| audio_file|text|speaker_name |
| wavs/012625.wav|Не ўвайшоў Фельдбаўх, не з'явілася ў дзвярах хмурнаватае аблічча добрага Кірдуна.|@corpus |
| wavs/012626.wav|Затое слугі, падобна гаспадару з сынам, былі таксама ў старой паюцкай вопратцы.|@corpus |
| wavs/012627.wav|І сцягнуў сына за нагу з ложка. — Мыцца, мыцца разам.|@corpus |
| wavs/012628.wav|такую самую, як і ў самога, толькі тканую серабрыстымі і блякла-серабрыста-залацістымі травамі.|@corpus |
| wavs/012629.wav|Вацок з астатняй сажай таксама схавалі ў жалезны ларэц.|@corpus |
| wavs/012630.wav|Помні, усё жыццё ты будзеш піць ваду з Дняпра і абмываць гэтай вадой сваіх нованароджаных.|@corpus |
| wavs/012631.wav|Пасля Алеся пасадзілі на Ургу і пан Юры павёў яго вакол маёнтка. Астатнія ішлі за імі.|@corpus |
| wavs/012632.wav|— Дом твой будзе моцны, — сказаў пан Юры.|@corpus |
| wavs/012633.wav|якая ссутуленая, прыгнутая цяжарам зямлі, спіна ў Міхала, якія нязграбныя рухі ў сыноў, быццам спуджаных святочнай вопраткай і дзівоснымі абставінамі.|@corpus |
| wavs/012634.wav|Потым падаў бацьку кароткі корд у срэбных, з залатымі травамі похвах. Бацька стаў побач з канём і засунуў шаблю ў пятлю высокага сядла.|@corpus |
| wavs/012635.wav|Алесь не паспеў спахапіцца, як дужая мужчынская рука рванула коўдру і бліскавічна, асабліва гучна ляснула па мяккім месцы.|@corpus |
| wavs/012636.wav|Што б там ні было, а гэта яго, Алеся, прадавалі зараз, і ў гэтым было яго падабенства з другімі людзьмі ў белым.|@corpus |
| wavs/012637.wav|І адабраць гэта ў цябе не можа ні чалавек, ні бог, ні д'ябал. Адна смерць.|@corpus |
| wavs/012638.wav|— Тады атрымай трыццаць, — бацька глянуў на Алеся і паправіўся, — не, нават сорак восем дзесяцін.|@corpus |
| wavs/012639.wav|— Пад кожную пяту твае хаты і хаты сыноў ты пакладзеш па дзесяць рублёў,|@corpus |
| wavs/012640.wav|Пасля замест паднізня бацька накінуў на яго шырокую белую кашулю з адным плячом, — на другім яе закалолі сярэбранай фібулай.|@corpus |
| wavs/012641.wav|Алесь ішоў, апусціўшы вочы, калі раптам нешта неўсвядомленае прымусіла радасна задрыжаць яго веі. Ён ускінуўся —|@corpus |
| wavs/012642.wav|Калі Андрэй мазаў сажай пасму валасоў на Алесевай галаве, хлопец узняў на яго ўмольныя вочы.|@corpus |
| wavs/012643.wav|яшчэ і шырокае мясцовае адзенне, што чакала дзесяцігоддзямі падобных выпадкаў, лежачы ў скрынях паміж лісцяў дарагога турэцкага тытуню.|@corpus |
| wavs/012644.wav|Юрась, відаць, загадзя падрыхтаваны, стаў на калені, і Юры паклаў яму на рукі шчопаць падножнага.|@corpus |
| wavs/012645.wav|Андрэй ступіў да паніча і выняў са скуранога вацка шчопаць сажы, тлустай сажы з хатняй сцяны.|@corpus |
| wavs/012646.wav|— Купанне Ахіла пачынаецца. У ролі маці героя князь Юры Загорскі.|@corpus |
| wavs/012647.wav|Кірдун падышоў да Алеся і прышчапіў да яго збройнага раменьчыка кінжал і пісталет.|@corpus |
| wavs/012648.wav|Бацька ўсклаў на сябе суконны паднізень вішнёвага колеру,|@corpus |
| wavs/012649.wav|з маленькім Вацлавам, гувернёры і некалькі слуг на чале з Кірдуном. Маці і Вацлаў былі ў звычайных святочных адзеннях з белага індыйскага мусліну і карункаў,|@corpus |
| wavs/012650.wav|Пасля купання яны апрануліся ў суседнім пакоі, і гэта было вельмі падобна на маскарад,|@corpus |
| wavs/012651.wav|Бацька прыціснуў канец пояса далонню на жываце і павольна круціўся, сочачы, каб пояс лёг гожымі складкамі.|@corpus |
| wavs/012652.wav|— Ці абаранялі паніча твае сцены? — спытаў Загорскі. — Абаранялі. Як сыноў, так і яго. — Дай, — сказаў пан.|@corpus |
| wavs/012653.wav|Бацька спыніўся на высокім урвішчы Дняпра і абвёў рукою ўсё, што вакол.|@corpus |
| wavs/012654.wav|Усе яны хавалі вочы. Толькі Паўлюк, здзіўлена і нават неяк адчужана, глядзеў на паніча.|@corpus |
| wavs/012655.wav|— Тады атрымай сем коней-двухгодак і дзве каровы для жанчын. Веі ў Алеся былі вільготныя.|@corpus |
| wavs/012656.wav|— Адмірал, чалавек за бартом! — крыкнуў бацька, затым услед пляснуўся у блакітную ваду і схапіў сына за пятку.|@corpus |
| wavs/012657.wav|— Маж, — сказаў бацька. — Каб помніў.|@corpus |
| wavs/012658.wav|Махровы персідскі халат расхінуўся на грудзях. Ад усёй постаці, ад хвалістых густых вусоў, ад сініх смяшлівых вачэй так і веяла здароўем.|@corpus |
| wavs/012659.wav|Той клін, што за Лугавым. Каб табе і дзецям тваім было па якой зямлі хадзіць.|@corpus |
| wavs/012660.wav|Хлапечыя, але моцныя формы сына абяцалі з часам зрабіцца падобнымі на гладкія і магутныя формы бацькі.|@corpus |
| wavs/012661.wav|— А так, — сказаў бацька. — Без дай прычыны. Каралеўскі загад. Святочныя, яны выйшлі на тэрасу, дзе іх чакала маці|@corpus |
| wavs/012662.wav|Гледзячы на агонь ды слухаючы, як гудзе. Алесь прачынаўся ў цемры пад гул і ззянне полымя. Ляжаў. Думаў. Снедалі.|@corpus |
| wavs/012663.wav|Развёў рукамі: — Ну вось. І скажы ты, нашто?!|@corpus |
| wavs/012664.wav|Дастаў з гарлачоў яблыкі, не салёныя і не мочаныя, а — сакрэт кухаркі — як быццам свежыя і толькі залітыя адной халоднай вадой і таму асабліва сакавітыя ад яе.|@corpus |
| wavs/012665.wav|Накрывацца футрам, каб было цяплей.|@corpus |
| wavs/012666.wav|У гэтых чысценькіх белых пакоях разам з Алесем жылі спакой і мір. Жылі ўжо восьмы дзень.|@corpus |
| wavs/012667.wav|А шкада людзей. Дзікія яны і галаварэзы, але справядлівыя.|@corpus |
| wavs/012668.wav|"Дзядзька ціхутка зацягнуў гартанную песню. — Гэта па-іхняму. Азначае: ""Мы нарадзіліся ў ноч, калі ваўчыха прывяла шчанюкоў."|@corpus |
| wavs/012669.wav|Тут трапіў я на лінію, па крэпасцях. Чачня. Дзевяць год на лініі. Быў я ўжо капітан.|@corpus |
| wavs/012670.wav|Ведаю, з імі па-добраму, каб не галелі, то і яны нямірным не скажуць. А ў мяне і сярод іх былі сябры.|@corpus |
| wavs/012671.wav|Ды я і ўзрадаваўся чыстай. Шчыра кажучы, непамысна мне на душы стала. Дзядзька зноў закурыў. — Залілі мы гэтыя сінія горы чалавечай крывёй.|@corpus |
| wavs/012672.wav|Трыццаць год мне было, і чатырнаццаць год я служыў, калі стаў над Дагестанам і Чачнёю Шаміль.|@corpus |
| wavs/012673.wav|Не тое каб агнём, а проста — так ужо напалілі, такі быў у ёй мятны ды густы дух з парай, што яна ціха сабе сатлела за ноч, не вытрывала.|@corpus |
| wavs/012674.wav|Ды якія! Сам граза Мехмет-хаджа. Чачэнец быў. Мамакай — абрэк. Муса — інгуш. Ахмед-бек.|@corpus |
| wavs/012675.wav|На падлозе, вылізанай да жаўцізны, дзе — густа — ваўчыныя шкуры, а дзе і самаробныя хаднікі.|@corpus |
| wavs/012676.wav|не паленаваліся парыць і гнуць тоўстую дубровую плаху. Дваровыя будыніны трохі наводдаль. Сад шуміць уначы.|@corpus |
| wavs/012677.wav|— Кожны вечар лазня, брат. А лазня ў мяне адмысловая. Лазня была сапраўды адмысловая. Адзіны новы будынак фальварка — наводдаль, за плотам.|@corpus |
| wavs/012678.wav|Мы атрымалі імя, калі рыкаў на ўсходзе сонца барс. А смелыя мы сталі ў гарах, дзе лавіны вісяць над галавою, як смерць.|@corpus |
| wavs/012679.wav|У сорак дзевятым годзе было мне сорак пяць, а праслужыў я дваццаць дзевяць год;|@corpus |
| wavs/012680.wav|Старая згарэла тры гады назад.|@corpus |
| wavs/012681.wav|"Па-нашаму ці то цар, ці то мітрапаліт, па-іхняму— імам. ""Імаць"" нашых, значыцца, пастаўлены."|@corpus |
| wavs/012682.wav|Сінія вочы Яроцкага пацямнелі. Хрыплаваты бас прыглухнуў. — З генералам Галафеевым у Чачню хадзіў.|@corpus |
| wavs/012683.wav|Набіваў ляжанку саломай і, пакідаючы доўгую павесму, што злучала салому ў печцы з саломай на падлозе.|@corpus |
| wavs/012684.wav|Дый я вырашыў: хопіць, трэба і пажыць. Выслужыць многа я больш не мог.|@corpus |
| wavs/012685.wav|Дык яшчэ ж пасля мяне дзесяць год мінула, а ўсё ваюем, маленькіх не можам адолець.|@corpus |
| wavs/012686.wav|Дзіўнай прыгажосці каўказскія шашкі, пісталеты, фіцільныя і крамянёвыя, аздобленыя срэбрам стрэльбы.|@corpus |
| wavs/012687.wav|здаецца, павольна, але спрытна, нідзе не абрываючы, цягнуў і цягнуў салому са стажка ў агонь.|@corpus |
| wavs/012688.wav|А я табе скажу, такіх чыстаплотных, як мы, — гэта яшчэ пашукаць. Немец не такі. Ангелец не такі.|@corpus |
| wavs/012689.wav|А такіх армейцаў было там трыста беркаўцаў ды яшчэ напарстак. — А смеласць? — Не быў я смелы. Ніколі не быў.|@corpus |
| wavs/012690.wav|У пушчы, па котлішчах, асцярожна, каб, крый божа, не набраць пяску, зразаў у кошык смарчкі.|@corpus |
| wavs/012691.wav|"Кніг амаль няма, акрамя ўсюдыіснага ""Завальні"", пары паляўнічых кніг, ""Дудара беларускага"" ды яшчэ календароў з восемсот сорак дзевятага года."|@corpus |
| wavs/012692.wav|Дзядзька ішоў па справах, Алесь — у пушчу, дзе ўжо сінелі пралескі, або да Дняпра, што спачатку з гарматным гулам крышыў лёд, потым імчаў яго, грувасцячы і зноў бурачы замкі з крыг,|@corpus |
| wavs/012693.wav|Прыходзіў дзядзька пагаманіць з гадзіну перад сном.|@corpus |
| wavs/012694.wav|Горш за іх дзікуны ды свалота беспардонная. Воінаў што, джыгітаў што паклалі за гэтыя дваццаць дзевяць год!|@corpus |
| wavs/012695.wav|"Праклён гэтым князям, яны калматыя і бурыя сабакі. Як дажывем да вясны — крывёю іх прымусім."""|@corpus |
| wavs/012696.wav|Водсветы рабілі яго твар медным, а вусы — рыжаватымі.|@corpus |
| wavs/012697.wav|Скалы гэтыя спатрэбіліся, бедныя скалы. Сваёй зямлі мала?|@corpus |
| wavs/012698.wav|Лік сутычкам згубіў. Крывішча лілася.|@corpus |
| wavs/012699.wav|Цягнулася і цягнулася ў агонь, дрымотна шалахцела, не абрываючыся, залацістая саламяная пасма.|@corpus |
| wavs/012700.wav|Вялізны медны рукамыйнік, арап на гадзінніку варочае маціцовымі вачыма. Ды яшчэ столік, ды на ім віно і закуска, калі ўначы зойдзецца жывот з голаду.|@corpus |
| wavs/012701.wav|— Не па-нашаму, вядома, — казаў дзядзька. — Хе-хе, людзі аж дзівяцца. Але прывык на поўдні. Ды і праца рукам.|@corpus |
| wavs/012702.wav|"Ну вось і гэтыя такія. Я з імі мірыўся, яны мяне нават паважалі, мірныя. Кажу ім: ""Баранаў адганіце, войска пойдзе""."|@corpus |
| wavs/012703.wav|А яны людзі грэблівыя, чыстыя людзі. Яны нават там абыходзяцца са збанам вады. Рукі і твар мыюць пяць разоў на дзень, не раўнуючы як мы.|@corpus |
| wavs/012704.wav|Закурваў куртатую люлечку, падпальваў салому ў ляжанцы і, седзячы на зэдліку перад агнём,|@corpus |
| wavs/012705.wav|На пахмелле — за вушы не адцягнеш. Перад сном, калі Алесь ужо ляжаў, людзі прыносілі тры-чатыры велізарныя ахапкі саломы і клалі на падлогу пры ляжанцы.|@corpus |
| wavs/012706.wav|печка на кухні, размаляваная паяском: дзяўчаты з каромысламі і коннікі.|@corpus |
| wavs/012707.wav|Аднак гэта была не проста вада і не расол, а нешта зусім іншае. Нібы ў ваду налілі яблычнага соку: кіславата-саладкаватая, з пахам свежага яблыка.|@corpus |
| wavs/012708.wav|— Тут матуля памерла. З'ездзіў сюды, абсадзіў магілку. Пуста, тужліва. І паловы водпуску не адбыў — назад.|@corpus |
| wavs/012709.wav|А нават каб і быў, то сярод нас, кіслай шэрсці, смялейшых за мяне было б — як да Тыфліса з Эрывані ракам ставіць.|@corpus |
| wavs/012710.wav|"Дзядзька пасяліў яго ва ўласнай вялікай ""халасцяцкай"". Тыя ж дываны, тая ж зброя. Ніякіх ложкаў, толькі дзве ляжанкі ля сцен, а на іх кілімы."|@corpus |
| wavs/012711.wav|Унь табе з ляжанкі печка з калідора відаць. На світанні яе запаляць. Не ведаю, як ты, а я люблю раніцай, яшчэ ў цемры, прачнуцца ды пакачацца пад футрам.|@corpus |
| wavs/012712.wav|Служылі з нашых адзінкі, сувязяў няма. Ведаў асаблівых таксама няма. Далей служыць не было сэнсу.|@corpus |
| wavs/012713.wav|Прыйшлі раніцай, а лазні няма. — І я па суседству з табою. Ты, калі хочаш, дзвярэй на ноч не зачыняй.|@corpus |
| wavs/012714.wav|І дзіўна, нягледзячы на тое што ў Загоршчыне і Вежы такога не было, што елі ў дзядзькі — пад завязку, ён і сапраўды цяпер адчуваў кожную ноч голад.|@corpus |
| wavs/012715.wav|Гэта было ціхмянае, добрае паляванне. Вяртаўся позна, у прыцемак.|@corpus |
| wavs/012716.wav|Нібы нітку з кужалю на ручной прасніцы. Толькі замест вярацяна круціўся ля ягонай правай рукі неўтаймаваны жоўты агонь.|@corpus |
| wavs/012717.wav|На сценках — прывезеныя дываны. Адзінае багацце вісела на іх — зброя.|@corpus |
| wavs/012718.wav|Абкружаныя садам дзесяць пакояў пад зялёнай ад моху гонтавай страхой. Нізенькія вокны, абведзеныя сінім, вясёлкавыя ад старасці кафлі напаленых грубак,|@corpus |
| wavs/012719.wav|а потым шырока разліваўся, нібы хацеў захапіць у сваё ўлонне як найбольш неба.|@corpus |
| wavs/012720.wav|зранены ўвесь, як стары воўк — пайшоў я ўчыстую, з пенсіяй ды з чынам маёра. Хутка жылі людзі, хутка зношваліся.|@corpus |
| wavs/012721.wav|Ну і тут пачалося. Божа ж мой! Б'юцца людзі, паляць, рэжуць.|@corpus |
| wavs/012722.wav|Дзверы не толькі прамавугольныя, але сям-там, для прыгажосці і разнастайнасці, з паўкруглым верхнім вушаком:|@corpus |
| wavs/012723.wav|Прытомлены сабака бег наперадзе, і, калі азіраўся, вочы яго, за пятнаццаць сажняў, свяціліся чырванаватым святлом. Дзядзька ўжо чакаў.|@corpus |
| wavs/012724.wav|Зараз жа! Іначай каб вы не пашкадавалі. — Лухта, — сказаў стары граф. — Вы пашкадуеце таму, што гэтым займуся асабіста я. Вы разумееце?|@corpus |
| wavs/012725.wav|Але тут нібы чорт уткнуў у справу малодшага Загорскага. Алесь прыйшоў у зборню. Хацеў знайсці Мсціслава.|@corpus |
| wavs/012726.wav|— Калі вы так трымалі сябе на бастыёне — гэта было ва ўсіх адносінах годнае відовішча, — сказаў Алесь. Канец мог быць адзін: дуэль.|@corpus |
| wavs/012727.wav|Васька Вашчыла па тваёй хаце не хадзіў? — Князь. — Што, цірам абыходзіцца абрыдла? Ну-ну, добра.|@corpus |
| wavs/012728.wav|Прахам ішлі прыхільнасці імсімпатыі, узнікала варожасць.|@corpus |
| wavs/012729.wav|Прычына гэтаму была ў тым, што тутэйшае звычаёвае права казала толькі аб уладанні зямлёй і праз яе чалавекам,|@corpus |
| wavs/012730.wav|Усё было яшчэ наперадзе, але сама чутка нібы падламала нешта.|@corpus |
| wavs/012731.wav|Усе ведалі, што з трэцяга студзеня ў Пецярбургу, пад старшынствам самога імператара,|@corpus |
| wavs/012732.wav|Ціхае Паддняпроўе ад Сухадола да Дошчыцы нібы раптам ашалела.|@corpus |
| wavs/012733.wav|Спрачаліся і лаяліся. А потым стралялі ў мішэнь са злосцю, нібы ў галаву ворагу. І наогул усё пайшло вірам: спакой, сяброўства, звыклыя чалавечыя адносіны.|@corpus |
| wavs/012734.wav|Дык вось, калі не хочаш, каб тваю жонку — віламі, скажы ёй, каб маўчала. У апеку вазьму!|@corpus |
| wavs/012735.wav|Тон гэтых нібыта Майчыных слоў быў такі наіўны, што рабілася ясна: дурніца дурніцай. Загорскі штурхануў дзверы і зайшоў.|@corpus |
| wavs/012736.wav|небяспечна было выглядаць не такім, як суседзі, белай варонай і першым кандыдатам на нечаканы падпал, пасля якога і канцоў не знойдзеш.|@corpus |
| wavs/012737.wav|У замку Боны Сфорцы, двухпавярховай каменнай будыніне з магутнымі кантрфорсамі і вузкімі, як байніцы, вокнамі, у сутарэнні, дзе быў цір, збіраліся найбольшыя крыкуны.|@corpus |
| wavs/012738.wav|Алесь размахнуўся і ўляпіў яму поўху, Міхал схапіўся за шаблю. — Заб'ю! Штафірка, шпак дохлы!|@corpus |
| wavs/012739.wav|Стары Мікіта Хаданскі з аднадумцамі заклікаў, калі ўжо нічога не зробіш і давядзецца вызваліць, дабівацца вызвалення душ без зямлі.|@corpus |
| wavs/012740.wav|Прыдняпроўе заўсёды вызначалася адносна мякчэйшым характарам прыгону.|@corpus |
| wavs/012741.wav|"Прынцып, які арлоўскі селянін выказваў словамі ""мы вашы, а зямля наша"", тут не існаваў."|@corpus |
| wavs/012742.wav|Зеляпан, ты ў пялюшкі рабіў, калі я на бастыёне пад кулямі стаяў.|@corpus |
| wavs/012743.wav|А бацька прыходзіў кожны вечар у гасцініцу злосны як чорт, бледны. Сінія вясёлыя вочы нібы пацямнелі і глядзелі суха. Князь лаяўся. — Ах, пяюць!|@corpus |
| wavs/012744.wav|— Гэта што ж, наша высакародная зборня — корчма, ды яшчэ і брудная? — спытаў, дрэнна валодаючы сабой, Ілля Хаданскі.|@corpus |
| wavs/012745.wav|Перад дзвярыма курыльні пачуў галасы і сярод іх голас Іллі Хаданскага. Ён павярнуўся быў да дзвярэй, але прыслухаўся і спыніўся.|@corpus |
| wavs/012746.wav|З моладдзю ніхто так не гаварыў, але князь ужо не мог іначай. — Вось што, — сказаў Загорскі.|@corpus |
| wavs/012747.wav|Хаўрус выкаціўся на вуліцу. Сябры трымалі Якубовіча за рукі. У таго з вуснаў валіла пена. Крычаў нешта яраснае высокім тонкім голасам.|@corpus |
| wavs/012748.wav|У будынку тэатра, у камяніцы дваранскай зборні, у гарадскім садзе, дзе стаяла рэстарацыя, на цвінтарах трох цэркваў і кляштара і проста на драўляных тратуарах віравалі страсці.|@corpus |
| wavs/012749.wav|Дваране з'ехаліся пагаварыць аб зменах, якія хутка павінны былі адбыцца ў валоданні душамі.|@corpus |
| wavs/012750.wav|За дзвярыма весела брахаў нешта нахабны голас Мішкі Якубовіча. — Не можа быць? — з удаванай наіўнасцю спытаў Ілля.|@corpus |
| wavs/012751.wav|Дзеўка страшна закрычала, выбегла з пакоя, а праз якую гадзіну аб гэтым ведаў ужо ўвесь горад.|@corpus |
| wavs/012752.wav|Хоць сёння. Зараз. Алесь упершыню прыехаў з бацькам на зборы і затлумліваўся, слухаючы спрэчкі.|@corpus |
| wavs/012753.wav|а не так, як у цэнтральных губернях, целам і душой падданых, якія ўладаюць зямлёй.|@corpus |
| wavs/012754.wav|— Хто патрабуе ў мяне адказу? Васемнаццацігадовы шчанюк, ты малако смактаў, калі я насіў зброю.|@corpus |
| wavs/012755.wav|"засядае новы сакрэтны камітэт па сялянскай справе і што гэты камітэт рыхтуе ""паступовае, без крутых і рэзкіх паваротаў вызваленне сялян""."|@corpus |
| wavs/012756.wav|І вось графіня Альжбета Хаданская вычварыла такое, што ў людзей валасы на галаве заварушыліся.|@corpus |
| wavs/012757.wav|У немінучасці гэтых змен ужо ніхто не сумняваўся, і спрачаліся толькі аб тым, калі і якія яны будуць, а таксама аб тым, як усім паводзіцца.|@corpus |
| wavs/012758.wav|Дзеўка-пакаёўка прыбірала пані і, прышпільваючы ёй ток, выпадкова ўкалола.|@corpus |
| wavs/012759.wav|— Я табе кажу. І вось нібыта стаў наш князь перад Міхалінай на калені дый прызнаўся ў каханні.|@corpus |
| wavs/012760.wav|Ах, пяюць пеюны! Старцамі задумалі народ пусціць. У жабракоў кій адабраць. Ну, я ім у гэтай брыдкай справе не памагаты.|@corpus |
| wavs/012761.wav|Нібы хвароблівы мікроб раздражнення ўразіў людзей. Трывога вісела ў паветры.|@corpus |
| wavs/012762.wav|— Гэта не ад адных вас залежыць, — сказаў Ілля Хаданскі. — Я з табою што, парсюкоў хрысціў, што ты ў размову дарослых лезеш?|@corpus |
| wavs/012763.wav|Кампанія сціхнула. — Пан Якубовіч, — сказаў Алесь, — хто вам дазволіў разносіць лапцявую пошту?|@corpus |
| wavs/012764.wav|Вечна раздражнёныя нервы злоснай румзы не вытрымалі, і яна ўстраміла дзеўцы вялізую шпільку ў грудзі.|@corpus |
| wavs/012765.wav|З польскім раздзелам людзі нібы маўкліва ўмовіліся пакінуць у звычаёвым праве ўсё як было, не ломячы старога звычаю. Прыбылых паноў хутка перавучвала самое жыццё:|@corpus |
| wavs/012766.wav|Маленькі чысценькі гарадок аж кіпеў.|@corpus |
| wavs/012767.wav|Хто вам дазволіў бузаваць па брудных корчмах дзявочае імя? Маніць? Чорныя вочы гусара нахабна і дзёрзка глядзелі на Алеся.|@corpus |
| wavs/012768.wav|"А яна яму: ""Што ты, Алесік, я не магу цябе любіць. Я Наташу люблю. і Ядзечку"". Кампанія зарагатала."|@corpus |
| wavs/012769.wav|— Вось што, граф. Можа, я тую падзею і замну. Але дзеўцы зараз жа волю з зямлёй, дый то ці даруе яшчэ.|@corpus |
| wavs/012770.wav|Пачалося з агіднага здарэння, якому нават падобнае цяжкавата было знайсці за апошнія пяцьдзесят год.|@corpus |
| wavs/012771.wav|Частка другая. Пачалося з павятовых дваранскіх збораў у Сухадоле.|@corpus |
| wavs/012772.wav|Пілі і елі як не ў сябе, спрачаліся, нібы справа ішла пра іхнія ўласныя душы.|@corpus |
| wavs/012773.wav|— Чакай, — уладна перапыніў Міхал, — тут мая справа. Устаў і наблізіў да Алеся шалёныя вочы.|@corpus |
| wavs/012774.wav|Асабіста я. Хаданскі спужаўся. Усё было зроблена па загаду пана Юрыя. На тым бы, здаецца, усё магло і скончыцца.|@corpus |
| wavs/012775.wav|— Ты звар'яцеў, — сказаў князь. — Калі ў цябе няма жалю, успомні, што цяпер трэба сядзець цішэй травы і ніжэй вады. Пугачоўшчыны хочаш?|@corpus |
| wavs/012776.wav|Пан Юры, даведаўшыся, кінуўся шукаць Хаданскага. Граф гуляў у ломбернай зале з сябрамі ў віст. — Пан граф гуляе ў віст? — А чаму мне не гуляць у віст?|@corpus |
| wavs/012777.wav|"А тая глядзіць на яго непаразумела і ніц не ўтаропае. Ён да яе: ""Люблю""."|@corpus |
| wavs/012778.wav|Гэта і Алеся прывяло да найбольшага ўзрушэння ў ягоным жыцці. Прывяло невядома з якой прычыны, прывяло недарэчна, слепа.|@corpus |
| wavs/012779.wav|Гэты жорстка цараваў, аб рэформах і не думаў, трымаў усё стальной рукой затое і моцная была Расія.|@corpus |
| wavs/012780.wav|Таму часам быў вернападданы да таго, што аж самога нудзіла.|@corpus |
| wavs/012781.wav|У час усё было зроблена. У час змагаліся разам з Мураўёвым супраць праектаў рэдакцыйных камісій аб рэформе.|@corpus |
| wavs/012782.wav|І яшчэ ён — старшыня вучонага камітэта міністэрства. І яшчэ правая рука Мураўёва.|@corpus |
| wavs/012783.wav|І адзін бог ведае, як потым ён і вялікая княгіня Гелена Паўлаўна, да якой ён сёння пойдзе, падтрымалі яго.|@corpus |
| wavs/012784.wav|Доступ у салон вялікай княгіні, здзіўленне цара, падтрымка вялікага князя аж да загаду па ведамству, каб начальства не хлусіла, як заўсёды, нібы ўсё ў яго цудоўна.|@corpus |
| wavs/012785.wav|Генерал-адміралам Марскога міністэрства быў вялікі князь Канстанцін Мікалаевіч, брат цара.|@corpus |
| wavs/012786.wav|Гаварыў пра неабходнасць уступак палякам, але казаў, што польскае пытанне можна вырашыць не ў Варшаве, а толькі ў Маскве і ў Пецярбургу.|@corpus |
| wavs/012787.wav|Таксама з кветкамі. Ён усміхнуўся, прыдумваючы, што скажа на суарэ ў вялікай княгіні.|@corpus |
| wavs/012788.wav|Хай бы хоць лета. Яміны на вуліцах. Бруд, бруд, бруд. Ён раптам прыпаў да акенца.|@corpus |
| wavs/012789.wav|Ён ведаў, што новай сістэмы яму не дачакацца, і таму хацеў спакойна пражыць свой век пры старой.|@corpus |
| wavs/012790.wav|І менавіта таму, што ён адчуваў хлусню і здзерства, якія чыніліся вакол, ён выбраў сабе, на ўзыходзе сваёй кар'еры, зусім іншы сродак для яе.|@corpus |
| wavs/012791.wav|На кветкі ляцела брудная слата. Была дэманстрацыя прыгоннікаў і на паніхідзе па Мікалаю ў Петрапаўлаўцы.|@corpus |
| wavs/012792.wav|Цяпер трэба было толькі не сарвацца, не перагнуць у адказе. Ён не вельмі баяўся. Адказнасць за недахопы нёс нябожчык Мікалай.|@corpus |
| wavs/012793.wav|Лухта, што імператар любіў пякучую крытыку і нават сам патрабаваў яе! Пастка для дурняў.|@corpus |
| wavs/012794.wav|Гэта была міна, да якой ніхто не дадумаўся б.|@corpus |
| wavs/012795.wav|Ён усё ж баяўся. На ўсякі выпадак трэба было знайсці моцнага заступніка і абаронцу. І ён падвёў другую міну.|@corpus |
| wavs/012796.wav|Глянь, маўляў, вось табе ў лютым жывыя кветкі.|@corpus |
| wavs/012797.wav|У глыбіні душы ён не верыў у моц сістэмы. І менавіта таму з усіх сіл хацеў палепшыць і ўмацаваць яе.|@corpus |
| wavs/012798.wav|"Валуеў з усмешкай успомніў, як ён падаў запіску ""Дума рускага ў другой палове тысяча восемсот пяцьдзесят пятага года""."|@corpus |
| wavs/012799.wav|Цару не спадабаліся крайнія прыгоннікі. Валуеў ледзь не памыліўся, але хутка спахапіўся.|@corpus |
| wavs/012800.wav|І яшчэ статс-сакратар. І двойчы! павялічаная пенсія.|@corpus |
| wavs/012801.wav|"Манумент Мікалая (""дурань даганяе разумнага"") упрыгожаны ля п'едэстала вянкамі. Таксама маўклівая маніфестацыя крайніх прыгоннікаў:"|@corpus |
| wavs/012802.wav|"Так нельга. Сухое адмаўленне, сухое слова ""ніякіх"" магло толькі раздражніць народ. Настрой быў благі."|@corpus |
| wavs/012803.wav|"што ў ""сёмае цараванне Аляксандра"" (""Што за дурасць! Якое сёмае цараванне?"") у дні посту адбудзецца вядомая ўсім падзея."|@corpus |
| wavs/012804.wav|Ён сам адчуваў, што гэта лухта, але іначай не мог.|@corpus |
| wavs/012805.wav|"Таму і прапаноўваў аддаць лёс вызваленых, ""на першы час"", у рукі ранейшых гаспадароў, а не ў рукі чыноўнікаў."|@corpus |
| wavs/012806.wav|"І ён гаварыў пра неабходнасць свабоды друку, але не разумеў пад гэтым ""поўнага прастору для развіцця матэрыялізму і дэмакратычнай прапаганды""."|@corpus |
| wavs/012807.wav|"напрыклад, у справах польскіх, бо патрабаваў ""маленечкіх"" уступак палякам."|@corpus |
| wavs/012808.wav|"І зноў паварот. Ён дапускаў, што яго могуць зваць ""флюгерам"". Што ж, флюгера не ломіць ніякі вецер."|@corpus |
| wavs/012809.wav|Крытыка, калі яна толькі казыча, прымушае начальніка верыць у добрыя намеры падначаленага, у адсутнасць ліслівасці ў яго сэрцы.|@corpus |
| wavs/012810.wav|Ён заўважыў, што разумная крытыка — не вышэй дапушчальнай нормы — выклікае прыхільнасць начальніка, калі ён не дурань, да таго, хто крытыкуе.|@corpus |
| wavs/012811.wav|Генерал-губернатор абвясціў ва ўсіх газетах, што ніякіх пастаноў па сялянскай справе не будзе.|@corpus |
| wavs/012812.wav|"Але ўвесь час ён гуляў у бесстароннасць і быў ""трохі-трохі не з урадам"","|@corpus |
| wavs/012813.wav|Праз два гады яго прызначылі дырэктарам другога дэпартамента. Яшчэ праз год — трэцяга.|@corpus |
| wavs/012814.wav|Цараванне Аляксандра аставалася яшчэ чыстай старонкай, і маладому цару патрэбна было рэнамэ свабодалюбца і дэмакрата. І таму Валуеў адказаў:|@corpus |
| wavs/012815.wav|"Праўда, набілі пад канец, але лепей ужо з бітай мордай ды на рабах, чым так, як ты, гасудар""."|@corpus |
| wavs/012816.wav|Паціраючы вузкія ледзяныя рукі, дырэктар дэпартаментаў, каб палепшыць гумор, думаў аб тым, што заўсёды радавала: аб уласным узвышэнні.|@corpus |
| wavs/012817.wav|Так, як вынес яго калісьці на сходы чалавек у белай сарочцы, з мужным і горкім тварам.|@corpus |
| wavs/012818.wav|Частка чацвёртая. Я пачаў гэтую кнігу два гады назад.|@corpus |
| wavs/012819.wav|— Здароў, братка, — узрадаваўся Алесь. — Здароў. Хадзем са мною. Нашы там.|@corpus |
| wavs/012820.wav|Спачатку адзін, потым два, потым маленькае, як стажары, сузор'е, потым два сузор'і, тры, пяць, дзесяць.|@corpus |
| wavs/012821.wav|"І ніколі потым, як бы цяжка ні было, я не сказаў слоў старадаўняга пісца, запісаных ім на палях нейкага там ""Апостала"":"|@corpus |
| wavs/012822.wav|— Што я, страшны суд? — адказаў жартам Алесь. Нечаканыя словы Кандрата зачапілі яго.|@corpus |
| wavs/012823.wav|Бледны, са змарнелым абліччам і бяскроўнымі вуснамі, ён ішоў бліжэй і бліжэй да адчыненых дзвярэй, да скляпенчатай аранжавай плямы, адкуль даляталі спевы.|@corpus |
| wavs/012824.wav|а значыць, можна пастаяць і на цвінтары, і няма асаблівай прычыны, каб дужа шчаміцца ў храм. Сям-там гаманілі: аб вясне, аб тым, як ачуняла азіміна,|@corpus |
| wavs/012825.wav|Алесь ішоў — і нібы ўсе людзі праплывалі, уставалі перад ім. І ад раптоўнай любві да іх, замілавання і вялікага жалю ў яго нешта дрыжала ў горле.|@corpus |
| wavs/012826.wav|Вялікі натоўп тых, што не праціснуліся ў храм, стаяў на цвінтары, слухаў спевы.|@corpus |
| wavs/012827.wav|Яны рухаліся вуліцай, здалёк і паўз мяне. Я не ведаў, што гэта такое, я проста бачыў, што гэта ўначы людзі нясуць агонь.|@corpus |
| wavs/012828.wav|Нечапаны аркуш паперы ляжаў на стале. За вокнамі вялізнага пакоя стаяў цёплы і цёмны вечар канца сакавіка.|@corpus |
| wavs/012829.wav|Позні вечар быў у садзе за двума вокнамі; позні вечар быў і на ціхай вуліцы, за іншымі вокнамі. І раптам за вокнамі з'явіліся агні.|@corpus |
| wavs/012830.wav|І кожны агеньчык быў слабы, але разам яны стваралі зарыва, якое пераможна плыло ў ноч.|@corpus |
| wavs/012831.wav|А вось дзяўчына ў сіняй з золатам старадаўняй хустцы. Стаіць, скрыжаваўшы рукі. Тварык закінуты ўгору, рот прыадкрыты.|@corpus |
| wavs/012832.wav|Укленчыў, і такое, відаць, нясцерпнае гора, што калоцяцца плечы. — Не пабівайся так. Не трэба.|@corpus |
| wavs/012833.wav|Выхаваны старым Вежам, Алесь ніколі не задумваўся аб сутнасці абрадаў. У гімназіі даводзілася выконваць.|@corpus |
| wavs/012834.wav|Чародка дзяўчат і хлопцы вакол яе. Відавочна чакаюць хрыстосавання.|@corpus |
| wavs/012835.wav|Я трымаў у руках халодную сталь інсургенцкіх кордаў і канфірмацыі расстрэлаў, якія, здавалася, сачыліся крывёй.|@corpus |
| wavs/012836.wav|Ён сапраўды прыйшоў, як жаніх у палуначы, хацеў убачыць Майку. — Ну, не зусім страшны, — сказаў Андрэй. — А трохі ёсць.|@corpus |
| wavs/012837.wav|А вось і сам Стафан з маладымі, але густаватымі ўжо вусамі — ціхі, вады не скаламуціць, Стафан.|@corpus |
| wavs/012838.wav|У царкве вёскі Мокрая Дуброва, самай блізкай да Раўбічаў і Азярышча, ішла паўночніца па вялікай субоце.|@corpus |
| wavs/012839.wav|аранжавае святло. Зрэдку, калі галасы пеўчых узляталі асабліва высока, — у шатах бяроз, у гнёздах сонна ўскрыквалі і хрыпелі гракі.|@corpus |
| wavs/012840.wav|Кагуты-малодшыя прымасціліся трохі ў баку ад алеі, не сталі праціскацца за бацькамі і дзедам Данілам у царкву.|@corpus |
| wavs/012841.wav|І я помню іх, людзей, што ішлі ў ноч, прыкрываючы жывымі, цёплымі далонямі агонь. Помню.|@corpus |
| wavs/012842.wav|Сёй-той часам уставаў на пальчыкі і, выцягнуўшы шыю, заглядаў у агністую пячору.|@corpus |
| wavs/012843.wav|Алесь прывязаў каня да агарожы і павольна пайшоў праз натоўп па галоўнай алеі. Ідучы праз натоўп, ён усміхаўся.|@corpus |
| wavs/012844.wav|Над бярозамі, што абступалі царкву, віселі халаднаватыя і празрыстыя зоры. З вокнаў і шырока адчыненых дзвярэй лілося на цвінтар і натоўп|@corpus |
| wavs/012845.wav|Адусюль у вочы лезла адно і тое: залацістыя патлатыя валасы, дзікаватыя сінія вочы, простыя насы, белазубыя ўсмешкі. Ага, вось нехта іншы: Марта, Стафанава жонка.|@corpus |
| wavs/012846.wav|Чаму магла навучыць кніга, якой было сто год і адзіны экземпляр якой так і астаўся з неразрэзанымі старонкамі?|@corpus |
| wavs/012847.wav|Былі ўспаміны людзей, кнігі зачытаныя і кнігі, да якіх на працягу амаль стагоддзя не дакраналася нічыя рука, акрамя маёй.|@corpus |
| wavs/012848.wav|Нехта асцярожна ўзяў яго за плячо. Азірнуўся — Кандрат Кагут. Светла-сінія, з добрай хітрасцю вочы.|@corpus |
| wavs/012849.wav|Бачыў адчыненую царскую браму, светлыя рызы папоў і зноў апускаўся, пагойдваючы галавой і ўсім выглядам паказваючы, што ўсё як мае быць, як заведзена: ведаем, бачылі,|@corpus |
| wavs/012850.wav|І ўсё ж яны ішлі за першымі, і далоні ў іх былі ружовыя, таму што іх наскрозь прасвечваў агонь.|@corpus |
| wavs/012851.wav|Людзі ішлі, ішлі, прыкрываючы далонямі цёплыя агеньчыкі свечак, якія мог згасіць нават слабы подых ночы.|@corpus |
| wavs/012852.wav|Белагаловы мужык стаіць на каленях, нібы перад плахай, безнадзейна звесіўшы галаву.|@corpus |
| wavs/012853.wav|— Нясмела ўсміхнуўся, сціпла прыкрыў доўгімі веямі вочы. Алесь не спадабаўся яму. І амаль адразу Алесь трапіў у абдымкі.|@corpus |
| wavs/012854.wav|Плача, горкімі слязьмі заліваецца баба ў намітцы. — Чаго ты? — Ды як не плакаць.|@corpus |
| wavs/012855.wav|бо кожны раз я ўспамінаў ноч, у якой спачатку з'явіліся першыя, а потым усё людское мора, залітае агнём.|@corpus |
| wavs/012856.wav|Можна з імі, а можна і без іх. І цяпер яго кранала хутчэй не тое, дзеля чаго людзі сабраліся тут, а самі людзі і тое, што яны сабраліся.|@corpus |
| wavs/012857.wav|Слухае, а ў вялізных вачах — слёзы. Б'ецца, пабіваецца галавой аб зямлю нейкі шляхціц.|@corpus |
| wavs/012858.wav|Астатнія стаяць і глядзяць яму ў рот. Вось скрыўлены рот бабулі.|@corpus |
| wavs/012859.wav|За спіною былі дванаццаць год жыцця ёю, думак аб ёй, ненапісанай.|@corpus |
| wavs/012860.wav|Плашчаніцу зараз у алтар панясуць. Сорак дзён ён, бацюхна, па зямлі хадзіць будзе. Бачыць будзе ўсіх, усё наша. бачыць.|@corpus |
| wavs/012861.wav|"І мне здавалася, што на кожнай вокладцы — варта толькі ўгледзецца — напісана: ""Хто забіў сваю памяць — згубіў усё."""|@corpus |
| wavs/012862.wav|Не ведаю. Але гэта была нібы замураваная частка памяці цэлай эпохі.|@corpus |
| wavs/012863.wav|Але яшчэ да таго, як Алесь і Кандрат дайшлі да іх, з-за дрэў выступіла танклявая зграбная постаць Андрэя Кагута.|@corpus |
| wavs/012864.wav|"— пра яе ніхто толкам не ведае, яна адбылася год за трынаццаць да Алесевага нараджэння, — калі ""ныне здраўствуючы"" цар страляў з гармат па людзях."|@corpus |
| wavs/012865.wav|Шарабан старэнькі, конь ледзь перастаўляе відавочна парэпаныя капыты. І тут мужык-запальшчык адказвае:|@corpus |
| wavs/012866.wav|— Глядзі, што ён вытварае. Дзівосы гімнастыкі, дальбог. Падыходзіць пан Мнішак.|@corpus |
| wavs/012867.wav|Голас маці, у якім, як заўсёды, гучаць бездапаможныя інтанацыі. Яна пытае графа. Нешта аб пераводзе ў Вільню. Граф стрымана смяецца:|@corpus |
| wavs/012868.wav|Чорт з ім, няхай стаіць, калі гэта яму цацкі. Немцы, яны немцы і ёсць.|@corpus |
| wavs/012869.wav|трымай у руках падзорную трубу і, ледзь толькі ўбачыш карэту ці кабрыялет, якія паварочваюць з дарогі на алею,|@corpus |
| wavs/012870.wav|Мадам мінае яго, і ён чуе, як яна кажа маці: — Ён вельмі мілы.|@corpus |
| wavs/012871.wav|А гэта? Пара сытых коней. Тарантас лакіраваны.|@corpus |
| wavs/012872.wav|Усе чыста — як дзеці. Толькі б ім грымела ды блішчала. Так бы і гулялі ў салдацікі да сівых валасоў.|@corpus |
| wavs/012873.wav|Здавалася, усё ішло добра. Здавалася, больш ганаровай пасады, чым тая, якую далі на гэтыя гадзіны яму, Кірдуну, нават быць не магло.|@corpus |
| wavs/012874.wav|Бацькі стаялі далей, яны абменьваліся з кожным парай слоў, усміхаліся,|@corpus |
| wavs/012875.wav|І гэта так крыўдна, быццам немец у яго хлеб адбівае. Па ўласнай, ці ведаеце вы, ахвоце прыцёгся.|@corpus |
| wavs/012876.wav|Ага, едзе дзедзіц Іван Таркайла. Гэтаму можна грымнуць з дзвюх.|@corpus |
| wavs/012877.wav|Алесю і сапраўды даводзілася цяжкавата. Ён стаяў на тэрасе, адступіўшы на некалькі крокаў ад дзвярэй у дом,|@corpus |
| wavs/012878.wav|Гнядая і ёсць. Толькі б тут не стаяў, а так зусім прыстойны немец. І паніча любіць.|@corpus |
| wavs/012879.wav|— ім было не да яго, ён быў нешта накшталт перадавога паста, высунутага ў самае размяшчэнне ворага — загубленае дзіця.|@corpus |
| wavs/012880.wav|А вось гарматы грымнулі тройчы. Лёкай абвяшчае недзе пад тэрасай: — Віцэ-губернатар, іх яснавяльможнасць граф Ісленьеў.|@corpus |
| wavs/012881.wav|І правільна кажа, бо ў немцах амаль усе жанчыны гнядыя, а аканомша — вылітая немка.|@corpus |
| wavs/012882.wav|Карэта шасцерыком. Коні ў яблыках. Гэтыя, відаць, рэйнвейн п'юць, як пан Юры ў Кёльне, і хоць коні не чыстакроўкі.|@corpus |
| wavs/012883.wav|— Мне добра ў вашым доме. Рыцарства заняпала. Яго няма. Мы з вамі, як дрэвы на лядзе.|@corpus |
| wavs/012884.wav|Немец, відаць, усё ж не самы горшы. Прынамсі, любіць паніча, не мучыць яго, як тыя.|@corpus |
| wavs/012885.wav|"Сядзі на ўзгорку, адкуль відна дарога і паварот з яе на загоршчынскі ""прэшпект"","|@corpus |
| wavs/012886.wav|— Ільву падобна. Ці не так? — далятаюць да Кірдуна асобныя словы.|@corpus |
| wavs/012887.wav|Мог бы стаяць сярод гасцей, — не, собіла яму, нюху праклятаму.|@corpus |
| wavs/012888.wav|Стаіць сабе, чортава пуза, акурат ля яго і глядзіць на дарогу. І такі спрытны, што заўважае ўсё раней, чым Халімон.|@corpus |
| wavs/012889.wav|Але спраўна грукоча гармата, а то і тры, гледзячы на тое, які госць зварочвае на алею. .Гэта яшчэ хто?|@corpus |
| wavs/012890.wav|І,скоса пазіраючы на Фельдбаўха, які абапіраецца на лёску, як на шпагу,|@corpus |
| wavs/012891.wav|Усё добра, усё чынна. Дык не, прынесла ў апошнюю хвіліну немца, каб на яго пошасць.|@corpus |
| wavs/012892.wav|Але ж як там дзіця?.. Беднае дзіця!|@corpus |
| wavs/012893.wav|Добра б ужо, каб нехта пасылаў. А то ж сам. Выгляд у чорта важны, паблажлівы.|@corpus |
| wavs/012894.wav|— Страляй. Страляй з усіх чатырох. Хаданскія коцяць! А немец стаіць. А немец чорт ведае чаго сюды прыцягнуўся.|@corpus |
| wavs/012895.wav|Стаіць, як Банапарт багамерзкі, пуза наперад, і, кожны раз, як ударыць гармата,|@corpus |
| wavs/012896.wav|шэпча, якога госця ён павінен сустрэць зараз, ці павінен сказаць яму некалькі слоў.|@corpus |
| wavs/012897.wav|Частка восьмая. Кірдун ледзь не луснуў са злосці за тыя дзве гадзіны, якія прайшлі з пастрыжэння.|@corpus |
| wavs/012898.wav|Бацька бачыць усё гэта аж занадта добра. У самай спіне хлопчыка невыказная пакута. Але ён усміхаецца і шэпча маці:|@corpus |
| wavs/012899.wav|давай загад тром мужыкам, што завіхаюцца трохі ніжэй, у лагчынцы, ля гармат. І адразу залп.|@corpus |
| wavs/012900.wav|— То ж гэта высакародны пан Мнішак едзе на сваім Панчоху. Ну, гэтаму хопіць і аднаго стрэлу.|@corpus |
| wavs/012901.wav|Іх не чуў бы і Алесь, каб не яго выключны слых, аб якім яны не ведаюць.|@corpus |
| wavs/012902.wav|— Добры дзень, мадам. Мадам сто год. На руках у яе абрыдлівая, кірпатая балонка.|@corpus |
| wavs/012903.wav|Часам на адну хвіліну да яго падыходзіць, каб памагчы, француз:|@corpus |
| wavs/012904.wav|Нюхала нямецкае. Каб цябе ўжо на тым свеце так чэрці нюхалі смярдзючымі сваімі насамі. Кірдуну зусім дрэнна.|@corpus |
| wavs/012905.wav|І ён паважна схіляе галоўку з падплоенымі на канцах валасамі, робіць рукой гасцінны жэст і кажа: — Добры дзень.|@corpus |
| wavs/012906.wav|У старога сівыя бакенбарды і зусім малады, без ніводнай зморшчынкі, румяны твар з яснымі вачыма. Пра гэтага Алесь ведае.|@corpus |
| wavs/012907.wav|Некаторыя з гасцей выклікаюць у яго агіду. Па сваёй ахвоце ён ніколі б не паехаў да такіх у госці.|@corpus |
| wavs/012908.wav|Божа мой, нашто гэта? Дзіця цэлы дзень на нагах!.. Мораць, забіваюць дзіця. Паны і ёсць паны.|@corpus |
| wavs/012909.wav|як ты яму, скажы, цацку нехта даў, такое задавальненнена бязвусай мордзе, а.|@corpus |
| wavs/012910.wav|Так і хочацца сказаць: — Трэба, каб вы аслабанілі дом ад вашай прысутнасці. Але так нельга.|@corpus |
| wavs/012911.wav|Невядома, што хацелі рабіць тыя людзі. Але стары прыемны.|@corpus |
| wavs/012912.wav|Тое, што ён мяхом стукнуты — гэта ўсё лухта: без радзімы таксама, гаротны.|@corpus |
| wavs/012913.wav|А без радзімы хто хочаш ашалее.|@corpus |
| wavs/012914.wav|Іх пакінулі выпадкова побач, і яны радуюцца гэтаму. Чаго яшчэ патрабаваць ад жыцця? Спадзяюся, ваш малады князь будзе, як вы.|@corpus |
| wavs/012915.wav|так што кожны госць павінен быў прайсці непадалёку ад яго. І з кожным трэба было раскланьвацца.|@corpus |
| wavs/012916.wav|І ён не мучыць яго, Алеся. Ён ласкава, са старамоднай галантнасцю ківае яму галавой і адразу праходзіць да бацькоў.|@corpus |
| wavs/012917.wav|На тэрасу падымаецца гнуткі і станісты стары ў мундзіры палкоўніка.|@corpus |
| wavs/012918.wav|Кажа нешта па-польску. Зразумець нельга, хаця гукі і некаторыя словы падобныя.|@corpus |
| wavs/012919.wav|Выпадкова чуў размову бацькоў. Граф не зробіць кар'еры. У яго занадта многа сваякоў, замешаных у той няшчаснай гісторыі,|@corpus |
| wavs/012920.wav|— Я спадзяюся, што ён будзе лепей за нас, — строга адказвае бацька. Іх не можа чуць ніхто.|@corpus |
| wavs/012921.wav|Таксама пашкадаваць трэба. Тым больш бясшкодны зусім, паскудстваў нікому не чыніць. Толькі што прыйдзе ўвечары да аканомкі і просіць:|@corpus |
| wavs/012922.wav|Кірдун глядзіць на тэрасу, бачыць там фігурку маладога Загорскага, і жаль працінае яму сэрца, прымушаючы і пра немца забыць.|@corpus |
| wavs/012923.wav|Гэтага шкада. Такі стрыманы гонар у вачах, і такі змучаны твар.|@corpus |
| wavs/012924.wav|Дзядзькава бурка, на якую на ўсе вочы глядзелі хлапчукі наваколля, пахнула тытунём, як і парадны мундзір.|@corpus |
| wavs/012925.wav|Простасць табе патрэбна чалавечая, хлопец. Звычайнае, шэрае, сваё. Хай неразумнае, парэпанае, але сваё.|@corpus |
| wavs/012926.wav|— Пасля праваяваў я год лішнім з Паскевічам Іванам Фёдаравічам. Восем год было ўжо маёй службы.|@corpus |
| wavs/012927.wav|Збяры кветкі асцярожненька, ачысці і сушы не на сонцы — пад ветрыкам, але хутка. А высушаныя мяшай з тытунём.|@corpus |
| wavs/012928.wav|А так проста. Слізкі быў чалавек. Царадворац. Душа, здаецца, наросхрыст, а сам хітры, як лін.|@corpus |
| wavs/012929.wav|Мы тады, каптэнармус выпадковы, чатыры салдаты ды я, пяць дзён перавал супраць лезгінцаў трымалі.|@corpus |
| wavs/012930.wav|І тады, і цяпер. І не за палякаў, што ён з імі ўчыніў. Гэта — прысяга, і хто богу не вінаваты?|@corpus |
| wavs/012931.wav|І назву ўжо таго перавалу забыў, а дагэтуль, як успомню — вішчаць ды галёкаюць, ну — сэрца падае, няма куды дзецца.|@corpus |
| wavs/012932.wav|"Як наведвае наш полк, то не абміне, каб не спытаць: ""Як жывеш, зямляк?"" Ды і па імю, па бацьку."|@corpus |
| wavs/012933.wav|"— Да мяне, бывала, усе бягуць: ""У Яроцкага запасы старога. Яроцкі зберажэ, хоць не скнара""."|@corpus |
| wavs/012934.wav|"Леў! Баяліся яго вярхі. Чуткі сярод салдат хадзілі — ""абы закалат, а мы ўжо яго на штыках данясем да трона""."|@corpus |
| wavs/012935.wav|Праз некалькі дзён побач з магілай пана Юрыя паявіўся другі курган, які месяцам пазней аброс зялёнай травой.|@corpus |
| wavs/012936.wav|— Сорам, — кароткія вусы дзядзькі варушыліся. — З самага пастрыжэння запрашаў да сябе.|@corpus |
| wavs/012937.wav|Здаецца, чым утапіцца, то лепей бы ў агні. То не ведаеш дзе? Дастаў куртатую трубачку, капшук — і запіпчыў.|@corpus |
| wavs/012938.wav|— Ты лічыш, што толькі багатыру прыемны тытунь курыць? — усміхнуўся дзядзька. — Выкручваемся і мы, ды яшчэ як.|@corpus |
| wavs/012939.wav|— Дурман? — Не. Проста бясшкодны мёд. — Так проста? — Хе-хе-хе, — сказаў Яроцкі. — Бачыш, што ў капшуку на дне?|@corpus |
| wavs/012940.wav|— Як на штыках? — А так. Штыкі ў парусіну ды на плечы. А на парусіне генерал, каб вышэй. А вакол салдаты ды сцяганосец.|@corpus |
| wavs/012941.wav|І здаецца мне, нібы зусім яны не з каменя, а з блакітнага вэлюму і лёгкія, аж пустыя знутры, як шатры.|@corpus |
| wavs/012942.wav|Побач з лістом, з асабістай мне падзякай Ярмолава Аляксея Пятровіча.|@corpus |
| wavs/012943.wav|па-нашаму не ведаю, як табе і растлумачыць, але вязкая такая, дрыжыць, як наша студзіна, але не з мяса, а з дыннага, здаецца, соку ды цукрам абсыпаная.|@corpus |
| wavs/012944.wav|Як продкі жылі. Былі багатыя, а на мулкім спалі. А, хе-хе? Дый не чужы ты мне. Дзяцей у мяне няма.|@corpus |
| wavs/012945.wav|А мне матуля многа прыслаць не магла, ды прагуляўся б я, а з салдацкай казны пазычаць — гэта бога забыць трэба.|@corpus |
| wavs/012946.wav|— Вам колькі ж год, дзядзька! — Не так ужо і многа. Нарадзіўся я цераз тры гады пасля смерці імператара Паўла.|@corpus |
| wavs/012947.wav|Басак-Яроцкі адразу з пахавання ўзяў Алеся да сябе, не даўшы нават вярнуцца ў апусцелы дом: — Няма чаго табе там рабіць.|@corpus |
| wavs/012948.wav|Усё вайнішча гэта. А нажніцы твае, пастрыжныя, срэбныя, і дагэтуль на сценцы вісяць.|@corpus |
| wavs/012949.wav|— Я, можа, да дзеда, дзядзька Пятро? Пастрыжны яшчэ больш пачырванеў: — Вы там мудрагеліць будзеце.|@corpus |
| wavs/012950.wav|Ехалі конна па раскіслай зямлі. Вясна пазнілася, і толькі зрэдку між хмар праглядаў гарачы, малады, сіні шматок неба.|@corpus |
| wavs/012951.wav|То Аляксей Пятровіч гэта разумеў. Не тое што Паскевіч. Той за Эрывань ды Арзурум мне таксама ліст ды зброю, кінжал ды асабістую шаблю, ды крыж.|@corpus |
| wavs/012952.wav|Алесь быў удзячны пастрыжному, які не дазволіў яму зайсці ў апусцелы палац. Усё разумеў стары.|@corpus |
| wavs/012953.wav|А табе зараз тая мудраць. — і дзядзька выразна кашлянуў, адным выглядам лепш за ўсякія словы паказаўшы, як менавіта зараз патрэбна Алесю тая мудрасць.|@corpus |
| wavs/012954.wav|Адзначыў ён мяне, пасля таго як мы крэпасць бралі. Як бо яна?.. А, і гэта забыў! Але пакрыўдзіў ён мяне там моцна.|@corpus |
| wavs/012955.wav|Сказаць часам не мог, але разумеў усё. Дзіцячыя сінія вочы без прыжмуру проста глядзяць на неба. — Бачыш, жаўрук. Як на нітцы.|@corpus |
| wavs/012956.wav|Але нават самы танны тытунь, які мы, бывала, курылі там, калі армянін не прыедзе, можна зрабіць — ого! — на твары ў Пятра была раскоша.|@corpus |
| wavs/012957.wav|Як запушчаны сад у чэрвені! — А гэта другое, аб чым хацеў сказаць.|@corpus |
| wavs/012958.wav|Яроцкі казаў глуха і неспакойна, нібы аб тым, як яны ўчора паабедалі. — Я пайшоў ды, пакуль яны там валтузіліся з падкопам, самавольна тую крэпасць узяў.|@corpus |
| wavs/012959.wav|Ружы не ў кожнага ёсць, то шыпшыны ў поўнай квецені набяры, падсушы ды мяшэчак у скрынку з тытунцом і пакладзі.|@corpus |
| wavs/012960.wav|— Як? — А звычайна. Хатні тытунь, вядома, ну, даглядзі як след.|@corpus |
| wavs/012961.wav|Ганарыцца тут няма чым. Прысяга, вядома, іначай кожнаму салдату праз дваццаць пяць год не чыстую, а галаву сячы б трэба.|@corpus |
| wavs/012962.wav|і сон, і лёгкасць, і думкі прыходзяць адчайныя, нібы кожную хвіліну ты з персідскай царэўнай можаш ажаніцца ды пляваць на ўвесь свет.|@corpus |
| wavs/012963.wav|— Чакай, пакуль зацвіце белы баркун. Не тая жоўтая падла, што ў засуш палі катуе, а ягоны белы брат.|@corpus |
| wavs/012964.wav|Прыдатная крэпасць. Нам спатрэбіцца. Войска многа, пакіньце яе ў абцугах ды — зморам яе.|@corpus |
| wavs/012965.wav|— Сем год быў у асобным каўказскім корпусе пры Аляксею Пятровічу, доўгія яму гады. Жывы яшчэ. Пакрыўдзілі яго, а мужык які быў!|@corpus |
| wavs/012966.wav|Мяне ён помніў, хоць і не дужа адзначаў. Не цярпеў ён гэтых дрындушак ні на сабе, ні на іншых. І правільна.|@corpus |
| wavs/012967.wav|— Індзейцы, дзядзька. — Ну, індзейцы. А ўжо з сапраўдным тытунцом, то, я табе скажу, і Вежа такога не нюхаў, што я магу зрабіць.|@corpus |
| wavs/012968.wav|Давялося яму на свечку папляваць, а порах здаць у цэйхгауз, на рабунок. Зразумеў, што пакрыўдзіў мяне.|@corpus |
| wavs/012969.wav|Ты не ведаеш, Алесь, дзе яны начамі хаваюцца? Марозіць жа начамі. Я ляжанку кожны вечар палю на старыя косці. Люблю агонь.|@corpus |
| wavs/012970.wav|Дарагое жыццё, яно — у дурняў бывае. — Не, сапраўды. — Тытунь харошы, гэта праўда, турэцкі.|@corpus |
| wavs/012971.wav|Вось-вось палятуць. Пасуровеў злёгку. — Толькі спачатку яны такія і былі. — Ну і як вы там?|@corpus |
| wavs/012972.wav|Дый нецікава гэта мне. То я ў перса куплю.|@corpus |
| wavs/012973.wav|Усміхнуўся: — І вось хоць што кажы, хоць і наш, беларус, а не любіў я яго, нябожчыка.|@corpus |
| wavs/012974.wav|З капшука павеяла харошым тытунём, мядовым летнім полем, асеннімі садамі і яшчэ чымсьці. — А гэта? — спытаў Алесь. — Якое прыемнае!|@corpus |
| wavs/012975.wav|"Гэта. гм. грунт! А потым рыхтуйся ""Кабу-Гавану"" рабіць. Яроцкі піпчыў, быццам ладан і смірну курыў невядомаму богу:"|@corpus |
| wavs/012976.wav|Значыцца. О, пяцьдзесят пяць мне. А туды я трапіў маладзён шаснаццаці год. Афіцэры, бывала, піць ды ў карты.|@corpus |
| wavs/012977.wav|Рабілася яна з бычыных вачэй, і дзядзька заўсёды ўжываў гэтую назву, калі казаў аб разнасолах і прысмаках сапсаванага густу.|@corpus |
| wavs/012978.wav|Сачы, каб пчолы палёталі сама больш дзень. Каб лішне не выпілі мёду.|@corpus |
| wavs/012979.wav|Спачатку нямнога, бо звыкнуць трэба, бо гэта курыць — як у кветках заснуць:|@corpus |
| wavs/012980.wav|— Ну, камяк нейкі. — Гэта вераснёвы жоўты антон, парэзаны ды ў сітаватую тканіну загорнуты. Панюхай.|@corpus |
| wavs/012981.wav|Гэта была вопратка толькі на самыя важныя выпадкі жыцця. Ладны і сівы, ён ехаў на сваім коніку проста, як ездзіў, напэўна, і пад кулямі.|@corpus |
| wavs/012982.wav|"Шпуры, — кажа, — трэба весці ды ўзрываць. А я яму: ""Дазвольце сказаць, не трэба гэтага."|@corpus |
| wavs/012983.wav|— Вы маг, дзядзька. — Я шмат такога ведаю. Дарэмна ты не прыязджаў.|@corpus |
| wavs/012984.wav|А я гэта ўсё ў скрыні трымаю. Выбіў люльку, крэкнуў, нібы глынуўшы чарку.|@corpus |
| wavs/012985.wav|Тромб адварочваў храпу ад тытунёвага дыму і касіўся на Басак-Яроцкага разумным вокам: гаспадар не курыў. — Што за тытунь такі прыемны, дзядзька.|@corpus |
| wavs/012986.wav|"Шкада крыві"". А ён: ""Вы баіцёся, здаецца?"" Графства дурное! За такія словы дурніла салдат, дзе і не трэба, на смерць ідзе."|@corpus |
| wavs/012987.wav|"І не ведаюць, што я нават з карэньчыкаў магу табе такую ""Кабу-Гавану"" (ён так і сказаў) звярнуць, што тамтэйшыя індусы сем вёрст будуць за канём бегчы ды нюхаць."|@corpus |
| wavs/012988.wav|Коні ступалі па падсыхаючай зямлі. Жаўрук, як на гумцы, торгаўся між небам і зямлёй.|@corpus |
| wavs/012989.wav|"ну, словам, ""рахат-лукум"". ды сяджу, ды зубы ў мяне, бы ў смале, вязнуць, а сам гляджу на горы."|@corpus |
| wavs/012990.wav|Увесь час яна не магла пазбыцца думкі, ці сустрэне ён? Ці выедзе насустрач?|@corpus |
| wavs/012991.wav|Хай яны верна носяць вас, як верна будзе насіць вас мая зямля. — Не трэба, князь. І ён схіліў ветліва і проста сівую галаву.|@corpus |
| wavs/012992.wav|— Я не думаў пра вас у гэтым сэнсе, — проста сказаў ён. Не, яна не разумела яго.|@corpus |
| wavs/012993.wav|Ён быў самай прыцягальнай і прывабнай істотай, якую ёй даводзілася сустракаць у жыцці.|@corpus |
| wavs/012994.wav|гэта быў такі спакой, што яна была ўдзячна яму за гэта.|@corpus |
| wavs/012995.wav|І ён проста кінуў ёй пад ногі куфэрак з зямлёй, шкуру серабрыстай лісы і залаты злітак.|@corpus |
| wavs/012996.wav|— Кахаў, гасударыня. — Ну, а я вам падабаюся? — пажартавала яна.|@corpus |
| wavs/012997.wav|Калі князь выпадкова аказаўся побач, яна не вытрымала. — Як прыгожа! — сказала яна.|@corpus |
| wavs/012998.wav|бо ён быў не невядомым фаварытам, загубленым недзе паміж Ланскім і Мамонавым,|@corpus |
| wavs/012999.wav|не звярнула ўвагі на шклоўскую раскошу Зорыча. А ён пра дзівосы Зорыча сказаў толькі:|@corpus |
| wavs/013000.wav|.Ілюмінацыя залівала горад, як быццам гэта палаў Рым.|@corpus |
| wavs/013001.wav|Які ён? І вось, калі адкрыўся вачам Дняпро, на страшны адхон процілеглага берага вылецелі коннікі.|@corpus |
| wavs/013002.wav|Акім Загорскі памёр на год раней. У нейкіх пяцьдзесят год.|@corpus |
| wavs/013003.wav|Спявалі салаўі. Праз цікавасць да яго яна амаль не запомніла першых дзён падарожжа,|@corpus |
| wavs/013004.wav|Праз дзесяць год. Усе гэтыя гады Загорскі жыў у маёнтку, выхоўваў сына, будаваў палац у Вежы.|@corpus |
| wavs/013005.wav|— Спадзяюся, вы захапляецеся мною не як дзяржаўнай асобай? — пагразіла яна.|@corpus |
| wavs/013006.wav|Проста ён любіў палын. — Маленькі ліцвін, — сумна і горка сказала яна.|@corpus |
| wavs/013007.wav|Лёгкім крокам падышоў да яе, зграбны, як казачны царэвіч, у расшытай срэбрам блакітнай вопратцы, у блакітных чаравічках, з залочаным кінжалам на баку.|@corpus |
| wavs/013008.wav|Ён быў той самы, толькі сівізна густа ляжала ў валасах ды спакайнейшыя сталі вочы.|@corpus |
| wavs/013009.wav|Гэта было дзіўна, бо ўсе памяталі вочы імператрыцы, якімі яна глядзела на яго пры развітанні.|@corpus |
| wavs/013010.wav|Нічога не змянілася. Толькі непапраўна пастарэла, толькі змянілася яна сама.|@corpus |
| wavs/013011.wav|— Калі-небудзь ён заменіць гэты кінжал шабляй і пойдзе на нас.|@corpus |
| wavs/013012.wav|Паставіў на высокім беразе Дняпра, адкуль было відаць на трыццаць вёрст, паставіў у сівым пашным палыне і верасе, не крануўшы ані былінкі.|@corpus |
| wavs/013013.wav|Цэлы дзень праплывалі ракой чаўны, у якіх людзі ігралі на рагах сумную мелодыю.|@corpus |
| wavs/013014.wav|Даніілу Загорскаму было дваццаць чатыры гады, калі памерла імператрыца.|@corpus |
| wavs/013015.wav|Безліч шатроў, бела-шаўковых, з залатымі макаўкамі, і адзін, самы высокі, з барвянага шоўку.|@corpus |
| wavs/013016.wav|Данііл падышоў, стаў і пачаў без страху глядзець у яе вочы. Гэта была царыца. Тая, перад якой трэба пакланяцца.|@corpus |
| wavs/013017.wav|Для яго. — Для яго — вазьму. Гэта былі землі на поўдні.|@corpus |
| wavs/013018.wav|— бачыла просты, шчыры і зусім не крыўдна абыякавы да яе твар дзівоснай прыгажосці.|@corpus |
| wavs/013019.wav|І тут яна ўбачыла, як з вясёлкавай гурмы выступіў трынаццацігадовы юнак, стройны, падобны і непадобны на бацьку.|@corpus |
| wavs/013020.wav|Усіх дзівіла, што ён нічога не атрымаў за той фавор.|@corpus |
| wavs/013021.wav|Данііл праводзіў яе да Кіева. Яна сама папрасіла аб гэтым.|@corpus |
| wavs/013022.wav|Натура з лішкам сіл не магла змірыцца з бяздзейнасцю. Толькі памяць жонкі і сын, ды яшчэ паляванне.|@corpus |
| wavs/013023.wav|За год да гэтага памёр Аляксандр Ланскі, памёр ад злоўжывання кантарыдамі.|@corpus |
| wavs/013024.wav|Хлопчык глядзеў на яе, і яна здавалася яму прыгожай, бо ўсё было для яе.|@corpus |
| wavs/013025.wav|"Коні па самыя жываты танулі ў квітнеючых травах. Спадарожнікі ўсё яшчэ меркавалі, хто б гэта мог быць, і толькі яна адна ведала: ""Ён""."|@corpus |
| wavs/013026.wav|Яна стаяла з ім над урвішчам. Світа сядзела ў шатрах, такі быў яе загад.|@corpus |
| wavs/013027.wav|Летам тысяча семсот восемдзесят пятага года імператрыца ехала ў Крым.|@corpus |
| wavs/013028.wav|Ішоў і не ведаў, што кожны яго крок — крок па сэрцы той, што глядзела на яго. Каб такога сына!|@corpus |
| wavs/013029.wav|Пяць пірамід узвышаліся вышэй за будынак езуіцкага калегіума, а яшчэ лёталі ракеты, утрапёна круціліся колы з агню.|@corpus |
| wavs/013030.wav|І толькі за пяць хвілін да скону, не расплюшчваючы вачэй, сказаў адно слова, ледзь чутна. — Палын.|@corpus |
| wavs/013031.wav|А на носе пярэдняга чоўна стаяў з вяслом у руцэ той, якога не магло забыць сэрца,|@corpus |
| wavs/013032.wav|І вось, як толькі сын перастаў патрабаваць увагі, пачалося згасанне. Пан Акім быў у ад'езджым полі яшчэ за два дні да скону.|@corpus |
| wavs/013033.wav|І ўвесь час, увесь гэты вечар, яна — на прыстойнай адлегласці|@corpus |
| wavs/013034.wav|— Я ў захапленні ад вас, — проста сказаў ён.|@corpus |
| wavs/013035.wav|Падчас адной з днёвак вялікага картэжу.|@corpus |
| wavs/013036.wav|Магутныя рукі нерухома ляжалі на атласе пакрывала. Прычасціўшыся, ён развітаўся з сынам і змоўк.|@corpus |
| wavs/013037.wav|І невядома было, аб чым ён гэта, аб месячным палыне ці наогул аб жыцці.|@corpus |
| wavs/013038.wav|І што ёй было да пакутных вачэй Ланскага? — Вы кахалі калі-небудзь, князь?|@corpus |
| wavs/013039.wav|І першай істотай, якую яна ані не разумела. — Спадзяюся, вы не пакінеце мяне ў гэтым падарожжы, князь?|@corpus |
| wavs/013040.wav|Пасля шумных марнатраўных свят гэта было лепей за ўсё, што ёй даводзілася перажываць,|@corpus |
| wavs/013041.wav|а адроджанай на адну, апошнюю ноч маладосцю, горкім пахам палыну за шоўкам шатра.|@corpus |
| wavs/013042.wav|А потым выцягнуў лязо з похваў, зламаў сталь і кінуў абломкі да яе ног.|@corpus |
| wavs/013043.wav|— Прызнацца, нават я ніколі не бачыла такіх высокіх пірамід. — Што дзіўнага, — проста сказаў ён, — іх зрабіў я.|@corpus |
| wavs/013044.wav|І не таму, што не магу, а таму, што не хачу. Я проста пастаўлю вам шатры, гасударыня. Шатры ён сапраўды паставіў.|@corpus |
| wavs/013045.wav|Чакалі ў Кіеве ўбраныя галеры, чакалі пацёмкінскія вёскі.|@corpus |
| wavs/013046.wav|— Вазьміце гэты табун, вялікая маці! — сказаў ён. — Такіх коней няма больш нідзе.|@corpus |
| wavs/013047.wav|Ён моўчкі і проста схіліў галаву. Яны сустрэліся яшчэ раз.|@corpus |
| wavs/013048.wav|— Я суправаджаю вас да самага Магілёва. Загад дваранства.|@corpus |
| wavs/013049.wav|З'ела яго, відаць, тая манера жыцця, якой ён трымаўся апошнія дваццаць год.|@corpus |
| wavs/013050.wav|— Каб гэта было не тут, а ў сталіцы, дзе ўсяго больш, я зрабіў бы ўтрая вышэйшыя.|@corpus |
| wavs/013051.wav|Шэсць месяцаў яна была няўцешная. І вось чакала дарога.|@corpus |
| wavs/013052.wav|Не дачакаўшыся, пакуль човен ударыцца ў бераг, ён скочыў амаль па калена ў ваду і размераным лёгкім крокам пачаў падымацца па спадзістым адхоне да яе карэты.|@corpus |
| wavs/013053.wav|Лёгкі ў хадзе, ён аддана ішоў з ёю, прыагаліўшы шаблю, як тады, калі чытаюць Евангелле, і нічога не хацеў.|@corpus |
| wavs/013054.wav|"А спакойныя вочы даказалі: ""Помню"". ""І я не магу забыць"", — адказалі яе вочы. І раптам горыч сціснула яе сэрца."|@corpus |
| wavs/013055.wav|— Я чакаю вас сёння вечарам, князь, — ціха сказала яна.|@corpus |
| wavs/013056.wav|Флатылія чаўноў ляцела з таго боку, на шырокіх плытах везлі коней, плямістых дрыкгантаў, якімі славілася гэтая зямля. Кіпела пад вёсламі вада, ляцелі воклічы.|@corpus |
| wavs/013057.wav|Але ні да кога яшчэ яе не цягнула так.|@corpus |
| wavs/013058.wav|— тон быў не той. — А што б зрабілі вы? — не без какецтва спытала яна. — Гэтага я не зраблю вам.|@corpus |
| wavs/013059.wav|І ён спакойна падаў ёй букет палявых кветак, аблямаваны дымна-шызым палыном. Яго ніхто не вучыў.|@corpus |
| wavs/013060.wav|— А дзе ваш сын, князь? Ён тут? — Данііл! — грымнуў князь. — Выйдзі.|@corpus |
| wavs/013061.wav|І гэта не было выхваляннем. — Чаму? — спытала яна.|@corpus |
| wavs/013062.wav|— Густу малавата. Багаты рымскі вольнаадпушчанік. Дзёрзкасцю гэта зноў-такі не было|@corpus |
| wavs/013063.wav|Тыя, што праз дваццаць год былі прададзены за два мільёны. Акіму яны не прынеслі і шэлега.|@corpus |
| wavs/013064.wav|Дзеля вас. Гэта было занадта проста і аддана для камплімента.|@corpus |
| wavs/013065.wav|А ў палыне, наўздалёк, пасвіліся белыя як снег коні, як быццам так заўсёды было. І ніякіх разваг.|@corpus |
| wavs/013066.wav|Ад'язджаючы, яна сказала Акіму Загорскаму: — Не захацеў узяць тады — вазьмі цяпер.|@corpus |
| wavs/013067.wav|Яна звыклася, зжылася з ім за дзесяць год. Што зробіш, калі сапраўднага няма?|@corpus |
| wavs/013068.wav|Вы ж нас усіх ненавідзіце. Шчокі яго ўспыхнулі, ён глыбока ўздыхнуў.|@corpus |
| wavs/013069.wav|А назаўтра злёг. У горле нешта клекатала, а потым сціхла.|@corpus |
| wavs/013070.wav|Вось зноў бяжыць рака, зноў серабрыцца палын, як шкура гэтай лісы, зноў стаіць Ён.|@corpus |
| wavs/013071.wav|Ніхто не ведаў, што, вырашыўшы да канца зняважыць сябе, Міхаліна назнарок дазваляе сабе не вельмі — а лепей сказаць — зусім невысакародныя выхадкі,|@corpus |
| wavs/013072.wav|А гэты варвар, што каня спыняў на поўным скаку, пойдзе ў сад ды саловак слухае,|@corpus |
| wavs/013073.wav|Здаецца, гаспадарыць, гойсае, сварыцца, а вочы пустыя. — Ды ў чым справа, пане? — Ён што вам падсунуў?|@corpus |
| wavs/013074.wav|Уставаў ён у тры гадзіны ночы, сядаў у ледзяную ванну, еў з людзьмі густа падсоленую бульбу з кіслым малаком і, не чакаючы кашы з баранінай, выязджаў на Касюньцы з двара.|@corpus |
| wavs/013075.wav|Да гэтага яна карала і мучыла сябе, не думаючы пра іншых.|@corpus |
| wavs/013076.wav|Вось якія бярвенні падай. А ў Мухі спытай, колькі ён на гэтых сяменніках куртажу ў кішэнь паклаў? Не спытаеш — сам спытаю.|@corpus |
| wavs/013077.wav|чыстатой прыбранай, затравелай ужо зямлі. Салаўі барабанілі, звінелі і цмокалі так, што здавалася, на зямлі існуюць толькі яны.|@corpus |
| wavs/013078.wav|— Смалой набрыняе. А ўзімку секчы. — Вось. Смалой набрыняе. Жоўтае, аж звініць. Не гніе.|@corpus |
| wavs/013079.wav|Набрыняе вадой, падгніе. Ён каго падмануць надумаў? Якія бярвенні патрэбны, ану? Аконам муляецца.|@corpus |
| wavs/013080.wav|Ставы амаль не зарасталі: моцныя крыніцы білі з дна. Дзед і ўнук сядзелі на тэрасе. З нетраў веяла бальзамічным водарам маладой лістоты, вільгаццю ад ставоў і з Дняпра,|@corpus |
| wavs/013081.wav|Мужыкі з прыхаванымі ўсмешачкамі назіраюць за галавамыйкай. — З зімы. — Што з зімы? — З вясны, то бок. — Што?|@corpus |
| wavs/013082.wav|і чаму таго хахла, што вершы пісаў, загналі туды, дзе бабы бялізну на вясёлку сушыцца вешаюць.|@corpus |
| wavs/013083.wav|Іншым здавалася, нават спакойна. Ва ўсякім разе, замест прадчування страшнага прыйшоў спакой.|@corpus |
| wavs/013084.wav|"А тая яго за гэта святым ды добрым лічыць, а павагі ані на шэлег. ""Бяжыць гайня — пабягу і я""."|@corpus |
| wavs/013085.wav|Ды гэтага мала. Ну вырас, ну, вядома, зусім іншы, чым людзі майго пакалення. Ну і пакінь ты мяне ў спакоі такога, які я ёсць.|@corpus |
| wavs/013086.wav|І раптам з'явіўся камячок плоці, уладна ўзяў, запаланіў, прымусіў любіць нявестку, цікавіцца сынам, сустракацца з гэтымі самымі мурашкамі,|@corpus |
| wavs/013087.wav|Не, вучыць. З зямлёю не так, з людзьмі не так,з радзімай не так.|@corpus |
| wavs/013088.wav|— Перацягваюць жывое дрэва тростам туга, каб за лета яно. мацнейшае. — Чаму?|@corpus |
| wavs/013089.wav|І потым, я ведаю, што лепшага сведкі такой важнай для мяне падзеі не будзе.|@corpus |
| wavs/013090.wav|— Што мне загадеце зрабіць? — пачаў злавацца Алесь. — Ажаніўся б з Ядвінькай Клейнай. Кахае цябе. Гожая. І роду добрага.|@corpus |
| wavs/013091.wav|Схіліўся залацістай галавою і ветліва сказаў: — Я ў такіх справах вам не сябра, Міхаліна Яраславаўна.|@corpus |
| wavs/013092.wav|Але вось вырас, стаў гожы і моцны, і няўдала пакахаў. І так баліць за яго сэрца, як ніколі не балела за сябе.|@corpus |
| wavs/013093.wav|знаходзячы нават нейкую помслівую асалоду. Таму бадай што ўсе здзіўляліся з яе дзіўных учынкаў, якіх нельга было ні зразумець, ні растлумачыць.|@corpus |
| wavs/013094.wav|Прыязджаў чырвоны ад ранняга загару, такі брудны, што ў каменнай ванне тройчы даводзілася мяняць ваду,|@corpus |
| wavs/013095.wav|І толькі тут яна ўпершыню падумала, як жыць яму. Алесь жыў.|@corpus |
| wavs/013096.wav|лезці ў шумлівае, утомнае жыццё, пакутаваць і радавацца.|@corpus |
| wavs/013097.wav|Трыццаць восем год жыў у самоце, нічога не патрабуючы ад жыцця.|@corpus |
| wavs/013098.wav|І ў голасе было такое прыхаванае глыбокае асуджэнне, што Майка апусціла вейкі. А таксама быў закаханы.|@corpus |
| wavs/013099.wav|Назваў па бацьку, чаго Прыдняпроўе бадай не ведала.|@corpus |
| wavs/013100.wav|"Маўляў, свой чалавек, без кампрамісаў"". Цяпер Вежа дрыжаў за ўнука."|@corpus |
| wavs/013101.wav|— Думаў ажаніцца, ды агойтаўся. Часам і пры ўнуку. Толькі аднойчы яны пасварыліся.|@corpus |
| wavs/013102.wav|— За выгляд не адказваюць, дзеду. — А мне ўспамінаецца Халімон Кірдун.|@corpus |
| wavs/013103.wav|Ён паўсюль будзе расказваць пра яе праўдзіва. поўна. цікава.|@corpus |
| wavs/013104.wav|Усё б раздаў, абы стаў ён здаровы і спакойны. Пан Даніла здзіўляўся з самога сябе.|@corpus |
| wavs/013105.wav|— Прыемна хаця, што ў вас засталіся сякія-такія рэшткі сораму за зробленае, — сказаў Мсціслаў. — Мяркую, яны вам яшчэ спатрэбяцца.|@corpus |
| wavs/013106.wav|Мсціслаў глядзеў на прыўзняты ражок прыгожых вуснаў, на нявінныя вочы, на ўвесь воблік гэтай дзяўчыны,|@corpus |
| wavs/013107.wav|Хто ён? Што мне ў ім, калі мне вось-вось ляж ды здохні, а за чорнай рысай — яма?|@corpus |
| wavs/013108.wav|Голас як нежывы. Аконаму ад гэтага нават страшней. А Вежы страшней за аконама.|@corpus |
| wavs/013109.wav|менш дрэнных думак палезе ў галаву, і калі ўжо будзе тужыць, то ад сапраўднай тугі. І ўсё ж спакой Алеся палохаў яго.|@corpus |
| wavs/013110.wav|Пасмейваліся з яго цішком: варвар, мядзведзяў яму душыць, на кані гойсаць ды мядзведжую шынку рукамі есці.|@corpus |
| wavs/013111.wav|Як і рэшткі пакут сумлення. Яна ўскінула бровы. Спалохана. — Хаця ад душы спадзяюся, што справа не зойдзе так далёка.|@corpus |
| wavs/013112.wav|Быў май. Дрэвы апрануліся ўжо ў маладую клейкую лістоту, і стогадовы каштан ля тэрасы выкінуў да неба тысячы белых конусаў-свечак.|@corpus |
| wavs/013113.wav|— Вершамі загаварылі, дзеду, — сказаў Алесь. — Гэта што, намёк? Вежа здзівіўся. І сапраўды атрымаўся намёк.|@corpus |
| wavs/013114.wav|Ці варта дзеля такога нешта траціць з жыцця? Нават самую крыху? Нічога.|@corpus |
| wavs/013115.wav|— Я пайду, — сказаў Алесь. Пайшоў у сад.|@corpus |
| wavs/013116.wav|"І ўсё ж Вежа нікому не выдаў бы сваёй боязні і сваіх думак. Глебавічна паспрабавала была папікнуць ""за чэрствасць"" — абарваў."|@corpus |
| wavs/013117.wav|еў што трапіцца і потым увесь вечар сядзеў ля агню, перакідваючыся з дзедам нязначнымі сказамі.|@corpus |
| wavs/013118.wav|Больш маўчала, але крадком вызваліла ад усякай работы двух хлопцаў, каб начамі дзяжурылі ля Алесевай спальні:|@corpus |
| wavs/013119.wav|Раптам нешта зробіць з сабою, галубочак.|@corpus |
| wavs/013120.wav|а ў самога слёзы на вачах. То хто, я пытаюся, тут варвар? Звінелі салаўі.|@corpus |
| wavs/013121.wav|— І што такое наогул жанчына, шлюб без роўнасці, сяброўства?|@corpus |
| wavs/013122.wav|Нібыта кадзіў і дзякаваў небу за цёплыя дні. Ночы былі яшчэ, аднак, халаднаватыя, а вада ў Вежавых ставах зусім ледзяная.|@corpus |
| wavs/013123.wav|Калі хто-небудзь добразычлівы пытаў, як з унукам, пан Даніла адказваў са звычанай іранічнай усмешкай, ад якой некаторых аж вадун вадзіў:|@corpus |
| wavs/013124.wav|якая прычына агульнай абыякавасці, і чаму нам у Крыме морду набілі,|@corpus |
| wavs/013125.wav|і яму рабілася страшна, што ён мог быць закаханы ў такую. Ён, аднак, не даў зразумець сваіх пачуццяў.|@corpus |
| wavs/013126.wav|Частка пятая.|@corpus |
| wavs/013127.wav|"Спакойна распараджаўся ў дзедавых збожжавых магазінах, рыхтаваў коней на буславіцкі ""бяссенны"" кірмаш."|@corpus |
| wavs/013128.wav|Так, паблажлівы ад разумення людзей і велічы стары цынік і іраніст.|@corpus |
| wavs/013129.wav|І дзе вашы вочы былі? Яны тоўстыя, але ж гэта сяменнікі, пераспелыя. Яны як вата.|@corpus |
| wavs/013130.wav|Валтузяцца недзе наводдаль мурашкі — хай сабе валтузяцца. Мурашнік робяць, гліцу цягаюць — вельмі цікава.|@corpus |
| wavs/013131.wav|Даводзілася шмат выбракоўваць, бо аконамы намагаліся сапхнуць розную здыхляціну. Унук працаваў да знясілення, і пан Даніла радаваўся:|@corpus |
| wavs/013132.wav|Яна напрыклад, запрасіла Мсціслава на заручыны: — Будзеце трымаць корд жаніха, — ласкава схіліла галаву.|@corpus |
| wavs/013133.wav|А каб і не падабаўся, ён згадзіўся б з усім, што б той ні прапанаваў, з усякім, нават самым бязглуздым учынкам, з усякай, нават самай недарэчнай прапановай.|@corpus |
| wavs/013134.wav|— Ягайла, — раптам сказаў дзед. Унук страпянуўся. — Што Ягайла? — Ягайла любіў слухаць салаўёў.|@corpus |
| wavs/013135.wav|— Я не хацеў. Але, калі ўжо так выйшла. Не выношу я ў мужчынах бабства. Калі ў іх вяселле? — Не цікавіўся.|@corpus |
| wavs/013136.wav|— Або мой шлейф. І ў тым і ў другім выпадку — сябра дому. Назаўсёды.|@corpus |
| wavs/013137.wav|Вежу падабаўся ўчэпісты, гаспадарскі і ўсё ж ва ўсім добры ўнукаў розум.|@corpus |
| wavs/013138.wav|Не ведаў аб тым і сам Алесь, не ведалі сын з нявесткай, не ведалі суседзі.|@corpus |
| wavs/013139.wav|Няма з-за чаго. Пасля гэтай размовы Міхаліна раптам, упершыню за ўсе тыдні, падумала пра Алеся.|@corpus |
| wavs/013140.wav|Мала яму, што я па прыроджанай ляноце гавару па-мужыцку. Не, падавай яму самасвядомасць таго, хто я такі і хто ён такі,|@corpus |
| wavs/013141.wav|А назаўтра ідзе карову даіць, а Кірдун за ёю, трымаць каровін хвост, каб часам не сцябнула.|@corpus |
| wavs/013142.wav|Яму б жонцы даць добра ў косці, каб хвастом перад чужымі не круціла. А ён усё шкадуе.|@corpus |
| wavs/013143.wav|Ну што мне было б раней у тым хахле? Пашкадаваў бы трохі — і ўсё. Не, вучыць.|@corpus |
| wavs/013144.wav|Хіба я даў нейкую падставу шкадаваць мяне? Прасіў спачування? — Не, — сказаў дзед. — Але выгляд у цябе часам такі.|@corpus |
| wavs/013145.wav|Еўфрасіння Глебавічна бачыла крывую ўсмешку, якая з'яўлялася на ягоных вуснах, калі глядзеў на жанчын.|@corpus |
| wavs/013146.wav|Тыя, пры жаночым двары, былі шмат танчэйшыя, цывілізаваныя.|@corpus |
| wavs/013147.wav|Ажаніўся ён з Ядвігаю, прадаў Беларусь з Літвою, права першародства — за бабу.|@corpus |
| wavs/013148.wav|Вежа бараніў сваю таямніцу, маўчаў аб ёй, як маўчаць аб ганебнай хваробе.|@corpus |
| wavs/013149.wav|— Не заракайся. Ты што ж, любіш жандараў? — Не. — Бачыш.|@corpus |
| wavs/013150.wav|Шкада было кідаць вольную Загоршчыну, абшары паплавоў і лясоў, свіст качыных крыл.|@corpus |
| wavs/013151.wav|Скура на яго абліччы з гарчычнай стала зеленаватая. — Пячэ, — глуха сказаў ён.|@corpus |
| wavs/013152.wav|Там, дзе спяваюць, — ідзі спакойна. Война дастаў з саквы маленькі клуначак. Корпаўся ў ім.|@corpus |
| wavs/013153.wav|Злева цягнуліся залітыя вадою балоты — Равека выйшла з берагоў, — зарослыя шпажнікам, або мечнікам, як завуць яго ў Прыдняпроўі, аерам і высокімі сітнягамі.|@corpus |
| wavs/013154.wav|Грывы канчаліся трохі наводдаль, а за імі, над межытокай, барвелі ў густой зелені плямы ўжо чырвоных асінак.|@corpus |
| wavs/013155.wav|Можа, і табе давядзецца некалі, крый божа. — Мне не давядзецца.|@corpus |
| wavs/013156.wav|Бацька твой іх не любіць. Дзед. Прадзед не любіў. Усе. Клеткі не любіць ніхто.|@corpus |
| wavs/013157.wav|А потым зноў толькі непрыкметнай змейкай варушыўся мечнік ды далятала з яго характэрнае броханне — жыватом па вадзе — спаніэля.|@corpus |
| wavs/013158.wav|А шукаць у цемры нельга. Ды і яны ішлі, наступаючы мне на пяты.|@corpus |
| wavs/013159.wav|Паласа грыў сям-там, у тых месцах, дзе лішка вады пералівалася ў Дняпро, рассякалася пратокамі з чыстай вадой і пясчаным дном.|@corpus |
| wavs/013160.wav|Алесь перайшоў уброд межытоку і заглыбіўся ў лес, не думаючы аб тым, што Кандраці будзе шукаць яго.|@corpus |
| wavs/013161.wav|Алесь прысеў над чалавекам на кукішкі і крануў яго за плячо.|@corpus |
| wavs/013162.wav|Частка дваццаць чацвёртая. .Праз год пасля паездкі ў Свіслач, таксама ў жніўні,|@corpus |
| wavs/013163.wav|Верасовыя пустэчы, аблітыя сонцам, так цвілі, што павольныя аблокі, адбіваючы іх несамавітае цвіценне, былі афарбаваныя знізу ў лёгкі пурпур.|@corpus |
| wavs/013164.wav|Відаць, нехта проста спяшаўся ўначы цераз балота і, згубіўшы саквы, не меў часу вярнуцца і адшукаць іх у цемры.|@corpus |
| wavs/013165.wav|— А хто ж гэта табе дазволіў быць такім няветлівым са старэйшымі? — Ты сам. — Ого, чаму гэта?|@corpus |
| wavs/013166.wav|Алесь накіраваўся разам з малочным братам старога Вежы на апошняе ў гэтым годзе паляванне.|@corpus |
| wavs/013167.wav|— Паляваў. — Чуе ён, дзе качка? — Хвалюецца. І я заўсёды гляджу ў той бок. — Ну вось, — усміхнуўся Война.|@corpus |
| wavs/013168.wav|— Ты мною не пагарджай, хлопец. Ішоў тут балотам і не помню, як ішоў.|@corpus |
| wavs/013169.wav|Алма вяла кудысьці, шнырачы ў траве. І вось бяга яе паскорылася, а потым яна стала і|@corpus |
| wavs/013170.wav|Густой грывай ляжалі на траве чорныя валасы, перавітыя цэлымі жмуткамі сівога павуціння.|@corpus |
| wavs/013171.wav|Там, у раскошы, гадаваліся, пакраквалі і часам цэлымі чародкамі ўзляталі качкі.|@corpus |
| wavs/013172.wav|Бацька выбраў Віленскую гімназію таму, што і сам захацеў пажыць зіму ў вялікім горадзе.|@corpus |
| wavs/013173.wav|А шагрэневы чорны нос лавіў тысячы пахаў: пахі вод,|@corpus |
| wavs/013174.wav|А можна было і проста збочыць у балота і ісці, чэрпаючы ваду вышэй халяў, адчуваючы, як цёпла ў ёй нагам,|@corpus |
| wavs/013175.wav|— Война, — сказаў ён. Рука чалавека схапіла саквы і пацягнула іх да сябе. — Чаго ты хапаеш? — сказаў Алесь.|@corpus |
| wavs/013176.wav|Каб у мяне дзве галавы было — адну б абавязкова прадаў. Заваліўся б грашыма.|@corpus |
| wavs/013177.wav|пахі траў, а сярод усяго гэтага — дамавіты пах качкі, дзікаваты павеў дупеля і востры — аж мутарна — смурод вадзянога бугая.|@corpus |
| wavs/013178.wav|Чым іхнія арэшкі — дык лепей. свая раска ў балоце. Сплюшчыліся вочы.|@corpus |
| wavs/013179.wav|— Я ўспомніў цябе, — сказаў стрымана Война. — Хлопчык у зрэб'і. Дзядзькаваны хлопчык з панскага гнязда.|@corpus |
| wavs/013180.wav|а не проста віляла задам над здабычай, як гэта робяць спаніэлі на сушы, — Алесь пайшоў туды, дзе замёр у мечніку сабачы бег.|@corpus |
| wavs/013181.wav|— Астатняе робіць стрэл. А ім мяне злавіць неабавязкова.|@corpus |
| wavs/013182.wav|Потым ён збочыў у залітае вадою балота, нават не балота — ногі цяпер адчувалі гэта, — а мокры поплаў, напалову сажня заліты высокай іллінскай вадой.|@corpus |
| wavs/013183.wav|Гэта далёка. Вельмі далёка. Цяпер мне трэба здабываць другога, каб дабрацца да свайго.|@corpus |
| wavs/013184.wav|Зрэдку сустракаліся нізкарослыя дубкі, кучаравілася хваткая шыпшына, расшытая аранжавымі ягадамі.|@corpus |
| wavs/013185.wav|Алесь зняў саквы, перакінуўшы іх цераз левую руку, стаў мераць вачыма: куды бліжэй за ўсё было невядомаму чалавеку выбрацца на сухое.|@corpus |
| wavs/013186.wav|Шкада было мяняць усё гэта на гарадскую цеснату, на гімназічную муштру і зубрэнне, на казённыя муры, на шэры снег у асеннім халодным горадзе.|@corpus |
| wavs/013187.wav|палохаючы качак, якія лянотна ўздымаюцца ў паветра. — Які гэта бандзюк тут ходзіць?.. Рап-рап. Пасядзець спакойна не даюць. Рап. рап.|@corpus |
| wavs/013188.wav|Ён змоўк. Алесь акінуў вачыма постаць, паклікаў Алму і пайшоў з ёю да ўзлесся.|@corpus |
| wavs/013189.wav|насцярожана напялася спінкай. — Туба, Алма, — шэптам сказаў Алесь. Расхінуўшы галіны, ён убачыў чалавека.|@corpus |
| wavs/013190.wav|Дрэнна мне давялося. Ніколі так дрэнна не было. Каня я пакінуў. — Што гэта вы мне. расказваеце?|@corpus |
| wavs/013191.wav|Алесю не хацелася стрэламі парушаць велічна-ласкавай цішыні. І толькі пачуўся стрэл Кандрація,|@corpus |
| wavs/013192.wav|— Ты адзін? — спытаў ён. — Не, там, на грывах, малочны дзедаў брат. — Угу, — сказаў Война.|@corpus |
| wavs/013193.wav|— Крываўка, — сказаў ён і пачаў жаваць траву. Выплюнуўшы зялёную кашу на пальцы, ён агаліў нагу.|@corpus |
| wavs/013194.wav|Там можна было падсачыць кулікоў-турухтанаў.|@corpus |
| wavs/013195.wav|І раптам броханне сціхла. Цвёрда ведаючы, што, каб гэта быў падранак, Алма на мокрым месцы спаймала б яго і прынесла гаспадару,|@corpus |
| wavs/013196.wav|Алесь устаў. — Я пайду. Я. не скажу нікому. — Ведаю, — проста сказаў Война.|@corpus |
| wavs/013197.wav|Алесь працягнуў чалавеку саквы. — Твае? — спытаў ён. І асекся, убачыўшы знаёмы твар.|@corpus |
| wavs/013198.wav|Кандраці і Алесь ішлі, падзеленыя верхавінай грады, нябачныя адзін да аднаго. Алесь трымаў стрэльбу напагатове,|@corpus |
| wavs/013199.wav|Кожны, акрамя труса, хоча яе зламаць. А свабоднага чакаюць сіло, раны, смерць.|@corpus |
| wavs/013200.wav|З аднаго, правага, боку да грыў падыходзілі старыкі Дняпра.|@corpus |
| wavs/013201.wav|крочыў па травах насустрач поўным снежным аблокам, цені якіх часам спакойна прапаўзалі па сітнягах, па рабізне сіняй вады, па грывах, па ім самім.|@corpus |
| wavs/013202.wav|Дзяцінства канчалася. Наступала новае жыццё.|@corpus |
| wavs/013203.wav|— Забіцца кудысь і. здохнуць. Абы не вісець у торбе, як гусь на адкорме.|@corpus |
| wavs/013204.wav|— Мужчына раней губляе галаву, а зброю потым. Са стогнам сеў. — Я паранены.|@corpus |
| wavs/013205.wav|І Война заўважыў гэта. — Брыдка. А ты не гідуй. Без гэтага ніводны сапраўдны мужчына не пражыве.|@corpus |
| wavs/013206.wav|Мне трэба быць спакойным. І хітрым. — Можа, прывесці вам каня? — Го!|@corpus |
| wavs/013207.wav|Сабака плыў, а там, дзе было плытка, скакаў, робячы часам асабліва высокі падскок над сітнягамі, каб убачыць, дзе гаспадар.|@corpus |
| wavs/013208.wav|З паходнямі. З сабакамі. — Хіба сабакі знойдуць у вадзе? — Добры сабака знойдзе. Ты на чаўне са сваім сабакам паляваў?|@corpus |
| wavs/013209.wav|якія носяць аўчары, гожыя саквы з чорнага лямцу, расшытага белай воўнай. З адной саквы тырчала рукаяць пісталета, відаць, дарагога, аздобленага старым матавым срэбрам.|@corpus |
| wavs/013210.wav|— Ну дык і што? — А тое, — сказаў Война. — Тое, што сям'я, дзе трымаюцца старых звычаяў, не можа выхаваць юду.|@corpus |
| wavs/013211.wav|— Гэтак і запсець можна. У мядзведжай глушы. Трынаццацігадовы хлопец ішоў цяпер з Кандраціем на паляванне,|@corpus |
| wavs/013212.wav|Потым перавязаў нагу чыстай белай анучкай. Алесь глядзеў трохі грэбліва.|@corpus |
| wavs/013213.wav|Не падобна было, каб саквы нехта павесіў: занадта неахайна, на адзін бок, яны звісалі. Схіліліся галіны яшчэ трошкі — і пісталет выпаў бы ў ваду.|@corpus |
| wavs/013214.wav|Дастаўшы з картуза чорнага пораху, ён змачыў яго слінай і палажыў на рану зверху.|@corpus |
| wavs/013215.wav|Алма бегла наперадзе, часам азіралася на Алеся. І вось гэты камячок калматай плоці аж дрыжаў ад паляўнічай страсці.|@corpus |
| wavs/013216.wav|Праз тыдзень трэба было ехаць у Віленскую гімназію. Ён здаў экзамены і паступіў адразу ў чацвёрты клас.|@corpus |
| wavs/013217.wav|Доўгая пасма травы ляжала на яго далоні. Падвялай, але яшчэ зялёнай травы.|@corpus |
| wavs/013218.wav|Чалавек ляжаў ніцма, ногі ягоныя вышэй калень былі аблеплены гразёю, карычневай скарынкай высахлай гразі. Раскінутыя рукі абдымалі зямлю.|@corpus |
| wavs/013219.wav|Крануў і спалохаўся, бо той з раптоўным пакутлівым стогнам кінуўся ўбок, і пад яго целам аказалася стрэльба з прыкладам, залітым крывёй.|@corpus |
| wavs/013220.wav|Кандрацію і Алесю трэба было прайсці імі вярсты тры, а потым заглыбіцца ў лес.|@corpus |
| wavs/013221.wav|— Значыць, добра. Значыць, антонаў агонь не прыкінуўся.|@corpus |
| wavs/013222.wav|І спыніўся, уражаны. Алма стаяла і глядзела ў хмыз, затоплены вадой.|@corpus |
| wavs/013223.wav|Знясілены, ён чуйна прылёг на бок. — І ўсё адно гэта лепей, — прамармытаў ён.|@corpus |
| wavs/013224.wav|— Ты бяры. Адбіраць не буду. Вочы Войны разглядалі яго з цікавасцю, быццам прыпамінаючы.|@corpus |
| wavs/013225.wav|За мяне — жывога ці мёртвага — узнагарода тысяча рублёў.|@corpus |
| wavs/013226.wav|На ганарыстых, напышліва падціснутых вуснах Войны з'явілася раптам няўмелая ўсмешка. — І яшчэ песня.|@corpus |
| wavs/013227.wav|На галіне, угнуўшы яе сваім цяжарам, віселі над самай вадою вышываныя саквы,|@corpus |
| wavs/013228.wav|адчуваючы, што ён развітваецца з гэтым сонечным днём, з грывамі сярод азёр і балот, з аблокамі. Грывы цягнуліся адна за адной.|@corpus |
| wavs/013229.wav|— Зброю згубіў, — з пагардаю сказаў Алесь. — Гэта ты праўду кажаш, — нечакана згадзіўся Война.|@corpus |
| wavs/013230.wav|А потым зноў былі травы ды вада, вада ды травы.|@corpus |
| wavs/013231.wav|У вачах цямнела. Відаць, тады і сцягнула з мяне галіна апошнюю маю надзею.|@corpus |
| wavs/013232.wav|— Гэты таксама будзе маўчаць. Ты — ідзі да яго. Я паляжу, ачуняю.|@corpus |
| wavs/013233.wav|Каб не лез табе кожны брудным пальцам у дзюбы, не торкаў туды арэшкаў.|@corpus |
| wavs/013234.wav|На сцягне крывавілася шырокая рана. Война палажыў на яе кашу і пачаў уціраць.|@corpus |
| wavs/013235.wav|ён зразумеў, што трэба пачынаць і яму. Алма якраз успудзіла з сітнягоў чырка, і Алесь зрэзаў яго.|@corpus |
| wavs/013236.wav|Наша маленькая думка проста не вытрымае, згасне, мы загінем, а з намі першыя парасткі.|@corpus |
| wavs/013237.wav|Мсціслаў варухнуўся пад апонай. — Разумная галава думала аж дзве хвіліны.|@corpus |
| wavs/013238.wav|"крыўдна, калі з вамі што-небудзь здарыцца. Хлопцы, прыгнечаныя страшнай сілай гэтага ""сцеражыцеся"","|@corpus |
| wavs/013239.wav|а міністрам асветы замест дурня Уварава зрабіў.|@corpus |
| wavs/013240.wav|— Можа, і ёсць, ды маўчаць. — Дык будуць маўчаць і тады. — Вашчыла пачаў з трыма сябрамі, — сказаў Алесь.|@corpus |
| wavs/013241.wav|Але дзед зрабіў выгляд, што нічога не разумее. — Ану давай, — сказаў ён. І тады Алесь пачаў чытаць.|@corpus |
| wavs/013242.wav|маўчалі, быццам упершыню самім сэрцам адчулі небяспеку. І тады стары, шкадуючы іх, раптам сумна ўсміхнуўся:|@corpus |
| wavs/013243.wav|"Алесь збялеў. У кішэні ў яго ляжаў спісак ""Паэм на маларасійскай гаворцы""."|@corpus |
| wavs/013244.wav|— А потым вакол іх стала войска. — Ну і скончыў, як пачаў. — Але ж чатыры гады трос дзяржаву.|@corpus |
| wavs/013245.wav|— Дарэчы, наконт вершаў. Я б гэтага хахла не ў Сібір,|@corpus |
| wavs/013246.wav|— Я не буду забараняць: бачу, чаго вы там нахапаліся, ведаю, што позна, вы не паслухаеце.|@corpus |
| wavs/013247.wav|Нават калі мы знойдзем яшчэ сотню-другую людзей, гэта скончыцца стратамі і ганеннямі.|@corpus |
| wavs/013248.wav|І гэта пякельнае, абразлівае рабства!.. Мсціслаў глядзеў праз акенца, завея паўзла на сляды палазоў.|@corpus |
| wavs/013249.wav|— Знойдуцца яшчэ. — Праз сто год? — іранічна спытаў Мсціслаў. — Гэта ты важна прыдумаў. — Няхай, — упарта сказаў Алесь.|@corpus |
| wavs/013250.wav|А пасля вячэры Мсціслаў, відаць, вырашыў трохі выпрабаваць старога на радыкалізм.|@corpus |
| wavs/013251.wav|— Сцеражыцеся, хлопцы, — сказаў ён нарэшце звонкім ад хвалявання голасам.|@corpus |
| wavs/013252.wav|Сустрэў абодвух з лёгкай іроніяй і дрэнна схаванай пяшчотай у старэчых вачах. За вячэраю гаварылі аб нязначным:|@corpus |
| wavs/013253.wav|— я не кажу пра бунт сепаратыстаў, я кажу пра бунт нездаволеных, хто б яны ні былі. Палякі. рускія. літоўцы. людзі Інфлянтаў.|@corpus |
| wavs/013254.wav|І тады нам канец. Дзеці сур'ёзна гаварылі аб паўстанні і зброі,|@corpus |
| wavs/013255.wav|— Дастаў бы ты, Алесь, тое, што ў цябе ў кішэні, ды пачытаў пану Данілу.|@corpus |
| wavs/013256.wav|Нічога, хлопцы. Усё нічога. І прыкрыў вялікімі далонямі рукі юнакоў.|@corpus |
| wavs/013257.wav|І ўсё паўзлі, паўзлі на гэты след белыя змеі. .Дзед быў усё той самы.|@corpus |
| wavs/013258.wav|А ў нас не астанецца нікога, нічога, нават калі расстраляюць сто чалавек. Мы маленькі агеньчык, які ледзь пачаў гарэць.|@corpus |
| wavs/013259.wav|— Не, — сказаў ён нарэшце. — Ты ведаеш, я не баязлівец. Але колькі нас. Мы толькі пачалі разумець сябе.|@corpus |
| wavs/013260.wav|Але сцеражыцеся. Павагаю вашай да мяне прашу. Мне будзе.|@corpus |
| wavs/013261.wav|— Тады народ быў смелы. — А цяпер? Цяпер яму яшчэ горш. Лепей смерць, чым гэтакае жыццё. Усе разумеюць:|@corpus |
| wavs/013262.wav|аб зайчыным паляванні, аб тым, што Кроер яшчэ раз паўтарыў свае хаўтуры,|@corpus |
| wavs/013263.wav|"Паэмы зваліся ""Каўказ"" і ""Сон"". Прозвішча аўтара не было, але яго шэптам перадавалі адзін аднаму:"|@corpus |
| wavs/013264.wav|на гэты раз куды больш віртуозна, і зноў многія трапілі ў ягоную пастку;|@corpus |
| wavs/013265.wav|Дзед слухаў сурова, а калі ўнук скончыў, доўга маўчаў.|@corpus |
| wavs/013266.wav|Вазок выехаў цяпер зусім на чыстае поле, пакідаючы за сабою самотны звілісты след.|@corpus |
| wavs/013267.wav|і гэта было б нават смешна, каб не іхнія пашыраныя вочы, ліхаманкавы румянец шчок і перарывістыя галасы.|@corpus |
| wavs/013268.wav|Шаўчэнка. Алесь паглядзеў на сябра з такім дакорам, што той сумеўся.|@corpus |
| wavs/013269.wav|— Не, — паўтарыў Мсціслаў. — Мы страцім усё, прыдбанае з такой цяжкасцю. — Ты мяне не зразумеў, — сказаў Алесь,|@corpus |
| wavs/013270.wav|— А зброю браць усё адно давядзецца. Да таго часу знойдзем людзей. Зразумей, трэба. У рабстве гіне дух.|@corpus |
| wavs/013271.wav|"аб тым, што ў Маскве згарэў Вялікі тэатр. — Гэта ён ад сораму, — заўважыў Вежа. — Бо кожны дзень спявалі ""Жыццё за цара""."|@corpus |
| wavs/013272.wav|— Тым больш, — сказаў Мсціслаў. — Астатнім што?! У іх шмат астанецца, калі расстраляюць нават тысячы.|@corpus |
| wavs/013273.wav|Хто яе возьме? Ты? Я? Грыма?..|@corpus |
| wavs/013274.wav|Пяць гімназістаў. Ты ж ведаеш: і ў нас, і ў шостым, і ў сёмым класе больш не знайшлося ніводнага.|@corpus |
| wavs/013275.wav|Жэрдкі адгароджвалі іх ад арэны. Якраз у гэты момант некалькі конюхаў вывелі са стайні каня.|@corpus |
| wavs/013276.wav|Ды, можа, яшчэ, папляваўшы, крысом світкі? Алесевы шчокі запунсавелі.|@corpus |
| wavs/013277.wav|Адно цікава было б ведаць: чаму цябе там для душы навучылі?|@corpus |
| wavs/013278.wav|Хлапчынка быў маленькі і нястрашны. І гэта белае на далоні.|@corpus |
| wavs/013279.wav|— Ого, — сказаў князь. — Дзе ж гэта ты вучыўся павазе да зброі?|@corpus |
| wavs/013280.wav|Над манежам вісела вострая цішыня. Крыкні — і ўсё сарвецца.|@corpus |
| wavs/013281.wav|Ён зноў прыціснуў вушы — у людзей за цукрам заўсёды ідзе бізун. — Вазьмі, Тромб, — спакойна сказаў чалавечак,|@corpus |
| wavs/013282.wav|Як пачуе стрэл — вар'яцее. — Паспрабуйце некалькі дзён страляць амаль няспынна, пакуль не атупее. — Спрабавалі, княжа.|@corpus |
| wavs/013283.wav|Конь дрыжаў ад ярасці.|@corpus |
| wavs/013284.wav|— Я веру ў каня святога Міколы, — збялеўшы, сказаў Алесь. — І я пайду пры гэтым кані.|@corpus |
| wavs/013285.wav|— Гэта — сталь, — сказаў Алесь. — Усё астатняе толькі прывесак да яе. А яго можа і не быць.|@corpus |
| wavs/013286.wav|Прыніжэнне няшчаснага Тромба завяршыла ўсё. Ён ненавідзеў гэтага чалавека ўсёй сілай сваёй дзіцячай нянавісці. Так, ён не мог. Але чым вінаваты Тромб?..|@corpus |
| wavs/013287.wav|і ашчэраная пашча была ў некалькіх вяршках ад Алесевага аблічча.|@corpus |
| wavs/013288.wav|Князь падыходзіў да яго, і Алесь сказаў глухім, каб не расплакацца, голасам: — Загадайце прывесці мне маю кабылку.|@corpus |
| wavs/013289.wav|Чапаць можна было ўсё, акрамя яго мужыцкага мінулага. Хлопец узняў вочы: — А чаму б і не ўзяць у рукі? — Гэта інкрустацыя.|@corpus |
| wavs/013290.wav|— У тых, у каго яе мала, але ўся яна пры справе. — Пры справе, — сказаў князь.|@corpus |
| wavs/013291.wav|і ў голасе яго цяпер не было журлівасці. — Вазьмі. Ну. Тромб скасавурыўся.|@corpus |
| wavs/013292.wav|— Паспрабуйце яшчэ раз. Іначай які ж з яго конь? Ні на паляванне, нікуды. Татарам хіба на махан.|@corpus |
| wavs/013293.wav|— Ды ён жа не хоча. Ён пратэстуе! А яны не могуць! — А ты можаш? — спытаў князь. Алесь апусціў галаву. Усё было скончана.|@corpus |
| wavs/013294.wav|Поле бітвы ў імгненне асталося за канём. А ён то біў пярэднімі капытамі ў вароты, то насіўся па манежы. Князь адчуў нейкую пустату і павярнуўся.|@corpus |
| wavs/013295.wav|— Віншую, — сказаў ён. — Гэта цябе на дзядзькаванні навучылі такім манерам, каб усё церці?|@corpus |
| wavs/013296.wav|І вось адна шабля, лёгкая нават на выгляд, з похвамі, інкруставанымі чырвонай яшмай і мядовым бурштынам,|@corpus |
| wavs/013297.wav|Цяжка сказаць, як гэта адбылося.|@corpus |
| wavs/013298.wav|— Пусціце! — нечакана крыкнуў Алесь. — Вы што ж, не бачыце? Ён не хоча. — Памаўчаў бы ты, — суха сказаў князь, — хрысціянін.|@corpus |
| wavs/013299.wav|Алесь глядзеў проста ў вочы гэтаму чалавеку, якога ён, здаецца, пачынаў ненавідзець. — У мужыкоў, — сказаў ён.|@corpus |
| wavs/013300.wav|Я хачу дадому. Вочы іх сустрэліся. І адным гэтым позіркам стары спасціг душу дзіцяці.|@corpus |
| wavs/013301.wav|"Ён ""пры кані"". А ты не баішся, што гэты конь цябе ўбрыкне? — Ён ведае сваіх."|@corpus |
| wavs/013302.wav|Ён пацягнуўся і ўзяў цукар.|@corpus |
| wavs/013303.wav|Позна было крыкнуць. Позна кінуцца на дапамогу. І Вежа толькі ўчапіўся пальцамі ў валасы.|@corpus |
| wavs/013304.wav|Шыя каня была закінута, вочы глядзелі зверху на чалавечка,|@corpus |
| wavs/013305.wav|Конь апусціў капыты. на пілавінне. Хлопец стаяў амаль паміж ягоных ног.|@corpus |
| wavs/013306.wav|Са скрухаю паківаў галавою: — Аддалі, называецца.|@corpus |
| wavs/013307.wav|— Не трэба. Не трэба. Тромб.|@corpus |
| wavs/013308.wav|Можа, конь стаміўся, можа, ён разумеў, што нельга чапаць слабога дзіцяці.|@corpus |
| wavs/013309.wav|здалася Алесю такой прывабнай, што ён пацягнуўся да яе і пачаў абмацваць інкрустацыю рукамі. Князь цярпець не мог гэтай прывычкі — мацаць.|@corpus |
| wavs/013310.wav|Пачуліся стрэлы. Жывёла прысядала на заднія ногі. Высакародны белы дрыкгант, увесь у дробных чорных плямах і смугах, як леапард.|@corpus |
| wavs/013311.wav|— Тромб! Тромб! — пяшчотна шапнуў дзед. Адзін з конюхаў здалёк звярнуўся да пана: — Збіў усіх і ў стайню заляцеў.|@corpus |
| wavs/013312.wav|Але ён адвёў храпу і гучна пырхнуў. Рука працягнула яму на далоні кавалак цукру.|@corpus |
| wavs/013313.wav|Алеся не было побач з ім. Хлопец падлез пад жэрдкі. Ён быў ужо амаль на сярэдзіне манежа. Ішоў да каня, танюткі, вельмі маленькі на пустым, сляпуча белым крузе.|@corpus |
| wavs/013314.wav|Яны часта пераступалі нагамі і нацягвалі вяроўкі, не даючы жывёле магчымасці кінуцца ўбок або павярнуць галаву і схапіць зубамі.|@corpus |
| wavs/013315.wav|У арсенальнай зале адбылася сутычка. Князь паказваў шаблі, старыя мячы, кінжалы, корды.|@corpus |
| wavs/013316.wav|Маленькія вушы былі прыціснуты, белыя ноздры раздзьмуты. Ён ірваўся, але тыя, што так крыўдна прыніжалі яго, моцна нацягвалі вяроўкі.|@corpus |
| wavs/013317.wav|— Панскія дровы сячэ. — Мала што яна можа секчы, — сказаў Алесь. Халодная ярасць аж звінела ў ягоных вушах. А князь падбаўляў жару:|@corpus |
| wavs/013318.wav|І ў гэтай цішыні пяшчотны, журлівы чалавечы хлапечы галасок праспяваў пяшчотныя словы:|@corpus |
| wavs/013319.wav|Тромб раптам кінуўся ўбок, даў свечку — і людзі паляцелі ад яго. Людзі сыпанулі хто куды — той на мур, той у стайню, толькі вароты ляснулі.|@corpus |
| wavs/013320.wav|Князь не заплюшчыў павек — проста ў яго на хвіліну пацямнела ў вачах. Зараз апусціцца капыт.|@corpus |
| wavs/013321.wav|— Гэта парадная зброя, — суха растлумачыў стары. — Аздоба. — Зброя не можа быць аздобаю.|@corpus |
| wavs/013322.wav|— Даруй мне, сынок, — сказаў ён. — Даруй.|@corpus |
| wavs/013323.wav|— Я шмат бачыў маладых людзей, смелых на язык, — сказаў дзед. — Яны, на жаль, не былі смелыя на справу.|@corpus |
| wavs/013324.wav|Раз'юшаны конь заўважыў новага ворага, стралою кінуўся да яго і ўскінуў у паветра страшныя пярэднія капыты.|@corpus |
| wavs/013325.wav|Ён сам не помніў, як ногі перанеслі яго пад жэрдкі, на дапамогу, на бязглуздую дапамогу.|@corpus |
| wavs/013326.wav|— Ён ведае тых, хто ўмее ездзіць. Яны выйшлі з арсенала ва ўнутраны двор і спыніліся ля ўвахода на круглы манеж.|@corpus |
| wavs/013327.wav|— Каб яна пры справе была, як ты кажаш, не сядзелі б мы тут з табою. Так што ты мне сваіх чарнапятых не хвалі.|@corpus |
| wavs/013328.wav|"У што ты верыш, акрамя ""лусне пан па шчацэ — падстаў другую""?"|@corpus |
| wavs/013329.wav|І Алесь адчуў, як нешта ў ім упала, адчуў слабасць.|@corpus |
| wavs/013330.wav|сядала у спакойную плынь. Груша за яго спіною патанула ўжо ў цемры,|@corpus |
| wavs/013331.wav|"Я ўсё гэта давеку запомню"". Гнеўна бог зірнуў на Касьяна: ""Чысты ты, Касьян, і прыгожы."|@corpus |
| wavs/013332.wav|"Ён з сялян, ён добра рассудзіць"". Грозна бог свае бровы нахмурыў:"|@corpus |
| wavs/013333.wav|Алесю стала цяжка, ён лёг жыватом на траву і схаваў твар у далоні.|@corpus |
| wavs/013334.wav|"На Міколу бог раззлаваўся: ""Ля карчмы аціраўся, вядома, З дзеўкамі качаўся па гумнах,"|@corpus |
| wavs/013335.wav|"Трэба нам на зямлі пасяліцца"". Збудавалі яны палацы,"|@corpus |
| wavs/013336.wav|Кожны год два вялікія святы, Каб Міколу славілі людзі,|@corpus |
| wavs/013337.wav|Дзе лятуць — там вымерла вёска, Дзе прыселі — там горад вымер,|@corpus |
| wavs/013338.wav|Юрась з жахам глядзеў на дзеда. І дзед спаймаў яго позірк, усміхнуўся і без музыкі,|@corpus |
| wavs/013339.wav|А калі паноў паб'еш маланкай — Хто тады нам храмы збудуе?|@corpus |
| wavs/013340.wav|Так нарэшце край абязлюдзеў, Што і янгалам страшна стала:|@corpus |
| wavs/013341.wav|"Пойдзем, браце Касьяне на неба, — Хай заб'е іх бог бліскавіцай""."|@corpus |
| wavs/013342.wav|"Голас дзеда сарваўся. Пацягнулася да святога, Як дзіцёнак хворы, зірнула: ""Можа, гэты мне дапаможа?"""|@corpus |
| wavs/013343.wav|Ты пра гэта не думаў, Касьяне, І таму я даю Міколу|@corpus |
| wavs/013344.wav|Ды жывіцца гнілою саломай. Канавал я, ці што, нарэшце? Хочаш — пэцкай мужыцкія рукі.|@corpus |
| wavs/013345.wav|Край мой бедны ваўкі раздзіраюць, —Ты ж аб чыстай адзежы дбаеш.|@corpus |
| wavs/013346.wav|Дзед павольна павёў ручкай, потым раптоўна і рэзка крутнуў яе.|@corpus |
| wavs/013347.wav|Дзед змоўк на хвіліну, быццам прапусціўшы некалькі асабліва хвосткіх радкоў,|@corpus |
| wavs/013348.wav|Бо ад голаду дзеці канаюць І ў яго, і ў яго суседа.|@corpus |
| wavs/013349.wav|Толькі голас, засмучаны і журботны, вельмі ціха вёў песню. Бог салдата свайго не паслухаў,|@corpus |
| wavs/013350.wav|"Чым пражыць, як памрэ апошні? І галоўны сказаў: ""Хопіць лётаць,"|@corpus |
| wavs/013351.wav|Йшлі яны і прыйшлі на паляну. На паляне — курная хата. Каля хаты чвэртка валокі І сухая старая дзічка.|@corpus |
| wavs/013352.wav|"Стаў Мікола, макаўку пачухаў: ""Брат Касьян, давай дапаможам""."|@corpus |
| wavs/013353.wav|Недзе ў стайні расце жарабятка. Павольна заміраў гук струн.|@corpus |
| wavs/013354.wav|Думкі былі бязладныя, але ён адчуваў, калі вось тут, зараз, ён не вырашыць, як яму быць,|@corpus |
| wavs/013355.wav|Алесь нясмела ўзняў вейкі і ўбачыў, што пальцы малога Юрася, сціснутыя ў кулачкі, аж збялелі на суглобах.|@corpus |
| wavs/013356.wav|Юрась варухнуўся, думаючы, што ўжо канец, але злавіў строгі позірк дзеда і застаўся сядзець нерухома.|@corpus |
| wavs/013357.wav|Гэта былі ўсё тыя ж чатыры-пяць нот, але, здаецца, большай роспачы і болю не было яшчэ на зямлі.|@corpus |
| wavs/013358.wav|Вечар крадзецца над зямлёю,Недзе у пушчы ваўкі завылі. Чуе у дрэвах хрыпы Мікола,Чуе ён няпэўныя рухі.|@corpus |
| wavs/013359.wav|"— Мужыкі мяне абароняць. Ім даю я ў лясах дубіны, Ім даю я ў зямлі каменне. А астатняе — самі здабудуць""."|@corpus |
| wavs/013360.wav|А ці думаў ты, браце Касьяне, Што для сэрца майго даражэйшы Нават цёмны, апошні злодзей.|@corpus |
| wavs/013361.wav|Трывожна-барвяны твар схіліўся над струнам. А напеў зноў стаў ціхі, амаль нячутны, пагрозны.|@corpus |
| wavs/013362.wav|Хлопы лепшых паноў не варты, П'юць гарэлку, бярвенні крадуць,|@corpus |
| wavs/013363.wav|Сцежка вывела хлапчука на дняпроўскі адхон.|@corpus |
| wavs/013364.wav|З палёгкаю ўздыхнула і легла на бок Курта, быццам і яна зразумела, што ўсё скончылася добра.|@corpus |
| wavs/013365.wav|Добра ведаю я людзей вясковых, Вечна яны скардзяцца, ныюць,|@corpus |
| wavs/013366.wav|Янька з круглымі ад жаху вачыма забілася паміж плячом дзеда і сцяной, і дзед толькі на адно імгненне адарваўся ад струн, каб накінуць ёй на плечы крысо дзіравай світкі.|@corpus |
| wavs/013367.wav|На мяжы б'юць віламі брата. Кожны заслужыў свайго пана.|@corpus |
| wavs/013368.wav|"Пра зямлю, пра бедныя весі: ""Божа, божа, ты бачыш пакуты."|@corpus |
| wavs/013369.wav|Мякка лёг у Міколавы рукі. Аж да поўдня чакаў Мікола,|@corpus |
| wavs/013370.wav|Сеў Касьян да цяпла, рукі грэе, А Мікола стаіць ля кабылы, Мацае ёй бруха рукамі, Па крыжы далонямі гладзіць.|@corpus |
| wavs/013371.wav|"А табе я даю, неразумны, Дзень апошні, дваццаць дзевяты, Ў лютым месяцы, месяцы гурбаў""."|@corpus |
| wavs/013372.wav|Нясмелая ўсмешка дрыжала ў краёчку вуснаў Паўлюка.|@corpus |
| wavs/013373.wav|"І яны, сустракаючы мяне, не будуць збочваць з дарогі, я буду вітацца з імі"". Слёзы высахлі ў яго на шчоках."|@corpus |
| wavs/013374.wav|Яны не вінаватыя. Ім цяжка. Араць зямлю — гэта зусім не тое, што ездзіць на кані.|@corpus |
| wavs/013375.wav|Што надыдзе пан бог у славе Ратаваць свае белыя землі? З ціхай пагрозай заспявалі струны.|@corpus |
| wavs/013376.wav|Хітрасцю ж аплятуць і чорта. Я пашлю з Міколам Касьяна.|@corpus |
| wavs/013377.wav|Сонца амаль дакранулася ужо да зямлі. І твар дзеда стаў ружовы. Тут Касьян, як бабёр, заплакаў:|@corpus |
| wavs/013378.wav|"Твой народ па Дняпры і далей. Што рабіць з тваім удзелам, Юры?"""|@corpus |
| wavs/013379.wav|Панства горш за цароў турэцкіх, Басурманы не так лютуюць.|@corpus |
| wavs/013380.wav|"Мужыкі на зямлі азёрнай Ўсю салому са стрэх паздзіралі, Ўсю кару з сасонак паелі""."|@corpus |
| wavs/013381.wav|І раптам паветра шумна вырвалася з Алесевых грудзей. Адчуваючы, што яшчэ хвіліна і ён не стрымаецца, ён усхапіўся з месца і кінуўся па сцежцы.|@corpus |
| wavs/013382.wav|Паківаў Мікола галавою, І пайшлі яны моўчкі на неба.|@corpus |
| wavs/013383.wav|Я куплю ў Кроера ўсіх людзей і зраблю, каб ім было добра.|@corpus |
| wavs/013384.wav|Не спявалі яшчэ і пеўні, Як кабыла глыбока ўздыхнула: Мокры, цёплы белы жарэбчык|@corpus |
| wavs/013385.wav|"Ён з паноў, ён другое заўважыць"". Ціха Юры адказвае богу: ""Знаецца Касьян з нячыстай сілай,"|@corpus |
| wavs/013386.wav|А сонца сядала, і зелень дрэў набыла аранжавае адценне.|@corpus |
| wavs/013387.wav|"Хто тады нам ладан запаліць? Здохнем з голаду, дурань, на небе""."|@corpus |
| wavs/013388.wav|"Размяжулілі нос табе хлопцы. Прэч з вачэй!"" Тут Касьян засмяяўся: ""Што табе я казаў, Мікола?"|@corpus |
| wavs/013389.wav|Хто такі? — спытаў Касьян Міколу. — Ці не мішка, барані нас божа?|@corpus |
| wavs/013390.wav|Паміж хвояў стаіць кабыла, — Не кабыла, а здань без цела.|@corpus |
| wavs/013391.wav|Над зямлёю гудзе навальніца, Над зямлёю халодная зліва. Недзе ў лесе таўсцеюць доўбні,|@corpus |
| wavs/013392.wav|"І сказаў яму Юры-пераможца: ""Ты пашлі на зямлю Міколу."|@corpus |
| wavs/013393.wav|На мужыцкіх пузатых конях. Гнеўна ўзвіўся напеў. А калі на крыж мяне пацягнуць|@corpus |
| wavs/013394.wav|"Я прыйду на неба незайманым, Чыстым стану прад божыя вочы""."|@corpus |
| wavs/013395.wav|Тут Мікола склаў сваю світку, Вогнішча развёў між лаўжамі.|@corpus |
| wavs/013396.wav|Высокім енкам заплакалі струны, быццам залямантаваў нехта ў роспачы.|@corpus |
| wavs/013397.wav|Я ніколі не буду такі, як гэты Кроер, пра якога яны часам кажуць.|@corpus |
| wavs/013398.wav|Крыж у хлопаў паны здзіраюць, Каб ярмо нацягнуць на шыю.|@corpus |
| wavs/013399.wav|Убачыў жорсткі вялікі рот Паўла. Ён і сам адчуваў, што ў яго перарывіста ўздымаюцца грудзі і гарачыя робяцца шчокі.|@corpus |
| wavs/013400.wav|Быў Мікола ў кужэльнай світцы, А Касьян у парчы залацістай. Струны раптам так застагналі, што стала страшна.|@corpus |
| wavs/013401.wav|"І сказаў яму бог спакойна: ""А ці думаў ты, браце Касьяне, Што з мячом я з'яўлюся хутка,"|@corpus |
| wavs/013402.wav|Ходзяць, ходзяць. Ад болю і жалю У Міколы заходзіцца сэрца:|@corpus |
| wavs/013403.wav|Збудавалі цэрквы і касцёлы, Па малітву ладанам кураць, Задымілі, як лазню, неба.|@corpus |
| wavs/013404.wav|І дзед адказаў таксама ціха: — Хто ведае. Можа, нават і непадалёку.|@corpus |
| wavs/013405.wav|і толькі вышэй, усе яшчэ залітая апошнімі промнямі, нерухома клубілася яе асуджаная чырвоная квецень.|@corpus |
| wavs/013406.wav|Збудавалі муры з каменняў, Увесь Дняпро між сабой падзялілі, Ўсіх людзей ад краю да краю.|@corpus |
| wavs/013407.wav|полымем і крывёй. Час той прыйдзе. І скора прыйдзе.|@corpus |
| wavs/013408.wav|"Тут, як чорт, Касьян раззлаваўся: ""Гэтай падле найлепей здохнуць, Чым цягаць барану і бярвенні"|@corpus |
| wavs/013409.wav|А пасля ён пагнаў худобу, І за ёй жарабятка пабегла.|@corpus |
| wavs/013410.wav|І, пакуль ён сціх, доўга яшчэ пасля таго панавала маўчанне.|@corpus |
| wavs/013411.wav|Стаў Мікола у лесе і бачыць: Гаспадар бяжыць да кабылы. На нагах падраныя поршні,Твар змарнелы, на твары слезы.|@corpus |
| wavs/013412.wav|Цяпер ужо не толькі колка, але і рука дзеда павольна бегала па іх. Цені ляжалі ў вачніцах і пад вуснамі старога, а твар быў чырвоны, быццам абліты|@corpus |
| wavs/013413.wav|Твар старога стаў паважным, амаль велічным. Бог гадамі сядзеў і нюхаў, А пасля сказаў сабе Юр'ю:|@corpus |
| wavs/013414.wav|Ціха гулі струны, прыглушаныя рукой. А голас з жорсткага рабіўся мяккі і спеўны:|@corpus |
| wavs/013415.wav|— Дзеда, — шэптам спытаў Юрась, — а дзе тое жарабятка?|@corpus |
| wavs/013416.wav|Ён царкву маю абдзірае, На прастол брудным поршнем лезе, Але лезе з чыстай душою,|@corpus |
| wavs/013417.wav|Каб ля Оршы ён быў канавалам Паўрубля яму б заплацілі, Заваліўся б грашыма Мікола.|@corpus |
| wavs/013418.wav|Перад богам стаіць Мікола, Порткі ўсе заляпаны граззю, На кашулі крывавыя плямы,Твар знябыты, чырвоныя вочы.|@corpus |
| wavs/013419.wav|Павал памкнуўся быў за ім, але рука легла яму на плячо. — Сядзі, — сказаў дзед, — яму лепей зараз аднаму.|@corpus |
| wavs/013420.wav|"Раззлаваўся нарэшце Мікола: ""Хопіць іх шкадаваць, сыраядцаў."|@corpus |
| wavs/013421.wav|Алесь убачыў гэта і сціснуў далонямі скроні, так шкада яму стала сябе і ўсіх.|@corpus |
| wavs/013422.wav|"Бог задумаўся, цяжка, глыбока,І сказаў: ""Даруй мне, Мікола."|@corpus |
| wavs/013423.wav|"Паспяшаем хутчэй на неба, Дасць нам бог за затрымку па шыі""."|@corpus |
| wavs/013424.wav|"Адказаў Касьян чорнавалосы: ""До, Мікола, пароць гарачку."|@corpus |
| wavs/013425.wav|Стане моцным канём жарабятка, І на гэтым кані я паеду Да пачынкаў і хат сялянскіх.|@corpus |
| wavs/013426.wav|Над зямлёю Дняпроўскай і Сожскай Праляталі янгалы смерці.|@corpus |
| wavs/013427.wav|Пра якую кабылу ты кажаш Бог спытаў. І тады Мікола Расказаў яму пра кабылу,|@corpus |
| wavs/013428.wav|Страшна рэбры стырчаць, як латы З абадранай страхі сялянскай.|@corpus |
| wavs/013429.wav|Карак збіты, бяльмо на воку.І. жарэбіцца тая кабыла!|@corpus |
| wavs/013430.wav|— струны яшчэ заміралі, — амаль скорагаворкай, павёў песню далей.|@corpus |
| wavs/013431.wav|Там жыццё папам і далакопам. У Янькі шырока акругліліся вочы.|@corpus |
| wavs/013432.wav|На нейкі асабліва ганарысты і жорсткі твар дзеда падалі апошнія праменні сонца.|@corpus |
| wavs/013433.wav|І там, увесь дрыжучы, ён сеў на траву, прыпаўшы тварам да каленяў.|@corpus |
| wavs/013434.wav|Зусім ціха пачаў гучаць старэчы і таму слабаваты, але надзіва чысты голас:|@corpus |
| wavs/013435.wav|"Як прыходзіш, каток, на неба, —Трэба чыстае мець адзенне, І не варта таго кабыла, Каб гнявіў ты госпада бога""."|@corpus |
| wavs/013436.wav|Божа, божа, за што караеш? Ты пакрыўдзіў свайго святога За адроддзе паршывай кабылы!|@corpus |
| wavs/013437.wav|Даў загад Міколу і Касьяну. Вось абодва спусціліся з небаІпайшлі па сёлах і вёсках.|@corpus |
| wavs/013438.wav|Не, не Мішка, — проста кабыла, — Адказаў Мікола спакойна.|@corpus |
| wavs/013439.wav|Ён сядзеў у прыцемку і сачыў, як барвянае сонца, унутры якога нешта пералівалася,|@corpus |
| wavs/013440.wav|але струны скардзіліся, можа, нават не менш выразна за словы..|@corpus |
| wavs/013441.wav|У Лапаты расце белае жарабя. Ды ці мала яшчэ дзе.|@corpus |
| wavs/013442.wav|"Адвярнуўся Мікола і кажа:""Вось і ўсё, хадзем, брат Касьяне,"|@corpus |
| wavs/013443.wav|Коні іхнія мала елі, Працавалі, вазілі цяжка, — Справядлівасці ездзіць належыць|@corpus |
| wavs/013444.wav|ён не здолее вярнуцца ў хату на апошнюю, — ён адчуваў гэта, — на апошнюю сваю ноч.|@corpus |
| wavs/013445.wav|Многа дыму да нас далятае, Вельмі мала шчырай малітвы.|@corpus |
| wavs/013446.wav|Хлопцы сядзелі ля яго ног, Юрась і Янька ляжалі з двух бакоў, грэлі жыватамі прызбу, але стары Кагут нікога ўжо не заўважаў.|@corpus |
| wavs/013447.wav|"Сэрца злоснае ў твайго Касьяна"". Дзед перастаў граць."|@corpus |
| wavs/013448.wav|Ён нягучна крануў Алеся ў бок, і Алесь адказаў усмешкай. Зноў павялі свой напеў, загулі струны. Ціха-ціха.|@corpus |
| wavs/013449.wav|Ім трэба даць волю і. вучыць таго з дзяцей, хто гэтага захоча. Магчыма, Паўлюка, яму якраз час.|@corpus |
| wavs/013450.wav|Пан Юры, сустракаючы сына, казаў яму: — Ты, брат, не лезь да яе.|@corpus |
| wavs/013451.wav|Зараз у іх простыя думкі і пачуцці, упэўненасць у тым, што карысная іхняя праца і яны самі. Чым ты хочаш гэта замяніць?|@corpus |
| wavs/013452.wav|Паскараўся гэта дзень, калі пан Юры збіраўся на першае сапраўднае паляванне. Учарашнія хлапунцы ўзняліся на крыло.|@corpus |
| wavs/013453.wav|У поні былі чубкі і вочы, такія рахманыя.|@corpus |
| wavs/013454.wav|І таму Логвін задаволена ўсміхнуўся.|@corpus |
| wavs/013455.wav|І ён зноў адчуў у сэрцы тое шчасце, якім жыў ужо другі дзень.|@corpus |
| wavs/013456.wav|Ён бачыць, што тыя, хто яе вядуць, ненавідзяць чараду і адзін аднаго. Ён бачыць,|@corpus |
| wavs/013457.wav|якіх ён дабіўся, удзельнічаючы ў падрыхтоўцы традыцыйнага студэнцкага феерверку яшчэ ў Гецінгенге.|@corpus |
| wavs/013458.wav|"Пан Юры з павагай паглядзеў на сына. ""Дарослы, — падумаў ён. — Умее нават разважаць. І мае перакананні""."|@corpus |
| wavs/013459.wav|яна ўсё ж распачынала вартыя жалю спробы ўтрымаць яго. — Як вы можаце гэта, Жорж?|@corpus |
| wavs/013460.wav|але няўлоўны сум, які разліваўся з гэтага часу ў прыродзе, няўлоўныя для вока першыя прыкметы памірання|@corpus |
| wavs/013461.wav|Таму іх, пад агульны рогат, давялося з месца садзіць у брычку і захутваць вярблюджай папонай. Так яны і сядзелі, як двайняткі.|@corpus |
| wavs/013462.wav|Страсяні галіну карычкі — сцюдзёны і нават балючы, як шрот, дождж прамочыць з галавы да ног.|@corpus |
| wavs/013463.wav|Што ж, калі ў яго кволыя ружовыя пальчыкі? Яны таксама будуць трымаць стрэльбу.|@corpus |
| wavs/013464.wav|— Добра, сын. Я зраблю гэта для цябе. — Для сябе, — сказаў сын. — Ну, для сябе. Што яшчэ?|@corpus |
| wavs/013465.wav|— Мне сорам глядзець ім у вочы. Я хачу, каб яны прыходзілі да мяне самі, а не тады, калі я іх паклічу.|@corpus |
| wavs/013466.wav|Іх яшчэ многа. Яны ва ўсіх качак, у якіх ліса разбурыла першае гняздо. — Да мы, матухна, хлапунцоў не страляем, — бараніўся пан Юры.|@corpus |
| wavs/013467.wav|Гэта было нейкае сумнае непаразуменне перад пачаткам забойства, які жыў у душах многіх.|@corpus |
| wavs/013468.wav|З вечара пачыналі рыхтавацца. І адразу ў матулі пачынала балець галава, а вочы сумнелі.|@corpus |
| wavs/013469.wav|Пачыналася гэта з першымі жоўтымі лісцікамі на бярозе, за Іллёю, які, вядома, скінуў з кожнага дрэва па два лісты.|@corpus |
| wavs/013470.wav|І, хутчэй ад замілавання гэтай нечаканай даросласцю, чым ад усведамлення неабходнасці волі для кагосьці з Кагутоў, бацька сказаў: — Добра.|@corpus |
| wavs/013471.wav|У яе якраз пачынаўся той настрой асаблівай уражлівасці, якога пан Юры заўсёды пабойваўся і які цягнуўся звычайна толькі некалькі дзён на год.|@corpus |
| wavs/013472.wav|— Вучыць іх трэба. Бацька памаўчаў. — А ты падумаў, сыне, ці вядзе гэта да шчасця?..|@corpus |
| wavs/013473.wav|Ну хоць бы яшчэ хвіліну! Хвіліначку! Раса сапраўды была халодная.|@corpus |
| wavs/013474.wav|— Вы, напэўна, забылі, што Хаданскія рыхтуюць феерверк, каб здзівіць гэтых выскачак з Магілёва.|@corpus |
| wavs/013475.wav|Затое з панам Юрыем дзецям было лёгка і проста. Ён сядаў за стол і перш за ўсё пытаўся ў дзяцей грубым голасам:|@corpus |
| wavs/013476.wav|Так не хочацца кідаць гняздоўя! Хто гэта там азваўся? Ах, ён няўрымста!..|@corpus |
| wavs/013477.wav|І дзеці яшчэ больш палюбілі яго, калі ён згадзіўся адпусціць іх адных агледзець старое загорскае гарадзішча з руінамі камяніцы. Госці пайшлі спаць.|@corpus |
| wavs/013478.wav|— Іхняе права, — сказаў сын. — Ды толькі яны не пакінуць.|@corpus |
| wavs/013479.wav|Ты ведаеш, якія бяздонні, адна за адну страшнейшыя, расчыняюцца перад вачыма дасведчанага? Якія бяздонні жаху і холаду?|@corpus |
| wavs/013480.wav|Яны прасілі, каб гер Фельдбаўх прыгледзеў, бо ўсім вядомыя яго поспехі ў піратэхніцы,|@corpus |
| wavs/013481.wav|У першым святле вывелі коней на цёмны ад расы жвір.|@corpus |
| wavs/013482.wav|Пан Юры задумліва пускаў дым сігары. — Бацька, — сказаў Алесь, — у мяне да цябе справа. — Ну?|@corpus |
| wavs/013483.wav|— Што, дзеці, ці лілі вы алей у бульбу, ці не лілі? І пытаў другім голасам: — Чаго ты цілілікаеш?|@corpus |
| wavs/013484.wav|У яе, ці ведаеш, не тое, што ў нас. Пакоі маці былі цёмныя, як і яе думкі.|@corpus |
| wavs/013485.wav|Хай сабе едуць адны. Хто пакрыўдзіць дзяцей? Дзеці — усмешка божая. Іх пакрыўдзіць нельга.|@corpus |
| wavs/013486.wav|Каб давесці людзей да агульнай пагібелі. Ён паківаў галавою: — Дык ці не лепей араць зямлю?..|@corpus |
| wavs/013487.wav|Праз два тыдні я паеду ў Сухадол і аформлю вольную. А ты не баішся, што, вольныя, яны пакінуць цябе?|@corpus |
| wavs/013488.wav|Ведаючы, што нічога не паможа, што добры і мяккі пан Юры робіцца, як толькі дойдзе да палявання, сапраўдным убоіскам і нізавошта не паслухаецца яе,|@corpus |
| wavs/013489.wav|Дрэвам яшчэ бясконца доўга было зелянець,|@corpus |
| wavs/013490.wav|Алесю падалі Ургу, Андрэю — мышастую Касюньку, Кандрату і Паўлюку — спакойных дарашаватых кабылак. Алесь агледзеў кавалькаду — усё было гатова.|@corpus |
| wavs/013491.wav|— Адпусці Кагутоў на волю. Бацька зірнуў на сына са здзіўленнем. Той сядзеў у крэсле, і шэрыя вочы глядзелі непрымірыма.|@corpus |
| wavs/013492.wav|"Логвін, гледзячы на гэта, толькі галавою круціў: ""Спрытны, чорт, як артуць. Такі ўжо татарын. Ну проста дзівуешся""."|@corpus |
| wavs/013493.wav|Тады яна замыкалася ў сваіх пакоях, не пускаючы на вока нікога. Нават малы Вацлаў у гэтыя дні пераходзіў на рукі мамак.|@corpus |
| wavs/013494.wav|Бацька не раззлаваўся. — А ты падумаў, ці захочуць яны гэтага?|@corpus |
| wavs/013495.wav|быццам адразу забівалі сумную і слабую жыццярадаснасць маці, і яна замыкалася ў сабе.|@corpus |
| wavs/013496.wav|Лісцікі бэзу, густа пакрытыя ёю, здаваліся шэрымі. Шэрае, туманнае прабівалася праз лістоту святло.|@corpus |
| wavs/013497.wav|Паляваць? Сын сур'ёзна глядзеў на яго. — А мне ты хацеў бы гэтага?|@corpus |
| wavs/013498.wav|Маці ў гэтыя дні трошкі прыхварэла і не выходзіла да іх.|@corpus |
| wavs/013499.wav|І гэта азначала, што быў жнівень і птушкі сталі больш лянотнымі. Такая, мусіць, халодная раса!|@corpus |
| wavs/013500.wav|Жорж маўчаў, утаропіўшыся ў талерку. — Філёмон (так яна называла Халімона) казаў, што ўчора бачыў, як качка вяла хлапунцоў.|@corpus |
| wavs/013501.wav|Частка трынаццатая. Калі першая птушка ціўкнула ў хмызах — ёй ніхто не азваўся.|@corpus |
| wavs/013502.wav|З кожным пытаннем усё менш разумееш. Просты бачыць толькі зладжаны крок чалавечых кагорт.|@corpus |
| wavs/013503.wav|Бацька з сынам і герам Фельдбаўхам абмяркоўвалі гэтае пытанне ўтрох. І калі немец па сваёй ахвоце вырашыў далучыцца да дзяцей,|@corpus |
| wavs/013504.wav|І зноў адказваў першым голасам, толькі вінаватым: — Я не цілілікаю. Я пытаю.|@corpus |
| wavs/013505.wav|бацька разважліва зазначыў яму на шматлікія невыгоды, якія давядзецца цярпець усяму наваколлю ад легкаважнага імкнення пана Фельдбаўха да забаў.|@corpus |
| wavs/013506.wav|Гувернёр схапіўся за галаву. І сапраўды забыў. Было б няўдзячнасцю. Ды яшчэ феерверк, шум, выбухі.|@corpus |
| wavs/013507.wav|— Што ў нас, разумення няма? Мы сёння на бакасоў едзем. — Яшчэ горш. За што такіх маленькіх?|@corpus |
| wavs/013508.wav|Жвавы, як цвыркун, Мсціслаў адразу ж забраўся ў брычку, на месца фурмана, каб быць бліжэй да дзяўчатак.|@corpus |
| wavs/013509.wav|Ён паспешна пайшоў збірацца, каб назаўтра раней выехаць да Хаданскіх. Бацька і сын засталіся ў курыльні.|@corpus |
| wavs/013510.wav|Пан Юры маўчаў. Што ён мог зрабіць, калі з лугоў і балот ляцеў такі прызыўны кліч? І пані Антаніда разумела, што яна нічога не зробіць.|@corpus |
| wavs/013511.wav|што ўвесь наш хвалёны свет — рота, якая крочыць не ў нагу і ў якой толькі паручнікі, толькі ўрады імперый крочаць у нагу.|@corpus |
| wavs/013512.wav|"Разбудзілі ""дам"", кінуўшы жменю пяску ў акно першага паверха. Яны апрануліся хутка і, праз капрыз Майкі, вылезлі праз акно і, вядома, адразу ж прамоклі."|@corpus |
| wavs/013513.wav|Сам я не так далёка пайшоў — і то часам адчуваю. Ледзяны холад і ледзяная самота.|@corpus |
| wavs/013514.wav|Дзеці рагаталі. А ў бацькі хоць бы ўсмешка, зусім сур'ёзны, нават змрочны. Толькі ў вачах таіліся вясёлыя чорцікі.|@corpus |
| wavs/013515.wav|Мудры чуе тупат чарады, якая бяжыць да прорвы.|@corpus |
| wavs/013516.wav|— Не. — Дык не жадай тады і ім.|@corpus |
| wavs/013517.wav|І прыемна было глядзець на ганарлівы твар Майкі і свежанькае пыска Яні.|@corpus |
| wavs/013518.wav|Логвін, пазяхаючы, глядзеў, як Кандрат і Андрэй запрагаюць у маленькую лялечную брычку двох шатландскіх поні. А тыя запрагалі і не пераставалі здзіўляцца жывёлам.|@corpus |
| wavs/013519.wav|Уся адказнасць адразу падае на плечы вольнага. Адказнасць за неўраджай, за магчымую пошасць.|@corpus |
| wavs/013520.wav|Худы, падабраны Логвін быў усцешаны тым, што не давядзецца ехаць. Ён вось пастаіць-пастаіць, а потым і пойдзе і даспіць гадзінку-другую.|@corpus |
| wavs/013521.wav|Крыжныя яшчэ не пачыналі ліняць. Набліжаўся дзень вялікай птушынай крыві.|@corpus |
| wavs/013522.wav|У вечным сваім імкненні скрышыць правы бераг, ён падступаў у палавень зусім блізка да яго, руйнаваў адхоны, зносіў, каб пасадзіць у другім месцы, лазу,|@corpus |
| wavs/013523.wav|Астатнія паўміралі. Не памагло і тое, што Раман, Данілаў дзед, лічыўся ведзьмаком.|@corpus |
| wavs/013524.wav|А Раману з сынам, Маркам, не дазволіў уцячы пан.|@corpus |
| wavs/013525.wav|— Абы мой вацок з грашыма не адваліўся. Рук — не купляць.|@corpus |
| wavs/013526.wav|Частка першая. Груша цвіла апошні год.|@corpus |
| wavs/013527.wav|Але астатніх не паспеў. Халера сышла. Забылі і пра яе.|@corpus |
| wavs/013528.wav|Кніга першая. Выйсце крыніц.|@corpus |
| wavs/013529.wav|Увечары вы кажаце: будзе пагода, бо неба чырвана;|@corpus |
| wavs/013530.wav|Ад халеры стрэльбай не адаб'ешся, а ліхія людзі баяліся Рамана з яго славай горш як стрэльбы.|@corpus |
| wavs/013531.wav|І,аднак, надыходзіла яе апошняя часіна.|@corpus |
| wavs/013532.wav|што, здавалася, не будзе ёй зводу і не будзе канца.|@corpus |
| wavs/013533.wav|Даніла слухаў іх і бурчаў у ласкава-з'едлівыя, залацістыя тады яшчэ вусы:|@corpus |
| wavs/013534.wav|І была яна такая магутная і свежая, так утрапёна спрачаліся ў яе ружовым раі пчолы,|@corpus |
| wavs/013535.wav|"Уладзімір Караткевіч. Раман ""Каласы пад сярпом тваім""."|@corpus |
| wavs/013536.wav|Даніла быў тады яшчэ падлетак, адзіны сын у бацькі, адзіны ўнук у дзеда. Як насланнё нейкае было.|@corpus |
| wavs/013537.wav|Даў стрэльбу і загадаў застацца у пустой вёсцы, каб не парабавалі сялянскага набытку ліхія людзі. Стрэльбы, бадай, і не варта было даваць.|@corpus |
| wavs/013538.wav|"Пойдуць сем ""мужыкоў"" у першую пару, дык месца — хоць сабак ганяй, і ад гэтай прасторы халодна."|@corpus |
| wavs/013539.wav|За грушай канчаўся Кагутоў надзел. Год сорак таму назад стаяла яшчэ за дрэвам чорная лазня.|@corpus |
| wavs/013540.wav|"Было гэта праз некалькі год пасля таго, як Прыдняпроўе адпала ад ""Кароны""."|@corpus |
| wavs/013541.wav|Нявесткі скардзіліся: пакуль нацягаеш вады — рукі адвальваюцца.|@corpus |
| wavs/013542.wav|Новая лазня з часам стала занадта раскошнай для Кагутовай радзіны.|@corpus |
| wavs/013543.wav|Нават самыя старыя не чулі ад дзядоў пра халеру. Хто не ўцёк у лес — тым было дрэнна.|@corpus |
| wavs/013544.wav|Потым адступаў, да наступнай вясны, і трава літасціва спяшалася залячыць раны, нанесеныя Дняпром.|@corpus |
| wavs/013545.wav|І ўсё ж старой лазні ніхто не шкадаваў. Разам з лазняй сплыла чорная гісторыя.|@corpus |
| wavs/013546.wav|А ў Кагутовай хаце так і жылі стары, вялікі ды малы. І вось тут і здарылася.|@corpus |
| wavs/013547.wav|Але ў адну з начэй, зусім знянацку, Дняпро ўхапіў яе — нават бервяна не паспелі вылавіць.|@corpus |
| wavs/013548.wav|гвалтоўна вырываў кавалкі берага або асцярожна падмываў яго, каб раптам абурыць у ваду цэлыя брылы зямлі.|@corpus |
| wavs/013549.wav|А ўранні: сёння непагадзь, бо неба пахмурнае.|@corpus |
| wavs/013550.wav|За тры пакаленні халера двойчы выкасіла Азярышча. Кагутам пашанцавала. Хоць па адным мужыку засталося на завод.|@corpus |
| wavs/013551.wav|Так, пэўна, і сплыло бярвенне з Азярышча аж у самы Сухадол, дзе напаўгалодныя мяшчане і трэскі не прапускалі.|@corpus |
| wavs/013552.wav|цягнула да сонца сталыя лапы і распасцірала ў яго ззянні маленькія, кволыя пальцы новых парасткаў.|@corpus |
| wavs/013553.wav|Сыны па дурным новым звычаі аддзяліліся, з бацькам застаўся толькі старэйшы, Міхал, з жонкаю ды шасцёра іхніх дзяцей: пяць сыноў і дачка-мезеніца.|@corpus |
| wavs/013554.wav|Пэўна, Раман не быў бы Раманам, каб не знайшоў сродак. Ён і адпаіў сына рэзкім бярозавым квасам. Не аддаў смерці.|@corpus |
| wavs/013555.wav|Новую лазню стары Даніла Кагут вывеў сажняў за сто ад берага, куды вышэй за ўласную хату.|@corpus |
| wavs/013556.wav|І гнаў сыноў, каб памаглі бабам прынесці балеі дзве-тры.|@corpus |
| wavs/013557.wav|І ён нічога не мог зрабіць, пэўна таму, што справа была новая.|@corpus |
| wavs/013558.wav|Яна кіпела, млела і раскашавалася ў пчаліным звоне,|@corpus |
| wavs/013559.wav|А ён вяртаўся зноў: дзе руйнаваў, дзе падмываў і з часам абкружыў грушу амаль з усіх бакоў.|@corpus |
| wavs/013560.wav|Дняпро падбіраўся да яе спакваля, патроху, як разбойнік.|@corpus |
| wavs/013561.wav|Усе галіны яе, усе вялікія расохі, да апошняга пруціка, былі ўсыпаны бурным бела-ружовым цветам.|@corpus |
| wavs/013562.wav|А на ім, — паспела-такі зачапіцца, — трымаючыся адной рукой за яго, а другой за ствол, вісела Майка.|@corpus |
| wavs/013563.wav|Помню, у доме Лаваля. Спрэчкі да раніцы! Гарачыя маладыя вочы, дым, словы з-пад самага сэрца.|@corpus |
| wavs/013564.wav|Чаму я быў за мяжою ў той дзень. Я ведаю, гэта было ад страшнага адчаю. Яны выйшлі, каб падставіць сябе пад кулі.|@corpus |
| wavs/013565.wav|І, перш чым ён паспеў сказаць нешта, яна прыўзняла ў тонкіх руках белы вэлюм,|@corpus |
| wavs/013566.wav|Хіба гэта дваране?! Ні сораму, ні гонару.|@corpus |
| wavs/013567.wav|Шалёна круціліся агнявыя колы, гучна лопаліся шматкаляровыя буракі,|@corpus |
| wavs/013568.wav|Узяў яе далонямі за галаву. — Ты. не плач, — сказаў ён. — Не трэба.|@corpus |
| wavs/013569.wav|пайшлі спярша па спляценні ценю і святла ад каганцоў, потым па каляровых плямах ад ліхтарыкаў.|@corpus |
| wavs/013570.wav|"І раптам за яго спіною пачулася выразнае ""крэк"" і ўслед за тым ускрык."|@corpus |
| wavs/013571.wav|і Ядзі таксама зрабілася весела, тым больш што і Франс сеў з ёю, а Мсціслаў, з месца насупраць, жартаваў так, што ўсе аж трэсліся ад смеху.|@corpus |
| wavs/013572.wav|Разумеючы, што падслухваць нядобра, Алесь на дыбачках павольна пачаў пасоўвацца назад, да выхаду.|@corpus |
| wavs/013573.wav|Ён ішоў у цемры да вельмі далёкага, амаль нябачнага святла, што прабівалася наперадзе праз вузкую шчыліну.|@corpus |
| wavs/013574.wav|Глуха гучалі крокі. За вокнамі ледзь вымалёўваліся ў цемрыве ночы пагрозлівыя шаты паркавых дрэў.|@corpus |
| wavs/013575.wav|— Можа, і ёсцека тут праўда. — амаль з вясковым прыдыханнем сказала яна. Зусім чыста па-мужыцку.|@corpus |
| wavs/013576.wav|Зноў страшны ўздых. — Божа, якая поскудзь! Якая брыдота! Свежае губяць. Шворкай, маной, крывадушнасцю.|@corpus |
| wavs/013577.wav|А потым госці асталіся за сталамі, а дзеці пайшлі датанцоўваць.|@corpus |
| wavs/013578.wav|а італьянскія таполі здаваліся то срэбнымі, то зусім чырвонымі, як кроў.|@corpus |
| wavs/013579.wav|Яна вагалася. Нават уздыхнула ў цемры. І тут ён пачуў нешта такое.|@corpus |
| wavs/013580.wav|Там, за асветленымі дзвярыма, чакалі Майка і сябры, там была радасць.|@corpus |
| wavs/013581.wav|І, перш чым ён паспеў працягнуць да яе руку, яна скочыла ўбок і, як каза, узбегла па нахіленым ствале старой вярбы, стала ў яе галінах, невыразна бялеючы над цёмнай вадой.|@corpus |
| wavs/013582.wav|— Ты што ж. І гаварыць можаш? — спытаў ён. — Чаго ж прыкідвалася? — Бацька са мною, калі не пры гасцях, заўсёды так гаворыць, — уздыхнула яна.|@corpus |
| wavs/013583.wav|І ніяк не можа забыць грахоў маладосці, Ліс Патрыкеевіч. Кідаецца ва ўсе бакі, слухае кожны вецер, абы толькі сабе не пашкодзіць.|@corpus |
| wavs/013584.wav|і прыемны водар кветак — зусім бы ў трапічным лесе — і дзе ў адной, самай вялікай, нішы паплюхваў фантанчык.|@corpus |
| wavs/013585.wav|І вось Пушчын у Сібіры, напэўна, памёр, а свіння жыве, робіць выгляд, што забыла маладыя сумленныя словы.|@corpus |
| wavs/013586.wav|Усё адно перад кім каяцца ва ўчарашніх подласцях, а сёння рабіць новыя, каб заўтра было ў чым каяцца перад іншым.|@corpus |
| wavs/013587.wav|— Сыдзіце адтуль, — сказаў ён. — Вярба крохкая. — І не падумаю. — Я вам сур'ёзна кажу.|@corpus |
| wavs/013588.wav|Былі юныя, чыстыя сэрцам людзі, а цяпер старыя мярзотнікі, якія загубілі радзіму.|@corpus |
| wavs/013589.wav|Быццам нічога не здарылася, яна памахала рукой. — Я ж кажу: мядзведзь. Хапае за руку, як за сук. — Даскакалася?|@corpus |
| wavs/013590.wav|Яго імкнуліся навучыць, але ў жанглёраў усё адно нічога не выйшла: занадта яно было тупое і няспрытнае.|@corpus |
| wavs/013591.wav|А потым свісталі, імкнуліся кудысь над цёмнымі верхавінамі палымяныя змеі, зменлівае святло бегла па тварах людзей на тэрасе,|@corpus |
| wavs/013592.wav|вось што я вам скажу, князь. Жыць не трэба. Не трэба хаваць галаву ў пясок. Гераічная эпапея! Вялікі эксперымент! Вось чым ён скончыўся. Трупамі і здрадай.|@corpus |
| wavs/013593.wav|Дрыжучы ад злосці, схапіў яе левай рукой за плячо, а правай даў плескача па тым месцы, дзе спіна перастае называцца спіной.|@corpus |
| wavs/013594.wav|І кроў цячы не будзе, і ніхто не даведаецца, што ты параніўся. Падумаюць,што я проста дала табе павязку, як у песнях.|@corpus |
| wavs/013595.wav|Вярба сапраўды была крохкая. Ён азірнуўся. Тоўсты сук надламаўся і цяпер, гайдаючыся, боўтаўся ў вадзе.|@corpus |
| wavs/013596.wav|Але танцаваць ужо не так хацелася, і Алесь, Ядзя, Майка, Мсціслаў, Янка і Франс распачалі вясёлую гульню:|@corpus |
| wavs/013597.wav|— Я ніколі больш не буду так. Алесь баяўся, што яна расплачацца. Магчыма, так і здарылася б, каб яна краем вока не заўважыла кропляў крыві на яго запясці. — Што гэта?|@corpus |
| wavs/013598.wav|Яна ўхапілася. Ён цягнуў яе, але адной рукой нічога не мог зрабіць. І тады ён сеў, абхапіўшы нагамі ствол, і пацягнуў дзяўчынку абедзвюма рукамі.|@corpus |
| wavs/013599.wav|Ніхто б і не здагадаўся, што гэта павязка. А потым яны пайшлі да палаца, адкуль ужо далятала музыка:|@corpus |
| wavs/013600.wav|Ён кінуўся да вярбы, узбег па ствале і, моцна абняўшы левай рукой тоўстую разгаліну, правую падаў Майцы. — Трымайся.|@corpus |
| wavs/013601.wav|Там было два галасы: бацькаў і графа Ісленьева.|@corpus |
| wavs/013602.wav|— Мяне ніколі не білі, — хутчэй з непаразуменнем, чым з крыўдай, сказала яна. Ён маўчаў.|@corpus |
| wavs/013603.wav|— А хто вас прасіў? — спытала яна. — Лезеце тут. Тады ён не вытрымаў.|@corpus |
| wavs/013604.wav|Ён адчуў нешта цёплае на запясці левай рукі: з невялікай ранкі кроплямі сачылася кроў. Відаць, разадраў аб адколіну сука.|@corpus |
| wavs/013605.wav|Я ўспомніў Пушкіна. Дык вось бліжэйшага ягонага сябра прымала ў грамаду гэтая свіння з тытулам графа.|@corpus |
| wavs/013606.wav|— А, глупства. — О, прабач, Алесь. Што ж цяпер рабіць? Ага, ведаю. Я завяжу табе руку паловай гэтай мантыльі.|@corpus |
| wavs/013607.wav|Майка парывіста прытулілася да яго. — О, прабач, прабач, Алесь, — уздыхнула яна, як усхліпнула.|@corpus |
| wavs/013608.wav|— На мяне ніколі не сварацца, — сказала яна. Яна зрабіла павязку з бантам, як шалік.|@corpus |
| wavs/013609.wav|— Цішэй! Не трэба аб гэтым гаварыць. Іх усё адно не вернеш. — Так, іх не вернеш. А як пачыналі!|@corpus |
| wavs/013610.wav|Нацярпеліся жаху, пакуль нас было мала, і аддалі стырно другім, якія палалі, а цяпер студзяць свой агонь у галадайскім пяску ці ў сібірскіх снягах.|@corpus |
| wavs/013611.wav|Спалоханы гэтымі словамі такога спакойнага з выгляду чалавека, Алесь ціха выйшаў з пакоя.|@corpus |
| wavs/013612.wav|"гарэлі ў небе літары ""А"" і ""З"", і Майка міжвольна ўздрыгвала, калі новы барвяны дракон ляцеў у неба."|@corpus |
| wavs/013613.wav|Усё адно каго хваліць, усё адно перад кім звівацца на пузе, усё адно каму бессаромна падтакваць.|@corpus |
| wavs/013614.wav|Злітуйся, божа, над тымі, хто служыць д'яблу, хто хоць словам, хоць маўчаннем дапамагае яму.|@corpus |
| wavs/013615.wav|Вы ж мелі шчасце сустракацца з Міхаілам Мікалаевічам? Самы разумны з усёй гэтай камарыллі.|@corpus |
| wavs/013616.wav|Ён абышоў ужо тры ці чатыры пакоі і нячутна крочыў авальным пакоем, дзе ў нішах стаяў такі моцны|@corpus |
| wavs/013617.wav|Яно так і не навучылася скакаць, а калі спявала, то спявала, як у лесе, і нават жанглёры затыкалі вушы.|@corpus |
| wavs/013618.wav|"І тады Майка прыцягнула ""ляльку"" за руку і пасадзіла таксама побач з Алесем, толькі з другога, правага боку, і загаварыла з ёй,"|@corpus |
| wavs/013619.wav|А таму Алесь сумна паківаў галавою: — Я думаў, вы зусім іншая.|@corpus |
| wavs/013620.wav|Даверлівыя былі, добрыя, чыстыя. Дзеці!.. Святло было ў душах. Памаўчаў.|@corpus |
| wavs/013621.wav|А вы проста злое і вельмі дрэнна выхаванае дзяўчо. З гэтымі словамі ён павярнуўся і спакойна пайшоў прэч ад вярбы.|@corpus |
| wavs/013622.wav|Каля самага ганка яна павярнулася і, гледзячы яму ў вочы, сказала: — Я ніколі не буду. Толькі і ты.|@corpus |
| wavs/013623.wav|Стоячы на дрэве, яна гайдалася ў такт смешнай песеньцы і здзекліва спявала, з асаблівым захапленнем выводзячы прыпеў:|@corpus |
| wavs/013624.wav|паменш танцуй з Ядзечкай. Добра? — Добра, — паабяцаў ён.|@corpus |
| wavs/013625.wav|Замест адказу яна здзекліва заспявала французскую песеньку пра медзведзяня, якое спаймалі ў лесе і аддалі на вывучку жанглёрам.|@corpus |
| wavs/013626.wav|няўжо каму-небудзь магло быць не так весела, як яму.|@corpus |
| wavs/013627.wav|павяла вострымі локцікамі ў бакі, і ў цемры прагучаў рэзкі гук. — І на цябе не будуць сварыцца, што падзерла? — спытаў ён.|@corpus |
| wavs/013628.wav|Пасля ён моўчкі зрабіў рукой знак, каб яна пайшла. Яна не ішла. Стаяла і глядзела на яго.|@corpus |
| wavs/013629.wav|Ён доўга біўся, пакуль яму ўдалося ўсцягнуць яе на вярбу. Яны пачалі спускацца.|@corpus |
| wavs/013630.wav|— Упікаць за жыццё нельга, граф. — А пачыналі ж мы, — з нейкім нават злосным смяшком сказаў граф. — Мы, недабітыя.|@corpus |
| wavs/013631.wav|О божа, божа! — Супакойцеся, граф, не трэба. — Жыць не трэба, калі здрадзіў ахвярніку, калі кадзіш кату,|@corpus |
| wavs/013632.wav|— А прыкідвалася. так проста. — Ну і брыда, — са злосцю сказаў ён. — Ідзі адсюль. Ну, чаго стаіш? Ідзі, кажу.|@corpus |
| wavs/013633.wav|Ужо на беразе ён акінуў яе позіркам і ўбачыў, што яна нават не падрала сукенкі.|@corpus |
| wavs/013634.wav|Пасля такога маладога, такога гарачага юнацтва — старасць, якая пахне псінай.|@corpus |
| wavs/013635.wav|Пачакайце, яшчэ ён дасца ўсім у знакі, я яго ведаю. А гэта ж мы, гэта мы прымалі ў кола першых.|@corpus |
| wavs/013636.wav|— Што зробіш? Трэба ж неяк жыць. Граф перарывіста ўздыхнуў. — Я так і думаў. І ўсё ж лепей было не жыць. Я ўсё часцей думаю аб гэтым.|@corpus |
| wavs/013637.wav|Кандраша Рылееў, друг, такі светлы, пухам яму любая зямля. Так подла яго падманулі на допыце!..|@corpus |
| wavs/013638.wav|— Дальбог, ніколі. Тут ён азваўся: — І дарэмна. Ідзі адсюль.|@corpus |
| wavs/013639.wav|І вось у гэтай самай нішы ён раптам пачуў мужчынскі голас і спыніўся.|@corpus |
| wavs/013640.wav|— Змрок! Змрок! — казаў граф з ціхімі прыдыханнямі.|@corpus |
| wavs/013641.wav|— Годзе вам, — супакойваў бацька. — Усе ведаюць, што вы ні пры чым. — Ах, хіба ў гэтым справа! Як я мог думаць, што можна служыць і аставацца сумленным!|@corpus |
| wavs/013642.wav|падчас танцаў хто-небудзь знікаў, тады астатнія, спахапіўшыся, пачыналі яго шукаць у напаўцёмных і зусім цёмных сумежных пакоях.|@corpus |
| wavs/013643.wav|Калі садзіліся за стол і Майка села побач з Алесем, у Ядзечкі сталі такія вочы, што Алесь сумеўся:|@corpus |
| wavs/013644.wav|І вось калі Алесю выпала шукаць, ён выпадкова стаў сведкам незразумелай і таму трошкі непрыемнай сцэны.|@corpus |
| wavs/013645.wav|— А тыя, што ёсць, лепей бы не заставаліся. — Як можна, — сказаў бацька.|@corpus |
| wavs/013646.wav|Справы не пойдуць, справы не пойдуць! Гэта было нават не вельмі складна.|@corpus |
| wavs/013647.wav|"Ды яшчэ, напэўна, кажа пра ""гарачую маладосць"", што ""мы таксама былі такія"", што ""ўсё гэта пройдзе"". А загадаюць — будзе вешаць гэтую моладзь."|@corpus |
| wavs/013648.wav|Няма горшай свінні, чым адступнік. Былі франдзёры, а цяпер адзін дзяржаўны муж, а другі — кат!!!|@corpus |
| wavs/013649.wav|Ён ішоў, а ў вушах яго ўсё яшчэ гучалі прыглушаныя словы: — Змрок! Змрок!|@corpus |
| wavs/013650.wav|Бог ведае, на колькіх мясцовых вуснах пабывала смешная дзіцячая песня, пакуль не абцерлася да такога.|@corpus |
| wavs/013651.wav|— Я ніколі больш не буду спяваць песню пра медзведзяня, — сказала яна. Ён размяк.|@corpus |
| wavs/013652.wav|ты мяне. пакідаеш? А ці дабра ты ад дзетак, ад жонкі. не маеш?Як жа ж нам цяпер. пражыць?|@corpus |
| wavs/013653.wav|Як ведалі, што людзі на чаўнах страляць не будуць. А можа, — і гэта хутчэй за ўсё — адураныя повенню вясенняй крыві ў жылах, нікога не баяліся.|@corpus |
| wavs/013654.wav|На пярэднім стаяла корста з нябожчыкам. Стырнаваў Алесь: выпраўляў нябожчыка брата ў апошнюю дарогу.|@corpus |
| wavs/013655.wav|Вельмі цёпла, зусім па-летняму прыпякала сонца. Не ўзляталі з астраўкоў кулікі-турухтаны.|@corpus |
| wavs/013656.wav|Як нам жыццё без цябе. прабыць? Як мы цябе забываць. будзем? Адкуль мы цябе дажыдаць. будзем?|@corpus |
| wavs/013657.wav|Зірнеш — сэрца молатам у грудзіну валіць. Караван смерці плыў паўз астравы жыцця.|@corpus |
| wavs/013658.wav|Такавалі, натапырыўшы пер'е, хадзілі адзін перад адным, яркія ў шлюбных уборах.|@corpus |
| wavs/013659.wav|Вой, як павалюся я на тваю магілачку, Як закуваю я цяпер па табе кукулечкай. Дружыначка ж ты мая, нашто ж|@corpus |
| wavs/013660.wav|Церпім, церпім, церпім, а яны ўважаюць нас за дурных зайцоў.|@corpus |
| wavs/013661.wav|Самачкі, прымайстраваўшыся на крайніх канцах выспачкі, глядзелі на самцоў.|@corpus |
| wavs/013662.wav|Неба, вада і астравец — усё было для іх. Марта на другім чаўне пабівалася.|@corpus |
| wavs/013663.wav|Яшчэ стаяла спозненая палавень, і да царквы на востраве іначай дабрацца было нельга. Ішлі чатыры чаўны.|@corpus |
| wavs/013664.wav|Таркайлаў фальварак быў паўночней, і дарога з яго ў Сухадол пралягала каля Азярышча.|@corpus |
| wavs/013665.wav|Ну то калі не карае бог, не карае начальства, хай пакарае сам пакрыўджаны.|@corpus |
| wavs/013666.wav|Зірнеш — мятлушкі ад яго ў вачах лётаюць, Зірнеш — нібы ігруша белая зацвіла.Зірнеш — як лісцічак кляновы ён прытульненькі,|@corpus |
| wavs/013667.wav|Хай бы ж той халера лепей мяне забіў, Хай бы ў мяне з сэрца кроў высмактаў, Як жа мне цяпер цяжанька без любага дружачкі.|@corpus |
| wavs/013668.wav|Змрочны Кандрат Кагут пеніў ваду вяслом. На астатніх трох чаўнах сядзелі Кагуты, Кахновы і сваякі Марты.|@corpus |
| wavs/013669.wav|Стафана з аброццю на плячы, гулкі па-ранішняму ўдар далёкага балабона — і ўсім рабілася горка.|@corpus |
| wavs/013670.wav|У слату ці ў ясны дзень — заб'е. Уначы ці ўранні — заб'е. Ого-го, як бы гэта лёгка было жыць на зямлі, каб за кожнае паскудства паскуднік чакаў немінучай кары.|@corpus |
| wavs/013671.wav|Яшчэ тры дні таму ён схаваў стрэльбу ў дупле дрэва ля моста цераз Азяранку, на поўдзень ад вёскі і па дарозе на Сухадол.|@corpus |
| wavs/013672.wav|Нават калі вернецца ўдвух — Кандрат гэта сцерпіць. Ён будзе трываць хоць сорак дзён, а дачакаецца яго аднаго.|@corpus |
| wavs/013673.wav|Ён будзе хадзіць месяц, два, год, але ён перастрэне Тодара аднаго.|@corpus |
| wavs/013674.wav|Але нават калі не паспее — няхай. Ён звык цярпець. Ён мужык, і ён даў слова.|@corpus |
| wavs/013675.wav|"Другія тады азірацца будуць, перш чым данесці, забіць, дзяцей пасіраціць, маёмасць пусціць дымам""."|@corpus |
| wavs/013676.wav|Каб гэта чакалі — ого-го! Тройчы падумалі б, перад тым як паскудства нейкае зрабіць.|@corpus |
| wavs/013677.wav|Над вадою між зялёных хмурынак затопленых дрэў ляцела галошанне:|@corpus |
| wavs/013678.wav|Шкада будзе, калі не заб'е за сорак дзён. Душа братава не так узрадуецца.|@corpus |
| wavs/013679.wav|На катаргу зашлюць у Сіберыю — і ходзяць сабе спакойна. Ведаюць, нават калі вернецца — збаіцца зноў туды трапіць.|@corpus |
| wavs/013680.wav|Стары Кагут Даніла думаў аб тым, што і яго хутка павязуць той самай дарогай,|@corpus |
| wavs/013681.wav|А кветачкі ж ад яго красуюць, А небачка ж ад яго ззяе.|@corpus |
| wavs/013682.wav|"І хоць усе ведалі, што заўсёды Марта ўставала раней за ""саколіка"", усе ўяўлялі сабе раннія зарошаныя паплавы,"|@corpus |
| wavs/013683.wav|Сёння раніцай ён павёз сальніка зноў у Сухадол, і Кандрат спадзяваўся, што, можа, увечары ён будзе вяртацца адзін.|@corpus |
| wavs/013684.wav|Мінуў год, і ўвесь гэты час яны чакалі немінучага, а калі яно прыйшло, мала асталося слёз. Хіба толькі ў маці.|@corpus |
| wavs/013685.wav|Нельга сказаць, што яму будзе лёгка яго забіць: ён яшчэ ніколі не забіваў. Але ён ведаў: іначай нельга.|@corpus |
| wavs/013686.wav|Ні ў кога з мясцовых людзей не ўзнялася б рука страляць па іх у такі час. І турухтаны ведалі аб гэтым.|@corpus |
| wavs/013687.wav|і не шкадаваў аб гэтым, а шкадаваў хіба толькі аб тым, што гэта не яго вязуць зараз замест Стафана.|@corpus |
| wavs/013688.wav|Зялёнымі хмарамі стаялі ў вадзе гаі. Звінеў над невялічкім лапікам сушы жаўрук.|@corpus |
| wavs/013689.wav|Падкова на лобе Кандратавым аж пачырванела, так ён думаў. Заб'е. Зімою ці вясною, улетку ці ўвосень — заб'е.|@corpus |
| wavs/013690.wav|Судзяць нас, распраўляюцца як хочуць і ўпэўнены ў тым, што няма ім пакарання. Таму і робяць, што душа іхняя жадае.|@corpus |
| wavs/013691.wav|Пазаўчора Тодар вярнуўся з сальнікам Брунонам Дрымядовічам, у адной таратайцы.|@corpus |
| wavs/013692.wav|Везлі яго на могілкі па вадзе.|@corpus |
| wavs/013693.wav|Быў гэта яе абавязак. Але астатнія ўжо трохі перацерпелі гора.|@corpus |
| wavs/013694.wav|І чым больш Алесь глядзеў на яго, тым больш здагадваўся: гэты ўсё ведае.|@corpus |
| wavs/013695.wav|Магчыма, сёння яны пахаваюць Стафана да вечара, і Кандрат паспее вярнуцца на Азяранку, калі Таркайла паедзе назад.|@corpus |
| wavs/013696.wav|Добра было б адпачываць у такі дзень, пад жаўруком, між небам і вадою. І каб ля чаўна такавалі турухтаны.|@corpus |
| wavs/013697.wav|А я ж за табою на край свету хадзіла, А я ж за табою ў вагонь лётала,|@corpus |
| wavs/013698.wav|Янька выплакалася яшчэ ля курганоў, а потым у хаце. Алесь думаў, як цяпер адшукаць вінаватага ва ўсім гэтым.|@corpus |
| wavs/013699.wav|І кожную раніцу Кандрат Кагут выходзіў на курганы і сачыў.|@corpus |
| wavs/013700.wav|Кандрат не глядзеў ні на неба, ні на бязмежную, як неба, повень.|@corpus |
| wavs/013701.wav|Мсціслаў паглядаў зрэдку на Яньку і налягаў на вясло. Толькі адзін Кандрат глядзеў на свет змрочна, праз прыпухлыя павекі.|@corpus |
| wavs/013702.wav|Сакол ты мой міленькі, каханенькі! А ўстану ж, бывала, я раненечка, А мой жа саколік па палетачках ходзіць.|@corpus |
| wavs/013703.wav|А дзяржава помсціць не будзе — ёй абы ціха было. І заб'юць калі, то не чакаюць кары.|@corpus |
| wavs/013704.wav|Малельня была забітая, поп выгнаны ў Мілае,|@corpus |
| wavs/013705.wav|У пекла дык у пекла. І ідзі ты з тваёй хвалёнай літасцю,|@corpus |
| wavs/013706.wav|Малельня была радавая, і на сценах вісела зброя, па абяцанню пакладзеная пад іконы тымі з Загорскіх, што ішлі ў манастыры.|@corpus |
| wavs/013707.wav|Пры жыцці ты не пускаў яе ў алтар. За што? Яна жанчына. А твая маці не была жанчынай?..|@corpus |
| wavs/013708.wav|"а ўначы чытаў, моўчкі гуляў па парку або слухаў у музычным павільёне ""Рэквіем"" Моцарта."|@corpus |
| wavs/013709.wav|Пан слухаў з сухімі вачыма. Парушаць яго спакой баяліся і таму абвясцілі аб уцёках дачкі позна.|@corpus |
| wavs/013710.wav|Няшчасны колас! Няшчасны колас пад невядомым сярпом. Ды і хіба пад адным?..|@corpus |
| wavs/013711.wav|і яе за гэта — касой па горле.|@corpus |
| wavs/013712.wav|І зусім не цікавіўся, што яна там робіць на сваіх балях.|@corpus |
| wavs/013713.wav|якая кідала людзей у яму, а зверху кідала човен, што трушчыў ім косці.|@corpus |
| wavs/013714.wav|Ён ведаў, што ёй належыць дзве тысячы душ і што знойдзецца прыстойны чалавек, які будзе кахаць яе.|@corpus |
| wavs/013715.wav|Глядзеў цёмнымі вачніцамі, у якіх не было відаць вачэй.|@corpus |
| wavs/013716.wav|Калі вусны яе не пакінулі ніякай, нават самай маленькай, плямы на люстэрку, ён пасядзеў трошкі, падумаў,|@corpus |
| wavs/013717.wav|За што?.. І паколькі на адно гэта пытанне, толькі на адно, не было адказу, гнеў усё нарастаў.|@corpus |
| wavs/013718.wav|Наблюзнерыла з гарачкі, але ўсё ж верыла. Яна верыла, а ты яе так, а?|@corpus |
| wavs/013719.wav|За тое, што яна блюзнерыла, знемагаючыся ад гора і ад любві да чалавека, ад той любві, за якую загінуў ты?|@corpus |
| wavs/013720.wav|— Буду плаціць вам удвая, абы духам вашым не смярдзела бліжэй чым за дваццаць вёрст.|@corpus |
| wavs/013721.wav|І ўвесь час, пакуль ён, знешне спакойны, хаваў яе, прымаў спачувальнікаў і насіў жалобу,|@corpus |
| wavs/013722.wav|— Дрыжыш? Ну, дрыжы. І выйшаў, зачыніўшы за сабою дзверы.|@corpus |
| wavs/013723.wav|Яна нічога не зрабіла таму, яна была больш святою, чым святая Вольга,|@corpus |
| wavs/013724.wav|Можа ж быць так, што і авечка, ратуючыся, паспрабуе ўкусіць? Дык ваўкам дазволена кусаць безліч разоў,|@corpus |
| wavs/013725.wav|Вось ускладаюць венчык у знак надзеі атрымаць вянец на нябёсах,|@corpus |
| wavs/013726.wav|Дачка ўцякла з маладым афіцэрам размешчанага ў Сухадоле палка. Пан Даніла цяпер спаў удзень,|@corpus |
| wavs/013727.wav|Ён ненавідзеў маладога цара, які зрабіў так, што людзей, дваран, якія адказваюць за свае палітычныя погляды, хапаюць у іхняй крэпасці.|@corpus |
| wavs/013728.wav|калі ты не мог злітавацца над адной,|@corpus |
| wavs/013729.wav|Можа знайсціся і непрыстойны, ён не падумаў.|@corpus |
| wavs/013730.wav|І ён раптам пусціў яе проста ў цёмныя вачніцы з такой сілай, што лязо на тры вяршкі ўпялася ў дрэва і затрымцела там.|@corpus |
| wavs/013731.wav|"Заўсёды адну і тую ж частку, ""Лакрымоза"". Граў, седзячы за глухой шырмай, арганіст, якога прывезлі з Сухадола."|@corpus |
| wavs/013732.wav|"Вось пасля паніхіды гасяць свечкі ў знак таго, што ""жыццё наша, палаючае, як свяча, павінна згаснуць, часцей за ўсё не дагарэўшы да канца""."|@corpus |
| wavs/013733.wav|Абраз маўчаў, распусціўшы па плячах залатыя валасы.|@corpus |
| wavs/013734.wav|адной-адзінай сваёй авечкай. Не над ваўком, над авечкай.|@corpus |
| wavs/013735.wav|— а ёй безудзельна абяцалі пекла. За што?..|@corpus |
| wavs/013736.wav|"І ў зямлю адыдзеш. Але не пакінеш быць ""вобразам славы Божай""."|@corpus |
| wavs/013737.wav|А цяпер не пусціш у царства нябеснае. За што?|@corpus |
| wavs/013738.wav|Ён сядзеў так і чакаў, аж пакуль старая нянька Яўдоха не падышла да яго: — Загадаеце паклікаць абмывальшчыц, пане?|@corpus |
| wavs/013739.wav|— Слухай, — сказаў Загорскі спакойна, як роўнаму. — Яна ж верыла ў цябе.|@corpus |
| wavs/013740.wav|Вось служаць адправу, і яе аблічча звернута да алтара.|@corpus |
| wavs/013741.wav|тых, якія арыштоўваюць людзей за настроі і гэтым зводзяць у магілу стварэнне, якое нікому не прычыніла зла.|@corpus |
| wavs/013742.wav|Потым ён вярнуўся ў малельню, стаў перад Спасам і проста, як нябожчык бацька, спытаў: — Пекла?|@corpus |
| wavs/013743.wav|а яна паспрабавала адзін раз,|@corpus |
| wavs/013744.wav|Калі ўжо такая слава, дык да д'ябла яе.|@corpus |
| wavs/013745.wav|а потым пайшоў у малельню і стаў там перад фамільным вобразам Спаса Цёмныя Вачніцы.|@corpus |
| wavs/013746.wav|Хутка ж туды накіраваліся і папы з Вежы, Святога і Вітахмо.|@corpus |
| wavs/013747.wav|Пагаварыўшы, ён зноў пайшоў у спачывальню і сеў ля яе.|@corpus |
| wavs/013748.wav|у старую царкву-крэпасць, самую непрытульную і сырую з усіх цэркваў, якія былі ў яго ўладаннях.|@corpus |
| wavs/013749.wav|Ну няхай бярэ дваіх, калі не хацеў. У руках яго апынулася старая баявая сякіра — гізаўра.|@corpus |
| wavs/013750.wav|Ты мог, ты мужчына, ты за ўсіх. А за каго яна? За што?..|@corpus |
| wavs/013751.wav|Ён узняў вочы і, як быццам толькі цяпер нешта зразумеўшы, махнуў рукой: — Кліч.|@corpus |
| wavs/013752.wav|"у душы яго жыў нясцерпны гнеў. Нясцерпны гнеў і адно пытанне: ""За што?"""|@corpus |
| wavs/013753.wav|Ён закамянеў. Ён песціў дачку, адараў грашыма, уборамі, каштоўнасцямі.|@corpus |
| wavs/013754.wav|Але хто ж думае аб канцы ў трыццаць тры гады? Ты, чыя ікона ў яе збалелых празрыстых руках?|@corpus |
| wavs/013755.wav|Ён ненавідзеў папоў, ненавідзеў цяпер бога, ненавідзеў салдат і жандараў, тых, ад якіх тхнула потам, даносам і крывёй,|@corpus |
| wavs/013756.wav|— Можа, яно і лепей, — сказаў бацька, — я заўсёды гаварыў вам, што трэба рыхтаваць на скачкі Змея.|@corpus |
| wavs/013757.wav|Англічанін пажвавеў: — У маладога ёсць вока. Варта вучыць. Красуня кабылка. Як маладая лэдзі.|@corpus |
| wavs/013758.wav|Малады і сур'ёзны хлопец падвёў араба да іх. — Будзеш канюшым маладога пана, Логвін, — сказаў пан Юры. — Будзеш ведаць толькі яго.|@corpus |
| wavs/013759.wav|Але хлопец яшчэ не мог адрозніваць іх, і таму асабліва зацікавіў яго стракаты ньюфаундленд,|@corpus |
| wavs/013760.wav|Ён ішоў, прытанцоўваючы на кожным кроку, бязмерна ганарлівы ад здароўя, сілы і немагчымай сваёй прыгажосці.|@corpus |
| wavs/013761.wav|Бацькавы вочы няўлоўна смяяліся, вельмі сінія і прастадушна хітрыя, як у маладога чорта. — Што ж зробіш, містэр Крэбс. Тут ужо нічога не зробіш.|@corpus |
| wavs/013762.wav|— Ведаю, — сказаў бацька, — старасць. А добрая была. — Знайд, памятаеце, са своркі адбіўся. То схапіў, відаць, ад нейкай вясковай сучкі, скурапею.|@corpus |
| wavs/013763.wav|З гэтым, брат, трымай вуха востра. Суровы.|@corpus |
| wavs/013764.wav|На поясе, што ладна перахватваў яго зялёную венгерку, вісеў доўгі медны рог. — Карп, — сказаў бацька, — старшы даязджачы.|@corpus |
| wavs/013765.wav|— Навучыць скрэбці, чысціць, мыць, даглядаць капыты. Навучыць лекавым травам для коней. — Зробім, — сказаў Логвін.|@corpus |
| wavs/013766.wav|Ён быў прыгажэйшы за ўсіх на зямлі, прыгажэйшы за ўсіх звяроў і ўсіх людзей.|@corpus |
| wavs/013767.wav|Вы харошы. Вы застанецеся тут, і я вам буду больш плаціць. Бацька ўсміхнуўся. Халодныя вочы Крэбса пацяплелі.|@corpus |
| wavs/013768.wav|— То тады бывайце. Бывайце, містэр Крэбс. Яны прайшлі конскія двары і падышлі да старасвецкай каменнай сабакарні.|@corpus |
| wavs/013769.wav|Відаць, будзем выпускаць на скачкі трохгодак Змея, Чаркеса і Мамелюка.|@corpus |
| wavs/013770.wav|Ургу падрыхтуй. Праз месяц ён спатрэбіцца. І ты, Зміцер, ведай: Логвіну належыць толькі Касюнька і Урга. Нічога больш.|@corpus |
| wavs/013771.wav|Карп падышоў да іх і, не вітаючыся, пачаў дакладаць звонкім і трошкі сіпаватым, даязджачым голасам: — Юнка адышла, пан Загорскі.|@corpus |
| wavs/013772.wav|і доўгай шыяй, увесь дасканаласць і без адзінай заганы, ён касіў залатым і трошку крывавым па бялку вокам, аягоныя хвост і грыва,|@corpus |
| wavs/013773.wav|— Вось гэта добра. Хадзем, Карп. Сабакарня ўнутры была паўцёмная, з вузкімі акенцамі.|@corpus |
| wavs/013774.wav|— Гэты народ. — англічанін адвёў убок сігару, заціснутую паміж простымі, як алоўкі, пальцамі,|@corpus |
| wavs/013775.wav|"А над тым буду панам, бо я бог, а ён толькі чалавек."""|@corpus |
| wavs/013776.wav|Я дазваляю вам апаганьваць нагамі мае бакі толькі таму, што раблю вам ласку. І так будзе, пакуль я не знайду таго, каго палюблю.|@corpus |
| wavs/013777.wav|Масць кабылкі была мышастая, вушкі акуратненькія, капыткі, як стопачкі. — Гэту, — сказаў Алесь.|@corpus |
| wavs/013778.wav|Я павялічваю вам пенсію ўдвая. — Нашто мне гэта? — сказаў Крэбс. — Лепей бы не трэба стаяць на сваім.|@corpus |
| wavs/013779.wav|— О Зміцер, бестыя Зміцер, — сказаў англічанін, — хітры азіят Зміцер.|@corpus |
| wavs/013780.wav|Яго вёў пад аброць худы і падабраны хлопец, і Ён, дурэючы, рабіў выгляд, што хоча схапіць хлопца зубамі за плячо.|@corpus |
| wavs/013781.wav|Англічанін-жакей, даўгазубы і спакойны, як статуя, стаяў на ўзбочыне, паляскваючы лёсачкай па лакавым чобаце.|@corpus |
| wavs/013782.wav|Каля паўсотні сабак розных парод і масцей ляжалі і хадзілі па загарадках.|@corpus |
| wavs/013783.wav|Потым дамо і сапраўднага жарабца. — Добра, — сказаў Зміцер і пайшоў у стайні.|@corpus |
| wavs/013784.wav|— Можна мне сказаць, бацька? — спытаў Алесь. — Кажы. — Вам не трэба будзе ісці адсюль, пан Крэбс.|@corpus |
| wavs/013785.wav|З манежа збіраліся да іх конюхі. Старшы конюх, Зміцер, абпалены сонцам да таго, што скура лупілася на носе, як на маладой бульбе, зняў шапку.|@corpus |
| wavs/013786.wav|Непарушна прывітаўся з бацькам за руку. — Што новага, пан Крэбс?|@corpus |
| wavs/013787.wav|На манежнай пляцоўцы ганялі на кордзе коней.|@corpus |
| wavs/013788.wav|— То гэта малады князь? — спытаў англічанін. — Будучы гаспадар? — Але, — сказаў бацька.|@corpus |
| wavs/013789.wav|Галоўка маленькая, але не злая; шыя — дзіва шыя. Звярнуўся да бацькі: — Але вашы імёны. Бог мой, што за імя.|@corpus |
| wavs/013790.wav|— Касюнька мая, Касюнька. — Вядзіце яе, — сказаў бацька. — Выбірай другога, Алесь.|@corpus |
| wavs/013791.wav|Чуе кошка. Было табе загадана бінтаваць Б'янку ці не?|@corpus |
| wavs/013792.wav|— Каб галаву скруціў? — Што вы, пане, не ведаеце, як ездзяць мужыцкія дзеці? Яны з хваста на каня ўзлятаюць, чэрці. каб брыкнуць не паспела.|@corpus |
| wavs/013793.wav|з добрае цяля ростам, і куток хартоў. Харты былі ўсе белыя, з доўгімі шчыпцамі. Вялізныя іхнія вочы былі, як чорныя слівы.|@corpus |
| wavs/013794.wav|— Бачыш, — сказаў Алесю пан Юры, — на качак і цецерукоў лепшага не бывае. А якая акуратная. Не сабака, а арыстакратка.|@corpus |
| wavs/013795.wav|Уздыхнуў: — Падбяры да паніча кабылку з больш ціхмяных і жарабца. — Глорыю хіба? — спытаў Зміцер.|@corpus |
| wavs/013796.wav|Алесь глянуў на англічаніна і нечакана заўважыў, што вочы яго смяюцца.|@corpus |
| wavs/013797.wav|неверагодна доўгія і мякка-залацістыя, варушыліся лагоднымі хвалямі.|@corpus |
| wavs/013798.wav|Яны ўсе ў змове, яны не хацелі Б'янкі, яны хацелі выпусціць мясцовага дрыкганта. зусім як сам пан-князь Загорскі.|@corpus |
| wavs/013799.wav|Калідорчыкам прайшлі ў парадзільнік. Тут, у плеценым кашы, ляжала на аўсянай саломе чорная з белым сука іспанскай пароды і махала куртатым хвастом.|@corpus |
| wavs/013800.wav|— А мне не трэба, — сказаў пан Юры. — Мне трэба, каб ён за які месяц навучыўся ездзіць прыгожа, а не па-халопску.|@corpus |
| wavs/013801.wav|Бацька глянуў на Алеся і ўздыхнуў: усё было зразумела. — Логвін, — сказаў бацька конюху, — вядзі Ургу сюды.|@corpus |
| wavs/013802.wav|Логвін усміхнуўся сціплай харошай усмешкай. — Паніча намуштраваць, — сказаў Загорскі.|@corpus |
| wavs/013803.wav|— І, глянуўшы на пана Юрыя, дадаў: — І ён ніколі не будзе прымушаць састарэлага ўжо тады Крэбса рабіць супраць сумлення. і падманваць яго.|@corpus |
| wavs/013804.wav|Акурвалі. ну, праз два тыдні будзе як шкло. Сцінай паздаравеў. І яшчэ Аза мела ласку прынесці шчанюкоў.|@corpus |
| wavs/013805.wav|— Пераборлівы, як Мнішкава Анэля, — сказаў бацька.|@corpus |
| wavs/013806.wav|Алея вывела іх праз парк і пладовы сад да доўгіх шэрых будынкаў пад чарапіцай. Будынкі абкружаў глыбокі роў, зарослы лопухамі і гускай.|@corpus |
| wavs/013807.wav|Сапраўдны лорд не ўваходзіць у змову з конюхамі і супраць свайго ж знаўцы, што хоча зрабіць конны завод лорда лепшым за ўсе.|@corpus |
| wavs/013808.wav|— Накрыйся, — сказаў бацька. — Ведаеш — не люблю. Зміцер няшчыра ўздыхнуў, накрыўся. — І не ўздыхай, — сказаў бацька, — не падлізвайся.|@corpus |
| wavs/013809.wav|Пад іх узнятымі парасончыкамі бруілася вада. Пад'ёмны масток ляжаў над ровам. — Тут псярня і стайні, — сказаў бацька.|@corpus |
| wavs/013810.wav|Сярод усіх Алесь заўважыў адну, маленькую і ладную, як цацка, усю дзіўна падабраную, чысценькую і як быццам атласную.|@corpus |
| wavs/013811.wav|Вы, маленькія людцы, — здаецца, казаў зрак каня. — Што мне да вас?|@corpus |
| wavs/013812.wav|Белы як снег і бялейшы за яго, з маленькай нервовай галоўкай|@corpus |
| wavs/013813.wav|Бацька на хаду даваў парады, якія Карп слухаў пачціва, але з нейкай сваёй думкай. — Пашлі б вы ўжо, княжа, да Азы, — сказаў ён. — Хвалюецца.|@corpus |
| wavs/013814.wav|— Я вазьму аднаго шчанюка, — сказаў Алесь. — Ну вось, — сказаў бацька, — цяпер маеш усё. А імя ёй будзе — Алма.|@corpus |
| wavs/013815.wav|Тут былі выжлы, ганчакі, норныя, дацкія п'яўкі для мядзведжага палявання. Брудастыя, шчыпцовыя, камякалапыя.|@corpus |
| wavs/013816.wav|Ля яе саскоў папісквалі цёплыя шчанюкі. Убачыўшы гаспадара, Аза танютка брахнула. Вялізныя, усе ў дробных завітках, чорныя вушы раскрыліся.|@corpus |
| wavs/013817.wav|Але ён дарэмна казаў гэта, бо ў той самы момант з варот стайні з'явіўся Ён, той, без каго жыццё не магло мець сэнсу.|@corpus |
| wavs/013818.wav|— Добра ўжо, Крэбс, прабач, — сказаў бацька. — Больш не буду. Рабі сабе што хочаш. Конюхі павялі перад людзьмі на ўзбочыне коней.|@corpus |
| wavs/013819.wav|Алесь соваў пад храпу Касюнькі кавалак цукру, і тая далікатна ляпала па яго далоні цёплай цвёрдай храпай.|@corpus |
| wavs/013820.wav|Зноў пайшлі коні, і кожны быў прыгожы, бы ў сне, але нейкі не той, без повязі, што вядзе да чалавечага сэрца.|@corpus |
| wavs/013821.wav|Чалавек сярэдніх год, з прыкметнай ужо сівізною ў доўгіх вусах, буры, як абкураная пенкавая люлька, павольна ішоў да іх.|@corpus |
| wavs/013822.wav|І раўнуў на Змітра: — Яшчэ раз гэткае — не пашлю купляць коней. Кувай сабе ў Загоршчыне!|@corpus |
| wavs/013823.wav|А Крэбс зробіць, каб трохгодкі пана былі лепшыя нават у Пецярбурзе. Засаромлены бацька адвёў вочы: — Вам не давядзецца чакаць, пан Крэбс.|@corpus |
| wavs/013824.wav|— Ну, якую кабылку бярэш? — сказаў бацька.|@corpus |
| wavs/013825.wav|Адны проста за паўстанне заняволеных, другія —за нацыянальны рух, трэція — за аўтаномію.|@corpus |
| wavs/013826.wav|Я расказаў пра цябе як на духу. У нас не хапае людзей. Асабліва з Прыдняпроўя.|@corpus |
| wavs/013827.wav|Ты і яшчэ некалькі чалавек будуць як рэзерв на выпадак правалу асноўнага ядра. Улічы, што табе вельмі вераць.|@corpus |
| wavs/013828.wav|— І ў гэтым гуртку ты, Віктар і яшчэ з тых, каго я ведаю, бадай, Валеры. — Тфу ты, чорт, — сказаў Кастусь. — Ішоў бы ты на месца Пуціліна,кучу грошай зарабіў бы.|@corpus |
| wavs/013829.wav|Я кажу: лепей з самага пачатку ад згоднікаў, шавіністаў, патрыётаў ад касцёла і розгі — вызваліцца.|@corpus |
| wavs/013830.wav|Усе сядзелі за сталом і елі, аж за вушамі пішчала, калі Аглая паклікала Алеся за дзверы.|@corpus |
| wavs/013831.wav|— Што, спадабаўся? Жанчына адмоўна паківала галавою: — Сухоты ў яго. І подаўна ўжо. — Ты што?|@corpus |
| wavs/013832.wav|Я сказаў, што ты думаў аб перавароце і пачаў рабіць першыя крокі да яго на некалькі год раней за мяне.|@corpus |
| wavs/013833.wav|"У нас ёсць свая арганізацыя, ""накшталт зямляцтва"". Гэта — для іншых. Назва ""Агул"". Гэта палякі з усяго захаду, нашы беларусы, літоўцы."|@corpus |
| wavs/013834.wav|Распусціцца для выгляду, а потым — верным і чыстым — ткаць сцяг нанава. Прынамсі, еднасць. — Па-мойму, верна.|@corpus |
| wavs/013835.wav|Яны лібералы, мы — якабінцы і сацыялісты. Яны збіраюцца цэрквы ды заводы будаваць, мы. — До, — сказаў Алесь.|@corpus |
| wavs/013836.wav|— Гэта Віктар, — сказаў Алесь. — Чаму так думаеш? — Хто ж яшчэ можа лепей кіраваць чытаннем, раіць, якую кнігу чытаць?|@corpus |
| wavs/013837.wav|Аглая раптам пасур'ёзнела. — Я не тое, паніч. А пра другое. На гэта я дазволу пытацца не буду. Будуць яны да нас хадзіць?|@corpus |
| wavs/013838.wav|Мы за волю, яны за незалежнасць. — А потым што — здрада? — Я і кажу. Эдвард Дэмбоўскі разумеў паўстанне як трэба.|@corpus |
| wavs/013839.wav|— Табе лепей ведаць. Але белых я, на вашым месцы, гнаў бы. — Будзеш разам са мною біцца?|@corpus |
| wavs/013840.wav|— А што я — сюды маліцца прыехаў? — Добра, — сказаў Кастусь. — Руку. — А яшчэ хто ёсць? — Яшчэ, як усюды, балота.|@corpus |
| wavs/013841.wav|Не думай, што трапіць так лёгка. Наогул, у нас тры ступені.|@corpus |
| wavs/013842.wav|Мне свая каліта не дарагая. Мне мая зямля дарагая. Яна мне патрэбна.|@corpus |
| wavs/013843.wav|— Смерць што, выбірае? Паніч, слухайце мяне. Ён не бачыць, як усе не бачаць. А я добра бачу.|@corpus |
| wavs/013844.wav|Ён так і кажа, што проста Польшчы трэба адмовіцца ад правоў на Беларусь і Літву, паколькі ў свой час дваранства страшэнна скампраметавала самую ідэю такога саюза.|@corpus |
| wavs/013845.wav|— Зыгмунт пратэстуе, — са скрухай сказаў Кастусь. — Залішняя вера ў суседа, залішняя даверлівасць. — Хто б вінаваціў, — сказаў Алесь. — І ты не лепшы. — Што?|@corpus |
| wavs/013846.wav|Вонкава дзейнасць зямляцтва заключаецца ў самаасвеце і дапамозе бедным студэнтам. Таму ёсць свая каса, узносы, свая бібліятэка.|@corpus |
| wavs/013847.wav|Праўда хіба? — спалохаўся Кастусь. — На жаль, праўда. — Разумееш, са свайго боку Зыгмунт мае рацыю.|@corpus |
| wavs/013848.wav|— Цалкам наш. Не крыўдуй, я таксама быў у такім становішчы. Яшчэ і цяпер мяне ведаюць менш, чым іншых. Такому лягчэй звязваць людскія ніці ў адну сець.|@corpus |
| wavs/013849.wav|Нікога гэта не цікавіць. А мяне менш за ўсіх. Давай спынімся ды пачакаем хлопцаў. Вось мы і дома.|@corpus |
| wavs/013850.wav|"— Кінь, Кастусь, я проста цябе ведаю. Я проста сем год пражыў са старым Вежам. А гэта, брат, школа. Ну, што ""Вечары""?"|@corpus |
| wavs/013851.wav|Трохі менш людзей з Інфлянтаў. Скажам шчыра, зусім мала ўкраінцаў. Колькасць членаў-студэнтаў нешта каля пяцісот чалавек. Людзі розныя.|@corpus |
| wavs/013852.wav|Сем год ссылкі, сем пядзяў у лбе, сем дабрачыннасцяў. Пра астатніх пакуль не трэба. Сам убачыш.|@corpus |
| wavs/013853.wav|— Вырадак ты, Алесь. Табе па паходжанню, сувязям самы рэзон да белых. Яны багатыя, а мы — галота.|@corpus |
| wavs/013854.wav|"Герцэн,напрыклад, амаль увесь. І ""Дылетантызм"", і ""Лісты"", і амаль усе зборнікі ""Полярной звезды"", а з гэтага лета і ""Колокола""."|@corpus |
| wavs/013855.wav|— Абавязкова. — Паніч. Вы Віктара запрашайце. Часцей за ўсіх. Як убачыце, то і запрашайце. Нават самі шукайце і запрашайце.|@corpus |
| wavs/013856.wav|— Ты трапіш туды. Спадзяюся, хутка. Людзі там выключныя. Па-першае, галава: Зыгмунт Серакоўскі. Пра гэтага я табе пісаў.|@corpus |
| wavs/013857.wav|— Ад Яманта. Не падабаецца мне Ямант, Кастусь. — Ну, Яманта да іх не мяшай. Ямант ідэаліст.|@corpus |
| wavs/013858.wav|Ну, Кастусёк — гэтага ведаю. Але ж і астатнія! І паляк гэты! А ўжо Эдмунд гэты.|@corpus |
| wavs/013859.wav|"Добрыя суседзі, браты — вось і ўсё. — Чаму ты кажаш ""частка""? — спытаў Алесь. — Хіба ёсць такія, што іначай думаюць?"|@corpus |
| wavs/013860.wav|Але гэта ва ўсіх зямляцтвах так. На самай справе наша пяцёрка рэкамендуе людзей, да якіх прыгледзеліся, сувязному.|@corpus |
| wavs/013861.wav|— Гэта ясна. Паўстанне. Сацыяльны пераварот. Гэта па мне. Кастусь глядзеў на яго трохі здзіўлена.|@corpus |
| wavs/013862.wav|І палітыкі ім хочацца, і дыпломаў, і каб царства божае само прыйшло. Надта ж ужо ім не хочацца бойкі да зубоў.|@corpus |
| wavs/013863.wav|— Распеўся. Сам кажаш, што яны пераважна з царства польскага. А я беларус. І калі ўжо яны аб уладзе над маёй зямлёю крычаць, то я ім не сябра.|@corpus |
| wavs/013864.wav|"— Хто яны? — Белыя. Так мы іх называем. ""Ах, радзіма! Ах, веліч! Ах, слава!"""|@corpus |
| wavs/013865.wav|Са сталовай даляцеў залівіста-вясёлы смех Віктара.|@corpus |
| wavs/013866.wav|Мы ставім цябе на асобае становішча чалавека, аб удзеле якога ў верхняй радзе амаль ніхто не будзе ведаць. — Дазвольце спытаць, чым абавязаны?|@corpus |
| wavs/013867.wav|Занадта нас мала. Калі выкінуць іх — астанецца нас купка. І потым, да пэўнай мяжы нам з імі ісці адной дарогай.|@corpus |
| wavs/013868.wav|— Ну, што ты. — Маўчы. Дык вось. Трэцяя ступень. Гэта скарбнік, бібліятэкар агульнай бібліятэкі, яшчэ два члены і бібліятэкар падспуднай бібліятэкі.|@corpus |
| wavs/013869.wav|"Я гаварыў пра цябе. Сябры з верхняй рады пад маю асабістую паруку дазволілі мне, мінаючы ступень ""Агула"", увесці цябе непасрэдна ў склад асабліва давераных."|@corpus |
| wavs/013870.wav|Каліноўскі спахмурнеў. — У тым і справа, што з самага пачатку існуе пагроза расколу.|@corpus |
| wavs/013871.wav|Трымайцеся за іх, паніч! — Збіраюся. — Ой, хлопцы! — Што, пацалавала б? — А што, грэх?|@corpus |
| wavs/013872.wav|Хоць паршывае, ды сваё. — Песня знаёмая, — сказаў Алесь. — Лізагубава песня. Дый сёння я яе чуў. — Дзе?|@corpus |
| wavs/013873.wav|Лёс Беларусі і Літвы — плебісцытам яе жыхароў. Значыць, або самастойная федэрацыя, або аўтаномія ў межах Польшчы, палітычная і культурная.|@corpus |
| wavs/013874.wav|Той займаецца з рэкамендаваным асабіста. Дае яму кнігі, спрачаецца па розных пытаннях і, падрыхтаваўшы, рэкамендуе далей.|@corpus |
| wavs/013875.wav|"Пяць членаў ""Агула"", якія добра ведаюць адзін аднаго, рэкамендуюць у ""Агул"" чалавека, за якога могуць паручыцца."|@corpus |
| wavs/013876.wav|Дый кола іхняе ўвесь час пашыраецца. — Палякі? — Розныя. — Што думаюць пра нас? — Частка думае вось так. Паўставаць — разам.|@corpus |
| wavs/013877.wav|Грошы сапраўды ідуць незаможным.|@corpus |
| wavs/013878.wav|"Пяць чытачоў падспуднай бібліятэкі могуць рэкамендаваць у яе чытачы таго з членаў ""Агула"", якому яны вераць і якога ведаюць."|@corpus |
| wavs/013879.wav|Наверсе толькі агульны бібліятэкар і скарбнік. Як усюды. Скарбнік і бібліятэкар маюць права рашаючага голасу.|@corpus |
| wavs/013880.wav|З бібліятэкай больш складана. Там забароненыя творы Міцкевіча, Лелявеля, нашы ананімы, руская патайная літаратура.|@corpus |
| wavs/013881.wav|"— Гэта хто? — Я. А ўсяго, значыць, пяць. Гэтыя пяць складаюць верх ""Агула"", ніхто не ведае, што ён ёсць."|@corpus |
| wavs/013882.wav|Крычаць, што гэта толькі ўжо калі нічога зрабіць будзе нельга. — Гэтых трэба пераконваць. — Але. Ну і, урэшце, мы. Чырвоныя.|@corpus |
| wavs/013883.wav|Ну, а потым — Фур'е, немцы, іншыя. Шмат чаго ёсць. Тыя людзі, якія карыстаюцца гэтай часткай бібліятэкі, — ёсць ядро.|@corpus |
| wavs/013884.wav|— Спяць і ў сне бачаць свайго караля, сваіх айцоў царквы, свае прыёмы, балі, сваю паліцыю, сваіх катаў на айчынных эшафотах.|@corpus |
| wavs/013885.wav|Ды ён мне сам казаў, што здаровы як конь. А ён жа медык. — Значыцца, сам не ведае.|@corpus |
| wavs/013886.wav|Перш за ўсё воля і роўнасць усіх людзей. Але мы пакуль што вымушаны ісці на саюз з імі. Мала нас. Ах, чорт, мала!|@corpus |
| wavs/013887.wav|Як скажа народ. Урублеўскі, напрыклад, лічыць, што плебісцыту нельга дапусціць ні ў якім разе пры цяперашняй слабой народнай самасвядомасці.|@corpus |
| wavs/013888.wav|Карміць трэба, карміць. Мёд, масла, сала, мядзведжы тлушч. Салам заліць. — Не вярзі. У яго, у такога хлопца?..|@corpus |
| wavs/013889.wav|Стаяла перад ім, прыгожая, уся як літая, гаварыла ціха: — Хлопцы якія!|@corpus |
| wavs/013890.wav|Думаю я, ці не позна ўжо. Алесь урэшце паверыў і схаладнеў.|@corpus |
| wavs/013891.wav|"— Маеш рацыю. Тут не толькі я, тут большасць абавязана яму. Выбраныя ім людзі трапляюць у гурток, назва якому, для дурных, ""Літаратурныя вечары""."|@corpus |
| wavs/013892.wav|Знаеш, нашто ім бунт? Каб прывілеяў сваіх не згубіць, каб да ўлады дарвацца. — Досыць паскудна.|@corpus |
| wavs/013893.wav|Вы за яе — значыць, я з вамі. А тое, што я князь, — справа дзесятая.|@corpus |
| wavs/013894.wav|— Мы іначай не можам гаварыць. Мы далёка адзін ад аднаго. — Нашто ты паказаў мне гэта?|@corpus |
| wavs/013895.wav|— Я на сёмым небе ад яго высакароднага захаплення радзімай. Але трэба таксама мець хаця трошкі розуму.|@corpus |
| wavs/013896.wav|і людзі стаялі на прыступках, а фурман з паштальёнам прывязвалі ўжо вяроўкамі кофры і сакваяжы.|@corpus |
| wavs/013897.wav|Справа тырчалі з вады магутныя, напаўразбураныя аркі каменнага моста, калісьці, відаць, такога шырокага, што|@corpus |
| wavs/013898.wav|прыкметы (аблічча — авальнае, цяжкае, год — семнаццаць, рост — сярэдні, валасы — цёмна-русыя,|@corpus |
| wavs/013899.wav|Каля аднапавярховага каменнага будынка ямской станцыі стаяла запыленая — хоць ты пальцам на ёй пішы — паштовая карэта,|@corpus |
| wavs/013900.wav|Чаго ўжо тут. Дык ты ў гэты час проста падумай, што я блізка, і я абавязкова адчую.|@corpus |
| wavs/013901.wav|Дзед, ані слова больш не кажучы, пускаў пахучы дым і пісаў цыгаркаю ў паветры нейкія дымныя іерогліфы,|@corpus |
| wavs/013902.wav|"Нібыта кожнага з падарожных ляпае па плячы: ""Едзь, братка, шчаслівай табе падарожы"". Вось я і еду."|@corpus |
| wavs/013903.wav|бровы — чорныя, вочы — сінія, нос і рот — памяркоўныя, трохі велікаватыя, падбародак — звычайны,|@corpus |
| wavs/013904.wav|Наводдаль лёгка ўзносіліся ў неба дзве званіцы Пакрова-Гумённай царквы.|@corpus |
| wavs/013905.wav|— Пячаць можна зняць гарачай брытвай, а потым пасадзіць на месца. Дачытаў да канца. — З небагатых, — сказаў ён.|@corpus |
| wavs/013906.wav|Твая жонка — другая гаспадыня ў доме пасля Еўфрасінні. — Ды ўжо, — сказаў Кандраці.|@corpus |
| wavs/013907.wav|Трохі-трохі падзарабіў, атрымаў у начальніка губерні пашпарт і падарожную за нумарам пяцьдзесят шостым. А ў ёй — усё.|@corpus |
| wavs/013908.wav|вырваўся, урэшце, на край высокага плато і ўбачыў стромы спуск дарогі,|@corpus |
| wavs/013909.wav|Ён асадзіў каня і скочыў з яго, кінуўшы павады. Нейкія не тыя людзі.|@corpus |
| wavs/013910.wav|Сядзеў, палажыўшы падбароддзе на сугіб рукі, і глядзеў сваімі сінімі вачымі, як запрагаюць коней.|@corpus |
| wavs/013911.wav|"тры вазы з сенам маглі праехаць побач і яшчэ засталося б месца двум коннікам. Гэта былі руіны ""моста на крыві"","|@corpus |
| wavs/013912.wav|"прыскакаў з Загоршчыны Логвін, прывёз ліст у грубым пакеце з шэрай паперы. ""Дружа, — пісаў Каліноўскі."|@corpus |
| wavs/013913.wav|"Калі другое — едзь туды, дзе я. Пагаворым аб усім-усім. Ёсць шмат цікавых навін""."|@corpus |
| wavs/013914.wav|А калі скончыш на будучы год гімназію — што мяркуеш рабіць? Сядзець мядзведзем у сваім берлагу ці ехаць вучыцца далей?|@corpus |
| wavs/013915.wav|Конь загрукатаў падковамі па насціле. Воз з сенам трапіўся якраз на сярэдзіне — і вада заліла бабкі каню. Конь пацягнуўся да вады, Алесь падняў цуглямі ягоную галаву.|@corpus |
| wavs/013916.wav|Прамільгнулі з левага боку замчышча, мікалаеўская царква і два касцёлы.|@corpus |
| wavs/013917.wav|— Так. Пан Даніла далёка адставіў руку з лістом і стаў чытаць. — У яго добры, роўны почырк, — сказаў ён.|@corpus |
| wavs/013918.wav|У жніўні тысяча восемсот пяцьдзесят пятага года да Алеся, які ў гэты час жыў у Вежы,|@corpus |
| wavs/013919.wav|Дзедавы думкі прачытаць было цяжэй, чым гэтыя шэрыя жывыя знакі ў паветры.|@corpus |
| wavs/013920.wav|для перадачы адзін аднаму свежых параўнанняў і шчырых выказванняў пачуццяў, падобных на гэтыя?|@corpus |
| wavs/013921.wav|і з якімі ўжо не было як змагацца, належалі ўдар бязменам по галаве і скіданне з вышыні ў ваду.|@corpus |
| wavs/013922.wav|сінюю істужку нешырокага тут Дняпра, а за ёй гарадок, што ўтульна прымасціўся між Дняпром і невялікай рачулкай.|@corpus |
| wavs/013923.wav|Ну, а што, калі недзе ў Бабруйску сядзіць поштмайстра Шпекін? Чырвоны Алесь паціснуў плячыма.|@corpus |
| wavs/013924.wav|Частка дваццаць восьмая.|@corpus |
| wavs/013925.wav|Перадай: не прыедзе — табе будзе балюча, а я за цябе пакрыўджуся.|@corpus |
| wavs/013926.wav|Але гэта таксама далёка, так што не ўбачымся і на гэты раз. І дорага.|@corpus |
| wavs/013927.wav|— Я хацеў яшчэ раз паказаць вам, які. які ён. — Калі ты хацеў паказаць мне, які ён разумны,|@corpus |
| wavs/013928.wav|Замкавай вуліцай вырваўся на Пецярбургскую, высякаючы падковамі іскры з каменных пліт.|@corpus |
| wavs/013929.wav|званок не звініць, наперадзе — воля, бачыш людзей і іншыя мясціны. Дзесятага траплю, калі верыць падарожнай, у Воршу.|@corpus |
| wavs/013930.wav|Толькі вельмі ўпадабаў Залатую Горку з капліцай старога Роха. Дрэвы вакол, і так прыгожа блішчыць наводдаль Свіслач, і дамы за ёй і цэрквы.|@corpus |
| wavs/013931.wav|"Пачынаецца падарожная, як выявілася, словамі: ""Па ўказу яго Вялікасці гасудара імператара Аляксандра Мікалаевіча."" Аж во як!"|@corpus |
| wavs/013932.wav|Конь, асядаючы на зад, спускаўся да наплыўнога моста, які нехлямяжа ляжаў на вадзе. Алесю не было часу разглядаць усё. На станцыі чакаў і вось-вось мог паехаць Кастусь.|@corpus |
| wavs/013933.wav|Глядзеў пахмура і з відочнай нудотай. Гэта быў той і не той Кастусь.|@corpus |
| wavs/013934.wav|З цугляў каня падала ўжо мыла, калі Алесь, мінуўшы алею, што вяла да белых муроў і сляпучых макавак куцеянскага манастыра,|@corpus |
| wavs/013935.wav|"— Тады лепей вярхом. Дзед памаўчаў. — Так што хапай яго на ""яме"" і цягні сюды."|@corpus |
| wavs/013936.wav|Кандраці з'явіўся ў дзвярах нечакана. — Што, — спытаў Вежа, — нікога больш не было? — Я быў бліжэй за ўсіх, — сказаў Кандраці.|@corpus |
| wavs/013937.wav|— Я казаў вам гэта, дзядуля. — Вы і надалей намераны карыстацца паслугамі дзяржаўнай пошты|@corpus |
| wavs/013938.wav|— Прабач, сам бачу, што гэта не зусім тое.|@corpus |
| wavs/013939.wav|Двухгаловая курыца, рубель срэбрам гербавых узносаў,|@corpus |
| wavs/013940.wav|— Пячаць, — сказаў ён. — Пячаць, — перадражніў дзед.|@corpus |
| wavs/013941.wav|А паколькі на доўгія дыспуты ні ў кога не хапала ні часу, ні розуму,|@corpus |
| wavs/013942.wav|— Ніхто не забароніць маёй жонцы памыць падлогу, калі яна захоча. Паня якая! Дзед асекся.|@corpus |
| wavs/013943.wav|— Скажыце, дыліжанс па смаленскай лініі рушыў ужо?|@corpus |
| wavs/013944.wav|Алесь падаў яму ліст. Стары пан расплюшчыў вочы. — Твой Кастусь, — сказаў ён. — Ты даеш мне, каб я прачытаў?|@corpus |
| wavs/013945.wav|— Я скончыў сваю мачыху-прагімназію. Еду паступаць у альма матэр. У Маскву. Хацелася б убачыцца з табою, ды толькі ведаю: немагчыма.|@corpus |
| wavs/013946.wav|"— Ён часам не з ""памяркоўных і акуратных""? Вочы ягоныя, відаць, убачылі словы ""двухгаловая курыца"", і ён усміхнуўся."|@corpus |
| wavs/013947.wav|Добра сядзець і марыць. Падарожжа, пакуль тое, падабаецца. Едзеш сабе, ні аб чым не думаеш,|@corpus |
| wavs/013948.wav|І так цягнулася дзвесце год, невядома на чыю карысць. Узняўшыся на другі бераг, Алесь зноў пагнаў каня.|@corpus |
| wavs/013949.wav|Мне не хацелася б, каб цябе з тваім Кастусём за лухту заслалі некуды за Орскую лінію.|@corpus |
| wavs/013950.wav|— Я разумею. Вежа ўздыхнуў. — Сёння якое? — Дзевятае. — Адны суткі. Калі паспяшаешся, можаш сустрэць.|@corpus |
| wavs/013951.wav|Стары чыноўнік з клуначкам. Жанчына ў чапцы, відаць, ягоная жонка. Семінарыст. Два шляхцюкі з сярэдніх.|@corpus |
| wavs/013952.wav|Не апошнімі довадамі ў гэтай спрэчцы было завушэнне, розных ступеняў моцы ўдары бібліяй ці каўчэжцам па галаве і выспяткі.|@corpus |
| wavs/013953.wav|— Не варта падзякі, — сказаў дзед. — Я эгатыст, ты ж ведаеш.|@corpus |
| wavs/013954.wav|Кандраці пайшоў. Некаторы час панавала маўчанне. — Дзеду, — ціха сказаў Алесь. — Я вам гэтага ніколі не забуду.|@corpus |
| wavs/013955.wav|на якім калісь вырашалі свае багаслоўскія пытанні задняпроўскія манахі з іхнімі прыхільнікамі і гараджане з католікаў, узначаленыя шкалярамі з езуіцкага калегіума.|@corpus |
| wavs/013956.wav|Цікава паглядзець, што то за птушка, з якой дзяліцца даводзіцца.|@corpus |
| wavs/013957.wav|Мне прагонных за два кані з правадніком выпала нешта каля сямі рублёў, табе будзе — у два канцы — рублі два з паловаю.|@corpus |
| wavs/013958.wav|Да ліку неабвержаных доказаў, якія даводзілі няслушнасць апанента|@corpus |
| wavs/013959.wav|Алесь уцяміў, што ўвесь гэты час Вежа трымаў нагу на званку пад сталом. — Слухай, малочны брат, — сказаў Вежа.|@corpus |
| wavs/013960.wav|— распісалі, хоць ты на Ветку, да раскольнікаў, уцячы, і то знойдуць). Такая лухта!|@corpus |
| wavs/013961.wav|Я ў захапленні ад яго разумовага ўзроўню і. асцярожнасці. Ён працягнуў руку па цыгарку.|@corpus |
| wavs/013962.wav|— Я чуў цябе яшчэ за пяць пакояў, — не ўздымаючы павек, сказаў дзед. — Што ў цябе там?|@corpus |
| wavs/013963.wav|Буду там гадзіны чатыры і зусім блізка ад цябе, нейкіх сотню з лішнім — дакладна не лічыў — вёрст.|@corpus |
| wavs/013964.wav|— Я ведаю, ты сам адчуў, што нешта здарылася ў доме. Магчыма, хацеў даведацца, што прывёз Логвін.|@corpus |
| wavs/013965.wav|У Мінску зрабіў прыпынак на чатыры дні і адсюль пішу. Горад вялікі і даволі-такі гразны.|@corpus |
| wavs/013966.wav|Я хачу, каб у дзяржаўнай пошты было хаця на два пісьмовыя доказы менш.|@corpus |
| wavs/013967.wav|якія расплываліся раней, чым хто-небудзь мог бы іх прачытаць. Ён рабіў гэта доўга, вельмі доўга.|@corpus |
| wavs/013968.wav|— Што трэба пану брату Данілу? — Тройку для паніча, — сказаў дзед. — Зараз.|@corpus |
| wavs/013969.wav|то ты не мог бы дасягнуць сваёй мэты лепшым чынам.|@corpus |
| wavs/013970.wav|У той самы момант, як спытаў гэта ў семінарыста, з радасцю ўбачыў, што не спазніўся. Кастусь сядзей ля сцяны, на лавачцы.|@corpus |
| wavs/013971.wav|Алесь пайшоў да старога Вежы. Той сядзеў на сваёй улюбёнай тэрасе. Унук спыніўся, не хочучы яго турбаваць.|@corpus |
| wavs/013972.wav|— Вельмі трэба, — буркнуў Кандраці. — Але ты ўсё ж не хлопчык, каб ісці на кожны званок. Ты — брат і наглядчык лясоў.|@corpus |
| wavs/013973.wav|"то пераконвалі адзін аднаго ў справядлівасці ""свайго"" Хрыста спосабам, у якім было мала талеранцыі і яшчэ менш гуманізму."|@corpus |
| wavs/013974.wav|— Глядзі цяпер, — сказаў Выбіцкі. Мсціслаў глядзеў на Алеся з трывогай, нібы разумеў.|@corpus |
| wavs/013975.wav|Гусар і Хаданскі, якія не чакалі стрэлу і глядзелі на Мсціслава, кінулі вачыма на Франса і падумалі, што Загорскі ў сваю чаргу прамахнуўся.|@corpus |
| wavs/013976.wav|— Жэрабя? — з нецярплівасцю кінуў Ілля. — Давайце, — сказаў, скалячы зубы, Якубовіч. — Каб не было спрэчак, хто арол.|@corpus |
| wavs/013977.wav|Ён ведаў, што ён несправядлівы, і злаваў на гэта. — Чаму ж, давайце мае, — проста сказаў Алесь. — Згода, — паспешліва сказаў Франс.|@corpus |
| wavs/013978.wav|На адлегласці ў дваццаць крокаў адзін ад аднаго ляжалі кінутыя чорныя плашчы,|@corpus |
| wavs/013979.wav|нібы гэта двое з тых чорных ужо ляжалі забітыя, адмячаючы бар'ер смерці. Сапраўды, як два трупы ў чорным.|@corpus |
| wavs/013980.wav|Ён падумаў, што калі людзі вяжуцца да ўсякага выпадку, дык усё адно знойдуць магчымасць прычапіцца.|@corpus |
| wavs/013981.wav|— Пяць, — сказаў Хаданскі. Цяпер збялеў Франс. Хацеў быў нешта сказаць і змоўк.|@corpus |
| wavs/013982.wav|Вусны ягоныя трэсліся. Шчокі былі заліты слязымі. — Братка, — сказаў ён, — адпусці яе са мною.|@corpus |
| wavs/013983.wav|Ён убачыў, што твар Хаданскага скрывіўся, нібы Ілля кляў Франса. У выніку яны цяпер не сумняваліся.|@corpus |
| wavs/013984.wav|У руцэ ў Якубовіча плесканулася белае. Ударыў пярун. Алесь пахіснуўся.|@corpus |
| wavs/013985.wav|І Алесь змоўк, то бок перастаў думаць. Мсціслаў знайшоў у двух кроках вымачынку з голым, як бубен, дном.|@corpus |
| wavs/013986.wav|Мсціслаў крэкнуў з прыкрасці. Выбіцкі з жахам глянуў на Алеся. Усё гэта Загорскі заўважыў у долю секунды. Франс цэліў яму проста ў лоб.|@corpus |
| wavs/013987.wav|Нізкае сонца стаяла з боку за Алесевай спіной. Ад секундантаў і ад яго, Алеся, ляжалі доўгія цені на роснай траве.|@corpus |
| wavs/013988.wav|— Кінь паяснічаць, — сказаў, сцяўшы вусны, Франс. — На вось табе. Ён выцягнуў з кішэні жаўтаваты кубік.|@corpus |
| wavs/013989.wav|Потым убачыў, што на левым плячы злёгку дымее сарочка: маленькі карычневы след, бы прыпалілі.|@corpus |
| wavs/013990.wav|— Пойдзем да бар'ераў,— з уздыхам сказаў Адам Выбіцкі. Усе сталі блізка ля Алеся.|@corpus |
| wavs/013991.wav|І раптам нешта здарылася. Твар Франса здрыгануўся і ўвесь нібы закалаціўся. Франс. кінуў пісталет вобзем.|@corpus |
| wavs/013992.wav|Яны спыніліся ля Алесевага бар'ера. — Ідзі, — сказаў Ілля Франсу. Франс пайшоў на свой бар'ер.|@corpus |
| wavs/013993.wav|І Алесь, не чакаючы ўзмаху хусткі, узняў угору цяжкі пісталет, дачакаўся, пакуль хлапячок дыму паплыве над яго галавой, і адкінуў зброю ўбок.|@corpus |
| wavs/013994.wav|— Нічога, — усміхнуўся Алесь. Алесь не глядзеў у бок Франса.|@corpus |
| wavs/013995.wav|І тады, разумеючы, што Франс прамахнуўся, Алесь уздыхнуў.|@corpus |
| wavs/013996.wav|— Падрыхтавацца, — сказаў Мішка. — Смялей, князь. Загорскі стаў глядзець на Франса.|@corpus |
| wavs/013997.wav|— а потым кінуўся да Алеся, яшчэ на бягу працягваючы рукі. — Алесь. Даруй мне. Даруй.|@corpus |
| wavs/013998.wav|Божа, зрабі так, каб першы стрэл быў мой. Я не хачу ў яго страляць.|@corpus |
| wavs/013999.wav|І якраз на тых самых месцах. Ля аднаго з іх праз некалькі хвілін ляжа таварыш.|@corpus |
| wavs/014000.wav|Гусар і Хаданскі дамаўляліся яшчэ аб нечым з Выбіцкім. Мсціслаў стаў ля Алеся. — Даруй, братка, — сказаў ён. — О, чорт, даруй!|@corpus |
| wavs/014001.wav|— Наш! — закрычаў Ілля. — Наш стрэл! Кінуўся да Раўбіча з другім пісталетам. Франс, яшчэ не разумеючы, стаў уздымаць руку.|@corpus |
| wavs/014002.wav|Ён глядзеў вакол. Перад ім ляжаў дымна-шэры поплаў, а за ім вясёлкавыя радасныя дрэвы.|@corpus |
| wavs/014003.wav|Калі праз некалькі хвілін з боку сцежкі на Раўбічы даляцеў шалёны пошчак капытоў, Франс адарваўся ад Алеся.|@corpus |
| wavs/014004.wav|"Прапануеш свае — ""ага, даражэйшыя, нашымі грэбуеце"". Прапануеш іхнія — ""за свае, парыжскія, баіцёся""."|@corpus |
| wavs/014005.wav|"І як дрэнна будзе яму, калі ён, дурны, цёмны чалавек, заб'е мяне, а потым даведаецца""."|@corpus |
| wavs/014006.wav|Секунданты падышлі. — Чые пісталеты? — нахабна ўсміхнуўся Мішка. — Мяркую, жэрабя, — раптам раззлаваўся Мсціслаў.|@corpus |
| wavs/014007.wav|Нехта сунуў Алесю ў руку пісталет.|@corpus |
| wavs/014008.wav|Ён адразу ж зразумеў, што просіць не аб тым, і каб хто прачытаў ягоныя думкі, пагарда таго чалавека да яго была б невычэрпная.|@corpus |
| wavs/014009.wav|Франс скасіў быў вочы, не разумеючы, чаму гэта яны пакідаюць яго на самоце. Потым уздыхнуў і стаў глядзець на Алеся.|@corpus |
| wavs/014010.wav|Нясцерпна было доўжыць яго страшнае чаканне.|@corpus |
| wavs/014011.wav|Раўбіч у дзіўным павароце стаяў супраць яго. Вясёлкавыя дрэвы ззялі за ім.|@corpus |
| wavs/014012.wav|Пэўна, курок зломіць, — яшчэ нічога не разумеючы, падумаў Алесь.|@corpus |
| wavs/014013.wav|Усе паселі туды, звесіўшы ногі. Здалёк здавалася, што людзі выпіваюць. Кубік пакаціўся з Якубовічавай рукі. Усе схіліліся. — Тры, — сказаў Мішка.|@corpus |
| wavs/014014.wav|— Выбірайце, хто ніжэй трох. Алесь адчуваў, як усё ў ім звініць.|@corpus |
| wavs/014015.wav|Той непаразумела зірнуў на яго, потым на Раўбіча, які стаяў вельмі проста, усімі грудзьмі да яго, і вельмі бледны.|@corpus |
| wavs/014016.wav|— Нічога, брат, — сказаў Франсу Якубовіч. — Ты. смялей. Гэта нястрашна. Яны адышлі.|@corpus |
| wavs/014017.wav|"Загорскі ўзняў галаву і стаў глядзець угору, але не вытрымаў і зноў апусціў вочы: ""Ну, хутчэй страляй!"""|@corpus |
| wavs/014018.wav|Ну, вось і ўсё, — падумаў Алесь. — Ён не здаволіўся.|@corpus |
| wavs/014019.wav|І ўбачыў аблічча Франса. Божа мой, гэтаму абліччу, здавалася, падарылі сонца!|@corpus |
| wavs/014020.wav|Раўбіч зрабіў некалькі крокаў ад месца сутычкі — цень ягоны загайдаўся на роснай шэрай траве,|@corpus |
| wavs/014021.wav|Якубовіч паглядзеў на дзве постаці, што зліліся ля аднаго з плашчоў, і суха сказаў Іллі: — Мяркую, наша прысутнасць тут больш непатрэбна.|@corpus |
| wavs/014022.wav|— Дай я, — нецярпліва ўзяў косць Мсціслаў. Ён паматляў рукою і рэзка кінуў. Алесь глядзеў не на косць, а на яго і ўбачыў, як друг збялеў.|@corpus |
| wavs/014023.wav|Я клянуся табе, я ўгавару бацьку. Да канца, да самага канца можаш разлічваць на мяне.|@corpus |
| wavs/014024.wav|Дзіцячыя гульні. Яны пайшлі да коней. Ніхто не звярнуў увагі, як яны рушылі краем дубовага гаю.|@corpus |
| |
