bawhzui thei se a lawmawm khawp ang. Kan doctor-te hi he hri chinchang hre ber an ni a, anni lamin inkharkhip hi a la ṭha nia an hriat chuan Sorkar pawhin an thu hi ngaichang thiam se a lawmawm khawp ang." }, { "summarization_id": "1330", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/43267", "file_name": "SMizo_81_12-02", "original_text": "Tunah hian Zoram Medical College-ah ICU khum 34 awmin a khat reng a, hetihlai hian kum upa lam aiin kum la naupang zawkte zingah ICU ventilator support mamawh an tam tawh hle niin sorkar thuchhuah chuan a tarlang.Kan ram din­hmun thlirin hripuiin min bei na sawt hle mai a, hetihlai hian hripui dona atana kan hmanraw hman rim inkharkhip leh ringawt hian min chhanhim lo tih a takin kan zir chhuak mek a ni. Mi tam tak eizawnna a tihbuai tawh em avangin inkharkhip theih a ni tawh lo tluk a ni. Hei vang hian sorkarin hma thar a lak a ngai a, ngaihtuahna thar nen he hripui hi a hmachhawn a hun tawh takzet a ni.Covid-19 positive nei thar zel mah ila an zinga na zual bik hi chu an tam vak lo a, chutihlaiin heng mite enkawlna tur lam hi kan sorkarin a din hleithei lo a, a pawi hle a ni. Kum khat leh a chanve inbuatsaihna hun ṭha kan nei chungin khum 34 awmna ICU chiah kan la nei hi a vanduai thlak a; hetihlai hian thu lawmawm tak chu Civil Hospital, Aizawlah Covid-19 hri kaite enkawlna tur ICU khum 10 peih fel a ni tawh a, Pediatrics ICU khum pali awmna pawh zawh fel ṭep niin sorkar thuchhuah chuan a tarlang.Hripui dona turah hian tih tur ṭul tam tak awm zingah a na zualte enkawlna tur ICU siam belh hi a ṭul takzet a, nun chhan turin kan sorkar hian ṭan a lak a ngai. Hei leh chen inbuatsaihna hun kan nei chunga ICU kan la nei tlem lutuk hi sorkarin mipui nunna a ngai pawimawh lo tia puh theih hial tur khawp a ni a, tun aṭang chuan nunna chhan turin ICU siam belh leh a awm sa thuam ṭhat lamah insawrbing ve rawh se. Tunah hian Zoram Medical College-ah ICU khum 34 awmin a khat reng a, hetihlai hian kum upa lam aiin kum la naupang zawkte zingah ICU ventilator support mamawh an tam tawh hle niin sorkar thuchhuah chuan a tarlang.Kan ram din­hmun thlirin hripuiin min bei na sawt hle mai a, hetihlai hian hripui dona atana kan hmanraw hman rim inkharkhip leh ringawt hian min chhanhim lo tih a takin kan zir chhuak mek a ni. Mi tam tak eizawnna a tihbuai tawh em avangin inkharkhip theih a ni tawh lo tluk a ni. Hei vang hian sorkarin hma thar a lak a ngai a, ngaihtuahna thar nen he hripui hi a hmachhawn a hun tawh takzet a ni.Covid-19 positive nei thar zel mah ila an zinga na zual bik hi chu an tam vak lo a, chutihlaiin heng mite enkawlna tur lam hi kan sorkarin a din hleithei lo a, a pawi hle a ni. Kum khat leh a chanve inbuatsaihna hun ṭha kan nei chungin khum 34 awmna ICU chiah kan la nei hi a vanduai thlak a; hetihlai hian thu lawmawm tak chu Civil Hospital, Aizawlah Covid-19 hri kaite enkawlna tur ICU khum 10 peih fel a ni tawh a, Pediatrics ICU khum pali awmna pawh zawh fel ṭep niin sorkar thuchhuah chuan a tarlang.Hripui dona turah hian tih tur ṭul tam tak awm zingah a na zualte enkawlna tur ICU siam belh hi a ṭul takzet a, nun chhan turin kan sorkar hian ṭan a lak a ngai. Hei leh chen inbuatsaihna hun kan nei chunga ICU kan la nei tlem lutuk hi sorkarin mipui nunna a ngai pawimawh lo tia puh theih hial tur khawp a ni a, tun aṭang chuan nunna chhan turin ICU siam belh leh a awm sa thuam ṭhat lamah insawrbing ve rawh se.", "summary": "Mizoram in Covid-19 hripui kan tawng ve a, hripui dona atana hian in lockdown leh mai thin loin sorkar hian ICU lam te hi neih belh dan leh kan neih sa te thawmthat dan a ngaihtuah hi a hun tawh hle. ZMC-ah ICU khum 34 awmin a khat reng a, kan indaih lo em em a, Civil Hospital lam ah erawh ICU kan neih belh thei dawn a a lawmawm hle. Hripui kan beih nan a thil tul tak anih avangin kan sorkar hian heti zawng te hian hma la ve se a tha hle ang." }, { "summarization_id": "1331", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/1294", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Serchhip Sub Hqrs YMA Vigilance & Monitoring Com­mittee chuan tun hnai khan Serchhipa hmasawnna hnathawh mek ṭhenkhat an enfiah a, National Highway 54 chei ṭhat hna thawh mek pawh an enfiah.Serchhip YMA hian tun hma pawh­in an huam chhunga hmasawnna hnathawhte a ṭhat tawk leh ṭhat tawk loh an lo endik tawh ṭhin a, an fakawmin an entawntlak hle a ni. Mizoramah hian state dangte aiin hnathawhna tur sum a tlem hret a nih pawhin a sum lo lut chhunte hi a nihna tur dik takin hmang ngat se heti lutuka dinhmun chhe tur hi kan ni bîk lo a; nimahsela kan politician-te leh sorkar hnathawk ṭhenkhatte thlenga contract leh supply hna thawh an tum ve zel te, contract hna kan hralh chhawng nasa lutukte hian hmasawnna ruhrel din kawngah min tihnufum rei ta hle.Sorkar kalphungah chuan hnathawktu an awm a, hna viltu an awm leh bawk. Mizorama hnathawh tam takah hi chuan a thawktu leh a viltu lam hi inremsiamin thiam takin thil an kalpui a ang ber a, a viltu leh endiktu turte ber pawhin a dik lo leh fel lo an hmù lo der a, a tling lo leh tlak lote pawh an pawmzam zel a, tun hi kan thleng ta a ni. Serchhip khaw­tlang ang hian sorkar hna kal laite hi taima takin vil thei ila, hna ṭha lote pawh sawisel ngamin dan lo anga hnathawk pawh khak ngam se, Mizoram hian hma a sawn ngei ang. YMA branch, group leh Sub headquarters dangte pawhin sorkar hna kal lai hi vil ṭhin se, ram hmasawnna turin a ṭangkai dâwn hle a ni. Serchhip Sub Hqrs YMA Vigilance & Monitoring Com­mittee chuan tun hnai khan Serchhipa hmasawnna hnathawh mek ṭhenkhat an enfiah a, National Highway 54 chei ṭhat hna thawh mek pawh an enfiah.Serchhip YMA hian tun hma pawh­in an huam chhunga hmasawnna hnathawhte a ṭhat tawk leh ṭhat tawk loh an lo endik tawh ṭhin a, an fakawmin an entawntlak hle a ni. Mizoramah hian state dangte aiin hnathawhna tur sum a tlem hret a nih pawhin a sum lo lut chhunte hi a nihna tur dik takin hmang ngat se heti lutuka dinhmun chhe tur hi kan ni bîk lo a; nimahsela kan politician-te leh sorkar hnathawk ṭhenkhatte thlenga contract leh supply hna thawh an tum ve zel te, contract hna kan hralh chhawng nasa lutukte hian hmasawnna ruhrel din kawngah min tihnufum rei ta hle.Sorkar kalphungah chuan hnathawktu an awm a, hna viltu an awm leh bawk. Mizorama hnathawh tam takah hi chuan a thawktu leh a viltu lam hi inremsiamin thiam takin thil an kalpui a ang ber a, a viltu leh endiktu turte ber pawhin a dik lo leh fel lo an hmù lo der a, a tling lo leh tlak lote pawh an pawmzam zel a, tun hi kan thleng ta a ni. Serchhip khaw­tlang ang hian sorkar hna kal laite hi taima takin vil thei ila, hna ṭha lote pawh sawisel ngamin dan lo anga hnathawk pawh khak ngam se, Mizoram hian hma a sawn ngei ang. YMA branch, group leh Sub headquarters dangte pawhin sorkar hna kal lai hi vil ṭhin se, ram hmasawnna turin a ṭangkai dâwn hle a ni. Serchhip Sub Hqrs YMA Vigilance & Monitoring Com­mittee chuan tun hnai khan Serchhipa hmasawnna hnathawh mek ṭhenkhat an enfiah a, National Highway 54 chei ṭhat hna thawh mek pawh an enfiah. Serchhip YMA hian tun hma pawh­in an huam chhunga hmasawnna hnathawhte a ṭhat tawk leh ṭhat tawk loh an lo endik tawh ṭhin a, an fakawmin an entawntlak hle a ni. Mizoramah hian state dangte aiin hnathawhna tur sum a tlem hret a nih pawhin a sum lo lut chhunte hi a nihna tur dik takin hmang ngat se heti lutuka dinhmun chhe tur hi kan ni bîk lo a; nimahsela kan politician-te leh sorkar hnathawk ṭhenkhatte thlenga contract leh supply hna thawh an tum ve zel te, contract hna kan hralh chhawng nasa lutukte hian hmasawnna ruhrel din kawngah min tihnufum rei ta hle. Sorkar kalphungah chuan hnathawktu an awm a, hna viltu an awm leh bawk. Mizorama hnathawh tam takah hi chuan a thawktu leh a viltu lam hi inremsiamin thiam takin thil an kalpui a ang ber a, a viltu leh endiktu turte ber pawhin a dik lo leh fel lo an hmù lo der a, a tling lo leh tlak lote pawh an pawmzam zel a, tun hi kan thleng ta a ni. Serchhip khaw­tlang ang hian sorkar hna kal laite hi taima takin vil thei ila, hna ṭha lote pawh sawisel ngamin dan lo anga hnathawk pawh khak ngam se, Mizoram hian hma a sawn ngei ang. YMA branch, group leh Sub headquarters dangte pawhin sorkar hna kal lai hi vil ṭhin se, ram hmasawnna turin a ṭangkai dâwn hle a ni.", "summary": "Serchhip Sub Hqrs YMA Vigilance & Monitoring Com­mittee chuan tun hnai khan Serchhipa hmasawnna hnathawh mek ṭhenkhat an enfiah a, National Highway 54 chei ṭhat hna thawh mek pawh an enfiah. Serchhip YMA hian an huam chhunga hnathawhte an endik thin a, an entawntak hle. Mizoramah hian state dang aiin hnathawhna tur sum a tlem hret a nih pawhin a awmchhun hi a nihna dik takin hmang se heti heti lutuka dinhmun chhe tur kan ni lo. Sorkar kalphungah chuan hnathawktu leh viltu an awm a, Mizoramah hi chuan a thawktu leh a viltu lam hi inremsiam an ang ber thin, a dik lo leh fel lo an hmuh kan zel mai. YMA branch, group leh Sub headquarters dangte pawhin sorkar hna kal hi vil thin se, ram hmasawnna turin a tangkai dawn hle a ni." }, { "summarization_id": "1332", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/4663", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_14.2.25", "original_text": "Mizoram sorkar chuan nimin khan Virtual Anthurium Festival 2020 a buatsaih a, a hawngtu chief minister chuan, sorkar laipuia Ministry of Tourism-in festival hman nan kum tin Mizoram sorkarah sum a pe ṭhin tih sawiin, \"He sum hi thil dang atan hman theih a ni lo a, Mizoram tourism chawikan nan kût huaihawt ngei ngei turin min ti a ni,\" a ti a; kuminah state dangin festival huaihawtna tur sum an dawn loh laiin, Mizoramin a dawng a, festival hman theih a ni tih a sawi.State dang pawhin sum an dawn loh laia Anthurium Festival aṭanga Mizoramin sum a dawng thei bik hi thil lawmawm tak a ni a, heti taka India sorkarin Anthurium Festival an rawn ngai pawimawh ta bik erawh thil mak tak a ni. He festival atana senso hi sorkar laipui pek vek a ni a, Mizoram sorkar sum a hek lo a, state dangte mithmuha Mizoram pho chhuahna remchang ṭha tak a ni bawk ang.Hetihlai hian thil hi a hun leh hmun a awm ṭhin a, ramri buai avanga kan bungrua leh nitin mamawhte Lailapur-in an dan ṭhup lai, Covid-19 avanga ramin harsatna a tawha sorkar hnathawk pawhin hlawh an lak mumal theih loh lai, miretheite retheihna belhchhaha a awm mek lai leh Pathian be tur pawha kan inkhawm theih lohlaia 'sum a awm' theih vanga kût hi a ṭul ngang a nih hmel a, sawiselna ri a ring hi a mak lo.Kut buatsaihtu lamin a kuta fak mawi mai loa insawifiahna an nei tel zel leh, a sum lo kal dante chipchiar taka an sawi chiam avang hian anni lam pawh hi an inthlahrung a ang a, mipui phei chu an hmin lo hle tih a lang chiang. Hetiang taka hun harsa - hri leng, mamawh lâkna kawng ping, pawisa van avanga mirethei an rum laia kut 'hman ngei ngei ngai' hi chu thil inhmeh lo tak a ni.Mipui nawlpui hian he kut hi 'virtual' ang pawh ni se hman a la hun lo niin an ngai a, 'sum a awm' tih vanga kan hmang mai hian miretheite retheihna leh mipui nawlpui tawrhna sorkarin a ngaihsak lo hle tih a lantir thei ang. Sum chu lo awm eng ang pawh ni se, ramriah buaina a awm a, hri leng avanga kan buai bawk avangin, \"Kumin chu kan hmang rih lo mai ang e,\" ti ngam zawk tura ngaihten state dang pawhin sum an dawn loh laia kan dawng 'bik' chu nihlawhnaa ngaia kan aupui hi chu a zialo hle a ni.Sum a awm phawt chuan, hri leng leh ramri buai karah pawh remchang awm thei dap chawpin kan kut lui zel a nih hmel a, \"Sum leh kut nge kan ngaih pawimawh kan ram dinhmun\" tih hi mipuiin sorkar an zawt mek a ni. Mizoram sorkar chuan nimin khan Virtual Anthurium Festival 2020 a buatsaih a, a hawngtu chief minister chuan, sorkar laipuia Ministry of Tourism-in festival hman nan kum tin Mizoram sorkarah sum a pe ṭhin tih sawiin, \"He sum hi thil dang atan hman theih a ni lo a, Mizoram tourism chawikan nan kût huaihawt ngei ngei turin min ti a ni,\" a ti a; kuminah state dangin festival huaihawtna tur sum an dawn loh laiin, Mizoramin a dawng a, festival hman theih a ni tih a sawi.State dang pawhin sum an dawn loh laia Anthurium Festival aṭanga Mizoramin sum a dawng thei bik hi thil lawmawm tak a ni a, heti taka India sorkarin Anthurium Festival an rawn ngai pawimawh ta bik erawh thil mak tak a ni. He festival atana senso hi sorkar laipui pek vek a ni a, Mizoram sorkar sum a hek lo a, state dangte mithmuha Mizoram pho chhuahna remchang ṭha tak a ni bawk ang.Hetihlai hian thil hi a hun leh hmun a awm ṭhin a, ramri buai avanga kan bungrua leh nitin mamawhte Lailapur-in an dan ṭhup lai, Covid-19 avanga ramin harsatna a tawha sorkar hnathawk pawhin hlawh an lak mumal theih loh lai, miretheite retheihna belhchhaha a awm mek lai leh Pathian be tur pawha kan inkhawm theih lohlaia 'sum a awm' theih vanga kût hi a ṭul ngang a nih hmel a, sawiselna ri a ring hi a mak lo.Kut buatsaihtu lamin a kuta fak mawi mai loa insawifiahna an nei tel zel leh, a sum lo kal dante chipchiar taka an sawi chiam avang hian anni lam pawh hi an inthlahrung a ang a, mipui phei chu an hmin lo hle tih a lang chiang. Hetiang taka hun harsa - hri leng, mamawh lâkna kawng ping, pawisa van avanga mirethei an rum laia kut 'hman ngei ngei ngai' hi chu thil inhmeh lo tak a ni.Mipui nawlpui hian he kut hi 'virtual' ang pawh ni se hman a la hun lo niin an ngai a, 'sum a awm' tih vanga kan hmang mai hian miretheite retheihna leh mipui nawlpui tawrhna sorkarin a ngaihsak lo hle tih a lantir thei ang. Sum chu lo awm eng ang pawh ni se, ramriah buaina a awm a, hri leng avanga kan buai bawk avangin, \"Kumin chu kan hmang rih lo mai ang e,\" ti ngam zawk tura ngaihten state dang pawhin sum an dawn loh laia kan dawng 'bik' chu nihlawhnaa ngaia kan aupui hi chu a zialo hle a ni.Sum a awm phawt chuan, hri leng leh ramri buai karah pawh remchang awm thei dap chawpin kan kut lui zel a nih hmel a, \"Sum leh kut nge kan ngaih pawimawh kan ram dinhmun\" tih hi mipuiin sorkar an zawt mek a ni. Mizoram sorkar chuan nimin khan Virtual Anthurium Festival 2020 a buatsaih a, a hawngtu chief minister chuan, sorkar laipuia Ministry of Tourism-in festival hman nan kum tin Mizoram sorkarah sum a pe ṭhin tih sawiin, \"He sum hi thil dang atan hman theih a ni lo a, Mizoram tourism chawikan nan kût huaihawt ngei ngei turin min ti a ni,\" a ti a; kuminah state dangin festival huaihawtna tur sum an dawn loh laiin, Mizoramin a dawng a, festival hman theih a ni tih a sawi. State dang pawhin sum an dawn loh laia Anthurium Festival aṭanga Mizoramin sum a dawng thei bik hi thil lawmawm tak a ni a, heti taka India sorkarin Anthurium Festival an rawn ngai pawimawh ta bik erawh thil mak tak a ni. He festival atana senso hi sorkar laipui pek vek a ni a, Mizoram sorkar sum a hek lo a, state dangte mithmuha Mizoram pho chhuahna remchang ṭha tak a ni bawk ang. Hetihlai hian thil hi a hun leh hmun a awm ṭhin a, ramri buai avanga kan bungrua leh nitin mamawhte Lailapur-in an dan ṭhup lai, Covid-19 avanga ramin harsatna a tawha sorkar hnathawk pawhin hlawh an lak mumal theih loh lai, miretheite retheihna belhchhaha a awm mek lai leh Pathian be tur pawha kan inkhawm theih lohlaia 'sum a awm' theih vanga kût hi a ṭul ngang a nih hmel a, sawiselna ri a ring hi a mak lo. Kut buatsaihtu lamin a kuta fak mawi mai loa insawifiahna an nei tel zel leh, a sum lo kal dante chipchiar taka an sawi chiam avang hian anni lam pawh hi an inthlahrung a ang a, mipui phei chu an hmin lo hle tih a lang chiang. Hetiang taka hun harsa - hri leng, mamawh lâkna kawng ping, pawisa van avanga mirethei an rum laia kut 'hman ngei ngei ngai' hi chu thil inhmeh lo tak a ni. Mipui nawlpui hian he kut hi 'virtual' ang pawh ni se hman a la hun lo niin an ngai a, 'sum a awm' tih vanga kan hmang mai hian miretheite retheihna leh mipui nawlpui tawrhna sorkarin a ngaihsak lo hle tih a lantir thei ang. Sum chu lo awm eng ang pawh ni se, ramriah buaina a awm a, hri leng avanga kan buai bawk avangin, \"Kumin chu kan hmang rih lo mai ang e,\" ti ngam zawk tura ngaihten state dang pawhin sum an dawn loh laia kan dawng 'bik' chu nihlawhnaa ngaia kan aupui hi chu a zialo hle a ni. Sum a awm phawt chuan, hri leng leh ramri buai karah pawh remchang awm thei dap chawpin kan kut lui zel a nih hmel a, \"Sum leh kut nge kan ngaih pawimawh kan ram dinhmun\" tih hi mipuiin sorkar an zawt mek a ni.", "summary": "Mizoram sorkar chuan nimin khan Virtual Anthurium Festival 2020 a buatsaih a, a hawngtu chief minister chuan, sorkar laipuia Ministry of Tourism-in festival hman nan kum tin Mizoram sorkarah sum a pe ṭhin tih sawiin, \"He sum hi thil dang atan hman theih a ni lo a, Mizoram tourism chawikan nan kût huaihawt ngei ngei turin min ti a ni,\" a ti. State dang pawhin sum an dawn loh laia Anthurium Festival atanga Mizoramin sum a dawng thei bik hi a lawmawm a, heti taka India sorkarin a rawn ngai pawimawh ta bik erawh thil mak a ni. He festival atana senso hi sorkar sum a hek lo a, state dangte mithmuha inphochhuahna tha tak a ni bawk. Hetihlai hian ramri buai, Covid 19 avanga sorkar hnathawk pawhin hlawh an lak mumal loh laia kût neih hi a tul ngang a nih hmel a, sawiselna a tam pawh a mak lo. Kut buatsaihtu lamin a kuta fak mawi mai loa insawifiahna an nei tel zel hian an inthlahrung tih a lang a, mipui phei chu an hmin lo hle. Sum chu lo awm eng ang pawh ni se, ramriah buaina a awm a, hri leng vangin kan buai bawk a, chuta kara eng kût emaw lo hman hi a fuh ber lo. Sum leh kut nge kan ngaih pawimawh kan ram dinhmun tih hi mipuiin sorkar an zawt mek a ni." }, { "summarization_id": "1333", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/137653", "file_name": "H-136-04/02/2025-lui humhalh", "original_text": "Fisheries department chuan tun hnai khan Aizawl district chhung luia sangha humhalh ṭha tlawmngai pawl panga hnenah lawmpuina Rs. 40,000 ṭheuh an hlan a; heng pawlte hian an huam chhunga luia sanghate chu dan phal loha man an nih lohna turin an theih angin an veng ṭhin a ni.Mizorama thil lawmawm deuh mai chu khaw tam zawkin an khaw ram leh a chhehvela lui awmte humhalh duhna an nei ta hi a ni a, hei hian sangha leh luia nungcha awmte nasa takin a chhan mek a ni. Khaw tam tak chuan duty-te hial siamin an khaw ram chhung luia sangha leh nungchate tura hrai an awm leh awm loh an vil a, bomb, generator leh dan phal loh chi dang hmanga sangha man tumte an veng ṭhin a ni.Khawtlang duty an awm hnuah bomb leh thil ṭha lo dang hmanga sangha man hi a tlem tawlh tawlh a, hetihlai hian hmun tam takah chuan ualau takin luia nungchate hi dan phal loh hmanga man ṭhin an ni. Tun hnaia Mizorama lui an khuah lian ber ni ta chu Serlui hi a nih hmel a, kawlphetha an siamna tura an khuahah hian sangha lian ṭhahnem tak an awm a, he luia sanghate hi mi ṭhenkhatin bomb hmangin tun thlengin an la man ṭhin nia sawi a awm a, thuneitu lamin an enfiah a ṭha khawp mai.Luia sangha kan humhalh hian a man tumte kan inveng hi a ṭha a, chutih rualin Mizo­ram luia sangha chi dang chhuah chiam maite hi a finthlak ber em, tih hi mithiamte'n an zir chian a ngai. Mizoram luia sangha awm sate tana hnawksak thei sangha chi dang kan lo chhuah palh thei a, hengte hi Fisheries department lam hian mumal taka zirchianna an nei turah ngai ila, an lo nei lo a nih chuan uluk taka zir chian hnuah sangha chi chhuah tur hi an zawn a ṭha awm e.Mizorama kan lui neihte hi a humhalh theitu chu a chhunga cheng Mizote hi kan ni a, mahni luia nungchate tur leh dan phal loh hmanga man hi bansan tawh ila, khaw tinin mahni rama lui awmte kan theihna zawn ṭheuhah i humhalh ang u. Fisheries department chuan tun hnai khan Aizawl district chhung luia sangha humhalh ṭha tlawmngai pawl panga hnenah lawmpuina Rs. 40,000 ṭheuh an hlan a; heng pawlte hian an huam chhunga luia sanghate chu dan phal loha man an nih lohna turin an theih angin an veng ṭhin a ni.Mizorama thil lawmawm deuh mai chu khaw tam zawkin an khaw ram leh a chhehvela lui awmte humhalh duhna an nei ta hi a ni a, hei hian sangha leh luia nungcha awmte nasa takin a chhan mek a ni. Khaw tam tak chuan duty-te hial siamin an khaw ram chhung luia sangha leh nungchate tura hrai an awm leh awm loh an vil a, bomb, generator leh dan phal loh chi dang hmanga sangha man tumte an veng ṭhin a ni.Khawtlang duty an awm hnuah bomb leh thil ṭha lo dang hmanga sangha man hi a tlem tawlh tawlh a, hetihlai hian hmun tam takah chuan ualau takin luia nungchate hi dan phal loh hmanga man ṭhin an ni. Tun hnaia Mizorama lui an khuah lian ber ni ta chu Serlui hi a nih hmel a, kawlphetha an siamna tura an khuahah hian sangha lian ṭhahnem tak an awm a, he luia sanghate hi mi ṭhenkhatin bomb hmangin tun thlengin an la man ṭhin nia sawi a awm a, thuneitu lamin an enfiah a ṭha khawp mai.Luia sangha kan humhalh hian a man tumte kan inveng hi a ṭha a, chutih rualin Mizo­ram luia sangha chi dang chhuah chiam maite hi a finthlak ber em, tih hi mithiamte'n an zir chian a ngai. Mizoram luia sangha awm sate tana hnawksak thei sangha chi dang kan lo chhuah palh thei a, hengte hi Fisheries department lam hian mumal taka zirchianna an nei turah ngai ila, an lo nei lo a nih chuan uluk taka zir chian hnuah sangha chi chhuah tur hi an zawn a ṭha awm e.Mizorama kan lui neihte hi a humhalh theitu chu a chhunga cheng Mizote hi kan ni a, mahni luia nungchate tur leh dan phal loh hmanga man hi bansan tawh ila, khaw tinin mahni rama lui awmte kan theihna zawn ṭheuhah i humhalh ang u.", "summary": "11th June,2015 Khaw ṭhenkhat chuan an khaw luidunga sanghate dan phal loha man an nih lohna turin duty an insiam ṭhin a,hei hian luia sangha leh nungcha awmte nasa takin a chhan a ni.Fisheries Department lam pawhin Aizawl district chhung luia sangha humhalh ṭha tlawmngai pawl panga hnenah lawmpuina Rs.40,000 ṭheuh an hlan hial a ni. Lui dung sangha kan venhim kawngah hian luia sangha awmte tana hnawksak thei sangha chi dang kan chhuah ang tih chu a hlauhawm hle.Fisheries department lam pawhin zirchianna ṭha zawk nei sela,kan rama luidung sanghate hi kan theihna zawn ṭheuhah i humhalh ang u." }, { "summarization_id": "1334", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/9545", "file_name": "H-244-17/02/2025-VC/LC inthlan leh vote thi", "original_text": "State Election Commission chuan August 27 khan Village Council 324 leh Local Council 50-ah inthlan an buatsaih a, Covid-19 hri lêng avanga inthlan buatsaih theih lohna hmun eng emawzat a awm bawk.Tun ṭum inthlan hi hri lêng kara inthlan a nih miau avangin thuneitute lam pawh mipuiin thui tak an hrethiam ngei ang a, chuti ni lo se phun leh sawiselna tur a awm nual mai. Mipui zirtirna an puangzar ṭha tawk lo a, traditional media an tih mai television, radio leh chanchinbu lama mipui zirtirna hmuh tur a tam tawk lo.Hei hian nghawng chiang taka a neih chu vote thi tam lutuk hi a ni a, kan inthlan danah candidate an tam bawk nen a buaipui a hautak ang bawkin voter tan pawh a buaithlak. Mi pangngai tak china ngaih zingah pawh vote thlak dan kal hmang hre chiang lo an awm a, politics ngaihven tak mi nih loh chuan kum nga dana vawi khat vote thlak a nih avangin VC/ LC inthlan dan an hre chiang lo hi dem tur an ni lo ang.Hmun tam takah vote thi zat hi candi­date tlin leh tlaknaa inthlauhna aiin a säng zawk a, vote thi awm lo se result danglam thei tur a awm nual a ni. Vote thlaktu lamin an zir loh vang awm bawk mah se, a zirtirna lam kan tiṭha tawk lo tih hi chu phat theih a ni lo ang.A buaipuitu sorkar official lama lungawi lo leh phun neuh neuh hi chu inthlanna dangah pawh a awm tho a, ngaimawh tham leh tihtawp ngai chu vote thi zat hi a ni ang. State Election Commission chuan August 27 khan Village Council 324 leh Local Council 50-ah inthlan an buatsaih a, Covid-19 hri lêng avanga inthlan buatsaih theih lohna hmun eng emawzat a awm bawk.Tun ṭum inthlan hi hri lêng kara inthlan a nih miau avangin thuneitute lam pawh mipuiin thui tak an hrethiam ngei ang a, chuti ni lo se phun leh sawiselna tur a awm nual mai. Mipui zirtirna an puangzar ṭha tawk lo a, traditional media an tih mai television, radio leh chanchinbu lama mipui zirtirna hmuh tur a tam tawk lo.Hei hian nghawng chiang taka a neih chu vote thi tam lutuk hi a ni a, kan inthlan danah candidate an tam bawk nen a buaipui a hautak ang bawkin voter tan pawh a buaithlak. Mi pangngai tak china ngaih zingah pawh vote thlak dan kal hmang hre chiang lo an awm a, politics ngaihven tak mi nih loh chuan kum nga dana vawi khat vote thlak a nih avangin VC/ LC inthlan dan an hre chiang lo hi dem tur an ni lo ang.Hmun tam takah vote thi zat hi candi­date tlin leh tlaknaa inthlauhna aiin a säng zawk a, vote thi awm lo se result danglam thei tur a awm nual a ni. Vote thlaktu lamin an zir loh vang awm bawk mah se, a zirtirna lam kan tiṭha tawk lo tih hi chu phat theih a ni lo ang.A buaipuitu sorkar official lama lungawi lo leh phun neuh neuh hi chu inthlanna dangah pawh a awm tho a, ngaimawh tham leh tihtawp ngai chu vote thi zat hi a ni ang. State Election Commission chuan August 27 khan Village Council 324 leh Local Council 50-ah inthlan an buatsaih a, Covid-19 hri lêng avanga inthlan buatsaih theih lohna hmun eng emawzat a awm bawk. Tun ṭum inthlan hi hri lêng kara inthlan a nih miau avangin thuneitute lam pawh mipuiin thui tak an hrethiam ngei ang a, chuti ni lo se phun leh sawiselna tur a awm nual mai. Mipui zirtirna an puangzar ṭha tawk lo a, traditional media an tih mai television, radio leh chanchinbu lama mipui zirtirna hmuh tur a tam tawk lo. Hei hian nghawng chiang taka a neih chu vote thi tam lutuk hi a ni a, kan inthlan danah candidate an tam bawk nen a buaipui a hautak ang bawkin voter tan pawh a buaithlak. Mi pangngai tak china ngaih zingah pawh vote thlak dan kal hmang hre chiang lo an awm a, politics ngaihven tak mi nih loh chuan kum nga dana vawi khat vote thlak a nih avangin VC/ LC inthlan dan an hre chiang lo hi dem tur an ni lo ang. Hmun tam takah vote thi zat hi candi­date tlin leh tlaknaa inthlauhna aiin a säng zawk a, vote thi awm lo se result danglam thei tur a awm nual a ni. Vote thlaktu lamin an zir loh vang awm bawk mah se, a zirtirna lam kan tiṭha tawk lo tih hi chu phat theih a ni lo ang. A buaipuitu sorkar official lama lungawi lo leh phun neuh neuh hi chu inthlanna dangah pawh a awm tho a, ngaimawh tham leh tihtawp ngai chu vote thi zat hi a ni ang.", "summary": "1st September,2020 Covid-19 hri leng avangin hmun ṭhenkhatah inthlan theih a ni lo a.Chutihrualin,State Election Commission chuan August 27 khan Village Council 324 leh Local Council 50-ah inthlan an buatsaih.Inthlan chungchangah hian a buatsaihtute hian mipuite hnenah zirtirna an pe ṭha tawk lo niin a lang,vote thi a tam em em a,kan inthlan danah candidate an tam bawk nen a buaipui a hautak ang chiahin voter tan pawh a buaithlak takzet. Vote thi zat hi candidate tlin leh tlaknaa inthlauhna aiin a sâng zawk a,vote thi awm lo se result danglam thei tur a awm nual.A buaipuitu laka lungawi loa phun hi chu awm ṭhin mah se ngaimawh tham leh tihtawp ngai chu vote thi zat a ni ang." }, { "summarization_id": "1335", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22180", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "ZPM party chuan thuchhuah siamin, Mizoram sorkar flag­ship programme, rua/mau chung­changah mipui náwlpui tana thu dik hriat har khawpa thu inchuh a awm ṭhin chu pawi an tih thu an tarlang a; mipuiin thu dik hriatna chanvo an neih avangin, thu dik tak puang chhuak ngei turin Mizoram sorkar an phût.Assembly budget session hnuhnung berah Mizoram chief minister chuan mau/ rua chi ṭha, Brandisii chu Mizorama lo thleng mai tur a nih thu leh thla tin nuai khat tal lo thawn an tum thu Assembly House-ah a sawi a; July 15-ah CM vek hian rua/mau chi ṭha eng emaw zat Mizo­rama a lo thlen tawh thu leh 3,000 vel chu hardening ti tura a ṭiak phun a nih thu a sawi.Tun hnaiah RTI Act hmanga zawhna an chhannaah Horticul­ture department chuan July 29, 2019 thleng khan rua/mau chi Mizorama thleng a la awm loh thu te, supply tura inremna (agreement) siampui an la awm loh thu te, hmun dang aṭanga rua/mau chi ṭha supply-tu tur thlan a la nih loh thute tarlan a ni thung.Mizoram sorkar flagship prog­ramme ni si, hemi chungchanga thu a saisa ta lutuk hi chu mipuiin thudik an hriat a ṭul takzet a ni. Chief minister meuh chuan thudik a sawi tura ngaih a ni a, chutihlaiin Horticulture depart­ment lamin RTI Act hmanga zawhna an chhanna leh kan chief minister thusawi hi a inkalh tlat a ni.Mizoram mipuite hian thudik hi an hre thei tur a ni. He flagship programme pawh hi mipuite pual, mipuite chan tur a ni a, chumi thu kal dana thil chiang lo awm hi sorkar hian a sawifiah ngei tur a ni. Mau/rua chungchanga chief minister thusawi leh Horticulture department-in RTI Act hmanga zawhna an chhannaah hian a khawi zawk hi nge dik lo? A tisualtu zawk chuan mipui hriatah thil awm dan sawifiah an ba a ni. ZPM party chuan thuchhuah siamin, Mizoram sorkar flag­ship programme, rua/mau chung­changah mipui náwlpui tana thu dik hriat har khawpa thu inchuh a awm ṭhin chu pawi an tih thu an tarlang a; mipuiin thu dik hriatna chanvo an neih avangin, thu dik tak puang chhuak ngei turin Mizoram sorkar an phût.Assembly budget session hnuhnung berah Mizoram chief minister chuan mau/ rua chi ṭha, Brandisii chu Mizorama lo thleng mai tur a nih thu leh thla tin nuai khat tal lo thawn an tum thu Assembly House-ah a sawi a; July 15-ah CM vek hian rua/mau chi ṭha eng emaw zat Mizo­rama a lo thlen tawh thu leh 3,000 vel chu hardening ti tura a ṭiak phun a nih thu a sawi.Tun hnaiah RTI Act hmanga zawhna an chhannaah Horticul­ture department chuan July 29, 2019 thleng khan rua/mau chi Mizorama thleng a la awm loh thu te, supply tura inremna (agreement) siampui an la awm loh thu te, hmun dang aṭanga rua/mau chi ṭha supply-tu tur thlan a la nih loh thute tarlan a ni thung.Mizoram sorkar flagship prog­ramme ni si, hemi chungchanga thu a saisa ta lutuk hi chu mipuiin thudik an hriat a ṭul takzet a ni. Chief minister meuh chuan thudik a sawi tura ngaih a ni a, chutihlaiin Horticulture depart­ment lamin RTI Act hmanga zawhna an chhanna leh kan chief minister thusawi hi a inkalh tlat a ni.Mizoram mipuite hian thudik hi an hre thei tur a ni. He flagship programme pawh hi mipuite pual, mipuite chan tur a ni a, chumi thu kal dana thil chiang lo awm hi sorkar hian a sawifiah ngei tur a ni. Mau/rua chungchanga chief minister thusawi leh Horticulture department-in RTI Act hmanga zawhna an chhannaah hian a khawi zawk hi nge dik lo? A tisualtu zawk chuan mipui hriatah thil awm dan sawifiah an ba a ni. ZPM party chuan thuchhuah siamin, Mizoram sorkar flag­ship programme, rua/mau chung­changah mipui náwlpui tana thu dik hriat har khawpa thu inchuh a awm ṭhin chu pawi an tih thu an tarlang a; mipuiin thu dik hriatna chanvo an neih avangin, thu dik tak puang chhuak ngei turin Mizoram sorkar an phût. Assembly budget session hnuhnung berah Mizoram chief minister chuan mau/ rua chi ṭha, Brandisii chu Mizorama lo thleng mai tur a nih thu leh thla tin nuai khat tal lo thawn an tum thu Assembly House-ah a sawi a; July 15-ah CM vek hian rua/mau chi ṭha eng emaw zat Mizo­rama a lo thlen tawh thu leh 3,000 vel chu hardening ti tura a ṭiak phun a nih thu a sawi. Tun hnaiah RTI Act hmanga zawhna an chhannaah Horticul­ture department chuan July 29, 2019 thleng khan rua/mau chi Mizorama thleng a la awm loh thu te, supply tura inremna (agreement) siampui an la awm loh thu te, hmun dang aṭanga rua/mau chi ṭha supply-tu tur thlan a la nih loh thute tarlan a ni thung. Mizoram sorkar flagship prog­ramme ni si, hemi chungchanga thu a saisa ta lutuk hi chu mipuiin thudik an hriat a ṭul takzet a ni. Chief minister meuh chuan thudik a sawi tura ngaih a ni a, chutihlaiin Horticulture depart­ment lamin RTI Act hmanga zawhna an chhanna leh kan chief minister thusawi hi a inkalh tlat a ni. Mizoram mipuite hian thudik hi an hre thei tur a ni. He flagship programme pawh hi mipuite pual, mipuite chan tur a ni a, chumi thu kal dana thil chiang lo awm hi sorkar hian a sawifiah ngei tur a ni. Mau/rua chungchanga chief minister thusawi leh Horticulture department-in RTI Act hmanga zawhna an chhannaah hian a khawi zawk hi nge dik lo? A tisualtu zawk chuan mipui hriatah thil awm dan sawifiah an ba a ni.", "summary": "ZPM party chuan thuchhuah siamin, Mizoram sorkar flag­ship programme, rua/mau chung­changah mipui náwlpui tana thu dik hriat har khawpa thu inchuh a awm ṭhin chu pawi an tih thu an tarlangin mipuiin thu dik hriatna chanvo an nei a, puang ngei turin sorkar an phut. CM chuan mau/rua chu tha, Brandisii chu Mizorama lo thleng mai tur a nih thu leh thla tin nuai khat tal lo thawn an tum thu Assembly house-ah a sawi. Tun hnaiah RTI Act hmanga zawhna an chhannaah Horticulture department chhan July 29, 2019 thleng khan rua/mau chi Mizorama thleng a la awm loh thu an tarlang thung. Mizoram sorkar flagship programme ni si, hemi chungchanga thu saisa lutuk hi mipuiin thudik an hriat a tul takzet. CM meuh thusawi chu dik tura ngaih a ni a, Mizoram mipuiten thudik an hre thei tur a ni. He flagship Programme pawh hi mipui pual, mipui chan tur a ni a, chumi thu kal dana thil chiang lo awm hi sorkar hian a sawifiah tur a ni. Thusawi dik lo zawk chuan mipui hriatah thil awm dan sawifiah a ba a ni." }, { "summarization_id": "1336", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/22652", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_9.2.25", "original_text": "All Mizoram Village Council Association (AMVCA) chuan,  sorkar laipuiin village council-te'n tualchhung hmasawnna atana hna an thawhna tur sum cheng nuai 4,544 a pek chu V/C-te kuta pe chhuak thuai a, August 2019 chhung ngeia V/C-te pe turin Mizo­ram sorkar an phût.V/C-te harsatna tawh hi harsatna dang nen a inang lo a, pawi­sa an dil a ni lo a, anmahni pawisa tur lo kal tawh an kutah a la luh loh avangin an kuta hlan vat turin an dil a ni zawk. Tawngkam danga kan sawi dawn chuan, sorkar laipui atanga V/C-te sum lo kal Mizoram sorkarin a kawl luihsak a, a pe chhuak duh lo, tiin a sawi theih hial awm e.Sorkar hmasa khan heng pawisate hi a pe chhuak lo a, V/C lamin harsatna an tawk tawh. Sorkar thar a piang a, V/C-te harsatna hrethiam inti takin LAD minister chuan February, 2019-ah daih tawh khan pawisa an pek chhuah tur thu hi V/C kal khawm hmaah a puang tawh a; nimahsela tun thlengin an la pe chhuak lo.Sorkar hian pawisa a nei lo deuh a nih pawhin kan V/C-te harsatna thlen khawpa an pawisa tur hrensak hi chu a tih loh tawp tur a ni a, V/C-te hnathawhna tur liau liaua pawisa lo kal hrensak hi chu a fel lo hle a ni.Sorkar hian he thil hi hre loin a hreng khaw­tlai a ni lo a, LAD minister ngeiin a hriatpui a, an pek chhuah tur thu a sawi hnu pawhin an la pe chhuak chuang lo. Mizoramin hma a sawn dawn chuan thingtlang kilkhawr ber thlengin hmasawnna a thleng tur a ni a, chumi atan state-in sum a dah thei lo a nih pawhin sorkar laipui atanga V/C-te hnathawhna tur pawisa lo kal hi chu hrensak loin pe chhuak nghal rawh se. All Mizoram Village Council Association (AMVCA) chuan,  sorkar laipuiin village council-te'n tualchhung hmasawnna atana hna an thawhna tur sum cheng nuai 4,544 a pek chu V/C-te kuta pe chhuak thuai a, August 2019 chhung ngeia V/C-te pe turin Mizo­ram sorkar an phût.V/C-te harsatna tawh hi harsatna dang nen a inang lo a, pawi­sa an dil a ni lo a, anmahni pawisa tur lo kal tawh an kutah a la luh loh avangin an kuta hlan vat turin an dil a ni zawk. Tawngkam danga kan sawi dawn chuan, sorkar laipui atanga V/C-te sum lo kal Mizoram sorkarin a kawl luihsak a, a pe chhuak duh lo, tiin a sawi theih hial awm e.Sorkar hmasa khan heng pawisate hi a pe chhuak lo a, V/C lamin harsatna an tawk tawh. Sorkar thar a piang a, V/C-te harsatna hrethiam inti takin LAD minister chuan February, 2019-ah daih tawh khan pawisa an pek chhuah tur thu hi V/C kal khawm hmaah a puang tawh a; nimahsela tun thlengin an la pe chhuak lo.Sorkar hian pawisa a nei lo deuh a nih pawhin kan V/C-te harsatna thlen khawpa an pawisa tur hrensak hi chu a tih loh tawp tur a ni a, V/C-te hnathawhna tur liau liaua pawisa lo kal hrensak hi chu a fel lo hle a ni.Sorkar hian he thil hi hre loin a hreng khaw­tlai a ni lo a, LAD minister ngeiin a hriatpui a, an pek chhuah tur thu a sawi hnu pawhin an la pe chhuak chuang lo. Mizoramin hma a sawn dawn chuan thingtlang kilkhawr ber thlengin hmasawnna a thleng tur a ni a, chumi atan state-in sum a dah thei lo a nih pawhin sorkar laipui atanga V/C-te hnathawhna tur pawisa lo kal hi chu hrensak loin pe chhuak nghal rawh se. All Mizoram Village Council Association (AMVCA) chuan,  sorkar laipuiin village council-te'n tualchhung hmasawnna atana hna an thawhna tur sum cheng nuai 4,544 a pek chu V/C-te kuta pe chhuak thuai a, August 2019 chhung ngeia V/C-te pe turin Mizo­ram sorkar an phût. V/C-te harsatna tawh hi harsatna dang nen a inang lo a, pawi­sa an dil a ni lo a, anmahni pawisa tur lo kal tawh an kutah a la luh loh avangin an kuta hlan vat turin an dil a ni zawk. Tawngkam danga kan sawi dawn chuan, sorkar laipui atanga V/C-te sum lo kal Mizoram sorkarin a kawl luihsak a, a pe chhuak duh lo, tiin a sawi theih hial awm e. Sorkar hmasa khan heng pawisate hi a pe chhuak lo a, V/C lamin harsatna an tawk tawh. Sorkar thar a piang a, V/C-te harsatna hrethiam inti takin LAD minister chuan February, 2019-ah daih tawh khan pawisa an pek chhuah tur thu hi V/C kal khawm hmaah a puang tawh a; nimahsela tun thlengin an la pe chhuak lo. Sorkar hian pawisa a nei lo deuh a nih pawhin kan V/C-te harsatna thlen khawpa an pawisa tur hrensak hi chu a tih loh tawp tur a ni a, V/C-te hnathawhna tur liau liaua pawisa lo kal hrensak hi chu a fel lo hle a ni. Sorkar hian he thil hi hre loin a hreng khaw­tlai a ni lo a, LAD minister ngeiin a hriatpui a, an pek chhuah tur thu a sawi hnu pawhin an la pe chhuak chuang lo. Mizoramin hma a sawn dawn chuan thingtlang kilkhawr ber thlengin hmasawnna a thleng tur a ni a, chumi atan state-in sum a dah thei lo a nih pawhin sorkar laipui atanga V/C-te hnathawhna tur pawisa lo kal hi chu hrensak loin pe chhuak nghal rawh se.", "summary": "AMVCA chuan, sorkar laipuiin VC-te'n tualchhung hmasawnna atana hna an thawhna tur sum cheng nuai 4,544 a pek chu VC-te kuta pe chhuak thuai a, August 2019 chhung ngeia VC-te pe turin Mizo­ram sorkar an phût.VC-te harsatna tawh hi pawi­sa an dil a ni lo a, anmahni pawisa tur lo kal tawh an kutah a la luh loh avangin an kuta hlan vat turin an dil a ni zawk. Sorkar hmasa khan heng pawisate hi a pe chhuak lo a, harsatna an tawk tawh. Sorkar thar a piang a, VC-te harsatna hrethiam inti takin Feb, 2019 daih tawh khan pawisa pek chhuan tur thu hi a puang tawh a, mahse tun thlenga pek an la ni lo. Sorkar hian pawisa nei vak lo pawh nise kan VC te pawisa hren hi a tih loh tawp tur a ni. Mizoramin hma a sawn dawn chuan thingtlang kilkhawr ber thlengin hmasawnna a thleng tur a ni a, chumi atana state in sum a dah thei lo a nih pawhin sorkar laipui atanga VC te hnathawhna tur pawisa lo kal hi chu pe chhuak vat rawh se." }, { "summarization_id": "1337", "url": "https://theaizawlpost.org/uttar-pradesh-ah-bjp-te-beisei-loh-thleng/", "file_name": "SMizo_9_18-02", "original_text": "Uttar Pradesh chu kum 2014 atanga BJP te vote hmuhna ber a ni a, kum 2024-ah erawh harsatna nasa tak an tawk ta thung. He chanchin ziah lai thleng hian INDIA Alliance a tel Samajwadi Party leh Congress te chuan Lok Sabha seat 80 awmah 44-ah hma an hruai a, NDA te chuan 35-ah hma an hruai thung. Kum 2014 leh 2019 inthlanah khan BJP te chuan Uttar Pradesh-ah hian seat 71 leh 62 an la a ni. Exit poll lakah khan a hma ang bawkin BJP te chuan hui deh vek turah a dah a, mahse, tuna a lan dan chuan exit poll chu a dik lo chiang hle. Eng vangin nge BJP tena chakna bera an hman Uttar Pradesh-ah an hnungtawlh viau le. -- Advertisement -- Ram Temple-in BJP te a pui em? Kumin inthlan kaihhnawiha sawihlawh ber chu Ayodhya-a Ram temple chu a ni. Kum 1980 chho atang tawh khan Ayodhya-a Ram Temple sak chu BJP te poll thutiam ni reng a ni a, kumin inthlanah pawh Ram Temple hawn a ni chu danglamna siamtu turah an hisap a ni. Mahse, a lan danah chuan Ayodhya chu factor pawimawh a ni tlat lo, a awmna Farizabad constituency-ah ngei pawh awmzia a nei pha lo tlat. He chanchin ziah lai hian Election Commission data chuan Faizabad-ah pawh Smajwai Party candidate Awadesh Prasad chuan BJP’s Lalu Singh lakah 20,000 vote velin hma a hruai zawk. A thenawm constituency pasarih zingah pawh BJP ten pahnihah hma an hruai a, Congress ten pahnihah leh SP ten pathumah hma an hruai zawk. UP Ke Lakde kuminah hlawhtlin hmel Kum 2017 Uttar Pradesh poll-ah khan Akhielsh Ydav leh Rahul Gandhi te an campaign dun chungin BJP ten seat 302 an la a, Congress-SP alliance chuan seat 47 chauh an la thung. Kum sarih ral hnuah hruaitu pahnih te chu an puitling zual ta bawk a, INDIA alliance tana bei lehin tuna a landanah chuan danglamna an siam dawn tlat. INDIA bloc chuan seat 80 awmah 42 ah hma hruai mekin NDA te aiin panga-in hma an hruai fal zawk. Mayawati Factor awm lo Mayawati kaihhruai Bahujan Samaj Party te chu danglamna siam ziah thin an ni a. Kum 2014 Lok Sabha poll ah pawh khan BSP te chuan Uttar Pradesh-ah seat pakhatmah an la lo va, mahse, kum 2019 inthlanah chuan seat 10 an la daih thei. Inthlan hnuhnung zawkah khan Samajwadi party nen an thawk dun a, kuminah chuan anmahniin an hmachhawn thung. Kuminah pawh BSP te chuan seat khat mah an la dawn lova ngaih theih niin chu chu Mayawati tan chuan chanchin lawmawm a ni hauh lo. Nagina seat ah pawh Dalit leader Chandrashekhar Azad chuan hm a hruai laiin BSP te chu palina an ni mek a. Azad an chaka a chang a nih chuan he seat hi SC-reserved a nih avangin BSP tana channa nasa tak tur niin Mayawati loyal Dalit voter te chuan an kalsan tihna a ni ang. Hetih lai hian Uttar Pradesh-a Rae Bareli constituency-ah chuan Congress leader Rahul Gandhi chuan 3 lakhs vote chuangin hma a hruai mek thung. Sonia Gandhi chuan Rae Bareli seat hi kum 2004 atang khan a thut char char a, mahse, kumin hian in candidate loh a thlang ta thung a ni. Kum 2004-a Sonia Gandhi-in 1.67 lakh a chakna a chan kha inhnehna nasa ber a ni a, kumin hian Rahul Gandhi-an a khum hmel ta a, he chanchin ziah lai thleng hi chuan chakna zat a la hriat loh.", "summary": "Uttar Pradesh chu kum 2014 atanga BJP te vote hmuhna ber a ni a, kum 2024-ah erawh harsana nasa tak an tawk thung. He chanchin ziah lai hian INDIA Alliance-a tel Samajwadi Party leh Congress te chuan Lok Sabha seat 80 awmah 44-ah hma an hruai a, NDA te chuan 35-ah hma an hruai thung. Kum 2014 leh 2019 inthlanah BJP te chuan UP-ah seat 71 leh 62 an la a, exit poll lakah a hma ang bawkin BJP te chuan hui deuh vek turah an dah a, mahse a dik dawn lo in a lang. Heihi engvang nge ni ang? Kum 1890 chho atang tawh khan Ayodhya-a Ram Temple sak chu BJP poll thutiam ani reng a, tunah pawh Temple hawn a ni chu danglamna siamtu turah an ngai a, mahse an rin angin thil a kal tlat lo. Faizabad-ah pawh Smajwai Party an che tha hle a, a thenawm constituency pasarih an pawh BJP ten pahnihah an hruai laiin SP chuan pathum ah an hruai a, a landan ah chuan danglamna a awm dawn tlat." }, { "summarization_id": "1338", "url": "https://lenkawl.", "file_name": "Ruatpuia_Mizo_28.1.25", "original_text": "Chief Minister in India Team leh Remsiami te a lawmpui Mizo nula Lalremsiami Hmar telna India hmeichhe Hockey Team chu Women’s Asian Champions Trophy 2024-a an Champion hnuah Chief Minister Lalduhawma chuan Lalremsiami leh India Team a lawmpui thu a sawi. Tarlan tawh angin Bihar-a khelh Women’s Asian Champions Trophy 2024-ah hian nizan hmasa khan India hian China chu si khat fai a hnehin an Champion a, India an Champion theih nan Lalremsiami hian tha a thawh hlawk hle a, Final match bikah hian 'Player of the Match' atan thlan niin Tournament chhungin goal thum a khung bawk a ni. Chief Minister Lalduhoma chuan Women's Asian Champions 2024 Final a hnehna chang India Team te a lawmpui thu leh a bik takin Player of the Match atan Mizo nula Lalremsiami thlan a ni chu a lawmpuiin a chhuang takzet tih a sawi a. A kal zelnaah duhsakna a hlan bakah Mizo tihmingthatu lo ni chhunzawm zel turin a fuih bawk a. Sports Minister Lalnghing-lova Hmar pawhin Lalremsiami a chhuan thu leh a thlen chin atanga hmasawn zel tura a duh thu a sawi bawk. India Team-a khel Lalremsiami pawhin Asian Champions Trophy-a Champion theia Pathian in damna leh hriselna a pek avanga a lawm thu sawiin, “Champion ngei turin Pathian hnenah ka dil a, ka dilna te min tih hlawhtlinsak avangin ka lawm em em a, chuvangin tuna Asian Champion Trophy kan lak hi Pathian ropui nan lo ni se ka duh,” a ti a. Asia Champins Trophy hi an Team tan a pawimawh thu sawiin, “Paris Olympic-ah khan kan tling lo a, chumi hnuah kan Team hian Tournament kan khelh lehna hmasak ber a nih avangin Team pawhin kan theihtawp kan chhuah a, kan tumna leh thawhrimna te Pathian in mal min sawm,” tiin Kum tharah Pro League khel leh tur an nih thu leh chumi tur chuan theihtawpin an inbuatsaih leh bawk tih a sawi a ni.", "summary": "Mizo nula Lalremsiami Hmar telna India hmeichhe Hockey Team chu Women’s Asian Champions Trophy 2024-a an Champion hnuah Chief Minister Lalduhawma chuan Lalremsiami leh India Team a lawmpui thu a sawi. Bihar-a khelh Women's Asian Champions Trophy 2024 ah hian India hian China hnehin an Champion a, Mizo nula hian a thawh hlawk hle a, Final match bikah hian 'Player of the Match' a thlan niin Tournament chhungin goal thum a khung a ni. CM chuan India team a lawmpui thu leh a bik takin Mizo nula Lalremsiami chu lawmpuiin Mizo tihmingthatu a nih zel a duhsak. Sports Minister pawhin Lalremsiami a chhuan thu leh a thlen china hmasawn zel tura a duhsak thu a sawi bawk. Amah pawhin lawmthu sawiin Champion ngei tura Pathian hnena a dil thu leh a dilna te A chhansak thu a sawi. He Trophy hi an team tan a pawimawh thu sawiin kum tharah Pro League an khelh leh tur thu a sawi bawk." }, { "summarization_id": "1339", "url": "https://www.vanglaini.org/editorial/136895", "file_name": "H-139-05/02/2025-office kal tlai sawrkar", "original_text": "General Administration Department (GAD) chuan March 3, 2015 khan Office Memo­randum chhuah tharin, sorkar department tinte chu an office-ah surprise check neia pisa thlen huna thleng lote enfiah turin a hriattir a; March - May 2015 chhung khan mi 336-te casual leave ni chanve paihsak an ni a, mi pahnihte casual leave ni khat paihsak an ni.Congress kaih­hruai sorkar a din ṭan dawn khan, Chief Minister-in sorkar officer rualte a ko khawm a, office-ah discipline kenkawh a duh thu a sawi a, office kai leh ban hun ngaihpawimawh a nih tur thu a sawi. Tun hnaia Mizoram chief secretary-te pawhin sorkar office kai leh ban huna khauh an duh thu an sawi vek tawh bawk a, tuna chief secretary pawh hian pisa kai hun hi a ngai pawimawh hle.Chief minister ngaih pawi­mawh, chief secretary pawhin a ngaih pawimawh ni bawk chu sorkar office kai hun leh ban hun vawn dik a ni. Hei hi sorkar hnathawkten an zawm thei lo a nih chuan chief minister chak lo tak kan nei tihna a ni a, chief secretary a thu zawm hlawh lo tak kan nei tihna a ni bawk ang a, sorkar pumpui mualphona a ni ang.Sikul naupangte ṭan hma turin sorkarin thuchhuah a siam a, dodalna awm ve bawk mah se tunah chuan Mizoram pumah sikul ṭan hma a ni tawh. Office-in ṭan hun leh ban hun mumal tak a nei a, sorkar aṭanga hlawh leh hamṭhatna tinreng dawngtute'n an office hunbi an vawng thei lo hi chu thil mak tak, thil inhmeh lo tak leh sorkara thawk ve lote tan phei chuan thil demawm tak a ni.Mizoram sorkara mi pawi­mawh ber berin office hunbi vawn dik an duh a, hunbi vawng dik thei tura thu petu leh bawhzui theitu an ni bawk. Heti chunga office hunbi vawng dik lo sorkar hnathawk an la tam chuan sorkar mualphona a tih loh theih loh a, sorkar office hunbi vawn danah hian Mizoram sorkar hi a la mualpho zel dawn em? General Administration Department (GAD) chuan March 3, 2015 khan Office Memo­randum chhuah tharin, sorkar department tinte chu an office-ah surprise check neia pisa thlen huna thleng lote enfiah turin a hriattir a; March - May 2015 chhung khan mi 336-te casual leave ni chanve paihsak an ni a, mi pahnihte casual leave ni khat paihsak an ni.Congress kaih­hruai sorkar a din ṭan dawn khan, Chief Minister-in sorkar officer rualte a ko khawm a, office-ah discipline kenkawh a duh thu a sawi a, office kai leh ban hun ngaihpawimawh a nih tur thu a sawi. Tun hnaia Mizoram chief secretary-te pawhin sorkar office kai leh ban huna khauh an duh thu an sawi vek tawh bawk a, tuna chief secretary pawh hian pisa kai hun hi a ngai pawimawh hle.Chief minister ngaih pawi­mawh, chief secretary pawhin a ngaih pawimawh ni bawk chu sorkar office kai hun leh ban hun vawn dik a ni. Hei hi sorkar hnathawkten an zawm thei lo a nih chuan chief minister chak lo tak kan nei tihna a ni a, chief secretary a thu zawm hlawh lo tak kan nei tihna a ni bawk ang a, sorkar pumpui mualphona a ni ang.Sikul naupangte ṭan hma turin sorkarin thuchhuah a siam a, dodalna awm ve bawk mah se tunah chuan Mizoram pumah sikul ṭan hma a ni tawh. Office-in ṭan hun leh ban hun mumal tak a nei a, sorkar aṭanga hlawh leh hamṭhatna tinreng dawngtute'n an office hunbi an vawng thei lo hi chu thil mak tak, thil inhmeh lo tak leh sorkara thawk ve lote tan phei chuan thil demawm tak a ni.Mizoram sorkara mi pawi­mawh ber berin office hunbi vawn dik an duh a, hunbi vawng dik thei tura thu petu leh bawhzui theitu an ni bawk. Heti chunga office hunbi vawng dik lo sorkar hnathawk an la tam chuan sorkar mualphona a tih loh theih loh a, sorkar office hunbi vawn danah hian Mizoram sorkar hi a la mualpho zel dawn em?", "summary": "5th June,2015 Mizoram sawrkar office department tinte lakah hian Chief Minister ngaih pawimawh,chief secretary ngaih pawimawh ni bawk chu sawrkar office kai hun leh ban hun vawn dik a nih angin,General Administration Department chuan March ni 3,2015 khan Office Memorandum chhuah tharin,sawrkar department tinte chu office ṭan huna thleng leh thleng lote enfiah turin a hriattir.March- May 2015 chhung khan mi 336-te casual leave ni khat paihsak an ni. Hotutena hun vawn dik an ngaih pawimawh ang hi office hunbi vawng dik lo sawrkar hnathawk an la tam chuan sawrkar mualphona a tih loh theih loh a,sawrkar office hunbi vawn danah hian Mizoram sawrkar hi a la mualpho zel dawn em tih hi ngaihtuah tham tak a ni." } ]