lang
stringclasses 40
values | title
stringlengths 1
119
| text
stringlengths 1
518k
| url
stringlengths 31
489
|
|---|---|---|---|
ceb
|
Ihap
|
1 usá
2 duhá
3 tulú
4 upát
5 limá
6 unúm
7 pitú
8 walú
9 siyám
10 napúlu
11 napúlu'g usá (onse; Kinatsila ang komun nga gigamit sa pag-ihap human sa 10)
20 kawhaan (baynte)
30 katloan (traynta)
40 kaupatan/kap'atan (kwarenta)
50 kalimaan/kalim'an (singkwenta)
60 kaunuman/kan'uman (sesenta)
70 kapitoan (setenta)
80 kawaloan (otsenta)
90 kasiyaman (nobenta)
100 usá ka gatos (syento)
1,000 usá ka libo (mil)
1,000,000 yukot (milyon)
1,000,000,000 wakat (bilyon)
Matematika
ca:Comptar
Galeriya sa hulagway
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Ihap
|
ceb
|
Unang Panid/Daan
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Unang%20Panid/Daan
|
|
ceb
|
Talaan sa mga lungsod ug dakbayang Sinugboanon ang pinulongan
|
Kini nga panid gitagana alang sa talaan sa mga lungsod diin adunay mga tawong nagasulti sa Sinugboanon. Palihog ipuno ang inyong lungsod kon kini usa ka lungsod nga Sinugboanon ang lumad nga pinulongan.
Palihog kadtong nanagpuyo ning maong mga dapit, pislita ang lingkit ug sulati bisan og gamay lang nga paghubit sa inyong dapit.
Kinatitikanon
Palihog kon ipuno nimo dinhi, ipuno usab sa ubos, diin kining lalawigan nahisakop.
A
Albuera (Leyte)
Albuquerque (Bohol)
Alcoy (Sugbo)
Alegria (Sugbo)
Almagro (Samar)
Almeria (Biliran)
Alicia (Bohol)
Aloguinsan (Sugbo)
Anahawan (Habagatang Leyte)
Anda (Bohol)
Argao (Sugbo)
Asturias (Sugbo)
B
Baclayon (Bohol)
Badian (Sugbo)
Balilihan (Bohol)
Bantayan (Sugbo)
Bato (Leyte)
Batuan (Bohol)
Dakbayan sa Baybay (Leyte)
Bien Unido (Bohol)
Bilar (Bohol)
Dakbayan sa Bogo (Sugbo)
Bontoc (Habagatang Leyte)
Brgy. Bool West, Culaba (Biliran)
Borbon (Sugbo)
Buenavista (Bohol)
Brgy. Bunga, Cabucgayan (Biliran)
C
Calape (Bohol)
Calubian (Leyte)
Candijay (Bohol)
Carcar, Sugbo (Sugbo)
Carmen (Bohol)
Carmen (Sugbo)
Cataingan, (Masbate)
Catigbian (Bohol)
Catmon (Sugbo)
Clarin (Bohol)
Compostela (Sugbo)
Consolacion (Sugbo)
Cordova (Sugbo)
Corella (Bohol)
Cortes (Bohol)
D
Daanbantayan (Sugbo)
Dagohoy (Bohol)
Danao, Bohol (Bohol)
Dakbayan sa Danao (Sugbo)
Dakbayan sa Dumaguete (Negros Oriental)
Dakbayan sa Tagbilaran (Bohol)
Dakbayan sa Toledo (Sugbo)
Dakbayan sa Lapulapu (Sugbo)
Dakbayan sa Mandaue (Sugbo)
Dakbayan sa Sugbo (Sugbo)
Dakbayan sa Talisay (Sugbo)
Dakbayan sa Ormoc (Leyte)
Dakbayan sa Maasin (Habagatang Leyte)
Dauis (Bohol)
Don Carlos (Bukidnon)
Duero (Bohol)
E
Enrique Villanueva (Siquijor)
Esperanza (Masbate)
G
Garcia Hernandez (Bohol)
H
Hilongos (Leyte)
Hindang (Leyte)
Hinunangan (Habagatang Leyte)
Hinundayan (Habagatang Leyte)
I
Inabanga (Bohol)
Inopacan (Leyte)
Isabel (Leyte)
J
Jimalalud (Negros Oriental)
K
Kananga (Leyte)
Kawayan (Biliran)
L
Larena (Siquijor)
Lazi (Siquijor)
Libagon (Habagatang Leyte)
Liloan (Habagatang Leyte)
Liloan (Sugbo)
Limasawa (Habagatang Leyte)
M
Macrohon (Habagatang Leyte)
Madridejos (Sugbo)
Malitbog (Habagatang Leyte)
Maria (Siquijor)
Matag-ob (Leyte)
Matalom (Habagatang Leyte)
Medellin (Sugbo)
Merida (Leyte)
N
Naval (Biliran)
O
Oslob (Sugbo)
P
Padre Burgos (Habagatang Leyte)
Palompon (Leyte)
Pilar (Sugbo)
Pio V. Corpuz (Masbate)
Pintuyan (Southern Leyte)
Placer (Masbate)
Poro (Sugbo)
S
San Antonio (Northern Samar)
San Francisco (Sugbo)
San Francisco (Habagatang Leyte)
San Isidro (Leyte)
San Isidro (Northern Samar)
San Juan (Siquijor)
San Juan (Cabalian) (Habagatang Leyte)
San Remigio (Sugbo)
San Ricardo (Habagatang Leyte)
San Vicente (Northern Samar)
Saint Bernard (Habagatang Leyte)
Santo Niño (Samar(kasadpang Samar))
Silago (Southern Leyte)
Siquijor (Siquijor)
Sogod (Sugbo)
Sogod (Habagatang Leyte)
Sta. Fe (Sugbo)
T
Tabango (Leyte)
Tabogon (Sugbo)
Tanjay (Negros Oriental)
Tomas Oppus (Habagatang Leyte)
Tubigon (Bohol)
Tudela (Sugbo)
V
Villaba (Leyte)
Pinaagi sa Probinsiyang Hinsakpan
Agusan del Norte
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Butuan
Mga lungsod:
Buenavista
Cabadbaran
Carmen
Jabonga
Kitcharao
Las Nieves
Magallanes
Nasipit
Remedios T. Romualdez
Santiago
Tubay
Amihanang Samar
San Antonio
San Isidro
San Vicente
Biliran
Mga lungsod:
Almeria
Biliran
Cabucgayan
Caibiran
Culaba
Kawayan
Maripipi
Naval
Bohol
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Tagbilaran
Mga lungsod:
Alburquerque
Alicia
Anda
Antequera
Baclayon
Balilihan
Batuan
Bien Unido
Bilar
Buenavista
Calape
Candijay
Carmen
Catigbian
Clarin
Corella
Cortes
Dagohoy
Danao
Dauis
Dimiao
Duero
Garcia Hernandez
Guindulman
Inabanga
Jagna
Jetafe
Lila
Loay
Loboc
Loon
Mabini
Maribojoc
Panglao
Pilar
Pres. Carlos P. Garcia
Sagbayan
San Isidro
San Miguel
Sevilla
Sierra Bullones
Sikatuna
Talibon
Trinidad
Tubigon
Ubay
Valencia
Bukidnon
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Malaybalay
Dakbayan sa Valencia
Mga lungsod:
Baungon
Cabanglasan
Damulog
Dangcagan
Don Carlos
Impasug-Ong
Kadingilan
Kalilangan
Kibawe
Kitaotao
Lantapan
Libona
Malitbog
Manolo Fortich
Maramag
Pangantucan
Quezon
San Fernando
Sumilao
Talakag
Camiguin
Mga lungsod:
Catarman
Guinsiliban
Mahinog
Mambajao
Sagay
Compostela Valley
Mga lungsod:
Compostela
Laak
Mabini
Maco
Maragusan
Mawab
Monkayo
Montevista
Nabunturan
New Bataan
Pantukan
Davao del Norte
Mga dakbayan:
Island Garden City of Samal
Dakbayan sa Panabo
Dakbayan sa Tagum
Mga lungsod:
Asuncion
Braulio E. Dujali
Carmen
Kapalong
New Corella
San Isidro
Santo Tomas
Talaingod
Davao del Sur
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Davao
Dakbayan sa Digos
Mga Lungsod
Bansalan
Don Marcelino
Hagonoy
Jose Abad Santos (Trinidad)
Kiblawan
Magsaysay
Malalag
Malita
Matanao
Padada
Santa Cruz
Santa Maria
Sarangani
Sulop
Dinagat Islands
Mga lungsod
Basilisa, Dinagat Islands
Cagdianao, Dinagat Islands
Dinagat, Dinagat Islands
Libjo, Dinagat Islands
Loreto, Dinagat Islands
San Jose, Dinagat Islands
Tubajon, Dinagat Islands
Habagatang Leyte
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Maasin
Mga lungsod:
Anahawan
Bontoc
Hinunangan
Hinundayan
Libagon
Liloan
Limasawa
Macrohon
Malitbog
Padre Burgos
Pintuyan
Saint Bernard
San Francisco
San Juan
San Ricardo
Silago
Sogod
Tomas Oppus
Lanao del Norte
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Iligan
Mga lungsod:
Bacolod
Baloi
Baroy
Kapatagan
Kauswagan
Kolambugan
Lala
Linamon
Magsaysay
Maigo
Matungao
Munai
Nunungan
Pantao Ragat
Pantar
Poona Piagapo
Salvador
Sapad
Sultan Naga Dimaporo
Tagoloan
Tangcal
Tubod
Leyte
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Baybay
Dakbayan sa Ormoc
Dakbayan sa Tacloban
Mga lungsod:
Abuyog
Alangalang
Albuera
Babatngon
Barugo
Bato
Burauen
Calubian
Hilongos
Hindang
Inopacan
Isabel
Kananga
Mahaplag
Matag-ob
Matalom
Merida
Palompon
San Isidro
Tabango
Villaba
Masbate
Cataingan
Esperanza
Pio V. Corpuz
Placer
Misamis Occidental
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Ozamiz
Dakbayan sa Tangub
Mga lungsod:
Aloran
Baliangao
Bonifacio
Calamba
Clarin
Concepcion
Don Victoriano Chiongbian
Jimenez
Lopez Jaena
Panaon
Plaridel
Sapang Dalaga
Sinacaban
Tudela
Misamis Oriental
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Cagayan de Oro
Dakbayan sa Gingoog
Mga lungsod:
Alubijid
Balingasag
Balingoan
Binuangan
Claveria
El Salvador
Gitagum
Initao
Jasaan
Kinoguitan
Lagonglong
Laguindingan
Libertad
Lugait
Magsaysay
Manticao
Medina
Naawan
Opol
Salay
Sugbongcogon
Tagoloan
Talisayan
Villanueva
Negros Occidental
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Bacolod
Dakbayan sa Bago
Dakbayan sa Cadiz
Dakbayan sa Escalante
Dakbayan sa Himamaylan
Dakbayan sa Kabankalan
Dakbayan sa La Carlota
Dakbayan sa Sagay
Dakbayan sa San Carlos
Dakbayan sa Silay
Dakbayan sa Sipalay
Dakbayan sa Talisay
Dakbayan sa Victorias
Mga lungsod:
Binalbagan
Calatrava
Candoni
Cauayan
Enrique B. Magalona
Hinigaran
Hinoba-an
Ilog
Isabela
La Castellana
Manapla
Moises Padilla
Murcia
Pontevedra
Pulupandan
Salvador Benedicto
San Enrique
Toboso
Valladolid
Negros Oriental
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Bais
Dakbayan sa Bayawan (Tulong)
Dakbayan sa Canlaon
Dakbayan sa Dumaguete
Dakbayan sa Tanjay
Mga lungsod:
Amlan (Ayuquitan)
Ayungon
Bacong
Basay
Bindoy (Payabon)
Dauin
Guihulngan
Jimalalud
La Libertad
Mabinay
Manjuyod
Pamplona
San Jose
Santa Catalina
Siaton
Sibulan
Tayasan
Valencia (Luzurriaga)
Vallehermoso
Zamboanguita
Samar
Almagro
Santo Niño
Siquijor
Mga lungsod:
Enrique Villanueva
Larena
Lazi
Maria
San Juan
Siquijor
Sugbo
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Sugbo
Dakbayan sa Danao
Dakbayan sa Lapu-Lapu
Dakbayan sa Mandaue
Dakbayan sa Talisay
Dakbayan sa Toledo
Mga lungsod:
Alcantara
Alcoy
Alegria
Aloguinsan
Argao
Asturias
Badian
Balamban
Bantayan
Barili
Bogo
Boljoon
Borbon
Carcar
Carmen
Catmon
Compostela
Consolacion
Cordoba
Daanbantayan
Dalaguete
Dumanjug
Ginatilan
Liloan
Madridejos
Malabuyoc
Medellin
Minglanilla
Moalboal
Naga
Oslob
Pilar
Pinamungahan
Poro
Ronda
Samboan
San Fernando
San Francisco
San Remigio
Santa Fe
Santander
Sibonga
Sogod
Tabogon
Tabuelan
Tuburan
Tudela
Surigao del Norte
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Surigao
Mga lungsod:
Alegria
Bacuag
Burgos
Claver
Dapa
Del Carmen
General Luna
Gigaquit
Mainit
Malimono
Pilar
Placer
San Benito
San Francisco
San Isidro
Santa Monica
Sison
Socorro
Tagana-an
Tubod
Zamboanga del Norte
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Dapitan
Dakbayan sa Dipolog
Mga lungsod:
Bacungan
Baliguian
Godod
Gutalac
Jose Dalman
Kalawit
Katipunan
La Libertad
Labason
Liloy
Manukan
Mutia
Piñan
Polanco
Pres. Manuel A. Roxas
Rizal
Salug
Sergio Osmeña Sr.
Siayan
Sibuco
Sibutad
Sindangan
Siocon
Sirawai
Tampilisan
Zamboanga del Sur
Mga dakbayan:
Dakbayan sa Pagadian
Dakbayan sa Zamboanga
Mga lungsod:
Aurora
Bayog
Dimataling
Dinas
Dumalinao
Dumingag
Guipos
Josefina
Kumalarang
Labangan
Lakewood
Lapuyan
Mahayag
Margosatubig
Midsalip
Molave
Pitogo
Ramon Magsaysay
San Miguel
San Pablo
Sominot
Tabina
Tambulig
Tigbao
Tukuran
Vincenzo A. Sagun
Zamboanga Sibugay
Mga lungsod:
Alicia
Buug
Diplahan
Imelda
Ipil
Kabasalan
Mabuhay
Malangas
Naga
Olutanga
Payao
Roseller Lim
Siay
Talusan
Titay
Tungawan
Sinugboanon
Sinugboanon
Dapit diin ginasulti ang Binisayang Sinugboanon
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Talaan%20sa%20mga%20lungsod%20ug%20dakbayang%20Sinugboanon%20ang%20pinulongan
|
ceb
|
Talaan sa mga gobernador sa Sugbo
|
Kining maong panid gitagana alang sa lista sa mga tawo nga nahimong gobernador sa lalawigan sa Sugbo.
Alpabetiko
Mariano Jesús Cuenco (1931–1934)
Hilario Davide III (2013-kasamtangan)
Vicente de la Cerna (1992-1995)
Gwen Garcia (2001-2013)
Pablo Garcia (1995-2001)
Eduardo R. Gullas
Inocencio Junquera (1893-1895)
Emilio Osmeña (1988-1992)
Sergio Osmeña Jr. (1951-1954)
Panahon sa Pagserbisyo
Emilio Osmeña (1988-1992)
Vicente de la Cerna (1992-1995)
Pablo Garcia (1995-2001)
Gwen Garcia (2001-2013)
Hilario Davide III (2013-kasamtangan)
Gobernador sa Sugbo
Gobernador
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Talaan%20sa%20mga%20gobernador%20sa%20Sugbo
|
ceb
|
Talaan sa mga alkalde sa lalawigan sa Sugbo
|
Kining maong panid gitagana alang sa lista sa mga tawo nga nahimong mayor sa lalawigan sa Sugbo.
Alkalde sa Lalawigan sa Sugbo
Alkalde
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Talaan%20sa%20mga%20alkalde%20sa%20lalawigan%20sa%20Sugbo
|
ceb
|
Habagatang Leyte
|
Ang Southern Leyte (Sinugboanon: Habagatang Leyte) usa ka lalawigan sa Sidlakang Kabisay-an. Kining lalawigana mao ra ang lalawigan sa Sidlakang Kabisay-an nga ang kadaghanang lungsod ug dakbayan niini Bohol-anun ang pinulongan.
Ang kapital o ulohan sa lalawigan mao ang Dakbayan sa Maasin. Ang lalawigan nahimutang sa ika-upat nga habagatang dapit sa pulo sa Leyte. Sa amihanan sa Habagatang Leyte makaplagan ang probinsiya o lalawigan sa Leyte. Sa sidlakan makaplagan ang Surigao Strait. Ang Dagat Bohol makaplagan sa habagatan, ug ang Canigao Channel, sa kasadpan.
Heyograpiya
Politikal
Ang lalawigan sa Habagatang Leyte may usa ka nahisakpang dakbayan ug 18 ka lungsod.
Dakbayan
Dakbayan sa Maasin
Mga Lungsod
Pisikal
Ekonomiya
Kasaysayan
Kitaa Usab
Talaan sa mga gobernador sa Habagatang Leyte
Impormasyon sa Gawas
Opisyal na Website sa Habagatang Leyte
Panid mahitungod sa Habagatang Leyte sa Ahensya Impormasyon Pilipinhon (Philippine Information Agency)
Ang Websayt nga Southern Leyte Online
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Habagatang%20Leyte
|
ceb
|
Leyte
|
Ang Leyte mahimong nagpasabot bisan asa niining mosunod:
ang pulo sa Leyte nga nahimutang sa sidlakang bahin sa arkipelago sa Pilipinas
ang lalawigan sa Leyte nga usa sa mga lalawigan sa Rehiyon VIII sa Pilipinas
ang lungsod sa Leyte, Leyte nga anaa mahimutang sa amihanang bahin sa lalawigan
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Leyte
|
ceb
|
Leyte (lalawigan)
|
Kining artikulo mahitungod sa lalawigan sa Leyte. Para sa impormasyon mahitungod sa pulo kitaa ang Leyte (pulo).
Ang lalawigan sa Leyte diha sa amihanang dapit sa pulo sa Leyte. Ang lalawigan nahimutangan sa kasadpan sa lalawigan sa Samar, ug sa amihanan sa Southern Leyte. Sa amihanang dapit sa lalawigan makaplagan ang pulo-lalawigan sa Biliran. Ang Dagat sa Camotes makaplagan sa kasadpan sa lalawigan samtang ang Golpo sa Leyte makaplagan sa sidlakan. Sa kasadpan, tabok sa Dagat sa Camotes, makaplagan ang lalawigan sa Sugbo.
Kataw'han
Duha ang pinulongang Binisayang gisulti dire: Sinugboanon ug Winaray. Sinugboanon ang pinulongan sa kasadpang dapit sa lalawigan. Winaray ang pinulongan sa sidlakan.
Mga Lungsod ug Dakbayang Sugboanon
Mga Lungsod ug Dakbayang Waraynon
Heyograpiya
Politikal
Tulo (3) ang dakbayan sa lalawigan ug 40 ang mga lungsod. Ang Dakbayan sa Ormoc independent component city ug dili sakop sa mga pamalaod sa lalawigan sa Leyte.
Mga Dakbayan
Dakbayan sa Baybay
Dakbayan sa Ormoc
Dakbayan sa Tacloban
Mga Lungsod
Pisikal
Ekonomiya
Kasaysayan
Tan-awa usab
Talaan sa mga gobernador sa Leyte
Mga sumpay sa gawas
Opisyal nga Website sa Lalawigan sa Leyte
Panid sa PIA mahitungod sa Leyte
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Leyte%20%28lalawigan%29
|
ceb
|
Leyte (pulo)
|
Ang Pulo sa Leyte usa sa mga dakong pulo sa Sidlakang Kabisay-an. Sa amihanan sa pulo maoy ang pulo-lalawigan sa Biliran. Sa sidlakan sa pulo maoy ang pulo sa Samar ug ang Golpo sa Leyte. Sa habagatan sa pulo sa Leyte maoy ang pulo sa Panaon ug gikan sa Leyte ug Panaon tabok sa Surigao Strait maoy ang pulo sa Mindanao.
Mga Lalawigan
Duha (2) ang lalawigan sa pulo sa Leyte.
Leyte
Southern Leyte
Mga Pinulongan
Duha (2) ang lumad nga pinulongan sa Leyte.
Winaray
Sinugboanon
Kasaysayan
Impormasyon sa Gawas
Leyte
Habagatang Leyte
Mga pulo sa Kabisay-an
Pulo ang Leyte Island sa Pilipinas. Nahimutang ni sa lalawigan sa Province of Leyte ug rehiyon sa Sidlakang Kabisay-an, sa habagatan-sidlakang bahin sa nasod, km sa habagatan-sidlakan sa Dakbayan sa Manila ang ulohan sa nasod. Naglangkob kin og ka kilometro kwadrado.
Ang yuta sa Leyte Island kay kabungtoran. Ang labing taas nga punto sa pulo mao ang metros ibabaw sa dagat nga lebel. Naglukop ni og 184.0 km gikan sa amihanan ngadto sa habagatan ug 110.7 km gikan sa sidlakan ngadto sa kasadpan.
Mga lungsod sa Leyte Island:
Dakbayan sa Tacloban
Dakbayan sa Ormoc
Panalanoy
Maasin
Baybay
Palo
Carigara
Tanauan
Abuyog
Burauen
Palompon
Dulag
Bato
Isabel
Capoocan
Sogod
Alangalang
Jaro
Kananya
Hilongos
Leyte
Balogo
Barugo
Babatngon
Matlang
Tabango
Kampokpok
Albuera
San Isidro
Libertad
Dagami
Matalom
La Paz
Hindang
Plaridel
Ipil
Rizal
Ichon
Valencia
San Jose
Caridad
San Pedro
Merida
Liloan
Balocawehay
Liloan
San Miguel
Consuegra
Pawing
Villaba
Kilim
Butazon
Inangatan
Ibarra
Cabacuñgan
Santa Fe
Julita
Basud
Naghalin
Bugho
Tunga
Puerto Bello
Bitanjuan
Macrohon
Margen
San Roque
Bilwang
Malitbog
Pinamopoan
Baras
Doos
San Isidro
Pastrana
Polahongon
Mayorga
Bislig
Hinundayan
San Francisco
Tabonoc
MacArthur
Anahawan
Tugbong
Kabuynan
Tabontabon
Tagbubungang Diot
Culasian
Tomas Oppus
Palaroo
Balinsacayao
Malilinao
Ginabuyan
Libertad
Tabing
Talisayan
Liberty
Hipasngo
Balagtas
Guindapunan
Silago
Dolores
Gabas
Siguinon
Santa Fe
Lamak
Palhi
Concepcion
Lao
Lim-oo
Canhandugan
Limon
Masarayao
San Vicente
San Juan
Libas
Santa Paz
Umaganhan
Bantiqui
Bunga
Hingatungan
Santo Niño
Pasay
Sa mosunod nga mga natural nga mga bahin makita sa Leyte Island:
Mga luuk:
Biasang Island (luuk)
Mga suba:
Abanga River (suba)
Abijao River (suba)
Agagan River (suba)
Alegria River (suba nga anhianhi)
Alimango River (suba)
Arevalo River (suba)
Awayon River (suba)
Babatñgon River (suba)
Bacan River (suba)
Badiang River (suba)
Badiangon River (suba)
Bagacay River (suba nga anhianhi)
Bagalon River (suba)
Bagalongon River (suba)
Bagonbon River (suba)
Balau River (suba)
Baliri River (suba)
Balucauit River (suba)
Banday River (suba)
Bantigning River (suba)
Bantutoc River (suba)
Bao River (suba)
Baod River (suba)
Basud River (suba)
Bayhang River (suba)
Bayugan River (suba)
Biliran River (suba)
Biniuan River (suba)
Biscayan River (suba)
Bitanjuan River (suba)
Bito River (suba)
Bongbon River (suba)
Bongquirobon River (suba)
Buac Creek (suba)
Bucan River (suba)
Bucog River (suba)
Bugho River (suba)
Bulac River (suba)
Bulac River (suba)
Bulacan River (suba)
Busay Creek (suba)
Busay River (suba)
Cabiyongan River (suba)
Cablason River (suba)
Cabuguhan River (suba)
Cagbatuan River (suba)
Cahagnaan River (suba)
Calay Creek (suba)
Calbasag River (suba)
Calingatngan Creek (suba)
Calubian River (suba)
Cambatista River (suba)
Cambongbong River (suba)
Campapo River (suba)
Canomantag River (suba)
Cantaring River (suba)
Cantomao River (suba)
Carigara River (suba)
Casa River (suba)
Casilion River (suba)
Catolatolahan River (suba)
Cauayan River (suba)
Combone River (suba)
Condulyas River (suba)
Congcosme River (suba)
Cowawin River (suba)
Daan-Lungsod River (suba)
Daguitan River (suba)
Dahican River (suba)
Daja River (suba)
Dao River (suba)
Dao River (suba)
Dapdap Creek (suba)
Diit River (suba)
Dupon River (suba)
Esperanza River (suba)
Fiong River (suba)
Gaas River (suba)
Gabas River (suba)
Gibuga River (suba)
Ginagan River (suba)
Gincagasan River (suba)
Guadalupe River (suba)
Gubang River (suba)
Guimiranat River (suba)
Guinarona River (suba)
Ha River (suba)
Hambabahid River (suba)
Hantag River (suba)
Hegulon River (suba)
Higaloan River (suba)
Higasaan River (suba)
Higusuan River (suba)
Hilosig River (suba)
Hiluclugan River (suba)
Hinagan River (suba)
Hindang River (suba)
Hingatungan River (suba)
Hinuncan River (suba)
Hinundayan River (suba)
Ibarra River (suba)
Ibawon River (suba)
Ibiwon River (suba)
Ilag River (suba)
Ingcong River (suba)
Inopacan River (suba)
Jass River (suba)
Jinagnatan River (suba)
Jubay River (suba)
Kabuynan River (suba)
Kagnonoc River (suba)
Kagnonok River (suba)
Kaligitan River (suba)
Kandilog River (suba)
Kelomena River (suba)
Kiga River (suba)
Kikilo River (suba nga anhianhi)
Kinawit River (suba)
Lagolago River (suba nga anhianhi)
Laguiliws River (suba)
Laguioliud River (suba)
Laguiwliws River (suba)
Lawan River (suba)
Layog River (suba)
Liang River (suba)
Liberanan River (suba)
Lunbujan River (suba)
Lungsod-Daan River (suba)
Lungsod-Daan River Number One (suba)
Lungsod-Daan River Number Two (suba)
Lunsod River (suba)
Macahila River (suba)
Macatol River (suba)
Macgong River (suba)
Magapso River (suba)
Magata River (suba)
Maghilo River (suba)
Magon River (suba)
Magubub River (suba)
Mahalo River (suba)
Maibog River (suba)
Mainit River (suba)
Malaga River (suba)
Malaguining River (suba)
Malansa River (suba)
Malbasag River (suba)
Malilinao River (suba)
Malirong River (suba)
Maliwo Creek (suba)
Malubagu River (suba)
Mambalan Creek (suba)
Manaba River (suba)
Manabang River (suba)
Manay River (suba)
Mangonbangon River (suba)
Manloy River (suba)
Marao River (suba)
Marcelina River (suba)
Maslog River (suba)
Matagnao River (suba)
Matagob River (suba)
Matalom River (suba)
Matlang River (suba)
Matugue River (suba)
Maynaga River (suba)
Mayo River (suba)
Minuswang River (suba)
Nabilog River (suba)
Nahulid River (suba)
Nalibunan River (suba)
Naliualan River (suba)
Natobgon River (suba)
Nigad River (suba nga anhianhi)
Olhay River (suba)
Otama River (suba)
Otejon River (suba)
Owang River (suba)
Pagbanganan River (suba)
Pagsangahan River (suba)
Palanas River (suba)
Palid River (suba)
Palo River (suba)
Pamonawan River (suba)
Pangi River (suba)
Panilahan River (suba)
Panong River (suba)
Pansagan River (suba)
Pantlahan River (suba)
Pawonyan River (suba)
Pintuzan River (suba)
Plaridel River (suba)
Pondol River (suba)
Punpunan River (suba)
Qinalhugan River (suba)
Quibagnan River (suba)
Quiot River (suba)
Sabang Creek (suba)
Sabang River (suba)
Sabang River (suba)
Salug (suba)
San Isidro River (suba)
San Isidro River (suba)
San Joaquin River (suba)
San Jose River (suba)
San Juan River (suba)
San Juan River (suba)
San Miguel River (suba)
San Pedro River (suba)
Sapaniton River (suba)
Shapon River (suba)
Silago River (suba)
Silaua River (suba)
Solano River (suba)
Sonoc Creek (suba)
Sonoc River (suba)
Suba River (suba)
Subang River (suba)
Sudman River (suba)
Sudmon Creek (suba)
Tabang River (suba)
Tabangho River (suba)
Tabayagon River (suba)
Tabgas River (suba)
Tabong River (suba)
Tag-abaca River (suba)
Tahud River (suba)
Talay River (suba)
Talisay River (suba)
Talisayan River (suba)
Taotawon River (suba)
Tawis River (suba)
Telegrafo River (suba)
Tibo River (suba)
Tigbao River (suba)
Tigbauan River (suba)
Tigbaw River (suba)
Tigbawan River (suba)
Tinago River (suba)
Tinago River (suba)
Togbong River (suba)
Tolosa River (suba)
Tonoy River (suba)
Tubong River (suba)
Tuburan River (suba)
Tugas River (suba)
Tumalistis River (suba)
Tunga River (suba)
Villahermosa River (suba)
Villalon River (suba)
Villanueva River (suba)
Yapan River (suba)
Mga tubud:
Mahagnao Spring (tubud)
Mga lanaw:
Ibag Lake (lanaw)
Lake Bito (lanaw)
Lake Cambirag (lanaw)
Lake Danao (lanaw)
Lake Danao (lanaw)
Lake Lunay (lanaw)
Lake Maobog (lanaw)
Mga patag:
Leyte Valley (patag)
Mga estretso:
Panaon Strait (estretso)
Kapuloan:
Bacol Island (pulo)
Bagacay Island (pulo)
Bucay Island (pulo)
Panaon Island (pulo)
Mga bungtod:
Anan Hills (mga bungtod)
Butac Hill (bungtod)
Catmon Hill (bungtod)
Green Cone (bungtod)
Liberanan Head (bungtod)
Matungaw Hill (bungtod)
Mount Banao (bungtod)
Mount Bontoc (bungtod)
Mount Bulao (bungtod)
Mount Bunakan (bungtod)
Mount Canaglas (bungtod)
Mount Canguipot (bungtod)
Mount Capilijan (bungtod)
Mount Capinajan (bungtod)
Mount Catman (bungtod)
Mount Jumaganojang (bungtod)
Mount Lubiranan (bungtod)
Mount Pampang (bungtod)
Mount Susimbahan (bungtod)
Mount Tolosa (bungtod)
Oras Hill (bungtod)
Poming Hill (bungtod)
Prominent Hill (bungtod)
Pulingbato Hill (bungtod)
Tabeyla Hill (bungtod)
Upao Hill (bungtod)
Mga lawis:
Amogotada Point (punta)
Amparo Point (punta)
Anibong Point (punta)
Apali Point (punta)
Aslom Point (punta)
Babatngan Point (punta)
Bachaw Point (punta)
Bagulansang Point (punta)
Baluarte Point (punta)
Banug Point (punta)
Benit Point (punta)
Biason Point (punta)
Binobolang Point (punta)
Burabud Point (punta)
Calapian Point (punta)
Calunangan Point (punta)
Cambantug Point (punta)
Canaguayan Point (punta)
Canapog Point (punta)
Candag Point (punta)
Canday Point (punta)
Catarman Point (punta)
Catiyoman Point (punta)
Catung Point (punta)
Cauayan Point (punta)
Dungon Point (punta)
Green Point (punta)
Hinunucan Point (punta)
Ilijan Point (punta)
Iti Point (punta)
Labao Point (punta)
Lingganay Point (punta)
Liog Point (punta)
Mamban Point (punta)
Mangayao Point (punta)
Manok Point (punta)
Oatung Point (punta)
Panalian Point (punta)
Pandan Point (punta)
Pangpang Point (punta)
Panirugan Point (punta)
Pogaling Point (punta)
Rabin Point (punta)
Sacay Point (punta)
Salacot Point (punta)
Sogod Point (punta)
Sonok Point (punta)
Sungabon Point (punta)
Tacloban Peninsula (lawis)
Taguus Point (punta)
Tangbo Point (punta)
Vigia Point (punta)
Kabukiran:
Alto Peak (bukid)
Aslum Peak (bukid)
Bagahupi Peak (bukid)
Mount Abunug (bukid)
Mount Abuyog (bukid)
Mount Anislag (bukid)
Mount Anislayon (bukid)
Mount Bacuit (bukid)
Mount Badian (bukid)
Mount Bagacay (bukid)
Mount Baganting (bukid)
Mount Balao (bukid)
Mount Banajan (bukid)
Mount Banao (bukid)
Mount Bato (bukid)
Mount Bidyebang (bukid)
Mount Bitanhuan (bukid)
Mount Bugjaon (bukid)
Mount Busay (bukid)
Mount Caanisilagan (bukid)
Mount Cabalian (bukid)
Mount Cabungangan (bukid)
Mount Cagbano (bukid)
Mount Cagbatin (bukid)
Mount Calaninan (bukid)
Mount Calarabayan (bukid)
Mount Calbugos (bukid)
Mount Camunjan (bukid)
Mount Cancajanag (bukid)
Mount Caningan (bukid)
Mount Canjamampaay (bukid)
Mount Cantocloc (bukid)
Mount Canumay (bukid)
Mount Capuloan (bukid)
Mount Catabaran (bukid)
Mount Catmon (bukid)
Mount Catmon (bukid)
Mount Cauayan (bukid)
Mount Caybaan (bukid)
Mount Cayoguiocan (bukid)
Mount Danan (bukid)
Mount Daogdaog (bukid)
Mount Gacat (bukid)
Mount Guilonon (bukid)
Mount Guinhandang (bukid)
Mount Guinhandang (bukid)
Mount Gumdalitan (bukid)
Mount Gunuban (bukid)
Mount Hiluguiran (bukid)
Mount Hingatungan (bukid)
Mount Ilihan (bukid)
Mount Ilihan (bukid)
Mount Janagdan (bukid)
Mount Janlog (bukid)
Mount Jinatagan (bukid)
Mount Jinauanan (bukid)
Mount Laao (bukid)
Mount Lana (bukid)
Mount Llave (bukid)
Mount Lobi (bukid)
Mount Lunas (bukid)
Mount Lunas (bukid)
Mount Lundag (bukid)
Mount Maagonoc (bukid)
Mount Maanga (bukid)
Mount Ma-angit (bukid)
Mount Mabajon (bukid)
Mount Madbad (bukid)
Mount Maganjan (bukid)
Mount Magsanga (bukid)
Mount Majuyag (bukid)
Mount Malajita (bukid)
Mount Malinag (bukid)
Mount Mamban (bukid)
Mount Marayag (bukid)
Mount Milo (bukid)
Mount Minoro (bukid)
Mount Monserrat (bukid)
Mount Naburac (bukid)
Mount Nacolod (bukid)
Mount Naganaga (bukid)
Mount Naguang (bukid)
Mount Nelangaapan (bukid)
Mount Palanas (bukid)
Mount Pananguan (bukid)
Mount Panasugan (bukid)
Mount Panjongon (bukid)
Mount Pina (bukid)
Mount Quinasagan (bukid)
Mount Sacripante (bukid)
Mount Sauejon (bukid)
Mount Siaob (bukid)
Mount Solsogon (bukid)
Mount Sompungon (bukid)
Mount Sudlon (bukid)
Mount Tabaan (bukid)
Mount Tabunan (bukid)
Mount Tamar (bukid)
Mount Tinagan (bukid)
Pacdahauan Peak (bukid)
Sharp Peak (bukid)
Hapit nalukop sa lasang ang palibot sa Leyte Island. Dunay mga ka tawo kada kilometro kwadrado sa palibot sa Leyte Island medyo hilabihan populasyon. Ang klima tropikal nga kasalupan. Ang kasarangang giiniton °C. Ang kinainitan nga bulan Abril, sa °C, ug ang kinabugnawan Enero, sa °C. Ang kasarangang pag-ulan milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Enero, sa milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Mayo, sa milimetro.
Saysay
Ang mga gi basihan niini
Kapuloan sa Sidlakang Kabisay-an (rehiyon sa Pilipinas)
Kapuloan sa Pilipinas nga mas dako pa kay sa 1000 ka mga kilometro kwadrado
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Leyte%20%28pulo%29
|
ceb
|
Akademyang Bisaya
|
Ang Akademyang Bisaya (Iningles: Visayan Academy of Arts and Letters) usa ka akademya sa pinulongan nga nanukiduki ug mibandilyo sa pinulongang Sinugboanon.
Kaagi
Kini, isip ang Akademya sa Dilang Bisaya, mao ang nagmantala sa ortograpiya ug batadila sa pinulongang Sinugboanon. Ang English–Visayan Cebuano Dictionary mao ang usa sa mga labing importanteng proyekto niini. Gisugdan na upod sa Akademya ang pagsulat sa Visayan–English Cebuano Dictionary.
Mga iladong sakop
Carlos P. Garcia
Mga pakisayran
Sinugboanon
Mga pampinulongang akademya
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Akademyang%20Bisaya
|
ceb
|
Sugbo
|
Ang ngalang Sugbo mahimo usab nga nagpasabot sa Pulo sa Sugbo ug sa Dakbayan sa Sugbo.
Ang Sugbo (Iningles: Cebu; Kinatsila: Cebú) usa ka lalawigan sa Tunga-tungang Kabisay-an sa Pilipinas. Ang kapital ug kinadak-ang dakbayan sa lalawigan mao ang Dakbayan sa Sugbo. Ang lalawigan gitibuok sa mga pulo sa Sugbo, Mactan, Malapascua, Bantayan, Olango, ug Camotes.
Nahimutang kini sa tunga-tungang bahin sa nasod-sidlakan sa pulo sa Negros, sa kasadpan sa pulo sa Leyte ug amihanang-kasadpan sa pulo sa Bohol (9°25'N-11°15'N latitud ug 123°13'E-124°5'E longitud).
Ang kapital nga Dakbayan sa Sugbo, ang nahiunang dakbayan sa Pilipinas, bahin sa Kaulohang Sugbo apil ang unom nga tapad nga mga dakbayan ug unom ka mga lungsod. Ang tugpahanan sa lalawigan mao ang Tugpahanang Pangkanasoran sa Mactan-Sugbo sa pulo sa Mactan, ang ikaduhang labing hinungdanon nga tugpahanan sa nasod. 85% sa mga linya sa pagpadala sa Pilipinas nagbase sa Sugbo. Ang lalawigan may unom ka mga pantalan nga nasodnon ug usa ka pantalan nga internasyonal, ang Pantalang Pangkanasoran sa Sugbo.
Ang Sugbo usa sa mga labing ugmad nga lalawigan sa nasod. Kini ang sentro sa komersyo, bangkaagan ug industriya sa sentral ug habagatang dapit sa kapupod-an. May mga lima-ka-bituong balay-abtanan, kasino, puting kabaybayonan, dulaanan sa golp, kombensiyonanan, ug mga dapit palitanan. Ang Conde Nast nga Balahanan sa Pumapanaw sa UK mipadayag sa Sugbo isip ikapito nga labing nindot nga pulo sa Asya-Kadagatang Indyan sa tuig 2007, ang nag-inusarang pulo sa Pilipinas nga napasidunggan sa maong magasin sukad pa sa tuig 2004.
Gigikanan sa ngalang Sugbo
May tulo ka kasugiran kabahin sa gigikanan sa ngalang Sugbo:
Sa dihang nangabot ang mga Katsila sa Sugbo, may mga nakit-an kining mga tao nga nagtunaw og sebo. Gipangutana sila sa mga Katsila kon unsa kadtong dapita nga ilang natakasan. Ang mga tao nga wala makasabot sa gisulti kanila sa mga langyaw, nagtuong gipangutana sila kon unsay ilang gibuhat. Ila kining gitubag nga nagtunaw sila og sebo. Nagtuo usab dayon ang mga Katsila nga ang dapit nga ilang gilandigan ginganlang "Sebu".
Matod sa usa ka magsasaysay sa Pilipinas, notadong tigpanukiduking Bol-anon, ang ngalang Sugbo naggikan sa pulong sugbo, nga nagpasabot lanaw sa tubig.
Laing kasugiran mao nga ang ngalang Sugbo gikan sa pulong nga sulog nga mamatyagan sa mga mananagat palibot sa pulo. Dinha pod gikuha ang pulong nga sinulog, ang pagsayaw sama sa sulog.
Katawhan ug kultura
Ang mga tawo sa Sugbo gitawag nga mga Sugboanon. Sagad kanila naggikan sa mga tawong Awstronesyano samtang may uban usab nga may kagikang Espanyol ug Intsek. Ang mga Katsila ug Intsek may dakong papel sa ekonomiya ug politika sa Sugbo. Daghang mga aspeto sa kulturang Katsila ang makita pa gihapon sa Sugbo. Tungod usab sa taudtaod nga pagkaubos sa mga Amerikanhon, ang kulturang Amerikanhon may dakong papel sa kontemporaryong Sugbo. Ang pinulongang Ingles mao ang pinulongan sa pagtudlo sa mga pribadong tulunghaan.
Katitikan
Ang katitikan sa Sugbo, sa sinulat niini nga porma ug sa pinulongang Sinugboanon, nagsugod sa sayong bahin sa okupasyon sa mga Amerikanhon. Ang mga higante niining panahona naglakip nila ni Vicente Sotto ug Vicente Rama. Sa kasamtangan ang gidaghanon sa mga magsusulat ug magbabasa sa Sinugboanon nagkagamay, apan nagpabiling buhi ang Bisaya Magasin, ang nag-unang institusyon sa katitikang Sugboanon.
Mga pinulongan
Ang lumad nga pinulongan sa Sugbo mao ang Sinugboanon. Kining maong pinulongan ginatabi usab sa dakong bahin sa Mindanao ug sa mga silingang pulo sa Bohol, Siquijor, kasadpang Leyte, Negros Oriental, ug mga bahin sa Bukidnon, Agusan, Surigao, Davao, Cotabato, ug Zamboanga del Sur. May mga kalainan sa Sinugboanon niining mga dapita apan ginagmay lamang kaayo. Kini ginatabi sa dili mokubos kawhaan ka yukot (20,000,000) ka mga tawo.
Ang mga Sugboanon kahibalo usab motabi sa Tinagalog, ug sa ubang Binisayang pinulongan sama sa Hiligaynon ug Winaray.
Sa mga pulo sa Camotes, Porohanon ang ginatabi. Ang labing dakong kalainan niini sa Sinugboanon mao ang paggamit sa "z" sa tingog nga "y" sa Sinugboanon. Pananglitan, ang maayo kaayo sa Sinugboanon maazo kaazo sa Porohanon.
Sa Bantayan, may lahing pinulongan (Bantayan Visayan sa Iningles) ang ginatabi. Kini mas duol sa Hiligaynon kaysa Sinugboanon.
Ang Kinatsila gigamit sa mga mestiso nga komunidad. Ang Iningles ang gigamit sa edukasyon, medya, komersiyo, ug kagamhanan. Ang Inintsek gigamit sa mga komunidad sa mga Intsek.
Pagtuo
Kadaghanan sa mga Sugboanon mga Romano Katoliko. May mga kagamyang Kristohanon mga simbahan sama sa Asembliya sa Diyos, Iglesia ni Cristo, Saksi ni Jehova, Mormon, mga Muslim, Taoismo ug uban pa.
Ang unang patron sa Sugbo mao ang Santo Niño sa Sugbo nga makita sa labing karaang simbahan sa nasod, ang Basilica Minore del Santo Niño. Tungod sa kanonikal nga kalagdaan sa paggamit og santos nga patron imbes nga si Kristo mismo, ang patron sa Sugbo mao na ang Birhen sa Guadalupe.
Kamulupyohan
Sumala sa sensus niadtong tuig 2000, ang Dakbayan sa Sugbo may 718,821 ka mga molupyo. Kini mas daghan baleg 56,522 ka tawo kompara sa 1995 nga Sensus sa Populasyon (POPCEN). Ang Metro Cebu ug ang lalawigan sa Sugbo gibanabanang may 2.5 ka yukot ka mga molupyo.
Kagamhanan
Gobernador: Gwendolyn Garcia (PDP–Laban/One Cebu/Hugpong ng Pagbabago)
Bise-Gobernador: Hilario P. Davide III (PL/Barug Alang sa Kauswagan ug Demokrasya)
Konggreso
Pagdaginot
Ang "Ceboom", gikan sa Iningles nga Cebu ("Sugbo") ug boom ("panahon sa dako ug paspas nga kalamboan"), gigamit aron sa paghulagway sa pangdaginot nga kalamboan sa lalawigan. Sa kadaghan sa mga nindot nga isla, puting balas nga baybayon, maluhong balay-abtanan ug lulinghayawan, dapit sa pagsalom ug dapit sa panulondon, taas nga pag-abot sa lumad ug langyawng mga turista mao'y nakapausbaw sa industriya sa turismo sa Sugbo. Ang Sugbo makanunayon nga nakakuha ug dakong bahin sa mga turistang nangabot sa Pilipinas ug nahimong ganghaan sa mga turista paingon sa Tunga-tunga ug Habagatang Pilipinas tungod sa iyang tunga-tungang nga heyograpikanhong dapit, pagkadaling maabot, ug kinaiyanhong kahinguhaan. Ang lalawigan nag-abiabi usab sa lainlaing nasodnon ug pangkalibutang mga komperensiya matag tuig.
Heyograpiya
Pisikal
Ang Sugbo nahimutang taliwala sa 9°25' ug 11°15' habagatang latitud ug taliwala sa 123°13' ug 124°5' sidlakang longitud sa sentral nga dapit sa kapupud-ang Pilipinhon. Gikan sa Manila, 365 milyas pahabagatan ang Sugbo.
Nag-atubang sa pulo sa Leyte ang amihanang-sidlakang nawong sa lalawigan; sa habagatang-sidlakang bahin niini makita ang lalawigan sa Bohol. Sa kasadpang direksiyon makit-an ang pulo sa Negros. Taliwala sa Sugbo ug Bohol nahimutang ang Cebu Strait. Taliwala sa Sugbo ug Negros nahimutang ang Tañon Strait.
Ang lalawigan mismo naglakip sa mga pulo sa Sugbo, Mactan, Malapascua (Logon, Daanbantayan, Bantayan, Olango, ug Camotes.
Politikal
Ang Sugbo may 47 ka mga lungsod ug unom ka mga dakbayan.
Mga dakbayan
Mga lungsod
Kasaysayan
Sa wala pa moabot ang mga Kastila, ang Gingharian sa Sugbo usa na ka poste sa negosyo, ug may ruta sa pamaligya ngadto padulong sa Malasya og Indonesia.
Miabot si Fernando de Magallanes sa Sugbo sa sayong bahin sa Abril, tuig 1521. Iyang gihigala si Raha Humabon ug gikombensir kini sa pag-ila sa hari sa Espanya isip labawng hari kaniya. Gibunyagan si Humabon ug ang iyang asawa isip Haring Carlos ug Raynang Juana. Ang Santo Niño gihatag sa hari ug rayna isip simbolo sa kalinaw taliwala sa mga Kastila ug sa mga Sugboanon. Sa Abril 14, 1521, gitanom ni Magallanes ang dakong krus nga kahoy nga simbolo sa pagka-Katoliko sa mga Sugboanon.
Sa Abril 27, nahitabo ang Panagsangka sa Mactan diin napatay si Magallanes ni Datu Lapu-Lapu. Matod ni Antonio Pigafetta, ang lawas ni Magallanes wala gayod makuha nila pagbalik bisan kon misuway sila paghaylo sa mga lumad og bugti niini nga mga lamas ug alahas.
Kap-atag upat ka tuig human ang pagtaak ni Magallanes sa Sugbo, miabot ang kongkistador Miguel Lopez de Legazpi. Ilang gibombardiyo ang barangay ni Rajah Tupas. Kini ilang gipatindog pagbalik human mailog ug ginganlang Villa del Santísimo Nombre de Jesús (Ang Barangay sa Labing Balaang Ngalan ni Hesus). Sa tuig 1569 kini ang unang Kastilang settlement sa Pilipinas.
Sa Agosto 14, 1571, ang Santísimo Nombre nahimong usa ka dyosesis. Si Legazpi mibiya sa Sugbo ug mibalhin una ngadto sa Iloilo ug dayon sa Manila.
Panahon sa Ikaduhang Gubat Kalibotanon ang Sugbo nahimong hinungdanong base sa mga Hapon. Ang pangita sa sundalo sa Hinapon ni kuha sa Sugbo sa tuig 1942,
Sa panahon nga libersayon sa Sugbo wa'y labanan sa uban nga sa nasud sa mga sundalo sa Pilipinhon ug Amerikanhon uban sa gerilyang Sugboanon nga pagsupak sa mga katiguman sa Hinapon way kapildehang nga pagkahuman sa gubat sulud sa tuig 1945.
Ang mga tuig human sa Ikaduhang Gubat nakakita sa pagsolidipikar sa kontrol sa pipila ka mga gamhanang banay sa lain-laing dapit sa Sugbo.
Sa sayong bahin sa napuloan 90 ang Sugbo nahiagom sa katalagman sa Bagyong Ruping. Kini miresulta sa pagkatibuok sa ideya sa Republika sa Sugbo dihang ang nasodnong kagamhanan sa Manila wala makatabang sa lalawigan tungod sa pagpakapuliki niini sa mga nanginahanglan usab og tabang gikan sa Luzon.
Cebu Provincial History Project
Ang Cebu Provincial History Project naglaraw sa pagsulat og 55 ka basahon, nga nagtuki sa mga kasaysayan sa kalungsoran ug mga dakbayan sa tibuok lalawigan sa Sugbo. Ubos sa pagdasig ni Gobernadora Gwendolyn Garcia ug inabagan sa hunta panglalawigan. Usa kini ka makasaysayanon nga gimbuhaton, kay wala pa may laing susama niini sa tibuok nasod.
Tan-awa usab
Talaan sa mga Gobernador sa Sugbo
Pulo sa Sugbo
Dakbayan sa Sugbo
Cebu Provincial History Project
Dugang kasayoran
Opisyal nga balayan sa kagamhanan sa lalawigan sa Sugbo
Portada sa 88DB sa lalawigan
TWBPSK Kevin Ray's Corner Blog
Onlayn nga bersiyon sa Sun.Star Cebu
DYAB Abante Bisaya
Cebu Portal and Visitors Guide
Dazzling Cebu - What it is now
Mga reperensiya
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Sugbo
|
ceb
|
Kabisay-an
|
Ang Kabisay-an (Kinatsila: Bisayas; Ininggles: Visayas) usa sa tulo ka dagkong mga pundok sa mga pulo sa Pilipinas (ang laing duha mao ang Luzon ug Mindanao). Kini nahimutang sa tunga-tungang bahin sa maong kapupud-an. Ang mga tawo sa Kabisay-an gitawag nga Bisaya, ug ang ilang mga pinulongan ilang gitawag Binisaya.
Ang dagkong mga pulo sa Kabisay-an mao kining mosunod: Bohol, Leyte, Negros, Palawan, Panay, Samar, ug Sugbo. Ang mga pulo sa Masbate ug Romblon maingon usab nga apil sa Kabisay-an. Ang tulo nga labing dagko nga dakbayan mao ang Sugbo, Bacolod, ug Iloilo. Sinugboanon, Hiligaynon ug Winaray ang nangunang mga pinulongan sa Kabisay-an.
Kasaysayan sa Kabisay-an
Hangtod karon, wala mahibaloi ang una-Katsilang kasaysayan sa Kabisay-an. Aduna'y mga kasugiran (o legend) nga naghisgot sa kasaysayan sa mga Bisaya, apan daghan pa ang nagduhaduha sa pagkatinuod niini. Usa sa mga kasugiran naghisgot sa usa ka hari, si Kalantiaw, nga mihimo'g kodigo sa pamalaod. Ang uban nagsulti nga gikan sa Borneo ang mga Bisaya. Unang nahisgot ang Kabisay-an niadtong ika-12ng gatosay, kanus-a gihunahuna nga kabahin ang kapupud-an sa Śrīvijaya.
Ang mga Bisaya gihunahuna nga aduna'y diplomatikong kalambigitan sa mga gingharian sa Java ug Malay tungod kay kamao makigsulti ang mga Sugboanon kang Enrique gamit ang pinulongang Malay sa dihang miabot si Fernando de Magallanes niadtong 1521.
Human sa ekspedisyon ni Magallanes, nagkainteres ang mga Katsila sa kapupud-an ug gipadala si Ruy López de Villalobos ug si Miguel López de Legazpi niadtong 1543 ug 1565, aron kini sakopon. Sa sinugdan, misugot ang mga Bisaya sa kolonisasyon, ug kadaghanan mibalhin og pagtuo ngadto sa Kristiyanismo, diin gidawat si Santo Niño isip santo patron.
Sa pag-agi sa katuigan isip kolonya sa Espanya ang kapupud-an, daghang mga rebolusyon ang nanghitabo, usa na niini ang kang Francisco Dagohoy sa Bohol. Gipanulong usab sa mga Moros ang mga dapli'g-dagat nga mga lungsod sa Kabisay-an niining panahona.
Aktibo ang mga Bisaya sa panahon sa rebolusyong Pilipino. Ang pulo sa Negros mipasiugda sa ilang kaugalingong rebolusyon.
Human sa kagawasan sa Pilipinas, aktibo ang mga Bisaya sa politikang nasyonal, dunay mga presidente sa Pilipinas nga gikan sa Kabisay-an.
Niadtong Mayo 23, 2005, ang Palawan gibalhin sa Bungto VI (Kasadpang Kabisay-an) sumala sa Executive Order 429. Ang DILG mianunsyar niadtong Hunyo 2005 nga nakompleto na ang pagbalhin.
apan kadaghanan sa mga Palawenyo mireklamo sa kakulang sa konsultasyon, mao nga gipagawas ang Administrative Order No. 129 niadtong Agosto 19, 2005. Napending ang EO 429 hangtod nga maimplementar ang tarong nga pagbalhin sa Palawan gikan sa rehiyon sa Habagatang Katagalogan ngadto sa Kasadpang Kabisay-an.
Kasugiran
May mga kasugiran nga tinigom sa librong Maragtas nga naghisgot sa sugilanon sa napulo ka mga datu nga miikyas gikan sa kabangis ni Datu Makatunaw sa Borneo ngadto sa pulo sa Panay. Kining maong mga tawhana ang gituhoang gigikanan sa tanang mga Bisaya. Ang ilang pag-abot gisaulog sa kapistahan sa Ati-Atihan sa Kalibo, Aklan. Kining maong kasugiran gitigom ni Pedro Alcantara Monteclaro niadtong tuig 1907.
Mga pinulongang Binisaya
Daghan ang mga pinulongang Binisaya. Dili bug-os kini nga talaan.
Sulod sa Kabisay-an
Akeanon (Aklanon)
Caluyanon
Cuyonon
Hiligaynon
Inonhan
Kinaray-a
Sinugboanon
Winaray
Gawas sa Kabisay-an
Kining mga pinulongan lumad sa mga rihiyon nga gawas sa Kabisay-an apan mga Binisayang pinulongan usab.
Asi (Romblon)
Butuanon
Minasbatenyo
Ratagnon (Mindoro)
Romblomanon
Sinurigawnon
Tinausug*
* Ang pinulongang Tausug kun Bahasa Sūg gimatang nga Binisayang pinulongan sa mga linggwistiko, apan ang mga Tausug dili motawag sa ilang kaugalingon nga mga Bisaya.
Mga rehiyong politikal
Ang Kabisay-an nabahin ngadto sa 16 ka lalawigan sa tulo ka rehiyon.
Kasadpang Kabisay-an (Rehiyon VI)
Aklan
Antique
Capiz
Guimaras
Iloilo
Negros Occidental
Palawan
Tunga-tungang Kabisay-an (Rehiyon VII)
Bohol
Negros Oriental
Siquijor
Sugbo
Sidlakang Kabisay-an (Rehiyon VIII)
Biliran
Sidlakang Samar
Leyte
Amihanang Samar
Samar
Habagatang Leyte
Mga sumpay sa gawas
inquirer.net nga balita sa Kabisay-an
GMA news nga balita sa Kabisay-an
Unibersidad sa Pilipinas sa Kabisay-an
Visayas: The Festival Islands
Mga paniglabot
Kabisay-an
Mga pundok sa mga pulo sa Pilipinas
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Kabisay-an
|
ceb
|
Mindanao
|
Ang Mindanao mao ang ikaduhang kinadak-ang pulo sa Pilipinas. Usa kini sa tulo ka mga pundok sa mga pulo sa nasod; ang laing duha mao ang Luzon ug ang Kabisay-an. Ang rehiyon unang naabot sa mga Arabo ug Malay nga mipasabwag sa tinuhoang Islam sa ika-13 siglo. Misunod ang mga Katsila sa ulahing bahin sa ika-16 nga siglo ngadto sa sayong bahin sa ika-17 nga siglo. Ang mga prayle unang misabwag sa Katolisismo sa maong pulo sa tuig 1622.
Kadaghanan sa mga Muslim sa nasod namuyo dinhi. Ang uban pang pundok sa mga tawo nga nanimuyo sa Mindanao mao ang mga etnikong pundok sama sa mga Maranao ug Tausug ug ang pundok sa tribung kolektibong gitawag Lumad. Dili ang tibuok Mindanao ang nasakop sa mga Muslim. Gani, ang amihanang Mindanao, labi na ang katawhan sa Butuan, mga animistiko sa wala pa sila mobalhin sa Kristiyanismo.
Usa ka mapait nga pakigbisog alang sa kagawasan gipanghingusgan sa lain-laing mga paksiyon sa Muslim nga populasyon sa Mindanao sulod na sa lima ka siglo. Ang mga sundalo sa Espanya, Tinipong Bansa, Hapon, ug sa Pilipinas mismo wala makapugong sa ilang kagustohan nga mahimuwag sa mas dakong Kristiyanong nasod. Tungod sa dinagkong mga pag-ilog sa kayutaan ug ang pagsulod sa mga internal nga imigrante ngadto sa Mindanao, ang mayoriya sa populasyon sa Mindanao ning panahona dili na Muslim.
Ning pipila ka mga tuig ang nakalabay, ang erya gitutokan sa medya tungod sa pagdaghan sa mga teroristang organisasyon nga giingong may kalabotan sa pakigbisog didto sa Tunga-tungang Sidlakan. Giingong ang Mindanao nasudlan na sa mga elemento sa Jemaah Islamiyah. Ingon man ang Abu Sayyaf gipasinglang terorista, usa ka butang nga nagguba sa matinud-anong panawagan alang sa kagawasan sa mas moderadong mga pundok sama sa Moro Islamic Liberation Front (MILF).
Usa ka pulo sa habagatang bahin sa nasod, ang Mindanao may gidak-ong 94,630 kilometro kuwadro (mas gamay sa Luzon sa mga 10,000 km²). Ang pulo may daghang bungtod, ug maoy nahimutangan sa Bukid Apo, ang kinahabogang bukid sa nasod. Sa kasadpan sa Mindanao makita ang Dagat sa Sulu, sa sidlakan ang Dagat sa Pilipinas, ug sa habagatan ang Dagat Celebes.
Ang pundok sa mga pulo nga gitawag Mindanao naglakip sa pulo sa Mindanao mismo ug sa Arkipelago sa Sulu sa habagatang-kasadpan. Ang pundok sa mga pulo gibahin ngadto sa unom ka mga bungto ug 25 ka mga lalawigan.
Ang pundok sa mga pulo nga gitawag Mindanao
Ang pundok-pulo nga Mindanao usa ka arbitraryong paggrupo sa mga pulo sa habagatang Pilipinas nga naglakip sa unom ka mga administratibong rehiyon. Kining maong mga rehiyon nabahin pa gayod ngadto sa 25 ka mga lalawigan, diin upat ang wala sa pulo gayod sa Mindanao. Ang pundok sa mga pulo nagalakip sa Arkipelago sa Sulu sa habagatang-kasadpan, nga nagalakip sa mga pulo sa Basilan, Jolo, ug Tawi-Tawi; ug ang mga kasikbit nga isla sama sa Camiguin, Dinagat, Siargao, Samal, ug Saranggani.
Politikal nga pagkabahin
Ang unom ka rehiyon nga natala sa ubos gibatbat sa mga mosunod nga mga parapo.
Peninsula sa Zamboanga (Rehiyon IX)
Amihanang Mindanao (Rehiyon X)
Rehiyon sa Davao (Rehiyon XI)
SOCCSKSARGEN (Rehiyon XII)
Caraga (Rehiyon XIII)
Awtonomong Rehiyon sa Bangsamoro sa Muslim nga Mindanao (BARMM)
Ang Peninsula sa Zamboanga (Rehiyon IX), kaniadto Kasadpang Mindanao, nahimutang sa landform sa samang ngalan. Kini gitibuok sa mga lalawigan sa Zamboanga del Norte, Zamboanga del Sur, Zamboanga Sibugay, ug ang duha ka dakbayan—Zamboanga ug Isabela—nga gawasnon gikan sa bisan unsang lalawigan. Ang Dakbayan sa Isabela ang bugtong sakop sa Zamboanga Peninsula nga wala sa Mindanao mismo apan anaa sa pulo sa Basilan. Ang administrabong kapital sa rehiyon mao ang Dakbayan sa Pagadian. Ang tibuok rehiyon kanhi usa lamang ka lalawigan (ang Zamboanga).
Ang Amihanang Mindanao (Rehiyon X) gitibuok sa mga lalawigan sa Bukidnon, Camiguin, Lanao del Norte, Misamis Occidental, ug Misamis Oriental, ug ang Dakbayan sa Cagayan de Oro. Ang lalawigan sa Camiguin usa ka pulo sa may habagatang baybayon sa Mindanao. Ang administratibong sentro ug kapital sa rehiyon mao ang Dakbayan sa Cagayan de Oro.
Ang Rehiyon sa Davao (Rehiyon IX), kanhiay Amihanang Mindanao, nahimutang sa amihanang-sidlakang bahin sa Mindanao. Ang rehiyon gibahin ngadto sa mga lalawigan sa Davao Oriental, Davao, Davao del Sur, ug Lupot sa Compostela. Lakip usab sa rehiyon ang Dakbayan sa Davao. Ang rehiyon milakip sa Gulpo sa Davao sa amihanan. Ang pulo sa Samal lakip usab niini. Ang Dakbayan sa Davao ang administratibong sentro.
Ang SOCCSKSARGEN (Rehiyon XII), kanhiay Tunga-tungang Mindanao, nahimutang sa tunga-tungang-habagatang bahin sa pulo sa Mindanao. Kini gitibuok sa mga lalawigan sa Cotabato, Sarangani, Habagatang Cotabato (kanhi sakop sa Rehiyon XI), ug Sultan Kudarat, lakip na usab ang Dakbayan sa Cotabato. Ang mga ngalan sa mga lalawigan lakip na ang sa Dakbayan sa General Santos ang gigikanan sa ngalan sa rehiyon. Ang Dakbayan sa Cotabato diin nahisulod sa teritoryo sa lalawigan sa Maguindanao (apan dili sakop niini) mao ang kanhi administratibong sentro sa rehiyon. Ang Dakbayan sa Koronadal, sa Habagatang Cotabato, mao ang bag-ong administratibong sentro sa rehiyon.
Ang Caraga (Rehiyon XII) nahimutang sa amihanang-kasadpang bahin sa Mindanao. Ang iyang mga lalawagin mao kining mosunod: Agusan del Norte, Agusan del Sur, Surigao del Norte, ug Surigao del Sur. Ang kapital mao ang Dakbayan sa Butuan sa Agusan del Norte. Ang rehiyon naglakip usab sa mga kasikbit nga pulo sa Surigao del Norte, sama sa Dinagat, Siargao, ug Bucas Grande.
Ang Awtonomong Rehiyon sa Bangsamoro sa Muslim nga Mindanao (BARMM) usa ka piniling rehiyon nga nagalakip sa mga teritoryo nga may daghang mga Muslim. Ang ethnic may iyang kaugalingong kagamhanan, dili sama sa ubang rehiyon sa nasod nga administratibo lamang. Kini gitibuok sa halos tibuok Arkipelago sa Sulu (ang Dakbayan sa Isabela sa Basilan sakop sa Peninsula sa Zamboanga). Ang mga lalawigan nga nahimutang sa Arkipelago sa Sulu mao ang Basilan, Sulu, ug Tawi-Tawi. Ang Basilan ug Tawi-Tawi mao usab ang ngalan sa kinadak-ang pulo ning maong mga lalawigan, samtang ang sentro sa lalawigan sa Sulu mao ang pulo sa Jolo. Ang mga lalawigan nga nahimutang sa pulo sa Mindanao mao ang Lanao del Sur ug Maguindanao. Ang Dakbayan sa Cotabato mao ang administratibong sentro sa rehiyon.
Tan-awa usab
Rehiyon (Pilipinas)
Moros
Mga sumpay sa gawas
Balita
Amir Butler: The Moro Struggle for Independence
Taboan Mindanao
Mga pakisayran
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Mindanao
|
ceb
|
Pilipinas
|
Ang Republika sa Pilipinas (Tinagalog: Republika ng Pilipinas; Iningles: Republic of the Philippines o the Philippines) kun Pilipinas, nailhan usab isip "Mutya sa Sidlakang Kadagatan", mao'y usa ka gawasnong, soberanhong nasod sa habagatang-sidlakang Asya. Naa siya sa 1,210 km (750 mi) gikan sa dakong Asya ug may 7,641 ka pulo nga naghulma sa usa ka bahin sa Kapupud-ang Malayo.
Ang Kapupud-an sa Pilipinas, nakit-an sa mga Portuges ug mga Katsila nga kuyog ni Kapitan Hernando de Magallanes niadtong 16 sa Marso, 1521. Pagka 27 sa Abril, 1565, ang mga mamumuntog sa pagpangulo ni Miguel Lopez de Legaspi nahiabot sa Sugbo, gikan sa Nueva Espanya, (Mexico). Pagkahuman sa pagmugna og gobyernong espanyol sa Manila adtong tuig 1571, ang kapupud-an gihimo nga ginsakpan sulod sa kapin og 300 ka tuig, sugod sa (1521 hangtod sa 1898).
Etimolohiya
Panguna nga artikulo: Ngalan sa Pilipinas
Philip II sa Espanya
Ang Espanyol nga maglalawig nga si Ruy López de Villalobos, sa iyang ekspedisyon kaniadtong 1542, ginganlan ang mga pulo sa Leyte ug Samar nga "Felipinas" sunod sa Philip II sa Espanya, nga kaniadto Prinsipe sa Asturias. Sa kadugayan ang ngalang "Las Islas Filipinas" gamiton aron masakop ang mga katsila sa Espanya sa kapuloan. Sa wala pa matukod ang pagmando sa Espanya, ang uban pang mga ngalan sama sa Islas del Poniente (Mga Pulo sa Kasadpan) ug ang ngalan ni Magellan alang sa mga pulo, San Lázaro, gigamit usab sa mga Katsila aron mag-refer sa mga pulo sa rehiyon.
Panahon sa Rebolusyong Pilipino, gipahayag sa Kongreso sa Malolos ang pagtukod sa República Filipina o sa Republika sa Pilipinas. Gikan sa panahon sa Spanish – American War (1898) ug ang Philippine – American War (1899–1902) hangtod sa Commonwealth period (1935–1946), ang mga awtoridad sa kolonyal nga Amerikano nagtawag sa nasud nga The Philippine Islands, usa ka hubad sa Spanish ngalan. Gisugdan sa Tinipong Bansa ang proseso sa pagbag-o sa pakisayran sa nasod gikan sa The Philippine Islands to The Philippines, partikular kung kini gihisgutan sa Philippine Autonomy Act o the Jones Law. Ang tibuuk nga titulo nga opisyal, ang Republika sa Pilipinas, giapil sa konstitusyon sa 1935 ingon ang ngalan sa umaabot nga makinaugalingnong bansa, gihisgutan usab kini sa tanan nga nagsunud nga mga pag-usab sa batakang balaod.
Gobyerno
Ang Pilipinas usa ka Republikanhon ug Demokratiko nga nasod. Ang systema sa pangobyerno niini giindig sa sistema sa Tinipong Bansa. May tulo ka dagkong sanga ang gobyerno sa Pilipinas: ang Ehikutiba (Executive), ang Lehislatiba (Legislative), ug ang Judisyal (Judiciary). Ang Ehikutiba girepresentaran sa Presidente sa Pilipinas, ang Lehislatiba sa Kongreso (Congress), ug ang Judisyal sa Kinahitas-ang Hukmanan (Supreme Court).
Ilalom sa Pamuno-nasod mao ang mga nagakalain-laing ahensya ug departamento sa kagamhanan sama sa Armed Forces of the Philippines (AFP), Bureau of Internal Revenue (BIR), Alintaga sa Halawom ug Lokal nga Kagamhan, Alintaga sa Katarong ug uban pa. Ang Ehikutiba ang naay responsibilid nga mupatoman sa mga balaod nga gi pasa sa Kongreso ug tanang programa sa gobyerno.
Ang Kongreso mao ang sanga sa kagamhanan nga responsable nga mopasa og nagakalain-laing balaodnon. Kini natunga sa duha ka lawas: ang Senado (Senate) ug ang Balay sa mga Tinugyanan (House of Representatives).
Ang Kinatas-ang Hukmanan (Supreme Court) mao ang ikatulo nga sanga sa gobyerno nga ang kaakohan mao ang pag-hubad sa balaod partikular ang Batakang Balaod sa nasod.
Heyograpiya
Ang Pilipinas may 7,107 ka isla. Kadagkoan ang Luzon ug Mindanao. Taliwala sa ila ang Kapupud-ang Kabisay-an, Mindoro, Palawan, Marinduque, Romblon, ug uban pa.
Ang isla sa Luzon may tulo ka bukiranan: ang Kordilyera, ang Sierra Madre, ug ang Karabalyo. Ang Kordilyera ug ang Karabalyo didto sa Amihanang Luzon, ug ang Sierra Madre nag-agi gikan sa amihanan sa probinsya sa Cagayan hangtud sa tunga-tungang Probinsya Quezon.
Didto sa Mindanao ang katas-ang bukid sa tibuok Pilipinas, ang Bukid Apo, sa Dakbayan sa Davao.
Ekonomiya
Sa Forbes Magazine, pang-84 ang Pilipinas sa talang Best Countries for Business tuig 2009.
Mga opisyal nga pinulongan
Tinagalog (isip Filipino) ang pugsanong gihimong nasodnong pinulongan. Duha ang pugsanong gihimong opisyal nga pinulongan: Iningles ug Tinagalog (ug sa una, Kinatsila). Adunay kapin sa 170 ka pinulongang lumad sa tibuok kapupud-an. Napulog duha niini mga nanag-unang pinulongan sa mga rehiyon: Sinugboanon, Iniloko, Hiligaynon, Bikol, Winaray, Kinapampangan, Panggasinan, Kinaray-a, Maguindanao, Maranao, Tinausug ug Tsinabakano.
Budaya
Ang budaya sa Pilipinas naimpluwensiya sa daghang nasod gikan sa Europa (Espanya), Latino America (Mehiko), Estados Unidos sa Amerika, Tsina, Islam, Hinduismo, etc.
Ang kustombre ug tradisyonales sa Pilipinas naimpluwensiyahan sa mga Espanyol.
Relihiyon
Mga Katoliko ang kadaghanan sa Pilipinas (83 porsento); Protestante (9 porsento); Islam (5 porsento); Budismo ug Hinduismo (3 porsento). Dunay mga 560 Ortodokso.
Katitikan
Tan-awa Usab
Talaan sa mga kasadyaan sa Pilipinas
Dugang Kasayoran
Mga pakisayran
Mga panid nga opisyal sa kagamhanan
www.gov.ph - Ganghaan sa Kagamhanan sa Pilipinas
www.op.gov.ph - Buhatan sa Presidente
www.senate.gov.ph - Senado
www.congress.gov.ph - Kongreso
www.supremecourt.gov.ph - Korte Suprema
www.comelec.gov.ph - Komisyon sa mga Pinili-ay (COMELEC)
www.dfa.gov.ph - Departamento sa Kalihokang Panglangyaw
www.wowphilippines.com.ph - Departamento sa Turismo
www.afp.mil.ph - Armadong Kusog sa Pilipinas
Mga panid sa sumat
Philippines
Philippine Daily Inquirer at GMA News
ABS-CBN News
Philippine Star
The Manila Bulletin Online
Bisaya Magasin
The Manila Times Online
Sun Star Network Online
The Daily Tribune Online
Malaya Online
Today Online
Kabayan Online
Uban pang panid
CIA World Factbook - Philippines
Tanikalang Ginto -
LookSmart - Republic of the Philippines
Open Directory Project - Philippines
Yahoo! - Philippines
Yahoo! News Full Coverage - Philippines
WebQuartet.com -
Yehey.com -
Philippines Travel Info ug Blog
ManilaMail
Philippine Directory
Philippines Hotel & Resort
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Pilipinas
|
ceb
|
Asya
|
Ang Asya mao ang kinadak-an ug kinadaghanag tawo nga kanaypan. Sakop sa Asya ang 8.6% sa tibuok kalibotan apil ang kadagatan (o 29.4% sa yutanhong arya). Mga 60% sa mga tawo sa kalibotan nanimuyo sa Asya, (ang kalumulupyoan labaw pa sa 4 ka bilyon). Ang Asya tradisyonal nga gigamit alang sa bahin sa superkontinenteng Aprika-Eurasya nga anaa mahimutang sa sidlakan sa Kanal sa Suez, sidlakan sa Kabungtorang Ural, ug habagatan sa Kabungtorang Caucasus, Dagat Caspian ug sa Dagat Itom. Mga 2% sa populasyon nanimuyo sa amihanan ug interyor nga bahin (sama sa Siberia, Mongolia, Kazakhstan, Xinjiang, Tibet, Qinghai, Uzbekistan ug Turkmenistan); ang laing 98% anaa nanimuyo sa habagatan ug sidlakang bahin sa Asya.
Etimolohiya
Ang pulong nga Asia gikan sa Karaang Pinulongang Griyego nga "Ασία", unang gigamit ni Herodotus (mga 440 BK) alang sa Anatolia o, sa paghulagway sa mga Gubat Persiyano, sa Imperyong Persiyano, aron malahi sa Gresya ug Ehipto. Si Herodotus mikomento nga nahibulong siya nganong tulo ka pangalan sa babaye ang gigamit sa sa paghulagway sa usa lamang ka higanteng kayutaan (land mass) (Europa, Asia, ug Libya, gireper ang Aprika), matud niya kasagaran sa mga Griyego nagtuo nga ang Asia gikan sa asawa ni Prometheus pero ang mga Lydian miingon nga gipanganlan kini gikan kang Asias, anak nga lalaki ni Cotys diin giapod-apod ang ngalan sa tribu sa Sardis.
Mga heyograpikal nga rehiyon
Ang Asya usab mahimong ingnon nga usa ka subrehiyon sa Eurasia. Alang sa dugang subdibisyon ginamit kanang maong termino, tan-awa ang Habagatang Eurasia ug Tunga-tungang Eurasia.
Ang ubang nasod sa Asya milapas sa Asya mismo.
Kining mosunod nga mga rehiyon tradisyonal nga giila:
Amihanang Asya
Habagatang Asya (o Subkontinente sa Indya)
Habagatang-Kasadpang Asya (o Tunga-tungang Sidlakan o Kasadpang Asya)
Habagatang-Sidlakang Asya
Sidlakang Asya (o Layong Sidlakan)
Tunga-tungang Asya
Habagatang Asya (o Subkontinente sa Indya)
Ang Habagatang Asya gitawag usab nga Subkontinente sa Indya. Kini naglakip ning mosunod:
Ang mga nasod sa Himalayas sama sa Indya, Pakistan, Nepal, Butan ug Bangladesh.
Ang mga nasod sa Kadagatang Indyan sama sa Sri Lanka ug ang Maldives. Ang Andaman, Nicobar ug Lakshadweep nga mga islang nahimutang usab sa Kadagatang Indyan.
Ang peninsular nga Indya (gitawag usab nga Platu sa Decca
Usahay ang Afganistan anhi usab ibutang.
Habagatang-Kasadpang Asya (o Tunga-tungang Sidlakan, Duol nga Sidlakang Asya o Kasadpang Asya)
Kini matawag usab sa Kasadpanong termino Tunga-tungang Sidlakan (Middle East sa Iningles), nga maoy sagad gamiton sa mga Pilipino, Uropano, ug Amerikano. Ang Tunga-tungang Sidlakan (sa ubang interpretasyon) nagpasabot sa pipila ka nasod sa Amihanang Aprika. Ang Habagatang-Kasadpang Asya mabahin pa gayod ngadto ning mga mosunod:
Anatolya (buot ipasabot, ang Asya Minor), nga naglakip sa Asyanong bahin sa Turkiya.
Ang pulo-nasod sa Cyprus sa Dagat Mediteranyan.
Ang Levant kun Duol nga Sidlakan, nga naglakip sa Syria, Israel, Jordan, Lebanon, Irak ug ang Asyanong bahin sa Ehipto.
Ang peninsula sa Arabya, lakip na ang Arabyang Saudi, Nagkahiusang Emiratong Arabo, Bahrayn, Qatar, Oman, Yemen ug Kuwait.
Ang rehiyon sa Kawkasus lakip na ang gamayng bahin sa Rusya, Georgia, Armenya, ug Azerbayjan.
Ang Platu sa Iran, nga naglakip sa Iran ug pipila ka bahin sa kasikbit nga mga nasod.
Habagatang-Sidlakang Asya
Kining maong rehiyon naglakip sa Peninsula sa Malaya, Indotsina ug ang mga pulo sa Kadagatang Indyan ug Kadagatang Pasipiko. Ang mga nasod nga anaa mahimutang niini mao kining mosunod:
Sa Indotsina, ang Burma, Tayland, Laos, Cambodya ug Vietnam.
Ang maritimong Habagatang-Sidlakang Asya mao ang mga nasod sa Malasya, Brunei, Pilipinas, Singapur ug Indonesia (ang ubang mga pulo sa nasod sa Indonesia naa nahimutang sa Melanesia, sa Oseanya. Ang Timor-Leste (hasta ang Melanesia usahay iapil usab.
Ang nasod sa Malasya gibahin ngadto sa duha tungod sa Habagatang Dagat sa Tsina busa kini may mainland ug may pulo nga mga bading.
Sidlakang Asya
Kining maong arya nagalakip ning mosunod:
Ang mga nasod sa Kadagatang Pasipiko sama sa Taiwan ug Hapon
Amihanan ug Habagatang Korea sa Peninsula Korea.
Tsina, apan usahay ang mga sidlakang bahin lamang
Usahay usab ang nasod sa Mongolia ilakip sa Sidlakang Asya.
Tunga-tungang Asya
Walay malukpanon nga konsensus sa paggamit ning maong terminoha. Sagad ang Tunga-tungang Asya naglakip ning mga mosunod:
ang Mga republika sa Tunga-tungang Asya sama sa Kazakhstan (walay labot ang gamay niining Uropanhong teritoryo), Uzbekistan, Tajikistan, Turkmenistan ug Kyrgyzstan.
Afghanistan, Mongolia, ug ang kasadpang mga rehiyon sa Tsina.
Ang kanhi mga Sobyet nga estado sa rehiyon sa Caucasus.
Ang Tunga-tungang Asya mahinungdanon tungod sa mga internasyonal nga panagbingkil sama sa mga linya sa lana, Nagorno-Karabakh, ug Chechnya, ingon man sa presensiya sa mga sundalo sa Estados Unidos ug Nagkahiusang Gingharian sa Afghanistan.
Ekonomiya
Mga pundok alang sa rehiyonal nga koordinasyon pang-ekonomiko:
Asia-Pacific Economic Cooperation
Asia-Europe Economic Meeting
Association of Southeast Asian Nations
Closer Economic Partnership Arrangement
Commonwealth of Independent States
South Asian Association for Regional Cooperation
South Asia Free Trade Agreement (proposed)
Mga natural nga rekursos
Ang Asya tugob sa petrolyo ug puthaw.
taas nga produksiyon sa agrikultura, labaw na sa humay
ang ubang mga agrikultural nga produkto mao kining mosunod: trigo ug manok
pagpanglasang (forestry)
pagpangisda
Paggama og mga produkto
Pinansyal
Ang Asya may tulo ka mga sentro pinansiyal. Kini mao ang Hong Kong, Singapore ug Tokyo.
THE BEST ITONG PUNTAHAN
call center
business process outsourcing
Sayong kasaysayan
Densidad sa populasyon
Relihiyon
Ang kinabag-an sa mga tawo sa kalibotan nga may gipraktis nga relihiyon nagpraktis og relihiyon nga nagsumikad sa Asya.
Ang mga relihiyon nga nagsugod sa Asya ug adunay mayoriya sa iyang mga sumusunod sa Asya mao kining mosunod:
Bahá'í: labaw sa katunga ang naa sa Asya
Budhismo: Cambodia, Tsina, Hapon, Koreya, Laos, Mongolia, Burma, Singapore, Sri Lanka, Thailand, Vietnam, bahin sa habagatan, sidlakan, ug kasadpang Indiya, ug mga bahin sa tunga-tunga ug sidlakang Rusya (Siberia).
Budhismong Mahayana: Tsina, Hapon, Koreya, Singapore, Vietnam.
Budhismong Theravada: Cambodia, mga bahin sa Tsina, Laos, Myanmar, Sri Lanka, Thailand, mga bahin sa Vietnam.
Budhismong Vajrayana: Mga bahin sa Tsina, Mongolia, mga bahin sa habagatan ug sidlakang Indiya, mga bahin sa tunga-tunga ug sidlakang Rusya ug Siberya.
Hinduwismo: Indiya, Nepal, Bangladesh, Sri Lanka, Pakistan, Malasya, Singapore, Bali.
Islam: Tunga-tunga, Amihanan, ug Amihanang-Kasadpang Asya, Malasya, Pilipinas Brunei ug Indonesia.
Shia Islam: Iran, Azerbaijan, mga bahin sa Irak, Bahrain, mga bahin sa Afghanistan, mga bahin sa India, mga bahin sa Pakistan.
Sunni Islam: dominant in the rest of the regions mentioned above.
Jainism: India
Qadiani: Pakistan, Bangladesh, India.
Shinto: Japan
Sikhism: India, Malasya, Hong Kong
Daoism: China, Korea, Vietnam, Singapore, and Taiwan
Zoroastrianism: Iran, India, Pakistan
Shamanism: Siberia
Animism: Eastern India
Religions founded in Asia that have the majority of their contemporary adherents in other regions include:
Christianity (Lebanon, Syria, Palestine, Armenia, Georgia, South Korea, Singapore, Malasya, Indonesia, East Timor, Pakistan, India and the Philippines)
Judaism (slightly fewer than half of its adherents reside in Asia; Israel, Iran, India, Syria.)
Tan-awa usab
Assuwa
Asya Minor
Pan-Asyanismo
Mga sumpay sa gawas
http://www.lib.utexas.edu/maps/asia.html
http://www.asia.alloexpat.com/
http://www.freeworldmaps.net/asia/index.html
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Asya
|
ceb
|
Arkeyolohiya
|
Ang arkeyolohiya (gikan sa Griyegong mga pulong αρχαίος = karaan ug λόγος = pulong/sulti/pagtuki) mao ang pagtuon sa kultura sa tawo pinaagi sa pagrekober, dokumentasyon, ug analisis sa mga nahabiling materyal ug sa kalikopanong data, lakip na ang arkitektura, artipaka, biofacts, mga lubong, ug landscape.
Ang mga katuyoan sa arkeyolohiya mao ang pagdokumento ug pagpasabot sa mga kagikanan ug debelopment sa kultura sa tawo, pagsabot sa kaagi sa kultura, sa ebolusyon niini, ug pagtuon sa batasan sa tawo.
Depinisyon
Kamahinungdan ug aplikasyon
Mga katuyoan
Mga metodo sa natad
Surbey
Paghabwa
Analisis human sa paghabwa
Kaagi sa arkeyolohiya
Teyoriyang arkeyolohikal
Publikong arkeyolohiya
Pseudoarkeyolohiya
Mga sumpay sa gawas
Archaeology News
Excavation Sites
Archaeology in Popular Culture
Anthropology Resources on the Internet
Archaeology magazine sa Archaeological Institute of America
Archaeology Directory
The 2003- Iraq War & Archaeology
Dugang pagbasa
Ashmore, W. and Sharer, R. J., Discovering Our Past: A Brief Introduction to Archaeology Mountain View: Mayfield Publishing Company. ISBN 0-7674-1196-X.
Neumann, Thomas W. and Robert M. Sanford, Practicing Archaeology: A Training Manual for Cultural Resources Archaeology Rowman and Littlefield Pub Inc, August, 2001, hardcover, 450 pages, ISBN 0-7591-0094-2
Renfrew, Colin & Bahn, Paul G., Archaeology: Theories, Methods and Practice, Thames and Hudson, 4th edition, 2004. ISBN 0-500-28441-5
Sanford, Robert M. and Thomas W. Neumann, Cultural Resources Archaeology: An Introduction, Rowman and Littlefield Pub Inc, December, 2001, trade paperback, 256 pages, ISBN 0-7591-0095-0
Trigger, Bruce. 1990. "A History of Archaeological Thought". Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-33818-2
Galeriya sa hulagway
Kaalamdag
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Arkeyolohiya
|
ceb
|
Heyograpiya
|
Ang heyograpiya mao ang pagtuon sa lokasyonal ug spatial nga baryasyon sa natural ug tawhanong penomena sa kalibotan. Ang pulong nagagikan sa Griyegong mga pulong γη kun γεια ("kalibotan") ug γραφειν ("pagsaysay" ug "pagsulat").
Ang modernong heyograpiya usa ka koleksiyon sa nagkadaiyang mga disiplina. Kini may kalabotan sa daghang mga natad sa kahibalo sa tawo. Ang mga heyograpo migamit sa ubang disiplina sumala sa ilang panginahanglan niini. Samtang ang mga sabdyek sama sa biyolohiya ug ekonomiks may dakong impluwensiya, aduna usay mga heyograpo nga nagagamit sa mga konsepto gikan sa mga sabdyek sama sa sosyolohiya, saykolohiya, ug pagtuon sa paugnat sa kusog kun sports science.
Istruktura sa heyograpiya
Si William Hughes, usa ka magtutudlo sa heyograpiya sa mga Balaang Yuta sa King's College London, mihatag og depinisyon sa heyograpiya sa tuig 1863: Ing heyograpiya usa ka siyensiya, usa ka butang dili lamang sa mga ngalan, apan sa argumento ug pangrason, sa hinungdan ug epekto.
Kini usa ka espisipikong pagsalikway nga ang heyograpiya usa lamang ka deskriptib nga disiplina. Ang heyograpiya milakip usab sa pisikal nga kalibotan sa tawhanong aspeto niini. Sa sulod sa disiplina, hinuon, may daghang natad sa espesyalisasyon. Ang mga heyograpo karon miespesyalays sa usa sa mga dagkong sanga niini.
Pisikal nga heyograpiya
Ang pisikal nga heyograpiya nagpokus sa heyograpiya isip usa ka siyensiya sa kalibotan (Earth science). Ang katuyoan niini mao ang pagsabot sa pisikal nga layout sa kalibotan, ang iyang lakat sa panahon (weather), ug ang kalibotanong pattern sa mga tanom ug mananap. Daghang bahin sa pisikal nga heyograpiya ang nagagamit sa heyolohiya, labaw na sa pagtuon sa weathering, ug paglihok sa sedimento.
Ang pisikal nga heyograpiya mahimong mabahin ning mosunod nga mga sanga:
Heyomorpolohiya
Haydrolohiya
Glasyolohiya
Bayoheyograpiya
Pagtuon sa panahon (climatology)
Pedolohiya (pedology kun pagtuon sa yuta - soil)
Heyograpiya kostal
Geodesy
Paleyoheyograpiya
Enbayronmental nga heyograpiya ug ang pagdumala sa kalikopan
Landscape ecology
Ang tatawng dibisyon niining maong mga natad malisod sa paghimo. Usahay ang osyanograpiya ibutang sa sulod sa pisikal nga heyograpiya, apan karon giila kini nga sabdyek sa iyang kaugalingon.
Mga may kalabotang tumong: Atmospera - Arkipelago - Dagat - Disyerto - Ekolohiya - Heyostatistika - Kadagatan - Kontinente - Lanaw - Osyanograpiya - Pulo - Sapa - Yuta
Makitawhanong heyograpiya
Ang makitawhanong heyograpiya mao ang sanga sa heyograpiya nga nagpukos sa pagtuon sa mga pattern ug mga proseso nga naghulma sa interaskiyon sa tawo sa lain-laing kalikopan. Kini naglakip sa mga aspetong tawohanon, politikal, kultural, katilingbanon, ug ekonomikanhon. Samtang ang medyor nga pokus sa makitawhanong heyograpiya dili ang pisikal nga landscape sa kalibotan (tan-awa ang pisikal nga heyograpiya), duol sa imposible ang paghisgot sa makitawhanong heyograpiya nga dili magreper ngadto sa pisikal nga landscape diin ang mga kalihokan sa tawo nahitabo, ug ang enbayronmental nga heyograpiya inanayng mitumaw isip sumpay sa duha ka sanga sa heyograpiya.
Ang makitawhanong heyograpiya mahimong mabahin ning mosunod nga mga kategoriya:
Ekonomikanhong heyograpiya
Heyograpiya sa kaugmaran
Demograpiya
Heyograpiya urban
Katilingbanong heyograpiya
Batasanong heyograpiya
Kulturanhong heyograpiya
Politikanhong heyograpiya, lakip na ang heyopolitika
Historikal nga heyograpiya
Rehiyonal nga siyensiya
Heyograpiya sa stratehiya militar
Heyograpiya sa militarya
Peministang heyograpiya
Mga may kalabotang tumong: Talaan sa mga nasod sa kalibotan - Nasod - Nasyon - Estado - Probinsiya - Dakbayan - Lungsod - Barangay
Sosyo-enbayromental nga heyograpiya
Ang heyograpiya mipokus sa interaksiyon sa tawo sa natyural nga enbayronment.
Ang sosyo-enbayronmental nga heyograpiya may duha ka sanga:
kultural ug politikal nga ekolohiya (cultural and political ecology kun CAPE)
Carl O. Sauer
Michael Watts
risk hazards research
Gilbert F. White
Heyograpiya historikal
Carl O. Sauer
Kaagi sa heyograpiya
Tan-awa ang Kaagi sa heyograpiya
mga Griyego
mga Romano
Tunga-tungang Panahon: mga Arabo sama ni Idrisi, Ibn Batutta, ug Ibn Khaldun
Marco Polo
pagsulod sa mga unibersidad
siglo 20
Mga teknik sa heyograpiya
Kartograpiya - paghimo og mapa
GIS - Geographic Information Systems
Geographic quantitative methods
Mga sumpay sa gawas
Association of American Geographers
GISuser.com
PopulationData.net
Free Maps Germany
Using Literature To Teach Geography in High Schools. ERIC Digest.
Teaching Geography at School and Home. ERIC Digest.
The National Geography Content Standards. ERIC Digest.
Geo-Guide
Geopium: Geopolitics of Illicit Drugs in Asia
National Geographic Online
Royal Geographical Society
Royal Canadian Geographical Society
Canadian Geographic
Hypergeo : Geographical Encyclopedia
Antique and Rare Maps - Art Source International
Mga sabdyek sa tulunghaan
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Heyograpiya
|
ceb
|
Kalikopan
|
Ang kalikopan sa kabisayaan ug sa Mindanao usa ka tabunok nga kahiusahan (Rich in Biodiversity). Dinhi makita nato ang kinadaghanang matang sa mga buhing nilalang ning kalibotan. Apan kining iyang pagka tabunok gihasi pod sa mga salawayong buhat nang gadala sa iyang hinanaling kawagtangan (extinction) dinhi ning atong kalibotan. Ang mga buhing nilalang diha sa napulo ka ektaryang balay sa gasang (coral reef)dinhi sa atoa, katumbas na sa gidanghanon sa species nga atoa sa great barrier reef didto sa Australia. Usa kini sa mga garbo kanatong mga bisaya nga kaliwat. Dinhi sa atong kadagatan, makit-an ang kiadaghanan species sa gasang. Apan usa man ang atong gibuhat niini? Sa walay kukaluoy, gitirohan ug dinamita o kon dili buk-on para maabog ang mga isda nga nagtago niini. Kon mangihas man gani, balit-aron ang mga gasang para mangita ug mga kinhason.
Dunay nay daghan kalihukan sa pagsalbar niining himatyong mga kabalayan sa mga gasang. Usa niining ang gibuhat sa lugsod sa cordova diin ilang gihimong sanktuyaryo sa kagasangan. Duna kini mga mananagat nga nihatag sa ilang panahon para mapatuman ang balaod sa paglusad niini nga sanktuyaryo. Kini karon, usa sa mga duol nga salumanan sa mga banyaga nga buot mo aninaw sa kaanidot sa atong kagasangan. Ang kada mosalom ginamit ang SCUBA dunay bayranan ngadto sa mga bantay nga moabot pod ngadto sa lungsod. Dinhing pamaagiha, nibarog ang kalihukan bisan wala siya gahin nga pondo gikan sa manudlanan sa lungsod.
Galeriya sa hulagway
Kinaiyahan
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Kalikopan
|
ceb
|
Tinuohan
|
Ang tinuohan usa ka tawhanong penomena nga lisod hatagag sayong depinisyon. Kini sagad nga nagpasabot sa usa ka pundok sa mga pagtuo ug hinunahunaan kalabot sa usa ka butang (tinuod o hinimo-himo), tawo (tinuod o hinimo-himo) o sistema sa paghunahuna nga giilang supernatural o sagrado ug ang moralidad, mga institusyon, ug mga ritwal nga may kalabotan sa maong pagtuo o sistema sa paghunahuna. Kini sagad gamiton isip pagtuo.
Usahay ang pulong "tinuohan" nagpasabot sa mas restriktibong kahulogang "organisadong relihiyon", o ang pundok sa mga tawo nga nagsuporta sa usa ka simbahan.
Gigikanan sa pulong
Ang pulong 'relihiyon' misulod sa pinulongang Sinugboanon pinaagi sa Kinatsilang re·li·gión.
Demograpiya
Ang talaan sa ubos nagpakita sa gidaghanon sa mga tawo nga naghupot sa lainlaing pagtuo o relihiyon.
Kristiyanismo 2.1 ka bilyon
Muslim 1.3 ka bilyon
Sekular/Agnostisismo/Ateyismo 1.1 ka bilyon
Hinduwismo 900 ka milyon
Natibong relihiyon sa Tsina 394 ka milyon
Budhismo 376 ka milyon
Pagano 300 ka milyon
Aprikano relihiyon 100 ka milyon
Sikhismo 23 ka milyon
Juche (politikanhong teyorya sa Amihanang Korea) 19 milyon
Pastapariyanismo wala mahibal-i
Mga sumpay sa gawas
Evolution of Religion – A Social Psychological Approach to the Development of Religion (registration required)
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Tinuohan
|
ceb
|
Politika
|
Ang lugaynon o politika mao ang hugpong sa mga kalihokan nga nalangkit sa paghimo'g hukom sulod sa grupo, o ubang mátang sa kalambigitan sa gahom sa taliwala sa mga indibidwal, sama sa pag-apod-apod sa kahinguhaan o kahimtang. Mao usab kini ang kaartehan, doktrina o praktis bahin sa kagamhanan sa estado, pagpasiugda sa partisipasyon sa mga lungsoranon pinaagi sa pagbaton ug katakus sa pag-apod-apod ug pagpatuman sa gahom kon gikinahanglan aron magarantiya ang kaayohan sa kadaghanan sa katilingban.
Mahimo kining gamiton nga positibo sa konteksto sa usa ka "kasulbaran sa politika" nga makompromiso ug dili mapintas, o mahulagwayon isip "ang arte o alamdag sa kagamhanan", apan kasagaran usab aduna kin'y dili-maayong kahulogan. Ang konsepto gihubit sa nagkalainlaing paagi, ug lain-lain nga mga pamaagi may sukaranan nga lahing mga panan-aw kon kinahanglan ba kini gamiton sa kadaghanan o limitado, empiriko o normatibo, ug kon ang panagbangi o pagtinabangay ba nga mas kinahanglanon alang kaniya. Ang politika mao ang kaalamdag sa gahom ug ang katakos sa usa ka tawo o usa ka pundok sa mga tawo sa pag-impluwensya sa kabubut-on sa uban bisan supak sa ilahang kaugalingong kabubut-on.
Nagkadaiyang pamaagi ang gipatuman sa politika, lakip na ang pagpasiugda sa politikanhong panglantaw sa katawhan, makigsabot sa ubang politikanhong mga sakop, paghimo'g mga pamalaod ug sa paggamit og kusog, lakip ang gubat batok sa mga kaaway.
Tan-awa usab
Politika sa Pilipinas
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Politika
|
ceb
|
Linggwistika
|
Ang linggwistika (Kinatsila: lingüística; Ininggles: linguistics) mao ang sayantipikanhong pagtuon sa tawhanong pinulongan, ug ang nagtuon ning maong natad gitawag nga linggwista.
Mga sanga sa linggwistika
Ang linggwistikang teyoriko nagtuon sa mga batakan sa paghatag deskripsiyon sa indibiduwal nga mga pinulongan ug sa mga teyoriya sa mga malukpanon nga aspeto sa pinulongan, samtang ang applied linguistics naggamit ning maong mga teyoriya sa natad sa pagtudlo sa pinulongan, sintesis sa sulti, ug pagtambal sa kalisdanan sa pagsulti.
Ang mga linggwista mahimong magtuon sa usa ka bahin sa estrukturang linggwistiko, nga mahimong ipasunod sama niini, gikan sa tunog ngadto sa kahulogan:
Ponetika, ang pagtuon sa mga tunog sa tawhanong pinulongan
Ponolohiya kun ponetika, ang pagtuon sa mga pattern sa mga batakang tunog sa usa ka pinulongan
Morpolohiya, ang pagtuon sa internal nga estruktura sa mga pulong
Sintaks kun sintaksis, ang pagtuon sa mga paagi nga ang mga pulong mahimong ikombayn aron makamugna og gramatikal nga mga tudling-pulong
Semantika, ang pagtuon sa kahulongan sa mga pulong, ang giunsa kini pagkombayn aron maghatag kahulogan sa mga tudling-pulong
Pragmatika, ang pagtuon giunsa paggamit ang mga sulti (literal o makahuloganon, ubp.) sa komunikasyon
Discourse analysis, ang pagtuon sa mga tudling-pulong nga napundok na ngadto sa mga teksto
Mahimo usab nga bahinon ang natad sa linggwistika pinaagi sa pagkonsiderar sa mga eksternal nga paktor:
pagkat-on sa pinulongan
linggwistikang istorika
sikolinggwistika kun psycholinguistics
sosyolinggwistika kun sociolinguistics
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Linggwistika
|
ceb
|
Pinulongan
|
Ang pinulongan usa ka sistema sa komunikasyon. Ang pasulti ug pasulat nga pinulongan sa tawo matawag nga sistema sa mga simbolo ug mga lagda nga naglatid og unsaon paggamit kining mga simboloha.
Kinaiya sa matag bata ang pagkat-on og pinulongan. Hapit tanang pinulongan sa tawo naggamit og mga patern sa tingog ug lihok nga naghatag abilidad sa tawo pakighinabi sa uban.
Walay klarong utlanan nga naglahi sa diyalekto gikan sa pinulongan, apan giingong ang usa ka pinulongan usa ka diyalekto nga may kaugalingong kasundalohan.
Ang mga tawo ug ang mga programa sa kompyuter naghimo usab og mga pinulongan, pananglitan ang Esperanto, Ido, Interlingua ug Klingon.
Mga pinulongan sa tawo
Ang mga pinulongan sa tawo sagad gitawag og natural nga pinulungan. Ang siyinsiya sa pagtu-on niini gitawag og linggwistiks.
Gigikanan sa pinulongan sa tawo
Wala matino kon kanus-a unang gigamit sa tawo (o sa iyang mga kagikan) ang pinulongan. Mahimong sa panahun sa Homo habilis kini (duha ka milyun ka tuig kanhi) o kaha niadtong 40,000 ka tuig lamang kanhi, o kaha sa panahon sa tawong Cro-Magnon.
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Pinulongan
|
ceb
|
Pamalaod
|
Ang pamalaod mao ang teyorya ug pilosopiya sa balaod. Ang mga nanagtuon sa pamalaod buot makasabot sa pundamental nga hiyas sa balaod, ug ang pag-analisar sa iyang katuyoan, istruktura, ug aplikasyon. Buot nilang makab-ot ang mas lawom nga panabot sa balaod, ang klase sa gahom nga anaa niini, ug ang papel niini sa katilingban. Sa praktikal nga lebel, ang pipila ka mga hurista buot mopalambo sa katilingban pinaagi sa pagtuon kon unsa ang balaod, unsa kini unta, ug unsa ang tinuod nga operasyon niini. Buot nilang makasabot sa mas lawom nga paagi sa walay katinoan nga balaod.
Ang angayng sinugdanan sa pagsabot sa pamalaod mao nga ang katuyoan sa balaod mao ang kaangayan. Ang positibong pamalaod, nga anaa sa mga sinulat nga mga balaod ug sa mga desisyon sa korte sa usa ka hurisdiksiyon, maoy himoong pundasyon isip testingan sa mga pilosopikanhong teyorya kabahin niini. Kini maoy hinungdan sa debate kon sayantipikanhon ba ang pamalaod.
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Pamalaod
|
ceb
|
Kasaysayan
|
Ang kaagi kun kasaysayan usa ka sistematikanhong koleksiyon sa kasayuran kabahin sa mga panghitabo sa kanhiay. Sa sentidong "natad sa pagtuon", ang kasaysayan nagatumbok sa pagtuon ug interpretasyon sa rekord sa mga tawo, pamilya ug katilingban. Ang kahibalo sa kasaysayan naglakip sa kahibalo sa mga panghitabo sa kanhiay ug sa gitawag og historical thinking skills.
Sumala sa tradisyon, ang pagtuon sa kasaysayan lakip sa humanities. Apan sa modernong akademya ang kasaysayan giila nga usa ka katilingbanong siyensiya.
Mga klasipikasyon
May lain-laing paagi sa pag-organisa sa historikal nga impormasyon:
Kronolohiya (pinaagi sa adlawon/petsa)
Heyograpikal (pinaagi sa bungto)
Nasyonal (pinaagi sa nasod)
Etniko
Pinaagi sa hilisgotan
May pipila nga misaway sa eksisting nga mga kasaysayan kay kini mipokus lamang sa mga politikanhong panghitabo, mga gubat, ug mga sikat nga tawo samtang ang mas mahinungdanon ug mas lawom nga mga kausaban sa ideya, teknolohiya, kinabuhi sa bánay ug budaya napasagdan.
Siyensiyang katilingbanon
Kasaysayan
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Kasaysayan
|
ceb
|
Ekonomiks
|
Ang ekonomiks usa ka siyensiyang katilingbanon nga nagtuon sa produksiyon, pag-apud-apod ug paggamit sa mga produkto ng serbisyo. Ang mga konklusyon sa natad sa ekonomiya kanunay nang gigamit sa mga problema nga naglakip sa ekonomikanhong bili (lakip na sa politika, relihiyon, saykolohiya, kasaysayan ug katilingbanong interaksiyon). Ang usa ka propesyonal nga nagtuon og ekonomiks usa ka ekonomista.
Ang ekonomiks nabahin ngadto sa duha ka dagkong sanga: maykroekonomiks, nga nagtuon sa mga indibiduwal nga ahente sa merkado, pananglitan mga bubong ug balay-patigayon; ug ang makroekonomiks, nga nagtuon sa tibuok ekonomiya isip usa ka sistema.
Siyensiyang katilingbanon
Ekonomiks
Galeriya sa hulagway
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Ekonomiks
|
ceb
|
Edukasyon
|
Ang edukasyon usa ka katilingbanong siyensiya nga naglakip sa pagtudlo ug pagkat-on ug espesipikong kahibalo, tinuohan, ug teknikal nga kahibalo. Ang maayong mga magtutudlo sa usa ka natad naggamit sa lain-laing paagi ug mga materyales aron mahatod ngadto sa mga magtutuon ang kahibalo sa usa ka kurikulum.
Ang edukasyon sagad nagpasabot sa pormal nga edukasyon kun edukasyon sa mga tulunghaan. Apan kini naglakip usab sa mga impormal nga pagkat-on sama sa pagkat-on pinaagi sa inadlaw-adlaw nga panginabuhi.
Gigikanan sa pulong
Ang pulong "edukasyon" misulod sa pinulongang Sinugboanon gikan sa Kinatsilang educación. Sa Kasadpang Kalibotan ang gigikanan sa pulong edukasyon mao ang Latin nga educare nga ang buot ipasabot pagpadako.
Mahimo nimong susihon ang edupassport alang sa pagtudlo sa gawas sa nasud ug ang among blog alang sa mga blog sa edukasyon.
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Edukasyon
|
ceb
|
Antropolohiya
|
Ang antropolohiya (gikan sa Griyegong pulong άνθρωπος, "tawo") gitibuok sa pagtuon sa katawhan (tan-awa ang genus Homo). Kini matibuk-anon (holistic) sa duha ka sentido: nanginlabot kini sa tanang tawo sa tanang panahon, ug sa tanang dimensiyon sa pagkatawo. Ang usa ka nag-unang kinaiya nga nagpalahi sa antropolohiya gikan sa ubang humanistikong disiplina mao ang pokus niini sa mga pagtuong labang sa kultura. Kining maong kalainan, hinuon, padayong nahimong sabdyek sa kontrobersiya ug debate, ug ang mga metodong antropolohikal karon giaplay na sa pagtuon sa usa katilingban kun pundok.
Sa Tinipong Bansa, ang anthropology tradisyonal nga nabahin sa upat ka mga sub-disiplina:
antropolohiya pisikal, nga nagtuon sa batasan sa mga primata, ebolusyon sa tawo, ug population genetics; kining maong natad usahay gitawag nga antropolohiya bayolohikal.
antropolohiya kultural, (gitawag nga antropolohiya sosyal sa Nagkahiusang Gingharian ug karon sagad nga gitawag nga antropolohiya sosyo-kultural). Gitun-an sa mga cultural anthropologists ang mga network sosyal, dipusyon, batasan samtang anaa sa katilingban, mga patern sa kinsyip, pamalaod, politika, ideyolohiya, relihiyon, mga pagtuo, mga patern sa produksiyon ug paghurot (consumption), exchange, sosyalisyon, kiye (gender), ug uban pang expresyon sa kultura, nga may pokus sa kamahinungdanon sa fieldwork, kun pagpuyo uban sa katilingban nga gitun-an sulod sa hataas nga kutay sa panahon;
antropolohiyang linggwistik, nga nagtuon sa baryasyon sa pinulongan, ang katilingbanong gamit sa pinulongan, ug ang relasyon taliwala sa pinulongan ug kultura; ug
arkeyolohiya, nga nagtuon sa mga nagpabiling materyal sa mga katilingban. Ang arkeyolohiya mismo giila nga lahi (apan may kalabotan) nga natad sa ubang bahin sa kalibotan, bisan kon duol og kalabotan sa antropolohikal nga natad sa kultura materyal, nga nagtuon sa mga pisikal nga mga butang nga gimugna o gigamit sa usa ka pundok isip mga medym sa pagsinabtanay sa ilang mga kulturanhong pagbili.
Dili pa lang dugay, mga may programang antropolohikal ang inanay nga mibahin sa natad ngadto sa duha, ang usa nagpokus sa humanidad (humanities) ug teyoriyang kritikal, samtang ang usa nagpokus sa siyensiyang natural ug empirikal nga obserbasyon.
Mga natad sa antropolohiya
Arkeyolohiya
Antropolohiyang bayolohikal (gitawag usab nga Antropolohiyang pisikal)
Palyoetnobotaniya
Antropolohiyang porensik
Antropolohiyang kultural (gitawag usab nga Antropolohiyang sosyal)
Applied anthropology
Antropolohiya sa relihiyon
Antropolohiya sa publikong katawhan
Antropolohiyang biswal
Antropolohiyang debelopmental
Antropolohiyang ekolohikal
Antropolohiyang ekonomikanhon
Antropolohiyang enbayronmental
Antropolohiyang medikal
Antropolohiyang politikal
Antropolohiyang sayber
Antropolohiyang saykolohikal
Antropolohiyang urban
Etnograpiya
Etnomusikolohiya
Kiye
Pagtuong Kros-Kultural
Antropolohiyang linggwistik
Etnolinggwistika
Linggwistikang deskriptib
Linggwistikang historikal
Sosyolinggwistika
Mga sumpay sa gawas
The American Anthropological Association Homepage - ang balayan sa kinadak-ang propesyonal nga pundok sa mga magtutuon sa antropolohiya sa tibuok kalibotan.
Race - usa ka lumpinid (libro) ni John Randal Baker nga nagtuki sa gigikanan sa klasipikasyon sumala sa rasa ug ang mga oposisyon sa maong konsepto.
Anthropology.Info
Anthropologists as Spies - usa ka artikulo ni David Price nga nagtuki sa relasyon taliwala sa Amerikanong antropolohiya ug sa mga ahente sa Tinipong Bansa.
Pat Roberts Intelligence Program
Social and Cultural Anthropology in the News
Anthrobase.com
Cybercultura
Mapping Transdisciplinarity in Human Sciences pdf
Fundamental Theory of Anthropology ppt
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Antropolohiya
|
ceb
|
Pilosopiya
|
Ang pilosopiya kun gumaran usa ka natad sa pagtuon nga naglakip sa mga natad sama sa estetika, epistemolohiya, etika, lohika, ug metapisika. Ang batakang paagi sa pilosopiya mao ang paggamit sa pangrason aron timbang-timbangon ang mga tubag sa mga pangutana kabahin sa kamatuoran sa Diyos, sa kamatuoran mismo, ug sa moralidad. Apan walay higpit nga lagda kon unsa ang pilosopiya ug unsa ang dili pilosopiya, lakip na kon unsa nga metodo ang pilosopikanhon ug unsa ang dili.
Ang usa ka tawo nga nagtuon sa pilosopiya usa ka pilosoper (gikan sa Ingles nga pulong philospher) o gumaran. Ang pulong pilosopo nagpasabot sa usa ka tawo nga kanunayng manginsulto, ug dili sa usa ka magtutuon sa pilosopiya.
Ang sinultiang "pilosopiya" misulod sa pinulongang Sinugboanon pinaagi sa Kinatsilang filosofía. Sa Kasadpang Kalibotan ang gigikanan sa pulong pilosopiya mao ang Grinyegong Φιλοσοφία (philo-sophia), nga nagpasabot gugma sa kaalam. Daghang mga pilosopong Griyego sa karaang panahon ang nag-ila sa kalainan sa kagustohan sa kaalam batok sa kagustohan sa mga materyal nga butang, bisyo, ug ang pagtagbaw sa lawasnong kagustohan. Ang kahulogan sa kaalam alang sa mga Griyego sa karaang panahon naglakip sa birtud ug ang kagustohan sa kahibalo ug dili sa opinyon.
Ang sinultiang "pilosopiya" mahimo usab nga magpasabot sa panlantaw sa usa ka tawo o katawhan. Apan kining maong kahulogan nagpasabot nga dili lang usa ra ang tubag sa mga pangutana nga dugay nang gisulayan pagtubag sa mga gumaran.
Mga sanga sa pilosopiya
Walay malukpanon nga panagsabot unsang mga natad ang sakop sa pilosopiya. Apan kining mosunod tradisyonal nga mga sanga sa pilosopiya:
lohika
epistemolohiya
etika
estetika
metapisika
Ang matag sanga may iyang pundok sa mga pangutana nga gisulayan sa pagtubag.
Gawas ning lima, may ubang natad nga sagad lakip sa gitun-an sa mga gumaran. Kini mao ang politika (giila ni Aristóteles nga sakop sa etika), pisika (sa kahulogang unsa ang materya ug enerhiya), relihiyon ug teyolohiya.
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Pilosopiya
|
ceb
|
Arte
|
Ang alampat kun arte usa ka halapad nga tawhanong kalihokan ug ang mga sangputanan. Ang mga kalihokan naglakip sa mamugnao'ng buhat nga nagapakita og kabatid nga teknikal, katahom, gahom sa pagpalihok sa mga katawhan sa emosyonal nga paagi, o mga alinghuna bahin sa kon unsa ang mga butang kinahanglan.
Lisod ipasabot ang arte. Wala'y usa ka depinisyon kon unsa ang "arte" ug unsa ang ginapasabot niini, ug ang mga tawo aduna'y lahi kaayo nga mga ideya bahin niini. Ang tulo ka nag-unang matang sa biswal nga arte mao ang pagpintal, pagkulit, ug arkitektura. Ang teyatro, sayaw ug uban pang mga arte sa pagpasundayag, ingon man ang literatura, musika, sine ug uban pang medya sama sa interaktibong medya, ang tanan nahisakop sa usa ka labing lapad nga kahulugan sa mga artehan. Hangtud sa ika-17 nga gatosay, ang pulong nga "arte" nagatumbok sa bisan unsang kahanas ug wala magkalainlain gikan sa mga binuhat o kalamdag. Sa modernong paggamit niini, ang maayo'ng mga arte nahimulag gikan sa ubang mga porma sa kahanas tungod kay gipabilhan kini alang sa ilang kaugalingong kaayohan ug dili alang sa paagi'ng magamit kini.
Ang mga mosunod sagad ilakip sa mga arte:
Arkitektura
Biswal nga arte
Sayaw
Desinyo
Drowing
Sine
Alamsulat (literatura)
Musika
Opera
Pamintal
Potograpiya
Pamalak
Pangulit
Teyatro
Ang arte ug may kalabutan nga mga konsepto, sama sa pagkamamugnaon ug interpretasyon, mao ang mga hilisgutan sa usa ka sanga sa pilosopiya nga ginatawag og estetika. Gitun-an ang mga buhat sa arte gikan sa mga tigpangatungdana'ng magdukiduki ug mga magsasaysay.
Tan-awa usab
Pangtawo ug arte
Kaagi sa arte
Mga katilingbanong siyensiya
Mga pakisayran
Mga sumpay sa gawas
Diksyunaryo sa kaagi sa mga hunahuna
Open Directory — Arte
National Endowment for the Arts — USA
Arts Council — England
Americans for the Arts
ArtsJournal — Daily Arts News
Arts — New York Times
Arts — The Times
Association of Hispanic Arts (AHA)
History of Art: From Paleolithic Age to Contemporary Art
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Arte
|
ceb
|
Arkitektura
|
Ang artikektura (sa Griyego αρχή = nag-una ug τέχνη = craftmanship) mao ang arte ug siyensya sa pagdesinyo og mga dakbalay ug istruktura. Usa ka mas halapad nga depinisyon mag-apil sa iyang sakop sa desinyo sa tibuok kalikopan, gikan sa makrolebel sa pagplano sa mga lungsod, pagplano sa dakbayan, ug landscape architecture ngadto sa maykrolebel sa furniture.
Langkob ug mga intensiyon
Sumala sa labing sayong naluwas nga sinulat sa maong hilisgotan, ang kang Vitruvius' De Architectura, ang maayong mga bilding kinahanglang adunay Katahoman (Venustas), Kalig-on (Firmitas) ug Kagamitan (Utilitas); ang arkitektura mahimong hunahunaon isip usa ka pagbalanse og koordinasyon ning tulo ka elemento, nga walay bisan usa nga gipalabi kaysa laing duha. Ang modernong depinisyon sa arkitektura naglantaw sa makatahomanon, istruktural, ug praktikal nga mga konsiderasyon.
Ang arkitektura usa ka multi-disciplinary nga natad, naglakip sa matematika, siyensiya, arte, teknolohiya, katilingbanong siyensiya, politika, kasaysayan, gumaran, ug uban pa. Sa pamulong ni Vitruvius, "Ang arkitektura mao ang usa ka siyensiya, gikan sa daghang siyensiya, ug giadornohan sa daghan ug managlahing kahibalo: pinaagi sa ilang panabang ang usa ka hukom naporma binase niadtong mga sinulat nga resulta sa ubang mga arte." Mipuno siya nga ang usa ka arkitekto angayng batid sa musika, astronomiya, ubp.
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Arkitektura
|
ceb
|
Medisina
|
Kinaiya na sa tawo ning ibabaw sa kalibotan ang pagpakigbisog batok sa malisod nga mga sitwasyon aron siya magpabiling buhi ug haruhay. Mangapkap siyag mga paagi aron lang makalikay sa kapait. Pananglit, kon adunay ulan o init, mangita siyag kapasilongan. Kon adunay mangtas nga mananap nga buot mohambat kaniya maghimo siyag hinagiban nga ikapanalipod sa kaugalingon. Kon tugnaw ang panahon maghimo siyag sapot nga ikasul-ot sa lawas. Dayag na lang nga dili siya gustong makatagamtam sa kalisdanan. Usa na dinhi ang paglikay sa tanang matang sa balatian. Gusto niya ang makanunayong kabaskog sa lawas. Matag karon ug unya, ang tawo, mangitag paagi aron moalibyo ug hingpit siyang matambalan sa panahon nga matakboyan sa bisan unsang klase sa sakit. Dinhi ning maong punto adunay dakong kalambigitan nga ikadalit ang siyensiya ug arte sa medisina kun science and art of medicine.
Ang paglambo sa siyensiya sa medisina
Sa pagsugod sa bag-ong milenyo, nag-asod ang lapad nga mga kausaban sa natad sa pagpanambal nga gidalit sa teknolohiya. Kita karon nagtagamtam sa labing luwas, sopistikado ug sangkap nga siyensiya sa medisina nga mohatag og kahupayan sa halos tanang matang sa sakit.
Hinuon, ang siyensiya sa pagpanambal aduna usay iyang kaugalingong kakulangon. Kay dili man ikalimod nga aduna kini huyang nga mga aspeto ilabi na diha sa pisikal ug moral nga bahin. Apan kining maong mga limitasyon mas gamay ra kon timbangon tandi sa langyab sa mga kaayohang gikahatag niini sa kinabuhi sa tawo. Ang siyensiya sa medisina maoy usa sa tulo ka labing karaan ug establisadong lawak sa kahibalo, ang laing duha mao ang relihiyon ug balaod. Ato usab angayng hinumdoman nga walay lawak sa kahibalo nga perpekto.
Makaingon kita nga yano ra kaayo ang kaabante sa pagpanambal karong panahona tungod sa daghang bag-ong imbensiyon sa kabag-ohan sa halos tanang aspeto sa kaalam. Apan kon mosulay kitag tan-aw ning maong lawak, dinhi atong mahibaloan ang bag-ong klase sa epektibong mga tambal, haom ug tukma nga kahibalo ug paagi sa pagtambal, tukma nga kasayoran sa medisina, mga sopistikadong kagamitan, kini aron maangkon nato ang labing taas nga kalidad ug kaluwasan diha sa pagpatambal.
Kon kita mobalik-lantaw ug motandi niini sa kahimtang sa natad sa pagpanambal karong mga panahona, kita makaingon nga mas bulahan tungod sa labing bag-ong mga urog sa medisina. Ang katakos sa pagpanambal karon gilantaw nga imposible pa kaayong mahitabo kaniadto. Dili unta makalas ang 30-40 ka milyong kinabuhi tungod sa nabantog nga Flu Pandemic sa tuig 1918 kon aduna pa silay mga makina nga motabang sa pagginhawa kun respirator, bakuna, tukma nga mga makina sa laboratoryo ug hustong mga antibiyotiko niadtong mga panahona. Mas daghan untang naluwas nga mga inahan kaniadto kon midangop pa sila sa mga balay-tambalanan atol sa pagpanganak aron dili mahiagom sa pagdugo inigkahumag kahimugso sa bata kun post-partum bleeding.
Ang dakong nahimo sa teknolohiya sa medisina
Tungod sa bag-ong teknolohiya ug kahibalo sa siyensiya sa medisina, nahimo na karon nga luwas ang kinabuhi sa inahan ug bata bisan sa kadelikado sa kahimtang sa pagsabak. Mahimo na karon ang pagtambal sa mga sakit ilabi na sa sakit sa kaliwat kun hereditary diseases, mahimo na ang pagsukod sa presyur sa dugo, pagdeterminar sa Alta Presyon, o pagsuta sa kahimtang sa puya samtang anaa pa sa sabakan. Mahimo nang mahibaloan kon lalaki o babaye ba ang bata nga gisabak.
Mahimo na karon nga ang usa ka tawo modawat og laing organo gikan sa lain sama sa renyon kun kidney, atay, baga, kasingkasing aron siya pabiling buhi pinaagi sa organ transplantation. Ang mga mananambal makahatag pag-usab sa kahayag niadtong mga buta pinaagi sa laser eye operation. Mahimo na karon ang operasyon nga mas dali ug dili na kinahanglang hiwaon ang lawas sa tawo. Ug karon lang bag-o, gihimo sa mga doktor didto Pransiya ang labing unang pagbalhin sa nawong sa tawo kun Facial Transplant. Ang siyensiya ug arte sa medisina mohatag og kaayohan niadtong nalisoan sa maayong pangisip aron sila mobalik isip mapuslanong sakop sa katilingban. Anaa ang Computed Tomography Scanning kun CT Scan ug Magnetic Resonance Imanging kun MRI nga mosuta sa labing gamayng tumor o kakulian sa maski haing dapit sulod sa atong lawas. Daghan na ang masaarong mga tambal nga motubag sa kaayohan sa ubay-ubayng matang sa kanser.
Pipila lamang kining atong gihisgotan mahitungod sa mga kaayohan nga gikadalit sa siyensiya sa medisina. Mga modernong teknolohiya ug kahibalo nga manalipod sa panglawas. Mga butang nga abot sa paningkamot sa tawo aron siya makalingkawas sa bisan unsang sakit ug magpabilin ang kapiskay sa lawas, mga sulundong buhat aron mahupay ang mga balatian, sama sa gihimo sa Labawng Mananambal ngadto sa Iyang katawhan kaniadto didto sa Israel.
Tan-awa usab
Alta Presyon
Medisina
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Medisina
|
ceb
|
Internet
|
Ang dagitpukot kun internet usa ka kahugpongan sa mga dagitabyan/kompyuter nga modugtong sa usa'g-usa. Gitugotan niini ang mga katawhan nga makigsulti sa uban ug maka-sulod sa kasayuran gikan sa bisan asa sa kalibutan. Worlhkjjjd Wide Web (WWWfhghu) mao ang usa sa kinadak-ang guhhh niini. Bisan hijjjjjpa, ginagamit kini karon sa binilyong mga hjjjjjjgfgtuxhvghb
katawhan sa tibuok kalibutan.eteutghjgjgjha
Ginikanan
Ang Internet ug ang World Wide Web dili usa, sukwahi sa pagtuo sa kadaghanan. Ang internet ang paghiusa sa mga nagkasumpay-sumpay nga pundok sa mga computer, nga gisumpay pinaagi sa mga copper wires, fiber-optic cables, wireless connections, ug uban pa. Samtang ang Web usa ka tigum sa nagkasumpay sumpay nga mga dokumento ug uban pa nga mga resources, nga nagkasumpay pinaagi sa hyperlink ug URL. Ang World Wide Web usa sa mga serbisyo nga makuha sa Internet, uban sa nagkalainlain pa sama sa e-mail, file sharing, online gaming ug uban pa. Ang "Internet" ug ang "Web" kasagaran nga magkailis sa dili teknikal nga paggamit.
Kasaysayan
Pagkamugna
Ang paglansad sa USSR sa Sputnik ang nagtukmod sa United States nga maghimo og Advanced Research Projects Agency, giila isip ARPA, sa Pebrero sa 1958 para sa pagkuha balik sa pagpangulo sa teknolohiya. Naghimo ang ARPA og Information Processing Technology Office (IPTO) sa pagdugang pa sa research sa programang Semi Automatic Ground Environment (SAGE), nga naghiusa og sistema sa mga radar sa kadak-on sa usa ka nasod sa unang higayon. Napili si J. C. R. Licklider isip pangulo sa IPTO, ug nakita ang universal networking isip usa ka potensyal sa paghiusa sa human revolution.
Mibalhin si Licklider gikan sa Psycho-Acoustic Laboratory sa Harvard University ngadto sa MIT sa tuig 1950, human na interesado sa information technology. Sa MIT, nagserbisyo siya sa kumiti nga naghimo sa Lincoln Laboratory ug nagtrabaho sa SAGE project. Sa tuig 1957, nahimo siyang Vice President sa BBN, diin iyang gipalit ang una nga produksyon nga PDP-1 computer ug nagpasi-ugda sa kinaunhan nga pagpakita sa publiko sa time-sharing.
Mga pakisayran
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Internet
|
ceb
|
Elektronika
|
Ang elektronika mao ang natad sa pagtuon ug paggamit sa mga sistema nga nagpadagan sa kuryente sa mga elektron (ug uban pang tigdala sa charge). Ang pagdesinyo ug konstruksiyon sa mga elektronikong sirkito alang sa pagsulbad sa mga praktikal nga mga problema kabahin sa inghenyeriyang elektroniko, ug naglakip sa desinyo sa hardware sa inghenyeriyang pangkomputador.
Ang pagtuon sa mga semikonduktor nga mga pisa ug ang ilang teknolohiya usahay giila nga sanga sa pisika.
Mga sirkwitong dihital
Ang mga sirkwitong dihital mga elektronikong sirkwito nga naggamit sa mga diskretong nibel sa boltahe. Ang mga sirkwitong dihital mao ang sagad nga mekanikal nga representasyon sa alhebrang Boole ug mao ang basehan sa tanang didyital nga mga kompyuter. Sa hapit tanang inghenyero, ang terminong "sirkwitong dihital", "sistemang dihital", ug "lohika" mahimong ilis-ilison sa konteksto sa mga sirkwitong dihital.
Sa hapit tanang kaso, ang gidaghanon sa lainlaing estado sa usa ka buko duha, ug kini girepresentar sa mga tatak nga "ubos" ug "taas". Ang "ubos" pirmeng nagpasabot nga duol sa sero nga boltahe samtang ang "taas" anaa sa mas taas nga nibel, depende sa gisuplay nga boltahe.
Ang mga komputador, elektronikong orasan, maprogram nga lohikal nga kontroler (gigamit sa pagkontrol sa mga industriyal nga proseso) gitibuok sa mga didyital nga sirkwito. Ang mga prosesador dihital sa senyal laing gigamitan ning maong mga sirkwito.
Galeriya sa hulagway
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Elektronika
|
ceb
|
Turismo
|
Ang turismo mao ang pagbiyahe alang sa katuyoan sa pagpahulay ug negosyo, ug ang probisyon sa mga serbisyo alang niini. Ang mga turista mao ang mga tawo nga nagbiyahe ngadto ug mipuyo sa mga dapit nga gawas sa sagad nilang giestaran. Ang gilay-on dili importante.
May tulo ka importanteng panginahanglan aron ang pagbiyahe mahimong malamposon: igong kita, panahon, ug ang inprasttruktura alang sa akomodasyon.
Klasipikasyon
Ang turismo mahimong maklase ngadto sa lima:
Pasulod nga internasyonal nga turismo: pagbisita sa usa ka nasod sa di-residente sa maong nasod
Pagawas nga internasyonal nga turismo: pagbisita sa laing nasod sa usa ka residente sa usa ka nasod
Internal nga turismo: pagbisiti sa mga residente sa usa ka nasod sa ubang dapit sa ilang nasod
Domestik nga turismo: Pasulod nga internasyonal nga turismo + internal nga turismo
Nasyonal nga turismo: internal nga mga turista + pagawas nga internasyonal nga turismo
ur:سیاح
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Turismo
|
ceb
|
Sosyolohiya
|
Ang sosyolohiya mao ang pagtuon sa katilingban ug sa mga katilingbanong lihok.
Kasaysayan sa sosyolohiya
1838: Auguste Comte (pulong sosyolohiya)
1874: The Study of Sociology ni Herbert Spencer
1883: Dynamic Sociology ni Lester Frank Ward
1887: Gemeinschaft und Gesellschaft ni Ferdinand Tönnies
1893: Institut International de Sociologie napundar ni René Worms
Karl Marx, Ferdinand Tönnies, Émile Durkheim, Vilfredo Pareto, Max Weber
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Sosyolohiya
|
ceb
|
Katitikan
|
Ang literal nga kahulogan sa literatura kun katitikan mao ang "kahibalo sa mga sulat kun sinulat", apan ang termino sagad nagpasabot sa koleksiyon sa mga teksto, diin sa kultura sa Kasadpan sagad prosa, nga mahimong piksiyon ug di-piksiyon, dula (drama sa tablado), ug balak. Sa daghang bahin sa kalibotan, gilakip usab sa literatura ang mga teksto nga dili lang sinulat apan binaba (oral) usab, sama sa epiko, leyenda, mito, ug mga porma sa binaba nga pamalak.
Dibisyon sa katitikan
Ang katitikan mao ang labing pinong ekspresyon sa tawo nga gihulad pinaagi sa pulong, sinulat man kun binaba, sa pamaagi sa katahom ug arte.
Ang katitikan gibahin sa duha ka dagkong hugpong. Kini mao ang prosa ug balak. Bisan tuod kon dunay duha ka dibisyon ang katitikan nga managlahi apan malisod uyamot ang pagbadlis og linya niining duha. May mga elemento sa balak nga anaa sa prosa samtang may mga elementong prosa nga anaa sab sa balak. Apan mas ulhing nabatid sa tawo ang prosa kay sa balak. Giingon nga ang balak maoy kinaunahan sa tanang dibisyon sa katitikan.
Katitikan - Literary Journal of the Philippine South
Sa tuig 2019, gilunsad ang Katitikan, ang giila nga Literary Journal of the Philippine South. Dinhi gimantala ang nagkalain-lain nga mga mugna sa batan-ong magsusulat sa Binisaya.
Tan-awa usab
Talaan sa mga magsusulat nga Sugboanon
Pasidungog WRITE
Galeriya sa hulagway
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Katitikan
|
ceb
|
Musika
|
Ang musika (gikan sa Grinyegong μουσική, mousikí, "arte sa mga musa") usa ka porma sa ekspresyon sa medyum sa panahon ginamit ang mga estruktura sa tono ug kahilom. Kini nagmugna og mga komplikadong porma sa panahon pinaagi sa paghimo og mga patern ug kombinasyon sa natural nga stimuli, sagad tunog. Isip usa ka aktibidad nga tawhanon, ang musika mahimong magamit alang sa artistiko o makatahomanon, makalingaw, ug seremonyal nga mga katuyoan. Ang depinisyon sa kon unsay musika nag-agad sa kultura ug katilingbanong konteksto.
Tan-awa usab
Vicente Rubi, usa ka bantog nga kompositor nga Sugboanon (nagsulat sa Kasadya ning Taknaa)
Inocentes Vergara, ang musikero sa mga kabos
Edison Monternel, usa ka kontemporaryong mag-aawit
Húni (kanta)
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Musika
|
ceb
|
Sayaw
|
Ang sayaw sagad nagpasabot sa lihok sa tawo nga gigamit isip porma sa ekspresyon o gipresentar sa usa ka katilingbanon o espirituwal nga katuyoan, o gipasundayag.
Ang koreyograpiya mao ang arte sa paghimog mga sayaw, ug ang tawo nga nagapraktis niini gitawag nga koreyograper.
Ang depenisyon kon unsay sayaw nagpadepende sa katilingbanon, kultural, makatahomanon, artistiko, ug moral nga mga limitasyon.
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Sayaw
|
ceb
|
Sine
|
Ang sine nagapasabot sa mga salida isip indibiduwal nga proyekto, ug - isip metonimiya -- ang tibuok natad sa paghimo niini.
Ang usa ka sine gihimo pinaagi sa pagrekord sa mga aktuwal nga tawo ug mga butang ginamit ang mga kamera, o ang pagmugna nila ginamit ang mga paagi sa animation ug ang special effects.
Ang sine giila sa daghan isip importanteng porma sa arte.
Basaha Usab
Toting Villarino
Hiklaranan sa hulagway
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Sine
|
ceb
|
Sekswalidad
|
Ang sekswalidad puyde mopasabot sa:
Sekswalidad sa tawo
Sekswalidad sa tanom
Sekswalidad (oryentasyon)
Sekswalidad sa mananap
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Sekswalidad
|
ceb
|
Siquijor
|
Ang Siquijor pulo ug lalawigan sa Pilipinas sa Sentral sa Kabisay-an. Ang kapital niini ang lungsod ginganlan usab na Siquijor. Sa amihanang-kasadpan sa Siquijor ang Sugbo ug Negros, sa amihanang-sidlakan Bohol ug sa habagat, atbang sa Dagat Bohol ang Mindanao.
Kataw'han
Pinulongan
Binisayang Sinugboanon ang lumad na pinulongan sa Siquijor.
Heyograpiya
Unom (6) ang lungsod sa lalawigan sa Siquijor.
Mga Lungsod
Pisikal
Ekonomiya
Medya
D___ Radyo Taksim 100.9 MHz (Audiovisual Communicators, Inc.)
DYWS 106.9 MHz
Kasaysayan
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Siquijor
|
ceb
|
Biliran
|
Ang Biliran usa ka islang lalawigan sa Pilipinas nga nahimutang sa Rehiyon Sidlakang Kabisay-an (Rehiyon VIII). Ang Biliran usa sa kinagamyan ug labing bag-ong lalawigan sa Pilipinas. Kaniadto, ang Biliran sakop sa lalawigan sa Leyte, apan nahimo kining kaugalingong lalawigan niadtong 1992.
Ang Isla sa Biliran makit-an wala pa'y usa ka kilometro sa amihanan sa isla sa Leyte. Ang tulay nga nagsumpay sa Biliran ug Leyte mao ang tulay nga anaa sa igbaw sa Isla sa Poro. Ang kaulohan sa Biliran mao ang lungsod sa Naval nga anaa sa kasadpang bahin sa isla.
Katawhan ug pinulongan
Binisayang Sinugboanon ang pinulongan sa tulo sa mga lungsod sa Biliran ug Binisayang Winaray ang pinulongan sa uban. Ang mga lungsod nga magsusulti sa Binisayang Sinugboanon mao ang Naval, Almeria, ug Kawayan. Aduna usab ing ubang mga baranggay sa lungsod sa Culaba ug Cabucgayan ang lumad nga nagagamit sa maong pinulongan. Sa laing bahin, ang mga lungsod nga magsusulti sa Binisayang Winaray mao ang Biliran, Cabucgayan, Caibiran, Culaba ug ang Maripipi nga nagagamit sa Winaray "s" nga sama sa ginagamit nga Winaray sa atbang niining mga lungsod sa isla sa Samar inay sa Winaray "h" nga mao'y ginagamit sa kadaghanan sa Leyte ug ang ubos sa katungang bahin sa tibuok isla sa Samar.
Mga Kalungsoran
Mga Lungsod Sinugboanon
Naval
Almeria
Kawayan
Mga Lungsod Waraynon
Biliran
Cabucgayan
Caibiran
Culaba
Maripipi
Hinalinan
Etymology
Sa panahon sa mga Katsila, ang gitawag karon og Biliran nahibal-an nga Isla de Panamao. Ang ngalan karon sa isla gituohang sinagop tunga-tunga sa tikatapos nga ika-17 nga siglo ug sa pagsugod sa ika-18 nga siglo, matod pa sa daghang mga mantalaan nakuha kini gikan ngalan sa lumad nga balili nga gitawag nga borobiliran nga madagayong nanugbo sa mga kapatagan sa isla. Usa pa ka umiindig nga pangagpas (o teorya) sa ngalan sa isla mao ang pulong nga bilir (kun bilid) nga gipakahulugan sa usa ka karaang kapulongnan nga kanto o tumoy sa sakayan, plorera o bisag unsang nagasiwil. Kini nga pangagpas gisandigan upod sa kamatuoran nga ang Biliran mao'y dapit sa unang dinagkong-sukod nga hilimoan o pandayan og barko nga gitukod niadtong ika-17 nga siglo.
Tan-awa usab
Talaan sa mga Gobernador sa Biliran
Mga sumpay sa gawas
Official Website of the Provincial Government of Biliran
ELGU na panid sa Biliran
Panid sa PIA mahitungod sa Biliran
Biliran - The Island Paradise
My Biliran Island Picture Gallery
Biliran Forum
Biliran Province
Biliran Island Website
Mga pakisayran
"Poro Island, Biliran, Eastern Visayas, Philippines". Google Maps. Retrieved on 2013-11-15.
Borrinaga, Rolando O. "History of Biliran". Biliran Island Undiscovered Paradise. Retrieved on 2013-11-06.
Borrinaga, Rolando O. “Lost meanings in Biliran.”
Borrinaga, Rolando O. “How Biliran got its name.”
Biliran. “About Biliran.”
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Biliran
|
ceb
|
Biliran, Biliran
|
Ang lungsod sa Biliran usa sa mga lungsod sa lalawigan sa Biliran sa Sidlakang Kabisay-ang rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Kining maong lungsod usa sa mga lungsod sa lalawigan nga ang pinulongan maoy ang Binisayang Winaray.
Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may 13,817 ka tawo sa 2,619 ka bubong.
Kasaysayan
Mga Barangay sa Biliran
Ang Lungsod sa Biliran nabahin sa napulo'g usa (11) ka barangay.
Mga lungsod ug dakbayan sa Biliran
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Biliran%2C%20Biliran
|
ceb
|
Naval, Biliran
|
Ang Naval usa sa mga lungsod sa lalawigan sa Biliran sa Sidlakang Kabisay-ang rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Mao kini ang kaulohan sa lalawigan sa Biliran. Lakip usab sa Lungsod sa Naval ang Pulo sa Higatangan sa kasadpan. Binisayang Sinugboanon ang pinulongan sa Naval.
Sumala sa sinsos sa tuig 2000, kini may katawhanan og 37,974 ka tawo sa 7,990 ka bubong.
Mga Baranggay
Ang Naval nabahin ngadto sa 26 ka baranggay.
Kasaysayan
Ang Naval mao ang unang hinanaling dako nga panimuyo sa Biliran; nailhan niadtong 1600 isip Isla de Panamao. Sa wala pa ang Ikaduhang Gubat sa Kalibutan, nahimo na niini ang mapamunoong papel sa mga lungsod sa Biliran. Ang Naval nahimong kaulohan sa ubos-lalawigan sa Biliran niadtong 1959, ug dili-malalis nga kaulohan sa bag-o na karong lalawigan niadtong 1992.
Tan-awa usab
Talaan sa mga Mayor sa Naval
Mga sumpay sa gawas
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippines Census Information
Mga lungsod ug dakbayan sa Biliran
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Naval%2C%20Biliran
|
ceb
|
Albuera, Leyte
|
Ang Albuera usa ka ikatulong klse nga lungsod sa lalawigan sa Leyte sa Sidlakang Kabisay-an na rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may populasyon nga 34,335 ka tawo sa 7,193 ka bubong.
Mga Barangay
Ang Albuera nabahin ngadto sa napulo'g unom (16) ka barangay.
Mga sumpay sa gawas
Opisyal na website
http://www.mindanao.com/kalinaw/people/people1.htm
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippines Census Information
Mga lungsod ug dakbayan sa Leyte
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Albuera%2C%20Leyte
|
ceb
|
Alburquerque, Bohol
|
Ang Alburquerque 5th class municipality sa lalawigan sa Bohol. Sumala sa 2000 census, naay populasyon na 8,715 ka tawo sa 1,670 na bubong.
Kasaysayan
Mga Barangay
11 ang barangay sa Alburquerque.
Bahi
Basacdacu
Cantiguib
Dangay
East Poblacion
Ponong
San Agustin
Santa Filomena
Tagbuane
Toril
West Poblacion
Mga lungsod ug dakbayan sa Bohol
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Alburquerque%2C%20Bohol
|
ceb
|
Almagro, Samar
|
Ang Almagro usa ka pulo-lungsod sa lalawigan sa Samar sa Pilipinas. Usa kini sa mga lungsod sa lalawigan na Binisayang Sinugboanon ang pinulongan. Sumala 2000 census, ang populasyon sa lungsod 10,619 ka tawo sa 2,192 na bubong.
Kasaysayan
Mga Barangay
24 ang mga barangay sa Almagro.
Dugang na impormasyon
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippines Census Information
Mga lungsod ug dakbayan sa Samar
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Almagro%2C%20Samar
|
ceb
|
Almeria, Biliran
|
Ang Almeria usa sa mga lungsod sa lalawigan sa Biliran. Nahimutang ang lungsod sa kasadpang dapit sa lalawigan ug Binisayang Sinugboanon ang lumad nga pinulongan. Sumala sa sinsos sa tuig 2000, ang Almeria may katawhanan nga 13,854 sa 2,886 ka bubong.
Kasaysayan
Mga Barangay
13 ang mga barangay na nahisakpan sa Almeria.
Mga Namunoan sa Lungsod
Mayor:
Bise-mayor:
Mga konsehal:
Mga lungsod ug dakbayan sa Biliran
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Almeria%2C%20Biliran
|
ceb
|
Hilongos, Leyte
|
Ang Hilongos usa sa mga lungsod sa Amihanang Leyte. Kining lungsod giklasipika nga ikatulo nga klase.
Nahimutangan
Ang munisipalidad sa Hilongos nahimutang sa amihanang-kasadpang bahin sa probinsiya sa Leyte ug nag-atubang sa Dagat sa Camotes. Sa amihanan bahin sa lungsod makaplagan ang lungsod sa Hindang; sa sidlakan ang Mahaplag ug Sogod; sa kasadpan ang Dagat sa Camotes; ug sa habagatan ang lungsod sa Bato. Ang Hilongos 146 kilometros gikan sa Dakbayan sa Tacloban sa amihanang-sidlakan, 77 kilometros gikan sa Dakbayan sa Ormoc sa amihanang-kasadpan, ug 35 kilometros gikan sa Dakbayan sa Maasin sa Habagatang Leyte.
Kasaysayan
Pipila ka tuig sa wala pa ang ika-12 nga siglo, may mga tribong libod-suroy gikan sa Iloilo nga miabot sa lugar nga wala tuyoa kay sila gigukod man sa mga Malayong manlalayag (sailor). Ang lugar gitawag nga "Ilong" tungod sa ngalan sa maong tribo nga "Ilongot".
May mga ubang sugilanon nga nag-ingon nga ang ngalang Hilongos gikan sa mga pulong "ilong" ug "lumos" tungod sa daghang nangalumos sa Sapa sa Salog nga mao ang pinakadakong salog sa Hilongos sa pagka karon.
Sa ika-12 siglo misikat ang Hilongos. Si Amahawin, usa ka gamhanang datu sa baranggay, miilog sa mga kasikbit nga kabarangayan, ug mipadako sa iyang teritoryo hangtod sa mga lugar nga karon sakop sa mga lungsod sa Inopacan, Hindang, Bato, ug Matalom.
Populasyon
Sa 2000 nga Senso sa Populasyon ug Panimalay, ang Hilongos mirehistro sa iyang ika-2 nga kinaubsang pagtubo sa populasyon sukad sa tuig 1948. Sa 2000, ang Hilongos may populasyon nga 51,462 ka tawo sa 10,763 ka bubong, 6.96% nga pagtubo gikan sa natala sa 1995 nga 10,062. Ang average nga gidaghanon sa usa ka bubong lima ka tawo.
Mga Barangay
Ang Hilongos nabahin ngadto sa 51 ka barangay.
Mga Namunoan sa Lungsod
Mayor: Joy Roble
Bise-mayor: Panfilo Go
Mga konsehal:
VILLAQUER, Gary
BADILLA, Reynaldo
OLO, Giovanni
YAN, Roy
FLANCO, Lamberto
NERVES, Lemuel
GABISAN, Miguela
VILLAHERMOSA, Bentong
Mga sumpay sa gawas
All about Hilongos
Hilongos
Hilongos Community Online
Hilongos Leyte
Alikaraw Festival of Hilongos
Mga lungsod ug dakbayan sa Leyte
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Hilongos%2C%20Leyte
|
ceb
|
Alcoy, Sugbo
|
Palihog sa paghubad sa Sinugboanon sa mga mosunod.
Ang Alcoy usa sa mga lungsod sa lalawigan sa Sugbo sa Pilipinas.
Nahimutangan
Ang Alcoy 93 kilometro gikan sa Dakbayan sa Sugbo.
Ang lungsod sa Dalaguete makaplagan sa amihanan sa Alcoy. Sa habagatan sa Alcoy makaplagan ang lungsod sa Boljoon samtang ang mga lungsod sa Badian ug Alegria makaplagan sa kasadpan, ug Cebu Strait sa sidlakan.
Populasyon
Sa 2000 census, naay population og 13,497 ka tawo sa 2,435 na bubong.
Mga Barangay
8 ang mga barangay sa Alcoy.
Atabay
Daan-Lungsod
Guiwang
Nug-as
Pasol
Poblacion
Pugalo
San Agustin
Kasaysayan
Ekonomiya
Turismo
Mga iladong tawo nga lumadnon sa Alcoy
Mga reperensiya
Dugang Impormasyon
e-Local Government Unit (eLGU) Website on the Municipality of Alcoy
Department of Trade and Industry, Cebu: Profile page on Alcoy
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippines Census Information
Mga lungsod ug dakbayan sa Sugbo
Saysay
Ang mga gi basihan niini
Saysay
Ang mga gi basihan niini
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Alcoy%2C%20Sugbo
|
ceb
|
San Isidro, Amihanang Samar
|
Ang San Isidro usa sa mga lungsod sa kasadpang dapit sa lalawigan sa Northern Samar o Amihanang Samar. Mao ra kini ang lungsod sa pulo sa Samar nga Sinugboanon ang pinulongan. Ang ubang lungsod nga nahisakpan sa lalawigan sa Amihanang Samar nga Sinugboanong Binisaya ang pinulongan mao ang mga pulo-lungsod sa San Antonio ug San Vicente.
Sumala sa 2000 census, naay populasyon og 22,847 ka tawo sa 4,484 ka bubong.
Mga baranggay
Ang San Isidro nabahin ngadto sa napulo'g upat (14) ka baranggay.
Alegria
Balite
Buenavista
Caglanipao
Happy Valley
Mabuhay
Palanit
Poblacion Norte
Poblacion Sur
Salvacion
San Juan
San Roque
Seven Hills
Veriato
Mga sumpay sa gawas
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippines Census Information
Mga lungsod ug dakbayan sa Amihanang Samar
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/San%20Isidro%2C%20Amihanang%20Samar
|
ceb
|
Bohol
|
Ang Bohol usa ka pulo ug lalawigan sa Pilipinas nga anaa nahimutang sa Tunga-tungang Kabisay-an. Ang Dakbayan sa Tagbilaran mao ang kaulohan kun kapital niini. Sa kasadpang bahin sa lalawigan atong makit-an ang pulo ug lalawigan sa Sugbo. Sa amihanang-sidlakan makaplagan ang Leyte ug sa habagatan, tabok sa Dagat Bohol (Bohol Sea), makaplagan ang Mindanao.
Heyograpiya
Politikal
Ang Bohol adunay 47 ka mga lungsod ug 1 ka dakbayan.
Mga Dakbayan
Dakbayan sa Tagbilaran
Mga Lungsod
Populasyon
3,829,281 (January 2021)
Ginikanan sa Ngalan
Bool
Usa kini ka matang sa kahoy nga kurti og kasingkasing og dahon nga may duha ka pulgada ang gilapdon ug tulo ka pulgada ang gitas-on. Mubo lang kini nga kahoy, ug may pagkaputi ngadto sa dalag ang bulak. Gisulat kini ni Antonio Phigafetta nga Bohol diin dili hilwason ang sama sa kasagarang pulong Italyahanon o Kinatsila.
Baol
Kaumahan alang sa mga lagutmon nga kasagaran mogamit sa pamagi nga mas nailhan karon sa ngalan nga kaingin. Lami og unod ang ubi ug ubang lagutmon nga gitanom niining paagiha. Hangtod karon ang Bohol maoy kinalamian og ubi sa tibuok Pilipinas. Lagmit kini ang rason nga mao kiniy gingalan sa maong pulo sanglit didto man gitanom ang mga lagutmon sa maong pamaagi. Sanglit sa manuskrito daw susamag hitsura ang "a" ug "o", may purohan nga ang "Bahol" naalaan og Bohol sa pagtranskriptar niini.
Buho
Daghang langob sa Bohol, nan dapit kini sa mga buho. May kalosanan pod kuno og tubig sa habagatang kabaybayonan sa Bohol nga gitawag og buho ug niini kuno naggikan ang ngalan sa pulo.
Duhay rason nga lisod kini dawaton isip ginikanan sa ngalang Bohol. Una, sa Kinatsila o bisan sa Initalyanhong sinulatan, dili H ang titik sa tingog nga H. Sa Kinatsila, pagatitikon kini nga J sama sa Jagna, Candijay, ug Jetafe. Ikaduha, dili maesplikar ang tumoy nga L.
Kaagi
Sa wala pa modunggo si Legazpi
- Miabot ang tawo sa kapupud-ang Pilipinhon sukad niadtong 2000 BC.
- Nahimong lahi ang sinultihan sa Tunga-tungang Pilipinas (Habagatang Luzon, Kabisay-an, ug Amihanang Mindanao) sukad niadtong 1500BC. Niining panahona nagsugod og lawig sa Kalawrang Pasipiko ang mga tawo gikan sa Kabisay-an.
- Nangawala ang ubang sinultihan sa Kabisay-an ug napulihan og Binisaya sa may mga 1000 BC.
- Misugod pagsanga ang Binisaya sa nagkalainlaing sinultihan sukad niadtong 500 BC.
- Nagsugod kahimong dominante ang sinultihang Cebuano sa Kabisay-an ug Mindanao sukad sa 800 AD. Niining mga panahona usab Nagsugod ang pag-abot sa mga pulong nga Malay sa Bohol ug ubang bahin sa Kabisay-an.
- Miabot ug mipuyo ang mga Lutao sa habagatang Bohol gikan sa amihanang Mindanao niadtong 1200 AD matud ni Jeroen Hellingman.
- Gisunog ang usa sa tulo ka nahabiling galyon ni Magellan sa amihanang kadagatan sa Bohol niadtong 1521 tungod sa kakulang sa tripulante matud ni Antonio Phigafeta. Pipila kanila nagpabilin sa Talibon, nangasawa sa mga lumad ug maoy misugod sa Krityanismo sa Bohol.
- Mikagiw gikan sa habagatang Bohol ngadto sa Dapitan, Zamboanga si Datu Pagbuaya (Lagumbaya matud ni Jose Rizal) human mapatay si Datu Dalis-isan sa pagpangatake sa mga Portuganhon ug mga Ternatehanong gikan sa Pulo sa Molucas niadtong 1563.
1565 - 1621
- Nahitabo ang Kinasingkasing Panaghigala (Casi-casi matud sa sinulat ni Antonio Phigafeta) tali ni Miguel Lopez de Legazpi ug Sikatuna (Ka Tunaw o Ka Tun-as matud ni Jes Tirol) niadtong Marso 25, 1565. Kini ang mas nailhan karon isip Sandugo.
- Gitukod ang Kampanaryo sa Baclayon sa mga Jesuita niadtong 1595.
- Sukad niadtong Nobyembre 17, 1596 ang Baclayon maoy nahimong ulohan sa misyon sa mga Jesuita. Si Padre Juan de Torres ug Padre Gabriel Sánchez maoy gipadala nga mga misyonero ubos sa pagdapit ni Doña Catalina de Bolaños. Gitukod usab isip misyon niining tuiga ang Inabanga.
- Gisulong ang Baclayon sa tulo ka gatos (300) ka Maguindawon pinamunoan nila ni Datu Sali ug Datu Sirongan niadtong Oktobre 26, 1600. Tungod niini gibalhin sa Loboc ang ulohan sa misyon.
- Nahimong parokya ang Loboc sukad niadtong 1602.
- Gitukod ang tulunghaan alang sa mga anak sa mga datu ug babaylan didto sa Loboc ubos sa pagdumala sa mga Jesuita niadtong 1604.
- Gihimong visita ang Tubigon niadtong 1613.
1621 - 1774
- Nahitabo ang Pag-alsa ni Tamblot niadtong 1621. Napupos kini sa wala pa matapos ang 1622.
- Nahimong parokya ang Jagna sukad niadtong 1631, ang Baclayon sukad niadtong 1717, ug ang Inabanga dungan ang Talibon sukad niadtong 1722.
- Nahimong lungsod ang Tagbilaran sukad niadtong Pebrero 9, 1742 bulag sa Baclayon.
1774 - 1829
- Nagsugod ang Pag-alsa ni Dagohoy niadtong Enero 24, 1744.
- Nahimong parokya ang Loon sukad niadtong 1753 ug ang Tagbilaran sukad niadtong 1767.
- Gipapahawa sa Bohol ang mga Jesuita ug gipulihan sa mga Recoletos niadtong 1768. Niining tuiga nahimong parokya ang Maribojoc.
- Nahimong parokya ang Paminguitan (kanhi Malabago) bulag sa Parokya sa Maribojoc sukad niadtong 1773.
- Nahimong parokya ang Panglao sukad niadtong 1782, ang Loay sukad niadtong 1795, ug ang Guindulman sukad niadtong 1798.
- Gitukod isip lungsod ug parokya ang Calape sukad niadtong 1802.
- Napupos human sa paglabay sa kawalohag-lima (85) ka tuig ang Pag-alsa ni Dagohoy niadtong Agosto 31, 1829. Sukad niadto gibulag ang Balilihan sa Baclayon.
1829 - 1898
- Nahimong lungsod ang Jetafe sukad niadtong 1835.
- Gibulag sa Cebu isip bag-ong lalawigang politiko-militar o corregimento ang Bohol kuyog ang Pulo sa Siquijor (kanhi gingalang Saquijod) niadtong Hulyo 22, 1854.
- Nahimong lungsod ang Garcia-Hernandez (kanhi ginganlang Nasugbohan) sukad niadtong 1858, ang Anda (kanhi ginganlan og Quinale) niadtong 1876, ug ang Paminguitan kansang ngalan gialid-an og Cortes dungan sa maong tuig ang Duero sukad niadtong 1862.
- Gibulag gikan sa lungsod sa Dimiao ug nahimong bag-ong lungsod ang Lila niadtong 1868.
- Gitukod isip lungsod ug parokya ang Candijay sukad niadtong 1879.
- Nahimong parokya ang Antequera sukad niadtong 1880, ug ang Corella sukad niadtong 1884.
- Gitukod ang simbahan sa Albur niadtong 1885.
1898 - 1941
- Gihimong gobierno-de-canton ang Bohol niadtong Agosto, 1898 ubos sa Republikang Pilipinhon ni Hen. Emilio Aguinaldo.
- Gimugna ang Republika sa Bohol ubos ni Bernabe Reyes bulag sa Pilipinas niadtong June 11, 1899.
- Midungo sa Tagbilaran ang 44th Infantry Batallion sa mga Amerikano pinangulohan ni Maj. Henry Hale niadtong Marso 17, 1900.
- Nagsugod ang gubat batok sa mga Amerikanhon niadtong Agosto 31, 1900 sa pagpamuno ni Col. Pedro Samsun. Miresulta kini sa pagpanunog sa mga Amerikano ubos sa pagpamuno ni Capt. Andrew Rowan sa kawhaan (20) sa katloag-lima (35) ka lungsod sa Bohol. Usa niini ang Lila niadtong 1901.
- Gibalhin ngadto ubos sa Panlalawigang Kagamhanan sa Negros gikan sa Bohol ang Siquijor niadtong 1901.
- Nahitabo ang Panagsangka sa Lonoy, Jagna batok sa mga Amerikanhon niadtong Marso 8, 1901 diin kapin sa upat ka gatos ka Bol-anong manggugubat uban ang ilang pangulo nga si Capitan Gregorio Caseñas ang nakalas. Tulo lusab ang namatay sa mga Amerikanhon.
- Miampo si Col. Pedro Samsun sa kasundalohang Amerikanhon niadtong Disyembre 23, 1901.
- Gihimo ang unang piniliay sa Bohol ubos sa mga Amerikano niadtong Pebrero 3, 1902.
- Gihimo pagbalik nga lungsod ang Lila niadtong 1915.
- Gihimong sa Americanhong goberno-sibil nga lalawigan ang Bohol pinaagi sa Acta 2711 niadtong Marso 10, 1917.
- Nahimong parokya ug lungsod ang Clarin (kanhi ginganlan og Can-ogong) sukad niadtong 1924.
1941 - 1946
- Gibombahan sa mga abyon panggubat sa Hapon ang Jetafe niadtong Abril 1942.
- Midungo ang mga sundalong Hapon sa Tagbilaran niadtong Mayo 17, 1942.
- Gibanhigan sa mga Bol-anon ang mga Hapon didto sa Moalong, Loon pinamunoan ni Vicente Cubero alyas Capt. Francisco Salazar niadtong Septembre 28, 1942.
- Namatay si Capt. Salazar didto sa Panagsangka sa Ubujan, Tagbilaran batok sa mga Hapon niadtong Oktobre 22, 1942.
- Midungo ang mga Amerkano sa Tagbilaran niadtong Abril 11, 1945.
Human sa 1946
- Nahimong gawasnong republika ang Pilipinas uban ang Bohol isip lalawigan niini sukad niadtong Hulyo 4, 1946.
- Gihimong dakbayan ang Tagbilaran sukad niadtong Hulyo 1, 1966 ubos sa Akta Republika 4660.
Tan-awa Usab
Republika sa Bohol
Mga sumpay sa gawas
Opisyal nga balayan sa kagamhanan sa lalawigan sa Bohol
Open Directory Project: Bohol
Bohol, Philippines (tourist information site)
Bohol-Island.com Web Portal
Be-IN: Bohol e-Information Network
Bohol photos
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Bohol
|
ceb
|
Negros Oriental
|
Ang Negros Oriental (sa Sinugboanon: Sidlakang Negros) usa ka lalawigan sa Tunga-tungang Kabisay-an sa Pilipinas. Nahimutang ang lalawigan sa habagatang-sidlakan sa pulo sa Negros, samtang ang Negros Occidental mao ang kasadpang dapit sa pulo. Ang Negros Oriental nag-atubang sa Sugbo sa sidlakan tabok sa Tañon Strait ug ang Siquijor sa habagatang-sidlakan. Ang Dakbayan sa Dumaguete maoy kapital o ulohan sa lalawigan.
Heyograpiya
Politikal
Mga Dakbayan
Dakbayan sa Bais
Dakbayan sa Bayawan (Tulong)
Dakbayan sa Canlaon
Dakbayan sa Dumaguete
Dakbayan sa Guihulngan
Dakbayan sa Tanjay
Mga Lungsod
Pisikal
Ekonomiya
Kasaysayan
Sa Pagsugod
Sa Panahon sa mga Katsila
Republika sa Negros
Sa Panahon sa mga Amerikano
Gikan sa 1946 hangtod karon
Tan-awa Usab
Talaan sa mga Gobernador sa Negros Oriental
Impormasyon sa Gawas
Opisyal nga Website sa Gobierno sa Probinsya sa Negros Oriental
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Negros%20Oriental
|
ceb
|
Sidlakang Samar
|
Ang Lalawigan sa Eastern Samar (o Lalawigan sa Sidlakang Samar) usa sa mga lalawigan sa pulo sa Samar. Borongan maoy ang kapital o ulohan sa lalawigan. Ang lalawigan nahimutangan sa sidlakang dapit sa pulo sa Samar. Sa amihanan sa lalawigan, makaplagan ang lalawigan sa Northern Samar ug sa kasadpan ang lalawigan sa Samar. Sa sidlakan sa lalawigan ang Dagat Pilipinhon ug ang Golpo sa Leyte sa habagatan.
Kataw'han
Binisayang Winaray ang lumad nga pinulongan sa Eastern Samar
Ekonomiya
Heyograpiya
Political
Ang Sidlakang Samar may usa ka dakbayan ug 22 ka mga lungsod.
Dakbayan
Dakbayan sa Borongan
Mga Lungsod
Pisikal
Turismo
Kasaysayan
Kitaa Usab
Talaan sa mga Gobernador sa Sidlakang Samar
Mga sumpay sa gawas
Opisyal na Websayt sa Eastern Samar
Panid sa Ahensyang Impormasyong Pilipinhon (Philippine Information Agency) mahitungod sa Eastern Samar
Guiuan
Eastern Samar
Lalawigan ang Sidlakang Samar (Ininggles: Eastern Samar, Tinagalog: Silangang Samar) sa Pilipinas. Nahimutang ni sa rehiyon sa Sidlakang Kabisay-an, sa sidlakang bahin sa nasod, km sa habagatan-sidlakan sa Dakbayan sa Manila ang ulohan sa nasod. Adunay ka molupyo. Naglangkob kin og ka kilometro kwadrado. Ang Sidlakang Samar nahimutang sa pulo sa Samar.
Ang yuta sa Sidlakang Samar kay kasagaran kabungtoran, apan sa habagatang-sidlakan nga kini mao ang patag.
Sidlakang Samar may sa mosunod nga mga subdibisyon:
Taft
Sulat
San Policarpo
San Julian
Salcedo
Quinapundan
Oras
Maydolong
Maslog
Llorente
Lawa-an
Jipapad
Hernani
Guiuan
Giporlos
General MacArthur
Dolores
Can-Avid
City of Borongan
Balangkayan
Balangiga
Arteche
Mga lungsod sa Sidlakang Samar:
Dolores
Llorente
Balangiga
Maydolong
Hipadpad
Balangkayan
Sulangan
Balud
Dao
Maypangdan
Cabay
Nena
Dapdap
San Eduardo
Alugan
Mantang
Lalauigan
Sa mosunod nga mga natural nga mga bahin makita sa Sidlakang Samar:
Nabigasyon:
Calicoan Pass (agianan nga kadagatan)
Minanut Anchorage (pundohanan)
Nabugtusan Channel (agianan nga kadagatan)
Port Borongan (pundohanan)
Port Libas (pundohanan)
Mga luuk:
Alugan Bay (luuk)
Bactol Bay (luuk)
Baligasag Bay (luuk)
Binugayan Bay (luuk)
Cabay Bay (luuk)
Casogoran Bay (luuk)
Lipusan Bay (luuk)
Maglolobo Bay (luuk)
Matarinao Bay (luuk)
Nagaha Bay (luuk)
Napla Bay (luuk)
Oras Bay (luuk)
Panablijon Bay (luuk)
Pangpang Bay (luuk)
Quinapundan Bay (luuk)
San Policarpo Bay (luuk)
San Ramon Bay (luuk)
Sua Bay (luuk)
Sulat Bay (luuk)
Mga suba:
Alugan River (suba)
Aroganga River (suba)
Balangiga River (suba)
Bantayan River (suba)
Barujb River (suba)
Bato River (suba)
Binalayan River (suba)
Bolalacao River (suba)
Borongan River (suba)
Bugas River (suba)
Cabay River (suba)
Cabayaoan River (suba)
Cahoti River (suba)
Cambanug River (suba)
Canooma River (suba)
Danao River (suba)
Dapdap River (suba)
Dolores River (suba)
Doongoon River (suba)
Dulang River (suba)
Hernani River (suba)
Lauaan River (suba)
Layog River (suba)
Libas River (suba)
Llorente River (suba)
Loom River (suba)
Losungan River (suba)
Malobago River (suba)
Mantang River (suba)
Mayon River (suba)
Moranon River (suba)
Mubmub River (suba)
Opong River (suba)
Oras River (suba)
Pambuhan River (suba)
Panablijon River (suba)
Pandan River (suba)
Pulane River (suba)
Quinapundan River (suba)
Salug River (suba)
San Eduardo River (suba)
San Eduardo River (suba)
San Ramon River (suba)
Siginon River (suba)
Sulat River (suba)
Suribao River (suba)
Taft River (suba)
Tamboc River (suba)
Tanglao River (suba)
Tubig River (suba)
Tubigan River (suba)
Tungkip River (suba)
Ulot River (suba)
Ulut River (suba)
Ungay River (suba)
Salog sa dagat:
Calianan Shoal (piliw)
Walker Shoal (piliw)
Kapuloan:
Agauan Island (pulo)
Anahap Island (pulo)
Anajao Island (pulo)
Andis Island (pulo)
Apitong Island (pulo)
Bactol Island (pulo)
Baganbanua Island (pulo)
Bakalod Island (pulo)
Bakolod Island (pulo)
Balinatio Island (pulo)
Baohan Island (pulo)
Bar Islet (pulo)
Basod Island (pulo)
Baul Island (pulo)
Benarauam Island (pulo)
Binabasalan Islet (pulo)
Binarayan Island (pulo)
Borabo Island (pulo)
Botic Island (pulo)
Cabalarian Island (pulo)
Calicoan Island (pulo)
Cambaangan Island (pulo)
Cambasingan Island (pulo)
Cancahinibing Island (pulo)
Candulo Island (pulo)
Canigaran Islands (kapuloan)
Caninoan Island (pulo)
Cantican Island (pulo)
Catalaban Island (pulo)
Coco Islands (kapuloan)
Coral Island (pulo)
Dalo Island (pulo)
Divinubo Island (pulo)
Dry Island (pulo)
Fulin Island (pulo)
Guotasan Island (pulo)
Hilaba-an Island (pulo)
Hilaban Island (pulo)
Homonhon Island (pulo)
Inayauan Island (pulo)
Iniyao Island (pulo)
Juana Island (pulo)
Kabani Island (pulo)
Kanadag Island (pulo)
Kapapariuan Islet (pulo)
Lalauigan Island (pulo)
Lapogpocahan Island (pulo)
Lauaan Island (pulo)
Leleboon Island (pulo)
Linao Island (pulo)
Linoa Island (pulo)
Loud Island (pulo)
Luctaban Island (pulo)
Macalayo Island (pulo)
Maiduun Islands (kapuloan)
Makate Island (pulo)
Manicani Island (pulo)
Masisingi Island (pulo)
Minaanod Island (pulo)
Minadion Island (pulo)
Minaloa Island (pulo)
Minanut Island (pulo)
Minasañgan Island (pulo)
Montoconan Island (pulo)
Mugtma Island (pulo)
Nabalicad Island (pulo)
Naburaburao Island (pulo)
Onas Island (pulo)
Panit Island (pulo)
Pasig Island (pulo)
Popotihon Island (pulo)
Rapit Island (pulo)
Raton Island (pulo)
Sibay Island (pulo)
Sisi Island (pulo)
Suluan Island (pulo)
Tenatoulan Island (pulo)
Tinongtongan Island (pulo)
Tubabao Island (pulo)
Tubabao Island (pulo)
Uguis Island (pulo)
Nga bato nga pormasyon:
Mushroom Rock (bato)
Pinnacle Rock (bato)
Pinnacle Rock (bato)
Pou Rock (bato)
Pyramidal Rock (bato)
Mga lawis:
Agdan Point (punta)
Agojo Point (punta)
Amogotada Point (punta)
Anitaguipan Point (punta)
Asgad Point (punta)
Bactol Point (punta)
Bagtong Point (punta)
Bankari Point (punta)
Bantayan Point (punta)
Barapdaban Point (punta)
Baras Point (punta)
Baris Point (punta)
Binugawan Point (punta)
Bobon Point (punta)
Bunga Point (punta)
Bura Point (punta)
Bypungnan Point (punta)
Cabadlongan Point (punta)
Cabarasan Point (punta)
Cablagna Point (punta)
Cabra Point (punta)
Cagbanlio Point (punta)
Cagosoan Point (punta)
Canaybon Point (punta)
Cannomanda Point (punta)
Capinas Point (punta)
Carapdas Point (punta)
Colasi Point (punta)
Coracoraan Point (punta)
Gigoso Point (punta)
Gintaguican Point (punta)
Guinanug Point (punta)
Hagnaya Point (punta)
Handig Point (punta)
Haravis Point (punta)
Hinablan Point (punta)
Homoraon Point (punta)
Kanaoayong Point (punta)
Lalawigan Point (punta)
Lauaan Point (punta)
Lucson Point (punta)
Ludo Point (punta)
Luyong Point (punta)
Macatol Point (punta)
Macatucas Point (punta)
Magnana Point (punta)
Malapacao Point (punta)
Malistis Point (punta)
Matarinao Point (punta)
Najibil Point (punta)
Nasomo Point (punta)
Pagbabacnan Point (punta)
Palan Point (punta)
Palanas Point (punta)
Pamang Point (punta)
Pamunacan Point (punta)
Panadlihan Point (punta)
Pananamitan Point (punta)
Paninihian Point (punta)
Paporan Point (punta)
Pindilin Point (punta)
Ranis Point (punta)
San Miguel Point (punta)
Soribao Point (punta)
Sua Point (punta)
Sungi Point (punta)
Taig Point (punta)
Tubigan Point (punta)
Tugasan Point (punta)
Tugnug Point (punta)
Kabukiran:
Mount Amangsarahacan (bukid)
Mount Barayan (bukid)
Mount Bihag (bukid)
Mount Honop (bukid)
Mount Mactaon (bukid)
Mount Magnagua (bukid)
Mount Pacgem (bukid)
Kagaangan:
Candamat Reef (kagaangan)
Ang klima tropikal nga kasalupan. Ang kasarangang giiniton °C. Ang kinainitan nga bulan Hunyo, sa °C, ug ang kinabugnawan Enero, sa °C. Ang kasarangang pag-ulan milimetro matag tuig. Ang kinabasaan nga bulan Enero, sa milimetro nga ulan, ug ang kinaugahan Mayo, sa milimetro.
Saysay
Ang mga gi basihan niini
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Sidlakang%20Samar
|
ceb
|
Amihanang Samar
|
Ang Amihanang Samar (Iningles: Northern Samar) usa sa mga lalawigan sa Sidlakang Kabisay-an. Ang ulohan o kapital sa lalawigan mao ang Catarman ug nahimutang kini sa amihanang bahin sa pulo sa Samar. Sa habagatan sa lalawigan mao ang mga lalawigan sa Sidlakang Samar ug Samar. Sa amihanang-kasadpan, tabok sa San Bernardino Strait makaplagan ang Sorsogon; sa sidlakan makaplagan ang Dagat Pilipinhon ug sa kasadpan ang Dagat Samar.
Katawhan
Tulo ang lumad nga pinulongan sa Amihanang Samar: Binisayang Winaray, Binisayang Sinugboanon ug Inabaknon. Sinugboanon ang pinulongan sa mga lungsod sa San Isidro, San Antonio ug sa San Vicente. Ang pinulongang Inabaknon ang lumad nga pinulongan sa pulo ug lungsod sa Capul. Winaray ang pinulongan sa ubang dapit sa lalawigan.
Ekonomiya
Heyograpiya
Politikal
Kawhaag upat (24) ang mga lungsod sa Amihanang Samar.
Mga lungsod
Pisikal
Turismo
Kasaysayan
Kitaa Usab
Talaan sa mga Gobernador sa Northern Samar
Impormasyon sa Gawas
Opisyal na Website sa Gobierno sa Probinsya sa Amihanang Samar
ELGU na websayt mahitungod sa Northern Samar
Panid sa PIA mahitungod sa Northern Samar
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Amihanang%20Samar
|
ceb
|
Samar
|
Ang Lalawigan sa Samar usa sa mga lalawigan sa Pilipinas sa Kabisay-an. Sa una ginganlan ang lalawigan na Western Samar (Iningles sa Kasadpang Samar) kay ang ngalan na Samar ngalan usab sa pulo. Ang Dakbayan sa Catbalogan ang ulohan o kapital sa lalawigan. Lakip sa lalawigan ang kasadpang dapit sa pulo sa Samar ug mga pila ka pulo sa Dagat Samar sa kasadpan sa mainland. Sa amihanan sa lalawigan makaplagan ang lalawigan sa Northern Samar ug sa sidlakan ang lalawigan sa Eastern Samar. Konektado ang Samar sa Leyte pinaagi sa Tulay San Juanico, sa Estrecho de San Juanico (o San Juanico Strait). Sa habagatan sa lalawigan maoy ang Golpo sa Leyte.
Kataw'han
Binisayang Sinugboanon ang pinulongan sa mga pulo ug lungsod sa Almagro ug Santo Niño samtang Binisayang Winaray ang pinulongan sa ubang dapit sa lalawigan.
Ekonomiya
Heyograpiya
Political
Ang Samar nabahin ngadto sa 24 ka mga lungsod ug 2 ka dakbayan.
Mga Dakbayan
Dakbayan sa Calbayog
Dakbayan sa Catbalogan
Mga Lungsod
Pisikal
Turismo
Kasaysayan
Kitaa Usab
Talaan sa mga Gobernador sa Samar
Impormasyon sa Gawas
Opisyal na Website sa Gobierno sa Probinsya sa Samar (o Kasadpang Samar)
http://samar.lgu-ph.com
Panid sa Ahensyang Impormasyong Pilipinhon (PIA) mahitungod sa Kasadpang Samar
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Samar
|
ceb
|
Aklan
|
Ang Aklan usa sa mga lalawigan sa Kasadpang Kabisay-an sa Pilipinas.
Kataw'han
Binisayang Aklanon (o Akeanon) ang lumad na pinulongan sa lalawigan sa Aklan. Samtang Aklanon ang paglitok sa ilang ngalan sa ubang pinulongang binisaya, sa lumad na pinulongan sa Aklan Akeanon ang ilang pagsuwat sa ilang paagi na paglitok sa ilang ngalan.
Ekonomiya
Heyograpiya
Politikal
Napulo'g pito (17) ang mga lungsod sa Aklan.
Mga Lungsod
Pisikal
Kasaysayan
Impormasyon sa Gawas
Ang Opisyal nga Website sa Gobierno sa Lalawigan sa Aklan http://popweb.i-next.net/~aklanpgo
Ang Opisyal nga Website sa Lungsod sa Malinao, Aklan http://www.malinao-aklan.ph
Ang Opisyal nga Website sa Kalibo Ati-atihan Festivalhttp://www.ati-atihan.net/atihome.html
Ang Opisyal nga Website sa Departamento sa Turismo sa Pilipinashttp://www.wowphilippines.com.ph/explore_phil/place_details.asp?content=description&province=37
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Aklan
|
ceb
|
Antique
|
Heyograpiya
Politikal
18 ang mga nahisakpang lungsod sa Antique.
Mga Lungsod
Pisikal
Kasaysayan
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Antique
|
ceb
|
Capiz
|
Kataw'han ug Kultura
Ekonomiya
Heyograpiya
Politikal
Napulo'g unom (16) ang mga lungsod sa Capiz ug usang dakbayan.
Dakbayan
Dakbayan sa Roxas
Mga Lungsod
Pisical
Kasaysayan
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Capiz
|
ceb
|
Guimaras
|
Kataw'han ug Kultura
Ilonggo ang mga taga-Guimaras ug ang ilang pinulongan mao ang Binisayang Hiligaynon.
Ekonimiya
Heyograpiya
Ang tibuok nga pulo sa Guimaras maoy parte sa metropolitanong sukod sa Iloilo-Guimaras.
Politikal
Lima (5) ang nahisakpang lungsod sa Guimaras.
Municipalities
Buenavista: populasyon 43,817 / 128 km2
Jordan: populasyon 32,524 / 126 km2
Nueva Valencia: populasyon 35,026 / 137 km2
San Lorenzo: populasyon 22,319 / 93 km2
Sibunag: populasyon 17,552 / 120 km2
Populasyon: NSO 2007
Pisikal
Kasaysayan
Ref
Mga sumpay sa gawas
Opisyal nga sityo
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Guimaras
|
ceb
|
Iloilo
|
Ang Iloilo (Kinatsila: Iloílo) kay usa ka lalawigan sa Pilipinas. Ang dakbayan sa Iloilo, ang sentro sa metropolitanong areya sa Iloilo-Guimaras, ang ulohan niini.
Katawhan ug kultura
Ekonomiya
Heyograpiya
Politikal
Duha ang dakbayan sa Iloilo ug 42 ang lungsod.
Mga dakbayan
Dakbayan sa Iloilo
Dakbayan sa Passi
Mga lungsod
Pisikal
Kasaysayan
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Iloilo
|
ceb
|
Negros Occidental
|
Ang Negros Occidental (Sinugbuanon: Kasadpang Negros) usa sa mga lalawigan sa Kasadpang Kabisay-an. Ang kapital sa lalawigan mao ang Dakbayan sa Bacolod. Ang lalawigan naa sa kasadpang dapit sa pulo og Negros. Sa sidlakang dapit sa pulo mao ang lalawigan sa Negros Oriental. Sa tabok sa Golfo sa Panay ug Guimaras Strait sa amihanang-kasadpan makaplagan ang pulo-lalawigan sa Guimaras ug ang lalawigan sa Iloilo sa Pulo sa Panay.
Dire sa Negros Occidental nagsugod ang Republika sa Negros sa 5 sa Nobyembre, 1898 nila Juan Araneta ug Aniceto Lacson. Ang Republika sa Negros mao ang gobyerno sa tibuok na pulo sa Negros pagkatapos sa panahon sa mga Katsila hangtod sa pag-abot sa mga Americano.
Kataw'han ug Kultura
Binisayang Hiligaynon ang pinulongan sa Negros Occidental. Pero naay mga dakbayan ug lungsod sa Negros Occidental nga Binisayang Sinugboanon ang ilang pinulongan. Kining mga dakbayan ug lungsod Sugboanon tua sa sidlakang dapit sa lalawigan sa Negros Occidental nga nag-atubang sa Tañon Strait ug sa pulo ug lalawigan sa Sugbo . Ang mga Sugboanong dakbayan ug lungsod sa Negros Occidental mao ang:
Calatrava
Dakbayan sa Escalante
Dakbayan sa San Carlos
Toboso
Heyograpiya
Politikal
Ang Negros Occidental napulo'g siyam (19) ang mga lungsod ug napulo'g tulo (13) ang mga dakbayan. Ang lalawigan mao ang naay kinadam-ang mga dakbayan sa tanang mga lalawigan sa Pilipinas.
Mga Dakbayan
Mga Lungsod
Pisikal
Ekonomiya
Turismo
Kasaysayan
Sa Pagsugod
Sa Panahon sa mga Katsila
Republika sa Negros
Sa Panahon sa mga Americano
Gikan 1946 hangtod karon
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Negros%20Occidental
|
ceb
|
Palawan
|
Ang Palawan mao ang lalawigan nga bag-ong nabalhin sa Kasadpang Kabisay-an gikan sa Rehiyon sa MINAROPA o Habagatang Katagalogan. Ang Isla sa Mindoro ang naa sa amihanan ug ang isla sa Borneo ang sa habagatan.
Mga reperensya
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Palawan
|
ceb
|
Bukidnon
|
Ang Bukidnon usa sa mga lalawigan sa Amihanang Mindanao sa Pilipinas. Ang ulohan o kapital niini maoy ang Dakbayan sa Malaybalay.
==Kataw'han ug Kultura
Heyograpiya
Politikal
Kaluhaan (20) ka lungsod ug duha (2) ka dakbayan ang nahisakpan sa Bukidnon.
Gigikanan: Provincial Planning & Development Office, Province of Bukidnon, National Statistics Office, 2000 Census of Population, Department of Finance (DOF)
Mga Dakbayan
Dakbayan sa Malaybalay
Dakbayan sa Valencia
Mga Lungsod
Pisikal
Kasaysayan
Impormasyon sa Gawas
Gobyerno sa Probinsya sa Bukidnon
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Bukidnon
|
ceb
|
Davao del Norte
|
Katawhan ug Kultura
Ekonomiya
Heyograpiya
Politikal
Mga lungsod
Dakbayan
Mga dakbayan
Pisikal
Kaagi
Mga sumpay sa gawas
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Davao%20del%20Norte
|
ceb
|
Lanao del Norte
|
Ang Lanao del Nort usa ka lalawigan sa Pilipinas nga nahamutangan sa Amihanang Mindanao nga rehiyon. Ang ulohan sa lalawigan maoy ang Tubod. Sa habagatan sa lalawigan maoy ang Lanao del Sur, ang Zamboanga del Sur sa kasadpan, Misamis Oriental sa amihanang-sidlakan, Bukidnon sa sidlakan, and is separated from Misamis Occidental by Iligan Bay.
Katawhan ug Kultura
Ekonomiya
Heyograpiya
Politikal
Ang Lanao del Norte nabahin ngadto sa 22 ka mga lungsod ug 1 ka dakbayan.
Dakbayan
Dakbayan sa Iligan
Mga lungsod
Pisikal
Kaagi
Mga sumpay sa gawas
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Lanao%20del%20Norte
|
ceb
|
Misamis Occidental
|
Province of Misamis Occidental maoy lalawigan sa Pilipinas. Ang Province of Misamis Occidental nahimutang sa rehiyon sa Amihanang Mindanao, sa habagatang bahin sa nasod, km sa habagatan sa ulohang dakbayan Dakbayan sa Manila. Adunay ka molupyo. Ang dapit sa Province of Misamis Occidental mao ang ka mga kilometro kwadrado.
Ang yuta sa Province of Misamis Occidental kay kabungtoran sa amihang-sidlakan, apan sa habagatang-kasadpan nga kini mao ang kabukiran.
Province of Misamis Occidental may sa mosunod nga mga subdibisyon:
Municipality of Tudela
Municipality of Sinacaban
Municipality of Sapang Dalaga
Municipality of Plaridel
Municipality of Panaon
Municipality of Lopez Jaena
Municipality of Jimenez
Municipality of Clarin
Municipality of Calamba
Bonifacio
Municipality of Baliangao
Municipality of Aloran
Municipality of Bonifacio
Municipality of Don Victoriano Chiongbian
Mga lungsod sa Province of Misamis Occidental:
Ozamiz City
Oroquieta
Tangub
Langcangan
Clarin
Calamba
Jimenez
Lopez Jaena
Dimaluna
Tabid
Tudela
Bagakay
Pines
Plaridel
Tubao
Bato
Sapang Dalaga
Sinonoc
Lapase
Sinacaban
Libertad
Pan-an
Unidos
Pangabuan
Sa mosunod nga mga natural nga mga bahin makita sa Province of Misamis Occidental:
Nabigasyon:
Port Misamis (pundohanan)
Mga luuk:
Iligan Bay (luuk)
Paypayan Bay (luuk)
Polo Bay (luuk)
Mga suba:
Agunod (suba)
Aloran River (suba)
Basiran Creek (suba)
Basiran River (suba)
Bocator Creek (suba)
Canat Creek (suba)
Casul River (suba)
Cauayan River (suba)
Clarin River (suba)
Colupan River (suba)
Daisug River (suba)
Damasing River (suba)
Dibolog Creek (suba)
Digoan Creek (suba)
Dimalooc Creek (suba)
Dioyo River (suba)
Diuyu River (suba)
Domogo River (suba)
Ducaling River (suba)
Hinagdong River (suba)
Inamucan River (suba)
Itusan River (suba)
Labo River (suba)
Labuyo Creek (suba)
Langaran River (suba)
Litapan Creek (suba)
Loculan River (suba)
Lupagan River (suba)
Magpangi River (suba)
Maicay River (suba)
Malaubang River (suba)
Man-an River (suba)
Mapa (suba)
Maquilao Creek (suba)
Oroquieta River (suba)
Palilan River (suba)
Panaun River (suba)
Pangabuan Creek (suba)
Papayan River (suba)
Pinis River (suba)
Polot River (suba)
Samasap River (suba)
San Vicente River (suba)
Sibac River (suba)
Sibugon River (suba)
Sibula Creek (suba)
Sinacaban River (suba)
Siniyan River (suba)
Sinonoc River (suba)
Sungan Creek (suba)
Tabid Creek (suba)
Tabu River (suba)
Tapan River (suba)
Tinago Creek (suba)
Tudela River (suba)
Salog sa dagat:
Loculan Shoals (piliw)
Narvaez Shoal (piliw)
Mga lanaw:
Lake Duminagat (lanaw)
Kapuloan:
Buhobuho Islands (kapuloan)
Cabgan Island (pulo)
Capayas Island (pulo)
Mangla Island (pulo)
Naburos Island (pulo)
Naputhao Island (pulo)
Silanga Island (pulo)
Solaton Island (pulo)
Mga bungtod:
Bucagan Hill (bungtod)
Ilijanhill (bungtod)
Mga lawis:
Balaring Point (punta)
Baliangao Point (punta)
Balicaocao Point (punta)
Basirang Point (punta)
Baubaon Point (punta)
Bulalo Point (punta)
Caluya Point (punta)
Damasing Point (punta)
Hinagdong Point (punta)
Inamucan Point (punta)
Labayan Point (punta)
Loculan Point (punta)
Malaubang Point (punta)
Manala Point (punta)
Mangla Point (punta)
Mapaan Point (punta)
Miray Point (punta)
Misamis Point (punta)
Napolo Point (punta)
Opol Point (punta)
Panaun Point (punta)
Polo Point (punta)
Pulanglupa Point (punta)
Saguing Point (punta)
Silanga Point (punta)
Simio Point (punta)
Sulong Point (punta)
Tabid Point (punta)
Taboc Point (punta)
Tabu Point (punta)
Talabaan Point (punta)
Usucan Point (punta)
Kabukiran:
Mount Ampiro (bukid)
Mount Malindang (bukid)
North Peak (tumoy sa bukid)
South Peak (tumoy sa bukid)
Kagaangan:
Iligan Reef (kagaangan)
Madre Reef (kagaangan)
Poricos Reef (kagaangan)
Saysay
Ang mga gi basihan niini
Gikan sa gawas nga tinubdan
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Misamis%20Occidental
|
ceb
|
Surigao del Norte
|
Ang Surigao del Norte usa ka lalawigan sa Pilipinas nga nahimutang sa rehiyon sa Caraga sa Mindanao. Ang ulohan sa lalawigan maoy ang Dakbayan sa Surigao.
Heyograpiya
Politika
Ang Surigao del Norte nabahin ngadto sa 20 ka lungsod ug 1 ka dakbayan.
Dakbayan
Dakbayan sa Surigao
Mga lungsod
Mga sumpay sa gawas
Isla sa Siargao
Kapupod-an sa Surigao - Surfing Capital of the Philippines
Dugang impormasyon sa Surigao del Norte sa Agusan–Surigao Historical Archive
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Surigao%20del%20Norte
|
ceb
|
Agusan del Norte
|
Ang Agusan del Norte usa ka lalawigan sa Pilipinas. Kini nahimutang sa rehiyon sa CARAGA sa Mindanao. Ang kapitolyo sa Agusan del Norte nahimutang sa Dakbayan sa Butuan. Sa amihanan sa maong lalawigan ang Surigao del Norte, Surigao del Sur sa sidlakan, Agusan del Sur sa habagatan, ug ang Misamis Oriental sa kasadpan. Kini nag-atubang sa Bahiya sa Butuan, nga lakip sa Dagat sa Bohol, sa amihanang-kasadpan.
Katawhan ug kultura
Ekonomiya
Heyograpiya
Politikal
Ang Agusan del Norte nabahin ngadto sa 11 ka mga lungsod ug 1 ka dakbayan.
Kaagi
Ang lalawigan sa Agusan gibahin ngadto sa duha ka lalawigan (Norte ug Sur) sa Akta Republika Numero 4979.
Mga sumpay sa gawas
The Official Website of the Provincial Government of Agusan del Norte
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Agusan%20del%20Norte
|
ceb
|
Zamboanga del Norte
|
Ang Zamboanga del Norte (sa literal nga Binisaya: Zamboanga sa Amihanan)usa ka lalawigan sa Pilipinas nga nahimutang sa Peninsula sa Zamboangang rehiyon sa Mindanao. Ang ulohan sa lalawigan maoy ang Dakbayan sa Dipolog ug tapad sa lalawigan ang Zamboanga del Sur ug ang Zamboanga Sibugay sa habagatan ug makaplagan ang lalawigan sa Misamis Occidental sidlakan. Ang Dagat Sulu nahimutang sa amihanang-kasadpan gikan sa Zamboanga del Norte.
Heyograpiya
Politikal
Ang Zamboanga del Norte nabahin ngadto sa kaluhaan ug lima (25) ka lungsod ug duha (2) ka dakbayan.
Mga dakbayan
Dakbayan sa Dapitan
Dakbayan sa Dipolog
Mga lungsod
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Zamboanga%20del%20Norte
|
ceb
|
Tawi-Tawi
|
Ang Tawi-Tawi usa ka pulong lalawigan sa Pilipinas. Kini lakip sa Awtonomong Rehiyon sa Bangsamoro sa Muslim Mindanao. Ang ulohan sa Tawi-Tawi mao ang Panglima Sugala ug ang lalawigan mao ang kinahabagatan sa tanang probinsiya sa nasod. Sa amihanang-sidlakan makit-an ang lalawigan sa Sulu samtang sa kasadpan mao ang Sabah nga sakop sa nasod sa Malasya. Sakop usab sa Tawi-Tawi ang pipila ka mga pulo sa Dagat sa Sulu, ang Cagayan de Tawi-Tawi, ug ang Turtle Islands, 20 kilometro lamang gikan sa Sabah.
Katawhan ug Kultura
Mayoriya sa mga tawo sa Tawi-Tawi sakop sa Sama o Badjao nga tribo. Daghan sa mga tawo ang may inadlawng pakiglambigitay sa mga taga-Sabah, tungod kay 14 kilometro lamang kini gikan sa Tawi-Tawi. Ang mga dayalekto sa Sama, Tausug, Badjao, Arabo, ug Bahasa Malaysia ang gigamit nga mga pinulongan.
Ekonomiya
Heyograpiya
Politikal
Ang Tawi-Tawi gibahin ngadto sa 10 ka mga lungsod. Walo sa mga lungsod anaa mahimutang sa Arkipelago sa Sulu, samtang ang duha (Mapun, ug Turtle Islands) anaa sa Dagat sa Sulu.
Mga lungsod
Pisikal
Kaagi
Mga sumpay sa gawas
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Tawi-Tawi
|
ceb
|
Camiguin
|
Ang Camiguin usa ka islang-lalawigan sa Pilipinas sa Amihanang Mindanao nga rehiyon.
Ang ulohan sa lalawigan maoy ang Mambajao ug ang lalawigan maoy ang ika-duha nga kinagamay nga lalawigan sa populasyon ug sa arya sa yuta. Ang Batanes ra ang mas gamay. Ang isla sa Camiguin diha sa Dagat Bohol mga 10 ka kilometro sa amihanan sa Misamis Oriental.
Heyograpiya
Politikal
Ang Camiguin nabahin ngadto sa lima (5) ka lungsod.
Mga Lungsod
Pisikal
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Camiguin
|
ceb
|
Davao del Sur
|
Usa ka lalawigan sa Pilipinas ang Davao del Sur kun Habagatang Dabaw nga nahimutang sa Rehiyon sa Davao sa Mindanao. Ang ulohan sa lalawigan mao ang Dakbayan sa Digos ug sa amihanan gikan sa lalawigan makaplagan ang Dakbayan sa Davao. Sa habagatan makaplagan ang Davao Occidental. Sa kasadpan, ang mga lalawigan sa Cotabato, Sultan Kudarat, Habagatang Cotabato, ug Sarangani. Sa sidlakan sa lalawigan mao ang Golpo sa Davao.
Ang Dakbayan sa Davao lakip sa una sa lalawigan hangtod nga gihimo kini nga usa ka independenteng dakbayan. Ang Dakbayan sa Davao nagdumala sa iyang kaugalingon, dili lakip sa lalawigan ug naay kaugalingong mga representante sa Congreso.
Kaagi
Ang sinugdanan sa Rehiyong Dabaw ug Davao del Sur nalangkit sa pagmugna sa Dakbayang Dabaw, nga unang gitukodan sa habagatang Mindanao niadtong 1848 ni José Uyanguren sa Basque nga lalawigan sa Gipuzkoa sa Espanya. Ang lalawigan sa Nueva Guipúzcoa natukod sa rehiyon nga gisakopan ni Uyanguren niadtong 1849, uban ang Rehiyong Davao, nga ginatawag kaniadto og Nueva Vergara, isip kaulohan sa lalawigan. Human nahimong pamuno si Uyanguren, napakyas siya sa iyang mga paningkamot sa pag-ugmad sa Nueva Guipúzcoa.
Niadtong Oktubre 5, 1884, katloan ug unom ka tuig human sa pagkatukod sa Davao, natukod ang lungsod sa Santa Cruz. Mao kini ang unang lungsod nga natukod sa habagatan sa Davao ug mao na karon ang labing karaan sa lalawigan.
Ang administrasyong Espanyol sa Pilipinas natapos niadtong 1898 human sa pagkapildi sa mga Katsila sa Gubat Espanyol-Amerikano. Pipila ka mga katawhan gikan sa Kabisay-an, Luzon, ug Hapon misugod sa pag-abot sa rehiyon sa sayong bahin sa napuloan-1900. Ang pag-uswag sa ekonomiya sa rehiyon nisugod sa pag-uswag tungod sa pagdaghan sa patigayon sa panguma.
Daghang mga katwhan gikan sa Kabisay-an ug gikan sa Ilocos ang nangadto sa Digos, tungod kay usa kini ka bahin sa daghang pagkaon sa lalawigan sa Davao del Sur. Gisakopan ang Digos kaniadto sa mga sundalong Hapones niadtong tuig 1942.
Ekonomiya
Heyograpiya
Politikal
Mga dakbayan
Dakbayan sa Digos
Mga lungsod
Bansalan
Hagonoy
Kiblawan
Magsaysay
Malalag
Matanao
Padada
Santa Cruz
Sulop
Sulop
Pisikal
Kagamhanan
Pamuno:
Marc Douglas Cagas IV
Bise Pamuno:
John Tracy Cagas
Tinugyanan:
Mag-usang distrito sa Davao del Sur
Mercedes "Didi" Cagas
Mga sumpay sa gawas
Davao City Travel and Tourism Guide
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Davao%20del%20Sur
|
ceb
|
Lanao del Sur
|
Ang Lanao del Sur usa ka lalawigan sa Pilipinas nga nahamutangan sa Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM). Ang ulohan sa lalawigan maoy ang Dakbayan sa Marawi ug ang lalawigan sa Lanao del Norte nahamutangan sa amihanan sa lalawigan. Ang lalawigan sa Bukidnon nahamutangan sa sidlakan, ug ang mga lalawigan sa Maguindanao ug Cotabato sa habagatan. Sa habagatang-kasadpan nahamutangan ang Illana Bay, na lakip sa Moro Gulf. Sa interior sa Lanao del Sur ang Danaw sa Lanao, ang kinadak-ang danaw sa Mindanao, nga didto nahamutangan ang Maria Cristina Falls, ang kinadak-ang waterfall sa nasod.
Heyograpiya
Politikal
Ang Lanao del Sur may 38 ka lungsod ug 1 ka dakbayan.
Dakbayan
Dakbayan sa Marawi
Mga Lungsod
Pisikal
Kaagi
Mga sumpay sa gawas
Mga lalawigan sa Pilipinas
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Lanao%20del%20Sur
|
ceb
|
Cabucgayan, Biliran
|
Ang Cabucgayan usa sa mga lungsod sa lalawigan sa Biliran sa Sidlakang Kabisay-ang rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa sinsos sa tuig 2000, kini 17,691 ka tawo sa 3,372 ka bubong. Binisayang Winaray ang pinulongan sa Cabucgayan.
Ang ngalan nga Cabucgayan gikutlo gikan sa pulong bukgay nga usa ka matang sa makaong alukabhang sa lab-as nga tubig.
Mga Barangay
Ang Cabucgayan nabahin ngadto sa napulo'g tulo (13) ka barangay.
Kasaysayan
Mga lungsod ug dakbayan sa Biliran
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Cabucgayan%2C%20Biliran
|
ceb
|
Culaba, Biliran
|
Ang Culaba usa sa mga lungsod sa lalawigan sa Biliran sa Sidlakang Kabisay-ang rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa sensus sa tuig 2000, kini may katawhanan nga 11,506 ka tawo sa 2,193 ka bubong.
Mga Baranggay
Ang Culaba nabahin ngadto sa napulo'g pito (17) ka baranggay.
Mga sumpay sa gawas
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippines Census Information
Mga lungsod ug dakbayan sa Biliran
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Culaba%2C%20Biliran
|
ceb
|
Kawayan, Biliran
|
Ang Kawayan usa sa mga lungsod sa lalawigan sa Biliran sa Sidlakang Kabisay-ang rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Sumala sa sinsos sa tuig 2000, kini may katawhanan nga 17,507 ka tawo sa 3,688 ka bubong.
Mga baranggay
Ang Kawayan nabahin sa kawhaan (20) ka barangay.
Mga sumpay sa gawas
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippines Census Information
Mga lungsod ug dakbayan sa Biliran
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Kawayan%2C%20Biliran
|
ceb
|
Maripipi, Biliran
|
Ang Maripipi usa sa mga lungsod sa lalawigan sa Biliran sa Sidlakang Kabisay-ang rehiyon sa Kabisay-an sa Pilipinas. Kini nga lungsod usa ka pulo-lungsod sa lalawigan. Mao ra kini ang lungsod sa lalawigan sa Biliran nga wala nahisakop sa unay sa isla sa Biliran.
Binisayang Winaray ang pinulongan sa Maripipi. Mao kini ang kinakasadpang lungsod sa lalawigan nga Binisayang Winaray ang pinulongan.
Sumala sa sinsos sa tuig 2000, kini may populasyon nga 8,319 ka katawhanan sa 1,562 ka bubong.
Mga Barangay
Ang Maripipi nabahin ngadto sa napulo'g lima (15) ka barangay.
Agutay
Banlas
Bato
Binalayan West
Binalayan East
Burabod
Calbani
Canduhao
Casibang
Danao
Ol-og
Binongto-an (Poblacion Norte
Ermita (Poblacion Sur)
Trabugan
Viga
Kasaysayan
Mga sumpay sa gawas
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippines Census Information
Mga lungsod ug dakbayan sa Biliran
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Maripipi%2C%20Biliran
|
ceb
|
Basilan
|
Ang Basilan usa ka pulong lalawigan sa Pilipinas nga nahimutang sa Awtonomong Rehiyon sa Bangsamoro sa Muslim Mindanao (BARMM). Ang iyang kapitolyo nahimutang sa Dakbayan sa Lamitan sa habagatang baybayong sa Zamboanga Peninsula. Ang Basilan usa sa kinaamihanang pulo sa Arkipelago sa Sulu.
Ang Basilan kanunayng nahilakip sa mga internasyonal nga balita tungod kay kini usa sa mga strongholds sa teroristang grupo Abu Sayyaf. Kining maong pundok mikidnap sa pipila ka mga turista gikan sa Palawan ug midala kanila ngadto sa Basilan, lakip na ang Amerikanong misyonaryo, Martin ug Gracia Burnham.
Katawhan ug kultura
Ekonomiya
Heyograpiya
Politikal
Ang Basilan nabahin ngadto sa siyam ka lungsod ug duha ka dakbayan. Ang Dakbayan sa Isabela mao ang kapital sa Basilan. Apan kini independente sa lalawigan ug sakop gani sa rehiyon sa Zamboanga Peninsula (dili sa ARMM). Ang Basilan sakop kanhi sa Kasadpang Mindanao (ang kanhi ngalan sa Zamboanga Peninsula) apan sa usa ka plebisito mihukom ang mga lungsoranon niini nga mopasakop sa ARMM, apan walay labot ang Dakbayan sa Isabela.
Mga dakbayan
Dakbayan sa Isabela
Dakbayan sa Lamitan
Mga lungsod
Pisikal
Kaagi
Galeriya sa hulagway
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Basilan
|
ceb
|
Maguindanao
|
Ang Maguindanao usa ka lalawigan sa Pilipinas. Kini nahimutang sa Awtonomong Rehiyon sa Bangsamoro sa Muslim Mindanao (BARMM). Ang iyang ulohan mao ang Shariff Aguak. Sa amihanan sa maong lalawigan nahimutang ang Lanao del Sur, sa sidlakan ang Cotabato, ug sa habagatan ang Sultan Kudarat. Sa kasadpan sa maong probinsiya makita ang Golpo sa Moro.
Heyograpiya
Politikal
Ang Maguindanao gibahin ngadto sa 19 ka mga lungsod ug usa ka dakbayan.
Ang Dakbayan sa Cotabato independente sa lalawigan bisan kon kini lakip sa pisikal nga teritoryo.
Dakbayan
Dakbayan sa Cotabato -- Bantayi nga kini independente sa lalawigan bisan kon kini lakip sa pisikal nga teritoryo. Ug bisan kon kini mao ang rehiyonal nga sentro sa Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao, kini sakop sa SOCCSKSARGEN.
Mga lungsod
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Maguindanao
|
ceb
|
Sulu
|
Ang Sulu usa ka pulong lalawigan sa Pilipinas. Kini lakip sa [[Bangsamoro|Awtonomong Rehiyon sa Bangsamoro sa Muslim Mindanao (BARMM). Ang iyang ulohan mao ang Jolo. Kini nahimutang sa tunga-tungang mga pulo sa Arkipelago sa Sulu, taliwala sa Basilan ug Tawi-tawi. Kini mao ang pinuy-anan sa Royal nga Sultanato sa Sulu.
Katawhan ug kultura
Ekonomiya
Heyograpiya
Politikal
Ang Sulu nabahin ngadto sa 18 ka mga lungsod.
Mga lungsod
Pisikal
Kaagi
Tan-awa usab
Islam sa Pilipinas
Mga sumpay sa gawas
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Sulu
|
ceb
|
Agusan del Sur
|
Ang Agusan del Sur usa ka lalawigan sa Pilipinas nga nahimutang sa Caraga nga rehiyon sa Mindanao. Ang lungsod sa Prosperidad mao ang ulohan sa lalawigan.
Heyograpiya
Politikal
Ang Agusan del Sur nabahin ngadto sa usa (1) ka dakbayan ug napulo'g tulo (13) ka lungsod:
Dakbayan
Dakbayan sa Bayugan
Mga lungsod
Mga sumpay sa gawas
Ang opisyal nga websayt sa Gobyerno sa Lalawigan sa Agusan del Sur
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Agusan%20del%20Sur
|
ceb
|
Surigao del Sur
|
Ang Surigao del Sur usa ka lalawigan sa Pilipinas nga nahimutang sa Caraga nga rehiyon sa Mindanao. Ang ulohan sa lalawigan mao'y ang lungsod sa Tandag.
Heyograpiya
Politikal
Ang Surigao del Sur nabahin ngadto sa napulo'g pito (17) ka lungsod ug duha (2) ka dakbayan.
Dakbayan
Dakbayan sa Bislig
Dakbayan sa Tandag
Mga lungsod
Mga iladong molupyo
Vicente L. Pimentel
Jacinto P. Elpa
Florita Herrera Irizari
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Surigao%20del%20Sur
|
ceb
|
Muhammad Kudarat
|
Si Sultang Muhammad Dipatuan Qudratullah Nasiruddin maoy Sultan sa Magindanaw. Gipangalan sa kaniya ang lalawigan sa Sultan Kudarat sa Pilipinas.
Tan-awa usab
Sultan Kudarat
Mga kawani sa kagamhanang Pilipino
Mga nasodnong bayani sa Pilipinas
Mga Pilipinong Muslim
Mga natawo sa 1581
Mga namatay sa 1671
Mga natawo sa wala mailhi nga petsa
Mga namatay sa wala mailhi nga petsa
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Muhammad%20Kudarat
|
ceb
|
Basay, Samar
|
Ang Basay (Ininggles: Basey) usa sa mga lungsod sa lalawigan sa Samar. Sumala sa 2000 nga sensus, ang Basay may populasyon nga 43,809 ka tawo sa 9,013 ka bubong.
Ngalan
Basay ang eksaktong ngalan ug paglitok. Kini kinutlo sa pulong mabaysay sa Winaray (maanyag kon sa Sinugboanon). Ang opisyal nga Ininggles nga paglitok ug pagsulat nga Basey gikan sa sayop nga paglitok sa mga Amerikano.
Mga baranggay
Kalim-ag usa ang mga baranggay sa Basay.
Mga sumpay sa gawas
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippine Census Information
Mga lungsod ug dakbayan sa Samar
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Basay%2C%20Samar
|
ceb
|
Poro, Sugbo
|
Alang sa ubang mga dapit sa mao gihapon nga ngalan, tan-awa ang Poro.
Ang Poro ikaupat nga klaseng municipalidad nahimutang sa probensya sa Cebu, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 63.59 kilometros quadrado ug nahimutang saikaduhang distrito.
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 23,498 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 6049.
Nahimutangan
Ang lungsod sa Poro nahimutang sa nahimutang sa isla sa Camotes nga sakop sa lalawigan sa Sugbo. Sa amihanan ug habagatan sa lungsod makaplagan ang Dagat sa Camotes; sa sidlakan ang Tudela; ug sa kasadpan ang San Francisco.
Populasyon
Sumala sa 2000 nga senso, ang Poro may 21,397 ka tawo sa 4,430 ka bubong.
Mga barangay
Ang Poro may 17 ka barangay.
Adela
Altavista
Cagcagan
Cansabusab
Daan Paz
Eastern Poblacion
Esperanza
Libertad
Mabini
Mercedes
Pagsa
Paz
Rizal
San Jose
Santa Rita
Teguis
Western Poblacion
Kasaysayan
Turismo
Mga iladong tawo nga lumadnon sa Poro
Mga reperensiya
Dugang impormasyon
Standard Geographic Code
Philippine Census Information
Information on Poro
Kapital sa munisipyo ang Poro sa Pilipinas. Nahimutang ni sa munisipyo sa Poro, lalawigan sa Province of Cebu ug rehiyon sa Central Visayas, sa habagatan-sidlakang bahin sa nasod, km sa habagatan-sidlakan sa Dakbayan sa Manila ang ulohan sa nasod. metros ibabaw sa dagat kahaboga ang nahimutangan sa Poro, ug adunay ka molupyo. Ang Poro nahimutang sa pulo sa Tegus Mangrove.
Ang yuta palibot sa Poro kabungtoran sa amihang-sidlakan, apan sa amihang-kasadpan nga kini mao ang patag. Sa habagatang-sidlakan, dagat ang pinakaduol sa Poro. Ang kinahabogang dapit sa palibot dunay gihabogon nga ka metro ug km sa amihanan-sidlakan sa Poro. Ang kinadul-ang mas dakong lungsod mao ang San Francisco, km sa amihanan-kasadpan sa Poro. Sa rehiyon palibot sa Poro, mga lawis talagsaon komon.
Saysay
Ang mga gi basihan niini
Mga lungsod ug dakbayan sa Sugbo
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Poro%2C%20Sugbo
|
ceb
|
Alegria, Sugbo
|
Ang Alegria usa sa mga lungsod sa lalawigan sa Sugbo.
Nahimutangan
Ang lungsod sa Alegria nahimutang sa habagatang-kasapdang bahin sa lalawigan sa Sugbo ug nag-atubang sa Tañon Strait. Sa amihanan sa lungsod makaplagan ang lungsod sa Badian; sa sidlakan ang Alcoy; sa habagatan ang Ginatilan; ug sa kasadpan ang Tañon Strait
Populasyon
Sumala sa 2000 nga senso, ang Alegria may 20,677 ka tawo sa 4,229 ka bubong.
Mga barangay
Ang Alegria may 9 ka barangay.
Compostela
Guadalupe
Legaspi
Lepanto
Madridejos
Montpeller
Poblacion
Santa Filomena
Valencia
Kasaysayan
Turismo
Mga iladong tawo nga lumadnon sa Alegria
Mga reperensiya
Dugang impormasyon
Standard Geographic Code
Philippine Census Information
Information on Alegria
Mga lungsod ug dakbayan sa Sugbo
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Alegria%2C%20Sugbo
|
ceb
|
Argao, Sugbo
|
Ang Argao usa sa mga lungsod sa lalawigan sa Sugbo.
Nahimutangan
Ang lungsod sa Argao nahimutang sa habagatan-sidlakang bahin sa lalawigan sa Sugbo ug nag-atubang sa Cebu Strait. Sa amihanan sa lungsod makaplagan ang lungsod sa Sibonga; sa sidlakan ang Cebu Strait; sa habagatan ang Dalaguete; ug sa kasadpan ang mga lungsod sa Ronda, Alcantara, ug Moalboal.
Ang Argao 68 ka kilometro gikan sa Dakbayan sa Sugbo.
Populasyon
Sumala sa 2000 nga sensus, ang Argao may 61,010 ka tawo sa 12,227 ka bubong.
Mga barangay
Ang Argao may 45 ka barangay.
Mga iladong tawo nga lumad sa Argao
Hilario Davide, Sr.
Hilario Davide, Jr.
Cerge Remonde
Mga reperensya
Mga sumpay sa gawas
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippine Census Information
e-LGU Information on Argao
Argao Tourism
Mga lungsod ug dakbayan sa Sugbo
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Argao%2C%20Sugbo
|
ceb
|
Pilar, Sugbo
|
Ang Pilar ikalima nga klaseng municipalidad nahimutang sa probensya sa Cebu, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 32.42 kilometros quadrado ug nahimutang saikalima nga distrito.
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 11,564 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 6048.
Nahimutangan
Ang lungsod sa Pilar nahimutang sa isla sa Camotes nga sakop sa lalawigan sa Sugbo ug nag-atubang sa isla sa probinsiya sa Leyte. Ang lungsod gipalibotan sa katubigan sa Dagat sa Camotes.
Populasyon
Sumala sa 2000 nga senso, ang Pilar may 11,226 ka tawo sa 2,638 ka bubong.
Mga barangay
Ang Pilar may 13 ka barangay.
Biasong
Cawit
Dapdap
Esperanza
Lanao
Lower Poblacion
Moabog
Montserrat
San Isidro
San Juan
Upper Poblacion
Villahermosa
Imelda
Kasaysayan
Turismo
Mga iladong tawo nga lumadnon sa Pilar
Late Don Filomeno Torres, Ex-Mayor of Camotes, rich businessman; father of Proceso R. Torres who married to Manuela Bontes who resides in Cagayan de Oro City with 6 children; Feves, Matilde, Maximiano, Proceso, Robert, Ma. Flordeliza.
Don Felomino Torres children; Loloy, Tating, Proceso, Genoveva, Vicente...
Mga reperensiya
Dugang impormasyon
Standard Geographic Code
Philippine Census Information
Information on Pilar
Mga lungsod ug dakbayan sa Sugbo
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Pilar%2C%20Sugbo
|
ceb
|
Calbiga, Samar
|
Ang Calbiga usa sa mga lungsod sa lalawigan sa Samar sa Pilipinas. Sumala sa 2000 census, ang populasyon 18,890 ka tawo sa 3,889 na bubong.
Mga Barangay
41 ang barangay sa Calbiga.
Dugang na impormasyon
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippines Census Information
Mga lungsod ug dakbayan sa Samar
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Calbiga%2C%20Samar
|
ceb
|
Carmen, Sugbo
|
Ang Carmen usa sa mga lungsod sa lalawigan sa Sugbo sa Pilipinas.
Nahimutangan
Populasyon
Sumala sa 2000 na senso, sa Carmen may 37,351 ka tawo sa 7,377 na bubong.
Mga Barangay
21 barangay ang nahisakpan sa Carmen.
Kasaysayan
Turismo
Mga iladong tawo nga lumadnon sa Carmen
Mga reperensiya
Mga sumpay sa gawas
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippines Census Information
Mga lungsod ug dakbayan sa Sugbo
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Carmen%2C%20Sugbo
|
ceb
|
Hinabangan, Samar
|
Ang Hinabangan ikaupat nga klaseng municipalidad nahimutang sa probensya sa Samar, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 460.08 kilometros quadrado ug nahimutang saikaduhang distrito.
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 12,651 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 6713.
Mga Barangay
Kalohaan ug usa (21) ang barangay sa Hinabangan.
Mga sumpay sa gawas
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippines Census Information
Mga lungsod ug dakbayan sa Samar
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Hinabangan%2C%20Samar
|
ceb
|
Catbalogan
|
Ang Catbalogan ikaunom nga klaseng dakbayan nahimutang sa probensya sa Samar, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 274.22 kilometros quadrado ug nahimutang ikaduhang distrito.
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 94,317 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 6700. Mao kini ang ulohan sa lalawigan.
Sa Pebrero 5, 2007 nahimo nga balaod ang Buhat sa Republika 9391 (o Republic Act 9391) nga nagbalhin sa Catbalogan gikan sa pagkalungsod ngadto sa pagkadakbayan. Sa Hunyo 16, 2007 gi-aprobahan sa mga taga-Catbalogan sa usa ka plebisito ang paghimo sa Catbalogan ngadto sa usa ka dakbayan.
Mga Barangay
Ang Lungsod sa Catbalogan nabahin ngadto sa 57 ka barangay.
Mga Malls
CityMall Catbalogan (planned)
Mga Radyo
DYMS 1044 kHz
DYHO 105.7 MHz (Abangan)
Mga sumpay sa gawas
Opisyal na Websayt sa Catbalogan
http://catbalogan.lgu-ph.com
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippine Census Information
Mga lungsod ug dakbayan sa Samar
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Catbalogan
|
ceb
|
Sinugboanon
|
Ang Binisayang Sinugboanon kun Sinebwano (Kinatsila: idioma cebuano) usa sa mga Binisayang pinulongan sa Pilipinas. Ginasulti kini sa Tunga-tungang Kabisay-an, sidlakang Negros Occidental, kasadpang Sidlakang Kabisay-an (nga mamatikdan sa Ormoc) ug amihanan ug kasadpang Mindanao. Mga 20,000,000 ka tawo (sumala sa Ethnologue) ang lumadnong manunulti niini. Ang pinulongan ang labing kaylap nga gisulti nga pinulongang Binisaya.
Pangmatang
Ang Sinugboanon usa ka pinulongang Awstronesyo; sa kasagaran, gipagmatang kini isip sa usa sa limang mga nag-unang sanga sa mga pinulongang Binisaya, bahin sa labi pang lapad nga matang nga mga pinulongang Pilipinhon.
Mga tingog
Ang Binisayang Sinugboanon anaay napulog pito ka katingog: p, t, k, ʔ (pinapiit nga pahunong), b, d, g, m, n, ng, s, h, w, l, r, y, ug j (gisulat usab nga gy kun dy). Ang mga katingog nga [d] ug [r] mga alopono kaniadto apan dili magkapuli, sama sa kabungtoran [gikan sa bungtod] nga mao ang tukma ug dili *kabungtodan ug tagadiha [gikan sa diha] ug dili *tagariha.
Ang pinapiit nga pahunong (ʔ) kasagarang makita taliwala sa duha ka patingog, apan mahimo usab nga makita sa tanang pagkabutang. Sama sa Tinagalog, ang pinapiit nga pahunong kasagaran wala gipakita sa pagsulat. Kon kini gipakita, kasagaran kini gisulat ingon giyon kun apostrope kon kini anaa sa tunga sa pulong (pananglitan tuo, tu-o kun tu'o). Sa labi pang pormal nga mga konteksto, kon ang pinapiit nga pahunong anaa sa kataposan sa pulong, kini gipakita gamit ang usa ka asentong pahasga kon ang pagkabundak ug ang pinapiit nga pahunong anaa sa kataposang patingog (pananglitan basâ). Gipakita gamit ang usa ka asentong hanla kon ang pinapiit nga pahunong anaa sa kataposang patingog apan ang pagkabundak anaa sa sunod sa kataposang silaba (pananglitan batà).
Ang Sinugboanon anaay usab tulo ka patingog: a, e/i, ug o/u. Ang mga patingog nga u ug o mga alopono, nga ang u kanunay nga gigamit sa sinugdan sa silaba, ug ang o kanunayng sa ulahi o iwitan. Ang e orihinal nga sa pipila lamang ka mga pulong sama sa "babaye", "dayeg", "gane", ug "pangadye", ug sa mga awitan, sa e ang alopono sa i sa kataposang silaba. Sa pag-abot sa Kinatsila daghan pang mga pulong ang napuno. Ang pagkabundak usa usab ka tiglahi sa mga pulong, mao nga ang dápit lahi sa dapít.
Ang pagkabundak kasagaran sa sunod sa kataposang silaba kon gitakpan kanang silaba (CVC kun VC). Sa laing bahin, kon bukas ang silaba (CV kun V), ang pagkabundak mahimong anaa sa sunod sa kataposang kun sa kataposang silaba (bisan og anaay pipila ka mga kondisyon kun mga kategoriya diin matag-an ang pagkabundak, sama sa mga kaiphan ug sa mga panghulip).
Heyograpikanhong pagkakatag
Ang Sinugboanon lunlong iginasulti sa mga nagpuyo sa Sugbo, Bohol, sidlakang Negros, kasadpang bahin sa Leyte ug Biliran, sikatlong bahin sa Masbate ug sa kinatibuk-an sa Mindanao isip inahang dila kun lingua franca. Ginasulti usab kini sa ubang mga lungsod sa Samar, ug sa Metro Manila. Hangtod sa tuig 1975, ang Sugboanon milabaw sa Tinagalog sa gidaghanon sa mga manggagamit, apan ang Sugboanon gihapon ang labing daghan og lumad nga manggagamit. Ang mga pagpamalhin sa Sugbo, Bohol ug Negros Oriental ngadto sa Mindanao ug bali-bali nakapadaghan sa Sugboanon nga mga manultihay sa Pilipinas. Ang ubang sinultian sa Sinugboanon naghatag og lain-laing ngalan sa ilang pinulongan. Ang mga nagpuyo sa Bohol motawag niini og Bol-anon samtang ang mga Sugboanon ang pinulongan sa dapit sa Leyte motawag niini usahay og Kana. Kadaghanan sa ubang dapit motawag niining pinulongan isip Binisaya lang.
Ginasulti usab kini sa mga Waray sa Leyte ug Samar, Porohanon sa Poro, mga Ilonggo sa Negros Oriental, Eskaya sa Bohol, ug sa mga lumad (sama sa mga Ata, Bagobo, Butuanon, Maranao ug Tausug) ug mga mibalhin nga mga Pilipinhong hugpong lumadnon (sama sa Ilokano ug Ilonggo), tagagawas nga mga lumadnong hugpong (sama sa Katsila-Pilipino, Intsek-Pilipino, Hapon-Pilipino, ug mga Koreyano-Pilipino, ug ubang mga tawo sa Mindanao isip ikaduha o ikatulong pinulongan.
Kaagi
Unang gihulagway ang Sinugboanon sa usa ka listahan sa kapulongan nga gihugpong ni Antonio Pigafetta, usa ka Italyanhong eksplorer nga kabahin sa ekspidesyon ni Ferdinand Magellan sa 1521. Nagsugod sa pagsulat sa Sinugboanon ang Katsilang mga misyonero panahon sa sayong bahin sa ika-18 nga gatosay. Tungod sa ngadto-ngadtong 333 ka tuig nga panahong kolonyal sa Katsila, naa'y daghang mga pulong nga gigikanan sa Kinatsila ang Sinugboanong.
Samtang naa'y pamatuod og una-Katsilang paagi sa pagsulat alang sa pinulongan, ang paggamit niadto niadtong panahona murag panalagsa. Kadtong sinulatang Binisaya, nga gitawag og "Kudlit-kabadlit" sa mga lumad, gitala sa mga Katsila.
Naimpluwensyahan pag-ayo ang pinulongan sa Kinatsila atol sa panahon sa pagmando sa Katsila gikan sa 1565 hangtod 1898. Pananglitan, sa paghiabot sa mga Katsilang kolonista, gipaila ang usa ka paagi sa pagsulat nga gipasukad sa alpabetong Latin uban sa ubay-ubayng Kinatsilang mga hinulam nga pulong.
Batadila
Pulingalan
Ang mga pulingalan mausab ang awitan sa persona, kaiphan, ug kaso.
Ang upat ka mga kaso mao ang nominatibo, pagpanag-iyang giuna, pagpanag-iyang giulahi ug obliko.
Demonstratibong pulingalan
Deyktik
Ang mga deyktik, mga pulong sama sa dinhi ug didto, nagtumong sa mga lokasyon tali sa nagtabi ug gitabian. Dugang pa sa parehas nga upat ka paagi nga kalainan sa kaduol alang sa mga demonstratibo (mas duol sa nagtabi, duol sa nagtabi ug gitabian, duol sa gitabian ug layo sa duha), ang mga deyktik makapahayag sa tulo ka mga panahon:
Pangkaron: "Naa si X karon"
Panggahapon: "Naa si X kaniadto"
Pangugma: "Naa si X unya"
Pungan
Timailhan sa kaso
Ang Sinugboanong mga pungan adunay tulo ka kaso gibase sa ilang papel sa usa ka tudling-pulong:
Lahos – Kini ang kaso sa gihatagan og pagtagad o hilisgutan.
Dilahos – Kini ang kaso sa aktor/ahente/tigbuhat sa mga porma sa punglihok nga wala magpunting sa aktor. Kini usab ang kaso sa pagpanag-iya ug molihok nga susama sa henitibo.
Obliko – Usa ka kangilitang kaso; gigamit kini sa pagmarka sa bisan unsang pungan nga dili ang aktor/ahente/tigbuhat o ang hilisgutan/gihatagan og pagtagad sa tudling-pulong.
† Kini nga mga pulong giisip na nga karaan na apan nabuhi isip langgikit -'y, sama sa "sila'y niadto" o "unsa'y ato".
Kaiphan
Sa Sinugboanon, ang pagkadaghan gipakita pinaagi sa pag-una sa pungan gamit ang partikulong mga /maˈŋa/.
Luhin
Ang Sinugboanong dili kasagarang mag-klasipikar sa mga pungan sumala sa luhin. Apan, makita ang kinaiyanhong luhin sa mga hinulam nga pulong sa Katsila ug sa pipila ka mga nitibong pulong, apil ang mga pulong nga adunay langgikit gikan sa Kinatsila nga adunay luhin.
Pungway
Pandanghang porma
Wala mobawog ang mga Sinugboanong pungway. Apan, pipila ka mga pungway sa pagsukod naa'y pormang pangdaghan nga tiniman-an sa pagtalinggikit sa /g/.
Panglabaw
Sa pag-indig sa duha ka amgid nga mga butang, nagapaila ang pormang panglabaw nga ang usa naa'y haboghabog (kon ubos-ubos) nga katagi sa hiyas nga gipahayag sa gamot-pulong.
Ang panglabawng katagi gipahayag sa mosunod nga mga paagi:
Unahan ang pungway gamit ang labi pa.
Unahan ang pungway gamit ang partikulong mas (gikan sa Kinatsilang más).
Panglabawng panglabing
Gipaila sa pormang panglabawng panglabing ang kinatas-ang katagi sa hiyas nga gipahayag kon itandi sa ubang mga butang. Sa Sinugboanon, naipaila kining katagi gamit ang mga langgigikit nga kina- ug -an kun gamit ang partikulong labi. Gigamit usab ang pangunanggikit nga pinaka-.
Hingpit nga panglabing
Ang hingpit nga panglabing mao ang pormang gigamit sa mga pagtuaw, pananglitan "Kanindot nimo!", ug gipasabot niini ang hilabihang katagi sa gamot-pulong.
Naporma kini pinaagi sa pagpangunanggikit ang pagka- (taas nga porma) kun ang ka- (mubong porma) sa gamot-pulong. Nagasunod ang sugpay sa oblikong kaso.
Pananglitan:
Pagkanindot kanimo! (Taas)
Kanindot nimo! (Mubo)
Intensibo
Aron ipahayag ang gikusgon, ang mga pungway sa Sinugboanon gisundan sa kaayo.
Pananglitan:
Ang mga duwende mugbo kaayo.
Bokabularyo
Ang Sinugboanon dugay nang migamit ug mga pulong nga Kinatsila ang gigikanan, sama sa krus (cruz), swerte (suerte), ug brilyante (brillante). Ang Sinugboanon adunay pipila ka gatos nga mga hinulam nga pulong gikan usab sa Iningles, nga gikasugoan nga giusab aron mahiuyon sa masitpongon nga imbentaryo sa Sinugboanon: brislit (bracelet), hayskul (high school), syaping (shopping), bakwit (evacuate), ug drayber (driver). Apan, karon mas komon na alang sa mga mamumulong og Sinugboanon ang pag-espeling niadtong mga pulong sa ilang orihinal nga Iningles nga mga porma kaysa sa espeling nga nahiuyon sa Sinugboanong mga sumbanan.
Diyalekto
Ang aktuwal nga Subay-sa-lagdang Sinugboanong diyalekto (usahay gitawag ingong Kinatibuk-ang Sinugboanon) gikuha gikan sa konserbatibong Sialo nga bernakular nga sinultihan sa habagatan-sidlakang Sugbo (gitawag usab ingong Sialo nga diyalekto kun Carcar-Dalaguete nga diyalekto). Kining diyalekto nagbilin sa katingog nga /l/ kon anaa tali sa duha ka patingog. Sa kasukwahi, ang Siyudadnong Sinugboanong diyalekto mailhan pinaagi sa pagkuha sa /l/ tali sa duha ka patingog ug sa kanunayng paggamay sa mga pulong ug pulongan.
Naa upat ka pangunang mga matang sa diyalekto sa Sinugboanon gawas sa Subay-sa-lagdang Sinugboanon ug sa Siyudadnong Sinugboanon. Mao kini ang mga mosunod:
Bol-anon
Leyte (Kanâ)
Habagatang Kanâ
Amihanang Kanâ
Mindanaw
Dabawenyo
Negros
Walay pihong diyalektong Luzonense, sanglit ang tanang mamumulong og Sinugboanon sa Luzon nagagikan sa daghang lahi nga rehiyon sa Tunga-tungang Kabisay-an ug Mindanaw.
Saksak sinagol
Ang terminong saksak sinagol diha sa kinatibuk-ang kahulugan nagakahulongang "usa ka hugpong sa nagkalainlaing mga butang" kun, sa labi pang literal, "gisal-ot nga panagsagol", busa ang pipila ka mga rehiyon nga naimpluwensiyahan sa Sinugboanon ug nga naa'y nagkalainlaing mga pinulongang rehiyonal naggamit niining terminoha sa pagtumong sa niadtong mga diyalekto nga naa'y daghang Sinugboanong mga pulong. Ang mga pananglitan niining mga rehiyon kun lalawigan makaplagan sa mga lugar sama sa Masbate.
Tan-awa usab
Talaan sa mga Sinugboanong balayan sa Internet
Mga sumpay sa gawas
Ang report sa Ethnologue bahin sa Sinugboanon
Estandardisasyon sa Binisaya
Cebuano Study Notes ni Tom Marking
A Dictionary of Cebuano Visayan ni John U. Wolff
Cebuano needed for development
Sinugboanon
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Sinugboanon
|
ceb
|
Winaray
|
Ang Binisayang Winaray (gitawag usab nga Waray-Waray, Waray, Lineyte-Samarnon ug Sinamar-Leytenhon) usa sa mga pinulongang Binisaya sa Pilipinas. Gisulti ang pinulongan sa pulo sa Samar ug sa amihanan ug sidlakang dapit sa pulo sa Leyte. Gisulti usab kini sa sidlakang dapit sa pulo-lalawigan sa Biliran ug sa pulo-lungsod sa Maripipi.
Batadila
Tan-awa Usab
Sanghiran san Binisaya
Literatura Waraynon
Mga pinulongan sa Pilipinas
Mga sumpay sa gawas
Waray-Waray lessons
Ethnologue Report for Waray-Waray
Winaray
Binisaya
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Winaray
|
ceb
|
Ormoc
|
Ang Dakbayan sa Ormoc usa ka unang matang nga dakbayan nga nahimutang sa lalawigan sa Leyte, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 613.60 kilometros quadrado ug nahimutang sa ikaupat nga distrito.
Sumala sa census niadtong 2010, adunay 191,200 katawo ang Ormoc. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 6541. Ang ngalan sa dakbayan gikan sa pulong nga ogmok, usa ka karaang Binisayang termino alang sa kapatagan. Ormoc ang unang dili-probinsyanong dakbayan sa Pilipinas.
Ang Dakbayan sa Ormoc usa ka gawasnong dakbayang bahin sa Leyte ug dili sakop sa mga pamalaod sa maong Lalawigan. Apan, sakop ang dakbayan sa ikaupat nga distrito sa Leyte kauban ang mga lungsod sa Albuera, Kananga, Merida, ug Isabel.
History
FUENTE DE LA REINA
Ang pinaka-daan nga tulay sa syudad. Gisugdan pag-himo sa tuig 1800 ug nahoman sa tuig 1861. Panahon sa mga Espanyol, ang tulay nag-silbi nga dunggoanan ug barko sa mga Chinese, Javans ug Indonesians nga nagbinisita sa isla para makipagtigayon.
Ang Kananga nahimo sa tuig 1950 nga adunay mga barrio sa Lonoy, Kananga, Rizal, Tugbong, Montebello, Aguiting, Tagaytay, Montealegre, Libungao, Naghalin, ug Masarayao nga sakob niadto sa syudad sa Ormoc.
1991 Flash Flood
Buntag sa pitsa 5 Nobyembre 1991, ang Ormoc na-igo sa unos nga gi-nganlan ug Uring. Mitala 4,922 ang namatay, 3,000 ang wala makit-i, 14,000 nagubang mga balay, ug nagkantidad nga labaw pa sa P600 mil ang nagubang mga katigayonan. Ang gi-pasangil nga hinongdan sa baha kay ang “Illegal Logging” ug kaingin. Tungod sa kusog nga pag-uwan natigom ang tubig sa mga sapa sa Anilao ug Malbasag hantod nahuwad sa ubos nga parte sa Ormoc, labi na sa Isla Verde.
2006 Store Fire
Ang Unitop sa Ormoc nasunog nga naghinungdan sa pagkamatay sa 24 ka tawo. Nagsugod ang sunog sa mga pabuto nga gi-dagkotan. Walay permit ang baligyaan sa pagtinda atong mga pabuto ug usa pa ang emergency nga gawsanan kay sirado.
Education
Eastern Visayas State University - Ormoc Campus
Damo ang makita nga eskuwelahan sa Ormoc. Gikan primarya, segundarya, ug tersera, nga adunay pangpubliko ug pribado. Kinaadto ang tersera nga bangkaagan anaa ra sa St. Peter’s College, pang-Katoliko nga eskuwelahan ug pinakadaan usab, misunod ra ang Western Leyte College, pribado usab kini. Sa tuig 1990, gitukod ang Sto. Niño College, St. Paul’s School, ug STI Computer College nga tanan anaa sa Ormoc. Sa mga tuig 2000s, na establisar ang AMA Computer Learning Center (ACLC), San Lorenzo Ruiz, Ormoc City Institute of Technology (OCIT) ug ang Eastern Visayas State University (EVSU). Aduna usab Chinese nga eskuwelahan ang Ormoc nga ginatawag nga Se San School.
Heyograpitya
Sa mosunod nga mga natural nga mga bahin makita sa Dakbayan sa Ormoc:
Nabigasyon:
Port Bello (pundohanan)
Mga suba:
Antilao River (suba)
Bantigning River (suba)
Bao River (suba)
Delta of Bao River (delta)
Malbasag River (suba)
Pagsangahan River (suba)
Panalian River (suba)
Togbong River (suba)
Tumalistis River (suba)
Mga lanaw:
Lake Lunay (lanaw)
Mga lawis:
Bantod Point (punta)
Panalian Point (punta)
Kabukiran:
Aslum Peak (bukid)
Mount Tabunan (bukid)
Mga Barangay
Mga lungsod sa Dakbayan sa Ormoc:
Ipil
Rizal
Valencia
Liloan
Margen
Tugbong
Malilinao
Libertad
Dolores
Lao
Lim-oo
Masarayao
San Juan
Santo Niño
Ang Dakbayan sa Ormoc nabahin ngadto sa 110 ka barangay.
Demographics
Mga Mayors ug Termino
Klima
Ang klima kay tropikal nga kasalupan. Ang temperatura promedyo °C. Ang labing mainit nga bulan mao Mayo, sa °C, ug ang labing bugnaw nga bulan mao Pebrero, sa °C. Ang pag-ulan promedyo milimetro matag tuig. Ang labing ulanon nga bulan mao Enero, sa milimetro sa ulan, ug ang labing uga nga bulan mao Mayo, sa milimetro sa ulan.
Mga Highlights sa Turismo
Ang Leyte Moutain Trail treking area nagsugod sa Lake Danao (unsay paghubad niini? Danaw Danao o Ang Danaw?) hangtod Mahagnao Volcano Natural Park - 40 kilometros ang kalayo.
Rainforest tour nga mga danaw (Mahagnao, Malagsum, Casudsu-Ran ug Danao), ang Guinaban falls, forests, plains ug views sa pulo sa Samar gikan sa taliwalang kabukirang Amandiwing, ang kadaghanang mga tropical flora ug fauna, kauban usab ang mga colourful insects, butterflies, deer, wildboar, monkeys, kalanggaman, orchids ug giant fern.
Lake Danao is a violin shaped lake 3 km long at an elevation of 2,100 feet above sealevel. The lake is said to house a giant eel. Naay mga sakayan for hire. Naay floating restaurant.
Tongonan Hotsprings National Park is a valley of geothermal power source, that can supply electricity sa tibuok na rehiyon. Ang unang geothermal plant sa Pilipinas.
Kultura ug Katawhan
Ormocanon ang tawag sa mga tawo sa Ormoc. Sinugboanon ang pinulongan sa dakbayan (o Kana, ang tawag sa mga Waray sa mga tawong Cebuano sa Leyte ug Southern Leyte) kauban ang tibuok kasadpang parte sa pulo sa Leyte. Mas naay relasyon ang mga Ormocanon sa mga silingang lungsod sa Leyte ug sa Sugbo kaysa sa sidlakang parte sa Leyte. Sila Lucy Torres-Gomez nga model ug ang PBA player nga si Rey Evangelista ang duha sa mga Ormocanon nga sikat sa tibuok Pilipinas.
Mga Premyo
Ang Dakbayan sa Ormoc pirmi nakadaog sa pinakalimpyo ug pinakaberde nga dakbayan nga programa sa DILG sugod pa niadtong 1995 hangtod karon. Ang Asian Institute of Management nga pagtuon The Philippine Cities Competitiveness Ranking Project 2005 nagranggo sa dakbayan nga nahiuna sa infrastructure ug ikanapulo sa dynamism of local economy sa mga dakbayang gagmay sa Pilipinas.
Dugang Impormasyon
[http://www.powerfm.co.nr Pinaka gipaminaw sa Ormoc. Pinaka Kusgan ug mabatian sa tibook Kalibotan
Pinakaunang FM Radio sa Ormoc Mabati tibook nasud
Portal sa Dakbayan sa Ormoc
hulagway ug hitsura sa Dakbayan sa Ormoc
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippines Census Information
Ang mga gi basihan niini
Ormoc
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Ormoc
|
ceb
|
Calbayog
|
Ang Dakbayan sa Calbayog primera klaseng dakbayan nahimutang sa probensya sa Samar, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 880.74 kilometros quadrado ug nahimutang unang distrito.
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 172,778 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 6710.
Heyograpiya
Sa mosunod nga mga natural nga mga bahin makita sa Dakbayan sa Calbayog:
Caglanipan River (suba)
Mount Adga (bukid)
Ang mga tanom sa palibot sa Dakbayan sa Calbayog kay hapit tanan lasang. Ang dapit palibot sa Dakbayan sa Calbayog medyo hilabihan populasyon, uban sa mga tawo kada kilometro kwadrado. Ang klima kay tropikal nga kasalupan. Ang temperatura promedyo °C. Ang labing mainit nga bulan mao Mayo, sa °C, ug ang labing bugnaw nga bulan mao Enero, sa °C. Ang pag-ulan promedyo milimetro matag tuig. Ang labing ulanon nga bulan mao Disyembre, sa milimetro sa ulan, ug ang labing uga nga bulan mao Mayo, sa milimetro sa ulan.
Klima
Mga Baranggay
157 ang mga baranggay sa Calbayog.
Mga iladong tawo nga naggikan sa Dakbayan sa Calbayog
Jose Avelino, Presidente sa Senado sa Pilipinas
Julio Rosales, Kardenal-Arsobispo sa Sugbo
Dugang Impormasyon
Website mahitungod sa Dakbayan sa Calbayog. (Sa Iningles)
Calbayog Ko nga Websayt (Sa Iningles)
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippines Census Information
Ang mga gi basihan niini
Mga lungsod ug dakbayan sa Samar
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Calbayog
|
ceb
|
Santo Niño, Samar
|
Ang Santo Niño ikalima nga klaseng municipalidad nahimutang sa probensya sa Samar, Pilipinas. Adunay kinatibok-an gidak-on nga 29.53 kilometros quadrado ug nahimutang saunang distrito.
Sumala sa census ni acting 2010, dunay 13,504 katawo. Ang gitudlo nga kodigo postal mao ang 6712.
Sumala sa 2000 census, naay populasyon og 12,545 ka tawo sa 2,477 ka bubong.
Mga Baranggay
Ang Santo Niño nabahin ngadto sa napulo'g tulo (13) ka barangay.
Mga sumpay sa gawas
Sityo sa Santo Niño, Samar
Philippine Standard Geographic Code
2000 Philippines Census Information
mga lungsod ug dakbayan sa Samar
|
https://ceb.wikipedia.org/wiki/Santo%20Ni%C3%B1o%2C%20Samar
|
Wikipedia 40 Languages
A curated multilingual dataset of Wikipedia articles spanning 40 languages with 812,000 articles total. Designed for multilingual NLP research, language modeling, and cross-lingual transfer learning.
Dataset Summary
This dataset contains Wikipedia articles from 40 languages, sampled and split into train/validation/test sets with a consistent 10:3:1 ratio per language. English and Turkish are overrepresented (10x more samples) to support focused training scenarios, while the remaining 38 languages each contribute equally.
| Property | Value |
|---|---|
| Total articles | 812,000 |
| Languages | 40 |
| Download size | 2.78 GB |
| Dataset size | 5.08 GB |
| License | CC BY-SA 4.0 (Wikipedia) |
Splits
| Split | Examples | Size |
|---|---|---|
train |
580,000 | 3.84 GB |
validation |
174,000 | 0.95 GB |
test |
58,000 | 0.30 GB |
Split ratio is 10:3:1 (train:validation:test), applied consistently per language.
Features
| Feature | Type | Description |
|---|---|---|
lang |
string |
ISO 639 language code (e.g., en, tr, ja) |
title |
string |
Wikipedia article title |
text |
string |
Full article text content |
url |
string |
Original Wikipedia article URL |
Language Distribution
The dataset covers 40 languages. English (en) and Turkish (tr) each have 10x the samples of other languages.
| Code | Language | Train | Validation | Test | Total |
|---|---|---|---|---|---|
en |
English | 100,000 | 30,000 | 10,000 | 140,000 |
tr |
Turkish | 100,000 | 30,000 | 10,000 | 140,000 |
ar |
Arabic | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
arz |
Egyptian Arabic | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
bg |
Bulgarian | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
ca |
Catalan | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
ce |
Chechen | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
ceb |
Cebuano | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
cs |
Czech | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
cy |
Welsh | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
da |
Danish | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
de |
German | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
el |
Greek | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
eo |
Esperanto | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
es |
Spanish | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
eu |
Basque | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
fa |
Persian | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
fi |
Finnish | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
fr |
French | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
he |
Hebrew | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
hu |
Hungarian | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
hy |
Armenian | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
id |
Indonesian | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
it |
Italian | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
ja |
Japanese | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
ko |
Korean | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
ms |
Malay | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
nl |
Dutch | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
no |
Norwegian | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
pl |
Polish | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
pt |
Portuguese | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
ro |
Romanian | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
ru |
Russian | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
sh |
Serbo-Croatian | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
simple |
Simple English | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
tt |
Tatar | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
uz |
Uzbek | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
vi |
Vietnamese | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
war |
Waray | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
zh |
Chinese | 10,000 | 3,000 | 1,000 | 14,000 |
Script Families Covered
The dataset spans multiple writing systems:
- Latin: en, tr, ca, ceb, cs, cy, da, de, eo, es, eu, fi, fr, hu, id, it, ms, nl, no, pl, pt, ro, sh, simple, uz, vi, war
- Cyrillic: bg, ce, ru, tt
- Arabic: ar, arz, fa
- CJK: ja, ko, zh
- Armenian: hy
- Greek: el
- Hebrew: he
Text Statistics (Train Split)
| Statistic | Value |
|---|---|
| Min length | 1 character |
| Max length | 518,241 characters |
| Mean length | 5,292 characters |
| Median length | 1,585 characters |
| Std deviation | 11,275 characters |
The distribution is heavily right-skewed: 98.8% of articles are under 51,826 characters, with a long tail of very lengthy articles.
Usage
Loading with Hugging Face Datasets
from datasets import load_dataset
# Load the full dataset
dataset = load_dataset("alibayram/wikipedia-40-langs")
# Load a specific split
train = load_dataset("alibayram/wikipedia-40-langs", split="train")
# Filter by language
turkish_articles = train.filter(lambda x: x["lang"] == "tr")
english_articles = train.filter(lambda x: x["lang"] == "en")
# Stream for memory efficiency
streamed = load_dataset("alibayram/wikipedia-40-langs", split="train", streaming=True)
Example Data Point
{
"lang": "en",
"title": "Machine learning",
"text": "Machine learning (ML) is a field of study in artificial intelligence...",
"url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Machine_learning"
}
Use Cases
- Multilingual language modeling: Pre-train or fine-tune language models across 40 languages
- Cross-lingual transfer learning: Evaluate how knowledge transfers between languages
- Machine translation: Use parallel topics across languages for indirect supervision
- Text classification: Train multilingual classifiers with language-balanced data
- Information retrieval: Build multilingual search and retrieval systems
- Script-diverse NLP: Study model behavior across Latin, Cyrillic, Arabic, CJK, and other scripts
Dataset Creation
Source
All articles are sourced from Wikipedia, the free encyclopedia. Each article's original URL is preserved in the url field for traceability.
Sampling Strategy
- English and Turkish: 100,000 articles each in the train split (oversampled for focused training)
- Other 38 languages: 10,000 articles each in the train split
- Split ratio: A consistent 10:3:1 ratio (train:validation:test) is maintained across all languages
Processing
Articles contain the full text content extracted from Wikipedia. The text field preserves the article body without markup.
Limitations and Biases
- Wikipedia coverage bias: Languages with larger Wikipedia editions may have higher-quality or more diverse articles. Smaller Wikipedias (e.g., Chechen, Waray) may contain more bot-generated or stub articles.
- Temporal snapshot: The dataset represents Wikipedia at a specific point in time and does not reflect subsequent edits.
- Content bias: Wikipedia has known biases in topic coverage (e.g., overrepresentation of Western-centric topics, gender imbalance in biographies).
- Uneven language oversampling: English and Turkish have 10x more samples, which may bias multilingual models toward these languages if not accounted for during training.
- No deduplication guarantees: Some articles may contain near-duplicate content (e.g., bot-generated geographic articles across languages).
License
The dataset inherits Wikipedia's Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International (CC BY-SA 4.0) license.
Citation
@dataset{wikipedia_40_langs,
title={Wikipedia 40 Languages},
author={Ali Bayram},
year={2026},
url={https://huggingface.co/datasets/alibayram/wikipedia-40-langs},
license={CC BY-SA 4.0}
}
- Downloads last month
- 24