Split (1)

train · 9.35k rows

document_id stringlengths 3 5	title stringlengths 2 93	url stringlengths 40 42	language stringclasses 1 value	text stringlengths 140 95.5k	source stringclasses 2 values
764	လိၵ်ႈတႆး	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=764	shn	လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈတႆး (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ:Tai Script) ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉ ၵၢပ်ႈယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉပဵၼ် လိၵ်ႈတႆး'မ'ႁႃႈတူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လိၵ်ႈလၢႆးငဝ်ႈၶွင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးသေ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်း မီးၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ (19) တူဝ်လႄႈ ႁူမ်ႈပႃးတူဝ်လိၵ်ႈပႃႇလိတႆးၵမ်ႈၽွင်ႈ။ တူၼ်းသဵင်သမ်ႉမီးဝႆႉ (6) တူၼ်း။ မႄႈၵပ်းငဝ်ႈ မီး(10) တူဝ်၊ မႄႈၵပ်းသွၼ်ႉမီး (3) သွၼ်ႉ)။ မႄႈသဵင်သွၼ်ႉမီး (3) သွၼ်ႉ။ တူဝ်ၽႅတ်းသဵင်လင်ႊမီး (3) ၽႅတ်း။ တူဝ်ၽႅတ်းသဵင်ၶၢတ်ႇမီး (3) ၽႅတ်း။ ၼႂ်းမိူင်းတူၼ်ႈမႆႉၶမ်းၼႆႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉလိၵ်ႈဢႃးႁူမ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ။ ပိုၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးတႆး. တႃႇႁႂ်ႈၽႅဝ်မႃးလႆႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ပဵၼ်ႁူမ်ႈတူဝ်မႃးၼႆႉ ပိူင်ပဵၼ်ပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈမႃး ၵူႊလၢႆၸၼ်ႉတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်မႃးၼင်ႇႁဝ်းလႆႈႁၼ်ယူႇ လိၵ်ႈဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵမ်းလဵဝ်သႄႈ။ မၼ်းလႆႈပၼ်ပႅင်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းလႄႈတင်း ထၢတ်ႈၸႂ်မႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵေႃႈလႆႈပဵၼ်မႃးဢဝ်လွႆးလွႆးယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး လႆႈၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႄႈ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႊမႃးၸွမ်းၸၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ မီးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ 1. လိၵ်ႈႁၢင်ႊတူဝ် 2. လိၵ်ႈၵႆႇသၢၼ်ႇ 3. လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ 4. လိၵ်ႈၵမ်ယဵၼ်း 5. လိၵ်ႈတူဝ်မူၼ်း 6. လိၵ်ႈသဵင်တႅတ်ႈ ၼႆသေ မီးမႃးလၢႆၸၼ်ႉလၢႆၵမ်းယူႇတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းဢဝ်ပၢဝ်းဝၢင်းႀီႇဢူဝ်ႇရီႇ(Bow Vow Theory) ဝႃႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၵူၼ်းႁဝ်း တင်းလုမ်ႈၾႃႉယိူင်ႈဢဝ် သဵင်သတ်းတဝႃႇၵူႊသႅၼ်းသႅၼ်းသေ ၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃးၼႆ။ ၼႆႉ မၼ်းမႃးမိူၼ် ပိုၼ်းပႃႇလိ ၼႂ်းလိၵ်ႈပုတ်ႉထႁဝ်း ဢၼ်ဝႃႈ - ပၢၼ်လုမ်ႈၾႃႉႁူဝ်တီး ၽီသၢင်ၵူၼ်းသတ်း ထွမ်ႇၾင်းၵႂၢမ်းပႃႇလိ ႁူႉပွင်ႇၵၼ်မူတ်း ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ဢိင်ၼိူဝ်ၽႃႇသႃႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈသေ ၸင်ႇၵိူတ်ႇမီးမႃး လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၵွပ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးပဵၼ် သင်ႇၵေႇတ(ၶိူင်ႈမၢႆ)ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်း ၸိူဝ်းယႂ်ႇမီးၾိင်ႊၵူၼ်း(Social) ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁူႉတိုၼ်းမီးလိၵ်ႈလၢႆးၵၼ် ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ယူႇ။ ၵွႆးၵႃႈ ၼႂ်းထုင်ႉဢေးသျိူဝ်ႊပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ပွတ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ပႆႇမီးလိၵ်ႈလၢႆး(လိၵ်ႈၵိုၵ်းၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ)ၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် မီးယူႇတင်းၼမ်။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈ ပေႃးတူၺ်းၼႂ်းပိုၼ်းၸိုင် ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ပူၵ်းပွင်လႆႈၽိင်ႈၵူၼ်း(Social) တင်းႁိုင်ဢမ်ႇယွမ်းၵၼ် တင်းၶိူဝ်းၶႄႇမႃး။ တင်းၶႄႇတင်းတႆး သၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃး ၼႂ်းပၢၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးပၢႆႈပိူင်ႈၵၼ် လႄႈ ပေႃးၶိူဝ်းၶႄႇမီးလိၵ်ႈလၢႆးၵေႃႈ ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း ႁူႉတိုၼ်း မီးယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇထဵင်လႆႈယူႇ။ ပေႃးထၢမ်ဝႃႈ - လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း တႄႇၵိူတ်ႇမီးမႃး မိူဝ်ႈလႂ်။ ႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်မႃး၊ ၵူၼ်းႁူႉၽူႈလႂ် ၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉၼိူဝ်လိၵ်ႈလၢႆးဢီႈသင်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸဝ်ႈလႂ် ၼႆၼၼ်ႉတႄႉ တေဢမ်ႇမီးၽႂ် ၼႄသၢၵ်ႈသေႇမၼ်းလႆႈ တႅတ်ႈတႅတ်ႈတေႃးတေႃးယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးလူၼႂ်းပိုၼ်းလၢဝ်း၊ ယူၼ်း၊ ထႆး လႄႈ မၢၼ်ႊၶဝ်ၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ လိၵ်ႈတႆး ၵိူတ်ႇမီးဢွၼ်တၢင်းလိၵ်ႈယူၼ်း(လၢဝ်း၊ ၶိုၼ်)၊ လိၵ်ႈထႆး လႄႈ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊလၢႆလၢႆပၢၵ်ႇပီၼႆယူႇ။ လိၵ်ႈယူၼ်း(လၢဝ်း၊ ၶိုၼ်)ၵိူတ်ႇမီးမႃး မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 957 ၼီႈ၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ သမ်ႉမီးမႃးမွၵ်ႈ ပီ ၶ.သ 1220 သေ လိၵ်ႈထႆးသမ်ႉ မီးမႃး ပီ ၶ.သ 1257 ၼီႈ ၵႃႈၼၼ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးလူင်ၼႆႉ ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇဢဝ် ပၢၼ်တင်ႈမိူင်းမၢဝ်း(မိူင်းတိုင်းၶေႃ) မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 764 ၼၼ်ႉမႃး ၵွႆးၵေႃႈ သမ်ႉပေႃးတႅၵ်ႇလႅင်းယူႇယဝ်ႉ လွင်ႈဝႃႈ ၵိူတ်ႇမီးဢွၼ်တၢင်း လိၵ်ႈယူၼ်း၊ မၢၼ်ႊလႄႈ ထႆးၼႆၼၼ်ႉ။ သၢၵ်ႈသေႇပၢႆးပိုၼ်း. ၼႂ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်း သုၸိင်ႇတႃႇ(တၢင်ႉယၢၼ်း) တႅမ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1982 ၼၼ်ႉ မီးဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပီ ၶ.သ 2300 ယဝ်ႉ၊ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း ၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမႄႈယၢင်ၸိုဝ်ႇ(ယႅင်းသီႊၵႅင်ႊ - တႆးလိုဝ်ႉႁွင်ႉမႄႈၼမ်ႉငၢႆး)ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႊ လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ မီးတူဝ်လိၵ်ႈ(မႄႈငဝ်ႈ) 18 တူဝ်ၵွၺ်း။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၼွင်သႄ လႄႈ ပၢၼ်မိူင်းမၢဝ်းလူင် တူဝ်လိၵ်ႈတႆး လႅၵ်ႈလၢႆႈၾၢင်ႁၢင်ႊ ပဵၼ်သီႇၸဵင်ႇမႃး၊ ယဝ်ႉသမ်ႉ သိုပ်ႇမူၼ်းမႃးထႅင်ႈ ဝႃႈၼႆ။ လႆႈႁၼ် ၼႂ်းပိုၼ်းတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈယၼ်ႇၾုႉ(သႅၼ်ဝီ)တႅမ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1942 ၼၼ်ႉ မီးၸႂ်ၵႂၢမ်းဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 728 (ၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇ ပဵၼ် 738) ၼႂ်းပၢၼ်တႆးၸဵတ်းမိူင်း (ပိုၼ်းၶႄႇတႅမ်ႈ ႁူၵ်းမိူင်းၵွႆး) မိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းၼွင်သႄ ၸဝ်ႈၽီလေႃႇၵေႃ(ၽီလၢဝ်းၵဝ်ႈ)လႄႈ ၵႅမ်မိူင်း ၸဝ်ႈၵေႃႇလေႃႇၾိုင်(ၵဝ်ႈလၢဝ်းၽူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶုၼ်လူၽူင်း)ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးယဝ်ႉယဝ်ႈ။ လႅပ်ႈတေပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈႁိုဝ်ၼႆယူႇ။ လွင်ႈလိၵ်ႈတႆးၼႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉမႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတႆး ပီ ၶ.သ 1996 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼၢင်းယုဝတီႇၵျိင်းၽေႃးမႄႇ တႅမ်ႈ လွင်ႈၵူၼ်းတႆး လႄႈ လိၵ်ႈတႆး ၼႆၼၼ်ႉဝႃႈ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၽီလူင်ၵဝ်ႈ(ပိုၼ်းလၢဝ်းတႅမ်ႈ ၶုၼ်ပူဝ်းလုမ်း) မိူင်းၼွင်သႄ မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 739 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ပေႃးၸႂ်ႉတိုဝ်း လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈၵၼ် ယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ၸိုၼ်ႊၵွၼ်းလၢႆး သမ်ႉတႅမ်ႈဝႃႈ ဢွၼ်ပီ ၶ.သ 94 ၼၼ်ႉ တႆးႁဝ်းပေႃးႁူႉလၢႆးၼပ်ႉ ပီလိူၼ်ဝၼ်းယၢမ်း မႄႈပီလုၵ်ႈပီ(ၵၢပ်ႇၸႂ်ႈ-လပ်းပဝ်ႈ)ယဝ်ႉလႄႈ ၼပ်ႉလႆႈဝႃႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ။ ၼႂ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး မၢင်ၽိုၼ်ၵေႃႈ မီးဝႃႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပီ ၶ.သ 600 ၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းယၢမ်ႈၶုတ်းႁၼ် လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ တီႈထုင်ႉၼမ်ႉငၢႆး(ယႅင်ႊသီႊၵႅင်ႊ)ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉၼႆ။ ထႅင်ႈသမ်ႉ လွင်ႈလၢဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁွင် မိူဝ်းဢဝ်ပိတၵၢတ်ႊသၢမ်ၵွင် တီႈမိူင်းၽႃတင်ႈၽႃတေႃႇ(သီရိလင်ႇၵႃႇယၢမ်းလဵဝ်)မႃးမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈယၼ်ႇၾႃႉ လႄႈ ၸဝ်ႈၸၢင်းသုၸိင်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇတင်း ၸဝ်ႈၶူးထမ်ႇမၵေႃႈ ႁၼ်မိူၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ပီ ၶ.သ 450 (ပီ ၶ.သ 93-94)ၼႆ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢၼ်တႆးၼွင်သႄ လႄႈ တႆးမိူင်းမၢဝ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းထိုင်တီႈ တေလႆႈဝႃႈၼႆယူႇ။ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆး ၸဵမ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇဢၼ် တႅၵ်ႇလႅင်းယူႇ ပိူင်ၼိုင်ႈ။ (လွင်ႈၶုၼ်ႁွင်ၶႄႇ၊ ၶႄႇႁွင်ႉၸဝ်ႈယူၼ်ၸၢင်ႊ ဢမ်ႇၼၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်း ထင်သၢမ်ၸင်ၵႂုႇဢဝ် ပိတၵၢတ်ႈ မိူင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပီ ၶ.သ 630။ ပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၶုၼ်ႁွင်တႆး မွၵ်ႈ 800 ပီပၢႆပၢႆ၊ လွင်ႈၼႆႉ တႆးႁဝ်း လီဝူၼ်ႉၸွမ်းယူႇ။) ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈငဝ်းတႆး ပီထူၼ်ႈ(2)မၢႆ-5 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ တႅမ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းတႆးၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၸွမ်း ႁိမ်းၼမ်ႉမႄႈယၢင်ႊၸႄႊၼၼ်ႉ မီးလိၵ်ႈလၢႆးၾၢင်ႁၢင်ႊထူဝ်ႇငွၵ်ႈ ၸႂ်ႉၵၼ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပီ ၶ.သ 600 ယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ၾႃႉ မိူင်းမၢဝ်းလူင် မွၵ်ႈမီ ၶ.သ 1311 (ၼႂ်းမႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတႆး ဢွၵ်ႇပီ 1996 ဝႃႈ ပဵၼ်ပီ ၶ.သ 1212)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈ လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးတူဝ်သီႇၸဵင်ႇသေ ပၢၼ်ၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း။ ၸႂ်ႉၵၼ်သိုပ်ႇမႃးထိုင် ပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင်ၶမ်းၶႅၼ်ႇၾႃႉ မိူင်းသႅၼ်ဝီ(ပၢၼ်လဵဝ်ၵၼ်တင်း ၶူးမေႃၸဝ်ႈထမ်ႇမတိၼ်ႇၼ) မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1565 ၼၼ်ႉ သမ်ႉဢွၼ်ၵၼ်မႄး လိၵ်ႈတႆး ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး တူဝ်မူၼ်းမူၼ်း ၸိူင်ႉလိၵ်ႈမွၼ်း၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ လႄႈ ႁဵတ်းသႂ်ႇမၢႆသဵင် 2 သဵင်(သဵင် 4 ၸမ်ႈၼႃႈ - း လႄႈ သဵင် 5 ၸမ်ႈတႂ်ႈ-ႉ)သေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်မႃး ၸိူင်ႉၼႆ။) သၢၵ်ႈသေႇပၢႆးသႃႇသၼႃႇ. ပေႃးတေဢဝ် ပၢႆးၵိူဝ်းလီပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ မႃးတႅၵ်ႈတူၺ်းလႄႈ ၸွမ်းတီႇဢူဝ်ႇရီႇ ဢၼ်ဝႃႈ မီးသႃႇသၼႃႇၵေႃႈ မီးလိၵ်ႈလၢႆး ၼႆၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵူၼ်းတႆးႁဝ်း တႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇၽိတ်းလႆႈယူႇ။ ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးၸဝ်ႈယၼ်ႇၾႃႉတႅမ်ႈဝႃႈ ၽြုးပဵၼ်ၸဝ်ႈပုတ်ႉထ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈမႃးသင်ႇသွၼ် ၵူၼ်းၽီ ထိုင်မိူင်းသႄ လႄႈ မိူင်းၸေႊၾၢင်(မိူင်းမၢဝ်း)ၼႆသေ ၼႂ်းပိုၼ်းလၢဝ်း၊ ပိုၼ်းထႆးၵေႃႈ တႅမ်ႈဝႆႉတႅတ်ႈတႅတ်ႈတေႃးတေႃးဝႃႈ မိူဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ တႆးမိူင်းထႅၼ်(ၼႂ်းႁုၼ်ႊၼမ် ယၢမ်းလဵဝ်) လႆႈတႅၵ်ႇပဵၼ်သွင်ၽၢၵ်ႇ(ၶႄႇႁွင်ႉ မိူင်းယီႊၸဝ်ႈ)ၼၼ်ႉ ၶုၼ်လူင်ႁၢၼ်မိူင်း (ၶႄႇႁွင်ႉႁဵၼ်လီႊ)ၶိူဝ်းတႆးဢၢႆႈလၢဝ်း ၵိၼ်မိူင်းငၢႆး လၢဝ်းယူႇပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ ၶုၼ်လူင်ၸိုဝ်းမၢဝ်း(ၶႄႇႁွင်ႉ လီမဝ်ႊ)ၶိူဝ်းတႆးဢၢႆႈလၢဝ်းၵိၼ်မိူင်း ၽႃယႆး(ပေးငၢႆး)ယူႇပွတ်းၸၢၼ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢၼ် သွင်မိူင်းသွင်ၶုၼ် ၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း တႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ (ၼိၵၢႆးမႁႃႇယၢၼ်း) မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 69 (ပ.သ 612)ၼၼ်ႉမႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းတႆး ဢၢႆႈလၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးမိူင်း သမ်ႉပေႃး ပူၵ်းတင်ႈလႆႈ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၵဵင်းသႅၼ်(မိူင်းယူၼ်း)ႁိုင်လၢႆပၢၵ်ႇပီယဝ်ႉယဝ်ႈ။ ၼႂ်းသဝ်လၵ်းႁိၼ်မိူင်းမၢဝ်း သမ်ႉမီးဝႃႈ သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ ထိုင်မိူင်းမၢဝ်းမွၵ်ႈပီ ၶ.သ 804 ၼႆသေ ၼႂ်းၽိုၼ်ထမ်း သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ တွၼ်ႈလိၵ်ႈႁူဝ်ထမ်းၸူႉ တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ(4)ဢၼ် ၸဝ်ႈဝိလႃႇသ ဝၢၼ်ႈႁႆး(ၸေႊလၢၼ်ႉ)တႅမ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃးဝႃႈ ဝၢႆးၽြုးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ 450 ပီ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ100 တူၼ် ဢွၼ်ၵၼ် ပိၼ်ႇတႅမ်ႈပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသေႃးတ(လႅပ်ႈတေပဵၼ်ၸဝ်ႈသေႃးၼ) လႆႈဢဝ်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၶဝ်ႈမႃးၽႄႊမုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆ။ (ၼႂ်းပပ်ႉပီမႂ်ႇတႆး လႄႈ ႁိူဝ်းၾၼ် - ပီ 1995)ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးယၼ်ႇၾႃႉသမ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း(တႆးလူင်)တႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ (ပၢႆးယူၼ်း)ဢၼ်ၶူးဝႃးလူင် ၸဝ်ႈၺႃႇၼၵမ်ႇၽီႇရ မိူင်းၵဵင်းမႆႇ မႃးၸွမ်းၶႆႈႁႃၽြုးၸဝ်ႈသိယိင်ၵ(ယူၼ်းႁွင်ႉဝႃႈၽသိင်) တီႈမိူင်းသႅၼ်ဝီ ၼႂ်း ပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင် ၶမ်းၶႅၼ်ႇၾႃႉ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1540 ၼၼ်ႉၵွႆး။ ဢွၼ်ၼႃႈၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇ ဝႃႈၼႆ။ လွင်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း ၸၢဝ်းဢင်းၵိတ်းသ် Edmund Leach တႅမ်ႈ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1937 ၼၼ်ႉ(ဢဝ်ၸွမ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႊ)ဝႃႈ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်း လႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ ၸဝ်းသိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ(မၢၼ်ႊဝႃႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ)တိုၵ်းပႄႉ မိူင်းဢႃႈဝ(မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 1527) ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးယင်းပႆႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆဝႆႉယူႇ။ ၵွႆးၵႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈ(မၢင်ၽိုၼ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလၢဝ်) လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈလူင် ႁူမ်ႇမိူင်း(ၸဝ်ႈၶုၼ်တုမ်ႇ)မိူင်းမၢဝ်း လႆႈၵႂုႇပဵၼ် မေးၼၢင်းၵွႆႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢၼေႃႇရထႃႇ မိူင်းပူးၵမ်ႇ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1057 ၼၼ်ႉ ပေႇႁူၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈ ပဵၼ်ပေႇႁူမူမ်ႇထၢတ်ႈၶမ်းၽြုးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆ။ သွၼ်ႇလႆႈဝႃႈ မိူင်းမၢဝ်း လႆႈၼပ်ႉထိုဝ် သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထယဝ်ႉၼႆလႄႈ လၵ်းႁိၼ်မိူင်းမၢဝ်း တေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်း ပိုၼ်းလၢဝ်းဝႃႈ ၵူၼ်းတႆတႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်မိူင်းယီႊၸဝ်ႈ(မွၵ်ႈပီ ၶ,သ 69)ၼၼ်ႉယဝ်ႉလႄႈ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းၵေႃႈ တေၵိူတ်ႇမႃး ၸဵမ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉယူႇၼႆၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈဝႃႈ ပူၼ်ႉတီႈၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ (မႁႃႇသိလႃးဝီးရဝူင်း 1996) ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ ပေႃးမႃးထတ်းတူၺ်း လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း ၸဵမ်ဢဝ်လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ၊ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်၊ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးလူင် ပၢၼ်ၵဵင်းဝီမႃး တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၼႆႉၸိုင် လႆႈႁၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် 18 တူဝ်ၵွႆး၊ ဢမ်ႇမီးတဵမ် 41 တူဝ် မိူၼ်လိၵ်ႈသၼ်သၵရိတ်ႉ လႄႈ ပႃႇလိ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးတေဢွၵ်ႇၵႂၢမ်းႁၼ်ဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း ၵိူတ်ႇမီးမႃးဢွၼ်တၢင်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵူၼ်းတႆးႁဝ်းပႆႇၼပ်ႉထိုင် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉၸိုင် ပဵၵ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသၢၵ်ႈသေႇၵေႃႈ ၽႂ်တေဢမ်ႇထဵင်လႆႈယူႇ။ သၢၵ်ႈသေႇ(တီႈဢၢင်ႈဢိင်) လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ဢၼ်ပႃးၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇ ဢၼ်ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်းၸၢဝ်းၶႄႇ လုင်းၸၢင်ႊၵူင်ႊၸိင်ႇ ႁႃႁွမ်တႅမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉ“ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ”(ပွတ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ) ၸွမ်းၼင်ႇသၢၵ်ႈသေႇၶႄႇ မီးမိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1937 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ မီးၼင်ႇၼႆ- သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ ၽႅဝ်ထိုင်မိူင်းတႆး ၼႂ်းယူၼ်ႊၼၢၼ်ႊ(ၼွင်သႄ) ၸဝ်ႉသုတ်းၵေႃႈ တေမွၵ်ႈပီ ၶ.သ 600-800။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇတူၵ်းလိုၼ်းပီ ၶ.သ 1300 ပဵၼ်ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝူင်ႉၶႄႇ ၶိူဝ်းထင် လႄႈ ၶိူဝ်းသွင်ႉၼႆယူႇ။ သၢၵ်ႈသေႇဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း. ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းလိၵ်ႈတႆး(Tai Calendar) ဢၼ်ႁၼ်ႁူဝ်တီး(ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ) ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ ပဵၼ်ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းတႆး(လိၵ်ႈတႆး) ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 638 (ၼႂ်းပီ 1997 ၼႆႉ ႁိုင်ထိုင် 1359 ပမႃးယဝ်ႉ)။ မႅၼ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈဝူင်ႉၶႄႇထႆႉၸူင်ႊဝၢင်တီႇ ၶိူဝ်းထင် (Tang Dynasty) လႄႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈမိူင်းၼွင်သႄ ၸဝ်ႈသိုဝ်ႉၼူႇလေႃႇ(ပိုၼ်းတႆးတၢင်ႇၽိုၼ်ဝႃႈ သိူဝ်ၼေႃႇလၢဝ်း၊ သိူဝ်လုၵ်ႈလၢဝ်၊ ထႆးႁွင်ႉ ၶုၼ်သိၼ်လူင် လႄႈ လၢဝ်းသမ်ႉဝႃႈ သိူဝ်ၼေႃႇလၢဝ်း)ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ၸၢဝ်းၶႄႇ(လုင်းၸၢင်ႊၵူင်ႊၸိင်ႇ) ၸႅၵ်ႇၼႄၽႄဝႆႉဝႃႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ လိၵ်ႈလႆႈတႆး ယူႇၼႂ်းၵိင်ႇၽႄ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ လိၵ်ႈလၢႆး ၸုမ်းသူင်ႉတႆး(တႆးသူင်ႉ) ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမိူၼ်ၵၼ်တင်း တႆးသူင်ႉ၊ တႆးတူင်ႉ၊ တႆးသုၺ်ႇ၊ တႆးၽိင်၊ တႆးတူၼ်း၊ တႆးမၢဝ်း၊ တႆးလိုဝ်ႉ၊ တႆးၶိုၼ်၊ တႆးလႅမ်း၊ တႆးယူၼ်း၊ တႆးလၢဝ်း၊ တႆးထႆး၊ တႆးဢႃႊႁူမ်၊ တႆးလႅင်၊ တႆးလမ်၊ တႆးၼိူဝ်၊ တႆးလူင် လႄႈ တႆးၶမ်းတီႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ လိၵ်ႈတႆး(4)သႅၼ်း။ (1)လိၵ်ႈတႆးလိုဝ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး ဢဝ်သဵင်ၵဵင်းႁုင်ႈ ပဵၼ်လၵ်းပိူင်၊ (2)လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း) ၼႂ်းမိူင်းတႂ်ႈၶူင်း(မိူင်းမၢဝ်း) ဢဝ်သဵင်မိူင်းၶွၼ် ပဵၼ်လၵ်ႈပိူင်၊ (3)လိၵ်ႈတႆးၽိင် ၼႂ်းမိူင်းလၢၼ်ႉၸၢင်ႉၼွႆႉ(လိၼ်ၶျၢင်း ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ)လႄႈ (4)လိၵ်ႈတႆးတူၼ်း ၼႂ်းမိူင်းဢီႁူင်ႁိုဝ်(ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ)။ ၼႂ်းၵႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ(4)သႅၼ်းၼႆႉ တေသိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် (လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈၶူင်း)ၼၼ်ႉ သႅၼ်းလဵဝ်ၵွႆး။ ၵွပ်ႈဝႃႈ မၼ်းၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လိၵ်ႈတႆးလူင်(လိၵ်ႈတႆးယႂ်ႇ)။ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း၊ ဝၢႆးမႃးယဵၼ်းပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးလူင် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး 33 ၸဝ်ႈၾႃႉ)ၼႆႉ ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၸုမ်းတႆးၼိူဝ် လႄႈ တႆးမၢဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းမၢဝ်း၊ မိူင်းၵိုင်မႃႉ၊ မိူင်းၶျုင်ႊၸႅင်ႊ၊ မိူင်းၸိူၼ်ႉၶင်ႊ၊ မိူင်းၸင်ႊယူၼ်၊ မိူင်းၸိၼ်ႊၵူႇ(မိူင်းဝေႃႇ) မိူင်းၸဵင်ႊတုင်ႊ(မိူင်းၵႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၵဵင်းတုင်ၼွႆႉ)မိူင်းမႅၼ်း၊ မိူင်းလူးလူင်၊ မိူင်းၸိၼ်ႊၽိင်၊ မိူင်းယူၼ်ၸႅင်ႊ၊ မိူင်းယူၼ်ယု၊ မိူင်းမီႇလေႃႇ၊ မိူင်းဝိုၼ်သၢၼ်ႊ လႄႈ မိူင်းမၢဝ်းပွတ်းၸၢၼ်းၼမ်ႉမၢဝ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸိုင်ႈၶႄႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိသ်ႉတ် လႆႈမႄးလိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း ႁႂ်ႈမီးသဵင်ဢၼ်တႅတ်ႈတေႃး 6 သဵင်မႃး မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1950-51 ၼၼ်ႉထႅင်ႈ(ႁွင်ႉဝႃႈလိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈၶူင်း)ၼႆသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။ လိၵ်ႈတႆးလူင်ပၢၼ်ၵဝ်ႇ. ပေႃးမႃးႁုပ်ႈတူၺ်း ဢၼ်တႅမ်ႈၼႄမႃး ပႃႈၼိူဝ်တင်းမူတ်းၼႆႉ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်းသေ ပိူၼ်ႈတင်း ပၢႆးပိုၼ်း လႄႈ ပၢႆးထတ်းလီလီၼႆၸိုင် လၢတ်ႈလႆႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ- လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း (လိၵ်ႈတႆးလူင်)ၸႅၵ်ႇလႆႈသၢမ်ပၢၼ်၊ ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်၊ ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ ပၢၼ်လိၵ်ႈ တႆးလူင်(လိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈၵေႃႈႁွင်ႉ)။ ၼႂ်းၼႆႈၼႆႉ- - တင်ႈဢဝ် ပၢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မိူင်းၼွင်သႄ ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၼေႃႇလၢဝ်း(သိုဝ်ႉၼူႇလေႃ)ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးမိူင်းသႄ(ၼၢၼ်ႊၸဝ်ႈ)ၶဝ် ပေႃးမီးပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၾၢႆႇလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ဢွၵ်ႇႁူဝ်တီး(ပၵ်းယဵၼ်ႈဝၼ်းပီ ၶ.သ 638)ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉယဝ်ႉၼႆလႄႈ လႆႈဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းသႄၶဝ် မီးလိၵ်ႈတႆး ၸႂ်ၵိုၵ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမႃး တင်ႈတႄႇ ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ၾၢင်ႁၢင်ႊလိၵ်ႈတႆးပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်ဢွၼ်တၢင်းမိူင်းလႄႈ ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ၸင်ႇၼပ်ႉလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ (တီႈမိူင်းၵႃႈ၊ မိူင်းဝေႃႇ ၼႂ်းမိူင်းလႃးလူင် တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် မီးပပ်ႉၸေႈသႃ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈယူႇ ႁၢၼ်ႉတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်။) - တင်ႈဢဝ် ပၢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမိူင်းမၢဝ်းလူင် (မိူင်းတိူင်းၶေႃ)ၸဝ်ႈၶုၼ်တိုင်းၶမ်း(မၢင်ၽိုၼ်ဝႃႈ ၶုၼ်လီ)မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 764 ၼၼ်ႉ မႃးတေႃႇႁွတ်ႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ (မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1331)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် လႆႈယဵၼ်း မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း၊ ႁၢင်ႊၾၢင်တူဝ်လိၵ်ႈၵေႃႈ ယူႇတီႈတူဝ်သီႇၸဵင်ႇသေ ႁၢမ်ႉၶႂ်ႈမူၼ်းမႃး မူၼ်းမႃးလွႆးလွႆး။ ပိုၼ်းမၢင်ၽိုၼ်တႅမ်ႈဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႆႈမႄးႁဵတ်းသႂ်ႇ မၢႆသဵင် ႁႂ်ႈတႅတ်ႈတေႃးမႃး ၼႂ်းပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉၼႆႉၼႆ။ ၸင်ႇၼပ်ႉဝႃႈ ပၢၼ်ၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း ဝႃႈၼႆမႃး။ - ထိုင်မႃး ပၢၼ်မိူဝ်ႈတႆးၵဝ်ႈႁၢႆးႁေႃ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင် ၶမ်းၶႅၼ်ႇၾႃႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမိူင်း ၵဵင်းဝီ(မိူင်းသႅၼ်ဝီလူင်) မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 1540 (မၢင်ၽိုၼ်ဝႃႈ 1567)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးလူင်(လိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈ)။ ႁၢင်ႊၾၢင်ၵေႃႈ မႄးႁႂ်ႈမူၼ်းမူၼ်းမိူၼ်လိၵ်ႈမွၼ်း၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊသေ ႁဵတ်းသႂ်ႇမၢႆသဵင်ဝႆႉ(2)သဵင် တွၼ်ႈတႃႇ သဵင်(4)လႄႈ (5)။ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် ၽႄႈလၢႆတၢင်းမိူင်းတႆး ပွတ်းၼိူဝ် တႂ်ႈ ၵၢင်၊ လိူဝ်သေမိူင်းၼွင်သႄ၊ မိူင်းမၢဝ်း လႄႈ မိူင်းၶုၼ်(ၵဵင်းတုင်)ၵႂုႇ ၶႂ်ႈၸႂ်ႉၸွတ်ႇၵၼ်ၵူႊတီႈၼႆယူႇ။ ၸင်ႇၼပ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးလူင်ၼႆယူႇယဝ်ႈ။ (ဢမ်ႇၼပ်ႉပႃး လိၵ်ႈတႆးလႅင်၊ လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈ ၼႂ်းမိူင်းလုၵ်ႈတႆးၶဝ်။) မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်းသ် ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးႁဝ်း လႆႈႁူမ်ႈၵၼ် တင်ႈပဵၼ် ပတေႇသရိတ်ႈၶွင်ႇသီႇသေ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈမိူင်းတႆး ပတ်းပိုၼ်ႉယၢမ်းလဵဝ်ဝႃႈ မိူင်းတႆးၵမ်ႇပေႃးၸၼႆ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1922 ၼၼ်ႉမႃး။ ၼပ်ႉလႆႈဝႃႈတင်ႈတႄႇပီ 1922 မႃးၾၢႆႇၼႆႉ လိၵ်ႈတႆး လႆႈၽႄႈၸွတ်ႇၵႂုႇ ၼႂ်းမိူင်း ၵူႊတီႈတီႈယဝ်ႉၼႆယူႇ။ လိၵ်ႈတႆးလူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ. ထိုင်မႃး ဢွၼ်တၢင်း ၼႃႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ(မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ) မိူဝ်ႈမွၵ်ႈပီ ၶ.သ 1940 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢင်းဝိၸယႃႇၼၼ်ႇတ ဢွၼ်ႁူဝ် ဢဝ်ၵူၼ်းမီးပိုၼ်ႉႁူႉ ၸၢဝ်းတႆးႁဝ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈသေ မႄးလိၵ်ႈတႆးလူင်ထႅင်ႈ။ ၽိူမ်ႉသႂ်ႇထႅင်ႈ မႄႈၵပ်းမၼ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇလီမီးလီပဵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉဢမ်ႇၵႃး မႄးႁဵတ်းပႃး မၢႆသဵင်မၼ်းၽိူမ်ႉထႅင်ႈ။ (ယူႇတီႈသၢမ်သဵင် ပဵၼ်မႃးႁႃႈသဵင်၊ သႂ်ႇထႅင်ႈသဵင် 2 ယၵ်း -ႇ လႄႈ သဵင် 3 ယၵ်းၸမ်ႈ -ႈ ၸိူင်ႉၼႆ။) ၵူၼ်းႁုၼ်ႊလင် ၸိူင်ႉသူၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ၸင်ႇလႆႈႁဵၼ်းငၢႆႈ လႄႈ တႅမ်ႈဢၢၼ်ႇငႆႈ ၼႂ်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ တင်ႈတႄႇ ပီၼၼ်ႉမႃး လိၵ်ႈတႆးလူင်ႁဝ်း လႆႈၸႅၵ်ႇပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇ လႄႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၼႆမႃး တေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးႁႃႈသဵင် (ဢမ်ႇၼၼ်) လိၵ်ႈႁူဝ်သိူဝ်. လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပႆႇပေႃးၵုမ်ႇထူၼ်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇ သဵင်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးၼႆလႄႈ ထိုင်မႃး (1940) ၸဝ်ႈသြႃႇဝိၸယၼၼ်ႇတ (သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ) ၸင်ႇၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄး ႁႂ်ႈမီးတူၼ်းသဵင် ႁႃႈသဵင်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လိၵ်ႈဢၼ်မႄးၶိုၼ်းၼႆ့ သမ်ႉၺႃးၽွင်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၵိုတ်းယိုတ်းၵႂႃႇဝႆႉယူႇ။ ဝၢႆးသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉသေ ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉၸင်ႇ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၶိုၼ်းၽွတ်ႈၵေႃႇမတီႇလိၵ်ႈတႆး ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႇမတီႇလိၵ်ႈတႆး. - 1. ၸဝ်ႈဝိၸယၼၼ်ႇတ ၵျွင်းမင်ႇၵလႃႇလူင်ၵၢင်ဝဵင်း သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ - 2. ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉ၊ ၵေးသီး (ဝၢၼ်ႈၸၢမ် ၵေးသီး) - 3. ဢူးမွင်ႇမွင်ႇ ဝုၼ်ႇလူင်သႃႇသၼႃႇ သီႇပေႃႉ - 4. ဢူးၵေႃးသၼ်ႇလ မဵဝ်းၸႃးလွႆငိုၼ်း - 5. ဢူးၶျုင်ႇ ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈ မိူင်းၵိုင် - 6. ဢူးထုၼ်းလ ပၢၼ်းတၵႃႇ လၢႆးၶႃႈ - 7. ၶိင်းၵျွင်းဝိလႃႇသ ၸရေးလူလိၵ်ႈ မိူင်းၼၢႆး ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်. - 1. ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၽူႈမၢႆမုၵ်ႉၸုမ်း၊ ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းတႆးလႄႈမိူင်းၵယႃး၊ - 2. ၶုၼ်ပၢၼ်းလ ၵမ်ႉၽူႈမၢႆ၊ ၵမ်ႉလူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ - 3. ၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ ၶုၼ်ၽၢႆႇသပ်းလႅင်းၼႄၵူၼ်းမိူင်း၊ - 4. ဢူးပႃႉၺၢၼ်ႇ ၶူးမေႃယႃလူင် ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ - 5. ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း ၽူႈၵွၼ်း(ၼၢမ်း) ႁူင်းၽိုၵ်းသွၼ် ၸၼ်ႉငဝ်ႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ ၸုမ်းၵေႃႇမတီႇလိၵ်ႈတႆးၸုမ်းၼႆႉ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ပဵၼ်တႃႇတေ မူၼ်ႉမႄး ႁႂ်ႈလိၵ်ႈတႆး ၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢၢၼ်ႇလႆႈ တႅမ်ႈလႆႈ ၽဵၼ်ႈလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၸုမ်းၼႆႉ မႄးၽိူမ်ႉထႅမ်လီငၢမ်းယဝ်ႉ တၢင်ႇထိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးလႄႈ ထိုင်မႃး 1955 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ (3) ဝၼ်း (1317၊ လိူၼ်ၸဵတ်းမႂ်ႇ 13 ၶမ်ႈ)ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်မီးတူၼ်းသဵင် 5 သဵင်ၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး ႁပ်ႉဢဝ်ပဵၼ် လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်းသေယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈ တေလႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး ၸင်ႇၽႃႈၼွပ်ႇပူင်ပၼ် လုမ်းၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ ႁႂ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇပၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ တႄႇဢဝ်ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တေႃႇထိုင် ၸၼ်ႉသိပ်းလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉၶူးမေႃ ၵဝိလိၵ်ႈတႆး (4) ၵေႃႉ ၸုမ်းၵဝိတႆး 4 ၵေႃႉ. - 1. လုင်းၶျုင်ႇ ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈ မိူင်းၵိုင်၊ - 2. လုင်းသုၸိင်ႇၼ လၢင်းၶိူဝ်း၊ - 3. လုင်းသၢင်ႇသွႆး ၵျွၵ်ႉမႄး၊ - 4. လုင်းတၢင်းၵႄး ၼမ်ႉၶမ်း။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးတႅမ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈဢၼ်ၵေႃႇမတီႇပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး တႅပ်းတတ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈမႃးၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်ၽွမ်ႉၵၼ် တီႈလုမ်းၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းတႆး မိူဝ်ႈ (24.1.1958) တေႃႇထိုင် (29.1.1958) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႇမတီႇတႃႇၶိုင်ပပ်ႉႁဵၼ်း. - 1. လုင်းၶျုင်ႇ ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈ မိူင်းၵိုင်၊ - 2. လုင်းထုၼ်းလ လၢႆးၶႃႈ၊ - 3. လုင်းဝိလႃႇသ မိူင်းၼၢႆး၊ - 4. လုင်းၽူဝ်းလ ၼမ်ႉၶမ်း၊ - 5. လုင်းသၢင်ႇသွႆး ၵျွၵ်ႉမႄး၊ - 6. ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းတႆးလႄႈ ၵယႃး၊ - 7. လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ မိူင်းတႆးလႄႈ ၵယႃး၊ - 8. လုင်းၵေႃးလီႇ ၵျွၵ်ႉမႄး - 9. ၶုၼ်ပၢၼ်းလ ၵႅမ်ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းလႃးသဵဝ်ႈ၊ - 10. ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း ၽူႈၵွၼ်း(ၼၢမ်း) ႁူင်းၽိုၵ်းသွၼ် ၸၼ်ႉငဝ်ႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ - 11. သြႃႇပၵျေႃႇ ၶူးသွၼ်၊ ႁူင်းၽိုၵ်းသွၼ်ၶူးၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ - 12. လုင်းၵႃႇလိင်ႇတ ၶူးသွၼ်လိၵ်ႈတႆး ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဝဵင်းသီႇပေႃႉ၊ - 13. လုင်းပိင်ႇၺႃႇ ၶူးသွၼ်လိၵ်ႈတႆး ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ ၼင်ႇႁိုဝ်တေတူၵ်းထုၵ်ႇ မႅၼ်ႈၸွမ်း ထုင်းၾိင်ႈပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတင်းလၢႆၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး ၸင်ႇဝႆ့မူႇၸုမ်းထၢတ်ႈသၢင်လိၵ်ႈ ဢၼ်တေသႂ်ႇပႃး ၼႂ်းပပ်ႉႁဵၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မူႇၸုမ်းထၢတ်းလိၵ်ႈ. - 1. ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း - 2. လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ - 3. ၶုၼ်ပၢၼ်းလ - 4. ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း - 5. ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ် - 6. သြႃႇပၵျေႃႇ <br> ၸုမ်းၼႆႉလႄႈ ၵဝိသီႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸဵတ်းဝၼ်းၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဢုပ်ႇၵၼ် ထတ်းသၢင်မူၼ်ႉမႄး တီႈလုမ်းၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ ၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈ ပေႃႉဢွၵ်ႇပဵၼ်ၽိုၼ်ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ တႃႇသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်ပပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ တႅမ်ႈဝႆႉ တေႃႇထိုင်ၸၼ်ႉသိပ်းယဝ်ႉသေတႃႉ ဢၼ်တၼ်းလႆႈ ပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးတႄႉ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တေႃႇ ၸၼ်ႉႁူၵ်းၵူၺ်း။ လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈလိူၼ် ၵျူႇလၢႆႇ 1961 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈသိူဝ်ႈပပ်ႉဢၼ် ပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ သမ်ႉပဵၼ်ႁၢင်ႈႁူဝ်သိူဝ်ဝႆႉလႄႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၼႆႉၵေႃႈ ၸင်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ လိၵ်ႈႁူဝ်သိူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ <br> ဢဵၼ်းဢၢၼ်း ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းတႆးတႄႉ ပဵၼ်တႃႇၽွၼ်းလီတႆးသေ တၢင်ႇထိုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး၊ လႆႈၶေႃႈပူင် ႁႂ်ႈသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းလႄႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈသေတႃႉၵေႃႈ တၼ်းလႆႈသွၼ်ထိုင် ၼႂ်းပီ 1962 ၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ ပၼ်ႁႃ "လိၵ်ႈၵဝ်ႇ" လႄႈ "လိၵ်ႈမႂ်ႇ"ၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (တော်လှန်ရေးကောင်စီ) ၶိုၼ်ႈမႃးသိမ်းဢဝ် ဢႃႇၼႃႇၵႂႃႇလႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းၼႆႉ မႃးယွၼ်ႈထိုင် လိၵ်ႈတႆးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1964 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ (22) ဝၼ်း၊ လုင်းၵျေႃႇၸေႃး ၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵူမ်းထၢၼ်ၽၢႆႇၽၼ်ႇတႃႇလႄႈ ၽၢႆႇၵဵပ်းၶွၼ်ႇ မိူင်းတႆး(ရှမ်းပြည်နယ် ဦးစီးအဖွဲ့ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်တော်ဌာနတာဝန်ခံ) ၸင်ႇႁွင်ႉပၢင်ၵုမ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ၽွတ်ႈပဵၼ်ၸုမ်းတႃႇပႂ်ႉပႃး ၽိင်ႈထုင်း လိၵ်ႈလၢႆးၽိင်ႈငႄႈသေ ဢုပ်ႇၵၼ် လွင်ႈလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ပူင်သွၼ် ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီး(လိၵ်ႈၵဝ်ႇ တင်း လိၵ်ႈမႂ်ႇ) သွင်ဢၼ်လႄႈ တေလႆႈသိုပ်ႇဢဝ် ဢၼ်လႂ်ပူင်သွၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1964 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ (16) ဝၼ်း ပၢင်ၵုမ်ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇယႃႉပႅတ်ႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ(ပၢၼ်ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ) ႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈဢဝ်လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇသွၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းဢၼ်ၼၼ်ႉ လုမ်းၵူမ်းထၢၼ်မိူင်းတႆး (ရှမ်းပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့ရုံး) ဢဝ်မၢႆလိၵ်ႈ 25-ရပ(ၶ) 66 သေ ၸတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မၢႆလိၵ်ႈ 25-ရပ(ၶ) 66 တႅပ်းတတ်းၵႂႃႇဝႃႈ - - လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမေႃလိၵ်ႈတႆးၼင်ႇၵၼ် တႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်လႄႈသင်၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢမ်ႇမေႃလႄႈသင် လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူဝ်ႈဢွၼ် ႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ လွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈယဝ်ႉလႄႈ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းလုမ်း ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတီႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၸိုင် တေလႆႈၸႂ်ႉလိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်တႄႇပဵၼ်တူဝ် ပဵၼ်တိၼ်ႇမႃး မိူဝ်ႈ 1955 ၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး 1966 လႆႈၵိုတ်းယိုတ်း လွင်ႈပူင်သွၼ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေပူင်သွၼ်ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇမီး လၵ်းသုတ်ႇ တႃႇႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉသင်လႄႈ လွင်ႈပူင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ဝၢႆးႁၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးလူင် လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ. 1. မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ 18 တူဝ် ၵ ၶ င ၸ သ ၺ တ ထ ၼ ပ ၽ မ ယ ရ လ ဝ ႁ ဢ (မၢႆတွင်း။ ။မႄႈသဵင်ငဝ်ႈလိၵ်ႈတႆး မီး 16 တူဝ်ၵွႆး။ ဝၢႆးမႃး သႂ်ႇထႅင်ႈ ၺ တင်း ရ သေ ၸင်ႇ ပဵၼ်မႃး 18 တူဝ် ၶဝ်ႈၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆ။)။ 2. မႄႈသဵင်ၵႅမ် 3 တူဝ် ၵ ၻ ၿ 3. မႄႈသဵင်သွၼ်ႉ 5 တူဝ် ၵျ ၵြ ၵွ ၵျွ ၾ(ၽ+ဝ=ၽႂ+ၾ?)။ 4. မႄႈသဵင်ၵပ်း 12 တူဝ် ဢ ဢု ဢိ ဢီ ဢု ဢူ ဢေ ဢႄ ဢူဝ် ဢေႃ ဢိုဝ် ဢိူဝ်။ ၵိင်ႇၽႄလိၵ်ႈတႆးၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး. ၼွၵ်ႈသေလိၵ်ႈၶႄႇၵႂုႇ ၵႃႈပဵၼ်လိၵ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈလိၵ်ႈဢင်း ၵိတ်းသ်၊ လိၵ်ႈပႃႇလိ၊ လိၵ်ႈဢီႇၵျိပ်ႉ၊ လိၵ်ႈသီႇႁူဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈၶွမ်၊ လိၵ်ႈပိဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈမွၼ်း-လိၵ်ႈ ၶမဵၼ်၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ၊ လိၵ်ႈယူၼ်း လႄႈ လိၵ်ထႆး ပႃးတင်းလိၵ်ႈတႆးလူင် လႆႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉၼိူဝ် လိၵ်ႈပြုႇမီႇ(မိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊသေ လတ်းပႅင်ႁဵတ်းပဵၼ်မႃးလွၼ်ႉလွၼ်ႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁၼ်မႅၼ်ႈၸိူင်ႉၼႆ။) လိၵ်ႈပြုႇႁ်မီႇ လႆႈတႄႇမီးမႃးၼႂ်းမိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်ပီၶရိတ်ႉသ် 500(BC 500)တေႃႇထိုင် ၶ.သ 300(AD 300)ၼႆ၊ ၼႂ်းပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵ(မွၵ်ႈ AD 300)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႇ လီႈၽႄႈႁိူင်းၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊ လႄႈ ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂုႇလၢႆလၢႆမိူင်းၸွမ်းလူၺ်ႈငဝ်းလၢႆးလၢႆလၢႆပိူင်ၼႆယူႇ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႇၼႆႉ မႅင်ႇပဵၼ်(2)သၢႆသွင်တၢင်းသေ ၽႄႇၶဝ်ႈမႃးတၢင်းပွတ်းဢေးသျိူဝ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ၸဵင် ၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ- သၢႆတီႈ(1)-ဝၢႆးသေ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမေႃးရိယ ၶွင်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵလႆႈ လူႉပင်းၵႂုႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ တၢင်းပွတ်းႁွင်ႇမိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊ မီးၶိူဝ်းၶုၼ်ၵုသျၼ်ႊ လႄႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်ၵုပ်းတ(ၵုတ်ႉတ)ၵိူတ်ႇမီးမႃးထတ်းတၢမ်းၵၼ် လႄႈ လႆႈသိုပ်ႇဢဝ်လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႇမႃးမႄး လတ်းႁဵတ်းပဵၼ် လိၵ်ႈၵုသျၼ်ႊ လႄႈ လိၵ်ႈၵုပ်းတ ၸွမ်းၶၼ်ႈတွၼ်ႈပၢၼ်မၼ်းမႃး။ ယဝ်ႉ ၵေႃႈသိုပ်ႇယဵၼ်းမႃးပဵၼ်လိၵ်ႈၼႃႇၵရီ(တေႇဝၼႃႇၵရီႇ)ၼႆယဝ်ႈ။ သၢႆပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ၽႄႇၶိုၼ်ႈ မႃးထိုင် မိူင်းပိဝ်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း(သုထမ်ႇမဝတီ)လႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈပိဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈမွၼ်း လႄႈ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၼႆႉၼႆႉယူႇ။ သၢႆတီႈ(2)-သၢႆၼႆႉၵေႃႈ ဝႆးသေဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမေႃးရိယ ၶွင်ၶုၼ်သီႇရိထမ်ႇမႃသေႃးၵ လႆႈလူႉပင်းလႅဝ်ၵႂုႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ တၢင်းပွတ်းတႂ်ႈ(ပွတ်းၸၢၼ်း)မိူင်းဢိၼ်တိယိူဝ်ႊ လႆႈမီႈၶိူဝ်းၶုၼ်ဢၼ်ႇထ၊ ၶိူဝ်းၶုၼ်ပၢၼ်လဝ လႄႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်ၸူဝ်းရ တင်းဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈထတ်းတၢမ်းၵၼ် ပဵၼ်ပၢၼ်ပဵၼ်ပၢၼမႃး။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်လိၵ်ႈပြုႇရ်မီ လတ်းပႅင်ႁဵတ်းပဵၼ်မႃး လိၵ်ႈပၸ်ႉ သိမ၊ လိၵ်ႈၸႃႇလုၵျုႉ လႄႈ လိၵ်ႈတမီးလ်သေ ၸႂ်ႉၸွမ်းပၢၼ်ၽႂ်ပၢၼ်မၼ်းၼႆယူႇ။ သၢႆတီႈသွင်ၼႆႉ လႆႈလႆလွင်ႈလူင်းမႃးတၢင်းၸၢၼ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်းသေ ၽႄႈၶဝ်ႈထိုင်မိူင်း သီႇႁူဝ်ႇ၊ မိူင်းၶွမ်၊ မိူင်းၶမဵၼ်၊ မိူင်းမွၼ်း(တွုႇရုႇဝတီႇ)(မၢႆတွင်း-မၼ်း(သုထမ်ႇမဝတီ)ပဵၼ် မွၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မွၼ်း(တွုႇရုႇဝတီႇ)ပဵၼ်မွၼ်းမိူင်းထႆး ၼႂ်းပၢၼ်ၵွၼ်ႇ။)လႄႈ မိူင်းယူၼ်း၊မိူင်းထႆးသယၢမ်၊ ယဝ်ႉ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈသွင်ႁုၼ်၊ လိၵ်ႈၶွမ်၊ လိၵ်ႈၶမဵၼ်၊ လိၵ်ႈယူၼ်း၊ လိၵ်ႈမွၼ်း(တွုႇရုႇဝတီႇ)လႄႈ လိၵ်ႈထႆး၊ လၢဝ်း-ၶိုၼ်-လိုဝ်ႉ- လႅမ်း တေႃႇထိုင်ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆယဝ်ႈ။ ၼွၵ်ႈသေ ၵဵင်ႇသၢႆယႂ်ႇယႂ်ႇ (2)သၢႆၼႆယဝ်ႉ ယင်းလႆႈႁၼ်မီးထႅင်ႈသၢႆဢွၼ်ႇသၢႆဢိတ်း လၢႆလၢႆသၢႆ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ မီးလိၵ်ႈပြုႇရ်မီ မီးထႅင်ႈသၢႆၼိုင်ႈလုၵ်ႉမိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိ ယိူဝ်ႊပွတ်းၼိူဝ် ၶဝ်ႈတၢင်းမိူင်းတိပႅတ်ႈ(Tibet)ထိုင်ၵႂုႇမိူင်းသႄလူင်(ယီႊၼၢၼ်ႊ ဢမ်ႇၼၼ် ယုၼ်ၼၢၼ်)ၼႂ်းပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢသေႃးၵၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇၼႆယူႇ။ ဝၢႆးမႃး လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးယီႊ(ပၢႆယီး)၊ ယဝ်ႉလႆႈသိုပ်ႇမႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉလိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ) လႄႈ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း။ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ၸင်ႇလႆႈယဵၼ်းပဵၼ်မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးလူင် ၼႆၵေႃႈဢမ်ႇၽိတ်းယေႊ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးမၢဝ်း လႄႈ တႆးလူင်ၶဝ်တႄႉ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ တူဝ်လိၵ်ႈ ထူဝ်ႇငွၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈတေႃလိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးလူင်ၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမီးမႃး ၸဵမ် မိူဝ်ႈပၢၼ်တႆးသၢမ်မိူင်း(မိူင်းလုင်း၊ မိူင်းပႃး လႄႈ မိူင်းငဵဝ်ႉ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းလိၵ်ႈၽႅၼ်ႇသဝ်ႁိၼ်(Inscription-stone)ၸၢင်းပိဝ်ႇ၊ ၶွမ်ႇ၊ မွၼ်း၊ ၶ မဵၼ် လႄႈ ယူၼ်း၊ လၢဝ်း၊ ထႆး ဢၼ်ၶူၼ်ႉႁုႁၼ်ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႁေႈလႆဢွၵ်ႇ မိူင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊသေ AD 1st Century တေႃႇ AD 8th Century ၵွႆးၼႆၼၼ်ႉၵွႆး။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်မႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တင်းႁူဝ်ၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉၸိုင် လႆႈဝႃႈမီး ဢိတ်းဢွၼ်ႇဢွတ်းၼိုင်ႈၵွႆး။ ၼၼ်သေတႃႉပေႃးမႃးတူၺ်းပၢႆးၾိင်ႈငႄႈ လႄႈ ၽႃႇသႃႇ(ၵႂၢမ်း လၢတ်ႈ လိၵ်ႈလၢႆး)ၸိုင် လၢတ်ႈလႆႈတဵမ်ပၢၵ်ႇဝႃႈ မီးၼမ်လိူဝ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဢိုၼ်ႇၶဝ်တႄႉတႄႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ(ၽူႈတႅမ်ႈ)လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းယိုၼ်းထိုင်ၼၼ်ႉ ပၢႆးတိတ်းတေႃႇသိုဝ်ႇသၢၼ်ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းမီးၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆၵေႃႈဝၢႈလႆႈယူႇ။ ၸူၵ်းဢဝ်တူဝ်ယၢင်ႇပၢႆးလိၵ်ႈလႆးၵွႆး ၵေႃႈပေႃးမီးၼမ်ၼႃႇယဝ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ- - လိၵ်ႈထႆး၊ - လိၵ်ႈယူၼ်း(လိၵ်ႈၶိုၼ်၊ လိုဝ်ႉ၊ လႅမ်း လႄႈ လၢဝ်းၼိူဝ်)၊ - လိၵ်ႈလၢဝ်း(လၢဝ်းတႂ်ႈ)၊ - လိၵ်ႈလိုဝ်ႉမႂ်ႇ၊ - လိၵ်ႈတႆးလူင်(ႁူမ်ႈပႃးလိၵ်ႈၵဝ်ႇလႄႈလိၵ်ႈမႂ်ႇ)၊ - လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈ(ၶမ်းတီႈလူင်)၊ - လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈၼွႆႉ(ၼႂ်းၸေႊၵႅင်ႇ)၊ - လိၵ်ႈတႆးဢႃႊႁူမ်၊ - လိၵ်ႈတႆးလႅင်(တႆးၶျွင်း-ၼႂ်းမိူင်းၶၢင်)၊ - လိၵ်ႈတႆးသူင်ႉ(တႆးၼႂ်းၵႂၢင်ႊသီႊ)၊ - လိၵ်ႈတႆးလႅင်(တႆးၸွင်း ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ - လိၵ်ႈတႆးၼုင်း(တႆးလုင်း ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ - လိၵ်ႈတႆးလမ်(ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ - လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်(ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ - လိၵ်ႈတႆးဢၢႆႈတွၼ်ႊ၊ - လိၵ်ႈတႆးယီႊ(ပၢႆယီး)၊ - လိၵ်ႈတႆးၵုၺ်ႊ(ၼႂ်းၵုၺ်ႊၸႂ်ႊဝ်)လႄႈ၊ - လိၵ်ႈတႆးဢီႉ(တႆးဢီႉငီႉယုႇလေုႉ ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ(ဢၼ်တိုၵ်ႉၶူၼ်ႉႁၼ်)မီးပဵၼ် (18)သႃၶႃ။ မႅင်ႇလိၵ်ႈတႆးပဵၼ်ၸုမ်းၸုမ်း. လိၵ်ႈတႆးတင်း(18)သႅၼ်းၼႆႉ ပေႃးၸႅၵ်ႇႁတ်းပဵၼ်ၸုမ်းၸုမ်းၸိုင် တေႁၼ်လႆႈၸိူင်ႉ ၼႆယူႇ။ ၸုမ်းတီႈၼိူင်ႈ. - လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈၼွႆႉ၊ - လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈလူင်၊ - လိၵ်ႈတႆးဢႃႈႁူမ်၊ - လိၵ်ႈတႆးၼုင်း၊ - လိၵ်ႈတႆးဢၢႆႈတွၼ်ႊ၊ - လိၵ်ႈတႆးလႅင် လႄႈ - လိၵ်ႈတႆးယီႊ။ ၸုမ်းတီႈၼိုင်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ(ဢၵ်ႉၶရဝိထီ) သၢမ်တူဝ်မိူၼ်ၵၼ်။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ က ၶ င ၸ သ ၺ လႄႈ ၸႂ်ႉတူဝ် က လူင် (ၵသွင်ႁွင်ႈ) ပဵၼ်တူဝ်တႄႇငဝ်ႈ မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸဵတ်းၶိူဝ်း။ ၸုမ်းတီႈသွင်. - လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း၊ - လိၵ်ႈတႆးလူင်၊ ၸုမ်းတီႈသွင်ၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ(ဢၵ်ႉၶရဝိထီ)သၢမ်တူဝ် ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵ ၶ င ၸ သ ၺ ၸိူင်ႉၼႆ။ ၵွႆးၵႃႈ ၸႂ်ႉတိူဝ် ၵ ဢွၼ်ႇ(ၵ ႁွင်ႈလဵဝ်)ပဵၼ်တူဝ်တႄႇငဝ်ႈမႄႈသဵင်ငဝ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်းသွင်ၶိူဝ်း။ (ဢမ်ႇမီး က လူင် မိူၼ်ၸုမ်းတီႈၼိုင်ႈ။) ၸုမ်းတီႈသၢမ်. - လိၵ်ႈတႆးယူၼ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးၶိုၼ်၊ တႆးလိုဝ်ႉ၊ တႆးလႅမ်း၊ - လိၵ်ႈထႆး၊ - လိၵ်ႈတႆးသူင်ႉ၊ - လိၵ်ႈတႆးလမ်၊ - လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်၊ ၸုမ်းတီႈသၢမ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ (ဢၵ်ႉၶရဝိထီ) ႁႃႈတူဝ် ႁႃႈတူဝ် မိူၼ်လိၵ်ႈပႃႇလိလႄႈ လိၵ်ႈသၵ်ႉၵတ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ᨠ ᨡ ᨣ ᨥ ᨦ ၊ ᨨ ᨩ - ᨬ (တင်းလိၵ်ႈ ၶမဵၼ်၊ မွၼ်းလႄႈ မၢၼ်ႊၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ။) ယဝ်ႉ ဢဝ်တူဝ် က လူင်(ၵ သွင်ႁွင်ႈ) ပဵၼ်တူဝ်တႄႇငဝ်ႈမႄႈသဵင်ငဝ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်းမူတ်း။ ၸုမ်းတီႈသီႇ. - လိၵ်ႈတႆးၵုၺ်ႊ၊ - လိၵ်ႈတႆးဢီႉ လႄႈ၊ - လိၵ်ႈတႆးလႅင်(ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)။ ၸုမ်းတီႈသီႇၼႆႉသမ်ႉ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ(ဢၵ်ႉၶရဝိထီ)ၸိူင်ႉၸုမ်းတီႈသၢမ်ႁႃႈတူဝ် ႁႃႈတူဝ် ၵ ၶ ၵ ဃ ถ ၊ သ ဇ - ည ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွႆးၵႃႈ မီးတူဝ် ၵ ဢွၼ်ႇပဵၼ်တူဝ်တႄႇ ငဝ်ႈမႄႈသဵင်ငဝ်ႈ တင်းသၢမ်ၶိူဝ်း။ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ႉတူဝ် က လူင်(ၵ သွင်ႁွင်ႈ)ၸိူင်ႉၼင်ႇၸုမ်းတီႇ သၢမ်။ ၵႃႈပဵၼ်လိၵ်ႈလၢႆးၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ 18-19 သႅၼ်း(ဢၼ်တိုၵ်ႉသွၵ်ႈၶူၼ်ႉ ႁႃႁၼ်)ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းႁွႆးပိုၼ်းဝႃႈၸိုင် တေႁၼဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ၵိူတ်ႇမီးဢွၼ်တၢင်း ပိူၼ်ႈ(တီႈၼႆႈ လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈ လႄႈ တႆးၼိူဝ် ၼပ်ႉပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်)။ တၢမ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးယီႊ၊ တၢမ်းမႃးထႅင်ႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း။ ယဝ်ႉ မႃးလိၵ်ႈတႆးယူၼ်း၊ ယဝ်ႉသမ်ႉလိၵ်ႈ ထႆးၼႆသေ ယဝ်ႉမႃးၸင်ႇလိၵ်ႈတႆးလူင်ၼႆ ၵဵၼ်ၵၢပ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်မႃးၸိူင်ႉၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈ ဝႃႈလူၺ်ႈ လိၵ်ႈတႆးလူင်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵဵင်းဝီ)။ ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းတႆး လႄႈ ပိုၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်ၶိူဝ်းသႅၼ်တႅမ်ႈ(1996)ၼၼ်ႉ လႆႈ ႁၼ်ပႃးဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1416 ပၢၼ်ၸဝ်ႈၶမ်းၵၢႆႇၾႃႉသႅၼ်ဝီၵေႃႈလႆႈဢွၼ်ၵၼ်မႄးတူဝ်လိၵ်ႈ တႆးမႃးပွၵ်ႈၼိုင်ႈၼႆ။ ဢၼ်ၶႃႈႁဝ်းၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢမ်ႇႁၼ်ၸွမ်းတႄႉ ပဵၼ် တွၼ်ႈပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ၶိူဝ်းသႅၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းသႅၼ်တႅမ်ႈ ဝႃႈလိၵ်ႈတႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ၽိၼ်ႇၼၵရိတ်ႊမိူင်းတႃႊၵွင် ပဵၼ်ၽူႈၶူင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်တူဝ်လိၵ်ႈသၼ်သၵရိတ်ႊ။ လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈၼႆ ယိူင်ႈ ဢဝ်(ႁဵတ်းပိူင်ဢဝ်)တူဝ်လိၵ်ႈဢၼ်ၶုၼ်ၵလႃးဢၽိရႃႇၸႃႇၶဝ် လႆႈမႃးတီႈမိူင်းၵေႃးလိယ(ၼႂ်း မိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူင်ႊ)ၼၼ်ႉသေ လတ်းပႅင်ႁဵတ်းမႃးဝႃႈၼႆ။ သမ်ႉဝႃႈထႅင်ႈ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈယူၼ်း၊ လၢဝ်းၶဝ်ၵေႃႈယိူင်ႈဢဝ်လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈၼႆႉၵႂုႇႁဵတ်းလွၼ်ႉလွၼ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး(ၶႃႈႁဝ်း)ၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းဢမ်ႇမႃး ၸိူင်ႉၼၼ်၊ လိၵ်ႈယူၼ်းလိၵ်ႈထႆး လႄႈ လိၵ်ႈလၢဝ်းမႃးတၢင်းသၢႆဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊပွတ်းၸၢၼ်း၊ ထိုင်မိူင်းတွုႇရႃႇဝတီႇ၊ ယဵၼ်းပဵၼ်မႃး လိၵ်ႈၶွမ်-လိၵ်ႈၶမဵၼ် လႄႈ လိၵ်ႈမွၼ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်းယူၼ်းလၢဝ်း ထႆး ၸင်ႇယိူင်ႈႁဵၼ်းဢဝ်မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈယူၼ်း လိၵ်ႈလၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈတႆးလူင်ႁဝ်းသမ်ႉ မႃးတီႈလိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်။ မိူင်းတႆး ၼိူဝ်သမ်ႉ ယူႇတီႈမိူင်းသႄ ယီႊၼၢၼ်ႊ(ယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ)။ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇမၼ်းမႃးတီႈ လိၵ်ႈပြုႇရ်မီ လႄႈ သၼ်သၵရိတ်ႊ(သၵ်ႉၵတ)သေတႃႉ ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တေလုၵ်ႉတၢင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊပွတ်းႁွင်ႇ ၶဝ်ႈၵႂုႇတၢင်းမိူင်းတိပႅတ်ႉသေ ထိုင်မႃးၼႂ်းမိူင်းသႄလႄႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ၸင်ႇယိူင်ႈႁဵတ်းလတ်း ဢဝ်မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆး(ပၢၼ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ)။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းႁွႆး ပိုၼ်းၸိုင် တေပဵၼ်လႆႈၸိူင်ႉၼႆ။ ၵွႆးၵႃႈတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး သမ်ႉလႆႈႁၼ်ပႃးမီးၼႂ်းလၵ်းသဝ် ႁိၼ်ပၢၼ်ၶွမ် မွၼ်း ၶမဵၼ် ၼႂ်းမိူင်းထႆးယူႇပဵၼ်လၢႆလၢႆတီႈဝႆႉလႄႈ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ လိၵ်ႈတႆး ၵေႃႈမႃးတီႈလိၵ်ႈ ၶွမ်၊ မွၼ်း၊ မိူၼ်ယူၼ်း ထႆးၶဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်လႆႈယူႇၾၢႆႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈပေႃးသွၵ်ႈၶူၼ်ႉႁႃလႆႈ ပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး(တႆးမၢဝ်း၊ တႆးလူင်)တေႃႇငဝ်ႈထိုင်ပၢႆထူၼ်ႈ ထူၼ်ႈတဵမ်တဵမ်ၼၼ်ႉ မုင်ႈမွင်းႁႃၽူႈႁူႉ လႄႈ ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း၊ ပၢႆးၶွင်မွၼ်တႆးႁဝ်း ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ဢွၵ်ႇႁႅင်းတူဝ်ႁႅင်းၸႂ် လႄႈ ႁႅင်းငိုၼ်းသေ တင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းၶူၼ်ႉသွၵ်ႈ ႁႃႁွမ်ဢဝ် ၼႂ်းပိုၼ်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆးၵူႊၶိူဝ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉယူႇ။ ၽိုၼ်ဢိင်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ. - ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ(ၾၢႆႇတႆး) -ၸၢင်ႊၵူင်းၸိင်ႇ။ 1987 - ပိုၼ်းတႆးတွၼ်ႊၵၢင်(ၾၢႆႇတႆး) -ၸဝ်ႈယၼ်ႇၾႃႉ။ 1942 - ပိုၼ်းလၢဝ်း(ၾၢႆႇထႆး) -မႁႃႇသိလႃး ဝီးရဝူင်း။ 1996 - ၽႂ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽိုၼ်လိၵ်ႈၼႆႉ တီႈမႄႈၼမ်ႉၸဝ်ႈၽျုး လႄႈ တီႈသႃဝၼ်းၼၽုမ်း(ၾၢႆႇထႆး)-ထၵ်ႉသိၼ်ဢိၼ်းထယူဝ်းထႃး။ 1991 - လိၵ်ႈသဝ်ႁိၼ် မိူင်းသြီထဵပ်ႉ မွၵ်ႈမိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 7 ႁွပ်ႈ ၼႂ်းပပ်ႉတူဝ်လိၵ်ႈၼႂ်းၽႅၼ်ႇ သဝ်ႁိၼ် ဢၼ်မီးဢွၼ်တၢင်းပၢၼ်သုၶူဝ်ထႆး(ၾၢႆႇထႆး) -ဝၼိတႃႊ ၽိလဵတ်ႇၽူင်းသႃ။ 1995 - လုၵ်ႉတီႈဢဝ်မႃး-သၢႆပႅၼ်း၊ 2008 ...ၵူပ်ႇ ႁူဝ်ႉ 17 ၼႃႈလိၵ်ႈ 8 ထိုင် 23။ - ပိုၼ်းၵႅပ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ဢၼ်ၶူးပွင်သွၼ်လူင်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး လုင်းၸၢႆးၾႃႈ ၶူၼ်ႉၶႆႊၼႄပၼ်ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႊ႞ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 31 May, 2008	shnwiki
766	ၽႃႇသႃႇထႆး	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=766	shn	ၽႃႇသႃႇထႆး ၵႂၢမ်းထႆး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ယႃႇပေဢဝ်ၵႂႃႇလေႃးၸွမ်း ၵႂၢမ်းထႆးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းလႄႈ ထႆးတွၼ်ႈၵၢင်ၼၼ်ႉသေၵမ်း။ ၵႂၢမ်းထႆးภาษาไทย ၼႆႉ သယၢမ်ၼႆၵေႃႈဝႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် ထႆးတွၼ်ႈၵၢင် ၼႆၵေႃႈဝႃႈယူႇ။ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်းထႆးသေ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းငဝ်ႈ ၵူၼ်းထႆးၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ထႆးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းၶိူဝ်းတႆးသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်းထႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼႂ်းၸုမ်းၸၢဝ်း တႆး-ၵတႆး Tai-Kadai Language ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းထႆး ၶိုင်ႈပၢႆၼၼ်ႉ ၸိုၵ်းဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ပႃႇလိ၊ သၵ်ႉၵတ လႄႈ ၵႂၢမ်းၶမဵၼ် ပၢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ မႃးလေႃးဝႆႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းထႆးၼႆႉ မီးသဵင်ၶိုၼ်ႈသဵင်လူင်း (Tonal)သေ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၸႅၵ်ႇယႅၵ်ႈဝႆႉ ပိူင်ၼိူင်ႈ။ ၵႂၢမ်းထႆးလႄႈ ၵႂၢမ်းလၢဝ်းၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်သေ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ဢိတ်းဢီႈယူႇ။ ပေႃးဢဝ် ၸၢဝ်းၵႂၢမ်းဝႃႈတႄႉ မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းဢၼ် ၵပ်းၵၢႆႇၵႂၢမ်းထႆး. ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းထႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉ ၼႂ်းလုမ်းထႆးသေ ၵူၼ်းလၢတ်ႈမၼ်း မီးယူႇ 20 လၢၼ်ႉ (ပီ 2000) လိူဝ်လိူဝ်။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းထႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉၶိုတ်းၵၢပ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်လၢတ်ႈတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇ ဢၼ်ၸိူဝ်းၵူၼ်း မီးၸၼ်ႉၶဝ် လၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ လိူဝ်သေ ထႆးတွၼ်ႊၵၢင်ၼၼ်ႉ မိူင်းထႆးၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈငႃႇ ၵႂၢမ်းတႆး Tai Language လူးၵွၼ်ႇ။ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ၶဝ်တႄႉဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵဝ်ႇ ဝေႃးႁႃႇရၵဝ်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းမီးလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ယူႇ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼႆႉၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်လူၺ်ႈ ဝေႃးႁႃႇရ တွၼ်ႈလႂ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ဢိတ်းဢီႈၵူၺ်း။ ၵႂၢမ်းထႆး ၼႂ်းမိူင်းထႆး. - ဢီႇသၢၼ် (ထႆးပွတ်းႁွင်ႇ) ၵႂၢမ်းဢီႇသၢၼ်ၼႆႉ လၢတ်ႈၵၼ်တီႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆး။ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းလၢဝ်း ဢၼ်မႃးလၢတ်ႈၼႂ်းမိူင်းထႆးသေ သမ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်း လိၵ်ႈထႆး။ ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢီႇသၢၼ်မီးယူႇမွၵ်ႈ 20 လၢၼ်ႉ။ ၵူၼ်းထႆး ဢၼ်မီးတီႈ ၽၢႆႇၼႂ်း ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ၸေႊတွၼ်ႊဢီႇသၢၼ် လုၵ်ႉတီႈ ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းလၢဝ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးၵူၺ်း. - ထႆးပွတ်းႁွင်ႇ (ၽႃႇသႃႇၼိူဝ်၊ လၢၼ်ႉၼႃး၊ ၵႂၢမ်းမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ယူၼ်း) ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းလၢတ်ႈမၼ်း မီးယူႇ 6 လၢၼ်ႉ (1983) မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလၢၼ်ႉၼႃး (ၵဵင်းမႂ်ႇ)ၼၼ်ႉ လၢဝ်းလႄႈထႆး မိူၼ်ၵၼ်သေ ထႆးၵေႃႈဝႃႈ ၶဝ်ယၼ်တီႈ လၢဝ်းသေမႃး။ - ထႆးပွတ်းၸၢၼ်း (ထႆးတႆး၊ ၽၢၵ်ႇတႆး ဢမ်ႇၼၼ် ၻမ်ပရူဝ်း) ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၼ်းမီးယူႇ,မီးယူႇ 4.5 လၢၼ်ႉ (2006) - ပူႇထႆး ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းပူႇထႆး မီးယူႇ 5 သႅၼ် မီးယူႇၸွမ်း ၼၶွၼ်းၽၼုမ်း၊ 300,000 ၵေႃႉလိူဝ် သမ်ႉမီးယူႇတီႈၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်းလႄႈ မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း။ - ၽွင်း ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽွင်း မီးယူႇ 200000 ယူႇတီႈ မိူင်းထႆးတွၼ်ႈၵၢင်လႄႈ ဢီႇသၢၼ်။ 100000 ၵေႃႉလိူဝ် မီးမိူင်းလၢဝ်း ပွတ်းႁွင်ႇ(2006) - တႆးသျၢမ်ႇ (ရှမ်း) (တႆးလူင်၊ ထႆးယႂ်ႇ) 100000 ၵေႃႉ မီးတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း မိူင်းထႆး။ 3.2 လၢၼ်ႉ မီးၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႈ။ (2006) - လိုဝ်ႉ (လိုဝ်ႉ၊ ယူၼ်း၊ ၻႆး) ၽူႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၼ်းမီး 1 လၢၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းထႆး ပွတ်းႁွင်ႇ။ 600000 လိူဝ် မီးတီႈ သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈလၢဝ်း။ (1981-2000) - ငႅဝ်ႉ မီး 50000 ၵေႃႉ မီးတမ်ႈတီႈ ၼၶွၼ်းၽၼူမ်း၊ သၶွၼ်းၼၶွၼ်း၊ ဢုတွၼ်းထႃၼီႇ ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းထႆး။ - သူင်ႉ မီး 30000 ၵေႃႉ မီးတမ်ႈတီႈ မိူင်းထႆး ပွတ်းၵၢင်လႄႈ ပွတ်းႁွင်ႇ။ လိၵ်ႈထႆး. ၽူႈလူင်ႉၽၢႆႇလိၵ်ႈၶဝ် ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈလိၵ်ႈထႆးၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ တူဝ်လိၵ်ႈၶမဵၼ်သေပဵၼ်မႃး။ လိၵ်ႈၶမဵၼ် သမ်ႉလုၵ်ႉတီႈ လိၵ်ႈပရႁမီႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ပဵၼ် လိၵ်ႈထႆးၼႆႉ ငၢႆးမိူၼ် လိၵ်ႈတႆးလမ်ဝႆႉသေ တေၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ လိၵ်ႈၶမဵၼ်ၼၼ်ႉ ငဝ်ႈမၼ်းလုၵ်ႉတီႈ ဢိၼ်ႇတိယမႃးၼၼ်ႉယူႇ။ ၵႂၢမ်းထႆးလႄႈ လိၵ်ႈထႆးၼႆႉ ၸမ်ၵႂၢမ်းလၢဝ်းလႄႈလိၵ်ႈလၢဝ်းယဝ်ႈ။ ၸိူဝ်းဢၼ်မေႃ လိၵ်ႈလၢဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်မေႃလူလႆႈ လိၵ်ႈထႆး ႁူႉပွင်ႇ ၵႂၢမ်းထႆးယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဝေႃးႁႃႇရ၊ သၻ်ႉၻႃႇ၊ သဵင်ၶိုၼ်ႈသဵင်လူင်းလႄး သရထႆး ၶိုင်ႈပၢႆၼၼ်ႉ မိူၼ်ၵၼ် တင်းလၢဝ်းယဝ်ႈ။ မၼ်းငၢႆးမိူၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ဢဝ်မႃးတီႈလိၵ်ႈမွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ထႆးဢိင်ဢဝ် လိၵ်ႈၶမဵၼ်သေ မႄးႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် လိၵ်ႈၶဝ်မႃး ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မီးၸၼ်ႉ လၢႆးတႅမ်ႈႁင်းၶေႃၶဝ်မႃးယူႇ။ တူဝ်လိၵ်ႈၶမဵၼ်မီးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 600 CE ၼၼ်ႉသေ တူဝ်လိၵ်ႈထႆးတႄႉ မီးမႃး မွၵ်ႈမိူဝ်ႈ 1292 CE ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈထႆး. တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈထႆး อักษรไทย ၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႃႇၸႂ်ႉတႅမ်ႈ ၵႂၢမ်းထႆးလႄႈၵႂၢမ်းတၢင်ႇမဵဝ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ မႄႈၵပ်းငဝ်ႈ พยัญชนะ မီး 44 တူဝ်၊သရ สระ မီး 15 တူဝ်သေ ပေႃးလေႃးၵၼ် ပဵၼ်ၵႂႃႇသရ28 တူဝ်။ တူၼ်းသဵင်မီး4 သဵင်။	shnwiki
768	လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=768	shn	လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တမ်ႈတီႈၼႂ်းလုမ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ။ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၸႃႇတိ မၢၼ်ႊလႄႈ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႊ ၸိူဝ်းပဵၼ် ရၶႅင်ႇ၊ ထၼု၊ ဢၢင်းသႃး၊ တွင်ႇလိူဝ်း၊ ယေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း တိပႅတ်ႈ-မၢၼ်ႊ (Tibeto-Burman Language) ၼၼ်ႉ မၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈ။ ႁူဝ်ၵူၼ်း ဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊ မီးယူႇ 32 လၢၼ်ႉသေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ဝႆႉၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်မၢႆသွင်သေ ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်ယူႇ။ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸၢဝ်းၵႂၢမ်း တိပႅတ်ႈ-မၢၼ်ႊ (Tibeto-Burman Language)။ ၸၢဝ်းၵႂၢမ်းတိပႅတ်ႈ-မၢၼ်ႊၼႆႉ သမ်ႉၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸုမ်းၶႄႇတိပႅတ်ႈ (Sino Tibetan-Language Family)။ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်မီး သဵင်ၶိုၼ်ႈလူင်း (Tonal)၊ ဢၼ်မီးသဵင်တႅမ်ႇသုင် (Pitch-Register)၊ ပဵၼ်ၵႂၢမ်း ဢၼ်မီးၶေႃႈလဵဝ် (Monosyllabic) ၼမ်တႄႉတႄႉ။ လၢႆးၶပ်ႉ တူၼ်းသၻ်ႉၻႃႇမၼ်း ၵႂႃႇၸွမ်း ၵတ်ႉတႃး၊ ၵၢမ်ႇ၊ ၵိရိယႃႇ ပဵၼ် (analytic language)ယဝ်ႉ။ တူဝ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႊၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ တူဝ်လိၵ်ႈ ပရမ်ႇႁမီႇ ဢမ်ႇၼၼ် လုၵ်ႉတီႈလိၵ်ႈမွၼ်းသေ ပဵၼ်မႃး။	shnwiki
769	လိၵ်ႈလူင်	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=769	shn	လိၵ်ႈလူင် ၼမ်ႉမိုၵ်ႉတႃႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈလူင်. ပေႃးဝႃႈ“လိၵ်ႈလူင်’ၼႆ ၽႂ်ၵေႃႈတေႁူႉထိုင် ၵဵၼ်လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်း ပပ်ႉလိၵ်ႈတူပ်ႉ(ပပ်ႉလၼ်ႇ)ႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇတီႈလႂ်ၵေႃႈ တေၵမ်းၵမ်းလႆႈႁၼ်လႄႈ တေ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးသင်။ ၵူၺ်းၼႃႇ ပေႃးဝူၼ်ႉတူၺ်းလီလီၸိုင် ပဵၼ်ဢၼ်လီဢၢမ်းဝႆႉတေႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ တီႈဢေႇမၼ်းႁိုင်မႃးၸဵတ်းပႅတ်ႇသိပ်းပီ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉ ပၢၵ်ႇပီလိူဝ်ယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈႁိုင်မႃးတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မိုၵ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၼမ်ႉယမ်းလႄႈၽိူဝ်ႈၵႂႃႇၼႆ တင်းဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်သေၽိုၼ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ဝဝ်းၵႂႃႇသေ လူပေႃးဢမ်ႇလႆႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်သေၽိုၼ်။ ၼမ်ႉမိုၵ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်တင်းၶူဝ်းၶွင် ၶႄးမီး(Chemicals)သေႁဵတ်းဢဝ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ပဵၼ်ဢၼ်ပူႇမွၼ်ႇႁဝ်းၶဝ် ႁဵတ်းဢဝ်ႁင်းၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ဢၼ်ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၶဝ်ႁဵတ်းၵွၼ်ႈသေ ၶၢႆၼႂ်းၵၢတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢင်ၸေႈတႃႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈလူင်. ၸေႈသႃ ဢၼ်ဢဝ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၽင်ႉၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းမၼ်း။ ပေႃးဝႃႈ ၼူ ဢမ်ႇၶူပ်း ပူၵ်ႇဢမ်ႇလၢပ်ႈၼႆ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယိုၼ်းယၢဝ်းႁိုင် ၼႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၽင်ႉဢမ်ႇယွၵ်းၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းမၼ်း။ ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈလီဢၢမ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ႁဵတ်းပဵၼ် ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ. ပေႃးသွၼ်ႇတူၺ်း ၸဝ်ႈၸရေးဢၼ်တႅမ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ၶႅၼ်းတေလီဢၢမ်းယဝ်ႉ။ တႃႇ တေတႅမ်ႈလိၵ်ႈလူင်ၼိုင်ႈၽိုၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈႁူႉဝႆႉလွင်ႈတၢင်းဢၼ်တေတႅမ်ႈၼၼ်ႉလီလီ၊ တေလႆႈမေႃလၢတ်ႈၼေ ၶႆႊၼေႁႂ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉပေႃးတေႁူႉပွင်ႇ လွင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉငၢႆႈငၢႆႈလီလီ၊ ယဝ်ႉ ၵေႃႈ ဢၼ်လၢတ်ႈၼေၶႆႊၼေၼၼ်ႉ သမ်ႉသႂ်ႇပႃး တီႈတႅၵ်ႈတီႈၼိူင်းမၼ်း ဢႃႈပုမ်ဢၼ်ၵဵဝ် လူၺ်ႈမၼ်းထႅင်ႈ၊ ဢၼ်ယၢပ်ႇလိူဝ်သုတ်းတႄႉ လွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉဢဝ်လင်ႇၵႃႇသေမၢၵ်ႇ ဝႆႉတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လင်ႇၵႃႇလိၵ်ႈလူင်. လင်ႇၵႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႇပေႃးယဝ်ႉတင်းၽိုၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပိူင်ႈလွၵ်းလၢႆးၼၼ်ႉသေ တႅမ်ႈၵႂႃႇ။ မိူၼ်ၸိုင်ႉၼင်ႇ ပေႃးဝႃႈလင်ႇၵႃႇသၢမ်ၵိဝ်-ၵႂၢမ်းၼူၺ်းၼႆၵေႃႈ တေပဵၼ်လၢႆးၸိူင်ႉ ၼၼ်ၵႂႃႇတင်းၽိုၼ်ယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃႈတေမႅၼ်ႈဢဝ် လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၶႆႊမွၵ်ႇၼေၼၼ်ႉ တေလႆႈလိူၵ်ႈႁႃၶေႃႈၵႂၢမ်းမၼ်း၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉတေလႆႈမႅၼ်ႈၸွမ်း လွၵ်းပိူင်လင်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ လႄႈ တေလႆႈပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်မီးၼင်ႇတူၼ်းသဵင်မၼ်း ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ၸဝ်ႈၶူးမေႃလူင်ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းတႅမ်ႈမႃးၼၼ်ႉ တိုၼ်းလီယွင်ႈဢၢမ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈၵုင်ႇမုၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈတေႉတေႉယဝ်ႉ။ လီထိင်းသိမ်းဝႆႉ. ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉပဵၼ် လွင်ႈဢၼ်လီဢၢမ်းပိူင်ၾၢင်ဢၼ်လီဢၢမ်း ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင်ႁဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၽႂ်ၵေႃႈတေဢမ်ႇသူႈဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈသေ လိုမ်းဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇသူႈဝႆႉၵႃႊၶၼ် မၼ်းၼၼ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ပေႃးဢမ်ႇဝႆႉၵႃႊၶၼ်မၼ်းၼႆ တႃႇတေႁၢႆၵႂႃႇ ဝွတ်ႈဝၢႆးၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵေႃႈ တေသိုပ်ႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ၵူၺ်းၼႃႇ လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၽႅဝ်ၵႂႃႇမိူင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉသေ ပိူၼ်ႈသမ်ႉဢဝ် သိမ်းပႅင်းဝႆႉလီလီ ယႃႇႁႂ်ႈပေႃးလူႉပေႃးႁၢႆၼၼ်ႉၵေႃႈ မီႈယူႇ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေသိုပ်ႇယိုၼ်းယၢဝ်း မီးၵႂႃႇလႆႈတင်းႁိုင်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီၸူမ်းၸွမ်းယူႇတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ပဵၼ်လိၵ်ႈႁဝ်း လုၵ်ႉတီႈမိူင်းႁဝ်းၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶွင်ႁဝ်းယဝ်ႉ။ မၢင်တီႈ ၼၼ်ႉ ပေႃးၶႂ်ႈႁၼ်ၼႆတင်းလႆႈပၼ်ငိုၼ်းသေ ၸင်ႇလႆႈၶဝ်ႈတူၺ်းယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈလူင်တႆး တီႈၼွၵ်ႈမိူင်း. ၸွမ်းၼင်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်း ဢၼ်ၽႅဝ်ၵႂႃႇၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်မီးတီႈမိူင်းၵျိူဝ်ႊမၼီႊ ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးပပ်ႉသၢႆမၢႆမၼ်း SHAN MANUSCRIPTS PART 1 (ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင်တႆး တွၼ်ႈၼိုင်ႈ)ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉၵဵပ်းမၢႆသေ ထတ်းဢွၵ်ႇ ပဵၼ် BAREND JAN TERWIEL သေ ၵေႃႉၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ပဵၼ် CHAICHEUN KHAMDAENGYODAI (ၸၢႆးၸိုၼ်ႈၶမ်းလႅင် ယွတ်ႈတႆး)ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈတႆးသေ ဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ဢဝ်တင်းၸိဝ်ႈပၢႆၵမ် “ၸိုၼ်ႈၵွၼ်းလၢႆး-ၸၢႆးမၼ်ႈၼွၵ်ႈ”သေ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇပပ်ႉလိၵ်ႈတႆးမႃးယူႇ ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပပ်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉသၢႆမၢႆပပ်ႉတင်းသဵင်ႈ 335။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးတီႈဝဵင်း လဵဝ်ၵၼ်။ မီးတီႈဝဵင်းပိူဝ်ႊလိၼ်ႊ 49။ တီႈဝဵင်းႁမ်ႊပၢၵ်ႉပပ်ႉၼိုင်ႈ။ တီႈဝဵင်းမိဝ်းၼိၵ်ႉ 258။ ၼႂ်းၼႆႉ တိူၵ်ႈလိၵ်ႈ၊ သိူဝ်ႈဢၢင်း၊ ၶႅပ်းဢၢင်းၵေႃႈပႃးယဝ်ႉ။ ပီတႅမ်ႈထုတ်ႇပပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈ 1855 တေႃႇထိုင် 1975 လႄႈတေ လႆႈဝႃႈဢၼ်ႁိုင်လိူဝ်သုတ်း 154 ပီသေ ဢၼ်ၸမ်သုတ်းသမ်ႉ 35 ပီယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃ ဢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈပႃးဝႆႉ ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်၊ ၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ၊ ၸဝ်ႈထမ်ႇမတိၼ်ႇၼ၊ ၸရေးတွၼ်း၊ ထၢၵ်ႈလွႆဢၢႆႇ၊ ၸရေးဢိၼ်းတႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈတႃႇၼ ၸဝ်ႈတွင်းပၢၼ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁူႉလႆႈၼၼ်ႉ တႅမ်ႈၼေဝႆႉ တင်းမူတ်းယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢၢႆႈၶမ်း၊ ဢၢႆႈၸိတ်ႉတ၊ ၶမ်းၸိုၼ်ႈ၊ ၶမ်းၵျၢၼ်ႇ၊ ၶိင်းၵျွင်း၊ ၶိင်းလွႆမၢၼ်ႁိူင်း မႄႈဢီႇၶမ်း၊ မႄႈၵျွင်းၶမ်း၊ ပေႃႈဢီႇၶမ်း၊ ပေႃႈသၢင်ႇၸၼ်ႇတႃ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယဝ်ႉ။ သမ်ႉ ပပ်ႉၼိုင်ႈပပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ တႅမ်ႈၼေႁူဝ်ယွႆႈမၼ်း။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇပဵၼ်ပပ်ႉ တူပ်ႉ(ပပ်ႉလၢၼ်း)၊ ပပ်ႉၵဵၼ်။ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း-ၸေႈသႃ၊ မိုၵ်ႉလမ်။ တၢင်းယႂ်ႇမၼ်း ၼႃႈယၢဝ်း၊ ၼႃႈပွတ်း၊ တၢင်းၼႃမၼ်း။ ႁၢင်ႊၾၢင်-ဢဝ်ၵမ်ၸိုၼ်းသေ ပၼ်ႁွႆးထႅဝ်လိၵ်ႈဝႆႉ၊ ပႃးႁၢင်ႊတႅမ်ႈဝႆႉ။ ၼႃႈလိၵ်ႈ-မီးလၢႆၼႃႈ။ ငဝ်းလၢႆးမၼ်း-တိုၵ်ႉလီယူုႇ၊ ယွၵ်းသိၵ်ႇဝႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ တိုၵ်ႉလူလႆႈ တင်းမူတ်းယူႇ။ ဝၼ်းထီႉ-ဝၼ်းထုတ်ႇပပ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇ-ဢဝ်တင်းလိၵ်ႈတႆး၊ ပႃႇလိ တႅမ်ႈဝႆႉ။ တီႈတွင်း-လၢတ်ႈၼေတီႈၵႅပ်ႈ ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ။ ပပ်ႉမၢင်ဢၼ်သမ်ႉသႂ်ႇပႃးတင်းသဵင် ဢွၵ်ႇတႆး ဢၼ်ဢဝ်တင်းလိၵ်ႈဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈလူပ်းလင်. ပပ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်မၢႆၼိုင်ႈၼႆလႄႈ ဢၼ်တေသိုပ်ႇဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင် ၶူဝ်းၶွင်တႆး ဢၼ်ၽႅဝ်ၼႂ်းမိူင်းၵျူဝ်ႊမၼီႊသေ မီး ယူႇဝႆႉၼႂ်းႁွင်ႈလူလိၵ်ႈ၊ ႁွင်ႈၼႄၶူဝ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတေမီးၼမ်လိူဝ်သေ သၢႆမၢႆၼႂ်းပပ်ႉၼႆႉ ယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ပဵၼ်ပပ်ႉမႃး. ပပ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ၶႃႈႁဝ်းလႆႈဝႆႉ ၵွပ်ႈၶူးသွၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်လၼ်ႊတၼ်ႊ Kate Crosby တင်း ၸၢႆးၸေႃးတိၵ ၽူႈႁဵၼ်းတႃႇႁပ်ၶူး Ph.D တီႈၸၼ်ႉၸွမ်လၼ်ႊတၼ်ႊ တွၼ်ႈပၼ်ၽိုၼ်မၼ်း မိူဝ်ႈၸဝ်ႈသြႃႇမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸဝ်ႈဢိၼ်ႇတႃႇၸႃႇရ တင်းၶႃႈႁဝ်းၶဝ် ၵႂႃႇၸွႆႈၶႃႁဵတ်းသၢႆမၢႆလိၵ်ႈလူင် တီႈဝတ်ႉတိယသထၢၼ်၊ မႄႈတႅင်-ၵဵင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ သိုပ်ႇလူလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၽႆၢႇၵၢၼ်လိၵ်ႈလူင် - ပၢင်ၵုမ်ၶွၼ်ႇၾရႅၼ်ႉလိၵ်ႈလူင်#	shnwiki
770	လိၵ်ႈလၢဝ်း	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=770	shn	လိၵ်ႈလၢဝ်း လိၵ်ႈလၢဝ်း ອັກສອນລາວ ၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈပိူင်လူင် တႃႇတေတႅမ်ႈ ၵႂၢမ်းလၢဝ်းလႄႈ ၵႂၢမ်းတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်မီးယူႇ ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း။ ဢဝ်ၸႂ်ႉတႅမ်ႈ ၵႂၢမ်းဢီႇသၢၼ်မႃးယူႇသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၵႂၢမ်းဢီႇသၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉလိၵ်ႈထႆးယဝ်ႈ။ တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈလၢဝ်း ພະຍັນຊະນະ မီး 27 တူဝ်။ မီးတူဝ် ພະຍັນຊະນະປະສົມ 7 တူဝ်၊ မီးသရ ສະຫລະ 33 တူဝ်။ တူၼ်းသဵင် ວັນນະຍຸດ 4 သဵင်။	shnwiki
771	လိၵ်ႈလၢႆးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=771	shn	လိၵ်ႈလၢႆးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဥရောပတိုက်တွင် ပုံနှိပ်စက် မပေါ်မီကပင် ကလေးသူငယ်များအဖို့ စာအုပ်စာတမ်းများ ရှိခဲ့သည်။ အဲလဖရစ်နှင့် အဲလကွင်တို့၏ ဂျင်စတာ ရိုးမနိုးရမ်ခေါ် စကားထာ များ၊ သင်ခန်းစာများ၊ အီစွပ်၏ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ စသည် တို့ကို အသက်အနည်းငယ်ကြီးသော ကလေးများ ဖတ်ရှုကြလေ သည်။ ထိုစာအုပ်များမှာ အထက်တန်းကျသော စာကြီးပေကြီး များ မဟုတ်စေကာမူ ယင်းတို့ကို ဖတ်ရှုသဖြင့် ကလေးများ သည် လူ့အကြောင်း လူ့လောကသမိုင်းများကို သိမြင်နိုင်လေ သည်။ ထိုနောက်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဂျွန်ဗန်ညင်၏ 'ယောက်ျားကလေးများနှင့် မိန်းကလေးများအဖို့ စာအုပ်'နှင့် 'ကလေးများအဖို့ တောရွာ ဘွဲ့တေးကဗျားများ'သည် ကလေး များကို သဘာဝနှင့်မိတ်ဆက်ပေးသည့်ပြင်၊ ကောင်းမြတ်သော ကိုယ်ကျင့် တရားများကိုလည်း မျိုးစေ့ချပေးလေသည်။ ကလေး သူငယ်များသည် ယောက်ျားကလေးဖြစ်စေ၊ မိန်းကလေးဖြစ်စေ၊ ကဗျာလင်္ကာများကို ရိုးရိုးစကားပြေများထက် ပို၍ နှစ်သက်ကြ ၏။ ထိုကြောင့် ကလေးတို့အကြိုက် စရိုက်ကိုလိုက်၍ မိခင် များသည် သားငယ်သမီးငယ်များကို ချော့မြှူသည့်အခါ၊ ထွေရာ လေးပါး စကားများဖြင့် မဟုတ်ဘဲ ကလေးချော့ကဗျာများ သီချင်းဂီတများဖြင့်သာ ချော့မြှူကာ အိပ်ဆေးကို ပေးလေ့ ရှိသည်။ စာရေးဆရာများသည်လည်း ကလေးတို့အတွက် စာစပ်မည် ရေးမည်ဟု ရည်ရွယ်လိုက်သည့်အခါ၊ သူတို့ ကိုယ်တိုင် ကလေးများနှင့်အတူ ရောနှောပျော်ရွှင်နေသကဲ့သို့ စိတ်ကူးပြီးမှ၊ တိရိစ္ဆာန်ကျေးငှက်ကလေးများအကြောင်း၊ သစ်ပင်၊ ရေမြေ၊ တောတောင်၊ အာကာသ စသည့် ဩကာသလောက ကြီးအကြောင်းတို့ကို ကလေးတို့ ဉာဏ်အမြင်မှီနိုင်သလောက် မျက်စိထဲတွင် ပေါ်လာအောင် သုတိသံ သာသာဖြင့် ရေးစပ် လေ့ရှိ၏။ ရှေးရိုးပုံပြင်များမှာ ကလေးစာပေပေါက်ဖွားရာ အရင်း မူလဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ ယင်းတို့မှာလည်း ရှေးလူကြီး များ ပြောကြားလေ့ရှိသော ငလက်မပုံ၊ မောင်အကြီးပုံ၊ ရွှေယုန် နှင့်ရွှေကျား သက်ငယ်ရိတ်သွား၊ ကြက်မကြီးနှင့် ကြက်ကလေး၊ စင်ဒါရဲလား(စန္ဒမာလာ)၊ စနိုးဝှိုက်နှင့် လူပုလေး ခုနစ်ဖေါ် စသည်တို့ ဖြစ်၏။ ဤပုံကလေးများမှာ ဘယ်သောအခါမျှမရိုးနိုင်ဘဲရှိ သည့်ပြင်၊ ငယ်ရွယ်သော ကလေးသူငယ်များအဖို့ မှတ်သား အတုယူနိုင်သည့် သင်ခန်းစာများလည်း ပါဝင်သည်။ ကဗျာ များမှာလည်း ကလေးစာပေတွင် အကျုံးဝင် လျက်ရှိ၍၊ ယင်း တို့မှာ ဖိုးလမင်း၊ ကြောင်နှင့် ကြွက်၊ ကြောင်ကြီး မြီးတံတို၊ ဝါဆိုဝါခေါင်၊ ဥပုသ်စောင့်၊ ပြက္ခဒိန်၊ တောက်တဲ့ အစရှိသည် တို့ ဖြစ်၏။ အင်္ဂလိပ်စာပေတွင်ကား ကလေး ကဗျာများစွာ ရှိလေရာ 'ဂူစီဂူစီဂင်ဒါ၊' 'ခြောက်ပဲနိသီချင်း၊' 'ဂျက်ဟော်နာ ကလေး' 'မျက်မမြင်ကြွက်ကလေးသုံးကောင်' စသော ကဗျာ ကလေးများမှာ ကလေးတို့ နှုတ်ဖျားတွင် သီးနေသောကဗျာများ ဖြစ်ပေသည်။ သိမှတ်ဖွယ်ရာအဖြစ်ဖြာဟူသော စာအုပ်ကလေးများမှာ ကလေးသူငယ်များအဖို့ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းများနှင့် တူလေ သည်။ မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းတို့သည် မိမိတို့နှင့်နီးစပ်ရာ အကြောင်းအရာများ အားလုံးကို ဖေါက်သည်ချသဖြင့် သိရှိ နိုင်သကဲ့သို့၊ စာအုပ်များထဲ၌ ရေးသားထားသော ထူးခြားသည့် အကြောင်းအရာများ၊ နုယဉ်ဆန်းသစ်သည့် အတွေးအခေါ်များ၊ အဖိုးတန် အကြံဉာဏ်များကို တဆင့်တဆင့် ရရှိသဖြင့် ဗဟု သုတ ကျယ်ပြန့်လာနိုင်ပေသည်။ ကလေးသူငယ်များ၏ ပင်ကိုယ်အသိဉာဏ်ကို ထိုထို စာအုပ်ကလေးများမှ အကြောင်း အရာတို့က ထပ်လောင်း၍ ပိုမိုထက်သန်အောင် ပြုပြင်ပေး သည်။ လောကကြီးအကြောင်းကို ကိုယ်တွေ့ မဆည်းပူးနိုင် သေးမီ ကလေးများသည် စာတွေ့ဖြင့် ကောင်းကောင်း သိ နားလည်လာနိုင်သည်။ ကလေးတစ်ယောက်စီ တစ်ယောက်စီ၌ အကြိုက်တစ်မျိုးစီ ရှိကြ၏။ အချို့ကလေးက သဘာဝဆန်သော ပုံပြင်ကဗျာများကို ကြိုက်၍ အချို့က ရဲရင့်သည့် အဖြစ်သနစ် မျိုးကို ဖေါ်ပြသောပုံများ သို့မဟုတ် သူရဲကောင်းများအကြောင်း ကို ကြိုက်ပြီးလျှင်၊ အချို့ကလည်း တစ္ဆေသူရဲစသည်တို့ ပါဝင် သော ထိတ်လန့်စရာ အံ့ဩဖွယ်ရာပုံမျိုးကို ကြိုက်လေသည်။ စာအုပ်များမှာလည်း သူတို့အကြိုက်ကိုလိုက်၍ အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံ ရေးသားထား၏။ ကလေးတို့၏ စိတ်ဓါတ်ကို ဆွဲဆောင်သော စာအုပ်များမှာ များသောအားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ၊ ထုံးဟောင်း ပုံပြင်များနှင့် ရှေးရိုးပုံပြင်များ ဖြစ်လေသည်။ ပသီပုံပြင်များမှာ နာမည်ကြီးသလောက်လည်း စာဖတ်သူများကို ဆွဲဆောင်နိုင် လေသည်။ ယင်းတို့ကို ဖတ်လိုက်လျှင် စာဖတ်သူ ကိုယ်တိုင် ဆန်းကြယ်လှသည့် တစ်တိုင်းတစ်နိုင်ငံသို့ ရောက်နေဘိသကဲ့သို့ စိတ်တွင် ထင်မြင်လာတတ်၏။ ရောမနှင့်ဂရိတို့၏ ထုံးဟောင်းပုံပြင်များတွင် အိုလင်းပတ် တောင်ထက်၌ စံမြန်းသော ဇုနတ်မင်းနှင့်တကွ နတ်သား နတ် သမီးများ၏ ဘဝစခန်းကို ဆန်းပြားဖွေနှည် စာမွန်ရည်ဖြင့် တင်ဆက်ထားလေရာ၊ ဖတ်ရသူ၏ စိတ်တွင် သာဓိနမင်းကြီးကို တာဝတိံသာမှ သိကြားမင်းက နတ်ရထားဖြင့်ပင့်သွား၍ နတ် လောကကို လှည့်လည်ပြနေဘိသကဲ့သို့ ထင်ရလေသည်။ ဤ ဂရိထုံးဟောင်းပုံပြင်များတွင် ပါဝင်သော နတ်သားနတ်သမီး များအကြောင်းကို ကလေးများ အလွန်နှစ်သက်ကြ၏။ ကလေး အရွယ်သည် မည်သည်ကိုမဆို ပြောလျှင် ယုံလွယ်မှတ်လွယ် အာရုံစိုက်လွယ်သောအရွယ်ဖြစ်၍ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များကိုပင် အဟုတ်ထင်ကာ ဖတ်ချင်သော ဝါသနာ၊ နားထောင်ချင်သော ဆန္ဒများ တဖွားဖွား တက်ကြွလာတတ်သည်။ ဝတ္ထုများတွင်လည်း ကလေးများအတွက် 'တွမ်ဗရောင်း၏ ကျောင်းသားဘဝ'၊ 'ဟပ်ကယ်ဗဲရီဖင်း၏ စွန့်စားခန်းများ'၊ 'ရောဗင်ဆန်ကရူးဆိုး'၊ 'ဂါလီဗါ၏ခရီးစဉ်'၊ 'အေမီနှင့်ကလေး စုံထောက်များ' စသော ဝတ္ထုများ အပြင်၊ 'ဝမ်းဘဲကလေးပီတာ' စသော လွယ်ကူသည့် ပုံတိုကလေးများ အများအပြား ရှိပေ သည်။ ဤပုံတို ကလေးများမှာ ကလေးများနားလည်နိုင်သည့် စကားလုံးများနှင့် ရေးထား၍ ပုံနှင့်ဆီလျော်သော အရုပ်များကို ဆေးရောင်စုံဖြင့် ပုံနှိပ်ထားရာ၊ ရူပါရုံဗန်းပြပြီးလျှင် ကလေး များစိတ်ကို ဆွဲဆောင်ထားလေသည်။ ကလေးအရွယ်သည် အရုပ်နှင့်အဖေါ်လုပ်ကာ ပျော်ရသောအရွယ် ဖြစ်သည့်အတိုင်း၊ အရုပ်ဆိုလျှင် မကြည့်ရ မနေနိုင်၊ မကိုင်ရ မနေတတ်အောင် စွဲစွဲလမ်းလမ်း အာသာရှိတတ်ရကား၊ သူတို့နှစ်သက်သည့် အရုပ်ကားများကို ပုံပြင်ကဗျာတို့၏ အဓိပ္ပါယ်ပေါ်မှုနှင့် ကလေးစိတ်ကြိုက်အတွက် စာအုပ်များ၌ ထည့်သွင်းပေးရ လေသည်။ ကလေးများအား သူတို့၏ အမျိုးသားသမိုင်းကို နားလည် ထားနှင့်စေရန် ကလေးများအတွက် သမိုင်းပုံပြင် စာအုပ်များ လည်း ရှိပေသေးသည်။ ယင်းစာအုပ်များကို ပုံဝတ္ထုသဘော သို့မဟုတ် ပြဇာတ်သဘောဖြင့် ရေးသားထားတတ်ကြသည်။ ပမာအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကို အနည်းငယ် သိထားစေရန် အတွက် ကျန်စစ်သား၊ နော်ရထာမင်းစော၊ နတ်သျှင်နောင် စသည်တို့၏ အကြောင်းများကို ပုံဝတ္ထုသဖွယ် လွယ်ကူ ရှင်းလင်းသည့် စကားလုံးတို့ဖြင့် ရေးသားထားလေသည်။ ထိုပြင် မထီးတူမ သမ္ဘူလပြဇာတ်၊ ဝက်ဝံမင်းသားပြဇာတ် စသော ကိုယ်ဟန်လက်ဟန် အမူအရာနှင့် ပြောပြနိုင်သည့်၊ တစ်နည်းလည်း ကလေးများကိုယ်တိုင် ဇာတ်ကောင်များအနေ နှင့် ပါဝင်၍ သဏ္ဍာန်လုပ် သရုပ်ဖေါ်ကာ ကပြနိုင်သည့် ပြဇာတ်စာအုပ် များလည်း ရှိလေသည်။ ကလေးများကို ဖျော်ဖြေရန် အင်္ဂလန်ပြည်၌ ကလေးစာအုပ် များကို ၁၇၄၄ ခုနှစ်တွင် အဦးဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သူမှာ ဂျွန်နျူးဗဲရီ ဆိုသူ ဖြစ်၏။ သို့သော် ဥရောပတိုက်တွင် ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များကို ၁၆၉၇ ခုနှစ်၌ အဦးဆုံးရေးသား၍ ထုတ်ဝေခဲ့သူမှာ ပြင်သစ် နိုင်ငံမှ ချားပဲရိုးဆိုသူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၄ ဆက်မြောက်လူဝီ လက်ထက်တွင် လူကြိုက်များသော ဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်များကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူသည် စင်ဒရဲလား (စန္ဒမာလာ)၊ မုတ်ဆိတ်ပြာနှင့် ဖိနပ်ကြီးနှင့် ကြောင်ကလေး စသောပုံတိုကလေးများကို ပြင်သစ် ဘာသာမှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ သို့ ပြန်ဆိုခဲ့လေရာ၊ အင်္ဂလိပ်စာတတ် ကလေးများပင် ပြင်သစ် ကလေးများနည်းတူ ထိုပုံပြင်များကို အသည်းစွဲ ဖြစ်နေကြ၏။ ယင်းတု့ိကို မြန်မာဘာသာသို့လည်း ပြန်ဆိုထားပြီဖြစ်ရာ မကြာ မီ အတွင်း မြန်မာ့ကလေးစာပေ မြှင့်တင်ရေးအတွက် ပုံပြင် များ၊ ကဗျာများ၊ ပြဇာတ်များ၊ အမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်လာ ဖွယ်ရာ အကြောင်း ရှိပေသည်။ ကလေးများ၏ စာရိတ္တဗလ ကောင်းမွန်စေရန် အခြေခံသော ပုံကလေးများကို နာမည်ကျော် ကလေးပုံ ပြောဆရာမ မရီယာ အက်ဂျဝပ်က အများအပြား ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူ၏မိတ်ဆွေ သောမတ်ဒေးသည် ရူးဆိုး၏သဘောတရား များကို မှီငြမ်းပြု၍ ကလေးပုံပြင် စာအုပ်များကို ကြိုးကြိုးပမ်းပမ်း ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့၏။'ဆင်းဖို့နှင့်မားတန်' အမည်ရှိ ကလေးများအဖို့ ပုံပြင်မှာ သောမတ်၏ အကောင်းဆုံး လက်ရာ ဖြစ်၍ ထင်ရှားလှပေသည်။ သောမတ်သည် ကလေးများအဖို့ ပျော်တော်ဆက်စာအုပ် များရေးရာ၌၎င်း၊ သနားစရာကောင်း သည့် ပုံပြင်များရေးရာ၌၎င်း၊ ထူးချွန်သူ ဖြစ်လေသည်။ သောမတ်ကဲ့သို့ ပါရမီအထုံ ပါလာသော ကလေးကဗျာ စာရေးဆရာများမှာ အန်းနှင့်ဂျိန်းတေလာ ညီအစ်မတို့ဖြစ်၏။ သူတို့၏ လက်ရာ ဖြစ်သည့် 'မှိတ်တုတ် မှိတ်တုတ် ငယ်သော ကြယ်'ဟူသော ကဗျာကလေးတစ်ပုဒ်တည်းနှင့်ပင် သူတို့၏ ကဗျာစွမ်းရည်ကို ကောင်းစွာ ချိန်ဆနိုင်ပေသည်။	shnwiki
772	ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=772	shn	ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈ (မြန်မာ: အင်္ဂလိပ်စာ) ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႈ။ ၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈသေ လၢတ်ႈတေႃၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ယူႇ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵျႃႇမၼီႇပွတ်းတူၵ်း သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၵျႃႇမၼီႇပွတ်းတူၵ်း သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၻၢတ်ႉၶျ်လႄႈ ၵျႃႇမၢၼ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸၢဝ်းၵႂၢမ်းဢိၼ်ႇတူဝ် ယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ပိူၼ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈ မၢႆသွင်ယဝ်ႈ။ လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶဝ်တႄႉ ပဵၼ်လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လႅတ်ႉတိၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈဢေႇၻီႇ 450 ၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵျႃႇမၼီႇသေ ႁွတ်ႈထိုင်မႃးတီႈမိူင်းပရိတ်ႉတဵင်ႇယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းၵျႃႇမၢၼ်ႇၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢင်ႇၵလူဝ်ႇသႅတ်ႉသွၼ်ႇ Anglo-Saxon ဢၼ်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵဝ်ႇၵႄႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်သေ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵျႃႇမၼီႇၶဝ် လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉတႄႉ ၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ တင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉတိိုဝ်းလၢတ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ မီးယူႇ 350 လၢၼ်ႉသေ ၵူၼ်းၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၼၼ်ႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းၽႄႈတိူၼ်းႁူမ်ႇလူမ်ႈၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈယူႇ။ ပိုၼ်း. ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ တႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၼိူဝ်ၵုၼ် ၵရဵၵ်ႉပရိတ်ႉတဵင်ႇ ၼႂ်းတိူၵ်ႈယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵျႃႇမၢၼ်ႇ (သႅၼ်ႉၸုၼ်ႇ၊ ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၵျူး)ၶဝ် ႁွတ်ႈထိုင်မႃး တီပရိတ်ႉတဵင်ႇသေ ၶဝ်ၵႂႃႇယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပွတ်းတူၵ်းယဝ်ႈ။ ၶဝ်ၵႂႃႇ ႁဵတ်းႁေႃႁဵတ်းႁိူၼ်း ယူႇသဝ်းသေ လိုပ်ႈလမ်းပႅတ်ႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်တိုၼ်းယူႇသဝ်းဝႆႉ ၸဵမ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵျႃႇမၼ်းၼိတ်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇယဵၼ်းပဵၼ်မႃး ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈယူႇ။ လုၵ်ႈတီႈ ဝေႃးႁႃႇရ Angles-Englas သေ ၸင်ႇတေပဵၼ်မႃး English ၼႆယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ တင်းၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တႄႉတႄႉသေ ၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈယၢမ်းလဵဝ် ယင်းႁူႉပွင်ႇယၢပ်ႇၼႆယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းမၢင်ၶေႃႈၼႆႉ သဵင်မၼ်းငၢႆးၵၼ်ယူႇသေတႃႉ မၢင်ၶေႃႈၼႆႉတႄႉ တိုၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းဢၼ်မိူၼ်ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၾရီႇသျၢၼ်ႇသေ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်း 5 သႅၼ်လိူဝ် ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းမိူင်းၵျႃႇမၼီႇ၊ ၼႄႇတႃႇလၢၼ်ႇ လႄႈ တဵင်းမၢတ်ႉၶဝ် တိုၵ်ႉလၢတ်ႈဝႆႉယူႇ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵွၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈလႄႈ ၵျၢမ်းၾရီႇသျၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ငၢႆးၵၼ်သေတႃႉ သမ်ႉပွင်ႇၵၼ် ယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတၢင်ႇမဵဝ်းၵေႃႈ ၶဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇသေ သိုပ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းၽႂ်မၼ်း၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သမ်ႉဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၶဝ် ၸိမ်လေႃးဢဵင်းၵလဵတ်ႈသေ လၢတ်ႈမႃးလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႈ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မိူဝ်ႈမွၵ်ႈ ဢေႇတီႇ 800 ၼၼ်ႉ ၸူၼ်ပၢင်ႇလၢႆႇတၢတ်ႉၶျ်လႄႈ ၼေႃးရိတ်ႉၸ်ၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ Vikings ၼႆယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးမီး ၼႂ်းၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈဝႆႉ တင်းၼမ်၊ ၵႂၢမ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ငဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၵျၢမ်းၵျႃႇမၼ်းၼိတ်ႉၸ်သေ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵဝ်ႇၵႄႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႈ။ မိူဝ်ႈဢေႇၻီႇ 1066 ၼၼ်ႉ ဝီႇလီႇယမ်ႇ ဢွင်ႇပႄႈသိုၵ်းသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် တီႈဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇယဝ်ႈ။ ၶုၼ်ဝီႇလီႇယၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ၼေႃႇမၢၼ်ႇလႄႈ မၼ်းလႆႈဢဝ် ပပ်ႉလိၵ်ႈၼေႃႇမၢၼ်ႇ ၽႅဝ်မႃး ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၼေႃႇမၢၼ်ႇၼႆႉ သမ်ႉငၢႆးၵၼ် တင်းၵႂၢမ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈသေပိူၼ်ႈယဝ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဝီႇလီႇယမ်ႇ ဢွင်ႇပႄႉသိုၵ်း ၶဝ်ႈထိုင်ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇလႄႈ တီႈမိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းလေႃးလႄး ၶေႃႈၵႂၢမ်းလေႃးလႄး ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ-ဢင်ႇၵလူဝ်ႇသႅတ်ႉၽုၼ်ႇ ပဵၼ်မႃးသေ ၸင်ႇတေသိုပ်ႇပဵၼ်မႃး ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယူႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထႅင်ႈ 300 ပီ 400 ပီၼႂ်းဝူင်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်လိၵ်ႈ သၻ်ႉၻႃႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးယဝ်ႈ။ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ႁိမ်ဢဝ် တူဝ်လိၵ်ႈ ၼေႃႇမႅၼ်ႇတင်းၼမ်သေ မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး Middle English ယဝ်ႈ။ ၵျွတ်ႉၾႃႇရီႇၵႃႉသႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ Middle English ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁူႉၸၵ်းၼမ်ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သဵင်ဢွၵ်ႇမၼ်း လႅၵ််ႈလၢႆႈမႃး တင်းၼမ်သေ Middle English ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႈ။ တီႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ သျဵၵ်ႉသပီးယႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ပၢၼ်ၵဝ်ႇ တင်းၼမ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လူင်ႈၼႃႈ ၸွမ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၼႆယူႇ။ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ သိုပ်ႇဢဝ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းတၢင်ႇၽႃႇသႃႇ မႃးၸိမ်လေႃးယူႇ ထႅင်ႈတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ၶဝ်ႈပႃး 30%၊ 40%ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းၶႄႇ၊ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ ဢိၼ်ႇတိယ၊ သပဵၼ်ႇ၊ ပေႃႇတူႇၵီႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မၢင်ၸိူဝ်း ဢဝ်ၸႂ်ႉၵမ်းသိုဝ်ႈ၊ မၢင်ၸိူဝ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈသေ ၸႂ်ႉၵႂႃႇၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ယူႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈသင်ၼႆၸိုင် ၽူႈလူင်ႉပၢႆးသၢႆႊၶဝ် ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်ၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶဝ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း သေလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်လူဝ်ႇလႆႈ ၵပ်းသိုပ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶဝ်လႆႈၵပ်းသိုပ်ႇ လၢတ်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ပုၼ်ႈတႃႇတေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵၢၼ်ပၢႆးသၢႆႊၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶေႃႈႁွင်ႉ ၶေႃႈဝေႃးႁႃႇရမၼ်း လႆႈလိူၵ်ႈသေ ႁွင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ပေႃးဢဝ်ပိုၼ်းဝႃႈၸိုင် လွင်ႈဢၼ် ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လိၵ်ႈၶဝ် ၵႂၢမ်းၶဝ် ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈတီႈယူႇ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းဝႆႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ၊ ဢေႃးၸတေးလီးယႃး၊ ၶၼေႇတႃႇ၊ ႁွင်ႇၵွင်ႇ၊ ပႃႇၵိတ်ႉၸတၢၼ်ႇ၊ တိူၵ်ႈဢႃႇၾရိၵၸၢၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း လိူဝ်သေ ၵႂၢမ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႈ။ မိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်ႇ ယၢမ်ႈပဵၼ်မိူင်းၶီႈၶႃႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူင်းဢိင်ႇၵလၢတ်ႇ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ် မိူင်းဢၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပၢႆးမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းမီးႁိၵ်ႈမီးဢူဝႆႉလႄႈ တႃႇတေၵပ်းသိုပ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ၊ လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈယူႇ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇတေၸၢင်ႈလႆႈ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ၊ တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူင်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၵူႈမိူင်းမိူင်းၵေႃႈ လိူဝ်သေ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉၼႂ်းမိူင်းၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ဝႆႉပဵၼ် ထၢၼ်ႈမၢႆသွင်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ပူင်သွၼ်ပၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၸိူင်း၊ ဢပုမ်ႇ၊ ၸၢတ်ႈ၊ ပိုၼ်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ၼႂ်းလိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႉ။ ဝွၵ်းလႄႈ ၸၢတ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်ႉသပီးယႃး ဢၼ်လိုဝ်းလင်ယူႇ တင်းၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉတႅမ်ႈဝႆႉ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ငဝ်းတူင်ႉ၊ ၽဵင်းၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ သမ်ႉၸႂ်ႉၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၵူႈပိူင်ပိူင်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႈ ၼမ်လိူဝ်မႃး ၵူႈၶၢဝ်းယၢမ်းယူႇ။ ပီ 2016 ၼႆႉ ၵူၼ်းဢၼ်ဝႆႉၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်မၢႆၼိုင်ႈသေ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ မီးယူႇ 400 လၢၼ်ႉ။ ဢၼ်ဝႆႉၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်မၢႆသွင်သေ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးယူႇ 1.1 ၿီႇလီႇယၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မၢႆသၢမ်ယဝ်ႉ။ မၢႆၼိုင်ႈတင်းမၢႆသွင်တႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶႄႇလႄႈ ၵႂၢမ်းသပဵၼ်ႇ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈၶိူဝ်းၶိူဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၶိူင်ႈယိပ်းၶိူင်ႈတိုဝ်း ၼႂ်းၽူင်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တိုၼ်းပႃးဝႆႉ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈ လႆႈဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်မႃးယူႇ။ ၵူၼ်းမိူင်းၼိုင်ႈလႄႈ မိူင်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈ ပေႃးၵႂႃႇႁၼ်ၵၼ်ၸိုင် တႃႇတေလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် လႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႈ။ - တူဝ်လိၵ်ႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်း 26 တူဝ်	shnwiki
773	လိၵ်ႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းထႆး ပၼ်ထိုင် လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=773	shn	လိၵ်ႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းထႆး ပၼ်ထိုင် လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈ လုၵ်ႈယိင်းပေႃႈဢိူၺ်... တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ လွင်ႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ဢိုၵ်းတိုၵ်းဢိုင်ႇတိုင်ႇ မၼ်းတိုၼ်းၵိုင်ႇၵၼ်မႃး ဢိုင်ႇတိုင်ႇဢိုၵ်းတိုၵ်း မၼ်းတိုၼ်းၵိုၵ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ လပ်းသိင်ႇ လႄႈ လႅင်းႁိူဝ်ႈ၊ ဝႃႈငၢႆႈ လႄႈ ဝႃႈယၢပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ တေလႆႈလိူၵ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၸႂ် ၼၼ်ႉၼႆၸိုင် ၵူၼ်းႁဝ်း ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ တေႃႈတေ လႆႈၸႂ် လႅင်းႁိူဝ်ႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈလႆႈ ၸင်ႇၸၢင်ႈလႆႈဢိူဝ်ႈ။ တႃႇတေ ႁွတ်ႈထိုင်လႆႈ တီႈလႅင်းႁိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ဢွင်ႈတီႈလီၼၼ်ႉ မၼ်းမီး လွၵ်းလၢႆးမၼ်းယဝ်ႉ။ လၢႆးဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လၢႆးႁၵ်ႉပႅင်း ပိူၼ်ႈ ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈသင် ပေႃးၼႆၸိုင် ပေႃးလႆႈ တၢင်းႁၵ်ႉပႅင်း တီႈပိူၼ်ႈၸိုင် တေၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ ပျသၼႃႇတင်းသဵင်ႈယူႇ။ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ သင်ဝႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီး လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇၵူၺ်း ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီး လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵူၺ်း ၼႆၸိုင် လူဝ်ႇလႆႈ လွင်ႈတၢင်းႁၵ်ႉ တီႈၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေပဵၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃႈ ၶႂ်ႈလၢတ်ႈၼႄလုၵ်ႈယိင်းဢိူဝ်ႈ... 1။ ဢတိတ်ႈမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉသေဢမ်ႇဝႃႈ၊ ပတ်ႉၸုပ်ႉပၢၼ်ႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်သေဢမ်ႇဝႃႈ၊ ဢၼႃၵတ်ႈ မိူဝ်းၼႃႈသေဢမ်ႇဝႃႈ တမ်ႈတီႈ ၼိူဝ်ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ ၶဝ်ၵိူတ်ႇမႃး ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၵဝ်၊ ၶဝ်ထဝ်ႈၵႂႃႇ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈၵဝ်၊ ၶဝ်တေႃႈတေ တၢႆ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈၵဝ်ၵူၺ်း ၼႆယူႇ။ 2။ တူၺ်းႁၼ်လီ တီႈၼိူဝ်လေႃးၵတ။ ႁႂ်ႈႁၼ် လီလိူဝ်သေၼၼ်ႉၵွၼ်ႇတ။ တႃႇတေၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ ပျသၼႃႇ တူၵ်းထုၵ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈသေ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် လေႃးၵတ။ 3။ ၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈမေႃယူႇသဝ်း ၼိမ်မၼ်ႈႁင်းၶေႃတ။ ၶႂ်ႈဝႃႈတႄႉၵေႃႈ ၸႂ်ၼႆႉ တေလႆႈဢိင်ပိုင်ႈ ပိုၼ်ႉထၢၼ် ဢၼ်ႁၢၼ်ႉၸႂ်ငၢႆႈ၊ မီးၵႃႈႁိုဝ် လႆႈမႃး တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸွမ်း၊ ယႃႇပေ ႁႂ်ႈမီးၸႂ်ၸပ်းပႅၼ်း၊ မီးၵေႃႈလီ ဢမ်ႇမီးၵေႃႈ ဢမ်ႇၶီ တေလႆႈဝႆႉၸႂ် ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တေလႆႈမေႃႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸွမ်း သၢႆငၢႆၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဝႆႉ မီးဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လေႃးၽယႂ်ႇၼႃႇသေ ယႃႇပေႁႂ်ႈလႆႈ တုၵ်ႉၶ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢိုင်းဢၢင်ႈၼၼ်ႉသေၵမ်း။ “ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ဢိုင်းဢၢင်ႈမႄႈလုၵ်ႈ လႆႈၵႂႃႇထူပ်းႁၼ် ဝူဝ်းတူဝ်ၼိုင်ႈ... ဢိုင်းဢၢင်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉဝႃႈ "ဝူဝ်းၼႆႉ တူဝ်ယႂ်ႇၵျၼေႃ မႄႈမႄ" ၼႆသေ ယွင်ႈယေႃး ဝူဝ်းယႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိုင်းဢၢင်ႈမႄႈလူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၶၢမ်ႇသေ ၶိုၼ်းဝႃႈ "ၵဝ်ၵေႃႈ မေႃႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူဝ်ၵဝ် ယႂ်ႇယူႇ" ၼႆသေ ဢဝ်တူဝ်မၼ်း ယႂ်ႇတိုင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ "ယႂ်ႇတၢၼ်ႇၼႆႉ ယႂ်ႇတၢၼ်ႇၼႆ" ၼႆသေ ၵမ်းလိုၼ်း ၸူးဢဝ်ပုမ်မၼ်း တႅၵ်ႇတၢႆပႅတ်ႈ။ - ၵၢၼ်ၼႆႉ ပႄႉလႆႈ တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁၢပ်ႇ တၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်းတ၊ ယႃႇပေႁၢပ်ႇ ၵၢၼ်ဢၼ် ဢမ်ႇပႄႉလႆႈၼၼ်ႉ။ - ႁဵတ်းၵၢၼ် ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇ သၢႆငၢႆၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉတ။ 4။ ဝႆႉၸႂ် ႁႂ်ႈၼိမ်မၼ်ႈတ။ ႁႂ်ႈမေႃႁၼ် တၢမ်ႇ တၢင်းၽိတ်း လႄႈ ႁႂ်ႈမေႃႁၼ် သူးလၢပ်ႈ တၢင်းၶတ်းၸႂ်တ။ သင်ဝႃႈ လႆႈထူပ်းၺႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမုင်ႈမွင်း ဝႆႉၼၼ်ႉၸိုင် ယႃႇပေၵုမ်ႇမိုင်ႉ ၶီငဝ်ၶေႃးၶူမ်ယူႇ။ ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ လေႃးၵထမ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် လၢပ်ႈယႂ်ႇလႄႈ ၵႅၼ်၊ ဢလုမ်းဢလၢင်း ၼမ်လႄႈ ဢေႇ၊ ပိူၼ်ႈယွင်ႈယေႃးလႄႈ ပိူၼ်ႈသႄႉၼႄး၊ လွင်ႈတုၵ်ႉၶလႄႈ လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ တိူင်းမၼ်းလႃႈ ၼႆတ။ ၸဝ်ႈပေႃႈ ႁေႃၶမ်း 2004 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 16 ဝၼ်း။	shnwiki
774	လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=774	shn	လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ၁၉၄၇ ခုနှစ် ပင်လုံစာချုပ်. ‘ပင်လုံစာချုပ်’ သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ ဂုဏ်ဒြပ်ကို ထည်ဝါခန့်ညားစေခဲ့သည် သာမက တိုင်းရင်းသားတို့သွေးစည်းညီညွတ်ခြင်း၏ ကွယ်ဝှက်၍ မရသော အမှတ်သင်္ကေတလည်း ဖြစ်သည်။ အချိန်ကား လွန်ခဲ့သော ၆၇ နှစ်တာကာလ။ အတိအကျဆိုရသော ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ။ နေရာမှာ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းလဲချားစော်ဘွားအပိုင် နယ်အတွင်းရှိ ပင်လုံမြို့ကလေးတွင် ဖြစ်၏။ စင်စစ်ပင်လုံဟု နှုတ်ကျိုးခေါ်ဝေါ်နေ သော်လည်း ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် ‘ပန်လုံ’ ဟု ခေါ်၍ ‘လွင်ပြင်ကြီး’ ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ပန်လုံ ခေါ် ပင်လုံ သည် လွင်ပြင်မြို့ ဟု အနက်ပေးသော်ရသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော ဆာမောင်ကြီး၊ ဦးတင်ထွဋ်၊ ဦးအောင်ဇံဝေ၊ ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေး၊ သခင်ဝတင်၊ ဗိုလ်မှူးအောင်၊ ဗိုလ်မင်းလွင်၊ ဦးကိုကိုလေး၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် ၊ ဒေါက်တာ စိန်မြမောင် ၊ ဗိုလ်သိမ်းဆွေ၊ ဦးတင်ညွန့်၊ ဦးမောင်မောင် စသော မြန်မာကိုယ်စားလှယ်များသည် လည်းကောင်း တက်ရောက်ခဲ့ကြသလို၊ ဗြိတိသျှတို့ဘက်မှ ဒိုမီနီယန်အတွင်း ဝန်ကလေး ဘော့တွမ်လေ၊ မစ္စတာ လက်ဝဒ်ချ် (Mr. W.B.T.Leduidge)၊ ဇွန်လေဒင် အမှူးသော အရာရှိကြီးများနှင့် တောင်တန်းဒေသ မင်းကြီး မစ္စတာ စတီဗင်ဆင်တို့လည်းတက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) အဖွဲ့မှ ဖဒိုဝိရီကျော်၊ သထုံဦးလှဖေ၊ စောစံကေးနှင့် ဦးချစ်တီး တို့လည်းလေ့လာသူအဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့၏ ခြေထိုးသွေးခွဲမှုများကြောင့် တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးကြိုးပမ်းမှုမှာ လိပ်ခဲတင်းလင်းဖြစ် နေသော်လည်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့ နံနက် ၁၀နာရီအချိန်တွင် သမိုင်းဝင်ပင်လုံစာချုပ်ကြီးကို ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ကချင်ကိုယ်စားလှယ်များ၊ ရှမ်းစော်ဘွားကိုယ်စားလှယ်များ၊ ရှမ်းပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ချင်းကိုယ်စားလှယ်တို့သည် သဘောတူညီလက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီမှ အဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် စဝ်ဖများအားလုံးတို့အပြင် ရှမ်းပြည် နယ်များ၊ ကချင်တောင်တန်းဒေသများနှင့် ချင်းတောင်တန်းဒေသတို့မှ ကိုယ်စားလှယ်များတို့ တက်ရောက်ကြသော ပင်လုံမြို့တွင်ကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးကြီးတရပ်တွင် ...ကြားဖြတ်မြန်မာအစိုးရနှင့် ချက်ချင်းပူးပေါင်းခြင်းအားဖြင့် ရှမ်း၊ ကချင်နှင့် ချင်းတို့သည်လွတ်လပ်ရေးကို ပိုမို၍ လျှင်မြန်စွာ ရရှိလိမ့်မည်ဟု အစည်းအဝေးတက်ရောက်သူ အဖွဲ့ဝင်တို့သည် ကန့်ကွက်သူမရှိဘဲ အောက်ပါအတိုင်း သဘောတူညီကြလေသည်။ - (၁)တောင်တန်းသားများ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ (တစညဖ) ၏ ကြိုးကိုင်အဖွဲ့ ကိုယ်စားလှယ်များ၏ ထောက်ခံချက်အရ တောင်တန်းသားများ၏ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးကို ဘုရင်ခံကရွေးချယ်၍ နယ်စပ်ဒေသများကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ဘုရင်ခံ၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ခန့်ထားရမည်။ - (၂)ဤအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ကို ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီတွင် ဌာနလက်ကိုင်မရှိ ကောင်စီဝင်တစ်ဦးအဖြစ်ခန့်ထား၍ ကာကွယ်ရေးနှင့် ပြည်ပကိစ္စရပ်များတွင် ထုံးနည်းဥပဒေအရ အမှုဆောင် ကောင်စီ၏ အာဏာလက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသည့်နည်းတူ နယ်စပ်ဒေသကိစ္စများကိုလည်း အမှုဆောင်ကောင်စီ၏ အာဏာအောက်သို့ ရောက်ရှိစေရမည်။ ဤနည်းလမ်းများအတိုင်း နယ်စပ် ဒေသဆိုင်ရာ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အား အုပ်ချုပ်ခွင့်အာဏာကို ပေးအပ်ရမည်။ - (၃)အဆိုပါ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ကို၎င်းနှင့်လူမျိုးချင်းမတူသော ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံနှစ်ဦးက ကူညီစေရမည်။ ရှေးဦးစွာ ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးတို့သည် ၎င်းတို့အသီးသီးသက်ဆိုင်သည့်နယ်များ ၏ ကိစ္စရပ်များကို ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်၍ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်မှာ အခြား နယ်စပ်ဒေသအားလုံးတို့၏ ကိစ္စရပ်များကို ဆောင်ရွက်စေရန်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ထုံးနည်းဥပဒေအရ တွဲဖက် တာဝန် ယူရသည့်မူအတိုင်း ရွက်ဆောင်စေရမည်။ - (၄)အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်သည် အမှုဆောင်ကောင်စီတွင် အဖွဲ့ဝင်လူကြီးအနေဖြင့် နယ်စပ်ဒေသများ၏ တဦးတည်းသော ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပါဝင်ရမည်ဖြစ်သော်လည်း ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံ ပုဂ္ဂိုလ်များသည် နယ်စပ်ဒေသများနှင့် သက်ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးကြသည့်အခါ အမှုဆောင်ကောင်စီတွင် တက်ရောက်နိုင်ခွင့်ရှိစေရမည်။ - (၅)အထက်တွင် သဘောတူညီသည့်အတိုင်း ဘုရင်ခံ၏အမှုဆောင်ကောင်စီကို တိုးချဲ့မည်ဖြ စ်သော်လည်း နယ်စပ်ဒေသများ၏ နယ်တွင်းအုပ်ချုပ်ရေးတွင် ယခုခံစားနေရသော ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ ်ရေးကို မည်သည့် နည်းနှင့်မဆို တစုံတရာလက်လွတ်စေရန် အဆိုပါကောင်စီက ပြုလုပ်ခြင်းမရှိစေရ။နယ်စပ်ဒေသများအတွက်နယ်တွင်းအုပ်ချုပ်ရေးတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရာခိုင်နှုန်း အပြည့် ရှိစေရမည်ဟူသောမူကို သဘောတူညီကြသည်။ - (၆)ပူးပေါင်းထားပြီးသည့် မြန်မာပြည်အတွင်း သီးသန့် ကချင်ပြည်နယ်တခုနယ်နိမိတ်သတ်မှတ်၍ တည်ထောင်ရန် ပြဿနာမှာ တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်က ဆုံးဖြတ်ရန်ဖြစ်သော်လည်းဤကဲ့သို့ သီးခြားပြည်နယ်တခု ထားရှိသင့်ကြောင်းကို သဘောတူညီကြသည်။ ဤရည်ရွယ်ချက်အထ မြောက်ရန်အလို့ငှာ ပထမခြေလှမ်းအနေဖြင့် ၁၉၃၅ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရအက်ဥပဒေအရ နောက်ဆက်တွဲစာရင်းပါ အပိုင်း (၂) ဒေသများကဲ့သို့ မြစ်ကြီးနားနှင့်ဗန်းမော်ခရိုင်တို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးတွင်နယ်စပ်ဒေသ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အားဆွေးနွေးတိုင်ပင်ရမည်။ - (၇)နယ်စပ်ဒေသများ၏ နယ်သူနယ်သားတို့သည် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများတွင် အခြေခံများအဖြစ် အသိ အမှတ်ပြုထားသော အခွင့်အရေးများတို့ကို ခံစားနိုင်ခွင့်ရှိစေရမည်။ - (၈)ဤစာချုပ်တွင် သဘောတူကြသည့် အစီအစဉ်မှာ ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ် နယ်မြေစုတွင် ယခု အပ်နှင်းထားပြီးသော ဘဏ္ဍာရေးနှင့်ပတ်သက်သည့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ထိခိုက်ခြင်း မရှိစေရန်။ - (၉)ဤစာချုပ်တွင်သဘောတူညီကြသည့်အစီအစဉ်မှာမြန်မာပြည်အခွန်တော်ငွေများမှကချင် တောင်တန်းနယ်များနှင့် ချင်းတောင်တန်းနယ်များကရသင့်ရထိုက်သောဘဏ္ဍာရေးအကူအညီကို ထိခိုက်ခြင်းမရှိစေရ၊ မြန်မာပြည်နှင့် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်မြေစု၏ ဘဏ္ဍာရေးအစီအစဉ်များကဲ့သို့ ကချင်တောင်တန်းနှင့် ချင်းတောင်တန်းများအတွက် အလားတူအစီအစဉ်များကို ထားရှိ ကျင့်သုံးရန် ဖြစ်နိုင်မည်၊ မဖြစ်နိုင်မည်ကို ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီက နယ်စပ်ဒေသများ၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်တို့နှင့်အတူ စစ်ဆေးကြည့်ရှုရမည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ - (ပုံ) အောင်ဆန်း ၁၂-၂-၄၇ - ကချင်ကော်မတီ - (ပုံ) ဆမားဒူးဝါး ဆင်ဝါးနောင် မြစ်ကြီးနား - (ပုံ) ဇော်ရစ် မြစ်ကြီးနား - (ပုံ) ဒိန်ရတန် မြစ်ကြီးနား - (ပုံ) ဇော်လ ဗန်းမော် - (ပုံ) ဇော်လွန်း ဗန်းမော် - (ပုံ) လဗန်းဂရောင်း ဗန်းမော် ချင်းကော်မတီ - (ပုံ) ဦးလွှာမှုန်း အေတီအမ်။ အိုင်တီအက်(စ်)အမ်၊ ဖလမ်း။ - (ပုံ) ဦးသောင်ဇာခပ် အေတီအမ်၊ တီးတိန်။ - (ပုံ) ဦးကွယ်မန်း အေတီအမ်၊ ဟားခါး။ ရှမ်းကော်မတီ - (ပုံ) ခွန်ပန်းစိန် တောင်ပိုင်းစဝ်ဖလုံ - (ပုံ) စဝ်ရွှေသိုက် ညောင်ရွှေစဝ်ဖလုံ - (ပုံ) စဝ်ဟုံဖ မြောက်ပိုင်းသိန္နီစဝ်ဖလုံ - (ပုံ) စဝ်နွံ လဲချားစဝ်ဖလုံ - (ပုံ) စဝ်စံထွန်း မိုင်းပွန်စဝ်ဖလုံ - (ပုံ) စဝ်ထန်းအေး သာမိုင်းခမ်းစဝ်ဖလုံ - (ပုံ) ဦးဖြူ သထုံစဝ်ဖလုံ၏ ကိုယ်စားလှယ် - (ပုံ) ခွန်းဖုံး မြောက်ပိုင်းသိန္နီ - (ပုံ) ဦးတင်ဧ - (ပုံ) ဦးထွန်းမြင့် - (ပုံ) ဦးကြာပု - (ပုံ) ဦးခွန်စော - (ပုံ) စဝ်ရစ်ဖ - (ပုံ) ဦးခွန်ထီး	shnwiki
776	လုင်းတၢင်းၵႄး	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=776	shn	လုင်းတၢင်းၵႄး ၸႃႇတိငိူၼ်ႈၶိူဝ်း. လုင်းတၢင်းၵႄးၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶိင်းယွတ်ႈငိုၼ်း ၼႆးသွႆႈသႅင်သေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈ 1924 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ 13 ဝၼ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ပွၵ်ႉႁူဝ်ၼွင် ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းသေ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၸၢႆးယီႈ ယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပီ 1932 ၸင်ႇၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉမူႇလ ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းသေ ၶူးသွၼ်တႄႉ ပဵၼ်သြႃႇမ ၶႃးၶဵဝ်လႄႈ သြႃႇလူင်ဢူးတႃႇတူၺ်းယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1937 ၸင်ႇဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉမူႇလသေ ၵႂႃႇယူႇၵျွင်း မုၼ်ၸဝ်ႈ ၸေႃးတိ လွႆၶိူဝ်း (ဢိူင်ႇသီႇပေႃႉ)လႄႈ ၸိုဝ်ႈသၢင်ႇ ႁိၵ်ႈဝႃႈ သၢင်ႇထမ်ႇမဝၼ်ႇၼ ၽွင်း ဢႃႇယုလႆႈ 13 ၶူပ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပွႆးၶၢမ်ႇသၢင်ႇ ၸေႃးတိ. ၵိူင်းၸုမ်းၸေႃးတိ ႁဵတ်းပွႆးၶၢမ်ႇသၢင်ႇၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းမႃး တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယူႇ။ ယၢမ်းလဵဝ် ငဝ်ႈ ငုၼ်းၸုမ်းၸေႃးတိ မီးတီႈမိူင်းယၢင်း(မိူင်းၵႃယၢင်း မိူင်း ၶၢင်)သေတ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်တႄႉ မီးဝႆႉၼႂ်းမိူင်းတႆးသေ မုၼ်ၸဝ်ႈၸေႃးတိ ၸဝ်ႈလႂ်ၵတ်ႉလိၵ်ႈၵေႃႈ ၵျွင်းတီႈၼၼ်ႈ ႁိူဝ်ႈႁိူင်းလႄႈ ၵႃႈပဵၼ်ၸေႃးတိတင်းသဵင်ႈ ၸင်ႇဢဝ်လုၵ်ႈလၢင်းၶဝ် ၵႂႃႇႁူမ်ႈၵၼ် ၼုင်ႈသၢင်ႇ ဝႆႉတီႈၵျွင်း ႁႂ်ႈမေႃသွၼ် တွင်းဢဝ်လိၵ်ႈထမ်းၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်ထိင်းသိမ်း လိၵ်ႈတႆး ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ လင်ႇၵႃႇလိၵ်ႈလူင်တႆးႁဝ်း တေႃႇထိုင် ယၢမ်းၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ၼႂ်းမူႇၸုမ်းၸေႃးတိၵေႃႈ ၶဝ်ႈပဵၼ်ဝႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ပိူင်ၼိုင်ႈယူႇ။ သၢင်ႇထမ်ႇမဝၼ်ႇၼ တိုၼ်းပႃးၸႂ်လိၵ်ႈလၢႆး ၸဵမ်မိူဝ်ႈပဵၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁၢတ်ႈႁၢႆးလႄႈ ၵႆႉလူတူၺ်း လိၵ်ႈပိတ်းလိၵ်ႈပွတ်း လိၵ်ႈၶေႃႈလၢၵ်ႇလၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉယူႇ။ ထိုင်တီႈ ၼုင်ႈသၢင်ႇလႆႈမႃး 5 ဝႃႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈ 1943 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း တမ်ႈတီႈၵျွင်း လွႆၶိူဝ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈ 1944 ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွင်းသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈသွင် ၵျပၢၼ်ႇမႃးထွင်ယူႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ပဵၼ်ၽိုၼ်းပဵၼ်ၽႆး ၵူႈတီႈၵူႈတၢင်း ၺႃးယၢမ်းၼႃႈမိူင်းယုင်ႈဢဝ်ႇယဝ်ႇလႄႈ မုၼ်ၸၢင်းထမ်ႇ မဝၼ်ႇၼၵေႃႈ ၸင်ႇထၢၵ်ႈလူင်းၵျွင်းမိူဝ်ႈ 1944 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1945 ဝၢႆးသေ သိုၵ်းၵျပၢၼ်ႇ ပွၵ်ႈမိူဝ်း သၢႆငၢႆဝၢၼ်ႈမိူင်းၵေႃႈ ၼိမ်လီမႃးဢိတ်းၼိုင်ႈ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ၵိုၵ်း ၼၢင်းသွႆႈသႅင်ယဝ်ႉ။ <br> 1946 ၸင်ႇမႃးယူႇၸွမ်း ၼႃႉသႅင်ႁိူၼ်း တီႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄးသေ သွၼ်ႁေႃႈၵႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမေႃႁေႃႈၵႃးယဝ်ႉ ႁဵတ်းၵူၼ်းႁေႃႈၵႃး တၢင်ႇၵုၼ်ႇၵႂႃႇၵႂႃႇမႃးမႃးတီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉတီႈၼိုင်ႈ။ ထိုင်မႃး 1948 ၸင်ႇလုၵ်ႉတီႈတႃႈၵုင်ႈ ႁေႃႈၵႃးၶိုၼ်ႈမိူင်းၶႄႇ ၵႂႃႇယူႇသဝ်းတီႈႁိူၼ်းသႅၼ်ၸၢင်း ဝဵင်းပဝ်းသၢၼ်ႈ သၢမ်လိူၼ်ပၢႆသၢဝ်းဝၼ်းသေ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃးယူႇသဝ်းတီႈ ၵိဝ်ႇၶူၵ်ႉပီၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ 1949 ၸင်ႇမႃးသိုဝ်ႉလႆႈ ႁိူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း ပွၵ်ႉမႂ်ႇၼႂ်းၼႃး (ၽၢႆႇႁွင်ႇၵၢတ်ႇ)သေ ပၵ်းသင်ႉယူႇ သဝ်းတီႈၼၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈသင် ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈ လုင်းတၢင်းၵႄး. 1950 ႁဵတ်းပွႆးယဝ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈလူႇတၢၼ်း တၢင်းၵႄးၽြႃးလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈတၢင်းၵႄးသေ တႄႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈမႃးၵေႃႈ ၸင်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းပၢႆၵမ် ဢၼ်ဝႃႈ တၢင်းၵႄးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ယူႇ သဝ်းတမ်ႈတီႈ ၼမ်ႉၶမ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁူႉႁၼ် လွင်ႈလိၵ်ႈလွင်ႈထမ်း လွင်ႈၵပျႃႇလင်ႇၵႃႇလႄႈ ၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇၵျွင်းၼွင်ၵွင်(ၼမ်ႉၶမ်း) ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈဝိလႃႇသ(သၵွၼ်း) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဝိလႃႇသၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူႈဢၼ် ၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၽၢႆႇလိၵ်ႈထမ်း ပရိယတ်ႈ လူင်ႉလႅၼ်ႇၽၢႆႇ ဢၽိထမ်ႇမႃႇၸဝ်ႈၼိုင်ႈသေ ပဵၼ်ၽူႈၺၢၼ်ႇၽၢႆ မေႃဢဝ်ထမ်းတြႃး ႁဵတ်းပဵၼ် ၼမ်ႉၵႂၢမ်းတႆး ပူင်သွၼ် ပၼ်ပိူၼ်ႈလႄႈ ၸိူဝ်းလုင်းတၢင်းၵႄး လုင်းၸဵၼ်ႈၶမ်းသႂ်ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတီႈၵျွင်းမၼ်း ၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႂ်းမူႇၸုမ်းၸေႃးတိ သွၼ်ႁဵၼ်းပၼ်ၵၼ် လွင်ႈၼပ်ႉဢၢၼ်ႇ ၶၼ်ႇထႃႇ၊ဢႃႇယတၼထၢတ်ႈ၊ သတ်ႉၸႃႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၢႆး ဢၼ်လုင်းၸဵၼ်ႈၶမ်းသႂ် လႆႈမႃးတမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈဝိလႃႇ သ(သၵွၼ်း)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (ၸဝ်ႈဝိလႃႇသၼႆႉ ၶိုၼ်းထၢၵ်ႈမႃးပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းသေ ၶၢႆ့ၵႂႃႇယူႇတၢင်ႉယၢၼ်း ၸင်ႇမႃးပဵၼ် ပေႃႈၸဝ်ႈသုၶမ်းၶဝ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ လုင်းလသူၺ်ႇ ၸဝ်ႈမၢဝ်းလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ) တင်ႈတႄႇ လႆႈႁဵၼ်းမေႃမႃး တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇၼွင်ၵွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ ဝႃႇသၼႃႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵေႃႈ မီးမႃးသေ ၸင်ႇတေၽိုၵ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ဝွၵ်းၵပျႃႇ၊ ဢပုမ်ႇပွတ်း၊ ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်ဢွၼ်ႇႁၢႆးၸၢႆးယိင်းၶဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၼၼ် ထိုင်မႃး 1954 ၽွင်းမိူဝ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈ မႃးႁဵတ်းပွႆးၶႄႉၶဵင်ႇ လိၵ်ႈၵၼ် (လႅၵ်ႈလၢႆႈလွင်ႈႁူႉတၢင်းႁၼ် လွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ) တီႈသီႇပေႃႉၼၼ်ႉ လုင်းတၢင်းၵႄး ၶဝ်ႈၶႄႉၶဵင်ႉသေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈလႆႈမၢႆၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး. လုင်းတၢင်းၵႄးၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ လိၵ်ႈလၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်သၢႆၸႂ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၼႆလႄႈ ၸင်ႇတမ်း ၸႂ်တမ်းၶေႃးသေ ပေႃႉဢွၵ်ႇပပ်ႉလိၵ်ႈပပ်ႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ ပပ်ႉၼိုင်ႈ ၶၢႆပေႃးၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈဝၢၼ်ႈၵူႈမိူင်းယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်လိၵ်ႈတႆးတေၽႄႈၼၼ်ႉ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႉလႆႈၵႂႃႇႁႃၶၢႆၸွမ်းၵၢတ်ႇ ၸွမ်းပွႆးသေ ဢမ်ႇၵႃး မၢင် ပွၵ်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပိူၼ်ႈတေၶဝ်ႈၸႂ်သေသိုဝ်ႉၼၼ်ႉ ပႃးၸႂ်ပႃးၶေႃး လူၼေႁေႃးၼႄ လိၵ်ႈဝွၵ်း ၵႂၢမ်းဝွၵ်းၸိူဝ်း ၼႆႉသေ ၶၢႆပပ်ႉလိၵ်ႈ ၽိုၼ်လိၵ်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵၼ်းၼၼ် ၶဝ်ႈဝဵင်းၼိုင်ႈ ဢွၵ်ႇၵၢတ်ႇၼိုင်ႈ ၽွင်းမိူဝ်ႈထိုင်မႃး ပၢင်လူင် မိူဝ်ႈ 1957 ၼၼ်ႉ ၸင်ႇမႃးႁူပ်ႉၺႃး လုင်းၶုၼ်ပၢၼ်းလ (ၵမ်ႉၶုၼ်လူင် ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းတႆး)သေ လုင်းၶုၼ်ပၢၼ်းလ ၸင်ႇ လၢတ်ႈၼႄ တႃႇတႅမ်ႈပပ်ႉၸၼ်ႉသွၼ် ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူင်းတႆး ပတ်းပိုၼ်ႉၼၼ်ႉ လွင်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းမိူင်းတႆး လိူၵ်ႈပႃးလုင်းတၢင်းၵႄးၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လုင်းတၢင်းၵႄးၵေႃႈ တိုၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းပႃးဝႃႇသၼႃႇ လိၵ်ႈလၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇဢမ်ႇထဵင်သင်၊ ထိုင်ၼင်ႇ မိူဝ်ႈၽုၵ်ႈမႃး ႁႅၼ်းၶူဝ်းသေ ၸွမ်းၵႃးလုင်းၶုၼ်ပၢၼ်းလ မိူဝ်းႁၢပ်ႇဢဝ်ၼႃႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆး တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ တႃႇတေတႅမ်ႈပဵၼ်ပပ်ႉၼၼ်ႉ (1) လုင်းၶျုင်ႇ မိူင်းၵိုင် (2) လုင်းသွႆႈၵျွၵ်ႉမႄး (3) လုင်းသုၸိင်ႇၼ လၢင်းၶိူဝ်း (4) လုင်းတၢင်းၵႄး ၼမ်ႉၶမ်း ၸိူဝ်းၶဝ်သီႇၵေႃႉၼႆႉ တႄႇၶဝ်ႈၵၢၼ် မိူဝ်ႈ (21.11.1958) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ၵၼ်ၶႆႈၸႂ်လိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ဝူၼ်ႉႁႂ်ႈၶိုၵ်ႉၶိုၵ်ႉသေ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးၼင်ႇၼၼ်သေ ပေႃးထိုင် ဝၼ်းသဝ်မႃး ၶိုၼ်းဢွၼ်ၵၼ်မႃးႁူမ်ႈၵၼ် ထတ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းမႃးထတ်းလိၵ်ႈတႄႉ (2) လုင်းၶုၼ်ပၢၼ်းလ (4) ၸဝ်ႈၶုၼ်ၶမ်းလႅင် (သြႃႇလူင်ႁူင်းသွၼ် ပဵၼ်ၶူးမေႃမိူင်းတႆး) (6) သြႃႇပၵျေႃႇ (သြႃႇမေႃသွၼ်ပဵၼ်ၶူးမေႃ) ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၸုမ်းလုင်းတၢင်းၵႄးၶဝ် သီႇၵေႃႉသေ ၸိူဝ်းၶဝ် သိပ်းၵေႃႉၼႆႉ ႁူမ်ႈၵၼ်ထတ်းလိၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီယွမ်းယွမ်း တႅမ်ႈတႅမ်ႈထတ်းထတ်း ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးလႆႈ ပပ်ႉၸၼ်ႉငဝ်ႈတေႃႇၸၼ်ႉႁႃႈ၊ တင်းသဵင်ႈ ႁူၵ်းပပ်ႉသေ ၸၼ်ႉငဝ်ႈလႆႈပေႃႉသွင်ပွၵ်ႈ၊ ယေႈပွၵ်ႈ ယေႈသႅၼ်၊ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပေႃႉယေႈပွၵ်ႈ၊ ယေႈပွၵ်ႈယေႈသႅၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။<br> ဢဵၼ်းဢၢၼ်းၶဝ် တေဢၢၼ်းႁဵတ်းတေႃႇပေႃးထိုင်ၸၼ်ႉသိပ်း၊ ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈတိုဝ်းယိပ်းၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူင်းတႆးၵူႈတီႈၼႆယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ထိုင်မႃး 1962 မႅၼ်ႈ မိူဝ်ႈၼမ်ႉၽိုၼ်ႉလိၼ်ဝၢႆႇ၊ ၽၢႆႇသိုၵ်းမၢၼ်ႈ မႆးသိမ်းမိူင်းလႄႈ ဢူးထုၼ်းဢေး၊ ဢူးၵျေႃႇၸေႃး (သီႇပေႃႉ) ၶႃသွင်ၵေႃႉ ပဵၼ်ၸုမ်းၵႂၢႆးလႅင် ၸႂ်ၶႅင်ၵႂၢမ်းႁတ်း သၢၼ်ၶတ်းၸဝ်ႈၽတႃႇသေႇသေ ၵမ်းၼႆႉထိူၵ်ႈလႆႈသရေႇသေ ဝႅၼ်ၶိုၼ်ႈမႃးပဵၼ်ၶုၼ် ႁူဝ်ၼႃႈမိူင်းတႆးယဝ်ႉ။ ထိုင်ပီ 1964 ႁူဝ်ၼႃႈသွင်ၵေႃႉ သမ်ႉဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼႆႉ ပဵၼ်ႁွႆးမိုဝ်းၸဝ်ႈၽ ႁဝ်းလူဝ်ႇယႃႉပႅတ်ႈၼႆလႄႈယႃႉပႅတ်ႈထႃႇၼ လုမ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆးႁဝ်းသဵင်ႈသဵင်ႈသေ ပပ်ႉၸိူဝ်းၵိုတ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပွႆႇပဵၼ်ၶီႈပူၵ်ႇ သၢၵ်ႈၼူပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ လုင်းၵျေႃႇၸေႃးၵေႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈလိၵ်ႈဢၼ် မၼ်းႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၽႄႈတိူၼ်းလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်ပႃႇဝႃႇ လွင်ႈမၼ်းပဵၼ်ၶုၼ်ပၢႆးပႆႇၺႃႇသေ ဝတ်ႉယူႇၵူၺ်းမၼ်း လွၵ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၼႃႈၵၢၼ် တႃႇမၵ်းမၼ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝႆႉ လၢႆးၵဝ်ႇ၊ လၢႆးမႂ်ႇ၊ လၢႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်၊ လၢႆးလုင်းၵျေႃႇၸေႃးၼႆသေ ၵၸၢၵ်ႇၵၸၢႆ သူပ်းၼမ်ၵႂၢမ်းလၢႆၵၼ်မႃးယူႇ။ လုင်းတၢင်းၵႄးတႄႉ ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်လုမ်းသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီးဝႃႇသၼႃႇလိၵ်ႈလၢႆး ပဵၼ်ၵေႃႉၸၢႆး ႁၵ်ႉလိၵ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၸင်ႇတင်ႈတိူၵ်ႈလိၵ်ႈသေ ႁဵတ်းပေႃႉလိၵ်ႈ ၶၢႆလိၵ်ႈထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1974 ၶုၼ်ပၢၼ်းလ တင်းၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ လုင်းတၢင်းၵႄး သမ်ႉမႃးၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင် လိၵ်ႈတႆး ၵူႈၶိူဝ်းၶိူဝ်း တီႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ ဢၼ်ၸုမ်းၸဝ်ႈယဵပ်ႇၽၶဝ် ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းၼၼ်ႉလႄႈ သင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ် ဢိၵ်ႇ ပီႈၼွင်ႉတႆး ၵူႈမိူင်းမိူင်း မႃးၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 1980 လုမ်းၵွင်ႇၸီႇမိူင်းတႆး သမ်ႉလိူၵ်ႈ လုင်းတၢင်းၵႄး၊ ၸဝ်ႈဢုမ်ႈမိူင်း၊ သြႃႇၸၢႆးသူၺ်ႇလ ပဵၼ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ပပ်ႉသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း မိူင်းတႆးထႅင်ႈသေ ၸင်ႇၶတ်းၸႂ်တႅမ်ႈယဝ်ႉ ပပ်ႉၸၼ်ႉငဝ်ႈဢိၵ်ႇ ၸၼ်ႉၼိုင်ႈ၊ ပေႃႉဢွၵ်ႇၸၼ်ႉငဝ်ႈ သႅၼ်ပပ်ႉ တီႈၸႃႇပေႇပိၵ်ႉမၢၼ်ႇ တႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီ 1983-84 ၼၼ်ႉ လုမ်းၵွင်ႇၸီႇမိူင်းတႆး ၽွတ်ႈဝႆႉၸုမ်းလိၵ်ႈတႆး ၼႂ်းမိူင်းတႆးသေ သမ်ႉဢွၵ်ႇသွၼ်ၼႄ မေႃသွၼ်ၶဝ် တီႈလႃႈသဵဝ်ႈ၊ တူၼ်ႈ တီး၊ ၵဵင်းတုင်၊ တႃႈၶီႈလဵၵ်းယဝ်ႉ ႁႂ်ႈၶိုၼ်းသိုပ်ႇၽႄႈတိူၼ်းသွၼ်ပၼ် မေႃသွၼ်ၶဝ် ၵူႈတီႈတီႈယူႇယဝ်ႉ။ ပီ 1987 လုင်းတၢင်းၵႄး သမ်ႉၶဝ်ႈၼႂ်းၸုမ်းမေႃယႃ ဢၽိထမ်ႇမႃႇတွင်ႇတႃႇတေႃႇထိုင်1992 သမ်ႉၶဝ်ႈၼႂ်းၸုမ်းမေႃယႃပိုၼ်ႉမိူင်း (တႅင်းယိၼ်းသေး) ၼႂ်းမိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈမိူင်းမၢၼ်ႈသေ ၵႆႉၵႆႉၵႂႃႇလူႇ ယႃႈယႃ၊ ပိုၼ်ၶၢဝ်ႇယႃႈယႃ၊ ယူတ်းယႃပၼ်ၵူၼ်းပဵၼ် တီႈတႃႈၵုင်ႈ၊ မၢၼ်းတလေးယဝ်ႉ။ ပီ 1997 ၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်လူင် ၸုမ်းၶူးမေႃယႃ ၵူႈ မိူင်းမိူင်း တီႈဝဵင်းလိူဝ်ႇသေ ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇႁွင်ႈယႃႈယႃ ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပီ 1999 ပႃႇမွၵ်ႉၶ သိၼ်ႇတႃႇၼီႇ ဝဵင်းတူဝ်ႇၵျူဝ်ႇ မိူင်းၵျပၢၼ်ႇ သမ်ႉမႃးႁပ်ႉလုင်းတၢင်းၵႄး ၵႂႃႇမိူဝ်းသွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈတႆး တီႈမိူင်းၵျပၢၼ်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်း သၢမ်လိူၼ်သေ လႆႈၵႂႃႇၽုၵ်ႇၸိူဝ်ႉၽၼ်းလိၵ်ႈတႆးဝႆႉ တီႈၸၼ်ႉၸွမ် မိူင်းၵျပၢၼ်ႇပုၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁပ်ႉလႆႈၸုမ်ႈ. ပီ 2000 ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ ပၼ်ၸုမ်ႈ (ရၵ်ႉၶိတၵေႃးဝိတၵဝိ) ၸုမ်ႈ ၶမ်းၼမ်ႉၼၵ်းမီးၼိုင်ႈၵျၢပ်ႈသေ လႆႈၵႂႃႇႁပ်ႉဢဝ်ယဝ်ႉ။ ပီ 2004 ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄးတႆး ဝဵင်းမူႇၸႄႈ ယုၵ်ႉယွင်ႈပၼ်သူး ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ ၸုမ်ႈၶမ်း ၼမ်ႉၼၵ်းမီး ၵျၢပ်ႈၼိုင်ႈသေ တူဝ်လုင်းတၢင်းၵႄး ၶိုၼ်ႈႁပ်ႉဢဝ် မိူဝ်ႈပွႆးပီမႂ်ႇတႆး တီႈမူႇၸႄႈယဝ်ႉ။ လုင်းတၢင်းၵႄးၼႆ့ၸိုင် တႄႇဢဝ် မိူဝ်ႈ 1950 တေႃႇထိုင် 2008 ၼႆႉ တိုၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးမႃး ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆးယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လုင်းတၢင်းၵႄးၼႆ့ ပဵၼ်ၵေႃႉၽူႈ ဢၼ်ႁၵ်ႉသႃ ၽႃႇသႃႇလိၵ်ႈတႆး ပဵၼ်ၽူႈဢၼ် တႅမ်ႈဢွၵ်ႇၶူင်ဢွၵ်ႇ လိၵ်ႈတႆး ႁဵတ်းႁႂ်ႈသၢႆၸႂ်လိၵ်ႈတႆးၽႄႈတိူၼ်းသေ ဢမ်ႇၵႃး တူဝ်ၸဝ်ႈလုင်းၵေႃႈ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇလိၵ်ႈတင်းၼမ်လႄႈ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ၸင်ႇၼွပ်ႇပၼ်ၸုမ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး မိူဝ်ႈ 1370 တဵမ် လိူၼ်ႁူၵ်းမူၼ်း (19.5.2008)တမ်ႈတီႈ ပွႆးပီၵွၼ်းၶမ်း ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလၵႅၼ်ႇ ၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပၢႆးယူႇလီ ဢမ်ႇပေႃးတဵမ်ထူၼ်ႈလႄႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢႃႇယုယႂ်ႇလႄႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တိၼ်မိုဝ်းသၼ်ႇဝႆႉလႄႈ ပိူင်ၼိုင်ႈ တူဝ်ၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆႈ လုင်းတၢင်းၵႄး ဢမ်ႇၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈဢဝ်လႆႈ ၸုမ်ႈၵႅဝ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃသေတ ၵေႃႉပဵၼ် လုၵ်ႈၸၢႆး ၸၢႆးၶျိတ်ႉတိၼ်ႇ ၶိုၼ်ႈဢဝ်တၢင် ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈယဝ်ႉ။ တေႃႇထိုင်ပီ 2008 ၸိုင် လုင်းတၢင်းၵႄး မီးဝႆႉလုၵ်ႈလၢင်း ႁူၵ်းၵေႃႉ ၸွမ်းၼင်ႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉ ၵပ်းတၢမ်းၵၼ်ယဝ်ႉ။ (1) ၸၢႆးၸေႃးမွင်ႇ (2) ၸၢႆးပၵျေႃႇ (3) ၼၢင်းၸၢမ်ၶမ်း (4) ၸၢႆးၶျိတ်ႉတိၼ်ႇ (5) ၸၢႆးၶျိတ်ႉၽွႆႇ (6) ၸၢႆးလဵၵ်ႉ (7) ၸၢႆးလိူၼ်ၶမ်း သမ်ႉလႆႈ လုၵ်ႈပႂ်ႉ 6 ၵေႃႉ၊ လၢၼ် 21 ၵေႃႉ၊ လိၼ် 3 ၵေႃႉသေ ယူႇသဝ်းဝႆႉ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီးယဝ်ႉ။ သဵၼ်ႈမၢႆပပ်ႉ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ. ပပ်ႉလိၵ်ႈဢၼ်လုင်းတၢင်းၵႄး ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ လႆႈႁၼ် သဵၼ်ႈမၢႆၶပ်ႉၸွမ်းပီ မီးၼင်ႇၼႆ - 1 ၵႂၢမ်းၺုၼ်ႉပွင်း ၸၢႆးယိင်းဝွၵ်းၵၼ် 1950 - 2 ထမ်ႇမရသႃႇတေးၵပျႃႇ မၢႆၼိုင်ႈ 1950 - 3 ၵႂၢမ်းသၢၼ်း မၢႆၼိုင်ႈ 1951 - 4 ထမ်ႇမရသႃႇတေးၵပျႃႇ မၢႆသွင် 1951 - 5 ၵႂၢမ်းသၢၼ်း မၢႆသွင် 1952 - 6 ၵႂၢမ်းသၢၼ်း မၢႆသၢမ် 1952 - 7 လႅမ်ယင်းယူႈ ႁူႉယင်းလိုမ်း 1953 - 8 ၵူၼ်းၵႁၢပ်ႇသၢမ်ၵေႃႉ (ဝွၵ်းဢပုမ်ႇ) 1953 - 9 ၼုမ်ႇယဝ်ႉၸင်ႇထဝ်ႈ (ဝွၵ်းယိင်းၸၢႆး) 1953 - 10 ၵႂၢမ်းသၢၼ်း မၢႆသီႇ1954 - 11 ၵႂၢမ်းဝွၵ်းထူးသၢၼ်း ၶႂ်ႈလႆႈတလီၵူဝ် 1954 - 12 ၵႂၢမ်းသၢၼ်း မၢႆႁႃႈ (သွၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်) 1955 - 13 ငိုၼ်း ငိုၼ်း ငိုၼ်း မၢႆၼိုင်ႈ 1955 - 14 ၵႂၢမ်းပွင်းၸုင်ႇ ဝတ်ႉထုၽၢႆႇတႆး 1955 - 15 ငိုၼ်း ငိုၼ်း ငိုၼ်း မၢႆသွင် 1956 - 16 ဢၽိထမ်ႇမႃႇသၢင်းၵျၢၼ်ႇ 1956 - 17 ၵႂၢမ်းတႆးထုင်ႉမိူင်းႁွင်ႇ 1956 - 18 မင်ႇၵထလႄႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းတိုၵ်းသူၼ်း 1957 - 19 ဢပုမ်ႇဝတ်ႉထုပွတ်း ၽၢႆႇတႆး 1957 - 20 ၵႂၢမ်းသၢၼ်း မၢႆႁူၵ်း 1957 - 21 လွၼ်ႉမွၼ်းၵႂၢမ်း 1957 - 22 ၵႂၢမ်းသၢၼ်း မၢႆၸဵတ်း 1957 - 23 ၸၢႆးၶမ်းလိုၼ်း 1959 - 24 ၸႂ်လႄႈ ယႃႈယႃၸႂ် 1959 - 25 ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး ၸၼ်ႉငဝ်ႈ 1960 - 26 ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး ၸၼ်ႉၼိုင်ႈ 1960 - 27 ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး ၸၼ်ႉသွင် 1960 - 28 ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး ၸၼ်ႉသၢမ် 1962 - 29 ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး ၸၼ်ႉသီႇ 1963 - 30 ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး ၸၼ်ႉႁႃႈ 1964 - 31 ပပ်ႉသွၼ်တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး 1964 - 32 ပုင်ႇၼႃးသွၼ်လုၵ်ႈ(ဢပုမ်ႇ) 1964 - 33 လွင်ႈၵူၼ်းလႄႈလွင်ႈယူႇလီ 1965 - 34 ဢပုမ်ႇၵဝ်ႇတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ 1965 - 35 ၶုၼ်သၢံလေႃးၼၢင်းဢုပဵမ်ႇ(ၸိူင်းႁၢင်ႈ) 1966 - 36 ရှမ်းစာနှင့်စကား လေ့လာထား 1966 - 37 လၢႆးႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး 1967 - 38 ၵူၼ်းၵွတ်းၶႂ်ႈတၢႆ သေထးၵွတ်းၶၢႆၵုသူဝ်ႇ 1967 - 39 ၸၢႆးပွမ်ဝၼ်း ၼၢင်းသႅင်လိူၼ် 1967 - 40 ၶၢဝ်းတၢင်းပၢၼ်မႂ်ႇမိူဝ်းၼႃႈ 1968 - 41 ၸၢႆးဝတ်ႉထၼ ၼၢင်းဝၼ်ႇၼမႃႇရီႇ 1968 - 42 လၢႆးတႅပ်းတိတ်ႉထိ 1971 - 43 သၽႃႇဝမွၼ်းၵႂၢမ်း 1978 - 44 ဢပုမ်ႇပွတ်းလႄႈၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇ 1980 - 45 ဝေႃးႁႃႇရလႄႈ လၢႆးပွင်းယႃႈယႃ 1983 - 46 ယဵၼ်ႇငႄႈမိူင်းတႆး ႁိူဝ်ႈႁိူင်းဝႆး 1990 - 47 ၵုင်ႇမုၼ်ငဝ်းပေႃႈမႄႈ 1992 - 48 လေႃးၵထမ်ႇမသၽႃႇဝထၢတ်ႈ 1993 - 49 ၽုင်ႇသၢမ်ၶူင်းလႄႈ လၢႆးလွတ်ႈပူၼ်ႉလႆႈ 1995 - 50 တႆးႁဝ်းလႄႈ ၽြႃးတြႃးသင်ႇၶႃႇ 1995 - 51 ပပ်ႉသွၼ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၵႂၢမ်းတႆး 1995 - 52 တႃႇၼသီႇလၽႃႇဝၼႃႇ 1995 - 53 လီႁူႉၵူႈၵေႃႉ လီမေႃၵူႈၵူၼ်း 1996 - 54 သႃႇသၼႃႇသၢမ်ပႃး 1996 - 55 ၽွမ်ႉၵၼ်သွၼ်ြတႃး ႁဝ်းႁႃးလူဝ်ႇမေႃတၢႆ 1996 - 56 တၢင်းႁုပုထုၸၼ်ႇလႄႈ သၽေႃးတြႃး 1996 - 57 တၢင်းႁုသွင်ဢၼ် တၢင်းႁၼ်သွင်တွၼ်ႈ 1996 - 58 တွၼ်ႈၵၢမ်ႇလႄႈ တွၼ်ႈၺၢၼ်ႇ 1997 - 59 သမထလႄႈဝိပတ်ႉသၼႃႇ 1997 - 60 ပိုၼ်းလုင်းတၢင်းၵႄး ပႃးၶႅပ်းႁၢင်ႈ 1998 - 61 တၢင်းဝူၼ်ႉမၢၼ်ႇ ႁုမႅၼ်ႈၸွမ်းတြႃး 1999 - 62 ၵၢမ်ႇၺၢၼ်ႇဝိရိယ 1999 - 63 ပြႁ်မဝိႁႃရသီႇပႃး 1999 - 64 ၶၢဝ်းတၢင်းမိူင်းၵျပၢၼ်ႇ 2000 - 65 ၸၢပ်ႈလႅပ်ႈၵႅပ်ႈလိုၵ်ႉၶိုၵ်ႉၶမ်ႈ 2000 - 66 လွၼ်ႉမွၼ်းတြႃးသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပႃး 2000 - 67 တၢင်ႈဢွၵ်ႇလွတ်ႈလေႃးၵသၢမ်ၶူင်း 2000 - 68 ဢၼတ်ႉတတြႃးလႄႈသိၵ်ႉၶႃႇသၢမ်ပႃး 2000 - 69 လၢႆးၵႅတ်ႇၶႄရေႃးၵႃႇ 2001 - 70 ၵပျႃႇလင်ႇၵႃႇၽၢႆႇတႆး 2001 - 71 တၢင်းႁၼ်ၸႂ်ႈပၺ်ႇၺႃႇတႃၺၢၼ်ႇ 2001 - 72 လေႃးၵထၢင်ႇလီလေႃးၵီႇထၢင်ႇမူၼ်ႈ 2001 - 73 ၽြႃးတြႃးသင်ႇၶႃႇ မိူဝ်ႈပထမဝႃႇ 2001 - 74 ပိုၼ်းၽြႃးတီႈလီႁူႉလီတွင်း 2002 - 75 သပ်းလႅင်းတြႃးထမ်ႇမၸၵျႃႇၽၢႆႇတႆး 2002 - 76 ပၢၼ်မိူင်းႁိူဝ်ႈႁိူင်းၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉသုင် 2002 - 77 ၵၢတ်ႇလူင်ၶူင်းၽၢၼ်မိူင်းၵႅၼ်း 2003 - 78 ဝႄႈဢွတ်ႇပႅတ်ႇပႃး ၸင်ႇၺႃးမၢၵ်ႈၽူဝ်ႇ 2003 - 79 ပၺ်ႇၺႃႇလႄႈ ၺၢၼ်ႇႁုႁၼ်သတ်ႉၸႃႇမၢၼ်ႇ 2003 - 80 ႁႂ်ႈမေႃယသမ်ႇသရႃႇဝတ်ႉတုၵ်ႉၶ 2003 - 81 လွင်ႈၵုမ်ႇထူၼ်ႈၸၢတ်ႈၼႆႉၸၢတ်ႈၼႃႈ 2003 - 82 ႁူႉၵၼ်ၸႂ်မိူၵ်ႈ မေႃလိူၵ်ႈလႆႈၸႂ်လီ 2003 - 83 ႁဝ်းထုၵ်ႇလီႁု ၵုသူဝ်ႇမီးလၢႆသႅၼ်း 2004 - 84 ႁုႁၼ်ပႅတ်ႇၸၼ်ႉႁၼ်လႆႈမၢၵ်ႈၺၢၼ်ႇ 2004 မိူဝ်ႈဝၼ်း (10.11. 2008)ၼၼ်ႉ လူမ်ႉတီႈႁိူၼ်းတူၼ်ႈတီး ဢဝ်ၼႃႈ ၵႂႃႇၽတ်ႉၺႃး ဢၼ်ၵႅၼ်ႇလႄႈ လႆႈဢဝ်မႃးယူတ်းယႃ တမ်ႈတီႈ တႃႈၵုင်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉဝႃႈ တႃၶွၼ်ၶႂႃၶွၼ်ၼိုင်ႈ လုၵႂႃႇၼႆယဝ်ႉ။ လုင်းတၢင်းၵႄး သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ မိူဝ်ႈပီ 2017 လိူၼ်မေႇ 9 ဝၼ်း ၶၢဝ်းယၢမ်း 9 မွင်းပၢႆ 30 မိၼိတ်ႉ တမ်ႈတီႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး တိူၵ်ႈယႃႈယႃ ဝူင်းဝၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပႆႇသဵင်ႈၼၼ်ႉ လုင်းတၢင်းၵႄး လႆႈပဵၼ် တၢႆၽၢၵ်ႇၵႂႃႇ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 8 ပီသေ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ၵူၺ်းလႆႈၼွၼ်းယူႇဝႆႉ ၼႂ်ႈၽႃႈၵူၺ်း။	shnwiki
777	လုင်းဢေႃးၸေႇယ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=777	shn	လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၵေႃႉပဵၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇသႅင်းတႆး လုင်းဢေႃးၸေႇယၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 1265 ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းမႂ်ႇ (9)ၶမ်ႈ၊ ၶၢဝ်းယၢမ်း ၵၢင်ၶိုၼ်း(11)မွင်း၊ ၸႃႇတႃႇၶႂၢင်ႇ ၵျူဝ်ႇပၢႆၸမ်ႉ လႅတ်ႉတူၵ်းၼႂ်းပိတ်ႉသရႃႇသီႇ၊ တၼၢင်းၵၼူၺ်ႇၵျူဝ်ႇၸမ်ႉ ၽႅဝ်ၼႂ်းသိင်ႇရႃႇသီႇ၊ ၸၢၼ်း တၼၢင်းလႃႇ ပျႅၵ်ႉသရႃႇသီႇ၊ ဢင်ႇၵႃႇၵျူဝ်ႇၸမ်ႉ မီးတီႈ တူႇရႃႇသီႇ၊ ပုၵ်ႉတႁူး သွၵ်ႉၵျႃႇ ရႃႇႁူႉၵျူဝ်ႇ သၢမ်လုၵ်ႈ ပူးႁူမ်ႈၵၼ် ၵၼ်ႇရႃႇသီႇယဝ်ႉ၊ ၸၼေႇၵျူဝ်ႇမီးတီႈ မၵႃႇလရႃႇသီႇ၊ ၵျႃႇသပေတးၵျူဝ်ႇၸမ်ႉ မီးတီႈၵုင်ႇရႃႇ သီႇယဝ်ႉ၊ ၼၵ်ႉၶတ်ႉၸိရ ပဵၼ် (17) လုၵ်ႈ ပၢႆပၢတ်ႈၼိုင်ႈ ႁွင်ႉဢၼုရႃႇထၼၵ်ႉၶတ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈဢူႈမႄႈ. ၵေႃႉပဵၼ်ဢူႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ မွင်ႇမၢၼ်း ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းထၼု၊ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈၸမ်ႉ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ဢေးသႅင် ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးယဝ်ႉ၊ လုင်းမွင်ႇမၢၼ်းလႄႈ ပႃႈၼၢင်းဢေးသႅင် ႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ် မီးမႃးလုၵ်ႈၸၢႆးသွင်ၵေႃႉသေ ဢၼ်တေမႃးပဵၼ် လုင်းဢေႃးၸေႇယၼႆႉ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၽူဝ်းၼွႆႇ၊ ၵေႃႉၼွင်ႉ သမ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ၽူဝ်းၵျွႆႇ ၼႆယဝ်ႉ၊ ၽူဝ်းၼွႆႇ လႄႈ ၽူဝ်းၵျွႆႇ ၶႃသွင်ၵေႃႉပီႈၼွင်ႉ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ တီႈ ဝၢၼ်ႈမၢၵ်ႇမူင်ႈၸႅၼ်ႇ(သဖန်းကုန်း) ၸႄႈဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယူႇၵျွင်း. ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၽူဝ်းၼွႆႇ လႆႈသၢမ်ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈဢွၼ်ၶၢႆႉမႃးယူႇ ၸႄႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး ဝဵင်းမႂ်ႇ ၼမ်ႉတုမ်ၸွႆးၵုင်း၊ ဝၢၼ်ႈပၢင်ပဝ်းဢွၼ်ႇ။ ဢႃႇယူႇလႆႈၸဵတ်းၶူပ်ႇ ပေႃႈမႄႈ ဢဝ်ၵႂႃႇဝႆႉႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ယူႇႁူင်းႁဵၼ်း တေႃႇပေႃးဢွင်ႇသီႇၸၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႇသီႇၸၼ်ႉယဝ်ႉသေ ၶၢႆႉမႃးယူႇၵျွင်းၸဝ်ႈမုၼ်ၽႃႉပွတ်းယဝ်ႉ။ ၽွင်းဢႃႇယူႇလႆႈ(11)ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ ၸင်ႇၼုင်ႈသၢင်ႇ တမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈသြႃႇသေႃးၽီႇတသေ ၸဝ်ႈသြႃႇၸင်ႇ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢေႃးၸေႇယၼႆႉ မေႃယူႇမေႃႁဵတ်းၵေႃႉပိူၼ်ႈတႄႉတႄႉ။ ၸဵမ်လဵၵ်ႉၸဵမ်ယႂ်ႇ မၼ်းထုၵ်ႇမေႃပိူၼ်ႈ တႄႉတႄႉ။ မၼ်းသမ်ႉလႆႈၼွၼ်းၸမ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင် ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်ၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႆႉသင်ႇသွၼ်ဢွၼ်လီမၼ်း ၵူႈၶမ်ႈယဝ်ႉ၊ ဝၼ်းၼိုင်ႈၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈတီႈ ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢေႃးၸေႇယ "ၸွမ်းၼင်ႇ ၵႂၢမ်းၵူၼ်းထဝ်ႈၶဝ်ၸဝ်ႈ ဝႃႈဝႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းတၢင်းလီၵေႃႈ တၢင်းလီတေၸွမ်းၽၢၼ်ႇ၊ ႁဵတ်းတၢင်းၸႃႉၵေႃႈ လွင်ႈၵျၢမ်ႇမႃႇ ၸွမ်းငႅၼ်းၼႆၼၼ်ႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်း လွမ်လၵ်ႉဢဝ်ၶဝ်ႈၽၵ်း ဝႆႉပၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်ၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇလီၵူၺ်း၊ ၽိတ်းသိၼ်ၽိတ်းထမ်းသေ ၸၢင်ႈတူၵ်းငရၢႆး ၶႃႈဢိူဝ်ႈ၊ တေႃႈလဵဝ် ၶႃႈတေပးၼႆႉ ဢႃႇယူႉလႆႈ(24) ၶႃႈယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈႁူႉလွင်ႈလီလႄႈ ၸင်ႇယွၼ်းပႅတ်ႈ မေးသေ ၶိုၼ်ႈၵၢၼ်ႇၶိုၼ်ႈၵျွင်းမႃး မႃးၼုင်ႈလိူင် ႁဵတ်းသၢင်ႇလူင်သေ ဝႆႈၽြႃး၊ ၼပ်ႉမၢၵ်ႇ၊ ၼင်ႈၵမ်ႇမထၢၼ်း ၵူႈၶမ်ႈယဝ်ႉ၊ ပေႃးပိူၼ်ႈ ၼွၼ်းယဵၼ်ယဝ်ႉ ၼႆၸိုင်ႈ ၶႃႈတပႄး လူင်းၵျွင်းသေ ၵႂႃႇၽႃႇဝၼႃႇ တီႈဝတ်ႉၵျွင်းသိမ်ႇၼၼ်ႉ ၵူႈၶမ်ႈဢိူဝ်ႈ တႃႉၸဝ်ႈႁဝ်းၵႂႃႇၸွမ်းၶႃႈပႄးဢိူဝ်ႈ" ၸွမ်းၼင်ႇ ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်လၢတ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢေႃးၸေႇယ ပႃးၸ်ႂပႃၸႂ်ပႃးၶေႃး သိုပ်ႇထွမ်ႇတွင်းမၢႆၸွမ်းယူႇ "ႁဵတ်းတၢင်းလီၼႆႉ ၽီၵေႃႈ သႃႇထု ၵူၼ်းၵေႃႈသႃႇထုၶႃႈယဝ်ႉ၊ၼေႈ… ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ် ဝူၺ်ႇမႃႇၼိၵပိတ်ႉတႃႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ပေႃးႁဝ်းၽႄၵူႉသူဝ်ႇပၼ် ၶဝ်ၼႆၸိုင် ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်မႃးႁပ်ႉဢဝ်ဢိူဝ်ႈ၊ ပေႃးၸဝ်ႈႁဝ်း ၶႂ်ႈႁူႉၶႂ်ႈႁၼ်ပေႃးၼႆၸိုင် ၶမ်ႈၸူင်ႈၵႂႃႇၸွမ်းၶႃႈတပႄး၊ ၵႂႃႇၽႃႇဝၼႃႇ ၵႃႈတီႈဝတ်ႉၵျွင်းသိမ်ႇ ၵွင်းမူးပူႇၵၢပ်ႇသႅင်ၼၼ်ႉလႄႈ ၶႃႈတပႄး တေၽႄၵုသူဝ်ႇ ၽွၼ်းလီပၼ်သေ ၸဝ်ႈတေလႆႈႁူႉႁၼ်လီလီယူႇၵူၺ်း" ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢေႃးၸေႇယၵေႃႈ သမ်ႉမီးဝႃႇသၼႃႇ ၶႂ်ႈႁူႉၶီႈႁၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈလႄႈ "ဢေႃႈ ... ၶႃႈတပႄး တေၸွမ်းယူႇၶႃႈ..." ၼႆယဝ်ႉ၊ ထိုင်ၵၢင်ၶမ်ႈမႃး ၶႃသွင်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇၸူဝ်းၵၼ် ၵႂႃႇၽႃႇဝၼႃႇၵမ်ႇမထၢၼ်း တီႈဝတ်ႉပူႇလွႆထွၼ်း ၼၢႆးလွႆထွၼ်းၼၼ်ႉယူႇ၊ ၽွင်းတႆႈတဵၼ်း တူၵ်းၶိုင်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်ၸင်ႇပၼ်သတိ ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢေႃးၸေႇယဝႃႈ "ၸဝ်ႈယႃႇပေၵူဝ်သင်ၼႃႈ ႁၼ်သင်ၵေႃႈ ပဵၼ်ရုပ်ႈၵူၺ်းၵူၺ်းယဝ်ႉ၊ ဢဝ်ရုပ်ႈၼႆႉသႂ်ႇၸ်ႂတႃ" ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇႁွမ်းမိုဝ်းသေ လွတ်ႈဝႃႈ "ၸိူဝ်းဢၼ်မီးယူႇႁိမ်းႁႃးၼႆႉ ႁႃးတေၽႄၵုသူဝ်ႇၽွၼ်းလီပၼ်ယဝ်ႉ" ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸွမ်းႁိမ်းႁွမ်းၶႃၼၼ်ႉ မေႃးမႃးၶႃႉၶႃႉၶိၶိ မိူၼ်ၼင်ႇ ပိူၼ်ႈဢဝ်မဵတ်ႉ ႁိၼ်မဵတ်ႉသၢႆး မႃးပိုၼ် မႃးၽွၵ်း ၶႂ်ႈမီးမွၵ်ႈ ၵဝ်ႈလေႃႉသိပ်းလေႃႉလႄႈ ၶူၼ်တုမ်ႇၼိူဝ်ႉ သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယပေႃးယုၵ်ႉၵႂႃႇတၢင်းတူဝ်၊ ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇဝႃႈ "သူယႃႇပေၼႄ ႁၢင်ႈၽၢင်သူ ၊ ၵူဝ်သၢင်ႇဢွၼ်ႇ ၵူဝ်သူဢိူဝ်ႈ ၵူႉသူဝ်ႇဢၵျူဝ်းမျႃႉမျႃႉ သႃႇထုဢဝ် ႁၢင်းၽ်ႂႁၢင်းမၼ်းတႃႉ" ပေႃးဝႃႈ ၽႄၵူႉသူဝ်ႇယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ် ယဵၼ်ၵႂႃႇသဵင်ႈယဝ်ႉ၊ ႁဵတ်းၼၼ် ၶႃသွင်ၸဝ်ႈၵေႃႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ၶိုၼ်းမႃးၵျွင်းသေ မႃးၼွၼ်းတီႈၼွၼ်းၽ်ႂ တီႈၼွၼ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ ထိုင်ၼင်ႇထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်ၸင်ႇဝႃႈ "ၶမ်ႈၼႆႉ ႁႃးၵႂႃႇယူႇၼႂ်းလိုင်ႇၵွင်းမူး ၶိင်းၵၢပ်ႇသႅင် ပေႃးပိၵ်ႉၽၵ်းတူ ၶတ်းသေႃးယဝ်ႉၼႆတႄႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၵူဝ်သင်ယဝ်ႉၵူၺ်း" ၼႆလႄႈ ၶႃသွင်ၸဝ်ႈ ၸင်ႇၵႂႃႇ ၽႃႇဝၼႃႇ ၼႂ်းလိုင်ႇၵွင်းမူးၼၼ်ႉယူႇ၊ ၼႂ်းၵႃႈၶမ်ႈၼၼ်ႉ သဵင်ပတ်းယူး မေႃးသၢတ်ႉသၢတ်ႉၵေႃႈ လႆႈငိၼ်း၊ သဵင်ၶၢင်းမေႃးဢိုဝ်ႉဢိုဝ်ႉ ဢႃႉဢႃႉ ၵေႃႈလႆႈငိၼ်းယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈၶမ်ႈၼိုင်ႈ ၶႃသွင်ၸဝ်ႈ သမ်ႉၵႂႃႇယူႇသဝ်း ၼႂ်းသိမ်ႇသမုတ်ႈလူင် ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇလူင်ၶဝ် ၸိူဝ်းႁၢႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁူလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ်ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ်သိုင်း ၶႃသွင်ၸဝ်ႈ ၽႆးတဵၼ်းၶႃသွင်ၸဝ်ႈ သမ်ႉပေႃးမွတ်ႇၼႆယဝ်ႉ၊ သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈၼုင်ႈလိူင်ပဵၼ်သၢင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် တေမီးၽွၼ်းလီ ပုၼ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆ မေႃၶတ်းၸ်ႂႁႃၵၢၼ်လီ ပုၼ်ႈတူဝ်မၼ်းယူႇတႄႉတႄႉ။ လူင်းၵျွင်း. ထိုင်မိူဝ်ႈ ဢႃႇယူႉလႆႈမႃး သိပ်းႁႃႈယၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇထၢၵ်ႈလူင်းၵျွင်းသေ မႃးယူႇလူၺ်ႈၵေႃႉပဵၼ်ဢၢဝ် ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပူႇသြႃႇၵႃႇလိင်ႇတၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ယူႇၸွမ်းပူႇသြႃႇၵႃႇလိင်ႇတေသ သမ်ႉလႆႈၶၢႆယႃႈယႃ ပရိၵ်ႈသေးလႄႈ ႁူႉၸၵ်းၵျၢမ်းယႃႈယႃ၊ လႆႈပႃးၸဵမ် ၶူးလၢႆးယႃႈယႃ ၸႃႇတိဝိင်ႇၵ ၽုင်ႇသၢဝ်းၸဵတ်း ဢူမ် သူပ်းလႆႈတွင်းၵိုမ်းဢမ်ႇလိုမ်း တေႃႇပေႃးထဝ်ႈယဝ်ႉ၊ ဢိၵ်ႇသမ်ႉ ၵႃႇထႃႇမၢၼ်ႇတၼ်ႇ ၶျႃႉတဵၼ်းၶျႃႉဢၢင်း ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ဢဝ်ၸဵမ်ပေႇတၢင်ႇၵႃႇလႃး မႁႃႇပုၵ်ႈတႅင်ႇ၊ ၵျူဝ်ႇပႅတ်ႇလုၵ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မေႃမႃးတႂ်ႈမိုဝ်း ဢၢဝ်ၶဝ်ၸဵမ်လဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင် ပဵၼ်မၢဝ်ႇႁၢႆးဢွၼ်ႇမႃးလႄႈ ၶတ်းၸႂ်မေႃလူ မေႃတူၺ်းပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းႁဵတ်းၶဵဝ် လဵၼ်းၶဵဝ်လၢႆး ဢုပ်ႇမၢဝ်ႇဢုပ်ႇသၢဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢပ်ႈလ်ႂပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပၢၼ်သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယၶဝ်ၼၼ်ႉ သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၶျေႃႉၼင်ႇ ၵဝ်ႇ မၼ်းၸၢႆး ဝႆႉၸွၵ်းႁူဝ်၊ တိုဝ်းတွင်ႇႁူ၊ ပေႇႁူ၊ ၼင်ႇ ႁိုဝ်တေပဵၼ်ၵေႃႉၸၢႆးၼၼ်ႉ သမ်ႉသမ်းၶႃလၢႆးၶႃလဵၼ်း၊ ဢႅဝ်လဵၼ်းဢႅဝ်လၢႆး၊ ၼုင်ႈၵူၼ်ႁူင်ႇယူင်ႉ ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶႅၼ်ယူင်ႉ ပႃးသၢႆၸႃႇပႃႇ တိုဝ်းၵုပ်းၶႄႇႁၵ်း သၢမ်သၼ်၊ မိတ်ႈၵႃႈဢႅဝ် လႅဝ်းၵႃႈမႃႇ (မိတ်ႈၼဵပ်းဢႅဝ် လႅဝ်းပၢႆႉမႃႇသေ ပဵၼ်ႁၢင်ႈၶိုၵ်ႉဝႆႉတႄႉတႄႉ။ သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ တိုၼ်းပႃးဝႃႇသ ၼႃႇ သီႇလပႃႇ(ပၢႆးမွၼ်း) ဢၼုပၺ်ႇၺႃႇလႄႈ ႁၼ် ပိူၼ်ႈလဵတ်းတိင်ႇ၊ တိုင်ႈပီႇ၊ ပၢႆႇပႄးလႄႇသၢဝ် ႁိူၼ်းတႂ်ႈႁိူၼ်းၼိူဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸၢႆးၶႂ်ႈမေႃၼႃႇလႄႈ ၶၢမ်ႇၵႂႃႇဢႅဝ်ႇၸွမ်းပိူၼ်ႈ၊ ၵႂႃႇထၢမ်ပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်း ဢၼ်မေႃၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ လႆႈၵႂႃႇထွမ်ႇငိၼ်း ပိူၼ်ႈမၢဝ်ႇသၢဝ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ပဵၼ်ပုၵ်ႈပဵၼ်တွႆးၼၼ်ႉ သမ်ႉပႃး ၵႂၢမ်းဝွၵ်းလင်ႇၵႃႇဢွၼ်ႇသေ ႁီႉၼွမ်းၵၼ် လွင်ႈဝႃႈ ၵဝ် ႁၢင်ႈၸႃႉ မႂ်းႁၢင်ႈလီ ၊ ပီႈပဵၼ်လုၵ်ႈၵူၼ်းၽၢၼ်၊ ၼွင်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈလၢၼ်ၵူၼ်းမီး၊ လုၵ်ႈၶုၼ်လုၵ်ႈၶမ်း ၵႂၢမ်း ဝွၵ်းၵၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယ ၶႂ်ႈမေႃၼင်ႇပိူၼ်ႈတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈမေႃၸိူင်ႉၼင်ႇပိူၼ်ႈၼႃႇလႄႈ ၵၢင်ၶမ်ႈမႃး ပႃးၽႃႈမႆသေ လွမ်လႅမ်လူင်းႁိူၼ်းၵႂႃႇ၊ ၵႂႃႇႁႃ ႁဵတ်းၵေႃႉမၢဝ်ႇ ဢၼ်ယႂ်ႇသေမၼ်း၊ ဢၼ်မေႃလၢတ်ႈဢုပ်ႇသၢဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ပေႃးပိူၼ်ႈဢုပ်ႇၵၼ်ၼႆ မၼ်း လွမ်ၵႂႃႇၼွၼ်း ပႃႈလင်မၢဝ်ႇလူင်ၶဝ် ၸိူဝ်းဢုပ်ႇသၢဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ပႂ်ႉထွမ်ႇပိူၼ်ႈ၊ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ၵႂႃႇလွမ်ထွမ်ႇ ၸွမ်းၽီးၽိုၼ်းၽီးၽႆး တီႈပိူၼ်ႈ ဢုပ်ႇၵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၸိူဝ်းဢၼ်ပိူၼ်ႈဢုပ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉဝႃႈ "ၼွင်ႉဢိူၺ် ႁၵ်ႉလႄႈ ႁၵ်ႉႁဝ်းပီႈသူ ဢိတ်းလူ မွၵ်ႇသၢၼ်ႈၵၢၼ်ႈယၢဝ်းပူ" မၢင်ပွၵ်ႈသမ်ႉပဝ်ႇပီႇၼဵတ်း တိင်ႇၸွမ်း မၢင်မိူဝ်ႈမၢင်ၶႃႇၵေႃႈ ပၢႆႇပေးဢွၼ်ႇၸွမ်းသေဝႃႈ ႁၵ်ႉလႄႈ ႁၵ်ႉၸၢႆးပီႈသေဢိတ်းလူ ပျေႇလၢၼ်း ၼတီးၼတွင်းဢွၼ်ႇ ဢဝ်ဢလေးႁူ၊ ပႃးၵႅမ်ႈၶျေႃး ၵၢၼ်ႈၶေႃးသူၼေႃႈၼႄႇ ၼၢင်းသၢဝ်ဢွၼ်ႇၶဝ် ၵေႃႈၶိုၼ်းၶၢၼ်သဵင်ဝၢၼ်တွပ်ႇ ပီႈဢိူၺ် ပိူၼ်ႈမဝ်းၼီႈမဝ်းၶွတ်ႇ ၶွင်ပိူၼ်ႈယင်းႁူႉ တၢင်းတွပ်ႇတႅၼ်း၊ ၼွင်ႉၼႆႉ မဝ်းဢမ်ႇယဝ်ႉ မဝ်းဢမ်ႇတူဝ်ႈၼၢၼ်းၶႅၼ်း မဝ်းၵွပ်ႈၸွမ်းသူၼေႃႈ ၼႆယဝ်ႉ။ သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယတႄႉ ၼွၼ်းၵူမ်ႁူဝ် မီးဝႆႉၽၢႆႇ လင်မၢဝ်ႇလူင်သေ လွမ်ယုမ်ႉယူႇၸုတ်းၵုတ်း၊ ပႂ်ႉၵဵပ်း ဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈယူႇ။ ဢၼ်ပဵၼ်ဢူႈမႄႈသၢဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ယူႇၼႂ်းလုၵ်းၼွၼ်းၶဝ်သေ လၵ်ႉလွမ်ပႂ်ႉ ထွမ်ႇ ၵႂၢမ်းလုၵ်ႈယိင်းၶဝ် တွပ်ႇၶိုၼ်းပၼ် မၢဝ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၽိင်ႈတႆးႁဝ်းၸဵမ်ၵွၼ်ႇ ဢၼ်လီ ႁၵ်ႉသႃဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵႂၢမ်းမၢဝ်ႇၵႂၢမ်းသၢဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းထုၵ်ႇလီ သိမ်းပႅင်းႁၵ်ႉႁွမ်ဝႆႉယူႇ ၵူႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ သၢင်ႇဢေႃးၸေႇၼႆႉ ၶၢမ်ႇလူႉတႃၼွၼ်း ၵႂႃႇထွမ်ႇၵူႈၶမ်ႈၵူႈၶမ်ႈသေ ပႅင်ႈၼင်ႇဢၼ်ငိၼ်း ဢၼ်ႁူႉ မႃးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းမႃးဝႃႈတူၺ်း ႁႂ်ႈၸပ်းသူပ်းယူႇ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၶႂ်ႈမေႃၼႃႇၼႃႇလႄႈ ႁၼ်လိၵ်ႈ ၵႂၢမ်းၵပျႃႇလင်ႇၵႃႇ ၸေႈပွတ်ၸေႈပႅတ်းဢွၼ်ႇ ပိူၼ်ႈတႅမ်ႈဝႆႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵဵပ်းမႃးလူဢၢၼ်ႇယူႇ။ ၵႂၢမ်းလင်ႇၵႃႇ သြႃႇယွတ်ႈၶမ်း ဝၢၼ်ႈၸိင်း၊ သြႃႇလူင်ပၢၼ်း သႅင်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ၵေႃႈ ၵဵပ်းဢဝ်မႃးသေ မႃးလူမႃးႁေႃးၵုၵ်း"ၵၢၵ်း" ဢၼ်ထုၵ်ႇလီဢူမ်ႇဢၢၼ်ႇဝႆႉ ႁႂ်ႈၸပ်းသူပ်းၸပ်းပၢၵ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢူမ်ဢၢၼ်ႇဝႆႉ ပေႃးတၢၼ်ႇ ပဵၼ်ၵၢၼ်လူင်ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ပုၼ်ႈမၼ်းဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇၵႂႃႇမိူဝ်းၸူး ႁိူၼ်းၸရေးသွႆႈၶမ်းယဝ်ႉ၊ ၸရေးသွႆႈၶမ်း ၸင်ႇတၵ်ႉဝႃႈ "ဢၢႆႈလၢၼ် ပေႉလေႇၵႆ လူဝ်ႇသင်?" "ၶႃႈလၢၼ် ၶႂ်ႈမေႃ ၵႂၢမ်းၵပျႃႇလင်ႇၵႃႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢၢဝ်ၸရေးႁဝ်းၶႃႈဢေႃႈ ဢၢင်ႈၶႂ်ႈမႃးပိုင်ႈ သွၼ်ပၼ်ၶႃႈႁဝ်းဢေႃႈ" "ဢိူဝ်ႈ ဢိူဝ်ႈ လီယဝ်ႉ" ၼႆသေ ၸင်ႇၵႂႃႇငုၺ်ႉတူၺ်း ပပ်ႉလိၵ်ႈၵဵၼ်လိၵ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်း ပပ်ႉၼိုင်ႈ။ ၸင်ႇဢဝ်မႃး ပပ်ႉဢွၼ်ႇ ဢၼ်ၼိုင်ႈသေ မႃးပၼ် သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယယဝ်ႉ။ "မႂ်းတူၺ်းၼႆႉတိၵ်းတိၵ်းတႃႉ ဢၼ်မႂ်းၶႂ်ႈလႆႈၼၼ်ႉ မီးၼႂ်းၼႆႉယဝ်ႉသၢင်ႇဢေႃးၸေႇယၵေႃႈ ႁပ်ႉဢဝ်သေ မိူဝ်းလူတူၺ်း ႁေႃးတူၺ်းၼႆ လႆႈႁူႉပဵၼ်လိၵ်ႈ သၢင်းၵျူဝ်ႇၵဝ်ႈတွၼ်ႈ (သၢင်းၵျူဝ်ႇၵူဝ်းပႅင်း)ယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶႂ်ႈမေႃၼႃႇလႄႈ ၵိၼ်ႉမင်ႉၶတ်းၸ်ႂ လူလူႁေႃးႁေႃး ၵုၵ်ႉၵုၵ်ႉၵၵ်ႉၵၵ်ႉသေတႃႉ တေႃႈဢမ်ႇႁူႉ တီႈပွင်ႇတီႈပဵဝ်မၼ်းသေဢိတ်း။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇႁူႉတီႈပွင်ႇဢၼၢၵ်သၽေႃးမၼ်း သေတ သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယ ဢမ်ႇၶျေႃႉလႃးလႃး။ တီႈဢၼ် ဢမ်ႇႁူႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းထၢမ် ဢၢဝ်ၸရေးႁဵတ်းၼႆတိၵ်းတိၵ်း၊ သၢင်းၵျူဝ်ႇၵဝ်ႈတွၼ်ႈၼႆႉ လူ ၵႂႃႇလၢႆပွၵ်ႈလၢႆထႃႇသေတႃႉ ဢၼ်ႁူႉပွင်ႇလီ" ၵမ်းလဵဝ် ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၶေႃႈ ဢၼ်ဝႃႈ မိူင်းၽီႁူၵ်းပၢင် မိူင်းသၢင်သၢဝ်းၶူင်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ပိူၼ်ႈတႅမ်ႈႁဵတ်းဝႆႉ ပုင်ႇႁၢင်ႈပျၢတ်ႈသၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈသၢင်းၵျူဝ်ႇၵဝ်ႈတွၼ်ႈ ဢၼ်ၸရေးသွႆႈၶမ်း ၸႂ်ႉမၼ်းၽိုၵ်းလူၽိုၵ်းဢၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼႂ်းပပ်ႉမၢႆတွင်း သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယၼၼ်ႉ တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉၼင်ႇၼႆ- "လွင်ႈၼႆႉ ႁၢၼ်ႉတေႃႇဢသၢၵ်ႈ ပေႃးလႆႈသၢမ် သိပ်းပၢႆပၢႆမႃး ႁႃးၸင်ႇမိူဝ်းၵႂႃႇ လူႁၼ် ၽတ်းမႅၼ်ႈၽိုၼ် ဢုၵ်ႉလေႃးၵၼီႇတိၼၼ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၵူၼ်းမေႃၵႂၢမ်း ၵပျႃႇ ပေႃးဢမ်ႇႁူႉလိၵ်ႈမေႃလိၵ်ႈသတ်ႉတႃႇၸမ်ႉ တႅၵ်ႈမိူၼ်မႆႉဢမ်ႇမီးလွၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇမႆႉၼိဝ်ႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵေႃႉႁူႉလိၵ်ႈၼၼ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇမႆႉလွၼ်ႉၵွၼ်ၵႅၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆလႄႈႁႃးၸင်ႇၶိုၼ်းႁူႉၸၵ်း ၵုင်ႇမုၼ်ၸရေးလူင် ဢၢဝ်သွႆႈၶမ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၸဝ်ႈဝုၼ်ႇထွၵ်ႈ မႃးတွၵ်ႈၸ်ႂ. ယၢမ်းမိူဝ်ႈ ဢႃႇယူႉသၢင်ႇဢေႃးၸေႇယ လႆႈသၢဝ်း ၼိုင်ႈသၢဝ်းပၢႆယၢၼ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇမိူဝ်းၸွမ်း ပူႇၶဝ် ၵႃႈတီႈ ဝဵင်းသဵၼ်ႈဝီသေ မိူဝ်းယူႇသဵၼ်ႈဝီသွင်ပီပၢႆပၢႆ ယဝ်ႉ၊ လႆႈမိူဝ်းထူပ်းႁၼ် ၸဝ်ႈၽႃႉၶဝ်ၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈပွႆး ၽြႃးလိူၼ်သီႇ၊ ၵႃႈပဵၼ်ဢမၢတ်ႈ ပူႇသိုင်ႇႁူဝ်ႁၢၼ် ၵၢင်ႉၵႄႇ ၵိၼ်မိူင်းၶဝ် မႃးၶဝ်ႈပွႆးၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ၶီႇမႃႉသေ သမ်ႉမီးၵူၼ်းၵင်ႈၸွင်ႈၶမ်းလႄႈ ၸွင်ႈၶမ်း သမ်ႉပေႃးလိူင်ၵႂႃႇ ၸွမ်းသၢႆတၢင်းယဝ်ႉ၊ ဢွၼ်ၵၼ်မူၼ်ႈသိူဝ်းၸွမ်း ၵျေႃႇၸ်ႂၵူႈၽ်ႂမၼ်း သဵင်ၵွင်ပႅင်ႈၽ၊ ပုင်ႇတွင်ႇမွင်းၶမ်း၊ သႅင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉပေႃး ဢူၼ်ပၼ်းၵႂႃႇယူႇ။ ဢၼ်ပဵၼ် မိတ်ႉၸတိူဝ်ႇၵျေႇတိၼ်ႇ ၵြႃးဝုၼ်ႇ ထွၵ်ႈလူင်ၵူတ်ႉၶၢႆၵေႃႈ မႃးၶဝ်ႈပွႆးၸွမ်း ၸဝ်ႈၽႃႉၶဝ် ၼင်ၵဝ်ႇလႄႈ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ်ႁပ်ႉတွၼ်ႈသဵင်ႈသဵင်ႈ။ သဵင်သႅင်ႇၵွင်မွင်းယၢမ်း သဵင်ယိုဝ်းၵွင်ႈယိုဝ်းမျွၵ်ႈ ပေႃးပၼ်ွသၢဝ်ႈသၢဝ်ႈ၊ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇႁပ်ႉဝုၼ်ႇထွၵ်ႈ မႃးၶဝ်ႈပွႆးယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃး လိုဝ်ႈသဝ်း တီႈတေႃႇမေႃႈ (တီႈၸဝ်ႈၽၶၢမ်ႇၵၼ်ႇတေႃး)ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ် မႃးၵႃႈၼူၵ်ႉၵႃႈတူဝ်း ႁႆႇၵွင်ၵူၼ်ႈယၢဝ်း၊ ၵႃႈႁွၵ်ႇၵႃႈလၢပ်ႇ ၵႃႈလၢႆးၼႄ ၸဝ်ႈဝုၼ်ႇထွၵ်ႈ၊ ၸဝ်ႈဝုၼ်ႇထွၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ြၵႃးႁူႉၵႂၢမ်းတႆးလီလီ ၵေႃႈၼိုင်ႈလႄႈ ဝၢႆးသေၵႃႈယဝ်ႉ ဝုၼ်ႇထွၵ်ႈၸင်ႇဝႃႈ- "ၸွမ်းၼင်ႇသူဢွၼ်ၵၼ် ႁႆႇသႅင်ႇၵွင်မွင်းသိူင်းသေ မႃးႁပ်ႉၵဝ်ၶႃႈၼႆႉ ငိၼ်းႁူမ်ၸူမ်းသိူဝ်းတႄႉတႄႉ၊ ၵဝ်ၶႃႈ ၶႂ်ႈမီးၸႂ်သေ လၢတ်ႈၸႃၼႄသူၸဝ်ႈ လွင်ႈႁႆႇတွႆႇ သူၸဝ်ႈၼႆႉ ၵဝ်ၶႃႈထွမ်ႇၸွမ်း ၵမ်းလ်ႂၵမ်းလႂ်သေ ၵေႃႈ ၼႂ်းၵႃႈ သဵင်သႅင်ႇၵွင်မွင်းယၢင်း သူၸဝ်ႈၼႆႉ ထွမ်ႇမိူဝ်ႈလ်ႂ ၵမ်းလႂ်သေၵေႃႈ မေႃးငၢဝ်းငၢဝ်း ၼႆယူႇတႃႇသေႇ။ ပတ်းပဵင်ႈ ပတ်းပဵင်ႈ ၼႆယူႇတိၵ်းတိၵ်း မၼ်းဢမ်ႇဢွၵ်ႇသဵင်ၵူၼ်း ဢမ်ႇပွင်ႇသဵင်ၵူၼ်းၼင်ႇပိူၼ်ႈ၊ သူၸဝ်ႈပတ်ႉၶႅပ်း လႅၼ်းၶႃသေ ၵႃႈၵႃႈမႅပ်ႈ လၢႆးမိုဝ်းလၢႆးၶွၼ်ႉ လၢႆးႁွၵ်ႇ လၢႆးလႅဝ်းလႂ်ၵေႃႈၵျႃႉယူႇ လီလူလီတူၺ်း တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇ။ ဢၼ်သမ်ႉ ႁဵတ်းၼူၵ်ႉႁဵတ်းတူဝ်းသေ ၵႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးလႅပ်း ႁဝ်းပဵၼ်ၵူၼ်းမၢၼ်ႇတႄႉတႄႉသေ သမ်ႉ ၵႂႃႇႁဵတ်း တူဝ်သတ်းတတ်းမႅင်းသေ ၵႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးၵျႃႉ၊ ၵႃႈတီႈတိူၵ်ႈဢၽရိၵ ပႅၼ်ပႄႈမိူင်း ပႃႈၸၢၼ်း ၼၼ်ႉၵူၺ်း လႆႈႁၼ်မႃး မိူၼ်ၼင်ႇသူၸဝ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ" သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယ လႆႈငိၼ်းၵႂၢမ်း ၶိင်းဝုၼ်ႇထွၵ်ႈၼင်ႇၼႆ မၼ်းငိၼ်းၽိတ်းၸႂ် တႄႉတႄႉသေ ဢမ်ႇ လိုမ်းလႆႈ ၵႂၢမ်းဝုၼ်ႇထွၵ်ႈၼၼ်ႉလႃးလႃးလႄႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဝုၼ်ႇထွၵ်ႈဝႃႈၼၼ်ႉ ဝၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းတိုၵ်းသူၼ်း တႃႇတေႁႂ်ႈ သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယ ႁဵတ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး လွင်ႈႁႆႇတိုင်ႈတႆးယူႇ။ လွင်ႈသဵင်ၵွင်မွင်းသႅင်ႇတႆးၼႆႉ ထုၵ်ႇႁူယွၼ်ႈၸ်ႂတႆး တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၼႆ ၵွပ်ႈမၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈတႆးလႄႈ ဝုၼ်ႇထွၵ်ႈ ဝုၼ်ႇလူင်တေဢမ်ႇႁူႉထိုင်။ တီႈၼႂ်းပပ်ႉမၢႆတွင်း သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယ ၼႃႈလိၵ်ႈ(9)ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလႆႈငိၼ်း ၵႂၢမ်းဝုၼ်ႇထွၵ်ႈဝႃႈၼၼ်ႉသေ မၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ "ႁႃးၶုၼ်ႇ ၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉၸွမ်း ၵႂၢမ်းၸဝ်ႈဝုၼ်ႇထွၵ်ႈ ၼႃႇႁၢင်ႈၽိတ်းၸႃႉၸႂ်တႄႉတႄႉ။ ယူႇၵႂႃႇႁိုင်ၵႂႃႇၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇလိုမ်းလႄႈ မၢင်ၵမ်း ၼႃႈႁၢင်ႈ ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈယူႇတႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။ တႄႇၼႃႈႁေႃ တေႃႁိူၼ်း. ၽွင်း သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယ လႆႈမႃး(24) ၸင်ႇတႄႇၼႃႈႁိူၼ်း ၵူပ်းလူၺ်ႈ ၼၢင်းဢိင်ႇသေ မီးမႃးလုၵ်ႈၸၢႆး ဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းၼႆယဝ်ႉ၊ ယူႇႁူမ်ႈၵိုၵ်းႁွမ်းၵၼ်မႃး မိူဝ်ႈလႆႈၶူပ်ႇၽႃႉဝၢင်ႈပီ ၵေႃႉပဵၼ်ၼၢင်းဢိင်ႇ ဢမ်ႇယူႇလီလႄႈ ဢွၵ်ႇၼၢႆးၸင်ႇဝႃႈ "ၼေႈ ပီႈၶူၺ်သူ သြႃႇၵျွၵ်ႉလူင်းၼႆႉ ပေႃးဝႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းႁိူၼ်းႁဝ်း ဢမ်ႇယူႇလီ၊ ဢမ်ႇၵိၼ်ဝၢၼ်တၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ ၼႆၸိုင် ႁဝ်းဢမ်ႇလႆႈၵႂႃႇၸူးပိူၼ်ႈ၊ မၼ်းမေႃပဝ်ႇ မေႃမုၼ်း ဢုမ်ၽွႃႉဢုမ်ၽီႉဢိူဝ်ႈၼၼ်ႉ" ၼႆလႄႈ သၢင်ႇဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇၵႂႃႇ ပိုင်ႈဢိင်ြသႃႇလူင်ၵျွၵ်ႉလူင်း ၸွႆးၵုင်းၼၼ်ႉသေ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈၶဵင်ႇႁပ်ႉၶူးၽြႃး(128) ၼၼ်ႉ ႁွတ်ႈထိုင်ယဝ်ႉတူဝ်ႈ(120)ၶူးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ သြႃႇဢေႃးၸေႇယ ယဝ်ႉ၊ သြႃႇဢေႃးၸေႇယ လႄႈ ၼၢင်းဢိင်ႇယူႇႁူမ်ႈၵၼ် လႆႈႁူၵ်းၶူပ်ႇသေ ၼၢင်းဢိင်ႇသဵင်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၼၢင်းဢိင်ႇသဵင်ႈၵႂႃႇ သြႃႇဢေႃးၸေႇယၵေႃႈ ႁဵတ်းသြႃႇ ယႃတိပ်းယႃတွပ်းပိူၼ်ႈ၊ ၸင်ႇၶိုၼ်း တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းမႂ်ႇ ၵိုၵ်းတင်းၼၢင်းဢေးၽိတ်ႈသေ မီးမႃးလုၵ်ႈယိင်းၵေႃ.ၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈႁွင်ႉဝႃႈၼၢင်းပူး ၼႆယဝ်ႉ၊ တင်းၼၢင်းဢေးၽိတ်ႈ ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်လႆႈ(15) ပီသေ ၼၢင်းဢေးၽိတ်ႈၵေႃႈ သဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ၊ သမ်ၶိုၼ်းသိုပ်ႇထႅင်ႈ ၼၢင်းၵျႃႇ(ႁွင်ႉ)ဢွၵ်ႇလွႆယွတ်ႈၶမ်းသေ မီးမႃးလုၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈၼၢင်းလဵၵ်ႉ ၊ ၸၢႆးငူဝ်ႉ လႄႈ ၼၢင်းယိင်းၼွႆႇယဝ်ႉ။ ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး တႄႇပဵၼ်မႃး. ထိုင်မႃး 1305 ၼီႈ၊ ဝၼ်းၽိတ်ႈၵၢင်ဝႃႇ လိူၼ်ၵဝ်ႈလပ်းၼၼ်ႉ ဢၢႆႈသၢင်ႇယူင်ႇ ၸင်ႇၶိုၼ်ႈမႃးလႄႇ တီႈႁိူၼ်း သြႃႇဢေႃးၸေႇယသေ လၢတ်ႈဝႃႈ "ၶမ်ႈၸူင်ႈၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပွႆးသွမ်းတေႃႇလူင်ႁဝ်း တီႈၵျွင်းၽူဝ်းတေႃႇ သီႇပေႃႉ၊ ႁႂ်ႈပေႃးမီး တီႈထွမ်ႇတီႈလူ တီႈတူၺ်းမူၼ်ႈမၼ်းၵၼ်ၼၼ်ႉ တႃႉလုင်းဢေႃးႁဝ်း ႁဵတ်းပျႃႉၸၢတ်ႈတႆးႁဝ်းသေၼႄၵူၼ်း တၢင်းလၢႆတႃႉ" သြႃႇဢေႃးၸေႇယ လႆႈငိၼ်းၼင်ႇၼၼ်သေ ၸင်ႇတွပ်ႇဝႃႈ "ဢၢႆႈၼႆႉ ႁႃးတင်းဢမ်ႇယၢမ်ႈႁူႉ ဢမ်ႇယၢမ်ႈငိၼ်း ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁဵတ်းသေပွၵ်ႈ" "ပေႃးဝႃႈလုင်းႁဝ်းႁဵတ်းၼႆ တေပဵၼ်ယူႇၶႃႈၵႂႃႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈလုင်းႁဝ်း ပေႃးမေႃတႅမ်ႈဝတ်ႉထူႉလ်ႂ၊ ၵႂၢမ်းလ်ႂ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉလူး၊ ႁဵတ်းၸိူင်ႉၼင်ႇမၢၼ်ႈၶဝ် ႁဵတ်းငဝ်းတူင်ႉၼၼ်ႉ ဢဝ်ၵူၼ်းတႄႉတႄႉ ႁဵတ်းဢဝ်ၶႃႈဢိူဝ်ႈ၊ ၸိူင်ႇၼင်ႇမၢၼ်ႈၶဝ် လၢတ်ႈၵႂၢမ်းႁဵတ်းၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ တႆးႁဝ်းၵေႃႈ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး ႁဵတ်းၵႂၢမ်းတႆး ၼၼ်ႉၼႃႇ" ၶႃသွင်ၵေႃႉ ဢုပ်ႇၵၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ လီလီငၢမ်းငၢမ်းသေ ၸင်ႇႁွင်ႉဢွၼ်ႇၸၢႆးၼႂ်းပွၵ်ႉၶဝ် ဝၢၼ်ႈႁၢတ်ႇလႅင်ၼၼ်ႉသေ မႃးဢုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄလွင်ႈတၢင်းမၼ်း၊ ၶဝ်ၵေႃႈ ပွင်ႇၸ်ႂ ႁင်းၽ်ႂႁင်းမၼ်းသေ ၵၢင်ၶမ်ႈၸဵတ်းမွင်းပႅတ်ႇမွင်း ယၢၼ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ၵၼ် မိူဝ်းလဝ်ႈလၢတ်ႈထိုင် ၸဝ်ႈသြႃႇငမ်းပၢႆးလူင်(ၵျႅင်းၶျူၵ်ႈ)ယူႇယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈငမ်းပၢႆးလူင်ၵေႃႈ လႆႈၸႂ်သေ ၸင်ႇယိမ်ပၼ်ၶဝ် ၽႃႈၵင်ႈ လူင် တႃႇတေၵင်ႈႁႄႉ ၼႃႈၵျွင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းဢၼ်တေၵႃႈၼၼ်ႉ လႆႈဢွၵ်ႇၵႃႈ ၽၢႆႇၼႃႈၽႃႈၵင်ႈသေ သြႃႇဢေႃးၸေႇယတႄႉ ယူႇၽၢႆႇလင်ၽႃႈၵင်ႈ ၸီႉသင်ႇလၢတ်ႈၸႃပၼ်ၶဝ် တေလႆႈႁဵတ်း တေလႆႈသၢင်ႈ ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်း ႁႆႇၵွင်ၵူၼ်ႈယၢဝ်းသေ သမ်ႉယႃႉသဵင်ၵွင် ၵူၼ်ႈယၢဝ်း ႁဵတ်းပဵၼ် ၵွင်မွင်းသိူင်း ပဵၼ်မၵ်းပဵၼ်ၶၢၼ်း ပဵၼ်ပုၵ်ႈပဵၼ်တွႆးၵွႃႇ တေႃႇမိူင်းပေႃးလႅင်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ဝႃႇသၼႃႇမိူၼ်ၵၼ်လႄႈ တၢင်းၽိုၵ်း တင်းၵႃႈၼႄပိူၼ်ႈ ႁဵတ်းၼၼ်တိၵ်းတိၵ်း လွင်ႈတူဝ်ထူပ်းၵေႃႈ မီးမႃးႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းလႄႈ ႁူႉလွင်ႈႁၼ်လၢႆး မၼ်းမႃးယူႇ၊ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၺႃးမိူဝ်ႈတိုၵ်ႉႁူမ်ႈၼႃႈႁိူၼ်းလူၺ်ႈ ၼၢင်းဢေးၽိတ်ႈ။ ပေႃးဝႃႈ ၵၢင်ၶမ်ႈမႃး ၵူၼ်းၵႃႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးမူၺ်ႉၵိၼ်ၶဝ်ႈ ၵိၼ်ၽၵ်း ဢၼ်ၼၢင်းၽိတ်ႈ ႁုင်ၼၼ်ႉသေတႃႉ ၶဝ်ဢမ်ႇတၼ်းလၢင်ႉ ဝၢၼ်ႇၶဝ်ႈဝၢၼ်ႇၽၵ်းသင်၊ ဝႆႉႁႂ်ႈၼၢင်းၽိတ်ႈပွင်ႉဢုမ်းဢုမ်း ဝႃႈတီႈၶဝ်တႃႇသေႇယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ၼၢင်းၽိတ်ႈ မီးၸ်ႂမုင်ႈမွင်းၶဝ် ၵူႈၶမ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ် သိုပ်ႇပႆၶၢဝ်းတၢင်းမႃး သြႃႇဢေႃးၸေႇယ ၶိုၼ်ႈပၼ်ၶဝ် သူရသတီႇ ၵူႈၵေႃႉသေ သွၼ် ပၼ်ၶဝ်သွင်ပီပၢႆပၢႆ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ မေႃၵႃႈႁင်းၽ်ႂႁင်းမၼ်း မေႃၶဝ်ႈဢွၵ်ႇၵၼ်မႃးတႄႉတႄႉယူႇ၊ ၼႂ်းၵႃႈ ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းငဝ်ႈငႃႇၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးၼႆႉ သၢင်ႇဢိင်ႇတ ၵေႃႉ ႁဵတ်းမင်းသႃး၊ သၢင်ႇလူး ၵေႃႉ ႁဵတ်းၼၢင်းသမီး (မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်တေႁဵတ်းၼၢင်းသမီး ဢမ်ႇမီး၊ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁတ်းႁဵတ်း ၼၢင်းသမီးလႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ် သၢင်ႇလူး ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်း ၼၢင်းယိင်းသေ ႁဵတ်းၼၢင်းသမီးယဝ်ႉ)၊ မၢၼ်ႇႁိူင်း လႄႈသၢင်ႇၵင် ၵေႃႉ ႁဵတ်းၵူၼ်းၵျေႃႇ သြႃႇဢေႃးၸေႇယ ၵေႃႉႁဵတ်း ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ၸၢတ်ႈသႅင်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ တီႈပွၵ်ႉၸၢင်ႈၶမ်းၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းမေႃသေႇတြေႃးၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶုၼ်တႃႇ ပဵၼ်ၼွင်ႉၸၢႆး ၸဝ်ႈၽၶုၼ်ၶျႄႇ သီႇပေႃႉယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်း ဢွင်ႇၸၼ်ႉသိပ်း ယၢမ်ႈၸွမ်းၸၢတ်ႈမျဢေးၵျႅင်ႇ (ၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈ) မႃးလႄႈ သြႃႇဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇၵႂႃႇ ယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ်မၼ်းသေ ပိုင်ႈဢိင် ႁႂ်ႈမၼ်း ၽိုၵ်းသေႇတြေႃးၽႅပ်ႉ ႁႂ်ႈဢွၵ်ႇသဵင်တႆးယဝ်ႉ။ မၼ်းၵေႃႈ ၶတ်းၸ်ႂ ၸၢမ်းတူၺ်းလႄႈ ၸင်ႇဢွၵ်ႇမႃး သဵင်လွင်ႈၶူင်း ၵႂၢမ်းတႆးယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸင်ႇဢဝ်မၼ်းႁဵတ်းၵူၼ်း လူင်ၶဝ်ၽၢႆႇႁႆႇတိုင်ႈသေ ယွၼ်းတၢင်းၶႂ်ႈ ၸ်ႂတီႈမၼ်း ၵူႈပိူင်ပိူင်ယူႇ။ ဢၢႆႈၵေႃး ၼွၵ်ႈၵၢတ်ႈသမ်ႉ မေႃသေႇတြေႃးမၢၵ်ႇဢုၼ်တႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇဝႆႉလႄႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇၸႂ်ႉမၼ်း ဢဝ်တြေႃးၽႅပ်ႉသေ ၵႂႃႇႁဵၼ်းဢဝ် တီႈၶုၼ်တႃႇယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼၼ် ဢၢႆႈၵေႃးၵေႃႈ မေႃသေႇတြေႃးမႃးသေ ဢွၵ်ႇသဵင်တြေႃးတႆးမႃးယဝ်ႉ။ (1) ၵႂၢမ်းမၢၵ်ႇလၢမ်ႇမိူင်းတႆး (2) ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မိူင်းတႆး (3) တင်းသူတင်းႁဝ်း (4) ဢွင်ႇယႃႇဢွင်ႇၵျွင်း ... ၵႂၢမ်းသီႇႁူဝ်ၼႆႉ ဢၢႆႈၵေႃး ပဵၼ်မေႃငဝ်ႈမိုဝ်းတြေႃးတႆးသေ သေႇၼႄပိူၼ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းတၢင်းၸၢတ်ႈသႅင်းၶဝ် လႆႈမႃးသၢမ်ပီယဝ်ႉ သေတႃႉ ႁႃၼၢင်းသႅင်း(ၼၢင်းသမီး) ၵေႃႈပႆႇလႆႈ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈ လုၵ်ႈယိင်းၶဝ်ၶႂ်ႈႁဵတ်းသေတႃႉ ဢူႈမႄႈၶဝ်ဢမ်ႇ ၽွမ်ႉသေ သမ်ႉၵွႆလၢတ်ႈဝႃႈ "ပေႃးႁဵတ်း ၼၢင်းသႅင်း ပဵၼ်မေးၵူၼ်းယွၼ်းလူင်ယဝ်ႉ၊ ဢေႃးၸေႇယႁဵတ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းယွၼ်းလူင်ဢိူဝ်ႈ" ၼႆၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ပိူၼ်ႈၶႂ်ႈဝႃႈႁိုဝ်ဝႃႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယတႄႉ တိုၼ်းဢမ်ႇၽႃႈပႅတ်ႈ ယိူင်းမၢႆမၼ်းလႃးလႃး။ ၸဝ်ႈၾၵျႃႇသႅင် လႄႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယ. ထိုင်မႃး ပီၵေႃးၸႃႇ (1308) ပီၶရိတ်ႉ(1946) လိူၼ်ၽေႇၽေႃႇဝႃႇရီႇ ၽွင်းႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်လူင် ပၢင်လူင် ပွၵ်ႈထိၼိုင်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇတေ လိူၵ်ႈတင်ႈ ၸဝ်ႈၾသီႇပေႃႉၼၼ်ႉ တေလႆႈႁႂ်ႈ ၵူၼ်းမိူင်းသၢမ်ၵေႃႉ ႁဵတ်းလိၵ်ႈလၢႆး ၵမ်ႉထႅမ် တၢင်ႇပၼ်ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင်ႇ သီႇပေႃႉ ၸင်ႇႁႂ်ႈလုင်းႁဵင်ထႃး မိူင်းၶိူဝ်း၊ လုင်းပွႆးၸႃးလူး ပွၵ်ႉၸၢင်ႈၶမ်း သီႇပေႃႉ၊ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ပွၵ်ႉၸၢင်ႈၶမ်း သီႇပေႃႉ ႁဵတ်းလိၵ်ႈ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် မၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင်ႇ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၾယဝ်ႉၵေႃႈ ၵွပ်ႈဢမ်ႇလိုမ်း ၵုင်ႇၶဝ် သၢမ်ၵေႃႉလႄႈ ၸင်ႇဢဝ် လုင်းၶုၼ်ထႃး ပဵၼ်ၼႄႇပႅင်ႇ ဢုၵ်ႉၵထ၊ ပၼ်ပွႆးၸႃးလူး ၽုၺ်ႇႁူင်းငဝ်းတူင်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင်ႇ ၸင်ႇႁွင်ႉထၢမ် လုင်းဢေႃးၸေႇယ " လုင်းဢေႃးႁဝ်း လူဝ်ႇသင် ၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်" ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽွင်း ပိူၼ်ႈမႃးယွၼ်း ၼႃႈၵၢၼ် တႃႇတေ လႆႈပဵၼ် ပူႇၵၢင်ႉပူႇႁဵင် ပူႇသိုင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သေတ သင်ဝႃႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ယွၼ်းၶႂ်ႈႁဵတ်း ပူႇႁဵင်ၼႆၵေႃႈ ႁူႉတေႃႈ တေပၼ်ၵမ်းလဵဝ်ယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵၢင်ၸ်ႂ လုင်းဢေႃးၸေႇယၼႆႉ သမ်ႉၶႂ်ႈပိုင်ႈ ႁူမ်ႈၽူၺ်းလီသေ တင်ႈၸၢတ်ႈသႅင်းၽိင်ႈငႄႈတႆးလႄႈ မၼ်းၸင်ႇဝႃႈ- "ၼေႃးတီႈၶႃႈ ၶႃႈၸဝ်ႈၵၢၼ်တၢင်ႇၸိူင်ႉတၢင်ႇမဵဝ်းတႄႉ ဢမ်ႇလူဝ်ႇသင်ၶႃႈ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶႃႈၸဝ်ႈၶႂ်ႈႁဵတ်း ၵၢၼ်ယဵၼ်ႇငႄႈ လွင်ႇႁႆႇလွင်ႈတွႆႇလွင်ႈၵႃႈလွင်ႈမႅပ်ႈတႆးႁဝ်း ၶႂ်ႈႁဵတ်းႁႂ်ပဵၼ် သႅင်းတႆးၵူၺ်းၶႃႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸဝ်ႈႁဝ်း ပၼ်ႁႅင်းယူႇၶႃႈ" ၸဝ်ႈၽၸင်ႇဢၢမ်းသေ "ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးၼႆႁႃႉ? ႁႃးပႆႇတွၼ်ႉယၢမ်ႈငိၼ်းသေပွၵ်ႈ" လုင်းဢေႃးၸေႇယၵေႃႈ ၸင်ႇလဝ်ႈလၢတ်ႈၼႄ ၸဝ်ႈၽႁႂ်ႈႁူႉပွင်ႇလွင်ႇမၼ်းလီလီသေ ၸဝ်ႈၽၵျႃႇသႅင် ၸင်ႇပွင်ႇၸႂ်သေထၢမ်ဝႃႈ "တႃႇတေတႄႇတင်ႈ ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးၼၼ်ႉ လုင်းႁဝ်း လူဝ်ႇငိုၼ်းၵမ်ႉထႅမ် ၵႃႈႁိုဝ်?" လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇမႃးၼပ်ႉသွၼ်ႇၼႄ ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈသေ "လူဝ်ႇမွၵ်ႈႁဵင်ၼိုင်ႈဢေႃႈ" ၸဝ်ႈၵျႃႇသႅင်ၵေႃႈ ၸင်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈပၼ်သေ ႁႂ်ႈၵႂႃႇဢဝ် တီႈၶိင်းတႂၢင်းဝုၼ်ႇ၊ လူဝ်ႇသင်ထႅင်ႈၵေႃႈ ႁႂ်ႈလၢတ်ႈၶိင်းတႂၢင်းဝုၼ်ႇၼႆယဝ်ႉ၊ ဢၼ်လႆႈမႃးငိုၼ်းႁဵင် ၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇသိုဝ်ႉဢဝ် ၵွင်မွင်းသိူင်းႁႃႈပၢၵ်ႇၵျၢပ်ႈယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵႂႃႇႁႃႁူၺ်း ၼၢင်းယိင်း ၵေႃႉတႃႇတေႁဵတ်း ၼၢင်းသမီးတႆး၊ ၸင်ႇၵႂႃႇလႆႈ ၼၢင်းမုင်ႉလႄႈ ၼၢင်းၺိင်းၸၢမ်ႇ၊ ဢိၵ်ႉသမ်ႉ ဢဝ်ၸၢႆးသမ်ႇမႃႇဝႃႇယႃႇမလႄႈ ၼၢင်းတၢၼ်းၺူဝ်ႇ ႁဵတ်းၵိင်ႇၼရႃႇလႄႈ ၵိင်ႇၼရီႇယဝ်ႉ။ တၢင်းၵႃႈတႆႈ ၶိုၼ်ႈၵႃႈၼိူဝ်ၶဵင်ႇ. ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်ၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်ယဵၼ်ႇငႄႈ တႆးႁဝ်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ၼူၵ်ႉတူဝ်းၵိင်ႇၼရႃႇၵိင်ႇၼရီႇ လွင်ႈၵႃႈလဵၼ်းၵႃႈလၢႆးၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉလႆႈၶိုၼ်ႈ ၵႃႈၼိူဝ်ၶိင်ႇသေပွၵ်ႈ၊ ၵူၺ်းလႆႈယူႇ ၼိူဝ်လိၼ် ပႃႈၼႃႈ တေႃႇမေႃႈ ၸဝ်ႈၾသေ ၵႃႈၼိူဝ်လိၼ် တီႈတႅမ်ႇၵူၺ်းၵူၺ်း၊ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇၵႂႃႇလၢတ်ႈတီႈၸဝ်ႈၽ "ၼေႃးတီႈၶႃႈၸဝ်ႈ လွင်ႈတၢင်းယဵၼ်ႇငႄႈတႆးႁဝ်း သမ်ႉၵူၺ်း လႆႈၵႃႈၼိူဝ်လိၼ် တုၵ်းတႃႈ ၸၢတ်ႈသႅင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်မႃးမိူင်းႁဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉလႆႈၵႃႈၼိူဝ်ၶဵင်ႇ၊ ႁႂ်ႈႁဝ်းၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်ႈၵႃႈ ၼိူဝ်ၶဵင်ႇသေၵမ်း" ၼႆလႄႈ ၸဝ်ႈၾၵေႃႈ ၸင်ႇပၼ်ၶႂၢင်ႉလႄႈ မိူဝ်ႈ (1309)ၼီႈ လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ (14-15) လိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်း ပွႆးၵၼ်ႇတေႃး ၸဝ်ႈၾၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယ တုၵ်းယွၼ်းလႄႈ ယဵၼ်ႇငႄႈတႆးတၢင်းၵႃႈတႆး ဢၼ်ပဵၼ်ၵႃႈၼူၵ်ႉၵႃႈတူဝ်း ၵႃႈၵိင်ႇၼရႃႇ ၵႃႈလၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်ႈၵႃႈ ၼိူဝ်ၶိင်ႇၸၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈလွင်ႈၼႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉမၢႆတွင်း လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၼႃႈလိၵ်ႈ(12)ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉ "မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ယဵၼ်ႇငႄႈတႆးႁဝ်း ၼူၵ်ႉတူဝ်း ၵိင်ႇၼရႃႇၵႃႈလဵၼ်းၵႃႈလၢႆး ယူႇၼိူဝ်လိၼ် ပႃႈၼႃႈႁေႃ တေႃႇမေႃႈၸဝ်ႈၾၼၼ်ႉ ႁႃးၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ်ၶဝ် ၶိုၼ်ႈၵႃႈၼိူဝ်ၶဵင်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈ ပဵၼ်ၶူင်ႇႁၢၼ်ႉသုင်သုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၺႃးမိူဝ်ႈဝၼ်း 1309 ၼီႈ၊ လိူၼ်သိပ်းသွင်မႂ်ႇ14-15 ၶမ်ႈ၊ လွင်ႈႁႆႇလွင်ႈၵႃႈတႆးႁဝ်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃး ၼီႈၼႅတ်ႈမိူဝ်ႉဝၼ်းၼႆႉယဝ်ႉ" ၼင်ႇၼႆလႄႈ ဝၼ်းလိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်းၼႆႉ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ဢဝ်လွင်ႈၵႃႈလွင်ႈႁႆႇတႆး ဢၼ်ၵႃႈႁႆႇယူႇ တီႈၼိူဝ်လိၼ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်ႈၽႅဝ်ၼိူဝ်ၶဵင်ႇသုင်လႄႈ ပဵၼ်ၼိမိတ်ႈလီ လွင်ႈၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်လႄႈ ဝၼ်းလိူၼ်ႈသိပ်းသွင်ၼႆႉ ထုၵ်ႇလီမၵ်းမၼ်ႈပဵၼ် ဝၼ်းယဵၼ်ႇငႄႈၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး ယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး လိူၼ်သီႇ ပွႆးပေႃႇၵျူဝ်ႇ ၸဝ်ႈၾသမ်ႉ ပူင်ဢမိင်ႉပၼ် ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈၵႃႈပွႆးမၢၼ်ႈ ၼိူဝ်ၶဵင်ႇၸၢတ်ႈ တေႃႇမေႃႈလူင်ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်းယၢမ်း(9)မွင်းတေႃႇ (12) မွင်း တဵင်ႈၶိုၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ႁူႉႁၼ် မိုတ်ႈၵိုတ်း ၸၢတ်ႈတႆးမႃးယဝ်ႉလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် လူႁၼ်ပၼ်ႁႅင်ႈတႄႉတႄႉ၊ ပေႃးဝႃႈ (12)မူင်း ၸၢတ်ႈတႆးယဝ်ႉယဝ်ႉၼႆ တူၵ်းတႃႇ ၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈ တေသိုပ်ႇၼႄ ဝႃႈၼႆသေတ ၵူၼ်းတူၺ်းၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈဝၼ်းၼိုင်ႈ ၶိင်းတႂၢင်းဝုၼ်ႇ ၸင်ႇႁဵတ်းပၼ် ၶဵင်ႇသႅင်းတႆး သုမ်ႉပၢၵ်ႇႁႅၼ်ဢွၼ်ႇ ၶေႃၶေႃသေ ၸင်ႇလႆႈၵႃႈ ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးၶေႃၶေႃ ၵူၼ်းမႃးတူၺ်း ပေႃးတဵမ်ပၢင်ႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1310 ၼီႈ ၸဝ်ႈၾၵျႃႇသႅင် ၵႂႃႇမိူင်းဢမေႇရိၵၼ်ႇသေ ၸင်ႇသင်ႇလၢတ်ႈဝႃႈဝႆႉ "တႃႇၸၢတ်ႈသႅင်း တႆးၼၼ်ႉ လုင်းဢေႃး လူဝ်ႇသင်ၵေႃႈ ၵႂႃႇၸူးတီႈ ၶိင်းတႂၢင်းဝုၼ်ႇတိၵ်းတိၵ်းတ" ၼႆလႄႈ ထိုင်မႃးၼႃႈပွႆး လိူၼ်သိပ်းသွင် ၽွင်းၵႂႃႇၸူးတီႈ ၶိင်းတႂၢင်းဝုၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶိင်းတႂၢင်းဝုၼ်ႇၸင်ႇဝႃႈ "ၸၢတ်ႈသႅင်းလုင်းဢေႃးၼႆႉ ပႆႇပႃး ဢၼ်ၵႃႈဢၼ်မႅပ်ႈ ၸုင်ႇၸုင်ႇၸေႉၸေႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇပိူၼ်ႈၵွၼ်ႇ ၵွပ်ႈၼႆ ႁႂ်ႈလိူဝ် ပၼ်ငိုၼ်းၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇပၼ်လႆႈ။ ၵူၺ်းတေပၼ် ႁႃႈပၢၵ်ႇၵူၺ်းယဝ်ႉ လုင်းဢေႃးႁဝ်း တူၺ်းတူၺ်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇတ" ၼႆယဝ်ႉ။ တွၵ်ႉၶျၢင်းတွၵ်ႉၶျၢင်း တွၵ်ႉၶျၢင်းၶျၢင်း. ဝၢႆးသေ ပွႆးလိူၼ်သိပ်းသွင်ယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် မီးၸေးမီးၸုင်ႇ ၸိူင်ႉ ၼင်ႇပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ လုင်းဢေႃး ၸင်ႇၶႆႈၸႂ် လၢႆၽၢႆလၢႆပႃႈသေ ႁွင်ႉဢဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် မႃးဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်ယဝ်ႉ၊ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇဝႃႈ "လွင်ႈဝႃႈၸၢတ်းသႅင်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ ပႆႇမီးလွင်ႈၵႃႈ လွင်ႈမႅပ်ႈဢၼ်ၶိုတ်းပိူၼ်ႈ ပႆႇမီးၸေးၸုင်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈ လႄႈ ႁဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လူဝ်ႇမီးသဵင်တွႆႇ ၸီးလႄႈဝႃး တွႆႇႁွၵ်ႈတွႆႇသႅင်ႇဢွၼ်ႇယဝ်ႉ" ၼႆသေ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇဢဝ်ႁွၵ်ႈလႄႈသႅင်ႇ တွႆႇၼႄၶဝ် လွင်ႈၸီးလႄႈဝႃး တွၵ်ႉၶျၢင်း တွၵ်ႉၶျၢင်း တွၵ်ႉၶျၢင်းၶျၢင်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၶဝ်လႆႈငိၼ်းၼင်ႇၼၼ်သေ ဢမ်ႇပေႃးထုၵ်ႇႁူၶဝ် ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ "မိူၼ်သဵင်တွႆႇမၢၼ်ႈ ၵူၼ်းယွၼ်းဝႆႉ" ၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်ဢမ်ႇၽွမ်ႉ လုင်းဢေႃးၸေႇယလႃးလႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၼ်ၵႆ ပဵၼ်ၵူၼ်းပႆၶၢဝ်းတၢင်းယၢဝ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈၸိူဝ်းဢၼ်ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇလႆႈၸ်ႂၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇဝႃႈသင်တီႈၶဝ်၊ ၸွမ်းၼင်ႇၵၢင်ၸ်ႂ ဢၼ်မၼ်းၶႂ်ႈႁဵတ်းပဵၼ် ၼင်ႁိုဝ် ပိူၼ်ႈတေလႆႈၸ်ႂမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းၸင်ႇတွႆႇသွၼ် လုၵ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇမၼ်း ဢေးလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇသေ သွင်ၶႃပေႃႈလုၵ်ႈ သွၼ်ၵၼ်ၵႃႈၵႃႈမႅပ်ႈမႅပ်ႈ ပဵၼ်ပွႆးႁင်းၶႃယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢၢႆႈၵေႃးလူၺ်ႈ ၸင်ႇၶဝ်ႈၸႂ်သေမႃး ၽိုၵ်းၸွမ်းၶႃသွင်ၵေႃႉ ပေႃႈလုၵ်ႈ၊ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇၸႂ်ႉမၼ်း ၽိုၵ်းထူဝ်းတြေႃး၊ ၼဵတ်းပႅၼ်ႇၵျူဝ်ႇ၊ လုင်းဢေႃႈ ၸင်ႇသွၼ်ပၼ် ၵႂၢမ်းတီႈၶႃသွင်ၵေႃႉ (1) တၢင်းသူတၢင်းႁဝ်း ပူးပဝ်းၽွမ်ႉၸွမ်းႁူမ်ႈ လၢၼ်းထႅဝ် (2) ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မိူင်းတႆး ထီးႁႆးၵဝ်ႈၵူဝ်းၸေႃ (3) မိူဝ်ႈၼႆႉလၢင်းၶျုၼ်ႇ ၵျုၼ်ႇမ တၵ်းလႆႈၵႃႇရဝမူပ်ႇၵူမ်ႈၵွမ်းႁူဝ် သူဝ်လၢတ်ႈၽွႆး လွင်ႈပွႆး လူႇၵိၼ်တၢၼ်း ... သၢမ်ပုၵ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႉပဵၼ် လုၵ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇ ၼၢင်းလဵၵ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢူမ်သူပ်း လီလီငၢမ်းငၢမ်း ႁဵတ်းၼၢင်းပွႆးဢူး(ၼၢင်းၼၢမ်းၼႃႈ) ဢွၵ်ႇၵႃႈဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃႇယုမၼ်းၼၢင်း လႆႈသၢမ်ၶူပ်ႇပၢႆပၢႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼၢင်းလဵၵ်ႉ လုင်းယိင်း လုင်းဢေႃးၸေႇယၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းၼၢမ်းၼႃႈ (ၼၢင်းပွႆးဢူး) ၵေႃႉဢွၼ် တၢင်းသုတ်း ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ ၸင်ႇလႆႈယိင်းဢွၼ်ႇ ထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၼၢင်းၸိင်ႇ မေႃႇၵျုဝ်ႇသေ လႆႈမီးမႃး ၼၢင်းၼၢမ်းၼႃႈဢွၼ်ႇ သွင်ၵေႃႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်း ၶဝ်ႈမႃးထႅင်ႈ သၢင်ႇယီႈ မေႃႇၵျူဝ်ႇ (မေႃတြေႃး၊ ပႅၼ်ႇၵျူဝ်ႇ) သၢင်ႇၺုၼ်ႉ တူၼ်ႈၶေႃႉ မေႃႇၵျူဝ်ႇ သၢင်ႇသူၺ်ႇ (ၼွင်ႉသၢင်ႇၺုၼ်ႉ၊ ပဵၼ်ၸၢႆးသႅင်း) ၼၢင်းလဵၵ်ႉ (လုၵ်ႈလုင်းဢေႃး၊ ၼၢင်းၼၢမ်းၼႃႈ) ၼၢင်းၸိင်ႇ မေႃႇၵျူဝ်ႇ (ၼၢင်းၼၢမ်းၼႃႈ) ၸုမ်းငဝ်ႈငႃႇ သႅင်းတႆးၼႆႉ လွင်ႈတူဝ်ထူပ်းၵေႃႈ ၼမ်မႃး၊ ၵူၼ်းပႃးဝႃႇသၼႃႇၶဝ် ၸိူဝ်းပဵၼ်ၸၢႆးၺုၼ်ႉ၊ ၸၢႆးသူၺ်ႇ၊ ၸၢႆးသၢင်ႇယီႈ၊ ၸၢႆးသၢင်ႇၵၢၼ်းမၢတ်ႈ၊ ၼၢင်းဢိင်ႇ၊ ၼၢင်းသႃႇ ပေႃႇၵျူဝ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးၶဝ်ႈ ၸုမ်းငဝ်ႈငႃႇသႅင်းတႆး ထႅင်ႈယဝ်ႉ၊ ဢၼ်ႁႆႇဢၼ်တွႆႇ၊ ၵျေးၼွင်း၊ ပတ်ႉတလႃး၊ မွင်းဝႅင်း၊ ၵွင်ႁႃႈလုၵ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢႆးၵေႃးလူၺ်ႈလႄႈ ၸၢႆးသၢင်ႇယီႈ မေႃဢွၼ်ႁူဝ်လူဝ်းလႂၢင်းပိူၼ်ႈသေ သိုပ်ႇသွၼ်ပၼ် ၵၼ်လႄႈ ၽ်ႂၽႂ်မၼ်းမၼ်း မေႃတွႆႇမေႃႁႆႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၵႂႃႇၵႃႈၸၢတ်ႈတႆးၼႆႉ ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းၶဝ် ၵႂႃႇၸွမ်းၵႃးလူင် ၼိုင်ႈလမ်းတိမ်ပိၵ်းပိၵ်း ၵူၼ်းမီးမွၵ်ႈ သၢမ်သိပ်းသီႇသိပ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၽၶုၼ်သႃႇ မိူင်းၼွင်လႄႈ လုင်းဢေႃး. ထိုင်မႃး (1310)ၼီႈ ၽွင်းၸဝ်ႈၽၵျႃႇသႅင်ႇ တိုၵ်ႉၵႂႃႇမီး ၼွၵ်ႈမိူင်းယူႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၽလူင် မိူင်းၼွင် ၸဝ်ႈၶုၼ်သႃႇ ၸင်ႇမႃးႁွင်ႉ ၸုမ်းၸၢတ်ႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယၶဝ် ႁႂ်ႈမိူဝ်းၵႃႈပွႆးမၼ်းၸဝ်ႈ တီႈမိူင်းၼွင်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇၵႃႈ တီႈမိူင်းၼွင် ပႅတ်ႇပၢင်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလုင်းဢေႃးၸေႇယၶဝ် ၵႂႃႇၵႃႈတီႈမိူင်းၼွင် ၽွင်းပွႆးၵၼ်ႇတေႃး ၸဝ်ႈၽ မိူင်းၼွင်ၼၼ်ႉ ႁၼ်ၶဝ် ႁဵတ်းႁၢင်ႈၼူၵ်ႉၸႃႇမရီႇ တၢင်ႇၼိူဝ်ၶႄႉ၊ ႁဵတ်းႁၢင်ႈ မၢင်းသႃးမၢၼ်ႈ ၼုင်ႈၽႃႈႁိူဝ်းၽႃႈငူင်းယၢဝ်းသေ ယိပ်းၵၢင်ႇ တၢင်ႇပိုၼ် ၶီႇၼိူဝ်ၵွင်းလင် ၼူၵ်ႉၸႃႇမရီႇ၊ တႆးသမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁႆႇၵွင်ႁႆႇမွင်း ႁၢမ်ၼူၵ်ႉၼၼ်ႉသေ လဵပ်ႈပွႆးယူႇ။ သြႃႇလုင်းဢေႃးၸေႇယ လႆႈႁၼ်ၼင်ႇၼၼ် မၼ်းႁုၼ်ႉၶူဝ်တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၽမိူင်းၼွင် လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇၼင်ႇၼၼ်သေ ႁွင်ႉၵႂႃႇထၢမ်ယဝ်ႉ။ "လုင်းဢေႃး ႁုၼ်ႉၶူဝ်သင်?" "ၶႃႈၸဝ်ႈ ၶႂ်ႈၶူဝ် လွင်ႈမၢၼ်ႈၶီႇၼူၵ်ႉ၊ တႆးၵေႃႉ ႁၢမ်ၼၼ်ႉၶႃႈၼေႃႈ" လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၶိုၼ်းလၢတ်ႈထႅင်ႈ "ပွႆးသၢင်ႇလွင်းၵေႃႈ တေႃႈၼၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇၶႃႈၼေႃႈ၊ သၢင်ႇလွင်းသမ်ႉ ၼုင်ႈၽႃႈတူင်ႇငူင်းၸၢင်ႉ တႆးသမ်ႉၵေႃႉႁၢမ်လႄႈ မၼ်းမိူၼ်မၢၼ်ႈ ၶီႇၶေႃးတႆးတီႈ ၶႃႈဢေႃႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၽမိူင်းၼွင် ငွၵ်းႁူဝ်ယုမ်ႉ တုမ်ႉၸႂ်သေ တမ်းပၼ်ငိုၼ်းသူး လုင်းဢေႃးၸေႇယ သီႇပၢၵ်ႇၵျၢပ်ႈယဝ်ႉ။ ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးလႄႈ ၸိူင်းၶုၼ်သၢမ်လေႃး. ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပွႆးလေႃႉ မိူင်းၼၢင်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾထၢမ် "ၶမ်ႈၼႆႉ သူတေၼႄ ၸၢတ်ႈသင်ဢေႉ" "ၼေႃးတီႈၶႃႈ တေၼႄၸၢတ်ႈ ၶုၼ်သၢမ်လေႃး ၼၢင်းဢုပဵမ်ႇၼႆၶႃႈၼေႃႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾ ၶုၼ်သႃႇမိူင်းၼွင်ၼႆႉ မီးဝႃႇသၼႃႇ ၽၢႆႇၸၢတ်ႈသႅင်းလႄႈ ၵဵပ်းဢဝ်မၢၼ်ႈ မိူင်းၼွင် ႁဵတ်းပဵၼ် ၸၢတ်ႈသႅင်းမၢၼ်ႈ၊ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ မျၸဵင်းယိၼ်ႇ ၼႆသေ ၼႂ်ႈၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵႆႉၵႆႉဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆး ႁွင်ႉမေႃၸွမ်းယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ၸင်ႇသမ်ႉ ဢဝ်မႄႈၸၢင်ႈၵႃႈမၢၼ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ မျၸဵင်းယိၼ်ႇ ႁဵတ်းၼၢင်းမိူင်းသေ တင်ႈပၼ်ပၢင် ၸၢတ်ႈလူင်၊ ႁွင်ႉဢဝ်မၢၼ်ႈ မၢၼ်းတေလး မႃးလဵင်ႉ ဝႆႉသေ ပဵၼ်ပွႆးမိူင်းၼွင် တီႈလႂ်သေ ဢမ်ႇဝႃႈ ၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈၶဝ် လႆႈၵႃႈပၼ်တႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၸဝ်ႈၾ ယၢမ်ႈထူပ်းမႃးၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈၸင်ႇၶိုၼ်း ပၼ်သတိလုင်းဢေႃးၸေႇယ ၼင်ႇၼႆ- "ပေႃးသူဢမ်ႇပႄႉၵွၼ်းမၼ်း ယႃႇပေၼႄၼၼ်ႉ လီဢိူဝ်ႈ၊ မိူဝ်ႈပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸၢတ်ႈႁဝ်းၼႄ ၸိူင်း ၶုၼ် သၢမ်လေႃး ၼၢင်းဢုပဵမ်ႇလႄႈ ဝၢႆးပွႆးယဝ်ႉ ၼၢင်းမိူင်းႁဝ်း ၼၢင်းမျၸဵင်းယိၼ်ႇၵေႃႈ လၵ်ႉပၢႆႈၸွမ်း မင်းသႃးမၢၼ်ႈၵႂႃႇ၊ ဝၢႆးပွႆးၼႆႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်းႁဝ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈၵေႃႈ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇဢိူဝ်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးသူ ၶႂ်ႈၼႄၵေႃႈ ၼႄတူၺ်းလႄႈ" ၼႆယဝ်ႉ။ ၶမ်ႈၼၼ်ႉ လုင်းဢေႃးၸေႇယၶဝ်ၵေႃႈ ၼႄၵႂႃႇတႄႉတႄႉယဝ်ႉ။ ၸၢတ်ႈၶုၼ်သၢမ်လေႃး ၼၢင်းဢုပဵမ်ႇၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈ ၽီမၼ်းယႂ်ႇၼႆႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေလုင်းဢေႃးၸေႇယၶဝ် ၼႄၵႂႃႇယဝ်ႉၼႆ ပၢင်ၸၢတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ တႅၵ်ႇယၢႆႈ၊ ၸဝ်ႈၾၵေႃႈ ၼွၼ်းၽေးၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးၶူၼ်ႉတူၺ်း ၸၢတ်ႈၶုၼ်သၢမ်လေႃႈ ၼၢင်းဢုပဵမ်ႇၼႆႉၸိုင် (1) ၸၢတ်ႈၸရေးၼၼ်ႇတီႇ ပၢင်လူင်ၶဝ် ၵႂႃႇၼႄတီႈ တႃႈၵေႃႈ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းၶဝ် ၽိတ်းၵၼ်၊ ၸၢႆးသႅင်း(မင်းသႃး)ၶဝ်ၵေႃႈ ယွင်ႇၵႂႃႇ။ (2) ၸၢတ်ႈလုင်းၼၼ်ႇတထီး ပၢင်လူင်ၶဝ်ၵႂႃႇၼႄ တီႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼႂ်းၸုမ်းၶဝ် ပဵၼ်လွင်ႈ သုၵ်ႉယုင်ႈလွင်ႈၼႃႈႁိူၼ်းၵၼ်လႄႈ ၽိတ်းၵၼ်သေ ပေႃးပႅတ်ႈၵၼ်တင်းသွင်ၽၢႆႇ၊ ၼႃႈႁိူၼ်းၵေႃႈ လု၊ ၸုမ်းၸၢတ်ႈၵေႃႈလုၵႂႃႇၵမ်းၼိုင်ႈ။ (3) ၼႂ်ႈပွႆးလိူၼ်သီႇမိူင်းယႆ ၸၢတ်ႈၸဝ်ႈဢုင်ႇၸိင်ႇ မိူင်းယႆၶဝ်ၼႄ ၸၢတ်ႈၶုၼ်သၢမ်လေႃး၊ ၽွင်းထိုင် ၶၢၼ်းၼၢင်းဢုပဵမ်ႇ လုၵ်ႉၵဵင်းတွင်း ပၢႆႈမိူဝ်းၶိုၼ်းမိူင်းၵိုင် တဵင်ႈၶိုၼ်း မွၵ်ႈသွင်မွင်းၼၼ်ႉ ၽူၼ် လူမ်းမၢၵ်ႇႁဵပ်း မႃးပတ်ႉပၼ် ၶဵင်ႇၸၢတ်ႈၶဝ် ႁိူင်ႈၵိူင်း ငႃတေလူမ်ႉတဵင်ၵူၼ်း သဵင်ႁွင်ႉပေႃးဢူၼ် ပၼ်းၵႂႃႇသေ ပွႆးၵေႃႈယၢႆႈၵႂႃႇ။ ၸိူင်းႁူဝ်လႂ် ၵႃႈမိူင်းလႂ် ဢမ်ႇလႆႈ. လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ တေဝႃႈဢမ်ႇယုမ်ႇၼႆၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးတႄႉယဝ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈၸၢတ်ႈသႅင်းၶဝ် တေလႆႈဝႆႉ သတိ ႁင်းၽ်ႂမၼ်းယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸိူင်းႁူဝ်လႂ်ၵႃႈ မိူင်းလႂ် ဢမ်ႇလႆႈၼႆၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီႁူႉဝႆႉယူႇ။ မိူင်းၵဵင်းတုင်သမ်ႉ ၼႄၸၢတ်ႈ ၼၢင်းထူၺ်းၶမ်း ဢမ်ႇလႆႈ၊ ၸၢတ်ႈပၢင်လူင် မၢႆၼိုင်ႈ ၵႂႃႇၼႄသေ ပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်း ၵႃးၶဝ်ပိၼ်ႈသေ ၼၢင်းသႅင်းၶဝ် ၼၢင်းထူၺ်းၶမ်း(ပၢင်လူင်) လႆႈတၢႆၵႂႃႇ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈ မၢတ်ႈၸဵပ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မိူင်းယွင်ႁူၺ်ႈသမ်ႉ ၵႃႈၸၢတ်ႈ တွင်ႇပျူင်းမိၼ်း ၺီႇၼွင်ႇဢမ်ႇလႆႈ။ ၸၢတ်ႈမၢၼ်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ၵႃႈၵႂႃႇသေ ဝၢႆးပွၵ်ႈမိူဝ်းၽႅဝ်ထိုင် သူၺ်ႇယၢၼ်ႇပျေႇၼၼ်ႉ ၵႃးၶဝ် ပိၼ်ႈသေ ၸၢႆးသႅင်း ၼၢင်းသႅင်း ဢိၵ်ႇၵူၼ်း ပႅၵ်ႈၶဝ် တၢႆသၢမ်ၵေႃႉသေ မၢတ်ႇတိူဝ်ႉၸဵပ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး ၽႄႈတိူၼ်းမႃး. ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး ႁဵတ်းႁိုဝ် ၽႄႈတိူၼ်းၵႂႃႇပေႃးဝႃႈၼႆၸိုင် ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်း ငဝ်ႈငႃႇသႅင်းတႆး ၸိူဝ်းဢၼ် မေႃၵႃႈ ဢၼ်ပႄႉတူဝ်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇၵႂႃႇသွၼ်ပၼ် တီႈၸမ်တီႈၵႆလႄႈ ၸွတ်ႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ (1) သၢင်ႇၺုၼ်ႉ ၵႂႃႇသွၼ်ပၼ် မိူင်းပၼ်ႇမိူင်းတူၼ် (2) မၢၼ်ႇႁိူင်း ၵႂႃႇသွၼ်ပၼ် ဝၢၼ်ႈၸၢမ်မိူင်းမု၊ လႃႈသဵဝ်ႈ။ (3) သၢင်ႇမွင်ႇ၊ လၢႆးသ်ႂလူႇ ၵႂႃႇသွၼ်ပၼ် မိူင်းၵိုင်၊ လၢႆးၶႃႈ ပၢင်လူင်။ (4) သၢင်ႇလူး၊ လၢႆးႁိူင်းမၢတ်ႈ ၵႂႃႇသွၼ်ပၼ် မိူင်းငေႃႉ မိူင်းလူင် လွႆတွင်း မေႇမဵဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းငဝ်ႈငႃႇသႅင်းတႆး ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢႆးမၢၼ်ႇႁိူင်း၊ ၸၢႆးဢိင်ႇတ၊ ၸၢႆးသၢင်ႇလူး၊ ၸၢႆးၺုၼ်ႉ၊ ၸၢႆးသၢင်ႇယီႈၵၢၼ်းမၢတ်ႈ၊ ၼၢင်းၺိင်းၸၢမ်ႇ၊ ၼၢင်းသူၺ်ႇၼွႆႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢွၵ်ႇလႄႇသွၼ်ပၼ် ပီႈၼွင်ႉ ၵူႈတီႈၵူႈတၢင်း ၵူႈဝၢၼ်ႈၵူႈမိူင်းလႄႈ ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးၵေႃႈ ၸင်ႇၽႄႈတႅၵ်ႇၵိင်ႇမုၼ်း ၼေႃႇပေႃႇမႃးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၶိုၼ်းၵႂႃႇပူင်သွၼ်ပၼ်ပိူၼ်ႈလႄႈ ၸၢႆးမၢၼ်ႇႁိူင်းၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးသြႃႇမၢၼ်ႇႁိူင်း၊ ၸၢႆးဢိင်ႇတၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးသြႃႇဢိင်ႇတႃႉ၊ ၸၢႆးသၢင်ႇလူးၵေႃႈ ပဵၼ် မႃး ပူႇသြႃႇသၢင်ႇလူးၼႆယူႇယဝ်ႉ၊ ၸုမ်ႈပေႃႈၸဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇသႅင်းတႆး. ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ပဵၼ်ၽူႈၵေႃႇသၢင်ႈ ငဝ်ႈငႃႇၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးလႄႈ ထိုင်မႃး (7.2.1970) ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး တီႈၼမ်ႉတူႈၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၵေႃႇမတီႇ ၶိုင်သၢင်ႈႁၢင်ႈပွင် ပၢင်ပွႆး ဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဝဵင်းၼမ်ႉတူႈ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁၢၼ်ၸဝ်ႈၸေႃးဢုင်ႇ ၸင်ႇၼွပ်ႈဢၢပ်ႈပၼ် ၸုမ်ႈပေႃႈၸဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇသႅင်းတႆး လုင်းဢေႃးၸေႇယယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1344 ၼီႈ၊ ပီႈၼွင်ႉမိူင်းၶုၼ်ၶဝ် ၶႂ်ႈႁူႉၶႂ်ႈမေႃ သႅင်းတႆးၼႆ ၸင်ႇမႃးႁွင်ႉ ၸုမ်းလုင်းဢေႃးၸေႇယလႄႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇႁွင်ႉၸိူဝ်းဢၼ်မေႃၼၼ်ႉသေ ၵႂႃႇသွၼ်ပၼ်ၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ ႁိုင်မႃးတၢၼ်ႇတၢၼ်ႇ ပူႇၸၢင်းမိူင်းၶုၼ် ၸင်ႇသိုပ်ႇႁွင်ႉၶဝ်ၵႂႃႇ မိူင်းပၼ်ႇသေ ၸင်ႇၵႂႃႇသွၼ်ပၼ်ၶဝ်မိူင်းပၼ်ႇထႅင်ႈယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၵႂႃႇ ႁူႉၸၵ်းမိုတ်ႈၵိုဝ်း ၽူႈဢွၼ် ႁူဝ်ၶဝ် ပူႇၸၢင်းၵွၼ်း ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လုင်းဢေႃးၸေႇၼႆႉ မေႃႁၵ်ႉႁွမ်တပႄးတႄႉတႄႉ။ ငိုၼ်းၵႃႈၸၢင်ႈပွႆး လႆႈမႃးတၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ၶိုၼ်းဢဝ်ၽႄမႅင်ႇ တပႄးမၼ်းသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ၊ ၼႂ်းတပႄးမၼ်း ၽ်ႂလ်ႂၽၢၼ် ၽ်ႂလ်ႂၵိၼ်းၼႆၵေႃႈ မၼ်းၽႄပၼ်ၵေႃႉၼၼ်ႉထႅင်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ငိုၼ်းဢၼ်လႆႈမႃးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပႃးမႃးတႃႇတေလဵင်ႉ လုၵ်ႈမေးမၼ်းလႃးလႃး။ ၵေႃႉပဵၼ်မေးမၼ်း ၼၢင်းၵျႃႇၵေႃႈ ဢမ်ႇပွင်ႉထႃႉသင်၊ ၼၢင်းၵျႃႇၼႆႉ တေလႆႈဝႃႈပဵၼ်မႄႈႁိူၼ်းလီၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ၊ တူဝ်မၼ်းၶၢမ်ႇၵႃႉၶၢႆသေ လဵင်ႉၶဝ်ပေႃႈလုၵ်ႈ တၢင်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ၊ မၢင်ပွၵ်ႈၵွႆလႆႈလဵင်ႉပႃး ၸဝ်ႈၸၢတ်ႈသႅင်း ၸိူဝ်းပဵၼ်တပႄး ပီႈၼွင်ႉ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးလႄႈ ၽူႈၼၢမ်းႁူဝ်. (1) ငဝ်ႈငႃႇၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး လုင်းဢေႃးၸေႇယ (2) ၸၢတ်ႈမေႃႇၵျူဝ်ႇ ၶုၼၼေႃႇသီႇပေႃႉ (3) ၸၢတ်ႈမေႃႇၵျူဝ်ႇ သၢင်ႇမူးလိင်ႇ သီႇပေႃႉ၊ (4) ၸၢတ်ႈၼွၵ်ႈၵၢတ်ႇ ဢၢႆႈၵေႃး သီႇပေႃႉ (5) ၸၢတ်ႈတႃတေႈ ပူႇႁဵင်တႃႈတေႈ သီႇပေႃႉ၊ (6) ၸၢတ်ႈဝဵင်းၵဝ်ႇ ၶိင်းၺႃႇ သီႇပေႃႉ၊ (7) ၸၢတ်ႈႁၢႆးပု ၵျွၵ်ႉမႄး (8) ၸၢတ်ႈလွႆတွင်း မေႇမဵဝ်ႉ၊ (9) ၸၢတ်ႈမိူင်းလူင် သီႇပေႃႉ၊ (10) ၸၢတ်ႈႁၢႆးၶမ်း မိူင်းမႂ်ႇ ၼၢင်းၸိင်ႇထုၼ်း၊ ဢိူင်ႇ လွႆလူင် ၼမ်ႉသၼ်ႇ၊ (11) ၸၢတ်ႈမိူင်းမု ၶိင်းၵျွင်းၼၼ်ႇတႃႇ ဢိူင်ႇလွႆလူင် ၼမ်ႉသၼ်ႇ။ (12) ၸၢတ်ႈၼွင်ဢေႃႈ သၢင်ႇၶမ်း၊ လွႆလူင်၊ၼံႉသၼ်ႇ၊ (13) ၸၢတ်ႈပၢင်ၸဝ်ႈမိူင်း၊ ၸၢႆးသွၵ်ႉၵျႃႇ သီႇပေႃႉ၊ (14) ၸၢတ်ႈမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ (15) ၸၢတ်ႈၸဝ်ႈယၢၼ်ႇ၊ ၸဝ်ႈယၢၼ်ႇ မိူင်းယႆ၊ (16) ၸၢတ်ႈဢေႃးတိင်ႇၼ၊ ဢေႃးတိင်ႇၼ သဵၼ်ႈဝီ၊ (17) ၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈဢွမ်ႈ၊ သဵၼ်ႈဝီ၊ (18) ၸၢတ်ႈၸေႈဢူ၊ မႁႃႇဝၼ်း၊ သဵၼ်ႈဝီ၊ (19) ၸၢတ်ႈၵုၼ်လူင်၊ ပူႇမူင်ၶုၼ်လူႇ၊ ၵုၼ်လူင်၊ (20) ၸၢတ်ႈသၢႆးလႅင်၊ သၢင်ႇတဵင်းဢွင်ႇ၊ မိူင်းမိတ်ႈ၊ (21) ၸၢတ်ႈမိူင်းႁူၵ်း၊ သၢင်ႇဝိယ၊ ဢိူင်ႇမိူင်းမိတ်ႈ၊ (22) ၸၢတ်ႈႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ မဵဝ်ႉထိင်းၶုၼ်သၢင်ႇ၊ ႁူဝ်ပၢင်ႇ၊ (23) ၸၢတ်ႈမိူင်းယေႃ၊ ၸေႃးလ၊ မိူင်ယေႃ၊ (24) ၸၢတ်ႈၶိူဝ်းၼိမ်းပူႇတႃႇ၊ ပူႇလွႆယီႈ၊ လႃႈသဵဝ်ႈ၊ (25) ၸၢတ်ႈမိူင်းယႆ၊ ၸဝ်ႈဢုင်ႇၸိင်ႇ၊ မိူင်းယႆ၊ (26) ၸၢတ်ႈတၢင်ႉယၢၼ်း၊ ပွၵ်ႉႁႃႈ၊ ၸဝ်ႈလူး၊ တၢင်ႉယၢၼ်း၊ (27) ၸၢတ်ႈၼႃးၶူဝ်၊ လုင်းၶုၼ်ၺီႇ၊ မိူင်းယႆ၊ (28) ၸၢတ်ႈဝဵင်းၸၢၼ်း၊ ၸဝ်ႈၶမ်းသၢင်ႇလူး၊မိူင်းယႆ၊ (29) ၸၢတ်ႈတၢင်ႉယၢၼ်း၊ ပွၵ်ႉသီႇ လုင်းသၢင်ႇပု၊ တၢင်ႉယၢၼ်း (30) ၸၢတ်ႈတၢင်ႉယၢၼ်း၊ ပွၵ်ႉသွင်၊ သၢင်ႇသႃႇ၊ တၢင်ႉယၢၼ်း၊ (31) ၸၢတ်ႈၼႃးယ၊ သၢင်ႇၵုင်း၊ ဢိူင်ႇမိူင်းယႆ၊ (32) ၸၢတ်ႈလွႆၶႃး၊ ဢိင်ႇတ၊ လၢႆးၶႃး (33) ၸၢတ်ႈပၢင်လူင်၊ မၢႆၼိုင်ႈ၊ ၼၼ်ႇတထီး၊ ပၢင်လူင်၊ (34) ၸၢတ်ႈပၢင်လူင်၊ မၢႆသွင်၊ ၸၼ်ႇတႃႇ၊ ပၢင်လူင်၊ (35) ၸၢတ်ႈမူိင်းတုင်း၊ လုင်းသြႃႇမွင်ႇ၊ ၵဵင်းတုင်၊ (36) ၸၢတ်ႈၼွင်မွၼ်၊ ၸေရးၼၼ်ႇတီႇ၊ ၼွင်မွၼ်၊ (38) ၸၢတ်ႈလၢင်းၶိူဝ်း၊ ဢရိယ၊ လၢင်းၶိူဝ်း။ လိူဝ်သေ 38 ၸုမ်းၼႆႉ ၸၢတ်ႈသႅင်း ဢၼ်မီး တီႈဝၢၼ်ႈဢွၼ်ႇဝၢၼ်ႈဢိတ်း ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးမီးၸိုဝ်ႈ သႅင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႈတေၵိုတ်းမီးဝႆႉ တင်းၼမ်ယူႇ။ ၸၢတ်ႈတႆးၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈၵႂႃႇၵႃႈၼႄ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ၸွမ်းပွႆးၵိၼ် ပွႆႈလူႇ၊ ပွႆးၵၼ်ႇတေႃး ၸဝ်ႈၾ၊ ပွႆးပၢင်တေႃႇပၢင်လွင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး ပႆႇမီးၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇယိမ်ဢဝ် ၸၢတ်ႈသႅင်းမၢၼ်ႈ မႃးၵႃႈၼႄလႄႈ ငိုၼ်းမိူင်းတႆး လႆႈလႆၵႂႃႇၸူး ၼႂ်းထွင်း ပိူၼ်ႈတင်းၼမ်၊ ဝၢႆးသေ ၸၢတ်ႈတႆးမီးမႃးၼႆႉ ငိုၼ်းမိူင်းႁဝ်း ၶိုၼ်းလႆၶဝ်ႈၼႂ်း ထွင်းႁဝ်းၶိုၼ်းယဝ်ႉ။ ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးၼႆႉ ပဵၼ်တီႈတႆး တုမ်ၵၼ်၊ ၶွၼ်ႈၵၼ်သေ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈႁဝ်းၸမ်ၸ်ႂ ၵၼ်၊ ႁဵတ်းပၼ်ႁႂ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်း မၼ်ႈၵိုမ်းၽႄႈတိူၼ်း ႁဵတ်းပၼ်ၽိင်ႈငႄႈႁဝ်း ဢမ်ႇႁူင်ႈဢမ်ႇႁၢႆ၊ ႁဵတ်းပၼ်ၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်း လႆႈသိူဝ်းၼူဝ်ၶူဝ်ၵျေႃႇလႄႈ မီးၽွၼ်းလီတင်းၼမ် တႄႉတႄႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢင်ၸ်ႂလုင်းဢေႃးၸေႇယ. ၵၢင်ၸ်ႂ ၵၢင်ၸ်ႂလုင်းဢေႃးၸေႇယၼႆႉ မၼ်းတိုၼ်း ၵမ်မၼ်ႈပၼ်ႈၵႅၼ်ႇဝႆႉဝႃႈ "ၵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းပုၼ်ႈတႃႇ တူဝ်ၵဝ်၊ ၵဝ်ႁဵတ်းတႃႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းၵူၺ်း၊ ၼင်ႇႁိုဝ် ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း တေလႆႈႁူႉလႆႈႁၼ် ယဵၼ်ႇငႄႈၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးႁဝ်း၊ ၼင်ႇႁိုဝ် ယဵၼ်ႇငႄႈၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးႁဝ်း တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် တင်ႈတေႃလႆႈၶေႃၶေႃၼၼ်ႉ ၵဝ်ၽင်တူဝ်ၸ်ႂၵဝ်ဝႆႉ ၼႂ်းၵၢၼ်ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးၼႆႉ ယဝ်ႉ" ၼႆယူႇ။ လုင်းဢေႃးၸေႇယၼႆႉ ပဵၼ်ပေႃႈၸဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇ ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးသေၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႃး လွင်ႈၸၢတ်ႈထုၵ်ႈ၊ ၸိူင်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မၼ်းသွၼ်ပၼ်ပွင်ပၼ်လႆႈသဵင်ႈသဵင်ႈယဝ်ႉ၊ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈၵႂၢမ်းၵေႃႈ မၼ်းၶူင်ဢွၵ်ႇတႅမ်ႈသေ သွၼ်ပၼ်ပိူၼ်ႈမီးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ၊ ပေႃးတူၺ်း ဢဝ်ၼႂ်းပပ်ႉ သၢင်ႇၵၢၼ်းငူဝ်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉတိၼ် ၼမ်ႉမိုဝ်း လုင်းဢေႃးၸေႇယတႅမ်ႈဝႆႉလႄႈ ၼႂ်းၼၼ်ႉ လွင်ႈလီၶႂ်ႈၶူဝ်၊ လွင်ႈဝႆႉဝၢင်းၸ်ႂ လုင်းဢေႃးၸေႇယ မီးၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ လွင်ႈၼမ်ႉၵႂၢမ်း ၵပျႃႇလင်ႇၵႃႇၵႂၢမ်းဝွၵ်းမၼ်း ယမ်ၵႃႈႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ထၢင်ႇၸႅင်ႈဝႆႉယူႇ၊ တီႈၼႂ်းၸိူင်း ဢမ်ႇလိုမ်းလႆႈ လွင်ႈသၢင်ႇၵွၼ်းလႄႈ ၼၢင်းၶမ်းလွတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၶေႃႈၽွတ်ႈၸ်ႂၽူႈတႅမ်ႈ လိၵ်ႈၶဝ်တႄႉတႄႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လုင်းဢေႃးၸေႇယၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃတိၼ်မေႃမိုဝ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ပတ်ႉတလႃးမႆႉ၊ ပတ်ႉတလႃးလဵၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ႁဵတ်းဢဝ် ၵူၺ်းမၼ်းသေ တွႆႇၼႄပိူၼ်ႈ သွၼ်ပၼ်ပိူၼ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်သဵင်သႅင်ႇ၊ ပႅၼ်ႇၵျူဝ်ႇတေလီၼၼ်ႉ တူဝ်မၼ်းၵေႃႉႁႃသိုဝ်ႉဢဝ် ၼင်ငိူၵ်ႈသေ မႄးႁဵတ်း ပႅၼ်ႇၵျူဝ်ႇႁင်းၵူၺ်းမၼ်းလ်ႂယဝ်ႉ။ လုင်းဢေႃးၸေႇယၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈမီးဝႃႇသၼႃႇ လိၵ်ႈလၢႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ၊ ပဵၼ်ၽူႈႁၼ်ၵႆပႆယၢဝ်း ၵေႃႉၼိုင်ႈလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းပႃႈၼွင်ႈပႃႈလင် တေႁူႉႁၼ် လွင်ႈပိုၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉ တူဝ်မၼ်းၶိုၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ ပိုၼ်းၵႅပ်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶိုၼ်းတႅမ်ႈပိုၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼႆႉ ၼၢၼ်းမီးၼၢၼ်းႁၼ်တႄႉတႄႉ။ ပိုၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ တေမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈသေ တၢင်ႇၵေႃႉတႅမ်ႈယူႇ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် မိူင်းဢိတ်းတီးယႃး မႁတ်ႉတမၵၼ်ႇတီႇၼၼ်ႉ တူဝ်မၼ်း ၶိုၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ ပိုၼ်းမၼ်း ၵူႈပိူင်ပိူင် ၸဵမ်လွင်ႈလီ လွင်ႈၸႃႉလႄႈ မီးၵႃႈၶၼ် တႃႇၵူၼ်းမိူင်းၶဝ် ဢမ်ႇၵႃး တႃႇၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၵေႃႈ မီးၽွၼ်းလီ ၼမ်တႄႉတႄႉ။ လွင်ႈဢၼ် လုင်းဢေႃးၸေႇယ ႁၼ်ထိုင်ၵႆသေ ၶိုၼ်းတႅမ်ႈဝႆႉ ပိုၼ်းၵႅပ်ႈ တူဝ်မၼ်းၼၼ်ႉၼႆၸိုင် မီးၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ ပုၼ်ႈတႃႇတႆးႁဝ်းတႄႉတႄႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵူၼ်းလူင်တႆးႁဝ်းၶဝ် ၽူႈလႂ်ၽႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် လုၵ်ႈလၢၼ်ႁဝ်း တေႁူႉပိုၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ထုၵ်ႇလီ တႅမ်ႈပိုၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယူႇ။ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢမ်ႇပဵၼ်တႅမ်ႈသေတ ထုၵ်ႇလီ လၢတ်ႈသေ ဢတ်းသႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းၶႅပ်းၸၢၵ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၽူႈႁႃပိုၼ်ႈ ၽႂ်ပဵၼ်ၽႂ် ၼႂ်းတႆးႁဝ်းၼႆၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈဢဝ် ၸၢၵ်ႈဢတ်းသဵင်သေ တွင်ႈထၢမ် ႁႃႁွမ်ဝႆႉ ၽူႈၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ ၽူႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၼႂ်းတႆးႁဝ်းသေ ၵဵပ်းႁွမ်တၢင်ႇပိုၼ်းဝႆႉယူႇ၊ တႄႇဢဝ်ၼႆႉၵႂႃႇၼႃႈ လွင်ႈတႅမ်ႈမၢႆပိုၼ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇဢွၼ်ၵၼ် ၶူၼ်ႉသွၵ်ႈႁႃ ႁႂ်ႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈယူႇ။ မိူဝ်ႈတူၵ်းၵိၼ်း. ထိုင်မႃး 1348 ၼီႈ လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမႂ်ႇ 7-8 ၶမ်ႈ ၽူၼ်လူင်၊ ၼမ်ႉၼွင်းလူင် မႃးလုပ်ႇ ဝဵင်းသီႇပေႃႉလႄႈ ႁိူၼ်းလုင်းဢေႃးၸေႇယၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈၺႃးၽေးၼမ်ႉလူင်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇထၢင်ႇဢမ်ႇထိူမ်သေ လွႆၵူၼ်ႇတဵင်ႁွင်ႈ ပဵၼ်ၽၢႆၵႂႃႇ၊ ၽူၼ်လူင် သမ်ႉမႃး ၼမ်ႉသမ်ႉယိုင်ႈတဵင်လွႆ၊ လွႆၵူၼ်ႇပဵၼ်ၽၢႆၼၼ်ႉ သမ်ႉပင်း၊ ၵွပ်ႈႁႅင်းၼမ်ႉႁူၺ်ႈ ၼမ်ႉလွႆၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႆၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းၼမ်ႉတူႈလူင်သေ ၸင်ႇမႃး ထူမ်ႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ။ တူၼ်ႈမႆႉယႂ်ႇလူင် သမ်ႉမႃးပၢၼ်ႉ ၶူဝ်လူင်သေ ၶူဝ်လူင်သီႇပေႃႉႁၵ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၼၢၼ်းယွမ်းလႄႈ ႁိူၼ်းၸိူဝ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉတူႈ လႆႈလူႉသုမ်းၵႂႃႇ၊ ၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈလူႉသုမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ႁိူၼ်းလုင်းဢေႃးၸေႇယၶဝ် တီႈပွၵ်ႉႁၢတ်ႇလႅင်ၵေႃႈ ၼမ်ႉလူၵ်ႈၵႂႃႇသေ ၵႃႈပဵၼ် ၶူဝ်းႁိူၼ်းၽိူၼ်ဝၢၼ်ႇ ၸဵမ်လိၵ်ႈလၢႆး ၸဵမ်ၶႅပ်းႁၢင်ႈမၢႆတွင်း ၵူႈပိူင်ပိူင် လႆႈလႆပႃးၵႂႃႇ ၼႂ်းၼမ်ႉသဵင်ႈသဵင်ႈသေ လုင်းဢေႃးၸေႇယၶဝ် ပေႃႈမႄႈလုၵ်ႈ ၵူၺ်းမီးၶူဝ်းၸပ်းတူဝ်ၵူၺ်း။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵူၺ်းလႆႈၸႂ်ယႂ်ႇ ပီႈပီႈၼွင်ႉၼွင်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ် မႃးပၼ်ၵိၼ်ပၼ်ယႅမ်ႉၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈယူႇယဝ်ႉ။ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၸင်ႇၶုၵ်းၶူၼ်ႉ ဝူၼ်ႉၶွပ်ႈဝႃႈ ၼမ်ႉသႂ်ၵႃႈလႂ် လီၸႂ်ၵႃႈၼၼ်ႈ ၼႆသေ ၸင်ႇဢွၵ်ႇႁိူၼ်း ၵႂႃႇၸႂ်းပီႈ ၸႂ်းၼွင်ႉ တီႈတွင်ႇၵျီး၊ ပၢင်လူင်သေ မိူဝ်းမွၵ်ႇၶႆႈၼႄၶဝ် လွင်ႈလႆႈထူပ်းၽေး ၼမ်ႉလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးႁၼ်ၵၼ် တူၵ်းၵိၼ်း ငိၼ်းၽၢၼ်ၼႆၸိုင် တိုၼ်းမေႃၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်လႄႈ မူႇၸုမ်းသႅင်းတႆး လုင်းၼၼ်ႇတထီးၶဝ် လၢၼ်ၶုၼ်သႅင်၊ ၸၢႆးသၢင်ႇလူႇၶဝ် မႄႈသၢင်ႇမူၼ်းၶဝ် ပူႇၸၢင်းၸိုၼ်ႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်မႃးၸွႆႈထႅမ် သြႃႇဢေႃးၸေႇယ ငိုၼ်းမိုၼ်ႇၼိုင်ႈလႄႈ သြႃႇဢေႃးၸေႇယ ၸူမ်းသိူဝ်းၶွပ်ႈၸႂ်ထိုင် ၸိူဝ်းၸွႆႈထႅမ်ၼႆႉတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ သူးတွင်း သူင်ႇမဵတ်ႉတႃႇ တႅမ်ႈဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉမၼ်း တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ 16 ၼၼ်ႉ- "ႁႂ်ႈသူ လုၵ်ႈလၢၼ် ၵတ်းယဵၼ်ၶျၢမ်းသႃႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင် သေၵမ်းလူၺ်ႈတ" ၼႆယူႇ၊ ဝၢႆးသေ လႆႈငိုၼ်းၵမ်ႉထႅမ်မႃး မိုၼ်ႇၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းမႃးႁဵတ်းႁိူၼ်း၊ ၶိုၼ်းမႃး သိုဝ်ႉႁွမ်တွမ်ၸူႉ ၶူဝ်းႁိူၼ်းၽိူၼ်ဝၢၼ်ႇ ယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼမ်ႉလူင် ပူင်ၽဝႃႉ. ဝၢႆးသေ ၼမ်ႉလူင်ယဝ်. ၵေႃႉပဵၼ်မေး ၼၢင်းၵျႃႇ သဵင်ႈၵၢမ်ႇ သုတ်းမုၼ်မၢၼ် ပၢၼ်ၵူၼ်းၵႂႃႇ ဢွၼ်တၢင်းၶဝ်ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၼၢင်းၵျႃႇသဵင်ႈ လႆႈပႅတ်ႇလိူၼ် သြႃႇဢေႃးၸေႇယ ဢႃႇယုလႆႈမႃး (85) ယဝ်ႉလႄႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ထဝ်ႈမႃး သမ်ႉမီးလူမ်းမဝ်း လူမ်းလိူတ်ႈလိူဝ်၊ ၸင်ႇလႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃ(10) ဝၼ်း ၵွပ်ႈလိူတ်ႈၶိုၼ်ႈ လိူတ်ႈလိူဝ်လႄႈ ၵိၼ်ယႃလိူတ်ႈတူၵ်း သမ်ႉဢဝ်လိူတ်ႈယွမ်းၵႂႃႇႁႅင်း၊ သမ်ႉဢမ်ႇၶိုၼ်းၶိုၼ်ႈသေ သဵင်ႈၵႂၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် တီႈႁိူၼ်းႁၢတ်ႇလႅင် မိူဝ်ႈ(12.9.1987) 1348 ၼီႈ လိူၼ်ၸဵတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼႃႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယ တိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ် လုၵ်ႈယိင်း ၼၢင်းလဵၵ်ႉ ဢၢင်ႈၵႂႃႇသိုဝ်ႉ ၵုၼ်ႇၶူဝ်းၶၢႆၼႆလႄႈ ၸင်ႇလႅၵ်ႈဝႆႉ ငိုၼ်းမၢင်လူင် မၢင်(75)သဵင်ႈသဵင်ႈ။ ၽိူဝ်ႇလုင်းဢေႃးၸေႇယသဵင်ႈသမ်ႉ မႅၼ်ႈၽွင်း ငိုၼ်းလၼ်ႇ (မႂ် 75/35/25) လၼ်ႇလႄႈ ငိုၼ်းတႃႇၸႂ်ႉၸၢႆ ၼႂ်းႁိူၼ်းၶဝ် ၵူၺ်းၵိုတ်း (16)ပျႃးၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိူဝ်းပဵၼ် တပႄးတပၢၼ်း ပီႈပီႈၼွင်ႉၼွင်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်မႃး ဝၢင်ႇပွင်းၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈသေ ပဵၼ်ဢၼ်တဵမ်ထူၼ်ႈ သမ်ႉပေႃးလူၼ်ႉလိူဝ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဝၼ်းၵႂႃႇသူင်ႇ တီႈပႃႇၸႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ တပႄးတပၢၼ်း ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ပီႈပီႈၼွင်ႉၼွင်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ သြႃႇလူင်ဢေႃးၸေႇယၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈပွင်ၵၢၼ် တႃႇၵူၼ်းၼမ်ၵေႃႉၼိုင်ႈၼႆလႄႈ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇၸွမ်းသူင်ႇ ၶႂၼ်တူဝ်မၼ်း တေႃႇပေႃးထိုင် ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၼမ်ႉမိုင်သမ်ႉပေႃးၵိုၼ်းဢိၵ်ႉဢိုၵ်ႉယဝ်ႉ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ပေႃႈၸဝ်ႈ ငဝ်ႈငႃႇသႅင်းတႆးလုင်းဢေႃးၸေႇယ ၼႆႉ ၵေႃႇသၢင်ႈႁဵတ်းပဵၼ် ၶုမ်ဢုတ်ႇသေ မီးဝႆႉ တီႈၶုမ်ၼမ်ႉမိုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းလုင်းဢေႃးၸေႇယ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ ၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉ လုၵ်ႈယိင်း ၼၢင်းတိၼ်ႇတိၼ်ႇဢေး (ပႃႈၼၢင်းလဵၵ်ႉ) လုၵ်ႈၸၢႆး ၸၢႆးၸိင်ႇဝုၼ်း (ၸၢႆးငူဝ်ႉ)လႄႈလုၵ်ႈယိင်း ၼၢင်းဝိၼ်းယီႇ(ၼၢင်းယိင်းၼွႆႉ) ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ လၢၼ်ၸၢႆးလၢၼ်ယိင်းမၼ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ လုင်းဢေႃး. ၶႅပ်းႁၢင်ႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ၼမ်ႉလူင် မႃးလူၵ်ႈၼွင်းလႄႈ ပႃးၵႂႃႇ ၼႂ်းၼမ်ႉပႅတ်ႈ သဵင်ႈသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တမ်ႈတီႈ တပႄးမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးဝႆႉလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်ႁႃယၢပ်ႇတႄႉတႄႉ။ ထိုင်မႃး 1988 ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၼႃႈမိူင်းယုင်ႈ ၽွင်း (8888)တူဝ် ၵူၼ်းမိူင်း သၢၼ်ၶတ်းၶုၼ် (မသလ)လႄႈ ၸင်ႇၵႂႃႇယႃႉတဝ် လုမ်းပႃႇတီႇၵွင်ႇၸီႇယဝ်ႉ။ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယ ဢၼ်ပဵၼ် ပေႃႈၸဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇ သႅင်းတႆး ဢၼ်ၶုၼ်ၶဝ် ဢဝ်သႂ်ႇမၢၼ်ႇသေ ၼႄဝႆႉ ၼႂ်းလုမ်းၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶၢမ်ႇ ပူတ်းထိုမ်ႈပႅတ်ႈလႄႈ မၢၼ်ႇမၼ်း လႅဝ်သေ ၵႂႃႇမီးဝႆႉ ၼႂ်းၸွၵ်ႉၽၵ်းတူ တီႈၼိုင်ႈ၊ ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ၸင်ႇၵႂႃႇႁၼ်သေ မၼ်းၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ "ပဵၼ်ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ပေႃႈပႃႈၼၢင်းလဵၵ်ႉဢိူဝ်ႈၼႆႉ" ၼႆသေ ၸင်ႇၵဵပ်းဢဝ်မႃးပၼ် ပႃႈၼၢင်းလဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈပိုၼ်း လုင်းဢေႃႈၸေႇယၼႆႉ ဝၢႆးသေ ၼမ်ႉၼွင်းယဝ်ႉ မၼ်းၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ "ၵဝ်ထုၵ်ႇလီတႅမ်ႈဝႆႉ လွင်ႈပိုၼ်းၵဝ် ပွတ်းဢွၼ်ႇ တွၼ်ႈၼိုင်ႈယူႇ" ၼႆသေ ၸင်ႇတႅမ်ႈဝႆႉၼႂ်းပပ်ႉပဝ်ႇဢွၼ်ႇ ပပ်ႉၼိုင်ႈ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၼႃႈလိၵ်ႈမီး (16) သေတႃႉ ၼႃႈလိၵ်ႈမၢႆၼိုင်ႈတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈႁၼ်။ မိူဝ်ႈ(19.4.1998) ၽွင်းပႃႈၼၢင်းလဵၵ်ႉ ဢဝ်ပပ်ႉပိုၼ်းပေႃႈၶဝ်လႄႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ပေႃႈၶဝ် (2) ၶႅပ်း မႃးပၼ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉ ပပ်ႉပိုၼ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉပေႃး ဢမ်ႇမီး ၼႃႈသိူဝ်ႈမၼ်းယဝ်ႉ၊ ၵွပ်ႈယမ်းၼမ်ႉဝႆႉလႄႈ ၼႃႈလိၵ်ႈပပ်ႉ သမ်ႉပေႃးလိူင် ပဵၼ်ၸုမ်ႈပဵၼ်ၸုမ်ႈသေ မၢင်ၼႃႈ ပေႃးၶႂ်ႈသႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၶႅပ်းႁၢင်ႈၶႅပ်းၼိုင်ႈ တိုၵ်ႉလီယူႇသေတ ၶႅပ်းဢၼ်ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၶူဝ်းတႆး ၵူၼ်ႁူင်ႇယူင်ႉဝႆႉၼၼ်ႉတႄႉ ႁၢင်ႈမၼ်း လူၼ်ႇမူတ်းယဝ်ႉ။ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸင်ႇလႆႈ ဢဝ်မႃႈတႃႈၵုင်ႈသေ မႃးၸႂ်ႈပိူၼ်ႈ ၶိုၼ်းတႅမ်ႈႁၢင်ႈ ဢဝ်ႁႂ်ႈၶႅမ်ႉယူႇ၊ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ပႃႈၼၢင်းလဵၵ်ႉ ၵေႃႉမီးၵၢင်ၸႂ် ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ တႅမ်ႈမၢႆဝႆႉ ပိုၼ်းပေႃႈၶဝ်လႄႈ ၽိူဝ်ႇလႆႈငိၼ်း ၶၢဝ်ႇဝႃႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၽႅဝ်မႃးသီႇပေႃႉၼႆ ၸင်ႇဢဝ်ပိုၼ်းပေႃႈၶဝ်လႄႈ ၶႅပ်းႁၢင်ႈပေႃႈၶဝ် မႃႈတွၼ်ႈပၼ် တီႈၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ၊ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸူမ်းသိူဝ်း ဢုပ်ႇၵၼ် ၶူၼ်ႉၶိုၼ်းပိုၼ်း လုင်းဢေႃးၸေႇယၵူႈလွင်ႈလွင်ႈလႄႈ ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းမၼ်း ပႃႈၼၢင်းလဵၵ်ႉ ၸူမ်းသိူဝ်ႈသေ ၼမ်ႉတႃပေႃး တူၵ်းယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၶွပ်ႈၸႂ်. တႃႇတေ ႁွမ်တွမ်လႆႈ ပိုၼ်းလုင်းဢေႃးၸေႇယၼႆႉၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶွပ်ႈၸႂ်ယႂ်ႇၼမ်ထိုင် တီႈပႃႈၼၢင်းလဵၵ်ႉ(သီပေႃႉ) တႄႉတႄႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ ၽူႈၵပ်းသိုပ်ႇ လၢတ်ႈၸႃပၼ် သြႃႇၸၢႆးထုၼ်းဢေး(တႃႈတေႈ) ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶွပ်ႈၸႂ်ယႂ်ႇၼမ်တႄႉတႄႉယူႇ၊ ၵေႃႉပဵၼ် ပေႃႈၸဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇ ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး လုင်းဢေႃးၸေႇယတႄ့ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်ယဝ်ႉသေတႃႉ တူဝ်တၢႆသေတ ၸိုဝ်ႈသဵင်တႄႉ ဢမ်ႇတၢႆဢမ်ႇႁၢႆသေ ၵိုတ်းဝႆႉ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းၼႆႉယူႇ၊ ၸိူဝ်ႉၽတ်း ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး ဢၼ်လုင်းဢေႃးၸေႇယ ၵေႃႉၶၢမ်ႇထႆႁႆႈလိုမ်း ဝဵၵ်ႉပဵၼ်တိူၵ်ႇ ဝၢၼ်ႇၸိူဝ်ႉၽၼ်း သႂ်ႇၽုၼ်ႇႁူတ်းၼမ်ႉ လုမ်းလႃး ပဵၼ်တူၼ်ႈမွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ယၢမ်းလဵဝ် ၽႄႈတိူၼ်းဢွၵ်ႇမႂ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇမႃး တင်းၼမ်ယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လုင်းဢေႃးၸေႇယၼႆႉ ပဵၼ်ပေႃႈ ငဝ်ႈငႃႇၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးသေ ၶူင်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆး ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်မႃး၊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး ၽႄႈတိူၼ်းမႃးသေ ပဵၼ်လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ် ယႂ်ႇၶိုၵ်ႉ ထိင်းသိမ်း ၽိင်ႈငႄႈႁဝ်းတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈလႄႈ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ႁၼ်ထိုင်ၼင်ႇၼႆသေ ၸင်ႇၼွပ်ႇပၼ် ၸုမ်ႈ ၸဝ်ႈပၢႆးမွၼ်းတႆး (ငဝ်ႈငႃႇၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး သီႇပေႃႉ) မိူဝ်ႈၽွင်းပွႆး ပီၵွၼ်းၶမ်း ပရိယတ်ႉတိ သတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းပၢင်လူင် ပီ 1370 လိူၼ်ႁူၵ်းမႂ်ႇ 13 ၶမ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူၼ်ႈ ၸဝ်ႈလုင်းဢေႃးၸေႇယ (ပေႃႈၸဝ်ႈငဝ်ႈငႃႇ ၸၢတ်ႈသႅင်းတႆး) လပ်ႉလွႆငိုၼ်းလွႆၶမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉလႄႈ လုၵ်ႈၼွင်ႉတပႄးမၼ်း ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ၸတ်ႈသႅင်းမွၵ်ႇၵွၼ်တႆး သီပေႃႉ ၸၢႆးသၢင်ႇၸၢႆး ၶိုၼ်ႈႁပ်ႉတၢင်သေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶွပ်ႈၸႂ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၽိင်ႈငႄႈသႅင်းတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇဝွတ်ႈႁၢႆဝၢႆး၊ တေဢမ်ႇလၢင်ႇလဵၼ်းလၢႆး ၼင်ႇႁိုဝ်တေၶိုတ်းပၢၼ် တေၸၼ်ႉသုင်ၼၼ်ႉ ၼေႃႇတႅၼ်းၶိူဝ်း ၸဝ်ႈၸၢတ်ႈသႅင်းတႆးႁဝ်းၶဝ် ထုၵ်ႇလီၶတ်းၸႂ် သိမ်းပႅင်း ႁႂ်ႈပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်း ၽိင်ႈငႄႈတႆးႁဝ်းၵႂႃႇ ဝၼ်းတႃမိူဝ်းၼႃႈသေ လူဝ်ႇလႆႈ ဢဝ်ၽိင်ႈငႄႈတႆးႁဝ်း သႂ်ႇပၼ်ၼႂ်းၸႂ် ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်း ႁႂ်ႈမီးတၢင်းႁူႉၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ၊ ႁႂ်ႈၸၢင်ႈမေႃ ႁၵ်ႉၸိူဝ်ႈၶိူဝ်းၽိင်ႈငႄႈ ႁႂ်ႈၸၢင်ႈမေႃႁၵ်ႉလိူဝ် တီႈၼိူဝ် ၽိင်ႈထုင်းတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။	shnwiki
778	လုင်းၶုၼ်မႁႃႇ၊ မိူင်းယႆ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=778	shn	လုင်းၶုၼ်မႁႃႇ၊ မိူင်းယႆ ပေႃႈတူၵ်ႇၸိုဝ်ႈ လုင်းၶုၼ်မႁႃႇၵေႃႈ ႁူႉၵႃႈ တေလႆႈၶႆႈပႃး ပိုၼ်းၶူးမေႃတႆး၊ ပေႃးလၢတ်ႈလွင်ႈပိုၼ်းၶူးမေႃတႆးၵေႃႈ ႁူႉၵႃႈ လႆႈပႃးၸိုဝ်ႈ လုင်းၶုၼ်မႁႃႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၵူဝ်လုၵ်ႈလၢၼ် လိုမ်းလႄႈ တေယွၼ်းၶႆႈၼႄ။ ယွၼ်ႈပိူဝ်ႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၽူႈသေႃႉသွၵ်ႈတွင်ႈထၢမ် တႅမ်ႈမၢႆ ႁႃပႃႇႁဵဝ်ႈသၢင်းꧠႅင်း ၸဝ်ႈၶူးမေႃသေ ၵေႃႇၵုမ်းဝႆႉပၼ် ၸိူဝ်းႁဝ်းပၢၼ်လုၵ်ႈ ပၢၼ်လၢၼ်၊ မေးလုင်းၶုၼ်မႁႃႇ ပႃႈၼၢင်းထေး ယၢမ်ႈၶႆႈၼႄဝႃႈ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈပႆပွင်ႇလႄႈ ဝႃႈ လုင်းၶုၼ်မႁႃႇယွင်ႇယဝ်ႉ လႄႇႁႃသွၵ်ႈတဝ် ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၵူၼ်းတၢႆယူႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸႃႇတိ. လုင်းၶုၼ်မႁႃႇ ၵိူတ်ုမိူဝ်ႈ ပီပုတ်ႉထ 2456 လိူၼ် 11 မႂ်ႇ 5 ၶမ်ႈ ဝၼ်းဢင်းၵၢၼ်း တီႈမိူင်ယႆ (သဵၼ်ႈဝီၸၢၼ်း) မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇသေ ၸိုဝ်ႈဢူႈမႄႈ ပဵၼ် လုင်းၶမ်းသွႆႈ ပႃႈၼၢင်းသူၺ်ႇ။ မိူဝ်ႈၸၢႆးၸၢမ်ႇပႂၢင်ႉ ဢႃႇယုလႆႈ 8 ၶူပ်ႇ ၼုင်ႈလိူင် ပဵၼ်သၢင်ႇ တၢင်ႇၸိုဝ်ႈဝႃႈ မႁႃႇၸိင်ႇတႃႇ။ လႆႈသွၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် လိၵ်ႈတႆး၊ လင်ႇၵႃႇလူင်၊ ပႃႇလိ ၼမ်ႉထမ်းၵႂၢမ်းသွၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တီႈၸဝ်ႈသြႃႇ ပူင်သွၼ်ပၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလႆႈ 12 ပီ ထႂၢၵ်ႈလူင်းၵွျင်း ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း တီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ ဢမ်ႇႁိုင်သင် ယွၼ်ႉပေႃႈသဵင်ႈမုၼ်လႄႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ လႆႈပွၵ်မႃးယူႇၶိုၼ်း ဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇ မိူင်းလင်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵွပ်ႈၸၢႆးၸၢမ်ႇပႂၢင်ႉ ၺၢၼ်ႇလီလႅတ်းၸႅဝ်ႈလႄႈ လႆႈၵႂႃႇသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းဢဝ် ၽၢႆသွၼ်ပဵၼ်ၶူး တီႈဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ တေႃႇထိုင် ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၸၼ်ႉၸဵတ်းယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သမ်ႉလဵပ်ႇႁဵၼ်း ၽၢႆႇ ပႃႇလိတြႃး။ၽၢႆပေႇတၢင်ႇၵႃႇလႃး၊ ၶၢဝ်းယၢမ်း ၼိုင်ႈပီပၢႆ ႁူၵ်းလိူၼ်သေ သိုပ်ႇၶူၼ်ႉၶႂႃႉ သွၵ်ႈတဝ် ႁဵၼ်းႁူႉ ဢူမ်ဢၢၼ်ႇ တေႃႇပေႃးပဵၼ် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽၢႆလိၵ်ႈတႆးၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ယွၼ်ႉပဵၼ် ၵေႃႉသွၵ်ႈႁႃ တႅမ်ႈပိုၼ်း ၶူးမေႃတႆးႁူၵ်းၸဝ်ႈ ၵေႃႉဢွၼ်တၢင်းသေ ၸင်ႇသူၼ်းပဵၼ်မႃး ဝၼ်းယုၵ်ႉယွင်ႈၶူးမေႃတႆး တေႃႇပေႃး ၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈတီႈၵူႈဝဵင်း။ ၼႃႈၵၢၼ်. - ယၢမ်ႈႁၢပ်ႇၵၢၼ် ပဵၼ် ဢမၢတ်ႈလူင် မိူင်းယႆ။ - ပဵၼ် ၽူႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇ ပၢဝ်ႇလၢတ်ႈၵူၼ်းမိူင်း။ - ပဵၼ်ၽူႈ ႁူမ်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ ဝတ်ႉဝေႇလုဝၼ်ႇ တူၼ်ႈတီး။ - ၽူႈႁူမ်ႈသၢင်ႈ ၸၢၵ်ႈပေႃႉလိၵ်ႈ ဝူင်းဝၼ်း။ - ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းသဝ်းၶေႃ ၸိုင်ႈတႆး SSIA 1960။ - ပဵၼ်တီႈၵိူဝ်းၵုမ် တပ်ႉသိုၵ်းတႆးႁူမိႈပွင်း (1977 မိူဝ်ႈဢွၼ်ဢဝ် လုၵ်ႈလၢင်းၼႃႈႁိူၼ်း မႃးယူႇသဝ်း ဝၢၼ်ႈႁိၼ်တႅၵ်ႇ) - ဢွၼ်ႁူဝ် သၢင်ႈဝတ်ႉၵႃၶမ်း၊ ႁူင်းၾိမ်း ဝၢၼ်ႈႁိၼ်တႅၵ်ႇ။ - ပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် ႁဵတ်းပွႆး ယုၵ်ႉယွင်ႈ ၶူးမေႃတႆးလႄႈ ၵွင်းမူးၸဝ်ႈၶူးမေႃ တီႈဝၢၼ်ႈမႂ်ႇမွၵ်ႇၸၢမ်၊ မိူင်းထႆး။ ပပ်ႉလိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ. - ပိုၼ်းၶူးမေႃလိၵ်ႈတႆး 6 ၸဝ်ႈ၊ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1332 မႅၼ်ႈပီၶရိတ်ႉ 1970။ ၵေႃပွင်ၵၢၼ်ပပ်ႉႁဵၼ်း ၶွမ်ႇမတီႇပႆၢးပၼ်ႇၺႃႇၸိုင်ႈတႆး ၶိုၼ်းဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ မိူဝ်ႈပီ 1996။	shnwiki
779	လုင်းၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=779	shn	လုင်းၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈ တီႈၽင်ႁူၵ်ႈၽင်ႁႄႇ. ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး ၶိင်းငိုၼ်ႈယွတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးၶိင်းၶိူဝ်းသႅင်ဢၢႆႈလူး (မိူင်းႁွမ်မိူင်း တီး)လႄႈ ၼၢႆးၶိူဝ်းသႅင်ဢွင်ႇထွၼ်း (မိူင်းၶွၼ်)သေ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈမိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1295 လိူၼ် 12 မႂ်ႇ 14 ၶမ်ႈ (31.10.1933) ဝၼ်းဢၢင်းၵၢၼ်း တမ်ႈတီႈ ဝၢၼ်ႈၵုင်းၵလႃး ဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်း မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ ယဝ်ႉ။ မီးပီႈဢၢႆႈသီႇၵေႃႉ၊ ပီႈၼၢင်းသီႇၵေႃႉသေ ၼေႃႇၶမ်းၸဝ်ႈၶူးမေႃ ငိုၼ်းယွတ်ႈၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၵေႃႉလဵၵ်ႉသုတ်းယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ လၢႆးတၢင်ႇၸိုဝ်ႈ ၽိင်ႈထုင်းႁဝ်း မီးဝႆႉ ၵပ်းတၢမ်းၵၼ်ဝႃႈ ဢၢႆႈ၊ ယီႈ၊ သၢမ်၊ သႆႇ၊ ငူဝ်ႉ။ ၼူၵ်ႉ။ ၼူ၊ ၼႆႇ၊ လႃႈ၊ လိုၼ်း၊ ၵွႆ ၼၼ်ႉ ၼေႃႇၶမ်း ၸဝ်ႈၶူးမေႃငိုၼ်းယွတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး ၵေႃႉထူၼ်ႈႁႃႈလႄႈ ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈဢၢႆႈငူဝ်ႉ ယဝ်ႉ။ (ပေႃးပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းတႄႉ ယေႈ၊ ဢီႇ၊ ဢၢမ်၊ ဢႆႇ၊ ဢူဝ်ႈ၊ ဢူၵ်း၊ ဢိတ်း၊ လဵၵ်ႉ၊ လႃႈ၊ လိုၼ်း၊ ၵွႆ ၼႆယဝ်ႉ) ပၢၼ်လုၵ်ႈႁဵၼ်း. ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸၢႆးငူဝ်ႉ တိုၵ်ႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃႈမႄႈ ဢဝ်ၵႂႃႇဝႆႉႁူင်းႁဵၼ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ဢဵၼ်း ဢၢၼ်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈ လုၵ်ႈလၢင်း ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ယူႇ။ ၵူၺ်း ၵႃႈ တၼ်းလႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈပီလဵဝ် သမ်ႉၺႃးၵၢပ်ႈဝၢၼ်ႈပၢၼ်မိူင်းလု ပဵၼ်သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်လႄႈ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းလုပႅတ်ႈ၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းပၢၼ်ၵျပၢၼ်ႇၵေႃႈ တၼ်းလႆႈ ၶိုၼ်ႈသၢမ်လိူၼ်ၵူၺ်း။ မိူဝ်ႈဢႃႇယုလႆႈ (10)ပီ ပေႃႈမႄႈ ဢဝ်ၵႂႃႇၶၢမ်ႇသၢင်ႇ တီႈၵျွင်းၸေႇယထမ်ႇမ၊ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁူၵ်း ၶၢႆးမွၼ် ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ တမ်ႈတီႈ သြႃႇယသထမ်ႇမယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵျွင်းၸေႃးတိ ပႆႇၶၢႆ့မႃး မိူင်းယၢင်းလႄႈ တိုၵ်ႉတင်ႈၵျွင်းဝႆႉ တီႈမိူင်းမိတ်ႈလႄႈ ပီႈၼွင်ႉၸေႃးတိ လႆႈဢဝ် လုၵ်ႈၸၢႆးၶဝ် ၵႂႃႇၶၢမ်ႇသၢင်ႇ မိူင်းမိတ်ႈယဝ်ႉ။ လႆႈၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈလေႃးၵုတ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၵၢၼ်ႁဵတ်းၸဝ်ႈသၢင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လႆႈၵႂႃႇယူႇသဝ်း ၵျွင်းမိူင်းမိတ်ႈ ႁႃႈပီသေ မေႃလူမေႃႁေႃး မေႃတႅမ်ႈ လင်ႇၵႃႇၸဵမ်လဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈပဵၼ်သၢင်ႇ ဢႃႇယု လႆႈ(11)ၶူပ်ႇၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလႆႈမူႇလိၵ်ႈ ပၺ်ၸၵ် ၶၼ်ႇထႃဝိၼယ ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ လိၵ်ႈသွင်မူႇယဝ်ႉၼႆလႄႈ လႆႈဝႃႈတိုၼ်းပဵၼ်ၽူႈမီးဝႃႇသၼႃႇ မီးပႃႇရမီႇလင်ႇၵႃႇ ၸဵမ်လဵၵ်ႉၼႆယူႇ။ သြႃႇၸဝ်ႈဢၼ်ပူင်သွၼ်ပၼ် လင်ႇၵႃႇတႄ့ ပဵၼ်ြသႃႇၸဝ်ႈၵိတ်ႉတိꩪမ်ႇမ (ၸဝ်ႈမိူင်းႁွမ်)ယဝ်ႉ။ ပၢၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း. ႁဵတ်းသၢင်ႇလႆႈႁႃႈဝႃႇ ၽွင်းဢႃႇယုလႆႈ (15) ၼၼ်ႉ သိၵ်းသေ ပွၵ်ႈမႃးယူႇၸွမ်းပေႃႈမႄႈ တီႈ ၼမ်ႉၶမ်း။ ပေႃႈမႄႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵႃႉလႄႈ ၸွႆႈၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆၸွမ်း ပေႃႈမႄႈသေ ၵႂႃႇၶၢႆၶူဝ်းၸွမ်းၵၢတ်ႇ တီႈၼိုင်ႈယဝ်ႉ တီႈၼိုင်ႈယူႇ။ထိုင်မိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလႆႈမႃး (22) ယွၼ်ႉမႃးၵႃႉၶၢႆ မိူင်းယုလႄႈ ၸင်ႇလႆႈမႃးႁူပ်ႉထူပ်းၺႃး ၼၢင်းဢီႇၶမ်း(မိူင်းယု)ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆသေ ပဵၼ်ၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်း သိုပ်ႇယူႇသဝ်းၵႂႃႇ မိူင်းယုယဝ်ႉ။ တင်း ၼၢင်းဢီႇၶမ်း ႁူမ်ႈလူၺ်ႈၵၼ် မီးမႃးလုၵ်ႈၸဵတ်းၵေႃႉ (1) ၸၢႆးၶမ်းလပ်း (2) ၸၢႆးယီႈမူၼ်ႇ (3) ၸၢႆးသၢမ်ၶွင်ႇ (4) ၼၢင်းၸိင်ႇတႆး (5) ၼၢင်းၶမ်းပၢင်ႇ (6) ၼၢင်းၵူမ်တၼ် (7) ၼၢင်းဢေးဢွၼ်ႇ။ ၵွပ်ႈသင် ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈၸရေးမိူင်းယူႉ. ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းယုသေ သိုပ်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇဝႃႇသၼႃႇမီး၊ ၸွမ်းၼင်ႇ ၸေႇတၼႃႇမီးလႄႈ တႅမ်ႈမူႇလိၵ်ႈထမ်း ယဝ်ႉၵႂႃႇ (206) ႁူဝ်။ ဢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈယၢတ်ႇၼမ်ႉ၊ လိၵ်ႈမၢၵ်ႇ ပွႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ မီးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႈလိၵ်ႈ ထမ်းလင်ႇၵႃႇ(206)ႁူဝ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၸႂ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢိၵ်ႇဢၼ်ၵူၼ်း တင်းၼမ်ႁူႉထိုင်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ပွႆးတိုၵ်းသိုၵ်းမူၵ်းႁူၵ်းပၢင်သေ ဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပဵၼ်ပပ်ႉ ပိုၼ်ၽႄႈယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ဢၼ်တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၸႂ်လိူဝ်သေ ၼႄဝႆႉ ၼမ်ႉၵႂၢမ်းလပ်ႉဝႆႉပၢႆၵမ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်တြႃး မႃၵၼ်တိယသုတ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ၸဝ်ႈၼၼ်ႉတႄ့ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းယုသေ တႅမ်ႈလိၵ်ႈလႄႈ ၸင်ႇႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၸရေးမိူင်းယု ၼႆယဝ်ႉ။ <br> ၸိူင်ႉၼႆၵေႃႈ ထူပ်းမႃး. လုင်းၸေရးငိုၼ်းယွတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵႆႉ လူႇလိၵ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈယူႇ။ တီႈႁိူၼ်းမၼ်း လႆႈႁၼ် ပပ်ႉ လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ၊ လိၵ်ႈတႆးတင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈဢၼ် ၸဝ်ႈၸေရးဢိင်ပိုင်ႈသေ တႅမ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈထမ် ထေႇရဝႃႇတ သတ်ႉထမူႇတင်းသဵင်ႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ လွင်ႈလုင်းၸရေးမိူင်းယုတႅမ်ႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ် လင်ႇၵႃႇတြႃး ထေႇရဝႃႇတၼႆၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၽိတ်း။ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈၸရေးတႅမ်ႈမူႇလိၵ်ႈႁူဝ်ၼိုင်ႈသေ သိုပ်ႇႁႂ်ႈပိူၼ်ႈထုတ်ႇတႅမ်ႈ ပိုၼ်ၽႄႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလင်ႇၵႃႇႁူဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈ ပိုၼ်းၸဝ်ႈၵင်ႇၵႃႇတိရမထေႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ မိူဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်း ပဵၼ်လုၵ်ႈၵူၼ်းၵႃႉ၊ ၵႂႃႇၵႃႉၸွမ်းတၢင်း ၵႂႃႇႁၼ်ၺႃး ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ဢၼ်ဢႃႇယုယႂ်ႇလိူဝ်သေမၼ်းသေတ လႆႈႁၵ်ႉၵၼ်သေ ဢဝ်ၵၼ်ပဵၼ်ၽူဝ်ပဵၼ် မေးယူႇၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇတင်းႁိုင်။ ၵေႃႉပဵၼ်မေးမၼ်းၵေႃႈ သမ်ႉၸႂ်လီသေ ၵူဝ်ၽူဝ်မၼ်း လႆႈမေးထဝ်ႈ ၵူဝ်ၸႂ်သဝ်ႈသေ ဢမ်ႇမူၼ်ႈ သိူဝ်းၼႆလႄႈ ၸင်ႇတေႁႃပၼ် မေးၼုမ်ႇဢွၼ်ႇထႅင်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢႆးတႄႉ မီးမေးသွင်ၵေႃႉသေ ႁဵတ်ႈပေႃႈၵူၼ်းၵႃႉ လဵင်ႉၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းမႃး မူၼ်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်းသိူဝ်းယူႇ။ ထိုင်မႃး ဝၼ်းၼိုင်ႈ မေးလူင်လႄႈမေးၼွႆႉ ႁႃႁဝ်ပၼ်ၵၼ် လႆႈႁၼ် တီႈၵွၵ်းႁူဝ်မေးၼွႆႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ႁွႆးၸဵပ်းၵဝ်ႇႁွႆးၼိုင်ႈလႄႈ ၸင်ႇထၢမ်သေ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ဢဝ်မၼ်းဝၢင်းလူင်းဢူႇ၊ ၺႃးဝၢင်း တမ်းႁႅင်းသေ ဢဝ်ၵွၵ်းႁူဝ်မၼ်း ၵႃႇၽတ်ႉသႂ်ႇၽၢၵ်ႈ၊ ၵွၵ်းႁူဝ်တႅၵ်ႇဢွၵ်ႇလိူတ်ႈၵႂႃႇသေ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈမၼ်း ၵူဝ်ၽူဝ်မၼ်း မႃးႁႅမ်မၼ်းလႄႈ ပၢႆႈပႅတ်ႈၵႂႃႇၸဵမ်လဵၵ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ မေးလူင် လႆႈႁူႉၼင်ႇၼၼ် ၸင်ႇ ႁွင်ႉႁွင်ႉႁႆႈႁႆႈသေ ၶႆႈၼႄ လွင်ႈပိုၼ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ မၼ်းၼၢင်း ပဵၼ်မႄႈႁိူၼ်းၼုမ်ႇ တူဝ်ၼၵ်းသေ မႃးလဵင်ႉလုၵ်ႈ တီႈသလွပ်ႈသႃလႃးတီႈၼိုင်ႈ။ ၽွင်းတိုၵ်ႉဢဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇမၼ်းဝႆႉၼိူဝ်သႃလႃးသေ ၵႂႃႇဢၢပ်ႇၼမ်ႉလၢင်ႉတူဝ်ယဝ်ႉသေ ၽိူဝ်ႇၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး ဢမ်ႇႁၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းသေ မႆႈၸႂ်မႆႈၶေႃး သိုပ်ႇႁွင်ႉ ႁႃလုၵ်ႈမၼ်းယူႇ။ သမ်ႉၵႂႃႇၺႃး ၵူၼ်းၸူၼ်လႄႈ ႁူဝ်ၸူၼ်ၸင်ႇၺွပ်း ဢဝ်ႁဵတ်းမေး၊ ၸင်ႇၵိူတ်ႇမႃး လုၵ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈ။ ဝၼ်းၼိုင်ႈ ဢဝ်လုၵ်ႈ ယိင်းၼွၼ်း ဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇလႄႈ ဢဝ်လုတ်ႈတူၵ်း ဢူႇသေ ၵွၵ်းႁူဝ်လုၵ်ႈယိင်းတႅၵ်ႇပႅတ်ႈ၊ ၵူဝ်ၵေႃႉၽူဝ် မႃးႁႅမ်လႄႈ ၸင်ႇလႅၼ်ႈပၢႆႈ၊ ၸင်ႇမႃးၺႃး ၽူဝ်မၼ်း ၵေႃႉတီႈလဵဝ်ၼႆႉၼႆယဝ်ႉ။ လႆႈႁူႉဝႃႈ ၶႃသွင်ၵေႃႉ ပဵၼ်မႄႈလုၵ်ႈၵၼ်ၼႆသေ ၸင်ႇၵွတ်ႇၵၼ်ႁႆႈယူႇယဝ်ႉ။ၽွင်းၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်ၽူဝ် သမ်ႉမႃးငိၼ်းလႄႈ ၸင်ႇၶႆႈၼႄ လွင်ႈတၢင်း မိူဝ်ႈမၼ်းၵိူတ်ႇမႃး၊ ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ဢဝ်ပႅတ်ႈဝႆႉတီႈ သလွပ်ႈသႃလႃးဢၼ်ၼိုင်ႈ တေႃႇထိုင်တီႈလဵဝ် ၼႃႈမႄႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်မႃးၼႆလႄႈ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ ၶဝ်မႄႈလုၵ်ႈ သၢမ်ၵေႃႉ ႁူႉၸၵ်းဝႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်မႄႈလုၵ်ႈၵၼ်ၼႆ ဢွၼ်ၵၼ်ၶေႃးၶူမ်ႁႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇပဵၼ်သင်ႇဝေႇၵ တင်းသၢမ်ၵေႃႉသေ ပၢႆႈၵႂႃႇႁဵတ်း တင်းသဵင်ႈလႄႈ လႆႈပဵၼ် ရႁၼ်းတႃႇၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈပိုၼ်းၶဝ် သၢမ်မႄႈလုၵ်ႈ ၶိုၼ်းဢဝ်ၺႃးၵၼ်ၼၼ်ႉ လုင်းၸရေးမိူင်း ယု ဢဝ်လင်ႇၵႃႇသေ တႅမ်ႈၼႄၼမ်ႉတိၼ်ၼမ်ႉမိုဝ်းၵွႃႇ လီၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉတႄႉလႄႈ ၽႂ်ၵေႃႈ ၸူမ်းထွမ်ႇသေ ဢွၼ်ၵၼ် ဢၢမ်းၸွမ်းတႄႉတႄႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မူႇလိၵ်ႈ ၽိုၼ်ၼၼ်ႉ ၽိူဝ်ႇဝႃႈ မႃးႁေႃးတီႈ မူႇၸႄႈၼႆ ၵူၼ်းမူႇၸႄႈ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ်သႄႉၼႄး လိၵ်ႈလုင်း ၸေရးငိုၼ်းယတ်ႈတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈသေ လၢတ်ႈဝႃႈ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီတႅမ်ႈ လွင်ႈပီႈဢၢႆႈၶိုၼ်းဢဝ် ၼွင်ႉယိင်း လွင်ႈလုၵ်ႈၸၢႆးၶိုၼ်းဢဝ်မႄႈ ၼင်ႇၼႆ ၼႆသေ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးထဵင်လုင်းၸေရးယူႇယဝ်ႉ။ လုင်းၸေရးၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ ဢၼ်မၼ်းတႅမ်ႈၼႆႉ လႃႈလီႈလၢမ်းလိမ်းသေ တႅမ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ တိုၼ်း တူၺ်းၼႂ်းမူႇပိူင် ထေႇရဝႃႇတသေ တႅမ်ႈမႃးၵူၺ်းၼႆၵေႃႈ ၶဝ်ၸိူဝ်းဢမ်ႇႁူႉသင်ၼၼ်ႉ တိုၼ်းဢမ်ႇယွမ်း ႁပ်ႉမၼ်းလႃးလႃး။ မၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ "သူၸဝ်ႈႁႃမႃး လွင်ႈဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ ဢၼ်ြၽႃး ႁေႃးမႃးၼႆ ႁႃသၢၵ်ႈသေႇမၼ်းမႃးလႄႈ။ ၵဝ်ၶႃႈတႄႉ ႁၼ်မႃး ထေႇရဢပႃႇတၢၼ်ႇ ၼႂ်းပိတၵၢတ်ႈသၢမ် ၵွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ သူၸဝ်ႈဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၼႆ တႅမ်ႈလိၵ်ႈတၢင်ႇထိုင် တီႈၼိူဝ်လႄႈ" ၼႆပၼ် ၶဝ်ၵေႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းႁူႉလိၵ်ႈထမ်းသင်သေ ၵႂႃႇထွမ်ႇဢဝ် ပွတ်းပိူဝ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းလႄႈ တဵၵ်းမႃး ထဵင်တႃမီႇတႃၵၢၼ်ႉယူႇ။ ၵမ်းလိုၼ်း ၶဝ်ဢမ်ႇၸၢင်ႈ ႁဵတ်းႁိုဝ် ထဵင်ပႄႉလႆႈ လုင်းၸေရးငိုၼ်းယွတ်ႈသေ ၸင်ႇဝႃႈ "ဢိူဝ်ႈ လိၵ်ႈမူႇၼႆႉ ယႃႇပေမႃးႁေႃး တီႈႁေႃသိၼ်ႁဝ်း" ၼႆပၼ်မၼ်းယဝ်ႉ။ လုင်းၸေရးၵေႃႈ ၶိုၼ်းၵူႈသိမ်းဢဝ်လိၵ်ႈ မၼ်းပွၵ်ႈမႃး မိူင်းယုသေ သႂ်ႇၸႂ်ဝႃႈ "ဢမ်ႇႁူႉၼၼ် ယၢပ်ႇသေ ဢမ်ႇမီး" ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းလင်ႇၵႃႇတႆးႁဝ်း ပေႃးတေ မီးပၵ်းပိူင်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ၊ ပေႃးတေမီးၶူးလၢႆးသိုပ်ႇသွၼ်ပၼ်ၵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸရေး ၸင်ႇဢဝ် ၺၢၼ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶိုပ်ႈတူၺ်းလၢႆးလင်ႇၵႃႇလီလီသေ ၸင်ႇတမ်းဝႆႉပၼ်ပိူင်လင်ႇၵႃႇ ၸွမ်းၼင်ႇဝႃႈ "သီႇ ၼမ်ႉၵႂၢမ်း၊ သၢမ်ၵိဝ်၊ တူၼ်းသဵင်ၸၢပ်ႈသွင်တူၼ်း၊ သဵင်သုတ်းသီႇသဵင် "သေ သိုပ်ႇပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ ပၢင်သွၼ် လင်ႇၵႃႇပၼ် သင်ႇၶႃႇလႄႈ ၵူၼ်းႁိူၼ်း ၸိူဝ်းၸႂ် ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ပၢင်သွၼ်လင်ႇၵႃႇ. (1) လွႆတိုင်ၶမ်း မူႇၸႄႈ (2) လွႆတိုင်ၶမ်း မူႇၸႄႈ (3) ဝတ်ႉၵၢင်ဝဵင်း မူႇၸႄႈ (4) မၢၼ်ႈဢၢႆႇလူင် မိူင်းမၢဝ်း (5) ၼွင်ဢၢင်ႇ မိူင်းမၢဝ်း၊ (6) ၼွင်ဢၢင်ႇ မိူင်းမၢဝ်း၊ (7) လွႆႁူဝ်သိူဝ် မၢၼ်ႈဝဵင်းလူင် မိူင်းၶၢင်၊ (8) လွႆတိုင်ၶမ်း မူႇၸႄႈ (9) ဝတ်ႉတိုင်းလူင် မူႇၸႄႈ (10) လုမ်းၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸတႆး ဝဵင်းလိူဝ်ႇ မူႇလိၵ်ႈဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တူဝ် ၸဝ်ႈၸရေး သိမ်းပႅင်းဝႆႉတီႈႁိူၼ်းမိူင်းယု (ၸႄႈဝဵင်းၵူတ်ႉၶၢႆ) လီလီယူႇ။ တႅမ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းပပ်ႉပဝ်ႇဝႆႉသေ ပေႃးပိူၼ်ႈ ၶႂ်ႈမႃးယွၼ်းထုတ်ႇၼႆ ၸင်ႇတေဢဝ်ဢွၵ်ႇ ထုတ်ႇတႅမ်ႈယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် မူႇလိၵ်ႈဢၼ်ဢဝ်လၢႆးမိုဝ်း တႅမ်ႈဝႆႉ ပေႃးတေ ပဵၼ်ပပ်ႉပဵၼ်ၽိုၼ် ဢမ်ႇႁူင်ႈဢမ်ႇႁၢႆ၊ ၵိုၵ်းပိုၼ်းၵိုၵ်းၶိူဝ်း ၵိုၵ်းသႃႇသၼႃႇၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၽူႈႁၵ်ႉလိၵ်ႈႁဝ်းၶဝ် ၵူႈၸဝ်ႈ မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇသေသိုပ်ႇ သိမ်းပႅင်းသေဢမ်ႇၵႃး တေလႆႈၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈပေႃးၽႄႈတိူၼ်းၵႂႃႇယူႇ။ ၶေႃႈသင်ႇ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးမေႃငိုၼ်းယွတ်ႈ. - ႁူမ်ႈၼမ်ႉႁူမ်ႈလိၼ်ယႃႇၸၢၼ်ႈ၊ ႁူမ်ႈဢူိင်ႇႁူမ်ႈဝၢၼ်ႈယႃႇၸင်း၊ ႁူမ်ႈမုင်ႉႁူမ်ႈႁင်းယႃႇၵူတ်ႉ။ - ပီႈၼႃႈမွင်ႉ ၼွင်ႉၼႃႈငေႃး၊ ၼႃႈႁိူၼ်းမေႃးယူႇယၢပ်ႇ။ - ၼွင်ႉၼႃႈၵီႈ ပီႈသူပ်းဝၢၼ်၊ မီးၽၢၼ်ႁဝ်းယူႇငၢႆႈ။ ႁူဝ်ၶေႃႈတြႃးလင်ႇၵႃႇ ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ မီးၼင်ႇၼႆ. - 1 ဢၸိတသုတ်တၼ်ဝိပသ်သၼႃၺၢၼ်ႇၻီႇပၼီႇ၊ - 2 ꩪမ်မၷမ်ၽီရ - 3 သႃႇသၼႃႇၽိၵ်ႉၶုၼီႇ - 4 ဝတ်တ ဝိဝတ်တတီႇၵႃႇ - 5 မိတ်ႉသႃႇတိတ်ႉထိ ဝိၼယ - 6 ၵမ်မဝိၼိၸ်သယ - 7 မေႃးၶရႃꩡသုတ်တၼ် - 8 ဢရိယႃဝႃသ - 9 ၼိၿ်ၿႃၼၻီပၼီ - 10 ဢၸိတသုတ်တၼ်ဝိပသ်သၼႃ - 11 ပုၼ်ႇၼၵသုတ်တၼ် - 12 ဢရိယႃႇပႄႇၶၢၼ်း - 13 ပိယၸႃႇတိၵသုတ်ႈ - 14 သၻ်ꩪမ်မမၷ်ၷၻီပၼီ - 15 ၸိတ်တေၻသၼႃ - 16 မင်ၷလသုတ် - 17 သၽိယသုတ် - 18 ဝႃႇတပြသၼႃႇ - 19 လၢႆးၵမ်ၸဝ်ႈငႄႈ လၢႆးဝႄႈၵူၼ်းလီ - 20 မဵတ်တၵူႇသုတ်ႈတၢၼ်ႇ - 21 ၿုၻ်ꩪပြသ်သၼႃ - 22 တုဝတၵသုတ်ႈ - 23 ꩪမ်မုၻ်တေၵျၢမ်း - 24 လၢႆးသၢင်ႈသႃႇသၼႃႇ - 25 သတ်ႉထႃႇဝိၼိတ်ႉသယၵျၢမ်း - 26 ၵျၢမ်းၼႄတၢင်းဝိပတ်ႉသၼႃႇ - 27 ၼိၿ်ၿႃၼဝိၼိၸ်!ယ - 28 ၼိၿ်ၿႃၼမၷ်ၷၸရိယၻီပၼီ - 29 သမ်မပ်ပထၢၼ်ႇ သီႇပႃး - 30 ၿုၻ်ꩪၵုင်ႇေတႃႇ ၵျၢမ်း - 31 သုၻတ်တပုတ်တပုတ်တီ - 32 ၷမ်ၽီရဝိပသ်သၼႃ - 33 ပုရႃႇၽေႇတသုတ်တၼ် - 34 သႃႇသၼႃႇရႁၢၼ်းတႃႇ - 35 ၿုၻ်ꩪၽႃသႃဢုပသၵႃ - 36 လွၼ်ႉမွၼ်းပုတ်ႉထၽႃႇသႃႇ - 37 ꩪမ်မၵရၼီ တြႃးတႃသႂ်ႁႂ်ႈႁၼ်ၶတ်းၸႂ်သၵ်းလႅင်း - 38 သံသရႃဝိၼိၸ်သယ - 39 သီလဝိၼိၸ်သယၵျၢမ်း - 40 တေႃသမႃၼဝတ်ထု - 41 ၷိလႃၼသုတ်တၼ် - 42 ဢႃၼၼ်ၻေထရဢပႃၻၢၼ် - 43 ပႃရမီဝတ်ထုသိပ်းပႃး - 44 ဝိပသ်သၼႃၺၢၼ် - 45 ဢၷ်ၷသႃဝၵဢတ်ထုပ်ပတ်တိ - 46 ဝိပသ်သၼႃၼယ - 47 ႁူႉၽိတ်းမိူၵ်ႈမႂ်ႈ ႁူႉၸႂ်ႈၵတ်းယဵၼ် - 48 ၵမ်(ၵမ်ႇမ) - 49 ၶယꩪမ်မႃ ဝိပသ်သၼႃႇ - 50 ရတၼႃၻီꧠလင်ၵႃရ - 51 ပႁႃရႃၻသုတ်တၼ် - 52 ထေရီဢပႃၻၢၼ် - 53 လၢႆးၵတ်းယဵၼ် သဵၼ်ႈတၢင်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈ - 54 ꩪမ်မၸၵ်ၵပဝတ်တၼသုတ် - 55 မႃၼပြသ်သၼႃ - 56 ႁူဝ်ႉႁႃႈထၢပ်ႈ - 57 ဢေႇတတၢၵ်ႈသၢၵ်ႈသေႇ - 58 ၿုၻ်ꩪဢုပႃသၵႃၵျၢမ်း - 59 မႁႃပၺ်ၺႃေမၻီဝိပသ်သၼႃ - 60 ဢုၵ်ႉၸႃႇသူႇေတႃႇၵွင်းၸဵတ်းပႃး - 61 ၵတွၼ်းလႄႈ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ လၢႆးၶဝ်ႈသႃႇသၼႃႇပဵၼ်ႁိုဝ်ၵၼ် - 62 ဢေႃးၶၼမ်ႉသီႇမႄႈ - 63 မၷ်ၷပြႁ်မၸရိယႃ - 64 ဝိမုတ်တိꩪမ်မ - 65 ဝိဝꩦ်ꩦၼိသ်သိတꩪမ်မ - 66 ၻုၵ်ၶၻီပၼီၵျၢမ်း - 67 မၸ်သိမသုတ် - 68 ထေရႃၻီပၼီ - 69 ဝိသုၻ်ထိမၷ် ငဝ်ႈႁၢင်ႈလေႃႇၵုတ်ႉတရႃႇ - 70 ၿုတ်ထဝႃႇတၻီပၼီ - 71 သႃႇသၼႃႇထမ်ႇမ - 72 သဵၼ်ႈတၢင်းထႅဝ်သုင် - 73 သိူၵ်ႈပိုၼ်းၸဝ်ႈၵေႃႇမိူင်း ပရသိႁိင်ႇၵ - 74 ရထႃးၸဵတ်းလမ်း - 75 ဢတ်တသုတ်တသပ်းလႅင်း - 76 သၸ်ၸႃသွင်ပႃး တြႃးၵလျႃႇၼ - 77 ၵမ်မဝတ်ထု - 78 ၸူလၵမ်မဝိၽင်ၷသုတ်တၼ် - 79 လွၼ်ႉၵႅၼ်မွၼ်းထမ်း - 80 မႃၵၼ်တိယသုတ်တၼ် - 81 ပတိၸ်ၸသမ်မုပ်ပၢတ်ႈ - 82 ပွႆးတိုၵ်းသိုၵ်းမူၵ်းႁူၵ်းပၢင် - 83 ၻႃရုၵ်ၶၼ်ထေႃပမသုတ်တၼ် - 84 ပေတဝတ်ထု - 85 ဢေႃးၶသီႇပႃး - 86 ꩪမ်မသုတ - 87 ဝႃႇတေႃႇၸႅၼ်ႇၵျၢမ်း - 88 ဢမ်ႇပတ်ထသုတ် - 89 ၻႃၼသီလၽႃဝၼႃဝိၼိၸ်သယ - 90 သၻ်ꩪမ်မပၵိၼ်ၼၵၻီပၼီ - 91 သိပ်းလုၵ်ႈၵိလေႇသႃႇ - 92 သႃႇသၼႃႇႁိတ - 93 သုတပတေႇသႃႇ - 94 လေႃၵထမ်ႇပႅတ်ႇပႃး - 95 သုတꩪမ်မဝတ်ထုၵျၢမ်း - 96 သရၼၵုင်ႇ ဝိၼိတ်ႉသယ - 97 ၻုလ်လၽေၻသၼႃ - 98 ၸတုသႃရꩪမ်မတြႃးၸဝ်ႈ လွၼ်ႉသီႇလွၼ်ႉ - 99 ၵလျႃႇၼꩪမ်ႇမတီႇပၼီႇ - 100 သႃသၼဝိၼိၸ်သယ - 101 ၼွင်ႉၸဝ်ႈဢႃႇၼၼ်ႇတႃႇ သႃႇသၼႃႇမၢတ်ႈတၢၼ်း - 102 ဝိပသ်သၼႃ ဢၶျေႇၶၢမ်ႇ ပပ်ႉ(1) - 103 မႁႃႇတုၵ်ႉဝတ်ႉထု - 104 တြႃးၸဝ်ႈၿုၻ်ထေႃးဝႃႇတတေႇသၼႃႇ - 105 သိင်ႇၵႃႇလေႃးဝႃႇတသုတ်ႈ - 106 ဢရိမဵတ်တေယျ ၿုၻ်ꩪဝင်ႇ - 107 ၵလျႃၼမိတ်တတွႆးသိုပ်ႇ - 108 လီပိူဝ်ႈလိူၵ်ႈ မိူၵ်ႈပိူဝ်ႈတၼ် - 109 ပႃရႃယၼသုတ်တၼ် - 110 သေႃတႃပတိတ်မၷ်ၷၽလၻီပၼီ - 111 သီတꩪမ်မႃ - 112 ပိင်ၷီယသုတ်တၼ် - 113 သင်ႇၶႃႇၵုင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႈပႃး - 114 ၸိတ်တသူႇၵျွႆႇ - 115 ရႃၷဝိတၵ်ၵမတေသၼႃ - 116 တြႃးသၢမ်ၺၢၼ်ႇ - 117 ဝိသုၻ်ထိၸဵတ်းပႃး - 118 ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ တႄႇငဝ်ႈသႃႇသၼႃႇႁဵတ်းႁိုဝ် - 119 ဝၸီၵမ်မဝိၼိၸ်သယၵျၢမ်း - 120 တိသ်သမဵတ်တယျသုတ်တၼ် - 121 တႃႇၼ သီလ ၽႃႇဝၼႃႇ - 122 ၼၼ်ꩪသုတ်တၼ် 6 ၶၢၼ်း - 123 ပြႁ်မၸႃႇလသုတ်ႈ - 124 ဢႃႇၸီႇဝတ်ႉထမ်ႇမၵသီလၵျၢမ်း - 125 ꩪမ်မၸရၼ - 126 မၷ်ၷၸရိယႃ - 127 သႃႇသၼႃႇ သၢမ်ယၢတ်ႈ - 128 လၢႆးတိုၵ်းသိုၵ်းယဵၼ် - 129 သႃမၺ်ၺၽလသုတ် - 130 သႃယီဢုပႃသိၵႃၵျၢမ်း - 131 မႁႃၿုၻ်ꩪဝင် - 132 တိသ်သသႃမၼေဝတ်ထု - 133 ဢတိသင်ႇဝေႇၵ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၵေႃးသလ ၽၼ် 16 ၶျၢၵ်ႈ - 134 သံၵိၸ်ၸသႃမၼေဝတ်ထု - 135 ထေရီၻီပၼီ - 136 ထႃတုဝိၽꩡၼသုတ်တၼ် - 137 ꩪမ်မၻိၼ်ၼႃထေရီ - 138 တႃႇၼဢယေး သထေးသၢၵ်ႈသေႇ - 139 ယသမထေႇဝတ်ႉထု - 140 ၻႃၼ၊ သီလ၊ ၽႃဝၼႃ ၵထႃၵျၢမ်း - 141 သႃႇသၼတီႇၵႃႇ - 142 သုတပတေႇသႃႇ - 143 ၻႃၼ၊ သီလ၊ ၽႃဝၼႃဝတ်ထု - 144 ပြႁ်မဝိႁႃႇရ 4 ပႃး - 145 သႃႇသၼၵိတ်ႉၸ - 146 ꩪမဢေႃးသသꩪ - 147 ဢပရိႁႃၼိယၻီပၼီ - 148 ၵေႇသမုတ်တိသုတ် - 149 ꩪမ်မၷရုၼႃ - 150 သင်ၶတꩪမ်မ - 151 မၷ်ၷၻီပၼီ - 152 ၵႃလသၢမ်ယၢတ်ႈ ဢတိတ်ႈ ဢၼႃႇၵၢတ်ႈ ပတ်ႉၸုပ်ႉပၼ်ႇ - 153 တြႃးၶုမ်သႂ် တဵၵ်းၵိၼ်ႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်း - 154 ဝိမုတ်တိꩪမ်မ - 155 ဝိပသ်သၼႃပၺ်ၺႃ - 156 သလ်လေၶ - 157 မႁႃသႃဝၵꩪမ်မ - 158 တၼ်ႁႃၻီပၼီ - 159 ၵမ် သမ်မႃ - 160 ꩪမ်မသႃရ - 161 ၵုင်ႇၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႈပႃး - 162 သႃႇသၼႃႇသွင်လမ်း ယွႆးၶမ်းသွင်ၽၢင် - 163 ၿုၻ်ꩪဝႃၻၻီပၼီ - 164 သၻ်ꩪမ်မသႃမေႃသ သုတ်တၼ် - 165 ၼိၿ်ၿၼ်ၼပၸ်သယ - 166 ပရႃၽဝသုတ်တၼ် - 167 ဝိဝတ်တတေသၼႃ - 168 ဝရၺႃၼဝိၼိၸသေယ - 169 မင်ႇၵလႃႇႁၢတ်ႈ တီႈမျၢတ်ႈသၢၵ်ႈသေႇ - 170 တြႃးငဝ်းလႅင်း မၼ်ႁႅင်းတၢင်းလီ (ꩪမ်မၻီပၸႃလံ) - 171 သီလ သမႃထိ ပၺ်ၺႃ ဝိၼိၸ်သယ - 172 ပုၺ်ၺၵြိယႃဝတ်ထု - 173 မင်ႇၵလႃႇ 38 တီႈၸႂ်ႈ - 174 ဢႃၸႃရၻီပၼီ - 175 တၢင်းၵတ်းယဵၼ်ပဵၼ်ဢၼ်လႂ် - 176 ၵုသူဝ်ႇသၢမ်ပႃး တြႃးလီႁူႉ - 177 မႁႃဢတုလၻီပၼီ - 178 ၵၢမ်ႇ ၺၢၼ်ႇ ဝီႇရိယ - 179 ဢိတ်ႉထိပၢတ်ႈသီႇပႃး - 180 ရတၼႃႇ - 181 ဢတ်ꩧꩡယမင်ၵလႃၵျၢမ်း - 182 တၢင်းႁူႉပၢၵ်ႇဢၼ် တၢင်းႁၼ်ပၢၵ်ႇၵျၢမ်း - 183 ꩪမ်မသုတ - 184 ၵုသူဝ်ႇထမ်ႇမ - 185 ၵလျႃႇၼမိတ်ႉတ - 186 ၵႃမေၽႃၵပႁႃၼေၻသၼႃ - 187 တြႃးယႃဝၢၼ် တၢင်းၽၢၼ်ၸဵဝ်းမႅၼ်ႉ - 188 ဢေႇတတၵ်ႉၵ ဢုပသၵႃႇ လိူဝ်သေၸိူဝ်းၼႆႉ ဢၼ်ၵိုတ်းၵေႃႈ တေမီးယူႇၽွင်ႈ။ ပိုၼ်းၸဝ်ႈသြႃႇလူင် မုၼိၼ်ႇတ(လႃႈသဵဝ်ႈ) ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈ ပိုၼ်းၸဝ်ႈသြႃႇတၢင်ႇၸဝ်ႈ တၢင်ႇပႃးၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ လုင်းၸရေး တႅမ်ႈပၼ်ၵႂႃႇ မီးတင်းၼမ်ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လိၵ်ႈမၢၵ်ႇ ပွႆးယၢတ်ႇၼမ်ႉ၊ ပွႆးၵိၼ်ပွႆးလူႇ၊ ပွႆးသၢင်ႇလွင်းၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ဢမ်ႇဢၢၼ်ႇၽိုၼ်မၼ်းလႆႈ၊ မီးၵႂႃႇၵႃႈႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇတွင်းယဝ်ႉ။ (ယွၼ်ႉမၼ်း ၼမ်ၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ) ၸုမ်ႈသွင်ၸုမ်ႈ. တႃႇတေပဵၼ် ၵူၼ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈၼိုင်ႈၵေႃႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တေလႆႈမီး တၢင်းႁူႉၼမ် တၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈ ၵူႈၽၢႆႇၵူႈပႃႈယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈၵပျႃႇလင်ႇၵႃႇၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇလီ လူဢမ်ႇလီတူၺ်း။ ၵေႃႉဢၼ်မီးတၢင်းႁူႉၼၼ်ႉတႄႉ တႅမ်ႈလင်ႇၵႃႇၵေႃႈ တိုၼ်းၶႅမ်ႉလႅပ်ႈၼႆယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ သမ်ႉတေလႆႈမီး သမႃႇထိၸႂ်ၼိမ်ၵွၼ်ႇ ၸင်ႇတေၸၢင်ႈတႅမ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈလင်ႇၵႃႇယဝ်ႉ။ ဝေႃးႁႃႇရၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈမေႃတင်းၼမ်၊ ပၢႆးဝူၼ်ႉၸိၵ်းၶိၵ်း ၸွၵ်းၶွၵ်းၵေႃႈ လူဝ်ႇလႆႈတွၼ်းပူၼ်ႈပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ လုင်းၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈၼႆ့တႄႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းတူၺ်းလိၵ်ႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈ။ လိၵ်ႈပၢၼ်ၵဝ်ႇ လိၵ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မၼ်းလူဢၢၼ်ႇတူၺ်းယဝ်ႉ။ တေႃႈဢမ်ႇလိူဝ်သေ ပပ်ႉၸိူင်းတႆး ႁႅင်းသိူဝ်ၶႅင်တႅမ်ႈၼၼ်ႉ လုင်းၸေရးယင်း လူတူၺ်းယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 15.12.2001 ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆႈ တႃႈၵုင်ႈ ၼွပ်ႇပၼ်ၸုမ်ႈ လၵ်ႉၶီႉတၵေႃးဝိတၵဝိ တမ်ႈတီႈ လုင်းၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈၸေရးမိူင်းယု ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽူႈႁၵ်ႉပႅင်း လိၵ်ႈလၢႆးတႆးၸဝ်ႈၼိုင်ႈ၊ ၸဝ်ႈၽူႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇ တြႃးတႆးၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင် သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး ယုမ်ႇယမ်ႁၼ်ထိုင် ၼမ်ႉၵတ်ႉ တၢင်းၶႅၼ်ႇသေ ၸင်ႇၼွပ်ႇပၼ် ၸုမ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး မိူဝ်ႈပီသႃႇသၼႃႇ 2552 ပီတႆး 2102 ဝၼ်းလိူၼ် ႁူၵ်းမူၼ်း(19.5.2008) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶိုၼ်ႈႁပ်ႉဢဝ် ၶႅပ်းၵႅဝ်ႈပီၵွၼ်းၶမ်း. ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပွႆးတႅမ်ႈတွပ်ႇၶူၼ်ႉၶႆႈ ပရိယတ်ႉတိသတ်ႉထမ်ႇမပႃႇလ ၵႅၼ်ႇၸဝ်ႈၸိုင်ႈတႆး ပီၵွၼ်းၶမ်းၼၼ်ႉ တူဝ်လုင်းၸရေး ႁွတ်ႈထိုင်ၵႂႃႇသေ ၵႂႃႇႁပ်ႉဢဝ် ၸုမ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး ဢိၵ်ႇလူၺ်ႈငိုၼ်း ၼိုင်ႈ လၢၼ်ႉၵျၢပ်ႈ၊ ဢၼ်ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်း လူင်သင်ႇၶႃႇ ၸိုင်ႈတႆး ၼွပ်ႇယိုၼ်ႈပၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသြႃႇမုၼိၼ်ႇတ (ၵျွင်းၵၢင်မိူင်း လႃႈသဵဝ်ႈ) တၢင်တူဝ်သင်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆးသေ ၼွပ်ႇယိုၼ်ႈပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ႁပ်ႉဢဝ်ၸုမ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆးယဝ်ႉ လုင်းၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈ ၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃး မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ ၶိုၼ်းမႃး ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇပၼ်ပၢင်သွၼ်လင်ႇၵႃႇ တီႈမၢၼ်ႈၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းၼမ်ႉၶမ်းၼၼ်ႉထႅင်ႈပၢင် ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပိုတ်ႇပၢင်သွၼ်ပွၵ်ႈၼႆႉ လုင်းၸရေး ပူင်သွၼ်ပၼ်ၵႂႃႇ ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီၼႃႇတႄႉတႄႉလႄႈ ၸိူဝ်းတပႄးၶိုၼ်ႈပၢင်သွၼ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်ယွင်ႈဢၢမ်း ဝႃႈ ဝၢႆးသေ ႁပ်ႉၸုမ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃမႃးယဝ်ႉ ၼမ်ႉၵႂၢမ်း မၼ်းၸဝ်ႈ ၶႅမ်ႉၵေႃႈၶႅမ်ႉ ၶိုၵ်ႉၵေႃႈၶိုၵ်ႉၼႆယူႇ။ လပ်ႉလွႆငိုၼ်းလွႆၶမ်း. ထိုင်မႃး 1370 ၼီႈ ဝၢႆးသေ ပူင်သွၼ်ပၼ် လင်ႇၵႃႇသေ သိမ်းပၢင်ယဝ်ႉ ပွၵ်ႈမႃးမိူဝ်းမိူင်းယု။ သမ်ႉမႃးဢၢပ်ႇၼမ်ႉၽူၼ်လႄႈ ဢဝ်ၸပ်းၵတ်း လူမ်းတတ်း ၵိုင်ႉၵၢင်ႉပဵၼ်ၵိၼ်းသေ ၸင်ႇတေဢဝ်မႃးၶိုၼ်ႈ ႁူင်းယႃမူႇၸႄႈယဝ်ႉ။ ၵႂႃႇဝႆႉတီႈ ႁူင်းယႃၶိုၼ်းၼိုင်ႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ လႅပ်ႈတေ ဢမ်ႇပူၼ်ႉလႆႈယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်မႃးတီႈ ၵျွင်းၵၢင်ဝဵင်း၊ ဝဵင်းမူႇၸေႈသေ မိူဝ်ႈ 1370 လိူၼ် 7 လွင်ႈ 5 ၶမ်ႈ (23.6.2008)ၶၢဝ်းယၢမ်း ၵၢင်ၼႂ် 1:20 မွင်း လပ်ႉလွႆငိုၼ်းလွႆၶမ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ ၶၢပ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၶူးမေႃတႆး လုင်းၸရေးငိုၼ်းယွတ်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇသၢင်းၵျူဝ်ႇၽဝ်ၽႆးသေယဝ်ႉ ဢဝ် လုပ်ႇၸဝ်ႈၸရေး မိူဝ်းၶိုၼ်း မိူင်းယု(ၵူတ်ႉၶၢႆ) မိူဝ်းသႂ်ႇ ဝႆႉ ၼႂ်းၶုမ်ၸဝ်ႈၶူးမေႃမိူင်းယုယဝ်ႉ။	shnwiki
780	လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=780	shn	လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း Dr. လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း. 1932 July 3 ဝၼ်း ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ တီႈဝၢၼ်ႈတႃႈပူၵ်ႇ ဝဵင်းသီႇပေႃႉသေ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလူင် လုင်းၸၢမ်ႇမူဝ်းလႄႈ ပႃႈၼၢင်းထုၼ်းယဝ်ႉ။ ပီႈၼွင်ႉႁူမ်ႈၽၢၵ်ႈၸမ်ႉ ပဵၼ် ၸၢႆးၵေႃႇသႅင်၊ ၸၢႆးၵေႃႇၶမ်း၊ ၼၢင်းမူဝ်ငိုၼ်း။ 1936-41 ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း တမ်ႈတီႈ ႁူင်းႁဵၼ်း ၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ တီႈသီႇပေႃႉ 1941-47 (ပၢၼ်ၵျပၢၼ်ႇ) ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၸုမ်း ‘‘ၸုမ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၽိူၵ်ႇ’’ ဢၼ်ၶူးမေႃယႃလူင် ‘‘လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ’’ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼၼ်ႉသေ ဢွၼ်ႁူဝ်ၼႄတၢင်း ၵူၼ်းၼုမ်ႇ တီႈသီႇပေႃႉ၊ ၼမ်ႉလၼ်ႈ။ 1947-52 ၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းမေႃႇၻိၼ်ႇ ဝဵင်းသီႇပေႃႉလႄႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်၊ ဝဵင်းသီႇပေႃႉ။ 1952-57 ဢွင်ႇပူၼ်ႉ ၸၼ်ႉသိပ်းသေ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ် တီႈတႃႈၵုင်ႈ (ယၼ်ႇၵုင်ႇ)။ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းမိူင်းတႆးသေ သၢၼ်ၶတ်း လွင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၢင်ႈဢၢၼ်းတေဢဝ် လိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈမိူင်းတႆး (ဢေႇၵႃႉလၢၼ်ႉၼိုင်ႈ) ပၼ်ႁႂ်ႈ ၵူၼ်းဢိတ်ႉၸေရးၶဝ်ၼၼ်ႉ တႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ 1957 ႁပ်ၶူး B.A (Honors) 1957-58 ႁဵတ်းၶူးသွၼ် ပၢႆးပိုၼ်းမိူင်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ် တီႈတႃႈၵုင်ႈ။ 1958-60 ၵႂႃႇသွၼ်ႁဵၼ်း တီႈမိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ(University of Denver, Colorado, U.S.A)သေ ႁပ်ႉလႆႈ ၶူး M.A in International Relations 1961-64 ႁဵတ်းၶူးသွၼ်လူင် ၽၢႆႇပိုၼ်းမိူင်း တီႈၵေႃးလဵၵ်ႉ တူၼ်ႈတီး (တွင်ႉၵျီး) (Head of Department of History) 1964-65 ႁဵတ်းၶူးသွၼ် (A.L) ၽၢႆႇပိုၼ်းမိူင်း တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ဝဵင်းလိူဝ်ႇ (မၢၼ်းတလေး) 1965-68 (Head of Department) တီႈ College (ၸၼ်ႉၸွမ်ၸႄႈတွၼ်ႈ) ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ 1968-70 (Head of Department) တီႈ College (ၸၼ်ႉၸွမ် ၸႄႈတွၼ်ႈ) ဝဵင်းမၵူၺ်း။ 1970-71 (Head of Department) တီႈ College (ၸၼ်ႉၸွမ် ၸႄႈတွၼ်ႈ) မျိတ်ႉၵျီးၼႃး။ 1971-72 ႁဵတ်းၶူးသွၼ် (A.L) တီႈၸၼ်ႉၸွမ် ဝဵင်းလိူဝ်ႇ 1972-80 ႁဵတ်းၶူးသွၼ်လူင် ၵႂၼ်းႁဵၼ်း (Principal) တီႈ ၸၼ်ႉၸွမ် ၸႄႈတွၼ်ႈ မျိတ်ႉၵျီးၼႃး။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၸွႆႈထႅမ် ၶိုင်ပွင်ပၼ်မၵ်းမၼ်ႈပၼ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၸၢႆးဢွင်ႇလႅင်ႇမျိၼ်ႉ (Red Cross) တႃႇတေ ႁပ်ႉလႆႈ ၸုမ်ႈႁိၼ်ႇၼရီႇတူးၼၢၼ်ႉ (Hennery Dunant) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1980-85 ႁဵတ်းၶူးသွၼ်လူင် ၵႂၼ်းႁဵၼ်း(Principal) တီႈ (Institute of Foreign Language) ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။ 1985-88 ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ‘‘ၵွင်ႇၸီႇငမ်းမိူင်း- နိုင်ငံတော်ကောင်စီ’’ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ၊ ပဵၼ်ၽွင်းမိူင်း တၢင်တူဝ် ၸႄႈဝဵင်း မိူင်းၵွင်း⁄ ယဝ်ႉသမ်ႉပဵၼ် ၽွင်းမိူင်း တၢင်တူဝ် ၸႄႈဝဵင်းသီႇပေႃႉ။ 1992-2002 ဝၢင်းပႅတ်ႈ ၼႃႈၵၢၼ် ပၢႆးမိူင်း ၸုမ်းပႃႇတီႇ"တႉၸႉၺ" သေယဝ်ႉ ႁပ်ႉႁဵၼ်း ၵၢၼ်ၵႅမ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ တီႈမူႇၸုမ်းပိုၼ်း မိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ (Vice-Chairman of Maynmar Historiacal Commission)။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈ ပပ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်တႅမ်ႈဢွၵ်ႇ. - ၽႂ်ပဵၼ်ၽႂ် ၼႂ်းမိူင်းတႆး - ၸိမ်းတူၺ်းလႄႈ ဝၢၼ်ဢိူဝ်ႈ - The Founding of Mong Kawng - Ong Pawng-Hsipaw Chronicle - The migration of Shan People into Myanmar - A Shan Stettlement in Hakamti Long Area - Khun Sam Law and Nang Oo Peim - A short history of Mong Keng Tong - A Brief History of Henwi - A chronicle of Mong Hsaung Hsop - A Short accounts on Mong Nai, Mong Pai, Yawnghwe, Laika, Mong Pan, Mong Kung - The Cultural Map of Shan State - The snow land of Myanmar - Tea Culture in Shan State - Paper Making in Shan State - A Brief history of Mong Mit - A Multi-Ethnic of Myanmar and the Challenge of the 21th Century - The Emergence of Nan Chao - The rise of Mao Kingdon - A brief history of Mong Yai - Pyu-sao-hti, the legendary of the Pre Bagan Period - The Cultural Heritage of the National Races in Shan State - History of the Shan State from its Origins to 1962 (ISBN: 9789749511435 University of Washington Press, 2008) - အာရှအရှေ့တောင်သို့ ရှမ်းလူမျိုးများ ပျံ့နှံ့လာပုံ - ပူတာအို ခမ်းတီးရှမ်းသမိုင်းအကြောင်း - ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်ႈဢွၵ်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈတႆးၼုမ်ႇ ဢိၵ်ႇ တႅမ်ႈလိၵ်ႈၵူႈလွင်ႈလွင်ႈ - ၸွႆႈတႅမ်ႈ တႃႇတေပဵၼ်မႃး ပပ်ႉႁဵၼ်း "မ"ႁႃႈတူဝ် (မေႃလူ၊ မေႃတႅမ်ႈ၊ မေႃၼပ်ႉ၊ မေႃသွၼ်၊ မေႃပွင်) လွင်ႈလူႁၼ် တူၺ်းထိုင် ၾိင်ႈ/ၽႃႇသႃႇလႄႈ သၢႆၸႂ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း. - မိူဝ်ႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ ၸွႆႈထႅမ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး ‘‘မူႇၸုမ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းမိူင်းတႆး’’။ - မိူဝ်ႈ 1956 ၸွႆႈႁဵတ်းပၼ် ‘‘ပၢင်ၵုမ်လူင် လိၵ်ႈလၢႆးတႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး၊ ဝဵင်းသီႇပေႃႉ။ မိူဝ်ႈ 1980 ဢွၼ်ႁူဝ် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ၶိုၼ်ႈ ‘‘ပၢင်ၵုမ်လူင် လိၵ်ႈလၢႆးတႆးလႄႈ ၾိင်ႈငႄႈတႆး ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ႁႅင်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပီႈၼွင်ႉတႆး ႁူႉထိုင် ပိုၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ/သိမ်းပႅင်း ၾိင်ႈငႄႈၾိင်ႈထုင်း ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ - ဢွၼ်ႁူဝ်ဢွၼ်ၵၼ်း ၵုမ်းၵေႃႇ ၵွင်းမူး/မႄးၵုမ်းထၢတ်ႈၵွင်းမူးတႆး မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ တီႈသီႇပေႃႉ/တူၼ်ႈတီး/ မိူင်းတဵမ်(လႃႈသဵဝ်ႈ)/ မျိတ်ႉၵျီးၼႃး/ ဝႅင်းမေႃႇ(ဝဵင်းမႂ်ႇ)/ မိူင်းယၢင်း/ ဝဵင်းပၢင်ပေႃ (တႆးလႅင်)/ ပူႇတႃႇဢူဝ်ႇ (ပူႇတႂ်း) ၸိူဝ်းဢွင်ႈတီႈ ပီႈၼွင်ႉတႆး ယူႇသဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွၼ်ႁူဝ် ဢွၼ်ၵၼ်း ၶၢမ်ႇသၢင်ႇၶၢမ်ႇၸၢင်းပၼ် ပီႈၼွင်ႉတႆးတင်းၼမ်၊ ၼင်ႇႁိုဝ် ပီႈၼွင်ႉတႆး ပေႃးတေမီး တီႈလိုဝ်ႈသဝ်း တီႈဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈၼၼ်ႉ ဢွၼ်ႁူဝ်တႄႇတင်ႈ "ႁူင်းထမ်းၵမ်ႇပေႃးၸ" တီႈၽၢႆႇဢွၵ်ႇ တိၼ်လွႆ ထၢတ်ႈသူၺ်ႇတၵုင်ႇ။ - ၵမ်ႉၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆး ၸိူဝ်းတေၵႂႃႇသွၼ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈ တီႈၼွၵ်ႈမိူင်း/ ၸိူဝ်းတေၵႂႃႇႁဵတ်းၵၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း တင်းၼမ်။ - ဢွင်ႈႁိူၼ်း ယူႇသဝ်းလူၺ်ႈ တင်းမေးၼၢင်း (ပႃႈၼၢင်းၼုမ်ႇ- မေႃသွၼ်လူင်) လႄႈ လုၵ်ႈယိင်းလုၵ်ႈၸၢႆးသွင်ၵေႃႉ တီႈမၢႆႁိူၼ်း 33 သဵၼ်ႈတၢင်း ဢိၼ်ႇၵျိၼ်းမျၢႆႇ၊ သုဝၼ်ႇၼႃႉ၊ ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈဝႆႉယူႇ။ (မိူဝ်ႈၸဝ်ႉတႄႉ ၶၢဝ်းဢိုတ်းႁဵၼ်း ၶၢဝ်းမႆႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸၼ်ႉၸွမ်(မၢၼ်ႈ)ၶဝ် လူင်းသွၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ‘‘အသုံးလုံး’’ ၸွမ်းဝၢၼ်ႈ ၸွမ်းဝဵင်းလႄႈ ၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇၸွႆႈပူင်သွၼ်ပၼ်သေ ၸင်ႇဝူၼ်ႉႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ႁဝ်းၵေႃႈ ၵိုင်ႇလီ ပူင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း ၼင်ႇၼႆယူႇ… ၼႆယဝ်ႉ။ ထႅင်ႈပိူင်ၼိုင်ႈ သမ်ႉလႆႈၵႂႃႇႁၼ် ဝၢၼ်ႈတႆး ၸိူဝ်းမီးတီႈ ထုင်ႉပဵင်းၼၼ်ႉလႄႈ ယွၼ်းဢဝ် ၵၢင်ၸ်ႂပီႈၼွင်ႉတႆး ထုင်ႉပဵင်းသေ ၸင်ႇတေ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃး လွင်ႈတႃႇတေ သွၼ်ႁဵၼ်းပၼ် လိၵ်ႈတႆး ‘‘မ’’ႁႃႈတူဝ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈတႃႇတေ ၽုၺ်ႇပၢင်သွၼ် လိၵ်ႈတႆးဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ လႆႈၶိုင်ၵျၢမ်ႇၵူႈလၢႆလၢႆးယူႇ။ မိူၼ်ၼင်ႇ မိူဝ်ႈၽွင်း လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း မီးတီႈ တူၼ်ႈတီး ၶ်ႂႈသွၼ်လိၵ်ႈတႆးပၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်လႄႈ ဢမ်ႇမီးဢွင်ႈတီႈ ပၢင်သွၼ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၽွင်းၼႂ်းဝႃႇ ၸင်ႇႁွင်ႉဢဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆး မႃးႁဵတ်းၵၢၼ် ဝေႇယႃႇဝတ်ႉၸ တီႈဝတ်ႉဝေႇလုဝၼ်ႇသေ လၵ်ႉလွမ်သွၼ် ပၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇ။ လုၵ်ႈႁဵၼ်း ၸိူဝ်းႁဵတ်းဝေႇယႃႇဝတ်ႉၸႃႉၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈလၵ်ႉဢဝ် ပပ်ႉလိၵ်ႈ သွတ်ႉသႅတ်ႉသ်ႂႇမႃး ၽၢႆႇလင်ၶဝ် ဢဝ်သိူဝ်ႈႁူမ်ႇသေ မႃးႁဵၼ်းဢဝ်။ ပေႃးမိူဝ်းၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းၼၼ် ဢမ်ႇပၼ်ပိူၼ်ႈႁူႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈ ၼိုင်ႈတီႈ ၼိူင်ႈဝၼ်း၊ ၼိုင်ႈဝူင်ႈ သွင်တီႈ သၢမ်တီႈ ၶၢႆႉဢွင်ႈတီႈသေ ၵႂႃႇသွၼ်တီႈႁိူၼ်းၵေႃႈ မီးမႃး။ မိူဝ်ႈတႄႇ သွၼ်လိၵ်ႈတႆးပၼ်ပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈယၢမ်ႈထၢမ်၊ ‘‘ပိူၼ်ႈ’’ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸ်ႂႈၽ်ႂ၊ ပဵၼ်တႆးၼင်ႇၵဝ်ႇ၊ ၶဝ်ထၢမ် လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းဝႃႈ <br> ‘‘လိၵ်ႈတႆး သွၼ်မႃး တေၵႂႃႇၸ်ႂႉတီႈလ်ႂ တေၵႂႃႇ တႅမ်ႈတီႈလ်ႂ’’ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၶိုၼ်းတွပ်ႇဝႃႈ <br> ‘‘ဢမ်ႇၸၢင်ႈတႅမ်ႈသင်ၵေႃႈ တႅမ်ႈၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇဢိူဝ်ႈ၊ တႅမ်ႈသ်ႂႇတီႈ ၵုပ်းႁဝ်း၊ ၸွင်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉဢိူဝ်ႈ၊ ပေႃးႁၢႆၵႂႃႇ ပႅၵ်ႇပိူၼ်ႈၵႂႃႇၵေႃႈ ယွၼ်ႉႁဝ်းဢဝ်လိၵ်ႈတႆး တႅမ်ႈဝႆႉၸိုဝ်ႈႁဝ်းလႄႈ ၸၢင်ႈႁၼ်လႆႈ ငၢႆႈငၢႆႈဢိူဝ်ႈ… ’’ မၢင်ပွၵ်ႈၵေႃႈ ပိူၼ်ႈထၢမ်ဝႃႈ<br> ‘‘တေၵႂႃႇတႅမ်ႈတီႈလ်ႂ တေၵႂႃႇတႅမ်ႈၸူးၽ်ႂ’’ၼႆယဝ်ႉ။ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းတႄႉ ဝႆႉၸ်ႂယ်ႂႇၸ်ႂယၢဝ်းသေ ၶိုၼ်းတွပ်ႇပၼ်ၵႂႃႇဝႃႈ<br> ‘‘တီႈတႅမ်ႈမၼ်း မီးၼမ်ပေႃးတၢၼ်ႇသင်၊ တႅမ်ႈတီႈလႂ်ၵေႃႈလႆႈယဝ်ႉ။ တႅမ်ႈသ်ႂႇ ၽႃႁိူၼ်းလုင်းႁဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈယူႇၶႃႈၼႃႇ။ တီႈၽႃႁိူၼ်းလုင်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ပေႃးလုင်းႁဝ်း တႅမ်ႈဝႆႉ ၸိုဝ်ႈလုင်းႁဝ်းၼႆၸိုင် ပိူၼ်ႈမႃးႁႃႁိူၼ်းလုင်းႁဝ်း ၸဵဝ်းႁၼ်ၶႃႈဢိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၸ်ႂႈၶႃႈႁႃႉ’’ၼႆယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၺႃး တၢမ်ႇလေႃးၵထမ်ႇ လိၵ်ႈတႆးၼၼ်ႉ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းၼႆႉ တေၺႃးဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ ၺႃးၼမ်သေပိူၼ်ႈၼႆၵေႃႈ တေႃႈဢမ်ႇၽိတ်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ်ႁိုဝ်ပဵၼ် ဢၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၽုၵ်ႇမႃး ၸိူဝ်ႉၽၼ်းလိၵ်ႈတႆးၼၼ်ႉ ယၢမ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်တူၼ်ႈယ်ႂႇသုင်မႃးသေ ၵေႃႉမေႃလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ ၼမ်မႃးလိူဝ်သေ မိူဝ်ႈတႄႇလၵ်ႉလွမ် သွတ်ႉသႅတ်ႉ မွတ်ႉမႅတ်ႉသွၼ်ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇၸ်ႂႈႁႃႉ။ တီႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ ၶ်ႂႈတႅမ်ႈၼိူဝ်ၸေႈႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၼိူဝ်ပႅၼ်ႈၶၢဝ် ပႅၼ်ႈလမ်ႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၼိူဝ်ပၢႆႉႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် ၼိူဝ်ၽိဝ်ၼႃႈၶွမ်ႇပိဝ်ႇတိူဝ်ႇႁႃႉ ၼမ်ဝႃႈၼမ်ယဝ်ႉ … … သွၼ်ႇႁႂ်ႈ တႆးႁဝ်းၵႆႉတႅမ်ႈၵူၺ်းလႃႈ။) ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ႁူဝ် ဢွၼ်ႇႁဵၼ်းတႆးသေ ဢွၵ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈတႆး ‘‘မ’’ႁႃႈတူဝ် ၼႂ်းဝၢၼ်ႈ ၼႂ်းသူၼ် ပီႈၼွင်ႉတႆးမႃး။ (‘‘မ’’ႁႃႈတူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ၶူင်ဢွၵ်ႇ တီႈၶူးသွၼ်လူင် လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းယဝ်ႉ) ႁပ်ႉသူး ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ. မိူဝ်ႈပီတႆး 2098 ဝၼ်းပီမ်ႂႇတႆး၊ ၶရိတ်ႉ (2003) ၼၼ်ႉ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၽိင်ႈငႄႈတႆး တူင်ႇဝဵင်းမူႇၸႄႈ ယိုၼ်ႈၼွပ်ႇပၼ် ‘‘သူးၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ’’ တမ်ႈတီႈ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း ၵေႃႉပဵၼ် ၽူႈၶတ်းၸ်ႂပွင်သၢင်ႈ ၼႃႈၵၢၼ် လိၵ်ႈတႆးႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယ်ႂႇလိူဝ်တွၼ်း ဢိၵ်ႇ ၼႃႈၵၢၼ် ၵဵပ်းႁွမ်တွမ်ႁႃ လွင်ႈငိူၼ်ႈပိုၼ်းတႆး ယႃႇႁႂ်ႈႁူင်ႈႁၢႆ၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းၶိူဝ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၵမ်ႇၽႃႇ ႁူႉထိုင်တႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈလီယိူင်ႈ တမ်ႈတီႈ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း. - ပုၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ၵူၼ်းၼမ်⁄ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ တူဝ်ႈတၼ်း တူင်ႉတိုၼ်ႇ တိုတ်ႉတၢႆးတႃႇသေႇ - မေႃလိၵ်ႈပိူၼ်ႈ ၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈ တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ တိုၼ်းဝႆႉၼမ်ႉၼၵ်း ၼိူဝ်လိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၵႂၢမ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ပဵၼ်ပိူင်လူင်ၵူၺ်း။ - ပိူၼ်ႈၶ်ႂႈဝႃႈ တႆးလီလီ ဢမ်ႇလီလီ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ တိုၼ်းဢမ်ႇသႄႉၼႄးတႆးသေပွၵ်ႈ။ - မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇမုင်ႈမွင်းဝႃႈ ‘‘တႆးတေၸွႆႈထႅမ်သင်ၵဝ်ၼေႃး’’ၼႆသေပွၵ်ႈ။ မၼ်းၵူၺ်း ဝူၼ်ႉဝႃႈ ‘‘ၵဝ်တေလႆႈ ၸွႆႈထႅမ်သင်ပၼ်တႆး’’ၼႆၵူၺ်း။ - ႁဵတ်းၵၢၼ်ဢၼ်လႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ တိုၼ်းဢဝ် ၸ်ႂၽင်ဝႆႉၼႂ်းၼႃႈၵၢၼ် တင်းပိုၵ်းသေ ဝူၼ်ႉ⁄ႁဵတ်း⁄ဢွၼ်ႁူဝ်ၵႂႃႇယူႇ။ (ၵွပ်ႈသင်လႄႈဝႃႈၼႆၼႆၸိုင် … မိူဝ်ႈဝၢႆးသေ 8.8.88 ပႅတ်ႇသီႇတူဝ် ပဵၼ်ယဝ်ႉၵႂႃႇ ၸုမ်းပႃႇတီ မသလ ပုတ်းပင်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းလႄႈ ပႃႈသြႃႇမၼၢင်းၼုမ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇမီးႁိူၼ်း တႃႇတေ ၵႂႃႇယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပႃႈသြႃႇမၼၢင်းၼုမ်ႇၵေႃႈ ၵုမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်မေႃသွၼ်၊ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်းၵေႃႈ ၵုမ်ႇႁဵတ်း ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈမိူင်း ၵၢၼ်ၵူၼ်းၼမ်ယူႇၵူၺ်းလႄႈ ၶႃဢမ်ႇလႆႈႁႃသိုဝ်ႉႁိူၼ်းဝႆႉ၊ ထိုင်မႃး ၵမ်းၼၼ်ႉ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း ၸင်ႇတူၵ်းၸ်ႂဝႃႈ ‘‘ႁႃႉ ၵဝ်ၼႆႉ ဢမ်ႇမီးႁိူၼ်း တီႈယူႇလူင်ၼႆႉ’’ၼႆယဝ်ႉ။ ၶုၼ်မိူင်းၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးယဝ်ႉလႄႈ ႁိူၼ်းၽူႈပွင်ၵၢၼ်ၶုၼ် ဢၼ်ၶႃၽူဝ်မေး ယူႇဝႆႉၼၼ်ႉ ပိူၼ်ႈမႃး လိုပ်ႈၶႃလူင်းႁိူၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း ၶိုၼ်းယွၼ်းတၢင်းၸွႆႈထႅမ် ၵူၼ်းလူင်ၶဝ်သေ မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လွင်ႈဝႃႈ ၶႃသွင်ပူႇဢွၵ်ႇ ပႆႇမီးႁိူၼ်းၶေႃၶေႃ ႁႂ်ႈလႆႈသိုပ်ႇယွၼ်းယူႇဝႆႉ ၸူဝ်ႈၵႅပ်ႉၼႆလႄႈ ၵူၼ်းလူင် ၸုမ်းသိုၵ်းမၢၼ်ႈၶဝ် ႁူႉပွင်ႇ ၼမ်ႉၸ်ႂမၼ်းသေ ဝၢႆးမႃး ၸင်ႇပၼ်ဢွင်ႈလိၼ် တီႈသုဝၼ်ႇၼၼၼ်ႉယဝ်ႉ) (6) ၵႂႃႇႁၼ် ဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမ်ႂႇသုင်မႃး တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ လုင်းၸႆၢးဢွင်ႇထုၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇထၢင်ႇလဵၵ်ႉ မိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ (မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈ ၵႂႃႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ၼွၵ်ႈမိူင်းမႃးသေ ၶိုၼ်းၽႅဝ်မႃး မိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ပီႈၼွင်ႉတႆးဢွၼ်ၵၼ် ထၢမ်မၼ်း လွင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ ပဵၼ်ႁိုဝ် ပဵၼ်ႁႃၼႆယူႇ။ မၼ်းၵေႃႈ ပႅင်ႈၼင်ႇမၼ်းတႆၢးၶိုတ်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈၼႄၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပိူၼ်ႈသမ်ႉထၢမ်ဝႃႈ ‘‘လွင်ႈယူႇသဝ်း တႆးႁဝ်း တေၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ မိူဝ်ႈလ်ႂၶႃႈလႃႇ?’’ၼႆလႄႈ လုင်းၸႆၢးဢွင်ႇထုၼ်း တွပ်ႇပၼ်ဝႃႈ ‘‘မိူဝ်ႈလ်ႂ ထၢင်ၶီႈ၊ တီႈၵိၼ်ၶဝ်ႈ၊ ၼမ်ႉမေႃႇ မီးၼ်ႂးႁိူၼ်းႁဝ်းၵေႃႈ လွင်ႈယူႇသဝ်းႁဝ်း တေၶိုၼ်ႈယ်ႂႇ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉယူႇ’’ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁူႉပွင်ႇ ၶေႃႈတွပ်ႇမၼ်းလႄႈ ဢွၼ်ၵၼ် ပွင်ႉဝႃႈ ‘‘မဵဝ်းပိူၼ်ႈၵေႃႈ ဢမ်ႇၸ်ႂႈ ထၢင်ႇၶီႈဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ် မႃးမီးၼ်ႂးႁိူၼ်း၊ ပေႃးထၢင်ၶီႈ မႃးမီးၼ်ႂးႁိူၼ်း မဵၼ်ပေႃးတၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ၵိၼ်ၶဝ်ႈလႆႈ … လူဝ်ႇႁၢၵ်ႈဢူဝ်ႉဢူဝ်ႉၵူၺ်းဢိူဝ်ႈ… ဢႆၢႈၼႆႉ ယွင်ႇယဝ်ႉယူဝ်ႉ’’ၼႆၵေႃႈ ပိူၼ်ႈယၢမ်ႈ ဝႃႈတီႈမၼ်းၸဝ်ႈမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇၽိတ်းၸ်ႂ မၼ်းပွင်ႇၸ်ႂဝႃႈ ဝႆၢးၼႆႉ ၶဝ်တေႁူႉမႃးယူႇၼႆယဝ်ႉ။ တူၺ်းလႄႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ပိူၼ်ႈမေႃႁဵတ်း ထၢင်ၶီႈၼမ်ႉယဝ်ႉလႄႈ ထၢင်ၶီႈ မႃးမီးၼ်ႂးႁိူၼ်းယဝ်ႉလူး။ တီႈဢၢပ်ႇၼမ်ႉၵေႃႈ မီးၼ်ႂးႁိူၼ်း၊ တီႈၵိၼ်ေၵႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇၸ်ႂႈႁႃႉ။ လွင်ႈသင်သေဢမ်ႇဝႃႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ လၢတ်ႈထဵင်ပိူၼ်ႈ တႃမီႇတႃၵၢၼ်ႉၼၼ်ႉ တေၽိတ်းမေႃးၵၼ်သေ တေဢမ်ႇၶဝ်ႈၵီးၵၼ်ၵူၺ်း။ လုင်းၸႆၢးဢွင်ႇထုၼ်းတႄႉ ပိူင်ၽၢင် ယူႇသဝ်ၸိူင်ႉၼႆ မၼ်းၵႂႃႇႁၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်းမႃးယဝ်ႉလႄႈ ယုမ်ႉယုမ်ႉၶူဝ်ၶူဝ်သေ ဢမ်ႇထဵင်ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇထၢင်ႇလဵၵ်ႉပိူၼ်ႈ ဝႆႉၸ်ႂဝႃႈ ထႅင်ႈသိပ်းပီယၢဝ်း သၢဝ်းပီႁိုင် သူတေႁူႉထိုင်ၵၼ်ယူႇ … ၼႆၵူၺ်း။ မၢင်ၸိူဝ်း ၵႂႃႇႁၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇသေ ဢမ်ႇၸ်ႂႈတီႈလၢတ်ႈၵေႃႈ မႃးလၢတ်ႈသမ်ႇမႅၼ်တေႃႇ ၵူၼ်းမိူင်းႁူၺ်ႈမိူင်းလွႆႁဝ်းၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်။ ႁဝ်းလၢတ်ႈ မႅၼ်ႈယူႇသေတႃႉ တၵ်းတေလႆႈတူၺ်း သႆၢငၢႆၵူၼ်းထွမ်ႇဢဝ်မၼ်းယူႇ။ ဝၢၼ်ႇၶဝ်ႈ ၵူၼ်းလူင်ၼၼ်ႉ ၵႂႃႇပၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႅင် ၵိၼ်ၸိုင် ႁိုဝ်တေၵႂႃႇ သ်ႂႇလႆႈၼ်ႂးတွင်ႉလုၵ်ႉဢွၼ်ႇလႅင်တင်းသဵင်ႈ။ ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ တႆးၵေႃႉ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၵႂႃႇၽႅဝ်ၼွၵ်ႈမိူင်းမႃးသေ ၶိုၼ်းမႃး ဢုပ်ႇၼႄ ပီႈၼွင်ႉမၼ်း တီႈဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈ လွင်ႈဝႃႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈ ၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမ်ႂႇသုင်ၼႃႇၼႃႇ။ တေႃႈၵႃႈ ႁူတ်းယႃႈယႃၶႃႈမႅင်းၵူၺ်းၵေႃႈ ပိူၼ်ႈဢဝ် ႁိူဝ်းမိၼ်သေ ႁူတ်းဢဝ်ဢိူဝ်ႈ … ၼႆယဝ်ႉ။ ၵမ်းၼၼ်ႉ လုင်းမၼ်းၸင်ႇၶိုၼ်းဝႃႈ ‘‘ဢႃႉ ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈယူဝ်ႉ … တီႈဝၢၼ်ႈႁဝ်းၼႆႉတႄႉ ႁိုင်ႁိုင် ၸင်ႇတေႁၼ် ႁိူၼ်းမိၼ် မိၼ်ၶၢမ်ႈမႃး ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၵူၺ်း’’ၼႆယဝ်ႉ။ ၶ်ႂႈဝႃႈ ၶႅပ်းတိၼ်သူၼ်ႈသုင် ႁၢင်ႈလီ ဢၼ်တိုဝ်းၼ်ႂးဝဵင်းၼၼ်ႉ မႃးတိုဝ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈသေ တဝ်ဢုင် ဢမ်ႇလႆႈၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ (6) လုင်းၸႆၢးဢွင်ႇထုၼ်းၼႆႉ မေႃႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွမ်းသႆၢငႆၢ ဢၼ်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ ၵၢင်ၸ်ႂ ဢၼ်ၶ်ႂႈပဵၼ် မီးတင်းၼမ်ယူႇ။ ပေႃးၸုၼ်းၸႂ်တႄႉ တူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶ်ႂႈပဵၼ် ၶုၼ်ၸၵျဝေတးလူင်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၢင်ပိူင်မၢင်လွင်ႈၼႆႉ သႆၢငႆၢမၼ်း ဢမ်ႇပၼ် တႃႇတေႁဵတ်းလႆႈ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ၵိၼ်ၶဝ်ႈပိူၼ်ႈသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်လဵဝ်ၵူၺ်းဢမ်ႇၸ်ႂႈ။ ၵိၼ်ၶဝ်ႈပိူၼ်ႈ ၵိၼ်ငိုၼ်းလိူၼ်ပိူၼ်ႈသေ ႁဵတ်းပႃးၵၢၼ် ပုၼ်ႈတႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈယၢမ်ႈဝႃႈ ‘‘ႁဝ်းလူဝ်ႇ မေႃႁဵတ်းၵေႃႉမႅဝ်းဢိူဝ်ႈ … မႅဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇမေႃႁဵတ်းၵေႃႉၶဝ်ၼႆ ယၢပ်ႇတႄႉယဝ်ႉ။ ပေႃးၸၼ်ၵွင်ႇၵေႃႈမၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ၶႅင်ၶေႃးဝႆႉ၊ ပေႃးတဵၵ်း ၵွင်းလင်မၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ၵွင်ႇၶိုၼ်ႈ၊ ပေႃးၸၼ်ႁၢင်မၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ၵႂႃႇတၢင်းၼႃႈ၊ ပေႃးၸၼ်ၶေႃးမၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ႁူၼ်လင်၊ ပေႃးၸၼ်ပုမ်မၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ယေႃႈၶိုၼ်ႈ၊ ပေႃးၸၼ်တိၼ် ၸၼ်မိုဝ်းမၼ်း မၼ်းသမ်ႉ ဢမ်ႇၸွမ်းႁဝ်း။ ၵွပ်ႈၼႆ တႃႇတေမေႃႁဵတ်းၵေႃႉမႅဝ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈ လုပ်ႈႁူဝ်မၼ်းလူင်း လူင်းတေႃႇ ထိုင်ႁၢင်မၼ်းဢိူဝ်ႈ။ ပေႃးမေႃလုပ်ႈႁူဝ်မၼ်းၼႆ တူပ်းႁူဝ်မၼ်းၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးမေႃ ယႆၢးပၼ် ၵၢင်းမုၼ်းၸိုင် ႁႂ်ႈမၼ်း ႁႅၼ်တူၺ်းႁဝ်း ၵေႃႈပဵၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃးမေႃလုပ်ႈပၼ် တွင်ႉမၼ်းၸိုင် ႁႂ်ႈမၼ်း ႁႂ်ႈမၼ်းၵူင်ႇၵွင်းလင်ပၼ်ႁဝ်းၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးမေႃ လုပ်ႈသေၼဵၵ်းပၼ် ဢႅင်ႈမၼ်းၸိုင် ႁႂ်ႈမၼ်း ၶိတ်းၵူၼ်ႈပၼ်ႁဝ်းၵေႃႈ လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးႁဝ်း ၶ်ႂႈႁႂ်ႈမၼ်း မႃးၸူးႁဝ်းၸိုင် ဢဝ်ဢၼ် ၶႅဝ်းၼႄပၼ်မၼ်းသေ ႁွင်ႉဢဝ်လႆႈငႆၢႈငႆၢႈယဝ်ႉ။ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈဢဝ်မႅဝ်းသေ ၵႅတ်ႇၶႄၽေးၶဵၼ်ၼူ ဢၼ်ၸၢင်ႈမႃးယႃႉၶူဝ်းႁဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ပေႃးႁဝ်း မီးဝႆႉ မႅဝ်းလူင် ၼႆၸိုင် ၼူဢွၼ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႁတ်းမႃး ယႃႉၶူဝ်းႁဝ်း’’ ၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း မၼ်းၸဝ်ႈ ၵႆႉယၢမ်ႈလၢတ်ႈ။ ႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ႁဝ်းလူဝ်ႇလႆႈ မေႃႁဵတ်းၵၢၼ် ၸွမ်းသႆၢငႆၢ ဢၼ်ပဵၼ်လႆႈ ဢၼ်ႁဵတ်းလႆႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ မၼ်းၸဝ်ႈ။ လွင်ႈဢိင်ၶုၼ် ဢိင်မုၼ်ေသ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈ ပွင်ႇၸ်ႂ လွၵ်းလႆၢးမၼ်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇတႄႉတႄႉ။ မိူဝ်ႈႁဵတ်း ပၢင်ၵုမ်လိၵ်ႈတႆး တီႈသီႇပေႃႉ၊ တူၼ်ႈတီး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တင်းသင်ႇၶႃႇၸဝ်ႈၶဝ်သေ မေႃၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်မႃး ႁႂ်ႈပေႃးပဵၼ်ၵၢၼ်ယဝ်ႉ။ ၶေႃႈသင်ႇ ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉ ပုၼ်ႈတႃႇ လုၵ်ႈလၢၼ်မိူဝ်းၼႃႈ. ‘‘လုၵ်ႈလၢၼ်ႁဝ်းၶဝ်တင်းသဵင်ႈ … တႆးႁဝ်း ယူႇသဝ်း ၼ်ႂးၵႄႈႁူၺ်ႈၵႄႈလွႆသေ သိုပ်ႇသႆၢၸ်ႂၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းႁဝ်းမႃး ပီယၢဝ်း ၶၢဝ်းႁိုင် တေႃႇထိုင် ဢၢၼ်ႇႁူဝ်ႁဵင်ပီမၼ်းယဝ်ႉ။ တႆးႁဝ်း မိူဝ်းၼႃႈ တေလႆႈသိုပ်ႇ ယူႇၼ်ႂးၵႄႈၵၢင် ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်ႉ တၢင်ႇၶိူဝ်းသေ ႁႂ်ႈမီးတၢင်းႁူႉ တၢင်းၶတ်းၸ်ႂ သိုပ်ႇသႆၢၸ်ႂတႆး ႁႂ်ႈယိုၼ်းယၢဝ်းၵႂႃႇထႅင်ႈသေၵမ်း’’ သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ်. 25.9.2020 ၵၢင်ၼႂ် 5း30 မူင်း သဵင်ႈၵၢမ်ႇသုတ်းမုၼ် တမ်ႈတီႈ ႁူင်းယႃလူင်တႃႈၵုင်ႈ။ (ထူင်ၶဝ်ႈပွင်ႇ ႁၢၵ်ႈဢွၵ်ႇလိူတ်ႈသေ လုၵ်ႉတီႈႁိူၼ်း ဢၼ်မီးတီႈသုဝၼ်ႇၼသေ ဢဝ်ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁူင်းယႃလူင်လႄႈ ၵႂႃႇသဵင်ႈတီႈႁူင်းယႃလူင် တႃႈၵုင်ႈ) ၽွင်းသဵင်ႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵိုတ်းဝႆႉ ၵေႃႉပဵၼ်မေး မေႃသွၼ်လူင် ပႃႈၼၢင်းၼုမ်ႇ၊ လုၵ်ႈယိင်းၼၢင်းႁွမ်ၼူၼ်း၊ လုၵ်ႈၸၢႆး ၸၢႆးသႅင်မိူင်း၊ လၢၼ် ၸၢႆးၽုင်းၶမ်း၊ ၸၢႆးသႅင်ဢုၺ်ႉ၊ ၸၢႆးၵွင်ၶမ်း၊ ၼႃႇၶျပၢတ်ႉၸၢႆး၊ ၼႃႇၶျပုၼ်းၸၢႆးလႄႈ ဢိၵ်ႇ လုၵ်ႈၶူၺ် လုၵ်ႈပႂ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ 29.9.2020 ၶၢပ်ႈတူဝ်တၢႆ သူင်ႇၵႂႃႇတီႈပႃႇၸႃႉယေႇဝူၺ်းသေ သၢင်းၵျူဝ်ႇၽႆးယဝ်ႉ။ သိုပ်ႇလူလွင်ႈလုင်းၸၢႆးဢွင်ႇထုၼ်း. - Khur-Yearn, Jotika (2020). Remembering the Late Professor Sai Aung Tun (1932-2020): A Reflection on His Contributions to the Tai Shan Communities, "Tea Circle", 3 December 2020. https://teacircleoxford.com/education/remembering-the-late-professor-sai-aung-tun-1932-2020-a-reflection-on-his-contributions-to-the-tai-shan-communities/ - Shan Youth Power (2013). Prof - Sai Aung Tun's Speech at Tai Yai Studies :Mae Hong Son,Thailand, YouTube video (8 July 2013). https://youtu.be/Bw3pdfr0FhQ - S.H.A.N. (2016). Burmese Historian Named Peace Ambassador - https://www.bnionline.net/en/news/shan-state/item/1480-burmese-historian-named-peace-ambassador.html - Seng Nom, Nang (2020). Dr Sai Aung Tun, Burma’s Iconic Shan Historian, Dies at 88, "Shan News Org", 28 September, 2020. https://english.shannews.org/archives/21853	shnwiki
781	လုင်းၸၢႆးၾႃႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=781	shn	လုင်းၸၢႆးၾႃႈ လုင်းၸၢႆးၾႃႈ ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူးပူင်သွၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆးၸိုဝ်ႈးသဵင်ယႂ်ႇၸဝ်ႈၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆး။ မၼ်းၸဝ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉ ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ် ပူၵ်းပွင်ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၽႃႇသႃႇ၊ ၽိင်ႈငႄႈလႄႈ လိၵ်ႈလၢႆးတႆးမႃး လၢႆလၢႆဢွင်ႈတီႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းတႆး။ မၼ်းၸဝ်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉမေႃသွၼ် လၢႆလၢႆၸေႊဝဵင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးသေပဵၼ်ၽူႈၵေႃႉဢၼ် ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးတင်းၼမ်ႁူႉၸၵ်းလႄႈ ပဵၼ်ၽူႈၵေႃႉလီၼပ်ႉယမ်ယွင်ႈၵုင်ဝႆႉၸဝ်ႈၼိုင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း. ၶူးပူင်သွၼ်လူင်ၸၢႆးၾႃႈၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆးလူင် လုင်းပဝ်းၵုၺ်ႇထမ်းဢိင်ႊ (ၼမ်ႉတူႈပၢင်ႁႆး) လႄႈ ပႃႈသွႆႈၶမ်းသိုဝ်ႉ (မူႇၸေႊ)။ ၵိူတ်ႇႁၼ်ၼႃႈ မိူဝ်ႈလၵ်ႈၼီႈပီမိူင်း ၶူတ်းယီး (ပီသိူဝ်)၊ ပီတႆး 2044 ၼီႈ လိူၼ်ၸဵင် မႂ်ႇ 7 ၶမ်ႈ၊ ပီၶရိတ်ႉ 1950 လိူၼ်ထူၼ်ႈသိပ်းသွင်(တီႇသႅမ်ႇပႂ်ႇ) လႆႈ 1 ဝၼ်း၊ ပဵၼ်ဝၼ်းသဝ်။ ဢွင်ႈတီႈၵိူတ်ႇပဵၼ် မၢၼ်ႈၶုမ်ႇၼမ်ႉလႃႉ၊ ၸင်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ပွၵ်ႉမၢႆ (2) ဝဵင်းပၢင်ႁႆး၊ လိၼ်မိူင်းသႅၼ်ဝီ။ ဝၢႆးမႃး သမ်ႉၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇၾၢၵ်ႇ ၽၢႆႇတူၵ်းၼမ်ႉလႃႉ တီႈပွၵ်ႉဢီႇႁင်းတႆး လိၼ်မိူင်းလွႆလူင်။ ၵိူတ်ႇတီႈပၢင်ႁႆးသေ လၢႆႈယူႇမႃးတီႈ မၢၼ်ႈဢီႇႁင်း။ လုင်းပဝ်းၵုၺ်ႇထမ်းဢိင်ႊၼႆႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸၢႆး လုင်းထမ်းဢိင်ႊဢၢႆႈသိုဝ်ႇလႄႈယႃႊထမ်းဢိင်ႊ (ၸေႊလူင် မိူင်းလႃႈ)သေ ပႃႈသွႆႈၶမ်းသိုဝ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်း ပူႇထမ်းပၢၼ်ႈလႄႈယႃႊထမ်းပၢၼ်ႈ(ႁူဝ်မုၼ်ႇမိူင်းမၢဝ်း)။ ၾၢႆႇပေႃႈပဵၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်း လူမ်း၊ ၾၢႆႇမႄႈသမ်ႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းႁိူၼ်းၶမ်း။ ၶူင်းပူင်သွၼ်လူင် ၸၢႆးၾႃႈ မီးပီႈၼွင်ႉဢွၵ်ႇ 7 ၵေႃႉ။ - ၸၢႆးၾႃႈ - ၸၢႆးမွင်ႇလူႇ - ၼၢင်းမျႃႉဢေး - ၸၢႆးဢုင်းၽေႇ - ၼၢင်းၶမ်းၸႅၼ်ႇ - ၼၢင်းၶမ်းမေႇ - ၼၢင်းဢေၵူဝ်း ၵၢၼ်ႁဵၼ်းသွၼ်. - ဢွၼ်တၢၼ်းသုတ်း တႄႇယူႇတီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉငဝ်ႈပၢင်ႁႆး။ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလင်ၼိူင် ဢၼ်ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ႁူင်းႁဵၼ်းဢူးၵျေႃႇထိၼ်ႇ၊ ႁွင်ႉၸွမ်းၸိုဝ်ႈၽူႈၵႂၢၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းမၼ်း။ ယူႇလႆႈသွင်ပီ ၽႅဝ်ပူၼ်ႉၸၼ်ႉၼိူင်ႈၽၢႆႇမၢၼ်ႊ။ - တႃႇတေၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉသွင်ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းၶၢႆႉယူႇႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၵၢင် ဢၼ်ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်းၼၢႆးၶၢဝ်ဢိတ်ႇတလီႇၶဝ်၊ ၸိုဝ်ႈ Our lady's Convent တီႈၼမ်ႉတူႈ၊ တႄႇၸၼ်ႉဢွၼ် (ၶ) K.G.B တေႃႇၸၼ်ႉၸဵတ်း တီႈၼၼ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ပိူၼ်ႈသိမ်းႁူင်းႁဵၼ်းဢဝ်ႁဵတ်းၶွင်မၢၼ်ႈမိူင်းပႅတ်ႈသေ လၢႆႊလၢႆးပၢႆးသွၼ်မႃးလႄႈ ပဵၼ်ၵႂႃႇတေႃႇၸၼ်ႉပႅတ်ႇ။ - ၸၼ်ႉၵဝ်ႈမႃး လႆႈၶၢႆႉမႃးၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸၼ်ႉသုင် တီႈၼမ်ႉတူႈ ၽၢႆႇၸၢၼ်းၼမ်ႉလူင် တေႃႇထိုင်ၸၼ်ႉသိပ်း။ - မိူဝ်ႈပီ 1969 - 70 ဢွင်ႇပူၼ်ႉၸၼ်ႉသိပ်း တီႈၼမ်ႉတူႈသေ ပီ 1970 လႆႈသိုပ်ႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တီႈတႃႈၵုင်ႈ။ 1974 ဢဝ်ယဝ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းၵႂႃႇသေ လႆႈႁပ်ႉၶူး B.Com (Industry & Trade)။ - 1974 ၼင်ႇၵဝ်ႇ သိုပ်ႇၶိုၼ်ႈတႃႇၶူး C.P.A. (Certified Public Accountant) တေႃႇပီ 1977 ။ လွင်ႈလႆႈတူင်ႉသၢင်ႈ ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆးမႃး. မိူဝ်ႈ 1967 - 68 ၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵၼ်းဢဝ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆးတီႈ လုင်းသြႃႇသူၺ်ႇထုၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ၼမ်ႉတူႈ။ ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး ဝၢႆးပိူၼ်ႈလူင်းႁဵၼ်း တႃႇယေႈဝၼ်း မွၵ်ႈသွင်ၸူဝ်ႊမူင်းလႄႈ လႆႈၶဝ်ႈၸႂ်ၼိူဝ်ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆးမၢး။ လႆႈၶေႃးၶူမ်ၵွပ်ႈၶိူဝ်းတႆးလိၵ်ႈတႆးမႃး။ လႆႈမေႃႁွင်ႉၵႂၢမ်းတႆးပၢၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်ဢဝ်တူၼ်းသဵင်လမ်ႇသဵင်ႇၵျႃႇပၢၼ်သေ ႁဵတ်းႁွင်ႉမႃး။ တႆးၼင်ႇၵၼ် မေႃႁဵတ်းၵေႃႉၵၼ်သေ ဢဝ်ႁႅင်းၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်မႃး။ မီးၸႂ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈတႆး လႆႈမိူၼ်ၼင်ႇပိူၼ်ႈ ၸိူဝ်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉမႃး။ 1978 - 69 - 70 ၸိူဝ်းၼႆႉၼႆႉ ၵူၼ်းႁဵၼ်းတႆး တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင်ၼမ်ႉတူႈ မေႃႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်တင်ႈမႃး ၸုမ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "ၼုမ်ႇၸၢႆးတႆး" ၼၼ်ႉသေ တူင်ႉသၢင်ႈၸွမ်းၵၼ်မႃး။ ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်သႂ်ႇပၢႆႉလိၵ်ႈတႆးယႂ်ႇယႂ်ႇလူင် တီႈၵၢင်ဝဵင်း တေႃႇၼႃႈႁူင်းငဝ်းတူင်ႉ သူၺ်ႇသီႇတႃႇ(ယူင်ႇၼိူဝ်) ၼၼ်ႉသေ ႁပ်ႉပီႈၼွင်ႉၵႂႃႇတၢင်းၶဝ် လဵင်ႉလူၸႃႇၵ ၶဝ်ႈတူမ်ႈႁုင်ၼိူဝ်ႉၵႆႇ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶၢဝ်းသွၼ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၵူႊပီပီ။ သမ်ႉၸွႆႈထႅင်ႈ ၶႅၵ်ႇလီပၢင်ၸႃႉ ၼႂ်းၵူၼ်းမိူင်း။ ၸုမ်းၼုမ်ႇၸၢႆးတႆးၶဝ် ဢွၼ်ၵၼ်ၼုင်ႈသိူဝ်ႈၽိူၵ်ႇ၊ သိူဝ်ႈတေႃႇၼႃႈတင်းၵူၼ်းတႆးသီၶွၼ်ႇ သုပ်းသွၵ်းၼင်ၵႂၢႆး သၢပ်ႇမၢတ်ႇလဵၵ်းသေ ၼႄပိူင်ၾၢင်ႁၢင်ႊတႆး ႁႂ်ႈမိူၼ်ၵၼ်။ ပေႃးမီးပွႆးမီးလၢမ်းၼႆႉ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ် ၵႃႈတႆး၊ ၵႃႈပၼ်ႇၵွင်ႊတႆး၊ ဢဝ်ၵွင်ႊဢႅင်ႈယၢဝ်းဝႆႉၵၢင်သေၵႃႈ။ ဢွၼ်ၵၼ်သွၼ်ၶႅၼ်ႉသွၼ်လၢႆး ႁႂ်ႈမေႃဝႆႉၵူႊၵေႃႉၵေႃႉ။ ပေႃးၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်း ပဵၼ်ႁိူၼ်းၵႂႃႇ ဢွၼ်ၵၼ်ပႃးၸုမ်းႁႆႇတိုင်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ၸုမ်းၶဝ်သေ ၵႂႃႇၸွႆႈထႅမ်မူၼ်ႊၸႂ်ပၼ်၊ ယႃႇႁႂ်ႈၶဝ်လႆႈၵႂႃႇယိမ်ၸၢၵ်ႈတီႈပိူၼ်ႈ။ ပၼ်ႁႅင်းၵၼ် ဢဝ်ထၢတ်ႈၸႂ်ၵၼ်ၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 1969- 70 - 71 ၼၼ်ႉ လၢၵ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးလၢႆး တီႈမေႃႇပၢင်ယုင်း ပဵၼ်ႁဵတ်းဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး ယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင်၊ ၵူၼ်းၼုမ်ႇတႆး ၸၢႆးယိင်းတင်းသဵင်ႈ ႁူမ်ႈပႃး ၸၢႆးၾႃႈ ၵူႊပွၵ်ႉၵူႊၽၢႆႇ၊ ၵူႊႁူင်းႁဵၼ်း လႆႈၶဝ်ႈပႃးၸွႆႈထႅမ်။ ၸွႆႈပႃး ႁႅင်းတူဝ်၊ ႁႅင်းၸွႆႈသၢင်ႈ၊ ႁပ်ႉတွၼ်ႈသူင်ႇၶႅၵ်ႇ၊ လႆႈမူၼ်ႊၸႂ်ပၼ်တင်းၵႂၢမ်းလႂ်၊ တၢင်းၵႃႈလႂ်၊ ၶႆႈၶႄႉသဵင်ႇ ၽၢႆႇလိၵ်ႈလၢႆးလႂ်၊ ၸၢတ်ႈၸိူင်းလႂ်ၶဝ်ယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸၢႆးၾႃႈ လႆႈတႅမ်ႈပဵၼ်ၸၢတ်ႈၸိူင်းပွတ်းဢွၼ်ႇဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ "တႆးႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်" ၼၼ်ႉသေ တၢင်ႇၼႄၵႃႈၼႄမႃးလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ၸူမ်းတူၺ်းတေႉတေႉ။ တီႈပၢင်ၶႄႉသဵင်ႇလမ်ႉၵႂၢမ်း လွင်ႈ "ၸၢႆးတင်းယိင်း ၽႂ်ပႂ်ႉပႃး ယဵၼ်ႇငႄႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းလႆႈသေၽႂ်" ၼၼ်ႉ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈပဵၼ်ၵေႃႉႁုပ်ႈလၢတ်ႈၵမ်းလိုၼ်းသေ ၶွတ်ႇယွတ်ႈ ဢဝ်တၢင်းဢွင်ႇပေႉၵႂႃႇလႆႈ တင်းဝၢၵ်ႈမၼ်းယၢၼ်ၵၼ်ၼႃႇလူင်လၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉၵေႃႈ လႆႈပဵၼ်မႃးတႃႇၸၢႆးၾႃႈ ႁတ်းဢုပ်ႇႁတ်းလၢတ်ႈ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၵူၼ်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1969 လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ် ၸိူဝ်းယႂ်ႇလိူဝ်ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် ၽႅဝ်မႃးတီႈပၢင်ႁႆးၼမ်ႉတူႈသေ မႃးၸွႆႈထႅမ်တီႈ ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆသေ သွၼ်ပၼ်ၵႂၢမ်းတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်ၶဝ်မေႃမႃးတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး ၸၢႆးၾႃႈၶဝ်ၼႆႉ တိူဝ်းမူၼ်ႊသိူဝ်းသေ ၵူၼ်းၶိုၼ်ႈၵေႃႈ တိူဝ်းၼမ်လိူဝ်ၵဝ်ႇမႃး။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ တီႈပၢင်သွၼ်တၢၼ်းသုင် ၸိူဝ်းဢၼ်သြႃႇလုင်းထုၼ်းလႃႉသွၼ်ပၼ်ၶဝ်ၼၼ်ႉ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈထီႉသွင်လႄႈ၊ ပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းတႃႇသိုပ်ႇဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၸွႆႈသွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈတႆး။ ႁဵတ်းၼၼ်ႉသေ တႄႇဢဝ်ပီ 1969- 70 ၸိူဝ်းၼႆႉမႃး ၸၢႆးၾႃႈ လႆႈတႄႇၸွႆႈသွၼ်လိၵ်ႈတႆးမႃး တီႈပၢင်ႁႆးဢီႈႁင်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးမႃး ၸၢႆးၾႃႈလႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်တီႈတႃႈၵုင်ႈလႄႈ ယိၼ်ႉၼႆႉ လႆႈပႃးၵႂႃႇၽႅဝ်ၸၼ်ႉၸွမ်။ ၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆၵေႃႈ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈၸိုဝ်ႈမၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်လၢႆလၢႆၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ႁႃတူၺ်းၵူၼ်းႁဵၼ်းတႆး ဢၼ်မေႃလိၵ်ႈတႆလီလီ၊ မီးၸႂ်ၶဝ်ႈၸႂ်တႆး ႁမ်ႉဢေႇဝႆႉတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ လႆႈႁူၺ်းဢဝ်ၵၼ်လၢႆလၢႆပွၵ်ႈသေ ၸင်ႇတႄႇပဵၼ်ၵၢၼ်မႃးလႆႈ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶႂ်ႈႁၢင်ႊလီသေ သူင်သၢႆႇသွႆႈ ဢုပ်ႇလူမ်းၵွၺ်း ၵမ်ႈၼမ်။ ပီၼၼ်ႉသမ်ႉ ပဵၼ်ပီၵွၼ်းၶမ်းၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈလႄႈ ႁူမ်ႊဝႃႈၸၢႆးၾႃႈ ၵွၺ်းပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ပီၼိူင်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈ လႆႈတူဝ်ထူပ်းၼမ်တေႉတေႉ။ တီႈၸၼ်ႉၸွမ် မီးပွႆးယႂ်ႇပွႆးလူင်၊ သမ်ႉမီးလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်မိူင်း၊ ပိုၼ်ႊလိၵ်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်ႇၵူႊမဵဝ်းမဵဝ်း၊ ႁူင်းႁဵၼ်းဢိုတ်းၵႂႃႇ၊ ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်မိူဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ယၢမ်ႈလႆႈတႄႇႁူပ်ႉထူပ်းမႃး။ ႁႅင်းၵူၼ်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ႁိုဝ်၊ ပဵၼ်သင်ၵေႃႈ လႆႈႁူႉမႃး။ ၼင်ႇပိူၼ်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵၢၼ်ပိူၼ်ႈ ၸၢႆးၾႃႈၵေႃႈ မေႃတူင်ႉၸွမ်းၽႅၼ်ၵၢၼ်ႁဝ်းမႃးယဝ်ႉ။ ပေႃးမိူဝ်းၵေႃႈ ၸၢႆးၾႃႈ ၶိုၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈတႆး တီႈဝဵင်းၼမ်ႉတူႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1972 - 74 ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တီႈၸၼ်ႉၸွမ် လႅၵ်ႈလၢႆႊ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈၶဝ်ႈပဵၼ်ၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇသွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈတႆး ၵူႊဝူင်ႈဝူင်ႈမႃး။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၸၢႆးၾႃ လႆႈပဵၼ်တႄႇတင်ႈၸုမ်းမေႃသွၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸုမ်းမေႃသွၼ်ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် ပႃး ၸၢႆးသၢႆၶိူဝ်းဝၼ်း(ၸၢႆးၸၢၼ်ႇတဵင်း)၊ ၸၢႆးတိပ်ႉသႅင်၊ ၸၢႆးၼုမ်ႇၵႅဝ်ႈ၊ ၸၢႆးလိူၼ်လႅင်း ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼႆႉ သွၼ်လိၵ်ႈတႆးၵွၺ်းသေဢမ်ႇၵႃး လႆႈသွၼ်ပႃးပၼ် လၢႆးလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးလႂ်ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈတၢင်းတူဝ်ထူပ်းၸၢႆးၾႃႈ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈႁူႉမႃး တၢင်းၸုတ်ႈယွမ်းတႆး၊ တၢင်းၸုတ်ႈယွမ်းဢူႈမႄႈတႆးၶဝ်ၼၼ်ႉ တဵမ်ဢူၵ်းတဵမ်ၸႂ်ယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်လိၵ်ႈလၢႆးတႆးလႄႈပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး "မ" ႁႃႈတူဝ်. 1973 ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈတီႈဝဵင်းတူၼ်ႈတီး လုမ်း လ.ဢ.ၵ (လုံခြုံမှုနှင့် အုပ်ချုပ်မှု ကော်မတီ) မိူင်းတႆး ယွမ်းႁပ်ႉ လွင်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင်ၶဝ် ယွၼ်းႁူပ်ႉထူပ်းတိူင်ႇပၢင်ႇ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်လိၵ်ႈတႆးလႄႈ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈတၢင်တူဝ်ၸၼ်ႉၸွမ်တႃႈၵုင်ႈသေ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ။ ၽၢႆႇဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇသမ်ႉ ၸၢႆးပႃႉတဵင်း(ၼွင်ပိင်)၊ ၸၢႆးဢွင်ႇဝိၼ်း(တၢင်ႉယၢၼ်း)ၶဝ်ၶိုၼ်ႈ။ ၽၢႆႇၸၼ်ႉၸွမ်တူၼ်ႈတီးသမ်ႉ ၸၢႆးၶိူဝ်းၶမ်း(ပၢင်ႁႆး)၊ ၸၢႆးလူင်ယီး(ၵဵင်းတုင်) ၶဝ်ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈ။ ၼႂ်းလိူၼ်ထူၼ်ႈၼိူင်ႈ လႆႈ 21 ဝၼ်း လုမ်း လ. ဢ. ၵ မိူင်းတႆး ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပၼ် လိၵ်ႈၽိုၼ်ၼိူင်ႈ လွင်ႈဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼႆႉ သွၼ်လႆႈယူႇ၊ ၶဝ်ဢမ်ႇၶတ်းသၢၼ်သေဢမ်ႇၵႃး ယင်းတေပၼ်ႁႅင်းၸွႆႈထႅမ်ၵွၼ်ႇ။ ၶႂ်ႈၵႂႃႇသွၼ်ပၼ်ဝဵင်းလႂ်ၵေႃႈ လူဝ်ႇပွင်ႇၶၢဝ်ႇၵွၺ်း၊ ၶဝ်တေႁဵတ်းလိၵ်ႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇၸွႆႈပၼ် ႁႂ်ႈၸေႊဝဵင်းၶသ် လႆႈႁူႉလႆႈၸွႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ပီၼၼ်ႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ပီဢၼ်ႁူတ်းၼမ်ႉပၼ် ထၢတ်ႈၸႂ်ၸၢႆးၾႃႈ တႃႇႁုပ်ႈသွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈတႆး၊ ႁႂ်ႈသၢင်းလၢင်းလႆႈ လွင်ႈၶွင်ႈၶမ်လိၵ်ႈတႆးလႄႈ ပီသႂ်ႇၽုၼ်ႇထၢတ်ႈၸႂ်ပၼ်ၸၢႆးၾႃႈ ႁႂ်ႈတိူဝ်းလူင်ႉလႅင်း ၼိူဝ်လိၵ်ႈတႆမႃးၵေႃႈၸႂ်ႈယဝ်ႉ။ 1973 ၊ ပီၼႆႉၼၼ်ႉ ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် ပႆႇၸႂ်ႉလိၵ်ႈ "ပပ်ႉႁူႉႁၼ်လိၵ်ႈတႆး" သေ ၸၢမ်းတႅမ်ဢဝ်ႁၢင်းၶေႃ။ ဝဵင်းလိူဝ်ႇၵေႃႈ တႅမ်ႈမႃးလႄႈ၊ တူၼ်ႈတီးၵေႃႈတႅမ်ႈ၊ ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် တႃႈၵုင်ႈၵေႃႈတေတႅမ်ႈၼႆသေ ၸၢမ်းၶပ်ႉတူၺ်း ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆ တႃႇၵႂႃႇသွၼ်ၼႂ်းမိူင်းတႆး။ ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် ဢဝ်ၸွမ်း ၵ၊ ၶ၊ င ၶပ်ႉၵႂႃႇတေႃႇ ဢ။ ၸၢႆးၶမ်းၸႅတ်ႈ၊ ၸၢႆးသႆႇပူး၊ ၸၢႆးသၢႆၶိူဝ်းဝၼ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်မႃးၶပ်ႉတႅမ်ႈ ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵၼ်းလုၵ်းၼွၼ်းၸၢႆးၾႃႈ ၵူႊၶမ်ႈၶမ်ႈ။ ပေႃးတႅမ်ႈဢွၵ်ႇယဝ်ႉၵႂႃႇၵေႃႈ ၸၢႆးၾႃႈဢဝ်ၵႂႃႇတီႈၸေႊဝဵင်းလၢႆးၶႃႈ၊ လၢင်းၶိူဝ်း၊ မိူင်းၼၢႆး။ မၢင်ႊၸိူဝ်းၵေႃႈ ၵႂႃႇသွၼ်ပၼ်ၼႂ်းပူင်း ၸေႊဝဵင်းသီႇသႅင်ႇ၊ ၼွင်မွၼ်၊ ဝၢၼ်ႈယဵၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႂ်းၵႄႈၸူဝ်ႊၶၢဝ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပပ်ႉ တႃႇလႆႈလူ လႆႈတူၺ်း ၼင်ႇ ဢဵၼ်ႁႅင်းမႂ်ႇ၊ မွၵ်ႇမႂ်ႇ၊ ယွတ်ႇၼုမ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပိုၼ်ႊၽႄ တႃႇႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းၵူၼ်းႁဵၼ်းၶဝ် လႆႈလူၸွမ်းၵႂႃႇ။ ဝၢႆးလင်ၼႆႉသမ်ႉ ၸၢႆးသႅင်ၵႅဝ်ႈ၊ ၸၢႆးမွၵ်ႇၶမ်းသွႆႈၶဝ် သိုပ်ႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈတိူဝ်းၼမ်မႃး။ တၢင်းဝဵင်းလိူဝ်ႇၵေႃႈ ၸၢႆးဢွၵ်ႇသၢၼ်း၊ ၸၢႆးသေးၼေႃႇ၊ ၸၢႆးၼေႃႇၶိူဝ်းၶဝ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ သၢႆၸႂ်ၶူင်း၊ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵွၺ်းသေဢမ်ႇၵႃး ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆၵေႃႈ တိူဝ်းမီးႁႅင်းမႃး။ ဢွင်ႈတီႈလႅၼ်ၵၢၼ်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး "မ" ႁႃႈတူဝ်. 1973 လူင်းသွၼ် ၸေႊဝဵင်း လၢႇးၶႃႈ၊ မိူင်းၼၢႆး၊ လၢင်းၶိူဝ်း၊ ထုင်ႉပူင်းေ 1974 သိုပ်ႇမႄႇၶႂၢၵ်ႈသွၼ်ၵႂႃႇလႆႈထႅင်ႈ တၢင်းၵေးသီးမၢၼ်ႈၸၢမ်၊ မိူင်းၼွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ 1975 - 76 သမ်ႉ သိုပ်ႇသွၼ်ပၼ်တီႈ ၸေႊဝဵင်းၼွင်ၶဵဝ်၊ ပၢင်ႇဢူး၊ ႁၢႆးလူင်(တႅၵ်ႉၵျီး)၊ မေႃႇပီႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႆႈထႅင်ႈ။ 1977 ပဵၼ်ႁဵၼ်းပၢင်သွၼ်လူင် ၸွတ်ႇတူဝ်ႈ ၸေႊဝဵင်းၽိဝ်း (ၵႃႊဢၼ်မီးမၢၼ်ႈတႆးၼၼ်ႉ) တင်းသဵင်ႈ၊ ႁူမ်ႈ ၵျႂၵ်ႉတၵႃး။ တေႃးၸွႆးဢိၼ်း၊ တူင်ႈဢူ ၸိူဝ်းၼႆႉ။ တီႈႁၢႆးလူင် ႁူမ်ႈပႃး တုၼ်ႇတေးၵေႃႈ ပဵၼ်သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈတႆးလႆႈမႃး။ ပပ်ႉမၵ်းမၢႆပၢင်သွၼ် ဢၼ်တူဝ်မေႃသွၼ် ၵူႊပၢင်လိၵ်ႈၶဝ် တႅမ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပဵၼ်ဢွၵ်ႇၸွမ်း ပပ်ႉငဝ်းၶဝ်၊ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇၶဝ်မႃး။ ပီၼႆႉ ပဵၼ်တႄႇတင်ႈလႆႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် "မ" ႁႃႈတူဝ် ဢၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၵူႊတီႈတီႈၶဝ် ၶဝ်ႈပႃးမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်မျိတ်ႉၵျီးၼႃး(ၸေႊၼႃး) တင်း ယေႇသိၼ်း(ပျိၼ်းမၼႃး) ၶဝ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးမႃး။ မေႃသွၼ် ၵေႃႈႁူင်းမုၼ်းလႅင်းၶဝ်ၵေႃႈ ၶဝ်ႈပႃးမႃးယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဵၼ်းၶဝ်ၵေႃႈ ႁူမ်ႈလႆႈၸႂ်ယုၵ်ႉတၢင်ႇ ၸၢႆးၾႃႈ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၸုမ်းပွင်ၵၢၼ် "မ" ႁႃႈတူဝ် ၸၼ်ႉၸွမ်းတင်းလူင်ယူႇ။ 1978 - 79 ၸိူဝ်းၼႆႉသမ်ႉ ဢဝ်ဢဵၼ်ဢဝ်ႁႅင်း ပဵၼ်မႄႇၶႂၢၵ်ႈ ၽုၺ်ႇပၢင်သွၼ်လႆႈ တီႈထုင်ႉပူင်း(မၢၼ်ႈတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ)သေ လူင်းသွၼ်ၽႅဝ်လႆႈ ဢိူင်ႇတမ်ႇၽၢၵ်ႈ၊ ၵုင်းသုတ်း ၸေႊဝဵင်းသီႇသႅင်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ။ လႆႈဝႃႈပဵၼ်ပီလၢၵ်ႇလၢႆး ဢၼ်သွၼ်လိၵ်ႈလႆႈၵႂၢင်ႈ၊ မီးၽွၼ်းလီတႃႇၶၢဝ်းယၢဝ်း၊ မေႃသွၼ်ၵေႃႈ ၸွတ်ႇၸေး၊ ၵေႃၸေႊဝဵင်းၵူႊတီႈတီႈၵေႃႈ ၸွႆႈထႅမ်ၶဝ်ႈပႃးမႃ။ ပီမႂ်ႇတႆးယႂ်ႇယႂ်ႇလူင်လူင် ဢွၼ်ႁဵတ်းၵိုၵ်း ပွႆးလိုဝ်ႈပၢင်သွၼ် ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈထုင်ႉပူင်းၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ႁဵတ်းတီႈ မၢၼ်ႈၵုၼ်ၼႃး၊ ဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈယဵၼ်ႇ၊ ထုင်ႉပူင်း တႃႇသၢမ်ၶိုၼ်းသၢမ်ဝၼ်း တင်းပွႆးလဵၼ်ႈၸဵင်လီငၢမ်းယူႇယဝ်ႉ။ 1979 - 80 ပဵၼ်မႄႇၶႂၢၵ်ႈသွၼ်ပၼ်တီႈၸေႊဝဵင်းၵျႂၵ်းမႄး ပတ်းပိုၼ်ႉလႄႈ ၸေႊဝဵင်းပၢင်ႇဢူး။ ပဵၼ်ပီဢၼ်မေႃသွၼ်မီး 400 ပၢႆ။ ပီဢၼ်လႆႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇ ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး "မ" ႁႃႈတူဝ် ပဵၼ်မိုၼ်ပပ်ႉ။ ပဵၼ်ပီလၢၵ်ႇလၢႆး၊ ပီယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ ဢၼ်ပႃးမႃးလွင်ႈလူႉသုမ်း လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵဝ်ႈၵေႃႉၵေႃႈၸႂ်ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ၸၢႆးသူူၺ်ႇယၼ်ႇ လူင်ၵဵင် လႆႈတၢႆထင်ဢွင်ႈ ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈၵႂႃႇ ၵွပ်ႈၵွင်ႈလုၵ်ႈသိုၵ်း တပ်ႉ 23 လၼ်ႇလုတ်ႈ။ 1982 ပဵၼ်ပၢင်လိၵ်ႈတႆး လႅၼ်ႊမၼ်းယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၼႃႇ။ တီႈထုင်ႉပဵင်း ႁဵတ်းတီႈၸေႊဝဵင်း တူင်ႈဢူ၊ တၢၼ်ႇတွင်ႇ၊ ထၢၼ်းတပိၼ်ႇ (ၸယၢတ်ႈၵျီး၊ ၵိၼ်ႇမုၼ်းၶျူင်ႇ) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူင်းတႆးၵေႃႈ ပဵၼ်တီႈ ပၢင်လူင် ႁၢဝ်းလွႆႈလႄႈ ထုင်ႉသၼဵၼ်း။ ပဵၼ်ပီမေႃသွၼ် 47 ၵေႃႉ လႆႈၶၢမ်ႇတီႉဢဝ်မႃးဝႆႉတီႈလွႆလႅမ် လႄႈ တူၼ်ႈတီး တႃႇလိူၼ်ၼိူင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈမူးမၼ်း ႁိုင်ၵႂႃႇ 10 လိူၼ်ပၢႆ။ ဝၢႆးၼႆႉ ပၢင်သွၼ်ၵွၺ်းပဵၼ်ဢဝ်ယွတ်းယွၼ်းယႅတ်းယႅတ်း။ 1986- 87 - 88 ၸၢႆးၾႃႈ ၸင်ႇၶိုၼ်းႁဵတ်းပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉသေ ပဵၼ်သိုပ်ႇသွၼ်ၵႂႃႇထႅင်ႈ တီႈၸေႊဝဵင်း မေႃႇပီႇ၊ ႁၢႆးလူင်၊ ဢုၵ်ႉၵၢၼ်ႇ၊ ႀူင်းသႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ တႃႇသၢမ်ပီထတ်းၵၼ်။ ၼႂ်းၵႄႈ မိူင်းယုင်ႈ 1988 ၼၼ်ႉ ၸၢႆးၾႃႈတိုၵ်ႉသိုပ်ႇၶတ်းၸႂ် သွၼ်လိၵ်ႈၸွတ်ႇတူဝ်ႈဝႆႉယူႇ။ ဝၢႆးၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈ 1990 ယဝ်ႉၵႂႃႇ ၸၢႆးၾႃႈဢမ်ႇပေႃးၸၢင်ႊဢွၼ်တူင်ႉသေတႃႉၵေႃႈ ၼၢင်းၶမ်းၽွင်မူဝ်ၶိၼ်ႇမိၼ်ႉ(ၵူၼ်းယိင်း ၸၢႆးၾႃႈ) လႄႈ ၸၢႆးဝုၼ်ႇၼႃႉၽႃၶမ်းၶဝ် ဢဝ်လၢႆးတီႈၸၢႆးၾႃႈသေ ႁွင်ႉမေႃသွၼ်မိူင်းတႆးလႂ်၊ ၸၼ်ႉၸွမ်လႂ်သေ သိုပ်ႇသွၼ်မႃးသၢမ်ပီထတ်းၵၼ်ထႅင်ႈ။ ၸၢႆးၾႃႈသမ်ႉ ၽၢႆႇၼိူင်ႈ ပၼ်ႁႅင်းတႃႇၶိုၼ်းပဵၼ်တႄႇတင်ႈလႆႈ ၵေႃၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင်လႄႈ လႆႈပဵၼ်မႃး ၸ.ၸ. မ. မ (ၸၼ်ႉၸွမ်တင်းလူင် မိူင်းမၢၼ်ႈ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 1997 - 98 ၸင်ႇပဵၼ်ႁဵတ်း ပၢင်သွၼ်တီႈ ၸေႊဝဵင်း မိူင်းၵုတ်ႈ၊ မိူင်းမိတ်ႈ၊ မိူင်းလူင်။ ႁဵတ်းၼၼ်သေ ၶိုၼ်းလႆႈမီးမႃး ဢဵၼ်ႁႅင်းမေႃသွၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်လႄႈၵေႃၸေႊဝဵင်း ၵူႊတီႈတီႈထႅင်သေ ပၢင်သွၼ်ၵေႃႈ လႆႈသိုပ်ႇၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇထိုင် ၵူႊတီႈတီႈၼႂ်းမိူင်းတႆးထႅင်ႈ။ 1999 ပဵၼ်ႁွင်ႉဢဝ် ႁႅင်းမေႃသွၼ် ၼႂ်းမိူင်းတႆးၵူႊတီႈတီႈသေ မႃးၶွၼ်ႈၵၼ် ပူင်သွၼ်ပၼ်မႃးတီႈ မိူင်းတႆးၵွၼ်ႈၵၢင်၊ ဢဝ်မၢၼ်ႈၸၢင်ႉ မိူင်းယႆပဵၼ်သုၼ်ၵၢင်သေ ၶိုင်ႈသၢင်ႈမႃးထႅင်ႈ။ တႄႇဢဝ်ပီၼၼ်ႉသေ ပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉမေႃသွၼ်ၵေႃႈ မီးမႃး ၶိုၼ်ႈသၢင်ႉမႃးၸွမ်းသေ ပၢင်လိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၸွတ်ႇၽႅဝ် မိူင်းတႆးၵူႊတီႈတီႈၵူႊယူႇယဝ်ႉ။ ပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉပိူင်လူင်ၵေႃႈ ဢမ်ႇဝႃႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ တီႈမိူင်းၶၢင်ၵေႃႈ မီးမႃးၵူႊပီပီ။ ၼင်ႇၸေႊတွၼ်ႊမၢၼ်ႈမူဝ်ႇ၊ မိူင်းမွၵ်ႇ၊ မၢၼ်ႈေၸႊ၊ သူၺ်ႇၵူႇၼႆ ႁိုင်လႆႈမႃး တေႃႇထိုင် 14 ပီ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇ။ တေႃႈတီႈမိူင်းၵုတ်ႈ၊ မိူင်းမိတ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်သိုပ်ႇသွၼ်မႃး သီႇပီထတ်းၵၼ်။ တီႈထုင်ႉသႅၼ်ဝီၵေႃႈ ပဵၼ်သွၼ်လႆႈ ႁႃႈပီထတ်းၵၼ်မႃးသေ ပီ 2010 ၼၼ်ႉ မိူင်းယၢင်း၊ မိူင်းၵွင်း၊ ၼွင်လူင်ၸေႊၶမ်း (ဢိၼ်းတေႃႇၵျီး) ၼႂ်းမိူင်းၶၢင် လႄႈ ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ (ဢၢင်းလေး) ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးပၢင်သွၼ်ယူႇၵူႊပီပီသေ တီႈထုင်ႉမၢဝ်း၊ တီႈပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း ၵဝ်ႈၸေႊဝဵင်း(ၵဵင်းတုင်)၊ တီႈပွတ်းၸၢၼ်း (တူၼ်ႈတီး)၊ တီႈပွတ်းၵၢင်၊ ၵႃလီႉ၊ ၵုၼ်ႁိင်း၊ မၢၼ်ႈႁႆး၊ မိူင်းသူ၊ ၼွင်ၶဵဝ်၊ မၢၼ်ႈၸၢင်ႉ မိူင်းယႆ၊ မိူင်းယေႃ၊ လႃႈသဵဝ်ႈ၊ ၵျႂၵ်းမႄး၊ ပၢင်ႇဢူး၊ သီႇပေႃႉ၊ ၼွင်ၶဵဝ်၊ ၼမ်ႉလၼ်ႈ၊ မိူင်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မီးဝႆႉပၢင်သွၼ်ၵူႊပီၸွမ်းဝႆႉယူႇ။ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႅမ်ႈလၢႆး. ၸၢႆးၾႃႈၼႆႉ ၵွပ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႈၶိူဝ်းမေႃလိၵ်ႈလႄႈ ဢမ်ႇမီးယိူင်းဢၢၼ်းပဵၼ်ၵေႃႉတႅမ်ႈလိၵ်ႈၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵူၺ်းဝႃႈ လွင်ႈၼႃႈၵၢၼ် ၸူဝ်ႊပၢၼ် လႄႈ တၢင်းလူဝ်ႇၶႂ်ႈတႆးႁဝ်း တုၵ်းယွၼ်းမႃး၊ လႆႈဝႃႈ ပိုၼ်းပၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းၼႆၵေႃႈၸႂ်ႈ၊ တၢင်းႁပ်ႉႁၼ်တူဝ်ၸၢႆးၾႃႈၵေႃႈ တိုၼ်းႁၼ်ဝႆႉဝႃႈ ၼႃႈၵၢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် လွၵ်းပဝ်ဢွၼ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးဢၼ်ၼိူင်ႈ၊ ဢၼ်ထုၵ်ႇလႆႈမီးၼၼ်ႉ ယႃႇႁႂ်ႈလႆႈသရေႇလူႉသေ ႁၢမ်းပဝ်ႇဝႆႉသူင်ႁူင်ၼၼ်ႉၵွၺ်း။ တၢင်းႁၼ်ၵူၼ်းၼႆႉ ၸၢင်ႊပႅၵ်ႇပိူင်ၵၼ်လႆႈ ႁၼ်လႆႈပဵၼ်လႆႈလၢႆမဵဝ်းယူႇၵေႃႈ လွင်ႈၵၢၼ်ၼႆႉ ပေႃးတႅၵ်ႈတင်းသရေႇၶိူဝ်းလူင်တႆးမႃးၼႆ ၵွပ်ႈၵေႃႉႁၢပ်ႇမၼ်းဢေႇၼႃႇလႄႈ ၸၢႆးၾႃႈၸင်ႇၶတ်းၸႂ်ၽိူမ်ႉထႅမ်တူၺ်းယဝ်ႉ။ ယိုင်ႊႁဵတ်း ယိုင်ႊယႂ်ႇ ယိုင်ႊၵႂၢင်ႈမႃးတိၵ်းတိၵ်း တေႃႇၸင်ႇၼႆႉ ၸၢႆးၾႃႈ ပေႃးပဵၼ်ၸူဝ်ႊပၢၼ်ပူႇပိူၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢႆးၾႃႈ ပဵၼ်တႅမ်ႈမႃး ၸိူင်းဢွၼ်ႇႁူဝ်ၼိူင်ႈဢၼ်ဝႃႈ "တႆးႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်" ၼၼ်ႉ တႃႇၵႃႈၼႄႇတီႈဝၼ်းၶိူဝ်းတႆး။ ဝၢႆးမႃး ၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇဢွၼ်ႇမႃး(ပိတ်းပိတ်းပွတ်းပွတ်း)၊ ၽိုၼ်လိၵ်ႈသိုပ်ႇယိုၼ်ႈလႂ်မႃး၊ ၽိုၵ်းတႅမ်ႈတူၺ်း လိၵ်ႈပွင်ဢွၼ်လႂ်မႃး။ ဢၼ်ပဵၼ်တႅမ်ႈတေႉတေႉတႄႉ ပဵၼ်မိူဝ်ႈ 1972 တင်းႁူဝ်ၶေႃႈဝႃႈ "ၸပ်းတႆႈတဵၼ်း" ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သႂ်ႇပႃးၼႂ်းပပ်ႉ "ဢဵၼ်ႁႅင်းမႂ်ႇ" ဢွၵ်ႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ်းတင်းလူင်တႃႈၵုင်ႈ။ ဝၢႆးၼႆႉသမ်ႉ မိူဝ်ႈ 1973 ပဵၼ်တႅမ်ႈႁဵတ်းပပ်ႉမၢႆတွင်း ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး "မ" ႁႃႈတူဝ် ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတီႈ ၽိဝ်း၊ တူင်ႈဢူ၊ တၼ်းဢွၵ်ႇလႆႈသွင်သၢမ်ပပ်ႉယူႇ။ သိုပ်ႇပဵၼ်တႅမ်ႈ ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ပိုၼ်ႊဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈ 1974 - 75 - 77 ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႂ်းပပ်ႉ 1978 - 79 - 80 - 81 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၽိုၼ်လိၵ်ႈငဝ်း၊ သဵၼ်ႈတၢင်းမႂ်ႇ တင်း သၢႆၸႂ်ၶိူဝ်း ပဵၼ်ပိုင်ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၵႂႃႇၵႆဝႆႉယဝ်ႉ။ သၢႆၸႂ်ၶူင်း၊ သၼ်လွႆသွမ်ႇ၊ မွၵ်ႇမႂ်ႇ၊ မွၵ်ႇၵွၼ်ၼုမ်ႇ ၶဝ်ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၸွမ်းၼမ်ဝႆႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆး 1981 တႄႉ ၸၢႆးၾႃႈ ပဵၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈပိတ်းပွတ်းမႃတင်းၼမ်ယူႇ။ မၢင်ႊၸိူဝ်းၵေႃႈ ဝၢႆးၼႆႉ ၸၢႆးလႃႉ ဢဝ်ၵဵပ်းသႂ်ႇပၼ်ၼႂ်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈၸိုင်ႈတႆး ၼင်ႇ "ၶႃးမီးၶႃးသီး"၊ "ၸူးလီးယသ်ႉသီးသႂ်း" လႂ်၊ ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈသႅၼ်ပၢႆသမ်ႉ ၼင်ႇ "ၶၢဝ်းတၢင်းလွႆၽႃယေး"၊ "ၵႂႃႇဝႆႈၽြႃး" ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉလိၵ်ႈဢၼ်လႆႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇ. ပပ်ႉလိၵ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ၸၢႆးၾႃႈ တႅမ်ႈဢွၵ်ႈမႃးၼၼ်ႉတႄႉ… - ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး 1973၊ 1977၊ 1980 - ဢဵၼ်ႁႅင်းမႂ်ႇ - ပပ်ႉမၢႆတွင်း ပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး "မ" ႁႃတူဝ် - 3 ပပ်ႉ - သၢႆလႅင်းမႂ်ႇ 1986၊ 1987၊ 1988 - မၢႆတမ်းၸဝ်ႈပုတ်ႉထ - ၾိင်ႈၵေႃႇၸဵင်ႇ ပီမႂ်ႇတႆး (သွင်ပွၵ်ႈ) - ပိုၼ်းတႆး ၸဝ်ႈသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ - တၢင်ႉႁႅင်းဢၼ်ၽိတ်း ဢဵၼ်ႁႅင်းဢၼ်မႅၼ်ႈ - ပပ်ႉတႃႇယုၵ်ႉလမ်ႉၵတ်ႉမေႃသွၼ် - ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉ တႃႇၸူဝ်ႊပၢၼ်တၢင်းႁၵ်ႉ - ၾိင်ႈယၢမ်ႈၸဵတ်းၸွင်ႈ ထွင်ထိုင်ၼုမ်ႇႁၢႆး - လီႁူႉလီမၢႆ - ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း မၢႆ (1) လႄႈ မၢႆ (2) - ပၢႆးသၢႆႊ - ၽူႈထႅၼ်ႈ - တူဝ်သွမ်ၼူမ်း - ပၢႆးလႅင်ႊမိူင်း လွင်ႈလူၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ - တႃႇႁူႉတႃႇမၢႆတႃႇႁဵၼ်း - ၾႃႉမိုၼ်ႇမုင်ႊ - ႁူႉလွင်ႈပၢႆးသၢႆႊ - လီႁူႉလွင်ႈတူၼ်တူဝ်ၵူၼ်းႁဝ်း - သိူၵ်ႈပိုၼ်းဢွၼ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ - ပပ်ႉပိုတ်ႇထွၺ်ႈၵႂၢမ်း တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်း သွၺ်ႉ(1-2) - ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းတိုၵ်ႉတႅမ်ႈ၊ တႅမ်ႈယဝ်ႉသေ ဢမ်ႇပႆႇဢွၵ်ႇၼၼ်ႉၸမ်း ပိုၼ်းၵဵင်းႁုင်ႈၵဵင်းမၢဝ်း၊ ပိုၼ်းမိူင်းၼွင်သႄ(လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ) သွင်ၽိုၼ်၊ ပိုၼ်းတႆးမိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႉ၊ ၶုၼ်လီၼႂ်းပိုၼ်းတႆး၊ ပိုၼ်းတႆးသၢၼ်ၶတ်း၊ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼၢင်းယိင်း၊ ၼၢင်းယိင်းၸိူဝ်းၵတ်ႉၶႅၼ်ႇ၊ ပပ်ႉပိုတ်ႇတႅတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်း လႂ်ၵေႃႈမီးဝႆႉတင်းၼမ်ယူႇ။ ၼွၵ်ႈသေၼႆႉ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၾၢႆႇသွၵ်ႈႁႃပိုၼ်းၶိူဝ်း သေႃႉႁႃႁၼ်ပၼ်ထမ်ႈၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ၾႃႉ တီႈထုင်ႉမၢဝ်း လႄႈ ပိုၼ်းၵႅပ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၵမ်ႈၽွင်ႈ။ သေႃႉႁႃႁၼ် ဝဵင်းတီႈတင်ႈႁၢင်ႈႁေႃၸဝ်ႈၶုၼ်တႆး ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းတႆး တႃႇၵၢပ်ႈပၢၼ်မိူင်းမၢဝ်း လႄႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်သႅၼ်ဝီ။ ၸွပ်ႇႁႃလမ်းပိုၼ်းဝႆႉ လွင်ႈပိုၼ်းမိူင်းၵဵင်းလိူၼ်။ သိုပ်ႇလမ်းပိုၼ်း လွင်ႈဝဵင်းမိူင်းမိတ်ႈ၊ ၵဵင်းႁုင်ႈ၊ ၵဵင်းမၢဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉဝႆႉယူႇ။ ၽၢႆႇၵၢၼ်မိူင်း. ၸၢႆးၾႃႈၼႆႉ ဢေးလူၵူၼ်း၊ ဢမ်ႇသိူဝ်းတူၺ်းလႆႈ လွင်ႈတုၵ်ႉယၢၵ်ႈၵူၼ်း၊ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းတင်းလၢႆလႆႈလီၼႆႉ ပဵၼ်တူၼ်ႈလမ်းၸႂ်မၼ်းၸဝ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးႁၼ်ဢမ်ႇလီဢမ်ႇလၵ်း ပႅတ်ႉပႅတ်ႈလႅၼ်လႅၼ်ၼႆ မၼ်းၸဝ်ႈမိူဝ်ႈၼႃႇၼႃႇ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸဝ်ႈႁူးလႃးၶဝ်၊ မႄႈမူတ်ႉၶဝ်၊ ၸဝ်ႈၼၢင်းမႄႈၽီၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႊဝႃႈ ၸၢႆးၾႃႈဢမ်ႇၵႂႃႇတွင်ႈထၢမ်သေတႃႉ ၶဝ်ၵႆႉလၢတ်ႈဝႃႈ မိင်ႈမၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉ ထုၵ်ႇပဵၼ် ၸဝ်ႈမုၼ်ၵူၼ်းၵျႂင်းဢိူဝ်ႈၼႆႉဝႃႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸၢႆးၾႃႈ ၶဝ်ႈၸႂ် ၵၢၼ်ၵူၼ်းၵၢၼ်ၶိူဝ်း၊ ၵၢၼ်ၶိူဝ်းတႆး လိူဝ်သေ ၵၢၼ်မိူင်းဢၼ်ပိူၼ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ပွင်ႇႁၼ်ၼၼ်ႉယူႇ။ မၼ်းၸဝ်ႈယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ "ၵၢၼ်ၶိူဝ်းႁၼ်ၵႅပ်ႈ ၼႆၵေႃႈ တင်းတေၸၢင်ႊဝႃႈလႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႊ မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈ ၵၢၼ်ၶိူဝ်းႁဝ်း ၵၢၼ်မိူင်းႁဝ်းတႄႉ ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈတူဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉၵွၼ်ႇ ပေႃးမေႃတူၺ်းႁၼ်" ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉၵွပ်ႈႁူဝ်ၸႂ်ၼႆႉသေ မိူဝ်ႈပီ 1988 ၼီႈ ဢိင်လူၺ်ႈ ၸၢႆးဢွင်ႇမၢတ်ႈ မႃးႁွင်ႉတုၵ်းသူၼ်း ၽႅဝ်တီႈႁိူၼ်း တီႈဢွင်ႈၼွၼ်း မႅၼ်ႈၽွင်းၸၢႆးၾႃႈ ၼၢဝ်ဢမ်ႇလုၵ်ႉလႆႈၼၼ်ႉ၊ တင်းပေႃႈလဵင်ႉမၼ်းၸဝ်ႈ လုင်းၶမ်းလႅင်သူၺ်ႇမူဝ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇ မီးၵႂၢမ်းသင်ႇမႃး ႁႂ်ႈႁွင်ႉပႃးၸၢႆးၾႃႈၵေႃႉၼိူင်ႈၼႆလႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈလႆႈပၼ်ၸိုဝ်ႈ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်း ၸုမ်းၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်း ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်ၸၢႆးလိူၼ်ၶမ်း (ၸၢႆးတႅတ်ႉဝိၼ်း) ဢွၼ်ႁူဝ်။ ဝၢႆးမႃးသမ်ႉ လၢႆႊပဵၼ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူး။ ၸၢႆးၾႃႈသမ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၵေႃႉတႄႇငဝ်ႈ တင်ႈပဵၼ်ၸုမ်းၵေႃႉၼိူင်ႈသေ ဢွၼ်ၵၼ်တမ်းမၼ်ႈပၼ် ၵၢၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽူႈပွင်ႇၶၢဝ်ႇႁူၺ်းထိုင်ၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၢႆးၾႃႈၵေႃႈ လႆႈၵႂႃႇမႃးၶိုၼ်ႈၶိုၼ်ႈလွင်ႈလွင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးယူႇတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ပီ 1990 သမ်ႉ ဢွၼ်ၵၼ်တမ်းမၼ်ႈမၵ်းမၢႆပၼ်ႁႂ်ႈ ပဵၼ်ၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း တႃႇၸေႊဝဵင်းၵျႂၵ်းမႄး တီႈၼႃႈလိၼ်မၢႆ (1) လႄႈ မိူဝ်ႈ 1990 လိူၼ် May လႆႈ 27 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်မႃးၽူႈတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းတေႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႈ လႆႈပဵၼ်ၽူႈတႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်ဢမ်ႇႁွၼ်ႇတွၼ်ႉမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းပွင်မိူင်း တႃႇၶိုၼ်ႈဢုပ်ႇၵုမ် လွင်ႈပုၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမႃး။ မိူဝ်ႈလႂ်ၵေႃႈ ၵွၺ်းလႆႈၵုမ်ႇ ၽူႈၸွပ်ႇၵူၼ်းထၢမ်ၶဝ် ပၼ်ႇႁူဝ်ႁိူၼ်းႁၢင်ယေးသေ၊ မၢင်ႊၽဝ်ၵေႃႈ မႃးႁွင်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းလူင်းၶႂ်ႈထူပ်းၵမ်းၼိူင်ႈၼႆသေ ႁွင်ႉၵႂႃႇဢဝ်မိူဝ်ႈဢဝ်ဝၼ်း၊ ဢဝ်ပဵၼ်သီႇႁႃႈဝၼ်း၊ ဢဝ်ၵႂႃႇဝႆႉၼႂ်းတပ်ႉၶဝ်လႂ်ၵေႃႈ မီးမႃးလၢႆပိၼ်ႉလၢႆပွၵ်ႈၼႃႇလႄႈ ၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ၼႆၵွၺ်းႁႃႉၼႆ တႅပ်းတတ်းႁူႉဢဝ်မႃးတင်းတူဝ်ထူပ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈၶႂ်ႈပႆၶႂ်ႈႁဵတ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်းၼႆႉလူင်ၼႆ မၵ်းၸႂ်ဢဝ်သေ ၵွၺ်းသိုပ်ႇပႆႇၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၶိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်တႃႇၽိူမ်ႉထႅမ် လွၵ်းပဝ်ႇၸိူဝ်ႉၸၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢဝ်ၸၢႆးၾႃႈဝႃႈတႄႉ ၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈတႃႇလႆႈၵိၼ်လီၼုင်ႈလီ၊ ၶီႇၵႃးရူတ်ႉၽႃမၢၼ်ႇႁူမ်ႈ၊ လႆႈဢွင်ႈတင်ႈၼင်ႈတႃႊၶုၼ်လီ။ မၼ်းပဵၼ်ၵၢၼ်ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် လွၵ်းပဝ်ႇ ဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်း လူဝ်ႇဝႆႉ ႁၢမ်းဝႆႉ လၢပ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵွၺ်း။ သင်ပဵၼ်လႆႈ လုၵ်ႉတီႈၵၢၼ်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး ႁႂ်ႈလႆႈမီးႁူင်းႁဵၼ်း၊ ပၢင်သွၼ်၊ ပၢင်ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်း။ မိူဝ်းၼႃႈ ႁႂ်ႈလႆႈမီးၸုမ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈ၊ ၸုမ်းပိၼ်ႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈ၊ ၸုမ်းလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၸၢဝ်းၽိင်ႈၽႃႇသႃႇ တႆးၵူႊၶိူဝ်းၶိူဝ်း တႆးၵူႊမိူင်းမိူင်း၊ ႁႂ်ႈတင်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇလိူၵ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းၽၢႇသႃႇ ႁႂ်ႈၸၢင်ႊမီးသုၼ်ႇလႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း လိၵ်ႈတႆ၊ ၵႂၢမ်းတႆး၊ ၽိင်ႈတႆး ၵႂႃႇလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်လူင်ၼႆႉ မၼ်းယႂ်ႇၵႂၢင်ႈၼႃႇၼႃႇ ၸူဝ်ႊပၢၼ်မၼ်းၸဝ်ႈ တင်းတေယဝ်ႉလႆႈ ဢမ်ႇယဝ်ႉလႆႈလႄႈ ၶႂ်ႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵၢၼ်ၶိူဝ်းၼႆၵေႃႈလႆႈ ၵၢၼ်မိူင်းၼႆၵေႃႈလႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ၸင်ႇၼႆႉတႄႉ မၼ်းၸဝ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶပ်ႉႁႅၼ်းဝႆႉ ပပ်ႉပိုတ်ႇတႅတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းတႆး တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆးၶဝ်လႄႈ ၽႂ်ၶႂ်ႈႁၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလႆႈ၊ ၵူၺ်း မၼ်းၸဝ်ႈတႄႉဝႃႈ ၼႆႉပဵၼ်ၵၢၼ်မိူင်းၵၢၼ်ၶိူဝ်းလူင် ဢၼ်တူၵ်းငဝ်ႈသေ ပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇသုင်သေပိူၼ်ႈသုတ်းၼႂ်းၵၢၼ်တႆးၼႆႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၸၢဝ်းၼပ်ႉထိုဝ် ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ. ၸဵမ်မိူဝ်ႈၸဵတ်းၶူပ်ႇ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈၵႂႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း တီႈႁူင်းႁဵၼ်း ၼၢႆးၶၢဝ်ႇဢိတ်ႇတလီႇၶဝ်၊ ဢၼ်ၸၢဝ်း ဢၢရ်ႇသီႇဢႅမ်ႇၶဝ် မႃးၽုၺ်ႇဝႆႉၼၼ်လႄႈ မၼ်းၸဝ်ႈမေႃဝႆႉၽြႃး၊ ၵၢဝ်ႇယွၼ်းတီႈၾႃႉၸဝ်ႈ တင်းၵႂၢမ်းၼႃႈၽိူၵ်ႇၶဝ်ၸဵမ်လဵၵ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႊ ၵႂၢမ်းဝႆႉၽြႃးၽၢႆႇတႆးတႄႉ တႄႇဢဝ်ၸဝ်ႈသြႃႇတီႈ ၵျႂင်းဢီႇႁင်း တေႃႇပူႇၶဝ်ၼၢႆးၶဝ် ဢမ်ႇတွၼ်ႉသွၼ်ပၼ်မႃး တေႃႇၸင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၼ်ၼႆႉ မၼ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇလႆႈငိၼ်း ပေႃႈမႄႈဝႆႈၽြႃးၽၢႆႇတႆး။ ယႂ်ႇမႃဢိတ်းၼိူင်ႈ လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉသမ်ႉတႄႇလႄႈ ယၢမ်ႈလႆႈငိၼ်း သဵင်ႈၵွင်ႈတႅၵ်ႇမႃး။ မၼ်းၸဝ်ႈၵႆႉထၢမ် ၵွပ်ႈသင် ႁဝ်းၶဝ်ၼင်ႇၵၼ် ဢမ်ႇဢုပ်ႇၵၼ် တႃႇႁဵၼ်းတႃႇသွၼ် ႁႂ်ႈႁဝ်းလႆႈႁူႉလႆႈမေႃသေ၊ ၵွပ်ႈသင် ႁဝ်းသမ်ႉၵွၺ်းၵုမ်ႇ မၢင်ႉတႃႇတွင်ႉတႃႇၼဵင်သေ ဢုပ်ႇၵုမ်တႃႇလွင်ႈယဵၼ်ႇငႄႈ တၢင်းလူႇတၢင်းတၢၼ်းၵွၺ်း။ ၵွပ်ႈသင် ဢူႈဢၢဝ်၊ မႄႈပႃ ၶဝ်သမ်ႉ ဢဝ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊဝႆႈၽြႃးသေ ဢမ်ႇဢဝ်ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းဝႃႈလၢတ်ႈဝႆႈသႃ။ ၼႆႉပဵၼ် တၢင်းၶွင်ႈၶမ် ၸၢႆးၾႃႈ ဢၼ်မီးၼိူဝ်သႃႇသၼႃႇၵူၼ်းတႆးႁဝ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈလႆႈမႃး သၢမ်သီႇတၢၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈၵႂႃႇဝူတ်ႇၾႃႉၼုင်ႇသၢင်ႇ တီႈမၢၼ်ႈဢီႇႁင်း၊ ပေႃႈမႄႈလဵင်ႉၶဝ် ဢဝ်ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊလိၵ်ႈမၢၼ်ႊ ပၼ်မၼ်းၸဝ်ႈမႃးဢူမ်လွတ်ႈ။ ၶၢဝ်းမႆႈၸူဝ်ႊၶၢဝ်းႁူင်းႁဵၼ်းဢိုတ်း ၸၢႆးၾႃႈ ၼုင်ႈသၢင်ႇလႆႈ 49 ဝၼ်း ဢမ်ႇလႆႈမေႃသင်မႃးတီႈၵျႂင်းမၢၼ်ႊၶဝ်။ ၵူၼ်းထဝ်ႈၶဝ်တႄႉဝႃႈ ဢွၼ်ၸူမ်းဝႃႈ လႆႈၵူႉသူဝ်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸၢႆးၾႃႈ ထၢၵ်ႇလူင်းၵျႂင်းမႃး မၼ်းၸဝ်ႈဢမ်ႇမေႃသင် ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီးၵူၼ်းသွၼ်ပၼ်၊ ၵွပ်ႈသင်ၽႂ်ဢမ်ႇသွၼ်ပၼ်၊ ၽႂ်ဢမ်ႇသူင်သွၼ်။ မၼ်းမေႃမႃး လၢႆးတေႃႇၽၢႆႉပူဝ်ႇၵႃႇ၊ ၻူးရုပ်ႉတႅႂၼ်ႇတီးဝၢၼ်းၶဝ်ၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇထႅင်ႈဢိတ်းၼိူင်ႈ ၸင်ႇလႆႈမေႃလိၵ်ႈတႆးမႃးတီႈ လုင်းသြႃႇသူၺ်ႇထုၼ်းလႄႈ တိူဝ်းပွင်ႇၸႂ်ၼိူဝ်ၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇမႃး။ ၵူၺ်း ပႆႇႁူႉၸၵ်းၽြႃးၵွၼ်ႇသႄႈ။ ပီ 1980 ၼီႈ လုင်းၶမ်းလႅင်သူၺ်ႇမူဝ်း ပႃႈဢီႇၶမ်းၶဝ် တိုၵ်းသူၼ်းၸၢႆးၾႃႈ ႁႂ်ႈၶဝ်ႈၵၢၼ်တြႃး တီႈႁူမ်ႈယဵၼ် မႁႃႇၸီႇ ရတၼႃႇပူင်ႇၸဵင်ႇပၢၼ်လႄႈ မၼ်းႁပ်ႉၶဝ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ပေႃႈလဵင်ႉမႄႈလဵင်ႉသေ လႆႈမႃးယူႇတီႈ ၵျႂင်းၵမ်ႇမထၢၼ်း ဝဵင်းလိူဝ်ႇႁႃႈလိူၼ်။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၸင်ႇ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈႁူႉမႃး လွင်ႈၽြႃး၊ တြႃး၊ သင်ႇၶႃႇ ႁူမ်ႈပႃး သႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပႆႇႁၢၼ်ႉၸႂ်လႄႈ ၸၢႆးၾႃႈ ၶၢႆႉမိူဝ်းတီႈဝဵင်း ပၢင်ႇဢူး(မေမြို့)တီႈၵျႂင်းမႅင်ႇၵျီး၊ တီႈၸဝ်ႈသြႃႇ ရေဝတသေ သိုပ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းတူၺ်း လိၵ်ႈၽြႃးထႅင်ႈ 13 လိူၼ် ထႅင်ႈၼိူင်ႈဝႃႇလႄႈ ပဵၼ်တႅမ်ႈပပ်ႉဢၼ်ဝႃႈ မၢႆတမ်းၸဝ်ႈပုတ်ႉထၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ ၼႂ်းၸူဝ်ႊၶၢဝ်း 1985 ၊ 1986 ၊ 1987 ၊ 1988 ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈတိတ်းတေႃႇတင်း ၸဝ်ႈသေႃး၊ ၸဝ်ႈၼၼ်ႇတေႃး၊ ၸဝ်ႈၵၢင်ႉၵၢင်၊ ၸဝ်ႈဝူၺ်ႇပုင်ႇ၊ ၸဝ်ႈတေႇဝိင်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ပဵၼ်တႅမ်ႈပဵၼ်ႁဵတ်းလိၵ်ႈမႃးၼမ်ယူႇ။ ဢိင်ဢဝ်ၽြႃးလူင်ၶႆၵႃၶမ်း(သူၺ်ႇတီႉၵုင်ႇ)သေ တႆးလႆႈၽႅဝ်မႃး ထုင်ႉပဵင်းမိူင်းတႂ်ႈၼႆၵေႃႈ လႆႈႁူႉသေ ပဵၼ်တႅမ်ႈလွင်ႈတႆး ႁွတ်ႈၽႅဝ်မိူင်းမၢၼ်ႈတင်းလၵ်းထၢတ်မၼ်းသေ ၵိုတ်းၵၢႆႇၼႄတင်းသႃႇသၼႃႇမႃး။ ဝၢႆးမႃးသမ်ႉ လႆႈသွၼ်ႈယူႇၸွမ်းႁိူၼ်း လုင်းပႃႉၶိၼ်ႇ ပႃႈသူၺ်ႇတိၼ်ႇ (ဢူႈထဝ်ႈတီႈ ၸၢႆးၼုတ်း ၼၢင်းၶိၼ်ႇဢူင်းတိၼ်ႉ) ၶဝ်လႄႈ လႆႈတိူဝ်းႁူႉလွင်ႈ သႃႇသၼႃႇၸေႃးတီႉမႃး။ ဝၢႆးမႃးသမ်ႉ ၵႆႉၵႂႃႇႁဵတ်းၵေႃႉဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်တင်း လုင်းၵၢၼ်ၶမ်းသၢင်ႇသၢမ်မႃးလႄႈ လူဝ်ႇသင်ဝႆႉၼႆၵေႃႈ လႆႈၸႅင်ႈႁၼ်မႃး။ ငဝ်ႈငုၼ်းၸေႃးတီႉလွႆလဵၵ်း ဢၼ်ၽႂ်ဢမ်ႇသူႈတွၼ်ႉႁွတ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢႆးၾႃႈ ယၢမ်ႈလႆႈၽႅဝ်လဵပ်ႈႁဵၼ်းမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၸူဝ်ႊၶၢဝ်း ပီ 1999 တေႃႇ 2002 ၼႆႉ ၸၢႆးၾႃႈ လႆႈႁူပ်ႉထူပ်း ၸဝ်ႈသိၼ်ထမ်းဝုၼ်းၸုမ်း(မိူင်းၽူင်း) သေ လႆႈၵႂႃႇမႃးပႃးပႆၸွမ်းမၼ်းၸဝ်ႈလႄႈ လႆႈႁၼ်လၢႆမၢၼ်ႈလၢႆမိူင်း ပိူၼ်ႈႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈသႃႇသၼႃႇၼၼ်ႉမႃးယဝ်ႉ။ တူဝ်ၸၢႆးၾႃႈၵေႃႈ လႆႈႁူႉပွင်ႇဢၼ်ၵႄႇလိူဝ်သေမိူဝ်ႈၵဝ်ႇမႃးသေ ၼင်ႇပွင်ပဵၼ်လႆႈ မၼ်းၶဝ်ႈၸွႆႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇ။ ဢုပ်ႇလၢတ်ႈႁေႃးၼေပၼ် ၵူၼ်းမၢၼ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမႃး။ ၾၢႆႇၵေႃႇသၢင်ႈမႄးထတ်း လုမ်းလႃးၵွင်းမူးလႂ်ၵေႃႈ လႆႈႁဵတ်းတူဝ်ထူပ်းမႃး။ လႆႈၸွႆႈသွၼ်းသူႇမႃး ၽြႃးတင်းၼမ်လၢႆ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပိူင်လူင်မၼ်း ၼင်ႇ ၵွင်းမူးႁေႃၼၢင်း၊ ၵွင်းမူးလွႆငွမ်ႉ၊ ၵွင်းမူးၵိဝ်ႇသွင်ၼူမ်း၊ ၵွင်းမူးၸေႊၵႅဝ်ႈ၊ ၵွင်းမူးႁဵင်ႁိူၼ်း၊ ၵွင်းမူးၸဝ်ႈၼွင်ႉသႅၼ်ဝီ၊ ၵွင်းမူးဝဵင်းသဵင်မိူင်းမိတ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးပၢင်ႇသၢႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၸၢႆးၾႃႈ ၵေႃႉလႆႈပၢင်းၵႂႃႇပၼ်သႅင်ၸွမ်မၼ်းသေ တၢင်ႇပၼ်ယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈသႂ်ႇဢဵၼ်သႂ်ႇႁႅင်း ပႂ်ႉမိူသ်ႈၶၢမ်းဝၼ်းသေၸွႆႈတႄႉ ပဵၼ်ၵွင်းမူးထၢတ်ႈသႅၼ်ဝီ လႄႈ ၵွင်ႉမူးလၢၼ်ႉတွင်း မိူင်းၽူင်း၊ ၵွင်းမူးဝတ်ႉသၢႆလႅင်းထမ်းမိူင်းၵုတ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးထၢတ်ႈသႅၼ်ဝီတႄႉ ၸၢႆးၾႃႈလႆႈပၼ်ယၢမ်း တႃႇ 365 ဝၼ်းတဵမ်တဵမ်သေ ပဵၼ်ၼုင်ႈ ၸၢင်း မိူဝ်ႈတၢင်ႇထီးၼၼ်ႉမႃး တႃႇ 60 ဝၼ်းတဵမ်ယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႊၶၢဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢႆးၾႃႈပဵၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈ ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆသႃႇသၼႃႇပၢႆးတႆးၵႂႃႇ လိူဝ်တိူဝ်းသေၵဝ်ႇသေ ဝၼ်းၼိူင်ႈဢၢင်ႈဢၢၼ်းဝႆႉ တႃႇၼႄၵမ်ႇမထၢတ်း ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းႁဝ်းၵွၼ်ႇ။ ၸင်ႇၼႆႉတႄႉ ႁွတ်ႈတီႈလႂ် ၽႅဝ်တီႈလႂ်ၵေႃႈ ၸၢႆးၾႃႈ ၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈလႆႈမီး ၸုမ်းဝႆႈၽြႃးၾၢႆႇတႆးသေ ဢဝ်ၵႂၢမ်းဝႆႈၽြႃးတင်းလိၵႈ်လၢႆးတႆး ၾႃႁွမ်းၵၼ်သေ ယိုၼ်ႈပၼ်ၶူဝ်းပူၺ်ႈယဵၼ်ႈငႄႈသႃႇသၼႃႇ တေႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉဝႆႉယူႇ။ တီႈဝဵင်းႁၢႆးလူင် ၸၢႆးၾႃႈယူႇသဝ်းဝႆႉၼႆၵေႃႈ မီးမႃးၸုမ်းဝႆႈၽြႃးၾၢႆႇတႆး သၢမ်ဝၢၼ်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၸေႊတွၼ်ႊၵျႂၵ်းမႄးၼႆၵေႃႈ မီးၸုမ်းဝႆႈၽြႃးၾၢႆႇတႆး ဢၢၼ်တူဝ်ၼပ်ႉမၼ်း ႁူဝ်မိုၼ်ႇမႃး။ လူဝ်ႇသိုပ်ႇၵေႃႇသၢင်ႈ ႁႂ်ႈထၢတ်ႈထမ်းတြႃးၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ မီးပဵၼ်ၼင်ႇၵွင်းမူးဝႆႉမၼ်ႈၶိူင်ႇ ၼႂ်းႁူဝ်ၸႂ်ၽႂ်မၼ်းထႅင်ႈၵွၺ်းယဝ်ႉ။ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၵၢၼ်သႃႇသၼႃႇသေ ဢၼ်ၸၢႆးၾႃႈလႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၶိုင်ပွင်မႃးထႅင်ႈၸမ်း ပၵ်းတမ်းဝႆႉ ၶႅပ်းႁိၼ် မၢႆးတွင်းပိုၼ်း မိူင်းသႅၼ်ၸေႊ လူင်ႊႁွမ်ႈ တီႈၵွင်းမူးထၢတ်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းလူင် မိူင်းသႅၼ်ၸေႊ မၢၼ်ႈၸေႊ သႅၼ်ဝီၸၢၼ်း။ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းၸိူဝ်းဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁပ်ႉပၢင်းၽြႃးလူင် လၢၼ်ႉတွင်း မိူင်းၵဵင်းမႂ်ႇ ၶဝ်ႈၽႅဝ်မႃးၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းသေ တမ်းဝၢင်းတႄးသဝ်းဝႆႉတီႈ ဝိႁၢရ်ႇၾင်ႇၼမ်ႉၶွင်မိူင်းၽူင်း။ ႁပ်ႉပၢင်းၸွႆႈသူင်ႇ ၽြႃးလူင် ၽြႃးဢွၼ်ႇၼမ်လၢႆ ႁႂ်ႈၽႅဝ်ထိုင်ၼႂ်းမိူင်းတႆးၵူႊတီႈတီႈ ဝိႁၢရ်ႇၸိူဝ်းတုၵ်းယွၼ်းဝႆႉ လၢႆလၢႆတီႈ လၢႆလၢႆၵျႂင်း။ ၸွႆႈသွၼ်းသူႇ ႁုၼ်ႈႁၢင်ႊၽြႃးမွၵ်ႇႁဵင်လူင် ၵွင်းမူးထၢတ်ႈ တႃႇႁႂ်ႈပီႈၼွင်ႉတႆးၵူႊတီႈတီႈ လႆႈပၢင်းမိူဝ်း ဝႆႈသႃၵိူဝ်းလီထိုင် တင်းၼမ်တင်းလၢႆ။ လူတၢၼ်းဝႆႉ ၽြႃးလူင်ႁုၼ်ႈႁၢင်ႊၸဝ်ႈႁေႃးထမ်းမၸၢၵ်ႈ တီႈၵျႂင်းတႆး ဝဵင်းႁၢႆးလူင်။ လူႇတၢၼ်းဝႆႉ ၽြႃးတွင်းလူင် တၢင်းသုင်မီးပႅတ်ႇထတ်း ဢၼ်ပၢင်းမႃးတီႈဝတ်ႉၵူႇတဝ်ႈ မိူင်းၵဵင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈတႄးသဝ်း တီႈဝိႁၢရ်ႇၼွင်လူမ် မၢၼ်ႈႁႆး ၸေႊဝဵင်းၵေးသီး။ ၸွႆႈသၢင်ႈပိုၼ်ႊၼေ ၵၢၼ်ဝႆႈသႃၽြႃးၾၢႆႇတႆး လႄႈ ပၼ်ႁႅင်းတႄႇတင်ႈ ၸုမ်းဝႆႈၽြႃးၾၢႆႇတႆးဝႆႉယူႇ။ တွၵ်ႇမၢႆဝႆႉ ပိုၼ်းသႃႇသၼႃႇၸိုင်ႈတႇး ၼိူဝ်ၶႅပ်းႁိၼ်လူင်သေ တမ်းဝၢင်းပၵ်းမၼ်ႈဝႆႉတီႈ လွႆႁႃႈယွတ်ႈ ႁၢဝ်းလွႆသၢမ်သိပ်း မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ။ ၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေး. ၸၢႆးၾႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈလၢၼ် ၶိူဝ်းႁိူၼ်းလူမ်း။ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈလူႇတၢၼ်းပဵၼ်ထမ်းမုၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶိင်းၸၢႆးၾႃႈၼႆႉ ၸိုဝ်ႈလူင်ၸဝ်ႈ ထမ်းဢိင်ႊဢၢႆႈသိုဝ်ႇ၊ ၸိုဝ်ႈဢူႈ ပဵၼ်လုင်းပဝ်းၵုၺ်ႇထမ်းဢိင်ႊဢၢႆႈသိုဝ်ႇ၊ ၸိုဝ်ႈၸၢႆးၾႃႈသမ်ႉ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းၶိူဝ်းႁိူၼ်းဝႃႈ "ၸၢႆးသုၼ်ႇၾႃႈပဝ်းၵုၺ်ႇထမ်းဢိင်ႊဢၢႆႈသိုဝ်ႇ" ။ ၵွပ်ႈလူင်လဵၼ် ၸၢႆးၾႃႈၶဝ် ပဵၼ်ၵူၼ်းမေႃမိုဝ်း ၶိူသ်းၸၢင်ႊၶမ်း တီႈၼႂ်းၸေႊလႄႈ ၵႆႉသႂ်ႇၵိုၵ်းပႃးဝႃႈ ၸေႊလူင်ၼႆၸွမ်းယဝ်ႉ။ ပီ 1983 တႄႇၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်း တင်းၼၢင်းၶမ်းၽွင်မူဝ်ၶိၼ်ႇမိၼ်ႇ ဢၼ်ယူႇတီႈပွၵ်ႉတႆး ဝဵင်းႁၢႆးလူင် ၸေႊတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ။ မၼ်းၼၢင်း ပဵၼ်လုၵ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇ လုင်းၵျေႃႇၸိင်ႇ၊ ပႃႈၼေႃႇ ၶဝ် မၢၼ်ႈၵၢင်ပၢင်မၢၵ်ႇၸွၵ်း၊ ၸေႊဝဵင်းႁၢႆးလူင်။ ၶိူဝ်းဢူႈမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်းတၢင်းမိူင်းသႅၼ်ဝီသေ ၶိင်းၶဝ်ၼႆႉ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၶိင်းပၺ်ႇၺႃႇ။ ၽၢႆႇပေႃႈ မႄႈမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၶိူဝ်တၢင်းမိူင်းလၢင်း သီႇပေႃႉသေ ၸိုဝ်ႈပူႇလႄႈၼၢႆးၶဝ်ဝႃႈ ပူႇပူႉ(ဢူးၵုၼ်း) လႄႈ ၼၢႆးသွႆး ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉတႄႉ ၸၢႆးၾႃႈ ႁဵတ်းသူၼ်မၢၵ်ႇၽၢင်(မယၢၼ်းတီး) ဢၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈပၼ်ဝႆႉ။ ၵူၼ်းယိင်း ၸၢႆးၾႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ် တီႈလုမ်းၾၢႆႇႁူမ်ႈသၢင်ႈ ၸၼ်ႉၸရေးမၢႆထၢၼ်ႈသုင်ၵေႃႉၼိူင်ႈ။ ဝၢႆးၼႆႉ ၸင်ႇဢွၵ်ႇၵၢၼ်သေ ဢွၼ်ၵၼ်ႁဵတ်း ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ ၵုပ်း လႄႈ ၵၢပ်ႇ ဢိၵ်ႇ ၶွပ်ႇမႆႉၸိူဝ်းၼႆံ တေႃႇဝၼ်းၸင်ႇၼႆႉယဝ်ႉ။	shnwiki
783	လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၽြႃးၵေႃးတမ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=783	shn	လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၽြႃးၵေႃးတမ လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၽြႃးၵေႃးတမ. မိူင်းၶႄႇလႅင် ၸႄႊဝဵင်းသၢၼ်းသျီႈသိူၼ်း ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵျွင်း ဢၼ်ထႃႇပၼႃႇဝႆႉ ထၢတ်ႈလုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၽြႃႈၵေႃးတမ ဢၼ်တႄႉတႄႉမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵျွင်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၵျွင်းၼိုင်ႈသေ ယၢၼ်ၵႆ ဝဵင်းၾႃႈမုၼ်ႈ ၽၢႆႇတၢင်းႁွင်ႇ 10 ၵီးလူဝ်း၊ ယၢၼ်ၵႆ ဝဵင်းသျီးဢၢၼ်း ၼႃႈတၢင်းဢွၵ်ႇ 120 ၵီးလူဝ်း၊ ယၢၼ်ၵႆ ဝဵင်းပဝ်းၵျီး ၼႃႈတၢင်းတူၵ်း 96 ၵီးလူဝ်းယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၵျွင်း. မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ၸိုဝ်ႈသဵင် ၵျွင်းဢၼ်ၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းဢႃႇသေႃးၵၼႆသေ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉသူႈၼၼ်ႉ သမ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းတၢဝ်ႇသၢင်းၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢဝ်ႇ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆသေ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၼႂ်းၵႄႈပၢၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉဝႄႈလႄႈ ၸဝ်ႈဝွင်ႉသူႈ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၸဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸိုဝ်ႈၵျွင်းၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းဝူႈယဵဝ်ႈဝၢင်ႉ၊ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈ၊ ၵျွင်းၸုင်ႇၸိုၼ်ႈ၊ ၵျွင်းသူင်ႇၸိုၼ်ႊ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈ လင်ၼႆႉ မီးသိူၵ်ႈပိုၼ်းႁိုင်ႁီးတႄႉတႄႉ။ ဝၢႆးသေ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၶဝ်ႈၼိပ်ႉပၢၼ်ႇယဝ်ႉ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢသေႃးၵ (B.C 269-232) ၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢဝ်ထၢတ်ႈၽြႃးၸဝ်ႈ ႁႂ်းၽႄႈၸွတ်ႇ ၵူႈမိူင်းမိူင်းလႄႈ တီႈၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၼႆႉ ၽႅဝ်မႃး 19 တီႈသေ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ထိႁႃႈယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၸိုဝ်ႈၵျွင်းၼႆႉ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ႁွင်ႉဝႃႈ ၵျွင်းဢႃႇသေႃးၵ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈ ပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ်. ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ တႄႇတင်ႈ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉတူင်ႊၶၢၼ်ႇသေ ၸိုဝ်ႈသဵင် လိုဝ်းလင်မႃး မိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉပိူဝ်ႈဝေႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉၼၼ်. ပဵၼ်ဢၼ်ယႂ်ႇမႃႈၵႃႈသုင် ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉတႄႉတႄႉ။ ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉ (ထၢင်ယိုၼ်ႊ)ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်း ဢဝ်မႆႉ ႁဵတ်းပဵၼ် ၵျွင်းသီႇၸၼ်ႉသေ ၵိူဝ်းလီဝႆႈသႃယဝ်ႉ။ တီႈၵျွင်းလင်ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈသႃႇယႃႇမူၼ်ႈသိူဝ်းၸႂ် တႄႉတႄႉသေ ဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ် ၵျွင်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်း ၵႂၼ်းၸူင်းသၢၼ်းသျီး ပဵၼ်တီႈဢွင်ႈလိၼ် တီႈမျၢတ်ႈတီႈၼိုင်ႈၼႆ ၼႂ်းပိုၼ်း မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ (472) ၼၼ်ႉ မၢႆတွင်းဝႆႉ ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ ပီၶရိတ်ႉ 494 ၼၼ်ႉ သႅဝ်းသုင်ႇတူဝ်ႇပႃးယူႈ ၸင်ႇပိုတ်ႇၽုၺ်ႇတူၺ်း ဢုပ်းထႃႇပၼႃႇသေ ဝႆႈသႃလုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃးၸဝ်ႈ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ပီၶရိတ်ႉ 602 ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉသူႈၼၼ်ႉ ၽူႈလူင်ႉၽၢႆႇပိုၼ်း ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ လိမိၼ်ႉ ၸင်ႇပိုတ်ႇၽုၺ်ႇတူၺ်းသေ ဝႆႈသႃ ပွၵ်ႈထိသွင်ယဝ်ႉ။ ပီၶရိတ်ႉ 619 ပၢၼ်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉဝၢင်ႉလီးသီႇမိၼ်ႉ ၸင်ႇဢွၼ်ႁူဝ် ၵူၼ်းဢွင်ႇပႄႉသိုၵ်းမၼ်း မႃးလိုဝ်ႈသဝ်း တီႈဢွင်ႈၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉသေ ၵူၼ်းသိုၵ်းမၼ်း 80 ၵေႃႉ ၶၢမ်ႇပဵၼ်ရႁၢၼ်း တီႈၵျွင်းၼႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ပီ 631 ပၢၼ်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢႆၸုင်ႊၼၼ်ႉ မၼ်းၸႅၵ်ႇၽႄ ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် တႃႇၶိုၼ်းမႄးၵုမ်း ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈသေ ႁူဝ်သိုၵ်းႁၢၼ် ၸၢင်လႅင်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းမႃး ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ ဝႆႈသႃပွၵ်ႈထိသၢမ်ယဝ်ႉ။ ပီ 660 ပၢၼ်ၶိူဝ်းၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉၵၢဝ်းၸုင် ဢွၼ်ႁူဝ် ၼမ်းၼႃႈ ပၢင်းဢဝ် လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၵႂႃႇတီႈ မိူင်းလူဝ်ႈယၢင်ႉသေ ပၢင်းၵႂႃႇဝႆႉ တီႈသၢင်ႉဢၢၼ် သီႇပီယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 704 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၼၢင်းဝွင်ႉၵျီႇတဵင်း သမ်ႉပၢင်းဢဝ် လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၸဝ်ႈ ၵႂႃႇဝႆႉတီႈႁေႃမႂ်ႇ မိၼ်ႉထၢင်ႉ ယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝွင်ႉသိုဝ်ႈၸူင်း ၶိုၼ်းႁပ်ႉပၢင်းၵႂႃႇဝႆႉ တီႈဝဵင်းတၢဝ်ႇသၢင်ႉသေ ၸဝ်ႈဝွင်ႉတေႈၸူင်း ၶိုၼ်းႁပ်ႉပၢင်းၵႂႃႇ ဝႆႉတီႈ ဢၼ်ဢမ်ပၼ်ၽႂ်ႁၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဝွင်ႉသဵင်းၸူင်း ၸင်ႇၵႂႃႇတီႈၽၵ်းတူ ဢၢၼ်ၽူႈသေ ႁပ်ႉပၢင်းဢဝ် လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃး မိူဝ်ႈဝႆႉတီႈႁေႃၶမ်းမၼ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီ 768 ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉ (ထၢင်ႉတၢႆႇသုင်) ၼၼ်ႉ ၵျွင်းလင်ၼႆႉ ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵျွင်းၾူႈၵၢဝ်းၸႅင်းသျႅၼ်ႊ ၼႆသေ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉ သုတ်းသေ ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉလိမၢဝ်ၸိုၼ်ႈ ၼၼ်ႉ ၵျွင်းလင်ၼႆႉ လႆႈၶိုၼ်းမႄးၵုမ်း သၢမ်ပွၵ်ႈယဝ်ႉ။ ပီ 873 ၽွင်းႁဵတ်း ပွႆးလူင် ပၢင်းႁပ်ႉၶေႃႈလုပ်ႇ ၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼၼ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆ ပဵၼ်ၸိုၵ်ႉပဵၼ်သၢႆ ဢၢၼ်ႇႁူဝ်မိုၼ်ႇမၼ်း ယိပ်းၸဵမ်လၢမ်ႇ ၸဵမ်ၶိူင်ႈလူႇ ၵူႈပိူင်ပိူင်သေ ႁပ်ႉတွၼ်ႈလူႇတၢၼ်း ဝႆႈသႃယဝ်ႉ။ ရႁၢၼ်းၼၢင်းယိင်း (ၽိၵ်ႉၶူႇၼီႇ) လႄႈ ၼၢႆးၶၢဝ်ၶဝ် မႃးဝႆႈသႃ ၸိုၵ်ႉၸိုၵ်ႉသၢႆသၢႆသေ သဵင်ဝႆႈၽြႃး သဵင်ႁေႃးထမ်းၶဝ် သမ်ႉပေႃး လင်ၶိုၼ်ႈၾႃႉၶိုၼ်းမွၵ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢၼ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်း ၸဝ်ႈဝွင်ႉထၢင်ႉ တင်းသဵင်ႈ ဢွၼ်ၵၼ် ယုမ်ႇယမ်ၵိူဝ်းလီ ပုတ်ႉထၸဝ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ၼၢင်ႈမိူင်းၸုမ်ႈလူင်ထၢင် လႄႈ ၸိူင်ႉၸႅင်ႈၽုင်ၼၢင်းမၼ်း ဢဝ်ၶူၼ်ႁူဝ်ၶဝ် ၶူဝ်းၼုင်ႈၶူဝ်းမႆၶဝ် လူႇတၢၼ်းၽြႃး တီႈၾႃႈမုၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉၸွင်ႉၸုင်းၼၼ်ႉ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢွၼ်ၼၢင်းႁေႃၶမ်းလႄႈ ၸိူင်ႉၼၢင်းမၼ်း ၵႂႃႇဝႆႈ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈယဝ်ႉ။ တႄႇၸဵမ် မိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉ 380 ၼၼ်ႉ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ပၢင်ပွႆးပူႇၸေႃႇ လူႇတၢၼ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ ပၢင်ပွႆးၶုၼ်သေ ၶုၼ်မိူင်းၶဝ် သၢင်ႈပဵၼ်ပွႆးၶုၼ် သိပ်းပွၵ်ႈသေၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႃး ပဵၼ် တီႈထွတ်ႈမျၢတ်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းတင်းမိူင်း ယုမ်ႇယမ်ၵိူဝ်းလီယဝ်ႉ။ 1472 မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉမိၼ်ႉၼၼ်ႉ သွၼ်းလေႃႇႁိင်ႇလဵၵ်းလူင် ႁူၺ်ႇၼိုင်ႈ ၼမ်ႉၼၵ်းမၼ်း မီး 3600 ၵီးလူဝ်းသေ သဵင်မၼ်း ဝၢၼ်ႁူလင်ၵႆတႄႉတႄႉ။ ၸဝ်ႈဝွင်ႉသူႈဝူၼ်ႉတီႈ သမ်ႉၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈမႃး ႁၢင်ႈသိူဝ်ႁိၼ်လူင် တူဝ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မူပ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉသေ လၢႆးမိုဝ်းမၼ်း ၶႅမ်ႉလႅပ်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ သိူဝ်တႄႉတႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ တႄႉၸဵမ် မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵွၼ်ႇမႃး မၼ်းပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈ ဢၼ်လီယဵမ်ႈလီတူၺ်း လီၶဝ်ႈၸႂ်လႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်း ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် ၵႆႉမႃးယဵမ်ႈတူၺ်း ယူႇယဝ်ႉ။ ပီ 1569 ပၢၼ်ၶိူဝ်း ၸဝ်ႈဝွင်ႉမိၼ်ႉၼၼ်ႉ ၵျွင်းမႆႉၼႆႉ ၵူၼ်ႇပင်းလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ပီ 1579 ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝွင်ႉမိၼ်ႉယၢင်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇမီး ယၢင်ႉယူႈၶျဵင်ႉ ၵေႃႉဢၼ်ပဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်ႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇတိုၵ်းသူၼ်းသေ ဢၼ်ႁိၼ်ထုၼ်သၢႆး ၵုမ်းၵေႃႇ ႁဵတ်းပဵၼ် ၵျွင်းပႅတ်ႇၸဵင်ႇ၊ သိပ်းသၢမ်ၸၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵျွင်းဢၼ်ၼႆႉ တၢင်းသုင်မၼ်းမီး 47 မီႇတိူဝ်ႇ (141) ပေႇ၊ တၢင်းၵႂၢင်းမၼ်း မီး 50 မီႇတိူဝ်ႇ (150) ပေႇသေ ပဵၼ်ဢၼ်သပ်ႉပၢႆႇ ႁၢင်ႈလီၶႅမ်ႉလႅပ်ႈတႄႉတႄႉ။ ပီ 1654 ၼၼ်ႉ ဢိင်ႇသၼ်ႇလူင်သေ ၵျွင်းလူင်ၼႆႉ ႁေႈၵိူင်းတႅၵ်ႇဢႃႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1939 ၵူၼ်းသထႃႇ ၸေႇတၼႃႇလီ ဢၼ်ၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸူးၸိူဝ်ႈသိဝ် ၸင်ႇလူႇတၢၼ်း ငိုၼ်းၼမ်လၢႆသေ ၶိုၼ်းမႄးၵုမ်းၵျွင်း ႁႂ်ႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈလီငၢမ်းယဝ်ႉ။ 1981 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉသ် 24 ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵျွင်းၼႆႉ ၶိုၼ်းလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ သဵင်ႈသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ ပိုတ်ႇတူၺ်း ၶူဝ်းထႃႇပၼႃႇ. ထႃႇပၼႃႇ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ လႆႈပိၵ်ႉဢိုတ်းဝႆႉ ပီပွင်း 1100 ပီလိူဝ်လိူဝ်သေ ၶိုၼ်းမႃး ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇ မိူဝ်ႈ 1987 လိူၼ်ဢေႇပိူဝ်ႇလ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ ဢၼ်ၶုတ်းႁၼ်ၺႃး ၶႅပ်းလိၵ်ႈမွၵ်ႇၼႄဝႆႉ တီႈၼႂ်းထႃႇပၼႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ လုပ်ႇပွင်ႈမိုဝ်းၽြႃး ဢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢႃႇသေႃးၵ ၽၢၵ်ႇတွၼ်ႈမႃးၼႆၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်မႅၼ်ႈ လုပ်ႇပွင်ႈ ၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃး သီႇဢၼ် တီႈၼႂ်းဢုပ်းၸိူဝ်းဢၼ် ထႃႇပၼႃႇဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢုပ်းဢွၼ်ႇ သွၼ်ႉသႂ်ႇ ၼႂ်းဢုပ်းယႂ်ႇ မီးပႅတ်ႇဢုပ်း၊ သွၼ်ႉသႂ်ႇ ပဵၼ်ဢုပ်းလဵဝ်သေ ဢုပ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢဝ်ငိုၼ်းဢဝ်ၶမ်း ႁဵတ်းဝႆႉ တွင်ႈလၢႆးမွၵ်ႇ လၢႆးမႂ် ႁၢင်ႈၽြႃးဝႆႉ ပဵၼ်ႁွႆးမိုဝ်း ၶႅမ်ႉတႄႉတႄႉ။ လုပ်ႇပွင်ႈၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃးၸဝ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ လႆႈႁၼ် မီးၼႂ်းဢုပ်းသႅင်ၶဵဝ် ဢၼ်ဢဝ် သႅင်ပလႄး (သႅင်ၶႆႇမုၵ်ႈ) သႅင်လႅင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶပ်ႉၸီႇႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁၢင်ႈၽၢင် လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃး. လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သီမၼ်းၶၢဝ်သွတ်ႇလွတ်ႇ ပွတ်ႇၸွၼ်းငွၼ်းသေ တၢင်းသုင်မၼ်း မီး 4.3 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတိူဝ်ႇ (1.7) ထတ်း၊ တၢင်းၵႂၢင်ႈ တီႈပၢႆလုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃး မီး 2.01 ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတိူဝ်ႇ (0.8) ထတ်းသေ ၼမ်ႉၼၵ်းမၼ်း မီး 16.2 ၵရမ်ႇယဝ်ႉ။ ၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လုပ်ႇထၢတ်ႈၽြႃးၸဝ်ႈၼႆႉသေ ၶူဝ်းၶွင်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ႁႃယၢပ်ႇ၊ ဢၼ်ႁၼ်ယၢပ်ႇ၊ ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၸွမ်းတင်းၼမ်ယူႇ၊ တီႈၼႂ်းၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး မေႃႈဝၢၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ၶိူင်ႈၶူဝ်းလူႇတၢၼ်းလႄႈသင်၊ ၶူဝ်းငိုၼ်းၶမ်း ဢၼ်ႁွႆႈတိုဝ်းလႄႈသင်၊ ၶိူင်ႈၶူဝ်းဢၼ်ယွမ်ႉၼမ်ႉယႃႈဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၶူဝ်းယိပ်းတိုဝ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ဢၼ်ဢဝ်မေႈ ႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၶူဝ်းႁွႆႈတိုဝ်း သႅင်ၶႆႇမုၵ်ႈ သႅင်ၶဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ၶူဝ်းပူႈၶူဝ်းၽႄးလႄႈ ၽႅၼ်ႇယႅင်ႉ ဢၼ်ဢဝ်ၶမ်းတေႃးႁဵတ်းဝႆႉၼၼ်ႉလႄႈသင် မီးဝႆႉ ၶူဝ်းၵႃႈၶၼ်ယႂ်ႇ တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ ၵျွင်းလူင်ၾႃႈမုၼ်ႈ. ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈ ပႅၼ်ႇၸဵင်ႇ သိပ်းသွင်ၸၼ်ႉၼႆႉ တီႈၼိူဝ်မၼ်း မီးဝႆႉ ၵွင်းမူးတွင်းဢွၼ်ႇ သူၼိုင်ႈ၊ ၼႂ်းၵွင်းမူးတွင်းၼၼ်ႉ မီးၽြႃး တွင်း ႁၢင်ႈၽၢင်ၵူႈမဵဝ်းမဵဝ်း (104) သူႇသေ ပပ်ႉလိၵ်ႈထမ်း ပၢၵ်ႇပၢႆၵေႃႈ ဢဝ်ထႃႇပၼႃႇဝႆႉ ၼႂ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈထမ်းၽိုၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၽိုၼ်သေ ဢဝ်ဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉသူင်းလႄႈ ယႂၢၼ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ႁၢင်ႈမွၵ်ႇမူဝ် ဢဝ်မိုဝ်းတႅမ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈဝွင်ႉသျိင်ႈလႄႈသင်၊ ပပ်ႉလိၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ် လၢႆးမိုဝ်းၽူႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၸူးၸိုဝ်ႇသႅဝ်၊ ၶၢၼ်ႇၵျီးယၢဝ်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ပၢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၵဝ်ႇဢၼ်မွၼ် ဢၼ်ႁႃယၢပ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉ ၼႂ်းၵွင်းၼူးၼႆႉယဝ်ႉ။ တီႈၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၶႅပ်းလိၵ်ႈႁိၼ်ၼမ်တႄႉတႄႉ။ တီႈၼႂ်းၶႅပ်းလိၵ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၢႆးမိုဝ်း ၽူႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ဢၼ်ပဵꧣ် ၸူးသိုဝ်ႉလၢႆႉ၊ ၵျၢင်းယူႇ၊ ပဵင်းၶျၢင် ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈ လၢႆးမိုဝ်း ၽူႈၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ လႆႈႁၼ်မီးဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၸုမ်းၵေႃႇသၢင်ႈၶဝ် လုမ်းလႃးၵျွင်းၽႃႈမုၼ်ႈ ၶဝ်ပိုတ်ႇၽုၺ်ႇတူၺ်း ထႃႇပၼႃႇ ဢုပ်းငိုၼ်းဢုပ်းၶမ်း သွၼ်ႉၵၼ်ပဵၼ်ဢုပ်း လႆႈႁၼ်လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်း ၽြႃးၵေႃးတမၼၼ်ႉ ၶဝ်ထႆႇၶႅင်းႁၢင်ႈသေ ၽွင်းမိူဝ်ႈၶဝ်ၵႂႃႇ သုၵ်ႈၾိမ်းထုတ်ႇႁၢင်ႈၼၼ်ႉ ၸၢၵ်ႈလၢင်ႉၶႅပ်းႁၢင်ႈၶဝ် ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ႁိူဝ်ႈလႅင်းၵႂႃႇသဵင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၸၢၵ်ႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉယၢမ်ႈႁၼ် ယၢမ်ႈထူပ်းသေပွၵ်ႈလႄႈ မၼ်းဢၢမ်းၵႂႃႇတႄႉတႄႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸၢၵ်ႈလၢင်ႉၶႅပ်းႁၢင်ႈမၼ်း ဢမ်ႇလူႉလႅဝ်သင်။ ၵျွင်းၾႃႈမုၼ်ႈ ဢၼ်မီးထၢတ်ႈလုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃးၼႆႉ တိုၼ်းမီးၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇႇ ၵိုၵ်းပိုၼ်းဝႆႉ ၸဵမ်ၵွၼ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းတီႈၵႆ တီႈၸမ် မႃးလူႇမႃးဝႆႈ တႃႇသေႇယဝ်ႉ။ ပီ 1994 ၽွင်းမိူဝ်ႈ ပၢင်းဢဝ်ၶႅဝ်ႈၵႅဝ်ႈၽြႃး မႃးမိူင်းမၢၼ်ႈ 45 ဝၼ်းၼၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းထႆးၵေႃႈ ထႆးၶဝ် မႃးပၢင်းဢဝ် လုပ်ႇၼိဝ်ႉမိုဝ်းၽြႃး မိူဝ်းဝႆႉတီႈမိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ထေႃးၼမုၼ်းထူဝ်း 80 ဝၼ်းသေ ၵူၼ်းမိူင်း 21 လၢၼ်ႉပၢႆ မႃးပူႇၸေႃႇဝႆႈသႃ လူႇယႂ်ႇတၢၼ်းလူင်ယဝ်ႉ။	shnwiki
784	သၽႃးၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇရီႇ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=784	shn	သၽႃးၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇရီႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ (တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်), (Taninthayi Region Hluttaw), (Lumtenphaung Zetaoeng Danindaayi) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈတိူင်းတၼိၼ်းတႃႇယီႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူမ်ၼမ် တႅၼ်းၽွဝ်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႆႉ မီး ယူႇ 29 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 21 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 7 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ [[ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅]ၼၼ်ႉ [[ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ\|ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ]] ၼႆႉ ဢွင်ႇပႄႉၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းတင်းသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း. - [[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း\|လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း]] - [[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်\|လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]	shnwiki
785	သၽႃးၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=785	shn	သၽႃးၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ (မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်), (Mandalay Region Hluttaw), (Lumtenphaung Zetoeng Taaloe) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ် တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 76 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 57 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 19 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိၼ်ၼိူဝ်ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ 2015 သေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၼႆႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းတင်း ၼမ် ၵႃႈတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း (သၽႃး). မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇၼႆႉ ၸွမ်းလူၺ်ႈ လၵ်းမိူင်း 2008 သေ လႆႈဢဝ် ဢႃႇၼႃႇၸိုင်ႈမိူင်း ၸႅၵ်ႇပဵၼ် လွင်ႈသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း၊ လွင်ႈၽွင်းငမ်း၊ လွင်ႈတတ်းသိၼ် ၼႆသေ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ဢႃႇၼႃႇ သၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်းၼႆႉ လႆႈၸႅၵ်ႇၽႄၼွပ်ႇဢၢပ်ႈပၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်ႈႁူမ်ႈတုမ်၊ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸႄႈတိူင်းယဝ်ႉ။ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼႆႉ လႆႈတႄႇၸတ်းႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈ (31.1.2011) ၼၼ်ႉသေ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼႆႉ လႆႈတႄႇၸတ်းႁဵတ်း မႃး မိူဝ်ႈ (8.2.2016) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈလႄႈ တၢင်းၵႂၢင်ႈ. လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းမီး 5.00 ဢေႇၵ သေ မီးဝႆႉတီႈ ၼိူဝ် သဵၼ်ႈတၢင်း 9၊ ၼႂ်းၵႄႈ 70-73၊ ပွၵ်ႉဢူးပူၵ်ႉတေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းဢွင်ႇမျေႇတႃႇၸၢၼ်ႇ၊ ဝဵင်းတႃႈလိူဝ်ႇယဝ်ႉ။ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းတီႈ လုမ်းၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၸႄႈတိူင်း ဢၼ်မီးတီႈၸဵင်ႇ သဵၼ်ႈတၢင်း 24 လႄႈ 65 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉတႄႇ တိုၵ်ႉႁႃတႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူဝ်ႈ ဢႃႇယုလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈၽွတ်ႈႁႅၼ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်း. လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ တႅၼ်းၽွင်းၸႄႈတိူင်း (56) ၵေႃႉ ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ (1) ၸႄႈဝဵင်း လိူၵ်ႈတၢင်ႇမႃး (2) ၵေႃႉ၊ မီးၽၢႆႇၼိူဝ် ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈ ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ (0.1) ၊ တႅၼ်းၽွင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး (1) ၵေႃႉ၊ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ (19) ၵေႃႉ ဢၼ်ႁူဝ်ၼပ်ႉၽဵင်ႇၵၼ်တင်း ႁူဝ်ၼပ်ႉတႅၼ်းၽွင်း တၢင်းသဵင် သၢမ်ပုၼ်ႈ ၼိုင်ႈပုၼ်ႈသေ ႁူမ်ႈသဵင်ႈ ဢဝ်တႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်း (76) ၵေႃႉသေ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼႆႉ ၼႂ်းၵႃႈ တႅၼ်းၽွင်း (57) ၼႆႉ ပႃႇတီႇ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ (49) ၵေႃႉ၊ ပျီႇထွင်ႇၸုၵျၢၼ်ႉၶႅင်ႇယေးၼိၼ့် ၽုၼ်ႉၽျူဝ်းယေးပႃႇတီႇ (7) ၵေႃႉ၊ ပႃႇတီႇတီႇမူဝ်ႇၵရႅတ်ႉတိတ်ႉ(မျၢၼ်ႇမႃႇ) (1) ၵေႃႉ ၼႆသေ တီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ မီး (76) ၵေႃႉယဝ်ႉ။ ဢႃႇယု လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ. ဢႃႇယု လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇၼႆႉ ပဵၼ် (5) ပီ ၼင်ႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်းယဝ်ႉ။ ဝၼ်းဢႃႇယု လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းမိူင်း သုတ်းသဵင်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢႃႇယုလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼႆႉၵေႃႈ သုတ်းသဵင်ႈမိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း. - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်	shnwiki
786	သၽႃးၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=786	shn	သၽႃးၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ (ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်), (Yangon Region Hluttaw), (Lumtenphaung Zetoeng Taakung) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးတႅၼ်းၽွင်း ၼိုင်ႈဢၼ်ၵူၺ်းသေ ႁူဝ်ၼမ်တႅၼ်းၽွင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃး မီးဝႆႉ 123 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇမီး 92 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇမီး 31 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း. - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်	shnwiki
787	သၽႃးၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=787	shn	သၽႃးၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ် (ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်), (Bago Region Hluttaw), (Lumtenphaung Zetoeng Paakoe) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းပႃႇၵိူဝ်၊ [[မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းဢၼ်လဵဝ်သေ ႁူဝ်ၼမ်တႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ မီး 76 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 57 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 19 ၵေႃႉ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။။ တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း. - [[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း\|လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း]] - [[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်\|လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]	shnwiki
788	သၽႃးၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=788	shn	သၽႃးၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း "'လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း" (မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်), (Magway Region Hluttaw), (Lumtenphaung Zetaoeng Makoi) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈတိူင်းမၵူၺ်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူမ်ၼမ် တႅၼ်းၽွဝ်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉၼႆႉ မီး ယူႇ 68 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 51 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 17 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ [[ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅]ၼၼ်ႉ [[ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ\|ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ]] ၼႆႉ ဢွင်ႇပႄႉၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းတင်းသဵင်ႈယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း. - [[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း\|လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း]] - [[လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်\|လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်]]	shnwiki
789	သၽႃးၸႄႈတိူင်းဢေႇရႃႇဝတီႇ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=789	shn	သၽႃးၸႄႈတိူင်းဢေႇရႃႇဝတီႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ (ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်), (Ayeyarwady Region Hluttaw) (Lumtenphanung Zetoeng Aeyaawadi) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ တီႈၼႂ်း ၸႄႈတိူင်းဢေႇယႃႇဝတီႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးတႅၼ်းၽွင်းၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ်တႅၼ်းၽွင်း ၸိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ မီႈ 72 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈ 54 ၵေႃႉ လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 18 ၵေႃႉ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း. - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်	shnwiki
790	သၽႃးၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=790	shn	သၽႃးၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း (စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်), (Sagaing Region Hluttaw), (Lumtenphaung Zetoeng Zekeng) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈတိူင်းၸႄႈၵႅင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ် တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 101ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 76ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 25 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိၼ်ၼိူဝ်ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅ သေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၼႆႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းတင်း ၼမ် ၵႃႈတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း. - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်	shnwiki
791	သၽႃးၸႄႈမိူင်းတႆး	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=791	shn	သၽႃးၸႄႈမိူင်းတႆး လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်းတႆး (ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်), (Shan State Hluttaw), (Lumtenphaung Zemoeng Tai) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်ၼိုင်ႈ ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းတႆး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းဢၼ်လဵဝ်သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉတႅၼ်းၽွင်း မီး 137 ၵေႃႉ (ၽူႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 103 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းသိုၵ်း 34 ၵေႃႉ) ယဝ်ႉ။ တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း. - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်	shnwiki
792	သၽႃးၸႄႈမိူင်းမွၼ်း	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=792	shn	သၽႃးၸႄႈမိူင်းမွၼ်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း (မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်), (Mon State Hluttaw), (Lumtenphaung Zemoeng Maun) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈမိူင်းမွၼ်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ် တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 31 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 20 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 8 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိၼ်ၼိူဝ်ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅ သေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၼႆႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းတင်း ၼမ် ၵႃႈတီႈ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း. - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်	shnwiki
793	သၽႃးၸႄႈမိူင်းယၢင်း	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=793	shn	သၽႃးၸႄႈမိူင်းယၢင်း လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ (ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်), (Kayin State Hluttaw), (Lumtenphaung Zemoeng Yaangphoek) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်လဵဝ်သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉ တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 23 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 17 ၵေႃႉ လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 6 ၵေႃႉ) ယဝ်ႉ။ တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း. - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်	shnwiki
794	သၽႃးၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=794	shn	သၽႃးၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် (ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်), (Kayah State Hluttaw), (Lumtenphaung Zemoeng Yaangleng) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်မီးဝႆႉတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင်၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ် တႅၼ်းၽွင်း မီး 20 ၵေႃႉ (ၽူႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 15 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 5 ၵေႃႉ) ယဝ်ႉ။။ တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း. - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်	shnwiki
796	သၽႃးၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=796	shn	သၽႃးၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ (ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်), (Rakhine State Hluttaw), (Lumtenphaung Zemoeng Rakheng) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈမိူင်းရၶႅင်ႇ၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်းမီးလုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ်တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 47 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 35 ၵေႃႉ လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 12 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅ ၼၼ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ (ANP) ၼႆႉ လႆႈဢွင်ႇပႄႉ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈၵမ်ႉၼမ်ယဝ်ႉ။ၵူၺ်းၵႃႈဝႃႈၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 12 ၵေႃႉၼၼ်ႉလႄႈ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢမ်ႇလႆႈဢွင်ႈတီႈ တီႈလုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမႃးၼင်ႇၵဝ်ႇ။ တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း. - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်	shnwiki
797	သၽႃး ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=797	shn	သၽႃး ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼႆႉ ဢဝ် ၸႄႈမိူင်းၸဵတ်းဢၼ်၊ ၸႄႈတိူင်းၸဵတ်းၵၼ်၊ ၼႃႈလိၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ႁႃႈဢၼ် လႄႈ တိူင်းၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ ၼိုင်ႈဢၼ်သေၵေႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၸႄႈတိူင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ မၢၼ်ႈၶဝ်ႁွင်ႉဝႃႈ (တိုင်း) ၼႆသေ ထိုင်ပီ 2010 လိူၼ်ဢေႃးၵၢတ်ႉ ၼၼ်ႉ ၶိုၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈႁွင်ႉဝႃႈပဵၼ် (တိုင်းဒေသကြီး) ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်းၵူႈတီႈတီႈၼႆႉ ဢဝ် တႅၼ်းၽွင်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ လႄႈ တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းသိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇသေၵေႃႈ ၽွတ်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ "သၽႃးၸႄႈမိူင်း" လႄႈ "သၽႃးၸႄႈတိူင်း" ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဢိင်ၼိူဝ် လၵ်းမိူင်း မိူင်းမၢၼ်ႈ သေ ဢၼ်ပဵၼ် ၸွမ်ပွင်သိုၵ်း တပ်ႉမတေႃႇ ၼႆႉ မီးသုၼ်ႇလိူၵ်ႈဢဝ် တႅၼ်းၽွင်းၵူၼ်းသိုၵ်းတပ်ႉမတေႃႇ သႂ်ႇၼႂ်း တႅၼ်းၽွင်းသၽႃး သၢမ်ပုၼ်ႈၼိုင်ႈပုၼ်ႈယဝ်ႉ။ ဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်း တီႈသၽႃး ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ် ႁူဝ်ၼပ်ႉၸႄႈဝဵင်း လႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်မီးယူႇတီႈ ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သၽႃး ဢၼ်မီး ဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းၼမ်သေပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းတႆး လႄႈ ၸႄႈတိူင်းတႃႈၵုင်ႈ သေ ဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းမီး 153 လႄႈ 123 ယဝ်ႉ။ သၽႃး ဢၼ်ဢွင်ႈတီႈ တႅၼ်းၽွင်း ဢေႇသေပိူၼ်ႈၼႆ့ ပဵၼ် ၸႄႈမိူင်းယၢင်းၽိူၵ်ႇ လႄႈ ၸႄႈမိူင်းယၢင်းလႅင် သေ ဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်း မီး 20 လႄႈ 22 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။. သၽႃးယၢမ်းလဵဝ်ၼႆ့ လႆႈလုၵ်ႉတီႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ 2015 ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်းမႃး မိူဝ်ႈပီ 2015 ၼူဝ်ႇဝႅမ်ႇပႃႇ 8 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လိူၵ်ႈမႃးသေ ထိုင် ပီ 2016 လိူၼ်ၾႅပ်ႇဝႃႇရီႇ 8 ဝၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈတႄႇႁွင်ႉ သၽႃးမႃးယူႇယဝ်ႉ။	shnwiki
798	သၽႃးၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=798	shn	သၽႃးၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း သၽႃးၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း (ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်), (Chin State Hluttaw), (Lumtenphaung Zemoeng Khyaang) ၼႆႉ ပဵၼ် သၽႃးသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း တႃႇ ၸႄႈမိူင်းၶျၢင်း၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်သၽႃးမဵဝ်းမီးသၽႃးၼိုင်ႈဢၼ်သေ ႁူဝ်ၼမ် တႅၼ်းၽွင်း ၶဝ်ႈပႃး 24 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းဢၼ်ထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 18 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 6 ၵေႃႉ) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိၼ်ၼိူဝ်ၽွၼ်းလႆႈ ပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈၵူႈထၢၼ်ႈ၊ ၂၀၁၅ သေ ဢမျူဝ်းတႃးတီႇမူဝ်ႇၶရေႇၸီႇ ဢၽွႆႉၶျူၵ်ႉ ၼႆႉ လႆႈဢွင်ႈတီႈတႅၼ်းၽွင်းတင်း ၼမ် ၵႃႈတီႈ သၽႃးၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း. - သၽႃး ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း - သၽႃးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်	shnwiki
799	သၽႃးၸႄႈမိူင်းၶၢင်	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=799	shn	သၽႃးၸႄႈမိူင်းၶၢင် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင် (ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်), (Kachin State Hluttaw), (Lumtenphaung Zemoeng Khaang) ၼႆႉ ပဵၼ် လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းသၢင်ႈၾိင်ႈမိူင်း ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်မီးတီႈၼႂ်း ၸႄႈမိူင်းၶၢင်၊ မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း မဵဝ်မီးၼိုင်ႈဢၼ်ၵူၺ်းသေ ႁူဝ်ၼမ်တႅၼ်းၽွင်း မီး 51 ၵေႃႉ (တႅၼ်းၽွင်းထုၵ်ႇလိူၵ်ႈတၢင်ႇ 38 ၵေႃႉလႄႈ တႅၼ်းၽွင်းတပ်ႉမတေႃႇ 23 ၵေႃႉ)ယဝ်ႉ။ တႃႇတူၺ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း. - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ၸႄႈမိူင်းလႄႈ ၸႄႈတိူင်း - လုမ်းတႅၼ်းၽွင်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်	shnwiki
27238	သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27238	shn	သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး (ၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉ Tai Sangha University Students’ Association Bangkok, Thailand) ပဵၼ်ၸုမ်းသင်ႇၶတႆး ဢၼ်ႁဵၼ်းလိၵ်ႈယူႇတီႈ ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃၸုလႃးမိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ၸုမ်းလႆႈၵေႃႇတင်ႈမႃးမိူဝ်ႈပီ 2005 သေ ထိုင်မႃး ပီ 2010 ၸၼ်ႉၸွမ်လႆႈမၵ်းမၼ်းပၼ်သေ၊ သင်ႇၶတႆးၶဝ်ၸဝ်ႈလႆႈပဵၼ်ၼမ်ႉၼိုင်ႈၸႂ်လဵဝ်ၵၼ်သေ ႁူမ်ႈသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ် သႃႇသၼႃႇ ၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ၵႂႃႇတေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပိုၼ်း. ၽူႈပၼ်ႁႅင်း. သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ၼႆႉ ဢိင်ပိုင်ႈလူၺ်ႈတၢင်းၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်း ၸဝ်ႈၶူးလူင် Prof. Dr. ၶမ်းမၢႆ ထမ်ႇမသႃႇမိ (DPhil, Oxford)၊ ၸဝ်ႈၶူးသုꩪမ်မ သုၶမ်းတႆး B.A., M.A. (MCU) M.A. (TU) လုၵ်ႈႁဵၼ်း Ph.D. ၸၼ်ႉၸွမ်ၸူးလႃးလူင်းၵွၼ်း၊ ၸဝ်ႈၶူးသုၸိၼ်တႃ (မိူင်းၼၢႆး)၊ လႄႈ ၸဝ်ႈၶူးပၺ်ၺႃၽေႃၷ B.A. (ၼွင်ႁၢႆးယႃႈ) ၶဝ်ႈၸဝ်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ ႁႃသူၼ်းတုမ်သင်ႇၶတႆး၊ ဢၼ်လုၵ်ႉၼႂ်းမိူင်းတႆး မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈယူႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ် ၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉသေဢမ်ႇၵႃး ဢိၵ်ႇပႃးတင်ႈၸဝ်ႈသင်ႇၶတႆး ၸိူဝ်းမီးယႇဝႆႉၼႂ်းမိူင်းထႆးၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်သေ၊ ၵေႃႇတင်ႈပဵၼ်မႃးၸုမ်းဢၼ်လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ꧦမုၵ်ႉၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်သင်ႇၶတႆးမိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးꧦ ၼႆႉမႃး မိူဝ်ႈပီ 2005 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယိူင်းဢၢၼ်းလွင်ႈတင်ႈၸုမ်း. ၸဝ်ႈၶူးၶဝ်ၸဝ်ႈလႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၵေႃႇတင်ႈၸုမ်းမႃးၼႆႉ ယွၼ်ႉမီးတၢင်းယိူင်းဢၢၼ်းႁႂ်ႈသင်ႇၶတႆး လႄႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၢႆးယိင်းတႆး ၸိူဝ်းမႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈယူႇတီႈၸၼ်ႉၸွမ်ၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉ ႁႂ်ႈပေႃးမီးတၢင်းမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်၊ ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈယူႇပဵၼ်ၼမ်ႉၼိုင်ႈၸႂ်လဵဝ်ၵၼ်၊ ယၢမ်းမိူဝ်ႈယူႇဢမ်ႇလီၵိၼ်ဢမ်ႇဝၢၼ် ဢမ်ႇၼၼ်တူၵ်းတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇ သေလွင်ႈꧦ မႃးၵေႃႈ ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၸွႆႈထႅမ်တူၺ်းထိုင်ၵၼ်လႆႈ၊ ၸွင်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ်တင်ႈ ꧦ မုၵ်ႉၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်သင်ႇၶတႆးမိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးꧦ ၼႆႉမႃးယဝ်ႉ၊ ဝၢႆးသေၶဝ်ၸဝ်ႈ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၵေႃႇတင်ႈၸုမ်းမႃးယဝ်ႉ၊ သင်ႇၶတႆးၵေႃႈလႆႈဝႃႈပဵၼ်ဢၼ်ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်လိူဝ်ၵဝ်ႇမႃးတႄႉꧦ ဝႃႈꧦ ယူႇယဝ်ႉ၊ ပေႃးမႃးတူၺ်းၶိုၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇၽၢႆႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ်လႄႈသင်၊ ၽၢႆႇလွင်ႈမိုတ်ႈၵိုဝ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ် ၼႂ်းမူႇၼႂ်းၸုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ ၽၢႆႇၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉလႄႈသင်၊ လႆႈဝႃႈၶႅမ်ႉလႅပ်ႈမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇတႄႉꧦ ဝႃႈꧦ ယဝ်ႉ။ တႅမ်ႈပၵ်းပိူင်ၸုမ်း. ထိုင်မႃးပီ 2009 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၶူးၵိတ်တိသႃရႃၽိပႃလ (ꩪမ်မႃၸရိယ) M.A., Ph.D. (Candidate), Thailand ၸဝ်ႈၶူးၼႃၵိၼ်တ (B.A.) လႄႈ တင်းၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်ႈလၢႆꧦ ၸဝ်ႈ တင်ႇလႆႈဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ် လွင်ႈတႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇပပ်ႉပၵ်းပိူင်ၸုမ်း ပုၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းသင်ႇၶတႆး သမ်ႉပေႃးတေလႆႈမေႃယူႇသဝ်းၸွမ်းပၵ်းပိူင် ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈလႄႈၸဝ်ႈၼိုင်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တေမီးတၢင်းၼပ်ႉယမ်ၼိူဝ်ၵၼ် ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေမေႃယူႇၸွမ်းပၵ်းပိူင်ၸၼ်ႉၸွမ် လႄႈပၵ်းပိူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းပိူၼ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၶဝ်ႈၸဝ်ႈလႆႈဝူၼ်ႉႁၼ်ထိုင်ၸႃႇၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၸိူဝ်းမႃးလိုၼ်းလင် ဢၼ်တေမႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေဢမ်ႇလႆႈမီးတၢင်းယၢပ်ႇၽိုတ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸင်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ်တႅပ်းတတ်းဝႃႈ ꧦ တင်ႈတႄႇဢဝ်ၼႆႉၵႂႃႇလူဝ်ႇလႆႈမီးပၵ်းပိူင်ယဝ်ႉꧦ ၼႆႉလႄႈ ၸင်ႇလႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးပၵ်းပိူင် တႃႇသင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး မိူဝ်ႈပီ 2009 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸၼ်ႉၸွမ်ပၼ်ၶႂၢင်ႉတင်ႈၸုမ်း. ထိုင်မႃးပီ 2010 ၼၼ်ႉ ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸူးလႃးလူင်းၵွၼ်း လႆႈပိုတ်ႇပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်း ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၵူႈမိူင်းꧦ တင်ႈၸုမ်းႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်သေ တၢင်ႇၶိုၼ်ႈၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်ပုၼ်ႈတႃႇႁႂ်ႈၸၼ်ႉၸွမ်တူၺ်းထိုင်လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈငၢႆႈၶိုၼ်ႈမႃးလႄႈ တႃႇႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် လႆႈမီးတိုဝ်ႉတၢင်းတႃႇတေၸွႆႈထႅမ် ႁဵတ်းသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၶိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉၼၼ်သေ ၸဝ်ႈၶူးသုမၼ သႅင်လၢဝ် (ၵေႇသီႇ) ၸင်ႇလႆႈႁႃဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်တင်း ၽူႈပွင်ၵၢၼ်ၸုမ်း လႄႈ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းၵူႈၸဝ်ႈꧦ လွင်ႈတႃႇတေတင်ႈၸုမ်းသေ တၢင်ႇၶဝ်ႈၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸူးလႃးလူင်းၵွၼ်း၊ ၶဝ်ၸဝ်ႈၸင်ႇလႆႈၸႂ်ၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်သေ လႆႈတၢင်ႇၸုမ်းၶဝ်ႈၼႂ်းတၼ်ႉၸွမ်ယူႇယဝ်ႉ။ ဢၼ်လႆႈတၢင်ႇၸုမ်းၶဝ်ႈၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉၶႂ်ႈႁႂ်ႈၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ႁူႉၸၵ်းသင်ႇၶတႆးၼမ်တိူဝ်းမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်တေလႆႈမီးသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၽၢႆႇၵၢၼ်ႁဵၼ်းၵၢၼ်သွၼ်ႁဝ်းၶႃႈ၊ ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိုတ်းၸၼ်ႉမႃးလိူဝ်ၵဝ်ႇလႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃႈတေလႆႈသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ပဵၼ် တႃႇႁဵတ်းသၢင်ႈၸွႆႈထႅမ်ၼႃႈၵၢၼ်ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ႈတင်းၽၢႆႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ ၽၢႆႇၸၼ်ႉၸွမ်တင်းသွင်ၽၢႆႇၼႆႉ သမ်ႉပေႃးတေမီးၽွၼ်းလီတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၸင်ႇလႆႈတၢင်ႇသဵၼ်ႈမၢႆ သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ၶဝ်ႈၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်း ၸွမ်းၼင်ႇယိူင်းဢၢၼ်းမီးဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိၼ်ႇပႅင်လႅၵ်ႈလၢႆႈ. ၸွမ်းၼင်ႇထုင်းၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းမီးဝႃႈ ꧦထုင်းၵဝ်ႇယႃႇႁႂ်ႈႁၢႆ လၢႆးမႂ်ႇႁႂ်ႈၶိုတ်းၵၢပ်ႈꧦ ၼႆလႄႈ ထိုင်မႃးၼႂ်းပီ 2011 ၼႆႉ ၸဝ်ႈၶူးသုမၼ သႅင်လၢဝ် (ၵေႇသီႇ) လႄႈ ၸဝ်ႈၶူးꩪမ်ႇမိၵ (လၢႆးၶႃႈ) ၶဝ်ၸဝ်ႈ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈ ၸုမ်းသင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး တင်းသဵင်ႈသေ လႆႈၶိုၼ်းမူၼ်ႉမေးပၵ်ႈပိူင်ၵမ်ႉၽွင်ႈလႄႈ ၸိုဝ်ႈၸုမ်း မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၸႂ်ႉ ꧦ မုၵ်ႉၸုမ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်းၸွမ်သင်ႇၶတႆး မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးꧦ လႆႈလၢႆႈမႃးပဵၼ် ꧦ မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးꧦ သေ သိုပ်ႇမၵ်ႈမၼ်းၶိူင်ႈမၢႆ လႄႈၸုမ်ႈၸုမ်းၸိူဝ်းၼႆႉမႃးယူႇယဝ်ႉ၊ ယွၼ်ႉၶႂ်ႈႁိုဝ်ႈၸုမ်းလီသေဢွၼ် တွၼ်းသေၵဝ်ႇ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်လွင်ႈယူႇသဝ်းႁဝ်းႁႂ်ႈမိူၼ်ပိူၼ်ႈ လႄႈၼႃႈၵၢၼ်ႁဝ်း သမ်ႉပေႃးတေ ၶိုၼ်ႈသၢင်ႉၶိုၼ်ႈသုင်လိူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉလႄႈသင်၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ပၵ်းပိူင်ႁဝ်းၶႃႈ ပေႃးတေထုၵ်ႇမီၼ်ႈၸွမ်းပိူင်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ်လႄႈပၵ်ႈပိူင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၸိူဝ်ႉၼႆႉလႄႈသင် ၸင်ႇၶိုၼ်းမူၼ်ႉမေးပၵ်းပိူင် သင်ႇၶတႆးလုၵ်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးမႃးယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃးဝၼ်းထိ 4 လိူၼ် ၾႅပ်ႉပိဝ်ႇဢိူဝ်ႇရီႇ 2020 ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈ မုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ၸဝ်ႈၶူးဢိသ်သရိယ ဢွၼ်ႇၶိုၼ်းသႂ် (မိူင်းၵိုင်) ဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လႆႈၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ထတ်းပၵ်းပိူင်ၶိုၼ်ႈမႃး ထိုင်မႃး ဝၼ်းထိ 18 လိူၼ် ၾႅပ်ႉပိဝ်ႇဢိူဝ်ႇရီႇ 2020 တေႃႇထိုင် ဝၼ်းထိ 20 လိူၼ် ၾႅပ်ႉပိဝ်ႇဢိူဝ်ႇရီႇ 2020 ၼၼ်ႉ၊ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ထတ်းပၵ်းပိူင် ၸင်ႇလႆႈဢွၼ်ၵၼ်ထတ်း၊ ထႅမ်၊ ထွၼ် ပၵ်းပိူင်ၵမ်ႈၽွင်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၸုမ်းဢၼ်ၵဝ်ႇပဵၼ် ꧦမုၵ်ႉၸုမ်းသင်ႇၶတႆး လုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးꧦ ၼၼ်ႉ လႆႈထွၼ်ပႅတ်ႈ ꧦမုၵ်ႉၸုမ်းꧦ မၼ်းသေ လၢႆႈပဵၼ် ꧦသင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးꧦ ၸိုဝ်ႈၽၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉ Tai Sangha University Students’ Association Bangkok, Thailand (TSUSA) မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေလႆႈဢဝ်တၢင်ႇလၢတ်ႈ ဢုပ်ႇၵုမ်ၵၼ်တီႈဝတ်ႉမႂ်ႇတႆး သႃထုပရႃႇတိတ်ႇ မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ယဝ်ႉတူဝ်လီငၢမ်းယဝ်ႉ၊ ထိုင်ႈမႃး ဝၼ်းထိ 22 မၢတ်သျ် ပီ 2021 ၸင်ႇလႆႈတူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ်သေ တႅပ်းတတ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၸိုဝ်ႈၸုမ်ႈမႂ်ႇ ꧦသင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸွၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆးꧦ ၼႆႉမႃးတေႃႇတေႃႈလဵဝ်ယဝ်ႉ။ ပိူင်ၶွတ်ႇၽွတ်ႈၸုမ်း. ပိူင်ၶွတ်ႈၽွတ်ႈ သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး မီးတင်းမူတ်းသွင်တွၼ်ႈ– <br> 1.ၽူႈၵိူဝ်းၵုမ် <br> 1.1. ၸဝ်ႈၶူးလူင် Prof. Dr. ၶမ်းမၢႆ ꩪမ်မသႃမိ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ (D.Phil., Oxford) ဢၷ်ၷမႁႃသၻ်ꩪမ်မၸေႃတိၵꩪၸ၊ ဢၷ်ၷမႁႃၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨတ၊ မႁႃꩪမ်မၵထိၵပႁုၸၼႁိတꩪရ၊ ပႃႇၵွၵ်ႉၶလူင် လႄႈၽူႈၵေႃႇတင်ႈ ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆး၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ <br> 1.2. ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် မႁႃၺႃႇꧣိၼ်ၻ ဝတ်ႉမႂ်ႇတႆး မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး။ <br> 1.3. ၸဝ်ႈသြႃႇလူင် သူဝ်ၽူၼ်းဝသျိရပူၼ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် လုၵ်ႈႁဵၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸူးလႃးလူင်းၵွၼ်း။ <br> 1.4. ၸဝ်ႈၶူး Dr. သႅင်ႁိူင်း ၼႃႇရိၼ်ႇၻႃၽိပႃလ (ꩪမ်မႃၸရိယ) M.A., Ph.D (Sri Lanka)၊ သၻ်ꩪမ်မၸေႃတိၵꩪၸ၊ မႁႃၷၼ်ထဝႃၸၵပꧣ်ꩨိတ၊ ၽူႈၵုမ်ႈႁွင်ႈၵၢၼ်ၽၢႆႇၵပ်းသၢၼ်ၼွၵ်ႈမိူင်း၊ ၶူးသွၼ်ၵထိၵၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃႇၸိူလႃးလူင်းၵွၼ်း၊ ၶူးပွင်သွၼ်ၵထိၵၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆး၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီႈ။ <br> 1.5. ၸဝ်ႈၶူး Dr. သႅင်ႁိူင်း ပၺ်ၺႃၽေႃၷၽိပႃလ (ꩪမ်မႃၸရိယ M.A.(Sri Lanka), Ph.D (Mahidol) ၸၼ်ႉၸွမ်မႁိတူၼ်း၊ ၶူးပွင်သွၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ပုတ်ႉထမိူင်းတႆး၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ <br> 1.6. ၸဝ်ႈၶူး Dr. ၵိတ်တိသႃရႃၽိပႃလ (ꩪမ်မႃၸရိယ) M.A., Ph.D (Mahamakut, Thailand) ၽူႈမၢႆလူင် ၸုမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ငဝ်ႈငုၼ်းမုၵ်ႉၸုမ်းလူင်သရ်ႇၶႃႇၸိုင်ႈတႆး။ <br> 1.7. ၸဝ်ႈၶူး Dr. ၼေႃႇသႅင် ဢၷ်သေၼ B.A. (Philosophy), M.A. (English), Ph.D. (Linguistics) MCU, Thailand. <br> 1.8. ၸဝ်ႈၶူးမႁႃႇၵေႃးလိၼ်ႇတ B.A. (MCU) M.A. (Human Resource Management - NIDA Institute. <br> 1.9. ၸဝ်ႈၶူးတိုၼ်းႁၢၼ် တေၸဝံသ B.A. (English), M.A. (English), Ph.D. (Linguistics) (Candidate), MCU, Thailand. <br> 2.ၽူႈပွင်ၵၢၼ် <br> 2.1. ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် 1 ၸဝ်ႈ <br> 2.2. ၵႅမ်ႈႁူဝ်ပဝ်ႈ 2 ၸဝ်ႈ <br> 2.3. ၽူႈမၢႆလူင် 1 ၸဝ်ႈ <br> 2.4. ၵႅမ်ႈၽူႈမၢႆ 2 ၸဝ်ႈ <br> 2.5. ၽၢႆႇၵၢၼ်ငိုၼ်း 3 ၸဝ်ႈ <br> 2.6. ၽၢႆႇၵပ်ႈသိုပ်ႇ 4 ၸဝ်ႈ <br> 2.7. ၽၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ 5 ၸဝ်ႈ <br> 2.8. ၽၢႆႇၶၢဝ်ႇ 5 ၸဝ်ႈ <br> 2.9. ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ 3 ၸဝ်ႈ <br> 2.10. ၽၢႆႇထိင်းသိမ်းၶူဝ်းၶွင် 3 ၸဝ်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်ဢၼ်ႁဵတ်း. တႅမ်ႈလိၵ်ႈပိၼ်ႇလိၵ်ႈ. သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ၵူႈၸုပ်ႈꧦ ၵူႈပီꧦ လႆႈႁူမ်ႈၵၼ်ၶတ်းၸႂ် တႅမ်ႈပပ်ႉ ပိၼ်ႇပပ်ႉဢွၵ်ႇ ဢၼ်ဢဝ်ၸိုဝ်ႈၸုမ်းသေၽိမ်းဢွၵ်ႇၵေႃႈမီး မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ပပ်ႉ သႅင်သယၢမ်၊ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇၵူႈပီ တေႃႈလဵဝ် ပီ 2022 ၼႆႉ ပဵၼ် ပပ်ႉ မၢႆသိပ်းယဝ်ႉ၊ ပပ်ႉဝေႃးႁႃႇရ တႆး ထႆး ၸႃႉၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ ၸဝ်ႈၶူးမၢင်ၸဝ်ႈၵေႃႈတွၼ်ႈတႃႇပဵၼ်လွင်ႈမၢႆတွင်း ၼႂ်းႁွင်ႈႁဵၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁူမ်ႈမူႇလိၵ်ႈၵၼ်သေၽိမ်းဢွၵ်ႇတႃႇ ပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း လွင်ႈဢၼ်လႆႈယဝ်ႉႁဵၼ်းၵေႃႈမီး လိူဝ်သေၼၼ်ႉလုၵ်ႈႁဵၼ်းမၢင်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ပႃးဝႃႇသၼႃႇ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈတႄႉꧦ ၼၼ်ႉ လႆႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈလူင်း ၼႂ်းဝီးၶီႇၽီးတီႈယႃးတႆး ၵေႃႈမီး မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ သျဵၵ်းသႃႇပီႇယႃး၊ ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်၊ ၶူးဝႃးဝုၼ်းၸုမ်ႉ၊ သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ၸႃႉၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်သွၼ်. ၵူႈပီꧦ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းပိၵ်ႉလိၵ်ႈဢမ်ႇၼၼ် ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈ လုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈဢွၼ်ၵၼ် ၸတ်းႁဵၼ်းပၢင်သွၼ် တႃႇထႅမ်ပၼ်ၼမ်ႉၵတ်ႉ လုၵ်ႈႁဵၼ်းမိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈဢင်းၵိတ်ႉ လိၵ်ႈထႆး လႄႈ ဢုမ်ႇပိဝ်ႇတႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းႁဵၼ်းလိၵ်ႈယဝ်ႉၵႂႃႇသီႇပီ လုၵ်ႈႁဵၼ်းၵေႃႈလႆႈႁူႉလိၵ်ႈထႆး လူလိၵ်ႈထႆး ဢင်းၵိတ်ႉ လႄႈၽၢႆႇ IT ၵေႃႈၶႅၼ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးထႅင်ႈ ၶဝ်ႈၸဝ်ႈလႆႈဢဝ်ပၺ်ႇၺႃႇဢၼ်လႆႈႁဵၼ်းမႃးၸိူဝ်ႉၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ၶဝ် လႄႈ ၸွႆႈလိူဝ်ၼႂ်းၸုမ်း၊ မၢင်ၸဝ်ႈလႆႈ ပိၼ်ႇလိၵ်ႈထႆး လိၵ်ႈဢိင်း ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ ၽၢႆႇ IT ၵေႃႈလႆႈၸွႆႈႁဵၼ်းပၢႆႉ ႁဵတ်း Poster ပၢင်တၢၼ်းၶႆး ႁဵတ်းဝီႇၼၢႆး ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈၶႅမ်ႉလႅပ်းလီတႄႉꧦ၊ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းယေႃးၵႃႇ ၶူဝ်ဝိတ်ႇ 19 ၼႆႉ ၸုမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး လႆႈပိုၼ်ႇပၢင်သွၼ်ဢွၼ်ႇလၢႆး မီးလုၵ်ႈႁဵၼ်း ဢွၼ်ႇယိင်းၸၢႆးယိင်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးလႄႈ မိူင်းထႆး လႆႈမႃးၶဝ်ႈႁဵၼ်းၸွမ်းၼမ်တႄႉꧦ ဝႃႈꧦ ယဝ်ႉ။ ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်တၢၼ်ႈၶႆႈ. လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် တႃႇယုၵ်ႉမုၼ်းၼမ်ႉၵတ်ႉလုၵ်ႈႁဵၼ်း ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ ပေႃးၸႁဵၼ်းလိၵ်ႈယဝ်ႉ၊ ၸုမ်းပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး လႆႈၸတ်းႁဵတ်းပၢင်တၢၼ်ႈၶႆႈ လႆႈပိုတ်ႇပၼ်တိုဝ်ႉတၢင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူႈၸဝ်ႈၵူႈပႃး ၵူႈၵေႃႉ ပၼ်ႁူဝ်ၶေႃႈမႃးသေ မႃးတၢၼ်ႈၶႆႈၸႅၵ်ႇၽေပၼ်တၢင်းႁူႉ လႄႈတူဝ်ထူပ်းတီႈတႆးၵေႃႉလွင်ႈဢၼ်လႆႈႁူႉလႆႈႁဵၼ်းမႃး ပၼ်တႆးၵေႃႉ ၼႂ်းၸၼ်ႉၸွမ် ႁူမ်ႈလူၺ်ႈတၵႃႇပီႈၼွင်ႉတႆး ဢၼ်ပႂ်ႉထွမ်ႇတၢင်း ၽဵတ်ႉပုၵ်ႉ သင်ႇၶတႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ပၢင်တၢၼ်ႈၶႆႈ တေၸတ်းႁဵတ်းၵူႈဝၼ်ႈၸၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်း 04:00 - 04:45 ယၢမ်းဝၢႆးဝၼ်းၶႃႈယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေလႆႈၽိတ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႆးမႃးတၢၼ်ႈၶႆႈယဝ်ႉ မၢင်ပွၵ်ႈလႆႈၽိတ်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းမႃး တၢၼ်ႈၶႆႈပဵၼ်ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵိတ်ႉ ၸႅၵ်ႇၽေပၼ်တၢင်းႁူႉ ၵေႃႈမီးယဝ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။ ၸွႆႈၼွင်ႉမႂ်ႇ. ၸွမ်းၼင်ႇယိူင်းဢၢၼ်း ဢၼ်လႆႈတင်ႈၸုမ်းမီးဝႃႈ ၸုမ်းသင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး ၵေႃႇတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးတွၼ်ႈတႃႇ ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ် ၵွပ်ႈၼၼ်၊ မိူဝ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းမႂ်ႇၶဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉ၊ ၽၢႆႇၵပ်းသိုပ်ႇ လၢႆႈၸွႆႈထႅမ်မွၵ်ႇလၢတ်ႈၼေ ၶၵ်ႉတွၼ်ႈလွင်ႈၶဝ်ႈမႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈ ပၼ်ၶေႃႈမုၼ်း ပၢႆးၵၢၼ်ႁဵၼ်းဢၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်မႁႃၸူးလႃး မီးဝႆႉ ႁႂ်ႈလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႅပ်းတတ်းၸႂ်လိူၵ်ႈႁဵၼ်း၊ ၸွႆႈၵပ်းသိုပ်ႇ လွင်ႈႁဵတ်းဝီႇသႃႇ၊ ပေႃးမႃးထိုင်မိူင်းထႆးၵေႃႈ ၸွႆႈႁပ်ႉ ၸွႆႈၶပ်းၶိုင် လွင်ႈယွၼ်းဝီႇသႃႇ တႃႇယူႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈၼႂ်းမိူင်းထႆး ၸွႆႈႁႃပၼ်ၵျွင်းၼႂ်းမိူင်းထႆး တႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းလႆႈယူႇ လႆႈၽိုၵ်းႁဵၼ်းႁူႉလိၵ်ႈထႆးၵႂၢမ်းထႆးထႅမ်ထႅင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ၊ လႆႈဝႃႈၸုမ်းသင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး မီးၽွၼ်းလီၼိူဝ် သင်ႇၶတႆးႁဝ်းၶႃႈ ဢၼ်မႃးႁဵၼ်းလိၵ်ႈၼႂ်းမိူင်းထႆးတႄႉꧦ ၶႃႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼွင်ႉမႂ်ႇၶဝ်ႈၸဝ်ႈလႆႈမႃးထိုင်မိူင်းထႆး လႆႈဝီႇသႃႇလုၵ်ႈႁဵၼ်းတႃႇယူႇႁဵၼ်းလိၵ်ႈၼႂ်း မိူင်းထႆးယဝ်ႉ၊ ၽူႈပွင်ၵၢၼ်သင်ႇၶတႆးလုၵ်ႈႁဵၼ်းၸၼ်ႉၸွမ်မိူင်းၵွၵ်ႇ၊ ၸိုင်ႈထႆး လႆႈႁူမ်ႈသၢင်ႈၼႃႈၵၢၼ်ၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၽၢႆႇၽူႈမၢႆ၊ ၽၢႆႇၵၢၼ်ငိုၼ်း၊ ၽၢႆႇၶၢဝ်ႇမီႇတီႇယႃႇ၊ ၽၢႆႇပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ၊ ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ လႄႈၽၢႆႇသိပ်းၶူးၶွင် ၶဝ်ႈၸဝ်ႈၵေႃႈလႆႈၸွႆႈၵၼ် မိူၼ်ႈၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇတႆးမီးဝႆႉဝႃႈ ꧦႁူမ်ႈၵၼ်ၵိၼ်ၸင်ႇဝၢၼ် ႁူမ်ႈၵၼ်ႁၢမ်ၸင်ႇမဝ်ꧦ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၶႃႈယဝ်ႉ။	shnwiki
27239	ဝၢၼ်ႈယေႇၼီႇ (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27239	shn	ဝၢၼ်ႈယေႇၼီႇ (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈယေႇၼီႇ (ႁွင်ႇ) (ရေနီ (မြောက်)ရွာ၊ Yaeni(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193056 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1749 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1303 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3052 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27240	ဝၢၼ်ႈယေႇၼီႇ (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27240	shn	ဝၢၼ်ႈယေႇၼီႇ (ၸၢၼ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈယေႇၼီႇ (ၸၢၼ်း) (ရေနီ (တောင်)ရွာ၊ Yaeni(South)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193055 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1749 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1303 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3052 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27241	ဝၢၼ်ႈသျုၼ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27241	shn	ဝၢၼ်ႈသျုၼ်ႉတေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈသျုၼ်ႉတေႃး (ရွှံ့တောရွာ၊ Shunttaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193054 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1749 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1303 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3052 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27242	ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းတတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27242	shn	ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းတတႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵိၼ်းတတႃး (ကင်းတံတားရွာ၊ Kintadar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193053 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1749 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1303 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3052 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27243	ဝၢၼ်ႈၵိၼ်း (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27243	shn	ဝၢၼ်ႈၵိၼ်း (ဢွၵ်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵိၼ်း (ဢွၵ်ႇ) (ကင်း (အရှေ့)ရွ၊ Kin(East)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193051 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1749 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1303 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3052 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27244	ဝၢၼ်ႈၵိၼ်း (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27244	shn	ဝၢၼ်ႈၵိၼ်း (တူၵ်း)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵိၼ်း (တူၵ်း) (ကင်း (အနောက်)ရွာ၊ Kin(West)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 193052 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵိၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1749 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1303 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 3052 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27245	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပျႃႉသၢတ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27245	shn	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပျႃႉသၢတ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပျႃႉသၢတ်ႈ (ကျောက်ပြဿဒ်ရွာ၊ Kyaukpyatthat) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵပၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190319 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵပၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1609 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1239 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2848 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27246	ဝၢၼ်ႈၵပၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27246	shn	ဝၢၼ်ႈၵပၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵပၢႆႇ (ကပိုင်ရွာ၊ Kapaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵပၢႆႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190318 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵပၢႆႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1609 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1239 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2848 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27247	ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၸေး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27247	shn	ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၸေး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၸေး (ကျပ်ပြင်ဈေးရွာ၊ Kyatpyinzay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190335 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 11195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27248	ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇယႂႃႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27248	shn	ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇယႂႃႇမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇယႂႃႇမ (ကျပ်ပြင်ရွာမရွာ၊ Kyatpyinywarma) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190334 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 11195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27249	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢႆႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27249	shn	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢႆႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတၢႆႇၵူင်း (ကျောက်တိုင်ကုန်းရွာ၊ Kyauktaingkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190340 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 11195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27250	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27250	shn	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉၽျူႇ (ကျောက်ဖြူရွာ၊ Kyaukhpyu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190338 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 11195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27251	ဝၢၼ်ႈၵွင်းဢူးပႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27251	shn	ဝၢၼ်ႈၵွင်းဢူးပႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵွင်းဢူးပႃႇ (ဂေါင်းဦးဘာရွာ၊ Gaungubar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190336 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 11195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27252	ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27252	shn	ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းမ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းမ (ပန်းမရွာ၊ Panmag) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190337 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 11195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27253	ဝၢၼ်ႈပႃႇၵႃးၵျွၵ်ႉဢေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27253	shn	ဝၢၼ်ႈပႃႇၵႃးၵျွၵ်ႉဢေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈပႃႇၵႃးၵျွၵ်ႉဢေႃႇ (ဘာဂါးကျောက်အော်ရွာ၊ Bargarkyaukaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218213 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 11195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27254	ဝၢၼ်ႈပႃႇၵႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27254	shn	ဝၢၼ်ႈပႃႇၵႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈပႃႇၵႃး (ဘာဂါးရွာ၊ Bargar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190339 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 11195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27255	ဝၢၼ်ႈယေႇထႂႅတ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27255	shn	ဝၢၼ်ႈယေႇထႂႅတ်ႉၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈယေႇထႂႅတ်ႉၵျီး (ရေထွက်ကြီးရွာ၊ Yaehtwetgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190341 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 11195 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 11319 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 22514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27257	ဝၢၼ်ႈပေႃမႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27257	shn	ဝၢၼ်ႈပေႃမႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈပေႃမႃး (ဘော်မားရွာ၊ Bawmar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190283 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27258	ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတေႃး (လိ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27258	shn	ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတေႃး (လိ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတေႃး (လိ) (ပန်းတော (လိ)ရွာ၊ Pantaw(Li)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190281 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27259	ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတေႃး (ၵေႃႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27259	shn	ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတေႃး (ၵေႃႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈပၢၼ်းတေႃး (ၵေႃႇ) (ပန်းတော (ဂေါ်)ရွာ၊ Pantaw(Gaw)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190282 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27260	ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၽဵၵ်ႉ၊ ၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27260	shn	ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၽဵၵ်ႉ၊ ၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ ဝၢၼ်ႈၼတ်ႉၽဵၵ်ႉ (နတ်ဖိတ်ရွာ၊ Nathpeik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190284 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27261	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27261	shn	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ (ကျောက်ဆင်ရွာ၊ Kyauksin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190280 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉသိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27262	ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇလုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27262	shn	ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇလုတ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇလုတ်ႉ (အောင်လွတ်ရွာ၊ Aunglut) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190374 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27263	ဝၢၼ်ႈလႄႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27263	shn	ဝၢၼ်ႈလႄႇၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈလႄႇၵျီး (လယ်ကြီးရွာ၊ Lelgyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190372 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27264	ဝၢၼ်ႈၼႃးၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27264	shn	ဝၢၼ်ႈၼႃးၵႅင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၼႃးၵႅင်း (နားကြိုင်းရွာ၊ Narkyaing) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190375 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27265	ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉသႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27265	shn	ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉသႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉသႃႇ (နမ့်ဆာရွာ၊ Nanthsar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190373 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27266	ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ်၊ ၵျွၵ်ႉတလူင်း	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27266	shn	ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ်၊ ၵျွၵ်ႉတလူင်း ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ် (ကုန်းစံရွာ၊ Konesan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190376 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27267	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27267	shn	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉတလူင်း (ကျောက်တလုံးရွာ၊ Kyauktalone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190371 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉတလူင်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1351 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 1000 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2351 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27268	ဝၢၼ်ႈပိၼ်ႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27268	shn	ဝၢၼ်ႈပိၼ်ႇပေႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈပိၼ်ႇပေႃႇ (ပင်ပေါ်ရွာ၊ Pinpaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉဝႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190296 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉဝႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1013 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 925 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1938 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27269	ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၵျီးမႃႇၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27269	shn	ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၵျီးမႃႇၼႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၵျီးမႃႇၼႃး (ချောင်းကြီးမာနားရွာ၊ Chaunggyimarnar(Mannar)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉဝႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190295 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉဝႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1013 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 925 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1938 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27270	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉဝႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27270	shn	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉဝႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉဝႃႇ (ကျောက်ဝါရွာ၊ Kyaukwar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉဝႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190294 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျွၵ်ႉဝႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1013 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 925 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1938 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27271	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27271	shn	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပူင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉပူင်ႇ (ကျောက်ပုံရွာ၊ Kyaukpon) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၼၽ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190312 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၼၽၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 306 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 329 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 635 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27272	ဝၢၼ်ႈပၢင်ၵႂၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27272	shn	ဝၢၼ်ႈပၢင်ၵႂၢႆး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈပၢင်ၵႂၢႆး (ပန်ကွဲရွာ၊ Pankwe) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၼၽ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190313 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၼၽၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 306 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 329 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 635 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27273	ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉၼၽ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27273	shn	ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉၼၽ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵျႅတ်ႉၼၽ (ကြက်နှစ်ဖရွာ၊ Kyetnahpa) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၼၽ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190311 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵျႅတ်ႉၼၽၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 306 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 329 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 635 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27274	ဝၢၼ်ႈၵသူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27274	shn	ဝၢၼ်ႈၵသူၵ်ႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵသူၵ်ႉ (ကဆုတ်ရွာ၊ Kasoke) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 218212 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27275	ဝၢၼ်ႈၵပႃႇဢေး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27275	shn	ဝၢၼ်ႈၵပႃႇဢေး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵပႃႇဢေး (ကမ္ဘာအေးရွာ၊ Kabaraye) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190326 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27276	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27276	shn	ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵျွၵ်ႉသွင်ႇ (ကျောက်ဆောင်ရွာ၊ Kyauksaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190328 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27277	ဝၢၼ်ႈၵတႄး (ၵၢင်)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27277	shn	ဝၢၼ်ႈၵတႄး (ၵၢင်)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵတႄး (ၵၢင်) (ကသဲ (အလယ်ပိုင်း)ရွာ၊ Kathea(Middle)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190321 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27278	ဝၢၼ်ႈၵတႄး (တွၼ်ႈတႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27278	shn	ဝၢၼ်ႈၵတႄး (တွၼ်ႈတႂ်ႈ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵတႄး (တွၼ်ႈတႂ်ႈ) (ကသဲ (အောက်ပိုင်း)ရွာ၊ Kathea(Lower)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190320 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27279	ဝၢၼ်ႈၶျိၼ်ႇတေႉယေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27279	shn	ဝၢၼ်ႈၶျိၼ်ႇတေႉယေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၶျိၼ်ႇတေႉယေႇ (ခြင်္သေ့ရေရွာ၊ Chinthaytyae) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190333 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27280	ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27280	shn	ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈတွင်ႇၵူင်း (တောင်ကုန်းရွာ၊ Taungkone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190324 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27281	ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႉတၵူးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27281	shn	ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႉတၵူးတွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈတၢၼ်ႉတၵူးတွင်ႇ (ဒန့်ဒကူးတောင်ရွာ၊ Dantdakutaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190330 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27282	ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၽိူၵ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27282	shn	ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၽိူၵ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၼမ်ႉၽိူၵ်ႇ (နတ်ဖိတ်ရွာ၊ Nathpeik) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190329 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27283	ဝၢၼ်ႈၼၢင်းၼွႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27283	shn	ဝၢၼ်ႈၼၢင်းၼွႆႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၼၢင်းၼွႆႉ (နန်းနွဲ့ရွာ၊ Nannwet) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190332 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27284	ဝၢၼ်ႈပူဝ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27284	shn	ဝၢၼ်ႈပူဝ်ႇၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈပူဝ်ႇၵူင်း (ဗိုလ်ကုန်းရွာ၊ Bokone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190325 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27285	ဝၢၼ်ႈၽယႃးတူင်းသူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27285	shn	ဝၢၼ်ႈၽယႃးတူင်းသူႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၽယႃးတူင်းသူႇ (ဘုရားသုံးဆူရွာ၊ Hpayarthonesu) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190331 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27286	ဝၢၼ်ႈယေႇဢူးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27286	shn	ဝၢၼ်ႈယေႇဢူးၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈယေႇဢူးၵျီး (ရေဦးကြီးရွာ၊ Yaeugyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190327 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27287	ဝၢၼ်ႈလူးထ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27287	shn	ဝၢၼ်ႈလူးထ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈလူးထ (လူးထရွာ၊ Luhta) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190322 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27288	ဝၢၼ်ႈသထေးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27288	shn	ဝၢၼ်ႈသထေးၵူင်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈသထေးၵူင်း (သူဌေးကုန်းရွာ၊ Thuhtaykone) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190323 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27289	ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇမျေႇလႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27289	shn	ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇမျေႇလႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇမျေႇလႃႇ (အောင်မြေလာရွာ၊ Aungmyaylar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 221119 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27290	ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇတိတ်ႉလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27290	shn	ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇတိတ်ႉလႂိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈဢွင်ႇတိတ်ႉလႂိၼ်ႇ (အောင်သစ်လွင်ရွာ၊ Aungthitlwin) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၵတႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 221120 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၵတႄးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 8600 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 8309 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 16909 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27291	ဢေႇသူပ်ႉ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27291	shn	ဢေႇသူပ်ႉ ဢေႇသူပ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၶႆႈဢပုမ်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵြိၵ်ႇ ပူၼ်ႉမႃးယဝ်ႉသွင်ႁဵင်ပီပၢႆ၊ ဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉယင်းတိုၵ်ႉမီးၸိုဝ်ႈသဵင်လႄႈ ၵူၼ်းတၢင်းၵမ်ႇၽႃႇယင်းတိုၵ်ႉလႆႈၸႂ် တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ်၊ ပေႃးႁဝ်းလၢတ်ႈၼေႁူဝ်ၶေႃႈဢပုမ်ႇ ၼေၵူၼ်းၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼိုင်ႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆ၊ ပိူၼ်ႈတေဢမ်ႇယၢမ်ႈႁူႉၸၵ်း ၵူၺ်းၵႃႈပေႃးႁဝ်းထၢမ်ဝႃႈ ꧦႁူႉၸၵ်းဢပုမ်ႇ တဝ်ႇလႄႈပၢင်တၢႆးယူႇႁႃႉ ဢမ်ႇၼၼ် သၢင်ႇသီႈလႄႈၼူယူႇႁႃႉꧦ မီးၵူၼ်းၵမ်ႉဢေႇၵူၺ်း ဢၼ်တေဢမ်ႇႁူႉၸၵ်း ဢပုမ်ႇဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင်ဢေႇသူပ်ႉသွင်ႁူဝ်ၼႆႉ။ ပိုၼ်း. ဢေႇသူပ်ႉ (ဢင်းၵိတ်ႉ Aesop \| ၽႃႇသႃႇၵြိၵ်ႇၵဝ်ႇ Αἴσωπος \| 620 BC ထိုင် 564 BC) ပဵၼ်ၵူၼ်းၶႆႈဢႃႈပုမ်ႇ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵြိၵ်ႇပၢၼ်ၵွၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်ငဝ်ႈတိုၼ်းဢႃႈပုမ်ႇ တေႃႈလဵဝ်ၵူၼ်းတၢင်းလၢႆၶဝ် တေႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဢႃႈပုမ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉဝႃႈ ဢႃႈပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉ ၼႆယူႇယဝ်ႉ။ ၸၢတ်ႈပၢၼ်ဢေႇသူပ်ႉ. ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပိုၼ်းဢေႇသူပ်ႉ (Aesop) ၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉဢေႇသူပ်ႉမီးဢႃႈသၢၵ်ႈႁိုင်ပူၼ်ႉမႃး လၢႆႁဵင်ပီယဝ်ႉလႄႈ မၼ်းပဵၼ်လွင်ႈယၢပ်ႇဝႆႉတႄႉꧦ တွၼ်ႈတႃႇတေႁူႉၶေႃႈမုၼ်း ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ လွင်ႈပိုၼ်းဢေႇသူပ်ႉလႆႈလီꧦ ၼၼ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၸွမ်းၼင်ႇၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်ၸဝ်ႈလႆႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ သွၵ်ႈႁႃႈႁၼ် လၢႆႈလၢမ်းၶၢတ်ႈဝႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်တီႈယွမ်းႁပ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ဝႆႉတႄႉ၊ ဢေႇသူပ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵြိၵ်ႇ လေႈလႆႈမီးဢႃႈသၢၵ်ႈယူႇသဝ်းမႃးမိူဝ်ႈမွၵ်ႈပီ 620 BCE ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢေႇသူပ်ႉ ၵိူတ်ႇမႃးၼႂ်းၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းဢၼ်ပဵၼ်ၶႃႈၸႂ်ႉ မၼ်းလႆႈမီးၸဝ်ႈၼၢႆးသွင်ၸဝ်ႈ ၸဝ်ႈၼိုင်ႈမီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ သႅၼ်ႊတတ်း (Zanthus) ၸဝ်ႈမၢႆသွင်မၼ်းသမ်ႉမီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸႅတ်းမွၼ်ႊ (Jadmon) ၵွပ်ႈဢေႇသူပ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းလႅတ်းသႅဝ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်မေႃၶႆႈဢပုမ်ႇသေ ၸဝ်ႈၼၢႆးၵေႃႉမၢႆသွင်မၼ်းၼၼ်ႉ လႆႈပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်ပွႆႇႁႂ်ႈဢေႇသူပ်ႉ လႆႈလွင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ဢေႇသူပ်ႉလႆႈဢွၵ်ႇလေႇမိူင်းၼိုင်ႈယဝ်ႉမိူင်းၼိုင်ႈ လေႇႁႃၶႆႈဢပုမ်ႇၵႂႃႇၵူႈတီႈလၢႆꧦ မိူင်း၊ ဢၼ်ပဵၼ်ဢႃႈၼႃႇၸၢၵ်ႈၵြိၵ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ၊ ဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉ မီးၸိုဝ်ႈသဵင် ၶဝ်ႈထိုင်ၵူၼ်းလႆႈၵူႈသႅၼ်းꧦ ယွၼ်ႉတၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃၼၼ်ႉသေ၊ မိူဝ်ႈဢေႇသူပ်ႉလႆႈထိုင်မိူင်း သႃႊတိတ်း မိူင်းလူင်ဢႃႈၼႃႇၸၢၵ်ႈ လီႈတႄႊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵြူဝ်သုတ်းသ် (Groesus) လႆႈၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ဢေႇသူပ်ႉၵႂႃႇႁဵတ်းၵူၼ်းႁပ်ႉၸႂ်ႉမၼ်းၸဝ်ႈၼႂ်းႁၢင်ႈႁေႃယူႇယဝ်ႉ။ ဢေႇသူပ်ႉလႆႈႁပ်ႉၼႃႈတီႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၸွႆႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းပဵၼ် ၽွင်းၶဵဝ် လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်လႄႈ လေႇၶႆႈဢပုမ်ႇမၼ်း ၸွတ်ႇတူဝ်ႈၵႂႃႇၵူႈတီႈယူႇယဝ်ႉ၊ မီးပွၵ်ႈၼိုင်ႈ မိူဝ်ႈဢေႇသူပ်ႉလႆႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵႂႃႇတီႈမိူင်း တေၾီႊ (Delphi) ၼၼ်ႉ၊ လႆႈမီးလွင်ႈသုၵ်ႉသၵ်ႉၼႂ်းမိူင်းသေ ဢေႇသူပ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၺႃးၵူၼ်းမိူင်းၼၼ်ႉၺွပ်း လႄႈႁႅမ်ဢေႇသူပ်ႉတၢႆႇပႅၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉ. ဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်လၢတ်ႈထိုင်လွင်ႈၵဵပ်းႁူမ်ႈဢဝ် ဢပုမ်ႇလၢႆꧦ တီႈသေ မႃးႁူမ်ႈၵၼ်၊ ပိူဝ်ႈပၢၼ်ဢေႇသူပ်ႉလႆႈၶႆႈဢပုမ်ႇၼေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈမီးလွင်ႈတႅမ်ႈမၢႆ ဢၼ်လိူဝ်မႃးႁႂ်ႈႁၼ်တေႃႇႁၢၼ်ႉလဵဝ်၊ ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ် ၸင်ႇဝႃႈဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉယၢမ်းလဵဝ် ဢၼ်ႁဝ်းႁၼ်ပဵၼ်ပပ်ႉယူႇ၊ တေဢမ်ႇလႅပ်ႈၸႂ်ႈ ဢပုမ်ႇဢၼ်ဢေႇသူပ်ႉ ၶူင်သၢင်ႈဢွၵ်ႇမႃးတၢင်းမူတ်းၵေႃႈပဵၼ်လႆႈ၊ ဢပုမ်ႇထႅင်ႈလၢႆႁူဝ် လႅပ်ႈတေမီးၵူၼ်းၶူင်သၢင်ႈဝၢႆးလင် ဢၼ်ဢေႇသူပ်ႉလႆႈတၢႆယဝ်ႉ၊ ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ၼမ်ႉၵတ်ႉလွင်ႈၶႆႈဢပုမ်ႇ ဢၼ်ဢဝ်တူဝ်သတ်းပဵၼ်တူဝ်ၸိူင်းၼႂ်းဢပုမ်ႇ ဢပုမ်ႇဢၼ်မီးလွင်ႈမူၼ်ႈသိူဝ်း မီးပၢႆးဝူၼ်ႉတွၼ်ႈသွၼ်သိူင်ႇဝႆႉ ၼႂ်းဢပုမ်ႇၵူႈႁူဝ် ၼၼ်ႉ၊ ႁဝ်းထဵင်ဢမ်ႇလႆႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉ၊ ၵူၼ်းၶႆႈဢပုမ်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵြိၵ်ႇၽူႈယိုင်ႈယႂ်ႇ။ ဢႃႈပုမ်ႇဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈသဵင်. ဢပုမ်ႇဢေႇသူပ်ႉတၢင်းမူတ်းဢၼ် ၵူၼ်းၶဝ်လႆႈၶႆႈၼေၵၼ်မႃးပၢၼ်သိုပ်ႇပၢၼ် တေမီးမွၵ်ႈ 725 ႁူဝ်၊ ၼႂ်းဢပုမ်ႇတင်းသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၽူႈသူင်ၵျိူၵ်ႈဢပုမ်ႇၶဝ်လႆႈၵဵပ်းသေႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉ 100 ႁူဝ်ၵေႃႈမီး 50 ႁူဝ်ၵေႃႈမီး 10 ႁူဝ်ၵေႃႈမီး ၼႂ်းၵႃႈဢပုမ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးဢပုမ်ႇဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇ ဢၼ်လၢတ်ႈႁူဝ်ၶေႃႈမၼ်းယဝ်ႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႈတေႁူႉ ၵူၼ်းလူင်ၵေႃႈတေႁူႉ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ သၢင်ႇသီႈလႄႈၼူ ဢမ်ႇၼၼ် ပၢင်တၢႆးလႄႈတဝ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ သၢင်ႇသီႈလႄႈၼူ. သၢင်ႇသီႈလူင်တူဝ်ၼိုင်ႈ ၽွင်းမၼ်းတိုၵ်ႉၼွၼ်းလပ်း လိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉမၼ်းယူႇၼၼ်ႉ၊ မီးၼူဢွၼ်ႇတူဝ်ၼိုင်ႈ လႆႈဢွၵ်ႇသွၵ်ႈႁႃၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်သေ လႆႈတႆႇၶိုၼ်ႈမႃးၼိူဝ်တူဝ်မၼ်း ၸင်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈသၢင်ႇသီႈတူၵ်းၸႂ်တိုၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ၊ သၢင်ႇသီႈၵေႃႈ ၸႂ်လမ်သေၸင်ႇလႆႈၺွပ်းဢဝ်ၼူၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်ယူႇယဝ်ႉ၊ ၼူၵေႃႈမိူဝ်ႈႁူႉဝႃႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈတူၵ်းယူႇၼႂ်းၵမ်မိုဝ်းသၢင်ႇသီႈယဝ်ႉ တူၵ်းၸႂ်ၵူဝ်သမ်ႉပေႃးသၼ်ႇ မၼ်းၸင်ႇတင်ႈသတိမၼ်းသေ ဝွၼ်းယွၼ်းဢသၢၵ်ႇမၼ်းတီႈသၢင်ႇသီႈယူႇယဝ်ႉ။ ၼူဢွၼ်ႇၼၼ်ႉၸင်ႇဝႃႈ ꧦၶုၼ်သၢင်ႇသီႈလူင်ဢိူၺ်ႉ ၶႃႈဢမ်ႇလႆႈတင်ႈၸႂ်ႁဵတ်းႁိုဝ်ႈၸဝ်ႈႁဝ်းတူၵ်းၸႂ်တိုၼ်ႇ ၶႅၼ်းတေႃႈပွႆႇပၼ်ဢႃႈသၢၵ်ႈၶႃႈသေၵမ်း၊ ဝၼ်းမိူဝ်းၼႃႈ ၶႃႈတေၶိုၼ်းပွၵ်ႈမႃးၸွႆႈထႅမ်ၸဝ်ႈႁဝ်းၶိုၼ်း ၼႆယူႇယဝ်ႉꧦ သၢင်ႇသီႈၸင်ႇလၢတ်ႈတွပ်ႇမၼ်းၶိုၼ်ႈဝႃႈ ꧦၼူတူဝ်လဵၵ်ꧦ ၸိူင်ႉမႂ်းၼႆႉႁ တေဢၢၼ်းမႃးၸွႆႈၶုၼ်သၢင်ႇသီႈမိူၼ်ၵဝ်ၼႆႉလႆႈ၊ ၵူၺ်းၵႃႈဢမ်ႇပဵၼ်သင် မိူဝ်ႈၼႆႉၵဝ်ၸႂ်လီ ၵဝ်တေပွႆႇပၼ်ဢသၢၵ်ႈမႂ်းလႂ်ꧦ လၢတ်ႈယဝ်ႉသၢင်ႇသီႈၵေႃႈလႆႈပွႆႇၼူၼၼ်ႉၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉဢမ်ႇႁိုင် မိူဝ်ႈသၢင်ႇသီႈတိုၵ်ႉလိုပ်ႈယိူဝ်ႇမၼ်းယူႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထၢင်ႇသေမၼ်းလႆႈၵႂႃႇတိတ်းၺႃးၶိုမ်းႁေ ဢၼ်လႃႈထိူၼ်ႇၶဝ်ၵၢင်ဝႆႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ၊ သၢင်ႇသီႈတႅၼ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈဢမ်ႇလွတ်ႈ ယိုင်ႈတႅၼ်ႈ ၸိူၵ်ႈယိုင်ႈၶႅၼ်းႁတ်ႉမၼ်း၊ မၼ်းတၢင်းၸဵပ်းတၢင်းၸႂ်လမ်သေ ၸင်ႇႁွင်ႉၶၢင်းသဵင်ပေႃးၸွတ်ႇတူဝ်ႈၵႂႃႇတင်းထိူၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၼူဢွၼ်ႇဢၼ်သၢင်ႇသီႈလႆႈၸွႆႈဝႆႉၼၼ်ႉ ယူႇဢမ်ႇပေႃးၸမ်ပေႃးၵႆသေလႆႈယိၼ်းသဵင်ၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈမၼ်းႁူႉဝႃႈ ပဵၼ်သဵင်ၶုၼ်သၢင်ႇသီဢၼ်ယၢမ်ႈၸွႆႈမၼ်းလႆႈထူပ်းၺႃးၽေး မၼ်းၸင်ႇၼႅတ်ႈလႅၼ်ႈၵႂႃႇၸွႆႈယူႇယဝ်ႉ၊ မိူဝ်ႈၵႂႃႇထိုင်ယဝ်ႉ မၼ်းၸင်ႇလႆႈ ၶူပ်းပႅတ်ႈၸိူၵ်ႈၼၼ်ႉၶၢတ်ႇၵမ်းဢိတ်းꧦ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း သၢင်ႇသီႈၼၼ်ႉၵေႃႈလႆႈလွတ်ႈၶိုမ်းႁေၼၼ်ႉၵႂႃႇယွၼ်ႉၼူဢွၼ်ူတူဝ်လဵၵ်ႉꧦ ဢၼ်မၼ်းယၢမ်ႈထၢင်ႇလဵၵ်ႉၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉသၢင်ႇသီႈလႄႈၼူၸင်ႇလႆႈပဵၼ်တႆးၵေႃႉၵၼ်သေ ၸွႆႈထႅမ်ႈၵၼ်ၵႂႃႇ တေႃႇၶႃသွင်တူဝ်ပေႃးတၢႆယူႇယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈသွၼ်ၼႂ်းဢပုမ်ႇ <br> ယႃႇထၢင်ႇလဵၵ်ႉ ၵူၼ်းဢၼ်ႁဝ်းဝူၼ်ႉဝႃႈၶဝ်ဢမ်ႇလႅပ်ႈမီးၵႃႈၶၼ်သင် ဝၼ်းၼိုင်ႈၶဝ်ႈၸၢင်ႈႁဵတ်းလွင်ႈဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ် ၸၢင်ႈၸွႆႈထႅမ်ႁဝ်းလႆႈ။ ပၢင်တၢႆးလႄႈတဝ်ႇ. မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ မီးပၢင်တၢႆးတူဝ်ၼိုင်ႈ မၼ်းလႆႈၸႂ်လၢတ်ႈလူမ်းထၢင်ႇယႂ်ႇတူဝ်မၼ်းၼေပိူၼ်ႈဝႃႈ <br> မၼ်းလႅၼ်ႈဝႆးသေပိူၼ်ႈ မိူဝ်ႈမၼ်းထူပ်းႁၼ်တဝ်ႇတူဝ်ၼိုင်ႈ မၼ်းၸင်ႇၵိူဝ်ႉတဝ်ႇလဵၼ်ႈဝႃႈ <br> လုင်းတဝ်ႇဢိူၺ်ႉ ပႆႇထိူင်းထိူဝ်ႉၸိူင်ႉၼႆ မိူဝ်ႈလႂ်သမ်ႉတေထိုင် လုင်းတဝ်ႇလႅၼ်ႈၵႂႃႇၸိူင်ႉၼႆၶိုင်ႈဝၼ်း ၶႃႈပႆၸွမ်းယင်းတၼ်းၶိုတ်းၵွၼ်ႇဢိူဝ်ႈ တဝ်ႇၵေႃႈၸႂ်လမ်ဢိတ်းဢိတ်း သေတင်ႇထၢမ်တပၢင်တၢႆးလႅၼ်ႈၶေႉၵၼ် ပၢင်တၢႆးၵေႃႈၶူဝ်သႆႇတဝ်ႇသေတွပ်ႇဝႃႈ <br> လႆႈဢေႃႈ လုင်းတဝ်ႇႁဝ်းၵေႃႈၵျႃႉတႄႉ ႁတ်းမႃးတလႅၼ်ႈၶေႉၸွမ်းၶႃႈ ဝၼ်းဢၼ်ၶႃႈလႆႈလႅၼ်ႈၶေႉၵၼ်ၼ်ႉ မႃလိၼ်လႆႈႁဵတ်းၵူၼ်းတႅပ်းတတ်းပၼ်ၶႃယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢင်ၶေႉၶဵင်ႇလႆႈတေႇၼၼ်ႉ ပၢင်တၢႆးလႆႈၼႅတ်ႈလႅၼ်ႈၵႂႃႇဢွၼ်တၢင်း မိူဝ်ႈမၼ်းထိုင်ၶိုင်ႈတၢင်းယဝ်ႉၼၼ်ႉ၊ <br> ပၢင်တႆၢးလႆႈဝၢႆႇလင်တူၺ်းတဝ်ႇဢမ်ႇႁၼ်လႄႈ မၼ်းၸင်ႇဝႃႈ <br> ဝေႉၼွၼ်းလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉသေၵွၼ်ႇၵႃႈ ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈတိုၼ်ႈတေပႄႉယူႇယဝ်ႉ ပၢင်တၢႆးၸင်ႇၶဝ်ႈၵႂႃႇတီႈတႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉဢၼ်ၼိုင်ႈသေ ၼွၼ်းလပ်းလိုဝ်ႈႁိူဝ်ႉမၼ်းၵႂႃႇတင်းႁိုင် မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတဝ်ႇဢမ်ႇယင်ႉဢမ်ႇလိုဝ်ႈ မၼ်းၶတ်းၸႂ်ပႆႇၵႂႃႇတိၵ်းꧦ သမ်ႉပေႃးပူၼ်ႉပၢင်တၢႆးၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပၢင်တၢႆးတိုၼ်ႇမႃး မၼ်းၵေႃႈတူၵ်းၸႂ်ဢၼ်လႆႈၼွၼ်းၵႂႃႇတၢင်းႁိုင် မၼ်းလႆႈလႅၼ်ႈ တႃႇႁႂ်ႈပေႃးႁွတ်ႈထိုင်ယိူင်းမၢႆႁႂ်ႈဝႆးꧦ ၵူၺ်းၵႃႈတဝ်ႇပေႃးႁွတ်ႈယိူင်းမၢႆ ဢွၼ်တၢင်းမၼ်းတၢင်းႁိုင်ယဝ်ႉ။ တွၼ်ႈသွၼ်ၼႂ်းဢပုမ်ႇ <br> လွင်ႈထၢင်ႇလဵၵ်ႉ လွင်ႈဝႆႉမဝ်မၢင်လိုမ်းတူဝ် ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ႁဝ်းလႆႈတူၵ်းသုမ်း ပိၵ်ႉသမ်ႉၵူၼ်းဢၼ်ၶေႉၶဵင်ႇၸွမ်းႁဝ်းၼၼ်ႉမၼ်းဢမ်ႇၶႅၼ်ႇသေႁဝ်းၵေႃႈယဝ်ႉ။	shnwiki
27292	ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27292	shn	ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ်၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ် (ကုန်းစံရွာ၊ Konesan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190303 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1053 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 952 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2005 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27293	ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ်ၵေႃႇရၶႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27293	shn	ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ်ၵေႃႇရၶႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ်ၵေႃႇရၶႃး (ဂေါ်ရခါးကုန်းစံရွာ၊ Gawrakharkonesan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190305 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1053 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 952 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2005 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27294	ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ်လိသေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27294	shn	ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ်လိသေႃး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵုင်းၸၢမ်လိသေႃး (လီရှောကုန်းစံရွာ၊ Lishawkonesan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190304 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1053 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 952 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2005 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27295	ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27295	shn	ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၶျွင်းၵျီး (ချောင်းကြီးရွာ၊ Chaunggyi) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းၵျီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190302 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၶျွင်းၵျီးၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 1053 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 952 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 2005 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27296	ဝၢၼ်ႈၼႃးယေႃ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27296	shn	ဝၢၼ်ႈၼႃးယေႃ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၼႃးယေႃ (နားယောရွာ၊ Naryaw) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190384 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 483 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 941 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27297	ဝၢၼ်ႈၼႃးၺွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27297	shn	ဝၢၼ်ႈၼႃးၺွင်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၼႃးၺွင်ႇ (နားညောင်ရွာ၊ Narnyaung) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190383 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 483 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 941 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27298	ဝၢၼ်ႈၼႃးၸီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27298	shn	ဝၢၼ်ႈၼႃးၸီး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၼႃးၸီး (နားစီးရွာ၊ Narsee) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190381 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 483 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 941 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27299	ဝၢၼ်ႈၼႃးၸလႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27299	shn	ဝၢၼ်ႈၼႃးၸလႄႉ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၼႃးၸလႄႉ (နားစလဲ့ရွာ၊ Narsaleit) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190382 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 483 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 941 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27300	ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇထွၵ်ႈ (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27300	shn	ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇထွၵ်ႈ (ႁွင်ႇ)၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇထွၵ်ႈ (ႁွင်ႇ) (ညောင်ထောက် (မြောက်)ရွာ၊ Nyaunghtauk(North)) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190380 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 483 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 941 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27301	ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇထွၵ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27301	shn	ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇထွၵ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇထွၵ်ႈ (ညောင်ထောက်ရွာ၊ Nyaunghtauk) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190379 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 483 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 458 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 941 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27302	ဝၢၼ်ႈၼႃးတႄႉၸၢမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27302	shn	ဝၢၼ်ႈၼႃးတႄႉၸၢမ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၼႃးတႄႉၸၢမ်း (နားတဲ့စမ်းရွာ၊ Nartatsan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 19037 ယဝ်ႉ။ ၸွ8မ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 246 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 268 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27303	ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27303	shn	ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ (ညောင်ပင်သာရွာ၊ Nyaungpinthar) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190377 ယဝ်ႉ။ ၸွ8မ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇပိၼ်ႇတႃႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 246 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 268 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 514 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27304	ဝၢၼ်ႈတွင်ႇတုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27304	shn	ဝၢၼ်ႈတွင်ႇတုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈတွင်ႇတုၼ်း (တောင်ဒွန်းရွာ၊ Taungdun) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇတုၼ်း၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190370 ယဝ်ႉ။ ၸွ8မ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇတွင်ႇတုၼ်းၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 164 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 125 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 289 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27305	ဝၢၼ်ႈပိၼ်ႇတပျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27305	shn	ဝၢၼ်ႈပိၼ်ႇတပျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈပိၼ်ႇတပျေႇ (ပင်သပြေရွာ၊ Pinthapyay) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်ႇတပျေႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190391 ယဝ်ႉ။ ၸွ8မ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပိၼ်ႇတပျေႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 186 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 155 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 341 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27306	ဝၢၼ်ႈမျေႇမႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27306	shn	ဝၢၼ်ႈမျေႇမႄး၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈမျေႇမႄး (မြေမဲရွာ၊ Myayme) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190278 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇၺွင်ႇထွၵ်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 726 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 417 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1143 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki
27307	ဝၢၼ်ႈၵူဝ်းလၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=27307	shn	ဝၢၼ်ႈၵူဝ်းလၢၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ ဝၢၼ်ႈၵူဝ်းလၢၼ်ႇ (ကိုးလံရွာ၊ Koelan) ၼႆႉ မီးဝႆႉတီႈ ဢိူင်ႇပျွင်းပျိၼ်ႇ၊ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸႄႈတွၼ်ႈပၢင်ႇဢူး၊ ၸႄႈတိူင်းတႃႈလိူဝ်ႇ ယဝ်ႉ။ ၶူတ်ႉဢွင်ႈတီႈၼႆႉ ပဵၼ် 190279 ယဝ်ႉ။ ၸွမ်းလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈမၢႆႁူဝ်ႁိူၼ်း 2014 သေ တီႈ ဢိူင်ႇပျွင်းပျိၼ်ႇၼႆႉ မီးဝႆႉ ၸၢႆး 726 ၵေႃႉ ၊ ယိင်း 417 ၵေႃႉ သေ ႁူဝ်ၼပ်ႉၵူၼ်း ယူႇသဝ်း ႁူမ်ႈ မီးယူႇ 1143 ၵေႃႉယဝ်ႉ။	shnwiki

Subsets and Splits

No community queries yet

The top public SQL queries from the community will appear here once available.