text stringlengths 633 209k |
|---|
марийский:
Ӱдыр (лат. Virgo) — зодиакын экватор тура улшо шӱдыръешыже, Лев ден Виса коклаште улеш.
У жапыште шыже йӱд ден кечын иктӧр улмо пагытше Ӱдыр шӱдыръеш тӱшкаште верланен.
Эн чолга шӱдыржӧ — Спика (α Ӱдыр), латин йылмысе ыҥже «парча» манме лиеш, — 0,98 шӱдыр кугытан кок пачаш кугу спектраль.
Поррима шӱдыржӧ (γ... |
марийский:
Кол (лат. Pisces) — шошымсо кече тура шогымаш точко гыч шотлымаште 330° гыч 360° марте эклиптике секторлан келшыше латкокымшо зодиак пале; тригонын мутабельный манме палыже Вӱд.
Виктарыше планет — Нептун.
Касвел астрологийыште Кече Колын палыштыже иктаж 20 февраль гыч 20 март марте улмылан шотлалтеш.
Кол па... |
марийский:
Серик Жумагалиевич Сапиев (каз.
Серік Жұманғалиұлы Сәпиев; шоч.
1983 ий 16 ноябрьыште, Абай) — Казахстанысе политике пашаеҥ, РК-н Культур да спорт министерствыжын спорт да капкультур паша шотышто Комитетшын председательже.
Боксёр, 2005 ден 2007 ийласе тӱнян чемпионжо, 2012 ийысе олимпийский чемпион.
Казахст... |
марийский:
Ушнышо Наций-влак Организацийын Генеральный Ассамблейже — Ушнышо Наций-влак Организацийын тӱҥ каҥашыше, директиван да представительный органже.
Ий еда сессийыш сентябрь гыч декабрь марте Нью-Йоркышто ООН-ын штаб-пачерыштыже погына.
193 кугыжаныш ООН-ын Генеральный Ассамблейжын членже улеш.
Шке кӱлешлыкше ве... |
марийский:
Йӱдвел-касвел марий-влак (йӱдв.-касв. мар. йөтнӫмӓл-кӓсвел маревлӓ) — ожнысекак Киров кундемын кечывалвел районлаштыже: Яраҥ, Тужа, Кикнур, Санчурск районлаште;
Угарман кундемын йӱдвел-эрвел районлаштыже: Тоншай, Тонкин, Шахун, Воскресенск, Краснобак, Шаранге да Воротынск районлаште;
Марий Элын Килемар ден ... |
марийский:
Шурик (Александр Сергеевич Тимофеев) — режиссёр Леонид Гайдайын кумдан палыме совет комедийлаштыже лӱмлӧ персонаж, самырык студент, кугышинчан интеллигент, тудо эреак оҥай приключенийышке логаледа.
Шурикын рольжым РСФСР-ын калык артистше, дубляж актёр Александр Демьяненко модын.
Герой Леонид Гайдайын 1960 и... |
марийский:
Скорпион (лат. Scorpius) — шошымсо кече тура шогымаш точко гыч шотлымаште 210° гыч 240° марте эклиптике секторлан келшыше кандашымше зодиак пале; тригонын эрелык палыже Вӱд.
Касвел астрологийыште Кече Скорпион знакыште иктаж 23 октябрь гыч 21 ноябрь марте улмылан шотлалтеш.
Скорпион палым Скорпион шӱдыръеш ... |
марийский:
Смолинысе кӱвомыш — Свердловск областьысе кӱвомыш.
Областьысе кӱкшытан геоморфологий да зоологий пӱртӱс шарныктыш.
Кӱвомыш известняклаште карст процесс дене лийын да тушеч тӱрлӧ ориентациян грот ден коридор системе улеш.
Шымлымаш 1890-шо ийла мучаш гыч эртаралтеш.
2015 ийлан кӱвомышым шымлыме чумыр кужыт 89... |
марийский:
«Шӱшпык» — Г. Х. Андерсенын тыгаяк лӱман йомак сюжетшылан Игорь Стравинскийын кум актан оперже (либретто И. Стравинскийын, С. Митусовын).
Премьер 1914 ий 26 майыште Гранд-опер сценыште (Париж) Сергей Дягилевын организоватлыме пытартыш ик Руш тургым кышкареш лийын.
Российыште премьер 1918 ий 30 майыште Марии... |
марийский:
Ямдылалтмаш
ЕГЭ/ОГЭ экзаменлан ямдылалташ полшена
Кугыжаныш ден эрыкдыме кундем-влакын калык чотышт шот дене спискышт еҥ-влак илыман суверенный кугыжаныш-влакын, эрыкдыме кундем-влакын, тыгак южо случайлаште суверенный кугыжаныш-влакын тушто илыше калыкын шагалем толмо шот дене организоватлыме (абсолют знач... |
марийский:
«Фастольфысо часослов» гыч Пикшызе; кызыт Оксфордысо университетын Бодлианысе книгагудыштыжо; худ.
Фастольфын палыдыме Мастарже; иктаж 1440-1450.
Пикшызе (лат. Sagittarius) — шошымсо кече тура шогымаш точко гыч шотлымаште 240° гыч 270° марте эклиптике секторлан келшыше индешымше зодиак пале;
«тул» тригон па... |
марийский:
П. Каверзнев.
Кара-влак (маска, коча-вӱдышӧ, кува, каза)
Революций деч ончычсо Рошто открытке
Святке (шнуй, пайрем кече, теле святке, коляде; кугезе рушла светокъ) — теле кечышот пагытысе славян калык пайрем-влак тӱшка, «шӱдыр деч вӱд марте» латкок пайрем кече гыч шога (Кубаньысе рушла), вес семынже Шорыкйо... |
марийский:
«Чыным мумо сыворотко» — айдемын шылтыме уверым налаш кучылтмо (чӱчкыдынжӧ спцслужбо-влакын) психоактивный вещества-влакын келшык лӱмышт.
Тыгай йӧн-влакын законло да пайдалыкан улмышт шотышто коктеланаш перна.
Южо юрист тыге шона: нуным индырымаш семын але, эн шагалже, осалын да чондымын толашыме семын онча... |
марийский:
Презе (лат. Taurus) — астрологийысе умылымаш, шотлымаш почеш зодиакын кокымшо палыже, тудо Шорык ден Йыгырмыт коклаште верланен да шошымсо кече иктӧрлык точко гыч шотлымаште эклиптикын 30° гыч 60° секторжылан келшен толеш.
Презе палыш 21 апрель гыч 20 май марте шочшо-влак пурат манын шотлалтеш, молан манаш ... |
марийский:
Аван кечыже — ик йочам але икмыняр йочам ыштыше да (але) кызыт ончен ончен куштышо (але марте ончен куштышо) ӱдырамаш-влак лӱмеш пайрем, официальнын але илышыш пурен шушо йӱла кӱкшытыштӧ тӱнясе тӱрлӧ эллаште палемдалтеш.
Чыла вере лачак ик кечын — 8 мартыште эртаралтше Тӱнямбалысе ӱдырамаш кече дене таҥаста... |
марийский:
«Кугыжа-кол» — Виктор Петрович Астафьевын (1924-2001) «Царь-рыба» книгаш (1976) пурышо ойлымаш.
Южо шымлызе-влак «Кугыжа-кол» «ойлымашан каласкалымашын» (ойлымаш-влак циклым авторын палемдымыже) главаже семын ончыктат.
Тиде айдемын пӱртӱс ончылно мут кучымашыже да тудын деке шоналтыдымын ыштыме вашкылже нер... |
марийский:
Брайан Бёрч — Бёрчын — Свиннертон-Дайерын гипотезыштым ыштыше гыч иктыже
Тӱжемийын задачыже
Р ден NP класс-влакын иктӧрлыкышт
Ходжын гипотезыже
Пуанкарен гипотезыже
Риманын гипотезыже
Янгын — Миллсын квант теорийысе уравненийыштым решатлымаш
Навьен — Стоксын уравненийыштын улмышт да решатлымашын яклакаже
Бё... |
марийский:
Шнуй Варваран юмоҥаже, XIX курым тӱҥалтыш.
Иван Гончарын тоштерже, Киев
Ош вургеман «барбурко-влак» — колымашын да арулыкын тӱсышт.
Моравий, 1910
Варваран кечыже — славян-влакын 4 (17) декабрьлан толшо калык календарьыштышт кече.
Лӱм шнуй Варвара Илиопольысын лӱмжӧ гыч ышталтын.
Теле Миколым пайремлаш ямдыл... |
марийский:
Хлопко мамыкым ыштен лукташ сырьё — хлопчатник коробочко
Мамык (нем. Watte деч) — натурал (хлопок, меж, йытын) але синтетике ярым гыч ыштен налме вужга ярыман материал.
Медициныште, чоҥымаште, химий да текстиль йӧнозанлыкыште кучылталтеш.
Медицине цель паша дене хлопко ден йытын мамыкым кучылтыт, чоҥымаште ... |
марийский:
«Asepta» манме медицине мамыкын тӱрлӧ видше, Анри Лимоньерын литографийже, 1928.
Медицине мамык — натурал шӱртӧ (хлопок, меж, йытын) гыч ыштыме пун ярыман материал.
Шкенжын чот шыҥдарыме йӧнжылан (гигроскопичность манмылан) кӧра медицине вате процедур да пидме кабинетлаште, эмлыме-профилактике тӧнежласе хир... |
марийский:
Виса (лат. Libra) — шошымсо кече тура шогымаш точко гыч шотлымаште 180° гыч 210° марте эклиптике секторлан келшыше кудымшо зодиак пале; тригонын кардинальный манме палыже Юж.
Виса палын аралыше планетыжлан Чолпан шотлалтеш.
Виса — зодиак пале-влак коклаште шкетын чондымо арвер.
Касвел астрологийыште Кече Ви... |
марийский:
«Тиде ик йӧн гына, Вильгельм!» политике карикатур, 1918 ий
Вильсонын латныл пунктшо (англ. The Fourteen Points) — тыныс ойпидышын проектше, кушто Икымше тӱнямбал сар пытыме условий ден сар деч варасе чоҥымашын принципышт возалтыныт.
Проектым США-н 28-ше президентше Вудро Вильсон ямдылен да 1918 ий 8 январьы... |
марийский:
Тиде терминын моло значенийжат уло, ончо Витязь (значений-влак).
Витязь конывожышто
В. М. Васнецовын сӱретше.
1882
Витязь — Акрет Русьышто лӱддымӧ сарзыеҥ, патыр.
Витязь-влак князьын але сарзывуйын дружиныштыже службышто шогеныт да лӱддымылык, честь да ӱшанле улмышт дене ойыртемалтыныт, тидыже нуным кокла к... |
марийский:
Вӱдйоктарыше (лат. Aquarius) — астрологийысе умылымаш, шотлымаш почеш зодиакын латикымше палыже, тудо Тӱкан Каза ден Кол коклаште верланен да шошымсо кече икгайлык точко гыч шотлымаште эклиптикын 300° гыч 330° секторжылан келшен толеш.
Вӱдйоктарыше палыш 21 январь гыч 20 февраль марте шочшо-влак пурат манын... |
марийский:
Господьын Ыресшым Нӧлталмаш
Статья — черке пайремлымаш нерген.
Славян йӱла нерген Нӧлталмаш статьям ончо
Господьын Чын да Илышым ыштыше Ыресшым Нӧлтымаш — шнуй Ыресым Нӧлтымаш; ончыч рушла тыглай ойлымаште Здвиженье — исторический черкылаште палемдыме пайрем, господьын латкок пайрем радамышкыже пура.
Господ... |
марийский:
Марий автоном область — РСФСР-ын 1920–1936 ийлаште административно-территориальный единицыже.
Рӱдолаже — Краснококшайск (1927 ийыште Йошкар-Олаш вашталтын).
Историй
Марий АО 1920 ий 4 ноябрьыште курыкмарий ден олыкмарий-влаклан автономло кундем семын ышталтын.
Эн ончычшо 3 кантонлан шелалтын, вара нунын чот... |
марийский:
«Крым пӧртылтымылан» медаль — Российысе ведомство награде (ойыралтше пале), тудым Россий Федерацийын Обороно министерствыже Крым пелотрон Российыш пурымыжо деч вара 2014 ий 21 мартыште ыштен.
Медаль шкеже 3,2 см диаметран йыргешке форман улеш.
Чурий велыштыже Крым пелотрон рельефан сӱретше ончыкталтын, а йы... |
марийский:
Чот Шнуй Шочынавам храмыш пуртымаш (греч. Εἴσοδος τῆς ῾Υπεραγίας Θεοτόκου ἐν τῷ Ναῷ, лат. Praesentatio S. Mariae in templo, церк.-слав. Вхо́дъ во хра́мъ прест҃ы́ѧ влⷣчцы на́шеѧ бцⷣы, и҆ приснодв҃ы мр҃і́и) — Шочынаван ача-авашт шнуй Иоаким ден шнуй Аннан шке икшывыштым Юмылан пӧлеклаш товатлыше, шкеныштын Ма... |
марийский:
Илыше кодшын системан йоҥылышыжын классический примерже: пӧртылшӧ самолётлаште улшо рож-влак тугай верлам ончыктат, куштыжо локтылалтмаш фатальный огыт шотлалт.
Моло вере локтылалтше самолёт-влак базыш пӧртыл кертын огытыл.
Илен лекшын систематически йоҥылышыжо (англ. survivorship bias) — ойыркален налмын с... |
марийский:
«Кугу йоча-влак» — режиссёр Виллен Азаровын «Мосфильм» киностудийыште 1961 ийыште войзымо совет комедий фильм.
Сӱрет тӱрлӧ тукымын — ача-ава ден йоча-влакын — тыглай огыл вашкылышт нерген каласкала, нунылан ик пачерыште илаш, икте-весыштын кумыл йодмыштым пагалаш да конфликтым решатлыме йӧным муаш перна.
Сю... |
марийский:
«Шылталаш лийдыме службылан» медаль — ведомствын медальже, тудым 1958 ий 25 январьыште ыштыме.
10 ий деч шагал огыл паша стажан да шылталыме деч посна служышо сарзе служышо-влаклан, Совет Армийысе, сарзе-теҥыз флотысо тӱрлӧ структурын, Элгӧргӧ паша министерствын да Кугыжаныш лӱдыкшыдымылык комитетын органыш... |
марийский:
«Шочмо Эл ончылно суаплан» орденын медальже — Российысе кугыжаныш награде, тудо эл ончылно посна суаплан сарзе еҥ-влакланат, граждан еҥ-влакланат кучыкталт кертеш.
Медальым оҥын шола велныже орден-влак дене йыгыре кондыштыт.
Наградым РФ-ште 1994 ийыште «Шочмо Эл ончылно суаплан» орден дене ик жапыштак ыштым... |
марийский:
«Телымсе вишне» — совет художественный фильм, тудым режиссёр Игорь Масленников 1985 ийыште «Ленфильм» киностудийыште войзен.
Трилогийын икымше ужашыже улеш.
Сӱрет ойырлымекыже вич ияш эргыж дене шкетын кодшо, чын еш илыш да ваш-ваш йӧратымашым шонышо ӱдырамаш нерген каласкала.
Пиалым кычалын, тудо ватан кол... |
марийский:
Сыран тӱнямбал кечыже (англ. International Beer Day) — ий еда августышто икымше кугарнян эртыше пайрем.
Пайремым негызлен — барым кучышо оза Джесси Авшаломов (англ. Jesse Avshalomov), тудо пайрем кечым ойырышыла, кеҥеж игечым да моло сыра кече деч тора умыжым шотыш налын.
Сыран икымше кечыже 2007 ийыште Сан... |
марийский:
Калыкын икоян улмо кечыже — Российысе кугыжаныш пайрем, 2005 ий гыч тӱҥалын, 4 ноябрьыште палемдалтеш.
Российын Сарзе чап кечыже улеш.
2004 ий 29 декабрьысе 201-ФЗ №-ан Федерал закон дене келшышын, каныш кечылан увертарыме.
Калыкын икоян улмо кечыже
Пайрем кече
1612 ий 22 октябрьыште (1 ноябрьыште) Кузьма М... |
марийский:
Озаҥ шнуй-влакын соборышт — Руш православий черкын пайремже.
4 (17) октябрьыште пайремлалтеш.
1984 ийыште Озаҥ да Марий епископ Пантелеймонын (Митрюковскийын) инициативыж почеш пеҥгыдемдалтын.
Святитель-влак Гурий ден Варсонофийын кошкышо капыштым мумо лӱмеш пайрем кечын эртаралтеш.
Пӱтынь Россий мучко жапл... |
марийский:
Bayerisch Motoren Werke AG (BMW AG) — немыч автомобиль компаний, тӱняште автом ыштен лукшо эн кугужо.
Штаб-пачер Мюнхеныште, Германийыште верланен.
2023 ийыште Forbes Global спискыште 46-шо верым да Fortune Global 500 спискыште 57-ше верым налын.
Компаний тыгак «Тӱняште эн сай пашампуышо-влак» (2023) ден «А... |
марийский:
Тауштымаш кече (англ. Thanksgiving Day) — икмыняр элыште национальный кӱкшытыштӧ палемдыме пайрем, нунын кокла гыч утларак кумдан США ден Канадыште палемдалтеш.
США-ште федерал пайрем улеш да ноябрьын нылымше изарнянже палемдалтеш.
Канадыштат национальный кӱкшытыштӧ пайремлат, но тылзе ондак — октябрьын кок... |
марийский:
Метрий шуматкече, Метрийын шуматкечыже — чыла колышо-влакым уштымо кече, Руш, Серб да Болгар православий черке-влакын йӱлаштышт ача-ава шуматкече.
Тидын годым юмылан кумалме уставыште тиде кече уштышашлан ок шотлалт.
Кажне ийын 26 октябрьлан (8 ноябрьлан) толшо кугун орланыше Дмитрий Солунскийым шарнымаш ке... |
марийский:
Чыла шнуй-влакын соборышт — «Иоанн Богословын чон почын ойлымыштыжо» чыла шнуй-влакын (канонизироватлымынат, тыгак мланде ӱмбалсе Черкылан палыдыме лийын кодшо-влакынат) Юмын Шорык Пачалан кумалмым сӱретлен возымаш, тидын деч вара 7-ше печатьым налмаш лийын.
Чыла шнуй-влакын арняшт (православий), Чыла Шнуй-... |
марийский:
Акушерын тӱнямбал кечыже — ий еда 5 майыште палемдыме тӱнямбал кече.
Историй
Акушерын тӱнямбал кечыжым палемдаш 1987 ийыште Нидерландыште эртыше Тӱнямбал конференцийыште темлыме.
1992 ий гыч кӱрылтде эртаралташ тӱҥалын да тачат 50 утла эллаште, тидын шотыштак Российыште да Белоруссий палемдалтеш.
Шонымаш
Ак... |
марийский:
Астма дене кучедалме тӱнямбал кече (англ. World Asthma Day) — ий еда ямдылыме мероприятий майын икымше кушкыжмын эртаралтеш.
1998 ий гыч палемдалтеш.
Эртарымын шонымашыже — бронхиальный астмын черланыме проблемышкыже мер калыкым ушаш, черле-влаклан полышым пуымо сайлыкым кугемдаш да тиде чер нерген еҥ-влакы... |
марийский:
Башкортостан Республикын кечыже (башк.
Башҡортостан Республикаһы көнө) — Башкортостан Республикын тӱҥ кугыжаныш пайремже.
Пайрем историй
Башкортостан Республикын кечыже ий еда 11 октябрьыште палемдалтеш.
Тиде пайрем 1990 ий 11 октябрьыште пеҥгыдемдыме Башкортостан Республикын кугыжаныш суверенитет нерген Де... |
марийский:
Н.С. Самокиш.
«Тройка» (поктымаште)»
Н. Дубовский.
Тер корно.
Пуртымаш — славян-влакын кечышотышто 21 ноябрьыште (4 декабрьыште) толшо кече — Храмыш Шнуй деч шнуй Юмынавам пуртымо палемдалтеш.
Славян-влак кече теле тӱҥалме (Пуртымо) дене кылдалтын ман шоненыт — теле йӧршешлан толеш; ты кечым модын, издер де... |
марийский:
Виса (лат. Libra) — Ӱдыр ден Скорпион коклаште улшо, зодиак шӱдыръеш.
Шинча дене ужаш лийме 83 шӱдырым уша.
Виса — тудын куд шӱдыржӧ 4 шӱдыр кугыт дене йолгат гынат, тиде ик эн шагал ужаш лийме зодиакысе шӱдыръеш.
Кече Виса шӱдыръешыште 31 октябрь гыч 22 ноябрь йотке верлана.
Эскерашлан утларак сай пагыт — ... |
марийский:
Вискин (шолтымо аракан) тӱнямбал кечыже (англ. World Whisky Day) — тӱнян тӱрлӧ эллаштыже ий еда майын кумшо шуматкечынже палемдыме тӱнямбал пайрем.
2012 ийыште шотландец Блэр Боуменын темлымыж почеш шочын.
Историй
Пайремым 2012 ийыште шотландец, «Полто арака ушемым» негызлыше Блэр Боумен шонен луктын маныт.... |
марийский:
Водолазын кечыже — вӱдыш пурышо-влакын профессионал пайремышт, тудо Российыште 5 майыште палемдалтеш.
2002 ийыште Президентын указше дене пеҥгыдемдыме.
1882 ий 5 майыште водолаз школым почмо лӱмеш кечым ойырен налме.
Паша кечыште толеш гын, каныш кечылан ок шотлалт.
Историй
1882 ий 5 майыште императорын Але... |
марийский:
Иеремий пиямбар.
Иоанн Золотоустын черкыже Ярославльысе Коровникыште.
1654 ийла.
Куралмаш.
«Сергей Радонежскийын илышыже» Миниатюрын фрагентше.
XVI курым мучаш.
Еремей Запряга́льник — славян-влакын 1 (14) майлан толшо калык календарьысе кечышт.
Еремейлан эрвел славян кеҥеж дене кумшо да пытартыш гана вашлий... |
марийский:
Йыгырмыт (лат. Gemini) — астрологийысе умылымаш, шотлымаш почеш зодиакын кумшо палыже, тудо Презе ден Рак коклаште верланен да шошымсо кече икгайлык точко гыч шотлымаште эклиптикын 60° гыч 90° секторжылан келшен толеш.
Йыгыр палыш 21 май гыч 20 але 21 июнь марте шочшо-влак пурат манын шотлалтеш, молан манаш... |
марийский:
«Шӱдыр сар» кече (англ. Star Wars Day) — Джордж Лукасын «Шӱдыр сар-влак» фантастике сагыжым йӧратыше-влакын официал огыл пайремышт.
4 май
«Шӱдыр сарын» тӱҥ кечыжлан (вес семын — Люк Сайуокерын кечыже) 4 май шотлалтеш.
Тиде кечым ойыраш амалым фильмыште чӱчкыдын йоҥгышо да чапланыше шулдыран ой полшен: May t... |
марийский:
Йыгырмыт (лат. Gemini) — йӱдвел полушарийысе каваште улшо, зодиакысе шӱдыръеш (созвездие), утларак волгыдо шӱдыр-влакше - тул гай тӱсан Поллукс да ош Кастор, йылгыжме куатышт 1,16 ден 1,59, шинча дене ужаш лиеш.
Йыгырмыт шӱдыр тӱшкаште Кече 20 июнь гыч 20 июль марте лиеда.
Утларак сайын нуным декабрь-янв... |
марийский:
Кечын кечыже (кор.
태양절?, 太陽節?, тхэянджоль) — КНДР-ын кугыжаныш пайремже.
15 апрельыште Ким Ир Сенын шочмо кечыже лӱмеш палемдалтеш, тудым КНДР-ыште «Нацийын кечыже» маныт.
Кугыжаныш, бизнес-офис-влак, банк да посна ужалкалыше кевыт-влак тиде кечын петырыме улыт.
Апрель тылзыште Кечын кечыж пеленак улшо моло... |
марийский:
Тӱлыдымӧ коммикс-влак кечын официал логотипше
Тӱлыдымӧ комикс кече (англ. Free Comic Book Day) — ий еда эртыше промо-мероприятий, комикс индустрий лудшо-влакым у комиксым налаш ман кевытыш тыге ӱжеш.
Мероприятийым ышташ шонымаш Джон Филдылан толын, Конкордысо Flying Colors Comicsм фирме озалан, тудо 2001 ий... |
марийский:
Тыва Республикын Конституций кечыже (тув.
Тыва Республиканың Үндезин хоойлузунуң хүнү) - Тыва Республикын кугыжаныш пайремже.
2001 ий гыч кажне ийын 6 майыште палемдалтеш.
Тыва Республикын Конституцийже — Тыва Республикын тӱҥ тӧртыкшӧ, 2001 ий 6 майыште пӱтынь референдумын лектышыж почеш луктыныт.
Тудо 2 уж... |
марийский:
Купсола ялын историй, тӱвыра да пӱртӱс памятникше-влак
Купсола ял Марий Эл Республикын йӱдвел-эрвел кундемыштыже, Марий-Виче курыккаштан йӱдвел ужашыштыже верланен.
XVIII курым тӱҥалтыште черемис-влак негызым пыштеныт.
Купсола калык чиймарий да тынеш пурымо верам кучат.
Тынеш пурышо-влак Марисоласе Покро че... |
марийский:
Лев (лат. Leo) — зодиакысе шӱдыръеш, утларакшым йӱдвел полушарийысе каваште верланен, Рак ден Ӱдыр коклаште.
Кӱчыкын каласкалымаш
Чолга шӱдыр-влакын верланымышт чынак кийыше левым ушештара, вуйжо да оҥжо кумдан палыме «Сорла» астеризмым шарныктат, воштончышышто койшо йодыш пале семын коеш.
Тиде шӱдыр тамган... |
марийский:
Метрий кече — славян-влакын 26 октябрьыште (8 ноябрьыште) калык кечышот почеш толеш.
Кече лӱм святой Метрий Солунскийын лӱмжӧ дене кылдалтше.
Эрвел ден кечывалвел славян-влакын идалыкаш пайремлан шотлалтын да теле тӱҥалтышлан шотлалтын.
Эрвел славян-влакын шыже сӱан пагытышт пытен.
Метри кече деч ончычсо шу... |
марийский:
«Самырык-влакын тӱнямбал кечышт» — Демократ самырык-влакын тӱнямбал федерацийжын (ВФДМ) темлымыж почеш самырыктукымын официальне огыл палемдыме интернационал пайремышт (ВФДМ), ий еда 10 ноябрьыште палемдалтеш.
Историй
Пайремым 1945 ийыште, Кокымшо тӱнямбал сар пытымек, кок тылзе гыч, тӧнежленыт.
Самырык-вла... |
марийский:
Шанчын тыныс да вияҥме верч тыршыме тӱнямбал кечыже (ООН-ын моло официал йылме дене: англ. World Science Day for Peace and Development, араб. اليوم العالمي للعلم لصالح السلام والتنمية, исп. Día Mundial de la Ciencia para la Paz y el Desarrollo, кит. 争取和平与发展世界科学日, фр. Journée mondiale de la science au servi... |
марийский:
Бокситым лукмо шотышто эл-влак списке — бокситым лукшо тӱнямбал кугыжаныш-влакын лӱмерышт.
Бокситым лукмо шотышто эл-влак спискым 2022 ийыште Topic.ru статистике порталыште савыктыме аклымаш негызеш да США-н Геологий службыжын пуымо уверже негызеш чумырымо.
2022 ийлан увер почеш, бокситым лукмо шотышто лиде... |
марийский:
ООН кышкарыште орган-влакын пашаштым шот дене виктараш ман, официал да пашалан кучылтмо йылме-влакым палемдыме.
Нине йылме-влакым кажне органын паша радамыштыже ончыктымо.
Официал йылме дене ООН чыла тӱҥ документше, резолюцийже-влакат савыкталтыт.
Пашалан кучылтмо йылме дене заседанийласе стенографий отчёт-... |
марийский:
Лӱмын ыштыме отрядын кечыже — Россий СОБР МВД пашаеҥын профессий пайремже, Российыште ий еда 9 ноябрьыште палемдалтеш.
Историй ден пайрем
1978 ий 9 ноябрьыште Совет Социалист Республик Союзышто СССР МВД-ын приказше негызеш 0707-ше №-ан приказше негызеш Мосгорисполкомын элгӧргӧ паша управленийыштыже лӱмын ыш... |
марийский:
Пикшызе (лат. Sagittarius, Sgr) — Тӱканказа ден Скорпион коклаште улшо зодиак шӱдыръеш.
Кӱчыкын тудын нерген
Утларак чолга шӱдыржӧ 1,8 да 2,0 шӱдыр кугытан улыт.
Пикшызыште Кечын улмыж годым теле кече эн кӱчык лиеш, тыгак Галактикын рӱдыжӧ мемнан деч 30000 сото идалыклан тораште улеш, шӱдыр пыл пурак лоҥгаш... |
марийский:
Россий Федерацийын Элгӧргӧ паша орган пашаеҥ-влакын кечышт;
2011 ий марте — Милиций кече — Россий Федерацийысе Элгӧргӧ паша министерствын профессионал пайремже (1991 ий марте — СССР МВД).
Ий еда 10 ноябрьыште палемдалтеш.
Историй
РФ МВД Милиций кечын эн сай пашаеҥже-влакым суапландара.
Моско, Кугыжаныш Крем... |
марийский:
Презе (лат. Taurus) — Йыгырмыт ден Шорык коклаште верланыше зодиакысе шӱдыръеш, Вӱдвара шӱдыр деч йӱдвел-касвелыште улеш.
Утларак волгыдо шӱдыр — Альдебаран (0,887 шӱдырым ужаш лийме куатан), Нат (1,65), Альцтона (2,85) да ζ Тельецын кугытшо (2,97).
Презе шӱдыръеш тӱшкаште шала шӱдыр-влак чумыргымо тӱшка ул... |
марийский:
СССР-ын почто маркыже, Н. Сысоевын сӱретше почеш, 1989 ий
Севастопольышто А. С. Поповын радиом шонен лукмыжлан 100 ий темме лӱмеш чапкӱ
Радио кече — Кылым кучымо чыла отрасльысе пашаеҥ-влакын пайремышт (профессионал пайрем), кудыжым Российыште 7 майыште палемдат.
Лач тиде кечын, 1895 ийыште, радиом шонен му... |
марийский:
Рак (лат. Cancer) — шинчалан койдымо пеш изи шӱдыръеш, тиде шӱдыръешым Лев ден Йыгырмыт шӱдыръеш коклаште лач ояр йӱдым гына ужаш лиеш.
Эн чолга шӱдыр (β Ракын) колтымо шӱдыр кугытшо 3,53m улеш.
Южо шӱдыр
α Ракын араб лӱмжӧ — Акубенс, мо «вашкӱзӧ» манме лиеш; тиде шинчалан кокыте койшо шӱдыр, йылгыжме куатш... |
марийский:
ВИКТОР РОЗОВ
Курымеш илат
Кок действиян, куд сӱретан драме
Модшо-влак:
ФЕДОР ИВАНОВИЧ БОРОЗДИН врач, 57 ияш
ВАРВАРА КАПИТОНОВНА тудын аваже.
БОРИС тудын эргыже, 25 ияш.
ИРИНА тудын ӱдыржӧ, 27 ияш.
МАРК тудын тукым шольыжо, 27 ияш.
ВЕРОНИКА БОГДАНОВА 18 ияш.
АННА МИХАЙЛОВНА КОВАЛЕВА историйым туныктышо, 52 и... |
марийский:
Скорпион (лат. Scorpius) — кечывалвелысе зодиак шӱдыръеш, Пикшызе ден Виса коклаште верланен, пӱтынек Кайыкомбо каштан касвел ужашыштыже верланен, йӱдвелне Кишке нумалше да кечывалвелыште «Жертве улеш» манме шӱдыр-влак дене чеклана.
Кече Скорпион шӱдыръешыш 23 ноябрьыште пура, но 29 ноябрьыштак тудым (тиде ... |
марийский:
Шифроватлышын кечыже, тыгак Россий криптографий службын кечыже — лӱмын ыштыме службо пашаеҥ-влакын профессионал пайремышт, нуно информаций-телекоммуникаций кышкарыште, шифр дене лӱмын ыштыме кыл кучымо йӧным аралат.
Пайрем официал шотан огыл;
1921 ий 5 майыште службым ыштыме кече дене келшышын палемдалтеш.
... |
марийский:
Дефолт (англ. default — мут пуымым шуктыдымаш, тӱлыдымаш) — тугай шот, кунам озанлыкым вӱдышӧ субъект (парымыш пурышо, але дебитор) иктаж-молан кӧра финанс шумлык шке мут пуымашыжым шуктен ок керт.
Тидыже заёмлык ойпидыш, процент але парым шотышто мут пуымашыште але облигациян заёмым лукмо нерген ойпидыш ус... |
марийский:
Купеч Василий Кубринын пӧртшӧ — XX курым тӱҥалтышысе архитектур шарныктыш.
Астана олан верысе значениян эртышилыш да тӱвыра шарныктыш спискышкыже пура.
Эртышилыш
Василий Матвеевич Кубрин — XIX курым мучашысе — ХХ курым тӱҥалтышыште Акмолинысе кугу купечын, «Матвей Кубрин эргыже-влак дене да Ко» торгайыме пӧ... |
марийский:
Француз балкон (фр. balconnet, англ. Juliet balconies) — балконын ик тӱрлӧ ойыртемже, тудын ойыртемжылан площадкын йӧршеш уке улмыжо але тудын улмыжо шотлалтеш, но тыгодым тудо аҥысыр кумдыкан (50 см деч шагал).
Тыгак портфнетр (фр. porte-fenêtre) лӱм шарлен.
Эртышилыш
Тыгай архитектур конструкцийым ыштымын... |
марийский:
«Чын еҥ» — Сергей Урсулякын партизан отряд командир Николай Киселёвын кугу Ачамланде сар жапыште ыштыме подвигше нерген Россий сарзе драмыже.
Сӱрет 1942 ден 2005 ийлаште лийше чын историй событий-влакеш негызлалтын.
2023 ий февральыште ончыктымашке лектын.
1942 ийыште Кугу Ачамланде сар рӱжге каен шогымо жа... |
марийский:
«Йӧратыме-влак дене ида ойырло» — режиссёр Павел Арсеновын 1979 ийыште М. Горький лӱмеш Йоча ден рвезе-влаклан фильмым ыштыше рӱдӧ киностудийыште Александр Володинын тыгаяк лӱман пьесыжын сценарийже почеш войзымо совет мелодраме фильм.
Сюжет негызыште пӧръеҥ ден ӱдырамаш нерген историй, нуно шукерте огыл му... |
марийский:
Зодиакын латкумшо палыже
Кишкым нумалше (лат. Ophiuchus) — касвел астрологийыште зодиакын йӱлашке пурыдымо, латкумшо палыже, символ шот дене Кишкым нумалше зодиак шӱдыръешлан келшен толеш да 30 ноябрьлан - 17 декабрьлан логалеш.
Шуко астрологшо тиде палын мом ончыктымыжым кӧргӧ гычак корректныйлан огыл шотл... |
марийский:
Авиадиспетчер пашаште
Авиадиспетчерын тӱнямбал кечыже — авиадиспетчерын да южышто куснылмо пашам виктарыше чыла пашаеҥын профессий пайремышт.
Авиадиспетчерын тӱнямбал кечыже ий еда 20 октябрьыште палемдалтеш.
Пайрем историй
Авиадиспетчерын тӱнямбал кечыжым эртарашлан 20 октябрь кечым йӧршеш вучыдымын ойырен... |
марийский:
Российын юж кумдыкшым аралыше авиацийын кечыже — Российысе сарзе-юж вийын профессий пайремышт.
ПВО войскан Тӱҥ командиржын кӱштыкше почеш 1996 ий 25 октябрьыште увертарыме.
Ий еда 22 январьыште палемдалтеш.
Историй
22 январь — Российын юж кумдыкшым аралыше авиацийын кечыже, тудым 1996 ийыште тӧнежлыме.
Тиде... |
марийский:
Австралийын кечыже (ондак День Годовщины, День Основания да Australian кече семын палыме) — Австралийын официал калыкле пайремже.
Ий еда 26 январьыште палемдалтеш, тиде кечын 1788 ийыште Икымше флот Сидней-Коувыш (У Кечывалвел Уэльс) толын да Австралийын эрвел серыштыже британ суверинитетым увертареныт, ту ... |
марийский:
«Мер поянлыкын кечыже» (англ. Public Domain Day) — 2004 ий гыч тӱҥалын, ий еда 1 январьыште палемдыме тӱнямбалысе официал пайрем.
Пайрем да тудын кечыже мо дене кылдалтын?
Ятыр элын тӧртыкышт почеш, кажне идалыкын икымше кечынже ты жаплан автор права аралтыш деч посна кодшо произведений-влак мер поянлыкыш к... |
марийский:
«Автомобиль транспорт пашаеҥын кечыже» — автомобиль транспорт пашаеҥ-влакын профессионал пайремышт, тудыжо Россий Федерацийыште ий еда октябрьысе пытартыш рушарнян палемдалтеш.
Тиде профессионал пайремын историйже СССР Кӱшыл Совет Президиумын 1976 ий 15 январьысе 2847-IX №-ан «Автомобиль транспорт пашаеҥын ... |
марийский:
Воштылтыш кече (April Fools' Day «Окмакын кечыже» (англосфер), Pesce d’ Aprile «Апре́льысе изи кол» (Италий), Jour de Poisson d’avril «Апрельысе изи колын кечыже» (Франций), El Día de los Santos Inocentes «Шнуй титакдыме-влакын кечышт» (Испаний), April Gowk Day «Кукун кечыже» (Шотландий) — 1 апрельыште тӱня... |
марийский:
Йӱштылшӧ Аграфена — эрвел славян-влакын 23 июньлан (6 июль) толшо калык календарь кече.
Кече лӱм шнуй Римысе Агриппина лӱм дечын лектын.
Тиде кечын еҥ-влак йӱдым йӱштылаш чолган ямдылалтыныт.
Тиде кече гыч ятыр кундемласе эҥер ден ерлаште, пӱялаштеште йӱштылаш лӱдыкшӧ огыл ман ӱшаненыт, шудым погаш тӱҥалыны... |
марийский:
Айдемын праваже шотышто кече (ООН-ын моло офиц. йылмыж дене: англ. Human Rights Day, исп. Día de los Derechos del Hombre, фр. la Journée des droits de l'homme) — ООН-ын Генерал Ассамблейжын темлымыж почеш (423 № резолюция (V)) 1950 ий 10 декабрь гыч тӱҥалын, ий еда палемдалтеш.
Тиде кечын 1948 ийыште ООН-ын... |
марийский:
Аллергий дене кучедалме тӱнямбал кече (англ. World Allergy Day) — 8 июльышто ий еда палемдыме официал пайрем.
2005 ийыште тӧнежлыме.
Тыгай шонымаш дене — аллергий черлан вияҥаш пуаш огыл, да эмлыме йӧн-влак нерген шинчымашыжым калык деке шукташ.
Историй
«Аллергий» терминым икымше гана 1906 ийыште йоча врач ... |
марийский:
ООН-ышто англичан йылме кече (англ. UN English Language Day) — тӱнямбал пайрем, ий еда 23 апрельыште палемдалтеш.
Пайрем ООН-ын мер увер департаментше дене 2010 ийыште «ООН-ын йылме-влак да тӱвыра ойыртемым палемдаш, чыла куд официал йылмыжым иктӧр кучылташ манын» увертаралтын.
23 апрель кечым «Уильям Шексп... |
марийский:
Калета (калита) — украин йӱла почеш кечын печеньыже
Г. И. Семирадский.
Шнуй Андрейын йӱдшӧ — Мужедмаш — 1867
Ондре кече — 30 ноябрьыште (13 декабрьыште) лийше славян калык календарьысе кече.
Кече лӱм апостол Андрей Первозванныйын лӱм дене кылдалтын.
Кече телымсе пайрем радамым почшо ик пайремлан шотлалтеш, ... |
марийский:
Анестезиологын тӱнямбал кечыже але Анестезийын тӱнямбал кечыже ((англ. World Anaesthesia Day) 16 октябрьыште палемдалтеш, шке вожшо дене 1846 ийысе историй событийышке кая, кунам пӱйым эмлыше Уильям Мортон, Гарвардысе медицине школын клинике базыштыже, Массачус госпитальыште, икымше гана, оҥылашйымал пуалмы... |
марийский:
Анимацийын тӱнямбал кечыже (англ. International Animation Day) - тӱнямбал пайрем, кӧ кузе гынат анимаций да мультпликаций сымыктыш дене кылдалтын.
Ий еда 28 октябрьыште палемдалтеш.
Пайрем историй
Рейнон анимацийже
«Анимацийын тӱнямбал кечыжлан жапым тыглай ойырен налме огыл.
Лач тиде кечын, 1892 ийыште, Фр... |
марийский:
Анимешникын тӱнямбал кечыже — япон анимацийлан пӧлеклалтше пайрем, тудым тӱня мучко ий еда 11 апрельыште палемдат.
Тӱнямбал пайремыш актёр, сӱретче, анимешниклан вуйым савыше, ты сымыктышым йӧратыше еҥ-влак ушнат.
2023 ийыште Российыште Анимешникын тӱнямбал кечыже 11 апрельыште официал огыл кӱкшытыштӧ эртен... |
марийский:
Латкок Апостолын соборжо (Собор святых славных и всехвальных двенадцати Апостолов, церк.-слав. Собо́ръ ст҃ы́хъ сла́вныхъ и҆ всехва́льныхъ двоюна́десѧти а҆пⷭ҇лъ) — православий Черкын 30 июньышто (13 июльышто) палемдыме пайремже, икымше паостол Пӧтыр ден Павылын кечыштым пайремлыме деч вара, эрлашыжым.
Тиде п... |
марийский:
Араб йылме кечын тамгаже
ООН-ышто араб йылме кече (араб. اليوم العالمي للغة العربية) — ий еда 18 декабрьыште палемдалтше пайрем.
Пайаремым ООН-ын мер увер департаментше 2010 ийыште «шуко тӱрлӧ йылмын, тӱвыран тӱрлылыкшым пайремлаш, тыгак ООН-ышто куд официал йылмым иктӧр кучылташ йӧным ышташ манын» увертар... |
марийский:
Ӱдыр (лат. Virgo) — шошымсо кече тура шогымаш точко гыч шотлымаште 150° гыч 180° марте эклиптике секторлан келшыше кудымшо зодиак пале;
Мланде тригонын мутабельный манме палыже.
Касвел астрологийыште Кече Ӱдырын палыштыже иктаж 23 август гыч 22 сентябрь марте улмылан шотлалтеш.
Ӱдыр палым Ӱдыр шӱдыръеш дене... |
марийский:
Археолог-влак пашаште
Угличысе кӱнчымаш
Археологын кечыже — Россий, Белоруссий да Казахстан археолог-влакын официал профессионал пайремышт, Украинын официал пайремже (2008 ий гыч).
15 августышто палемдалтеш.
Тӱҥ шотышто ты пайрем кечын «археолог ешыш пуртымаш» эртаралтеш.
Пайрем историй
Моло профессионал па... |
марийский:
Григорий Вячеславович Архипов (шоч.
1983 ий 15 октябрьыште, Йошкар-Ола) — российысе музыкант, дирижёр да композитор.
Эрик Сапаев лӱмеш Опер да балет Марий кугыжаныш академический театрын тӱҥ дирижёржо.
2022 ий гыч Марий Эл Республикын композитор Ушемын председательже.
Марий Эл Республикын Кугыжаныш премийжы... |
марийский:
Архитектурын тӱнямбал кечыже (англ. World Day of Architecture) — архитектор да архитектур шедеврым аклыше-влакын тӱнямбалысе профессионал пайремышт, ий еда октябрьысе икымше шочмын палемдалтеш.
Историй
1946 ий сентябрьыште Великобританийын рӱдолаштыже Лондонышто архитектор-влакын тӱнямбал совещанийышт лийын... |
марийский:
Ассирий У ий (сир.
ܚܕ ܒܢܝܣܢ Kha b' Nisan/Ha b' Nisin — первое апреля; ассир.
ܪܫܐ ܕܫܢܬܐ Resha d-Sheta; ассир.
ܐܟܝܬܘ Akitu) — 1 апрельыште эртарыме, шошо толмылан пӧлеклалтше, ассирий пайрем.
Ассирий еҥ-влак тиде кечын парадыш, калыкле куштымаш касыш коштыт, тыгак общинын погынымо рӱдерлаш чумырген, тӱнян ышт... |
марийский:
Астероидын кечыже — Мланде ден астероид-влакын ваш тӱкнымыштым кораҥдышаш верч, астероид лӱдыкшым да тудым кораҥдаш виктаралтше тӱнямбал информаций кампаний.
Астероидын кечыже кажне ийын 30 июньышто палемдалтеш — лач тиде кечын 1908 ийыште Мландыш Тунгусс метеорит тӱкнен, тиде кугу астероид катарым (катастр... |
марийский:
Атом йӧнозанлыкысе пашаеҥын кечыже — Россий Федерацийын атом промышленностьыштыжо тыршыше чыла пашаеҥ-влакын профессионал пайремышт.
Ий еда 28 сентябрьыште палемдалтеш.
Пайрем историй
«Атом йӧнозанлыкыште ыштыше пашаеҥ-влакын кечышт» Россий Федераций президентын В. В. Путинын 2005 ий 3 июньысо 633-шо №-ан «... |
марийский:
«Ленин комсомол» атоман вӱдйымал пуш
Владимир Путин «Император Александр III» атоман вӱдйымал пушым волтымо годым (2022)
Российысе атоман вӱдйымал флотын кечыже — паша пайрем, 17 декабрьыште палемдалтеш — тудо 1958 ийыште «Севмаш» заводышто «Ленин комсомол» икымше совет атоман вӱдйымал пушым ыштен лукмо кеч... |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.