paragraph
stringlengths 237
1.07k
| question
stringlengths 10
179
| answer
stringlengths 5
144
|
|---|---|---|
Анджела Эрдманн бэйэтин эһээтин хаһан даҕаны билбэт этэ. Кини төрүөн алта сыл иннинэ, 1946 сыллаахха өлбүтэ. Ол гынан баран, оптуорунньукка, 2014 с. муус устар 8 күнүгэр, кини дьикти түгэн туһунан кэпсээбитэ, бытыылка иһигэр угуллубут, эһээтэ Балтийскай муораҕа тимирдибит иһитиннэриитин 101 сыл буолан баран туппут.
|
Ким бытыылканы Балтийскай муораҕа бырахпытый?
|
Анджела Эрдманн эһээтэ
|
Анджела Эрдманн бэйэтин эһээтин хаһан даҕаны билбэт этэ. Кини төрүөн алта сыл иннинэ, 1946 сыллаахха өлбүтэ. Ол гынан баран, оптуорунньукка, 2014 с. муус устар 8 күнүгэр, кини дьикти түгэн туһунан кэпсээбитэ, бытыылка иһигэр угуллубут, эһээтэ Балтийскай муораҕа тимирдибит иһитиннэриитин 101 сыл буолан баран туппут.
|
Бытыылка билигин ханна баарый?
|
Германияҕа быыстапкаҕа
|
Анджела Эрдманн бэйэтин эһээтин хаһан даҕаны билбэт этэ. Кини төрүөн алта сыл иннинэ, 1946 сыллаахха өлбүтэ. Ол гынан баран, оптуорунньукка, 2014 с. муус устар 8 күнүгэр, кини дьикти түгэн туһунан кэпсээбитэ, бытыылка иһигэр угуллубут, эһээтэ Балтийскай муораҕа тимирдибит иһитиннэриитин 101 сыл буолан баран туппут.
|
Анжела Эрдман бытыылка туһунан хантан билбитэй?
|
Музей кинилэргэ баар диэн киниэхэ эппитэ.
|
"Ити олус дьикти этэ", диир 62 саастаах Анжела Эрдманн, хайдах бытыылка туһунан билбитин саныырыгар. "Биир эр киһи мин ааным таһыгар турбута уонна эппитэ миэхэ мин эһэбиттэн почта баар диэн. Онтон эппитэ ол бытыылка иһигэр иһитиннэрии баар үһү уонна онно баар аат мин эһэм киэнэ эбит". Ол кэлэ сылдьыбыт киһи генеалогическай чинчийээччи кинини көрдөөн булбут Берилиҥҥэ, суругу Гамбург хотугу порт куоратыгар баар Аан Дойдутааҕы муора түмэлигэр биэрбиттэрин кэннэ.
|
Анжелаҕа кэлэ сылдьыбыт дьоннор тугу тиэрдибиттэрэ?
|
Бытыылка булбуттарын туһунан сонуннары
|
“Бу олус дьикти этэ” диэтэ 62 саастаах Анжела Эрдманн, бытыылка туһунан хайдах билбитин санаан. “Биир киһи ааным аттыгар туран, эһэбиттэн сурук ылбытын туһунан кэпсээбитэ. Онтон бытыылкаҕа сурук булуллубутун уонна ол сурукка эһэм аата баарын туһунан эппитэ”. Кини ыалдьыта генеалогическай чинчийээччи этэ, сурук Гамбург хотугу порт куоратыгар баар Аан дойдутааҕы муора мусуойугар бэриллибитин кэннэ кинини Берлиҥҥэ булбута.
|
Анжела ыалдьыта ким этэй?
|
Өбүгэ төрүттэрин (генеалогическай) чинчийээччи
|
"Ити олус дьикти этэ", диир 62 саастаах Анжела Эрдманн, хайдах бытыылка туһунан билбитин саныырыгар. "Биир эр киһи мин ааным таһыгар турбута уонна эппитэ миэхэ мин эһэбиттэн почта баар диэн. Онтон эппитэ ол бытыылка иһигэр иһитиннэрии баар үһү уонна онно баар аат мин эһэм киэнэ эбит". Ол кэлэ сылдьыбыт киһи генеалогическай чинчийээччи кинини көрдөөн булбут Берилиҥҥэ, суругу Гамбург хотугу порт куоратыгар баар Аан Дойдутааҕы муора түмэлигэр биэрбиттэрин кэннэ.
|
Кэлэ сылдьыбыт киһи хантан билбит бытыылка иһигэр баар иһитиннэрии Анжела эһэтэ суруйбутун?
|
Иһитиннэригэ эһэтин аата көстүбүт.
|
101 сыл устата ууга сыппыт хоҥор өҥнөөх пиибэ бытыылкататын булт быыһыгар булбут Конрад Фишер балыксыт, Киэль хоту баар куораттан чугас Балтийскай муораҕа балыктыы сылдьан. Түмэл океанология уонна наука салаатыгар кураторынан үлэлиир Хольгер фон Нойхофф бытыылка иһигэр баар иһитиннэрии саамай эргэ киниэхэ түбэспиттэртэн диэбит. “Докумуону кытта бытыылка, булгуччу саамай эргэ билиҥҥи бириэмэҕэ. Олус үчүгэй туруктаах.”
|
Хайдах бытыылка көһүннэ?
|
Балыксыт булан ылбыт.
|
101 сыл устата ууга сыппыт хоҥор өҥнөөх пиибэ бытыылкататын булт быыһыгар булбут Конрад Фишер балыксыт, Киэль хоту баар куораттан чугас Балтийскай муораҕа балыктыы сылдьан. Түмэл океанология уонна наука салаатыгар кураторынан үлэлиир Хольгер фон Нойхофф бытыылка иһигэр баар иһитиннэрии саамай эргэ киниэхэ түбэспиттэртэн диэбит. "Иннээҕэр эргэ уонна түмэлгэ баар бытыылката суох булуллубут докумуоннар бааллар", диир “Эрээри докумуону кытта бытыылка, булгуччу саамай эргэ билиҥҥи бириэмэҕэ. Олус үчүгэй туруктаах.”
|
Туох диир Холгер фон Нойхофф бытыылка иһитиннэриитин туһунан?
|
Ити саамай эргэ бытыылканы кытта булуллубут иһитиннэрии киниэхэ түбэспиттэртэн.
|
101 сыл устата ууга сыппыт хоҥор өҥнөөх пиибэ бытыылкататын булт быыһыгар булбут Конрад Фишер балыксыт, Киэль хоту баар куораттан чугас Балтийскай муораҕа балыктыы сылдьан. Түмэл океанология уонна наука салаатыгар кураторынан үлэлиир Хольгер фон Нойхофф бытыылка иһигэр баар иһитиннэрии саамай эргэ киниэхэ түбэспиттэртэн диэбит. "Иннээҕэр эргэ уонна түмэлгэ баар бытыылката суох булуллубут докумуоннар бааллар", диир “Эрээри докумуону кытта бытыылка, булгуччу саамай эргэ билиҥҥи бириэмэҕэ. Олус үчүгэй туруктаах.”
|
Соторутааҕыта булуллубут иһитиннэрииттэн ордук эргэлэр түмэлгэ бааллар дуо?
|
Оннук, эрээри бытыылката суох
|
Чинчийээччилэр сабаҕалыылларынан Эрдсман эһэтэ Ричард Платц 1913 сылга айылҕаны чинчийэр бөлөҕу кытта дьаарбайа сылдьан бытыылканы муораҕа бырахпыт эбит. Кини оччолорго 20-лээх. Аккырыыкка улахан аҥара сатаан ааҕыллыбат эбит, Ол эрэн Берлиннааҕы аадырыс уонна автор дьиэтээҕи аадырыһыгар ыыттыннар диэн кердеһуутэ сатаан ааҕыллар эбит. Уонна булбут киһи ороскуотурбатын диэн бытыылка иһигэр эбии ол бириэмэтээҕи 2 марканы укпут. Ол эрэн ол кэннэ 101 сыл ааһыа диэн кини санаабатах. Эрдсман эһэтин билбэт да буоллар суругу тутан уйадыйан ылбыт. Кини эһэтэ Эрдсман төрүөн 6 сыл иннинэ 54 сааһыгар өлбүт.
|
1913 сылга
|
20 сааһыгар
|
Чинчийээччилэр сабаҕалыылларынан, Эрдманн эһэтэ, Ричард Платц, 1913 сыллаахха айылҕаны сыаналыыр бөлөххө сылдьан, бытыылканы муораҕа быраҕан кэбиспит. Ол саҕана кини 20 саастаах этэ. Сурук үгүс өттө өйдөммөт этэ, ол гынан баран открытка иннигэр Берлиҥҥэ баар аадырыһа ааҕыллар этэ, ону тэҥэ ааптар сурук булбут киһи дьиэтин аадырыһыгар ыытыахтаах диэн үтүө санаалаах көрдөһүүтэ этэ. “Кини өссө бытыылкаҕа баар ол кэмнээҕи икки марканы киллэрбитэ, онон булбут киһи ороскуоту ылыа суоҕа этэ,” Эрдманн эппитэ. “Ол гынан баран, кини 101 сыл аһыа диэн санаабатаҕа.” Кини эппитинэн, сурук кэлбититтэн долгуйбут, ол эрээри эһэтин билбэт этэ, тоҕо диэтэххэ эһэтэ 54 сааһыгар, кини төрүөҕүн алта сыл иннинэ өлбүтэ.
|
Ричард Платц бытыылканы булбут киһиттэн тугу көрдөспүтэй?
|
Бытыылкаҕа баар маркалары туһанан Платцка сурук ыыттын диэн.
|
Чинчийээччилэр санааларынан Эрдман эһэтэ, Рихард Платц, бытыылканы 1913 сыллаахха айылҕаны таптыыр дьоннору кытары походка сылдьаарын муораҕа бырахпыт. Кини ол бириэмэҕэ 20 саастаах этэ. Сурук улахан аҥара өйдөммөт этэ, ол да буоллар иннигэр Берлиҥҥэ баар аадырыс сатаан ааҕыллар этэ, уонна ааптар эйэҕэстик суруйбут ким маны булбут ити аадырыска ыыттын диэн. “Ону тэҥэ ол бириэмэтээҕи икки маарка ууран биэрбит этэ бытыылкаҕа, булбут киһи хаччы төлөөбөтүн гына.” - диир Эрдман. “Эрээри кини 101 сыл ааһыа диэн толкуйдаабатах.” Кини долгуйбутум диир иһитиннэриини тутан эһэтин билбэтэх да буоллар, тоҕо диэтэр кини 54 сааһыгар өлбүт, кини төрүөн алта сыл иннинэ.
|
Сурук ханна тиийиэн баҕарбыта Ричард Платц?
|
Кини дьиэтигэр
|
Мин эһэбин соччо билбэт этим,ол эрээри кини суруйаааччыны буоларын билбитим, кини эгэлгэтэ суох, көҥүлү итэҕэйэр, барыларын кытта ытыктабыллаахтык сыһыаннаһар. Кини эдэр дьоҥҥо элбэх үтүөнү оҥорбута, онтон кэнники бэйэтин ойоҕунаан, икки кыыһын кытта айаннаабыттара. Ити кэрэ этэ, тоҕо диэтэргин мин илэ харахпынан көрбүтүм, хантан хааннаахпын кимтэн кииннээхпин. Эһэм Эрдмант эппитин курдук, кини эмиэ култуураны сөбүлүүрэ, аан дойдуну кэрийэ сылдьыбыта, бэйэтин аһаҕастык сэһэргээбитэ.
|
Анжела Эрдман эһэтин кытта ханнык характеристикалары сөпсуһэрий?
|
Санаатынан туоратыыта суох
|
"Мин эһэбин оччо билбэт этим эрээри, кини суруйаааччы, олус аһаҕас, көҥүлгэ уонна бары бэйэ бэйэлэригэр ытыктабыллаахтык сыһыаннаһыахтаахтар диэҥҥэ итэҕэйэр этэ" - диир кини. "Кини эдэр дьоҥҥо элбэҕи оҥорбута, онтон кэнники бэйэтин ойоҕунаан, икки кыыһын кытта аан дойдуну кэрийбитэ. Дьикти үчүгэй этэ, мин төрдүм хантан саҕаланарын көрбүтүм". Эрдман этэринэн, кини эһэтин курдук, култуураны уонна аан дойдуну кэрийэрин сөбүлүүрэ. Кини бэйэтин эмиэ аһаҕас көрүүлээх диэн ойуулуур. "Кини икки кыыс оҕолоругар тугу үөрэппитин, мин ийэм миигин үөрэппитэ, ону мин уолаттарбар тиэрдэбин," - диир кини. Бытыылка иһитиннэритин тутан үөрбүтэ да буоллар, аттын дьоннор кини эһэтин курдук муораҕа иһитиннэриилэрдээх бытыылкалары бырахпатыннар диэн эрэнэр. "Бүгүн муораҕа иччи элбэх бытыылкалар уонна бөхтөр баалларын тухары тугу да быраҕыа суохтаахпыт онно," - диир кини.
|
Анжела сөбүлэһэр дуу бытыылка иһитиннэриилэри муораҕа быраҕарга билиҥҥи кэмҥэ?
|
Суох, кини муораҕа бэйэтигэр бас бэриммэт эбийиэктэр сөп буоллуннар дии саныыр.
|
Мин эһэбин соччо билбэт этим,ол эрээри кини суруйаааччыны буоларын билбитим, кини эгэлгэтэ суох, көҥүлү итэҕэйэр, барыларын кытта ытыктабыллаахтык сыһыаннаһар. Кини эдэр дьоҥҥо элбэх үтүөнү оҥорбута, онтон кэнники бэйэтин ойоҕунаан, икки кыыһын кытта айаннаабыттара. Ити кэрэ этэ, тоҕо диэтэргин мин илэ харахпынан көрбүтүм, хантан хааннаахпын кимтэн кииннээхпин. Эһэм Эрдмант эппитин курдук, кини эмиэ култуураны сөбүлүүрэ, аан дойдуну кэрийэ сылдьыбыта, бэйэтин аһаҕастык сэһэргээбитэ.
|
Анжела бу күн, муора туругун туһунан туох дии саныырый?
|
Кини бэйэтигэр сыһыана суох малларынан толору буолааччы.
|
Сурук уонна бытыылка Гамбург Морской музейыгар 2014 сыл ыам ыйын саҕаланыытыгар дылы туруохтара, ол кэнниттэн экспертар текст өттүн быһаарарга турунуохтара. Бытыылка дьылҕата биллибэт, ол гынан баран, Эрдманн музейга хаалыа диэн эрэнэр.
|
Экспертар тиэкиһи уөрэтэн буттэхтэринэ, бытылка дьылҕата туох буолара буолуой?
|
Кини дьылҕата биллибэт.
|
Сурук уонна бытыылка Гамбург Морской музейыгар 2014 сыл ыам ыйын саҕаланыытыгар дылы туруохтара, ол кэнниттэн экспертар тиэкис өттүн быһаарарга турунуохтара. Бытыылка дьылҕата биллибэт, ол гынан баран, Эрдманн музейга хаалыа диэн эрэнэр.
|
Эрдман бытыылка выставкатыгар тугу эбии туруоруон баҕарар?
|
Ааптар хаартыскалара уонна сурук бытыылка иһигэр
|
Сурук уонна бытыылка Гамбург Морской музейыгар 2014 сыл ыам ыйын саҕаланыытыгар дылы туруохтара, ол кэнниттэн экспертар тиэкис өттүн быһаарарга турунуохтара. Бытыылка дьылҕата биллибэт, ол гынан баран, Эрдманн музейга хаалыа диэн эрэнэр.
|
Эрдман выставка кэниттэн, бытыылканы тугу гыныан баҕара буолуой?
|
Кини Гамбурдааҕы муора музейыгар хаалыаҕын баҕарар.
|
100 сыл устата аан дойдуга полиция уонна разведка сулууспалара полиграфка эрэнэллэр тоҕо диэтэргин буруйдуур дьону эбэтэр таҥнарыахсыттары көмүскүүргэ полиграф көмөлөһүүнүнэн (дьиҥи этээччи прибору) туһаналлар. Киинэлэргэ полиграфка холбоннорун эрэ полиграфтар ханна да суох драматическай миэстэлэргэ буруйдуу санааны көрдөрөр тириилэрэ хатарыытын көрдөрөллөр. Ол гынан баран, бу айыы суох буолуон сөп.
Великобритания уонна Нидерланд идэлийбит чинчийээччилэрэ айбыт ньымаларынан аан дойду үрдүнэн полиция участоктарыгар 10 сыл иһигэр 70% тахса тесты туһаныллыан сөп. Хаҥас харах түһүүтүн, элбэхтии саҥарыыны эбэтэр сэби сэргэтиини — барытын халтарыйыы биллэр бэлиэлэринэн — аахпытын оннугар, саҥа ньыма киһи аҥары түүлээх этин-сиинин хамсаныытын кэтээн көрүүгэ олоҕурар, бу киһи буруйдуурун бигэргэппэт.
|
Хаһан сымыйаны көрдөрөр саҥа ньыма 70 % дьиҥэ көрдөрөр буолар ?
|
Тургутуу кэмигэр кини ити таһымы ситиспитэ
|
100 сыл устата полиция уонна разведка сулууспалара бүтүн аан дойду үрдүнэн полиграфы сымыйа детекторынан туталлар буруйдаахтары саралыы тардарга эбэтэр үспүйүөннэри уонна таҥнарыахсыттары арыйарга. Полиграфы көрөөччүлэр киинэлэргэ сөбүлүүллэр, холобур, буруйдаахтар сымыйа детекторыгар холбоноллоругар күүскэ көлөһүннэнэллэр, курдук элбэх драматическэй түгэннэргэ. Эрээри сотору кэминэн ити оҥоһук туһата суох буолуон сөп. Великобританияттан уонна Нидерландаттан сылдьар чинчийээччилэр улахан арыйыы оҥорбуттар 70%-тан элбэх ситиһиилээх тестары ааспыт метод таһааран, ол метод уонча сыл устата полиция учаастактарыгар туттуон сөптөөх. Сирэй мимическэй тиктэр, ордук саҥарааһын эбэтэр илиинэн далбаатыы - илэ балаччы албын бэлиэлэрэ, ол оннугар саҥа метод киһи этин уопсай хамсыырын көрөн, албын бэлиэлэри биллэрэр.
|
Саҥа сымыйаны булуу ньыма, полиграф курдук буолбакка тугу булан көрөрүй?
|
Киһи этин барыта хамсыырын
|
Аан дойду үрдүнэн полиция уонна разведка уорганнара 100-чэ сыл устата буруйдаахтары буруйдуурга эбэтэр шпионнары уонна атыылааччылары арыйарга көмөлөһөргө сымыйаны быһаарар тэрил быһыытынан полиграфтарга тирэҕирэллэр. Полиграф киинэ устар дьон сөбүлүүр оҥоһуктара — ааҕан сиппэт драматическай сценаларга буруйдаах дьоҥҥо бу тэрил холбоннуҕуна улаханнык тиритэллэрин көрдөрөр.
Ол эрээри бу саҥа тэрил сотору кэминэн ааспыт кэмҥэ хаалыан сөп. Великобритания уонна Нидерланды чинчийээччилэрэ улахан ситиһиини оҥордулар, 70%-тан тахса ситиһиилээх ньыманы оҥордулар, ону уон сыл иһигэр аан дойду полициятын учаастактарыгар туттуохха сөп.
Сымыйаны бэлиэтиир бэлиэлэринэн ааҕыллар сирэй ниэрбэтин хамсааһыныгар, аһара элбэҕи кэпсэтэргэ эбэтэр илиини далбаатыырга олоҕурбут үгүс ньымалартан уратыта диэн саҥа ньыма буруйдаах буолуу бэлиэлэрин быһаарарга бүтүн эт-хаан хамсаныыларын хонтуруоллуур.
|
Саҥа ньыманы уон сыл иһигэр аан дойду полициятын учаастактарыгар туттуохха сөп буолар. Саҥа ньыма буруйдаах буолуу бэлиэлэрин быһаарарга бүтүн эт-хаан хамсаныыларын хонтуруоллуур.
|
10 сыл устата
|
Полиграф Америка холбоһуктаах штаттарыгар холуобунай уонна атын дьыалаларга, ону тэҥэ ФБР уонна ЦРУ-га куттал суох буолуутун көҥүлүн ыларга киэҥник туттуллар, ол гынан баран Европаҕа быдан аҕыйахтык туттуллар. Научнай уонна юридическай уопсастыбалартан кини эрэллээх буолуутугар өрүү улахан саарбахтааһын баара.
Оттон чинчийээччилэр оҥорбут саҥа ньымалара эксперименнэргэ бэйэтин дакаастаата. Сүрүн өйдөбүлэ диэн, сымыйаччылар ордук хамсаналлар, онон, киинэлэргэ көмпүүтэр оҥорбут персонажтарын оҥорорго туттуллар бүтүн эт-хаан хамсаныытын ылар көстүүмүн туһаныы маны ылыаҕа.
Чинчийэр бөлөх чилиэннэриттэн биирдэстэрэ, Росс Андерсон, эппит: "Уонунан сылларга албыннааһыны чинчийии көрдөрөрүнэн, кэпсик ылар киһи кырдьыгы сымыйаттан кыратык эрэ араарар кыахтааҕа." Кини өссө эппитинэн, саҥа ньыма утарыта, 70% тахса эрэллээх буолууну көрдөрөр. Сорох тестэргэ хамаанда 80% тахса түмүктэри ситиспит. Андерсон бэлиэтээбитэ: "Сүрүн түмүк диэн буруйдаах дьон ордук хамсаналлар, ону биһиги эрэллээхтик мээрэйдиэхпитин сөп."
|
Көстүүм сымыйаны этэр дьон ордук хамсаныыларын көрдөрөр
|
Көмпүүтэр оҥорбут бэлиэлэрин оҥорорго
|
Полиграф Америка холбоһуктаах штаттарыгар холуобунай уонна атын дьыалаларга, ону тэҥэ ФБР уонна ЦРУ-га куттал суох буолуутун көҥүлүн ыларга киэҥник туттуллар, ол гынан баран Европаҕа быдан аҕыйахтык туттуллар. Научнай уонна юридическай уопсастыбалартан кини эрэллээх буолуутугар өрүү улахан саарбахтааһын баара.
Оттон чинчийээччилэр оҥорбут саҥа ньымалара эксперименнэргэ бэйэтин дакаастаата. Сүрүн өйдөбүлэ диэн, сымыйаччылар ордук хамсаналлар, онон, киинэлэргэ көмпүүтэр оҥорбут персонажтарын оҥорорго туттуллар бүтүн эт-хаан хамсаныытын ылар көстүүмүн туһаныы маны ылыаҕа.
Чинчийэр бөлөх чилиэннэриттэн биирдэстэрэ, Росс Андерсон, эппит: "Уонунан сылларга албыннааһыны чинчийии көрдөрөрүнэн, кэпсик ылар киһи кырдьыгы сымыйаттан кыратык эрэ араарар кыахтааҕа." Кини өссө эппитинэн, саҥа ньыма утарыта, 70% тахса эрэллээх буолууну көрдөрөр. Сорох тестэргэ хамаанда 80% тахса түмүктэри ситиспит. Андерсон бэлиэтээбитэ: "Сүрүн түмүк диэн буруйдаах дьон ордук хамсаналлар, ону биһиги эрэллээхтик мээрэйдиэхпитин сөп."
|
Андерсон этэринэн, билигин тугу мээрэйдиэххэ сөбүй?
|
Ким эмит буруйдааҕын ду, буруйа суоҕун ду көрдөрөр хамсааһыннар
|
Полиграф Америка холбоһуктаах штаттарыгар холуобунай уонна атын дьыалаларга, ону тэҥэ ФБР уонна ЦРУ-га куттал суох буолуутун көҥүлүн ыларга киэҥник туттуллар, ол гынан баран Европаҕа быдан аҕыйахтык туттуллар. Научнай уонна юридическай уопсастыбалартан кини эрэллээх буолуутугар өрүү улахан саарбахтааһын баара.
Оттон чинчийээччилэр оҥорбут саҥа ньымалара эксперименнэргэ бэйэтин дакаастаата. Сүрүн өйдөбүлэ диэн, сымыйаччылар ордук хамсаналлар, онон, киинэлэргэ көмпүүтэр оҥорбут персонажтарын оҥорорго туттуллар бүтүн эт-хаан хамсаныытын ылар көстүүмүн туһаныы маны ылыаҕа.
Чинчийэр бөлөх чилиэннэриттэн биирдэстэрэ, Росс Андерсон, эппит: "Уонунан сылларга албыннааһыны чинчийии көрдөрөрүнэн, кэпсик ылар киһи кырдьыгы сымыйаттан кыратык эрэ араарар кыахтааҕа." Кини өссө эппитинэн, саҥа ньыма утарыта, 70% тахса эрэллээх буолууну көрдөрөр. Сорох тестэргэ хамаанда 80% тахса түмүктэри ситиспит. Андерсон бэлиэтээбитэ: "Сүрүн түмүк диэн буруйдаах дьон ордук хамсаналлар, ону биһиги эрэллээхтик мээрэйдиэхпитин сөп."
|
Росс Андерсон - чинчийэр бөлөх чилиэнэ
|
Сымыйаны быһаарар саҥа ньыманы оҥорор хамаанда чинчийээччитэ
|
Полиграф тэрили 1921 сыллаахха полиция үлэһитэ Джон Ларсон психолог Уильям Марстон чинчийиитигэр олоҕуран оҥорбута. Киһи сымыйалыырын быһаарарга тымыр, сүрэх тэбиитэ, хаан баттааһына, тиритии уонна тыынар уорганнар көрдөрүүлэрэ уларыйыыларын бэлиэтиир. Киинэлэргэ бу тэрил сыыһата суох курдук көрдөрүллэр эрээри, Америка холбоһуктаах штаттарын Үрдүкү суута 1998 сыллаахха полиграф эрэллээх буолуутугар биир санаа суох диэн быһаарбыта. Бу түмүгү АХШ Наукаларын национальнай академията 2003 сыллаахха бигэргэппитэ.
|
Джон Ларсон диэн полиция үлэһитэ
|
Сымыйаны быһаарар ньыманы айбыт полиция үлэһитэ
|
Полиграф тэрили 1921 сыллаахха полиция үлэһитэ Джон Ларсон психолог Уильям Марстон чинчийиитигэр олоҕуран оҥорбута. Киһи сымыйалыырын быһаарарга тымыр, сүрэх тэбиитэ, хаан баттааһына, тиритии уонна тыынар уорганнар көрдөрүүлэрэ уларыйыыларын бэлиэтиир. Киинэлэргэ бу тэрил сыыһата суох курдук көрдөрүллэр эрээри, Америка холбоһуктаах штаттарын Үрдүкү суута 1998 сыллаахха полиграф эрэллээх буолуутугар биир санаа суох диэн быһаарбыта. Бу түмүгү АХШ Наукаларын национальнай академията 2003 сыллаахха бигэргэппитэ.
|
1998 сыллаахха туох буолбутай?
|
Үрдүкү суут полиграфтар эрэллээхтэрин бигэргэппэтэ.
|
Полиграф тэрили 1921 сыллаахха полиция үлэһитэ Джон Ларсон психолог Уильям Марстон чинчийиитигэр олоҕуран оҥорбута. Киһи сымыйалыырын быһаарарга тымыр, сүрэх тэбиитэ, хаан баттааһына, тиритии уонна тыынар уорганнар көрдөрүүлэрэ уларыйыыларын бэлиэтиир. Киинэлэргэ бу тэрил сыыһата суох курдук көрдөрүллэр эрээри, Америка холбоһуктаах штаттарын Үрдүкү суута 1998 сыллаахха полиграф эрэллээх буолуутугар биир санаа суох диэн быһаарбыта. Бу түмүгү АХШ Наукаларын национальнай академията 2003 сыллаахха бигэргэппитэ.
|
Полиграф эрэлэ суох буолуон сөп диэн ким бастаан эппитэй?
|
Америка холбоһуктаах штаттарын Үрдүкү суута
|
Андерсон уонна кини бииргэ үлэлиир дьоно ыыппыт эксперименнарыгар Ланкастер университетын 180 устудьуона уонна үлэһитэ кыттыбыттара, олортон аҥара кырдьыгы этэргэ, иккис аҥара сымыйаны этэргэ сорудахтаммыта. Икки тестэн турар 70 мүнүүтэ усталаах эксперименҥэ кыттыбытын иһин хас биирдии кыттааччы £7.50 ылбыта.
Бастакы тесткэ сэттэ мүнүүтэ устата «Never End» диэн көмпүүтэр оонньутугар оонньообут дьонтон оонньуу туһунан ыйыталастылар, оттон сорохтор оонньуу туһунан эрэ информациялаах буоланнар, оонньообуттарын туһунан сымыйалаатылар.
Иккис тест 5 фунт стерлингтээх сүппүт саппыйаны кытта сибээстээх этэ. Сорох кыттааччыларга саппыйаны сүппүт маллары хомуйар офиска илдьэ баралларыгар көрдөспүттэрэ, оттон сорохтор кистээбиттэрэ уонна сымыйалаабыттара.
|
"Сыыһа түмүк" эксперименҥэ кыттааччылар туох туһунан сымыйалаатылар?
|
Кинилэр оонньууну оонньоотулар дуо?
|
Андерсон уонна кини бииргэ үлэлиир дьоно ыыппыт эксперименнарыгар Ланкастер университетын 180 устудьуона уонна үлэһитэ кыттыбыттара, олортон аҥара кырдьыгы этэргэ, иккис аҥара сымыйаны этэргэ сорудахтаммыта. Икки тестэн турар 70 мүнүүтэ усталаах эксперименҥэ кыттыбытын иһин хас биирдии кыттааччы £7.50 ылбыта.
Бастакы тесткэ сэттэ мүнүүтэ устата «Never End» диэн көмпүүтэр оонньутугар оонньообут дьонтон оонньуу туһунан ыйыталастылар, оттон сорохтор оонньуу туһунан эрэ информациялаах буоланнар, оонньообуттарын туһунан сымыйалаатылар.
Иккис тест 5 фунт стерлингтээх сүппүт саппыйаны кытта сибээстээх этэ. Сорох кыттааччыларга саппыйаны сүппүт маллары хомуйар офиска илдьэ баралларыгар көрдөспүттэрэ, оттон сорохтор кистээбиттэрэ уонна сымыйалаабыттара.
|
Сорох дьон кумааһынньыктарынан тугу гыныахтаах этилэрий?
|
Сүппүт уонна булуллубут маллардаах хоруопкаҕа төннөрөҕүт
|
Андерсон уонна кини бииргэ үлэлиир дьоно ыыппыт эксперименнарыгар Ланкастер университетын 180 устудьуона уонна үлэһитэ кыттыбыттара, олортон аҥара кырдьыгы этэргэ, иккис аҥара сымыйаны этэргэ сорудахтаммыта. Икки тестэн турар 70 мүнүүтэ усталаах эксперименҥэ кыттыбытын иһин хас биирдии кыттааччы £7.50 ылбыта.
Бастакы тесткэ сэттэ мүнүүтэ устата «Never End» диэн көмпүүтэр оонньутугар оонньообут дьонтон оонньуу туһунан ыйыталастылар, оттон сорохтор оонньуу туһунан эрэ информациялаах буоланнар, оонньообуттарын туһунан сымыйалаатылар.
Иккис тест 5 фунт стерлингтээх сүппүт кумааһынньыгы кытта сибээстээх этэ. Сорох кыттааччыларга кумааһынньыгы сүппүт маллары хомуйар офиска илдьэ баралларыгар көрдөспүттэрэ, оттон сорохтор кистээбиттэрэ уонна сымыйалаабыттара.
|
Сэттэ мүнүүтэ устата сорох кыттааччылар тугу гыммыттарай?
|
Көмпүүтэр ооньуутугар оонньообута
|
"Уопсайынан, биһиги 82,2% ыйытыыга хоруйдааччылары (кырдьыгы этэр: 88,9%; сымыйаччы: 75,6%) биирдиилээн тарбахтарын холбоһуктаах хамсаныыларыгар олоҕуран, кырдьыгы этэр эбэтэр сымыйалыыр диэн сөпкө араарбыппыт", - диэн отчуокка этиллэр.
Андерсон эппитэ: "Биһиги бастакы холонуубут араас эт-хаан чааһа уонна эт-хаан бэлиэлэрэ албыннааһыны төһө көрдөрөллөрүн быһаарарга туһуламмыта. Сымыйаччылар илиилэрин ордук далбаатыыллара көһүннэ, ол гынан баран, бу көрдөрүү чопчута 55% эрэ этэ — үгэс буолбут полиграфка тэҥнэһэр таһым. Ддьиҥнээх сыаналаах арыйыы бүтүн эт-сиин хамсаныытыгар баар эбит. 70%-тан тахса түбэлтэҕэ кырдьыгы албынтан араарыахха сөп эбит."
Эт-сиин хамсааһынын тутар көстүүмнэри туттар сыаналаах – сыаналара £30,000 кэриҥэ – уонна ыарахан буолуон сөп, онон Андерсон уонна кини бииргэ үлэлиир дьоно билигин чэпчэки сыаналаах альтернативалары көрдүүллэр. Ол иһигэр көмпүүтэр оонньууларыттан хамсаныылары кэтээн көрөр технологияны туһаныы, холобур, Microsoft Xbox консолугар анаан оҥорбут Kinect камерата.
|
Андерсон эт-сиин көстүүмтэн ураты атыны көрдүүрүн биир биричиинэтэ туохха сытарый?
|
Эт-сиин көстүүмнэр ыарахан сыаналаахтар
|
"Уопсайынан, биһиги 82,2% ыйытыыга хоруйдааччылары (кырдьыгы этэр: 88,9%; сымыйаччы: 75,6%) биирдиилээн тарбахтарын холбоһуктаах хамсаныыларыгар олоҕуран, кырдьыгы этэр эбэтэр сымыйалыыр диэн сөпкө араарбыппыт", - диэн отчуокка этиллэр.
Андерсон эппитэ: "Биһиги бастакы холонуубут араас эт-хаан чааһа уонна эт-хаан бэлиэлэрэ албыннааһыны төһө көрдөрөллөрүн быһаарарга туһуламмыта. Сымыйаччылар илиилэрин ордук далбаатыыллара көһүннэ, ол гынан баран, бу көрдөрүү чопчута 55% эрэ этэ — үгэс буолбут полиграфка тэҥнэһэр таһым. Ддьиҥнээх сыаналаах арыйыы бүтүн эт-сиин хамсаныытыгар баар эбит. 70%-тан тахса түбэлтэҕэ кырдьыгы албынтан араарыахха сөп эбит."
Эт-сиин хамсааһынын тутар көстүүмнэри туттар сыаналаах – сыаналара £30,000 кэриҥэ – уонна ыарахан буолуон сөп, онон Андерсон уонна кини бииргэ үлэлиир дьоно билигин чэпчэки сыаналаах альтернативалары көрдүүллэр. Ол иһигэр көмпүүтэр оонньууларыттан хамсаныылары кэтээн көрөр технологияны туһаныы, холобур, Microsoft Xbox консолугар анаан оҥорбут Kinect камерата.
|
Эт-сиин көстүүмүгэр альтернатива туох буолуон сөбүй?
|
Ыраахтан хамсаныыны билэр технологиялар
|
"Уопсайынан, биһиги 82,2% ыйытыыга хоруйдааччылары (кырдьыгы этэр: 88,9%; сымыйаччы: 75,6%) биирдиилээн тарбахтарын холбоһуктаах хамсаныыларыгар олоҕуран, кырдьыгы этэр эбэтэр сымыйалыыр диэн сөпкө араарбыппыт", - диэн отчуокка этиллэр.
Андерсон эппитэ: "Биһиги бастакы холонуубут араас эт-хаан чааһа уонна эт-хаан бэлиэлэрэ албыннааһыны төһө көрдөрөллөрүн быһаарарга туһуламмыта. Сымыйаччылар илиилэрин ордук далбаатыыллара көһүннэ, ол гынан баран, бу көрдөрүү чопчута 55% эрэ этэ — үгэс буолбут полиграфка тэҥнэһэр таһым. Ддьиҥнээх сыаналаах арыйыы бүтүн эт-сиин хамсаныытыгар баар эбит. 70%-тан тахса түбэлтэҕэ кырдьыгы албынтан араарыахха сөп эбит."
Эт-сиин хамсааһынын тутар көстүүмнэри туттар сыаналаах – сыаналара £30,000 кэриҥэ – уонна ыарахан буолуон сөп, онон Андерсон уонна кини бииргэ үлэлиир дьоно билигин чэпчэки сыаналаах альтернативалары көрдүүллэр. Ол иһигэр көмпүүтэр оонньууларыттан хамсаныылары кэтээн көрөр технологияны туһаныы, холобур, Microsoft Xbox консолугар анаан оҥорбут Kinect камерата.
|
Ити этииттэн эт-сиин көстүүм туһунан тугу этиэххэ сөбүй?
|
Кинилэр үрдүк сыаналаахтар
|
Эһиги оҕоҕут спорка табыгастаах, оскуола хамаандатыгар түбэстин диэн уонна баҕар аан дойдутааҕы аренаҕа тахсарын баҕарарыт? Олус кыһанын, эһиги Олимпийскай чемпион эбэтэр Аан дойду кубогын кыайыан кыахтаах киһини сэтинньинэн эбэтэр, кыаллыбатаҕына, алтынньыга төрүөхтээххит. Чинчийии көрдөрбүт, ити ыйдайрга төрөөбүт оскуола оҕолоро бэйэлэрин кылаастарыгар баар оҕолорунааҕар ордуктар эбит. Сэтинньи уонна алтынньы ыйдарга төрөөбүт оҕолор атын уон ыйдарга төрөөбүт оҕолордооҕор ордук тулуурдаах уонна күүстээх эбиттэр, ураты муус устар уонна бэс ыйыгар төрөөбүттэртэн. Эссекс университетыгар баар спорт уонна физическэй эрчиллии центр ити чинчийиини баһылаабыт үлэһитэ доктор Гэвин Сандеркок, күһүн төрөөбүт оҕолор “көстөн турар былчыҥ күүс баһыйалаахтар” бииргэ үөрэнээччилэртээҕэр диэн арыйбыт.
|
Чинчийиигэ муус устар уонна бэс ыйыгар төрөөбүт оҕолор эттэрин-сииннэрин туһунан туох дэнэрий?
|
Кинилэр ордук мөлтөх эбиттэр сэтинньи уонна алтынньы ыйдарга төрөөбүт оҕолордооҕор
|
Эһиги оҕоҕут спорка табыгастаах, оскуола хамаандатыгар түбэстин диэн уонна баҕар аан дойдутааҕы аренаҕа тахсарын баҕарарыт? Олус кыһанын, эһиги Олимпийскай чемпион эбэтэр Аан дойду кубогын кыайыан кыахтаах киһини сэтинньинэн эбэтэр, кыаллыбатаҕына, алтынньыга төрүөхтээххит. Чинчийии көрдөрбүт, ити ыйдайрга төрөөбүт оскуола оҕолоро бэйэлэрин кылаастарыгар баар оҕолорунааҕар ордуктар эбит. Сэтинньи уонна алтынньы ыйдарга төрөөбүт оҕолор атын уон ыйдарга төрөөбүт оҕолордооҕор ордук тулуурдаах уонна күүстээх эбиттэр, ураты муус устар уонна бэс ыйыгар төрөөбүттэртэн. Эссекс университетыгар баар спорт уонна физическэй эрчиллии центр ити чинчийиини баһылаабыт үлэһитэ доктор Гэвин Сандеркок, күһүн төрөөбүт оҕолор “көстөн турар былчыҥ күүс баһыйалаахтар” бииргэ үөрэнээччилэртээҕэр диэн арыйбыт.
|
Гэвин Сандеркок диэн кимий?
|
Чинчийиини оҥорбут чинчийээччи
|
Эһиги оҕоҕут спорка табыгастаах, оскуола хамаандатыгар түбэстин диэн уонна баҕар аан дойдутааҕы аренаҕа тахсарын баҕарарыт? Олус кыһанын, эһиги Олимпийскай чемпион эбэтэр Аан дойду кубогын кыайыан кыахтаах киһини сэтинньинэн эбэтэр, кыаллыбатаҕына, алтынньыга төрүөхтээххит. Чинчийии көрдөрбүт, ити ыйдайрга төрөөбүт оскуола оҕолоро бэйэлэрин кылаастарыгар баар оҕолорунааҕар ордуктар эбит. Сэтинньи уонна алтынньы ыйдарга төрөөбүт оҕолор атын уон ыйдарга төрөөбүт оҕолордооҕор ордук тулуурдаах уонна күүстээх эбиттэр, ураты муус устар уонна бэс ыйыгар төрөөбүттэртэн. Эссекс университетыгар баар спорт уонна физическэй эрчиллии центр ити чинчийиини баһылаабыт үлэһитэ доктор Гэвин Сандеркок, күһүн төрөөбүт оҕолор “көстөн турар былчыҥ күүс баһыйалаахтар” бииргэ үөрэнээччилэртээҕэр диэн арыйбыт.
|
Ыстатыйа этэринэн кимнээх саамай мөлтөх эбиттэр алтынньы уонна сэтинньи ыйдарга төрөөбүт оҕолордооҕор?
|
Муус устар уонна бэс ыйыгар төрөөбүт оҕолор
|
Эссекскэ баар 26 судаарыстыбаннай оскуолаттан 10-тан 16 диэри саастаах 8550 уолаттар уонна кыргыттар чинчийиигэ кыттыыны ылбыттар. Кинилэр бары 2007 сылтан 2010 сылга диэри эти-сиини бэлэмнии үс араас түгэннэргэ: тулуур, илиилэр күүстэрэ уонна эт-сиин алын өттүн күүһүнэн испиттэлэммиттэр. Түмүктэринэн көрдөдөххө, оҕо төрөөбүт ыйа “балачча” уратылаахтах сүрэх-тымыр бэлэмигэр, быччыҥ күүһүгэр уонна түргэтиигэ дьоҕурдаах таһымҥа, ол билгэлиир ити характеристикалар ханнык олоххо наадалаах суолталаах спорка төһө эмэ үчүгэй киһи эбитин. Кэлэр нэдиэлэлэргэ буолуохтаах оскуола спорт күннэригэр оонньуулар ити түмүктэри бигэргэтиэхтэрэ. Сэтинньи ыйга төрөөбүт оҕолор уопсайынан саамай бэлэмнээх этилэр элбэх күүстээх уонна тулуурдаах быһыытынан, уонна кинилэр быччыҥ күүһүгэр иккис буолбуттара. Алтынньы ыйга төрөөбүт оҕолор оннук курдук бэлэмнээх кэриэтэ, быччыҥ күүһүгэр саамай үрдүк бааллары ылан үһүс миэстэни ыллылар кыахха, онтон ахсынньы ыйга төрөөбүт оҕолор кыратык хаалбыттар.
|
Тугу көрдөрдө оҕолор тулуур, илии күүһэ уонна эт-сиин алын өттүн күүстэрин чинчийиитэ?
|
Араас эбит оҕо ханнык сыл кэмигэр төрөөбүтүттэн тутулуктаах
|
Эссекс 26 судаарыстыбаннай оскуолатыттан 10-тан 16 саастарыгар диэри 8550 уол оҕолорго уонна кыыс оҕолорго чинчийии ыытыллыбыта; 2007 сылтан 2010 сылга диэри кинилэр бары үс араас физическэй бэлэмнээх буолуу көрдөрүүлэринэн тургутууну ааспыттара: тулуурдаах буолуу, илии күүһэ уонна сис аллараа өттүн күүһэ; түмүктэр көрдөрбүттэринэн, оҕо төрөөбүт ыйа сүрэх-тымыр бэлэмнээх буолуутун, былчыҥ күүһүн уонна түргэтиир дьоҕурун таһымыттан улахан уратылаах буолуон сөп эбит, уонна бу барыта ханнык спортсменнар бу итэҕэстэр олус наадалаах сирдэригэр төһө үчүгэйдэрин эрдэттэн билгэлиэххэ сөп. Кэлэр нэдиэлэлэргэ оскуолаҕа спорт дьарыктара түмүгү аҕалыахтарын сөп. Сэтинньигэ төрөөбүт оҕолор ордук бэлэмнээх этилэр, тоҕо диэтэххэ кинилэр ордук улахан күүстээх уонна былаастаах этилэр уонна иккис миэстэҕэ этилэр. Алтынньыга төрөөбүттэр оннук күүһү ситиһэн, үһүс миэстэҕэ кэлбиттэрэ, уонна ахсынньыга чугас төрөөбүт оҕолор эмиэ кинилэргэ чугас этилэр.
|
Сэтинньи ыйга төрөөбүт оҕолор тулуурдаах буолууларын, күүстэрин уонна дьоҕурдарын атын оҕолордуун тэҥнээтэххэ, чинчийии туох түмүктэри оҥорбутай?
|
Сэтинньи ыйга төрөөбүт оҕолор күүскэ иккис миэстэ буолбуттар, тулуурга бастакы миэстэ буолбуттар
|
Эссекс 26 судаарыстыбаннай оскуолатыттан 10-тан 16 саастарыгар диэри 8550 уол оҕолорго уонна кыыс оҕолорго чинчийии ыытыллыбыта; 2007 сылтан 2010 сылга диэри кинилэр бары үс араас физическэй бэлэмнээх буолуу көрдөрүүлэринэн тургутууну ааспыттара: тулуурдаах буолуу, илии күүһэ уонна сис аллараа өттүн күүһэ; түмүктэр көрдөрбүттэринэн, оҕо төрөөбүт ыйа сүрэх-тымыр бэлэмнээх буолуутун, былчыҥ күүһүн уонна түргэтиир дьоҕурун таһымыттан улахан уратылаах буолуон сөп эбит, уонна бу барыта ханнык спортсменнар бу итэҕэстэр олус наадалаах сирдэригэр төһө үчүгэйдэрин эрдэттэн билгэлиэххэ сөп. Кэлэр нэдиэлэлэргэ оскуолаҕа спорт дьарыктара түмүгү аҕалыахтарын сөп. Сэтинньигэ төрөөбүт оҕолор ордук бэлэмнээх этилэр, тоҕо диэтэххэ кинилэр ордук улахан күүстээх уонна былаастаах этилэр уонна иккис миэстэҕэ этилэр. Алтынньыга төрөөбүттэр оннук күүһү ситиһэн, үһүс миэстэҕэ кэлбиттэрэ, уонна ахсынньыга чугас төрөөбүт оҕолор эмиэ кинилэргэ чугас этилэр.
|
Туох бастыҥ көрдөрүүтэ буолбутай, үөрэхтээх дьон туттуллубут ньымаларыттан, оҕолор куустэрин сыаналыыр
|
Илии этин бөҕөтө
|
Манна холобур, биһиги быһаарбыппыт: сэтинньигэ төрөөбүт уол, муус устарга төрөөбүт тэҥ саастаах оҕоттон, 10%-нан түргэнник үлэлиэн, 12%-нан үрдүккэ ыстаныан уонна 15%-нан күүстээх буолуон сөп. Бу олус улахан физическэй баһыйар өрүт буолуон сөп, диэтэ Сандеркок. Маннык араастар тиһэҕэр ким үрдүк таһымнаах спортсмен буолбутун быһаарыахтарын сөп, тоҕо диэтэр, хаһыакка этиллэринэн, элитаҕа киирии олус кыра физическэй уратылартан тутулуктаах буолар. Спортивнай медицина аан дойдутааҕы сурунаалыгар тахсыбыт чинчийии көрдөрбүтүнэн, үс көрүҥ физическэй бэлэмнэнии сыанабылларын холбообуттарыгар, муус устарга төрөөбүт оҕолор саамай мөлтөхтөр, онтон иккис миэстэҕэ бэс ыйыгар төрөөбүттэр буолбуттар.
|
Туохха быраһыан тутулларый бу кыра тардыыга?
|
Укаазтаан, сэтинньигэ төрөөбүт оҕолор быдан кыахтаах буолаллар
|
Араас ыйдарга төрөөбүт биир кылаас үөрэнээччилэр уратылара сороҕор олус улахан этэ. “Холобур, көрбүппүт, сэтинньигэ төрөөбүт уол 10%-нан түргэнник сүүрэр, 12%-нан үрдүккэ ыстанар уонна 15%-нан күүстээх, муус устага төрөөбүт оҕотунааҕар, Ити эт-хаан ордуга буолуон кыаллар.” - Сандеркок этэринэн. Маннык итэҕэтиилэр тиһэҕэр тиийэн, үрдүк кыахтаах балаһыаннаах спортсмен буолбут киһини быһаарар кыахтаах буолуохтаахтар, тоҕо диэтэххэ, хаһыакка этиллэринэн, «саамай чулуу спорт көрүҥҥэ сүүмэрдээһин олох кыра уларыйыыттан эбэтэр киһи эт-хаан өттүнэн уларыйыытыттан тутулуктаах буолуон сөп». Аан дойдутааҕы спортивнай мэдисиинэ сурунаалыгар тахсыбыт чинчийии көрдөрүнэн, физическэй бэлэмнэнии үс көрүҥүн сыаналааһынын түмүгүнэн, муус устарга төрөөбүт оҕолор бэлэмнэрэ кыра, от ыйыгар төрөөбүт оҕолорунааҕар. Ол иһин ити оҕолору оскуола хамаандаларыттан үүрүөхтэрин сөп, оччоҕо спорка олох хаалыахтара, диир Сандеркок.
|
Туохха сабыдыаллыан сөбүй эт-хаан өттүнэн кыра уратылар?
|
Киһи профессиональнай спортсмен буолуон сөбүн
|
Манна холобур, биһиги быһаарбыппыт: сэтинньигэ төрөөбүт уол, муус устарга төрөөбүт тэҥ саастаах оҕоттон, 10%-нан түргэнник үлэлиэн, 12%-нан үрдүккэ ыстаныан уонна 15%-нан күүстээх буолуон сөп. Бу олус улахан физическэй баһыйар өрүт буолуон сөп, диэтэ Сандеркок. Маннык араастар тиһэҕэр ким үрдүк таһымнаах спортсмен буолбутун быһаарыахтарын сөп, тоҕо диэтэр, хаһыакка этиллэринэн, элитаҕа киирии олус кыра физическэй уратылартан тутулуктаах буолар. Спортивнай медицина аан дойдутааҕы сурунаалыгар тахсыбыт чинчийии көрдөрбүтүнэн, үс көрүҥ физическэй бэлэмнэнии сыанабылларын холбообуттарыгар, муус устарга төрөөбүт оҕолор саамай мөлтөхтөр, онтон иккис миэстэҕэ бэс ыйыгар төрөөбүттэр буолбуттар.
|
Сандеркок тылыттан, туохтан тутулуктааҕый үрдүк таһым спорт көрүҥнэригэр киирэр?
|
Кыах быһыытыгар улаханнык арахсыбаттар
|
Ылыллыбыт түмүктэр көрдөрөллөрүнэн, үөрэх сылын бастакы ыйдарыгар төрөөбүт оҕолор икки өттүнэн баһыйар өрүттээхтэр: билигин биллэринэн, кинилэр үөрэххэ академическай баһыйар өрүтү ылаллар уонна, көстөрүнэн, спордунан дьарыктанарга эмиэ ордук бэлэмнээхтэр.
Чинчийии ааптардара сабаҕалыылларынан, күһүҥҥү оҕолор (сайын төрөөбүттэргэ тэҥнээтэххэ, ийэлэрин иһигэр сылдьан витамин D-ни ордук элбэхтик ылбыт буолуохтарын сөп) маннык ураты төрүөтүнэн буолаллар.
Эдэр ыччат спортивнай тэрээһинин салайааччыта Джон Стил эппитинэн, оскуолаҕа спордунан дьарыктаныы хаачыстыбата оҕо спортивнай сайдыытыгар сүрүн оруолу оонньуур. Бастакы кылаастан олус үчүгэй физическэй бэлэмнэниини ылар оҕолор ордук сымса, тэҥнэһиги тутар уонна хамсаныылары дьүөрэлээн оҥорор буолаллар, уонна улаатан истэхтэрин аайы физическэй дьарыктарынан сөбүлээн дьарыктанар уонна ситиһиилэнэр кыахтара улаатар.
|
Үэрэтиигэ туох дииллэрий витамир D туһунан?
|
Битэмиин D дьайыыта хат буолуу кэмигэр, өйдөтөр тоҕо сааскы оҕолор ордук спортка үчүгэйдик дьарыктаналларын
|
Ылыллыбыт түмүктэр көрдөрөллөрүнэн, үөрэх сылын бастакы ыйдарыгар төрөөбүт оҕолор икки өттүнэн баһыйар өрүттээхтэр: билигин биллэринэн, кинилэр үөрэххэ академическай баһыйар өрүтү ылаллар уонна, көстөрүнэн, спордунан дьарыктанарга эмиэ ордук бэлэмнээхтэр.
Чинчийии ааптардара сабаҕалыылларынан, күһүҥҥү оҕолор (сайын төрөөбүттэргэ тэҥнээтэххэ, ийэлэрин иһигэр сылдьан витамин D-ни ордук элбэхтик ылбыт буолуохтарын сөп) маннык ураты төрүөтүнэн буолаллар.
Эдэр ыччат спортивнай тэрээһинин салайааччыта Джон Стил эппитинэн, оскуолаҕа спордунан дьарыктаныы хаачыстыбата оҕо спортивнай сайдыытыгар сүрүн оруолу оонньуур. Бастакы кылаастан олус үчүгэй физическэй бэлэмнэниини ылар оҕолор ордук сымса, тэҥнэһиги тутар уонна хамсаныылары дьүөрэлээн оҥорор буолаллар, уонна улаатан истэхтэрин аайы физическэй дьарыктарынан сөбүлээн дьарыктанар уонна ситиһиилэнэр кыахтара улаатар.
|
Туох Стил тылынан ордук спорт опыта буоларый ?
|
Кыах хамсаныытын дуоһуйуута
|
Ылыллыбыт түмүктэр көрдөрөллөрүнэн, үөрэх сылын бастакы ыйдарыгар төрөөбүт оҕолор икки өттүнэн баһыйар өрүттээхтэр: билигин биллэринэн, кинилэр үөрэххэ академическай баһыйар өрүтү ылаллар уонна, көстөрүнэн, спордунан дьарыктанарга эмиэ ордук бэлэмнээхтэр.
Чинчийии ааптардара сабаҕалыылларынан, күһүҥҥү оҕолор (сайын төрөөбүттэргэ тэҥнээтэххэ, ийэлэрин иһигэр сылдьан витамин D-ни ордук элбэхтик ылбыт буолуохтарын сөп) маннык ураты төрүөтүнэн буолаллар.
Эдэр ыччат спортивнай тэрээһинин салайааччыта Джон Стил эппитинэн, оскуолаҕа спордунан дьарыктаныы хаачыстыбата оҕо спортивнай сайдыытыгар сүрүн оруолу оонньуур. Бастакы кылаастан олус үчүгэй физическэй бэлэмнэниини ылар оҕолор ордук сымса, тэҥнэһиги тутар уонна хамсаныылары дьүөрэлээн оҥорор буолаллар, уонна улаатан истэхтэрин аайы физическэй дьарыктарынан сөбүлээн дьарыктанар уонна ситиһиилэнэр кыахтара улаатар.
|
Туох Стил диирий, кини ордук суолта буоларын оҕолор сайдалларыгар
|
Спордунан дьарыктанан эрэр оҕо
|
Натали Данман, бу бырагыраамманы салайар, эппитинэн, саҥа түмүктэринэн биллибит уратылар эдэр ыччаттар күрэхтэһиилэригэр көстөллөр эрээри, улахан дьон күрэхтэһиилэригэр ол уратылар сүтэн хаалаллар эбит. Кини эппитэ: «Элитаҕа, аҕа саастаах спортсменнарга көрбүппүтүнэн, чемпион буоларга элбэх араас фактордар дьайаллар, уонна биһиги үлэбит төрөөбүт ый сүрүн оруолу оонньуурун туоһулуур тугу да булбатахпыт».
|
Натали Данман тылынан уөрэтии хаачаҕа туох буоларый ?
|
Уонна манна подросткалар икки ардыларыгар, кинилэр саастарын ситэриэхтэригэр диэри араастаһыы баар буоларын-суоҕун туһунан боппуруос көрүллүбэт.
|
Натали Данман, бу бырагыраамманы салайар, эппитинэн, саҥа түмүктэринэн биллибит уратылар эдэр ыччаттар күрэхтэһиилэригэр көстөллөр эрээри, улахан дьон күрэхтэһиилэригэр ол уратылар сүтэн хаалаллар эбит. Кини эппитэ: «Элитаҕа, аҕа саастаах спортсменнарга көрбүппүтүнэн, чемпион буоларга элбэх араас фактордар дьайаллар, уонна биһиги үлэбит төрөөбүт ый сүрүн оруолу оонньуурун туоһулуур тугу да булбатахпыт».
|
Данман тылынан, улахан спортсменнарга дьыала тиийдэҕинэ
|
Төрөөбүт ый суолтата суох буолар
|
Натали Данман, бу бырагыраамманы салайар, эппитинэн, саҥа түмүктэринэн биллибит уратылар эдэр ыччаттар күрэхтэһиилэригэр көстөллөр эрээри, улахан дьон күрэхтэһиилэригэр ол уратылар сүтэн хаалаллар эбит. Кини эппитэ: «Элитаҕа, аҕа саастаах спортсменнарга көрбүппүтүнэн, чемпион буоларга элбэх араас фактордар дьайаллар, уонна биһиги үлэбит төрөөбүт ый сүрүн оруолу оонньуурун туоһулуур тугу да булбатахпыт».
|
Хантан Данамн санаатынан, улахан дьон спорт кыаҕын ылалларый ?
|
Дьайыы араас элбэх фактордарын холбоһуга
|
Кыра хоһу кылааска майгынныыр гына оҥорбуттар. Гофрированнай тимиртэн оҥоһуллубут истиэнэлэргэ үөрэх cхемалара ыйанан тураллар – алфавит ойууламмыт буукубалара уонна Бангладеш картата. Мэлдьи баар өтүйэ тоҥсуйуута уонна салгыҥҥа баар химикааттар киһи хабарҕатын хам тутар уонна хараҕы аһытар, ол өй түмүнэргэ мэһэйдиир. Ол туран бу үс квадраттаах хоско үөрэнэр оҕолор табылыннылар. Кинилэр утары фабрикаларга үлэттэн куоппуттар.
|
Туох ойууламмыт истиэнэлэргэ?
|
Дойду картата
|
Кыра хоһу кылааска майгынныыр гына оҥорбуттар. Гофрированнай тимиртэн оҥоһуллубут истиэнэлэргэ үөрэх cхемалара ыйанан тураллар – алфавит ойууламмыт буукубалара уонна Бангладеш картата. Мэлдьи баар өтүйэ тоҥсуйуута уонна салгыҥҥа баар химикааттар киһи хабарҕатын хам тутар уонна хараҕы аһытар, ол өй түмүнэргэ мэһэйдиир. Ол туран бу үс квадраттаах хоско үөрэнэр оҕолор табылыннылар. Кинилэр утары фабрикаларга үлэттэн куоппуттар.
|
Тоҕо хоско баар дьоннор табыллыбыттар?
|
Кинилэр чугас фабрикаларга үлэлээбэттэр.
|
Кыра хоһу кылааска майгынныыр гына оҥорбуттар. Гофрированнай тимиртэн оҥоһуллубут истиэнэлэргэ үөрэх cхемалара ыйанан тураллар – алфавит ойууламмыт буукубалара уонна Бангладеш картата. Мэлдьи баар өтүйэ тоҥсуйуута уонна салгыҥҥа баар химикааттар киһи хабарҕатын хам тутар уонна хараҕы аһытар, ол өй түмүнэргэ мэһэйдиир. Ол туран бу үс квадраттаах хоско үөрэнэр оҕолор табылыннылар. Кинилэр утары фабрикаларга үлэттэн куоппуттар.
|
Ханнык оҕолору "дьоллоох дьоннор" диилэр?
|
Кып-кыра кылааска үөрэнэр оҕолору
|
SOHAY диэн правительственнай буотах глобальнай (ПБГ) аан дойду оҕолорго көмө пуонлатыттан уонна Comic Relief үбүлэнэр тэрилтэ 14 сыл устата Дакка куорат самнархай эҥэригэр үлэһит оҕолорго оскулаҕа үөрэнэргэ көмөлөһөр. Улахан болҕомтону урааллар сэрэхтээх – алюминий, пластик уонна кожевеннай тэрилтэлэргэ үлэлиир оҕолорго. Ол кылаас SOHAY диэн тэрилтэ киин куоракка арыйбыттарыттан 23-тэн киинэртэн биирдэстэрэ буолар. Ити кииннэр оҕолору начальнай оскуолаҕа бэлэмнииллэр, оҕолор үөрэххэ тугу куоттарбыттарын ситиһэргэ. Начальнай оскуолаҕа киирэн баран оҕолор дьиэҕэ үлэлэрин ити кииҥҥэ бэйэлэрин үөлээннээхтэрин көмөлөрүнэн оҥоруохтарын сөп. Уон саастаах Аламин диэн уол урут пластиковай фабрикаҕа үлэлээбит, билигин инник кииҥҥэ сылдьар. Кини аҕата – уулуссаҕа атыыһыт, онтон ийэтэ күн аҥарыгар дьиэ үлэһитинэн үлэлиир. Бары астыналлар уоллара аны оскуолаҕа үөрэнэрин сэрэхтээх үлэттэн ыраах сиргэ. Кини табаарыһа Раби урут фабрикаҕа үлэлээбитин умнуон баҕарар үһү. “Мин оскуоланы астынабын,” - диир кини.
|
Тугунан дьарыктаналлар кииҥҥэ?
|
Оҕолору начальнай оскуолаҕа бэлэм буолалларыгар көмөлөһөллөр
|
SOHAY диэн правительственнай буотах глобальнай (ПБГ) аан дойду оҕолорго көмө пуонлатыттан уонна Comic Relief үбүлэнэр тэрилтэ 14 сыл устата Дакка куорат самнархай эҥэригэр үлэһит оҕолорго оскулаҕа үөрэнэргэ көмөлөһөр. Улахан болҕомтону урааллар сэрэхтээх – алюминий, пластик уонна кожевеннай тэрилтэлэргэ үлэлиир оҕолорго. Ол кылаас SOHAY диэн тэрилтэ киин куоракка арыйбыттарыттан 23-тэн киинэртэн биирдэстэрэ буолар. Ити кииннэр оҕолору начальнай оскуолаҕа бэлэмнииллэр, оҕолор үөрэххэ тугу куоттарбыттарын ситиһэргэ. Начальнай оскуолаҕа киирэн баран оҕолор дьиэҕэ үлэлэрин ити кииҥҥэ бэйэлэрин үөлээннээхтэрин көмөлөрүнэн оҥоруохтарын сөп. Уон саастаах Аламин диэн уол урут пластиковай фабрикаҕа үлэлээбит, билигин инник кииҥҥэ сылдьар. Кини аҕата – уулуссаҕа атыыһыт, онтон ийэтэ күн аҥарыгар дьиэ үлэһитинэн үлэлиир. Бары астыналлар уоллара аны оскуолаҕа үөрэнэрин сэрэхтээх үлэттэн ыраах сиргэ. Кини табаарыһа Раби урут фабрикаҕа үлэлээбитин умнуон баҕарар үһү. “Мин оскуоланы астынабын,” - диир кини.
|
Аламин диэн кимий?
|
Фабрика урукку үлэһитэ
|
SOHAY диэн правительственнай буотах глобальнай (ПБГ) аан дойду оҕолорго көмө пуонлатыттан уонна Comic Relief үбүлэнэр тэрилтэ 14 сыл устата Дакка куорат самнархай эҥэригэр үлэһит оҕолорго оскулаҕа үөрэнэргэ көмөлөһөр. Улахан болҕомтону урааллар сэрэхтээх – алюминий, пластик уонна кожевеннай тэрилтэлэргэ үлэлиир оҕолорго. Ол кылаас SOHAY диэн тэрилтэ киин куоракка арыйбыттарыттан 23-тэн киинэртэн биирдэстэрэ буолар. Ити кииннэр оҕолору начальнай оскуолаҕа бэлэмнииллэр, оҕолор үөрэххэ тугу куоттарбыттарын ситиһэргэ. Начальнай оскуолаҕа киирэн баран оҕолор дьиэҕэ үлэлэрин ити кииҥҥэ бэйэлэрин үөлээннээхтэрин көмөлөрүнэн оҥоруохтарын сөп. Уон саастаах Аламин диэн уол урут пластиковай фабрикаҕа үлэлээбит, билигин инник кииҥҥэ сылдьар. Кини аҕата – уулуссаҕа атыыһыт, онтон ийэтэ күн аҥарыгар дьиэ үлэһитинэн үлэлиир. Бары астыналлар уоллара аны оскуолаҕа үөрэнэрин сэрэхтээх үлэттэн ыраах сиргэ. Кини табаарыһа Раби урут фабрикаҕа үлэлээбитин умнуон баҕарар үһү. “Мин оскуоланы астынабын,” - диир кини.
|
Аламин билигин тугунан дьарыгырар?
|
Үөрэх киинигэр сылдьар
|
SOHAY төрөппүттэргэ уонна үлэ биэрээччилэргэ оҕо үлэтин эрдэттэн тохторууга үөрэх ыыталлар уонна өссө дьиэ кэргэн дохуотун улаатыннарарга професссиональнай үөрэх баар. “Үлэһит оҕолор үөрэхтэннэлэрин туһугар кырдьык олус уустуктаах”, - диир SOHAY бырагыраама салайааччыта Мохаммед аль-Мамун. “Кинилэр психологическэй уонна эт-хаан туруктара атын оҕолордооҕор ураты. Үлэлэриттэн барбыттарын кэннэ кинилэргэ атын оҕолору кытта доҕордоһорго уонна оскуолаҕа сөп түбэһэн биэрэргэ уустуктаах”. Өссө уустуктаах кинилэр үөрэхтэрин салҕыылларыгар – туорааһын таһыма ити оҕолор ардыларыгар олус үрдүк. Сэттэ саастаах Жорна Актер Сумайя икки убайдаах эбит, иккиэннэрэ үлэһиттэр (биирэ рестораҥҥа, биирэ куорат кулуубугар үлэлииллэр). Ол гынан баран кини SOHAY кииҥҥэ үөрэх туһунан билэн баран, аны государственнай начальнай оскуолаҕа сылдьар буолбут. Кини төрөппүттэрэ уоллаттар хамнастара суох сатаан олорботтор эрээри, кыыстара оскуолаҕа барарын олус баҕарбыттара.
|
Аль-Мамун этэринэн үлэһит оҕолор ханнык уустуктары кытта көрсүһэллэр эбит оскуолаҕа сылдьан?
|
Оскуола эйгэтигэр киирэргэ уустуктаах буолуохтарын сөп
|
SOHAY төрөппүттэргэ уонна үлэ биэрээччилэргэ оҕо үлэтин эрдэттэн тохторууга үөрэх ыыталлар уонна өссө дьиэ кэргэн дохуотун улаатыннарарга професссиональнай үөрэх баар. “Үлэһит оҕолор үөрэхтэннэлэрин туһугар кырдьык олус уустуктаах”, - диир SOHAY бырагыраама салайааччыта Мохаммед аль-Мамун. “Кинилэр психологическэй уонна эт-хаан туруктара атын оҕолордооҕор ураты. Үлэлэриттэн барбыттарын кэннэ кинилэргэ атын оҕолору кытта доҕордоһорго уонна оскуолаҕа сөп түбэһэн биэрэргэ уустуктаах”. Өссө уустуктаах кинилэр үөрэхтэрин салҕыылларыгар – туорааһын таһыма ити оҕолор ардыларыгар олус үрдүк. Сэттэ саастаах Жорна Актер Сумайя икки убайдаах эбит, иккиэннэрэ үлэһиттэр (биирэ рестораҥҥа, биирэ куорат кулуубугар үлэлииллэр). Ол гынан баран кини SOHAY кииҥҥэ үөрэх туһунан билэн баран, аны государственнай начальнай оскуолаҕа сылдьар буолбут. Кини төрөппүттэрэ уоллаттар хамнастара суох сатаан олорботтор эрээри, кыыстара оскуолаҕа барарын олус баҕарбыттара.
|
Жорна убайдара тугунан дьарыктаналлар?
|
Кинилэр иккиэн үлэлииллэр төрөппүттэрдэригэр харчы өлөрөрү.
|
SOHAY төрөппүттэргэ уонна үлэ биэрээччилэргэ оҕо үлэтин эрдэттэн тохторууга үөрэх ыыталлар уонна өссө дьиэ кэргэн дохуотун улаатыннарарга професссиональнай үөрэх баар. “Үлэһит оҕолор үөрэхтэннэлэрин туһугар кырдьык олус уустуктаах”, - диир SOHAY бырагыраама салайааччыта Мохаммед аль-Мамун. “Кинилэр психологическэй уонна эт-хаан туруктара атын оҕолордооҕор ураты. Үлэлэриттэн барбыттарын кэннэ кинилэргэ атын оҕолору кытта доҕордоһорго уонна оскуолаҕа сөп түбэһэн биэрэргэ уустуктаах”. Өссө уустуктаах кинилэр үөрэхтэрин салҕыылларыгар – туорааһын таһыма ити оҕолор ардыларыгар олус үрдүк. Сэттэ саастаах Жорна Актер Сумайя икки убайдаах эбит, иккиэннэрэ үлэһиттэр (биирэ рестораҥҥа, биирэ куорат кулуубугар үлэлииллэр). Ол гынан баран кини SOHAY кииҥҥэ үөрэх туһунан билэн баран, аны государственнай начальнай оскуолаҕа сылдьар буолбут. Кини төрөппүттэрэ уоллаттар хамнастара суох сатаан олорботтор эрээри, кыыстара оскуолаҕа барарын олус баҕарбыттара.
|
Жорна убайдара оскуолаҕа үөрэммэккэ тоҕо үлэлии сылдьаллар?
|
Дьонноро кинилэр хамнастарыттан тутулуктаахтар, түмүктэрин тиксиһиннэрээри.
|
2015 сыллаахха SOHAY тэрилтэ 1540 оҕоҕо сэрэхтээх үлэттэн барарга көмөлөстө, 2125 кыммат оҕоҕо (үлэҕэ тахсыахтара диэн кутталаах) үөрэх саҕалыырга көмөлөспүт эбит. Өссө 780-ча оҕо 2017 сылга оскуолаҕа киирэргэ бэлэмнэнэ сылдьаллар. Ону кытта 635 сэрэхтээх сиргэ үлэлиир оҕолорго Бангладеш 2010 сыллааҕы Кодекска баар оҕо үлэтин суох оҥоруу туһунан бырааптарын билэллэригэр көмөлөһөр эбит. Бэлитиикэ сыала туох баар оҕо үлэтин суох оҥоруу 2015 сыл бүтүөр диэри этэ, ол да буоллар ити сыал сатаммата. 2006 сыллааҕы Бангладеш үлэ сокуонунан 14 саастарыттан кыра оҕолор үлэлииллэрэ бобуллуохтаах диэн, эрээри ООН оҕо пуондата (ЮНИСЕФ) этэринэн 4,7 мүллүөн ити саастан кыра оҕолор формальнай буотах оройуоннарга үлэлииллэр, онтон 1,3 мүллүөн 5-тэн 17-ҕэ дирэри саастаах оҕолор сэрэхтээх сиргэ үлэлииллэр.
|
SOHAY 2015 сыллаахха тугу оҥорбута?
|
2125 оҕоҕо үлэҕэ тахсыахтарын оннугар оскуолаҕа киириигэ көмөлөспүт
|
2015 сыллахха SOHAY айаҥҥа ыҥырыылаах 1540 оҕону адьас үлэлиттэрбэккэ хаалларбыта уонна үлэҕэ киирэр хомолтолоох баҕайы 2125 оҕону оскуолаҕа киирэргэ көмөлөспүтэ. 2017 сыллаахха 780 кэриҥэ оҕо оскуолаҕа бэлэмнэнэр. Тэрилление 2010 сыллаахха ылыныллыбыт Баҥладеш оҕо үлэтин суох гыныы туһунан Кодекска олоҕуран, айаҥҥа үлэлиир 635 оҕо бэйэтин бырааптарын билириитигэр көмөлөһөр. Бу политика 2015 сылга оҕо үлэтин бары көрүҥнэрин суох гыныы сыалын туруорбута, ол гынан баран сыал ситиһиллэ илик. 2006 сыллаахха Баҥладеш үлэ туһунан сокуона 14 саастаах оҕолору үлэлииргэ бобор, ол эрээри Норуоттар Түмсүүлэрин Оҕо пуондата ЮНИСЕФ дааннайынан, 17 саастаах 4,7 мөлүйүөн оҕо формальнай буолуга суох секторга үлэлиир, онтон 5-тан 17 сааска диэри 1,3 мөлүйүөн оҕо айаҥҥа үлэлиир.
|
Ханнык ЮНИСЕФ бириһиээнэн, Баҥладеш оҕолоро туһунан?
|
1.3 млн оҕо сэрэхтээх сиргэ улэлииллэр
|
2015 сылга SOHAY 1540 оҕоҕо сэрэхтээх үлэттэн аккаастанарга уонна 2125 уйан балаһыанньаҕа сылдьар, үлэҕэ киирэр кутталлаах оҕолорго - оскуолаҕа киирэргэ көмөлөспүтэ. 2017 сылга 780-ча оҕо оскуолаҕа киирэргэ бэлэмнэнэр. Тэрилтэ эбии сэрэхтээх усулуобуйаҕа үлэлиир 635 оҕоҕо 2010 сылга ылыллыбыт Бангладеш оҕо үлэтин суох оҥорор Кодексатыгар сөп түбэһиннэрэн бэйэлэрин бырааптарын билэллэригэр көмөлөһөр. Политика 2015 сылга диэри оҕо үлэтин бары көрүҥүн суох оҥорорго туһуламмыт эрээри, бу сыала-соруга көтүллүбүт. 2006 сыллаах Бангладеш үлэтин сокуона 14 саастарыгар диэри оҕолору үлэлииргэ бобор, ол эрээри, ЮНИСЕФ оҕолор дьыалаларыгар ХНТ Агентствотын иһитиннэрэринэн, 4,7 мөл. 17 саастарыгар диэри оҕо нэһилиэк секторыгар үлэлиир уонна 1,3 мөл.5-тэн 17-гэр диэри саастаах оҕо сэрэхтээх салааларга үлэлиир.
|
2015 сыллаахха SOHAY хас оҕоҕо үлэттэн уурайарыгар көмөлөспүтэй?
|
1 540
|
Боливия бу конвенция 2009 сыллаахха ылыллыбыт саҥа конституциятын утарар диэбитэ, ол кини олохтоох уонна төрүт-уус коканы культурнай нэһилиэстибэ быһыытынан көмүскүүр эбээһинэстээҕин уонна айылҕа кока-коката кутталлаах наркотик буолбатах диэн бигэргэппитэ.
|
1961 сыллааҕы наркотиктар тустарынан Конвенция сыала-соруга хайдаҕый?
|
Нарктоик туһунан Аан дойдутааҕы политиканы сүрүннээһин
|
Боливия 2009 сыллаахха ылыллыбыт саҥа конституциятыгар сөп түспэт диэн этэрэ, тоҕо диэтэххэ конституция олохтоох уонна төрүт коканы культурнай нэһилиэстибэ быһыытынан көмүскүүргэ уонна кока бэйэтин төрүт туругунан... кутталлаах наркотик буолар диэни мэлдьэһэр.
|
Кимиэхэ билигин Боливия5а кока сиир көҥүлүй?
|
Ханнык баҕар олохтоох сырай
|
Соҕуруу Америка хотугу омуктара үйэлэр усталарыгар кока листтарын имньиллэр. Листтар энергия биэрэллэр уонна медицина үтүмэхтээхтэр диэн этиллэр. <<Боливия өйөбүлэ>> кини омук бэйэтин быраабын көмүскүүргэ сөптөөхтүк оҥорорун махтана. <<Боливия хамсааһына>> күүс биэрэр уонна саҥаны арыйар. <<Дэнни Кушлик>>, эмчиктиргиир либерализациятын өйүүр Наркотиктар политикатын уларыйыы Фундаментарын тас сыһыран отделын салайааччыта. Бу бары дойду наркотикка сэриини ылсыбыт ООН конвенциятыгар кыттыытын уларытыан сөптөөхтөрүн көрдөрөр.
|
Тоҕо сорох дьон Боливия санаатын сөпсүһэрий?
|
Тоҕо диэтэргин кини дьон праватын көмускэһэр, атын да сиртэн сылдьар дьоҥҥо
|
Соҕуруу Америка индеецтэрэ үйэлэрин тухары кока диэн үүнээйи сэбирдэхтэрин ыстыыр эбиттэр. Ити сэбирдэхтэр уох-күүс биэрэр уонна эмтээх диэн ааҕыллар эбит. Боливия позициятын диэкки буолааччылар үрдүктүк сыаналыыр эбиттэр ити дьайыылары төрүт олохтоохтор бырааптарын көмүскээн. “Боливия дьайыыта күүрээннээх уонна новаторскай буолар”, - диир Дэнни Кушлик, наркотик бэлиитикэтин кубулутуутун пуонда тас сибээс салаатын салайааччыта, кини наркотик бэлиитикэтин либерализациятын диэкки. “Ити аата ханнык баҕар наркотигы кытта сэриилэһэрин сылайбыт дойду ООН конвенцияларыгар кыттар усулуобуйаларын сатаан уларытыан сөп кыахтаах эбит.”
|
Дэнни Кушлик этэринэн, тоҕо Боливия хардыыта иччи улахан суолталаах эбит?
|
Ити көрдөрөр дойдулар ООН-у кытта дьайсыы ньыматын уларытыахтарын сөп диэн.
|
Соҕуруу Америка индеецтэрэ үйэлэрин тухары кока диэн үүнээйи сэбирдэхтэрин ыстыыр эбиттэр. Ити сэбирдэхтэр уох-күүс биэрэр уонна эмтээх диэн ааҕыллар эбит. Боливия позициятын диэкки буолааччылар үрдүктүк сыаналыыр эбиттэр ити дьайыылары төрүт олохтоохтор бырааптарын көмүскээн. “Боливия дьайыыта күүрээннээх уонна новаторскай буолар”, - диир Дэнни Кушлик, наркотик бэлиитикэтин кубулутуутун пуонда тас сибээс салаатын салайааччыта, кини наркотик бэлиитикэтин либерализациятын диэкки. “Ити аата ханнык баҕар наркотигы кытта сэриилэһэрин сылайбыт дойду ООН конвенцияларыгар кыттар усулуобуйаларын сатаан уларытыан сөп кыахтаах эбит.”
|
Дэнни Кушлик диэн кимий?
|
Наркотик бэлиитикэтин кубулутуутун пуонда чилиэнэ
|
Ол гынан баран Аан дойдутааҕы ООН наркотик хонтуруоллуур кэмитиэт, аан дойду наркотик дуогабардарын оҥоһоллорун хонтуруоллуур, Боливияны аан дойду наркотик хонтуруолун рэһиимин кэһэр диэн буруйдаабыт. Сорох дойдулар, Великобритания, США, Италия, Швеция, Нидерланды уонна Араассыыйаны кытта холбоон Боливия ирдэбиллэрин утары барбыттар. ООН-ҥа тыл этиитигэр, Великобритания эппит “билинэр уонна убаастыыр кока сэбирдэҕин култуурнай суолтатын Боливияҕа”, ол да иһин ”Холбоммут королевство... дойгуйар ити быһаарыыттан кока оҥоһуллуута үрдүө диэн, уонна саамай сүрүнэ, кокаин атыытыгар туттуллар кока үрдүө диэн. Ону тэҥэ ити быһаарыыттан аан дойду бырааба мөлтөөн хаалыан сөп сокуоннайа суох наркотик атыытын кытта охсуһуу глобальнай кыһаныы быһыытынан”.
|
Боливия көрдөһүүтүнэн Великобритания, АХШ уонна Италия курдук дойдулар хайдах позициялаахтар эбит?
|
Кинилэр ону сөбүлээбэттэр.
|
Ол гынан баран Аан дойдутааҕы ООН наркотик хонтуруоллуур кэмитиэт, аан дойду наркотик дуогабардарын оҥоһоллорун хонтуруоллуур, Боливияны аан дойду наркотик хонтуруолун рэһиимин кэһэр диэн буруйдаабыт. Сорох дойдулар, Великобритания, АХШ, Италия, Швеция, Нидерланды уонна Араассыыйаны кытта холбоон Боливия ирдэбиллэрин утары барбыттар. ООН-ҥа тыл этиитигэр, Великобритания эппит “билинэр уонна убаастыыр кока сэбирдэҕин култуурнай суолтатын Боливияҕа”, ол да иһин ”Холбоммут королевство... дойгуйар ити быһаарыыттан кока оҥоһуллуута үрдүө диэн, уонна саамай сүрүнэ, кокаин атыытыгар туттуллар кока үрдүө диэн. Ону тэҥэ ити быһаарыыттан аан дойду бырааба мөлтөөн хаалыан сөп сокуоннайа суох наркотик атыытын кытта охсуһуу глобальнай кыһаныы быһыытынан”.
|
Великобританияны туох долгутар?
|
Кока оҥоһуллуута уонна кокаин атыыта үрдүүр диэн
|
Ол гынан баран Аан дойдутааҕы ООН наркотик хонтуруоллуур кэмитиэт, аан дойду наркотик дуогабардарын оҥоһоллорун хонтуруоллуур, Боливияны аан дойду наркотик хонтуруолун рэһиимин кэһэр диэн буруйдаабыт. Сорох дойдулар, Великобритания, АХШ, Италия, Швеция, Нидерланды уонна Араассыыйаны кытта холбоон Боливия ирдэбиллэрин утары барбыттар. ООН-ҥа тыл этиитигэр, Великобритания эппит “билинэр уонна убаастыыр кока сэбирдэҕин култуурнай суолтатын Боливияҕа”, ол да иһин ”Холбоммут королевство... дойгуйар ити быһаарыыттан кока оҥоһуллуута үрдүө диэн, уонна саамай сүрүнэ, кокаин атыытыгар туттуллар кока үрдүө диэн. Ону тэҥэ ити быһаарыыттан аан дойду бырааба мөлтөөн хаалыан сөп сокуоннайа суох наркотик атыытын кытта охсуһуу глобальнай кыһаныы быһыытынан”.
|
Саамай ханнык буолуон сөп босхолооһун содуллартан Холбоһуктаах Королевство долгуйар эбит?
|
Көҥүлэ суох наркотик атыыта улаатыа диэн
|
Соҕуруу Америка Аанды регионун төрүт олохтоохтор кока сэбирдэҕин ыыстыылларыгар бырааптара 1964 сыллаахха көтүрүллүбүт эбит, Боливия диктатура анныгар сылдьаарын конвенция баттаспытын эрдэҕинэ. Эрээри Боливияҕа 25 сыл биэрбиттэр ити бобууну киллэриигэ. Ол болдьох 1989 сыллахха ааспыта, ол кэннэ ити ыйытыы мөккүөр буолан сылдьар. 2011 сылга Боливия ООН-ҥа конвенттан тахсыбытын туһунан дьоһуннук биллэрбитэ. Бээтинсэҕэ кини конвентка саҥа холбоспута эрээри кока сэбирдэҕин ыыстыылларын бобуута суох. Ити хардыы бастакы ООН наркотиктары хонтуруоллуур догобуордар остуоруйатыгар буолбут уонна кутталы ыҥырбыта атын дойдулар эмиэ уларытыы киллэриэхтэрин сөп диэн. Араассыйа бигэргэтэр ити хардыы “сокуона суох наркотик атыыта үрдүө” уонна сэрэтэр “атын дойдулар ини туттан ордук либеральнай наркотигы хонтуруоллур эрэһиим оҥоруохтара диэн сэрэхтээх буолуон сөп”.
|
2011 сыллаахха туох буолбутай?
|
Боливия конвенттан тахсарын быһаарыытын биллэрбитэ
|
Соҕуруу Америка Аанды регионун төрүт олохтоохтор кока сэбирдэҕин ыыстыылларыгар бырааптара 1964 сыллаахха көтүрүллүбүт эбит, Боливия диктатура анныгар сылдьаарын конвенция баттаспытын эрдэҕинэ. Эрээри Боливияҕа 25 сыл биэрбиттэр ити бобууну киллэриигэ. Ол болдьох 1989 сыллахха ааспыта, ол кэннэ ити ыйытыы мөккүөр буолан сылдьар. 2011 сылга Боливия ООН-ҥа конвенттан тахсыбытын туһунан дьоһуннук биллэрбитэ. Бээтинсэҕэ кини конвентка саҥа холбоспута эрээри кока сэбирдэҕин ыыстыылларын бобуута суох. Ити хардыы бастакы ООН наркотиктары хонтуруоллуур догобуордар остуоруйатыгар буолбут уонна кутталы ыҥырбыта атын дойдулар эмиэ уларытыы киллэриэхтэрин сөп диэн. Араассыйа бигэргэтэр ити хардыы “сокуона суох наркотик атыыта үрдүө” уонна сэрэтэр “атын дойдулар ини туттан ордук либеральнай наркотигы хонтуруоллур эрэһиим оҥоруохтара диэн сэрэхтээх буолуон сөп”.
|
Арасыыйа саныырынан ити босхолооһун иһин туох түмүккэ тиийиэхтэрэ?
|
Ордук элбэх кокаин тарҕаныа диэн
|
Соҕуруу Америка Аанды регионун төрүт олохтоохтор кока сэбирдэҕин ыыстыылларыгар бырааптара 1964 сыллаахха көтүрүллүбүт эбит, Боливия диктатура анныгар сылдьаарын конвенция баттаспытын эрдэҕинэ. Эрээри Боливияҕа 25 сыл биэрбиттэр ити бобууну киллэриигэ. Ол болдьох 1989 сыллахха ааспыта, ол кэннэ ити ыйытыы мөккүөр буолан сылдьар. 2011 сылга Боливия ООН-ҥа конвенттан тахсыбытын туһунан дьоһуннук биллэрбитэ. Бээтинсэҕэ кини конвентка саҥа холбоспута эрээри кока сэбирдэҕин ыыстыылларын бобуута суох. Ити хардыы бастакы ООН наркотиктары хонтуруоллуур догобуордар остуоруйатыгар буолбут уонна кутталы ыҥырбыта атын дойдулар эмиэ уларытыы киллэриэхтэрин сөп диэн. Араассыйа бигэргэтэр ити хардыы “сокуона суох наркотик атыыта үрдүө” уонна сэрэтэр “атын дойдулар ини туттан ордук либеральнай наркотигы хонтуруоллур эрэһиим оҥоруохтара диэн сэрэхтээх буолуон сөп”.
|
Арассыйа туох буолуон сөп диэн сэрэппитэ?
|
Боливияны босхолооһун сэрэхтээх буолуон сөп тоҕо диэтэр атын дойдулар эмиэ инник туттуохтара диэн
|
Британскай парламент Великобритания правительствотыгар сүбэлээбит Боливия ыйытыган өйүүргэ, тоҕо диэтэр дойдулар биир конвенцияҕа хаалаллара улахан наадалаах. Боливия хос холбоһуута хааччахтаныан сөп 184 конвенцияны баттаспыт дойдуттан үс аҥара эбэтэр интэн улахан дойду ити ыйытык утары тыл эттэхтэринэ. Уорбалааһын баар эбит АХШ уонна Великобритания соруйан ааньыалыыр диэн атын дойдулары Боливия ыйытыгын хааччахтаары элбэх бэйэ диэкки куолас ылаары. Киһи быраабын уонна наркотик бэлиитикэ аан дойдутааҕы кииниттэн сылдьар Нэнси Прюдомм дьүүллээбит инник былааннаммыт холбоһук утарсыыны Боливия ыйытыгар. “Ити утары этиилэр юридическай өттүттэн саарбахтар”, - диир кини. “Кинилэр өйүүллэр ити көҥүл уонна аһары киэҥ туругу уонна аан дойду наркотик туһунан сокуоннары уопсай хартыынаттан туспа көрөн тутталлар. Ити адьас табыллыбат. Хас да үйэ турбут аан дойду култуура уонна төрүт норуоттар бырааптарын нуормалара бааллар, ол иһин биһиги Боливия кыһаныыларын өйүөхтээхпит”.
|
Хайдах хааччахтыахха сөбүй Боливия конвенцияҕа төннөрүн?
|
Өскөтүн үс гыммыт бииртэн элбэх чилиэн Боливия ыйытыгыттан аккаастаннаҕына
|
Британскай парламент Великобритания правительствотыгар сүбэлээбит Боливия ыйытыган өйүүргэ, тоҕо диэтэр дойдулар биир конвенцияҕа хаалаллара улахан наадалаах. Боливия хос холбоһуута хааччахтаныан сөп 184 конвенцияны баттаспыт дойдуттан үс гыммыт бииртэн эбэтэр интэн элбэх дойду ити ыйытык утары тыл эттэхтэринэ. Уорбалааһын баар эбит АХШ уонна Великобритания соруйан ааньыалыыр диэн атын дойдулары Боливия ыйытыгын хааччахтаары элбэх бэйэ диэкки куолас ылаары. Киһи быраабын уонна наркотик бэлиитикэ аан дойдутааҕы кииниттэн сылдьар Нэнси Прюдомм дьүүллээбит инник былааннаммыт холбоһук утарсыыны Боливия ыйытыгар. “Ити утары этиилэр юридическай өттүттэн саарбахтар”, - диир кини. “Кинилэр өйүүллэр ити көҥүл уонна аһары киэҥ туругу уонна аан дойду наркотик туһунан сокуоннары уопсай хартыынаттан туспа көрөн тутталлар. Ити адьас табыллыбат. Хас да үйэ турбут аан дойду култуура уонна төрүт норуоттар бырааптарын нуормалара бааллар, ол иһин биһиги Боливия кыһаныыларын өйүөхтээхпит”.
|
Нэнси Прюдом санаатынан аан дойду нуормата туох буолуохтааҕый?
|
Култуурнай бырааптары ытыктыырга уонна хайҕыырга
|
Британскай парламент Великобритания правительствотыгар сүбэлээбит Боливия ыйытыган өйүүргэ, тоҕо диэтэр дойдулар биир конвенцияҕа хаалаллара улахан наадалаах. Боливия хос холбоһуута хааччахтаныан сөп 184 конвенцияны баттаспыт дойдуттан үс гыммыт бииртэн эбэтэр интэн элбэх дойду ити ыйытык утары тыл эттэхтэринэ. Уорбалааһын баар эбит АХШ уонна Великобритания соруйан ааньыалыыр диэн атын дойдулары Боливия ыйытыгын хааччахтаары элбэх бэйэ диэкки куолас ылаары. Киһи быраабын уонна наркотик бэлиитикэ аан дойдутааҕы кииниттэн сылдьар Нэнси Прюдомм дьүүллээбит инник былааннаммыт холбоһук утарсыыны Боливия ыйытыгар. “Ити утары этиилэр юридическай өттүттэн саарбахтар”, - диир кини. “Кинилэр өйүүллэр ити көҥүл уонна аһары киэҥ туругу уонна аан дойду наркотик туһунан сокуоннары уопсай хартыынаттан туспа көрөн тутталлар. Ити адьас табыллыбат. Хас да үйэ турбут аан дойду култуура уонна төрүт норуоттар бырааптарын нуормалара бааллар, ол иһин биһиги Боливия кыһаныыларын өйүөхтээхпит”.
|
Нэнси Прюдом этэринэн тоҕо Боливия кыһаныыларын өйүөхтээхпит?
|
Тоҕо диэтэр култуурнай бырааптарга болҕомто ууруута элбээн иһэр
|
Кока ыыстааһынын бобуутун быһаарыыта кока сэбирдэхтэрин сирийэн көрүү ООН хамыыһыйатын 1950 сыллаахха бэлэмнэммит дакылаатыттан тахсыбыта. Наркотик атыытын либерализация өттүгэр турааччылар бигэргэтэллэр ити дакылаат туох да туоһулуур дакаастыбала суох диэн.1949 сыллааҕы интервьюга хамыыһыйа салайаачыта Говард Б. Фонда биллэрбитэ кока сэбирдэҕин ыыстааһынын кытта сөбүлэспэт диэн сирийэн көрүү саҕаланыан иннигэр. Фонда интервьюерга эппит: «Биһиги санаабытыгар күннэтээҕи, мэлдьи кока сэбирдэхтэрин ыыстааһын... олус буорталаах уонна онон иэдээннээх содуллар». Кока сэбирдэхтэрин үүннэрээһин Боливияҕа көҥүллээх уонна лицензиялаах. Ити бэлиитикэттэн дойдуга кокаин оҥоһуута кыччаабыт, ол күһэйбит сорох экспердэри боливийскай холобуру инникигэ сайдыы суолун курдук атын дойдуларга көрөргө .
|
1950 сыллаах дакылааттан тахсан, туох быһаарыы тахсыбыта эбитэ буолла?
|
Кока ыстааһына бобуллуохтаах диэн.
|
Кока сэбирдэҕин ыстааһыны боборго быһаарыы 1950 сыллаахха ХНТ Кока сэбирдэҕин боппуруоһугар чинчийэр хамыыһыйата бэлэмнээбит дакылаатыгар олоҕурбута, наркотиктары көҥүллээһини өйөөччүлэр этэллэринэн, бу дакылаат өйүүр дакаастабылларга олоҕурбатах этэ. 1949 сыллаахха биэрбит интервьютугар хамыыһыйа салайааччыта Ховард Б. Фонда силиэстийэ саҕаланыан иннинэ кока сэбирдэҕин ыһыыны утарарын биллэрбитэ. Фонда интервью ылар киһиэхэ эппит: "Биһиги санаабытыгар, кока сэбирдэҕин күннэтэ, үгэс курдук ыстаан туттуу... олох буортулаах, онон буортулаах."
Боливияҕа кока сэбирдэҕин үүннэрии сокуоннай уонна лицензиялаах. Бу бэлиитикэ дойдуга кокаин оҥоһуллуутун намтааһынын кытта сибээстээх, ол иһин сорох экспертэр Боливия моделыгар атын дойдуларга сөптөөх суол быһыытынан көрөллөр.
|
Экспертэр Боливия туһунан туох санаалаахтарый?
|
Кокаин бэлиитикэтигэр атын омуктарга холобур буолуон сөп
|
Кока сэбирдэҕин ыстааһыны боборго быһаарыы 1950 сыллаахха ХНТ Кока сэбирдэҕин боппуруоһугар чинчийэр хамыыһыйата бэлэмнээбит дакылаатыгар олоҕурбута, наркотиктары көҥүллээһини өйөөччүлэр этэллэринэн, бу дакылаат өйүүр дакаастабылларга олоҕурбатах этэ. 1949 сыллаахха биэрбит интервьютугар хамыыһыйа салайааччыта Ховард Б. Фонда силиэстийэ саҕаланыан иннинэ кока сэбирдэҕин ыһыыны утарарын биллэрбитэ. Фонда интервью ылар киһиэхэ эппит: "Биһиги санаабытыгар, кока сэбирдэҕин күннэтэ, үгэс курдук ыстаан туттуу... олох буортулаах, онон буортулаах."
Боливияҕа кока сэбирдэҕин үүннэрии сокуоннай уонна лицензиялаах. Бу бэлиитикэ дойдуга кокаин оҥоһуллуутун намтааһынын кытта сибээстээх, ол иһин сорох экспертэр Боливия моделыгар атын дойдуларга сөптөөх суол быһыытынан көрөллөр.
|
Наркотиктары көҥүллээһини өйөөччүлэр ООН отчуотун туһунан туох диэтилэр?
|
Отчуот этиилэрэ дакаастабылларынан бигэргэммэтэхтэрэ
|
Блэк Феллга, Нортумберлендка баар кэрэ Кильдер Уотер уу ылар сирин көрөр, дьон бөлөхтөрө инникиттэн тиэллибит курдук дьикти, минималистическай мас дьиэ аттыгар массыына туруорар сиргэ кэтэһэллэр. Бу Кильдер обсерваторията, Великобритания саҥа үөскээн эрэр астротуризм индустриятын киинэ. Онтон таска кэтэспиттэр дьоллоохтор эбит. Обсерваторияҕа сулуһу көрөргө өссө элбэх киһи сайабылыанньа биэрбитэ, ол гынан баран миэстэлэр аҕыйахтар.
Иһигэр, мас умайар оһох аттыгар уонна сымнаҕас сырдыкка, обсерватория төрүттээччитэ уонна сүрүн астронома, Тарзан прическалаах урукку каменщик Гэри Филдс бииргэ үлэлиир дьонугар быһаарыы улэтин ыытар. Хамаанда хотугу сырдыгы көрөр кыаҕы ырытар, ол гынан баран Филдс саарбахтыыр. Ол оннугар, күүстээх телескоптарын Юпитерга уонна Венера диэки хайыһыннарарга быһаарыналлар, онтон кэлин Капелла уонна Бетельгейзе курдук сулустары арааран ылаллар. Эбии кэрэхсэбилэ диэн Аан дойдутааҕы космическай станция кэлиитэ буолар.
|
Кильдер обсерваториятын аттыгар туох баарый?
|
Массыына туруорар сир
|
Блэк Феллга, Нортумберлендка баар кэрэ Кильдер Уотер уу ылар сирин көрөр, дьон бөлөхтөрө инникиттэн тиэллибит курдук дьикти, минималистическай мас дьиэ аттыгар массыына туруорар сиргэ кэтэһэллэр. Бу Кильдер обсерваторията, Великобритания саҥа үөскээн эрэр астротуризм индустриятын киинэ. Онтон таска кэтэспиттэр дьоллоохтор эбит. Обсерваторияҕа сулуһу көрөргө өссө элбэх киһи сайабылыанньа биэрбитэ, ол гынан баран миэстэлэр аҕыйахтар.
Иһигэр, мас умайар оһох аттыгар уонна сымнаҕас сырдыкка, обсерватория төрүттээччитэ уонна сүрүн астронома, Тарзан прическалаах урукку каменщик Гэри Филдс бииргэ үлэлиир дьонугар быһаарыы улэтин ыытар. Хамаанда хотугу сырдыгы көрөр кыаҕы ырытар, ол гынан баран Филдс саарбахтыыр. Ол оннугар, күүстээх телескоптарын Юпитерга уонна Венера диэки хайыһыннарарга быһаарыналлар, онтон кэлин Капелла уонна Бетельгейзе курдук сулустары арааран ылаллар. Эбии кэрэхсэбилэ диэн Аан дойдутааҕы космическай станция кэлиитэ буолар.
|
Хотугу сырдыгы көрүөххэ сөп буолуо диэн ким эппитэй?
|
Кильдер обсерваториятын астрономнарын хамаандатын чилиэннэрэ
|
Блэк Феллга, Нортумберлендка баар кэрэ Кильдер Уотер уу ылар сирин көрөр, дьон бөлөхтөрө инникиттэн тиэллибит курдук дьикти, минималистическай мас дьиэ аттыгар массыына туруорар сиргэ кэтэһэллэр. Бу Кильдер обсерваторията, Великобритания саҥа үөскээн эрэр астротуризм индустриятын киинэ. Онтон таска кэтэспиттэр дьоллоохтор эбит. Обсерваторияҕа сулуһу көрөргө өссө элбэх киһи сайабылыанньа биэрбитэ, ол гынан баран миэстэлэр аҕыйахтар.
Иһигэр, мас умайар оһох аттыгар уонна сымнаҕас сырдыкка, обсерватория төрүттээччитэ уонна сүрүн астронома, Тарзан курдук баттахтаах урукку каменщик Гэри Филдс бииргэ үлэлиир дьонугар быһаарыы улэтин ыытар. Хамаанда хотугу сырдыгы көрөр кыаҕы ырытар, ол гынан баран Филдс саарбахтыыр. Ол оннугар, күүстээх телескоптарын Юпитерга уонна Венера диэки хайыһыннарарга быһаарыналлар, онтон кэлин Капелла уонна Бетельгейзе курдук сулустары арааран ылаллар. Эбии кэрэхсэбилэ диэн Аан дойдутааҕы космическай станция кэлиитэ буолар.
|
Филдс хамаандата тугу гынарга быһаарынна?
|
Юпитеры уонна Венераны көрүҥ
|
Блэк Феллга, Нортумберлендка баар кэрэ Кильдер Уотер уу ылар сирин көрөр, дьон бөлөхтөрө инникиттэн тиэллибит курдук дьикти, минималистическай мас дьиэ аттыгар массыына туруорар сиргэ кэтэһэллэр. Бу Кильдер обсерваторията, Великобритания саҥа үөскээн эрэр астротуризм индустриятын киинэ. Онтон таска кэтэспиттэр дьоллоохтор эбит. Обсерваторияҕа сулуһу көрөргө өссө элбэх киһи сайабылыанньа биэрбитэ, ол гынан баран миэстэлэр аҕыйахтар.
Иһигэр, мас умайар оһох аттыгар уонна сымнаҕас сырдыкка, обсерватория төрүттээччитэ уонна сүрүн астронома, Тарзан прическалаах урукку каменщик Гэри Филдс бииргэ үлэлиир дьонугар быһаарыы улэтин ыытар. Хамаанда хотугу сырдыгы көрөр кыаҕы ырытар, ол гынан баран Филдс саарбахтыыр. Ол оннугар, күүстээх телескоптарын Юпитерга уонна Венера диэки хайыһыннарарга быһаарыналлар, онтон кэлин Капелла уонна Бетельгейзе курдук сулустары арааран ылаллар. Эбии кэрэхсэбилэ диэн Аан дойдутааҕы космическай станция кэлиитэ буолар.
|
2013 сыллаахха сулуһу ааҕан көруу тугу көрдөрбүтэй
|
Нэһилиэнньэ аҕыйах эрэ чааһа ыраас түүн 31 сулуһу көрөр кыахтаах диэн
|
"Өйдөө," Филдс бэйэтин хамаандатыгар этэр, "бу барыта дьарыктаныы, көр-нар, дьону угуйуу."
49 саастаах Филдс Великобритания саҥа үөскээн эрэр астротуризм индустриятын инники күөҥҥэ сылдьар. Нортумберлендка улахан уларыйыы 2013 сыллаахха буолбута, ол саҕана бүтүн национальнай паарка, ол иһигэр Адриан истиэнэтэ, Кильдер Уотер уонна ойуур паарката — 1500 квадратнай килэмиэтир кэриҥэ — Англияҕа соҕотох Хараҥа Халлаан паарката диэн ааттаммыта.
Хараҥа халлаан пааркалара аҕыйахтар. 2013 сыллаахха сулуһу ааҕан көрдөххө, Великобритания нэһилиэнньэтин 5% эрэ ыраас түүн 31-тэн элбэх сулуһу көрөр кыахтаах.
Аризона штатыгар Тусон куоракка баар Аан дойдутааҕы Хара Халлаан Ассоциацията (IDA) бу статуһу сырдык киртийиитин сэрэтэр улахан миэрэлэри ылар сирдэргэ эрэ биэрэр. Ылар дьон түүҥҥү халлааннара ситэри хараҥа буоларын эмиэ дакаастыахтаахтар.
Нортумберленд Хараҥа Халлаан пааркатыгар, аата уларыйбытынан, олус хараҥа буолан, Венера Сиргэ күлүк түһэрэр.
|
Хараҥа халлаан аан дойдутааҕы ассоциацията (IDA) тугунан дьарыгырар?
|
Анал паарка статуһун иһин бириэмийэлэр
|
"Өйдөө," Филдс бэйэтин хамаандатыгар этэр, "бу барыта дьарыктаныы, көр-нар, дьону угуйуу."
49 саастаах Филдс Великобритания саҥа үөскээн эрэр астротуризм индустриятын инники күөҥҥэ сылдьар. Нортумберлендка улахан уларыйыы 2013 сыллаахха буолбута, ол саҕана бүтүн национальнай паарка, ол иһигэр Адриан истиэнэтэ, Кильдер Уотер уонна ойуур паарката — 1500 квадратнай килэмиэтир кэриҥэ — Англияҕа соҕотох Хараҥа Халлаан паарката диэн ааттаммыта.
Хараҥа халлаан пааркалара аҕыйахтар. 2013 сыллаахха сулуһу ааҕан көрдөххө, Великобритания нэһилиэнньэтин 5% эрэ ыраас түүн 31-тэн элбэх сулуһу көрөр кыахтаах.
Аризона штатыгар Тусон куоракка баар Аан дойдутааҕы Хара Халлаан Ассоциацията (IDA) бу статуһу сырдык киртийиитин сэрэтэр улахан миэрэлэри ылар сирдэргэ эрэ биэрэр. Ылар дьон түүҥҥү халлааннара ситэри хараҥа буоларын эмиэ дакаастыахтаахтар.
Нортумберленд Хараҥа Халлаан пааркатыгар, аата уларыйбытынан, олус хараҥа буолан, Венера Сиргэ күлүк түһэрэр.
|
Аан дойдутааҕы Дарк-Скай Ассоциацията пааркаҕа Дарк-Скай пааркатын статуһун биэрэригэр туох критерийы көрөрүй?
|
Паарка түүнүн халлаана ситэри хараҥа дуу, суох дуу
|
Нортумберленд национальнай пааркатын салалтатын туризмы сайыннарыыга исписэлииһэ Дункан Уайз Хараҥа Халлаан пааркатын статуһун ылар хампаанньаны салайарга көмөлөспүтэ.
"Биһиги сир ньуурун уопсай көстүүтүн горизонт диэки баар барыта курдук саныыбыт," диэтэ Уайз. "Оттон ити үрдүгэр туох баарый?"
Уайз уонна атыттар сылларга Аан дойдутааҕы Хараҥа Халлаан Ассоциациятыгар (IDA) сайабылыанньа бэлэмнээбиттэрэ, сырдык туһунан киэҥ даннайдары хомуйбуттара уонна олохтоох сэбиэттэр, паарка салалтата уонна уопсастыбаннай бөлөхтөр холбоһуктарын тэрийэн, бу сиргэ саҥа эбийиэктэри тутууга сабыдыаллыыр тас сырдык генеральнай былаанын оҥорбуттара.
Кинилэр кыһамньылара түмүллүбүтэ. Сыл аайы Нортумберлендка сылдьар 1,5 мөлүйүөн киһиттэн үгүстэрэ билигин Дарк-скай пааркатын статуһун билэллэр.
"Билигин манна халлааны көрөөрү элбэх киһи кэлэр," диир Ньюкаслга массыына уларсар хампаанньатын үлэһитэ. — Күһүн уонна кыһын, саамай хараҥа кэмигэр кэлэллэр. Бу олохтоох тохтуур сынньалаҥ сирдэргэ үчүгэй, тоҕо диэтэххэ кинилэр билигин сыл ахсын атыылаһааччылардаахтар.”
|
Дункан Уайз этэринэн, дьон тугу “ландшафт” диэн ааттыылларый?
|
Туох баар барфта саҕах аннынан
|
Нортумберленд национальнай пааркатын салалтатын туризмы сайыннарыыга исписэлииһэ Дункан Уайз Хараҥа Халлаан пааркатын статуһун ылар хампаанньаны салайарга көмөлөспүтэ.
"Биһиги сир ньуурун уопсай көстүүтүн горизонт диэки баар барыта курдук саныыбыт," диэтэ Уайз. "Оттон ити үрдүгэр туох баарый?"
Уайз уонна атыттар сылларга Аан дойдутааҕы Хараҥа Халлаан Ассоциациятыгар (IDA) сайабылыанньа бэлэмнээбиттэрэ, сырдык туһунан киэҥ даннайдары хомуйбуттара уонна олохтоох сэбиэттэр, паарка салалтата уонна уопсастыбаннай бөлөхтөр холбоһуктарын тэрийэн, бу сиргэ саҥа эбийиэктэри тутууга сабыдыаллыыр тас сырдык генеральнай былаанын оҥорбуттара.
Кинилэр кыһамньылара түмүллүбүтэ. Сыл аайы Нортумберлендка сылдьар 1,5 мөлүйүөн киһиттэн үгүстэрэ билигин Дарк-скай пааркатын статуһун билэллэр.
"Билигин манна халлааны көрөөрү элбэх киһи кэлэр," диир Ньюкаслга массыына уларсар хампаанньатын үлэһитэ. — Күһүн уонна кыһын, саамай хараҥа кэмигэр кэлэллэр. Бу олохтоох тохтуур сынньалаҥ сирдэргэ үчүгэй, тоҕо диэтэххэ кинилэр билигин сыл ахсын атыылаһааччылардаахтар.”
|
Гостиницалар паарка саҥа "Дарк-скай" статуһунан туһаналларын туһунан ким этэрий?
|
Массыына хампаанньатын үлэһитэ
|
Нортумберленд национальнай пааркатын салалтатын туризмы сайыннарыыга исписэлииһэ Дункан Уайз Хараҥа Халлаан пааркатын статуһун ылар хампаанньаны салайарга көмөлөспүтэ.
"Биһиги сир ньуурун уопсай көстүүтүн горизонт диэки баар барыта курдук саныыбыт," диэтэ Уайз. "Оттон ити үрдүгэр туох баарый?"
Уайз уонна атыттар сылларга Аан дойдутааҕы Хараҥа Халлаан Ассоциациятыгар (IDA) сайабылыанньа бэлэмнээбиттэрэ, сырдык туһунан киэҥ даннайдары хомуйбуттара уонна олохтоох сэбиэттэр, паарка салалтата уонна уопсастыбаннай бөлөхтөр холбоһуктарын тэрийэн, бу сиргэ саҥа эбийиэктэри тутууга сабыдыаллыыр тас сырдык генеральнай былаанын оҥорбуттара.
Кинилэр кыһамньылара түмүллүбүтэ. Сыл аайы Нортумберлендка сылдьар 1,5 мөлүйүөн киһиттэн үгүстэрэ билигин Дарк-скай пааркатын статуһун билэллэр.
"Билигин манна халлааны көрөөрү элбэх киһи кэлэр," диир Ньюкаслга массыына уларсар хампаанньатын үлэһитэ. — Күһүн уонна кыһын, саамай хараҥа кэмигэр кэлэллэр. Бу олохтоох тохтуур сынньалаҥ сирдэргэ үчүгэй, тоҕо диэтэххэ кинилэр билигин сыл ахсын атыылаһааччылардаахтар.”
|
Нортумберлеҥҥа күһүн уонна кыһын туһунан тугу этиэххэ сөбүй?
|
Элбэх ыалдьыт оччолорго халлааны көрө кэлэр
|
Нортумберленд национальнай пааркатын салалтатын туризмы сайыннарыыга исписэлииһэ Дункан Уайз Хараҥа Халлаан пааркатын статуһун ылар хампаанньаны салайарга көмөлөспүтэ.
"Биһиги сир ньуурун уопсай көстүүтүн горизонт диэки баар барыта курдук саныыбыт," диэтэ Уайз. "Оттон ити үрдүгэр туох баарый?"
Уайз уонна атыттар сылларга Аан дойдутааҕы Хараҥа Халлаан Ассоциациятыгар (IDA) сайабылыанньа бэлэмнээбиттэрэ, сырдык туһунан киэҥ даннайдары хомуйбуттара уонна олохтоох сэбиэттэр, паарка салалтата уонна уопсастыбаннай бөлөхтөр холбоһуктарын тэрийэн, бу сиргэ саҥа эбийиэктэри тутууга сабыдыаллыыр тас сырдык генеральнай былаанын оҥорбуттара.
Кинилэр кыһамньылара түмүллүбүтэ. Сыл аайы Нортумберлендка сылдьар 1,5 мөлүйүөн киһиттэн үгүстэрэ билигин Дарк-скай пааркатын статуһун билэллэр.
"Билигин манна халлааны көрөөрү элбэх киһи кэлэр," диир Ньюкаслга массыына уларсар хампаанньатын үлэһитэ. — Күһүн уонна кыһын, саамай хараҥа кэмигэр кэлэллэр. Бу олохтоох тохтуур сынньалаҥ сирдэргэ үчүгэй, тоҕо диэтэххэ кинилэр билигин сыл ахсын атыылаһааччылардаахтар.”
|
Тоҕо Уайз Нортумберлендка өссө элбэх обсерваториялар наадалар дии саныырый?
|
Элбэх ыалдьыт хараҥа халлааны көрөр кыахтанарын туһугар
|
Уайз Нортумберленд бэйэтин ураты баайын туһанарга элбэҕи оҥоруохтааҕын билинэр уонна ыалдьыттар туохха кэлбиттэрин көрөллөрүгэр регион өссө хас да обсерваторияҕа наадыйар дии саныыр.
£14 мөлүйүөннээх Национальнай ландшафт арыйыытын киинэ, кини Эдем бырайыагар хотугу эппиэт диэн ааттыыр, хас да сылынан тутуллан бүттэҕинэ обсерваториялаах буолуоҕа.
Филдс улахан былааннаах. Кини Великобритания бастакы "астродэриэбинэтин" тэрийэр былааннаах, онно аан дойдуга саамай улахан уопсастыбаннай обсерватория баар буолуоҕа, ол иһигэр 100 миэстэлээх көрөөччүлэр саалалара, 100 миэстэлээх планетарий, биир миэтэрэлээх диафрагмалаах телескоп, радиомагнитнай уонна күн телескоптара. Бу элбэх мөлүйүөннээх бырайыак гостиницаны киллэриэҕэ уонна сылга 100 000 киһини тардыаҕа — билиҥҥи обсерваториялар кыамталарыттан түөрт төгүл элбэх. Филдс инвестордарын туһунан сымыйанан эппэт, ол гынан баран астродэриэбинэ 2018 сылга олоххо киириэ диэн эрэллээх.
|
Филдес баҕа санаата туохха сытарый?
|
Британия бастакы “астродэриэбинэтин” оҥоруу
|
Уайз Нортумберленд бэйэтин ураты баайын туһанарга элбэҕи оҥоруохтааҕын билинэр уонна ыалдьыттар туохха кэлбиттэрин көрөллөрүгэр регион өссө хас да обсерваторияҕа наадыйар дии саныыр.
£14 мөлүйүөннээх Национальнай ландшафт арыйыытын киинэ, кини Эдем бырайыагар хотугу эппиэт диэн ааттыыр, хас да сылынан тутуллан бүттэҕинэ обсерваториялаах буолуоҕа.
Филдс улахан былааннаах. Кини Великобритания бастакы "астродэриэбинэтин" тэрийэр былааннаах, онно аан дойдуга саамай улахан уопсастыбаннай обсерватория баар буолуоҕа, ол иһигэр 100 миэстэлээх көрөөччүлэр саалалара, 100 миэстэлээх планетарий, биир миэтэрэлээх диафрагмалаах телескоп, радиомагнитнай уонна күн телескоптара. Бу элбэх мөлүйүөннээх бырайыак гостиницаны киллэриэҕэ уонна сылга 100 000 киһини тардыаҕа — билиҥҥи обсерваториялар кыамталарыттан түөрт төгүл элбэх. Филдс инвестордарын туһунан сымыйанан эппэт, ол гынан баран астродэриэбинэ 2018 сылга олоххо киириэ диэн эрэллээх.
|
4 мөлүйүөн фунт стерлинг туохха туттуллуоҕай?
|
Обсерватордаах ыалдьыттар кииннэрэ
|
Ол гынан баран Нортумберленд куотулаһыыга анньыһа түспүт. Шотландияҕа баар Гэллоуэй ойуур парката эмиэ Хараҥа халлаан парк диэн статустаах эбит. Эксмур Европаҕа аан дойдуга бастакы Хараҥа халлаан заповеднига – ол биир кэрдииһинэн кыра Хараҥа халлаан паркатыттан, буолбутун кэннэ 2011 сыллаахха, бүтүн олохтоох сулустары уонна сафари көрөргө сынньалаҥ биэрэр тэрилтэ баар буолбут. Великобритания кыһаныан наада эбит, хотугу Чилины күлүктүүргэ, тоҕо диэтэр кини киһиргиэн сөп уонтан тахса туристическай обсерваториялаах диэн уонна аан дойдуга саамай ыраас халлааннаахтартан биирдэстэрэ диэн. Тенерифеҕэ баар Национальнай Тейде парката эмиэ улахан астротуризм хайысхата буолан эрэр. Дьэ тоҕо бары үөһэ көрөргө баҕалаах буолбуттар? Маассабай иһитиннэрии тэрилтэлэр көмөлөрүнэн. Брайан Кокс курдук ыытааччылар сулустары сөбүлээччилэр саҥа көлүөнэтин угуйбуттар. Технологиялар эмиэ эбии киллэрбитэрэ. Стеллариум курдук сыһыарыылар смартфоннары хармаан планетарий курдук кубулуталлар. Эрээри, түмүктээтэххэ, Файлд этэринэн дьоннор бэйэлэрэ сыаналаан эрэллэр үөһэ туох баарын.
|
2011 сыллаахха туох айыллыбытай?
|
Хараҥа халлаан заповеднига
|
Ол гынан баран Нортумберленд куотулаһыыга анньыһа түспүт. Шотландияҕа баар Гэллоуэй ойуур парката эмиэ Хараҥа халлаан парк диэн статустаах эбит. Эксмур Европаҕа аан дойдуга бастакы Хараҥа халлаан заповеднига – ол биир кэрдииһинэн кыра Хараҥа халлаан паркатыттан, буолбутун кэннэ 2011 сыллаахха, бүтүн олохтоох сулустары уонна сафари көрөргө сынньалаҥ биэрэр тэрилтэ баар буолбут. Великобритания кыһаныан наада эбит, хотугу Чилины күлүктүүргэ, тоҕо диэтэр кини киһиргиэн сөп уонтан тахса туристическай обсерваториялаах диэн уонна аан дойдуга саамай ыраас халлааннаахтартан биирдэстэрэ диэн. Тенерифеҕэ баар Национальнай Тейде парката эмиэ улахан астротуризм хайысхата буолан эрэр. Дьэ тоҕо бары үөһэ көрөргө баҕалаах буолбуттар? Маассабай иһитиннэрии тэрилтэлэр көмөлөрүнэн. Брайан Кокс курдук ыытааччылар сулустары сөбүлээччилэр саҥа көлүөнэтин угуйбуттар. Технологиялар эмиэ эбии киллэрбитэрэ. Стеллариум курдук сыһыарыылар смартфоннары хармаан планетарий курдук кубулуталлар. Эрээри, түмүктээтэххэ, Файлд этэринэн дьоннор бэйэлэрэ сыаналаан эрэллэр үөһэ туох баарын.
|
Стеллариум курдук сыһыарыылар туох кылаат киллэрбиттэрэй?
|
Уопсастыба халлааҥҥа сэҥэриитэ үрдүүрүгэр
|
Ол гынан баран Нортумберленд куотулаһыыга анньыһа түспүт. Шотландияҕа баар Гэллоуэй ойуур парката эмиэ Хараҥа халлаан парк диэн статустаах эбит. Эксмур Европаҕа аан дойдуга бастакы Хараҥа халлаан заповеднига – ол биир кэрдииһинэн кыра Хараҥа халлаан паркатыттан, буолбутун кэннэ 2011 сыллаахха, бүтүн олохтоох сулустары уонна сафари көрөргө сынньалаҥ биэрэр тэрилтэ баар буолбут. Великобритания кыһаныан наада эбит, хотугу Чилины күлүктүүргэ, тоҕо диэтэр кини киһиргиэн сөп уонтан тахса туристическай обсерваториялаах диэн уонна аан дойдуга саамай ыраас халлааннаахтартан биирдэстэрэ диэн. Тенерифеҕэ баар Национальнай Тейде парката эмиэ улахан астротуризм хайысхата буолан эрэр. Дьэ тоҕо бары үөһэ көрөргө баҕалаах буолбуттар? Маассабай иһитиннэрии тэрилтэлэр көмөлөрүнэн. Брайан Кокс курдук ыытааччылар сулустары сөбүлээччилэр саҥа көлүөнэтин угуйбуттар. Технологиялар эмиэ эбии киллэрбитэрэ. Стеллариум курдук сыһыарыылар смартфоннары хармаан планетарий курдук кубулуталлар. Эрээри, түмүктээтэххэ, Файлд этэринэн дьоннор бэйэлэрэ сыаналаан эрэллэр үөһэ туох баарын.
|
"Хараҥа халлаан парк"диэн статус "Хараҥа халлаан заповедник" диэн статустан туох уратылааҕый?
|
Хараҥа халлаан парк диэн ордук уратылаах
|
Ларри Пицци аан маҥнай электрическэй велосипед туһунан 20 сыл аннараа кэриэтэ истибитигэр ыйытык киирбитэ: “Тоҕо ким эрэ велосипеды буортулаабыт, мотор уонна аккумулятор туруоран?” Ити ыйытык билиҥҥээҥи диэри традиционалистары толкуйга киллэрэр. Велосипед маҕаһыыннара ыксаабатахтара электрическэй велосипед атыылыырга, олор 1990 сыллар бүтүүтүттэн бааллар да буоллар. АХШ-га атыылар сэмэй этилэр. Билигин Курри Технология АХШ-га электрическэй велосипед бастакы нүөмэрдээх атыыһыта генеральнай дириэктэрэ Пицци бу түбэлтэ сотору уларыйыа дии саныыр. Ити салаа атын бэрэстэбиитэллэрэ сөпсүһэллэр. Билиилээх брендар Трек, Ралей уонна Спесиалайзды кытта холбоон, электрическэй модель биллэрэллэр, кинилэр туруораллар эргиэн бэлэм өрө тахсарга диэн. “Биһиги маассабай ылыныы модьоҕо турабыт”, - диир Пицци. “Бу санаатахха, ыйтан ый бу бөлөххө элбэх оонньооччу киирэн иһэр.”
|
Ларри Пицци диэн кимий?
|
АХШ-га электровелосипедтары атыылыыр саамай бөдөҥ тэрилтэ генеральнай дириэктэрэ
|
Ларри Пицци аан маҥнай электровелосипед туһунан 20 сыл аннараа кэриэтэ истибитигэр ыйытык киирбитэ: “Тоҕо ким эрэ велосипеды буортулаабыт, мотор уонна аккумулятор туруоран?” Ити ыйытык билиҥҥээҥи диэри традиционалистары толкуйга киллэрэр. Велосипед маҕаһыыннара ыксаабатахтара электровелосипед атыылыырга, олор 1990 сыллар бүтүүтүттэн бааллар да буоллар. АХШ-га атыылар сэмэй этилэр. Билигин Курри Технология АХШ-га электровелосипед бастакы нүөмэрдээх атыыһыта генеральнай дириэктэрэ Пицци бу түбэлтэ сотору уларыйыа дии саныыр. Ити салаа атын бэрэстэбиитэллэрэ сөпсүһэллэр. Билиилээх брендар Трек, Ралей уонна Спесиалайзды кытта холбоон, электрическэй модель биллэрэллэр, кинилэр туруораллар эргиэн бэлэм өрө тахсарга диэн. “Биһиги маассабай ылыныы модьоҕо турабыт”, - диир Пицци. “Бу санаатахха, ыйтан ый бу бөлөххө элбэх оонньооччу киирэн иһэр.”
|
Велосипед оҥорооччулар Трек, Ралей уонна Спесиалайзд саныылларынан салгыы туох буолуо?
|
Электровелосипед атыылааһына үрдээн иһиэ диэн
|
Ларри Пицци аан маҥнай электровелосипед туһунан 20 сыл аннараа кэриэтэ истибитигэр ыйытык киирбитэ: “Тоҕо ким эрэ велосипеды буортулаабыт, мотор уонна аккумулятор туруоран?” Ити ыйытык билиҥҥээҥи диэри традиционалистары толкуйга киллэрэр. Велосипед маҕаһыыннара ыксаабатахтара электровелосипед атыылыырга, олор 1990 сыллар бүтүүтүттэн бааллар да буоллар. АХШ-га атыылар сэмэй этилэр. Билигин Курри Технология АХШ-га электровелосипед бастакы нүөмэрдээх атыыһыта генеральнай дириэктэрэ Пицци бу түбэлтэ сотору уларыйыа дии саныыр. Ити салаа атын бэрэстэбиитэллэрэ сөпсүһэллэр. Билиилээх брендар Трек, Ралей уонна Спесиалайзды кытта холбоон, электрическэй модель биллэрэллэр, кинилэр туруораллар эргиэн бэлэм өрө тахсарга диэн. “Биһиги маассабай ылыныы модьоҕо турабыт”, - диир Пицци. “Бу санаатахха, ыйтан ый бу бөлөххө элбэх оонньооччу киирэн иһэр.”
|
Курри Технологии диэн тугуй?
|
Ларри Пицци баһылыыр тэрилтэтэ
|
АХШ туспа араастаахтах атын дойдулартан электровелосипед өттүттэн. 2014 сылга 32 мөл. кэриҥэ электровелосипед атыылламмыта, олортон үгүс өттө Кытайга, онно сүрүнэ транспорт курдук тутталлар. Кинилэр Европа үгүс дойдуларыгар эмиэ биллэллэр. Нидерландыга уонна Швейцарияҕа кинилэр эмиэ киэҥник тарҕаммыттар; немец почта үлэһиттэрэ кинилэри хамсанарга тутталлар, BMW буоллаҕына биири барыллаан 3000 долларга биэрэр.
|
2014 сыллааҕы электровелосипед атыытын туһунан туох кырдьык эбит?
|
Аан дойдуга электроннай баайктар үгүстэрэ Кытайга атыыланаллара.
|
АХШ туспа араастаахтах атын дойдулартан электровелосипед өттүттэн. 2014 сылга 32 мөл. кэриҥэ электровелосипед атыылламмыта, олортон үгүс өттө Кытайга, онно сүрүнэ транспорт курдук тутталлар. Кинилэр Европа үгүс дойдуларыгар эмиэ биллэллэр. Нидерландыга уонна Швейцарияҕа кинилэр эмиэ киэҥник тарҕаммыттар; немец почта үлэһиттэрэ кинилэри хамсанарга тутталлар, BMW буоллаҕына биири барыллаан 3000 долларга биэрэр.
|
Ким үлэҕэ анаан электровелосипед туттарый?
|
Германия почтатыгар үлэлиир дьоннор
|
АХШ туспа араастаахтах атын дойдулартан электровелосипед өттүттэн. 2014 сылга 32 мөл. кэриҥэ электровелосипед атыылламмыта, олортон үгүс өттө Кытайга, онно сүрүнэ транспорт курдук тутталлар. Кинилэр Европа үгүс дойдуларыгар эмиэ биллэллэр. Нидерландыга уонна Швейцарияҕа кинилэр эмиэ киэҥник тарҕаммыттар; немец почта үлэһиттэрэ кинилэри хамсанарга тутталлар, BMW буоллаҕына биири барыллаан 3000 долларга биэрэр.
|
Кытайга атыыламмыт электровелосипедтар туһунан туох диэххэ сөбүй?
|
Бу электроннай велосипедтар 2014 сылга аан дойдуга саамай улахан рынактара этэ.
|
Электровелосипедтар механизированнай тардар күүскэ үлэлиир мотоцикллартан уонна мопедтартан уратылаахтар. Ити велосипедтарга электродвигатель туттан эбэтэр туттубакка педаль эргитиэххэ сөп. Электровелосипедынан айан мэлдьи баар велосипед аргыс тыаллаах курдук биллэр; электродвигатель түргэнник айанныырга эбэтэр булгунньахтарга тахсарга көмөлөһөр, эрээри үксүн сүрүн энергия биэрээччи буолбатах. Мопедтартан уратыта диэн электровелосипедтар велосипед суолларынан айанныыллара көҥүллээх, түргэнэ чааска 20 миилэттэн улахан буолуо суохтаах.
|
Двигатель өттүттэн көрдөххө электровелосипед мопедтан туох уратылаах?
|
Электровелосипедынан моторун туттубакка айанныахха сөп.
|
Электровелосипедтар механизированнай тардар күүскэ үлэлиир мотоцикллартан уонна мопедтартан уратылаахтар. Ити велосипедтарга электродвигатель туттан эбэтэр туттубакка педаль эргитиэххэ сөп. Электровелосипедынан айан мэлдьи баар велосипед аргыс тыаллаах курдук биллэр; электродвигатель түргэнник айанныырга эбэтэр булгунньахтарга тахсарга көмөлөһөр, эрээри үксүн сүрүн энергия биэрээччи буолбатах. Мопедтартан уратыта диэн электровелосипедтар велосипед суолларынан айанныыллара көҥүллээх, түргэнэ чааска 20 миилэттэн улахан буолуо суохтаах.
|
Электровелосипедтар туох хааччахтааһыннаахтар?
|
Кинилэр түргэннэрэ үксүн чааска 20 миилэттэн үрдүгэ суох.
|
End of preview. Expand
in Data Studio
Датасет представляет собой набор данных из контекста (paragraph), вопроса (question) и ответа (answer) на якутском языке.
- Downloads last month
- 14