target stringlengths 1 43 | definition stringlengths 3 439 | example stringlengths 8 1.42k | language stringclasses 1 value |
|---|---|---|---|
Bakteria kwasu mlekowego | (Biochemia, biochemiczny) bakteria zdolna do wytwarzania kwasu mlekowego poprzez fermentację węglowodanów. | Kapusta kiszona jest znacznie tańsza niż suplementy diety, które można kupić w sklepach ze zdrową żywnością, i jest o wiele bogatsza w probiotyki, tj. bakterie kwasu mlekowego | pl |
Prokrustowe łoże | (Przenośnie, przenośnia) sytuacja, w której coś jest gwałtem dostosowywane do jakiegoś sztywnego schematu; arbitralny standard, z którym zgodność jest egzekwowana. | Za rewolucyjnym terrorem kryje się najczęściej wściekłość gabinetowych mędrków na świat zbyt mało elastyczny, by wpasować się w Prokrustowe łoże ich racjonalnych schematów | pl |
Podkatowicki | Znajdujący się, odbywający się pod Katowicami. | Władze lotniska chcą, aby podkatowicki port stał się centrum czarterowym dla Polski południowej | pl |
Niemożliwy | Taki, którego nie da się urzeczywistnić. | Teoria względności mówi, że niemożliwe jest przekroczenie prędkości światła | pl |
Postępować | Obchodzić się z kimś w jakiś sposób. | Postępujcie trochę, żeby konie się rozgrzały, a potem zaczynamy skoki | pl |
Siekiera | Ręczne narzędzie do obróbki drewna, składające się ze stalowego obucha w kształcie klina oraz osadzonego w nim drewnianego styliska. | Wówczas jednemu przy ścinaniu pnia siekiera wpadła do wody i on zawołał: «Ach, panie! – i to jeszcze pożyczona» | pl |
Za żadne pieniądze | (Potocznie, potoczny) na pewno nie, nigdy w życiu. | Za żadne pieniądze nie namówisz mnie już na wycieczkę do Nicei | pl |
Drążyć | Robić wgłębienie lub otwór. | Dla wielu agitacja polityczna w kościele to obraza ich uczuć religijnych | pl |
Bajdurzenie | Zmyślanie, opowiadanie bajd. | Proszę was, ludzie światowi, wy, którzy, o tej porze, pędzicie za swymi uciechami na bal lub do Opery i którzy wieczór, kładąc się, odczytacie do poduszki jakieś zużyte bluźnierstwo starego Woltera, jakieś rozsądne bajdurzenie Pawła Ludwika Courrier, jakąś rozprawę ekonomiczną komisji parlamentarnej [… | pl |
Jesziwa | (Religioznawstwo, religia, religioznawczy, religijny) wyższa szkoła rabinacka. | Nie wolno mieszkać tam, gdzie nie ma lekarza, a tam, gdzie się mieszka, ma być jesziwa, bo ona daje Żydom duchowy dom | pl |
Kapar | (Kulinaria, kulinarny, kulinarnie) (spożywczy) pąk kwiatowy lub młody owoc kaparu ciernistego (Capparis spinosa L.) o pikantnym smaku, używany w sztuce kulinarnej jako przyprawa. | Dostałam dwa małe słoiczki kaparów od przyjaciółki | pl |
Batalion | (Wojskowość, wojskowy) mniejsza od pułku jednostka organizacyjna wojska. | Dwa bataliony i kompania artylerii wystarczy do zwycięstwa | pl |
Reformacja | (Historia, historyczny, historycznie) (kulturoznawstwo, wiedza o kulturze, kulturoznawczy) ruch religijno-polityczno-społeczny w XVI wieku zapoczątkowany w Niemczech przez Marcina Lutra, dążący do wprowadzenia reform w Kościele katolickim. | Reformacja w Kościele katolickim została zapoczątkowana przez Marcina Lutra w XVI wieku | pl |
Sycera | (Biblijny) (spożywczy) mocny napój alkoholowy z daktyli lub innych produktów. | Mówią o mnie siedzący w bramie / i śpiewają pieśni ci, co piją sycerę | pl |
Droga | Każdy wytyczony lub przyjęty pas terenu przeznaczony do ruchu pojazdów i ludzi, także zwierząt. | Na drodze doszło do groźnego wypadku | pl |
Po estońsku | (Językoznawstwo, językoznawczy) w języku estońskim. | Jak powiedzieć „Kocham cię!” po estońsku | pl |
Meduza | (Żartobliwie) (kulinaria, kulinarny, kulinarnie) auszpik. | Klient poprosił o lornetę z meduzą i poszedł do stolika | pl |
Nader | (Książkowy) bardzo, niezmiernie. | To była dziwna „biała plama” w chronologicznym zapisie czynności. Nie jest wykluczone, że niektóre kartki zeszytu zostały przez Anoszkina usunięte, bo ujawnienie pewnych zapisów mogło być dla marszałka nader kłopotliwe (…) | pl |
Szabaśnik | (Dawniej, dawny) żydowski świecznik używany podczas szabatu. | Na stole stał już zapalony szabaśnik, wszystko było gotowe do wieczerzy | pl |
Natenczas | (Przestarzałe, przestarzały) w tym momencie. | Natenczas Wojski chwycił na taśmie przypięty swój róg bawoli, długi cętkowany, kręty (…) | pl |
Łagodzić | Czynić łagodnym, mniej surowym, mniej gwałtownym. | Sok z chrzanu wcierany w miejsca bolesne łagodzi bóle reumatyczne | pl |
Wrażenie | Reakcja na bodziec zewnętrzny lub wewnętrzny. | Świeżo oto ściskał rękę pani Emilii, i uścisk ów nie zostawił mu żadnego wrażenia, podczas gdy dziś jeszcze pamiętał ciepło dłoni panny Maryni i doznawał pewnego rodzaju dreszczu na samo o tym wspomnienie | pl |
Ciotka | Siostra matki. | Ciotka Marlena wyglądem bardzo przypominała mojego ojca | pl |
Abecadło | (Językoznawstwo, językoznawczy) zbiór wszystkich liter ułożony w ogólnie przyjętym porządku. | Jaś musi się jeszcze podszkolić w abecadle | pl |
Zaopatrzeniowiec | Osoba zajmująca się zaopatrzeniem. | Pracował jako zaopatrzeniowiec na budowie | pl |
Psychiatryk | (Potocznie, potoczny) (pejoratywnie, pejoratywny) szpital psychiatryczny. | Nie uwierzysz, Adam wylądował w psychiatryku | pl |
Niedźwiedziowate | (Systematyka) (zoologia, zoologiczny) Ursidae G. Fischer, rodzina dużych ssaków lądowych z rzędu drapieżnych. | Ubarwienie niedźwiedziowatych jest zazwyczaj jednobarwne | pl |
Flota | (Slangowo) pieniądze, w szczególności drobne nominały. | Adam chciał szybko flotę na nowe buty, więc mu pożyczyłem | pl |
Samotność | Życie w odosobnieniu, z dala od innych ludzi. | O Boże, po siedmiu latach samotności, okręt tak blisko | pl |
Telefon | (Telekomunikacja) (technologia, technika, techniczny) aparat umożliwiający prowadzenie rozmów. | Kupiłem sobie nowy telefon. Jestem z niego bardzo zadowolony | pl |
Komórka kościogubna | (Biologia, biologiczny) (zobacz) osteoklast. | Z jednej strony komórki kościogubne dokonują resorpcji tkanki kostnej, z drugiej zaś komórki kościotwórcze kierują jej tworzeniem | pl |
Spryciarstwo | Przebiegłość w robieniu czegoś. | Kiedyś zapłacisz za swoje spryciarstwo | pl |
Cyklamenowy | Koloru cyklamenu: różowego o odcieniu fioletowym. | Moja najlepsza przyjaciółka podarowała mi szalik koloru cyklamenowego | pl |
Strumyk | Mały strumień. | Między pagórkami wił się strumyk | pl |
Manga | Japoński komiks. | W zeszłym tygodniu kupiłem nową mangę | pl |
Olęder | (Historia, historyczny, historycznie) do poł. XIX w.: osadnik różnej narodowości, także polskiej, osiedlający się w Prusach. | Tylko w niektórych przypadkach olędrzy zobowiązani byli też do robocizny, zresztą w ograniczonym wymiarze | pl |
Fiat | (Potocznie, potoczny) fabryka Fiata (1.1). | Fiat w Bielsku-Białej rozpoczął produkcję nowych silników | pl |
Triolet | (Literatura, literaturoznawstwo, literaturoznawczy) forma stroficzna wiersza, składająca się z ośmiu wersów i dwóch rymów. | Forma trioletu wywodzi się z poezji starofrancuskiej | pl |
Lecieć | Podróżować samolotem. | Premier leci samolotem na spotkanie w Paryżu | pl |
Kunktator | (Książkowy) ktoś powolny w działaniu, zwlekający z czymś, ociągający się. | Jasiek, ty kunktatorze, kiedy wreszcie mi się oświadczysz | pl |
Palearktyka | (Geografia, geograficzny) (zoologia, zoologiczny) najrozleglejszy lądowy rejon zoogeograficzny, leżący w obrębie Holarktyki, a obejmujący całą Europę, północną i środkową Azję oraz północną Afrykę. | Występuje w całej Palearktyce norniki bure stają się plagą upraw roślinnych | pl |
Poczuć | Doznać jakiegoś uczucia. | Joanno, poczułem miłość do ciebie od pierwszego wejrzenia | pl |
Przerzucać | Rzucać nad kimś lub nad czymś. | Tenisista zdobył punkt przerzucając piłkę nad przeciwnikiem | pl |
Leśny | Odnoszący się do lasu, mający związek z lasem. | W małym leśnym domku mieszka gajowy | pl |
Późny | (Tylko w stopniu wyższym: późniejszy) następujący po czymś, co miało miejsce wcześniej; dalszy. | Palcowanie, napisane w nutach, jest najczęściej elementem późniejszym, dopisanym przez redaktora | pl |
Zachodzić | Zdarzać się, odbywać się, mieć miejsce. | W płucach zachodzi wymiana gazowa | pl |
Mitigal | (Farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) nazwa handlowa leku na świerzb. | Co może wtedy człowiek? Drobny stuk • Serca tak mało znaczy. Więzień Oświęcimia • Szczęśliwszy był, kiedy w podarku niósł • Mitigal, siarkę swojej ukochanej | pl |
Szlifować | (Technologia, technika, techniczny) nadawać gładkość, dokładne wymiary oraz połysk obrabianym przedmiotom z metalu, szkła, drewna przy pomocy narzędzi ściernych, ścierać, wygładzać, polerować. | Obok wysokich, zielonych kieliszków bez nóżek, do prostej wódki, były kieliszki szlifowane, z nóżkami, do araku i wódek słodkich | pl |
Cwaniura | Chytry, przebiegły mężczyzna. | Jego kompan, większy cwaniura, węszy w pobliżu sektora mieszkalnego | pl |
Problematyka | Ogół problemów związanych z jakąś dziedziną. | Problematyka kantowskiej filozofii prawa ściśle wiąże się z problematyką filozofii polityki, jak i historiozofią, ponieważ dotyczy związków między polityką i moralnością oraz dziejowego postępu ludzkości poprzez rozwój i doskonalenie prawa | pl |
Dystocja barkowa | (Medycyna, medyczny) komplikacja położnicza, w której po wyłonieniu się główki płodu dalszy poród jest utrudniony poprzez zahaczenie się barku płodu za łuk łonowy. | Poród przedłużał się, jednakże nie podjęto decyzji o cesarskim cięciu. W czasie porodu doszło do dystocji barkowej | pl |
Mitigal | (Farmacja, lekoznawstwo, farmakologia, farmaceutyczny, farmakologiczny) nazwa handlowa leku na świerzb. | Zwieziono do składu w Krakowie znaczne ilości cuprexu, proszków przeciwwszowych, mitigalu, świec siarkowych, środków przeciwmuchowych, jak: flit, lepy oraz około 1000 sztuk hydropultów | pl |
Foremka | Zabawka do robienia babek z piasku. | Muszę kupić Asi foremki, żeby miała się czym bawić na plaży | pl |
Piecza | (Książkowy) obejmowanie opieką. | Organy pozbawione pieczy organmistrza niszczeją | pl |
Ligowy | (Sport, sportowy) związany z ligą, dotyczący ligi. | Natomiast ekstraklasowy Piast Gliwice zaprosił Ukraińców do bezpłatnego oglądania na stadionie meczu ligowego z Lechią Gdańsk (12 marca) | pl |
Miłować | (Książkowy) (przestarzałe, przestarzały) uwielbiać coś, mieć zamiłowanie do czegoś. | Celestyna miłowała wędrowanie połoninami, często uciekając w Bieszczady | pl |
Lichwiarski | (Pejoratywnie, pejoratywny) dotyczący lichwy albo lichwiarza. | Kredytów udzielano głównie na spłatę lichwiarskich długów, na dokupienie gruntu oraz na inwestycje | pl |
Polikarp | Imię męskie. | Umierając, św. Polikarp zapewniał stojących obok, że stos, na którym płonie, wydaje mu się zimny, ponieważ zdoła go uchronić od wiele gorszego ognia, jakim jest ogień piekielny | pl |
Nawiązanie | (Rzeczownik odczasownikowy) od nawiązać. | Telewizja poinformowała o nawiązaniu stosunków dyplomatycznych pomiędzy Republiką Botswany i Republiką Kamerunu | pl |
Reaktywna forma tlenu | (Biochemia, biochemiczny) reaktywne indywiduum chemiczne powstające na skutek niepełnej redukcji tlenu cząsteczkowego, biorące udział w metabolizmie i procesach związanych ze starzeniem. | Poznanie mechanizmów działania reaktywnych form tlenu stwarza możliwości ingerencji w choroby, w których rozwoju te związki uczestniczą, poprzez podawanie antyoksydantów | pl |
Masowy | Obejmujący, dotyczący dużej liczbę ludzi, zwierząt lub przedmiotów. | Pasję ojca kontynuował jego syn Jerzy, który hodował na masową skalę słynną różę baccara (zamknięta - sprawia wrażenie czarnej, a kiedy pąk się otwiera, widać jej prawdziwą, ciemnoczerwoną barwę) | pl |
Założyć | Twierdzić, że coś się stanie; prorokować, dywagować o przyszłości. | Zakładam, że jutro na kolokwium studenci pojawią się w większym gronie | pl |
Koncentrować | Skupiać swoją uwagę, zwiększać swoją koncentrację, skupienie. | W wyniku interpelacji poselskiej dotyczącej nadużyć w kierowanym przezeń resorcie musiał zrezygnować z tego stanowiska, koncentrując się na kierowaniu PKO | pl |
Mors | (Technologia, technika, techniczny) półprodukt gorzelniczy z soku z owoców. | Zawartość alkoholu etylowego w morsie powinna wynieść od 16 do 20% | pl |
Szkuner | (Żeglarstwo, żegluga, żeglarski) żaglowiec mający co najmniej dwa maszty; wszystkie maszty niosą ożaglowanie skośne. | Na zawietrznej powoli płynął szkuner | pl |
Księżyc | (Astronomia, astronomiczny) jedyny naturalny satelita Ziemi, drugi po Słońcu najjaśniejszy obiekt na niebie. | Ponieważ okres obrotu Księżyca jest równy miesiącowi synodycznemu, dlatego Księżyc jest zwrócony do Ziemi zawsze tą samą stroną (…) | pl |
Lepić | Kształtować coś z plastycznego materiału. | Najlepsze garnki mistrz lepił z gliny | pl |
Nabór | Przyjmowanie nowych osób w jakieś struktury. | Po ogłoszeniu naboru chętni mogą zgłaszać się do administracji, potem będzie za późno | pl |
Hidźra | Osoba trzeciej płci na subkontynencie indyjskim. | Zjawisko trzeciej płci nie jest typowe tylko dla Tajlandii. Występuje także w innych kulturach, na przykład w Meksyku w stanie Oaxaca przedstawiciel trzeciej płci nazywa się «muxe», w Indiach zaś «hidźra». Ci ostatni widoczni są wszędzie w swoim kraju. Ich status społeczny jest znacznie wyższy niż «kathoeys» w Tajlandii | pl |
Subotnik | Czyn społeczny w Rosji i krajach postradzieckich, organizowany zwykle w soboty. | Na Ukrainie mamy taką tradycję subotników… w soboty zbieraliśmy się i sprzątaliśmy nasze otoczenie, bo lubimy, jak jest czysto wokół nas | pl |
Czy | Łączy zdanie podrzędne o charakterze pytajnym ze zdaniem nadrzędnym. | Naprawdę nie wiem, czy to wypada… | pl |
Rem | (Fizyka, fizyczny) jednostka pochłoniętej przez organizm dawki promieniowania jonizującego. | Dawkę promieniowania wyrażamy w remach | pl |
Zapomnieć | Aspekt dokonany od: zapominać się. | Znany piłkarz w trakcie ostrej telewizyjnej dyskusji zapomniał się i sklął jednego z gości | pl |
Śniady | Najczęściej o skórze, cerze człowieka: o barwie jasnobrązowej lub oliwkowobrązowej. | Niektórzy ludzie w Polsce utożsamiają z Arabami wszystkie osoby o śniadej karnacji lub wyznania muzułmańskiego | pl |
Dwunastka | Coś, co oznaczone jest liczbą 12. | Długo czekałem na tramwaj. W końcu przyjechała dwunastka | pl |
Piżama | Strój, który zakłada się, idąc spać. | Gdy go odwiedziłem, był w szpitalnej piżamie i wpatrywał się w podłogę | pl |
Wąs | U ludzi: zarost nad górną wargą. | (…) niemłody mężczyzna, z mocno szpakowatymi włosami i wąsami, z pogodnym spojrzeniem szarych oczu, ocienionych gęstą siwiejącą brwią (…) | pl |
Kita | Kwiatostan niektórych roślin tworzący wiechę. | Mraczewski już stał przy pannie Izabeli, zarumieniony jak wiśnia, pachnący jak kadzielnica, z pochyloną głową, jak kita wodnej trzciny | pl |
Biskupinianin | Osoba pochodząca z Biskupina, urodzona w Biskupinie. | Lechosław jest rodowitym biskupinianinem | pl |
Ptah | (Mitologia egipska) staroegipski bóg stwórca. | Według niektórych podań Ptah był prapagórkiem, który wyłonił się w trakcie tworzenia świata | pl |
Zniemczyć | Narzucić kulturę i język niemiecki. | Zniemczmy najpierw miasta, potem będziemy niemczyć wieś | pl |
Czterdziestolatka | Kobieta mająca czterdzieści lat. | Dziadek poznał jakąś energiczną czterdziestolatkę i wyraźnie odżył | pl |
Świętochłowice | (Geografia, geograficzny) miasto w południowej Polsce, na Górnym Śląsku. | Jadąc rano tramwajem do Świętochłowic, widzieliśmy dziki | pl |
Nierząd | (Prawo, prawoznawstwo, prawniczy, prawoznawczy) czyny seksualne niezgodne z normami obyczajowymi i moralnymi. | Policja zatrzymała katowiczankę. Żyła z cudzego nierządu | pl |
Bystry | O osobie: mądry, inteligentny, taki, który szybko coś zrozumie. | Ten chłopak jest naprawdę bystry, myślę, że daleko zajdzie | pl |
Gaz syntezowy | Gaz, w którego skład wchodzi głównie para wodna oraz tlenek węgla. | Strumień gazu syntezowego jest kierowany do reaktora | pl |
Dorocznie | Każdego roku. | Filateliści zwykli dorocznie spotykać się w Chorzowie | pl |
Siema | (Slangowo) (rzadki, rzadko używany) forma pożegnania. | – Muszę się już zwijać, na razie. – No, siema | pl |
Samosiewność | (Botanika, botaniczny) samoczynne rozsiewanie diaspor przez roślinę. | Doskonałym przykładem samosiewności jest np. ballochoria | pl |
Rocznicowy | Odnoszący się do rocznicy, związany z rocznicą. | Burmistrz pokazał się na obchodach rocznicowych | pl |
Meduza | (Zoologia, zoologiczny) galaretowate zwierzę wodne o parasolowatym ciele unoszonym przez toń. | To pływające dziwactwo o nieokreślonych kształtach to nowy, nieznany dotąd gatunek meduzy | pl |
Pragnąć | (Książkowy) pożądać seksualnie. | Pragnę cię, Boh, i ty mnie pragniesz, kocham cię do szaleństwa, Boh | pl |
Weekend | Sobota i niedziela, także piątek wieczorem, (dosłownie) koniec tygodnia. | W weekendy cała Polska wali do Biedronki, szczególnie jeśli to długi weekend | pl |
Jeans | (Krawiectwo) dżins. | W poprzednim sezonie modne były kurtki z jeansu | pl |
Linuksowiec | Użytkownik Linuksa. | Linuksowcem nie jestem, sam siedzę na Windowsie ze względu na kierunek studiów i wymagań dotyczących oprogramowania, ale bardzo cenię sobie ten system. (z Internetu) | pl |
Bas | (Potocznie, potoczny) (muzykologia, muzyka, muzykologiczny, muzyczny) gitara basowa. | Mój brat gra na basie | pl |
Księgarnia | Sklep z książkami, czasopismami, mapami itp. | Przez okno wtargnęli do budynku, w którym znajdują się kasy, księgarnia, poczta i bankomat | pl |
Wyżyna Śląska | (Geografia, geograficzny) kraina geograficzna w południowej Polsce. | (Pod względem historycznym zachodnia (większa) część Wyżyny Śląskiej należy do Górnego Śląska, a wschodnia (mniejsza) do Małopolski | pl |
Bareizm | (Potocznie, potoczny) (ironicznie) absurdalna wypowiedź, zdarzenie lub sytuacja ze sfery publicznej podobne do surrealistycznego gagu z komedii filmowych Stanisława Barei. | Trzy dekady po upadku PRL bareizmy wciąż żywe | pl |
Płaskatka | Stępa w zagadce. | Matka płaskatka, ociec garbusek, a dzieciątko golisiątko | pl |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.