text
stringlengths 33
1.49k
| image
imagewidth (px) 945
1.48k
|
|---|---|
ଅବସର ବାସରେ
ଶ୍ରୀ ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି
| |
ପ୍ରଥମ ସଂସ୍କରଣର
ଭୂମିକା ।
ଗ୍ଭରି ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଥରେ ପ୍ରାୟ ଆଠ ଦଶ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ
ନିତାନ୍ତ ପୗଡ଼ିତ ଓ ଶଯ୍ୟାଗତ ହୋଇ ପଡିଥିଲି, ଉଥିାନଣକ୍ତି ପ୍ରାୟ୍ ନ
ଥିଲା। ଅନ୍ୟାନ୍ୟପ୍ରକାର ଦପଦଜାଲ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅବସନ୍ନ କରି
ପକାଇଥିଲ । ସେହ ଦାରୁଣ ଦୁର୍ଯୋଗ ସମୟରେ ଦୟାମୟ୍ ପ୍ରଭୁ ମୋ
କ୍ଷୀଣ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ କୃପା କରି ଦୁଇଗୋଟି ଉପାୟ ବିଧାନ
କରି ଦେଇଥିଲେ। ଗୋଟିଏ—ବାଲେଶ୍ବରର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ
ଜମିଦାର ବାବୁ ଭଗବାନଚନ୍ଦ୍ର ଦାସଙ୍କ ଯୁବକ ପୁଏୖ ଶ୍ରୀମାନ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର
ସେବା ଶୁଶୂଷା,ଦ୍ବିତୀୟ—କବିତା ଲେଖିବାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ।
ପୗଡ଼ାଜନିତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ବା ଅନ୍ୟପ୍ରକାର ବିପତ୍ତପାତ ହେତୁରୁ ଚିତ୍ତ
ଅବସନ୍ନ ହୋଇ ପଡିଲେ ଶାନ୍ତି ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଲାଭ ନିମନ୍ତେ କବିତା
ରଚନା ବା ଗ୍ରନ୍ଥପାଠରେ ମନୋନିବେଶ କରେ—ଯାହା କଛି ଦୃଷ୍ଟି -
ଗୋରରରେ ଆସେ ବା ଯେଉଁ ଭାବ ମନରେ ଉଦୟ ହୁଏ,କବିତା-
କାରରେ ଚିତ୍ର କରିପକାଏ । ତାଦୃଶ ଦୁର୍ଯୋଗ ବା ବିଶ୍ରାମ କାଳରେ
କବିତା ଅଲୋଚନା ଚିତ୍ତରେ ପ୍ରସନ୍ନତାଲାଭରୋ ଗୋଟିଏ ପତ୍ରିକାରେ
ଉପାୟ ବୋଲି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ । ପୁସ୍ତକଗତ ଅଧିକାଂଶ
କବିତା ସେହି ଦୁର୍ଯୋଗ ସମୟରେ ଲିଖିତ । ଏଥିମଧ୍ୟରୁ କେତେଗୁଡ଼ିଏ
କବିତା ନାନା ସାମୟିକ ପତ୍ରିକାରେ ଏଥିପୂର୍ବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ।
ଏଥିରେ ଦାର୍ଶନକ, ଐତିହାସିକ, ପୌରାଣିକ, ଜୀବନଚରିତ,
ମନସ୍ତତ୍ତ୍ବ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏବଂ ସାମାଜିକ ପ୍ରସଙ୍ଗର କେତେଗୁଡ଼ିଏ କବିତା
ସଂଗୃହୀତ ଅଛି । ଅଳ୍ପବୟସ୍କ ବାଳକ ବାଳିକାମାନଙ୍କ ଚିତ୍ତବିନୋଦଳ
ଅଥର ଉପଦେଶପୂର୍ଣ୍ଣ କେତେଗୁଏ କବିତା ମଧ୍ୟ ସନ୍ନିବେଶ କରିବାକୁ
ତ୍ରୁଟି କରି ନାହିଁ । ଏଥକୁ କି ଧର୍ମପ ପାସୁ ପରିଣତବୟସ୍କ ଲୋକ, କି
କାବ୍ୟାମୋଦୀ ଶିକ୍ଷିତ ଯୁବକ, କି କୋମଲମତି ଅମୋଦପ୍ରିଯ ବାଳକ
ବାଳିକା, ସର୍ବଶ୍ରେଣୀ ଲୋକ ସ୍ଵୀୟ ସ୍ଵୀୟ ପ୍ନାଠୋପଯୋଗୀ କଛି କଛି
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
କବିତା ଏଥିରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ବୋଲି ମୁଁ ଆଶା କରେଁ । ଏଥିରେ
ଧର୍ମନୀତିସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କେତେଗୁଡ଼ିଏ କବିତା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତ
ସର୍ବବାଦିସମ୍ମତ ଅଟେ । ଏଥକୁ କି ହିନ୍ଦୁ, କ ମୁସଲମାନ, କ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାନ,
କାହାରି ପକ୍ଷରେ ପାଠ ବିଷୟରେ ଅପତ୍ତି ଥବା କାରଣାଭାବ ।
ଶରୀର ଓ ମନର ଦୌର୍ବଲ୍ୟ ସମୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗ୍ରନ୍ଥପାଠ ସକାଶେ
ସାଧାରଣ ଲୋକର ବିଶେଷ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଜାତ ହୁଏ ନାହଁ । ସୁତରା
ସମୟୋପଯୋଗୀ ସୁକୁମାର ସାହିତ୍ଯର ପ୍ରୟୋଜନ । ଉନ୍ନତ ଭାଷା-
ମାନଙ୍କରେ ତାଦୃଶ ଗ୍ରନ୍ଥ ବହୁଳ ପରିମାଣରେ ପ୍ରଗ୍ଭରିତ ଥିବାର ଦେଖ
ଯାଏ । ମାତ୍ର ଉତ୍କଲ ଭାଷାରେ ନିତାନ୍ତ ବିରଲ । ମାନବ ଆଶାର ଦାସ ।
ମୋହର ସୁହୃଦୟ ସ୍ଵଜାତୀୟ ଭ୍ରାତା ଭଗିନୀଗଣ ଏହି ସାମାନ୍ୟ ପୁସ୍ତକ
ଖଣ୍ଡିକୁ ଉକ୍ତ ଶ୍ରେଣୀ ପୁସ୍ତକ ମଧ୍ୟରେ ଗଣନା କରିବେ, ମାଦୃଶ ଦୁର୍ବଳ-
ମନା ଲୋକ ପକ୍ଷରେ ଏପରି ଆଶା କରିବା ସ୍ବାଭାବିକ ।
ଧରାକୋଟ ଅଧୀଶ୍ବର ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ମଦନମୋହନ ସିଂହ ମହୋଦୟ
ସ୍ବେଚ୍ଛା।ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୋଇ ଏହି ପୁସ୍ତକର ମୁଦ୍ରଣ ସକାଶେ ଏକ ଶତ ଟଙ୍କା
ଦାନ କରିଥିବାରୁ ଚିରଜୀବନ କୃତଜ୍ଞତାପାଶରେ ତାହାଙ୍କ ନିକଟରେ
ଅବଦ୍ଧ ରହିଲି ।
९।१।९९०୮ ।
ବାଲେଶ୍ବର ।
}
ଶ୍ରୀ ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି ।
ଦ୍ବିତୀୟ୍ ସଂସ୍କରଣ
ଠିକ ୬ ବର୍ଷ ପରେ “ଅବସର ବାସରେ”ର ଦ୍ବିଗୟ୍ ସଂସ୍କରଣ ହେଲା ।
ଏହି ସଂସ୍କରଣରେ କେତୋଟି ନୂତନ କବିତା ସନ୍ନିବେଶିତ ହୋଇଅଛି
ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ କଗ୍ ଯାଇଅଛି ।
୧୫।୩।୧୯୧୪ । }
ଶ୍ରୀ ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ସୂଚିପତ୍ର
ବିଷୟ ପୃଷ୍ଠଙ୍କ
୧ । ମାତୃସ୍ତବ ୧
୨ । ଶରଣ ୪
୩ । ଗୋଟିଏ ପ୍ରାର୍ଥନା ୬
୪ । କୃଟକ ୮
୫ । ମୌନୀ ୧୦
୬ । ବଞ୍ଚି ମୁଁ ରହିବ ଆଉ କେଉଁ
ସୁଖ ଆଶେ ? ୧୧
୭ । କପୋତ କପୋତୀ ୧୩
୮ । ବୃକ୍ଷବଟିକା ୧୪
୯ । ଜାପାନ ରୁଷ ୧୬
୧୦ । ମୋ—ମୋହନବଂଶୀ ୧୮
୧୧ । ଯୁଗ୍ମ କୁସୁମ ୨୦
୧୨ । ମୁଁ ୨୨
୧୩ । କ୍ଷଣିକ ୨୪
୧୪ । ମନ ଉଚ୍ଚାଟନ ୨୫
୧୫ । ଭଣ୍ତ ସନ୍ନ୍ଯାସୀ ୨୬
୧୬ । ସୁଖ ଦୁଃଖର ପରିଣାମ ୨୮
୧୭ । ମେଲାଣି ୨୯
୧୮ । କବିତା ସାନ୍ତୁନା ୩୦
୧୯ । ସ୍ବପ୍ନ ଦେବୀ ୩୧
୨୦ । ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ୩୭
୨୧ । ପିତୃ ତର୍ପଣ ୩୯
୨୨ । ସନ୍ନ୍ଯାସୀ ୪୧
୨୩ । ସପ୍ତର୍ଷି ୪୪
୨୪ । ପାନ୍ଥ ୪୬
୨୫ । ଗଲା ୫୦
ବିଷୟ ପୃଷ୍ଠଙ୍କ
୨୬ । ପାଣେଣ ୫୨
୨୭ । ସର୍ବବାଦୀ ସମ୍ମତ ନାମ ୫୩
୨୮ । ସାବଧାନ ୫୪
୨୯ । ପରାପକାର ୫୫
୩୦ । ତ୍ରିନ୍ଦନ ୫୬
୩୧ । ଆଦ୍ଦମ ନରଦମ୍ପତୀର ଧର୍ମଜ୍ଞାନ ୫୭
୩୨ । ସନ୍ନ୍ୟାସିନ ୬୪
୩୩ । କୃତପ୍ନ ୬୬
୩୪ । କବି ଏବଂ ଚିତ୍ରକର ୬୮
୩୫ । କଣ କଲି ୭୦
୩୬ । କ୍ଳି ଓପେଟ୍ରା ୭୧
୩୭ । ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ରଜା ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ
ଦେ ବାହାଦୂର ୭୫
୩୮ । ନୈରାଶ୍ଯ ୭୬
୩୯ । ଆଶାର ମେଲାଣି ୭୮
୪୦ । ମୄତ ଶିଶୁପୁତ୍ର ମନୋମୋହନ ୮୦
୪୧ । ନିବାଘ ସନ୍ଧ୍ୟା କାଠଯୋଡି-
କୂଳ — ପଥରବନ୍ଧ ୮୩
୪୨ । ଅନନ୍ତ ମିଳନ ୮୭
୪୩ । ଅନନ୍ତ ସାଗର ୮୮
୪୪ । ପଶାଖେଳ ୮୯
୪୫ । ବୁଢ଼ା ପଳାଶ ୯୩
୪୬ । ଅନନ୍ତ ବିଶ୍ରାମ ୯୫
୪୭ । ଅବସାଦ ୯୭
୪୮ । ମୃତ୍ୟୁ ଶଯ୍ୟାରେ ୯୯
୪୯ । ମୁଁ ବୈରାଗୀ ୧୦୦
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ବିଷୟ ପୃଷ୍ଠଙ୍କ
୧୬୩ | ପାଷାଣ ପ୍ରତୀମା ୨୯୦
୧୬୪ । କେଉଁ ଜାତୀ ବଙ୍କର ? ୨୯୧
୧୬୫ । ଜନମ ଉତ୍କଳ-ଭାଷା ୨୯୨
୧୬୬ । ଭଗ୍ନ ଶିବମନ୍ଦର ୨୯୩
୧୬୭ । “ମତଃ କଦଯଶଃ ପ୍ରାର୍ଥ ।” ୨୯୬
୧୬୮ । କଣ ଅଳ୍ପ ପୂର୍ଣ ୨୯୭
୧୬୯ । ଦେଖପ୍ରଥମ ବସର୍ଜନ ୨୯୮
୧୭୦ । ଲାଗ ଲଗ ୨୯୯
୧୭୧ । ମୁଁ ହାୱାଇଡ଼ା ୩୦୪
୧୭୨ । ପ୍ରେମ-ସଙ୍ଗୀଭ ୩୧୫
୧୬୩ । ମୋହର ଶନ୍ତି ୩୧୭
୧୭୪ । ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ୩୧୮
୧୭୫ । ଜାପାନ ୩୨୨
୧୭୬ । ଶ୍ରୀମନ୍ତ୍ରୀ ମାଧବୀ ଦେବା ୩୨୩
୧୭୭ । ସେହ୍ କାମ ୩୨୫
୧୭୮ । ଅନୁଭୂଦ୍ଧ ୩୨୬
୧୭୯ । ଉତ୍କଳ ଯୁଚକ ୩୨୭
ବିଷୟ ପୃଷ୍ଠଙ୍କ
୧୮୦ । ଉଥିାନ ସଙ୍ଗୀତ ୩୩୦
୧୮୧ । ନବବଧୂ ଆହ୍ଵାନ ୩୩୧
୧୮୨ । କବିତା ବହଗୀ ୩୩୨
୧୮୩ । ନୀଳମଣି ବିଦ୍ୟାରତ୍ନ ୩୩୩
୧୮୪ । ପମରଥ କଥା ୩୩୪
୧୮୫ । ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭାର ନୀର୍ଜଳା
ଏକାଦଶୀ ୩୩୮
୧୮୬ । କର୍ତ୍ତବ୍ୟପାଳନ ୩୪୨
୧୮୭ । ଶାନ୍ତୀର ଗୌରବ ୩୪୩
୧୮୮ । ସତୀ ଲୁତ୍ରେମିୟା ୩୪୪
୧୮୯ । ଚନ୍ଦ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା ୩୬୨
୧୯୦ । ବାରବଲାସିନୀ ୩୬୩
୧୯୧ । କବିର କଳିହୁଡ଼ୀ ସ୍ତ୍ରୀ ୩୬୫
୧୯୨ । ଶ୍ମଶାନ ୩୬୭
୧୯୩ । ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନ ଦର୍ଶନ ୩୭୦
୧୯୪ । ଆଶା ୩୭୦
୧୯୫ । ମୋ ଗାତର ଭଣିତ ୩୭୩
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ଅବସର ବାସରେ ।
ମାତୃସ୍ତବ ।
ମଙ୍ଗଳ ।
କୈବଳ୍ଯଦାୟିନି ମାତଃ ! ତ୍ରଭୁବନେଶ୍ବର !
ମୋ ହୃଦୟେ ବିରାଜିତା ହୁଅ କୃପା କରି । ୧ ।
ସୁଖଦେ ! ବରଦେ ! ସର୍ବେଶ୍ବରି ! ଭଗବତି !
ରଚିବି କବିତା, କୃପା କର ମୋହ ପ୍ରତି । ୨ ।
ତବ କୃପା ବିନା ମାତଃ ! କେ ଅଛି ଏମନ୍ତ ?
ମାନବଦୁର୍ଲ୍ଲଭ, ଲାଭ କରିବ କବିହ ? । ୩ ।
ତସ୍କର ବାଲ୍ମୀକି କବି ମାତଃ ! ତବ ବରେ,
ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବି ନାମେ ଖ୍ୟାତ ଭୂବନରେ । ୪ ।
ଦେଉନ୍ତୁ ପ୍ରତିଭା ମାତଃ ! କଳୁଷିତ ଜ୍ଞାନେ,
ରଚିବି କବିତାମାଳା, ବଡ଼ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାଣେ । ୫ ।
ମହାଶକ୍ତି ମହାପ୍ରାଣ କର ମା ! ଏ ଦାସେ,
ସରଳ ଭାଷାରେ ଗୀତ ଗାଏଁ ଅନୀୟାସେ । ୬ ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
୨
ଅବସର ବାସରେ ।
ସତ୍ଯ ମାତଃ ! ନାହିଁ ବଦ୍ୟା ତୟସ୍ୟା ସଞ୍ଚୟ,
ଯାହା ବଲେ ଦେବି କବି ନାମେ ପରିଚୟ । ୬ ।
ଦେଇଛ ତ ମାତଃ ! ମୋର ହୃଦେ ଉତ୍ତେଜନା,
ତେଣୁ ଇଚ୍ଛା କରିବାକୁ କବିତା ରଚନା । ୮ ।
ଜ୍ଞାନାବଧି ନିରବଧି କରୁଛି ସାଧନା,
କୃପାମୟି ! କର କୃପା, ନ କର ବଞ୍ଚନା । ୯ ।
ବଶ୍ବମ୍ଭରି ! ବିଶ୍ବେଶ୍ବରି ! ତୁମ୍ଭରି ଆଜ୍ଞରେ
ଅକିଞ୍ଚନ ଆଜ୍ଞ ଦେଲି ଶତ୍ତ ରଚନାରେ । ୧୦ ।
ବସି ମୋ ହୃଦୟେ ଦେଉଅଛ ଜ୍ଞାନେ ବଳ,
ରଚନା ସକାଶେ ଚିତ୍ତ ନିୟତ ଚଞ୍ଚଳ । ୧୧ ।
ଭୟ ବା ଉତ୍ସାହ ନାହିଁ ନିନ୍ଦା ସ୍ତୁତି ପ୍ରତି,
ରଚିବି କବତା, ମାତଃ ! ଦିଅ ଅନୁମତି । ୧୨।
ନବ ନବ ଭାବରାଶି କରିବି ପ୍ରକାଶ,
ଏଡ଼େ ଉଚ୍ଚ ଆଶା ମଧ୍ୟ କରେ ନାହିଁ ଦାସ । ୧୩ ।
ଗାଇବି ମହିମା ତବ, ନିତାନ୍ତ ପ୍ରତ୍ଯାଶା,
କୄପାମୟି ! କୃପା କର, ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ ଆଶା । ୧୪ ।
ଗାଇବି ପାଇବି ଶାନ୍ତି ଆକୁଳ ଜୀବନେ,
ଦୁରାଶା ମନରେ ପୋଷି ଭରସା ଚରଣେ । ୧୫ ।
ଯେ କବିତା ରଚିବି ମୁଁ ତବ ପ୍ରସାଦରେ,
ଗାଇବେ ଉତ୍କଳବାସୀ ସର୍ବେ ନାରୀ ନରେ । ୧୬ ।
କଣା ମାତ୍ର କରୁଣାରେ ସନ୍ତୋଷ ମୋ ମନ,
ମଣତୂକ ଗଣତୂଷଜଳେ କରେ ବିଚରଣ । ୧୭ ।
କାହା କରୁଣାରେ ମୋର ଏତେ ଅହଙ୍କାର ?
ସର୍ବ ବିଷୟରେ ସର୍ବମୟୀ ମୂଳାଧାର । ୧୮ ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ବାଳରକ୍ଷା
ମଙ୍ଗଳାଚରଣଂ ।
ଧନ୍ବନ୍ତରିଃ ସ୍ତବଭାଷକଃ, ପ୍ରଥାମସ୍ତ୍ରେ ସ୍ରୋଃ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଃ,
ଆୟୁର୍ବେଦ ଧୂର୍ବିଣାନାଂ ପ୍ରଥମଃ ସ୍ବାଭୂଃ, ଭୂତୁ ଶୁଭଃ ସ୍ତୁ ନଃ ॥
ଚତୁର୍ଦ୍ବୁଜ ରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତାଂ,
ଅଲାୟର୍ଧନାଂ ଦେଶଂ, ନମାମି ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଂ ॥
ନାଗକ୍ଷ୍ମଣଂ ଗୁରୁଂ ବଲେ, ଷଟ୍ତାମୟ ନିବାରଣେ।
ଯତଃ ପ୍ରସାଦାତ୍, କୃତ୍ସ୍ନଂ ସେନାଂ ଦୁର୍ଗମ୍ ଅତିକ୍ରମେତ୍ ॥
ବାଳକାନାଂ ହିତାର୍ଥାୟ, ବାଳ ଉତ୍ଥାନ ସାଧନେ।
ନିୟୁକ୍ତଃ ବାଳକ୍ଷେମସ୍ୟ, ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ଅନୁସାରଣେ ॥
ଆଧାରଭିତ୍ଥି ଭିଧାନେ, ଭଜେଽହମ୍ ଆୟୁର୍ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ରମ୍।
ଧେୟଂ ହିତଂ ନରପୁଣ୍ଡୀୟ, ପୁରଭୃତ୍ ବୈଦ୍ୟ ଶିଶୁକାନାଂ କୃତ୍ୟେ ॥
ଯେଉଁ ଧନ୍ବନ୍ତରି ସୁରଗଣଙ୍କ ବୈଦ୍ୟ, ଯାଙ୍କ ହାତରେ ଅମୃତ ଥିଲା।
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ର, ୟମାଦିଙ୍କୁ ଚିକିତ୍ସା କଲେ,
ତାଙ୍କର ଆସ୍ଥା ଆଶ୍ରୟରେ ହିଁ ସ୍ବର୍ଗ ସ୍ଥାନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
ସେହି ଆୟୁର୍ବେଦ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରଥମ ଗୁରୁ,
ବୈଦ୍ୟ ଧନ୍ବନ୍ତରି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସନ୍ତି।
ସ୍ଥାବର ଜଙ୍ଗମ ରୂପୀ ସଂସାରର ମୂଳ କାରଣ ଭାବରେ,
ଯାହା ଆଦିଅନ୍ତ ବିହୀନ — ସେହି ପରମାର୍ଥ ଦେବୀ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।
ସକଳ ଗୁଣର ନିଧି ଗୁରୁଦେବ, ନାରଦ ସ୍ୱରୂପ ଯାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣାମ କରେ।
ଯାହାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ, ଜିଏ ବିଦ୍ୟା ପାଇଥାଏ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ
ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରିପାରେ।
ବାଳକମାନଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାଳତନ୍ତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଏହି 'ବାଳରକ୍ଷା' ପ୍ରଧାନ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଲିଖାଯାଇଛି।
ଏହା ଯଥାଶାସ୍ତ୍ର ଭାବେ ସଂପାଦିତ ହୋଇଛି।
ଆଫ୍ରିକାଣ ରଥ ନାମକ ବୈଦ୍ୟ ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସେବା ଭାବରେ ଆୟୁର୍ବେଦ ରେ ସଂଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଅନେକ ଉତ୍ସବ ଓ ଚିକିତ୍ସା ବିଧି ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଓ ମନୋହର।
Digitized by: srujanika@gmail.com
| |
ବାଳକକ୍ଷା
ନାନା ଭବ ମନୋହର ରସର ଦେବତାଙ୍କ ସଂସେବନାଭୂମି।
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣଫଳା, ସ୍ଥିର କାମ, ଶୁଭଦା, ଶୁଦ୍ଧ ଚିକିତ୍ସାକାରିଣୀ।
★ ପ୍ରଥମ ଦିନ – ବାଳ ରକ୍ଷା ଦିବସ ★
ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବାକୁ, କାଳକ୍ଷୟ ଯଥାନିୟମ ହେଉ।
ପ୍ରଥମେ ବସିଥିବା ନାମ୍ନୀ ଦେବୀ ହେଲେ ନନ୍ଦା, ଯାହା ଝିଅ ଶିଶୁ ରୂପେ ଆସନ୍ତି।
ତଦ୍ରୂପେ କଳିଯୁଗର କାଳ ସମୟରେ ଜ୍ୱରର ପ୍ରଥମ ଉଦୟ ତାଙ୍କ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ।
ତେଣୁ ସେଦିନ ଯଦି ଶିଶୁ ଅସୁସ୍ଥ ହୁଏ, ଦେହରେ ତାପ, ଘାମ ଓ ଗାନ୍ଧଶୋଷ ଆସେ।
ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଲେ କମ୍ପନ, ମୁହଁ ଶୁଖିଯିବା, ଶ୍ୱାସ ଦୁଃଖ ଇତ୍ୟାଦି ହୁଏ।
ପ୍ରଧାନ ଚିକିତ୍ସା ହେଉଛି — ଏହି ବାଳକକ୍ଷା ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରିୟା କରିବା।
କୁଳ ଦୈବତ ମୁଦ୍ରାରେ, ପୂଜା ପାଇଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଏହି ଚିକିତ୍ସାରେ "ନନ୍ଦନ ଲେପନ" ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ।
**ନନ୍ଦନ ଲେପନ ପାଇଁ**:
- ଶୁକ୍ଳ ଠୁଷ (ଚାଉଳ ଚୁଣା)
- ପଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଧ୍ବଜ
- ଦଞ୍ଚ ପ୍ରଦାପକ (ଶିତଳ ପଦାର୍ଥ)
- ଶୁକ୍ଳ ଓଦନ (ଭାତ)
- ଶୁକ୍ଳ ଅଖ୍ୟତ ଦ୍ରବ୍ୟ
- ଚନ୍ଦନ ଓ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଚିହ୍ନ
- ପଞ୍ଚ ପୂଟାରେ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଯୁକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ
ଏହି ବିଧିରୁ ଶିଶୁର ହୃତ୍ ପାଇଁ ଦର୍ଢ ଫଳ ମିଳିଥାଏ। ଏହି ପରି ଶୁଦ୍ଧ ବାଳ ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରାଚୀନ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପ୍ରଚଳିତ।
ଏହି ଉପକ୍ରମ ବଳେ, ପ୍ରଥମ ଦିନ ନନ୍ଦା ଦେବୀଙ୍କୁ ଆବାହନ କରାଯାଏ।
ଏହି ବାଳକ ଶିଶୁ ପ୍ରଥମେ ଜ୍ୱର ପିଡ଼ିତ ହୁଏ, ଦେହ ଶୁଖିଯାଏ, ଦୁଧ ବନ୍ଦ ହୁଏ, ମୁହଁ ଶୁଖିଯାଏ, କମ୍ପ ଆସେ।
ଏହି ଲକ୍ଷଣ ଅନୁସାରେ ନନ୍ଦା ଦେବୀ ଗ୍ରହ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଧାରଣା ଅଛି।
**ପ୍ରତିକାର:**
- ନଦୀର ଦୁଇ ତଟରୁ ପାଣି ଆଣି ଗୋଟିଏ କୁଣ୍ଡର ଗଢ଼ିଯାଏ।
- ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଧଳା ଭୂତ ଆକୃତି ରଖିବେ।
- ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଓ କର୍ପୁର ଲଗାଯିବ।
- ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଶୁକ୍ଳ ଫୁଲ, ପାଞ୍ଚ ଧ୍ବଜା, ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଦୀପ ଆର୍ପଣ।
ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବେଳେ ବଳଦେବଙ୍କ ନାମରେ ବିଧି କରାଯିବ।
**Digitized by: srujanika@gmail.com**
| |
ବାଳ ରକ୍ଷା
ଚଳନ୍ତୁ ଦେବତା ଘୃତ ସର୍ଷପ ଦ୍ବାରା ବାଳକଙ୍କ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ, ମାର୍ଜନ, ମନ୍ତ୍ର ଓ ବଳଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ପାଳନ କରାଯିବ।
ଘୃତ ଦ୍ବାରା ଗଳ ମାଲିଶ କରି, ତାପରେ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଧୁଇଁଦେବା ଉପକୃତ।
ଏହି ବେଳେ ବୃହତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନେ ଯୋଗଦେବେ।
ଶିଶୁ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଜନ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ଦିଆଯିବ।
ସ୍ନାନ, ପୂଜା, ବଳଦାନ ଓ ମାର୍ଜନ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଅଟୁଟ ରହିବା ଉଚିତ।
**ଯଥା ମନ୍ତ୍ର** —
"ନମଃ ପ୍ରଣବ ଭୂବନେଶ୍ଵରୀ ସଂଖ୍ୟା ସ୍ୱହା" — ଏହି ଛଅଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଦ୍ୱାରା
କଳିକାଳରେ ଶୁଭ ଫଳ ମିଳିଥାଏ।
---
**ଦ୍ବିତୀୟ ଦିନ – ବାଳ ରକ୍ଷା ଦିବସ – "ସ୍ତନନ୍ଦା" ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା**
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନରେ "ସ୍ତନନ୍ଦା" ନାମକ ଦେବୀ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ଏହାର ଲକ୍ଷଣ:
- ପ୍ରଥମେ ଜ୍ୱର ଆସେ
- ହାତ ପା ଟଣା ଯାଏ
- ଦାନ୍ତ ଦାଁତି ଲାଗେ
- ଶ୍ୱାସ କଷ୍ଟ ହୁଏ
- ଆଖି ଲାଲ ହୁଏ
- ସ୍ତନପାନ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ
**ପ୍ରତିକାର**:
- କୋଇଁଛ, ଉଶୀର, ଅରଖ ଫୁଲ, ବଡ଼ ରୋମ (ଅତିକ୍ରମୀ ଘାସ)
- ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମସ୍ତକରେ ଲେପ
- ଗାଈ ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁ ଦେହରେ ମାଲିଶ
- ଏହି ସବୁ କାମ ହେଲା ପରେ "ନନ୍ଦନ" କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯିବ
ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ:
- ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଳ ତିଆରି କରି ଶିଶୁଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବ
- ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କୁ କ୍ଷୀର ଓ ଭୋଜନ ଦିଆଯିବ
ଏହି ବିଧି ଅନୁସରଣ କଲେ, ଶିଶୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଶୀଳ ଓ ସୁସ୍ଥ ହୁଏ।
ସ୍ନାନ, ପୂଜା, ବଳଦାନ, ମାର୍ଜନ ଓ ମନ୍ତ୍ରଉଚ୍ଚାରଣ ଏହି ପୂଜାର ଅଭିନ୍ନ ଅଂଶ।
**Digitized by: srujanika@gmail.com**
| |
ବାଳରକ୍ଷା
ଭୃଶବ ତିନି କାଷ୍ଠ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରାଯିବା ଚାହିଁଁ।
ତଣ୍ଡୁଳ, ପ୍ରସ୍ଥ, ବିଷ୍ଟା ଇତ୍ୟାଦି ବ୍ୟବହାର କରାଯିବ।
ଧ୍ୱଜ, ଦାରା, ସ୍ବସ୍ତିକ ଓ ଦୀପକ ଆଲୋକରେ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
**ପୂଜା ସାମଗ୍ରୀ**:
ସିଦ୍ଧ ଘୃତ, ସର୍ଷପ, ମାନ, ପକ୍ବ ଓ ଅପକ୍ବ ଖାଦ୍ୟ, ଅକ୍ଷି, ଚନ୍ଦନ, ମାଂସ।
ଏହି ସବୁ ବସ୍ତୁ ସଂସ୍କୃତ ଧାରାରେ ବଳ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
**ପୂଜା ପାଇଁ ବିଧି**:
ଧୂପ, ମନ୍ତ୍ର ଜପ, ସ୍ନାନ ଓ ବନ୍ଧନ ବିଧାନ ପୂର୍ବକ ଶିଶୁଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯିବା ଦରକାର।
ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ପଣ୍ଡିତ ମାନେ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରିବେ।
---
### ତୃତୀୟ ଦିନ – "ଘଣ୍ଡାଳୀ" ଦେବୀ ପୂଜା
ଏହି ଦିନରେ "ଘଣ୍ଡାଳୀ" ନାମ ଦେବୀ ବାଳକଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
**ଲକ୍ଷଣ**:
- ଶିଶୁ ଭୟଭୀତ ହୁଏ
- ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବନତି
- ଶ୍ୱାସ କଷ୍ଟ
- ଶବ୍ଦ ଅସ୍ପଷ୍ଟ
- ଦାନ୍ତ ମିଶ୍ରଣ
- ଚମକ/କମ୍ପନ
- ଧୀରେ ଧୀରେ ସ୍ଥିତି ଖରାପ ହୁଏ
**ଉପାୟ**:
- ଗ୍ୟାଉଳ ଗଛ ବାଟି ଦେବୀର ମନ୍ତ୍ର ସହ ଘରେ ରଖିବା
- ୫ ପ୍ରକାର ଧୂଳି ବ୍ୟବହାର କରିବା
- ତାହାକୁ ଶୁକ୍ଳ ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡି ଘରେ ରଖିବା
- ଏହି ସମଗ୍ରୀକୁ ଚାଦର ଉପରେ ରଖି ବେଳିପହିଲାରେ ଏକୋଇଶିଥର ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ି ଶିଶୁଙ୍କ ଶରୀର ସମ୍ପର୍ଶ କରାଯିବ
- ଘରର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଦୀପ ଜଳାଇ ଘଣ୍ଡାଳୀ ଦେବୀ ପାଇଁ ଧୂପ ଓ ପୂଜା କରିବା
**ଫଳ**:
ଏହି ବିଧି କରିଲେ କାଳକ ନାମକ ରୋଗ ଅପସାରଣ ହୁଏ।
ଏହି ଦେବୀଙ୍କ ଦୋଷ ଅନୁସାରେ ରୋଗ ଉପସ୍ଥିତି ଜଣାପଡ଼େ।
---
**Digitized by: srujanika@gmail.com**
| |
ବାଳକକ୍ଷା
ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବନ୍ଧନ କରି ନଖ, ସର୍ଷପ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ।
ଲେପ, ଧୂପ, ଚାଳି, ସ୍ନାନ ଓ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବେ।
ପୂର୍ବ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପ୍ରକାରରେ ଶେଷରେ ଶିଶୁର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଘରେ ପୂଜା କରାଯିବ।
---
### ଚତୁର୍ଥ ଦିନ – କଳ୍ପକୋଳୀ ଦେବୀ ପୂଜା
**ଲକ୍ଷଣ**:
- ଶିଶୁ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଆଚରଣ କରେ
- ସ୍ତନପାନ ସମୟରେ ଅସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାର
- ମୁହଁ ଝାଉଁଝାଉଁ କରେ
- ଆଖିରେ ଆଲସ୍ୟ ଓ ଅନୁଚିତ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି
- ଶବ୍ଦ କମ୍ପନ, ଚମକ, କାସ ଓ ଶ୍ବାସ ସମସ୍ୟା
**ଉପାୟ**:
- ହାଘ ଦାନ୍ତ, ଗୋରୁ ଦାନ୍ତ, କୁମ୍ଭାଘର ମାଟି, ସାପ କାଟିବା ସ୍ଥାନର ମାଟି ବାଟି ପାଣିରେ ମିଶାଇ ଶିଶୁଙ୍କ ଶରୀରରେ ଲେପ କରିବା
- ଶିଶୁଙ୍କ ମସ୍ତକ, ବାଳ, କାନ, ମୁହଁ, ନଖ ଓ ଗୁଣ୍ଠିରେ ଧୂପ ଦେଇ ବନ୍ଧନ କରିବା
- ମନ୍ତ୍ର ଜପ, ସ୍ନାନ, ବଳି ଦାନ ଏବଂ ପୂଜା ପ୍ରଥମ ଦିନରେ କରାଯିବ
**ଫଳ**:
ଏହି ବିଧି କରିଲେ କଳ୍ପକୋଳୀ ଦେବୀର ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ ଓ ବାଳକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଶୀଳ ହୁଏ।
Digitized by: srujanika@gmail.com
| |
୫. ଅହଂକାର ଦେବୀ ପୂଜା (ପଞ୍ଚମ ଦିନ)
ପଞ୍ଚମ ଦିନ ଅହଂକାର ନାମ ଦେବୀ ଶିଶୁକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
**ଲକ୍ଷଣ**:
- ହସିବା, ରେଦନ, ମୋହ
- ନିଶ୍ଵାସ ଭାରି ହୁଏ, ଶିଶୁ ମୁଠି ମୁଠି କରେ
- ଶିଶୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରେ
- ଅହଂକାର ଦେବୀର ଦୋଷ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯିବ
**ଉପାୟ**:
- ମଣିଳା, ହରିତାଳ, ଟ୍ରିଫଳା, ମେଷ ଶୃଙ୍ଗ (ମେଣ୍ଢା ଶିଂଗ)
- ଏହାକୁ ଆଣି, ପାଣିରେ ମିଶାଇ ବାଳକର ଶରୀରରେ ଲେପ କରିବେ
- ରଶୁଣ, ଶମୀ ପତ୍ର, ଗାଈ ଘିଅ, ଘୃତ – ଏହି ସମସ୍ତରୁ ଧୂପ ଦେବେ
- ବଳି ଦାନ, ସ୍ନାନ, ମନ୍ତ୍ର ଜପ ଆଦି ଯଥାବତ୍ ପ୍ରଥମ ଦିନ ଅନୁସାରେ କରିବେ
**ଫଳ**:
ଏହି ବିଧି କରିଲେ ଅହଂକାର ଦେବୀର ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ ଓ ବାଳକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
---
୬. ଖଟ୍ବାଙ୍ଗୀ ଦେବୀ ପୂଜା (ଷଷ୍ଠ ଦିନ)
ଷଷ୍ଠ ଦିନ ଖଟ୍ବାଙ୍ଗୀ ନାମ ଦେବୀ ବାଳକକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
**ଲକ୍ଷଣ**:
- ଶିଶୁ ହାତ-ପା ଗୁଡ଼ାଇ ଦେଖାଏ
- ଅଜ୍ଞାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ, ମୋହ ହୁଏ
- ସ୍ତନପାନ କରେ ନାହିଁ, ଅବସାଦ ଦେଖାଯାଏ
**ଉପାୟ**:
- କୃଢ଼, ଗୁଗୁଳୁ, ରଇ, ହାଘ ଦାନ୍ତ, ଗାଈ ଘିଅ
- ଏହି ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥକୁ ଏକସାଥି ପାଣିରେ ବାଟି ଶିଶୁଙ୍କ ଶରୀରରେ ଲେପନ କରିବେ
- ଏକନ୍ଧ ଧୂପ ଦେବେ, ବଳି ଦାନ କରିବେ, ସ୍ନାନ କରାଯିବ
**ଫଳ**:
ଏହି ବିଧି ଅନୁସାରେ କଲେ ଖଟ୍ବାଙ୍ଗୀ ଦେବୀର ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ ଓ ବାଳକ ସ୍ୱସ୍ଥ ହୁଏ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ଲୁଗ୍ଧ ଭୃଗ୍ଧ ଛ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ ଗଜଦନ୍ତେ ଘୃତାନ ତୈ।
ଅସ୍ରାବ ତତଃ ମୃଞ୍ଚଳ ସାଗ୍ରହ।
ଧୂପଯେ ୱେପ ୱେପଯେ
ସପ୍ତମ ଦିବସ ଢାଲି ରକ୍ଷା
ସପ୍ତମେ ଦିବସେ ନାମ୍ନୀ ହଂସି କା ଛମତେ ଝିଶୁ।
ଜୃମ୍ଭଣଂ ଶ୍ୱାଣେ ଣୋ ମୁଷ୍ଟିବଳଂ ଣଂ ତଥୈବ ଣୋ
ମେଷଶୃଙ୍ଗୀ ବସ୍ତୁ ଲେମ୍ବୁ; ହରତାଳଂ ଳଂ ମନଃଶିଳା।
ଏଇତ୍ତ୍ବ ରୁଚରଂ ତତଃ କାଳଂ ପ୍ରଲେପନେ।
ବଳଂ ଦଦ୍ୟା ହାରୀତ୍ୟା ତତଃ ମୁଞ୍ଚତ ବା ଇପ୍ସ।
ମନ୍ତ୍ର ସ୍ନାନାୟକଂ ସବଂ ପ୍ରଥମୋକ୍ତ ଷ୍ଟମେଣ ତୁ।
ଅଷ୍ଟମ ଦିବସ ବାଇ ରକ୍ଷା
ତମ ଦିବସେ ନାମ୍ନୀ ଭକ୍ଷଣା ନମରେ ଶିଶୁ।
କାସତେ ଶ୍ୱସଭେ ରୌକ ଗାଏଂ ସଂକୋଚରେ ତ୍ତ୍ୱଶଂ।
ଅପାମାର୍ଗ ମୃଣାଳଂ ଚ ପିପ୍ପଳୀ ଞ୍ଚକଃ ତଥା।
ଅଚ୍ଚା ମୁଝେଣ ସଂସ୍ପର୍ଶ୍ୟ ଉରଃ ଚାଳଂ ଲେପସ୍ନେହ।
ନନ୍ତ୍ର, ନପ, ସ୍ନାନ ହରୁ ପ୍ରଥମ ଦିନ ବଧ୍ୱପ୍ରକାରେ କଲେ ବାଳକ ୧୫ ହୁଏ—
ଖଡ୍ଗ, ଦେବୀର ଦୋଷ ହରଣ ଖୁବ।
ସପ୍ତମ ଦିନ ସଂଧି କା ନାମ ଦେବୀ କାଳକକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଏହାର ଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଉଛି।
ହାଇ ଆସେ, ଶ୍ୱାସ ହୁଏ, ହାତ ହୁଏ, ହାତ ମୁଠା ମୁଠା କରେ, ଗୃପେ ନାହିଁ।
ଏହାର ଉଦାୟ କୁହାଯାଉଛି।
ମେଣ୍ଢାଶୃଙ୍ଗୀ, ବଡ, ଲେଧ, ହରପାଳ,
ଏହା ସରୁ ସମ୍ମାନ ଯୁଗରେ ଆଣି, ପାଣିରେ ବାଟି କାଳକର ଶକ୍ତିରେ ୨୦୦ କରିବ।
ଅଉର ବଳ, ଦାଳ, ମନ୍ତ୍ର, ଜପ, ସ୍ନାନ ସକଳ ପ୍ରଥମ ଦିନ ବଧ୍
ପ୍ରକାରେ କଲେ ବାଳକ ହଖୀ ହୁଏ।
ହଂସିକା ଦେବୀର ଦୋଷ ଖଣ୍ଡନ ହୁଏ।
ଅଷ୍ଟମୀ ଦିନରେ ଷଣୀ ନାମ ଦେବୀ ବାଳକକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ଏହାର ଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଉଛି।
କାସ, ଶ୍ୱାସ ହୁଏ, ଅଙ୍ଗ ସଂକୋଚ ରହେ, ଜ୍ୱର ହୁଏ, ଅଖି
ଫିରି ନାହିଁ।
ଏହି ଲକ୍ଷଣରୁ ଷଣୀ ଦେବୀର ଦୋଷ ବୋଲି ଜଣାପଡ଼େ।
ଏବେ ଏହାର
| |
ବାଳକକ୍ଷା
ଗୋଶୃଙ୍ଗ ନଖ କେଶୈସ୍ତୁ ଧୂପତ୍ୟେଦ୍ୱାଳକଂ ତତଃ।
ମଗ୍ନ ସ୍ନାନାୟକଂ ସବଂ ପ୍ରଥମେ ଧ୍ରୁବମେଣ ବୈ॥
ନବମ ଦିବସ ବାଇ ରକ୍ଷା
ନବମେ ଦିବସେ କାଳୀ ମେତା ଗୃଦ୍ଘାତ ବୈ ଶିଶୁ।
ତଇଷ୍ଟ୍ରା ୱାସନୋଦ୍ଦେ ଶଃ ସ୍ୱମୁଷ୍ଟି ଦ୍ବସ୍ତ ଖାଦନ॥
ବଗ୍ଧ ଚନ୍ଦନ କୁଷ୍ଠୋସ୍ଥା ସର୍ବପି ହ୍ରଦୟେ ଲେପଭୂ।
ନଖ ବାନର ଛେମ୍ମାଦ ଧୂପ ଯେଓ ସ।
ଦଶମ ଦିବସ ବାଇ ରକ୍ଷା
ଦଶମେ ଦିବସେ ନାମ୍ନୀ ଶ୍ୱେଦନା ନମତେ ଶଂ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଜ୍ୱର କହନଂ ରୌଦ୍ର ବେଦନଂ ମୁଷ୍ଟି କନ୍ଧନଂ॥
କୁଷ୍ଠୋଗ ସକ୍ତ ସିଦ୍ଧାର୍ଥି ଲଖେଳ କମ୍ବେନ ଧୂପକ୍ଷେତ୍ର।
ମାଂସ ସମଗ୍ର ଯୁକ୍ତ ନଶା, ସ୍ନାନ କନ୍ଧମାହିଢ଼େହୀ॥
ଶାଈ ଉପାପ୍ତି କୁହାଯାଉଛି। ଅପାମାର୍ଗ, କେ କୋଚେର, ପିପ୍ପଳୀ, ତୋପାରୁ ଏହା ସଠି
ଛେଲ ମତରେ ବାଟି କାଳକର ଦେହରେ ବୋଲିବ। ଗାଈ ଶିଙ୍ଗ, ନଖ, ବାଳ,
ଏହା ସରୁ ଧୂପ ଦେବ। ମନ୍ତ୍ର, ଜପ, ସ୍ନାନ ଓ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ବଧ୍ୱପ୍ରକାରେ କଲେ
ପିଲା ସୁସ୍ଥ ହୁଏ— ଶ୍ୱେତା ଦେବୀର ଦୋଷ ଶାନ୍ତ ହୁଏ।
ନବମ ଦିନରେ ନେତା ନାମ ଦେବୀ ବାଳକକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହାର
ଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଉଛି— ପ୍ରଥମରେ କାଳକ ସେ ଉଠେ, ଶ୍ୱାସ ହୁଏ, ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାର
ମୁଦ୍ରା ବିକୃତ ହୁଏ। ଏହି ଲକ୍ଷଣରୁ ମେଷା ନାମ ଦେବୀର ଦୋଷ ବୋଲି
ଜଣାଯାଏ। ଏହାର ଚିକିତ୍ସାରେ ବାଟି ଜ୍ୱର ଦେହରେ ଲେପ କରିବ। ଗାଈ ନଖ,
ମାଙ୍କଡ଼ ପ୍ରେମ, ନିଶା ଧୂପ ଦେବ। ବଳଦାନ ଓ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମ ଦିନ ବଧ୍ୱପ୍ରକାରେ କରିବ।
ଏହିପରି କଲେ ପିଲା ଆଗ୍ରହ ଲିଉକରେ— ମେଷା ଦେବୀର ଦୋଷ ଦୂର ହୁଏ।
କୁହାଯାଉଛି— ବଚ, ଚନ୍ଦନ, କୁଡ଼, ଦର ଏହା।
ଦଶମ ଦିନରେ ଶ୍ୱେଦନା ନାମ ଦେବୀ ବାଳକକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଏହାର ଲକ୍ଷଣ
କୁହାଯାଉଛି— କାଶ ହୁଏ, ରେଦନ କରେ, ହାତ ମୁଠା ମୁଠା କରେ, ବ୍ରହ୍ମଦାନ।
| |
କାଳରକ୍ଷା
ଅଦାନ
ଦାମାର୍ଗାଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀର ନନ୍ଦନ ନୃତ୍ୟକାରଣା।
ମନ୍ତ୍ର ମଞ୍ଜୁଷତ ଷ୍ଟୁତଃ କି ତ୍ରି,
ପଦ୍ଧ ବିଞ୍ଚସ୍ତେ।।
ଏବଂ କୃତେ ସା ଦେଶ କାଳଂ ସୁନ୍ଦନ୍ଧ ଦେନା,
ପ୍ରଥମାକ୍ତ ପ୍ରକାରେଣ ଶେଷ ମନ୍ୟତ କାରକ୍ଷେତ୍।
ଅଥ ପ୍ରଥମ ମାସ ବାଳ ରକ୍ଷା
ପ୍ରଥମ ଦାସ ଗୃପ୍ସସ୍ୟ ଢାଳକସ୍ୟ ମୁକ୍ତୟେ।
କଲଂ ବନ୍ଧ୍ୟାମି ସୁଖବଂ ସଙ୍କତନ୍ତ୍ର ଗୋପିନ।
ପ୍ରଥମେ ମାସ ଗୃନ୍ତ୍ରାତ କୁମାର ନାମ ଯୋଗିସ।
ଉତ୍ତେଜକ ଜ୍ୱର ରୋଗ ରେପ୍ସିତ ତଥ୍ୟ ଜାସୃତେ।
ନୈକ୍ତିଙ୍ଗ ଦଶ ନାଶ୍ର, ସନ୍ଧ୍ୟାକାଳେ ବଲଂ ହରେଭୂ।
ତନ୍ତ୍ର ଦୟା ମୂଳ ଦେବୀ ସ୍ୱରୂପକଂ।
କରେ ନାହିଁ। ଏହି ଲକ୍ଷଣରୁ ଶ୍ୱେଦନା ନାମ ଦେବୀର ଦୋଷ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଏବେ ଏହାର ଶାଈ ଉପାୟ କୁହାଯାଉଛି: କୃଧ୍, ବର, ଘର, ଶୁକ୍ଳ ଶୋଇଷ,
ଝଣା, ଏକ୍ସରୁ ଏକନ୍ଧ କରି ପାଣିତର ବେଶ ପିଳା ଦେହରେ ବୋଲିବ।
ଇମ୍ବପି ଧ୍ୟାନ ପଦେବ।
ପ୍ରଥମ ଦିନ ବଧ୍ୟପ୍ରକାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ବଳିଦେବ।
ମାଛ, ମାଂସ, ମଦ ଇତ୍ୟାଦି ବନ୍ଧ କରିବେ।
ଅପାମାର୍ଗର ଗଜା, ଊଶୀର, ରକ୍ତଚନ୍ଦନ— ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟର କ୍ଵାଥ କରି
ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତ ବାର ମନ୍ତ୍ରର ଜପ କରିବେ।
ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପିଇବେ, ସ୍ନାନ କରିଥିବାବେଳେ।
ଆଚାର, ମନ୍ତ୍ର ପାଠ ଇତ୍ୟାଦି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଥମ ଦିନରେ କରିବେ।
ଏଭଳି କଲେ ଶ୍ୱେଦନା ଦେବୀର ଦୋଷ ନାଶ ପାଏ।
ଦନ ରକ୍ଷା
ଉତ୍ତର ମାସର ଗୃନ୍ଥ, ଗୁରୁ, ହରିଣା, ଧ୍ୟାନ ଲୁହା ଯାଉଛି।
ପ୍ରଥମ ମାସରେ ଲୁମାଇ ନାମ ଦେବୀ କାଳକକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।
ଏହାର ଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଉଛି:
ପ୍ରଥମେ ବାଳକ ଉଦ୍ଦ୍ୟୋଗ ହୁଏ, ଜ୍ୱର ହୁଏ,
ଦେହ ଶୁଖିଯାଏ, କାଳେ ସ୍ତନପାନ କରେ ନାହିଁ।
ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ଥିଲେ କୁମାର ଦେବୀର ଦୋଷ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଏହାର ଶାଈ ଉପାୟ କୁହା…
| |
ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀର ଅକ୍ଷରକ୍ତ ସାହତ୍ୟ ରୂପେ ମାଧ୍ୟମିକ ଶିକ୍ଷାବୋର୍ଡ଼ର୍ଦ୍ଧାର
ମଞ୍ଜ ଘପ୍ତପ୍ତ ।
ମଞ୍ଜୁଷା
ଲେଖକ :
ଅଧାପକ ଶ୍ରୀଧର ଦାସ, ଏମ୍. ଏ.
ନୂତନ ସଂସ୍କରଣ
୧୯୬୭
ପ୍ରକାଶକ :
କଟକ ଟ୍ରେଡିଂ କମ୍ପାନୀ
ବାଲୁ ବଜ଼ାର କଟକ , କଟକ - ୨
ମୂଲ୍ୟ : ଏକଟଙ୍କା
| |
ସୂଚୀପତ୍ର
ବିଷୟ ପୃଣ୍ଟା
୧ । ଏବେ ପାଇଲି ୧
୨ ¦ ବୁଦ୍ଧି ର କଳ ୯
୩।ଅବିଷ୍କାର ପାଇଁ ଜୀବନ ପଣ ୧୪
୪ | ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଅଛି କି ? ୨୦
୫ । ପବନର ମୂଲ୍ୟ ୬୮
୬ | ମୁକ ବଧିରଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ୩୩
୬ । ସଂବାଦ ପ୍ରେରଣ ୩୮
୮ । ମଣିଷ ପାଖେ ଏଭେରେଷ୍ଟ ହାରିଲା ୪୭
୯ । ତୁମେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଯିବ କି ? ୫୧
୧୬ । କେତେଟା ବାଜିଛି ? ୫୬
୧୧ ।କଲର କରାମତି ` ୬୪
୧ ୨। ବ୍ରମହାଣ୍ଡ କେଡେ ବଡ଼ ୬୯
୧୩ । ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହର କଥା ୬୯
| |
ଏବେ ପାଇଲି
ଏହା ଆଜିକାଲିକା କଥା ନୁହେଁ । ଦୁଇହଜାର ବର୍ଷ ତଳର
କଥା ହେବ । ସେ କାଳର ଲେକେ ଏତେ ଚତୁର ନ ଥିଲେ କି ଏତେ
କଥା ଜାଣି ନଥୁଲେ । ମୋଟର ଗାଡି, ରେଳଗାଡି,
ଉଡ଼ାଜାହାଜ, ରେଡ଼ିଓ ଏସବୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଜଣ ନଥିଲା । କେବେ ସେ କାଳରେ ବି ଆମଋ ପରି ମଣିଷ ଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ହାନିଲାଭ ବୁଝିବାକୁ ରାଜାଥିଲେ; ରଜାଙ୍କୁ ପରମର୍ଶ ଦେବାପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଥିଲେ । ରଜା ସୁନ୍ଦର କୋଠାଘରେ ଭଡ଼ଥିଲେ; ସୁନା ରୂପାଇ
ସିଂହାସନରେ ବସି ରଜକାର୍ଯ୍ୟ ରୁଝି ଥିଲେ ।
ସେଇ ପୂବକାଳରେ’ ସିସିଲ କେଶର ଗୋଟିଏ ପ୍ରଦେଶରେ
ଜଣେ ରଜା ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ନାମ ହଆରେ । ସିରକଉନ ସହର
ଢାଙ୍କର ଗ୍ରଜଧାମ ଧୂମ । ସେହ ସହରରେ ଆପଣା ଉଆସରେ
ରତ୍ନ,ନଜ ଗ୍ରେଟ ରଜ୍ୟଭ ହାଲପ୍ସଲ ସେ ରୁଟ୍ ଥ୍ଲେ, ଦୋଷୀମାନଙ୍କର
ଵଋଭ କର ସେମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଥିଲେ, ଗୁଣୀ ଲେକମାନଙ୍କୁ
ପୁରସ୍କାର ଦେଇଥିଲେ ।
ବଡ଼ ବଡ଼ ରଜାଙ୍କ ପର ହଆରେଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଗୁଜସଜ୍ଜା
ଥୂଲ । ସେଥ୍ରେ ଢାଙ୍କ ଘନ୍ୟର ବଗୁ ବସ୍ଥ କ୍ଷମ ଲେକମାନେ ସ୍ଥାନ
ପାଇଥିଲେ । ରଜାଙ୍କର କୌଳ୍ପ ସି ଵଷସ୍ଵରେ ସନ୍ଦେହ ହେଲେ ସେ
ଏକ ପଣ୍ଡି ଢମାନଙ୍କ ସହ ପସ୍ତ୍ରମର୍ଶ କର କାମ କରନ୍ତୁ ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
,
ଦିନେ ରାଜାଙ୍କ ମନରେ ଗୋଟାଏ ବିଚିତ୍ର ଖିଆଲ ହେଲା ।
ସଭା ବସିଛି, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେ ବସିଛନ୍ତି । ରାଜା
ହୁକୁମ କଲେ, “ଆମର ଗୋଟାଏ ସୁନାର ମୁକୁଟ ଦରକାର । କିନ୍ତୁ
ଯେପରି ସେପରି ମୁକୁଟ ହେଲେ ଚଳିବ ନାହିଁ । ସେଇଟି ବିଶୁଧ
ସୁନାରେ ତିଆରି ହେବ । ଆଉ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ ସାରା ପୃଥିବୀରେ
ଯେପରି ତାର ସମକଚା ନଥିବ ।’’
ପ୍ରଧାନ ମନ୍ତ୍ରୀ ଦେଶ ବିଦେଶର ଅନେକ ବଣିଆ ଡକାଇ
ସେମାନଙ୍କୁ ରାଜାଙ୍କ ବିଚାର ଅନୁସାରେ ଗୋଟିଏ ମୁକୁଟ ତିଆରି
କରିଦେବାକୁ କହିଲେ । କିନ୍ତୁ କେହି ଏପରି କାରୁକାର୍ଯ୍ୟରେ କରି
ବିଶୁଦ୍ଧ ସୁନାର ମୁକୁଟ ଗଢ଼ିଦେବାକୁ ସାହସ କଲେନାହିଁ ।
ମନ୍ତ୍ରୀ ବଡ଼ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ି ଦିନେ ରାଜସଭାରେ ରାଜାଙ୍କୁ
ଜଣାଇଲେ, ‘‘ଗୁମୁ, ଉପଯୁକ୍ତ କାରିଗର ମିଳୁନାହାନ୍ତି । ମୁକୁଟ
କିପରି କରାଯିବ ?”
ରାଜା କ'ଣ କରିବେ କରୁଛନ୍ତି, ଏହାହିଁ ସମୟରେ ଜଣେ
ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାରିଗର ରାଜସଭାରେ ପହଞ୍ଚି ଜଣାଇଲ, “ହଜୁର, ମୋତେ
ଆଦେଶ କଲେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ବର୍ଣ୍ଣମୁକୁଟ ତିଆରି କରିଦେବ ।”
ରାଜା ଟିକିଏ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ କହିଲେ, “ଭଲକଥା, ମୁକୁଟପାଇଁ
ଯେତେ ସୁନା ଦରକାର, ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜଭଣ୍ଡାରରୁ ଓଜନ କରିଦେବେ;
କିନ୍ତୁ ମନେରଖ, ମୁକୁଟଟି ବିଶୁଦ୍ଧ ସୁନାରେ ତିଆରି ହେବ ।
ସେଥିରେ ଟିକେ ଏ ସୁଦ୍ଧା ଖାଦ ମିଶିଥିବାର ଜଣାଗଲେ ତୁମକୁ ଚିରଦିନ
ପାଇଁ କାରାଗାରରେ ବନ୍ଦୀ କରାଯିବ ।’’
ସ୍ବର୍ଣ୍ଣକାର କହିଲା, “ମୁଁ ସବୁ କଥା ଜାଣିଛି । ମୁକୁଟରେ
ଟିକିଏ ମାତ୍ର ଖାଦ ପ୍ରବେଶ କରିବାର ଜଣାପଡ଼ିଲେ ହଜୁରଙ୍କର ଯାହା ଇଚ୍ଛା ସେ
କରୁ କେବେ ।’’
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭଣ୍ଡାରରୁ ସୁନା ଓଜନ କରି ଆଣି ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣକାରଙ୍କୁ ଦେଲେ ।
ଉଦାସୀନ ଆବେଗରେ ମୁଁ ରମଣୀ ସହିତ କଥା ହେଉଥିଲି ବସି !
ଆଠଦିନ ପରେ ଆବର୍ଣ୍ଣକାର ଆସି ପୁଣି ରାଜସଭାରେ ଉପସ୍ଥିତ । ଯାହାର ହାଥରେ ଦିବ୍ୟସୁନ୍ଦର ସ୍ଵର୍ଣ ମୁକୁତାଟିଏ । ସେ ମୁକୁତାଟିକୁ ରାଜସଭା ମଝିରେ ରଖିଦେଲେ ହାଥାଯୋଡ଼ି ଛିଡା ହେଲେ । ମୁକୁଟର କିରଣରେ ସଭାଘର ଚକ ଚକ ହେଇ ଉଠିଲା । ସଭସଦମାନଙ୍କର ଆଖି ଝଲସି ଗଲା । ରାଜା ମୁକୁଟର କାରିଗରୀ ଦେଖି ଏକାଥରେ ମୁଗଧ । ସେ ଏଥି ପ୍ରବଚ ଏପରି ସୁନ୍ଦର ମୁକୁଟ କୌଣସିଠାରେ ଦେଖି ନଥିଲେ । ସଭାରେ ଥିବା ଲୋକେ ସମସ୍ତେ ଏକସ୍ୱରରେ ମତଦେଲେ ଯେ , ଏପରି ସୁନ୍ଦର କାରିଗର କୌଣସିଠାରେ ଦେଖା ନାହିଁ । ରାଜା ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣକାରଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ତାଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ଦେବାକୁ ବାହାରିଲେ ।
| |
୪
(
ଘନା କହିଲେ, ‘'ଢା କଟଶ୍ କରଯାଇପାରେ ? ପୋଡ଼-
ଦେଲେ ମୁକୁର କାଈଗଈ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ ?”
ଏତେବଡ଼ ସଘରେ କାହାରକୁ କଛୁ ବୁଦ୍ଧି ଅଲନାହିଁ ।
ମୁରୁକୁ ଭଙ୍ଗି ବୋଡ଼ ନଷ୍ଟ ନ କର ଖାଣ୍ଟି ସୁନା କ ମିଶା ସୁନା
କପଈ ଜଣାଯିବ !
ସସ୍ତ୍ର ଭିତରେ ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ଲେକ ଗୋଟିଏ କଣରେ ମୁହଁ
ଚଳକୁ କଈ ବସି କଅଣ ଶନ୍ତା କରୁଥିଲେ । ସଜା ତାଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ-
କର ପରଲେ, “ବୃଦ୍ଧ ମହାଶତ୍ଵ, ଆପଣଙ୍କ ପଈ ଜ୍ଞମ ଲେକ
ଅନ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ନାହାନ୍ତି । ଆପଣ ଉପାୟ ବାହାର କର
ପାଈବେ ।”
ଧାନରୁ ଉଠିସ ପଦ୍ଧ ବୃଦ୍ଧ ବଳାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଗୃହଁରହିଲେ ।
କନ୍ଧୁ ସମୟ ପରେ ସେ କହିଲେ, “ମହାଗ୍ରଜ, ଏ ପ୍ରଶ୍ନର ସମାଧାନ
ପାଇଁ ମୋଳେ କନ୍ଧୁଦ୍ଧନ ଶନ୍ତା କରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ।’’
ରଜା କହିଲେ, ‘‘କେଶ୍, ମୁକ୍ତ ରଜପ୍ରସାଦରେ ଇହଲ ।
ଆପଣ କନ୍ଧୁଣ୍ଠନ ଶନ୍ତାକର ସେଇ 3 ଖାଣ୍ଟି ସୁନାର କ ନୁହେଁ
ତାହା ସ୍ଥିର କରନ୍ତୁ । ଯଦ୍ଧ ଖାଣ୍ଟି ସୁନାରେ ହୋଇଥିବାର
ଜଣାପଡ଼େ ତେବେ କାଶଗଢକୁ ପ:ଥଷ୍ଟ ପୁରଷ୍କାର ଦିଆଯିବ ।’’
ରଜାଙ୍କର ନଷ୍ପତ୍ତି କାଗରକୁ ଜଣାଇ ଦିଆଯିବାରୁ ସେ
ବାୟୁ ନେଲ ।
ସେଶ୍ଵଦନଠାର ବୃଦ୍ଧ ଶନ୍ତା କରକାରେ ଲଗିଲେ । ଏପର
♦ ଗନ୍ଧରେ, ତାଙ୍କୁ ନଦ ହେଲିନାହଁ । ସବୁବେଳେ ସେଇ ଏକ
ନ୍ତା— କେଉଁ ଉପାୟରେ ମୁରୁଟକୁ ନ ଭଙ୍ଗି ରାହା କଶୁଦ୍ଧ
ସୁନାରେ ତଆଈ ୩ ନା ଜଣାପଡ଼ିବ ।,
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ଏହିପର କେତେକ ଦିନଗଲା । ଦିନେ ବୃଦ୍ଧ ଗାଧେଇବା ପାଇଁ
ଗାଧୁଆ ଘରକୁ ଯାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସକାଶେ ଗୋଟିଏ କୁ ଣ୍ଡ
ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣହୋଇ ରଖା, ଯାଇଥୁଲ । ସେ ଗାଧୋଇବାକୁ
ସେଥ୍ରେ ଗୋଡ଼ ପୁରଇଲେ । ଫଳରେ କିଛି ପାଣି କୁଣ୍ଡ ମଙ୍ଗ
ଡେଇଁ ବାହାରେ ପଡ଼ଲ । କୁଣ୍ଡ ଭିତରେ ସମଗ୍ର ଦେହଟି
ଗୁଡ଼ାଇଲ ବେଳକୁ ଆହୁରି କିଛି ପାଣି ବାହାରି ଗଲା । ବୃଦ୍ଧ
କୁଣ୍ଡରୁ ବାହାରି ଆସି ଦେଖିଲେ ଯେ ପାଣି ଅନେକ ପରିମାଣରେ
କମିଯାଇଛି । ସେ ଭାବିଲେ, “କୁଣ୍ଡରୁ ସେତକ ଆୟତନର ଅଂଶ
ବାହାରି ଆସିଛି, ମୋ ଦେହର ଆୟତନ ନିଶ୍ଚୟ ସେତିକ ।
ତେବେ ମୁରୁକୁ ନ ବେଳାଇ ତାହାର ଆୟତନ ଜାଣି ହେବ
ନାହିଁ କାହିଁକି ? ମୁକୁର ଆୟତନ ଜଣାପଡ଼ିଲେ ତେଣିକ ତାହା
ଖାଣ୍ଟି ସୁନା ଦ୍ଦ ମିଶା ସୁନା ସହଜରେ ଜଣା ପଡ଼ଯିବ ।”
ସେ ଆନନ୍ଦରେ ଅଧୀର ହୋଇ ପକ୍ଷଲେ । ଆଉ ଗାଧୋଇବ
କଅଣ ? ଯେଉଁ ଚିନ୍ତା, ତାଙ୍କୁ ଦିନଗୁକ୍ତ ଘାଈଥଳ୍ପ, ଆଜି ସେ ଚିନ୍ତା
ସାଇଛୁ । ସେ ସେହପରି ଓଦାଲୁଗାରେ ଗଜସଭାକୁ ଧାଇଁଲେ । ତାଙ୍କ
ମୁଣ୍ଡରୁ କେବଳ ବାହାରୁଥାଏ, “ଏବେ ପାଇଲେ; ଏବେ ପାଇଲ ।”
ବାଟରେ ସେ ଦେଖୁଛୁ, ସେ ଘରୁଛ, “ଏଡ଼େ ପଣ୍ଡିତ ଲେକଟା
ପାଗଳ ହୋଇଗଳ୍ପ ନା କ'ଣ ?”
ବୃଦ୍ଧ ସଭାରେ ପହଞ୍ଚି କହିଲେ—‘ଏବେ ପାଇଲ’ । ସମସ୍ତେ
ଘରୁଛନ୍ତି; ବୁଢ଼ା ପାଗଳ ହୋଇ ଯାଇଛୁ, ନା କ'ଣ ସେଥିପାଇଁ
କ ଏଡ଼େ ବଡ଼ ଗଜସିକ୍ସକୁ ଏପର ଓଦାଲୁଗାରେ ଧାଇଁଥାନ୍ତା !”
'କିନ୍ତୁ ବଜା ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ଭଲକରି ଜାଣନ୍ତୁ । ତାଙ୍କର ଅଗାଧ
ଜ୍ଞାନ ଈଷପ୍ନରେ ବଜାଙ୍କର ଆଦୌ ସନ୍ଦେହ ନ ଥୂଳ୍ପ । ଦେଣୁ ସେ
ଆଦର କର ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ଆସନରେ ବସାଇ କହିଲେ, “ବେ
ମୋ ପ୍ରଶ୍ନର ମୀମାଂସା ପାଇଁ ଉପାସ୍ଵ ପାଇଛନ୍ତ ?”
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ବହିର ନାଁ
ଜୟଦ୍ରଥ ବଧ ନାଟକ
ଲେଖକ
ମୁକୁଯ କୁନ୍ଦ କାବ୍ୟତୀର୍ଥ
ଜୟଦ୍ରଥ / ଜୟଦ୍ରଥ
(ସମ୍ପାଦକ / ଅନୁବାଦକ)
ପ୍ରଥମ ପ୍ରକାଶନ
୧୯୧୪
ସଂସ୍କରଣ
ପ୍ରଥମ
ପୃଷ୍ଠା
୧୧+୧
ବିଭାଗ
ଆଧୁନିକ ସାହିତ୍ୟ (ନାଟକ)
ବହି ବିଷୟରେ
ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ
ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ କିଭଳି ବଧ କରାଯାଇଥିଲା ତାହାର ଉପସ୍ଥାପନ ।
Title
Jayadratha Badha Nātaka
Author
Mukunda Kābyatirtha
Editor/Translator
1st Publication
1914
Edition
1st
Page
81+2
Category
Modern Literature (Drama)
About the book
In Mahabharat war, after the death of Abhimanyu,
how Jayadratha was killed is presented.
| |
ଉତ୍ସର୍ଗପନ୍ତ୍ର ।
ସାQଭ ୱଗଛର ନବଉଦୟମାନ ଈର୍ବକ ଧର୍ମଗୁଜ ଫ୍ରି କାପ୍ପା
ୱଯୁକ୍ତ ଗୁଚ୍ଚା — ନବକଶୋଭଚନ୍ଦ୍ର ସଂଳ ମର୍ଦଗ୍ଧଚ୍ଚ ଜଗଦେବ
ୱିଣ୍ଡୋଲମଣ୍ଡଲେଶ୍ବର ମହୋଦୟ,
ମହାମାନ୍ୟ ମହାଗୁଳ ।
"
ସଦ୍ଗୁଣ ଲକେଇନେଷ୍ଠୁ
ଉତ୍କଲରେ ◌ ରଚନା ପ୍ରଣାଳୀ କଷୟରେ ସଦୁ ରୁ
ନା ସଭୂଶିଷ୍ୟର ଅତ୍ସବ ବଶତଃ ଏପର୍ଯନ୍ତ ନାଜ୍ଞୟ୍ ଭସ
ଉତ୍କଲବାସୀଙ୍କ ଜନ୍ମିରୁ ଅସିପାଈ ନାଆଁ । ନାକ ବା ଭ’ର
ଅଭିନୟ୍ ଣିକ୍ଷାହୀକ୍ଷା ଅଥବା ଅମୋଦ ପ୍ରମୋଦ ଲ୍କ ମନ୍ତେ
ଯେରୂପ ଆଦର୍ଶ ପ୍ରଣାଲୀ ଢାହା ଉତ୍କଳ ଇଥା ସ୍ୱରଚଛୁଡା
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ଯଥେଷ୍ଟ ପଈଚୟ ପ୍ରଦାନ କରିଅଛୁ ।
ମୁଁ’ ଉକ୍କାହ୍ନ ସହକାବେ ଚ୍ଚୟୂଦ୍ରଥ ବଧ ” ନାମକ ପୌଗୁଣିକ
ଚàଇଲୁ ନାକ ଲେଖିବାକୁ ବାସନା କଈ ଯଥାଇଥା ଲେଖି
ଦେଇଅଛୁ। ଏହା ସାଧାରଣର ଶତ୍ତାକର୍ଷକ ହେବାଭ ଅଣାନାହ ।
ଯେCର୍ବରୁ ଏହା ନୂଭନ ଲେଖକ ନୂତନ ଲେଖା । ଅଜ ଶକ୍ତ
ହସ୍ତରେ ଶକ୍ତମୁଙ୍କ ସିଂହାସନ ଭଲେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବେଶନାତ୍ମ’
ୟକ ଏହି ନଗଣ୍ୟ ରଚନା ଶ୍ରୀଛାମୁଙ୍କ କଉ କମଲରେ ଅର୍ପଣ କଲ ।
। ା ଶଚ୍ଛାମୁଙ୍କ ସଦୃଶ ଯଦ୍ବାନ ନଉପଇଙ୍କ ଯୋଗନହେଲେ
ମୋର ଅଣାଙ୍କାଦ ବ୍ୟଞ୍ଜକ ଉପର ଯଜ୍ଞେଷଜ୍ଞର ନାଈକେଳ
ମନେକଲେ କୃଷ୍ଣା ର୍ଥ ବେq ।
ଖମୁକୁନ୍ଦକାକଂଷର୍ଥ
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ନାକୋଷ୍ଟ୍ର`ଖିଳ ବ୍ୟକ୍ତ`ଗଣ ।
-0-
ପୁରୁଷଗଣ ।
Eଧାର
୪୭
କାଳ
ପୁରୁଷ
ସୂର୍ଯ୍ୟ
ନୈଋ
ରମ
ଅର୍କୁର୍ ଋ
ସହଦେ
ନପୁଲ
ଅପସଦ ଗଣ
ଭୀମ
ସାକୁଳ
ସୂର୍ଯ୍ୟ
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ, ଦୁଃଶାସନ, କର୍ , ଣଭୁନ୍ଧ, ଦ୍ରୋଣ, ଗନ୍ଧକ, ଏବ,
ହରଗଣ, ବୈଚାଳକଗଣ, ସେହଇଗଣ, ଦୁଷ୍କ ।
-0-
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ଜୟଦ୍ରଥ ବଧ ନାକ ।
-±-
ପ୍ରଥମ
ଅଙ୍କ
ପ୍ରଥମ ପଞ୍ଚ
ନାନ୍ଦୀ ।
ଗାଅରେ ଅନନ୍ଦ ସ୍ପଟେ 04ଷଣ ନୟ୍
ଦଶ୍ବପସ୍ଥ ଜୟ୍, ହଷଦ ନାଶନ ଜୟ, ହଭୁଦୟାମୟ ଢୟ । • ।
ଯାହାଙ୍କ ଲୀଲା ଖେଲାରେ,
ସହସା ଇଚ୍ଛା ମାଦରେ,
ଢତ୍ତର ଅଖସ୍ଥ କଖିଲ ଜଗତ,
ସ୍ଟ୍ରକ୍ଟିହେଲା। ପୁଣ୍ୟମ । । !
ଅଶ୍ର` ଛା ପାଦ-ପଙ୍କଳ,
• ସଂସାର ସିନ୍ଧୁ ଢାହାଳ,
ଦୂରଜ ଋଢ ଜଗତ,
ଲଭନ୍ତ ଉଚ୍ଚରେ ରକ୍ତପୂର୍ଣ୍ଣ—ୱତ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମପଦ ଅନାମୟ୍ । । ।
କଲ୍ୟ ସ୍ୱଭମୟ ଦାନନ୍ଦମୟ, ବ୍ରହ୍ମମୟ ଜୟ ଜୟ । । ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
[,]
ସ୍ବ୧୪ର—ଅଉ ନାନ୍ଦୀପାଠର ଅବଶ୍ୟକ ନାହିଁ” । ତେବେ ଏହି
ପଦ୍ଦ5 ସ୍ୱଜୟମାଳ ଜନପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଅଛ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ସମ୍ପୂ, ଈ
ଗୋଟିଏ ଅଭିନୟ ଦେଖାଇବାକୁ ମନ ଉତ୍ସାହର ହେଉ ଅଛ ।
ଈଦୃଣ ସମୟରେ ଅସ୍କୁଲ ପ୍ରିୟସଖୀ “ ନନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ
କେନ୍ଦ୍ର ସହୋପକାର ହୋଇପାଇବେ ନାହିଁ । ( ନେପଥ୍ୟଲୁ’)
ଞ୍ଛୟ୍ବନ୍ତୋ !
( ନଳ୍ପର ପ୍ରବେଶ )
ନଳ୍ପ । —ବୁଡାମଣେ! ଏକ ବ୍ୟାପାର? ଏରୂଷ ଅପୁଙ୍କ ସାଜସାକ୍ସ |
କଈ ମୋତେ କାହିଁ’କ ଡାକଲେ । ଏସରୁ ବ୍ୟାପାର ଦେଖି
ମୁଁ ହଇ ସାହସ ହୋଇଅଛୁ ।
ସୁଠୁଧାଇ ।—ଦେପଈ କଛୁ ଭୟର କାରଣ ନୁହେ । ଏପର
ଜନ ସମାଜରେ ଭୁମ୍ଭ ସାହାଯ୍ୟ ଈ ବାହାର CRIîଏ
ନାକାଭିନୟ ଦେଖାଇବାକୁ ହେବ ; ଏଥିପାଇଁ ଭୁମ୍ଭଙ୍କୁ
ଡାକଲ । ଭୁମ୍ଭେ ସମସ୍ତେ ଠିକ୍ ଠାକ୍ ରେ
ରଦ । ଅମ୍ଭେ ଯାଇ
ଦେଉଅଛୁ ।
( କ? ପ୍ରସ୍ଥାନ )
६१९ ଅଭଳେତାମାନଙ୍କୁ ଜଣାଇ
ନଳ୍ପ ।— ସୁଧାର ମୋ ଉପରେ ଏଭେବଉତ୍ସର ନ୍ୟସ୍ତକର ମୂଲ
ଗଲେ । ମୁଁ କ୍ଳ ଏକାକ ଏ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କଈପାରେ ? ହେଉ
ଏଭେଦେଲେ ଅମ୍ଭର ସ୍ଥୟାଙ୍କୁ ଲେଡ଼ବା । ସ୍ଥ4କେଉଁଠାରେ
१८९ ?
| |
[ ]
( ନେପଥେ..
)
ଯତନ ନକଲେ ଉତ୍କଲ ଲଲ୍ପନା " ବୃତ୍ତେ "
ନଥ୍ଲେ ସାହସ ନମିଲଇ ଯଶ, ସମସ୍ତ କ ାମ ସାହାସର ବଣ ।
ସାହସେ ଅନନ୍ତ ଥ ସ୍ୱଣି,ଭର ଲୁ ଇ’ଧ୍ୱଜେ ନୀହାଚ୍ଚରେ ବସ ।
ସାହମରେ ଆତ୍ମବସି ବୋମଢାନ, ଭ୍ରମଣ୍ଡ ଅମ୍ବରେ ଅମର ସମାନ ।
ନ୪ ।—(କଞ୍ଚିଦେଇ) ହେଇଭ ସ୍ଥୟାଳର ମଧୁର କଣ୍ଠ ରଃସ୍ବଭ
ସ୍ଵ ର ଣୁ ଭଅଛ, ବୋଧରୁ ଏ ପ୍ରିୟା ମୋ Đକଳ୍ପକୁ ଅସୁଛନ୍ତି ।
ନଳ୍ପୀ ।—(ପ୍ରବେଶ) ପ୍ରାଣନାଥ ! ଏଠାରେ କ’ଣ କରୁଅଛ ?
ନ୪ ।— ପ୍ରିୟେ । ପ୍ରିୟସମ୍ପା ଖୁବ୍ଧାର ମୋତେ ଭାବ ଏଡ୍ ପୂଜ୍ୟ
ଥର୍ଯ୍ୟ ସମାଜରେ ଗୋଛଏ ନାକାଭିନୟ୍ ଦେଖାଇବା କାମନ୍ତେ
ଅଦେଶ ଦେଇ କ୍ଟଲଗଲେ । ମୁଁ କି ଏକାକୀ ଏପର ଗୁରୁ-
ଢଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିପାରେ ? ଏ ହି ହେ ନ୍ ନ୍ତାମ୍ବର
81
ନଳ୍ପୀ ।—Đନ୍ତା କାହକ ? କହିଲ; କେଉଁ ନାଟକର ଅଞ୍ଛନୟ
ଦେଖାଇବାକୁ ହେବ ? ।
ନ୪ ।—ଚେ |ଭର୍ବିନୋଦୋଷାକ ଭାଲଚେର ସ୍ଵଚ୍ଚ ସଭାବଦ
ପଣ୍ଡିକ ମୁକୁନ୍ଦ କାବ୍ୟଖର୍ଥ ଜେଜଃଶିସେମଣି ମିଶ୍ର ଣର୍ମୀ
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
[ ]
DQ09 ସେଈ ଚ୍ଚୟ୍ଦ୍ରଥିବଧ ନାକର ଅଭିନୟ୍ ।
ନ ।— ଆର୍ଯ୍ୟପୁସ ! ଢାଉଁ’2 କ କଷୟ୍ ପଡେ !
ନε1— |ଷଣ “ ମହାଭାରଭ ସମର କ୍ଷେସରେ
ଯହିଁ ଥିଲେ ସେନାପଦ୍ମ ବ୍ରୋଣ ମହାବଲୀ ।
ସେ ରଣ ପ୍ରାଙ୍ଗଣେ ଦ୍ରୋଣ ବଲୀ )ର Đବ୍ଦ-
O୫ବ୍ଲ୍ୟୁହ; ଈଷଦ୍ଧାଷେ ଭେଦଲେ, Đର୍ଭୟେ-
କୀରେନ୍ଦ୍ର ମଉଳମଣି ସୁଭଦ୍ରା ନନ୍ଦଳ ।
ଦେଖି ସେ କଷ୍ଟମ ଜନ୍ମ । ପପିଷ୍ଠ କୌରବେ-
ଈଦ୍ଦୟ୍ ନାଶିଲେ ସେହ ଅଭ୍ରମନ୍ୟୁ ବୀର
ସ୍କିନ୍ଧୁ ଦଶାସ୍ତ୍ରପ ଜୟଦ୍ରଥ ବାର ବର- °
ବୋଲେ ପାଣ୍ଡକ ସେନା ଈସ୍ପେୱେଲେ ପଥେ
ଏହହେତୁ ପୁ ୨, ଶୋକେ ଅଭ୍ରୁର ଅର୍ଜୁନ
ବସ୍ତ୍ରଣ ସମରେ ଜୟୁଦ୍ରଥ ମନ୍ତ୍ରାବଲୀ
ଲଙ୍ଘିଲେ ଔଷଣ ମହା ପ୍ରଭ୩ ସାଗର
ଜୟଦ୍ରଥ ବଧ କଥା ଅଭିନୟ୍ ଛଲେ
ପ୍ରକାଶିତ ଗୁଣଅଛୁ । ଏ ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାତେ ।
ନଳ୍ପୀ ।—ଡଃ ଏହି କଥା ସିନା ! ଯଦ ସକ୍ସସଦ କର୍ଗଙ୍କର ଆମ୍ବ-
ମାନଙ୍କ ପ୍ରQ ସ୍ନେହ ଜାଭହେବ ତେବେ । ଅନାୟୁରେ
ଦେଖାଇ ଶାଈକା । ସାହସ ଧରନ୍ତୁ ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
[* ]
ପ୍ରଥମେ ! ଦେଖିଆ ପ୍ରଥମରେ ଗୋଏ ଓଁ ଙ୍ଗୀର
ରସାତ୍ମକ ସଙ୍ଗୀତ ଗାନକର ସାମାଜିକମାନଙ୍କର ମନ ଆକର୍ଷଣ
କର ।
ପ୍ରଥମୀ । - ଗାଉଅଛୁ ।
( ଗୀତ )
ପ୍ରୀଷ୍ମ ଏ ଭ ସଖିରେ ଢଣାପଡେ ନୟନେ “ ବୃତ୍ତେ "
ପ୍ରାଣବନ୍ଧୁ ହେ ବନ୍ଧୁ ଭାଷ ଋଷ୍ଣୁ ବରନ । ।
ମଦନ ଅନୁଲେ ମେର ପୋଇଯାଏ ଏ ଶର,
ବାଳ କୃପାବାଈ ର ଖ ଦୀନ ଘବନ । ୧ ।
ପଦ୍ମ ସଦୟ୍ ଭୃଙ୍ଗପର ପଛ କୁଲୁଅଛ ରେ ସ୍ଵର !
ମାନଵେ ସଖି ପୁଅ ଚୁମ୍ବନ । ୬ ।
ଗୋ .ପ୍ରେୟସୀ ଗ୍ରେଜ୍ ନ ଘେକ୍କଣ ମୋରଦୋଷ
ବଢ଼, ତ୍ରୀର ସ୍ରୋତ ହେଉ ଅଙ୍ଗ ମିଲନ । ୩ ।
ପ୍ରଥମୀ ।-ପ୍ରିୟେ ! ବାମାଜିକମାନେ ଅମ୍ବର ଏତ୍ତଗାନ ଶୁଣି ଭ୍ରମୁଗ୍ଧ
ଅଛନ୍ତ । ତେବେ ଇଚ୍ଛବସରେ ଆଉ ହଳମ୍ବ ନକଈ ସ୍ଟଲ
ସେର୍ ପ୍ରଭୃଭ ଊସରେ ଯୋଗଦେବା ( ର ଚରୁର୍ଦିଗ
ଊବୀକ୍ଷଣ ପୂଵକ ) ପ୍ରିୟେ । ହେଇ•ଶିକର ସQ ଗୃତରେ ଭ୍ରାହ୍ମ
ମାନଙ୍କ ସହତ ଯୁଦ୍ଧଷ୍ଠିର ମହାଗୁନ ବଡ଼ ଅଛନ୍ତି !
ପ୍ରସ୍ଥାନ
--0--
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
[1]
ଦ୍ଵିତୀୟ ପ♦ ଉତ୍ତୋଳନ ।
( ଶୀତର ସଭାଗୃହସ୍ଥ ୟୁଷ୍ପଷ୍ଠିଭ, ଭୀମ, ନକୁଲ, ସହଦେବ ସାଈ
ନେକ୍ସରେ ଅଧେ।ବଦନରେ ଦଣ୍ଡାମାନ )
ଯୁଷ୍ପଷ୍ଠିର ।— ଅହୋ ! ଅଳ୍ପ କ ଦୁର୍ଯୋଗ ଉପସ୍ଥିତ ମୋହର
ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ଜୀବନ କାନ୍ଥ କ ଶସ୍ତ୍ର ଭଗକରୁନାQ” ।
ଅଜ ମୋହର ପ୍ରାଣ ରୁ ପ୍ରି ପୂତମ ସୁ ଭଦ୍ରାକୁମ→
ଅଉ ଏ ସଂସାରେ ନାହାଈ । ମୁଁ ଭଣ୍ଡାଲ, ସେହ
ଶିଶୁକ୍ଷକ ଏଡେ ଗୁ ବ୍ଲୁଭର କର୍ମ ସାଧନରେ କାଉଁ’କ
ଜଯୁକ୍ତ କଲ । ଅଳ ମୋଠାରୁ ନୃଶଂସ, ଋଣ୍ଡାଲ;
ପାପିଷ୍ଠ, ନଗ୍ଧମ, ସ୍ଵକ୍ଷସ ଏ.ମନ୍ତ୍ରୀ ମଣ୍ଡଲରେ ନାହାଈ ।
ଯେଉଁ ଅପୂନ କ୍ଷଣ ମାଞ୍ଚରେ Đଟାଇ କବର କଥ,
ୱାଣ୍ଡବ ବନଦାହ ପ୍ରଭୃଭ ଦୁଷ୍କର କର୍ମନ୍ଧାନ ଅନା-
କ୍ଷ୍ମାସରେ ସାଧନ କରି ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ଅପୂନ
କ୍ଷଣମାସରେ ଅନାୟାସରେ ଉତ୍ତର କୁରୁମାନଙ୍କୁ
ଢୟକ ଅଶେଷ ଧନରନ୍ ଅଇଥ୍ ମାନଙ୍କୁ
ଦାନକର&Cଲେ; ସେଣ୍ଟ ପ୍ରୟଭଇ ସୁଲୁନାର ଧନଞ୍ଜୟ୍
ଏପ|ପିଷ୍ଠ ଭ ଅଦେଶରେ ଅଭୁଲାଲୟ, ଅଈଟ ୦-
ମୟୂ ଦୁଃଖ ଏବଂ କୌରବ ସହରେ ନାନାଧ
ହୃଦୟୁଭେର ଅପମାନ ସକଲ ସହ୍ୟ କଈ ବୋର୍ଲେ
କନ୍ତୁ ଏହା ମୋହର ହୃଦୟସହ କଈ ୱଲ ଯାଏଁ
ତାହାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନନ୍ଦନ କିଶୋର ବୟ୍ସ୍ଵ, ଧାନୁ,
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
[]
ଅଗ୍ରଗଣ୍ଠି, ସୁଲଲଭମ।, ମୋର ପ୍ରାଣପ୍ରଈମ-ମହାବଲୀ
ଅଭିମନ୍ୟୁš ଆତ୍ମ ପାପିଷ୍ଠ କୌରବ ସେନାସାଗରରେ
ଇଷଭୂହାସ ପୂର୍ବକ ପ୍ରବେଶକଈ, ସହସ୍ର ' ଅଶ୍ବ,
ହସ୍ତି, ପଦାଇ ସୈନ୍ୟ ଏବଂ ରଥୀ ମହାରଥୀ ପ୍ରQ-
କାଙ୍କୁ ସଂହାର କନ୍ଧ, ରକ୍ତନଦୀ • ପ୍ରକାତ୍ମ9 କର୍ମର
ସ୍କ,ପୁଂ ସେର୍ ପାପିଷ୍ଠ, ଦୁବସ୍, ବଙ୍କର କୁରୁମାନଙ୍କ
ପାର୍ଥ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାଣ ବସର୍ଜନ ପୂର୍ବକ ଅମଳ ଧୀମକୁ
ଋଲମଲେ । ଏହା ଦେଖି ଯାହା ଜୀବନ ରହିଅଛ
ଏହାଠାରୁ ବଲ ଅଉ ସଂସାଇରେ କ ଘୋର ନନ୍ଦା
ଅଛୁ ? ଏ ଜୀବନକୁ ଧ୍ବକ୍, ମୋତେ ଧ୍ବକ୍, ଆଉ
ମୋର ଯୁଦ୍ଧରେ ଆବଶ୍ୟକ ନାହ, ଅଉ ମୋର
ସମ୍ପଦରେ ଲେଭା ନାଆଁ”, ହପର ବା ଆତ୍ମହତ ।
କର । ଅମ୍ଭହଲ୍ୟା ମହମ୍ ଲେକର କରିବ
ନୁହେ ।
( ଗୀb )
ଋହାଁରେ ନ କୁଞ୍ଜ ସଜକୁ “ ବୃତ୍ତେ” |
ଏହା କ ଦୁଃସହ ଦଶାରେ
ପ୍ରାଣ ପ୍ରିୟ୍ ଅଭିମନ୍ୟୁ ନାହିଁ ଏ ସଂସାରେ । · ।
ସ୍ମQ ହୃଦ ଯାଏ ଫାÊ, କଲଜା ପକାଏ କା
ରହିବ ଏ ପ୍ରାଣ ଆଉ କ ସୁଖ ଆଶାରେ । । ।
ପୃଥା ଏ ପାପ ସଂସାର, ବୃଥା ଲେଭ କଈବାର
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
[г]
ପୃଥା ଏ ମାୟା ମମଢା, ବୃଥା ପ୍ରଭୂଶା? । > ।
ଦେଖି ଯା ପ୍ରଫୁକ୍ସ୍ ମୁଖ, ଲଘୁଥିଲ୍ ଆତ୍ମ–ସ୍ଵ,
ସେ ଏବେ ତର ଭନ୍ଦ୍ରଭ ସମର ଶଯ୍ୟାରେ । ୩ ।
ହଗୁଇ ନୟନ ଧନ,— ସୁକୁମାର ସୁନନ୍ଦନ,.
ବସ୍ତ୍ର କ ପାଇବେ ଆଉ ସୁଭଦ୍ରାର ସାରେ । ୪ ।
ଏ ଧନୁ ଶରରୁ ଝାକ୍ ( ଧନୁଶର ଫିଙ୍ଗି ଦେଇ
ମୂର୍ତ୍ତି ଭ ଓ ପୁନଃ ରେଭନା ଧର )
ହେ ଭୁଲ ସମୁଳ୍ପଲ ମଣି, ହେ ପ୍ରିୟ୍ ନନ୍ଦନ ସୁଭଦ୍ରା-
ଲୁମର କାନ୍ଥ ଅଛ ? ଆସ ଏ ପାପିଷ୍ଠ ନୃଶଂŁଲୁ
ସାକ୍ଷାଭ୍ ଦେଇ ଘୋର ଊନ୍ଦାରୁ
୪୭
ନୋତ୍ତଲେ ଦେଖ ପୁନଶ୍ଚ ବଲୁଲ ଧାରଣ କର
ବନବାସ ସୁଖରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରଜ । ଏ
ମୋହର କ୍ଟିଭ ବଚନ; ଏ ମାହର ୩ ସ୍ଟିଭ
କରନ
1
( କତ୍ତମୂର୍ତ୍ତିର )
ଯୁ ଧ୍ବ ଷ୍ଠି ସ୍ବଦ • ସଙ୍କୁ даля в
କେଦକ୍ୟାସ ଆର୍ଶୀବାଦ କରଣଷରେ )
( ସହସା ବେଦବ୍ୟାସ ପ୍ରବେଶ
ବେଦବସ ।—କାହିଁ କି ମଳନ ମୁ
ଜନ ମୁଖ ହେ ଧର୍ମ ନଳନ !
ନୟନ ବନ ସଦା ନୟନରୁ,
ସ୍ୱସ୍ପକରେ ଧୀର ଭୁମ୍ଭେ ସ୍ୱଗ ଦ୍ବେଷ ହୀନ,
ଲେଡେ ନାଆଁ ଢ଼ୁମ୍ଭ ମନ କେବେ ଅଭିମାନ,
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
KRISI PATHA
37
GOBINDA RATH
8
6
6
ସଙ୍କଳଭ ।
1
FIRST ADWION,
CUTTACK,
.
Printed by Cuttack Printing Company.
1882.
ମଲା ୪° / ଅଣା ମାତ୍ର ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
-BABU GIRISH CHANDRA BASU. M. A.
» BYOMKESH CHAKRAVERTY. M. A.
Dear Sirs,
• With sentiments of deep respect and affection
I beg to inscribe this treatise on Agriculture to
you in appreciation of the noble zeal which ani-
mated you to acquire knowledge of the useful
science of Agriculture in spite of the perils of
the sea and thereby to render important service
to this country by bringing your scientific know-
ledge and practical experience to bear upon the
mode of agriculture that is now in vogue in India.
Yours, &c
GOBINDA RATH
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
କୃ ଷି ପା ଓ ।
କୃଷି ବଷୟକ ବଶେଷ ଜ୍ଞାଇବ ଦ୍ଧଷୟ ।
ଭୂମିରେ ମଞ୍ଜି ପୋଇଲେ ଜଳ, ବାୟୁ ଅଉ ଉପର
ପରମାଣାନୁସାରେ ରାହା ଅଙ୍କୁରବ୍ଦ ହୁଏ । ଯେଉଁ ଶସ୍ୟପ୍ରଭ
ଯେରୂପ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର ଅବଶ୍ୟକ, ରାହାଗ୍ରର୍ଘ ସେହପ୍ର•
କାର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଅବଶ୍ୟ ଫଲଲ୍ମର ହେବ ସନ୍ଦେହ
ନାହଁ । କିନ୍ତୁ ଘର୍ଦ୍ଦି ପରଘ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଘହଁରେ ଉପଯୁକ୍ତ
ଫଳଲଭ୍ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ନାହିଁ । ଅଭଏବ ଉଭି ଦ
ମାନଙ୍କର ସ୍ବଭାବ ପରଜ୍ଞଭ' ହେବାର ଅଭ୍ୟନ୍ତ ଅବଶ୍ୟକ ।
୧ । ମାଛ ଦୁଇପ୍ରକାରୁ । ଯଥା; ମନ୍ତ୍ରାଳ ଓ ବାଲମାଞ୍ଚ ।
ଏହ ଦୁଇପ୍ରକାର ମାଷ୍ପର ସଂଯୋଗରେ ନାନାପ୍ରକାର
ମାଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହ ମିଶ୍ରିର ମାଛ ଋଷ ପକ୍ଷରେ
ବର୍ତ୍ତ ଉପକାରୀ ଅଟେ ।
୨ । ଭୂମିରେ ମଞ୍ଜି ପୋଣ୍ଡଲେ ଜଲ, ବାୟୁ ଆଉ ଉଷର
ପରମାଣାନୁସାରେ •ଭାହା ଅଙ୍କୁରବ୍ଦ ହୁଏ ।
* । ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷର ମୁଲ, ଶାଖାବ୍ଦଶିଷ୍ଟ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ
ପକ୍ଷରେ ମନ୍ତ୍ରାଲ ମାର୍ଚ ଅଭତ୍ତମ । ଯଥା; ଅମ୍ର, ପଳସ
ଇତ୍ୟାଦି ନାନାପ୍ରକାର କୃକ୍ଷ ।
୪ । ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷର ଫଳରେ ଓ କାଣ୍ଡରେ ଜଳର
ଅଂଶ ଅଧ୍ୟକ, ସେହ ମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ବାଲୁକାମୟ
' ମୃତ୍ତିକା ଅରୂମ । ଯଥା ; ଇରୁରୂଜ, ଫୁଝୀ ଇତ୍ୟାଦ ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
କୃଷିପାଠ ।
* । ମିଣ୍ଡିକ ମୃତ୍ତିକାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଶସ୍ୟ କଗ୍ଯାଇ
ପାରେ ।
୬ । ନଦୀକୁଙ୍କ ବା ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ପଞ୍ଚୁ ପଡ଼ିଘ ସେହ,
ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ତମ ଶସ୍ୟ ହୋଇ ପାରେ ।
୭ । ଗ୍ରାମାଦର ଧୋଗ୍ ପାଣି ଯାଇ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ର-
ବେଶ ହୁଏ, ସେହ ସ୍ଥାନ କୃଷି ପକ୍ଷରେ ବଡ ଉପ-
ଯୋଗୀ ।
୮ । ପୁରୁଣା କାନ୍ଥର ମାଛ ଏବଂ
ଜମିରେ ପକାଇଲେ ରହଁ ର
ଧ୍ରୁବ।
ପୁଷ୍ପଣୀର ପଙ୍କ ନେଇ
ଉବରଭା ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି
୯ । କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଜାଞ୍ଜୟ ଶସ୍ୟ କମାଗସ୍ଥ ଜନ୍ମ’ଲେ
ମୃତ୍ତିକାର ଉଙ୍କରବ୍ଦ ନଷ୍ପ, ହୁଏ, ଏ ନମିତ୍ତ ସମ-
ୟେ' ଭୁମିରେ ଭବଜାଏୟ୍ ଶସ୍ୟ ଓ ସାର ସ୍ଥଦାନ
କରବାର ଉତଇ ।
୧• । ବାୟୁର ସଂଶକେ ମୃତ୍ତିକା ଦଶୋଧର ହୁଏ, ଏଥିପାଁଇ
ବର୍ଷାନ୍ତେ ଅର୍ଥାହ କାର୍ତ୍ତିକାଦ୍ଧ ମାସରେ ଅଥବା ଗ୍ରୀଷ୍ମ
କାଳରେ ମୃତ୍ତିକା ଖନନ କର ଏକ' ର୍ବାର ଓଲ-
ଝାଇ ଦେବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ରାହା ହେଲେ ରୌଦ୍ର ଓ
ବାୟୁଲଗି ମୃତ୍ତିକା ଶୁଷ୍ଟ ହୁଏ, ସ୍ତĐଗଂ ବୃକ୍ଷର ମୂଲ ଓ
ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ରସ ପ୍ରQQ ° ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କାରଣରେ
ଭୁମି ଅନୁତ୍ପାଦକ ଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ବନG ବୋଇ
ଭୂମିର ଅସାଧାରଣ ଉତ୍ପାଦକ ଶକ୍ତି.କନ୍ତେ ।
୧୧ । ଅନୁତ୍ପାଦକ ଭୂମିର ମୃଞ୍ଜିକା ଖନନ କର ଷୋଡା- -
ଇଲେ ଅନେକ ଉପକାର ଦର୍ଶର ଅନେକ ସ୍ଥାନର
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
କୃଷିପାଠ ।
କୃଷକମାନେ ଧ୍ୟାନ କାଳେଇ ନଡ଼ାରେ ଅଗ୍ନି ଲ-
ଗାଇ ଦିଅନ୍ତୁ ।
୧' । ରୁମିର ଉଙ୍କରବ୍ଦ ଶିକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି କରବା ଊମିତ୍ତ ସ୍ଥହଁରେ
ସାର ( ଖବ୍ଦ ) ଦେବାର ଭୁତଭ ସାଧାରଣ କୃଷି
ପନ୍ଧରେ ପିଣ୍ଡଆ ଓ ଗୋବରର ସାର ଯଥେଷ୍ଟ ।
୧".। ଉଭି ଜମାନଙ୍କର ସ୍ୱଭାବାନୁସାରେ ଯେଉଁ ଋତୁରେ ‘
ଯେଉଁ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦର ହେବାର ନୟମ ଅଞ୍ଛ ସେହ
ଋତୁରେ ସେହ ଶସ୍ୟ କରବାର ଉତଘ ନୋହଲେ
ସନ୍ତୋଷଜନକ ଫଳଲର ସମ୍ଭାବନା ନାହିଁ" ; ଅଉ
ଏକ ଜାଭୟ ଶସ୍ୟ ପ୍ରଭବର୍ଷ ଏକ ଭୁମିରେ ଗୁଣିବା-
ର ଉଶବ୍ଦ ନୁହେଁ ।
୧୪ । ଖଇବପନ ଓ ଋଗ୍ ରେଷଣ କରବାର ଷୁବରେ
ଭୁମିକ ଉତ୍ତମରୂପେ ଋଷ କର ମଇଦ୍ବାର ସମଭୁଲ ଓ •
ମାଞ୍ଚକ ଉତ୍ତମରୂପେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରକାର ଉକ୍ତବ୍ଦ ।
୧୫ । ୩ଜ ଅଭ କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲେ ଶ୍ଲେଷଣ ସମୟରେ ଅଭଳ୍ପ
ମାଛ ଚପା ଦେବାର ଉତବ୍ଦ ନଚେଭ୍ ଗଜା ହେବା
ପକ୍ଷରେ କଶେଷ ବ୍ୟାଘାଇ ହେବ ।
•
୧୬ । ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ୩ଜ ଅଧ୍ବକ ଜଲ ବାୟୁ ସହ୍ୟ କର
ପାରନ୍ତ ସେମାନଙ୍କୁ ବର୍ଷ। କାଳରେ ଏବ ଯେଉଁମା-
ନେ ଜଲ ଲାଗିଲେ ସନ୍ଥ ଯାଅନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଶୀର
କାଳରେ ଗ୍ରେଷଣ କରିବାର ଉତବ୍ଦ ।
୧୨ । ଗଢା଼ ଜନ୍ମିଲେ ଗଜାର ମୂଲସ୍ତ ମୃତ୍ତିକା ସମୟେ'
ଅଲଗା କରି ଦେବାର ଉତର ।
| |
୪
କୃଷିପାଠ ।
୯୮ । ଗଜାର ମୂଲସ୍ଥ ମୃତ୍ତିକା ସରସ ରଖିବା ଜମିତ୍ତ ସମ-
ୟେ, ଜଲ ସେଚଳ କରବାର ଆବଶ୍ୟକ ।
୧୯ । ଅପଗ୍ରହ କାଳରେ ଜଲ ସେଚନ କର୍ଷିବ, ରୌଦ୍ର-
ସମୟରେ ଜଲସେଚନ କରବାର ବହଘ ନବେ ।
୬• । ଗଢାର ମୂଳର ସାର ( ଖବ୍ଦ ) ଦେକାର ଉକ୍ତର
ମାଦ ସାର ଦେବା ସମୟରେ ଭାହା ଠିକ ମୁଳରେ
ନ ଦେଇ ମୁଲର କଂତୃଚ୍ଛ ଦୂରରେ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵ ରେ
ହେବାର ଅବଶ୍ୟକ ।
୬୧ । ଘୃକ୍ଷର ମୁଳର ମୃତ୍ତିକା ସରସ ଥୁଲେ ଜଲ ସେଚନ
ଦଧେୟ୍ ନୁହେଁ କାରଣ ଅଧ୍ବକ ଜଳ ହେତୁରୁ ଲାହା-
ର ମୁଲ ସ୍କଡ ଯିବାର ସମ୍ଭାବନା ।
୨୬ । କୌଣସି ଗଜାର ମୂଳରେ,ସଦ୍ୟ ଗୋମୟ୍ ଦେବାର
ଉତଭ ନୃହେ ଷଟ୍ ଗୋମୟ୍ ସାର ରୂପରେ ବ୍ୟବ-
ହାର କରବା ଉତଭ ।
୨୩ । ଭୂମିର ଜମ୍ନରେ ଇଚ୍ଛା ବା ପଥର କୌଣସି କଠିନ
ପଦାର୍ଥ ଥୁଲେ ସେ ସ୍ଥାନରେ ବୃକ୍ଷ ରେପଣଂକରବାର
ଦଧେୟ୍ ନୁହେ ।
୨୪ । ମରସ ଏବଂ ଭାପଯୁକ୍ତ ଭୁମିରେ ୩ଜ ବପନ ଅନ୍ନତବ୍ଦ
ଏରୂପ ଭୂମିରେ ୩ଜ କଦାପି ଅଙ୍କୁରଦ୍ଦ ହୁଏ ନାହଁ ।
୬* । କୌଣସି ଦ୍ଧଦେଶୀୟ ବୃକ୍ଷ ଏ ଦେଶରେ ଟର୍ପଣ
କଲେ କାହ୍ନା ଉପର ଭାରଇମ୍ୟ ହେଷୁରୁ ଫଲୋ।ı
ତ୍ପାଦକ ନ ହେଲେ ରାହାର୍ ମୂଲର ମୃତ୍ତିକା ଅଲଗା
କରଦେଇ ସୂର୍ଯ୍ୟୋପରେ ବହଷ୍ଣୁସ୍ଥ ରଖିବ, ଇହ
ଉତ୍ତରୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରରୁ ଅନ୍ୟ ସରସ ମୃତ୍ତିକା ଆଣି
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
କୃଷିପାଠ ।
ଯାହା ମୂଳରେ ଦେଲେ ଅପେକ୍ଷାବୃଚ୍ଛ ଫଳ ପୃଷ୍ପ
କ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ।
ସାଇ (ଖବ୍ଦ)
ଭୁମିର ଉତ୍ପାଦକା ଶକ୍ତି ଭୃବି କରବାର ନମିତ୍ତ କ୍ଷେଦରେ
ସାର ପ୍ରଦାନ କରବାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ସାର ନାନାପ୍ରକାର ହୋଇ
ପାରେ । ଯଥା ଉଇଁ କ୍ଳସାର, ପ୍ରାଣିସାର ଓ ଧାଢୁସାର, ଏହ
ସାରମାନଙ୍କ ଯୋଗରେ ନାନାପ୍ରକାର ମିଶ୍ରିଦ୍ଧ ସାର୍ ପ୍ରସ୍ତୁଦ୍ଦ
ଢଗ୍ ଯାଇ ପାରେ ।
-ଉଭୌ କ୍ଳସାର ।
ବୃକ୍ଷର ଶାଖାପଢ଼ ସପ୍ତଲେ ଅଭି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସାର ହୁଏ, .ଏହ
ସାର କ୍ଷେଢ଼ରେ ସାବଧାନ ହୋଇ ଦେବାର ଉତଇ,
ଏହା ପରମାଣାଭରକ୍ତ ହେଲେ ବଶେଷ କ୍ଷଣ୍ଡ ହେବାର ସମ୍ଭା•
ବଳା । ଏକମାଣ ଭୁମିରେ ଏକମହଣ ଉଇଁ କ୍ଳ ସାର ଅର୍ଥାତ୍ମ
ପିଣ୍ଡଅ ପ୍ରଦାନ କଲେ କ୍ଷଥେଷ୍ଣୁ । ସାରଠୁ ଉତ୍ତମ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କର
ଯାହା ଭୂମିରେ ପକାଇବ ଭଦନନ୍ତର ଅଳ୍ପ ପରମାଣରେ
ଋଷ କଣ୍ଠ ରାହା ଉପରେ ମୃତ୍ତିକାର ସ୍ତୂପ ଦେବ । ସୋଈଷ
ଘଶି ଜଡା ସ୍ଥQଭର ପିଣ୍ଡଆ ଉଭିକ୍ଳ ସାର ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଖ
ପ୍ରାଣିସାର ।
ପ୍ରାଣିମାନଙ୍କର ମାଂସ, ରକ୍ତ, ଚର୍ମ, ଅସ୍ଥି; ଶୃଙ୍ଗ ପ୍ରQଭ
ବକୃଇ ହୋଇ ମୃତ୍ତିକା ସଙ୍ଗରେ ମିଶ୍ରିକ ହେଲେ ଉତ୍ତମ
ସାର ପ୍ରସ୍ତୁoହୁଏ । ମୃଢ ଜୀବ ଜନ୍ତୁର ଶବ୍ଦରଂ କୌଣସି
ଏକ ଗର୍ଭରେ ପକାଇ ଭାହା ଉପରେ ଚୁର୍ନ ଦେଇ ମୃତ୍ତିକା–
ଦ୍ବାଗ୍ ଉତ୍ତମରୂପେ ଗଲୁ ପୋଙ୍ଘିବ । ଦୁଇ ଭ୩ମାସ ଗଳ୍ପ
‘ଉତ୍ତରୁ ଢାହାକୁ ବାହାର କର ଭାବା ସହଭ କଳ୍ପଭୂ ଚୂନ
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
9
କୃଷିପାଠ ।
ନଟାର କ୍ଷେଦରେ ପକାଇଲେ କ୍ଷେଦର ଉବରଚ୍ଚା ଶକ୍ତି ଅ-
ଧ୍ୱଚ୍ଚ ଭୃଦ୍ଧି ହୁଏ ! କୌଣସି ଜନ୍ତୁର ଶୃଙ୍ଗକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର ବା
ଅସ୍ଥି ଖଣ୍ଡ, କର୍ ଭୂମିରେ କ୍ଷେପଣ କଲେ ଅଧ୍ୱକ କାଲ
ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମିର ଉତ୍ପାଦକା ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ, ଏବଂ ଏଥୁରେ
ମୃତ୍ତିକା ସର୍ବଦା ବସ୍ତାରଇ ଥାଏ, ଯେଉଁ ସରୁ ମୃତ୍ତିକାରେ
Đକ୍ଷ୍ମଣ ଅଂଶ ଅଧ୍ବକ ପ୍ରାଣିକାର ସେହ ସବୁ ସ୍ଥାନ ପକ୍ଷରେ
ଅଈ ଉତ୍ତମ ! ଧାଢୁସାର ଏ ଦେଶରେ ପ୍ରଚଳଭ ନାଆଁ,
ଏବ ଇଦୁପୟକ୍ତ ନାଳାବଧ ଧାର୍ଭୁ ମଧ୍ଯ ଦୁଗ୍ଧ (ପ ।
ମିଶ୍ରିଘ ସାର ।
ଉଭିକ୍ତ ସାର, ପ୍ରାଣି ଵାର ଏକନ୍ଧ ମିଶ୍ରିଲ ହେଲେ “ମିଶ୍ର-
ଭସାର” ପ୍ରସ୍ତୁକ ହୁଏ । ଗୋ, ମେଷ, ମହଷ ଘୋକ
ପ୍ରQଭଙ୍କର କଷ୍ଣା। ମଧ୍ଯ ମିଶ୍ର ର ସାର ମଧ୍ୟରେ ପରଗଣମଳୟ ।
ଅମ୍ଭମାନଙ୍କ ଦେଶରେ ଗୋମୟ୍ ସାର ଅଭ ପ୍ରଧାନ; ମାଢ଼
ସଦ୍ୟ ଗୋମୟ୍ କୃଷି ପକ୍ଷରେ ଅଧିକ ଉପକାର ନୁହେଁ ।
ଗୋମୟ୍ ସାର ପ୍ରସ୍ତୁଭ କରବାକୁ ହେଲେ କୌଣସି ଏକ
ସ୍ଥୟାବୃସ୍ଥ ସ୍ଥାନରେ ଗୋଏ ଗର୍ଭ କରବ, ଗର୍ଭରୁ ନମ୍ନଭାଗ
ଏକ ପାଶ୍ଚରୁ ଅନ୍ୟ ପାଶ୍ଚଲୁ କମରମ୍ନ ବେକାର .ଅବଶ୍ୟକ,
ଗର୍ଭର ଯେଉଁ ପାଈଁ ଅପେକ୍ଷାକୃଢ ଉଦ୍ଗବ୍ଦ ସେହ ପାର୍ଶ୍ଵରେ
ଗୋମୟ୍ ଷକାଇ ଭାହାର ଉପରେ .ସମୟେ' ଗୋମୂଢ଼
ଚାଳବାକୁ ହେବ, ଏହ ସଞ୍ଚୁଇ ଗୋମୟ-
ସାର କ୍ଷେଢ଼ ପକ୍ଷରେ ଅଲ୍ମ ଉପାଦେୟ୍ ପଦାର୍ଥ । ଗୋମୟ-
ସାର କ୍ଷେଢ଼ରେ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପୂଙ୍କରୁ’ କ୍ଷେଦରୁ ଉତ୍ତମ-
ରୂପେ ଋଷ ଓ ମୃତ୍ତିକାଲୁ ଚୂର୍ଣ କରିବାରୁ ଉକ୍ତର, ଭାହା ନ
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ହେଲେ ସାର ମୃତ୍ତିକାରେ ଉତ୍ତମରୂପେ ମିଶ୍ରିର ହୁଏ ନାế,
ସୁଭଗ୍ରୀ କୃକ୍ଷ ସଭେଚ୍ଚ ହୋଇ ଫଳୋତ୍ପାଦକ ହେବା ପକ୍ଷରେ
ବ୍ୟାଘାQ ଜନ୍ମେ । ଗୋ, ମେଷ, ମହଷ, ଘୋକ ସ୍ତQQ-
ଙ୍କର ମୂଢ଼କୁ କଛୁ କାଲ ସଡାଇ ରଖି ରହଁରେ ୠରଗୁଣ
ଜଲ ମିଶାଇ କ୍ଷେଢ଼ରେ ସେଚନ କଲେ ମୃତ୍ତିକା ଅପେକ୍ଷାକୃଭ
ହାଲୁକା ହୁଏ । ମାଢ଼ ସଦ୍ୟ ମୁଥ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଦାନ କଲେ
ଋଗ୍ ବା କୃକ୍ଷ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଯାଏ । ଅଛଏବ ରହଁରେ
ସାବଧାନ ହେବାର ଉତଭ ’।
•
1.
ହ
ଯା |
ଆମ୍ଭମାନଙ୍କର ଏହ. ଦେଶରେ ଧାନ ଅୟୁକୃଷ୍ଣ ଶସ୍ୟ
ସମସ୍ତଙ୍କର ଏହା ଖବନୋପାୟ୍ ଅଟେ, ଅଇଏଚ ଧାନର ଟ୍-
କ୍ଷ ପ୍ରଣାଲୀ। ପ୍ରଥମତଃ ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ଲେଖିଇ ହେଲା । ଧାନ
ଭନ ପ୍ରକାର । ଯଥା ; ଶାରଦ, କୋଳଅ ଓ ଦାଲୁଅ ।
ଶାରଦ ଧାନ ।
ଯେଉଁ ଭୂମିରେ ଶାରଦ ଧାନ କରିବାକୁ ହେବ ଛାଜୁ
ମାଘ ବା ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ବୃଷ୍ଟି ହେଲ ଉତ୍ତରୁ ଦୁଇ
ଓଉ ଋଷ କର ଯନ୍ତ୍ର’ରେ ଗୋମୟ୍ ସାଇ ଦେଇ ପକାଇ
ରଖିବ । ବୈଶାଖ ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସ ଅଦ୍ୟରେ ବର୍ଷା ହେ-
ଯ ଉତ୍ତରୁ ଉକ୍ତ ଭୂମିକ ଉତ୍ତମରୂପେ ( ସାଇ ଓଡରୁ କମ
ନୁହେ ) ଋଷ କଈ ଭହଁ’ରେ ଧ୍ମାନ ଗୁଣି ମଇବାର ଭୁମିକ
ସମଭୁଲ କରର୍ବ । ଚଢ଼ଶ ଦଣ୍ଡିଂଏକ ମାଣ ଭୁମିରେ କଳ୍ପକ
୭/ ସେର୍· ଧାନ ଶୁଣିବାର୍ ଉରବ୍ଦ । ଧାନ ଗଛ ହୋଇ
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
J
କୃଷିପାଠ ।
ଭୂମିରେ ଉତ୍ତମରୂପେ ପାଣି ଲାଗିଲ ଉତ୍ତରୁ ଜାହାକୁ ଚଳ-
ସ୍ବାଗ୍ ଋଷ କରବାଲୁ 'ହେବ, ଏହାକୁ ଲେକେ ବହୁଡା
ବା ବେଉଷଣ ହହଣ୍ଡିଂ। ଏରୂପ କଈବାର କାରଣ ଏହି ଯେ
ମୃତ୍ତିକା ଦସ୍ତାରବ୍ଦ ହେଲେ ଗଛର ଅଧ୍ବକ ପଈମାଣରେ ମୃତ୍ତିକା
ଭେଦ କରବାକୁ ଓ ଉଁସାକର୍ଷଣ କରବାଲୁ ସାମର୍ଥ୍ୟ ହୁଏ ।
ବଡ଼ଡାର ପନ୍ଦର ଦନ ଉତ୍ତରୁ ଭୁମିରେ ଯେଉଁ ସରୁ ଘାସ
ତ୍ସବ ତାହା ଉତ୍ତମରୂପେ ବଞ୍ଛଇ ଦେଇ କ୍ଷେନ୍ତ୍ରରେ •ଜଲ
ଅବଦ୍ଧ କରି ରଖିବ । ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଧାନ ଗଛ ନ
ଥୁବ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ ଧାନ ଗଛ ଅଣି ସେହ ସ୍ଥାନ ପୁରଣ କ-
ଈବାକୁ ହେବ, ଏହାକୁ ଖୈଲୁଅ କହକ୍ତ୍ର । ଶାରଦ ଧାନ
ଋଷର ଏହ ଜୟମ ମାD ଖାଲ ଭୂମିରେ ଗଣ୍ଡଧାଳ * ଓ
ଭିଷ ଭୂମିରେ ଲଘୁ ଧାନ କରିବାକୁ ହେବ । ଶାରଦ ଧାନ
ମାର୍ଗଶିର ଓ ପୃଷ ମାସରେ କରାଯାଏ ଶାରଦ ଧାନ ପଥ୍ୟ,
ଣ୍ଡଷ୍ଟ୍ରିକର ଓ ସୁସ୍ବାଦୁ ।
କୋଳଆ ଧାନର ଋଷ ।
କୋଳଅ ଧାନ ଭିପ ଭୁମିରେ, ଏବଂ ନ କୁଲ, ପ୍ରଭୃଘ୍ନ
ସ୍ଥାନରେ ଉତ୍ତମ ହୁଏ । ମାଘ ମାସରୁ ଭୂମିକ ଉମରୂପେ
ଶ୍ଲେଷ କର ଘାସ ବାଈ ଗୋମୟର ସାର ଦେଇ ପଢ଼ାଇ ର-
ଖିଥୁବ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସ ଆଦ୍ୟରେ ବର୍ଷା କେଲ ଉତ୍ସରୁ ଭୃ-
ମିକ ପାଞ୍ଚ ଓଉରୁ କମ ନୃବେ ଏଲୁପ ଋଷ କର ମାଣ୍ଡ ଉ-
ତ୍ତମରୂପେ ଖୁଣ୍ଣ କରବ ଇତ୍ପରେ ଧାନ ଗୁଣି ମଇଦ୍ମାଟ୍ ଭୁମିକ
ସମଭୁଲ କଭବ, ଗଛ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ବ କଞ୍ଚଭୂ ବଡ ହେଲ ଉତ୍ତରୁ
* ଯେଉଁ ଧାନରେ ଅଧ୍ବକ ସମୟ୍ ଲଗେ ଓ ନ୩ ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରଭୃତରେ ଅନ
୩сକାଳରେ ସଢି ଯାଏ ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
କୃଷିପାଠ ।
५
ଇହଁରେ ବଦା ଦେଇ ବସ୍ଥବନ୍ଧୁ କରୁବ । କୋଳଆ ଧାନ
ଭଦ୍ରବ ମାସରେ କଟାଯାଏ । କୋଳଅ, ବଲକାରକ, ପଥ୍ୟ
ଓ ଅଗ୍ନିବର୍ବକ ।
ଦାଲୁଅ ଧାନ J
ଏହି ଧାନ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ହୁଅଇ । ଖାଲ ଭୁମି ଏହା
ପକ୍ଷରେ ଅଭୂତ୍ତମ ସ୍ଥାନ । ମାଘମାସ ଆଦ୍ୟରୁ ଜମିକ ଉତ୍ତମ-
ରୂପେ ଋଷ କତ୍ତ କର୍ଦମର୍ମୟ୍ କରବ, ଧାନକୁ ଗନ୍ଧ`ରେ
ଜଳରେ ଭଜାଇ ରଖି ପରଦିନ ସେହ ଧାନ ନେଇ ଉକ୍ତ
କର୍ଦମମୟ୍ ଭୁମିରେ ସ୍ଥଳ୍ପ ପକାଇନ, ଏହାକୁ ଲେକେ “ଅରୁ-
ଗୁ” କହନ୍ତ । ଘଦନନ୍ତର ଗଛ ହେଲ ଉତ୍ତରୁ ଆବଶ୍ୟକ
ମଠ ଇể’ରେ ପାଣି ଦେବାକୁ ହେବ । ଦାଲୁଅ ଗୁରୁପାକ
ઉ થα214 1
ବ୍ରୀହ ।
ବ୍ରୀହ ଋଷରେ ପ୍ରାୟ ଅଧ୍ବକ ପରଶ୍ରମ ହୁଏ ନାହିଁ । ଭଦ୍ର-
ବମାସ ଓ ଆଣ୍ଟିନର କଛ ଦଳ ବ୍ରୀହ ଋଷର ଉଷ୍ମ ସମୟ,
ଭୁମିକ ଭnଓଡ ଷ କର ରହଁରେ ବ୍ରୀହ ଶୁଣି ମଇଦ୍ବାର
ଭୁନିକ ସମାନ କରବ । ବ୍ରୀହ ଦୁଇ ପ୍ରକାରେ । ଖୁଣ୍ଟୁ ବ୍ରାହ ଓ
ଲଢ ବ୍ରୀହ । ଲଢି ବ୍ରୀହ ଶାରଦ ଧାନ ସଙ୍ଗେ' ହୁଅଇ ।
ମୁଗ ଓ କୋଳଥର ଋଷ ବ୍ରୀହ ଋଷ ଭୁଲ । ଚୈଚ୍ଛା ମୁଗ ଓ
ଚୈଦ୍ଧା କୋଲଥ ପୁଷ୍ପମାସରେ ଗୁଣା ଯାଏ । ବ୍ରୀହ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ
ବଡ଼ ମଲକାରକ୍ତ । ମୁଗ ବାଇନାଶକ, ରୁପ୍ୟ ଓ ଶ୍ଳେଷ୍ମକାସ୍ ।
କୋଲଥ ଉଷ୍ଣ, ବା ଭକଫନାଶକ ଗୁଳ୍ମ ନସୂଦନ, ଓ
କାଶହନ୍ତା ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
९०
କୃଷିପାଠ ।
ଜଡା ।
ମିଶ୍ରିଲ ମୃର୍ତ୍ତିକାରେ ଜଡା ଉତ୍ତମ ହୁଏ । ଜଡାର ଋଷ
ସଦ୍ରବମାସରେ' ଅରମ୍ଭ ହୁଏ । ଭୁମିକ ଉତ୍ତମରୂପେ ୨
ଓଉରୁ କମ ନୁହେଁ ଏରୂପ ଋଷ କର ମାନ୍ତ୍ରକ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରବ ।
ତଦନନ୍ତର ଲଙ୍ଗଳ ସିଆର ସଙ୍ଗେ' ଅର୍ବ ହାଇ ଛଡାରେ
ଗୋଏ' ଜଡ଼ା ପକାଇ ମଇହାର ଭୁମିକ ସମାନ କରବ
ଗଛ ଉଠିଲା ଉତ୍ତରୁ ଭାହା ର ୠ ରପାଖ କୋଡଦ୍ବାଟ୍ ଖନନ
କରିବାକୁ ହେବ । ଜଡ଼ା ମଧ୍ଯ କାର୍ତ୍ତିକ, ମାର୍ଗଶିର ମାସରେ
ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଲଗଇ ଜଡା ଅଭଶୟ୍ ଭେଦକ ।
ମୁଲା ।
କାର୍ଷିକ ମାସରେ ମୁଲାର । ଋଷ ଅରମ୍ଭ ହୁଏ, ମିଶ୍ରିଘ
ମୃତ୍ତିକା ମୁଲା ପକ୍ଷରେ ଅଘ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନ । ଭୁମିକ ଏରୂପ
ଋଷ କରବାକୁ ହେବ ଯେ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷେଢ଼ର ଏକ ହସ୍ତ ଗଭ୍-
ରର ମୃତ୍ତିକା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଲଗା ହୋଇ ଯିବ । ଭଦନନ୍ତର
ମୃତ୍ତିକାକୁ ଧୂଳବହ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର କହଁ ରେ ଗୋମୟର ସାର ବା
ପିଣ୍ଡଅ ଦେଇ ମଇବାଗ୍ ଭୂମିକ ସମାନ କଈ ମୁଁଳାର ମଞ୍ଜି
ଶୁଣିବାକୁ ହେବ । ଇଙ୍ଘନନ୍ତର ଉକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରୋପର ଏକବାର
ମଇ ଚଲାଇ ଦେବ । ମୁଳାର ଗଛ ଉଠିଲ ଉତ୍ତାରୁ
ସେମାନଙ୍କୁ ଅଧ' ହାଇ ଛଡା ରଖିବା ଦ୍ଧ ମିତ୍ତ
ମଝିରେ' ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଗଜା ଅବ ରାହା ଓପାଉ ଦେବ ।
ଗଜା ଗୁଣ୍ଡକ ବକ୍ସଲ ରହିଲେ ମୂଲା ବଡ଼ ନୂଅଇ ନାହିଁ ।
ଘନ ଗୃଈ ବରଷର ପୁରୁର୍ଣ ମଞ୍ଜିରେ ମୂଲା ଭଲ ହୁଏ । ନୂଆ
ମଞ୍ଜି କୃଣିଲେ ମୁଲା ମୋ ହୃଅଇ ନାହିଁ । ଏକ ଗୁଣ୍ଡ ଭୁମି-
ରେ ଏକଛ ାଙ୍କି ମୂଲାମଞ୍ଜି ବୁଣିଲେ ଯଥେଷ୍ଟ ହେବ । ମୂଳ
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
କୃଷିପାଠ ।
९९
ପୁଷ୍ପିକର, ଅଗ୍ନି କର୍ବର୍କ, ଅମନାଶକ, କଂଟ୍ ମୂଲା ଅଳ୍ପ ଭିଗ
ଓ ପିତ୍ତ ଭୃବିକାସ ।
କଦ୍ଦମଲ ।
ମିଶ୍ରି ର ମୃତ୍ତିକାରେ କନମ୍ବୁଲି ଉତ୍ତମ ହୁଏ.। ପ୍ରଥମତଃ
ପାକଲ କଳମୂଳ ମୃଷିକାରେ ପୋଘବ, ସହଁ’ରୁ ଗଛ
କେଲ ଉତ୍ତରୁ ସେହ ଗଛର ଡାଲ ଅଣି କ୍ଷେଢ଼ରେ ଗ୍ରେପଣ
ଚନ୍ଧର୍ବାକୁ ହେବ । ଯେଉଁ କ୍ଷେତରେ ଟ୍ରେପଣ କଈବ ସେହ
କ୍ଷେଢ଼ଲୁ ପୁଙ୍କରୁ ଉତ୍ତମରୂପେ ଖନନ କର ଏକ ଚଉକ
ଗର୍ଭର ଓ ଏକ' ହାଘ ଓସାର କର ଗୋଛଏ' ଗୋହ
କରବ । ସେହ ଗୋହରେ ଡାଲକୁ ପାଈ ତାହାର ଚେର
ଭୂମିରେ ମାଉଲ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଞ୍ଚୁଭୂ୬ ପାଣି ଦେବ । ଅବାଇ ଓ
ଶ୍ରାବଣ ମାସ ଏହି ଋଷରଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସମୟ । କଳମ୍ବୁଲ ସୁସ୍ବାଦ
ଓ ଅମକରକ ।
କପା ।
ଯେଉଁ ମୃତ୍ତିକାରେ ବାଲର ଅଂଶ ଅପେକ୍ଷ। ମନ୍ତ୍ରୀଲ
ମୃତ୍ତିକାର•ଅଂଶ ଅଧିକ କପା ଋଷ ପକ୍ଷରେ ସେହ ମୃତ୍ତିକା
ଅଭୁତ୍ତମ ? କ୍ଷେଢ଼କୁ ଉତ୍ତମ ରୂପେ ଖଳନ କର ରହିରେ
ଗୋମୟ୍ ସାର ବା ପିତ୍ତଅ ଦେଇ ରଖିବ । ଅନନ୍ତର
କପାର ମଞ୍ଜିକ ଗୋବରପାଣିରେ ଗୋଲାଇ କ୍ଷେଦରେ
ଗୁଣିବ । ଏରୂପ କଲେ ଶୀଘ୍ର ଅଙ୍କୁର ଉଠେ ଷ୍ଟୁଭୁର୍ମାସ୍ୟା
କପା ହେଲେ ସିଆର ସଙ୍ଗେ > ଅର୍ବ ହସ୍ତୁ ଅନ୍ତରରେ ପୁଞ୍ଜି
ଦେବ, ଏବଂ ଗୋଏ୬ ଗାଇ କର । ସେହ ଗାଇରୁ ମାଛ
ଭୋଳ ଗଛର ମୂଳରେ ପକାଇବ । ଶବ୍ଦ କାଳ କପାରେ
ସମୟେ' ଜଳସେତନ କରିବାକୁ ହେବ । କପା ଭନପ୍ର•
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
କୃଷିପାଠ ।
କାର, କାନ୍ଥର କଲଦ ଓ ବାଡ କପା । କାର୍ପାସ ବସ୍ତ୍ର
ଲେକଙ୍କର ଅଧ୍ବକ ପ୍ରୟୋଜମୟ । ଭୁଲା ଶେୟରେ ଶବ୍ଦର
ଅଧ୍ବଳ ଗରମ ହୁଏ ।
କାଇଗଣ•।
ମିଶ୍ରି ବ୍ଦ ମୃତ୍ତିକା ବାଇଗଣ ପକ୍ଷରେ ଉକ୍ତଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ।
ପାଚଲ ବାଇଗଣ ଶୁଖାଇ କର ଭାହାର ମଞ୍ଜି ରଖିବ, ସେହ
ମଞ୍ଜିରେ ଭଳ ପକାଇବାପାଁଇ ଗୋଛଏ ସ୍ବଭନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନଲୁ ଋଷ
କର ଭାହାରଂମାଞ୍ଚକ ଉତ୍ତମରୂପେ ଚୂର୍ଣ କରବ; ଉକ୍ତ ମଞ୍ଜିକ
ଦୁଇ ଘନ ଘଣ୍ଟା ଜଳରେ ଧ୍ଵଜାଇ ରଖି ସେହ କ୍ଷେଢ଼ରେ
ଘୃଣିବ, କ୍ଷେଦରେ ଯେଉଁପ ଜଲ ନ ରହବ ସେ ଦଷୟରେ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପାୟ୍ ଅବଲମ୍ବନ କରବାକୁ ହେବ, ଖଗ୍ଦନେ
ବାଇଗଣ ଭଳ ପକାଇ ଥିଲେ ଭାହା ଉପରେ ଅଭ ସୁକ୍ଷ୍ମଧା-
. ଘରେ ଜଲସେଚନ କରିବାକୁ ହେବ । ଅନନ୍ତର ଅଙ୍କୁର
ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ କଳ ୬ ଅଙ୍ଗୁଲ ଉଚ୍ଚ ହେଲେ କାହାକୁ
ନେଇ ଏକ ହାଇ ଛଡାରେ ଧୀiଉ' କର କ୍ଷେତ୍ରରେ
ଶ୍ଲେଷଣ କରବ । ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରେଷଣ କଗ୍ଯର୍ବ,ସେହ
କ୍ଷେŁକ୍ଟ ପୁର୍ବରୁ ଉତ୍ତମରୂପେ ąଷ ଓ ମୃତ୍ତିକା ଚୁଡି କର
ଖଇ ଦେଇ ରଖିଥୁବ । ଭଳ ପୋଣ୍ଡଲ ଉତ୍ତରୁ ଯେବେ
ଦଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାହାର ଚେର ମା ଧର ନ ଥୁବ, ଭେରେ-
ଦିନ ପଯ୍ୟନ୍ତୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ’ଇହଁରେ ବଞ୍ଚରୂ, ଜଳ
ଦେଉତ୍ସବ, ଚେର . ଭଲରୂପେ ମୃତ୍ତିକା ଧରର୍ସ ଉତ୍ତରୁ
ଭାହାର ଚତୁଃପାଈ କୋଉଁସ୍କାର ଅଳ୍ପ ପରମାଣେ ଖନନ
କଈ ଗଛର ମୂଳରେ ଛୁଡା ବାନ୍ଧବ । ବଉ' ଅଣ
ଦେଲେ ଧାଣ୍ଡର ଉଭୟ୍ ପାର୍କ ଲଙ୍ଗଳହାଗ୍ ଋଷ କଗ୍ଯାଏ
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
କୃଷିପାଠ ।
୯`.
ଗଛ ଦଶେଷ ' ବଉ ଦେଲେ ତାହାକୁ ଛେż' ଦିଅରବନ୍ଧ
କର ରହଁରେ ଅବଶ୍ୟକ ମଠ ଜଳ ଦେଉଥୁବ । ଏହ ୩ୟ-
ମରେ ବାଇଗଣ ଋଷ କଲେ ଫଳ କଉ ହୃଅଇ । ବାଇଗଣ
ଅନେକପ୍ରକାର । ନାସକେଳ, ପାଳୁଅ, ବରପୁର, କଣ୍ଟାଇ-
ମୁଣ୍ଡି, ରୁରୁଅ ଇତ୍ୟାଦ | କଣ୍ଡାଇମୁଣ୍ଡି ବାଇଗଣ ବଡ଼ ସୁ-
ସ୍ବାଦ, ଏହା ଶୀଘ୍ରକାଳରେ ହୁଏ | ଘୁଘୁଅ ଓ ପାଲୁଆ ବସନ୍ତ-
କାଳରେ ହୁଅନ୍ତୁ । ବାଇଗଣଂ ବାୟୁ ଓ ଅରୁର୍ତ ନାଶକ ଅଗ୍ନି
ଶକ ଓ ରକ୍ତବର୍ବକ, ଢ଼ନ୍ତୁ ପାଚେଲ ବାଇଗଣ ବଡ ଗଭଗ୍ଧ
ଏକା ଖାଇଲେ ଅନେକ ସେଗ୍ଧ ଜାଇ ହୁଏ ।
କୋକ୍ ।
କୋଳ ଶୀରgଧାନ ଦେଶରେ ଅଧ୍ବକ ପରମାଣରେ
ହୁଏ ; ଅମ୍ଭମାନଙ୍କ ଦେର୍ଶରେ ଏବେ ଏହାର ଋଷ ଅରମ୍ଭ
ବୋଇଅଛ | ମିଶ୍ରିକ ମୃତ୍ତିକା ଦଷିଷ୍ଣୁ କ୍ଷେତ୍ର କୋଳ ଋଷ
ପକ୍ଷରେ ଉପୟକ୍ତ | ଏହାର ଋଗ୍ କର କ୍ଷେକରେ ରେଖଣ
କରବାଲୁ ହୁଏ । ଋଗ୍ କରିବାକୁ ହେଲେ ପ୍ରଥମତଃ ମି ଟ୍ରିକ
ମୃକାଦ୍ଧଶିଷ୍ଟ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ବଭନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ମୃତ୍ତିକା ଉତ୍ତମରୂପେ
ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର ବହଁରେ ସାର ଦେଇ କୋଦ୍ଧର ଗଜ ପକାଇ-
ବାଲୁ ହେବ । ଅଳନ୍ତକ୍ତ ସେମାନଙ୍କୁ ରୌଦ୍ରର ଉପରୁ
ରକ୍ଷା କରବାର ନିମିତ୍ତ ଣ୍ଟବସରେ ସେହ ସ୍ଥାନର ଉପର
କୌଣସି ଉଷୟକ୍ତ ଅବରଣ ରଖି ଗ୍ରଢି଼କାଳରେ କାହା
ଅଲଗା ରଖିବାର ଅବଶ୍ୟକ । ଯଦନନ୍ତର ଖଜରୁ ଅଙ୍କ୍-
ରେତ୍ପଳ ଭୋଇ •କ୍ରମେ ଋତ୍ସରୂକ୍ଷେ ପର୍ରଣବ୍ଦ ବେଲେ ସେହ
ସ୍ଥାଳରେ ଗାଣି ଭକ୍ଷ Qଉ ମାଛ ♦ କାଦୁଅପର କର ଅଣ୍ଢ ସାବ-
ଧାନରେ ଋପ୍ଗୁଷକ ଉଠାଇ ନେଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗ୍ରେଷଣ କରକ
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ଏହି ଚିତ୍ରରୁ କେବଳ ଓଡ଼ିଆ ପାଠ ହିଁ ଏଠାରେ ଦିଆଗଲା:
ଏହି ଚିତ୍ରରୁ କେବଳ ଓଡ଼ିଆ ପାଠ ହିଁ ଏଠାରେ ଦିଆଗଲା:
କ୍ଷେପଣ କରବାର ପୁର୍ବରୁ କ୍ଷେଢ଼ଭ୍ ଉତ୍ତମରୂପେ ୠଷ ଓ
ମୃତ୍ତିକାକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରୁ କହଁରେ ଗୋମୟୂର ସାର ଦେବ,
ପରେ ମଇ ାଣି କ୍ଷେତ୍ରର ସରୁ ସ୍ଥାନର ମୃତ୍ତିକା ସମାନ କର
ଦେଇବାଇ ବା ସାଇଓ୍ବା ବ୍ୟବଧାଳରେ ଧାଉ' ଛୁଡା କାନ୍ଧକ
ସେହ ଦୃଡାର ଉପରେ ଏକ' ହାଇ ଅନ୍ତର କୋଦ୍ଧର
ଋଗୁଗୃଢକ ଗ୍ରୁପଣ କଭବ, ଋଗ୍ ମୃତ୍ତିକାକୁ ଦୃଢ଼ରୂପେ
ଆଶ୍ରୟ କରବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭନ୍ଦଳ ପ୍ରାତଃକାଲରୁ ସନ୍ଧ୍ୟାପ-
ର୍ଯନ୍ତ ଭାହା ଉପରେ କଦଳପଞ୍ଚ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି• ଅବ-
ରଣଦ୍ବାର ଘୋଡାଇ ରଖିଛ । ଅଳନ୍ତର ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ
ଅଭ ସୂକ୍ଷ୍ମଧାରରେ ସେମାନଙ୍କ ମୁଳରେ ଜଳସେତନ କର-
ବାଲୁ ହେବ । ଋଗୁଗୁତ୍ତକ ବଦ୍ଧମୂଲ ଓ ସଜ୍ଞବ ହୋଇ
ଉଠିଲେ ସମୟେ' ସେମାନଙ୍କ ମୁଁଲର ମାଛ ଅଲଗା କରୁ
ତ୍ସବ । ବନ୍ଧାକୋଡ଼ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କ Ąଈପାଖର ପଞ୍ଚ
ଏକଢ଼ କର ରଜ୍ଜୁଦ୍ରାସ୍କ ବାନ୍ଧବ, ଓଲିକୋଦ ଓ ଫୁଲକୋ-
କରେ ସେରୂପ କରବାର ଅବଶକ ନାହିଁ ।କୋବ୍ଦ ଅଭ୍ୟନ୍ତ
ପୁଷ୍ପିକର, ସୁତ୍ସାହ ଓ ଆମକାରକ ।
यूथ ।
କାଉକ ମାର୍ଗଶିର ଏହି ଦୁଇ ମାସ ଧୂଆଁ ପଠୁ ଋଷର
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସମୟ, ମିଶ୍ରିଭ ମୃତ୍ତିକା ଦଶିଷ୍ଣୁ କ୍ଷେଽ ଏହା ପକ୍ଷରେ
ଉପଯୁକ୍ତ । ପ୍ରଥମତଃ କୌଣସି ସ୍ବଭନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନର ମୃତ୍ତିକାଂ ଖନନ
ଓ ଉତ୍ତମରୂପେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କର ଭହଁରେ ଗୋମୟଂସାର ଦେବ,
ପରେ ଧୂଆଁ ପଢ଼େର ଖଙ୍ଗ ରୁଣି ଭଳ ପକାଇବ, ଏଣେ ଯେଉଁ
କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭଳ ଲଗାଇବାରୁ ହେବ, ସେ କ୍ଷେଢ଼ର ମୃତ୍ତିକା
ଖନଳ, ଚୂଣ୍ଡି କରଣ, ଓ ସାର ସ୍ଥଦାନ ପ୍ରୟର କାର୍ଯ୍ୟ
| |
କୃଷିପାଠ ।
९५
କର ଧାଉ, କର ନୂଡା ବାନ୍ଧବ । ଅନନ୍ତର ପ୍ରଶ୍ନ ଦୁଇ
ହୃଡାର ମଧ୍ଯସ୍ଟ୍ର ନମ୍ନ ଭୁମିରେ ଅଧ' ବାଦ ଅନ୍ତରରେ ସ୍ଥଳ
ରେପଣ ର୍କରବ, ଭାହାଇ ଚେର ଯେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମରୂପେ
ମୃତ୍ତିକାକୁ ଅଶ୍ରୟ ନେଇ ଳ ୱେବ ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟର
ଉପରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ନମିତ୍ତ ଯାହା ଉପରେ କୌଣସି
କୌଶଲ ପୁବକ ସ୍ଥୟା କରବ । ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଲକ୍ଷଣି ସେହ
ସ୍ଥୟା ଉଠାଇ ନେଇ ଅଘ ସୁକ୍ଷ୍ମ ଧାରରେ ଦ୍ଦାହା ଉପରେ
ଜଳସେଚନ କରିବାକୁ ହେବ ! ଅନନ୍ତର ଗଛ ଗୃଣ୍ଡକ
ବଉ' ହେଲେ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଥମ ଜାଇ ପଞ୍ଚ, ମସ୍ତକ ଓ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କେଭେକ ପତ୍ର ସ୍ଙ୍ଗି ପକାଇଁ ଦେବ । ଗଛରେ
ବନ୍ଦଇ ପଦ୍ମ ରହିଲେ ଧୁଆଁ ଷଢ଼ ଅକାରରେ କ୍ଷେଧ ହୁଏ ।
ଧୂଆଁ ପକ୍ଷ ଉତ୍ତେଜକ ଏବଂ ମାଦକ ।
ପଞ୍ଚଲ ।
କାତ୍ତକ ମାସରେ ଳର ଋଷ ଅରମ୍ଭ ହୁଏ । ମିÊଭ
ମୃତ୍ତିକାରେ ଷଳ୍ପଳ ଉତ୍ତମ ଭୃଏ । କ୍ଷେହଗୁ ଉତ୍ତମରୂପେ ଖ-
ନନ କର’ଭହ’ରେ ଗୋବରର ଖବ୍ଦ ବା ପିଉଅ ଦେଇ
ପ୍ରସ୍ତୁଭ କଈଁବ, ଯଦନନ୍ତର ସେହ କ୍ଷେଦରେ ଋଈ' ହାଇ
ଛଡ଼ାରେ ଗୋଛଏ> ପଢ଼ଣି କଭବ, ଏରୂପ କରବାର କା-
ରଣ ଏହ ଯେ ବର୍ଷା ହେଲେ କ୍ଷେଽସ୍ଥ ଜଲ ସେହ ପଦ୍ମଣି
ବାକ୍ସରେ ବାହାଈ ଯିବ । ପଲ ଗଛର ସ୍କୁଲ ସର ଦୁଇ ଘନ
ଅଙ୍ଗ ଲ ପରନିଇ ଖଣ୍ଡ, କର ସେହ ସମସ୍ତ ଖଣ୍ଡଲୁ କୌଣସି
ପାଢ଼ ମଧରେ ଗୋବରର ଜଳ ବ୍ଲୁହବ୍ଦ ଭଜାଇ ରଖିବ, ଦୃଇ
ଘନ ଦନ ଗଲ ଉଷ୍ମରୁ କହ’ରେ ପରମିଭରୂପେ ଅଉ କରୁ
ଗୋବରର ଜଳ ଦେବ । ଏହିରୂପ କଛ ଦନ କଲ ଉତ୍ତରୁ
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ଏକ
କୃଷିପାଠ ।
ଭଉଁରୁ ଗଢା ବାହାରେ, ଏହ ଗଢାଇ ପୂର୍ବୋକ୍ତ ପ୍ରସ୍ଥ ଭ
ସ୍ତ୍ର ହାଇ କ୍ଷେଽ ମଧ୍ଯରେ ଭନ' ଧାଉ କର ପୋଦ୍ଭବ ।
ଅଳନ୍ତର ପାଁଚ ଛ ଦଳ ଅନ୍ତର ଵିହ’ରେ ପାଣି ଦଉଥବ,
ଏକ› ସମୟରେ ମୂଲ୍ମର ମାଞ୍ଚ ବଦଲାଇ ଦେଉଥୁବ । ଏକ
ବରଷର ପଞ୍ଚଳ ଗଛରେ ଦୁଇ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପଞ୍ଚଳ ହୃଅଇ
ପଲ ଅଉତ୍ତମ ପରବା, ପଲ ବାୟୁ, ପିତ୍ତ, କଫନାଶକ,
ଏହା ପଉବ୍ଦ ଓ ସୁସ୍ଥାବସ୍ଥାରେ•ଖିଅ ଯାଇ ପାରେ, ଏହାର
ମଞ୍ଜି ବଡ ଅପକାସ୍ତ୍ର ଏକାରଣ ଯାହା ପରଭ୍ୟାଗ କର ଖାଇ
ବାର ଉତବ୍ଦ, ପଳ୍ପଲ ମାଛ, ସଙ୍ଗେ ଗୁଦ୍ଧ ଖାଇଲେ ମେବ
ଗ୍ରେଗ ନଷ୍ଣୁ ହୁଏ । "
ପ୍ରମ୍ପା। 1
ତୈ ଓ ବୈଶାଖ ଏହି ଦୁଇଁ· ମାସରେ ଅଖୁର ସ୍ପୃଷ
ଅରମ୍ଭ ହୁଏ । ମିଣ୍ଡିଭ ମୃତ୍ତିକାରେ ଅଖୁ ଉତ୍ତମ ହୁଅଇ ।
ଯଈଶିଓଡରୁ କମ ନୃହେ ଏରୂପ ଭୂମିକ ଷ କର ଘହଁ’ରେ
ଗୋବରର ଖଢ ବା ପିଉଥ ଦେଇ ରଖିବ, ଅନ ନ୍ତର
ଉତ୍ତମ ଅଖୁର ପ୍ରସ୍ଥ ଗଣ୍ଠିଠାରୁ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ଵରେ ଜ୍ୱର,
ଅଙ୍ଗୁଲ ସ୍ଥପ୍ତ ଅଖୁଦଣ୍ଡାରୁ ଖଣ୍ଡ, କର ସେହ ସମସ୍ତ ଅଖୁ ଖଣ୍ଡ.
ମାନଙ୍କରେ ଜଲ ସେଚନ କର ରାସ୍ତାକୁ ନେଇ ଉକ୍ତ ଭୁମି
ଖଣ୍ଡରେ ଏକ' ହାଇ ଅନ୍ତୁରରେ ଲଗାଇ ସମୟେ'
ଅବଶ୍ୟକମ୍ବଇ ଜଳ ସେଚନ କରିବାକୁ ହେବ । ଅଂଖୁଗଛ
ବଡ଼ ବେଲେ ଯାହା ମୂଳରୁ ଧର ଅଗ୍ରପର୍ଯ୍ଯନ୍ତ’ ସେହ ଗଛ
ପଦ୍ମରେ ବାଦ୍ଧଦେବ । "ଆଖୁର ଋଷ ଏକବର୍ଷ ମଧରେ
ସମାପ୍ତ ହୁଏ । ଅଖ୍ ମଧୁର, ଠେଜସ୍କର, ସ୍ନିଗ୍ଧ, ଶୂଳ ଓ କଫ
ବୃଦ୍ଧିକାରକ ଏବଂ ରକ୍ତପିତ୍ତ ନାଶକ ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
କୃଷିପାଠ ।
ଅଦା ଓ ହଲଦ ।
९१
ଅଦା ଅଉ ହଲଦ ଏ ଦୁହଁ ଙ୍କର ଋଷପ୍ରଣାଲୀ ଏକ-
ପ୍ରକାର ।ବୈଶାଖ ମାସଠାରୁ ଅଖାଘର କେଲେକ ଦିନ
ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁହଙ୍କର ଋଷ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ମିଶ୍ରିକ ମୃତ୍ତିକାଦଶିଖୁ
କ୍ଷେଦକୁ ଖଳନ କର ଖଳର ମୃତ୍ତିକା ଧୂଳ ପ୍ରାୟ ଚୁଣ୍ଡି
କରବ । ଅନନ୍ତର ଦେଇହାଇ ବା ସାଇ ପ। ଅନ୍ତରରେ
ଅଦା•ବା ହଲଦର ଗଣ୍ଠି ପୋଇବ । ଗଜା •ଜନ୍ମି’ଲଉତ୍ସରୁ
ସମୟେ, ଅନ' ସ୍ଥାନରୁ ମୃତ୍ତିକା ଉଠାଇ ଅଣି ଗଜା
ମୂଳରେ ପ୍ରଦାନ କରିବ । ଶୀଭକାଳରେ ଏରୂପ ମୃତ୍ତିକା
ଦେବାର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ । ମାଘ śଫାଲ୍ଗୁଳ ମାସରେ
କ୍ଷେଦରୁ ଅଦା ଓ ହଲଦ ଖୋଳବାକୁ ହୁଏ । ଅଦା, କò,
ଭେଦକ, କଫ, ବାୟୁ, ଦବମଳ ଏବଂ ବେଦନା ନଷ୍ପ୍ରକାସୀ ।
ହଲଦ ପ୍ରମେହ ଏବଂ ପିତ୍ତ ନାଶକ ଓ ରକ୍ତ ପରଷ୍କାରକ ।
ଲଙ୍କାମରଚ
ବାଇଗଣ ପର ଲଙ୍କାମରଚର ଭଳ ଜନ୍ମାଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ
ଶ୍ଲେଷଣ କଈବାକୁ ହୁଏ । ଏହାର ଭଳ ଜନ୍ନାଇକାର୍ ପ୍ରଣାଳୀ
ଅବକଳ ବାଇଗଣ ଭୁଲ । ମିଶ୍ର`ର ମୃତ୍ତିକାକଶିଷ୍ଟ୍ୟ କ୍ଷେଦଲୁ
ଉତ୍ତମରୂପେ ଋଷ କର ମୃତ୍ତିକା ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରଇ ଧାଉ' ହୃଡ଼ାବାଦ୍ଧ
ଋଗୁଗୁଡିକ ଏକ ହସ୍ତ ଅନ୍ତରିରେ ଗ୍ରେଷଣ କରବ ।
ଅନନ୍ତର ଗଛର ଚେର ମୃତ୍ତିକାକୁ ଦୃଭରୁପେ ଆଶ୍ରୟ କରବା
ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପସ୍ୱସ୍ଥ କାଲରେ ଭାହାର ମୂଳରେ ଜଳ ସେଚନ
କରବ । ଲଙ୍କାମରର କ୍ଷେଞ୍ଚରେ ଉଦ୍ଧିୟଠାରୁ ଅସ୍ତପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
ସୂର୍ଯ୍ୟକରଣ ପଣ୍ଡବାର ଆବଶ୍ୟକୀ ସ୍ଥୟା ଏବ ରସକଶିଷ୍ଟ୍ୟ
ଭୂମିରେ ଲଙ୍କାମଈତ ଲଗାଇଲେ ଅଧ୍ୱକ ଫଳଇ ନାହିଁ;
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
କୃଷିପାଠ ।
ଏବଂ’ଘଗମଧ୍ୟ କମ ହୁଏ । ଲଙ୍କାମରଚ, କଟୁ, କଫସ୍ଥାବକ,
ରୁଷ, ଏବଂ ପିତ୍ତ ଭୃଦ୍ଧିକାଁସ । ଏହାର ସଂଯୋଗରେ ବ୍ୟଞ୍ଜ
ନାଦର ସୁସ୍ବାଦ ଜନ୍ମେ । ଅମ୍ବି ଲ‘ଓ ପିଲାର ସହଜ ଲଙ୍କା-
ମଉତ ମିଶାଇ ଖାଇଲେ ସଦ୍ୟ ପ୍ଳୀଡ଼ା ଜାଇ ହୁଏ ।
ଦଲଭଅନ୍ତୁ ।
ଶ୍ରାବଣମାସର ଶେଷଠାରୁ କାର୍ତ୍ତିକମାସର କେତେକ ଦନ
ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଲଭଅଢ଼ ଲଗାଇବାରୁ ଉକ୍ତୃଷ୍ଣ ସମୟ । ମିଶ୍ରି ଭ
ମୃତ୍ତିକା, ଯହିଁ ରେ ବାଲ ଓ ମନ୍ତ୍ରାଳ ସମଗ୍ବରେ ମିଶ୍ରି ଇ, ଅଞ୍ଛ
ସେହ ମୃତ୍ତିକା ଅଲ୍ମଷ ପକ୍ଷରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ । ପ୍ରଥମତଃ
ମୃକାକୁ ଏରୂପ ଗ୍ରୀଷ୍ମ କରବାକୁ କେବ ଯେ ଏକହସ୍ତ
ଗରରୁ ଅଧ୍ବକ ମାଛ ଉଠି ଅଲଗା ହେବ । ଅନନ୍ତର
ମୃକାକୁ ଧୂଳପର ଚୂର୍ଣ୍ଣକଈ ଭହଁ ରେ ଗୋମୟୂର ସାର ବା
ପିଣ୍ଡର ଦେଇ ମଇହାଗ୍ ଭୁମିକ ସମାନ କର ଦେଇବାଇ ବା
ସାଇ ଷା ଅନ୍ତରରେ ଗୋଏ' ଦୃଡ଼ା ବାଦ୍ଧ, ପ୍ରତ୍ୟେକ
ହୃଢ଼ାର ଉପରେ ଅଧ'ହାଘ ଅନ୍ତରରେ ଚକ୍ଷୁବଶିଷ୍ଟ କ୍ଷୁଦ୍ର,
ଗଢ ଅଳ୍ପ ଗ୍ରେପଣ କରିବାକୁ ହେବ । ଅନନ୍ତର ଋଗ୍
ଜନ୍ମ’ଲଉତ୍ତରୁ ଉଭୟ ପାଶ୍ଚର୍ମ ନମ୍ନସ୍ଥାନରୁ ମୃତ୍ତିକା • ଉଠାଇ
ଋଗ୍ ମୂଲକୁ ଅଉଯାଇ ଦେବ, ଗ୍ୱା ଯେଭେ ବଡ଼
ହେଉତ୍ସବ, ଦୁଇଭନ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦଶ ଦିନ ଅନ୍ତରରେ
ଏହରୂପ ମୃତ୍ତିକା ଉଠାଇ ଦେଉଥୁବ । ଗଛ ସହଜ
ରହିବା କମିତ୍ ଆବଶ୍ୟକମରେ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱ ନାଳରେ
ଲୁ ପ୍ରଦାନ କରିବ । ଆକ୍ଟ ମାର୍ଗଶିରଠାରୁ ଫାଲ୍ଗୁନ
ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମିରୁ ଖୋଲାଯାଏ । ୩ଜ ଅଳ୍ପ ଗ୍ରେଷଣ କଲ
କ୍ଷୁଦ୍ର, ଅଳ୍ପ ଜାଇ ହୁଏ, ମାଢ଼ କାହାର ଚକ୍ଷୁ କା ପୋଇଲେ
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
କୃଷିପ୦ ।
९८
ଅଳ୍ପ ଅକାରରେ ବଡ଼ ହୁଏ । ଅଳ୍ପ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଈବା ମଧ୍ଯରେ
ଗଣମୟ । ଇଂଲଣ୍ଡ, ସ୍ଵଳ୍ପଲଣ୍ଡ, ଓ ’ଅମେରକା ପ୍ରQଶ୍ଚର
ଅଧ୍ବକଂଙ୍ଗ ଲେକ, ଅଢ଼ ଖାଇ ଈର୍ବନଧାରଣ କରନ୍ତୁ ।
ଅଳ୍ପ, ପୁଷ୍ପ କର, ରୁଚିକର, ଭେଜସ୍ତର, ଓ ସ୍ତ୍ରę
ଅମଜନକ ।
ଅପରୁš ।
ବୈଶାଖ ମାସଠାରୁ ଅଷାତ୍ମର କେଢେର୍କ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
ଅଗରୁତର ଋଷ ହୁଏ । ମିଶ୍ରିସ୍ଥ ମୃତ୍ତିକା ଏକା ପକ୍ଷରେ ଉକ୍ତ-
ଖୁ ସ୍ଥାନ । କ୍ରଅମଶଃ ଭୂମିକ ଅଳ ପରମାଣେ ଖୋଳ ଓ
ମୃତ୍ତାକାକୁ ଉତ୍ତମରୂପେ ଚୌଣ୍ଡିକର କହଁରେ ସାର ଦେଇ
ଅଲ୍ମ କଅର ପଈ ଧାଉ' ହୁଡା ବାଦ୍ଧବ । ଅନନ୍ତର ଅଧ'
ବାଘ ଅନ୍ତରରେ ଅଗ୍ରରୁଧର ମୂଲ ପୋଈବାଲୁ ହେବ ।
ଋର ହେଲ ଉତ୍ତାରୁ ସମୟେ' `କାହାର ପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ନାଲରୁ
ମୃତ୍ତିକା ଉଠାଇ ପ୍ଟରଙ୍କ ମୂଲସରୁ ଘୋଡାଇବ । ଶୀଲକାଲ
ଆରମ୍ଭ ହେଲେ । ସେପର ମୂଳରେ ମୃତ୍ତିକା ଦେବାର
ପ୍ରୟୋଜନ ନାହଁ । ମୃତ୍ତିକା ଯେଭେବେଲେ ବଶେଷ ରସ-
ହ୍ୱଳ ବୋଧ ଦେବ, କେକେବେଲେ ଜଇ ପ୍ରଦାଳ କା କରବ ।
ମାଘ, ଫାଲ୍ଗୁନ ମାଂସରେ କ୍ଷେଭ୍ରରୁ ଅଗରୁšର ଗଛ ଉଠା-
ଯାଏ ŕ ଅଗରୁš ସେହ ଗଛର ମୂଳରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଟ୍ ଯାଏ ।
ମୁଲସରୁ ଜଳରେ ଉତ୍ତମରୂପେ ଧୋଇ ଛୁପ୍ହାର୍ଟ୍ ଯାହାର
ସ୍ଥଲ ଛେଲବ । ଅନ୍ନ୍ତର । ଯାହାକୁ ଭିଙ୍କିରେ ଉତ୍ତମରୂପେ
ଚଣ୍ଡି ମରୁ ପାଇପରେ, ଚଲାଇ ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ବାରମ୍ବାର
ଧୌର କର ଶୁଖାଇଲେ ଅଗରୁ; ପ୍ରସ୍ତୁବ୍ଦ ହୁଏ । ଅଶ୍ଵରୁତ
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ه و
କୃଷିପାଠ ।
ଅଶୟ ପୁଷ୍ପିକର, ଶୀସ୍ଥଳ, ଓ ଲଘୁପାକ, ଗ୍ରେଗାଁଙ୍କ ପକ୍ଷରେ
ଏହା ଅବ୍ଦ ଉପକାରୀ, ଦୁଗ୍ଧପୋଷ୍ୟ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ଖୁଆ-
ଇବା ପୁର୍ବରୁ ଅନେକ ଲେକେ ଅଗରୁ; ଖୁଅଶ୍ର, ଏଥିରେ
ବାଲକ ସତ୍ତେଜ ଓ ସ୍ବବଲ ହୁଏ ।
ଗହମ ।
ଅଶ୍ଚିଳ ଓ କାକମାସ ଗହମ ଋଷ ପକ୍ଷରେ ଉପଯୁକ୍ତ
ସମୟ୍ । ପ୍ରଥମତଃ ମିଶ୍ରିକ ମୃତ୍ତୀକାଦଶିଷ୍ଟ କ୍ଷେଢ଼ଲୁ ଅର୍କ ହସ୍ତ
ଗଜ୍ୱର ପର୍ୟ୍ଯନ୍ତ ଋଷକର ମୃତ୍ତିକା ଉତ୍ତମରୂପେ ରୁର୍ଣ୍ଣ କ୍ଟରବ ।
ଅନନ୍ତର କ୍ଷେଢ଼ରେ ଗୋମ୍ବୁପୃସାର ପ୍ରଦାନ କରବ ଗହମକ୍ତି
କୌଣସି ପଶୁର ମୁନ୍ଧରେ ଭନ୍ତାଇ ଭଦନନ୍ତର ଶୃଷ୍ଣ କର
ଗୁଣିବ । ଏକମାଣ ଭୂମିରେ ଅଠସେର ଗହମ ଗୁଣିବାକୁ
ଦେବ । ଅନନ୍ତର ଗଛ ବଡ ଦେଲେ ଭହଁର ଘାସ ବାଛ
ସମୟେ' ଜଲ ଦେବାକୁ ହେବ । ଗହମ ଅଈଶୟ୍ ବଲକା-
ଭକ । ପଶ୍ଚିମ ଦେଶର ଲେକେ କେବଳ ଗହମର ରୁଞ
ଖାଇ ଜୀବନ ଧାରଣ କରଶ୍ର ।
ଶଳର ବାଦାମ ।
ଅଶ୍ଚି ନ ଓ କାQକ ମାସରେ ଏହାର ଋଷ ହୁଏ । ପ୍ରଥ-
ମଶଃ ମିଶ୍ରିକ ମୃତ୍ତିକା ବଶିଷ୍ଟ୍ୟ କ୍ଷେହଲ୍ଭ ଉତ୍ତମରୂପେ ଋଷ କର
ମୃତ୍ତିକା ଧୂଳବଜ୍ର ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଇରଃ ଗୋମୟୂଵାର ଦେଇ ଭହିଁ -
ରେ ଧାଉ' ହୁଡ଼ା ବାଦ୍ଧ, ଏକ ହାଇ ଅନ୍ତରରେ ଗୋଛଏ>
ଗଜ ପଣ କୃରବ । ଅନନ୍ତର ଋଗ୍ର ଜନ୍ତିଲା ଉତ୍ତରୁ
ମୁଲର ମୃତ୍ତିକା ଅଲଗା କରିବ ଓ ଅବଶ୍ୟକ ମରେ ଜଲ
ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ ହେବ । ତଳଉ ବାଦାମ ଗୁରୁ ପାକ ଓ
ୟତ୍ମିକର ଅଽକ ଖାଇଲେ ଉଦଗ୍ରମୟ୍ ଗ୍ରେଗ ଜଲେ ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
କୃଷିପାଠ ।
"
ସୋରଷ ।
ଅଶ୍ଚି’ନର କେଢେକଦନଠାରୁ କାର୍ତ୍ତିକର ଶେଷ ପର୍ଯନ୍ତ
ସୋଈଷ ର୍ଗୁଣିବାର ଉପୟକ୍ତ, ସମୟ, ସୋଭଷ ମନ୍ତ୍ରାଳମ.ରେ
ଅଘ ଉତ୍ତମ ହୁଏ । ପ୍ରଥମତଃ ଭୁମିକ ଭୂମରୂପେ ଶ୍ଲେଷ ଓ
ମୃକାĄ ବଶେଷରୂପେ ଚୁଣ୍ଡି କର ସୋରଷ ଗୁଣି ବାଲୁ
ହେବ । ଏକମାଣ ଭୁମିରେ କଳ୍ପକ ୫ ସେରରୁ ଅଧ୍ବକ ଗୁଣି-
ବାର ଊତବ୍ଦ ନୁବେ । ସୋଭଷକୁ ଗୁଣି- ସାର ମଇହାଗ୍
ଭୂମିଣ୍ଟ ସମାଳ କରବ । ସୋଈଷ ଭେଲ ଅମ୍ଳ, ସୁସ୍ୱାଦ ଓ
Đକ୍ଷ୍ମଣ, ଅଧ୍ବକ ପରମାଣରେ ଶବ୍ଦରରେ ଲଗାଇଲେ ଗରମ
৪ব।
จริ
ଭଦ୍ର ଓ ଅର୍ଶନ ମାସରେ ଗୁଶିର ଋଷ ଅରମ୍ଭ ହୁଏ ।
ମିଶ୍ରିକ ମୃତ୍ତିକା ଦଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଦ୍ରୁମି, ନଦୀଇଲା୪, ବା ପଣ୍ଡଅ ପଙ୍କାଳ,
ପାହାଣ୍ଡଞ୍ଚ ଘଇଲମାଳ ’ ରଶି ବୁଣିବାର ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ।
ଭୁମିକ ଇନଓଡ଼ ଋଷ କର ମୃÌକାକୁ ଉତ୍ତମରୂପେ ଚଣ୍ଡି
କରବ୍ଦ ଗୁଁଶି ଗୁଣି ମଇହାଗ୍ ଭୁମିକ ସମାଳ କରବ । ପୃଷ୍ଟି-
ଜଳ ଭୂମିରେ ନ ରହ ସ୍ଥାନାନ୍ତରସ୍ଥ ଦେବା ନମିତ୍ତ କ୍ଷେଢ଼ରେ
ଘିଅର କାବାକୁ କେକ୍ଟ । ଗୁଣ୍ଠି ଋଷରେ ଆଉ ଅଧ୍ବକ ପର -
ଶ୍ରମ ନାହଁ । ଗୁଶିରି ଭେଲ ଅଭଶୟ୍ ଶୀଇଲୁ ।
ପିଅଳ ।
ପିଅଚ୍ଚର’ଶ୍ଲେଷ ଶଭକାଳରେ ଅରମ୍ଭ. ହୁଏ । ପ୍ରଥମଶଃ
ମିଶ୍ରିକ ମୃତ୍ତିକା ବଣିଷ୍ଟ କ୍ଷେଢ଼ଭୁ •ଉତ୍ତମରୂପେ ଋଷ କର
ମୃତ୍ତିକାକୁ ଧୂଳକରୂ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରତଃ ଯହିଁରେ ଅଧ୍ବକ ପକ୍ଷମା-
ଣରେ ଗୋମୟ୍ ଝାର ପ୍ରଦାନ କର ଛ ବା ସାଇଅଙ୍ଗୁଳ
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ହୃଷିପାଠ ।
ଅନ୍ତରରେ ଗୋଛଏ' ପିଅଳ ପୋଇବାକୁ କେବ । ଅମ-
ନ୍ତର ପିଅଚ୍ଚର ଋଟ୍ ଉତ୍ପର ହେଲ ଉତ୍ତରୁ ଋଗ୍ ମୂଳକୁ
ମୃତ୍ତିକା ଅଉପାଇଁ ଦେବ, .ଏବ ଚଢୁର୍ଦିଗର ମାଛକ’ ଚାଲୁକା
କରବା ନମିତ୍ତ କୋଉଦ୍ବାଟ୍ ଖନନ କରିବାକୁ ହେବ ।
ପିଅଳ ଖୋଳବାର ଦୁଇମାସ ପୁଙ୍କରୁ କାହାର ପଞ୍ଚମାନ ମଳ
ଦେବାର ଉତବ୍ଦ ନୋହିଲେ ପଢ଼ ଅଧ୍ବକ ପରମାଣରେ ରସ
ଟାଣିବାରୁ ପିଅର୍ଜ ଅକାରରେ • ବଡ ହୃଅଲ‘ ନାହିଁ” । ପିଅଜ
ସୁସ୍ୱାଦୁ ବଳକାରକ ଓ ରକ୍ତ ପରଷ୍କାରକ ।
ଜାଣୁ ।
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ ଅଷାଢ଼”ମାସରେ ସାରୁର ଧୃଷ ଅରମ୍ଭ ହୁଏ ।
ମିଶ୍ରିଭ ମୃତ୍ତିକା ଏହା ପକ୍ଷରେ ଉକ୍ତଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ, ପ୍ରଥମତଃ ଯେ-
ଢ଼ ଏକଦସ୍ତ ଗର । ପର୍ଯନ୍ତ ଋର୍ଷ କର ମୃତ୍ତିକାରୁ ଉଷ୍ମ-
ରୂପେ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କର କହଁ’ରେ ଅସ୍ତ୍ରକ ପରମାଣରେ ଗୋମୟ-
ସାର ବା ପିଣ୍ଡଅ ମିଶ୍ରିସ୍ଥ କର କ୍ଷେଢ଼ରେ ଏକ' ବସ୍ତ ଛଡା-
ରେ ଗୋଛଏ' ନୃଡା ବାଦ୍ଧ ଘể’ରେ ସାରୁର ମଞ୍ଜି
ପୋଣ୍ଡବାକୁ ହେବ । ମାଞ୍ଚ ଶଙ୍ଖସାରୁଲୁ ଏକଦସ୍ତ ଖପ୍ପାରରେ
ଗୋହକା ଢାହାର ଚକ୍ଷୁ ଦଶିଷ୍ଟ ସାରୁକୁ ଲଗାଇବାକୁ ହୁଏ
ସାରୁର ଜଳ ପ୍ରସ୍ତୁବ୍ଦ କର କେହ' ରେପଣ କରନ୍ତୁ । ଶଙ୍ଖ
ସାରୁ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଘର୍ଘକାଳରେ ଖୋଲାଯାଏ ମାତ୍ର ଲୂକ
ସାରୁ ସ୍ଥQଦ୍ଦ ସାରୁମାନ ସାରଦ ଧାନ ସହଜ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ।
ସାରୁ ଋଷ'ରେ କଶେଷ ନୟମ ଏହି ଯେ ଯେଉଁ ଭୁମିରେ
ଏକବର୍ଷ ସାରୁ କରବ ଭଞ୍ଚୁର ବର୍ଷ ଭହଁ ରେ ସାରୁ କଲେ
ତାହା ଅଧ୍ୱଳ ଫଳକନ୍ ହୁଏ ନାହଁ କାରଣ ମୃର୍ତ୍ତିକା ଗର୍ଭରେ
ଯେଉଁ ସର୍ ଫସଲ ହୁଏ ରହଁରେ ଭୂମିର ରସ ଅଧ୍ୱକ
| |
କୃଷିପାଠ ।
ପମାଣରେ ବ୍ୟୟିତ ହେବାରୁ ଭାହାର ଉଙ୍କରଭା ଶକ୍ତି
କମ ହୁଏ । ସାରୁ ପୃଷ୍ଟିକର, ଶୋଥନାଶକ, ଭକ୍ତପରଷ୍ପାରକ
ଓ ଅମକାରକ ।
ତନା ।
ତନାର କୌଣସି ଏକ ନର୍ଦିଷ୍ଣୁ ସମୟ ନାହିଁ । ସବୁ
ଋଭୁରେ ଏହା କଟୁଯାଇ ପାରେ ପ୍ରଥମତଃ ମିଶ୍ରି`ଘ ମୃକା-
ଦଶିଷ୍ଣୁ କ୍ଷେୱଲୁ ଭନ ଓଡ଼ରୁ ନ୍ଯୂଳ ନୁହେ ଏରୂପ ଋଷ କର
ମୃତ୍ତିକାରୁ ମଇଦ୍ବାର ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରରଃ ତଳାର ୩ହନ ଗୁଣିବାଲୁ
ହେବ । ଗଚ୍ଛା ହେଲା ଉତ୍ତାରୁ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ଷା
କରବା ନମିତ୍ତ କଶେଷ ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରିବାକୁ ହେବ
ଅନନ୍ତର ଆବଶ୍ୟକ ମଭେ ଭହଁ ରେ ଜଳସେଚନ କରିବ ।
ତଳା ଦୁଇମାସ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁଭ ହୁଏ । ଏହାର ଦାନା ଅଣ୍ଡ
ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏଥୁର ଚୂଡା ଅQ ମଧୁର, ଅନେକ ଲେକ ଈନାର
ଯାଜ୍ କର ଜ୍ୟୋଜନ କରଶ୍ର ।
କୋଶଲାଶାକ ।
ଅଙ୍କିନ ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ କୋଶଳା ଶାକ ଗୁଣିବାର
ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ । ମିଶ୍ରି ଭ ମୃର୍ତ୍ତିକାବଶିଷ୍ଣୁ କ୍ଷେଽଇ ଉତ୍ତମ-
ରୂପେ ଶ୍ଲେଷ କର ମୃତ୍ତିକାଭୁ ଉତ୍ତମରୂପେ ଚୂର୍ଣକରରଃ ରହ’-
ରେ ସାର ଦେଇ କ୍ଷେଢ଼କୁ ଉତ୍ତମରୂପେ ପରଷା କରିବ ।
ଅନନ୍ତର ଗଜବପନ କର କ୍ଷେଦର ମୃତ୍ତିକାରୁ ଅଳ୍ପ ପରମା-
ଣରେ ହସ୍ତଦ୍ବାଗ୍ ଲେଖାଇ ଦେବ, ମାଇ ଅଈ ସାବଧାନ
ସହଜ ଏହା କରିବାକୁ ହେବ ଯେମଞ୍ଜି ଯେପର ଏକ ଅଙ୍ଗ -
ଲଭ ଅଧ୍ଯକ ଗମ୍ଭୀରରେ ପଣ୍ଡବ ନାହିଁ । ଶାକର ଗଜା ବେଙ୍କି
ଉତ୍ତାରୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗଢା ଭକ୍ଷଣ ନ କରିବାପାଇ କଅର
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ه و
କୃଷିପାଠ ।
ମଧ୍ୟରେ ¢ଣ୍ଡିଏ, କାଠି ପୋଈ ଯାହା ଉପରେ ଏକ' ଖଣ୍ଡ
ଦଳାକଳା ବାନ୍ଧବ ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆବଶ୍ୟକ ମଭେ ଜଲ
ପ୍ରଦାନ କରୁଵ । କୋଶଳାଶାକ ବଡ଼ ସ୍ତସ୍ୱାଦ °ଓ ରୁତ-
କର ।
ଲେ ଅଶାଳ ।
ଲେଅଶାକ ଫାଲ୍ଗୁନ ଚୈଢ଼ ମାସରେ ଲୁଣାଯାଏ,
ଏହାର ଷ ପ୍ରଣାଳୀ ଠିକ କୋଶଳାଶାକର ଋଷ ’ଭୁଲ୍ୟ
ମାଢ଼ ଏଥୁର ଗଛ ଅଧ୍ବକ ପରମାଣରେ ୯ଙ୍କା ହୁଏ. ଏଣୁ
କୋଶଳା ଅପେକ୍ଷା ଅଳ୍ପ ପରମାଣରେ ମଞ୍ଜି ବୁଣିବାରୁ
ହେବ । ଲେଖୁଅ ମଧୁର ଓ କନ୍ଧୁ ଅମକର ।
କଲମ ।
ବୃକ୍ଷରୁ କଲମ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର ଯାହାକୁ ବୃକ୍ଷରୂପେ ପରଗଣିତ
କଲେ ସେ ବୃକ୍ଷରେ ପୃଷ୍ପ ଓ ଫଲ ସମଝିକ ଉତ୍ତ୍ଵଷ୍ଣ ହୁଏ,
ଅତଏବ ଅନେକ ପୃକ୍ଷରୁ କଲମ ଛାଘ କଇବାର ପ୍ରଥା
ପ୍ରଚଳଭ ଅଛୁ । କଲମ ନାନାପ୍ରକାର୍ ଭଲଖରେ କେରେକ
ପ୍ରକାର କଲମର ସ୍ପର୍ଭ ନମ୍ନରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ବେଲଂ
ଗୋଷ୍ଠୀ କଲମ ।
କୌଣସି ଶାଖାର ଦୁଇ ପଞ୍ଚସ୍ଥନ୍ଥି ର ମଧ୍ୟସ୍ଥିତ କ୍ଷବଭୂ
ଚୂ କାଷ୍ଠ ସହର ଛେଲ
ଛୁରବାଗ୍ ଦୂର ପାଖର ସ୍ଥଲ
ରହଁରେ ସଡା ପଢ଼ର ସାର ର୍କା ଗୋମୟସାର ମୃତ୍ତିକା ସହ-
© ମିଶ୍ରି ର’ କର ଚତୁଃପାଶ୍ଚ’ରେ ଦେଇ ଛଣ୍ଡୀ "ମଶିଳା ବା
ଲଢୁଷଯୁକ୍ତ କୌଣସି ଅଷ୍କୃଋଣ ଦେଇ କାନ୍ଧବାଲୁ ହେବ ।
ଏକ ଯାହା ଉପରେ । ଗୋଏ କ୍ଷୁଦ୍ରଢ଼ଶିଷ୍ଣୁ ଇଲ କଲସ
ଏରୂପ ଙ୍କ୍କ୍ସଇ ରଖିବ ଯେ ରହଁରୁ ଏକ› ଜନ୍ମ ଜଳ ଅଳ-
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
.
କରଇ ଭାହା ଉପରେ ପଣ୍ଡବ । ଏହଥର ଦୁଇମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ
କଲେ ଘୂହଁ ରୁ ଶିକଡ଼ ବାହାଈବ । •ହଁ ଉତ୍ତାରୁ ସେହ
ଶିକଡ଼ର ନମ୍ନ ଭାଗରୁ କାଞ୍ଚ ଅଭ ସାବଧାନ ସହଘ ଉଦ୍ୟ-
ନରେ ଗ୍ରେପଣ କରବ ।’ ଉଦ୍ୟାନରେ ଗ୍ରେପଣ କର
ଚୌଦ୍ରରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ନମିତ୍ତ କେଭେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥୟୀ
କରବାଲୁ ହେବ । ଚୈଢ଼ ଓ ବୈଶାଖମାସ ଏହ କଲମ
ବାଦ୍ଧକାର ସମୟ୍ ଅମ୍ବ ସ୍ଥପ୍ଯର୍ଭ ବଡ' ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କରେ ଏହ
କଲମ ପ୍ରସ୍ତୁବ୍ଦ କଟ୍ଯାଏ ।
ମାଛ କଲମ ।
ମାଞ୍ଚ କଲମ କଈବାକୁ ହେଲେ ବୃକ୍ଷର ଡ଼ାଲକୁ ନୂଆଁ ଇ
ଆଣି ମୃତ୍ତିକା ପୂରବ୍ଦ ପଦରେ 'ଷୋଭବାକୁ ହୁଏ । ପ୍ରଥମତଃ
ଯେଉଁ ଅଂଶରୁ କଲମ କରବାକୁ ହେବ ଭାହାର ଏକ ପତ୍ର
ଗ୍ରନ୍ଥି ଠାରୁ ଅନ୍ୟ ପଞ୍ଚ ଗ୍ରନ୍ଥି’ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂରହାଟ୍ ସମତ୍ସବରେ
ଈରବାଲୁ, ହେବ । ସେହ Đଗ୍ ଅଂଶ ମିଶ୍ରି ଇ ନ ହେବା
ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥଲରେ ଖଣ୍ଡେ କାଷ୍ଠ ଦେଇ ମୃତ୍ତିକାରେ ଏରୂଷ
ପୋଭବାକୁ ୱେବ ଯେ ଶାଖା କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମୃତ୍ତିକାରୁ
ଉଠ ପାରବ ନାହିଁ । ଶାଖାର ସେହ ଅଂଶ ନ ଈର କାଷ୍ଠ
ସହଘ .ଉପରର ସ୍ଥଲ ଉଠାଇ ମାଞ୍ଚରେ ପୋଇଲେ ମଧ
ହୁଏ । ଅନନ୍ତର ସମୟେ୬ ରହିଁ ରେ ପାଣି ବେଲେ ଭନ
ରମାସ ମଧରେ ଇହାଁ ରୁ ଶିକଡ଼ ବାହାଈବ, ସେହ ଶିକ-
ଡ଼କୁ ସାବଧାନରେ ଶାଖାରୁ ‘ଛେଦନ କଉ ଉଦ୍ୟାନରେ
କ୍ଷେପଣ କରବ । ଚୈଢ଼ ଓ ବୈଶାଖ ମାସରେ ମାଞ୍ଚ କଲମ
ପ୍ରସ୍ତୁଭ କQଯାଏ ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ور
କୃଷିପାଠ ।
ଶାଖା କଲମ ।
ଘୃକ୍ଷର ଯେଉଁ ସ୍ତର ଶାଖା ଓବଳ ପଣ୍ଡ ଥାଏ ସେହ ସଭ୍ୟ
ଶାଖାକୁ ଷଢ଼ଗ୍ରନ୍ଥିଠାରୁ କାଷ୍ଠ ସେହ ପଞ୍ଚଗ୍ରନ୍ଥି ଠାରୁ ବଂଶବ୍ଦ
ସ୍ଥଲ ଛଡ଼ାଇ ମୃତ୍ତିକାରେ ଗ୍ରେପଣ କରତଃ ପ୍ରଭଦନ ଇଲ-
ପ୍ରଦାନ କଲେ କହଁ ରୁ ଚେର ବାହାର ହୁଏ । ଶାଖାରେ
କ୍ଷଭ୍ରଗ୍ରନ୍ଥି” ନ ଥୁଲେ ଶାଖା କଲମ ହୋଇ ପାରେ ନାହଁ ।
ଯୋଜ କଲମ ।
ଯୋଡ଼ କଲମ କରବାକୁ ହେଲେ ପ୍ରଥମରଃ ଖୋଛଏ
ଋଗ୍ ପ୍ରସ୍ତୁଢ କରବ । ଅନନ୍ତର ବୃକ୍ଷର ଯେଉଁ ଶାଖାର
ଅଂଶ ଋଗ୍ ସହବ୍ଦ ଯୌଡବାକୁ ୱେବ କାହାଲୁ ଓ ଗୁଲୁ
ଷ୍ଟ୍ରର ଅଙ୍ଗ୍ ଲ ଦୀର୍ଘରେ କଂଅରୂ କାଷ୍ଠର ସହଜ ଛେଲ ପ-
ରଃରକୁ ଏରୁପ ଯୋଦ୍ଭବ ଯେ ମଧରେ କୌଣସିରୂପ ଫାଙ୍କ
ନ ରହବ । ପରେ କୌଣସି ସୁକ୍ଷ୍ମ ରଜ୍ଜୁହାର କାହାକୁ ବନ୍ଧନ
କର ପ୍ରାୟ ଛ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେହ ଅବସ୍ଥାରେ ରଖିବ ।
ଯେଳେବେଳେ ଭାହା ଉତ୍ତମରୂପେ ଯୋଡ଼ ଲଗି ଯିବ, ସେ
ଢେବେଲେ ଶମ୍ଭ ଭାଗରେ ବୃକ୍ଷର ଶାଖା ଓ ’ ଉପରେ
ଋଘର ମସ୍ତକ ଛେଦନ କରିବାକୁ ହେବ । ପ୍ଟଗୁର ମସ୍ତକ
ଛେଦନ ନ କଲେ ଏକ ପୃକ୍ଷରେ ଦୂଇ ପ୍ରକାର ଫଲ ଫଳବ,
ସ୍ତଭଗ୍ରୀ ଯୋଡ଼ କଲମ କରିବାର ପ୍ରୟୋଜନ ସିବ
ହେବ ନାହିଁ । ଶାଖା ଓ ୠଗ୍ ସମଜାଖୟ୍ ନ ଦେଲେ
ଯୋଉ କଲମ ହୁଏ ନାହିଁ । ଯୋଡ଼ କଲମ ସର୍ମୁ ସମୟରେ
କସ୍ ଯାଇ ପାରେ ।
ଚକ୍ଷୁ କଲମ ।
ଉଭି ବ୍ଳମାନଙ୍କର ପଢ଼ ଗ୍ରନ୍ଥି ଠାରୁ ଶାଖା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାର
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
କୃଷିପାଠ ।
19
ଉପଯୁକ୍ତ ଏକ ପ୍ରକାର କୋମଲ ପଢ଼,ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଭାହାକୁ
ସାଧାରଣତଃ ଲେକେ ଚକ୍ଷୁ କହନ୍ତି । ସେହ ଚକ୍ଷୁଦାର୍ ଋଗ୍
ଉତ୍ପନ୍ନ କର୍ଭବାର ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଚକ୍ଷୁକଲମ ଲୁହାଯାଏ ।
ଉଭିକ୍ଟର କଂଶଭ୍ କାଣ୍ତ ସହବ୍ଦ ଚକ୍ଷୁ ଉଠାଇ ଆଣି ଅ-
ପର କୌଣସି ଶାଖାର ଚକ୍ଷୁଦ୍ଧଶିଷ୍ଟ୍ୟ ସ୍ଥାଳରେ ବସାଇବାକୁ
ହେବ । ଶାଖାର ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଚକ୍ଷୁ ବସାଇବାକୁ ହେବ
ସେହ ସ୍ଥାନରେ ଉପରଗ୍ଗର ସ୍ଥଲ ଛୁରକାଗ୍ କଂ Đଭୂ
ଈର ଘୃକ୍ଷର ଭଭରରେ କାଷ୍ଠ ଦେହରୁ ଉଭୟ ‘ ପାର୍କରେ
ସ୍ଥଲ ଅଲଗା କର ଦେବ । ଏପ ସାବଧାନରେ କରବାଇ
କେବ ଯେ ବୃକ୍ଷର ସ୍ଥଲ ବହର୍ଗଇ ହେବ ନାହଁ ଅଥର ଅଭ୍ୟ-
ନ୍ତରରେ ଫାଙ୍କ ରହବ । ଅନନ୍ତର ଅପର ସ୍ଥାନର ଚକ୍ଷୁକୁ
କଂĐଢୂ କାଷ୍ଠ ସହସ୍ଥ ଉଠାଇ ଆଣି ସେହ ଗ୍ ସ୍ଥାନରେ
ବସାଇ ରକ୍ତ ଦ୍ବାଗ୍ ଦୃଢ଼ ରୂପେ ବନ୍ଧନ କରିବ । ଏବଂ କହଁ-
ରେ ପ୍ରଭଦନ ଜଳ ପ୍ରଦାନ କରୁତ୍ସବ, ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ କରଣରୁ
ଓ ବୃଷ୍ଟି ଜଳରୁ ରକ୍ଷା କରବା ନମିତ୍ତ କୌଣସି ଉପୟକ୍ତ
ଅକରଣଦ୍ବାର ଲାହାକୁ ଅଚ୍ଛାଦନ କରିବ । ଏରୂପ କେରେ-
କ ଦନ ଉତ୍ତାରୁ ଯୋଡ଼ ଉତ୍ତମରୂପେ ଲଗିଲେ ଭକ୍ତ ଯୋ•
ଡ ସ୍ଥାନରୁ ଶିକଡ ୱହର୍ଶଲ ହେବାର ଅବ୍ୟବହସ୍ଥ ପୂର୍ବେ
ଶାଖାରୁ ଉପରର କଳକା ଗୁଡିକ ଛନ୍ନ କରି ଦେବ ।
ସମାପ୍ତ ।
Digitized by srujanika@gmail.com
| |
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ନାକ
ହQଶ୍ଚତ୍ ଯାତ୍ରା
.Mବପାପ୍ଟ ନାକ
ସୀତାର ପାହାଳ ପ୍ରବେଶ
ରବଣର ଦସ୍ୱଜୟ୍
ସ୍ତ୍ରୀ)ର କନବାସ କ
ଫ୍ରେମସ୍କାର 43 ହରଣ
କାଦମ୍ବ ଗୀତାଈନୟ୍
834
ମହାପୁରଭ
•
8011
ପଞ୍ଚନଘଣ୍ଡପାଈ,ଳ)
89
89
4
8
84
8
5
84
8
85.
କ୍ଲାନଙ୍କପିଈଣୟ୍ ନାକ
ଚକ୍ର କାହନ ଯୁଦ୍ଧ
ତରଣୀସେକବିଧଯ ?
84
81
କୃଚରୂପାଷାଣ୍ଡଦଳନ
81
ରଜତ କଲାପ ଯା୭।
6.
308
କୃଷିଦର୍ପଣ
9
ଲୱକୂଣର ୟୁଦ୍ଧ ନାଽକ
89
86.
ଶିକ୍ଷାପ୍ରଣାଳୀ
2069
99:im962
ଶ ଗୋଦ୍ଧ ି ରଥ
Digitized by srujanika@gmail.com
|
README.md exists but content is empty.
- Downloads last month
- -