Upload folder using huggingface_hub

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10035.txt

@@ -0,0 +1,34 @@
+
+हैदराबाद मुक्तिसंग्रामात महिलांचा सहभाग :
+हैदराबाद संस्थानात स्त्रियांचे स्थान अतिशय हीन दर्जाचे होते. बालविवाह, बालविधवा, अंधश्रद्धा, अज्ञान, निरक्षरता, दारिद्र्य, कुपोषण, राजकीय व सामाजिक जागृतीचा अभाव, पडदा पद्धती अशा अनेक रूढी-परंपरांच्या विळख्यात ती अडकली होती. इस्लामी संस्कृती व परंपरेचा फार मोठा प्रभाव स्त्रियांवर होता. तरीही हैदराबाद मुक्ती लढ्यात महिलांनी मोलाचे योगदान दिले आहे.
+हैदराबाद मुक्तिसंग्रामातील महिलांच्या सहभागाचे दोन कालखंड करता येतील.
+1) पहिला कालखंड - इ.स १९३८ पर्यंत.
+२) दुसरा कालखंड - १९३८ ते १९४८ पर्यंत .
+पहिल्या कालखंडात  स्त्रियांनी  ग्रंथालय चालविणे, राजकीय प्रचारातील पत्रके वाटणे, गणपती मेळ्यात भाग घेणे, सांस्कृतिक कार्यक्रमात सहभाग घेणे, चळवळीतील कार्यकर्त्यांना अन्न पुरविणे, चळवळीतील कार्यकर्त्यांची गृहिणी म्हणून घर सांभाळणे इत्यादी कामे केलेली दिसून येतात. पहिल्या कालखंडातील महिलांचा सहभाग हा सामाजिक व संस्कृती स्वरूपाचा होता. पहिल्यापेक्षा दुसरा कालखंडातील महिलांचा सहभाग अधिक निर्णायक ठरला.
+इ.स १९३८ ते १९४९ या दुसऱ्या कालखंडात ज्या महिलांनी सहभाग नोंदवला त्यात आशाताई वाघमारे, सुशीलाताई दिवाण, पानकुंवर कोटेचा, सुलोचनाबाई बोधनकर, कावेरीबाई, गोदावरीबाई, लताबाई, उषा पांगुरीबाई, गिताबाई चारठाणकर ,प्रतिभाताई वैशंपायन, दगडाबाई शेळके, तारा परांजपे, करुणाबेन चौधरी, शकुंतला साले इत्यादी महिलांचा सहभाग होता. त्यांच्या मुक्ती लढ्यातील सहभागाचे स्वरूप पुढीलप्रमाणे आहे.
+हैदराबाद राज्य ब्रिटिश राजवटीच्या अस्ताच्या वेळेपर्यंत टिकून असलेले भारतातील सर्वांत मोठे स्वायत्त संस्थानिक राज्य होते. सध्याच्या तेलंगणा, मराठवाडा, उत्तर कर्नाटक, विदर्भाचा काही भाग या भारताच्या दक्षिण-मध्य भागात या संस्थानाची व्याप्ती होती. इ.स. १७२४ पासून इ.स. १९४८ पर्यंत निजाम हैदराबाद राज्याचे संस्थानिक होते. स्वातंत्र्य सैनिकांच्या प्रदीर्घ हैदराबाद मुक्ति संग्रामाचा शेवट इ.स. १९४८ मध्ये भारत सरकारने  निजाम शासनाविरुद्ध केलेल्या पोलीस कारवाईने झाला आणि हैदराबाद संस्थान स्वतंत्र भारत देशात समाविष्ट झाले. 
+१९४७ मध्ये बिटिशांनी भारतीय स्वातंत्र्याचा कायदा पास केला. या कायद्यानुसार १५ ऑगस्�� १९४७ रोजी भारत ब्रिटिशांच्या राजकीय वर्चस्वातून मुक्त झाला. म्हणजेच भारताला स्वातंत्र्य मिळाले .वरील कायद्यानुसार देशी राज्ये आणि संस्थानिकांनाही त्यांनी आपले राज्य भारतात की पाकिस्तानात विलीन करावयाचे की, स्वतंत्र राहावयाचे या बाबतीत स्वातंत्र्य दिलेले होते. त्यामुळे देशी राज्ये व संस्थाने भारतीय संघराज्यात कशी विलीन करून घ्यावयाची हा मोठा प्रश्‍न भारत सरकारपुढे निमाण झाला. शेवटी भारताचे पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू आणि गृहमंत्री सरदार वल्लभभाई पटेल यांनी बहुतेक संस्थाने भारतात विलीन करून घेतली. परंतु हैदराबाद राज्याचा सत्ताधिश निजाम मीर उस्मान अली खान याने ११जून १९४७ रोजी आपले राज्य स्वतंत्र राहणार असल्याचे जाहीर केले.
+निजामाने आपले राज्य स्वतंत्र राहणार असल्याचे घोषित केल्यामुळे भारत सरकार आणि हैदराबाद राज्यातील जनतेपुढे मोठा पेच व प्रश्‍न निर्माण झाला. हैदराबाद राज्याचा सत्ताधिश मुसलमान होता. परंतु राज्यात ८८ टक्के हिंदू, ११टक्के मुसलमान आणि १ टक्का इतर लोक होते. याशिवाय देशाच्या व दख्खनच्या मध्यभागी असलेले आणि देशात आकाराने दुसऱ्या क्रमांकाचे असलेले हैदराबाद राज्य स्वतंत्र राहणे राज्यातील जनतेच्याच नव्हे तर देशाच्याही हिताचे तसेच हैदराबाद राज्याच्या भारतातील विलीनीकरणाशिवाय भारताच्या स्वातंत्र्याला पूर्ण  प्राप्त होणार नव्हते. त्यामुळे राज्यातील जनतेने हैदराबाद  राज्याचे भारतीय संघराज्यात विलीनीकरण करण्यासाठी सत्याग्रह व सशस्त्र आंदोलन केले. शेवटी १३ सप्टेंबर १९४८रोजी भारत सरकारने हैदराबाद राज्यावर लष्करी कारवाई करून ते भारतीय संघराज्यात विलीन करून घेतले. हैदराबाद राज्याच्या विलीनीकरणासाठी जनतेने जे सत्याग्रह व सशस्त्र आंदोलन केले, हेच आंदोलन भारतीय इतिहासात 'हैदराबादचा स्वतंत्र -संग्राम ' या नावाने ओळखले जाते. हा स्वातंत्र -संग्राम भारतीय स्वातंत्र आंदोलनाचाच एक भाग होता. या स्वातंत्र लढ्यात दलितांचाही सिंहाचा वाटा आहे.
+ब्रिटिशपूर्व काळात भारतात अनेक महाराजे, बादशाह, असंख्य राजे-राजवाडे, सरदार, अगणित जहागीरदार व जमीनदार होते. व्यापाराच्या निमित्ताने आलेल्या युरोपियन व्यापारी कंपन्यांनी अल्पावधीत भारतीय राज्ये हडपण्यास सुरुवात केली.  ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीन���, व्यापारासाठी तत्कालीन मोगल बादशहा जहांगीरकडून खास परवाने मिळवून डच आणि पोर्तुगीजांवर व्यापारात मात केली, तर फ्रेंचाना युद्धात पछाडले.
+ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीला फायदेशीर व्यापारामुळे आर्थिक संपन्नता मिळाली व मोठी कुशल फौज बाळगणे त्यांना सोपे होत गेले; दिल्लीच्या बादशहांची वेळोवेळी मर्जीही मिळत गेली. विविध राजवटींचे आपापसातले संघर्ष,  स्वतःच्या फायद्यासाठी चातुर्याने वापरून अनेक छोटी मोठी राज्ये कंपनीने गिळंकृत केली. बऱ्याचशा राजांशी तह करून जमेल तेथे प्रत्यक्ष, नाही जमेल तेथे अप्रत्यक्ष वर्चस्व निर्माण केले. तरीसुद्धा इ.स. १९४७पर्यंत ६०० पेक्षा अधिक छोटी मोठी संस्थानिक राज्ये भारतात होती. या संस्थानिकांना अंतर्गत प्रशासनासंदर्भात मर्यादित स्वायत्तता होती मात्र सार्वभौमत्व ब्रिटिशांचे होते. या संस्थानिक राज्यांमध्ये सर्वांत मोठे निजामाचे हैदराबाद संस्थान होते।
+हैदराबाद राज्याची स्थापना
+मोगल काळात दख्खनची  (दक्षिण भारत) विभागाणी प्रशासनाच्या  सोयीसाठी  खानदेश, वहाड, औरंगाबाद  ,बिदर, विजापूर आणि हैदराबाद या सहा सुभयांत करण्यात आलेले होता. औरंगाबाद हे या  सुभयांच्या  कारभाराचे मुख्यालय होत. या  सहा  सुभयांचा कारभार  पाहण्यासाठी  एका  सुभेदाराची  नियुक्ती मोगल सम्राटाकडून  केली जात असे. त्यालाच  दक्षिणेचा  सुभेदार  असे  संबोधिले जाई. मोगल सम्राट फर्रखशियर याने  इ. स. १७१३मध्ये मीर कमरुद्धीन निजाम उल मूलक फिरोजजंग खान खानान  चिन  कुलीखान याची दक्षिणेचा  सुभेदार म्हणुन  नियुक्ती केली. औरंगजेब या मोगल सम्राटाच्या मृत्यूनंतर सत्तेवर आलेले मोगल सम्राट दुबल निघाले. तसेच सत्तेसाठी त्यांच्या उत्तराधिकायात  संघर्ष सुरू झाले. त्यामुळे देशात राजकीय अस्थिरता निर्माण झाली. त्याचाच फायदा घेऊन दख्खनचा  सुभेदार मीर कमरुद्धीन याने ३१जुलै १७२४रोजी  दक्षिणेत स्वतंत्र राज्याची स्थापना केली.या  राज्याची राजधानी हैदराबाद होती. मीर कमरुद्धीन यास मोगल सम्राट महम्मदशहा  याने 'आसिफजाह 'हा किताब दिला होता. त्यामुळे त्याच्या  घराण्यात आसिफजाह घराणे असे संबोधण्यात आले.
+मुस्लिमीन संघटनेत मराठवाड्यात सहभाग :
+मराठवाड्यातील ज्या प्रमुख व्यक्ती या संघटनेत त्यामधे उस्मानाबाद जिल्ह्यातील इकरामुलला वकील, कासीम रझवी. नांदेड जिल���ह्यातील मंहमद इब्राहीम अरबी, अखलाख  हुसेना ,झुबेरी वकील, हसन मंहमद यावरखान, मीर मोहीयोद्दीन अलीखान. औरंगाबाद सय्यद अहमद नहरी वकील, उमर दराजखान वकील, गाजी महिनोद्दीन, सेठ अकबरभाई ताजिर, ईसाखान वकील, हाफिज महंमद, बीड येथील अनी सुद्दीन, जालना येथील मंहमद कमरुद्धीन, काझी  हमीदुद्दीन, परभणी येथील मीरमहल अली कमिल वकील, गनी वकील इत्यादी नेते या संघटनेत सहभागी होते.
+इ.स. १८८५ साली काँग्रेसची स्थापना झाल्यानंतर जनमत काँग्रेसला अनुकुल होते. काँग्रेसच्या राजकीय जागृतीच्या कामांना पाठिंबा देणाऱ्यांत डॉ.अघोरनाथ चटोपाध्याय, मुल्ला अब्दुल कयुम, रामचंद्र पिल्लई, मौलिम ए शफिक पत्राचे संपादक मोहिब हुसेन, हाजार दास्तानचे संपादक सय्यद अखिल यांचा समावेश होता. ते इंग्रजांच्या चुकीच्या आणि अवैध शासकीय धोरणांचा निषेध करीत. अर्थातच सर सय्य्द अहमदच्या प्रभावाखालील निजाम शासनात उंच हुद्द्यांवर बसलेल्या हितसंबधीयांनी काँग्रेसचा विरोध करण्याचे धोरण अवलंबले. त्यामुळे सर सय्य्द अहमदच्या राजकीय व शैक्षणिक व्यापांना प्रोत्साहन आणि काँग्रेसचे पाठीराख्यांचे खच्चीकरण  असे निजाम शासनाचे धोरण कायम राहिले. इ.स. १८९१ मध्ये वृत्तपत्रांवर निर्बंध घातले. निजाम शासनास न  जुमानणाऱ्या शौकत-उल-इस्लाम सारख्या सुधारणावादी वृत्तपत्रांची मुस्कटदाबी केली गेली.
+लोकमान्यांनी सुरू केलेल्या सार्वजनिक गणेशोत्सवाची सुरुवात हैदराबादेत शालिबंडा येथे शिवराम शास्त्री गोरे यांनी तर चादरघाट येथे विद्यार्थ्यांनी केली. हळूहळू सार्वजनिक गणेशोत्सव इतर महाराष्ट्रासोबतच संपूर्ण हैदराबाद राज्यात साजरा होऊ लागला. सार्वजनिक गणेशोत्सवाने सामाजिक चेतना निर्माण होण्यास मोठीच मदत झाली. आर्य समाजास डॉ.अघोरनाथ चटोपाध्याय, गुलबर्ग्याचे केशवराव कोरटकर व पंडित श्रीपाद सातवळेकर यांनी पाठिंबा दिला आणि त्यांनी राजकीय, सामाजिक, आणि शैक्षणिक जागृतीचे कार्य मोठ्या धडाडीने हाती घेतले. मुल्ला अब्दुल कयुम खानांनी इ.स. १८९२मध्ये हैदराबाद मध्यवर्ती वाचनालयाची स्थापना  केली. इ.स. १८९१मध्ये, दैरत उल मौरिफ या संशोधनसंस्थेची स्थापना केली व अरेबिक भाषेसंबधांत आंतरराष्ट्रीय मान्यता मिळवली.  काँग्रेसला फक्त जोरदार पाठिंबाच दिला नाही ,तर इ.स. १९०५च्या स्वदेशी आंदोलनात खानांनी सहभा��ही घेतला;  व गणेशोत्सवासही प्रोत्साहन दिले.  मौलवी मोहमद अकबर अली,  मौलवी मोहमद मजहर, इत्यादी लोकांना प्रोत्साहन देऊन मुल्ला अब्दुल कयुम खानांनी पुरोगामी विचारांची अंजुमन ए मारीफ नावाची संस्था सुरू केली. मौलवी मोहमद अकबर यांनी अली सहिफा नावाचे वृत्तपत्र संपादित केले.
+इ.स. १८९८ मध्ये पुण्याच्या रॅन्ड खून खटल्यातील क्रांतिकारक बाळकृष्ण हरी चाफेकरांना ६ महिन्यांपेक्षा अधिक काळ हैदराबाद संस्थानातील लोकांनी लपवून ठेवले.  पण निजाम पोलिसांनी त्यांना ब्रिटिशांच्या स्वाधीन केले.
+राष्ट्रीय शाळांचे कार्य                                     
+मराठवाड्यातील खाजगी राष्ट्रीय शाळांनी स्वातंत्र चळवळीस बळ देण्याचे व देशप्रेमाची भावना लोकांच्या मनात निर्माण करण्याचे फार मोठे कार्य केले. खाजगी शाळांना परवानगी देण्याचे निजामाचे धोरण होते;परंतु उदू  माध्यमाची होती. १९१६ते १९३५ या काळात मराठवाड्यात ६-७खाजगी शाळा निघाल्या .१९१६-१७ मध्ये औरंगाबाद येथे सरस्वती भुवन हायस्कूल सुरू झाले.  त्याचवषीँ परभणी येथेही प्राथमिक शाळा सुरू झाली. १९२मध्ये तुळजापूर तालुक्यात हिपपरगा येथे राष्ट्रीय शाळा स्थआपन झाली. हैदराबाद मुक्तीलढ्याचे नेते स्वामीजी, बाबासाहेब परांजपे हे याच शाळेत शिक्षक होते. मराठवाड्यात अंबाजोगाई, सेलू, नांदेड, लातूर, उमरगा, बीड उदगीर, गुंजोटी वगैरे ठिकाणी राष्ट्रीय शाळा स्थापन झाल्या होत्या. १९४१मध्ये मराठा व तत्समवगीँय शिक्षण परिषद १९४१मध्ये स्थापन झाली. तिची   प्रारंभ वाषिक अधिवेशने पार पाडली होती. या परिषदेच्या वतीने हैदराबाद येथे मराठा वसतिगृह सुरू केले होते. राष्ट्रीय शाळांमुळे  मराठवाड्यात राजकीय  जागृती निर्माण होण्यास मदत झाली.
+निजामाच्या जहागीरदार, जमीनदार आणि सरंजामशाही व्यवस्थेविरुद्ध १९४६ साली तेलंगणाच्या नलगोंडा जिल्ह्यातील चितल्ल्या ऐलम्मा या दलित महिलेने चळवळ सुरू केली. जमीनदाराकडून आपली अनधिकृतपणे बळकावली जाणारी जमीन वाचवण्याकरिता तिने जमीनदारांविरुद्ध आंदोलनाची सुरुवात केली. या आंदोलनास आंध्रमहासभा नावाच्या तत्कालीन  भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाची मदत होती. १९४६ ते १९५१ या काळात झालेले हे सशस्त्र आंदोलन वेट्टी चेकिरि उद्यमम नावाने ओळखले जाते. .हे आंदोलन जवळच्या बिदर आणि वरंगल मिळून एकूण चार हजार खेड्यांत पसरले.  ���वळपास तीन हजार खेड्यांची जमीनदारांपासून मुक्तता करणाऱ्या या आंदोलनास लवकरच निजामाच्या जुलमी रझाकार सेनेशी दोन हात करावयास लागले.
+हैदराबाद राज्यतील दलित चळवळ डॉ बाबासाहेबांच्या  विचारानुसार कार्यरत होती. १९३१ मध्येच राज्यातील दलित नेत्यांनी स्वतःला आदी हिंदू म्हणून घोषीत केले होते. याचवर्षी दलितांनी आमची गणना हिंदू धर्मात करण्यात येऊ नये असे एका निवेदनाद्वारे निजाम सरकारला कळविले होते. त्यामुळे निजाम सरकारने यावर्षी दलितांची जनगणना हिंदू धर्मात न करता स्वतंत्रपणे केली. अंजुमन मुसिलम लीग यासंघटनेने तर दलित हे हिंदू नसल्याचे १९१०मध्ये जाहीर केले होते. १९३९ च्या जनगणनेनुसार राज्यतील आदी हिंदूची आचार्य दलितांची लोकसंख्या २४,७३,२३०होती. १९३८मध्ये हीच लोकसंख्या पंचवीस लाख आणि १९४१मध्ये २९,२८,०४०झाली. समाजप्रबोधनानंतर दलित समाज संघटित झाला. त्यांच्या अनेक संघटना उदया. या संघटनांच्या   नेतृत्व  खाली दलित चळवळ सुरू झाले.
+अघोरनाथ इ.स.१८७८ मध्ये हैदराबादेत आले. त्यांचा हैदराबाद संस्थानाच्या सामाजिक, राजकीय व वैचारिक वर्तुळात राबता होता.  .डॉ. अघोरनाथ चटोपाध्याय यांनी हैदराबाद संस्थानातील राजकीय नेते, लेखक, समाजसुधारक, विविध क्षेत्रातील तज्‍ज्ञ व्यक्तींना एकत्र आणले. ते इ.स.१९०७ निजाम कॉलेज येथून निवृत्त झाले. त्यांचा देहान्त इ.स.१९१५ मध्ये झाला. समाजाला दिलेले त्यांचे योगदान अद्वितीय होते.
+परभणी जिल्ह्यातील वसमतयेथे १८६७ साली कोरटकरांचा जन्म झाला. त्यांचे शिक्षण उत्तर कर्नाटकातील गुलबर्गा येथे झाले. तेथेच त्यांनी वकिली केली. त्यांचा त्या वेळच्या महाराष्ट्रातील सामाजिक व राजकीय नेत्यांशी परिचय होता. महाराष्ट्रातील घडामोडींचा त्यांच्या मनावर ठसा होता.  पुण्यातील वसंत व्याख्यान माला व इतर कार्यक्रमास ते उपस्थित असत.  १८९६ साली ते हैदराबादेस आले.  डॉ. अघोरनाथ चटोपाध्यायांप्रमाणेच केशवराव कोरटकर यांनी स्वतःला सामाजिक व राजकीय कार्यात झोकून दिले. हैद्राबाद येथे आर्य समाजाची स्थापना केली.१९०४-२१ या काळात अध्यक्ष होते.
+सन १९२३ साली, औरंगाबाद जिल्ह्याच्या वैजापूर तालुक्यातील जरूळ या गावी श्री. भाऊराव भिमाजी मतसागर यांचा जन्म झाला. अत्यंत हलाखीच्या कौटुंबिक परिस्थितीमुळे शालेय शिक्षणापासून त्यांना वंचित र��ावे लागले. तथापि प्रचंड जिज्ञासा व इच्छाशक्तीच्या जोरावर त्यांनी मोडी लिपी आणि मराठीभाषेसह तेलुगू, गुजराती, ऊर्दू, इंग्रजी या इतर भाषादेखील स्वपरिश्रमाने आत्मसात केल्या. त्याचबरोबर त्यांनी पौराणिक ग्रंथांचे विश्लेषण करून इतिहास संशोधन केले.
+हैद्राबाद मुक्तिसंग्रामात भाऊराव भिमाजी पाटलांचे तसेच त्यांच्या कुटुबीयांचे योगदान व त्यांनी उचललेले कष्ट विशेष उल्लेखनीय आहेत. आपल्या जरूळ येथील स्वतःच्या घरावर त्यांनी भारताचा तिरंगा फडकावल्यामुळे निजामी राजवटीत रझाकारांनी त्यांचा व त्यांच्या कुटुंबीयांचा अनन्वित छळ केला. त्यानंतरही लाठीहल्ल्यात जखमी होऊन बेशुद्ध होईस्तोवर त्यांनी भारतीय ध्वज उतरविला नाही.
+औरंगाबाद येथे केलेल्या सत्याग्रहामुळे श्री. माणिकचंद पहाडे यांच्यावर रझाकार फारूकी यांनी अत्याचार केल्यामुळे तेथे पुन्हा कुणीही सत्याग्रह करण्यास धजावत नव्हते. श्री. भाऊराव भिमाजी मतसागर यांनी हे आव्हान स्वीकारून तेथील सिटीचौकात  सत्याग्रह केला. त्याबद्दल त्यांना कारावास भोगावा लागला, तसेच फटक्यांची (टिकटिकीची) सजाही सुनावण्यात आली. परंतु तुरुंगातील सर्व राजकीय कैद्यांनी या सजेविरूद्ध पुकारलेल्या आंदोलनामुळे ही सजा मागे घेण्यात आली.
+हैद्राबाद मुक्तिसंग्राम संघर्षानंतर त्यांनी औरंगाबादेतील सामाजिक व राजकीय कार्यात भाग घेतला. श्री. विनायकराव पाटील यांच्या सोबत त्यांनी शिक्षण प्रसार आणि सामाजिक सुधारणांच्या कामी स्वतःला वाहून घेतले. याची दखल घेऊन थोर समाज सुधारक श्री. धोंडो केशव कर्वे यांनी त्यांना पारितोषिकही प्रदान केले होते. भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती श्री. वि. वि. गिरी यांनी त्यांची राष्ट्रपती भवनात भेट घेऊन सामाजिक आणि शेतकऱ्य़ांच्या समस्यांवर त्यांच्याशी चर्चा केली, तसेच तत्कालीन पंतप्रधान श्रीमती इंदिरा गांधी यांनी त्यांना हैद्राबाद मुक्तिसंग्रामातील भरीव योगदानाबद्दल त्यांना ताम्रपत्र बहाल केले.
+कृषिक्षेत्रातही श्री. भाऊराव भिमाजी मतसागर यांनी आपल्या कार्यकुशलतेची चुणूक दाखवून ओसाड शेतजमिनीवर भरघोस उत्पादन घेऊन दाखविले. ह्या कामगिरीबद्दल त्यांना तत्कालीन राज्यपाल अली यावर जंग यांनी १९७० साली शेतीनिष्ठ शेतकरी या सन्मानाने पुरस्कृत केले. ह्या कार्यक्रमानंतरच श्रीलं��ेच्या तत्कालीन पंतप्रधान श्रीमती सिरीमावो भंडारनायके यांनी राजभवनात त्यांची भेट घेऊन कृषिक्षेत्रातील त्यांच्या कार्याची प्रशंसा केली.
+त्यांच्या इतर शैक्षणिक आणि सामाजिक कार्यांबद्दल माजी पंतप्रधान राजीव गांधी, तसेच पी. व्ही. नरसिंहराव यांनी त्यांना सोनेरी पदके देऊन गौरविले होते. या थोर व्यक्तीचे सन १९९५ साली वयाच्या ७२व्या वर्षी निधन झाले.
+[१]
+वर्तमान पत्रांची भूमिका या वेळी महत्त्वाची होती

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10048.txt

@@ -0,0 +1 @@
+हैदराबादची निजाम राजवट (१७२०-१९५६)

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10050.txt

@@ -0,0 +1,6 @@
+तेलंगणा तेलुगु, (तेलंगणा अपभाषा किंवा तेलंगणा यासा) अनेकदा हैदराबादी तेलगू ही तेलगू भाषेची बोली आहे. त्याचा स्वतःचा इतिहास आहे, मुख्यतः भारतातील तेलंगणा राज्यात बोलला जातो, तसेच कर्नाटक आणि महाराष्ट्रातील शेजारील जिल्हे पूर्वीच्या हैदराबाद राज्याचा भाग होते. [१] हैदराबाद प्रदेशात बोलल्या जाणाऱ्या या बोलीवर हैदराबादी उर्दूचा जास्त प्रभाव आहे, ज्याला दखानी किंवा दख्खनी उर्दू देखील म्हणतात, किमान शब्दसंग्रहात. [२]
+या बोलीभाषेत १३०० च्या जवळपास दिल्ली सल्तनतच्या स्थापनेपासूनचे अवशेष आहेत. नंतरच्या काळात तुघलक राजवंश, मलिक मकबुल तिलंगानी, बहमनी सल्तनत यांसारख्या इतर इस्लाम साम्राज्यांनी पूर्वीच्या हैदराबाद आणि आसपासच्या संस्कृतीवर प्रभाव टाकला. १५१८ मध्ये स्थापन झालेल्या कुतुबशाही राजघराण्याने हैदराबादी तेलुगुला आकार देण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. हे साम्राज्य सध्याच्या महाराष्ट्र आणि कर्नाटकातील लहान भागात विस्तारले होते. त्यामुळे या प्रदेशात मराठी आणि कन्नड भाषांचा परिचय झाला. भाषेच्या उत्क्रांतीच्या इतर प्रमुख कारणांपैकी एक म्हणजे इस्लाम संस्कृतीचा प्रभाव ज्याने फारसी किंवा उर्दू भाषा बोलण्यास प्राधान्य दिले.
+हैदराबादी तेलुगु/तेलंगणा बोलीचे काही ऋणशब्द, प्रामुख्याने हैदराबाद प्रदेशात बोलले जातात.
+काही शब्द हैदराबादी तेलगू/तेलंगणा बोलीभाषेसाठी खास आहेत, जे प्रामुख्याने प्रत्येक प्रदेशाद्वारे बोलले जातात.
+बोलीभाषेत प्रादेशिक रूपे आहेत. स्थानिक गैर-तेलुगू हैदराबादी लोक जी बोली बोलतात त्यावर हैदराबादी उर्दूचा प्रभाव आहे. तेलंगणाच्या आतील भागात बोलल्या जाणाऱ्या बोलीचा स्थानिक प्रभाव आहे आणि समुदायानुसार ती बदलते. सीमावर्ती प्रदेशांचा सीमेच्या पलीकडे असलेल्या भाषांचा परस्पर प्रभाव आहे.
+हैदराबादी तेलुगू/तेलंगणा अपभाषाने तेलंगणाच्या संस्कृतीवर नेहमीच प्रभाव टाकला आहे. तेलंगणा राज्याची निर्मिती झाल्यानंतर ही बोली लक्षणीय ठरली. ते राजकारण, चित्रपट, [३] अर्थशास्त्र, कला आणि तेलंगणाशी संबंधित असलेल्या इतर क्षेत्रांमध्ये, मानक तेलुगू व्यतिरिक्त प्रभावशाली ठरले. [४]

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10054.txt

@@ -0,0 +1,26 @@
+१७° २१′ ४२″ N, ७८° २८′ २९″ E
+हैद्राबाद हे भारतातील तेलंगणा राज्याच्या राजधानीचे शहर आहे. हैद्राबादची इ. स. २००१ सालची लोकसंख्या ७७ लाख ४० हजार ३३४ आहे[१] मोत्यांचे शहर अशी या शहराची एकेकाळी ओळख होती. या शहराला समृद्ध ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि स्थापत्यकला वारसा असल्याने पर्यटनस्थळ म्हणून हे शहर नावारूपास आले आहे. हे शहर दख्खन पठारावरील उर्दू साहित्यिक शहर आहे. शहरात १९९० नंतर शिक्षण, माहिती तंत्रज्ञान, औषधनिर्मिती आणि जैवतंत्रज्ञान क्षेत्रातील उद्योगधंद्यांची वाढ झाली दाक्षिणात्य भाषांतील चित्रपटनिर्मितीचे हैद्राबाद अग्रगण्य केंद्र आहे. 
+२०१५ सालापर्यंत हैद्राबाद अखंड आंध्र प्रदेश राज्याच्या राजधानीचे शहर होते. येथे चारमिनार हे प्रसिद्ध पर्यटन स्थळ आहे.रामोजी फिल्म सिटी हे आकर्षण स्थळ आहे. तसेच शहरामध्ये बिरला मंदिर, गोलकोंडा किल्ला इत्यादी स्थळे प्रसिद्ध आहेत.
+पाकिस्तानमध्येही सिंध प्रांतात एक हैद्राबादआहे. त्याच्याशी घोटाळा होऊ नये म्हणून तेलंगणातील हैदराबादला, हैदराबाद दख्खन म्हणायचा प्रघात आहे, तर पकिस्तानातील हैदाराबादला सिंध हैदराबाद.
+इ. स. १५१२ मध्ये बहामनी राजवटीतून बंड करून किल्ले गोवळकोंडा येथे कुतुबशाही स्थापन झाली. नंतरच्या काळात महंमद कुली कुत्ब शाह याने गोवळकोंडा येथील सततच्या पाणीटंचाईवर तोडगा म्हणून मुसी नदीच्या किनारी असलेल्या हैदराबाद केले. त्यानेच शहरात चारमिनार या वास्तूची उभारणी केली. गोवळकोंड्याहून राज्यकारभार  हैद्राबादला स्थलांतरित झाला. शहराभोवती चार मोठे तलाव बांधले गेले.
+मोगल सम्राट औरंगजेबने इ. स. १६८७ मध्ये हैद्राबाद  ताब्यात घेतले, औरंगजेबाचा मृत्यू इ. स. १७०७ मध्ये झाला. त्यानंतरच्या काळात या प्रांताचा निजाम उल मुल्क असलेल्या मीर कमरुद्दीन खान सिद्दीकी अर्थात पहिला असफ जाह याने शहरावर आपली सत्ता प्रस्थापित केली. त्यानंतर असफशाही राजवटीतील सात पिढ्यांनी इ. स. १९४८ पर्यंत हैद्राबादचे निजाम म्हणून राज्य केले. निजाम  मुघलांच्या विपरीत असे मुस्लिम कट्टरवादी होते. शेवटचा (निजाम) मीर उस्मान अली खान होता.
+भारत इ. स. १९४७ मध्ये स्वतंत्र झाल्यानंतर निजामाने हैद्राबाद संस्थान भारतापासून अलग ठेवण्याचे प्रयत्न केले. मात्र, १७ सप्टेंबर इ. स. १९४८ला भारतीय संघराज्यात हैद्राबाद संस्थान सामील करून घेण्यात आले. नंतरच्या काळात भाषिक आधारावर राज्य पुनर्रचनेच्या धोरणानुसार मद्रास स्टेटमधून तेलुगूबहुल भाषकांचा भाग अलग काढून आंध्रप्रदेश राज्याची निर्मिती करण्यात आली. हैद्राबाद शहर आणि त्याभोवतलाचा तेलंगण हा विभाग आंध्र प्रदेशात समाविष्ट करण्यात आला. १ नोव्हेंबर इ. स. १९५६ला आंध्र प्रदेशाची स्थापना झाली. हैद्राबाद या राज्याच्या राजधानीचे शहर झाले. 
+तेलंगण भागाचे वेगळे राज्य व्हावे, यासाठी आंध्रप्रदेशच्या स्थापनेपासून चळवळ सुरू राहिली. अखेर जुलै इ. स. २०१३ मध्ये केंद्रातील सत्ताधारी आघाडीच्या मान्यतेनंतर काँग्रेस पक्षाच्या कार्यसमितीने तेलंगण या नव्या राज्याच्या निर्मितीचा ठराव मंजूर केला आणि हैद्राबाद ही आंध्रप्रदेश आणि तेलंगण या दोन्ही राज्यांची १० वर्षांसाठी राजधानी राहील हेही ठरवण्यात आले.[२]
+हैदराबाद दक्षिण भारतात दख्खनच्या पठाराच्या उत्तरेकडील भागात वसले आहे. त्याचे क्षेत्रफळ सुमारे ६५० चौरस किलोमीटर आहे. करड्या आणि गुलाबी ग्रॅनाईटपासून बनलेली खडकाळ चढउताराची जमीन हे हैदराबादच्या भूपृष्ठाचे वैशिष्ट्य. हैदराबाद समुद्रसपाटीपासून सरासरी ५४२ मीटर उंचीवर आहे. बंजारा हिल्स हा शहरातील सर्वात उंच भाग आहे. शहरात आणि सभोवताली इ. स. १९९६ पर्यंत १४०हून अधिक लहानमोठी तळी होती. इ. स. १५६२ मध्ये बांधलेला हुसेनसागर तलाव शहराच्या मध्यभागी आहे. चारमिनार आणि मक्का मस्जिद असलेले जुने शहर मुसी नदीच्या काठावर वसलेले आहे. हा शहराचा जुना मध्यवर्ती भाग आहे. शहराचा नवा विस्तार चारही दिशांनी झाला आहे.
+हैदराबाद दमट आणि कोरड्या कटिबंधीय वातावरणाचा संमिश्र अनुभव देणारे शहर आहे. शहराचे वार्षिक सरासरी तापमान २६ अंश सेल्शियस आहे. एप्रिल आणि जून दरम्यान शहराचे कमाल तापमान अनेकदा ४० अंश सेल्शियसवर जाते. जून ते सप्टेंबर या मॉन्सूनच्या काळात शहरात पाऊस पडतो.
+शहराची देखभाल बृहद् हैदराबाद महानगरपालिका करते. बृहद् हैदराबाद महानगरपालिकेची स्थापना एप्रिल २००७ मध्ये हैदराबाद महानगरपालिका आणि जवळच्या दोन जिल्ह्यांतील १२ नगरपालिकांचे विलीनीकरण करून झाली. बृहद् हैदराबाद महानगरपालिकेचे क्षेत्र ६५० चौरस किलोमीटर आहे. हैदराबाद, रंगारेड्डी आणि मेदक या तीन जिल्ह्यांत तिचा विस्तार आहे. महानगरपालिकेचे ��५० आहेत. हे वॉर्ड १८ मंडले आणि पाच विभाग (झोन्स) यात वाटले गेले आहेत. महापालिकेचे महापौर लोकांनी निवडलेले प्रमुख असतात,तर आयुक्त हे भारतीय प्रशासकीय सेवा दर्जाचे अधिकारी प्रशासकीय प्रमुख असतात.
+याशिवाय आंध्र प्रदेश विधानसभा, आंध्र प्रदेश सचिवालय आणि आंध्र प्रदेश उच्च न्यायालय हैदराबादलाच आहेत. हैदराबाद महानगरपालिका क्षेत्राचे प्रतिनिधित्व करणारे २४ विधानसभा मतदारसंघ आहेत. शहरात लोकसभेचे पाच मतदारसंघ आहेत
+हैदराबादमध्ये हिंदूंची आणि मुस्लिमांची लोकसंख्या आहे. शहरात माहिती तंत्रज्ञान उद्योगाच्या वाढीनंतर भारताच्या सर्व भागांतून मोठ्या प्रमाणात लोक हैदराबादला येऊन वसत आहेत, त्यामुळे शहराचे स्वरूप बहुभाषिक झाले. तेलुगू भाषेमध्ये "डेक्कनी उर्दू" नंतर सर्वात जास्त भाषिक आहेत. 
+याशिवाय तामिळ, कन्नड, गुजराती, राजस्थानी यासह अनेक भारतीय भाषा बोलणारे येथे राहतात. तेलुगू आणि उर्दूचा येथील हिंदीवर परिणाम होऊन हैदराबादी हिंदी ही नवी शैली पुढे आली. व्यापारउदीम, सरकारी कामकाजात इंग्रजीचाही वापर केला जातो. आपल्या खास पद्धतीच्या पक्वान्नांसाठीही, विशेषतः मांसाहारी पक्वान्नांसाठी, हैदराबाद प्रसिद्ध आहे. हैदराबादी बिर्याणी हा पदार्थ जगभरात नावाजलेला आहे.
+हैदराबाद ही पारंपरिकरीत्या, लसूण आणि मसाल्याचे पदार्थ, नारळ, सुपारी, केळी आदी फळांची मोठी बाजारपेठ होती. आजचे हैदराबाद मात्र माहिती तंत्रज्ञान आणि माहिती तंत्रज्ञान आधारित सेवा, शिक्षण, मनोरंजन या क्षेत्रात देशातील केंद्र बनले आहे. माहिती तंत्रज्ञान आणि संबंधित क्षेत्रातील अनेक जागतिक कंपन्यांनी आपली कार्यालये येथे थाटली आहेत. औषधनिर्मिती आणि जैवतंत्रज्ञान क्षेत्रातील अनेक कंपन्यांचे प्रकल्प हैदराबाद शहर आणि परिसरात आहेत. तेलुगू चित्रपट आणि दूरचित्रवाणी कार्यक्रम निर्मिती उद्योगाचे हैदराबाद हे केंद्र आहे.
+हैदराबादेतील महात्मा गांधी बसस्थानक हे आशियातील पहिल्या पाच सर्वात मोठ्या बसस्थानकापैकी एक आहे. देशाच्या अनेक भागातून बसगाड्या येथे येतात. हैदराबाद शहर आणि परिसरात आंध्रप्रदेश स्टेट रोड ट्रान्सपोर्ट कॉपोर्रेशन (एएसआरटीसी) या सरकारी महामंडळाच्या बसगाड्या धावतात.  
+हैदराबाद डेक्कन (नामपल्ली), काचीगुडा आणि सिकंदराबाद ही तीन प्रमुख रेल्वे स्थानके ��हरात आहेत. शहरात उपनगरी रेल्वेसेवा उपलब्ध असल्याने या सेवेची इतर लहान स्थानकेही आहेत. हैदराबादच्या जुळ्या सिकंदराबाद शहरातच  दक्षिण मध्य रेल्वेचे मुख्यालय आहे. रेल निलयम या संकुलात ते वसलेले आहे. हैदराबादहून देशाच्या सर्व भागांत जाण्यायेण्यासाठी रेल्वेसेवा उपलब्ध आहे.
+हैदराबादेत २ मेट्रो मार्ग कार्यरत आहेत जे अमीरपेट स्थानकात एकत्र येतात. १. एलबीनगर ते मियापूर आणि २. अमीरपेट ते नागोल.
+हैदराबादेत मार्च २००८ मध्ये शमशाबाद येथे राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा नवा अत्याधुनिक विमानतळ चालू झाला. यापूर्वीचा बेगमपेट विमानतळ वाढत्या हवाई वाहतूक गरजांसाठी अपुरा पडू लागल्यानंतर हा नवा विमानतळ बांधून सुरू करण्यात आला. देशाच्या सर्व भागांत तसेच पश्चिम आशिया, आग्नेय आशियासह  जगाच्या अनेक भागांत हैदराबादहून थेट विमानसेवा आहेत.
+शहरांतर्गत वाहतुकीसाठी उपनगरीय रेल्वेसेवा, बससेवा  व त्याशिवाय मीटरप्रमाणे पैसे घेऊन प्रवासी वाहतूक करणाऱ्या तीनचाकी ऑटोरिक्षाही येथे आहेत.
+क्रिकेट आणि फुटबॉल हे शहरातील लोकप्रिय खेळ आहेत. लाल बहादूर शास्त्री मैदान व उप्पलचे राजीव गांधी आंतरराष्ट्रीय मैदान या दोन मैदानांवर क्रिकेटचे आंतरराष्ट्रीय सामने होतात. उप्पलचे मैदान हे हैदराबाद क्रिकेट असोसिएशनचे घरचे मैदान आहे. स्वर्णधारा प्रदेश क्रीडा संकुल हे मैदानी हॉकीचे केंद्र आहे तर गचीबावलीचे जी.एम.सी. बालयोगी मैदान अ‍ॅथलेटिक्स आणि पादकंदुकाचे केंद्र आहे.
+रणजी करंडक या देशातील प्रथमश्रेणी क्रिकेटस्पर्धेत हैदराबाद क्रिकेट संघ भाग घेतो. इंडिअन प्रिमिअर लीगमधील २०१२ पर्यंत डेक्कन चार्जर्स या संघाचे मुख्यालय हैदराबाद शहरात होते, यानंतर हा संघ आयपीएलमधून बाद कराण्यात आला. डेक्कन चार्जर्स बाद झाल्यानंतर २०१३मध्ये हैदराबादचाच नवीन संघ आयपीएल मध्ये समाविष्ट करण्यात आला तो म्हणजे सनरायझर्स हैदराबाद. हा संघ आयपीएलमध्ये हैदराबाद शहराचे प्रतिनिधित्व करतो. सिकंदराबाद क्लब, निजाम क्लब, हैदराबाद रेस क्लब, आंध्र प्रदेश मोटर स्पोर्ट्स क्लब, हैदराबाद गोल्फ क्लब हे शहरातील प्रसिद्ध क्लब आहेत. 
+साहित्य
+निझामाच्या काळात राजाश्रय मिळाल्याने हैदराबादमध्ये उर्दू साहित्य भरभराटीला आले. या काळात उर्दू साहित्यिकांचे मुशायरे (संमेलने) होत. उर��दू त्याचप्रमाणे तेलुगू साहित्य प्रसिद्धीचे महत्त्वाचे केंद्र अशी हैदराबादची ओळख झाली. इ. स. २०१० पासून शहरात दरवर्षी हैदराबाद लिटररी फेस्टिव्हल भरवला जातो. त्यात देशपरदेशातले साहित्यिक सहभागी होतात.
+कला आणि चित्रपट
+१६ व्या शतकापासून हैदराबादेत कथ्थक नृत्याला आश्रय मिळाला आहे. तेलुगू चित्रपट उद्योगाचे हैदराबाद हे केंद्र आहे. त्यामुळे तेलुगू चित्रपटनिर्मिती व्यवसाय मोठ्या प्रमाणावर आहे. अलीकडच्या काळात दूरचित्रवाणी उद्योगही हैदराबादेत विस्तारला आहे. हैदराबादजवळच्या रामोजी फिल्म सिटीने मनोरंजन उद्योगात देशात अनेक सन्मान मिळवले आहेत

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10059.txt

@@ -0,0 +1 @@
+हैदराबाद क्रिकेट संघ देशांतर्गत क्रिकेट स्पर्धांमध्ये भारताच्या हैदराबाद शहराचे प्रतिनिधित्व करतो.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10064.txt

@@ -0,0 +1,57 @@
+हैद्राबाद मुक्तीसंग्राम (स्वातंत्र्य सैनिकांच्या मौखिक नोंदी) हा नांदेड येथील स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ यांनी प्रकाशित केलेला ग्रंथ आहे. यांचे संपादन डॉ. प्रभाकर देव यांनी केले आहे. हा ग्रंथ १९९९ साली प्रकाशित करण्यात आला.
+या ग्रंथाची एकूण पृष्ठे ४९६ असून ३५० रुपये किंमत आहे.
+विद्यापीठाच्या हैद्राबाद मुक्तिसंग्राम संशोधन साधन प्रकल्प अंतर्गत हा ग्रंथ संपादित करण्यात आला आहे. गोविंदभाई श्रॉफ, जनार्दन वाघमारे आणि गो. रा. म्हैसेकर या प्रकल्पाचे सल्लागार होते. 
+ग्रंथामध्ये खालील स्वातंत्र्य सैनिकांच्या प्रत्यक्ष मुलाखती आहेत.
+गंगाप्रसादजी अग्रवाल,
+रामकृष्ण अनादुरकर,
+विजयेंद्र काबरा,
+देवराव कांबळे,
+खंडेराव कुलकर्णी,
+भुजंगराव कुलकर्णी,
+ए. मा. कुलकर्णी,
+श्रीधरराव कुलकर्णी,
+बाबुराव कुंटूरकर, 
+पुरुषोत्तम चपळगावकर,
+करुणा चौधरी,
+देवीसिंह चौहान, 
+बाबुराव जाधव, 
+रतिलाल जरीवाला,
+काशिनाथराव जोशी, 
+सुनंदा जोशी, बेळूर्गीकर, 
+आण्णाराव टाकलगव्हाणकर, 
+माणिकराव टाकलगव्हाणकर, 
+अनंतराव नागापूरकर, 
+माधवराव नांदेडकर, 
+ताराबाई परांजपे, 
+सीताराम पप्पू, 
+भीमराव पिंगळे,
+साहेबराव बारडकर, 
+वैद्य तात्यासाहेब महाजन, 
+विमलाबाई मेलकोटे,
+गो. रा. म्हैसेकर, 
+दत्तुगीर तोंडचीरकर, 
+गंगुबाई देव,
+आर डी देशपांडे, 
+दत्तोपंत देशापांडे  जाफराबादकर, 
+गो. बा. देशमुख, 
+भगवानराव देशमुख, 
+विष्णूपंत देशमुख, 
+अमृतराव देशमुख, 
+कुसुमाकर देसाई, 
+वि. पा. देऊळगावकर, 
+विठ्ठलराव रत्नाळीकर,
+रघुनाथराव रांजणीकर, 
+पद्माकर लाठकर, 
+नारायणराव लोहारेकर, 
+सुमित्रादेवी वाघमारे, 
+चंद्रशेखर वाजपेयी,
+प्रभाकर वाईकर, 
+प्रतिभा वैश्न्पायन, 
+भालचंद्र व्याहालकर,
+किशोर शहाणे, 
+दगडाबाई शेळके, 
+गोविंदभाई श्रॉफ,
+यशवंतराव सायगावकर,    
+विश्वंभरराव हराळकर, 
+शंकरराव चव्हाण, 
+ग्रंथाच्या आरंभी गोविंदभाई श्रॉफ, जनार्दन वाघमारे, प्रभाकर देव यांचे मनोगत असून  शेवटी चार परीशिष्ट्ये दिली आहेत.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10071.txt

@@ -0,0 +1,5 @@
+हैपोऊ जादोनांग (१९०५-१९३१) हे एक रौगमेई नागा जमातीमधील आध्यात्मिक नेते आणि मणिपूरमधील राजकीय कार्यकर्ते होते.त्यांनी हेराक धार्मिक चळवळ याची स्थापना केली व स्वतःच नागाचा मसीहा राजा म्हणून घोषित केले.[१]ख्रिश्चन धर्म स्वीकार करण्याआधी झेलियनग्रोंग प्रदेशामध्ये त्यांचे आंदोलन त्यांनी थांबवले.
+त्यांनी एक स्वतंत्र नागा राज्य ("मकाम ग्वांगडी" किंवा "नागा राज")चा विचार केला.ज्यानी त्यांना भारतातील ब्रिटिश राज्यकर्त्यांच्या विरोधात आणले.[२]
+हैपोऊ जादोनांग यांचा जन्म १० जून १९०५ रोजी तामिळगांव जिल्ह्यातील नुंगबा उपविभागातील पुइलुआन (पुइरॉन किंवा कंबिरोन) गावात झाला. त्याचे कुटुंब रौगोमी नागा जमातच्या मलांगमेई कुळचे होते.हैपोऊ हया त्यांच्या तीन बहिणीमध्ये तेदौई आणि तौनीलु सर्वांत लहान होत्या. त्यांचे वडील थियुडई हैपोऊ एका वर्षाच्या आसपास असताना मरण पावले.आणि त्यांच्या आईने शेती करून मुलांचे पालनपोषण केले.[३]
+तामेंगलाँग हे मणिपूर उत्तर-पश्चिम उपविभागाचे मुख्यालय होते.ब्रिटिश भारत सरकारद्वारा नियुक्त ब्रिटिश शासनाने मेईंगिंग्गु चुराचंद यांना मणिपूरच्या नावाचा राजा म्हणून कायम ठेवले होते,तरीही थेट प्रशासन ब्रिटिश राजकारणी जे.सी. हिगिन्स यांच्या हातात दिले. नागा हिल्स गावांवर जिल्हा आयुक्त जे.पी. मिल्स (एक विशेषज्ञ मानववंशशास्त्रज्ञ) आणि कच्छ क्षेत्र जिल्हाधिकारी जिम्सोन यांच्या नेतृत्वाखाली होते. नागा प्रदेश हे संपूर्ण वसाहती नियंत्रणाखाली होते.[४]
+हरका आंदोलनात ख्रिश्चन धर्माचा व पारंपरिक श्रद्धावानांचा विरोध होता.त्याच्या धार्मिक पैलूखेरीज, जडोनेंगने चळवळीचे राजकीय हेतू होते.त्यांनी आपल्या गावांना आंतर-गावच्या वैदिक आणि जातीय तणावाच्या भूतकाळातील घृणा,आणि विदेशी लोकांविरुद्ध संघटित व्हावे अशी त्यांची इच्छा होती. जडोनेंगने महात्मा गांधी यांच्या भारतातील सविनय कायदेभंग चळवळीबद्दलची योजना ऐकली होती आणि त्यांनी त्यांच्याशी एकजुटीने व्यक्त करण्याची इच्छा व्यक्त केली होती. जानेवारी १९२७ मध्ये त्यांनी सिल्हास्त येथे गांधीना स्वागत करण्यासाठी २०० नागाच्या दोन मुली आणि मुलींच्या एका नृत्य मंडळाची व्यवस्था केली. तथापि, गांधीजींची भेट रद्द करण्यात आली, त्यामुळे जडानणंग त्यांना भेटू शकले न���हीत.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10095.txt

@@ -0,0 +1,16 @@
+गुणक: 22°3′N 114°2′E / 22.050°N 114.033°E / 22.050; 114.033
+
+हाँग काँग हा चीन देशातील एक स्वायत्त प्रदेश आहे. १९९७ साली ग्रेट ब्रिटनने हाँग काँग बेटाची मालकी चीनच्या स्वाधीन केली. हाँगकाँग अधिकृतपणे 'हाँगकाँग विशेष प्रशासकीय क्षेत्र पीपल्स रिपब्लिक ऑफ चायना' (HKSAR), आणि एक विशेष शहर आहे. दक्षिण चीनमधील पूर्व पर्ल नदी डेल्टावर चीनचा प्रशासकीय प्रदेश. १,१०४-चौरस-किलोमीटर (४२६ चौरस मैल) प्रदेशात विविध राष्ट्रीयत्वांचे ७.५ दशलक्ष पेक्षा जास्त रहिवासी असलेले, हाँगकाँग हे जगातील सर्वात दाट लोकवस्तीचे ठिकाण आहे. हाँगकाँग हे जगातील सर्वात विकसित शहरांपैकी एक आहे.
+१८४१ मध्ये पहिल्या अफू युद्धाच्या शेवटी किंग साम्राज्याने हाँगकाँग बेट झिनान परगण्यातून सोडल्यानंतर ब्रिटिश साम्राज्याची वसाहत म्हणून हाँगकाँगची स्थापना करण्यात आली आणि त्यानंतर पुन्हा १८४२ मध्ये दुसऱ्या अफू युद्धानंतर १८६० मध्ये कॉलनी द्वीपकल्पापर्यंत विस्तारली आणि १८९८ मध्ये ब्रिटनने ९९ वर्षांच्या लीजवर नवीन प्रदेश मिळवल्यानंतर त्याचा विस्तार करण्यात आला. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान ब्रिटिश हाँगकाँग १९४१ ते १९४५ पर्यंत इंपीरियल जपानच्या ताब्यात होते; जपानच्या शरणागतीनंतर ब्रिटिश प्रशासन पुन्हा सुरू झाले. १९९७ मध्ये संपूर्ण प्रदेश चीनला हस्तांतरित करण्यात आला. चीनच्या दोन विशेष प्रशासकीय क्षेत्रांपैकी एक म्हणून (दुसरा मकाऊ आहे), हाँगकाँग "एक देश, दोन प्रणाली" या तत्त्वाखाली मुख्य भूप्रदेश चीनपेक्षा वेगळी शासन आणि आर्थिक व्यवस्था ठेवते.
+मूलतः शेती आणि मासेमारी गावांचा एक विरळ लोकसंख्या असलेला प्रदेश, हा प्रदेश जगातील सर्वात महत्त्वपूर्ण आर्थिक केंद्र आणि व्यावसायिक बंदरांपैकी एक बनला आहे. हा जगातील दहाव्या क्रमांकाचा निर्यातदार आणि नववा सर्वात मोठा आयातदार आहे. हाँगकाँगमध्ये कमी कर आकारणी आणि मुक्त व्यापार द्वारे वैशिष्ट्यीकृत एक प्रमुख भांडवली सेवा अर्थव्यवस्था आहे, आणि त्याचे चलन, हाँगकाँग डॉलर, जगातील आठव्या क्रमांकाचे सर्वात जास्त व्यापार केलेले चलन आहे. हाँगकाँग हे जगातील कोणत्याही शहरातील अब्जाधीशांची तिसरी-सर्वाधिक संख्या आहे, आशियातील कोणत्याही शहरातील अब्जाधीशांची दुसरी-सर्वोच्च संख्या आणि कोणत्याही शहरातील अति-उच्च-निव्वळ-वर्थ व्यक्तींची संख्या सर्वात जास्त आहे. जगात शहराचे जगातील सर्वाधिक दरडोई उत्पन्न असले तरी, लोकसंख्येमध्ये उत्पन्नाची तीव्र असमानता आहे.
+हाँगकाँग हा अत्यंत विकसित प्रदेश आहे आणि UN मानव विकास निर्देशांकात चौथ्या क्रमांकावर आहे. जगातील कोणत्याही शहराच्या तुलनेत या शहरामध्ये सर्वात जास्त गगनचुंबी इमारती आहेत आणि तेथील रहिवाशांचे आयुर्मान जगातील सर्वात जास्त आहे. दाट जागेमुळे सार्वजनिक वाहतूक दर ९०% पेक्षा जास्त असलेले उच्च विकसित वाहतूक नेटवर्क बनले आहे. ग्लोबल फायनान्शियल सेंटर्स इंडेक्समध्ये हाँगकाँग चौथ्या क्रमांकावर आहे.
+हाँगकाँगमध्ये जगातील सर्वात जास्त गगनचुंबी इमारती आहेत, ज्यामध्ये १५० मीटर (४९० फूट) पेक्षा उंच ४८२ टॉवर्स आहेत आणि जगातील तिसऱ्या क्रमांकाच्या उंच इमारती आहेत. उपलब्ध जागेच्या अभावामुळे उच्च घनतेच्या निवासी सदनिका आणि बांधकाम करण्यायोग्य जमिनीवर एकत्रितपणे बांधलेल्या व्यावसायिक संकुलांचा विकास मर्यादित झाला. एकल-कौटुंबिक विलग घरे असामान्य आहेत आणि सामान्यतः केवळ दूरवरच्या भागात आढळतात. इंटरनॅशनल कॉमर्स सेंटर आणि टू इंटरनॅशनल फायनान्स सेंटर या हाँगकाँगमधील सर्वात उंच इमारती आहेत आणि आशिया-पॅसिफिक प्रदेशातील सर्वात उंच इमारती आहेत. हाँगकाँग बेटाच्या क्षितिजावर अस्तर असलेल्या इतर विशिष्ट इमारतींमध्ये एचएसबीसी मुख्य इमारत, एनीमोमीटरने शीर्षस्थानी असलेला त्रिकोणी सेंट्रल प्लाझा, गोलाकार होपवेल केंद्र आणि तीक्ष्ण बँक ऑफ चायना टॉवर यांचा समावेश होतो.
+नवीन बांधकामाच्या मागणीमुळे जुन्या इमारती वारंवार पाडल्या जात आहेत, आधुनिक उंच इमारतींसाठी जागा मोकळी झाली आहे. तथापि, युरोपियन आणि लिंगान वास्तुकलाची अनेक उदाहरणे अजूनही संपूर्ण प्रदेशात आढळतात. जुन्या सरकारी इमारती वसाहती वास्तुकलेची उदाहरणे आहेत. १८४६ फ्लॅगस्टाफ हाऊस, कमांडिंग ब्रिटिश लष्करी अधिकाऱ्याचे पूर्वीचे निवासस्थान, हाँगकाँगमधील सर्वात जुनी पाश्चात्य शैलीची इमारत आहे. काही (कोर्ट ऑफ फायनल अपील बिल्डिंग आणि हाँगकाँग वेधशाळेसह) त्यांचे मूळ कार्य टिकवून ठेवतात आणि इतरांना रूपांतरित केले गेले आणि पुन्हा वापरले गेले; माजी सागरी पोलीस मुख्यालयाचा पुनर्विकास व्यावसायिक आणि किरकोळ संकुलात करण्यात आला आणि बेथानी (१८७५ मध्ये एक सेनेटोरियम म्हणून बांधले गेले) येथे हाँगकाँग अकादमी फॉर परफॉर्मिंग आर्ट्स आहे. टिन हाऊ मंदिर, समुद्र देवी माझूला समर्पित (मूळतः १०१२ मध्ये बांधले गेले आणि १२६६ मध्ये पुन्हा बांधले गेले), ही या प्रदेशातील सर्वात जुनी विद्यमान रचना आहे. पिंग शान हेरिटेज ट्रेलमध्ये त्सुई सिंग लाऊ पॅगोडा (हाँगकाँगचा एकमेव शिल्लक असलेला पॅगोडा) यासह अनेक शाही चीनी राजवंशांची वास्तुशिल्प उदाहरणे आहेत.
+टोंग लाऊ, वसाहती काळात बांधण्यात आलेल्या मिश्र-वापराच्या सदनिका इमारती, युरोपीय प्रभावांसह दक्षिण चिनी वास्तुशैलीचे मिश्रण केले. युद्धानंतरच्या तात्काळ काळात हे विशेषतः विपुल होते, जेव्हा मोठ्या संख्येने चिनी स्थलांतरितांच्या निवासस्थानासाठी बरेच जलद बांधले गेले होते. लुई सेंग चुन, वान चाई मधील ब्लू हाऊस आणि मोंग कोकमधील शांघाय स्ट्रीट शॉपहाऊस यांचा समावेश आहे. १९६० च्या दशकापासून बांधलेल्या मोठ्या प्रमाणात उत्पादित सार्वजनिक गृहनिर्माण वसाहती प्रामुख्याने आधुनिकतावादी शैलीत बांधल्या गेल्या आहेत.
+हाँगकाँग हे जगातील सर्वात व्यस्त कंटेनर बंदरांपैकी एक आहे
+हाँगकाँगची भांडवलशाही मिश्र सेवा अर्थव्यवस्था आहे, ज्याचे वैशिष्ट्य कमी कर आकारणी, किमान सरकारी बाजार हस्तक्षेप आणि एक स्थापित आंतरराष्ट्रीय वित्तीय बाजार आहे. अंदाजे US$३७३ अब्ज नाममात्र GDP सह ही जगातील ३५वी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था आहे. १९९५ पासून हेरिटेज फाऊंडेशनच्या आर्थिक स्वातंत्र्य निर्देशांकात हाँगकाँगची अर्थव्यवस्था शीर्षस्थानी आहे. डिसेंबर २०१८ पर्यंत HK$३०.४ ट्रिलियन (US$३.८७ ट्रिलियन)च्या बाजार भांडवलासह हाँगकाँग स्टॉक एक्सचेंज जगातील सातव्या क्रमांकावर आहे. २०२१ मधील ग्लोबल इनोव्हेशन इंडेक्समध्ये हाँगकाँगला १४ वा सर्वात नाविन्यपूर्ण देश म्हणून स्थान देण्यात आले आहे.
+हाँगकाँग ही निर्यात आणि आयात (२०१७) मध्ये दहाव्या क्रमांकाची सर्वात मोठी व्यापारी संस्था आहे, त्याच्या सकल देशांतर्गत उत्पादनापेक्षा जास्त वस्तूंचे व्यापार करते. त्याच्या अर्ध्याहून अधिक कार्गो थ्रूपुटमध्ये ट्रान्सशिपमेंट (हाँगकाँगमधून प्रवास करणारे माल) असतात. त्यातील सुमारे ४०% वाहतूक मुख्य भूप्रदेश चीनमधील उत्पादने करतात. शहराच्या स्थानामुळे जगातील सातव्या-व्यस्त कंटेनर बंदर आणि आंतरराष्ट्रीय मालवाहतुकीसाठी सर्वात व्यस्त विमानतळाचा समावेश असलेली वाहतूक आणि लॉजिस्टिक इन्फ्रास्ट्रक्चर स्थापन करण्याची परवानगी मिळाली. चीन आणि युनायटेड स्टेट्स या प्रदेशातील सर्वात मोठी निर्यात बाजारपेठ आहेत. हाँगकाँग हा सागरी सिल्क रोडचा एक भाग आहे जो चिनी किनाऱ्यापासून सुएझ कालव्याद्वारे भूमध्य समुद्रापर्यंत जातो, तिथून मध्य आणि पूर्व युरोपशी रेल्वे जोडलेल्या ट्रायस्टेच्या अप्पर अॅड्रियाटिक प्रदेशापर्यंत जातो. त्याच्याकडे कमी शेतीयोग्य जमीन आणि काही नैसर्गिक संसाधने आहेत, जे बहुतेक अन्न आणि कच्चा माल आयात करतात. हाँगकाँगचे ९०% पेक्षा जास्त अन्न आयात केले जाते, त्यात जवळजवळ सर्व मांस आणि तांदूळ समाविष्ट आहे. कृषी क्रियाकलाप जीडीपीच्या ०.१% आहे आणि त्यात वाढणारे प्रीमियम अन्न आणि फुलांच्या वाणांचा समावेश आहे.
+वसाहती युगाच्या उत्तरार्धात या प्रदेशात आशियातील सर्वात मोठी उत्पादक अर्थव्यवस्था होती, तरीही हाँगकाँगच्या अर्थव्यवस्थेवर आता सेवा क्षेत्राचे वर्चस्व आहे. हे क्षेत्र ९२.७% आर्थिक उत्पादन व्युत्पन्न करते, ज्यामध्ये सार्वजनिक क्षेत्राचा वाटा सुमारे १०% आहे. १९६१ ते १९९७ दरम्यान हाँगकाँगचे सकल देशांतर्गत उत्पादन १८० च्या घटकाने वाढले आणि दरडोई जीडीपी ८७ च्या घटकाने वाढले. १९९३ मध्ये चीनच्या मुख्य भूभागाच्या तुलनेत प्रदेशाचा जीडीपी २७% वर पोहोचला; २०१७ मध्ये ते ३% पेक्षा कमी झाले, कारण मुख्य भूमीने तिची अर्थव्यवस्था विकसित केली आणि उदारीकरण केले. १९७८ च्या मुख्य भूमीवर बाजार उदारीकरण सुरू झाल्यापासून चीनसोबत आर्थिक आणि पायाभूत सुविधांच्या एकत्रीकरणात लक्षणीय वाढ झाली आहे. १९७९ मध्ये क्रॉस-बाउंडरी ट्रेन सेवा पुन्हा सुरू झाल्यापासून, अनेक रेल्वे आणि रस्ते दुवे सुधारले आणि बांधले गेले आहेत, ज्यामुळे प्रदेशांमधील व्यापार सुलभ झाला आहे. क्लोजर इकॉनॉमिक पार्टनरशिप अरेंजमेंटने दोन क्षेत्रांमधील मुक्त व्यापाराचे धोरण औपचारिक केले, प्रत्येक अधिकारक्षेत्राने व्यापार आणि सीमापार गुंतवणुकीतील उर्वरित अडथळे दूर करण्याचे वचन दिले. मकाऊ सोबतची समान आर्थिक भागीदारी विशेष प्रशासकीय क्षेत्रांमधील व्यापाराच्या उदारीकरणाचा तपशील देते. सार्वभौमत्वाचे हस्तांतरण झाल्यापासून चिनी कंपन्यांनी या प्रदेशात आपली आर्थिक उपस्थिती वाढवली आहे. मेनलँड फर्म्स हँग सेंग इंडेक्स मूल्याच्या निम्म्याहून अधिक प्रतिनिधित्व करतात, १९९७ मध्ये ५% पेक्षा जास्त.
+मुख्य भूमीने अर्थव्यवस्थेचे उदारीकरण केल्यामुळे, हाँगकाँगच्या शिपिंग उद्योगाला इतर चीनी बंदरांकडून तीव्र स्पर्धेचा सामना करावा लागला. १९९७ मध्ये चीनच्या निम्म्या व्यापार मालाची वाहतूक हाँगकाँगमधून होत होती, ती २०१५ पर्यंत सुमारे १३% पर्यंत घसरली. प्रदेशातील किमान कर आकारणी, समान कायदा प्रणाली आणि नागरी सेवा आशियामध्ये उपस्थिती प्रस्थापित करू इच्छिणाऱ्या परदेशी कॉर्पोरेशन्सना आकर्षित करतात. आशिया-पॅसिफिक प्रदेशातील कॉर्पोरेट मुख्यालयांमध्ये शहर दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. हाँगकाँग हे चीनमधील थेट परकीय गुंतवणुकीचे प्रवेशद्वार आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांना शांघाय आणि शेन्झेन स्टॉक एक्स्चेंजशी थेट संपर्क साधून मुख्य भूप्रदेशातील चिनी बाजारपेठांमध्ये खुला प्रवेश मिळतो. हा प्रदेश रॅन्मिन्बी-नामांकित बॉण्ड्ससाठी मुख्य भूमी चीनबाहेरील पहिली बाजारपेठ होती आणि ऑफशोअर रॅन्मिन्बी व्यापारासाठी सर्वात मोठ्या केंद्रांपैकी एक आहे. नोव्हेंबर २०२० मध्ये, हाँगकाँगच्या फायनान्शियल सर्व्हिसेस आणि ट्रेझरी ब्युरोने एक नवीन कायदा प्रस्तावित केला जो केवळ व्यावसायिक गुंतवणूकदारांसाठी क्रिप्टोकरन्सी ट्रेडिंग मर्यादित करेल, हौशी व्यापारी (हाँगकाँगच्या व्यापार लोकसंख्येच्या ९३%) बाजारातून बाहेर पडतील.
+अर्थव्यवस्थेत सरकारची निष्क्रिय भूमिका आहे. औपनिवेशिक सरकारांचे थोडे औद्योगिक धोरण होते आणि त्यांनी जवळजवळ कोणतेही व्यापार नियंत्रण लागू केले नाही. "सकारात्मक गैर-हस्तक्षेपवाद"च्या सिद्धांतानुसार, युद्धोत्तर प्रशासनांनी संसाधनांचे थेट वाटप जाणूनबुजून टाळले; सक्रिय हस्तक्षेप आर्थिक वाढीसाठी हानिकारक मानला जात होता. १९८० च्या दशकात अर्थव्यवस्था सेवा आधारावर बदलली असताना, उशीरा वसाहती सरकारांनी हस्तक्षेपवादी धोरणे आणली. हस्तांतरानंतरच्या प्रशासनाने हे कार्यक्रम चालू ठेवले आणि विस्तारित केले, ज्यात निर्यात-क्रेडिट हमी, अनिवार्य पेन्शन योजना, किमान वेतन, भेदभाव विरोधी कायदे आणि राज्य गहाण ठेवणारा बॅकर यांचा समावेश आहे.
+पर्यटन हा अर्थव्यवस्थेचा एक प्रमुख भा��� आहे, जीडीपीच्या ५% आहे. २०१६ मध्ये, २६.६ दशलक्ष अभ्यागतांनी प्रदेशात HK$२५८ अब्ज (US$३२.९ अब्ज) योगदान दिले, ज्यामुळे हाँगकाँग आंतरराष्ट्रीय पर्यटकांसाठी १४वे सर्वात लोकप्रिय गंतव्यस्थान बनले. हे पर्यटकांसाठी सर्वात लोकप्रिय चीनी शहर आहे, जे त्याच्या जवळच्या स्पर्धक (मकाऊ) पेक्षा ७०% जास्त अभ्यागत घेतात. हे शहर प्रवासींसाठी सर्वात महागड्या शहरांपैकी एक आहे.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_1010.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+सुजातपूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील एक गाव आहे.
+येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10123.txt

@@ -0,0 +1,107 @@
+हॉकी विश्वचषक (Hockey World Cup) ही आंतरराष्ट्रीय हॉकी महामंडळने आयोजित केलेली हॉकी स्पर्धा आहे. इ.स. १९७१मध्ये सुरू झालेली ही स्पर्धा दर चार वर्षांनी ओयोजित करण्यात येते. ही स्पर्धा ऑलिंपिक खेळ असलेल्या वर्षांत होत नाही. इ.स. १९७४ ते इ.स. १९८१ पर्यंत आंतरराष्ट्रीय महिला हॉकी संघटननेने स्त्रीयांसाठीचा विश्वचषक आयोजित केला होता. त्यानंतर दोन्ही संघटना एकत्र आल्या.
+या स्पर्धेच्या इतिहासात पाकिस्तान, नेदरलँड्स व जर्मनीने आपले वर्चस्व गाजवले आहे. पाकिस्तान चार वेळा, नेदरलँड्स तीन वेळा तर जर्मनी व ऑस्ट्रेलिया दोन वेळा विजयी संघ ठरले. भारताने ही स्पर्धा एकदा जिंकली आहे.
+२०१४ सालची विश्वचषक स्पर्धा नेदरलँड्स देशाच्या हेग ह्या शहरामध्ये ३१ मे ते १४ जून दरम्यान खेळवण्यात येत आहे.
+आजवर २४ राष्ट्रीय संघांनी हॉकी विश्वचषक स्पर्धांमध्ये पात्रता मिळवली असून ११ संघांनी उपांत्य फेरी गाठली आहे. पाकिस्तान हा आजवरचा सर्वात यशस्वी संघ असून त्याने चार वेळा विश्वचषक स्पर्धा जिंकली आहे.
+
+अमेरिकन फुटबॉल
+ ·  फुटबॉल (पुरूष - महिला)
+ ·  ऑस्ट्रेलियन फुटबॉल
+ ·  बँडी
+ ·  बेसबॉल (पुरूष - महिला)
+ ·  बास्केटबॉल (पुरूष - महिला) ·  बीच हँडबॉल
+ ·  बीच फुटबॉल
+ ·  बीच व्हॉलीबॉल
+ ·  कनोई पोलो
+ ·  क्रिकेट (पुरूष - महिला)
+ ·  कर्लिंग
+ ·  फिस्टबॉल
+ ·  फ्लोरबॉल
+ ·  फुटसाल
+ ·  हँडबॉल (पुरूष - महिला)
+ ·   हॉकी (पुरूष - महिला)
+ ·  गोल्फ (पुरूष - महिला)
+ ·  आइस हॉकी (पुरूष - महिला)
+ ·  इनलाइन हॉकी
+ ·  कॉर्फबॉल
+ ·  लॅक्रोसे (पुरूष - महिला)
+ ·  नेटबॉल
+ ·  पॅडल टेनिस
+ ·  पोलो
+ ·  Ringette
+ ·  रिंक हॉकी (पुरूष - महिला)
+ ·  रग्बी लीग (पुरूष - महिला) ·  रग्बी युनियन (पुरूष - महिला - सात)
+ ·  सॉफ्टबॉल
+ ·  व्हॉलीबॉल
+ ·  वॉटर पोलो (पुरूष - महिला)
+
+ए‍र गेम्स
+ ·  ऍक्वॅटीक खेळ
+ ·  बॅडमिंटन (पुरूष संघ - महिला संघ - मिश्र संघ - वैयक्तिक)
+ ·  बास्क पेलोटा
+ ·  इकेस्ट्रियन  (इकेस्ट्रियन  खेळ - ड्रेसेज - इव्हेंटींग - शो जंपिंग)
+ ·  माउंटेड खेळ
+ ·  रॅकेटबॉल
+ ·  स्कॉश (वैयक्तिक - डबल्स - संघ)
+ ·  टेबल टेनिस
+ ·  टेनिस (पुरूष - महिला - मिश्र - वैयक्तिक)
+
+तिरंदाजी 
+ ·  ऍथलेटिक्स (क्रॉस कंट्री - हाफ मॅरेथॉन - इंडोर - आउटडोर - आउटडोर) 
+ ·  बायथेलॉन
+ ·  बॉबस्ले आणि स्केलेटॉन
+ ·  बॉक्सिंग (आर्मेचर - प्रोफेशनल)
+ ·  बाउलींग
+ ·  बाउल्स
+ ·  कनूइंग (स्लालोम - स्प्रिंट)
+ ·  सायकलिंग (बीएमएक्स - सायक��लो-क्रॉस - माउंटन बाईक मॅरॉथॉन - माउंटन बाईक & ट्रायल्स - रोड - ट्रॅक) 
+ ·  डार्ट्स
+ ·  तलवारबाजी
+ ·  ग्लाईडींग
+ ·  जिम्नॅस्टिक्स (ऍक्रोबॅटिक - एरोबीक - कलात्मक - लय - ट्रॅम्पोलिन)
+ ·  आइस स्केटींग (फिगर - स्पीड - सिंक्रोनाइज्ड)
+ ·  इनलाईन स्पीड स्केटींग
+ ·  ज्युदो
+ ·  कराटे
+ ·  केंदो
+ ·  लूग (आर्टिफिशियल ट्रॅक - नॅच्यूरल ट्रॅक)
+ ·  मॉडर्न पेंटॅथ्लॉन
+ ·  ओरिंयटीरींग (फुट - स्काय - माउंटन बाईक)
+ ·  पावरलिफ्टींग
+ ·  रोइंग
+ ·  सेलिंग
+ ·  नेमबाजी
+ ·  स्किइंग (अल्पाईन - फ्रिस्टाईल - नॉर्डीक - फ्लाइंग - स्नोबोर्ड)
+ ·  स्कि माउंटेनीरींग
+ ·  सर्फिंग
+ ·  ताईक्वांदो
+ ·  ट्रायथलॉन
+ ·  वॉटर स्किइंग
+ ·  वेटलिफ्टिंग
+ ·  कुस्ती
+ ·  वुशु
+
+कॅरम बिलियर्ड्स (थ्री-कुशन - कलात्मक बिलियर्ड्स - फाईव-पीन्स) 
+ ·  इंग्लिश बिलियर्ड्स
+ ·  पॉकेट बिलियर्ड्स (८ बॉल - ९ बॉल - १० बॉल - स्ट्रेट पुल)
+ ·  सिक्स-रेड स्नूकर
+ ·  स्नूकर
+
+बॅकगामोन
+ ·  बुध्दीबळ
+ ·  क्रोकिनोल
+ ·  गो
+ ·  स्क्रॅबल
+ ·  सुडोकु
+
+एर रेसिंग
+ ·  एंडुरो
+ ·  एफ१ पावरबोट
+ ·  फॉर्म्युला वन
+ ·  आईस रेसिंग (वैयक्तिक - सांघिक)
+ ·  मोटारसायकल रेसिंग
+ ·  मोटोक्रॉस
+ ·  रॅली
+ ·  साईडक्रॉस
+ ·  स्पीडवे मोटारसायकल (वैयक्तिक - सांघिक)
+ ·  स्पोर्ट्स कार
+ ·  टूरिंग कार

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10138.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+हॉट स्प्रिंग काउंटी, आर्कान्सा ही अमेरिकेच्या आर्कान्सा राज्यातील ७५ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
+२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10193.txt

@@ -0,0 +1,6 @@
+हॉली हंटर (जन्म २० मार्च १९५८)[१] एक अमेरिकन अभिनेत्री आहे. १९९३ च्या द पियानो या नाटकातील ॲडा मॅकग्राच्या भूमिकेसाठी हंटरला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा अकादमी पुरस्कार मिळाला. तिने ब्रॉडकास्ट न्यूज (१९८७), द फर्म (१९९३), आणि थर्टीन (२००३) साठी तीन अतिरिक्त अकादमी पुरस्कार नामांकन मिळवले. तिने रो व्हर्सेस. वेड (१९८९) आणि द पॉझिटिव्हली ट्रू ॲडव्हेंचर्स ऑफ द एलिज्ड टेक्सास चीअरलीडर-मर्डरिंग मॉम (१९९३) या दूरचित्रवाणी चित्रपटांसाठी मर्यादित मालिका किंवा चित्रपटातील उत्कृष्ट मुख्य अभिनेत्रीसाठी दोन प्राइमटाइम एम्मी पुरस्कार जिंकले. तिने नाट्य मालिका सेव्हिंग ग्रेस (२००७-२०१०) मध्ये देखील काम केले.
+हंटरच्या इतर चित्रपट भूमिकांमध्ये रायझिंग ऍरिझोना (१९८७), ऑल्वेज (१९८९), मिस फायरक्रॅकर (१९८९), होम फॉर द हॉलिडेज (१९९५), क्रॅश (१९९६), ओ ब्रदर, व्हेअर आर्ट तू? (२०००), द इनक्रेडिबल्स (२००४) आणि त्याचा पुढील भाग इनक्रेडिबल्स २ (२०१८), बॅटमॅन व्हर्सेस सुपरमॅन: डॉन ऑफ जस्टिस (२०१६), आणि द बिग सिक (२०१७) आहे. द बिग सिक चित्रपटासाठी तिलासहाय्यक अभिनेत्रीचे स्क्रीन ॲक्टर्स गिल्ड पुरस्कारासाठी नामांकन मिळाले होते.
+तिला १९८८ मध्ये ब्रॉडकास्ट न्यूज या चित्रपटासाठी ऑस्कर पुरस्कारासाठी सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीसाठी नामांकन मिळाले आहे. १९९४ मध्ये द पियानो चित्रपटासाठी तिला हा पुरस्कार मिळाला होता. त्याच वर्षी १९९४ मध्ये, तिला द फर्म चित्रपटासाठी ऑस्कर पुरस्कारांसाठी सर्वोत्कृष्ट सहाय्यक अभिनेत्रीसाठी नामांकन देखील मिळाले होते. २००४ मध्ये, तिला पुन्हा थर्टीन साठी नामांकन मिळाले.
+द पियानो चित्रपटासाठी तिने बोस्टन सोसायटी ऑफ फिल्म क्रिटिक्स अवॉर्ड्स, ब्रिटिश अकादमी फिल्म अवॉर्ड्स, कान्स फिल्म फेस्टिव्हल अवॉर्ड्स, शिकागो फिल्म क्रिटिक्स असोसिएशन ॲवॉर्ड्स, गोल्डन ग्लोब ॲवॉर्ड्स आणि अनेक पुरस्कार आणि नामांकनंही जिंकली. १९९९ मध्ये, हंटरला अमेरिकन ॲकॅडमी ऑफ अचिव्हमेंटचा गोल्डन प्लेट पुरस्कार मिळाला.[२] २०१६ मध्ये, हंटरला तिच्या अल्मा माटर, कार्नेगी मेलॉन विद्यापीठाने मानद डॉक्टरेट पदवी प्रदान केली.[३]
+हंटरचा जन्म जॉर्जियातील कोनियर्स येथे झाला. ती मार्गुराइट (गृहिणी) आणि चार्ल्स एडविन हंटर, (शेतकरी व क्रीडा-प्रतिनिधी) यांची मुलगी होती.[४] सहा मुलांपैकी ती सर्वात लहान आहे. तिच्या पालकांनी लहान वयातच तिच्या प्रतिभेला प्रोत्साहन दिले. पाचव्या वर्गाच्या शालेय नाटकात हेलन केलरच्या भूमिकेत तिचा पहिला अभिनय होता. गालगुंडाच्या बालपणातील आजारामुळे तिला डाव्या कानाने ऐकू येत नाही. या स्थितीमुळे काहीवेळा कामात गुंतागुंत निर्माण होते आणि तिला उजवा कान वापरता यावा यासाठी पटकथेमधून काही चित्रपटातील दृश्ये बदलावी लागतात.[५] ती अधार्मिक आहे.[६][७] तिने १९७० च्या दशकाच्या सुरुवातीस रॉकडेल काउंटी हायस्कूलमध्ये अभिनय करण्यास सुरुवात केली, ओक्लाहोमा, मॅन ऑफ ला मंचा आणि फिडलर ऑन द रूफ या स्थानिक निर्मितीमध्ये अभिनय केला. [८] हंटरने पिट्सबर्गमधील कार्नेगी मेलॉन युनिव्हर्सिटीमधून नाटकात पदवी मिळवली आणि काही काळ स्थानिक थिएटरमध्ये सादरीकरण केले, सिटी थिएटरमध्ये कल्पक भूमिका बजावल्या, नंतर सिटी प्लेयर्स असे नाव दिले. [९]
+हंटरचे लग्न जानुझ कामिंस्की यांच्याशी झाले होते जो शिंडलर्स लिस्ट आणि सेव्हिंग प्रायव्हेट रायनचा  सिनेमॅटोग्राफर आहे.[१०] १९९५ ते २००१ पर्यंत हे लग्न टिकले. ती २००१ पासून ब्रिटिश अभिनेता गॉर्डन मॅकडोनाल्डसोबत आहे. हे जोडपे सॅन जोस रेपर्टरी थिएटरच्या बाय द बोग ऑफ कॅट्सच्या निर्मितीमध्ये भेटले. जानेवारी २००६ मध्ये, वयाच्या ४७ व्या वर्षात, हंटरने जुळ्या मुलांना जन्म दिला, क्लॉड आणि प्रेस.[११][१२]

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10206.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+हॉवर्ड काउंटी, टेक्सास ही अमेरिकेच्या टेक्सास राज्यातील २५४ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
+२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
+हॉवर्ड काउंटी, टेक्सासची रचना रोजी झाली. या काउंटीला यांचे नाव दिलेले आहे.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10211.txt

@@ -0,0 +1,4 @@
+वॉर्ड कनिंगहॅम ऊर्फ हॉवर्ड जी. वार्ड कनिंगहॅम (जन्म : २६ मे १९४९; हयात...) हे अमेरिकन संगणक कार्यप्रणालीचे निर्माते असून त्यांनी पहिला विकी विकसित केला. या अर्थाने ते विकिपीडियाचे जनक आहेत. कनिंगहॅम  हे (एक्सपी) (XP) या नावाने प्रसिद्ध असलेली एक्स्ट्रीम प्रोग्रॅमिंग (Extreme Programming) ही सॉफ्टवेर विकास कार्यप्रणाली आणि डिझाईन पॅटर्न यांचे आद्यप्रवर्तक मानले जातात. कनिंगहॅम यांनी १९९४ मध्ये  "विकीविकीवेब" या सॉफ्टवेरची निर्मिती सुरू केली आणि २५  मार्च १९९५ रोजी त्यांनी कनिंगहॅम ॲन्ड कनिंगहॅम (जे सामान्यतः  c2.com या नावाने ओळखले जाते) या सॉफ्टवेर सल्लामसलत कंपनीची सुरुवात केली.  त्याद्वारे त्यांनी विकीचे पहिले प्रारूप "विकीविकीवेब" हे  १९९५ च्या वर्षात सुरू केले. हवाई (Hawaii) प्रदेशातील भाषेत 'विकी-विकी'चा अर्थ 'लौकर लौकर' किंवा 'चटपट' असा होतो.
+अमेरिकेतील ओरेगॉन प्रांतातील बिव्हर्टन येथे ते वास्तव्यास आहेत आणि न्यू रेलिक या सॅनफ्रान्सिस्को येथील सॉफ्टवेर उद्योगसमूहात  ते कार्यरत आहे. ते आधी 'सिटिझन ग्लोबल' साठी को-क्रिएशन झार होते. ते 'नायकी' या जगप्रसिद्ध पादत्राण निर्मात्या कंपनीचे पहिले 'अधिक चांगल्या जगा'चे प्रतीक होते.
+विकीविषयक "दि विकी वे" या पुस्तकाचे ते लेखक आहेत. विकी संशोधक आणि व्यवहार या 'विकीसिम' WikiSym चर्चासत्र मालिकेचे ते बीजभाषण करणारे वक्ते आहेत.
+वॉर्ड कनिंगहॅम यांचा जन्म अमेरिकेतील इंडियाना येथील मिशिगन शहरात झाला.[१]

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10215.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+हॉवर्ड विद्यापीठ ही एक अमेरिकेतील उच्चशिक्षण संस्था आहे. हे विद्यापीठ वॉशिंग्टन, डी.सी. मधील एक अमेरिकन खाजगी, फेडरल चार्टर्ड, भूतकाळातील कृष्णवर्णीयांचे संशोधन विद्यापीठ आहे. हे विद्यापीठ "R2: डॉक्टरल युनिव्हर्सिटीज - ​​उच्च संशोधन क्रियाकलाप" मध्ये वर्गीकृत असून उच्च शिक्षणावरील मध्य राज्य आयोगाद्वारे मान्यताप्राप्त आहे.[१]
+इ.स. १८६७ पर्यंतच्या इतिहासाचा मागोवा घेता, हॉवर्ड विद्यापीठ, स्थापनेपासूनच सांप्रदायिक आणि लैंगिक भेदभाव रहित तसेच भिन्न वंशाच्या लोकांसाठी खुले आहे. हे १२० हून अधिक प्रोग्राम्समध्ये पदविका, पदवी आणि व्यावसायिक प्रशिक्षण व पदवी प्रदान करते; अमेरिकेतील इतर कोणत्याही ऐतिहासिकदृष्ट्या कृष्णवर्णीय महाविद्यालय आणि विद्यापीठापेक्षा (HBCU) जास्तच.[२]

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10229.txt

@@ -0,0 +1 @@
+कैसुके होंडा (जपानी: 本田 圭佑 ; रोमन लिपी: Honda Keisuke) (जून १३, १९८६ - हयात) हा जपानी फुटबॉल खेळाडू आहे. मधल्या फळीतून आक्रमक खेळ करणाराणारा होंडा प्रसंगी आघाडीच्या फळीत स्ट्रायकराच्या किंवा बचाव फळीत लेफ्ट फुल बॅक खेळाडूच्या भूमिकेतूनही खेळू शकतो.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_1024.txt

@@ -0,0 +1 @@
+सुजाता मोहन (मल्याळम: സുജാത മോഹന്‍) (मार्च ३१, १९६० - हयात) ही मल्याळी पार्श्वगायिका आहे. तिने मल्याळम, तमिळ व हिंदी भाषांमधील चित्रपटांसाठी पार्श्वगायन केले आहे.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10242.txt

@@ -0,0 +1 @@
+जोआओ लोरेन्सो (पोर्तुगीज: João Manuel Gonçalves Lourenço;  जन्म: ५ मार्च १९५४) हा आफ्रिका खंडाच्या अँगोला देशामधील एक राजकारणी व देशाचा विद्यमान राष्ट्राध्यक्ष आहे. पीपल्स मूव्हमेंट फॉर द लिबरेशन ऑफ ॲंगोला ह्या राजकीय पक्षाचा अध्यक्ष असलेल्या लोरेन्सोच्या नेतृत्वाखाली ह्या पक्षाने २०१७ ॲंगोला सार्वत्रिक निवडणुकीमध्ये १५० जागांवर विजय मिळवून बहुमत प्राप्त केले. पक्षाध्यक्ष ह्या पदामुळे लोरेन्सो ॲंगोलाचा राष्ट्राध्यक्ष बनला. त्याने होजे एदुआर्दो दोस सांतोस ह्यांची ३९ वर्षांची सत्ता संपुष्टात आणली.  

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10247.txt

@@ -0,0 +1 @@
+होआकिन बॅलाग्वेर (स्पॅनिश: Joaquín Balaguer; १ सप्टेंबर १९०६, बिसोनो − १४ जुलै २००२, सांतो दॉमिंगो) हा कॅरिबियनमधील डॉमिनिकन प्रजासत्ताक देशामधील एक राजकारणी व तीन वेळा देशाचा राष्ट्राध्यक्ष होता. बॅलाग्वेर १९६०-६२, १९६६-७८ व १९८६-९६ ह्या तीन सत्रांमध्ये राष्ट्राध्यक्षपदावर होता.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10268.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+होक काउंटी, नॉर्थ कॅरोलिना ही अमेरिकेच्या नॉर्थ कॅरोलिना राज्यातील १०० पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
+२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
+होक काउंटी, नॉर्थ कॅरोलिनाची रचना रोजी झाली. या काउंटीला यांचे नाव दिलेले आहे.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10270.txt

@@ -0,0 +1 @@
+क्षितिजसमांतर टांगलेली चुंबकसूची पृथ्वीच्या चुंबकीय उत्तर-दक्षिण दिशेने स्थिर होते. चुंबकसूची वापरून दिशा ओळखण्यासाठी बनवलेल्या उपकरणास ‘होकायंत्र’ म्हणतात.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_1029.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+एप्रिल १६, इ.स. २००७
+दुवा: [--] (इंग्लिश मजकूर)

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10323.txt

@@ -0,0 +1 @@
+होजे हिमेनेझ लोझानो (मे १३, इ.स. १९३०:लांगा, आव्हिला, स्पेन - ९ मार्च, २०२०) हे स्पॅनिश लेखक होते.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_1035.txt

@@ -0,0 +1,6 @@
+सुझन ब्राउनेल अँथोनी (१५ फेब्रुवारी, १८२९:ॲडम्स, मॅसेच्युसेट्स, अमेरिका - १३ मार्च, १९०६:रॉचेस्टर, न्यू यॉर्क, अमेरिका) या अमेरिकेतील स्त्रीवादी कार्यकर्त्या व समाजसुधारक होत्या. अमेरिकेत स्त्रीयांना मतदानाचा हक्क मिळण्यात यांचा मोठा वाटा होता.
+क्वेकर कुटुंबात जन्मलेल्या अँथॉनी यांनी वयाच्या सतराव्या वर्षी गुलामगिरीविरुद्ध जाहीर याचिका काढल्या व नंतर १८५६मध्ये त्या अमेरिकन अँटी-स्लेव्हरी सोसायटीच्या न्यू यॉर्क राज्यातील संघटक झाल्या.
+अँथोनी यांनी स्त्रीयांना मतदानाचा हक्क मिळण्यासाठी देशभर प्रवास करून भाषणे दिली व जनतेस यासाठी उद्युक्त केले. वर्षाकाठी त्यांनी ७५-१०० भाषणे दिली तसेच अनेक राज्यांमधून यासाठी प्रचार केला.
+सुरुवातीला अँथोनी यांच्यावर कडाडून टीका झाली आणि त्यांचे चरित्रहननही केले गेले. नंतरच्या काळात त्यांच्या कामाची कदर केली गेली व त्यांची जाहीर क्षेत्रातील प्रतिमा सुधारली. अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष विल्यम मॅककिनलीने अँथोनी यांच्या ८०वा वाढदिवसाचा सोहळा व्हाइट हाउसमध्ये आयोजित केला होता.
+१९७९ साली अँथोनी यांची प्रतिमा एक अमेरिकन डॉलरच्या नाण्यावर प्रकाशित झाली. अमेरिकन चलनावर प्रतिमा असणाऱ्या अँथोनी या सर्वप्रथम महिला आहेत.
+

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10350.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+
+होनाजी बाळा (इ.स. १७५४ - इ.स. १८४४) होनाजी सयाजी शिलारखाने व बाळा कारंजकर या दोन व्यक्ती होत्या पण एकाच नावाने ओळखल्या जातात. दोघेही पुण्याचे रहिवासी होते. होनाजींचे घराणेच शाहिरांचे व पिढीजात कवित्व करणारे होते. त्यांचे आजोबा सातप्पा शिलारखाने हे पेशव्यांचे आश्रित व नावाजलेले तमासगीर होते. होनाजी आणि त्याचा मित्र बाळा यांनी होनाजी बाळा या जोडनावानी कवने गायली. होनाजी लिहायचा व बाळा गायचा. होनाजींच्या अनेक लावण्या रागदारीवर आधारित होत्या. त्यांच्या नावावर २५० लावण्या आहेत. काही पोवाड्यांची रचनाही त्यांनी केली. 
+होनाजी बाळा यांची 'घनश्याम सुंदरा श्रीधरा अरुणोदय झाला' ही भूपाळी मराठी संस्कृतीत अजरामर झाली.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10358.txt

@@ -0,0 +1 @@
+ऑनोरिफिअबिलीट्यूडिनाइटाटिबस (English : Honorificabilitudinitatibus )  हा इंग्रजी भाषेतील सर्वात मोठा शब्द आहे. २७  इंग्रजी मूळाक्षरांनी हा शब्द बनतो. मूळ  लॅटिन भाषेतुन आलेला या शब्दाचा वापर जगप्रसिद्ध लेखक विल्यम शेक्सपियर यांनी लव्ह्स् लेबर्स लॉस्ट या विनोदी नाटकात एकदाच केला आहे. हा शब्द इंग्लिशभाषेतील स्वर आणि व्यंजन एकानंतरएक असलेला सगळ्यात मोठा शब्द आहे.[१][२]

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10359.txt

@@ -0,0 +1,52 @@
+होनोलुलु हे अमेरिका देशातील हवाई राज्याचे राजधानीचे शहर आहे. होनोलुलु हे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष बराक ओबामा ह्यांचे जन्मस्थान आहे.
+
+ अटलांटा
+ अ‍ॅनापोलिस
+ आल्बनी
+ इंडियानापोलिस
+ ऑगस्टा
+ ऑलिंपिया
+ ऑस्टिन
+ ओक्लाहोमा सिटी
+ काँकोर्ड
+ कार्सन सिटी
+ कोलंबस
+ कोलंबिया
+ चार्ल्स्टन
+ जुनू
+ जॅक्सन
+ जेफरसन सिटी
+ टॅलाहासी
+ टोपेका
+ ट्रेंटन
+ डेन्व्हर
+ डोव्हर
+ दे मॉईन
+ नॅशव्हिल
+ पियेर
+ प्रॉव्हिडन्स
+ फीनिक्स
+ फ्रँकफोर्ट
+ बिस्मार्क
+ बॅटन रूज
+ बॉइझी
+ बॉस्टन
+ माँटगोमेरी
+ माँतपेलिए
+ मॅडिसन
+ रिचमंड
+ रॅले
+ लान्सिंग
+ लिंकन
+ लिटल रॉक
+ शायान
+ सांता फे
+ साक्रामेंटो
+ सेंट पॉल
+ सेलम
+ सॉल्ट लेक सिटी
+ स्प्रिंगफील्ड
+ हार्टफर्ड
+ हॅरिसबर्ग
+ हेलेना
+ होनोलुलु

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10379.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील भागांची यादी
+
+होप अँड फियर हे स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील चौथ्या पर्वाचा, सव्वीसवा व शेवटचा भाग आहे आणि संपूर्ण मालिकेतील ९४वा भाग आहे.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10394.txt

@@ -0,0 +1,5 @@
+होमरुल चळवळ ही ब्रिटनमध्ये आयरिश गृह राज्य चळवळ व इतर चळवळीच्या शोधांसाठी एक चळवळ होती. त्यावेळी आयर्लंडमध्ये होमरुल चळवळ जोरात चालली होती, मग अशा प्रकारची चळवळ भारतात का होऊ नये अशी कल्पना १९१५ साली डॉ.ॲनी बेझंट यांनी मांडली. पहिली होमरूल चळवळ टिळकांनी बेळगाव येथे स्थापन केली, तर त्याच वर्षी (१९१६) अड्यार (मद्रास) येथे डॉ.ॲनी बेझंट यांनी त्यांची लीग स्थापन केली. १९१६ ते १९१८ पर्यंत सुमारे दोन वर्ष ही चळवळ सुरू राहिली. टिळकांकडे मुंबई सोडून महाराष्ट्र, कर्नाटक, मध्य प्रांत आणि वऱ्हाड होते. होमरूल चळवळीसाठी उर्वरित भारत हा डॉ.ॲनी बेझंट यांच्याकडे सोपवण्यात आला होता.[१]
+भारतीय लोकशाही आंदोलनाची सुरुवात पहिल्या महायुद्धपासून झाली. महायुद्धामध्ये भारताने ब्रिटनला खूप मदत केली होती, त्याबदल्यात स्वशासन मिळावे अशी अपेक्षा केली होती. तेव्हा ब्रिटिशांच्या युद्धप्रयत्नांना सहकार्य करतानाच होमरूल लीगच्या माध्यमातून भारतीयांना जागृत करून स्वशासन मिळवणे आवश्यक वाटले.१९१५ पर्यंत अनेक घटकांनी चळवळीचे एका नवीन टप्प्याचे स्थान निश्चित केले. डॉ.ॲनी बेझंट ह्या मुळचा आयरिश होत्या, तिकडे होमरुल चळवळ जोरात चाली होती मग अशा प्रकारची चळवळ भारतात का होऊ नये अशी कल्पना १९१५ साली डॉ.ॲनी बेझंट यांनी मांडली. विद्रोह आणि त्याच्या दडपशाहीमुळे ब्रिटिश राजवटीविरुद्ध संतप्त वातावरण निर्माण झाले होते. त्यानंतर १९१६ मध्ये लोकमान्य टिळक यांनी होमरूल चळवळची स्थापन केली.[२]
+१९१६ आणि १९१८ च्या दरम्यान जेव्हा युद्ध सुरू झाले, तेव्हा प्रमुख बडे भारतीय जोसेफ बप्टिस्टा, मुहम्मद अली जिन्ना, बाळ गंगाधर टिळक, जी.एस. खापर्डे, सर एस. सुब्रह्मन्यम अय्यर आणि थेओसोफिकल सोसायटीचे नेते, ॲनी बेझंट, यांनी राष्ट्रीय कार्यक्रम आयोजित करण्याचा निर्णय घेतला. संपूर्ण भारतातील चळवळीचा मुख्य हेतू हा होता कि, विशेषतः संपूर्ण भारतासाठी ब्रिटिश साम्राज्यात गृह नियम किंवा स्वराज्यची मागणी करणे. त्या वेळी या चळवळीने प्रचंड उत्साह निर्माण झाला होता आणि भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस आणि अखिल भारतीय मुस्लिम लीगच्या अनेक सदस्यांना आकर्षित केलेगेले होते. १९१६ च्या लखनौ संविधानापासून ते सहयोगी होते. मुस्लिम लीग आणि भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस यांच्यातील एकीकरण हे ॲन�� बेझंट यांचे उल्लेखनीय यश होते.[३][४]
+पहिली होमरूल चळवळ टिळकांनी बेळगाव येथे स्थापन केली. टिळकांकडे मुंबई सोडून महाराष्ट्र, कर्नाटक, मध्य प्रांत आणि वऱ्हाड होते. त्यांचा चळवळीचा मुख्य हेतु भारताला स्वतंत्र मिळवून देणे आणि शिक्षणाचा प्रसार करणे हा होता.
+ॲनी बेझंट यांनी सप्टेंबर १९१६ मद्रास मध्ये त्यांची होमरुल चळवळ स्थापन केली. मद्रास सोडून त्यांनी पूर्ण भारतभर त्यांचा शाखा उघडल्या, पूर्ण भारतमध्ये जवळजवळ २०० शाखा होत्या. आयर्लंड आणि भारताची राजकीय परिस्थिती सारखीच असल्याने ब्रिटिश सरकारच्या विरोधात भारतात होमरूल चळवळ करावी असा विचार डॉ.ॲनी बेझंट यांनी प्रथम मांडला...

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10411.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+होमी नुसेरवानजी सेठना (२४ ऑगस्ट १९२३ – ५ सप्टेंबर २०१०) हे भारतीय अणुशास्त्रज्ञ आणि रासायनिक अभियंता होते. १९७४ मध्ये पोखरण चाचणी रेंजमध्ये स्माइलिंग बुद्धा या सांकेतिक नावाने पहिली अणुचाचणी घेतली तेव्हा अणु ऊर्जा आयोगाचे अध्यक्ष म्हणून त्यांनी आंतरराष्ट्रीय कीर्ती मिळवली. [१] [२] ते भारताच्या नागरी आण्विक कार्यक्रमात तसेच अणुऊर्जा प्रकल्पांच्या बांधकामातील प्राथमिक आणि मध्यवर्ती व्यक्ती होते. १९९१ मध्ये त्यांची मुंबईचे नगरपाल म्हणून नियुक्ती झाली.
+भारत सरकारने १९७५ मध्ये त्यांना पद्मविभूषण, हा दुसरा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार प्रदान केला.
+त्याच्या कारकिर्दीच्या सुरुवातीला, मोनाझाईट वाळूपासून दुर्मिळ पृथ्वी वेगळे करण्यासाठी केरळ भारतातील अल्वे येथे थोरियम एक्स्ट्रक्शन प्लांटची स्थापना करण्याची संपूर्ण तांत्रिक जबाबदारी त्याच्याकडे होती.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10413.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+होमेपाडा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील पेठ तालुक्यातील एक गाव आहे.
+येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सियसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान २,००० मि.मी.पर्यंत असते.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10415.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+होमो इरेक्टस ही आदिमानवांची एक प्रजाती आहे. सद्य मानव जातीचा पुर्वज या प्रजाती पासून उत्क्रांती होत आजची मानवजात निर्माण झाली असे मानण्यात येते. मात्र त्यातही विविध भूभागात वेगवेगळे आदिमानव असल्याचे पुरावे सापडले आहेत. जसे की जावा बेटावर सापडलेल्या अवशेषांवरून येथे पाच लाख वर्षांपूर्वी आदिमानव होता असे दिसून आले आहे.
+न्यूकास गॉडफ्रेडसन हा चित्रकार आणि जीवाश्मशास्त्रज्ञ उत्तर ध्रुवीय प्रदेशातील मानवसदृश प्राण्यांचा शोध घेतला. लक्षावधी वर्षांपूर्वी उत्तरध्रुवीय प्रदेशात मानव निर्माण झाला असावा आणि त्यानंतरच्या भौगोलिक परिस्थितीतील बदलांमुळे तो विषुववृत्तीय प्रदेशाकडे स्थायिक झाला असावा, असे प्रतिपादन काही शास्त्रज्ञांचा एक गट करतो. तेथे आढळलेल्या जीवाश्मांचे डीएनए आणि इतर माहिती संकलित केल्यानंतर ग्रीनलॅंड, सैबेरियाच्या प्रदेशात राहणारे विशिष्ट चेहरेपट्टीचे मानव असावेत अशाप्रकारे मतप्रवाह सुरू झाला. त्यांचा उल्लेख चिचुकी पीपल असा जीवाश्म शास्त्रीय परिभाषेत करण्यात येतो. या मानवांचे कपाळाचे आणि डोक्याचे पुढील भागातील केस पूर्णपणे नष्ट झालेले. डोळे लांबट आणि अरूंद आणि कानांपासून वाढलेले केस लांबलचक असावेत असा एकंदर अंदाज बांधता आला. केस सुमारे वीस ते पंचवीस सेंटीमिटर लांब असून मानेभोवतीसुद्धा केस असावेत अशी शक्यता वर्तवण्यात आले. अशा व्यक्ती समूहाला इन्यूक नावाने संबोधले जाते. जीवाश्मांच्या अभ्यासानुसार हा मानवसमूह साधारणत: दोन लक्ष वर्षांपूर्वी पृथ्वीवरून नष्ट झाला असावा असा संशोधकांचा अंदाज आहे. परंतु न्यूकासच्या प्रयत्नांनुसार ‘इन्यूक’चे तैलचित्र न्यू यॉर्कच्या मानववंश संशोधन केंद्रात उपलब्ध आहे.
+मानवसदृश प्राणी आणि मानव यांचा खूप जवळचा संबंध असावा असे मानणाराही एक शास्त्रज्ञ गट आहे. चिंपाझी, गोरिला, ओरांगउटान हे मर्कट समूहातील प्राणी आणि आदिमानव त्यांच्यात उत्क्रांती घडून दोन पायांवर चालणारा ‘होमोझेपियन्स’ तयार झाला असावा, असे निश्चितपणे मानणारा संशोधकांचा गट आहे. अर्थात काही संशोधकांचा याला पूर्ण विरोध आहे.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10420.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+होम्स काउंटी, ओहायो ही अमेरिकेच्या ओहायो राज्यातील ८८ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
+२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
+होम्स काउंटी, ओहायोची रचना रोजी झाली. या काउंटीला यांचे नाव दिलेले आहे.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10421.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+होम्स काउंटी, फ्लोरिडा ही अमेरिकेच्या फ्लोरिडा राज्यातील ६७ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
+२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
+साचा:PAGEGAME काउंटीची रचना रोजी झाली. याला काउंटीला यांचे नाव दिलेले आहे.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10449.txt

@@ -0,0 +1 @@
+जॉक कॅमेरॉन तथा होरेस ब्रेकेनरिज हर्बी कॅमेरॉन (५ जुलै, १९०५:पोर्ट एलिझाबेथ, दक्षिण आफ्रिका - २ नोव्हेंबर, १९३५:जोहान्सबर्ग, दक्षिण आफ्रिका) हा  दक्षिण आफ्रिकाकडून १९२७ ते १९३५ दरम्यान २६ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता. 

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10478.txt

@@ -0,0 +1,8 @@
+होला मोहल्ला हा भारत देशाच्या पंजाब राज्यातील एक सण आहे.[१] शीख संप्रदायाचा पहिला धार्मिक कोश महान कोश या नावाने प्रसिद्ध आहे, तो संपादित करणारे भाई कहान सिंग यांनी या कोशात या विशिष्ट सणाबद्दल नोंदविले आहे.[२]
+मार्च महिन्यामध्ये तीन दिवस हा सण जगभरातील शीख बंधू भगिनी उत्साहाने साजरा करतात. होळीच्या दुसऱ्या दिवशी याचा प्रारंभ होतो. खासकरून आनंदपूर साहिब येथे हा उत्सव प्रकर्षाने साजरा होतो. कुस्तीच्या स्पर्धा,  गावाबाहेर एकत्र राहणे शबद- कीर्तन ऐकणे, संगीत आणि नृत्याचा आनंद असे या सणाचे स्वरूप पहायला मिळते. गुरुद्वारा या पवित्र ठिकाणी ओळीत बसून सर्व भाविक लंगर म्हणजे एकत्रितपणे शाकाहारी भोजनाचा आनंद घेतात. या उत्सवाची सांगता सैन्याच्या संचलनाप्रमाणे एका संचलनाने केली जाते. केशगढ साहिब या तख्तापर्यत ही मिरवणूक काढली जाते.
+शौर्य दाखविणाऱ्या घोड्यांच्या शर्यती, धनुष्यबाण चालविण्याच्या स्पर्धा, यांचे आयोजन होते तसेच जत्राही भरते.[२]
+होला हा शब्द सैन्याचा हल्ला या शब्दापासून आले आहे. शत्रूवर केला जाणार हल्ला किंवा आक्रमण असा याचा अर्थ आहे. मोहल्ला म्हणजे सैन्याची तुकडी. सैन्याच्या तुकडीचे अधिकार असाही याचा अर्थ होतो.या सणामध्ये शत्रूवर बनावट किंवा लुटूपुटीचा हल्ला केला जातो. होळीचा सण हा या सणाच्या आधी येतो.
+गुरू गोविंद सिंह यांनी या सणाचे स्वरूप बदलून त्यामध्ये अशा बनावट हल्ल्याच्या खेळाचे स्वरूप समाविष्ट केले.[३] त्यापूर्वीच्या शीख गुरूंनी एकमेकांवर फुले अथवा गुलाल उधळून होळी खेळण्याची परंपरा सांभाळली होती.[४]
+भक्त प्रल्हादाच्या पौराणिक कथेचा समावेश संत नामदेव यांच्या संपर्कातून  गुरू ग्रंथ साहिब यात आलेला आहे त्यामुळे होळीचा हा पौराणिक संदर्भही शीख समुदायात प्रसिद्ध आहे.[५]
+या सणामध्ये खालसा पंथाच्या सैन्याचे पारंपरिक पोशाख घातलेले सदस्य दिसतात. गडद निळ्या रंगाचा पोशाख आणि पारंपरिक पगडी परिधान केलेले सदस्य या उत्सवातील महत्त्वाचा केंद्रबिंदू मानले जातात.
+गुरू गोविंद सिंह यांनी गुलालाचा वापर करून हा सण साजरा केला होता. त्या जोडीने भाई नंद लाल या गोविंद सिंह यांच्या राजकवीने केलेल्या वर्णनानुसार केशर, कस्तुरी, गुलाब पाणी यांचा वापर करून होळीचा आनंद घेतला जाता असे. आधुनिक काळात निहंग सिंग सदस्य ��कमेकांवर आणि उपस्थित जमावावर गुलाल उधळतात.[६]

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10484.txt

@@ -0,0 +1 @@
+होलियोक अमेरिकेच्या कॉलोराडो राज्यातील छोटे शहर आहे. फिलिप्स काउंटीचे प्रशासकीय केन्द्र आणि सगळ्यात मोठे शहर असलेल्या होलियोकची लोकसंख्या २०२० च्या जनगणनेनुसार २,३४६ होती.[१]

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10491.txt

@@ -0,0 +1 @@
+होली क्रॉस हायस्कूल मुंबईच्या उपनगरीय क्षेत्र कुर्ला इथे आहे. ही शाळा अर्च-डिओसेस ऑफ बॉम्बेच्या होली क्रॉस चर्च चालत आहे. मराठी व इंग्लिश माध्यमाचे हे शाळा आहे.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10502.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+होल्ट काउंटी, मिसूरी ही अमेरिकेच्या मिसूरी राज्यातील ११४ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
+२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
+होल्ट काउंटी, मिसूरी काउंटीची रचना रोजी झाली. या काउंटीला यांचे नाव दिलेले आहे.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10562.txt

@@ -0,0 +1 @@
+होसूर हे तामिळनाडू राज्यातील कर्नाटक सीमेवरील शहर आहे. हे शहर बंगलोर शहराचे उपनगर समजले जाते. 

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_1060.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+सुझॅन नील्सन (जन्म दिनांक अज्ञात:डेन्मार्क - हयात) ही  डेन्मार्कच्या महिला क्रिकेट संघाकडून १९८९ ते १९९९ दरम्यान ३२ महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू आहे. 
+हीची बहिण इंगर नील्सन देखील डेन्मार्ककडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेली आहे.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10613.txt

@@ -0,0 +1 @@
+जॉर्ज ह्युबर्ट ग्रॅहॅम डॉगार्ट (१८ जुलै, १९२५:लंडन, इंग्लंड - १६ फेब्रुवारी, २०१८:इंग्लंड) हा  इंग्लंडकडून १९५० मध्ये २ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10629.txt

@@ -0,0 +1,6 @@
+गुणक: 29°45′46″N 95°22′59″W / 29.76278°N 95.38306°W / 29.76278; -95.38306
+
+ह्युस्टन हे अमेरिका देशातील चौथे मोठे व टेक्सास राज्यातील सर्वांत मोठे शहर आहे. टेक्सास राज्याच्या पूर्व भागात मेक्सिकोच्या आखाताच्या जवळ १,५५८ चौरस किमी एवढ्या विस्तृत भूभागावर वसलेल्या ह्युस्टन शहराची लोकसंख्या २०१० साली २३ लाख इतकी तर ह्युस्टन-शुगरलँड-बेटाउन ह्या महानगराची लोकसंख्या सुमारे ६० लाख होती.
+ह्युस्टन हे अमेरिकेतील अतिप्रगत व सुबत्त शहरांपैकी एक आहे. ऊर्जा, संरक्षण, यांत्रिक उत्पादन, माहिती तंत्रज्ञान, आरोग्यसेवा हे येथील प्रमुख उद्योग आहेत. जगातील अनेक मोठ्या तेल उत्पादन कंपन्यांची मुख्यालये ह्युस्टनमध्ये आहेत. जगातील सर्वात मोठा हॉस्पिटल-समूह ह्युस्टनच्या टेक्सास मेडिकल सेंटर येथे आहे..
+ह्युस्टनची स्थापना ५ जून १८३७ रोजी करण्यात आली व शहराला टेक्सासच्या प्रजासत्ताकाचे माजी राष्ट्राध्यक्ष सॅम ह्युस्टन ह्यांचे नाव देण्यात आले. येथील बंदर व जलमार्गांमुळे शहराचा झपाट्याने विकास झाला. एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात ह्युस्टन हे कापसाची निर्यात करणारे एक मोठे केंद्र बनले. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला येथे खनिज तेलाचा शोध लागला व उर्जा उद्योगाचा एक मोठा हब अशी ह्युस्टनची ख्याती पसरली. येथील व्यापारानुकूल धोरणांमुळे १९७० च्या दशकात अमेरिकेच्या उत्तर व पूर्व भागातील अनेक उद्योग ह्युस्टनमध्ये स्थानांतरित झाले व ह्युस्टनची आर्थिक व लोकसांख्यिक प्रगती चालू राहिली.
+ह्युस्टनमधील हवामान दमट व उष्ण आहे. समुद्रकिनारी व वादळी प्रदेशात असल्यामुळे येथे दरवर्षी सरासरी ५४ इंच पाऊस पडतो. येथील वाहतूक पूर्णपणे खाजगी वाहनांवर अवलंबून असल्यामुळे ह्युस्टन अमेरिकेतील सर्वात वायुप्रदूषित शहरांपैकी एक आहे.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10640.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+ह्युस्टन काउंटी ही अमेरिकेच्या मिनेसोटा राज्यातील ८७ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र कॅलिडोनिया येथे आहे.[१]
+२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या १८,८४३ इतकी होती.[२]
+ह्युस्टन काउंटीची रचना २३ फेब्रुवारी, १८५४ रोजी झाली.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_1065.txt

@@ -0,0 +1 @@
+सुझन ॲबिगेल सॅरेंडन (४ ऑक्टोबर, इ.स. १९४६ - )[१] [२] ही अमेरिकन अभिनेत्री आहे. हिने ऑस्कर पुरस्कार आणि बॅफ्टा पुरस्कार मिळवले आहेत.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10661.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+ह्यूस काउंटी, ओक्लाहोमा ही अमेरिकेच्या ओक्लाहोमा राज्यातील ७७ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
+२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
+ह्यूस काउंटी, ओक्लाहोमाची रचना रोजी झाली. या काउंटीला यांचे नाव दिलेले आहे.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10679.txt

@@ -0,0 +1,25 @@
+हृदय
+हृदय हा अवयव अभिसरण संस्था असलेल्या सर्व प्राण्यामध्ये आढळतो. स्नायूनी बनलेल्या हृदयामुळे रक्तवाहिन्यामधून रक्त लयबद्ध रितीने वाहून नेले जाते. इंग्रजीमध्ये ‘कार्डियाक’ हा हृदय संबंधी आलेल्या शब्दाचा उगम ग्रीक भाषेतील कार्डिया (हृदय) शब्दाशी आहे. पृष्ठवंशी प्राण्यामध्ये हृदय हृदयस्नायूनी बनलेले असते. हृदयस्नायू अनैच्छिक असून त्यांच्या पृष्ठभागावर सूक्ष्म दर्शकाखाली पट्टे दिसतात. हृदय प्रामुख्याने हृदयस्नायूनी आणि थोड्या संयोजी उतीनी बनलेले असते. सामान्यपणे मानवी हृदय दर मिनिटास 72 वेळा आकुंचन पावते. सरासरी सहासष्ट वर्षांच्या आयुष्यातील कालखंडामध्ये हृदय पंचवीस लक्ष वेळा अकुंचन पावते. स्त्रियामध्ये हृद्याचे सरासरी वजन 250-300 ग्रॅम आणि पुरुषामध्ये 300-350 ग्रॅम असते.
+अपृष्ठवंशी प्राण्यामध्ये हृदय म्हणजे एक लहान आकाराची पिशवी किंवा आकुंचन पावणारी नलिका असते. यामधून शरीरास प्रथिने,मेदाम्ले आणि कर्बोदके वाहून नेली जातात. कीटकांचे रक्त रंगहीन असून त्यामधून श्वसनवायूंचे वहन होत नाही. संधिपाद खेकड्यासारख्या प्राण्यामध्ये आणि कोळी आणि मृदुकाय गटातील नळ, म्हाकूळ आणि ऑक्टोपस सारख्या प्राण्यामधील रक्तामध्ये तांबे असलेले हीमोसायनिन नावाचे श्वसनवायू वाहून नेणारे निळ्या रंगाचे रक्तद्रव्य असते. हीमोसायनिन युक्त रक्ताचे वहन या प्राण्यांच्या हृदयामार्फत होते. (पहा रक्त)
+हृद्यविकास 
+सस्तन प्राण्यामधील गर्भाच्या अपिस्तर उती मध्य स्तर उती आणि अंतःस्तर उती अशी उती विभागणी झाल्यानंतर मध्यस्तर उतीमधील एका विशिष्ट संयोजी उतीपासून त्रिस्तरीय अवस्थेमध्ये हृद्याचा विकास होतो. हृदयालगतचे हृदयावरण मध्यस्तर उतीपासून तर बाह्य हृदयावरण अंतःस्तर उतीनी बनलेले असते. हृदयाचे आतील आवरण , रसवाहिन्या आणि रक्तवाहिन्या अंतःस्तर उतीपासून बनतात. हृदय स्नायू मात्र मध्यस्तर उतीनी बनलेले असतात. ह्र्दयस्नायू तयार होतानाच काहीं हृदय स्नायूंचे विभाजन होऊन हृदय स्नायू आकुंचन पावण्यासाठी विद्युत संदेश उत्सर्जित करणारे केंद्र तयार होते. या केंद्रास हृदय गतिकारक (पेस मेकर) असे म्ह्णतात. मानवी गर्भामध्ये एकविसाव्या दिवशी पासून गर्भाचे हृदय कार्य करण्यास प्रारंभ करते. गर्भहृदय साधारणपणे दर मिनिटास 75-80 वेळा आकुंचन पावते. 
+गर्भ हृद् याचा वेग पहिल्या महिन्यामध्ये शंभर पर्यंत वाढतो. सातव्या आठवड्यामध्ये तो सर्वाधिक म्ह्णजे 165-185 पर्यंत होतो. याचा वेग या दिवसामध्ये दररोज तीनने वाढतो. नवव्या आठवड्यापासून पंधराव्या आठवड्यापर्यंत तो एकशे बावन्न पर्यंत कमी होतो. या काळात गर्भाचा आकार सु. 25 मिमि एवढा असतो. मूल जन्मण्याआधी स्त्री आणि पुरुष बालकाच्या हृदयाच्या गतीमध्ये कोणताही फरक नसतो. गर्भावस्थेमध्ये पहिल्या महिन्यात हृदयाचे ठोके मिनिटास सरासरी 100 असतात. सातव्या आठवड्यात ते सर्वाधिक म्हणजे 165-185 एवढे होतात. हृदयाचे ठोके वाढण्याचा वेग दररोज 3.3 एवढा वाढतो. नवव्या आठवड्यापासून हृदयाचा वेग 152 पर्यंत कमी होतो. पंधराव्या आठवड्यानंतर तो सरासरी 145 वर स्थिर होतो. जन्मण्या आधी मुलगा आणि मुलीच्या हृदयाच्या वेगामध्ये फरक आढळून येत नाही. 
+हृदय रचना 
+हृदयाची रचना प्राणिसृष्टीमधील संघाप्रमाणे बदलते. शीर्षपाद मृदुकाय सजीवामध्ये दोन कल्ले हृदये आणि एक अतिरिक्त हृदय असते. पृष्ठवंशी प्राण्यामध्ये हृदय शरीराच्या पुढील भागामध्ये उरोपोकळीमध्ये अन्न्नलिकेच्या अधर बाजूस असते. हृदय नेहमी हृदयावरणाने आवेष्ठित असते. हृदयावरण कधीकधी पर्युदरापासून निघाल्यासारखे वाटते. पण हृदयावरण हा पर्युदराचा भाग नाही. पृष्ठवंशी प्राण्यामधील अप्रगत हॅगफिश मध्ये शेपटीमध्ये आणखी एक हृदयासारखा अवयव असतो   . 
+ हृदय रचना
+हृदयाची रचना प्राणिसृष्टीमधील संघाप्रमाणे बदलते. शीर्षपाद मृदुकाय सजीवामध्ये दोन कल्ले हृदये आणि एक अतिरिक्त हृदय असते. पृष्ठवंशी प्राण्यामध्ये हृदय शरीराच्या पुढील भागामध्ये उरोपोकळीमध्ये अन्न्नलिकेच्या अधर बाजूस असते. हृदय नेहमी हृदयावरणाने आवेष्ठित असते. हृदयावरण कधीकधी पर्युदरापासून निघाल्यासारखे वाटते. पण हृदयावरण हा पर्युदराचा भाग नाही. पृष्ठवंशी प्राण्यामधील अप्रगत हॅगफिश मध्ये शेपटीमध्ये आणखी एक हृदयासारखा अवयव असतो. 
+मानवी हृदय 
+मानवी हृद याचे वजन 250-350 ग्रॅम असून त्याचा आकार हाताच्या वळलेल्या मुठीएवढा असतो. उरोस्थीच्या मागे आणि पाठीच्या कण्याच्या पुढे उरोपोकळीमध्ये हृदय स्थित असते. हृद्य दोन पदरी हृदयावरणाने वेढलेले असते. बाह्य हृदयावरण तंतुमय असून हृदयाचे संरक्षण उरोपोकळीमध्ये हृदय स्थिर ठेवणे आणि हृदयामध्ये अधिक रक्त साचण्यास प्रतिब��ध करते. 
+मानवी हृदय तीन स्थरानी बनलेले असते. हृदयालगतचा हृदयावरण थर हे हृदयाचे पहिले आवरण बाह्य हृदयावरण आणि हृदयालगतचे हृदयावरण यामध्ये एक जलीय पदार्थ असतो. त्यामुळे ह्रदयाची हालचाल होताना घर्षण होत नाही. हृदयाचे मधला थर हृदयस्नायूनी बनलेला असतो. हृदयाचा सर्वात आतील थर हृदंतस्तर या नावाने ओळखला जातो. हा एक पेशीय थर रक्तवाहिन्यांच्या अंतःस्तराशी संलग्न असतो. हृदंतस्थर हृदयाच्या झडपा आणि हृदयाच्या पोकळ्या आच्छादतो. 
+माशाचे हृदय
+आद्य मत्स्यवर्गीय पृष्ठवंशी प्राण्यामध्ये हृदय एकापाठोपाठ चार कप्प्यानी बनलेले असते. माशाचे हृदय सस्तन प्राण्यांच्या चार कप्प्यांच्या हृदयासारखे मुळीच दिसत नाही. पहिला कप्पा शीर कोटर (सायनस व्हिनॉसस) या नावाने ओळखला जातो. या कप्प्यामध्ये शरीरातील शिरामधून कमी ऑक्सिजनयुक्त रक्त जमा होते. शीर कोटरातून रक्त अलिंदामध्ये जाते. अलिंदामधून ते निलयामध्ये आणि निलयामधून महाधमनी शंकूमध्ये (कोनस आर्टेरिओसस) महाधमनी शंकू महाधमनीमध्ये उघडतो. निलय स्नायूयुक्त असते. महाधमनीमधील रक्त क्लोमामध्ये जाते. क्लोमाभोवती असलेल्या पाण्यातील ऑक्सिजन अभिसरणाने रक्तामध्ये मिसळतो. इतर चार कप्प्याच्या हृद्यामध्ये अधिक ऑक्सिजनयुक्त रक्त निलयामध्ये येते आणि शरीराच्या विविध भागामध्ये पोहोचते. पण माशाच्या हृदयामधील रक्त महाधमनीच्या विविधशाखावाटे शरीराच्या सर्व भागामध्ये पोहोचते. 
+प्रौढ माशाचे हृदय सरळ नलिकेऐवजी इंग्रजी ‘एस’च्या आकारासारखे दिसते. प्रारंभीचे दोन कप्पे अधर बाजूस तर पुढील दोन कप्पे आधीच्या कप्प्यांच्या ऊर्ध्व बाजूस असतात. (चतुष्पाद प्राण्यामध्ये अधर महाधमनीच्या दोन शाखा होतात एक फुफ्फुस धमनी आणि दुसरी ऊर्ध्व धमनी.) अस्थिमत्स्यामध्ये महाधमनीशंकूचा आकार लहान असतो. पक्षी आणि सस्तन प्राण्यांच्या ह्र्दयामध्ये शीर कोटर आणि महाधमनी शंकू या भागांचा अभाव सतो.
+हृदय त्याकडे आलेले रक्त आत घेत व बाहेर टाकते. हृदयाकडे रक्त आणले जाते व हृदय ते बाहेर फेकते. हृदयाला चार कप्पे (वर दोन कणिर्का-Auricles व खाली दोन जवनिका-Ventricles) असतात. उजव्या बाजूला अशुद्ध रक्त असते व डाव्या बाजूला शुद्ध रक्त असते. हृदय हे सतत आकुंचन व प्रसरण पावत असते. त्याचा वेग मिनिटाला ६० ते १०० ठोके असतो. उजव्या बाजूला शरीराकडून आलेले रक्�� फुफ्फुसाकडे पाठवले जाते. फुफ्फुसामध्ये रक्तातील कार्बन डायऑक्साईड बाहेर फेकला जाउन प्राणवायू शोषला जातो. हे रक्त हृदयाच्या डाव्या कर्णिकेत आणले जाते. आणि तेथून ते डाव्या जवनिकेतुन शरीरभर पोहोचवले जाते. विविध शरीराची कामे करण्यासाठी प्राणवायू, साखर व इतर मूलद्रव्ये ही रक्तामार्फत शरीरभर नेली जातात. शरीर लागेल त्याप्रमाणे ऑक्सिजन व इतर पौष्टिक पदार्थ घेते व परत अशुद्ध रक्त हृदयाकडे पोहचवते. रक्त जेव्हा धमन्यातून वाहते तेव्हा धमन्यांचा त्याच्यावर दाब पडतो त्याला रक्तदाब असे म्हणतात.
+हृदयाला काम करण्यासाठी त्यातील काम करणाऱ्या स्नायूंना शर्करा व प्राणवायू या मूलभूत ऊर्जा निर्माण करणाऱ्या घटकांचा सतत पुरवठा होणे अत्यंत आवश्यक असते. शर्करा आणि प्राणवायू हे रक्तातूनच मिळतात आणि ते रक्तवाहिन्यांद्वारे हृदयाच्या सर्व भागांत पोहोचविले जातात.
+हृदयाच्या स्नायुंना प्रसरन काळात रक्तपुरवठा होत असतो. हृदयाला सतत स्पंदन निर्माण करणाऱ्या एका विद्युतस्त्रोताची आवश्यकता असते. हा विद्युतस्त्रोत कर्णिकेच्या पेशीभित्तीमध्ये असतो. विद्युत स्पंदन हे हृदयाच्या कर्णिकेत तयार होऊन सर्व हृदयभर पसरविले जाते. त्यामुळे हृदयाच्या आकुंचन पावण्याची क्रिया होऊन हृदयाचा पंप काम करू लागतो. त्यासाठी सतत असा विद्युतस्त्रोत आवश्यक असतो. मानवीहृदय मिनिटाला सरासरी ७२ वेळा आकुंचन प्रसरण पावते. 
+
+या प्रक्रियेत बिघाड झाल्यावर हृदयविकाराला सुरुवात होते. 
+हृदयाला रक्तपुरवठा करणाऱ्या तीन प्रमुख रक्तवाहिन्या(circulation) असतात. या धमन्यांमध्ये कोलेस्टेरॉल, कॅल्शियम, रक्तातल्या लघुपेशी, पांढऱ्या रक्त पेशी काही ठिकाणी जमा होऊन रक्तप्रवाहात अडथळा निर्माण करतात. यालाच धमनी काठिण्य असे म्हणतात. 
+
+"हृदयन" ( Hridayan ) हे नाव "हृदय" या संस्कृत शब्दाच्या प्रत्ययानुसार अर्थात "हृदयातील" असा अर्थ आहे.
+आपल्या अंगातील एक महत्वाचं अंग आहे जो रक्त प्रवाह करण्याचे काम करतं. हृदयातील रक्त प्रवाह ही जीवनाच्या प्राणांच्या उपस्थितीसाठी आवश्यक आहे. हृदयाने रक्त प्रवाह करून शरीरातील अन्य अंगांना आवश्यक अगदी पोहोच देतो.

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10682.txt

@@ -0,0 +1,2 @@
+हृतिक रोशन ( १० जानेवारी १९७४) हा भारतामधील एक आघाडीचा सिने-अभिनेता आहे. बॉलिवुड कलाकार राकेश रोशन यांचा मुलगा असलेल्या हृतिकने २००० सालच्या कहो ना... प्यार है ह्या चित्रपटामधून आपल्या अभिनय कारकिर्दीची सुरुवात केली. तेव्हापासून त्याने अनेक यशस्वी हिंदी चित्रपटांमध्ये कामे केली आहेत व त्याला सहा फिल्मफेअर पुरस्कारांसह अनेक पुरस्कार मिळाले आहेत.
+Love you Hrithik Roshan

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10686.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+
+ऋषिकेश भारताच्या उत्तराखंड राज्यातील एक हिंदू तीर्थक्षेत्र आहे.[१] हे गंगा नदीच्या किनारी वसलेले आहे. हिमालयाच्या पायथ्याशी वसलेल्या या गावाची ओळख हिमालयाचे प्रवेशद्वार व जागतिक योग राजधानी म्हणूनही आहे.[२][३]
+ऋषिकेश हरिद्वाराच्या उत्तरेस ४५ कि.मी. अंतरावर असून यात्रेकरू व पर्यटक हजारोंच्या संख्येने येथे येत असतात. या ठिकाणी परमार्थ निकेतन नावाचे गुरुकुल असून यांच्यातर्फे दररोज संध्याकाळी केली जाणारी गंगा नदीची आरती प्रसिद्ध आहे.[४]

dataset/scraper_10/batch_9/wiki_s10_10708.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+
+ओम शांती ओम  हा २००७ भारतीय हिंदी-भाषेतील चित्रपट आहे. फराह खान ने दिग्दर्शन केलेल्या ह्या चित्रपटामध्ये शाहरुख खान, दीपिका पडुकोण, अर्जुन रामपाल, श्रेयस तळपदे व किरण खेर ह्यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत. शाहरुख खान व दीपिका पडुकोण ह्यांनी नंतर चेन्नई एक्सप्रेस (२०१३) व हॅपी न्यू इयर (२०१४) चित्रपटांमध्ये ही एकत्र काम केलं आहे.
+ओम मखीजा (शाहरुख खान) एक गरीब ज्युनिअर आर्टिस्ट असतो जो गुप्तपणे लग्न झालेली लोकप्रिय अभिनेत्री शांती कश्यप (दीपिका पदुकोण) हिच्या प्रेमात पडतो. तथापि, तिच्या नवरा मुकेश मेहरा (अर्जुन रामपाल) जो एक निर्माता असतो, तिच्या विश्वासघात करतो व तिला आगीत संपवतो. ओम तिला वाचण्याचा प्रयत्न करताना खुप जखमी होतो व तो ही प्राण सोडतो. तीस वर्षांनंतर, तो सुपरस्टार ओम कपूर म्हणुन पुनर्जन्म घेतो व शांती सारखी दिसणारी मुलगी सॅडी बंसल हिच्यासोबत मुकेश कडुन बदला घ्यायचा ठरवतो.