Datasets:

NorHsangPha
/

shan-wiki-dataset

Tasks:

Text Generation

Modalities:

Formats:

Languages:

Size:

Tags:

Libraries:

License:

Dataset card Data Studio Files Files and versions

Dataset Viewer

Auto-converted to Parquet Duplicate

Split (1)

train · 9.35k rows

document_id stringlengths 3 5	title stringlengths 2 93	url stringlengths 40 42	language stringclasses 1 value	text stringlengths 140 95.5k	source stringclasses 2 values
764	လိၵ်ႈတႆး	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=764	shn	လိၵ်ႈတႆး လိၵ်ႈတႆး (ဢိင်းၵလဵတ်ႈ:Tai Script) ဢၼ်မၵ်းမၼ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းဝႆႉ ၵၢပ်ႈယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉပဵၼ် လိၵ်ႈတႆး'မ'ႁႃႈတူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ ပဵၼ်လိၵ်ႈလၢႆးငဝ်ႈၶွင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးသေ ၵမ်ႈၼမ်ၼမ် ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်း မီးၼႂ်းၸိုင်ႈတႆး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးၼႆႉ မီးဝႆႉ တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈ (19) တူဝ်လႄႈ ႁူမ်ႈပႃးတူဝ်လိၵ်ႈပႃႇလိတႆးၵမ်ႈၽွင်ႈ။ တူၼ်းသဵင်သမ်ႉမီးဝႆႉ (6) တူၼ်း။ မႄႈၵပ်းငဝ်ႈ မီး(10) တူဝ်၊ မႄႈၵပ်းသွၼ်ႉမီး (3) သွၼ်ႉ)။ မႄႈသဵင်သွၼ်ႉမီး (3) သွၼ်ႉ။ တူဝ်ၽႅတ်းသဵင်လင်ႊမီး (3) ၽႅတ်း။ တူဝ်ၽႅတ်းသဵင်ၶၢတ်ႇမီး (3) ၽႅတ်း။ ၼႂ်းမိူင်းတူၼ်ႈမႆႉၶမ်းၼႆႉ ၶဝ်ၸႂ်ႉလိၵ်ႈဢႃးႁူမ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ။ ပိုၼ်းလိၵ်ႈလၢႆးတႆး. တႃႇႁႂ်ႈၽႅဝ်မႃးလႆႈ ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ပဵၼ်ႁူမ်ႈတူဝ်မႃးၼႆႉ ပိူင်ပဵၼ်ပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆးၵေႃႈ လႆႈလတ်းၶၢမ်ႈမႃး ၵူႊလၢႆၸၼ်ႉတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်မႃးၼင်ႇႁဝ်းလႆႈႁၼ်ယူႇ လိၵ်ႈဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉၵမ်းလဵဝ်သႄႈ။ မၼ်းလႆႈပၼ်ပႅင်ႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းလႄႈတင်း ထၢတ်ႈၸႂ်မႃးတင်းၼမ်တင်းလၢႆသေ ၸင်ႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ ပဵၼ်ၵေႃႈလႆႈပဵၼ်မႃးဢဝ်လွႆးလွႆးယဝ်ႉ။ ပိူင်လူင်မၼ်း ၸၼ်ႉထၢၼ်ႈၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး လႆႈၶၢမ်ႈပူၼ်ႉလႄႈ လႆႈလႅၵ်ႈလၢႆႊမႃးၸွမ်းၸၼ်ႉမၼ်းၼၼ်ႉ မီးၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ 1. လိၵ်ႈႁၢင်ႊတူဝ် 2. လိၵ်ႈၵႆႇသၢၼ်ႇ 3. လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ 4. လိၵ်ႈၵမ်ယဵၼ်း 5. လိၵ်ႈတူဝ်မူၼ်း 6. လိၵ်ႈသဵင်တႅတ်ႈ ၼႆသေ မီးမႃးလၢႆၸၼ်ႉလၢႆၵမ်းယူႇတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ၸွမ်းဢဝ်ပၢဝ်းဝၢင်းႀီႇဢူဝ်ႇရီႇ(Bow Vow Theory) ဝႃႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၵူၼ်းႁဝ်း တင်းလုမ်ႈၾႃႉယိူင်ႈဢဝ် သဵင်သတ်းတဝႃႇၵူႊသႅၼ်းသႅၼ်းသေ ၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃးၼႆ။ ၼႆႉ မၼ်းမႃးမိူၼ် ပိုၼ်းပႃႇလိ ၼႂ်းလိၵ်ႈပုတ်ႉထႁဝ်း ဢၼ်ဝႃႈ - ပၢၼ်လုမ်ႈၾႃႉႁူဝ်တီး ၽီသၢင်ၵူၼ်းသတ်း ထွမ်ႇၾင်းၵႂၢမ်းပႃႇလိ ႁူႉပွင်ႇၵၼ်မူတ်း ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ဢိင်ၼိူဝ်ၽႃႇသႃႇ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈသေ ၸင်ႇၵိူတ်ႇမီးမႃး လိၵ်ႈလၢႆး၊ ၵွပ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးပဵၼ် သင်ႇၵေႇတ(ၶိူင်ႈမၢႆ)ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်း ၸိူဝ်းယႂ်ႇမီးၾိင်ႊၵူၼ်း(Social) ယဝ်ႉၼၼ်ႉ ႁူႉတိုၼ်းမီးလိၵ်ႈလၢႆးၵၼ် ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ယူႇ။ ၵွႆးၵႃႈ ၼႂ်းထုင်ႉဢေးသျိူဝ်ႊပွတ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ပွတ်းၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ ၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ပႆႇမီးလိၵ်ႈလၢႆး(လိၵ်ႈၵိုၵ်းၶိူဝ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ)ၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် မီးယူႇတင်းၼမ်။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၵေႃႈ ပေႃးတူၺ်းၼႂ်းပိုၼ်းၸိုင် ပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်း ဢၼ်ပူၵ်းပွင်လႆႈၽိင်ႈၵူၼ်း(Social) တင်းႁိုင်ဢမ်ႇယွမ်းၵၼ် တင်းၶိူဝ်းၶႄႇမႃး။ တင်းၶႄႇတင်းတႆး သၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃး ၼႂ်းပၢၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးပၢႆႈပိူင်ႈၵၼ် လႄႈ ပေႃးၶိူဝ်းၶႄႇမီးလိၵ်ႈလၢႆးၵေႃႈ ၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း ႁူႉတိုၼ်း မီးယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ၽႂ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇထဵင်လႆႈယူႇ။ ပေႃးထၢမ်ဝႃႈ - လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း တႄႇၵိူတ်ႇမီးမႃး မိူဝ်ႈလႂ်။ ႁဵတ်းႁိုဝ်ပဵၼ်မႃး၊ ၵူၼ်းႁူႉၽူႈလႂ် ၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉၼိူဝ်လိၵ်ႈလၢႆးဢီႈသင်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းၸဝ်ႈလႂ် ၼႆၼၼ်ႉတႄႉ တေဢမ်ႇမီးၽႂ် ၼႄသၢၵ်ႈသေႇမၼ်းလႆႈ တႅတ်ႈတႅတ်ႈတေႃးတေႃးယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးလူၼႂ်းပိုၼ်းလၢဝ်း၊ ယူၼ်း၊ ထႆး လႄႈ မၢၼ်ႊၶဝ်ၸိုင် တေလႆႈႁၼ်ဝႃႈ လိၵ်ႈတႆး ၵိူတ်ႇမီးဢွၼ်တၢင်းလိၵ်ႈယူၼ်း(လၢဝ်း၊ ၶိုၼ်)၊ လိၵ်ႈထႆး လႄႈ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊလၢႆလၢႆပၢၵ်ႇပီၼႆယူႇ။ လိၵ်ႈယူၼ်း(လၢဝ်း၊ ၶိုၼ်)ၵိူတ်ႇမီးမႃး မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 957 ၼီႈ၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ သမ်ႉမီးမႃးမွၵ်ႈ ပီ ၶ.သ 1220 သေ လိၵ်ႈထႆးသမ်ႉ မီးမႃး ပီ ၶ.သ 1257 ၼီႈ ၵႃႈၼၼ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးလူင်ၼႆႉ ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇဢဝ် ပၢၼ်တင်ႈမိူင်းမၢဝ်း(မိူင်းတိုင်းၶေႃ) မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 764 ၼၼ်ႉမႃး ၵွႆးၵေႃႈ သမ်ႉပေႃးတႅၵ်ႇလႅင်းယူႇယဝ်ႉ လွင်ႈဝႃႈ ၵိူတ်ႇမီးဢွၼ်တၢင်း လိၵ်ႈယူၼ်း၊ မၢၼ်ႊလႄႈ ထႆးၼႆၼၼ်ႉ။ သၢၵ်ႈသေႇပၢႆးပိုၼ်း. ၼႂ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်း သုၸိင်ႇတႃႇ(တၢင်ႉယၢၼ်း) တႅမ်ႈဝႆႉမိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1982 ၼၼ်ႉ မီးဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းပီ ၶ.သ 2300 ယဝ်ႉ၊ ပၢၼ်ၼၼ်ႉ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း တိုၵ်ႉယူႇသဝ်း ၸွမ်းသၢပ်ႇၼမ်ႉမႄႈယၢင်ၸိုဝ်ႇ(ယႅင်းသီႊၵႅင်ႊ - တႆးလိုဝ်ႉႁွင်ႉမႄႈၼမ်ႉငၢႆး)ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႊ လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ မီးတူဝ်လိၵ်ႈ(မႄႈငဝ်ႈ) 18 တူဝ်ၵွၺ်း။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၼွင်သႄ လႄႈ ပၢၼ်မိူင်းမၢဝ်းလူင် တူဝ်လိၵ်ႈတႆး လႅၵ်ႈလၢႆႈၾၢင်ႁၢင်ႊ ပဵၼ်သီႇၸဵင်ႇမႃး၊ ယဝ်ႉသမ်ႉ သိုပ်ႇမူၼ်းမႃးထႅင်ႈ ဝႃႈၼႆ။ လႆႈႁၼ် ၼႂ်းပိုၼ်းတႆး ဢၼ်ၸဝ်ႈယၼ်ႇၾုႉ(သႅၼ်ဝီ)တႅမ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1942 ၼၼ်ႉ မီးၸႂ်ၵႂၢမ်းဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 728 (ၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇ ပဵၼ် 738) ၼႂ်းပၢၼ်တႆးၸဵတ်းမိူင်း (ပိုၼ်းၶႄႇတႅမ်ႈ ႁူၵ်းမိူင်းၵွႆး) မိူဝ်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်း မိူင်းၼွင်သႄ ၸဝ်ႈၽီလေႃႇၵေႃ(ၽီလၢဝ်းၵဝ်ႈ)လႄႈ ၵႅမ်မိူင်း ၸဝ်ႈၵေႃႇလေႃႇၾိုင်(ၵဝ်ႈလၢဝ်းၽူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ၶုၼ်လူၽူင်း)ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးယဝ်ႉယဝ်ႈ။ လႅပ်ႈတေပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈႁိုဝ်ၼႆယူႇ။ လွင်ႈလိၵ်ႈတႆးၼႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉမႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတႆး ပီ ၶ.သ 1996 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼၢင်းယုဝတီႇၵျိင်းၽေႃးမႄႇ တႅမ်ႈ လွင်ႈၵူၼ်းတႆး လႄႈ လိၵ်ႈတႆး ၼႆၼၼ်ႉဝႃႈ ပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ၽီလူင်ၵဝ်ႈ(ပိုၼ်းလၢဝ်းတႅမ်ႈ ၶုၼ်ပူဝ်းလုမ်း) မိူင်းၼွင်သႄ မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 739 ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ပေႃးၸႂ်ႉတိုဝ်း လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈၵၼ် ယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ၸိုၼ်ႊၵွၼ်းလၢႆး သမ်ႉတႅမ်ႈဝႃႈ ဢွၼ်ပီ ၶ.သ 94 ၼၼ်ႉ တႆးႁဝ်းပေႃးႁူႉလၢႆးၼပ်ႉ ပီလိူၼ်ဝၼ်းယၢမ်း မႄႈပီလုၵ်ႈပီ(ၵၢပ်ႇၸႂ်ႈ-လပ်းပဝ်ႈ)ယဝ်ႉလႄႈ ၼပ်ႉလႆႈဝႃႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးၸႂ်ႉတိုဝ်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆ။ ၼႂ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး မၢင်ၽိုၼ်ၵေႃႈ မီးဝႃႈ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပီ ၶ.သ 600 ၼၼ်ႉ မီးၵူၼ်းယၢမ်ႈၶုတ်းႁၼ် လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ တီႈထုင်ႉၼမ်ႉငၢႆး(ယႅင်ႊသီႊၵႅင်ႊ)ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉၼႆ။ ထႅင်ႈသမ်ႉ လွင်ႈလၢဝ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ႁွင် မိူဝ်းဢဝ်ပိတၵၢတ်ႊသၢမ်ၵွင် တီႈမိူင်းၽႃတင်ႈၽႃတေႃႇ(သီရိလင်ႇၵႃႇယၢမ်းလဵဝ်)မႃးမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈယၼ်ႇၾႃႉ လႄႈ ၸဝ်ႈၸၢင်းသုၸိင်ႇတႃႇ ဢိၵ်ႇတင်း ၸဝ်ႈၶူးထမ်ႇမၵေႃႈ ႁၼ်မိူၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်ပီ ၶ.သ 450 (ပီ ၶ.သ 93-94)ၼႆ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပၢၼ်တႆးၼွင်သႄ လႄႈ တႆးမိူင်းမၢဝ်း ႁိူဝ်ႈႁိူင်းထိုင်တီႈ တေလႆႈဝႃႈၼႆယူႇ။ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆး ၸဵမ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၢၵ်ႈသေႇဢၼ် တႅၵ်ႇလႅင်းယူႇ ပိူင်ၼိုင်ႈ။ (လွင်ႈၶုၼ်ႁွင်ၶႄႇ၊ ၶႄႇႁွင်ႉၸဝ်ႈယူၼ်ၸၢင်ႊ ဢမ်ႇၼၼ်ၸဝ်ႈၸၢင်း ထင်သၢမ်ၸင်ၵႂုႇဢဝ် ပိတၵၢတ်ႈ မိူင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊၼၼ်ႉ ပဵၼ်ပီ ၶ.သ 630။ ပိူင်ႈၵၼ်တင်း ၶုၼ်ႁွင်တႆး မွၵ်ႈ 800 ပီပၢႆပၢႆ၊ လွင်ႈၼႆႉ တႆးႁဝ်း လီဝူၼ်ႉၸွမ်းယူႇ။) ၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈငဝ်းတႆး ပီထူၼ်ႈ(2)မၢႆ-5 ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း ၸဝ်ႈၼိုင်ႈ တႅမ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းတႆးၸိူဝ်းယူႇသဝ်းၸွမ်း ႁိမ်းၼမ်ႉမႄႈယၢင်ႊၸႄႊၼၼ်ႉ မီးလိၵ်ႈလၢႆးၾၢင်ႁၢင်ႊထူဝ်ႇငွၵ်ႈ ၸႂ်ႉၵၼ် ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း ပီ ၶ.သ 600 ယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ၾႃႉ မိူင်းမၢဝ်းလူင် မွၵ်ႈမီ ၶ.သ 1311 (ၼႂ်းမႅၵ်ႉၵၸိၼ်းတႆး ဢွၵ်ႇပီ 1996 ဝႃႈ ပဵၼ်ပီ ၶ.သ 1212)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈ လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးတူဝ်သီႇၸဵင်ႇသေ ပၢၼ်ၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း။ ၸႂ်ႉၵၼ်သိုပ်ႇမႃးထိုင် ပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင်ၶမ်းၶႅၼ်ႇၾႃႉ မိူင်းသႅၼ်ဝီ(ပၢၼ်လဵဝ်ၵၼ်တင်း ၶူးမေႃၸဝ်ႈထမ်ႇမတိၼ်ႇၼ) မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1565 ၼၼ်ႉ သမ်ႉဢွၼ်ၵၼ်မႄး လိၵ်ႈတႆး ႁႂ်ႈပဵၼ်မႃး တူဝ်မူၼ်းမူၼ်း ၸိူင်ႉလိၵ်ႈမွၼ်း၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ လႄႈ ႁဵတ်းသႂ်ႇမၢႆသဵင် 2 သဵင်(သဵင် 4 ၸမ်ႈၼႃႈ - း လႄႈ သဵင် 5 ၸမ်ႈတႂ်ႈ-ႉ)သေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ်မႃး ၸိူင်ႉၼႆ။) သၢၵ်ႈသေႇပၢႆးသႃႇသၼႃႇ. ပေႃးတေဢဝ် ပၢႆးၵိူဝ်းလီပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ မႃးတႅၵ်ႈတူၺ်းလႄႈ ၸွမ်းတီႇဢူဝ်ႇရီႇ ဢၼ်ဝႃႈ မီးသႃႇသၼႃႇၵေႃႈ မီးလိၵ်ႈလၢႆး ၼႆၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း မီးလိၵ်ႈလၢႆးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵူၼ်းတႆးႁဝ်း တႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇၽိတ်းလႆႈယူႇ။ ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးၸဝ်ႈယၼ်ႇၾႃႉတႅမ်ႈဝႃႈ ၽြုးပဵၼ်ၸဝ်ႈပုတ်ႉထ ၽႅဝ်ႁွတ်ႈမႃးသင်ႇသွၼ် ၵူၼ်းၽီ ထိုင်မိူင်းသႄ လႄႈ မိူင်းၸေႊၾၢင်(မိူင်းမၢဝ်း)ၼႆသေ ၼႂ်းပိုၼ်းလၢဝ်း၊ ပိုၼ်းထႆးၵေႃႈ တႅမ်ႈဝႆႉတႅတ်ႈတႅတ်ႈတေႃးတေႃးဝႃႈ မိူဝ်ႈဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ တႆးမိူင်းထႅၼ်(ၼႂ်းႁုၼ်ႊၼမ် ယၢမ်းလဵဝ်) လႆႈတႅၵ်ႇပဵၼ်သွင်ၽၢၵ်ႇ(ၶႄႇႁွင်ႉ မိူင်းယီႊၸဝ်ႈ)ၼၼ်ႉ ၶုၼ်လူင်ႁၢၼ်မိူင်း (ၶႄႇႁွင်ႉႁဵၼ်လီႊ)ၶိူဝ်းတႆးဢၢႆႈလၢဝ်း ၵိၼ်မိူင်းငၢႆး လၢဝ်းယူႇပွတ်းႁွင်ႇ လႄႈ ၶုၼ်လူင်ၸိုဝ်းမၢဝ်း(ၶႄႇႁွင်ႉ လီမဝ်ႊ)ၶိူဝ်းတႆးဢၢႆႈလၢဝ်းၵိၼ်မိူင်း ၽႃယႆး(ပေးငၢႆး)ယူႇပွတ်းၸၢၼ်းၼႆ။ ၼႂ်းပၢၼ် သွင်မိူင်းသွင်ၶုၼ် ၼႆႉၼင်ႇၵဝ်ႇ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း တႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ (ၼိၵၢႆးမႁႃႇယၢၼ်း) မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 69 (ပ.သ 612)ၼၼ်ႉမႃးၼႆယဝ်ႉ။ ၽွင်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းတႆး ဢၢႆႈလၢဝ်းၶိူဝ်းတႆးမိူင်း သမ်ႉပေႃး ပူၵ်းတင်ႈလႆႈ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈ ၵဵင်းသႅၼ်(မိူင်းယူၼ်း)ႁိုင်လၢႆပၢၵ်ႇပီယဝ်ႉယဝ်ႈ။ ၼႂ်းသဝ်လၵ်းႁိၼ်မိူင်းမၢဝ်း သမ်ႉမီးဝႃႈ သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ ထိုင်မိူင်းမၢဝ်းမွၵ်ႈပီ ၶ.သ 804 ၼႆသေ ၼႂ်းၽိုၼ်ထမ်း သင်ႇၵႃႇယၼႃႇ တွၼ်ႈလိၵ်ႈႁူဝ်ထမ်းၸူႉ တီႈၼႃႈလိၵ်ႈ(4)ဢၼ် ၸဝ်ႈဝိလႃႇသ ဝၢၼ်ႈႁႆး(ၸေႊလၢၼ်ႉ)တႅမ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႃးဝႃႈ ဝၢႆးၽြုးပဵၼ်ၸဝ်ႈယဝ်ႉ 450 ပီ ၸဝ်ႈရႁၢၼ်းတႃႇ100 တူၼ် ဢွၼ်ၵၼ် ပိၼ်ႇတႅမ်ႈပိတၵၢတ်ႈသၢမ်ၵွင်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသေႃးတ(လႅပ်ႈတေပဵၼ်ၸဝ်ႈသေႃးၼ) လႆႈဢဝ်ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ၶဝ်ႈမႃးၽႄႊမုၼ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆ။ (ၼႂ်းပပ်ႉပီမႂ်ႇတႆး လႄႈ ႁိူဝ်းၾၼ် - ပီ 1995)ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးယၼ်ႇၾႃႉသမ်ႉဝႃႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း(တႆးလူင်)တႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ (ပၢႆးယူၼ်း)ဢၼ်ၶူးဝႃးလူင် ၸဝ်ႈၺႃႇၼၵမ်ႇၽီႇရ မိူင်းၵဵင်းမႆႇ မႃးၸွမ်းၶႆႈႁႃၽြုးၸဝ်ႈသိယိင်ၵ(ယူၼ်းႁွင်ႉဝႃႈၽသိင်) တီႈမိူင်းသႅၼ်ဝီ ၼႂ်း ပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင် ၶမ်းၶႅၼ်ႇၾႃႉ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1540 ၼၼ်ႉၵွႆး။ ဢွၼ်ၼႃႈၼၼ်ႉ ယင်းပႆႇၼပ်ႉယမ်သႃႇသၼႃႇ ဝႃႈၼႆ။ လွင်ႈၼႆႉ ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း ၸၢဝ်းဢင်းၵိတ်းသ် Edmund Leach တႅမ်ႈ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1937 ၼၼ်ႉ(ဢဝ်ၸွမ်းပိုၼ်းမၢၼ်ႊ)ဝႃႈ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈလူင်မိူင်းယၢင်း လႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆးၸဝ်ႈ ၸဝ်းသိူဝ်ႁူမ်ႇၾႃႉ(မၢၼ်ႊဝႃႈသိူဝ်ႁၢၼ်ၾႃႉ)တိုၵ်းပႄႉ မိူင်းဢႃႈဝ(မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 1527) ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးယင်းပႆႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇ ဝႃႈၸိူင်ႉၼႆဝႆႉယူႇ။ ၵွႆးၵႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈ(မၢင်ၽိုၼ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလၢဝ်) လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈလူင် ႁူမ်ႇမိူင်း(ၸဝ်ႈၶုၼ်တုမ်ႇ)မိူင်းမၢဝ်း လႆႈၵႂုႇပဵၼ် မေးၼၢင်းၵွႆႈ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢၼေႃႇရထႃႇ မိူင်းပူးၵမ်ႇ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1057 ၼၼ်ႉ ပေႇႁူၸဝ်ႈၼၢင်းမွၼ်းလႃႈ ပဵၼ်ပေႇႁူမူမ်ႇထၢတ်ႈၶမ်းၽြုးပဵၼ်ၸဝ်ႈၼႆ။ သွၼ်ႇလႆႈဝႃႈ မိူင်းမၢဝ်း လႆႈၼပ်ႉထိုဝ် သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထယဝ်ႉၼႆလႄႈ လၵ်းႁိၼ်မိူင်းမၢဝ်း တေထုၵ်ႇမႅၼ်ႈယူႇၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်း ပိုၼ်းလၢဝ်းဝႃႈ ၵူၼ်းတႆတႄႇၼပ်ႉယမ် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပၢၼ်မိူင်းယီႊၸဝ်ႈ(မွၵ်ႈပီ ၶ,သ 69)ၼၼ်ႉယဝ်ႉလႄႈ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းၵေႃႈ တေၵိူတ်ႇမႃး ၸဵမ်ပၢၼ်ၼၼ်ႉယူႇၼႆၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇလႆႈဝႃႈ ပူၼ်ႉတီႈၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ (မႁႃႇသိလႃးဝီးရဝူင်း 1996) ထႅင်ႈလၢႆးၼိုင်ႈ ပေႃးမႃးထတ်းတူၺ်း လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း ၸဵမ်ဢဝ်လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ၊ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်၊ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးလူင် ပၢၼ်ၵဵင်းဝီမႃး တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၼႆႉၸိုင် လႆႈႁၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် 18 တူဝ်ၵွႆး၊ ဢမ်ႇမီးတဵမ် 41 တူဝ် မိူၼ်လိၵ်ႈသၼ်သၵရိတ်ႉ လႄႈ ပႃႇလိ။ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ပေႃးတေဢွၵ်ႇၵႂၢမ်းႁၼ်ဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း ၵိူတ်ႇမီးမႃးဢွၼ်တၢင်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈၵူၼ်းတႆးႁဝ်းပႆႇၼပ်ႉထိုင် ပုတ်ႉထသႃႇသၼႃႇယဝ်ႉၼႆၼၼ်ႉၸိုင် ပဵၵ်ႉဝႃႈ ဢမ်ႇမီးသၢၵ်ႈသေႇၵေႃႈ ၽႂ်တေဢမ်ႇထဵင်လႆႈယူႇ။ သၢၵ်ႈသေႇ(တီႈဢၢင်ႈဢိင်) လွင်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ဢၼ်ပႃးၼႂ်းပိုၼ်းၶႄႇ ဢၼ်ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်းၸၢဝ်းၶႄႇ လုင်းၸၢင်ႊၵူင်ႊၸိင်ႇ ႁႃႁွမ်တႅမ်ႈဝႆႉ ၼႂ်းပပ်ႉ“ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ”(ပွတ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ) ၸွမ်းၼင်ႇသၢၵ်ႈသေႇၶႄႇ မီးမိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1937 ၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ မီးၼင်ႇၼႆ- သႃႇသၼႃႇပုတ်ႉထ ၽႅဝ်ထိုင်မိူင်းတႆး ၼႂ်းယူၼ်ႊၼၢၼ်ႊ(ၼွင်သႄ) ၸဝ်ႉသုတ်းၵေႃႈ တေမွၵ်ႈပီ ၶ.သ 600-800။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇတူၵ်းလိုၼ်းပီ ၶ.သ 1300 ပဵၼ်ၼႂ်းဝူင်ႈၵၢင် ပၢၼ်ၸဝ်ႈဝူင်ႉၶႄႇ ၶိူဝ်းထင် လႄႈ ၶိူဝ်းသွင်ႉၼႆယူႇ။ သၢၵ်ႈသေႇဢၼ်မၼ်ႈၵိုမ်း. ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းလိၵ်ႈတႆး(Tai Calendar) ဢၼ်ႁၼ်ႁူဝ်တီး(ဢွၼ်တၢင်းပိူၼ်ႈ) ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ ပဵၼ်ပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်းတႆး(လိၵ်ႈတႆး) ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 638 (ၼႂ်းပီ 1997 ၼႆႉ ႁိုင်ထိုင် 1359 ပမႃးယဝ်ႉ)။ မႅၼ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈဝူင်ႉၶႄႇထႆႉၸူင်ႊဝၢင်တီႇ ၶိူဝ်းထင် (Tang Dynasty) လႄႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈမိူင်းၼွင်သႄ ၸဝ်ႈသိုဝ်ႉၼူႇလေႃႇ(ပိုၼ်းတႆးတၢင်ႇၽိုၼ်ဝႃႈ သိူဝ်ၼေႃႇလၢဝ်း၊ သိူဝ်လုၵ်ႈလၢဝ်၊ ထႆးႁွင်ႉ ၶုၼ်သိၼ်လူင် လႄႈ လၢဝ်းသမ်ႉဝႃႈ သိူဝ်ၼေႃႇလၢဝ်း)ၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ၸၢဝ်းၶႄႇ(လုင်းၸၢင်ႊၵူင်ႊၸိင်ႇ) ၸႅၵ်ႇၼႄၽႄဝႆႉဝႃႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈ လိၵ်ႈလႆႈတႆး ယူႇၼႂ်းၵိင်ႇၽႄ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လႄႈ လိၵ်ႈလၢႆး ၸုမ်းသူင်ႉတႆး(တႆးသူင်ႉ) ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမိူၼ်ၵၼ်တင်း တႆးသူင်ႉ၊ တႆးတူင်ႉ၊ တႆးသုၺ်ႇ၊ တႆးၽိင်၊ တႆးတူၼ်း၊ တႆးမၢဝ်း၊ တႆးလိုဝ်ႉ၊ တႆးၶိုၼ်၊ တႆးလႅမ်း၊ တႆးယူၼ်း၊ တႆးလၢဝ်း၊ တႆးထႆး၊ တႆးဢႃႊႁူမ်၊ တႆးလႅင်၊ တႆးလမ်၊ တႆးၼိူဝ်၊ တႆးလူင် လႄႈ တႆးၶမ်းတီႈ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇၸႅၵ်ႇၽႄဝႆႉ လိၵ်ႈတႆး(4)သႅၼ်း။ (1)လိၵ်ႈတႆးလိုဝ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းသိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး ဢဝ်သဵင်ၵဵင်းႁုင်ႈ ပဵၼ်လၵ်းပိူင်၊ (2)လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း) ၼႂ်းမိူင်းတႂ်ႈၶူင်း(မိူင်းမၢဝ်း) ဢဝ်သဵင်မိူင်းၶွၼ် ပဵၼ်လၵ်ႈပိူင်၊ (3)လိၵ်ႈတႆးၽိင် ၼႂ်းမိူင်းလၢၼ်ႉၸၢင်ႉၼွႆႉ(လိၼ်ၶျၢင်း ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ)လႄႈ (4)လိၵ်ႈတႆးတူၼ်း ၼႂ်းမိူင်းဢီႁူင်ႁိုဝ်(ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ)။ ၼႂ်းၵႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ(4)သႅၼ်းၼႆႉ တေသိုပ်ႇလၢတ်ႈၼႄ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် (လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈၶူင်း)ၼၼ်ႉ သႅၼ်းလဵဝ်ၵွႆး။ ၵွပ်ႈဝႃႈ မၼ်းၵပ်းၵၢႆႇလူၺ်ႈ လိၵ်ႈတႆးလူင်(လိၵ်ႈတႆးယႂ်ႇ)။ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း၊ ဝၢႆးမႃးယဵၼ်းပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးလူင် ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းမိူင်းတႆး 33 ၸဝ်ႈၾႃႉ)ၼႆႉ ၼႂ်းယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၸုမ်းတႆးၼိူဝ် လႄႈ တႆးမၢဝ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇမိူင်းမၢဝ်း၊ မိူင်းၵိုင်မႃႉ၊ မိူင်းၶျုင်ႊၸႅင်ႊ၊ မိူင်းၸိူၼ်ႉၶင်ႊ၊ မိူင်းၸင်ႊယူၼ်၊ မိူင်းၸိၼ်ႊၵူႇ(မိူင်းဝေႃႇ) မိူင်းၸဵင်ႊတုင်ႊ(မိူင်းၵႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၵဵင်းတုင်ၼွႆႉ)မိူင်းမႅၼ်း၊ မိူင်းလူးလူင်၊ မိူင်းၸိၼ်ႊၽိင်၊ မိူင်းယူၼ်ၸႅင်ႊ၊ မိူင်းယူၼ်ယု၊ မိူင်းမီႇလေႃႇ၊ မိူင်းဝိုၼ်သၢၼ်ႊ လႄႈ မိူင်းမၢဝ်းပွတ်းၸၢၼ်းၼမ်ႉမၢဝ်း ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ထိုင်မႃး ပၢၼ်ၸိုင်ႈၶႄႇၶွမ်ႇမိဝ်ႇၼိသ်ႉတ် လႆႈမႄးလိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း ႁႂ်ႈမီးသဵင်ဢၼ်တႅတ်ႈတေႃး 6 သဵင်မႃး မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1950-51 ၼၼ်ႉထႅင်ႈ(ႁွင်ႉဝႃႈလိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈၶူင်း)ၼႆသေ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် တေႃႇထိုင်ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ။ လိၵ်ႈတႆးလူင်ပၢၼ်ၵဝ်ႇ. ပေႃးမႃးႁုပ်ႈတူၺ်း ဢၼ်တႅမ်ႈၼႄမႃး ပႃႈၼိူဝ်တင်းမူတ်းၼႆႉ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၼၵ်းသေ ပိူၼ်ႈတင်း ပၢႆးပိုၼ်း လႄႈ ပၢႆးထတ်းလီလီၼႆၸိုင် လၢတ်ႈလႆႈၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ- လိၵ်ႈတႆးႁဝ်း (လိၵ်ႈတႆးလူင်)ၸႅၵ်ႇလႆႈသၢမ်ပၢၼ်၊ ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်၊ ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ ပၢၼ်လိၵ်ႈ တႆးလူင်(လိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈၵေႃႈႁွင်ႉ)။ ၼႂ်းၼႆႈၼႆႉ- - တင်ႈဢဝ် ပၢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်း မိူင်းၼွင်သႄ ၸဝ်ႈလူင်သိူဝ်ၼေႃႇလၢဝ်း(သိုဝ်ႉၼူႇလေႃ)ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးမိူင်းသႄ(ၼၢၼ်ႊၸဝ်ႈ)ၶဝ် ပေႃးမီးပၵ်းယဵမ်ႈဝၼ်း ၾၢႆႇလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ဢွၵ်ႇႁူဝ်တီး(ပၵ်းယဵၼ်ႈဝၼ်းပီ ၶ.သ 638)ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉယဝ်ႉၼႆလႄႈ လႆႈဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းသႄၶဝ် မီးလိၵ်ႈတႆး ၸႂ်ၵိုၵ်းၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းမႃး တင်ႈတႄႇ ပၢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ၾၢင်ႁၢင်ႊလိၵ်ႈတႆးပၢၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်း။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်ဢွၼ်တၢင်းမိူင်းလႄႈ ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈၼႆၼၼ်ႉယူႇ။ ၸင်ႇၼပ်ႉလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်ၼႆယဝ်ႉ။ (တီႈမိူင်းၵႃႈ၊ မိူင်းဝေႃႇ ၼႂ်းမိူင်းလႃးလူင် တိုၵ်ႉလႆႈႁၼ် မီးပပ်ႉၸေႈသႃ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈယူႇ ႁၢၼ်ႉတေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်။) - တင်ႈဢဝ် ပၢၼ်ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမိူင်းမၢဝ်းလူင် (မိူင်းတိူင်းၶေႃ)ၸဝ်ႈၶုၼ်တိုင်းၶမ်း(မၢင်ၽိုၼ်ဝႃႈ ၶုၼ်လီ)မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 764 ၼၼ်ႉ မႃးတေႃႇႁွတ်ႈ ပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉ (မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1331)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် လႆႈယဵၼ်း မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း၊ ႁၢင်ႊၾၢင်တူဝ်လိၵ်ႈၵေႃႈ ယူႇတီႈတူဝ်သီႇၸဵင်ႇသေ ႁၢမ်ႉၶႂ်ႈမူၼ်းမႃး မူၼ်းမႃးလွႆးလွႆး။ ပိုၼ်းမၢင်ၽိုၼ်တႅမ်ႈဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႆႈမႄးႁဵတ်းသႂ်ႇ မၢႆသဵင် ႁႂ်ႈတႅတ်ႈတေႃးမႃး ၼႂ်းပၢၼ်ၸဝ်ႈသိူဝ်ၶၢၼ်ႇၾႃႉၼႆႉၼႆ။ ၸင်ႇၼပ်ႉဝႃႈ ပၢၼ်ၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း ဝႃႈၼႆမႃး။ - ထိုင်မႃး ပၢၼ်မိူဝ်ႈတႆးၵဝ်ႈႁၢႆးႁေႃ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈလူင် ၶမ်းၶႅၼ်ႇၾႃႉ ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းမိူင်း ၵဵင်းဝီ(မိူင်းသႅၼ်ဝီလူင်) မွၵ်ႈပီ ၶ.သ 1540 (မၢင်ၽိုၼ်ဝႃႈ 1567)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးလူင်(လိၵ်ႈတႆးတႂ်ႈ)။ ႁၢင်ႊၾၢင်ၵေႃႈ မႄးႁႂ်ႈမူၼ်းမူၼ်းမိူၼ်လိၵ်ႈမွၼ်း၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊသေ ႁဵတ်းသႂ်ႇမၢႆသဵင်ဝႆႉ(2)သဵင် တွၼ်ႈတႃႇ သဵင်(4)လႄႈ (5)။ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် ၽႄႈလၢႆတၢင်းမိူင်းတႆး ပွတ်းၼိူဝ် တႂ်ႈ ၵၢင်၊ လိူဝ်သေမိူင်းၼွင်သႄ၊ မိူင်းမၢဝ်း လႄႈ မိူင်းၶုၼ်(ၵဵင်းတုင်)ၵႂုႇ ၶႂ်ႈၸႂ်ႉၸွတ်ႇၵၼ်ၵူႊတီႈၼႆယူႇ။ ၸင်ႇၼပ်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ပၢၼ်လိၵ်ႈတႆးလူင်ၼႆယူႇယဝ်ႈ။ (ဢမ်ႇၼပ်ႉပႃး လိၵ်ႈတႆးလႅင်၊ လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈ ၼႂ်းမိူင်းလုၵ်ႈတႆးၶဝ်။) မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢင်းၵိတ်းသ် ၸဝ်ႈၾႃႉတႆးႁဝ်း လႆႈႁူမ်ႈၵၼ် တင်ႈပဵၼ် ပတေႇသရိတ်ႈၶွင်ႇသီႇသေ ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈမိူင်းတႆး ပတ်းပိုၼ်ႉယၢမ်းလဵဝ်ဝႃႈ မိူင်းတႆးၵမ်ႇပေႃးၸၼႆ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1922 ၼၼ်ႉမႃး။ ၼပ်ႉလႆႈဝႃႈတင်ႈတႄႇပီ 1922 မႃးၾၢႆႇၼႆႉ လိၵ်ႈတႆး လႆႈၽႄႈၸွတ်ႇၵႂုႇ ၼႂ်းမိူင်း ၵူႊတီႈတီႈယဝ်ႉၼႆယူႇ။ လိၵ်ႈတႆးလူင်ပၢၼ်မႂ်ႇ. ထိုင်မႃး ဢွၼ်တၢင်း ၼႃႈလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃ(မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ) မိူဝ်ႈမွၵ်ႈပီ ၶ.သ 1940 ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၸၢင်းဝိၸယႃႇၼၼ်ႇတ ဢွၼ်ႁူဝ် ဢဝ်ၵူၼ်းမီးပိုၼ်ႉႁူႉ ၸၢဝ်းတႆးႁဝ်း ၵမ်ႈၽွင်ႈသေ မႄးလိၵ်ႈတႆးလူင်ထႅင်ႈ။ ၽိူမ်ႉသႂ်ႇထႅင်ႈ မႄႈၵပ်းမၼ်း ဢၼ်ထုၵ်ႇလီမီးလီပဵၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉဢမ်ႇၵႃး မႄးႁဵတ်းပႃး မၢႆသဵင်မၼ်းၽိူမ်ႉထႅင်ႈ။ (ယူႇတီႈသၢမ်သဵင် ပဵၼ်မႃးႁႃႈသဵင်၊ သႂ်ႇထႅင်ႈသဵင် 2 ယၵ်း -ႇ လႄႈ သဵင် 3 ယၵ်းၸမ်ႈ -ႈ ၸိူင်ႉၼႆ။) ၵူၼ်းႁုၼ်ႊလင် ၸိူင်ႉသူၸဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ၸင်ႇလႆႈႁဵၼ်းငၢႆႈ လႄႈ တႅမ်ႈဢၢၼ်ႇငႆႈ ၼႂ်းယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ တင်ႈတႄႇ ပီၼၼ်ႉမႃး လိၵ်ႈတႆးလူင်ႁဝ်း လႆႈၸႅၵ်ႇပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇ လႄႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၼႆမႃး တေႃႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးႁႃႈသဵင် (ဢမ်ႇၼၼ်) လိၵ်ႈႁူဝ်သိူဝ်. လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ပႆႇပေႃးၵုမ်ႇထူၼ်ႈ ပုၼ်ႈတႃႇ သဵင်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆးၼႆလႄႈ ထိုင်မႃး (1940) ၸဝ်ႈသြႃႇဝိၸယၼၼ်ႇတ (သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ) ၸင်ႇၶိုၼ်းမူၼ်ႉမႄး ႁႂ်ႈမီးတူၼ်းသဵင် ႁႃႈသဵင်ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လိၵ်ႈဢၼ်မႄးၶိုၼ်းၼႆ့ သမ်ႉၺႃးၽွင်း သိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇပွၵ်ႈၵမ်းသွင်လႄႈ ၸင်ႇလႆႈဢဝ်ၵိုတ်းယိုတ်းၵႂႃႇဝႆႉယူႇ။ ဝၢႆးသိုၵ်းၵမ်ႇၽႃႇ ပွၵ်ႈသွင်ယဝ်ႉသေ ဝၢႆးလွတ်ႈလႅဝ်းသဝ်းၶေႃယဝ်ႉၸင်ႇ ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ဢွၼ်ႁူဝ်သေ ၶိုၼ်းၽွတ်ႈၵေႃႇမတီႇလိၵ်ႈတႆး ၸွမ်းၼင်ႇ သဵၼ်ႈမၢႆတီႈတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႇမတီႇလိၵ်ႈတႆး. - 1. ၸဝ်ႈဝိၸယၼၼ်ႇတ ၵျွင်းမင်ႇၵလႃႇလူင်ၵၢင်ဝဵင်း သႅၼ်ဝီႁွင်ႇ - 2. ၸဝ်ႈသူၺ်ႇမုင်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉ၊ ၵေးသီး (ဝၢၼ်ႈၸၢမ် ၵေးသီး) - 3. ဢူးမွင်ႇမွင်ႇ ဝုၼ်ႇလူင်သႃႇသၼႃႇ သီႇပေႃႉ - 4. ဢူးၵေႃးသၼ်ႇလ မဵဝ်းၸႃးလွႆငိုၼ်း - 5. ဢူးၶျုင်ႇ ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈ မိူင်းၵိုင် - 6. ဢူးထုၼ်းလ ပၢၼ်းတၵႃႇ လၢႆးၶႃႈ - 7. ၶိင်းၵျွင်းဝိလႃႇသ ၸရေးလူလိၵ်ႈ မိူင်းၼၢႆး ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်. - 1. ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၽူႈမၢႆမုၵ်ႉၸုမ်း၊ ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းတႆးလႄႈမိူင်းၵယႃး၊ - 2. ၶုၼ်ပၢၼ်းလ ၵမ်ႉၽူႈမၢႆ၊ ၵမ်ႉလူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ - 3. ၶုၼ်ၶမ်းၶွင်ႇ ၶုၼ်ၽၢႆႇသပ်းလႅင်းၼႄၵူၼ်းမိူင်း၊ - 4. ဢူးပႃႉၺၢၼ်ႇ ၶူးမေႃယႃလူင် ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ - 5. ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း ၽူႈၵွၼ်း(ၼၢမ်း) ႁူင်းၽိုၵ်းသွၼ် ၸၼ်ႉငဝ်ႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ ၸုမ်းၵေႃႇမတီႇလိၵ်ႈတႆးၸုမ်းၼႆႉ ပုၼ်ႈၽွၼ်းၶဝ် ပဵၼ်တႃႇတေ မူၼ်ႉမႄး ႁႂ်ႈလိၵ်ႈတႆး ၶိုတ်းၵၢပ်ႈပၢၼ် ဢၢၼ်ႇလႆႈ တႅမ်ႈလႆႈ ၽဵၼ်ႈလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးသေ ၸုမ်းၼႆႉ မႄးၽိူမ်ႉထႅမ်လီငၢမ်းယဝ်ႉ တၢင်ႇထိုင် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆးလႄႈ ထိုင်မႃး 1955 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ (3) ဝၼ်း (1317၊ လိူၼ်ၸဵတ်းမႂ်ႇ 13 ၶမ်ႈ)ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းတႆး ၸင်ႇမၵ်းမၼ်ႈပၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်မီးတူၼ်းသဵင် 5 သဵင်ၼႆႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး ႁပ်ႉဢဝ်ပဵၼ် လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်းသေယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆးတင်းသဵင်ႈ တေလႆႈႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး ၸင်ႇၽႃႈၼွပ်ႇပူင်ပၼ် လုမ်းၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ ႁႂ်ႈတႅမ်ႈဢွၵ်ႇပၼ် ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ တႄႇဢဝ်ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တေႃႇထိုင် ၸၼ်ႉသိပ်းလႄႈ ၸင်ႇႁွင်ႉၶူးမေႃ ၵဝိလိၵ်ႈတႆး (4) ၵေႃႉ ၸုမ်းၵဝိတႆး 4 ၵေႃႉ. - 1. လုင်းၶျုင်ႇ ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈ မိူင်းၵိုင်၊ - 2. လုင်းသုၸိင်ႇၼ လၢင်းၶိူဝ်း၊ - 3. လုင်းသၢင်ႇသွႆး ၵျွၵ်ႉမႄး၊ - 4. လုင်းတၢင်းၵႄး ၼမ်ႉၶမ်း။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ မႃးတႅမ်ႈ ၸွမ်းၼင်ႇ ၶေႃႈဢၼ်ၵေႃႇမတီႇပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆး တႅပ်းတတ်းဝႆႉ မိူဝ်ႈမႃးၶိုၼ်ႈပၢင်ၵုမ်ၽွမ်ႉၵၼ် တီႈလုမ်းၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းတႆး မိူဝ်ႈ (24.1.1958) တေႃႇထိုင် (29.1.1958) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵေႃႇမတီႇတႃႇၶိုင်ပပ်ႉႁဵၼ်း. - 1. လုင်းၶျုင်ႇ ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈ မိူင်းၵိုင်၊ - 2. လုင်းထုၼ်းလ လၢႆးၶႃႈ၊ - 3. လုင်းဝိလႃႇသ မိူင်းၼၢႆး၊ - 4. လုင်းၽူဝ်းလ ၼမ်ႉၶမ်း၊ - 5. လုင်းသၢင်ႇသွႆး ၵျွၵ်ႉမႄး၊ - 6. ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ မိူင်းတႆးလႄႈ ၵယႃး၊ - 7. လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ မိူင်းတႆးလႄႈ ၵယႃး၊ - 8. လုင်းၵေႃးလီႇ ၵျွၵ်ႉမႄး - 9. ၶုၼ်ပၢၼ်းလ ၵႅမ်ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇၸိုင်ႈတႆး ဝဵင်းလႃးသဵဝ်ႈ၊ - 10. ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း ၽူႈၵွၼ်း(ၼၢမ်း) ႁူင်းၽိုၵ်းသွၼ် ၸၼ်ႉငဝ်ႈ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ - 11. သြႃႇပၵျေႃႇ ၶူးသွၼ်၊ ႁူင်းၽိုၵ်းသွၼ်ၶူးၸၼ်ႉငဝ်ႈ၊ ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး၊ - 12. လုင်းၵႃႇလိင်ႇတ ၶူးသွၼ်လိၵ်ႈတႆး ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဝဵင်းသီႇပေႃႉ၊ - 13. လုင်းပိင်ႇၺႃႇ ၶူးသွၼ်လိၵ်ႈတႆး ႁူင်းႁဵၼ်းၸၼ်ႉသုင် ဝဵင်းတူၼ်ႈတီး။ ၼင်ႇႁိုဝ်တေတူၵ်းထုၵ်ႇ မႅၼ်ႈၸွမ်း ထုင်းၾိင်ႈပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတင်းလၢႆၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး ၸင်ႇဝႆ့မူႇၸုမ်းထၢတ်ႈသၢင်လိၵ်ႈ ဢၼ်တေသႂ်ႇပႃး ၼႂ်းပပ်ႉႁဵၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မူႇၸုမ်းထၢတ်းလိၵ်ႈ. - 1. ၸဝ်ႈသၢႆမိူင်း - 2. လုင်းပႃႉၺၢၼ်ႇ - 3. ၶုၼ်ပၢၼ်းလ - 4. ၶုၼ်ၶမ်းလိုၼ်း - 5. ၸဝ်ႈၶုၼ်သၢမ် - 6. သြႃႇပၵျေႃႇ <br> ၸုမ်းၼႆႉလႄႈ ၵဝိသီႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ၸဵတ်းဝၼ်းၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ဢုပ်ႇၵၼ် ထတ်းသၢင်မူၼ်ႉမႄး တီႈလုမ်းၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇ ၸိုင်ႈတႆးၼၼ်ႉသေ ၸင်ႇလႆႈ ပေႃႉဢွၵ်ႇပဵၼ်ၽိုၼ်ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ တႃႇသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း တင်းလၢႆယဝ်ႉ။ ၽိုၼ်ပပ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ တႅမ်ႈဝႆႉ တေႃႇထိုင်ၸၼ်ႉသိပ်းယဝ်ႉသေတႃႉ ဢၼ်တၼ်းလႆႈ ပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးတႄႉ ၸၼ်ႉငဝ်ႈ တေႃႇ ၸၼ်ႉႁူၵ်းၵူၺ်း။ လႆႈပေႃႉဢွၵ်ႇမိူဝ်ႈလိူၼ် ၵျူႇလၢႆႇ 1961 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈသိူဝ်ႈပပ်ႉဢၼ် ပေႃႉဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ သမ်ႉပဵၼ်ႁၢင်ႈႁူဝ်သိူဝ်ဝႆႉလႄႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၼႆႉၵေႃႈ ၸင်ႈဢွၼ်ၵၼ် ႁွင်ႉဝႃႈ လိၵ်ႈႁူဝ်သိူဝ် ၼႆယဝ်ႉ။ <br> ဢဵၼ်းဢၢၼ်း ၶုၼ်လူင်ၽၢႆႇပၺ်ႇၺႃႇမိူင်းတႆးတႄႉ ပဵၼ်တႃႇၽွၼ်းလီတႆးသေ တၢင်ႇထိုင်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး၊ လႆႈၶေႃႈပူင် ႁႂ်ႈသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းလႄႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈသေတႃႉၵေႃႈ တၼ်းလႆႈသွၼ်ထိုင် ၼႂ်းပီ 1962 ၵူၺ်း။ ယွၼ်ႉလိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇဢွၵ်ႇမႃးလႄႈ ပၼ်ႁႃ "လိၵ်ႈၵဝ်ႇ" လႄႈ "လိၵ်ႈမႂ်ႇ"ၵေႃႈ ပဵၼ်မႃးယူႇယဝ်ႉ။ ပီ 1962 ၵွင်ႇၸီႇလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (တော်လှန်ရေးကောင်စီ) ၶိုၼ်ႈမႃးသိမ်းဢဝ် ဢႃႇၼႃႇၵႂႃႇလႄႈ လွင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမိူင်းၼႆႉ မႃးယွၼ်ႈထိုင် လိၵ်ႈတႆးယူႇယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1964 လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ (22) ဝၼ်း၊ လုင်းၵျေႃႇၸေႃး ၽူႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵူမ်းထၢၼ်ၽၢႆႇၽၼ်ႇတႃႇလႄႈ ၽၢႆႇၵဵပ်းၶွၼ်ႇ မိူင်းတႆး(ရှမ်းပြည်နယ် ဦးစီးအဖွဲ့ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်တော်ဌာနတာဝန်ခံ) ၸင်ႇႁွင်ႉပၢင်ၵုမ် ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ ၽွတ်ႈပဵၼ်ၸုမ်းတႃႇပႂ်ႉပႃး ၽိင်ႈထုင်း လိၵ်ႈလၢႆးၽိင်ႈငႄႈသေ ဢုပ်ႇၵၼ် လွင်ႈလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ပူင်သွၼ် ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မီး(လိၵ်ႈၵဝ်ႇ တင်း လိၵ်ႈမႂ်ႇ) သွင်ဢၼ်လႄႈ တေလႆႈသိုပ်ႇဢဝ် ဢၼ်လႂ်ပူင်သွၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ထိုင်မႃး 1964 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ (16) ဝၼ်း ပၢင်ၵုမ်ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်ၼၼ်ႉ ၸင်ႇယႃႉပႅတ်ႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ(ပၢၼ်ပႃႇလီႇမၢၼ်ႇ) ႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းမၵ်းမၼ်ႈဝႃႈ ႁႂ်ႈဢဝ်လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇသွၼ်ၼႆယဝ်ႉ။ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းဢၼ်ၼၼ်ႉ လုမ်းၵူမ်းထၢၼ်မိူင်းတႆး (ရှမ်းပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့ရုံး) ဢဝ်မၢႆလိၵ်ႈ 25-ရပ(ၶ) 66 သေ ၸတ်းၵၢၼ်ၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မၢႆလိၵ်ႈ 25-ရပ(ၶ) 66 တႅပ်းတတ်းၵႂႃႇဝႃႈ - - လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမေႃလိၵ်ႈတႆးၼင်ႇၵၼ် တႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်လႄႈသင်၊ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် ဢမ်ႇမေႃလႄႈသင် လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူဝ်ႈဢွၼ် ႁဵတ်းမႃးၼၼ်ႉ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ လွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈမၼ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ ပၢၵ်ႈပႅတ်ႈယဝ်ႉလႄႈ တမ်ႈတီႈ ၼႂ်းလုမ်း ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်ၵပ်းၵၢႆႇ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၼၼ်ႉ ဢွင်ႈတီႈ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇၸိုင် တေလႆႈၸႂ်ႉလိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ ဢၼ်တႄႇပဵၼ်တူဝ် ပဵၼ်တိၼ်ႇမႃး မိူဝ်ႈ 1955 ၼၼ်ႉ ထိုင်မႃး 1966 လႆႈၵိုတ်းယိုတ်း လွင်ႈပူင်သွၼ်ၵႂႃႇယူႇယဝ်ႉ။ တႃႇတေပူင်သွၼ်ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈတႆးၵဝ်ႇၵေႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇမီး လၵ်းသုတ်ႇ တႃႇႁဵတ်းပဵၼ်ပပ်ႉသင်လႄႈ လွင်ႈပူင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆး ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း ဝၢႆးႁၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈတႆးလူင် လိၵ်ႈတႆးမႂ်ႇ. 1. မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ 18 တူဝ် ၵ ၶ င ၸ သ ၺ တ ထ ၼ ပ ၽ မ ယ ရ လ ဝ ႁ ဢ (မၢႆတွင်း။ ။မႄႈသဵင်ငဝ်ႈလိၵ်ႈတႆး မီး 16 တူဝ်ၵွႆး။ ဝၢႆးမႃး သႂ်ႇထႅင်ႈ ၺ တင်း ရ သေ ၸင်ႇ ပဵၼ်မႃး 18 တူဝ် ၶဝ်ႈၸႂ်ၸိူင်ႉၼႆ။)။ 2. မႄႈသဵင်ၵႅမ် 3 တူဝ် ၵ ၻ ၿ 3. မႄႈသဵင်သွၼ်ႉ 5 တူဝ် ၵျ ၵြ ၵွ ၵျွ ၾ(ၽ+ဝ=ၽႂ+ၾ?)။ 4. မႄႈသဵင်ၵပ်း 12 တူဝ် ဢ ဢု ဢိ ဢီ ဢု ဢူ ဢေ ဢႄ ဢူဝ် ဢေႃ ဢိုဝ် ဢိူဝ်။ ၵိင်ႇၽႄလိၵ်ႈတႆးၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး. ၼွၵ်ႈသေလိၵ်ႈၶႄႇၵႂုႇ ၵႃႈပဵၼ်လိၵ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ ဢမ်ႇဝႃႈလိၵ်ႈဢင်း ၵိတ်းသ်၊ လိၵ်ႈပႃႇလိ၊ လိၵ်ႈဢီႇၵျိပ်ႉ၊ လိၵ်ႈသီႇႁူဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈၶွမ်၊ လိၵ်ႈပိဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈမွၼ်း-လိၵ်ႈ ၶမဵၼ်၊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ၊ လိၵ်ႈယူၼ်း လႄႈ လိၵ်ထႆး ပႃးတင်းလိၵ်ႈတႆးလူင် လႆႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉၼိူဝ် လိၵ်ႈပြုႇမီႇ(မိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊသေ လတ်းပႅင်ႁဵတ်းပဵၼ်မႃးလွၼ်ႉလွၼ်ႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ႁၼ်မႅၼ်ႈၸိူင်ႉၼႆ။) လိၵ်ႈပြုႇႁ်မီႇ လႆႈတႄႇမီးမႃးၼႂ်းမိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊ ၸဵမ်မိူဝ်ႈဢွၼ်ပီၶရိတ်ႉသ် 500(BC 500)တေႃႇထိုင် ၶ.သ 300(AD 300)ၼႆ၊ ၼႂ်းပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵ(မွၵ်ႈ AD 300)ၼၼ်ႉ လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႇ လီႈၽႄႈႁိူင်းၸွတ်ႇတူဝ်ႈမိူင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊ လႄႈ ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂုႇလၢႆလၢႆမိူင်းၸွမ်းလူၺ်ႈငဝ်းလၢႆးလၢႆလၢႆပိူင်ၼႆယူႇ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႇၼႆႉ မႅင်ႇပဵၼ်(2)သၢႆသွင်တၢင်းသေ ၽႄႇၶဝ်ႈမႃးတၢင်းပွတ်းဢေးသျိူဝ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇ လႄႈ ၸဵင် ၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇၸိူင်ႉၼင်ႇၼႆ- သၢႆတီႈ(1)-ဝၢႆးသေ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမေႃးရိယ ၶွင်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းသီရိထမ်ႇမႃႇသေႃးၵလႆႈ လူႉပင်းၵႂုႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ တၢင်းပွတ်းႁွင်ႇမိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊ မီးၶိူဝ်းၶုၼ်ၵုသျၼ်ႊ လႄႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်ၵုပ်းတ(ၵုတ်ႉတ)ၵိူတ်ႇမီးမႃးထတ်းတၢမ်းၵၼ် လႄႈ လႆႈသိုပ်ႇဢဝ်လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႇမႃးမႄး လတ်းႁဵတ်းပဵၼ် လိၵ်ႈၵုသျၼ်ႊ လႄႈ လိၵ်ႈၵုပ်းတ ၸွမ်းၶၼ်ႈတွၼ်ႈပၢၼ်မၼ်းမႃး။ ယဝ်ႉ ၵေႃႈသိုပ်ႇယဵၼ်းမႃးပဵၼ်လိၵ်ႈၼႃႇၵရီ(တေႇဝၼႃႇၵရီႇ)ၼႆယဝ်ႈ။ သၢႆပွတ်းႁွင်ႇၼႆႉ ၽႄႇၶိုၼ်ႈ မႃးထိုင် မိူင်းပိဝ်ႇ၊ မိူင်းမွၼ်း(သုထမ်ႇမဝတီ)လႄႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃးယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈပိဝ်ႇ၊ လိၵ်ႈမွၼ်း လႄႈ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ တေႃႇထိုင်ပၢၼ်ၼႆႉၼႆႉယူႇ။ သၢႆတီႈ(2)-သၢႆၼႆႉၵေႃႈ ဝႆးသေဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမေႃးရိယ ၶွင်ၶုၼ်သီႇရိထမ်ႇမႃသေႃးၵ လႆႈလူႉပင်းလႅဝ်ၵႂုႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ တၢင်းပွတ်းတႂ်ႈ(ပွတ်းၸၢၼ်း)မိူင်းဢိၼ်တိယိူဝ်ႊ လႆႈမီႈၶိူဝ်းၶုၼ်ဢၼ်ႇထ၊ ၶိူဝ်းၶုၼ်ပၢၼ်လဝ လႄႈ ၶိူဝ်းၶုၼ်ၸူဝ်းရ တင်းဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈထတ်းတၢမ်းၵၼ် ပဵၼ်ပၢၼ်ပဵၼ်ပၢၼမႃး။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈဢဝ်လိၵ်ႈပြုႇရ်မီ လတ်းပႅင်ႁဵတ်းပဵၼ်မႃး လိၵ်ႈပၸ်ႉ သိမ၊ လိၵ်ႈၸႃႇလုၵျုႉ လႄႈ လိၵ်ႈတမီးလ်သေ ၸႂ်ႉၸွမ်းပၢၼ်ၽႂ်ပၢၼ်မၼ်းၼႆယူႇ။ သၢႆတီႈသွင်ၼႆႉ လႆႈလႆလွင်ႈလူင်းမႃးတၢင်းၸၢၼ်းၶိူဝ်းယႂ်းယႂ်းသေ ၽႄႈၶဝ်ႈထိုင်မိူင်း သီႇႁူဝ်ႇ၊ မိူင်းၶွမ်၊ မိူင်းၶမဵၼ်၊ မိူင်းမွၼ်း(တွုႇရုႇဝတီႇ)(မၢႆတွင်း-မၼ်း(သုထမ်ႇမဝတီ)ပဵၼ် မွၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ၊ မွၼ်း(တွုႇရုႇဝတီႇ)ပဵၼ်မွၼ်းမိူင်းထႆး ၼႂ်းပၢၼ်ၵွၼ်ႇ။)လႄႈ မိူင်းယူၼ်း၊မိူင်းထႆးသယၢမ်၊ ယဝ်ႉ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈသွင်ႁုၼ်၊ လိၵ်ႈၶွမ်၊ လိၵ်ႈၶမဵၼ်၊ လိၵ်ႈယူၼ်း၊ လိၵ်ႈမွၼ်း(တွုႇရုႇဝတီႇ)လႄႈ လိၵ်ႈထႆး၊ လၢဝ်း-ၶိုၼ်-လိုဝ်ႉ- လႅမ်း တေႃႇထိုင်ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆယဝ်ႈ။ ၼွၵ်ႈသေ ၵဵင်ႇသၢႆယႂ်ႇယႂ်ႇ (2)သၢႆၼႆယဝ်ႉ ယင်းလႆႈႁၼ်မီးထႅင်ႈသၢႆဢွၼ်ႇသၢႆဢိတ်း လၢႆလၢႆသၢႆ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ မီးလိၵ်ႈပြုႇရ်မီ မီးထႅင်ႈသၢႆၼိုင်ႈလုၵ်ႉမိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိ ယိူဝ်ႊပွတ်းၼိူဝ် ၶဝ်ႈတၢင်းမိူင်းတိပႅတ်ႈ(Tibet)ထိုင်ၵႂုႇမိူင်းသႄလူင်(ယီႊၼၢၼ်ႊ ဢမ်ႇၼၼ် ယုၼ်ၼၢၼ်)ၼႂ်းပၢၼ်ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းဢသေႃးၵၼၼ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇၼႆယူႇ။ ဝၢႆးမႃး လႆႈယဵၼ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးယီႊ(ပၢႆယီး)၊ ယဝ်ႉလႆႈသိုပ်ႇမႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(ပၢၼ်ၼၼ်ႉ ႁွင်ႉလိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ) လႄႈ လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း။ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း ၸင်ႇလႆႈယဵၼ်းပဵၼ်မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးလူင် ၼႆၵေႃႈဢမ်ႇၽိတ်းယေႊ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းပိုၼ်းတႆးမၢဝ်း လႄႈ တႆးလူင်ၶဝ်တႄႉ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ တူဝ်လိၵ်ႈ ထူဝ်ႇငွၵ်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်တူၼ်ႈတေႃလိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးလူင်ၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမီးမႃး ၸဵမ် မိူဝ်ႈပၢၼ်တႆးသၢမ်မိူင်း(မိူင်းလုင်း၊ မိူင်းပႃး လႄႈ မိူင်းငဵဝ်ႉ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉၼႆယူႇ။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းလိၵ်ႈၽႅၼ်ႇသဝ်ႁိၼ်(Inscription-stone)ၸၢင်းပိဝ်ႇ၊ ၶွမ်ႇ၊ မွၼ်း၊ ၶ မဵၼ် လႄႈ ယူၼ်း၊ လၢဝ်း၊ ထႆး ဢၼ်ၶူၼ်ႉႁုႁၼ်ၼၼ်ႉဝႃႈၸိုင် လိၵ်ႈပြုႇရ်မီႁေႈလႆဢွၵ်ႇ မိူင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊသေ AD 1st Century တေႃႇ AD 8th Century ၵွႆးၼႆၼၼ်ႉၵွႆး။ ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢဝ်မႃးတႅၵ်ႈၵၼ်တင်းႁူဝ်ၵူၼ်းလုမ်ႈၾႃႉၸိုင် လႆႈဝႃႈမီး ဢိတ်းဢွၼ်ႇဢွတ်းၼိုင်ႈၵွႆး။ ၼၼ်သေတႃႉပေႃးမႃးတူၺ်းပၢႆးၾိင်ႈငႄႈ လႄႈ ၽႃႇသႃႇ(ၵႂၢမ်း လၢတ်ႈ လိၵ်ႈလၢႆး)ၸိုင် လၢတ်ႈလႆႈတဵမ်ပၢၵ်ႇဝႃႈ မီးၼမ်လိူဝ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းဢိုၼ်ႇၶဝ်တႄႉတႄႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇ(ၽူႈတႅမ်ႈ)လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းယိုၼ်းထိုင်ၼၼ်ႉ ပၢႆးတိတ်းတေႃႇသိုဝ်ႇသၢၼ်ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း ၵူၼ်း ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းမီးၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆၵေႃႈဝၢႈလႆႈယူႇ။ ၸူၵ်းဢဝ်တူဝ်ယၢင်ႇပၢႆးလိၵ်ႈလႆးၵွႆး ၵေႃႈပေႃးမီးၼမ်ၼႃႇယဝ်ႉ ၸိူင်ႉၼင်ႇ- - လိၵ်ႈထႆး၊ - လိၵ်ႈယူၼ်း(လိၵ်ႈၶိုၼ်၊ လိုဝ်ႉ၊ လႅမ်း လႄႈ လၢဝ်းၼိူဝ်)၊ - လိၵ်ႈလၢဝ်း(လၢဝ်းတႂ်ႈ)၊ - လိၵ်ႈလိုဝ်ႉမႂ်ႇ၊ - လိၵ်ႈတႆးလူင်(ႁူမ်ႈပႃးလိၵ်ႈၵဝ်ႇလႄႈလိၵ်ႈမႂ်ႇ)၊ - လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈ(ၶမ်းတီႈလူင်)၊ - လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈၼွႆႉ(ၼႂ်းၸေႊၵႅင်ႇ)၊ - လိၵ်ႈတႆးဢႃႊႁူမ်၊ - လိၵ်ႈတႆးလႅင်(တႆးၶျွင်း-ၼႂ်းမိူင်းၶၢင်)၊ - လိၵ်ႈတႆးသူင်ႉ(တႆးၼႂ်းၵႂၢင်ႊသီႊ)၊ - လိၵ်ႈတႆးလႅင်(တႆးၸွင်း ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ - လိၵ်ႈတႆးၼုင်း(တႆးလုင်း ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ - လိၵ်ႈတႆးလမ်(ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ - လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်(ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ - လိၵ်ႈတႆးဢၢႆႈတွၼ်ႊ၊ - လိၵ်ႈတႆးယီႊ(ပၢႆယီး)၊ - လိၵ်ႈတႆးၵုၺ်ႊ(ၼႂ်းၵုၺ်ႊၸႂ်ႊဝ်)လႄႈ၊ - လိၵ်ႈတႆးဢီႉ(တႆးဢီႉငီႉယုႇလေုႉ ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)၊ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ(ဢၼ်တိုၵ်ႉၶူၼ်ႉႁၼ်)မီးပဵၼ် (18)သႃၶႃ။ မႅင်ႇလိၵ်ႈတႆးပဵၼ်ၸုမ်းၸုမ်း. လိၵ်ႈတႆးတင်း(18)သႅၼ်းၼႆႉ ပေႃးၸႅၵ်ႇႁတ်းပဵၼ်ၸုမ်းၸုမ်းၸိုင် တေႁၼ်လႆႈၸိူင်ႉ ၼႆယူႇ။ ၸုမ်းတီႈၼိူင်ႈ. - လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈၼွႆႉ၊ - လိၵ်ႈတႆးၶမ်းတီႈလူင်၊ - လိၵ်ႈတႆးဢႃႈႁူမ်၊ - လိၵ်ႈတႆးၼုင်း၊ - လိၵ်ႈတႆးဢၢႆႈတွၼ်ႊ၊ - လိၵ်ႈတႆးလႅင် လႄႈ - လိၵ်ႈတႆးယီႊ။ ၸုမ်းတီႈၼိုင်ႈၼႆႉ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ(ဢၵ်ႉၶရဝိထီ) သၢမ်တူဝ်မိူၼ်ၵၼ်။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ က ၶ င ၸ သ ၺ လႄႈ ၸႂ်ႉတူဝ် က လူင် (ၵသွင်ႁွင်ႈ) ပဵၼ်တူဝ်တႄႇငဝ်ႈ မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်းၸဵတ်းၶိူဝ်း။ ၸုမ်းတီႈသွင်. - လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်(လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း၊ - လိၵ်ႈတႆးလူင်၊ ၸုမ်းတီႈသွင်ၼႆႉၵေႃႈ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ(ဢၵ်ႉၶရဝိထီ)သၢမ်တူဝ် ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵ ၶ င ၸ သ ၺ ၸိူင်ႉၼႆ။ ၵွႆးၵႃႈ ၸႂ်ႉတိူဝ် ၵ ဢွၼ်ႇ(ၵ ႁွင်ႈလဵဝ်)ပဵၼ်တူဝ်တႄႇငဝ်ႈမႄႈသဵင်ငဝ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်းသွင်ၶိူဝ်း။ (ဢမ်ႇမီး က လူင် မိူၼ်ၸုမ်းတီႈၼိုင်ႈ။) ၸုမ်းတီႈသၢမ်. - လိၵ်ႈတႆးယူၼ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးၶိုၼ်၊ တႆးလိုဝ်ႉ၊ တႆးလႅမ်း၊ - လိၵ်ႈထႆး၊ - လိၵ်ႈတႆးသူင်ႉ၊ - လိၵ်ႈတႆးလမ်၊ - လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်၊ ၸုမ်းတီႈသၢမ်ၼႆႉ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ (ဢၵ်ႉၶရဝိထီ) ႁႃႈတူဝ် ႁႃႈတူဝ် မိူၼ်လိၵ်ႈပႃႇလိလႄႈ လိၵ်ႈသၵ်ႉၵတ။ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ᨠ ᨡ ᨣ ᨥ ᨦ ၊ ᨨ ᨩ - ᨬ (တင်းလိၵ်ႈ ၶမဵၼ်၊ မွၼ်းလႄႈ မၢၼ်ႊၵေႃႈ မိူၼ်ၵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ။) ယဝ်ႉ ဢဝ်တူဝ် က လူင်(ၵ သွင်ႁွင်ႈ) ပဵၼ်တူဝ်တႄႇငဝ်ႈမႄႈသဵင်ငဝ်ႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်းမူတ်း။ ၸုမ်းတီႈသီႇ. - လိၵ်ႈတႆးၵုၺ်ႊ၊ - လိၵ်ႈတႆးဢီႉ လႄႈ၊ - လိၵ်ႈတႆးလႅင်(ၼႂ်းမိူင်းၵႅဝ်)။ ၸုမ်းတီႈသီႇၼႆႉသမ်ႉ ၸႂ်ႉလၵ်းပိူင်မႄႈသဵင်ငဝ်ႈ(ဢၵ်ႉၶရဝိထီ)ၸိူင်ႉၸုမ်းတီႈသၢမ်ႁႃႈတူဝ် ႁႃႈတူဝ် ၵ ၶ ၵ ဃ ถ ၊ သ ဇ - ည ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ၵွႆးၵႃႈ မီးတူဝ် ၵ ဢွၼ်ႇပဵၼ်တူဝ်တႄႇ ငဝ်ႈမႄႈသဵင်ငဝ်ႈ တင်းသၢမ်ၶိူဝ်း။ ဢမ်ႇမီးၸႂ်ႉတူဝ် က လူင်(ၵ သွင်ႁွင်ႈ)ၸိူင်ႉၼင်ႇၸုမ်းတီႇ သၢမ်။ ၵႃႈပဵၼ်လိၵ်ႈလၢႆးၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆးႁဝ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ 18-19 သႅၼ်း(ဢၼ်တိုၵ်ႉသွၵ်ႈၶူၼ်ႉ ႁႃႁၼ်)ၼႆႉ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းႁွႆးပိုၼ်းဝႃႈၸိုင် တေႁၼဝႃႈ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ် ၵိူတ်ႇမီးဢွၼ်တၢင်း ပိူၼ်ႈ(တီႈၼႆႈ လိၵ်ႈတႆးထူဝ်ႇငွၵ်ႈ လႄႈ တႆးၼိူဝ် ၼပ်ႉပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်)။ တၢမ်းမႃးပဵၼ် လိၵ်ႈတႆးယီႊ၊ တၢမ်းမႃးထႅင်ႈ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း။ ယဝ်ႉ မႃးလိၵ်ႈတႆးယူၼ်း၊ ယဝ်ႉသမ်ႉလိၵ်ႈ ထႆးၼႆသေ ယဝ်ႉမႃးၸင်ႇလိၵ်ႈတႆးလူင်ၼႆ ၵဵၼ်ၵၢပ်ႈပဵၼ်ပၢၼ်မႃးၸိူင်ႉၼႆယူႇယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈ ဝႃႈလူၺ်ႈ လိၵ်ႈတႆးလူင်မိူဝ်ႈပၢၼ်ၵဵင်းဝီ)။ ၼႂ်းပိုၼ်းမိူင်းတႆး လႄႈ ပိုၼ်းၶိူဝ်းတႆး ဢၼ်ၶိူဝ်းသႅၼ်တႅမ်ႈ(1996)ၼၼ်ႉ လႆႈ ႁၼ်ပႃးဝႃႈ မိူဝ်ႈပီ ၶ.သ 1416 ပၢၼ်ၸဝ်ႈၶမ်းၵၢႆႇၾႃႉသႅၼ်ဝီၵေႃႈလႆႈဢွၼ်ၵၼ်မႄးတူဝ်လိၵ်ႈ တႆးမႃးပွၵ်ႈၼိုင်ႈၼႆ။ ဢၼ်ၶႃႈႁဝ်းၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢမ်ႇႁၼ်ၸွမ်းတႄႉ ပဵၼ် တွၼ်ႈပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး ဢၼ်ၶိူဝ်းသႅၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းတွၼ်ႈၼၼ်ႉ ၶိူဝ်းသႅၼ်တႅမ်ႈ ဝႃႈလိၵ်ႈတႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၶုၼ်ၽိၼ်ႇၼၵရိတ်ႊမိူင်းတႃႊၵွင် ပဵၼ်ၽူႈၶူင်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ၊ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ်တူဝ်လိၵ်ႈသၼ်သၵရိတ်ႊ။ လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈၼႆ ယိူင်ႈ ဢဝ်(ႁဵတ်းပိူင်ဢဝ်)တူဝ်လိၵ်ႈဢၼ်ၶုၼ်ၵလႃးဢၽိရႃႇၸႃႇၶဝ် လႆႈမႃးတီႈမိူင်းၵေႃးလိယ(ၼႂ်း မိူင်းၵလႃးဢိၼ်းတိယိူင်ႊ)ၼၼ်ႉသေ လတ်းပႅင်ႁဵတ်းမႃးဝႃႈၼႆ။ သမ်ႉဝႃႈထႅင်ႈ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈယူၼ်း၊ လၢဝ်းၶဝ်ၵေႃႈယိူင်ႈဢဝ်လိၵ်ႈတႆးတူဝ်လၢဝ်ႈၼႆႉၵႂုႇႁဵတ်းလွၼ်ႉလွၼ်ႉၼႆၼၼ်ႉ ယူႇယဝ်ႉ။ ၸွမ်းၼင်ႇၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး(ၶႃႈႁဝ်း)ၶဝ်ႈၸႂ်တႄႉ လိၵ်ႈတႆးႁဝ်းဢမ်ႇမႃး ၸိူင်ႉၼၼ်၊ လိၵ်ႈယူၼ်းလိၵ်ႈထႆး လႄႈ လိၵ်ႈလၢဝ်းမႃးတၢင်းသၢႆဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊပွတ်းၸၢၼ်း၊ ထိုင်မိူင်းတွုႇရႃႇဝတီႇ၊ ယဵၼ်းပဵၼ်မႃး လိၵ်ႈၶွမ်-လိၵ်ႈၶမဵၼ် လႄႈ လိၵ်ႈမွၼ်း။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတႆးၸိူဝ်းပဵၼ်ၸုမ်းယူၼ်းလၢဝ်း ထႆး ၸင်ႇယိူင်ႈႁဵၼ်းဢဝ်မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈယူၼ်း လိၵ်ႈလၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈထႆး၊ လိၵ်ႈတႆးလူင်ႁဝ်းသမ်ႉ မႃးတီႈလိၵ်ႈတႆးမၢဝ်း လႄႈ လိၵ်ႈတႆးၼိူဝ်။ မိူင်းတႆး ၼိူဝ်သမ်ႉ ယူႇတီႈမိူင်းသႄ ယီႊၼၢၼ်ႊ(ယုၼ်ႊၼၢၼ်ႊ)။ ငဝ်ႈၶၢမ်ႇမၼ်းမႃးတီႈ လိၵ်ႈပြုႇရ်မီ လႄႈ သၼ်သၵရိတ်ႊ(သၵ်ႉၵတ)သေတႃႉ ၶဝ်ႈၸႂ်ဝႃႈ တေလုၵ်ႉတၢင်းဢိၼ်းတိယိူဝ်ႊပွတ်းႁွင်ႇ ၶဝ်ႈၵႂုႇတၢင်းမိူင်းတိပႅတ်ႉသေ ထိုင်မႃးၼႂ်းမိူင်းသႄလႄႈ ၵူၼ်းတႆးႁဝ်း ၸင်ႇယိူင်ႈႁဵတ်းလတ်း ဢဝ်မႃးပဵၼ်လိၵ်ႈတႆး(ပၢၼ်ၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉပဵၼ်တူဝ်လိၵ်ႈထူဝ်ႇငွၵ်ႈ)။ ပေႃးဢဝ်ၸွမ်းႁွႆး ပိုၼ်းၸိုင် တေပဵၼ်လႆႈၸိူင်ႉၼႆ။ ၵွႆးၵႃႈတူဝ်မႄႈလိၵ်ႈတႆး သမ်ႉလႆႈႁၼ်ပႃးမီးၼႂ်းလၵ်းသဝ် ႁိၼ်ပၢၼ်ၶွမ် မွၼ်း ၶမဵၼ် ၼႂ်းမိူင်းထႆးယူႇပဵၼ်လၢႆလၢႆတီႈဝႆႉလႄႈ လၢတ်ႈလႆႈဝႃႈ လိၵ်ႈတႆး ၵေႃႈမႃးတီႈလိၵ်ႈ ၶွမ်၊ မွၼ်း၊ မိူၼ်ယူၼ်း ထႆးၶဝ်ၵေႃႈ ပဵၼ်လႆႈယူႇၾၢႆႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ။ ႁႂ်ႈပေႃးသွၵ်ႈၶူၼ်ႉႁႃလႆႈ ပိုၼ်းလိၵ်ႈတႆး(တႆးမၢဝ်း၊ တႆးလူင်)တေႃႇငဝ်ႈထိုင်ပၢႆထူၼ်ႈ ထူၼ်ႈတဵမ်တဵမ်ၼၼ်ႉ မုင်ႈမွင်းႁႃၽူႈႁူႉ လႄႈ ၵူၼ်းပၢႆးပိုၼ်း၊ ပၢႆးၶွင်မွၼ်တႆးႁဝ်း ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ် ဢွၵ်ႇႁႅင်းတူဝ်ႁႅင်းၸႂ် လႄႈ ႁႅင်းငိုၼ်းသေ တင်ႈမုၵ်ႉၸုမ်းၶူၼ်ႉသွၵ်ႈ ႁႃႁွမ်ဢဝ် ၼႂ်းပိုၼ်း ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈတႆးၵူႊၶိူဝ်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉယူႇ။ ၽိုၼ်ဢိင်ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ. - ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ(ၾၢႆႇတႆး) -ၸၢင်ႊၵူင်းၸိင်ႇ။ 1987 - ပိုၼ်းတႆးတွၼ်ႊၵၢင်(ၾၢႆႇတႆး) -ၸဝ်ႈယၼ်ႇၾႃႉ။ 1942 - ပိုၼ်းလၢဝ်း(ၾၢႆႇထႆး) -မႁႃႇသိလႃး ဝီးရဝူင်း။ 1996 - ၽႂ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၽိုၼ်လိၵ်ႈၼႆႉ တီႈမႄႈၼမ်ႉၸဝ်ႈၽျုး လႄႈ တီႈသႃဝၼ်းၼၽုမ်း(ၾၢႆႇထႆး)-ထၵ်ႉသိၼ်ဢိၼ်းထယူဝ်းထႃး။ 1991 - လိၵ်ႈသဝ်ႁိၼ် မိူင်းသြီထဵပ်ႉ မွၵ်ႈမိူဝ်ႈပီၶရိတ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 7 ႁွပ်ႈ ၼႂ်းပပ်ႉတူဝ်လိၵ်ႈၼႂ်းၽႅၼ်ႇ သဝ်ႁိၼ် ဢၼ်မီးဢွၼ်တၢင်းပၢၼ်သုၶူဝ်ထႆး(ၾၢႆႇထႆး) -ဝၼိတႃႊ ၽိလဵတ်ႇၽူင်းသႃ။ 1995 - လုၵ်ႉတီႈဢဝ်မႃး-သၢႆပႅၼ်း၊ 2008 ...ၵူပ်ႇ ႁူဝ်ႉ 17 ၼႃႈလိၵ်ႈ 8 ထိုင် 23။ - ပိုၼ်းၵႅပ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး ဢၼ်ၶူးပွင်သွၼ်လူင်လိၵ်ႈလၢႆးတႆး လုင်းၸၢႆးၾႃႈ ၶူၼ်ႉၶႆႊၼႄပၼ်ပွတ်းဢွၼ်ႇတွၼ်ႊ႞ မိူဝ်ႈဝၼ်းထီႉ 31 May, 2008	shnwiki
766	ၽႃႇသႃႇထႆး	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=766	shn	ၽႃႇသႃႇထႆး ၵႂၢမ်းထႆး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ယႃႇပေဢဝ်ၵႂႃႇလေႃးၸွမ်း ၵႂၢမ်းထႆးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်းလႄႈ ထႆးတွၼ်ႈၵၢင်ၼၼ်ႉသေၵမ်း။ ၵႂၢမ်းထႆးภาษาไทย ၼႆႉ သယၢမ်ၼႆၵေႃႈဝႃႈ ဢမ်ႇၼၼ် ထႆးတွၼ်ႈၵၢင် ၼႆၵေႃႈဝႃႈယူႇ။ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်းထႆးသေ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းငဝ်ႈ ၵူၼ်းထႆးၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ထႆးၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸုမ်းၶိူဝ်းတႆးသေ ၶေႃႈၵႂၢမ်းထႆးၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼႂ်းၸုမ်းၸၢဝ်း တႆး-ၵတႆး Tai-Kadai Language ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းထႆး ၶိုင်ႈပၢႆၼၼ်ႉ ၸိုၵ်းဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ပႃႇလိ၊ သၵ်ႉၵတ လႄႈ ၵႂၢမ်းၶမဵၼ် ပၢၼ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ မႃးလေႃးဝႆႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းထႆးၼႆႉ မီးသဵင်ၶိုၼ်ႈသဵင်လူင်း (Tonal)သေ ပဵၼ်ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ၸႅၵ်ႇယႅၵ်ႈဝႆႉ ပိူင်ၼိူင်ႈ။ ၵႂၢမ်းထႆးလႄႈ ၵႂၢမ်းလၢဝ်းၼႆႉ မိူၼ်ၵၼ်သေ လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ် ဢိတ်းဢီႈယူႇ။ ပေႃးဢဝ် ၸၢဝ်းၵႂၢမ်းဝႃႈတႄႉ မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းဢၼ် ၵပ်းၵၢႆႇၵႂၢမ်းထႆး. ၽႃႇသႃႇၵႂၢမ်းထႆးၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉ ၼႂ်းလုမ်းထႆးသေ ၵူၼ်းလၢတ်ႈမၼ်း မီးယူႇ 20 လၢၼ်ႉ (ပီ 2000) လိူဝ်လိူဝ်။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းထႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉၶိုတ်းၵၢပ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်လၢတ်ႈတီႈ မိူင်းၵွၵ်ႇ ဢၼ်ၸိူဝ်းၵူၼ်း မီးၸၼ်ႉၶဝ် လၢတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ လိူဝ်သေ ထႆးတွၼ်ႊၵၢင်ၼၼ်ႉ မိူင်းထႆးၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈငႃႇ ၵႂၢမ်းတႆး Tai Language လူးၵွၼ်ႇ။ ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ၶဝ်တႄႉဝႃႈ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵဝ်ႇ ဝေႃးႁႃႇရၵဝ်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မၼ်းမီးလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ယူႇ ဝႃႈၼႆသေတႃႉ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼႆႉၵေႃႈ မၼ်းပဵၼ်လူၺ်ႈ ဝေႃးႁႃႇရ တွၼ်ႈလႂ်တွၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ် ဢိတ်းဢီႈၵူၺ်း။ ၵႂၢမ်းထႆး ၼႂ်းမိူင်းထႆး. - ဢီႇသၢၼ် (ထႆးပွတ်းႁွင်ႇ) ၵႂၢမ်းဢီႇသၢၼ်ၼႆႉ လၢတ်ႈၵၼ်တီႈ ၼႂ်းမိူင်းထႆး။ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းလၢဝ်း ဢၼ်မႃးလၢတ်ႈၼႂ်းမိူင်းထႆးသေ သမ်ႉၸႂ်ႉတိုဝ်း လိၵ်ႈထႆး။ ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢီႇသၢၼ်မီးယူႇမွၵ်ႈ 20 လၢၼ်ႉ။ ၵူၼ်းထႆး ဢၼ်မီးတီႈ ၽၢႆႇၼႂ်း ၽၢႆႇၼွၵ်ႈ ၸေႊတွၼ်ႊဢီႇသၢၼ် လုၵ်ႉတီႈ ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းလၢဝ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးၵူၺ်း. - ထႆးပွတ်းႁွင်ႇ (ၽႃႇသႃႇၼိူဝ်၊ လၢၼ်ႉၼႃး၊ ၵႂၢမ်းမိူင်း ဢမ်ႇၼၼ် ယူၼ်း) ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းလၢတ်ႈမၼ်း မီးယူႇ 6 လၢၼ်ႉ (1983) မိူဝ်ႈပၢၼ် ၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းလၢၼ်ႉၼႃး (ၵဵင်းမႂ်ႇ)ၼၼ်ႉ လၢဝ်းလႄႈထႆး မိူၼ်ၵၼ်သေ ထႆးၵေႃႈဝႃႈ ၶဝ်ယၼ်တီႈ လၢဝ်းသေမႃး။ - ထႆးပွတ်းၸၢၼ်း (ထႆးတႆး၊ ၽၢၵ်ႇတႆး ဢမ်ႇၼၼ် ၻမ်ပရူဝ်း) ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၼ်းမီးယူႇ,မီးယူႇ 4.5 လၢၼ်ႉ (2006) - ပူႇထႆး ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းပူႇထႆး မီးယူႇ 5 သႅၼ် မီးယူႇၸွမ်း ၼၶွၼ်းၽၼုမ်း၊ 300,000 ၵေႃႉလိူဝ် သမ်ႉမီးယူႇတီႈၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်းလႄႈ မိူင်းဝႅတ်ႉၼၢမ်း။ - ၽွင်း ၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၽွင်း မီးယူႇ 200000 ယူႇတီႈ မိူင်းထႆးတွၼ်ႈၵၢင်လႄႈ ဢီႇသၢၼ်။ 100000 ၵေႃႉလိူဝ် မီးမိူင်းလၢဝ်း ပွတ်းႁွင်ႇ(2006) - တႆးသျၢမ်ႇ (ရှမ်း) (တႆးလူင်၊ ထႆးယႂ်ႇ) 100000 ၵေႃႉ မီးတီႈ ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းတူၵ်း မိူင်းထႆး။ 3.2 လၢၼ်ႉ မီးၼႂ်း မိူင်းမၢၼ်ႈ။ (2006) - လိုဝ်ႉ (လိုဝ်ႉ၊ ယူၼ်း၊ ၻႆး) ၽူႈလၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၼ်းမီး 1 လၢၼ်ႉ တမ်ႈတီႈ မိူင်းထႆး ပွတ်းႁွင်ႇ။ 600000 လိူဝ် မီးတီႈ သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး၊ မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈလၢဝ်း။ (1981-2000) - ငႅဝ်ႉ မီး 50000 ၵေႃႉ မီးတမ်ႈတီႈ ၼၶွၼ်းၽၼူမ်း၊ သၶွၼ်းၼၶွၼ်း၊ ဢုတွၼ်းထႃၼီႇ ဢၼ်မီး ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ မိူင်းထႆး။ - သူင်ႉ မီး 30000 ၵေႃႉ မီးတမ်ႈတီႈ မိူင်းထႆး ပွတ်းၵၢင်လႄႈ ပွတ်းႁွင်ႇ။ လိၵ်ႈထႆး. ၽူႈလူင်ႉၽၢႆႇလိၵ်ႈၶဝ် ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈလိၵ်ႈထႆးၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ တူဝ်လိၵ်ႈၶမဵၼ်သေပဵၼ်မႃး။ လိၵ်ႈၶမဵၼ် သမ်ႉလုၵ်ႉတီႈ လိၵ်ႈပရႁမီႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၢဝ်းလိၵ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းဢိၼ်ႇတိယၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ပဵၼ်ႁိုဝ်ပဵၼ် လိၵ်ႈထႆးၼႆႉ ငၢႆးမိူၼ် လိၵ်ႈတႆးလမ်ဝႆႉသေ တေၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ လိၵ်ႈၶမဵၼ်ၼၼ်ႉ ငဝ်ႈမၼ်းလုၵ်ႉတီႈ ဢိၼ်ႇတိယမႃးၼၼ်ႉယူႇ။ ၵႂၢမ်းထႆးလႄႈ လိၵ်ႈထႆးၼႆႉ ၸမ်ၵႂၢမ်းလၢဝ်းလႄႈလိၵ်ႈလၢဝ်းယဝ်ႈ။ ၸိူဝ်းဢၼ်မေႃ လိၵ်ႈလၢဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်မေႃလူလႆႈ လိၵ်ႈထႆး ႁူႉပွင်ႇ ၵႂၢမ်းထႆးယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဝေႃးႁႃႇရ၊ သၻ်ႉၻႃႇ၊ သဵင်ၶိုၼ်ႈသဵင်လူင်းလႄး သရထႆး ၶိုင်ႈပၢႆၼၼ်ႉ မိူၼ်ၵၼ် တင်းလၢဝ်းယဝ်ႈ။ မၼ်းငၢႆးမိူၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႈ ဢဝ်မႃးတီႈလိၵ်ႈမွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ထႆးဢိင်ဢဝ် လိၵ်ႈၶမဵၼ်သေ မႄးႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် လိၵ်ႈၶဝ်မႃး ႁႂ်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မီးၸၼ်ႉ လၢႆးတႅမ်ႈႁင်းၶေႃၶဝ်မႃးယူႇ။ တူဝ်လိၵ်ႈၶမဵၼ်မီးမႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 600 CE ၼၼ်ႉသေ တူဝ်လိၵ်ႈထႆးတႄႉ မီးမႃး မွၵ်ႈမိူဝ်ႈ 1292 CE ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈထႆး. တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈထႆး อักษรไทย ၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈတႃႇၸႂ်ႉတႅမ်ႈ ၵႂၢမ်းထႆးလႄႈၵႂၢမ်းတၢင်ႇမဵဝ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းမိူင်းထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ မႄႈၵပ်းငဝ်ႈ พยัญชนะ မီး 44 တူဝ်၊သရ สระ မီး 15 တူဝ်သေ ပေႃးလေႃးၵၼ် ပဵၼ်ၵႂႃႇသရ28 တူဝ်။ တူၼ်းသဵင်မီး4 သဵင်။	shnwiki
768	လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=768	shn	လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ လိၵ်ႈမၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တမ်ႈတီႈၼႂ်းလုမ်းမိူင်းမျၢၼ်ႇမႃႇ။ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၸႃႇတိ မၢၼ်ႊလႄႈ ၸၢဝ်းမၢၼ်ႊ ၸိူဝ်းပဵၼ် ရၶႅင်ႇ၊ ထၼု၊ ဢၢင်းသႃး၊ တွင်ႇလိူဝ်း၊ ယေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵႃႊ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း တိပႅတ်ႈ-မၢၼ်ႊ (Tibeto-Burman Language) ၼၼ်ႉ မၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈ။ ႁူဝ်ၵူၼ်း ဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊ မီးယူႇ 32 လၢၼ်ႉသေ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈ ဝႆႉၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ ပဵၼ်မၢႆသွင်သေ ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်ယူႇ။ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း ၸၢဝ်းၵႂၢမ်း တိပႅတ်ႈ-မၢၼ်ႊ (Tibeto-Burman Language)။ ၸၢဝ်းၵႂၢမ်းတိပႅတ်ႈ-မၢၼ်ႊၼႆႉ သမ်ႉၶဝ်ႈပႃး ၼႂ်းၸုမ်းၶႄႇတိပႅတ်ႈ (Sino Tibetan-Language Family)။ ၵႂၢမ်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်မီး သဵင်ၶိုၼ်ႈလူင်း (Tonal)၊ ဢၼ်မီးသဵင်တႅမ်ႇသုင် (Pitch-Register)၊ ပဵၼ်ၵႂၢမ်း ဢၼ်မီးၶေႃႈလဵဝ် (Monosyllabic) ၼမ်တႄႉတႄႉ။ လၢႆးၶပ်ႉ တူၼ်းသၻ်ႉၻႃႇမၼ်း ၵႂႃႇၸွမ်း ၵတ်ႉတႃး၊ ၵၢမ်ႇ၊ ၵိရိယႃႇ ပဵၼ် (analytic language)ယဝ်ႉ။ တူဝ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႊၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ တူဝ်လိၵ်ႈ ပရမ်ႇႁမီႇ ဢမ်ႇၼၼ် လုၵ်ႉတီႈလိၵ်ႈမွၼ်းသေ ပဵၼ်မႃး။	shnwiki
769	လိၵ်ႈလူင်	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=769	shn	လိၵ်ႈလူင် ၼမ်ႉမိုၵ်ႉတႃႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈလူင်. ပေႃးဝႃႈ“လိၵ်ႈလူင်’ၼႆ ၽႂ်ၵေႃႈတေႁူႉထိုင် ၵဵၼ်လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်း ပပ်ႉလိၵ်ႈတူပ်ႉ(ပပ်ႉလၼ်ႇ)ႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇတီႈလႂ်ၵေႃႈ တေၵမ်းၵမ်းလႆႈႁၼ်လႄႈ တေ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈလၢၵ်ႇလၢႆးသင်။ ၵူၺ်းၼႃႇ ပေႃးဝူၼ်ႉတူၺ်းလီလီၸိုင် ပဵၼ်ဢၼ်လီဢၢမ်းဝႆႉတေႉယဝ်ႉ။ ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ တီႈဢေႇမၼ်းႁိုင်မႃးၸဵတ်းပႅတ်ႇသိပ်းပီ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉ ပၢၵ်ႇပီလိူဝ်ယဝ်ႉ။ ႁူမ်ႈဝႃႈႁိုင်မႃးတၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ မိုၵ်ႉဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉ ၼမ်ႉယမ်းလႄႈၽိူဝ်ႈၵႂႃႇၼႆ တင်းဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်သေၽိုၼ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ဝဝ်းၵႂႃႇသေ လူပေႃးဢမ်ႇလႆႈၵေႃႈ ဢမ်ႇႁၼ်သေၽိုၼ်။ ၼမ်ႉမိုၵ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်တင်းၶူဝ်းၶွင် ၶႄးမီး(Chemicals)သေႁဵတ်းဢဝ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ။ ပဵၼ်ဢၼ်ပူႇမွၼ်ႇႁဝ်းၶဝ် ႁဵတ်းဢဝ်ႁင်းၵူၺ်း၊ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ဢၼ်ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၶဝ်ႁဵတ်းၵွၼ်ႈသေ ၶၢႆၼႂ်းၵၢတ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢင်ၸေႈတႃႇတႅမ်ႈလိၵ်ႈလူင်. ၸေႈသႃ ဢၼ်ဢဝ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၽင်ႉၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းမၼ်း။ ပေႃးဝႃႈ ၼူ ဢမ်ႇၶူပ်း ပူၵ်ႇဢမ်ႇလၢပ်ႈၼႆ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈဢႃႇယုယိုၼ်းယၢဝ်းႁိုင် ၼႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၽင်ႉဢမ်ႇယွၵ်းၵႂႃႇႁင်းၵူၺ်းမၼ်း။ ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈလီဢၢမ်း ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ႁဵတ်းပဵၼ် ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ. ပေႃးသွၼ်ႇတူၺ်း ၸဝ်ႈၸရေးဢၼ်တႅမ်ႈၼၼ်ႉၸိုင် ၶႅၼ်းတေလီဢၢမ်းယဝ်ႉ။ တႃႇ တေတႅမ်ႈလိၵ်ႈလူင်ၼိုင်ႈၽိုၼ်ၼၼ်ႉ တေလႆႈႁူႉဝႆႉလွင်ႈတၢင်းဢၼ်တေတႅမ်ႈၼၼ်ႉလီလီ၊ တေလႆႈမေႃလၢတ်ႈၼေ ၶႆႊၼေႁႂ်ႈတၢင်ႇၵေႃႉပေႃးတေႁူႉပွင်ႇ လွင်ႈတၢင်းၼၼ်ႉငၢႆႈငၢႆႈလီလီ၊ ယဝ်ႉ ၵေႃႈ ဢၼ်လၢတ်ႈၼေၶႆႊၼေၼၼ်ႉ သမ်ႉသႂ်ႇပႃး တီႈတႅၵ်ႈတီႈၼိူင်းမၼ်း ဢႃႈပုမ်ဢၼ်ၵဵဝ် လူၺ်ႈမၼ်းထႅင်ႈ၊ ဢၼ်ယၢပ်ႇလိူဝ်သုတ်းတႄႉ လွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ သမ်ႉဢဝ်လင်ႇၵႃႇသေမၢၵ်ႇ ဝႆႉတႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လင်ႇၵႃႇလိၵ်ႈလူင်. လင်ႇၵႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ တေႃႇပေႃးယဝ်ႉတင်းၽိုၼ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပိူင်ႈလွၵ်းလၢႆးၼၼ်ႉသေ တႅမ်ႈၵႂႃႇ။ မိူၼ်ၸိုင်ႉၼင်ႇ ပေႃးဝႃႈလင်ႇၵႃႇသၢမ်ၵိဝ်-ၵႂၢမ်းၼူၺ်းၼႆၵေႃႈ တေပဵၼ်လၢႆးၸိူင်ႉ ၼၼ်ၵႂႃႇတင်းၽိုၼ်ယဝ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃႈတေမႅၼ်ႈဢဝ် လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၶႆႊမွၵ်ႇၼေၼၼ်ႉ တေလႆႈလိူၵ်ႈႁႃၶေႃႈၵႂၢမ်းမၼ်း၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉတေလႆႈမႅၼ်ႈၸွမ်း လွၵ်းပိူင်လင်ႇၵႃႇၼၼ်ႉ လႄႈ တေလႆႈပဵၼ်ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်မီးၼင်ႇတူၼ်းသဵင်မၼ်း ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ၸဝ်ႈၶူးမေႃလူင်ၶဝ်ၸဝ်ႈ ၸိူဝ်းတႅမ်ႈမႃးၼၼ်ႉ တိုၼ်းလီယွင်ႈဢၢမ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈၵုင်ႇမုၼ်ၶဝ်ၸဝ်ႈတေႉတေႉယဝ်ႉ။ လီထိင်းသိမ်းဝႆႉ. ၸိူဝ်းၼႆႉတႄႉပဵၼ် လွင်ႈဢၼ်လီဢၢမ်းပိူင်ၾၢင်ဢၼ်လီဢၢမ်း ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင်ႁဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ၽႂ်ၵေႃႈတေဢမ်ႇသူႈဝူၼ်ႉမႅၼ်ႈသေ လိုမ်းဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇသူႈဝႆႉၵႃႊၶၼ် မၼ်းၼၼ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ပေႃးဢမ်ႇဝႆႉၵႃႊၶၼ်မၼ်းၼႆ တႃႇတေႁၢႆၵႂႃႇ ဝွတ်ႈဝၢႆးၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵေႃႈ တေသိုပ်ႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉ။ၵူၺ်းၼႃႇ လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၽႅဝ်ၵႂႃႇမိူင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉသေ ပိူၼ်ႈသမ်ႉဢဝ် သိမ်းပႅင်းဝႆႉလီလီ ယႃႇႁႂ်ႈပေႃးလူႉပေႃးႁၢႆၼၼ်ႉၵေႃႈ မီႈယူႇ။ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေသိုပ်ႇယိုၼ်းယၢဝ်း မီးၵႂႃႇလႆႈတင်းႁိုင်လႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီၸူမ်းၸွမ်းယူႇတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၼႃႇ ပဵၼ်လိၵ်ႈႁဝ်း လုၵ်ႉတီႈမိူင်းႁဝ်းၵႂႃႇသေတႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶွင်ႁဝ်းယဝ်ႉ။ မၢင်တီႈ ၼၼ်ႉ ပေႃးၶႂ်ႈႁၼ်ၼႆတင်းလႆႈပၼ်ငိုၼ်းသေ ၸင်ႇလႆႈၶဝ်ႈတူၺ်းယဝ်ႉ။ လိၵ်ႈလူင်တႆး တီႈၼွၵ်ႈမိူင်း. ၸွမ်းၼင်ႇ ၽိုၼ်လိၵ်ႈလူင်ႁဝ်း ဢၼ်ၽႅဝ်ၵႂႃႇၼွၵ်ႈမိူင်း ဢၼ်မီးတီႈမိူင်းၵျိူဝ်ႊမၼီႊ ၼၼ်ႉ ဢွၵ်ႇမႃးပပ်ႉသၢႆမၢႆမၼ်း SHAN MANUSCRIPTS PART 1 (ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင်တႆး တွၼ်ႈၼိုင်ႈ)ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉၵဵပ်းမၢႆသေ ထတ်းဢွၵ်ႇ ပဵၼ် BAREND JAN TERWIEL သေ ၵေႃႉၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ပဵၼ် CHAICHEUN KHAMDAENGYODAI (ၸၢႆးၸိုၼ်ႈၶမ်းလႅင် ယွတ်ႈတႆး)ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ပဵၼ်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလိၵ်ႈတႆးသေ ဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ဢဝ်တင်းၸိဝ်ႈပၢႆၵမ် “ၸိုၼ်ႈၵွၼ်းလၢႆး-ၸၢႆးမၼ်ႈၼွၵ်ႈ”သေ တႅမ်ႈဢွၵ်ႇပပ်ႉလိၵ်ႈတႆးမႃးယူႇ ယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပပ်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉသၢႆမၢႆပပ်ႉတင်းသဵင်ႈ 335။ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးတီႈဝဵင်း လဵဝ်ၵၼ်။ မီးတီႈဝဵင်းပိူဝ်ႊလိၼ်ႊ 49။ တီႈဝဵင်းႁမ်ႊပၢၵ်ႉပပ်ႉၼိုင်ႈ။ တီႈဝဵင်းမိဝ်းၼိၵ်ႉ 258။ ၼႂ်းၼႆႉ တိူၵ်ႈလိၵ်ႈ၊ သိူဝ်ႈဢၢင်း၊ ၶႅပ်းဢၢင်းၵေႃႈပႃးယဝ်ႉ။ ပီတႅမ်ႈထုတ်ႇပပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ တႄႇဢဝ်မိူဝ်ႈ 1855 တေႃႇထိုင် 1975 လႄႈတေ လႆႈဝႃႈဢၼ်ႁိုင်လိူဝ်သုတ်း 154 ပီသေ ဢၼ်ၸမ်သုတ်းသမ်ႉ 35 ပီယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈၶူးမေႃ ဢၼ်တႅမ်ႈလိၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈပႃးဝႆႉ ၸဝ်ႈၵၢင်းသိူဝ်၊ ၸဝ်ႈၵေႃးလီႇ၊ ၸဝ်ႈထမ်ႇမတိၼ်ႇၼ၊ ၸရေးတွၼ်း၊ ထၢၵ်ႈလွႆဢၢႆႇ၊ ၸရေးဢိၼ်းတႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸိုဝ်ႈၸဝ်ႈတႃႇၼ ၸဝ်ႈတွင်းပၢၼ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼင်ႇႁူႉလႆႈၼၼ်ႉ တႅမ်ႈၼေဝႆႉ တင်းမူတ်းယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢၢႆႈၶမ်း၊ ဢၢႆႈၸိတ်ႉတ၊ ၶမ်းၸိုၼ်ႈ၊ ၶမ်းၵျၢၼ်ႇ၊ ၶိင်းၵျွင်း၊ ၶိင်းလွႆမၢၼ်ႁိူင်း မႄႈဢီႇၶမ်း၊ မႄႈၵျွင်းၶမ်း၊ ပေႃႈဢီႇၶမ်း၊ ပေႃႈသၢင်ႇၸၼ်ႇတႃ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယဝ်ႉ။ သမ်ႉ ပပ်ႉၼိုင်ႈပပ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ တႅမ်ႈၼေႁူဝ်ယွႆႈမၼ်း။ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇပဵၼ်ပပ်ႉ တူပ်ႉ(ပပ်ႉလၢၼ်း)၊ ပပ်ႉၵဵၼ်။ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း-ၸေႈသႃ၊ မိုၵ်ႉလမ်။ တၢင်းယႂ်ႇမၼ်း ၼႃႈယၢဝ်း၊ ၼႃႈပွတ်း၊ တၢင်းၼႃမၼ်း။ ႁၢင်ႊၾၢင်-ဢဝ်ၵမ်ၸိုၼ်းသေ ပၼ်ႁွႆးထႅဝ်လိၵ်ႈဝႆႉ၊ ပႃးႁၢင်ႊတႅမ်ႈဝႆႉ။ ၼႃႈလိၵ်ႈ-မီးလၢႆၼႃႈ။ ငဝ်းလၢႆးမၼ်း-တိုၵ်ႉလီယူုႇ၊ ယွၵ်းသိၵ်ႇဝႆႉၵမ်ႈၽွင်ႈ၊ တိုၵ်ႉလူလႆႈ တင်းမူတ်းယူႇ။ ဝၼ်းထီႉ-ဝၼ်းထုတ်ႇပပ်ႉ။ ၽႃႇသႃႇ-ဢဝ်တင်းလိၵ်ႈတႆး၊ ပႃႇလိ တႅမ်ႈဝႆႉ။ တီႈတွင်း-လၢတ်ႈၼေတီႈၵႅပ်ႈ ဢၼ်တႅမ်ႈဝႆႉ။ ပပ်ႉမၢင်ဢၼ်သမ်ႉသႂ်ႇပႃးတင်းသဵင် ဢွၵ်ႇတႆး ဢၼ်ဢဝ်တင်းလိၵ်ႈဝၼ်းတူၵ်းၶဝ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၶေႃႈလူပ်းလင်. ပပ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်မၢႆၼိုင်ႈၼႆလႄႈ ဢၼ်တေသိုပ်ႇဢွၵ်ႇမႃးထႅင်ႈၵေႃႈ တေလႆႈဝႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၼၼ် ပပ်ႉလိၵ်ႈလူင် ၶူဝ်းၶွင်တႆး ဢၼ်ၽႅဝ်ၼႂ်းမိူင်းၵျူဝ်ႊမၼီႊသေ မီး ယူႇဝႆႉၼႂ်းႁွင်ႈလူလိၵ်ႈ၊ ႁွင်ႈၼႄၶူဝ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉတေမီးၼမ်လိူဝ်သေ သၢႆမၢႆၼႂ်းပပ်ႉၼႆႉ ယဝ်ႉ။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ပဵၼ်ပပ်ႉမႃး. ပပ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ၶႃႈႁဝ်းလႆႈဝႆႉ ၵွပ်ႈၶူးသွၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်လၼ်ႊတၼ်ႊ Kate Crosby တင်း ၸၢႆးၸေႃးတိၵ ၽူႈႁဵၼ်းတႃႇႁပ်ၶူး Ph.D တီႈၸၼ်ႉၸွမ်လၼ်ႊတၼ်ႊ တွၼ်ႈပၼ်ၽိုၼ်မၼ်း မိူဝ်ႈၸဝ်ႈသြႃႇမိူင်းၵုတ်ႈ၊ ၸဝ်ႈဢိၼ်ႇတႃႇၸႃႇရ တင်းၶႃႈႁဝ်းၶဝ် ၵႂႃႇၸွႆႈၶႃႁဵတ်းသၢႆမၢႆလိၵ်ႈလူင် တီႈဝတ်ႉတိယသထၢၼ်၊ မႄႈတႅင်-ၵဵင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉၶႃႈဢေႃႈ။ သိုပ်ႇလူလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၽႆၢႇၵၢၼ်လိၵ်ႈလူင် - ပၢင်ၵုမ်ၶွၼ်ႇၾရႅၼ်ႉလိၵ်ႈလူင်#	shnwiki
770	လိၵ်ႈလၢဝ်း	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=770	shn	လိၵ်ႈလၢဝ်း လိၵ်ႈလၢဝ်း ອັກສອນລາວ ၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈပိူင်လူင် တႃႇတေတႅမ်ႈ ၵႂၢမ်းလၢဝ်းလႄႈ ၵႂၢမ်းတၢင်ႇၸၢဝ်းၶိူဝ်း ဢၼ်မီးယူႇ ၼႂ်းမိူင်းလၢဝ်း။ ဢဝ်ၸႂ်ႉတႅမ်ႈ ၵႂၢမ်းဢီႇသၢၼ်မႃးယူႇသေတႃႉ ယၢမ်းလဵဝ်တႄႉ ၵႂၢမ်းဢီႇသၢၼ်ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉလိၵ်ႈထႆးယဝ်ႈ။ တူဝ်မႄႈလိၵ်ႈလၢဝ်း ພະຍັນຊະນະ မီး 27 တူဝ်။ မီးတူဝ် ພະຍັນຊະນະປະສົມ 7 တူဝ်၊ မီးသရ ສະຫລະ 33 တူဝ်။ တူၼ်းသဵင် ວັນນະຍຸດ 4 သဵင်။	shnwiki
771	လိၵ်ႈလၢႆးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=771	shn	လိၵ်ႈလၢႆးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဥရောပတိုက်တွင် ပုံနှိပ်စက် မပေါ်မီကပင် ကလေးသူငယ်များအဖို့ စာအုပ်စာတမ်းများ ရှိခဲ့သည်။ အဲလဖရစ်နှင့် အဲလကွင်တို့၏ ဂျင်စတာ ရိုးမနိုးရမ်ခေါ် စကားထာ များ၊ သင်ခန်းစာများ၊ အီစွပ်၏ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ စသည် တို့ကို အသက်အနည်းငယ်ကြီးသော ကလေးများ ဖတ်ရှုကြလေ သည်။ ထိုစာအုပ်များမှာ အထက်တန်းကျသော စာကြီးပေကြီး များ မဟုတ်စေကာမူ ယင်းတို့ကို ဖတ်ရှုသဖြင့် ကလေးများ သည် လူ့အကြောင်း လူ့လောကသမိုင်းများကို သိမြင်နိုင်လေ သည်။ ထိုနောက်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဂျွန်ဗန်ညင်၏ 'ယောက်ျားကလေးများနှင့် မိန်းကလေးများအဖို့ စာအုပ်'နှင့် 'ကလေးများအဖို့ တောရွာ ဘွဲ့တေးကဗျားများ'သည် ကလေး များကို သဘာဝနှင့်မိတ်ဆက်ပေးသည့်ပြင်၊ ကောင်းမြတ်သော ကိုယ်ကျင့် တရားများကိုလည်း မျိုးစေ့ချပေးလေသည်။ ကလေး သူငယ်များသည် ယောက်ျားကလေးဖြစ်စေ၊ မိန်းကလေးဖြစ်စေ၊ ကဗျာလင်္ကာများကို ရိုးရိုးစကားပြေများထက် ပို၍ နှစ်သက်ကြ ၏။ ထိုကြောင့် ကလေးတို့အကြိုက် စရိုက်ကိုလိုက်၍ မိခင် များသည် သားငယ်သမီးငယ်များကို ချော့မြှူသည့်အခါ၊ ထွေရာ လေးပါး စကားများဖြင့် မဟုတ်ဘဲ ကလေးချော့ကဗျာများ သီချင်းဂီတများဖြင့်သာ ချော့မြှူကာ အိပ်ဆေးကို ပေးလေ့ ရှိသည်။ စာရေးဆရာများသည်လည်း ကလေးတို့အတွက် စာစပ်မည် ရေးမည်ဟု ရည်ရွယ်လိုက်သည့်အခါ၊ သူတို့ ကိုယ်တိုင် ကလေးများနှင့်အတူ ရောနှောပျော်ရွှင်နေသကဲ့သို့ စိတ်ကူးပြီးမှ၊ တိရိစ္ဆာန်ကျေးငှက်ကလေးများအကြောင်း၊ သစ်ပင်၊ ရေမြေ၊ တောတောင်၊ အာကာသ စသည့် ဩကာသလောက ကြီးအကြောင်းတို့ကို ကလေးတို့ ဉာဏ်အမြင်မှီနိုင်သလောက် မျက်စိထဲတွင် ပေါ်လာအောင် သုတိသံ သာသာဖြင့် ရေးစပ် လေ့ရှိ၏။ ရှေးရိုးပုံပြင်များမှာ ကလေးစာပေပေါက်ဖွားရာ အရင်း မူလဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်။ ယင်းတို့မှာလည်း ရှေးလူကြီး များ ပြောကြားလေ့ရှိသော ငလက်မပုံ၊ မောင်အကြီးပုံ၊ ရွှေယုန် နှင့်ရွှေကျား သက်ငယ်ရိတ်သွား၊ ကြက်မကြီးနှင့် ကြက်ကလေး၊ စင်ဒါရဲလား(စန္ဒမာလာ)၊ စနိုးဝှိုက်နှင့် လူပုလေး ခုနစ်ဖေါ် စသည်တို့ ဖြစ်၏။ ဤပုံကလေးများမှာ ဘယ်သောအခါမျှမရိုးနိုင်ဘဲရှိ သည့်ပြင်၊ ငယ်ရွယ်သော ကလေးသူငယ်များအဖို့ မှတ်သား အတုယူနိုင်သည့် သင်ခန်းစာများလည်း ပါဝင်သည်။ ကဗျာ များမှာလည်း ကလေးစာပေတွင် အကျုံးဝင် လျက်ရှိ၍၊ ယင်း တို့မှာ ဖိုးလမင်း၊ ကြောင်နှင့် ကြွက်၊ ကြောင်ကြီး မြီးတံတို၊ ဝါဆိုဝါခေါင်၊ ဥပုသ်စောင့်၊ ပြက္ခဒိန်၊ တောက်တဲ့ အစရှိသည် တို့ ဖြစ်၏။ အင်္ဂလိပ်စာပေတွင်ကား ကလေး ကဗျာများစွာ ရှိလေရာ 'ဂူစီဂူစီဂင်ဒါ၊' 'ခြောက်ပဲနိသီချင်း၊' 'ဂျက်ဟော်နာ ကလေး' 'မျက်မမြင်ကြွက်ကလေးသုံးကောင်' စသော ကဗျာ ကလေးများမှာ ကလေးတို့ နှုတ်ဖျားတွင် သီးနေသောကဗျာများ ဖြစ်ပေသည်။ သိမှတ်ဖွယ်ရာအဖြစ်ဖြာဟူသော စာအုပ်ကလေးများမှာ ကလေးသူငယ်များအဖို့ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းများနှင့် တူလေ သည်။ မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းတို့သည် မိမိတို့နှင့်နီးစပ်ရာ အကြောင်းအရာများ အားလုံးကို ဖေါက်သည်ချသဖြင့် သိရှိ နိုင်သကဲ့သို့၊ စာအုပ်များထဲ၌ ရေးသားထားသော ထူးခြားသည့် အကြောင်းအရာများ၊ နုယဉ်ဆန်းသစ်သည့် အတွေးအခေါ်များ၊ အဖိုးတန် အကြံဉာဏ်များကို တဆင့်တဆင့် ရရှိသဖြင့် ဗဟု သုတ ကျယ်ပြန့်လာနိုင်ပေသည်။ ကလေးသူငယ်များ၏ ပင်ကိုယ်အသိဉာဏ်ကို ထိုထို စာအုပ်ကလေးများမှ အကြောင်း အရာတို့က ထပ်လောင်း၍ ပိုမိုထက်သန်အောင် ပြုပြင်ပေး သည်။ လောကကြီးအကြောင်းကို ကိုယ်တွေ့ မဆည်းပူးနိုင် သေးမီ ကလေးများသည် စာတွေ့ဖြင့် ကောင်းကောင်း သိ နားလည်လာနိုင်သည်။ ကလေးတစ်ယောက်စီ တစ်ယောက်စီ၌ အကြိုက်တစ်မျိုးစီ ရှိကြ၏။ အချို့ကလေးက သဘာဝဆန်သော ပုံပြင်ကဗျာများကို ကြိုက်၍ အချို့က ရဲရင့်သည့် အဖြစ်သနစ် မျိုးကို ဖေါ်ပြသောပုံများ သို့မဟုတ် သူရဲကောင်းများအကြောင်း ကို ကြိုက်ပြီးလျှင်၊ အချို့ကလည်း တစ္ဆေသူရဲစသည်တို့ ပါဝင် သော ထိတ်လန့်စရာ အံ့ဩဖွယ်ရာပုံမျိုးကို ကြိုက်လေသည်။ စာအုပ်များမှာလည်း သူတို့အကြိုက်ကိုလိုက်၍ အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံ ရေးသားထား၏။ ကလေးတို့၏ စိတ်ဓါတ်ကို ဆွဲဆောင်သော စာအုပ်များမှာ များသောအားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ၊ ထုံးဟောင်း ပုံပြင်များနှင့် ရှေးရိုးပုံပြင်များ ဖြစ်လေသည်။ ပသီပုံပြင်များမှာ နာမည်ကြီးသလောက်လည်း စာဖတ်သူများကို ဆွဲဆောင်နိုင် လေသည်။ ယင်းတို့ကို ဖတ်လိုက်လျှင် စာဖတ်သူ ကိုယ်တိုင် ဆန်းကြယ်လှသည့် တစ်တိုင်းတစ်နိုင်ငံသို့ ရောက်နေဘိသကဲ့သို့ စိတ်တွင် ထင်မြင်လာတတ်၏။ ရောမနှင့်ဂရိတို့၏ ထုံးဟောင်းပုံပြင်များတွင် အိုလင်းပတ် တောင်ထက်၌ စံမြန်းသော ဇုနတ်မင်းနှင့်တကွ နတ်သား နတ် သမီးများ၏ ဘဝစခန်းကို ဆန်းပြားဖွေနှည် စာမွန်ရည်ဖြင့် တင်ဆက်ထားလေရာ၊ ဖတ်ရသူ၏ စိတ်တွင် သာဓိနမင်းကြီးကို တာဝတိံသာမှ သိကြားမင်းက နတ်ရထားဖြင့်ပင့်သွား၍ နတ် လောကကို လှည့်လည်ပြနေဘိသကဲ့သို့ ထင်ရလေသည်။ ဤ ဂရိထုံးဟောင်းပုံပြင်များတွင် ပါဝင်သော နတ်သားနတ်သမီး များအကြောင်းကို ကလေးများ အလွန်နှစ်သက်ကြ၏။ ကလေး အရွယ်သည် မည်သည်ကိုမဆို ပြောလျှင် ယုံလွယ်မှတ်လွယ် အာရုံစိုက်လွယ်သောအရွယ်ဖြစ်၍ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များကိုပင် အဟုတ်ထင်ကာ ဖတ်ချင်သော ဝါသနာ၊ နားထောင်ချင်သော ဆန္ဒများ တဖွားဖွား တက်ကြွလာတတ်သည်။ ဝတ္ထုများတွင်လည်း ကလေးများအတွက် 'တွမ်ဗရောင်း၏ ကျောင်းသားဘဝ'၊ 'ဟပ်ကယ်ဗဲရီဖင်း၏ စွန့်စားခန်းများ'၊ 'ရောဗင်ဆန်ကရူးဆိုး'၊ 'ဂါလီဗါ၏ခရီးစဉ်'၊ 'အေမီနှင့်ကလေး စုံထောက်များ' စသော ဝတ္ထုများ အပြင်၊ 'ဝမ်းဘဲကလေးပီတာ' စသော လွယ်ကူသည့် ပုံတိုကလေးများ အများအပြား ရှိပေ သည်။ ဤပုံတို ကလေးများမှာ ကလေးများနားလည်နိုင်သည့် စကားလုံးများနှင့် ရေးထား၍ ပုံနှင့်ဆီလျော်သော အရုပ်များကို ဆေးရောင်စုံဖြင့် ပုံနှိပ်ထားရာ၊ ရူပါရုံဗန်းပြပြီးလျှင် ကလေး များစိတ်ကို ဆွဲဆောင်ထားလေသည်။ ကလေးအရွယ်သည် အရုပ်နှင့်အဖေါ်လုပ်ကာ ပျော်ရသောအရွယ် ဖြစ်သည့်အတိုင်း၊ အရုပ်ဆိုလျှင် မကြည့်ရ မနေနိုင်၊ မကိုင်ရ မနေတတ်အောင် စွဲစွဲလမ်းလမ်း အာသာရှိတတ်ရကား၊ သူတို့နှစ်သက်သည့် အရုပ်ကားများကို ပုံပြင်ကဗျာတို့၏ အဓိပ္ပါယ်ပေါ်မှုနှင့် ကလေးစိတ်ကြိုက်အတွက် စာအုပ်များ၌ ထည့်သွင်းပေးရ လေသည်။ ကလေးများအား သူတို့၏ အမျိုးသားသမိုင်းကို နားလည် ထားနှင့်စေရန် ကလေးများအတွက် သမိုင်းပုံပြင် စာအုပ်များ လည်း ရှိပေသေးသည်။ ယင်းစာအုပ်များကို ပုံဝတ္ထုသဘော သို့မဟုတ် ပြဇာတ်သဘောဖြင့် ရေးသားထားတတ်ကြသည်။ ပမာအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကို အနည်းငယ် သိထားစေရန် အတွက် ကျန်စစ်သား၊ နော်ရထာမင်းစော၊ နတ်သျှင်နောင် စသည်တို့၏ အကြောင်းများကို ပုံဝတ္ထုသဖွယ် လွယ်ကူ ရှင်းလင်းသည့် စကားလုံးတို့ဖြင့် ရေးသားထားလေသည်။ ထိုပြင် မထီးတူမ သမ္ဘူလပြဇာတ်၊ ဝက်ဝံမင်းသားပြဇာတ် စသော ကိုယ်ဟန်လက်ဟန် အမူအရာနှင့် ပြောပြနိုင်သည့်၊ တစ်နည်းလည်း ကလေးများကိုယ်တိုင် ဇာတ်ကောင်များအနေ နှင့် ပါဝင်၍ သဏ္ဍာန်လုပ် သရုပ်ဖေါ်ကာ ကပြနိုင်သည့် ပြဇာတ်စာအုပ် များလည်း ရှိလေသည်။ ကလေးများကို ဖျော်ဖြေရန် အင်္ဂလန်ပြည်၌ ကလေးစာအုပ် များကို ၁၇၄၄ ခုနှစ်တွင် အဦးဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သူမှာ ဂျွန်နျူးဗဲရီ ဆိုသူ ဖြစ်၏။ သို့သော် ဥရောပတိုက်တွင် ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များကို ၁၆၉၇ ခုနှစ်၌ အဦးဆုံးရေးသား၍ ထုတ်ဝေခဲ့သူမှာ ပြင်သစ် နိုင်ငံမှ ချားပဲရိုးဆိုသူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ပြင်သစ်ဘုရင် ၁၄ ဆက်မြောက်လူဝီ လက်ထက်တွင် လူကြိုက်များသော ဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်များကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူသည် စင်ဒရဲလား (စန္ဒမာလာ)၊ မုတ်ဆိတ်ပြာနှင့် ဖိနပ်ကြီးနှင့် ကြောင်ကလေး စသောပုံတိုကလေးများကို ပြင်သစ် ဘာသာမှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ သို့ ပြန်ဆိုခဲ့လေရာ၊ အင်္ဂလိပ်စာတတ် ကလေးများပင် ပြင်သစ် ကလေးများနည်းတူ ထိုပုံပြင်များကို အသည်းစွဲ ဖြစ်နေကြ၏။ ယင်းတု့ိကို မြန်မာဘာသာသို့လည်း ပြန်ဆိုထားပြီဖြစ်ရာ မကြာ မီ အတွင်း မြန်မာ့ကလေးစာပေ မြှင့်တင်ရေးအတွက် ပုံပြင် များ၊ ကဗျာများ၊ ပြဇာတ်များ၊ အမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်လာ ဖွယ်ရာ အကြောင်း ရှိပေသည်။ ကလေးများ၏ စာရိတ္တဗလ ကောင်းမွန်စေရန် အခြေခံသော ပုံကလေးများကို နာမည်ကျော် ကလေးပုံ ပြောဆရာမ မရီယာ အက်ဂျဝပ်က အများအပြား ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သူ၏မိတ်ဆွေ သောမတ်ဒေးသည် ရူးဆိုး၏သဘောတရား များကို မှီငြမ်းပြု၍ ကလေးပုံပြင် စာအုပ်များကို ကြိုးကြိုးပမ်းပမ်း ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့၏။'ဆင်းဖို့နှင့်မားတန်' အမည်ရှိ ကလေးများအဖို့ ပုံပြင်မှာ သောမတ်၏ အကောင်းဆုံး လက်ရာ ဖြစ်၍ ထင်ရှားလှပေသည်။ သောမတ်သည် ကလေးများအဖို့ ပျော်တော်ဆက်စာအုပ် များရေးရာ၌၎င်း၊ သနားစရာကောင်း သည့် ပုံပြင်များရေးရာ၌၎င်း၊ ထူးချွန်သူ ဖြစ်လေသည်။ သောမတ်ကဲ့သို့ ပါရမီအထုံ ပါလာသော ကလေးကဗျာ စာရေးဆရာများမှာ အန်းနှင့်ဂျိန်းတေလာ ညီအစ်မတို့ဖြစ်၏။ သူတို့၏ လက်ရာ ဖြစ်သည့် 'မှိတ်တုတ် မှိတ်တုတ် ငယ်သော ကြယ်'ဟူသော ကဗျာကလေးတစ်ပုဒ်တည်းနှင့်ပင် သူတို့၏ ကဗျာစွမ်းရည်ကို ကောင်းစွာ ချိန်ဆနိုင်ပေသည်။	shnwiki
772	ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=772	shn	ၽႃႇသႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈ (မြန်မာ: အင်္ဂလိပ်စာ) ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႈ။ ၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈသေ လၢတ်ႈတေႃၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ယူႇ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵျႃႇမၼီႇပွတ်းတူၵ်း သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၵျႃႇမၼီႇပွတ်းတူၵ်း သွင်ဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၻၢတ်ႉၶျ်လႄႈ ၵျႃႇမၢၼ်ႇ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၸၢဝ်းၵႂၢမ်းဢိၼ်ႇတူဝ် ယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ပဵၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ပိူၼ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းလုမ်းၼမ်သေပိူၼ်ႈ မၢႆသွင်ယဝ်ႈ။ လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶဝ်တႄႉ ပဵၼ်လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လႅတ်ႉတိၼ်ႇ။ မိူဝ်ႈဢေႇၻီႇ 450 ၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵျႃႇမၼီႇသေ ႁွတ်ႈထိုင်မႃးတီႈမိူင်းပရိတ်ႉတဵင်ႇယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းၵျႃႇမၢၼ်ႇၼႆႉတႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢင်ႇၵလူဝ်ႇသႅတ်ႉသွၼ်ႇ Anglo-Saxon ဢၼ်ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵဝ်ႇၵႄႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်သေ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵျႃႇမၼီႇၶဝ် လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉတႄႉ ၵူၼ်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇ တင်းၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်ၸႂ်ႉတိိုဝ်းလၢတ်ႈဝႆႉယူႇ။ ၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈ မီးယူႇ 350 လၢၼ်ႉသေ ၵူၼ်းၼိုင်ႈလၢၼ်ႉၼၼ်ႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈဝႆႉယူႇလႄႈ တေလႆႈဝႃႈ မၼ်းၽႄႈတိူၼ်းႁူမ်ႇလူမ်ႈၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈယူႇ။ ပိုၼ်း. ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ တႄႇၸႂ်ႉတိုဝ်း တမ်ႈတီႈ မိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇ ဢၼ်မီးၼိူဝ်ၵုၼ် ၵရဵၵ်ႉပရိတ်ႉတဵင်ႇ ၼႂ်းတိူၵ်ႈယူးရူပ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၵူၼ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵျႃႇမၢၼ်ႇ (သႅၼ်ႉၸုၼ်ႇ၊ ဢင်းၵိတ်ႉလႄႈ ၵျူး)ၶဝ် ႁွတ်ႈထိုင်မႃး တီပရိတ်ႉတဵင်ႇသေ ၶဝ်ၵႂႃႇယူႇသဝ်း တမ်ႈတီႈ ပွတ်းဢွၵ်ႇလႄႈ ပွတ်းတူၵ်းယဝ်ႈ။ ၶဝ်ၵႂႃႇ ႁဵတ်းႁေႃႁဵတ်းႁိူၼ်း ယူႇသဝ်းသေ လိုပ်ႈလမ်းပႅတ်ႈ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်တိုၼ်းယူႇသဝ်းဝႆႉ ၸဵမ်ၵွၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းၵျႃႇမၼ်းၼိတ်ႉၼၼ်ႉ ၸင်ႇယဵၼ်းပဵၼ်မႃး ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈယူႇ။ လုၵ်ႈတီႈ ဝေႃးႁႃႇရ Angles-Englas သေ ၸင်ႇတေပဵၼ်မႃး English ၼႆယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ တင်းၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တႄႉတႄႉသေ ၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈယၢမ်းလဵဝ် ယင်းႁူႉပွင်ႇယၢပ်ႇၼႆယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းမၢင်ၶေႃႈၼႆႉ သဵင်မၼ်းငၢႆးၵၼ်ယူႇသေတႃႉ မၢင်ၶေႃႈၼႆႉတႄႉ တိုၼ်းပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းဢၼ်မိူၼ်ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၾရီႇသျၢၼ်ႇသေ တေႃႇထိုင်ယၢမ်းလဵဝ် ၵူၼ်း 5 သႅၼ်လိူဝ် ဢၼ်ယူႇသဝ်း ၼႂ်းမိူင်းၵျႃႇမၼီႇ၊ ၼႄႇတႃႇလၢၼ်ႇ လႄႈ တဵင်းမၢတ်ႉၶဝ် တိုၵ်ႉလၢတ်ႈဝႆႉယူႇ။ ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ ၵွၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈလႄႈ ၵျၢမ်းၾရီႇသျၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ငၢႆးၵၼ်သေတႃႉ သမ်ႉပွင်ႇၵၼ် ယၢပ်ႇဝႆႉယူႇ။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတၢင်ႇမဵဝ်းၵေႃႈ ၶဝ်ႈႁွတ်ႈထိုင်မႃး တမ်ႈတီႈ ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇသေ သိုပ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းၽႂ်မၼ်း၊ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သမ်ႉဢဝ်ၶေႃႈၵႂၢမ်းၶဝ် ၸိမ်လေႃးဢဵင်းၵလဵတ်ႈသေ လၢတ်ႈမႃးလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ယၢမ်းလဵဝ်ယဝ်ႈ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မိူဝ်ႈမွၵ်ႈ ဢေႇတီႇ 800 ၼၼ်ႉ ၸူၼ်ပၢင်ႇလၢႆႇတၢတ်ႉၶျ်လႄႈ ၼေႃးရိတ်ႉၸ်ၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ Vikings ၼႆယဝ်ႈ။ ၵႂၢမ်းၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မႃးမီး ၼႂ်းၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈဝႆႉ တင်းၼမ်၊ ၵႂၢမ်းၶဝ်ၼၼ်ႉ ငဝ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၵျၢမ်းၵျႃႇမၼ်းၼိတ်ႉၸ်သေ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၵဝ်ႇၵႄႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႈ။ မိူဝ်ႈဢေႇၻီႇ 1066 ၼၼ်ႉ ဝီႇလီႇယမ်ႇ ဢွင်ႇပႄႈသိုၵ်းသေ ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၶုၼ် တီႈဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇယဝ်ႈ။ ၶုၼ်ဝီႇလီႇယၢၼ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်း ၼေႃႇမၢၼ်ႇလႄႈ မၼ်းလႆႈဢဝ် ပပ်ႉလိၵ်ႈၼေႃႇမၢၼ်ႇ ၽႅဝ်မႃး ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းၼေႃႇမၢၼ်ႇၼႆႉ သမ်ႉငၢႆးၵၼ် တင်းၵႂၢမ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈသေပိူၼ်ႈယဝ်ႈ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဝီႇလီႇယမ်ႇ ဢွင်ႇပႄႉသိုၵ်း ၶဝ်ႈထိုင်ဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇလႄႈ တီႈမိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းလေႃးလႄး ၶေႃႈၵႂၢမ်းလေႃးလႄး ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ-ဢင်ႇၵလူဝ်ႇသႅတ်ႉၽုၼ်ႇ ပဵၼ်မႃးသေ ၸင်ႇတေသိုပ်ႇပဵၼ်မႃး ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင်ယူႇ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ထႅင်ႈ 300 ပီ 400 ပီၼႂ်းဝူင်ႈၼၼ်ႉ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ပိူင်လိၵ်ႈ သၻ်ႉၻႃႇ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈမႃးယဝ်ႈ။ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ႁိမ်ဢဝ် တူဝ်လိၵ်ႈ ၼေႃႇမႅၼ်ႇတင်းၼမ်သေ မႃးၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ ၸင်ႇပဵၼ်မႃး Middle English ယဝ်ႈ။ ၵျွတ်ႉၾႃႇရီႇၵႃႉသႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ Middle English ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁူႉၸၵ်းၼမ်ၵေႃႉၼိုင်ႈယဝ်ႈ။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ သဵင်ဢွၵ်ႇမၼ်း လႅၵ််ႈလၢႆႈမႃး တင်းၼမ်သေ Middle English ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၶိုၼ်းပဵၼ်မႃး လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႈ။ တီႈၼႂ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈ သျဵၵ်ႉသပီးယႃးၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ပၢၼ်ၵဝ်ႇ တင်းၼမ်ယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႃႈ ပဵၼ်လၢႆးတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လူင်ႈၼႃႈ ၸွမ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇၼႆယူႇ။ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ သိုပ်ႇဢဝ် ၶေႃႈၵႂၢမ်းတၢင်ႇၽႃႇသႃႇ မႃးၸိမ်လေႃးယူႇ ထႅင်ႈတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ ၼႂ်းလိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ၶဝ်ႈပႃး 30%၊ 40%ယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းၶႄႇ၊ ၵျႃႇပၢၼ်ႇ၊ ဢိၼ်ႇတိယ၊ သပဵၼ်ႇ၊ ပေႃႇတူႇၵီႇၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ မၢင်ၸိူဝ်း ဢဝ်ၸႂ်ႉၵမ်းသိုဝ်ႈ၊ မၢင်ၸိူဝ်း လႅၵ်ႈလၢႆႈသေ ၸႂ်ႉၵႂႃႇၼႂ်းၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ယူႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈသင်ၼႆၸိုင် ၽူႈလူင်ႉပၢႆးသၢႆႊၶဝ် ၽူႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉၶဝ်ၼႆႉ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၶဝ်လဵပ်ႈႁဵၼ်း သေလွင်ႈလွင်ႈၼၼ်ႉ ၶဝ်လူဝ်ႇလႆႈ ၵပ်းသိုပ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းယူႇ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၶဝ်လႆႈၵပ်းသိုပ်ႇ လၢတ်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ပုၼ်ႈတႃႇတေ လဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵၢၼ်ပၢႆးသၢႆႊၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶေႃႈႁွင်ႉ ၶေႃႈဝေႃးႁႃႇရမၼ်း လႆႈလိူၵ်ႈသေ ႁွင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ပေႃးဢဝ်ပိုၼ်းဝႃႈၸိုင် လွင်ႈဢၼ် ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၶႂၢၵ်ႈမိူင်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လိၵ်ႈၶဝ် ၵႂၢမ်းၶဝ် ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၵူႈတီႈယူႇ။ ယၢမ်းလဵဝ် ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်းဝႆႉ ဢၼ်ၼိုင်ႈယူႇ။ တီႈတႅၵ်ႈမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မိူင်းဢိၼ်ႇတိယ၊ ဢေႃးၸတေးလီးယႃး၊ ၶၼေႇတႃႇ၊ ႁွင်ႇၵွင်ႇ၊ ပႃႇၵိတ်ႉၸတၢၼ်ႇ၊ တိူၵ်ႈဢႃႇၾရိၵၸၢၼ်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ၶဝ်ႈတၢင်းတိုဝ်း လိူဝ်သေ ၵႂၢမ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းၵႂႃႇယဝ်ႈ။ မိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႃႈၵွၼ်ႇတွၼ်းဢွၼ်ႇ ယၢမ်ႈပဵၼ်မိူင်းၶီႈၶႃႈ ဢဵင်းၵလဵတ်ႈမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူင်းဢိင်ႇၵလၢတ်ႇ မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ သမ်ႉပဵၼ် မိူင်းဢၼ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ပၢႆးမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ တိုၼ်းမီးႁိၵ်ႈမီးဢူဝႆႉလႄႈ တႃႇတေၵပ်းသိုပ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်း လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ၊ လႆႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈယူႇ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇတေၸၢင်ႈလႆႈ လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ၊ တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ တၢင်းၸွႆႈထႅမ် ပၢႆးၽုၵ်ႇသွမ်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မိူင်းၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၵူႈမိူင်းမိူင်းၵေႃႈ လိူဝ်သေ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၸႂ်ႉၼႂ်းမိူင်းၽႂ်မၼ်းၼၼ်ႉ ၽႃႇသႃႇၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ဝႆႉပဵၼ် ထၢၼ်ႈမၢႆသွင်သေ ဢွၼ်ၵၼ် ပူင်သွၼ်ပၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႈ။ ၸိူင်း၊ ဢပုမ်ႇ၊ ၸၢတ်ႈ၊ ပိုၼ်းဢၼ်ၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈႁၼ်ၼႂ်းလိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႉ။ ဝွၵ်းလႄႈ ၸၢတ်ႈၸိူင်း သျဵၵ်ႉသပီးယႃး ဢၼ်လိုဝ်းလင်ယူႇ တင်းၵမ်ႇၽႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ သမ်ႉတႅမ်ႈဝႆႉ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႈ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ငဝ်းတူင်ႉ၊ ၽဵင်းၵႂၢမ်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ သမ်ႉၸႂ်ႉၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ယၢမ်းလဵဝ် လွၵ်းလၢႆးပၢႆးပိင်ႇၺႃႇ ၵူႈပိူင်ပိူင်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈဝႆႉ ၽၢႆႇဢဵင်းၵလဵတ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်ႁဵၼ်းဢဝ် ဢဵင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႈ ၼမ်လိူဝ်မႃး ၵူႈၶၢဝ်းယၢမ်းယူႇ။ ပီ 2016 ၼႆႉ ၵူၼ်းဢၼ်ဝႆႉၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်မၢႆၼိုင်ႈသေ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ မီးယူႇ 400 လၢၼ်ႉ။ ဢၼ်ဝႆႉၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈ ပဵၼ်မၢႆသွင်သေ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ သမ်ႉမီးယူႇ 1.1 ၿီႇလီႇယၢၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မၢႆသၢမ်ယဝ်ႉ။ မၢႆၼိုင်ႈတင်းမၢႆသွင်တႄႉ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းၶႄႇလႄႈ ၵႂၢမ်းသပဵၼ်ႇ။ ၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵႂၢမ်းဢၼ်ၵူၼ်းၵူႈၶိူဝ်းၶိူဝ်း ဢွၼ်ၵၼ် ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵပ်းသိုပ်ႇတိတ်းတေႃႇၵၼ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ယၢမ်းလဵဝ်ၼႆႉ ၶိူင်ႈယိပ်းၶိူင်ႈတိုဝ်း ၼႂ်းၽူင်းၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ တိုၼ်းပႃးဝႆႉ လိၵ်ႈဢဵင်းၵလဵတ်ႈ လႆႈဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်မႃးယူႇ။ ၵူၼ်းမိူင်းၼိုင်ႈလႄႈ မိူင်းၼိုင်ႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်းၼိုင်ႈလႄႈ ၶိူဝ်းၼိုင်ႈ ပေႃးၵႂႃႇႁၼ်ၵၼ်ၸိုင် တႃႇတေလၢတ်ႈတေႃႇၵၼ်ၼၼ်ႉ ၵမ်ႉပႃႈၼမ် လႆႈၸႂ်ႉၵႂၢမ်းဢဵင်းၵလဵတ်ႈယဝ်ႈ။ - တူဝ်လိၵ်ႈၽႃႇသႃႇဢင်းၵိတ်း 26 တူဝ်	shnwiki
773	လိၵ်ႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းထႆး ပၼ်ထိုင် လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈ	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=773	shn	လိၵ်ႈၸဝ်ႈႁေႃၶမ်းထႆး ပၼ်ထိုင် လုၵ်ႈယိင်းၸဝ်ႈ လုၵ်ႈယိင်းပေႃႈဢိူၺ်... တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ လွင်ႈလႂ်သေဢမ်ႇဝႃႈ ဢိုၵ်းတိုၵ်းဢိုင်ႇတိုင်ႇ မၼ်းတိုၼ်းၵိုင်ႇၵၼ်မႃး ဢိုင်ႇတိုင်ႇဢိုၵ်းတိုၵ်း မၼ်းတိုၼ်းၵိုၵ်းၵၼ်ဝႆႉယူႇ။ လပ်းသိင်ႇ လႄႈ လႅင်းႁိူဝ်ႈ၊ ဝႃႈငၢႆႈ လႄႈ ဝႃႈယၢပ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ တေလႆႈလိူၵ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၸႂ် ၼၼ်ႉၼႆၸိုင် ၵူၼ်းႁဝ်း ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈ တေႃႈတေ လႆႈၸႂ် လႅင်းႁိူဝ်ႈယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႆႈၸႂ်ၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈလႆႈ ၸင်ႇၸၢင်ႈလႆႈဢိူဝ်ႈ။ တႃႇတေ ႁွတ်ႈထိုင်လႆႈ တီႈလႅင်းႁိူဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ဢွင်ႈတီႈလီၼၼ်ႉ မၼ်းမီး လွၵ်းလၢႆးမၼ်းယဝ်ႉ။ လၢႆးဢၼ်ၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လၢႆးႁၵ်ႉပႅင်း ပိူၼ်ႈ ၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈသင် ပေႃးၼႆၸိုင် ပေႃးလႆႈ တၢင်းႁၵ်ႉပႅင်း တီႈပိူၼ်ႈၸိုင် တေၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ ပျသၼႃႇတင်းသဵင်ႈယူႇ။ တီႈၼႂ်းၵမ်ႇၽႃႇၼႆႉ သင်ဝႃႈ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီး လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇၵူၺ်း ၶႂ်ႈႁႂ်ႈမီး လွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၵူၺ်း ၼႆၸိုင် လူဝ်ႇလႆႈ လွင်ႈတၢင်းႁၵ်ႉ တီႈၵူၼ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇတေပဵၼ်ယဝ်ႉ။ ပေႃႈ ၶႂ်ႈလၢတ်ႈၼႄလုၵ်ႈယိင်းဢိူဝ်ႈ... 1။ ဢတိတ်ႈမိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးၼၼ်ႉသေဢမ်ႇဝႃႈ၊ ပတ်ႉၸုပ်ႉပၢၼ်ႇ မိူဝ်ႈလဵဝ်သေဢမ်ႇဝႃႈ၊ ဢၼႃၵတ်ႈ မိူဝ်းၼႃႈသေဢမ်ႇဝႃႈ တမ်ႈတီႈ ၼိူဝ်ၵူၼ်းတၢင်ႇၵေႃႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တေလႆႈဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ ၶဝ်ၵိူတ်ႇမႃး ႁူမ်ႈလူၺ်ႈ ၵဝ်၊ ၶဝ်ထဝ်ႈၵႂႃႇ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈၵဝ်၊ ၶဝ်တေႃႈတေ တၢႆ ႁူမ်ႈလူၺ်ႈၵဝ်ၵူၺ်း ၼႆယူႇ။ 2။ တူၺ်းႁၼ်လီ တီႈၼိူဝ်လေႃးၵတ။ ႁႂ်ႈႁၼ် လီလိူဝ်သေၼၼ်ႉၵွၼ်ႇတ။ တႃႇတေၵႄႈလိတ်ႈလႆႈ ပျသၼႃႇ တူၵ်းထုၵ်ႇမၢၼ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢဝ်တၢင်းႁၼ်ထိုင် မၢၼ်ႇမႅၼ်ႈသေ တူၺ်းႁၼ်ထိုင် လေႃးၵတ။ 3။ ၶတ်းၸႂ် ႁႂ်ႈမေႃယူႇသဝ်း ၼိမ်မၼ်ႈႁင်းၶေႃတ။ ၶႂ်ႈဝႃႈတႄႉၵေႃႈ ၸႂ်ၼႆႉ တေလႆႈဢိင်ပိုင်ႈ ပိုၼ်ႉထၢၼ် ဢၼ်ႁၢၼ်ႉၸႂ်ငၢႆႈ၊ မီးၵႃႈႁိုဝ် လႆႈမႃး တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸွမ်း၊ ယႃႇပေ ႁႂ်ႈမီးၸႂ်ၸပ်းပႅၼ်း၊ မီးၵေႃႈလီ ဢမ်ႇမီးၵေႃႈ ဢမ်ႇၶီ တေလႆႈဝႆႉၸႂ် ၼင်ႇၼႆယဝ်ႉ။ တေလႆႈမေႃႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸွမ်း သၢႆငၢႆၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ဝႆႉ မီးဝႆႉၼၼ်ႉယူႇ။ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈ လေႃးၽယႂ်ႇၼႃႇသေ ယႃႇပေႁႂ်ႈလႆႈ တုၵ်ႉၶ ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဢိုင်းဢၢင်ႈၼၼ်ႉသေၵမ်း။ “ပွၵ်ႈၼိုင်ႈ ဢိုင်းဢၢင်ႈမႄႈလုၵ်ႈ လႆႈၵႂႃႇထူပ်းႁၼ် ဝူဝ်းတူဝ်ၼိုင်ႈ... ဢိုင်းဢၢင်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉဝႃႈ "ဝူဝ်းၼႆႉ တူဝ်ယႂ်ႇၵျၼေႃ မႄႈမႄ" ၼႆသေ ယွင်ႈယေႃး ဝူဝ်းယႂ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိုင်းဢၢင်ႈမႄႈလူင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၶၢမ်ႇသေ ၶိုၼ်းဝႃႈ "ၵဝ်ၵေႃႈ မေႃႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူဝ်ၵဝ် ယႂ်ႇယူႇ" ၼႆသေ ဢဝ်တူဝ်မၼ်း ယႂ်ႇတိုင်ႇမႃးယဝ်ႉ။ မၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ "ယႂ်ႇတၢၼ်ႇၼႆႉ ယႂ်ႇတၢၼ်ႇၼႆ" ၼႆသေ ၵမ်းလိုၼ်း ၸူးဢဝ်ပုမ်မၼ်း တႅၵ်ႇတၢႆပႅတ်ႈ။ - ၵၢၼ်ၼႆႉ ပႄႉလႆႈ တၢၼ်ႇႁိုဝ်ၵေႃႈ ႁၢပ်ႇ တၢၼ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်းတ၊ ယႃႇပေႁၢပ်ႇ ၵၢၼ်ဢၼ် ဢမ်ႇပႄႉလႆႈၼၼ်ႉ။ - ႁဵတ်းၵၢၼ် ႁႃလဵင်ႉတွင်ႉ ဢၼ်ၵိုင်ႇငၢမ်ႇ သၢႆငၢႆၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉတ။ 4။ ဝႆႉၸႂ် ႁႂ်ႈၼိမ်မၼ်ႈတ။ ႁႂ်ႈမေႃႁၼ် တၢမ်ႇ တၢင်းၽိတ်း လႄႈ ႁႂ်ႈမေႃႁၼ် သူးလၢပ်ႈ တၢင်းၶတ်းၸႂ်တ။ သင်ဝႃႈ လႆႈထူပ်းၺႃး ဢၼ်ဢမ်ႇမုင်ႈမွင်း ဝႆႉၼၼ်ႉၸိုင် ယႃႇပေၵုမ်ႇမိုင်ႉ ၶီငဝ်ၶေႃးၶူမ်ယူႇ။ ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈ လေႃးၵထမ်ႇ ၸိူဝ်းပဵၼ် လၢပ်ႈယႂ်ႇလႄႈ ၵႅၼ်၊ ဢလုမ်းဢလၢင်း ၼမ်လႄႈ ဢေႇ၊ ပိူၼ်ႈယွင်ႈယေႃးလႄႈ ပိူၼ်ႈသႄႉၼႄး၊ လွင်ႈတုၵ်ႉၶလႄႈ လွင်ႈသိူဝ်းသႃႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ ဝႆႉၸႂ်ဝႃႈ တိူင်းမၼ်းလႃႈ ၼႆတ။ ၸဝ်ႈပေႃႈ ႁေႃၶမ်း 2004 လိူၼ်ဢွၵ်ႇထူဝ်ႇပိူဝ်ႇ 16 ဝၼ်း။	shnwiki
774	လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=774	shn	လိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင် ၁၉၄၇ ခုနှစ် ပင်လုံစာချုပ်. ‘ပင်လုံစာချုပ်’ သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ ဂုဏ်ဒြပ်ကို ထည်ဝါခန့်ညားစေခဲ့သည် သာမက တိုင်းရင်းသားတို့သွေးစည်းညီညွတ်ခြင်း၏ ကွယ်ဝှက်၍ မရသော အမှတ်သင်္ကေတလည်း ဖြစ်သည်။ အချိန်ကား လွန်ခဲ့သော ၆၇ နှစ်တာကာလ။ အတိအကျဆိုရသော ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ။ နေရာမှာ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းလဲချားစော်ဘွားအပိုင် နယ်အတွင်းရှိ ပင်လုံမြို့ကလေးတွင် ဖြစ်၏။ စင်စစ်ပင်လုံဟု နှုတ်ကျိုးခေါ်ဝေါ်နေ သော်လည်း ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် ‘ပန်လုံ’ ဟု ခေါ်၍ ‘လွင်ပြင်ကြီး’ ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ပန်လုံ ခေါ် ပင်လုံ သည် လွင်ပြင်မြို့ ဟု အနက်ပေးသော်ရသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော ဆာမောင်ကြီး၊ ဦးတင်ထွဋ်၊ ဦးအောင်ဇံဝေ၊ ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေး၊ သခင်ဝတင်၊ ဗိုလ်မှူးအောင်၊ ဗိုလ်မင်းလွင်၊ ဦးကိုကိုလေး၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် ၊ ဒေါက်တာ စိန်မြမောင် ၊ ဗိုလ်သိမ်းဆွေ၊ ဦးတင်ညွန့်၊ ဦးမောင်မောင် စသော မြန်မာကိုယ်စားလှယ်များသည် လည်းကောင်း တက်ရောက်ခဲ့ကြသလို၊ ဗြိတိသျှတို့ဘက်မှ ဒိုမီနီယန်အတွင်း ဝန်ကလေး ဘော့တွမ်လေ၊ မစ္စတာ လက်ဝဒ်ချ် (Mr. W.B.T.Leduidge)၊ ဇွန်လေဒင် အမှူးသော အရာရှိကြီးများနှင့် တောင်တန်းဒေသ မင်းကြီး မစ္စတာ စတီဗင်ဆင်တို့လည်းတက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) အဖွဲ့မှ ဖဒိုဝိရီကျော်၊ သထုံဦးလှဖေ၊ စောစံကေးနှင့် ဦးချစ်တီး တို့လည်းလေ့လာသူအဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှတို့၏ ခြေထိုးသွေးခွဲမှုများကြောင့် တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးကြိုးပမ်းမှုမှာ လိပ်ခဲတင်းလင်းဖြစ် နေသော်လည်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့ နံနက် ၁၀နာရီအချိန်တွင် သမိုင်းဝင်ပင်လုံစာချုပ်ကြီးကို ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ကချင်ကိုယ်စားလှယ်များ၊ ရှမ်းစော်ဘွားကိုယ်စားလှယ်များ၊ ရှမ်းပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ချင်းကိုယ်စားလှယ်တို့သည် သဘောတူညီလက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီမှ အဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် စဝ်ဖများအားလုံးတို့အပြင် ရှမ်းပြည် နယ်များ၊ ကချင်တောင်တန်းဒေသများနှင့် ချင်းတောင်တန်းဒေသတို့မှ ကိုယ်စားလှယ်များတို့ တက်ရောက်ကြသော ပင်လုံမြို့တွင်ကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးကြီးတရပ်တွင် ...ကြားဖြတ်မြန်မာအစိုးရနှင့် ချက်ချင်းပူးပေါင်းခြင်းအားဖြင့် ရှမ်း၊ ကချင်နှင့် ချင်းတို့သည်လွတ်လပ်ရေးကို ပိုမို၍ လျှင်မြန်စွာ ရရှိလိမ့်မည်ဟု အစည်းအဝေးတက်ရောက်သူ အဖွဲ့ဝင်တို့သည် ကန့်ကွက်သူမရှိဘဲ အောက်ပါအတိုင်း သဘောတူညီကြလေသည်။ - (၁)တောင်တန်းသားများ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ (တစညဖ) ၏ ကြိုးကိုင်အဖွဲ့ ကိုယ်စားလှယ်များ၏ ထောက်ခံချက်အရ တောင်တန်းသားများ၏ ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးကို ဘုရင်ခံကရွေးချယ်၍ နယ်စပ်ဒေသများကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ဘုရင်ခံ၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ခန့်ထားရမည်။ - (၂)ဤအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ကို ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီတွင် ဌာနလက်ကိုင်မရှိ ကောင်စီဝင်တစ်ဦးအဖြစ်ခန့်ထား၍ ကာကွယ်ရေးနှင့် ပြည်ပကိစ္စရပ်များတွင် ထုံးနည်းဥပဒေအရ အမှုဆောင် ကောင်စီ၏ အာဏာလက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသည့်နည်းတူ နယ်စပ်ဒေသကိစ္စများကိုလည်း အမှုဆောင်ကောင်စီ၏ အာဏာအောက်သို့ ရောက်ရှိစေရမည်။ ဤနည်းလမ်းများအတိုင်း နယ်စပ် ဒေသဆိုင်ရာ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အား အုပ်ချုပ်ခွင့်အာဏာကို ပေးအပ်ရမည်။ - (၃)အဆိုပါ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ကို၎င်းနှင့်လူမျိုးချင်းမတူသော ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံနှစ်ဦးက ကူညီစေရမည်။ ရှေးဦးစွာ ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးတို့သည် ၎င်းတို့အသီးသီးသက်ဆိုင်သည့်နယ်များ ၏ ကိစ္စရပ်များကို ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်၍ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်မှာ အခြား နယ်စပ်ဒေသအားလုံးတို့၏ ကိစ္စရပ်များကို ဆောင်ရွက်စေရန်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ထုံးနည်းဥပဒေအရ တွဲဖက် တာဝန် ယူရသည့်မူအတိုင်း ရွက်ဆောင်စေရမည်။ - (၄)အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်သည် အမှုဆောင်ကောင်စီတွင် အဖွဲ့ဝင်လူကြီးအနေဖြင့် နယ်စပ်ဒေသများ၏ တဦးတည်းသော ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပါဝင်ရမည်ဖြစ်သော်လည်း ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံ ပုဂ္ဂိုလ်များသည် နယ်စပ်ဒေသများနှင့် သက်ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးကြသည့်အခါ အမှုဆောင်ကောင်စီတွင် တက်ရောက်နိုင်ခွင့်ရှိစေရမည်။ - (၅)အထက်တွင် သဘောတူညီသည့်အတိုင်း ဘုရင်ခံ၏အမှုဆောင်ကောင်စီကို တိုးချဲ့မည်ဖြ စ်သော်လည်း နယ်စပ်ဒေသများ၏ နယ်တွင်းအုပ်ချုပ်ရေးတွင် ယခုခံစားနေရသော ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ ်ရေးကို မည်သည့် နည်းနှင့်မဆို တစုံတရာလက်လွတ်စေရန် အဆိုပါကောင်စီက ပြုလုပ်ခြင်းမရှိစေရ။နယ်စပ်ဒေသများအတွက်နယ်တွင်းအုပ်ချုပ်ရေးတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရာခိုင်နှုန်း အပြည့် ရှိစေရမည်ဟူသောမူကို သဘောတူညီကြသည်။ - (၆)ပူးပေါင်းထားပြီးသည့် မြန်မာပြည်အတွင်း သီးသန့် ကချင်ပြည်နယ်တခုနယ်နိမိတ်သတ်မှတ်၍ တည်ထောင်ရန် ပြဿနာမှာ တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်က ဆုံးဖြတ်ရန်ဖြစ်သော်လည်းဤကဲ့သို့ သီးခြားပြည်နယ်တခု ထားရှိသင့်ကြောင်းကို သဘောတူညီကြသည်။ ဤရည်ရွယ်ချက်အထ မြောက်ရန်အလို့ငှာ ပထမခြေလှမ်းအနေဖြင့် ၁၉၃၅ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရအက်ဥပဒေအရ နောက်ဆက်တွဲစာရင်းပါ အပိုင်း (၂) ဒေသများကဲ့သို့ မြစ်ကြီးနားနှင့်ဗန်းမော်ခရိုင်တို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးတွင်နယ်စပ်ဒေသ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အားဆွေးနွေးတိုင်ပင်ရမည်။ - (၇)နယ်စပ်ဒေသများ၏ နယ်သူနယ်သားတို့သည် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများတွင် အခြေခံများအဖြစ် အသိ အမှတ်ပြုထားသော အခွင့်အရေးများတို့ကို ခံစားနိုင်ခွင့်ရှိစေရမည်။ - (၈)ဤစာချုပ်တွင် သဘောတူကြသည့် အစီအစဉ်မှာ ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ် နယ်မြေစုတွင် ယခု အပ်နှင်းထားပြီးသော ဘဏ္ဍာရေးနှင့်ပတ်သက်သည့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ထိခိုက်ခြင်း မရှိစေရန်။ - (၉)ဤစာချုပ်တွင်သဘောတူညီကြသည့်အစီအစဉ်မှာမြန်မာပြည်အခွန်တော်ငွေများမှကချင် တောင်တန်းနယ်များနှင့် ချင်းတောင်တန်းနယ်များကရသင့်ရထိုက်သောဘဏ္ဍာရေးအကူအညီကို ထိခိုက်ခြင်းမရှိစေရ၊ မြန်မာပြည်နှင့် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်မြေစု၏ ဘဏ္ဍာရေးအစီအစဉ်များကဲ့သို့ ကချင်တောင်တန်းနှင့် ချင်းတောင်တန်းများအတွက် အလားတူအစီအစဉ်များကို ထားရှိ ကျင့်သုံးရန် ဖြစ်နိုင်မည်၊ မဖြစ်နိုင်မည်ကို ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီက နယ်စပ်ဒေသများ၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်တို့နှင့်အတူ စစ်ဆေးကြည့်ရှုရမည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ - (ပုံ) အောင်ဆန်း ၁၂-၂-၄၇ - ကချင်ကော်မတီ - (ပုံ) ဆမားဒူးဝါး ဆင်ဝါးနောင် မြစ်ကြီးနား - (ပုံ) ဇော်ရစ် မြစ်ကြီးနား - (ပုံ) ဒိန်ရတန် မြစ်ကြီးနား - (ပုံ) ဇော်လ ဗန်းမော် - (ပုံ) ဇော်လွန်း ဗန်းမော် - (ပုံ) လဗန်းဂရောင်း ဗန်းမော် ချင်းကော်မတီ - (ပုံ) ဦးလွှာမှုန်း အေတီအမ်။ အိုင်တီအက်(စ်)အမ်၊ ဖလမ်း။ - (ပုံ) ဦးသောင်ဇာခပ် အေတီအမ်၊ တီးတိန်။ - (ပုံ) ဦးကွယ်မန်း အေတီအမ်၊ ဟားခါး။ ရှမ်းကော်မတီ - (ပုံ) ခွန်ပန်းစိန် တောင်ပိုင်းစဝ်ဖလုံ - (ပုံ) စဝ်ရွှေသိုက် ညောင်ရွှေစဝ်ဖလုံ - (ပုံ) စဝ်ဟုံဖ မြောက်ပိုင်းသိန္နီစဝ်ဖလုံ - (ပုံ) စဝ်နွံ လဲချားစဝ်ဖလုံ - (ပုံ) စဝ်စံထွန်း မိုင်းပွန်စဝ်ဖလုံ - (ပုံ) စဝ်ထန်းအေး သာမိုင်းခမ်းစဝ်ဖလုံ - (ပုံ) ဦးဖြူ သထုံစဝ်ဖလုံ၏ ကိုယ်စားလှယ် - (ပုံ) ခွန်းဖုံး မြောက်ပိုင်းသိန္နီ - (ပုံ) ဦးတင်ဧ - (ပုံ) ဦးထွန်းမြင့် - (ပုံ) ဦးကြာပု - (ပုံ) ဦးခွန်စော - (ပုံ) စဝ်ရစ်ဖ - (ပုံ) ဦးခွန်ထီး	shnwiki
776	လုင်းတၢင်းၵႄး	https://shn.wikipedia.org/wiki?curid=776	shn	"လုင်းတၢင်းၵႄး\nၸႃႇတိငိူၼ်ႈၶိူဝ်း.\nလ(...TRUNCATED)	shnwiki

End of preview. Expand in Data Studio

README.md exists but content is empty.

Downloads last month: 40

Size of downloaded dataset files:

Size of the auto-converted Parquet files:

Number of rows: