audio audioduration (s) 6.03 24.9 | text stringlengths 7 1.49k |
|---|---|
Bu rozlar orasida faqat jabr-u jafolar emas. Yodga tushganda ko'ngilni ko'taradigan voqealar ham yo'q emas edi. Boshiga tushgan ko'rguliklar Boburni nihoyatda chiniqtirgan. | |
Goh yalang oyoq qor kechib yurar. Ammo shamollash nimaligini bilmas edi. Shu haqdagi bir lavhani daftariga yozib qo'ydi. | |
Xashtyek kenti yaqinida Mahkam zarb sovuq edi kim, ikki-uch kishi sovuqning shiddatidan o'lib edi. Manga g'uslga ehtiyoj bo'ldi. | |
Bir ariq suvidakim chekkalari qalin muz to'ng'ib edi. O'rtasi suvning tezligidan yax bog'lamaydur edi. Bu suvga kirib g'usl qildim. o'n olti qatla suvga cho'mdim. | |
O'shandagi sovuqning ta'siri yodiga tushib, eti yana bir junjuqdi. Lekin o'n olti marta muz orasiga cho'mgan bo'lsa ham, sog'-salomat qolgani, | |
Vujudida qanchalik pahlavonona kuch-quvvat yig'ilganidan dalolat berishini o'ylab, suyunib qo'ydi. Ammo shundan keyingi voqealarni qalamga olganda, | |
Ahmad Tambalga in'om qilgan Bag'dodiy qilichi aylanib kelib, Boburning joniga qasd qilgani ko'z oldida tahlikali tarzda gavdalandi. O'sha yili Bobur Ahmad Tambal bilan qaytadan jangga kirishib, | |
Bu joyda uxlab yotgan odamlar cho'chib uyg'onishdi-yu, vahima ichida tumtaraqay bo'lib ketishdi. Bobur tez otga minib, yon-veriga qarasa, o'ntacha odami qolibdi. Narroqda yovning jangdovullari qochganlarning ketidan o'q otyapti. | |
To'xta! Qaytinglar! deb qichqirdi Bobur o'z odamlariga. Ammo hech kim qaytmadi. Yov jangdovullari ozdek ko'rindi. | |
Bobur yoydan ularga qarab o'q otdi. Jangdovullar qochdi. Bobur ularni quvish bilan bo'lib, daraxtlar orasidan chiqib kelgan yuzga yaqin otliqlarni ancha kech ko'rdi. | |
Tong yorishib qolgan edi. Hammadan oldin qo'lida qalqon tutgan, qilich yalang'oshlagan Ahmad Tanbal kelmoqda edi. Bobur uni tanigach, otining jilovini tortib, yoni Veriga qaradi. | |
U bilan faqat Tohir va yana ikkita yigit uchtagina jangchi qolgan edi. To'rt kishi bularga bas kelolmaysan, qoch, dedi ichki bir ovoz. | |
Ammo shuncha xiyonatlar qilgan. Doim qochib qutilib yurgan Ahmad Tambal endi birinchi marta yuzma-yuz kelganda, undan qo'rqib qochishga Oriyat yo'l bermadi. Oriyat | |
O'limdan yomon deb bejiz aytmagan ekanlar. Bobur darhol jirovini qo'yib yuborib, kamoniga o'q o'rnatdi. Ahmad Tanbal qilichini sug'urayotganda, Bobur uning qisiq ko'zlarini mo'ljalga olib, o'q otdi. | |
O'q tanbal boshiga kiygan zirli to'bilg'aga qarsillab urildi. Uni teshib o'ta olmagan bo'lsa ham, Bobur xiyonatkor dushmanining boshiga musht tushirganday bo'ldi. | |
lanib qo'lida qilichi bilan Boburga baqamti keldi. Bobur yarador oyog'ining jizillab kuyib og'riganini va Ahmad Tambalning qo'lidagi qilich alla nechuk tanish ekanini bir vaqtda his qildi. | |
Bu Boburning nomidan Ahmad Tambalga in'om qilingan Egik Bag'dodiy qilichi edi. Bu qilichni o'pib, Boburga sadoqatli bo'lish haqida qasamyod qilgan Ahmad Tambal, | |
Nahotki endi uning egasiga qarshi ko'tarsa. Bobur buni o'ylashga ham ulgurmasdan, qilich uning boshidagi dubulg'aga kelib tushdi. Boburning ko'zlaridan go'yo olovli uchqunlar sochilib ketdi. | |
Boshi birovning boshida yetsiz bo'lib qoldi. Qilichning tig'i dubulg'a kiygizini kesib o'tolmagan bo'lsa ham, bosh yaralangan edi. Boburning bo'yniga dubulg'a chetidan qon sirqib tushdi. | |
Boldirdagi yaradan etiga issiq qonga to'lmoqda edi. Ahmad Tambal g'olibona hayqirib, qilichini yana ko'tardi. U endi o'tkir qilichini Boburning zirhli kiyimlari orasidan sal pal ko'rinib turgan bo'yniga urmoqchi. | |
Muhammadjon eshik og'asi Boburga yana bir marta ta'zim qildiyu, Shoh Ismoil shaxsan berib yuborgan shu muqaddas dastorni qo'liga olib, boshiga kiyishini undan iltimos qila boshladi. | |
va boshini kesib tushirmoqchi edi. Shu payt ortdan Tohir yetib keldi-yu, Bobur mingan bo'z otning jilovini siltab tortdi. Bedov ot o'rnidan sakrab qo'zg'alar ekan, Ahmad Tambal bo'ynini mo'ljallab urgan qilich Boburning yoy o'qlari solingan saqdohiga tegib, | |
O'nlab ko'zlar Boburga ne qilarkan deb tikildi. Qosimbek Xo'ja Xalifaga tahlikka bilan shivirla: 'Makruhiyila bilan Hazratimni shiya mazhabiga o'tkazmoqchilarmi?' | |
degani Boburning qulog'iga chalindi. Bobur agar shu dastorni boshiga qo'ysa, shia mazhabiga o'tganday ko'rinishi mumkinligini endi bayqadi. U | |
Ichgan chog'irdan durustgina kayf qilgan edi. Hozir vaziyat unga Qosimbek qo'rqanchalik vahimali tuyulmas edi. Choryorlar, o'n ikki Imom ham Bobur uchun bundan to'qqiz asr burun o'tgan tarixiy shaxslar edi. | |
Uzoq o'tmishga aylangan qonli dushmanlikni bugun davom ettirish kimga kerak? Qizilboshbek hamon Boburning qarshisida tiz cho'kib, oltin barkashdagi sallani unga tutib turibdi. Shox elchisi unga | |
Qotilga kim qilich bersa, o'zi uning tig'iga duchor bo'larkanmi? Biroq, dunyoda adolat bo'lsa, shuncha qotilliklar, shuncha xiyonatlar qilgan Ahmad Tambalga nega qasos qaytmaydi? | |
Iltimoskorona ta'zim qilyapti. Ular orqali Shoh Ismoil go'yo Boburga hamkorona qo'l cho'zyapti. Bobur bu qo'lni qaytarsa, shoh bilan orani uzishi kerak bo'ladi. | |
Bobur shu o'ylar bilan xotira yozishga berilib ketib, qorong'u tusha boshlaganini ham sezmadi. Savdarlar oltin qandildagi shamlarni yoqdilar. | |
Keyin Shayboniylar shoh bilan ittifoq tuzishadi-yu, Boburning vatanga qaytadigan yo'llarini yana bekitishadi. Bobur esa hozir butun vujudi bilan vataniga qaytishni istaydi. Bu istagi yo'lida tog' kelsa kemirib, | |
Suv kelsa simirib o'tmoqchi bo'ladi. Bobur elchiga muloyim ko'z tashlab, Shoh Ismoil hazratlarining in'omlari biz uchun behad aziz, dedi. | |
Bekor o'tirganda esa yana o'sha og'ir o'ylar, sovuq pushaymonlar hayolga bosib kela boshladi. Bobur ulardan tezroq qutilgisi kelib, | |
Va barkashdagi sallaga qo'l cho'zmoqchi bo'ldi. Shunda Qosimbek og'zini uning qulog'iga yaqinlashtirib, xavotir bilan shivirladi. Hazratim, zinhor boshingizga kiymang. Zinhor. | |
Yana qalamini qo'liga oldi. Keyin yarim tungacha daftardan bosh ko'tarmay, so'nggi yilning voqealarini yozdi. Atrofdagi o'tovlar jim, hamma uyquda. | |
Bu so'zlar elchiga ham eshitildi. Va uni ranjitgani avzoyi o'zgarib ketganidan sezildi. Suv quyganday jimjitlikda, Bobur Muhammadjon eshik og'asiga mayin kulummsirab qaradi. | |
Oliy mehmonimiz Imomiya mazhabidanlar. Shundaymi? Elchi tasdiq ma'nosida bosh irg'adi. Bobur | |
Yana o'shanday muloyimlik bilan so'zda davom etdi. Imomiyalar ham Muhammad alayhissalomning ummatlarimi? Alhamdulillah, deb elchi darhol kalima keltirdi. | |
Shundan keyin Bobur Qosimbek tomonga o'girildi. Siz ham Muhammad ummatimisiz? Janobi Amirul umaro. Qosimbek ham kalima keltirdi-yu, | |
Oxirida Hazratim, sizni ilohi, Chorho'riyori bosafolar qo'llab-quvvatlasinlar, deb qo'shib qo'ydi. Choryorlar tilga olinishi bilan | |
Elchining rangi o'chib, labi asabiy pirpiradi. Janob Muhammadjon Eshikog'asi, dedi Bobur tez. Qur'oni Sharifda aytilganki, Qulli muslimina. | |
Hurmat qiluversiz, deb ishonamiz. Elchi endi biroz yumshab, o'sma-o's bosh irg'adi. Ushbu muqaddas armug'on ham bizni | |
Sizlarga buyuk ehtiromimiz alomatidir. Bobur endi Qosim-bekka yuzlandi. Hazrati Alini siz-u biz hamisha boshimiz ustida olib yuribmiz. Shundoqmi? | |
Qosimbek, sallasidagi to'rt o'ramning biri, Hazrati Alining ruhiga makon ekanini o'ylab, qo'lini ko'ksiga qo'ydi. Shundoq hazratim, Muhammad alayhissalomning yagona farzandlari bo'lgan Bibi Fotima | |
Biz uchun ham muqaddas volidadirlar. Shundoqmi? Shundoq hazratam. Shundoq bo'lsa, Hazrati Ali bilan Bibi Fotimaning aziz avlodlari bo'lgan imomlarni | |
Biz ham e'zozlasak, musulmonlikka to'g'ri kelavermi, yo'qmi? Boya Boburga jon kuydirib, haligi gapni uning qulog'iga shivirlagan Qosimberk, podshoni niyatidan qaytara olmasligini, | |
SHOHNING BU MAXSUS SOLG'ASINI BOBUR QABUL QILMAY ILOJI YO'QLIGINI ENDI SEZDI. U KO'PCHILIKNING OLDIDA BOBURGA TAN BERGANDAY BO'LIB, ASLIDA UNI YOQLAGISI KELIB BOSH EGDIDI. | |
Podshoh hazratlari, siz haqsiz. Qo'lingizni gustohligim uchun afv eting. Bobur Qosimbekka mamnun ko'z tashlab, 'Ma'zursiz', dedi. | |
So'ng, dastur solingan og'ir barkashni tutib turaverib, qo'llari tolib ketgan Qizilbosh bek tomonga o'girildi. Bobur dastorni | |
Dadil bir harakat bilan ikki qo'llab barkashdan olganda, uning o'nlab bek va mulozimlari vahima bilan 'o' deb yuborishdi. Bobur dasturni qo'lida tutgan holda, Shoh Ismoil hazratlari | |
O'zi muborak iliklar bilan yuborgan bu armug'onni biz ko'zga surgaymiz, dedi-yu, dastorni ko'zi aralash peshonasiga tekkizib oldi. | |
Muhammadjon eshik og'asining yuzi quvonchdan balqib ketdi. Muttashakkiram, podshoh hazratlari, muttashakkiram. Lekin Boburning bek va mulozimlari orasida | |
Xususan, yaqinda unga kelib qo'shilgan mo'g'ul beklar orasida hayrat, qo'rquv va bo'yinish ohanglarga to'la bir shovur-shuvur eshitildi. Bu g'ovurdan Qosimbekning rangi oqarib ketdi. | |
Muhammadjon eshik og'asi esa Boburni shia mazhabiga o'tkazib, katta g'alabaga erishganday shodlanib gapirdi. Podshoh hazratlari. Biz umid edyurmizki, siz | |
Shoh hazratlarining buyuk madadlari ila yana Samarqand taxtiga chiqqaningizda aziz boshingizda shu muqaddas dastorni ko'rishga muyassar olurmiz. Tangri bizni siz aytgan Baxtiyor kunga yetqizsa, | |
Bu dastorni toj o'rnida kiyurmiz. Shoh Ismoil hazratlariga shu ahdimizni borib aytgeysiz. Bu gaplardan so'ng, Mo'g'ulbeklar orasidagi asabiy shov-shuvur yana kuchaydi. | |
Shoh elchisi esa Boburning dadil odam ekaniga. Shoh Ismoil bilan mustahkam ittifoq tuzish uchun sunniyparast beklarning har qanday qarshiliklarni yengib o'tishi mumkinligiga endi ishondi. | |
Bobur ma'rifatli shoh bo'lishga o'rinib, she'r-u san'atga ko'p vaqt berib, insof-u diyonatni o'ylab, nahotki shu tufayli Shayboniyxonga yutqazgan bo'lsa. | |
Mana shu ishonch Boburning shoh elchisi bilan ertasi kuni olib borgan muzokaralarni ancha yengillashtirdi. Shoh Ismoilning Bobur bilan ittifoq tuzishdan maqsadi Movarounnahrga u bilan birga qo'shin tortib borish. | |
Humoyun gap nimadaligini surishtirib bilgach, navkarlarga Rojani bo'shating deb buyurdi. O'z singillarini bunchalik mardona himoya qilgan yigit ehtiromga sazovor. | |
Amirzodam, Xon kishilar sizni so'roqlab yurganlarini eshitdim. Ayg'oqchilar hid olib, sovuqqa kelib qolsalar ham ajab emas. Bobur ota yurtidan batamom ajralganini endi astoydil his qildi. Ahmad Tanbalning mag'lubiyati, bulaqning ko'ziga tushgan yangi bir ko'chki edi. | |
va Shayboniyzodalarni birga tor-mor qilish edi. Bobur Shayboniyzodalar ustidan g'alaba qilishni ne choqlik istamasin, Movarounnahrga o'z qo'shini bilan mustaqil kirib borishni istardi. | |
Tog'ning bu tomonida bulaq qaytadan ko'z ochishi mumkin bo'lgan yo'llarning hammasi beqildi. Agar Bobur tezroq tog' oshib Xurosonga ketmasa, Shayboniyxon aylanib o'tib, uning so'nggi yo'lini ham bekitadi. | |
Chunki, agar u asosiy g'alabani o'zi mustaqil qo'lga kiritmasa, vataniga obro' bilan qaytaolmasligini, yovlari uni Shoh Ismoilning nayzasini minib kirib keldi deb malomat qilishlarini sezib turardi. | |
Bobur iztirob ichida Tohirning oddiy bir navkar ekanligini ham unutdi-yu, unga hasrat qilib gapirdi. Xonamondan ayrilganimiz ozmidi? Endi vatandan ham judo bo'lurmizmi? | |
Xos navkarlar, bu buyruqni bajarmagunlaricha Humoyun ularning tepasidan ketmay turdi. Bu orada zinapoyadan yosh rojaning onasi qo'lida kichkina sadaf quticha bilan tushib keldi. | |
Bobur Shoh Ismoilning Marvda erishgan g'alabasi yetarli ekanini. Endi ular dam olishlari kerakligini. Shaybonizodalarni Hisordan. | |
Boburning ko'zi yoshlanganini ko'rgan Tohirning ham ko'ngli buzilib, lablari pirpiradi. Amirzodam, musofirlik g'ami mening ham yurak bag'rimni o'rtaydi. Bizning quvalar ham | |
So'ngra Samarqanddan quvib chiqarishni endi Bobur zimmasiga olishi kerakligini elchiga qayta-qayta aytib ko'rdi. Lekin shoh Ismoil ham Samarqandga intilmoqda edi. | |
Xonning poshnasi tagida mayjaqlandi. Agar borsam, mendan Fozil Tarxonning qasrini olishlari aniq. Biz ham kindik qoni tomgan joydan ayrildik, Amirzoda. Musofirlik taqdirimizda bor ekan. So'qda ham musofirmiz. | |
Eng katta boyligim mana shu qutichaning ichida. Menga farzandlarim dunyoning hamma boyliklaridan azizroq. Siz o'g'limning jonini qaytarib bergandek bo'ldingiz. Mana bu qutichadagi ulug' olmosni sizga | |
Agar uning bu intilishi amalga oshmasa, Bobur bilan ittifoq tuzishning qizig'i qolmas edi. Elchining gapidan buni sezgan Bobur muzokarani boshqa yo'nalishiga burdi. | |
Hisolga borsak ham, undan narigi ketsak ham shu musofirlik. Yo'lda kelayotib, o'ylanib keldim. Men sizdan ajralmayman, Amirzodam. Tohir. | |
Shok Ismoilning askarlari tog' yo'llarida qiynalib, minglab chaqirim ortiqcha yo'l yurib, Qunduz va Hisorga kelib yurishi ne kerak? Shoh qo'shini karvon yo'li bilan Termiz va Boysun orqali Samarqandga qarab otlansin. | |
Bobur esa hozir Hisorga yaqin turibdi. Bir hamla bilan Hisorni ko'chmanchi sultonlar qo'lidan tortib olishga kuchi yetadi. Keyin u Samarqandga janub tomonidan yo'l ochadi. | |
dedi. Hazratim, mendan xatolik o'tgan bo'lsa, af eting. Men o'yladimki, o'z or-nomuslarini shunday bebaho olmosdan ham ortiq qadrlaydigan odamlar | |
Va Shoh Ismoilning qo'shini bilan Shahrisabz qarshi atroflarda uchrashadi. Mantiqan asosli bo'lgan bu fikrga Shoh elchisi e'tiroz qila olmadi-yu, Boburning taklifini qabul qildi. | |
Fog'ani chiqib shovullarda. Chodir ichida quvg'indagi shoh bilan uning oddiy navkari yuzma-yuz o'ltiribdi. Vatandan ajralish musibati oldida ularning oralaridagi katta farq | |
G'aroyib bo'lsalar ham, rost. Bu mamlakatda shunday or-nomusli odamlar borligini o'ylasam, mening ham ko'nglim ko'tarilur, o'g'lim. Ammo, | |
Go'yoki chirayib, ahamiyatsiz bo'lib qolgan. Boshlariga tushgan ko'rgiliklar ularning taqdirlarini bir-biriga o'xshash qilib qo'ygan. Shuncha yil jangu jadallarda birga yurib, | |
Bobur elchi bilan tuzgan bu bitimni Shoh Ismoilning tasdig'idan o'tkazish uchun Mirzaxonni Tabrizga vakil qilib yubordi-yu, o'zi Hindiqush tog'ining shimoli-g'arbiy etaklariga to'plangan qo'shinlarni jangga tayyorlay boshladi. | |
Bizning nazarpast Beku navkarlarimiz zo'ravonliku talonchilik bilan Hind elini bizdan cho'chitmoqdalar. Axir bizning maqsadimiz faqat mamlakat olmoq emas ediku. Biz Hindistonda katta davlat tuzish orzusini ko'nglimizga tugib kelgan edik. | |
Qanchadan-qancha o'lim xavflarini birga kechirgan bu ikki yigit bugun birinchi marta sirdoshlarcha ochiq so'zlashmoqda edilar. Tohir boshqa vaqtda Boburga ayta olmaydigan so'zlarni hozir ko'ngli yumshab | |
Bahor oxirlab qolgan kunlarning birida Bobur Qosimbek bilan adir yo'lidan Mo'g'ulbeklarning qarorgohlariga otliq ketmoqda edilar. Shunda Qosimbek | |
Yagona qudratli davlat barpo etilishidan Hind eli ham manfaatdor emasmi? Barcha o'lkalar birlashsa, elning tinkasini quritgan ichki urushlar to'xtamasmi? Ulus tinchib, ilm-u san'atning ravnaqi osonlashmagaymi? | |
Boburni yo'ldan chetroqqa boshlab chiqib, bir shum xabarni aytdi. Shoh Ismoil yuborgan shia dasturini Bobur ko'ziga surib, elchiga quyuq va'dalar berganidan Mo'g'ulbeklari qattiq ranjigan emishlar. | |
Erib turgan paytda aytdi. Amirzodam, Men bir navkaringiz bo'lsam ham sizga tug'ishqonimdek mehr qo'yganman. Botirligingizgami, shoirligingizgami, | |
Odamgarchiligingizgami, ish qilib, mening sizga ixlosim zo'r. Sizning shuncha xavf-u xatarlardan omon qolganingiz ham katta davlat. Shu topda Tohir... | |
Uni choryorlardan voz kechib, Imomiya mazhabiga o'tdi deb fitna uyushtirgan emishlar. Bundan besh-to'rt yil burun Kobulda Egu Salim, Sherquli degan mo'g'ul beklari Boburga suiqasd qilmoqchi bo'lgan paytlarida qo'lga tushgan. | |
Taajjub bilan so'radi Humoyun. Qonli janglar vahimasidan qo'rqib, shahar va qishloqlarni tashlab qochmoqda bo'lgan ming-minglab odamlarning ko'nglini biz qandoq olg'aymiz? Bobur | |
Suyukli inisiga mehr tob lanib, og'ir paytda uning ko'nglini ko'tarayotgan jonkuyar akaga o'xshar edi. Darhaqiqat, u Boburdan yetti yosh katta edi. | |
Panjobda yo'lni adashtirib, fotiqlarni xarob qilmoqchi bo'lgan filbonni. Vaboya, ket, bosqinchi deb qichqirib, o'zini olovga tashlagan kelinchakni esladi. Ha. Bu juda mushkul muammo. | |
Bobur ularni yaqin tarafdorlari bilan qatl ettirgan edi. Shayboniyzodalardan aynib, yaqinda Boburga kelib qo'shilgan mo'g'ulbeklarning orasida o'sha o'ldirilganlarning urug'doshlari bor bo'lib, ular kek saqlab yurgan ekanlar. | |
Bobur ham bir lahza shohligini unutib, Tohirga xuddi akasiga qaraganday qaradi. Meni juda ko'p xatarlardan siz olib qolgansiz. Men sizdan ko'rgan yaxshiliklarimning o'ndan birini ham qaytargan emas men. | |
Bobur miz ustida turgan sadaf qutuchani qo'liga oldi. Umidvor men. Shoyad bu muammoni yechishga muyassar bo'lsak. Axir | |
Endi shu beklar yashirincha til biriktirib, Boburni Qunduzda o'ldirmoqchi. Yoki Qobulga quvib yubormoqchi emishlar. Uning o'rniga Boburning qo'lida o'sgan tog'avachchasi. | |
Siz menga og'amdek qadrdonsiz. Rahmat sizga. Lekin hozir mening ko'nglim yer bilan yakson. Taqdir menga iste'dod bergan, kuch bergan. | |
Mana sen bir qancha hindistoniy-larning ko'nglini olmish sen-ku. Dehliga kelgan kuning ibodatxonada bu elning muqaddas tug'gul-larini himoya qilmish sen. Buning hammasiga loyiq mukofot mana shu olmosdir. Ol. | |
Marhum Olachaxonning o'n yetti yashar o'g'li Saidxonni taxtga chiqarmoqchi emishlar. Kimlar shunday qilmoqchi? Kimlar? deb Bobur g'azabdan titrab so'radi. Qosimbek | |
Orqasiga o'girilib qaradi. Mulozim va xos navkarlar uzoqda qolgan. Ovoz ularga eshitilmaydi. Shunday bo'lsa ham Qosimbek tovushini pasaytirib, Qambarali salloq, Saydali Shakma. | |
Bobur Sadaf qutichani yana miz ustiga qo'ydi-yu, ovozi xiyol tovlanib, 'Sening bu saxovating uchun Tangriga shukurlar qilamen', dedi. |
End of preview. Expand in Data Studio
README.md exists but content is empty.
- Downloads last month
- 65