sah
stringlengths 4
2.48k
| ru
stringlengths 4
2.96k
| sims
float64 -0.2
1
|
|---|---|---|
Сэһэн Боло — Балаҕаннаахха Бастакы түгэн ыар 1938 сыллааҕы сайын оччолорго биһиэхэ тыа кыракый бөһүөлэгэр сэрии туһунан туох да өйдөбүл суоҕа.
|
Сэсэн Боло — в Балаганнаахе Первый случай произошёл летом сложного 1938 г., тогда в нашем маленьком поселке не было никакого понятия о войне.
| 0.781483
|
Советскай былаас саҥа сүһүөҕэр үктэнэн тыа лааппыларыгар иһит-хомуос, таҥас тахсан уочарат бөҕөтө буолара.
|
Это было начало становления Советской власти, посему в лавках сельской местности начали продаваться посуда, одежда, что создавало огромные очереди.
| 0.57238
|
Оччолорго мин түөртээҕим.
|
В то время мне было четыре года.
| 0.430457
|
Саллыгынай арыытыттан тахсан тыаҕа сайылаан олорор кэммит этэ.
|
Это была пора, когда мы переселились на летнее время с острова Саллыгынай.
| 0.471727
|
Дьиэбит төгүрүччү үс үүт күрүөнэн төгүрүтүллүбүт сэнэх соҕус этэ, иннигэр ампаарчыктааҕа.
|
Наш дом был приличным, обнесён вокруг изгородью, перед домом имелся небольшой амбар.
| 0.234787
|
Сайын этэ, арай биирдэ өйдөөбүтүм бүтэйбит биир остоолботун үрдүгэр, уһун ураҕаска дьөлө анньыллан оруобуна ыраахтан көрдөххө мэкчиргэ олорорун курдук куп-кубаҕай дьүһүннээх былыргы үйэҕэ кубарыччы хаппыт киһи төбөтүн уҥуоҕа икки хараҕын үүтэ кураанаҕынан чөҥөрүйэн, кырдьык да куттас киһи этэ салаһыах баҕайыта, балачча өр кэмҥэ аҥайан турбута.
|
Было лето, однажды заметил, что на изголовье столба изгороди, на длинной жерди висит старинный, добела засохший человеческий череп с пустыми глубокими глазницами, подобный сове, и вправду внушающий страх трусливому человеку.
| 0.64966
|
Бу маны оччотооҕу Балаҕаннаахха улууска сэһэнньитинэн куолуһутунан, үҥкүүһүтүнэн аатырбыт Бастаайа — Петров диэн оҕонньору туоһулаһан кэлэн, Сэһэн Боло сэһэргэппит уонна таарыччы олох өрдөөҕүтэ аатыра сылдьан өлбүт ойуун уҥуоҕун "Кур оттоохтон" сирдэтэн илдьэн хостоппут.
|
В то время в Балаганнаахе жил известный своими рассказами, философствованиями и танцами старик Бастаайа — Петров, которого разыскал Сэсэн Боло и попутно уговорил извлечь останки из местности "Кур оттоох" некогда прославленного шамана.
| 0.817667
|
Ол төбөтүн уҥуоҕун Бастаайа (ырааҕынан аҕам ииппит дьонноро эрэ, эбэтэр эһэм Кутаар эрэ билбэтим) уруурҕаан аҕалан, эт бэйэтэ илиитинэн-атаҕынан мээрэйдээн туруорта үһү.
|
Тот череп Бастаайа (неизвестно кем они были: то ли мой отец у них воспитывался, то ли дед мой Кутаар), проявляя родственные чувства, поставил голыми руками.
| 0.79165
|
Ол кыһыныгар, алтынньы ыйтан саҕалаан бастаан ийэм ыарыйда.
|
Той зимой в начале октября первой заболела моя мать.
| 0.542691
|
Эмиэ ол киэһэ тымныы суораты сиэн, ол киэһэтигэр мин оҕуттум.
|
Тем же вечером я, наевшись холодного суората (заквашенное кипячёное молоко), также заболел.
| 0.516339
|
Онтон дьиэ кэргэн бүтүннүү 8 киһи ыалдьан оройуон киинигэр балыыһаҕа киирбиппит.
|
После все 8 членов семьи попали в районную больницу.
| 0.697169
|
Ис тиибигэр ыалдьан сорохпут 3 ый, сорохпут 2 ый балыыһаҕа сытан чуут быыһанныбыт.
|
Заболели брюшным тифом, некоторые из нас пролежали 3, а другие 2 месяца, еле выкарабкались.
| 0.56812
|
Саамай хойут киирбит эбэм эмээхсин эрэйдээх Аана, ону кытта саҥа төрөөбүт кыһыл оҕобут өлбүттэрэ. Мин эбэбин олус таптыыр этим.
|
Поступившая последней моя бабушка Аана и только родившийся младенец скончались. Я очень любил её.
| 0.730856
|
Эбэм эрэйдээххэ мин балыыһаҕа киирбиппин кистээбит этилэр.
|
От моей бедной бабушки утаили мою госпитализацию.
| 0.629913
|
Оонньообут талах оҕустаах ынахпын сыллыы-сыллыы: "Оҕобун кытта тыыннаахпар көрсөрүм биллибэт", — дии-дии балыыһаҕа киирээхтээбитэ үһү.
|
Целуя, моего игрушечного бычка из тальника, бабушка приговаривала: «Неизвестно, увижусь ли я своего внука», она поступила в больницу.
| 0.590481
|
Эбэбин, тоҥ киһини, хоско адаарытан киллэрэллэригэр эбээ дии-дии сүүрэн тиийбиппин туура тутан ылан үөс батааска биэрбэккэ Бастаайа кыыһа Маайа бокуонньукка эбэм хараллыар диэри сырытыннарбыттара.
|
Когда привезли уже застывшую бабушку, я попытался к ней прорваться, но меня не пустили к ней, заставили до похорон бабушки побыть у дочери Бастаайи, ныне покойной Майи.
| 0.643023
|
Били мэкчиргэ төбөтүгэр холуур төбөм уҥуоҕа мээнэ киһи төбөтүн уҥуоҕа буолбатах этэ быһыыта. Ол уҥуоҕу хостоппут Бастаайа толору ый буолбатах, онтон ийэлэрэ ый аҥара быыһаспыт, аны сааһыгар тиийбэккэ кыыстара Маайа өлөннөр бүтүн ыал сыл аҥарыгар имниин эстибиттэрэ.
|
Тот похожий на сову череп, на мой взгляд, был не простым. Извлекший останки шамана Бастаайа не прожил и месяца, их мать продержалась полмесяца, также дочь Маайа не дотянула до весны, таким образом, целой семьи не стало за полгода.
| 0.787663
|
Онтон мин Сэһэн Болону 1939 сылга кэлэ сылдьыбыт сураҕын истэрим.
|
О приезде Сэсэн Боло в 1939 году я слышал краем уха.
| 0.824017
|
Кэлин улаатан баран истиибинэн олох кырдьаҕас түөһэйбит оҕонньор хаптаһын суумкалаах, тугу булбутун кумааҕыга тиһэр курдук истэрим. Дьиҥэ оннук буолбатах эбит.
|
Позже, повзрослев, знал по слухам, что совсем постаревший, дряхлый старик с дощатой сумкой вписывает в бумагу всё, что находит. На самом деле все оказалось не так.
| 0.586095
|
Үөһээ Бүлүү оройуонугар кэлэ сылдьарыгар 40-чалаах саамай күүһүгэр-уоҕугар сылдьар эбит этэ.
|
Во время прибытия в Верхневилюйский район был 40-летним мужчиной в расцвете сил.
| 0.57581
|
Онон Семен Иванович Дьячковскай — Сэһэн Боло Балаҕаннаахха сылдьыбыта чуолкай.
|
Таким образом, Семен Иванович Дьячковский — Сэсэн Боло точно был в Балаганнаахе.
| 0.916319
|
Үөһээ Бүлүүттэн Петров ахтыытыгар баара.
|
Были записи Петрова из Верхневилюйска.
| 0.696334
|
Аны ол эргийэн тиийэн баран сылы кыайбатынан бэйэтэ өлбүт.
|
После возвращения сам скончался, не прожил и год.
| 0.582312
|
Кини айымньылара репрессияҕа түбэһэн өр кэмҥэ сүппүтэ, өссө бэйэтин да аҕыннарбаттара.
|
Его сочинения были под запретом из-за репрессии, даже его самого не упоминали.
| 0.688447
|
Дьэ ити биир түгэҥҥэ кыракый оччотооҕу "Кыһыл үлэһит" диэн колхоз Балаҕаннааҕар сылдьан ойуун уҥуоҕун хостотон ыар үктэллэммитин кэпсээтим.
|
Вот рассказал о тяжелом поступке, влекущем кару, связанном с раскопками останков шамана, который произошел в колхозе «Кысыл юлэсит» в Балаганнаахе.
| 0.655994
|
Оттон тустаах киһи С.И. Боло оччолорго бүтүн Саха сирин бүтүннүүтүн кэрийэригэр дэлэлээх элбэх эрэйи-моһолу төһөлөөхтө көрсүбүтэ буолуой?
|
Однако С. И. Боло, объезжая всю Якутию, сколько настрадался, сколько трудностей преодолел?
| 0.707297
|
Ол барыта наука туһугар сыраласпытын, ол инниттэн бэйэтин дууһатын толук уурбутун сөҕөбүн.
|
Восторгаюсь его преданностью, усердием во благо развития науки.
| 0.519929
|
Элбэх киһи ыалдьыбытыгар убайбытын Бастаайаны буруйдууллар этэ.
|
В болезни многочисленных людей винили нашего брата Бастаайа.
| 0.722777
|
Манчаары Баһылай Үөһээ Бүлүүгэ Манчаары икки хаһаак харабыллаах саас Бүлүүнэн, Үөһээ Бүлүүнэн Мархаҕа ааспыт.
|
Манчаары Баһылай Үөһээ Бүлүүгэ Это было весной. Манчаары, конвоируемый двумя стражниками-казаками, прошел через Верхневилюйск, Вилюйск в Марху.
| 0.804915
|
Ол иһэн Үөһээ Бүлүүгэ Нам нэһилиэгэр Балаҕаннаах диэн сиргэ күөх сах мунньаҕа буола турдаҕына кэлбит.
|
На участок Балаганнах наслега Нам прибыл во время наслежного собрания.
| 0.603582
|
Онно кинини Ноҥноойуктар (Василий Докторовтаах) диэн баай ыалга бэркэ сэргээн көрсүбүттэр.
|
Там богатая семья Василия Докторова (Ногнооуйук) встретила Манчары с почетом.
| 0.691314
|
Сыһык алдьатаннар, үчүгэйдик күндүлээбиттэр-маанылаабыттар.
|
Угостили запасенными впрок потрохами.
| 0.409536
|
Олохтоон үгүһү кэпсэппиттэр.
|
Спокойно сидели разговаривали о том, о сем.
| 0.446646
|
Ол саҕана Лөкөй (Гавриил Мухоплев), Баһыккаа (Василий Кардашевскай), Уйбаак уола (Иван Докторов) эҥин диэн бэрт кэҕэн, чобоо дьоннор бааллара үһү. Кинилэр тумустааннар айах-көс буолбуттар.
|
В разговоре участвовали словоохотливые Лөкөй (Гавриил Мухоплев), Баһыккаа (Василий Кардашевскай), Сын Уйбаака (Иван Докторов).
| 0.88168
|
Манчаары, бараары туран, манна үтүө дьоннор үөскээн сылдьар эбиккит диэн күндүлэрин-мааныларын уонна кэпсэтиилэрин иһин махтаммыт, онтон: «Убаастаабычча убаастааҥ.
|
Прощаясь, Манчаары поблагодарил хозяев за угощение и гостеприимную встречу. Потом сказал: «Среди вас я заметил молодых людей внушительной внешности.
| 0.522933
|
Бэрт сэбэрэлээх-дьүөрсүннээх ыччат дьоннор баар быһыылааххыт.
|
Я тоже когда-то был бойким парнем, никогда не бывал в стороне от веселья.
| 0.368683
|
Мин хаһан эрэ эмиэ көхтөөх-дэмнээх киһи сорсуйан иһэбин.
|
Может, вы покажете мне свои игры.
| 0.483565
|
Дьон оонньуутун-көргүтүн көрдөрүөх дьон баар буолаайаҕыт?», — диэн көрдөспүт.
|
Может, кто-то захочет себя показать? Я бы не отказался потягаться силой».
| 0.665141
|
Онуоха: «Оонньоон көрдөрдөххүнэ, эн көрдөрүөҥ этэ», — диэн Лөгүөнтэй уола Хабытта Хабырыыл (Гавриил Иннокентьевич Кардашевскай) диэн бэрт сэниэлээх даҕаны, кытыгырас даҕаны эдэр киһи баарыгар эппиттэр.
|
Хозяева обратились к сильному и резвому молодому человеку — сыну Легонтия Хабытта Хабырыылу (Гавриилу Иннокентьевичу Кардашевскому): «Ты — единственная наша надежда».
| 0.793474
|
«Мин хаһан кини хараҕын толоруохпун…», — диэн, кунаачардаан баран, кини, хаайыы бэрдиттэн, кэнники сөбүлэспит.
|
Молодой человек сначала отказывался, мол, не сможет соперничать с Манчары, потом пришлось согласиться.
| 0.258812
|
«Биир, бэрдэ биллэ да илик буоллар, саҥа туран эрэр ыччаттаахпыт.
|
Хозяева говорят: «У нас есть пока еще неизвестный, только набирающий силу молодой человек.
| 0.464445
|
Эн хараххын толорботоҕун да иһин, дьоҕойон, кырдьаҕаас, эн тылгын быһа гыммакка, кыратык оонньуу түһүөҕэ», — дэспиттэр.
|
Может, из-за уважения к вам он удовлетворит вашу просьбу, покажет, на что способен».
| 0.493936
|
Хабытта уон остуолбаҕа уон ыҥыырдаах аты сэлэлии баайтарбыт.
|
По требованию Хабытта к десяти столбам привязали десять оседланных лошадей.
| 0.3549
|
Онтон, сүүрэн битигирэйэн кэлэн, бэрт чэпчэкитик тоҕус аты үрдүлэринэн ойуолаан тэбиргэтэн баран, онус бэйэтин атын ыҥыырыгар тура түһээт, тэһиинин өрө охсон ылаат, маах сүүрдүүнэн Балаҕаннаах диэн сири тула эргитэн кэлбит.
|
Хабытта разбежался и легко промахнул по седлам девяти лошадей, а потом, стоя в полный рост в седле десятой лошади, проскакал так всю местность Балаганнах.
| 0.567699
|
Манчаары, Хабытта Хабырыылы ыга кууһан туран, махтаммыт, сыллабыт-уураабыт уонна: «Аныгы сүһүөххэ үчүгэй ыччат эбиккин!», — диэн хайҕаабыт.
|
Манчары был очень доволен: крепко обнял Хабытта, поцеловал и похвалил: «Хороший молодой человек уже и сейчас!»
| 0.694975
|
Манчаары, Мархаҕа олорон, тыанан Бүлүүгэ киирэ сылдьара үһү.
|
Когда Манчары жил в Мархе, приезжал в Вилюйск.
| 0.700552
|
Онтон биир сырыытыгар, Нам нэһилиэгэр кинээстээн олорор биһиги эһэбит Сымара Уус уола Киргиэлэй диэн киһи, кинини Балаҕаннаахха көрсөн, ону-маны кэпсэтэн баран: «Мин киирэр дьиэлээх, ыалдьыт-хоноһо табар киһитэбин.
|
В одну таких поездок его встретил в Балаганнахе наш дед, сын кузнеца Сымара Григорий, живущий в Намском наслеге. Разговорившись, наш дед пригласил его к себе домой: «У нас часто бывают гости.
| 0.711287
|
Олус тиэтэлэ суох буоллаххына, миэхэ баран хонон, өрөөн аас», — диэбит.
|
Если вы не торопитесь, то пойдемте к нам, может, и ночевать останетесь, отдохнете у нас».
| 0.698088
|
Манчаары ылыммыт.
|
Манчары согласился.
| 0.595635
|
Ол киһиэхэ баран, күндү-мааны үрдүгэр үс хоммут.
|
Его встретили, как дорогого гостя, и Манчары провел в семье три дня.
| 0.263857
|
Ол Киргиэлэй диэн бэрт аҕыйах саҥалаах, туохха да оччо иэҕиллибэт, ыадаҥ киһи эбитэ үһү.
|
Григорий этот был на самом деле немногословным, в кругу своих близких был известен как человек непростой.
| 0.574179
|
Ол гынан баран, Манчаары сэһэнин-тэптэнин үксэ бэйэтин эрэйдээх-буруйдаах олоҕун эргитэн сэһэргээбит.
|
Манчары рассказывал о своей тяжелой участи.
| 0.660003
|
Манчаары баарыгар Киргиэлэй оҕонньор: «Дьэ, кырдьык даҕаны, үтүө тыллаах-өстөөх, үтүө майгылаах-санаалаах киһи очурга оҕустаран, силискэ тэптэрэн сылдьар эбиккин.
|
Григорий сказал при прощании: «Да, вы очень добрый человек, который терпел в своей жизни очень много неудач.
| 0.671506
|
Миэхэ сылдьыбытыҥ бэлиэтин биир тарбыйахтаах ынахта илдьэ бар.
|
В знак того, что были у нас в гостях, дарю вам корову с теленком.
| 0.340732
|
Сүөһүтэ суох киһи туймуу гын», — диэбит.
|
Пусть эта корова принесет и других».
| 0.480406
|
Манчаары улаханнык махтаммыт уонна тарбыйахтаах ынаҕы сиэтэн барбыт.
|
Манчары был очень рад, благодарен хозяевам этого дома и вернулся домой с коровой с теленком.
| 0.518071
|
Лөкөй Хабырыыс Уон тохсус үйэҕэ Намҥа үөскээн ааспыт дьоннортон дьон өйүгэр-санаатыгар дириҥник иҥэн хаалбытынан Көрбөт Дьөгүөссэ уола Лөкөй Хабырыыс — Гаврил Егорович Мухоплев — диэн киһи ордук аатырбыт.
|
Лёкёй Хабырыыс В XIX веке из живших в Наме людей самым запомнившимся был сын Кёрбёт Джёгесси Лёкёй Хабырыыс — Гаврил Егорович Мухоплев.
| 0.857452
|
Кини 18351907 сыллардаахха олорон ааспыт.
|
Он жил в 18351907 годах.
| 0.928027
|
Лөкөй Хабырыыл орто аҕайдык олорбут элбэх оҕолордоох (кыргыттардаах) киһи эбитэ үһү.
|
Лёкёй Хабырыыс был середняком, имел множество детей (дочерей).
| 0.789041
|
Кини сааһын тухары, баайдары, баттыгастаахтары кытары күрэспитэ үһү. Ордук Нам нэһилиэгин кинээһин, улуус кулубатын Чохулах баайы (Кирик Иванович Докторовы) кытары элбэхтик "мөккүспүтүн, үҥсүбүтүн" туһунан кэпсээннэр бааллар.
|
Он всю жизнь судился с богачами. Наиболее распространены рассказы о его многочисленных спорах, жалобах на князя Намского наслега, головы улуса богача Чочулаха (Кирика Ивановича Докторова).
| 0.745779
|
Лөкөй оҕо сааһыгар аҕатын кытта өрүс үрдүгэр турар Харбахта диэн элгээни өрүскэ түһэрэн отучча дэһээтинэлээх сир таһаарбыт үһү.
|
В детстве Лёкёй с отцом спустили воду озера в долине речки под названием Харбахта в реку, таким образом получили земли в тридцать десятин.
| 0.613898
|
Онтукатын оччотооҕу сокуон быһыытынан, 40 сыл устатыгар бэйэтэ туһаныахтаах эбит.
|
По законам тех времен, теми землями в течение 40 лет должен пользоваться он сам.
| 0.679051
|
Ону нэһилиэк баһылыктара сотору буола-буола "бу дьадаҥы уол олус элбэх сирдээх" диэн былдьаан ылаллара үһү.
|
Эти угодья время от времени отнимали главы наслегов, говоря, что «этот бедняк имеет слишком много земель».
| 0.767603
|
Ону Лөкөй үҥсэн, атыыр айдааны тардан, төттөрү ылара үһү.
|
Тогда Лёкёй жаловался, поднимал шум и тем самым возвращал свои земли.
| 0.786883
|
Кини "баай баттыгаһа сиртэн халлааҥҥа тиийдэ", "сутука курдаахтар, өҥ моойторуктаахтар харахтара аһыллар, кулгаахтара тобуллар кэмнэрэ чугаһаата", "Баайдар үчэһэлэрэ тостуоҕа, унаар буруолара намтыаҕа", — дии-дии айаатыыра үһү.
|
Он говорил: «притеснение богачей поднялось до небес», «близится время прозрения бедняков с ремнями из заболони, цветными ошейниками», «разрушится жизнь, погаснет очаг богачей».
| 0.80411
|
Бадаҕа, кини актыыбынаһа 1905 сыллардааҕы сэрии уонна нуучча бастакы баайдыы революциятын саҕана күүһүрэ сылдьыбыт бадахтаах.
|
Видимо, его активность усилилась во время войны 1905 г. и первой русской революции.
| 0.765631
|
Лөкөй Өлүөхүмэ уонна Эдьигээн суолларын солоппут, онно сибиэбийэлэри туттарбыт, остуолбалары туруортарбыт.
|
Лёкёй содействовал расчищению дороги через леса Олёкмы и Жиганска, постройке там зимовий, установлению столбов.
| 0.652563
|
Кини "аан дойду аартыктаах, улуу дойду оспуостаах буолуохтаах" диэн тыллааҕа үһү.
|
Он всегда говорил: «весь мир должен иметь перевал, а великие земли — подъем».
| 0.685519
|
Онон Лөкөй Хабырыыл үтүөтүнэн Үөһээ Бүлүү түбэтэ балыктаах, бултаах Эдьигээн, бурдуктаах уонна атыылаах-эргиэннээх Өлүөхүмэни (Аанньааҕы) уонна ону ааһан, Бодойдону, Тоҥмоту кытта сибээһэ кэҥээбит, атыы-эргиэн үксүүр сирэ үөскээбит.
|
Тем самым, благодаря Лёкёй Хабырыылу глухой Верхневилюйск открыл пути в богатый рыбой, дичью Жиганск, урожайный злаками, известный продовольствием Олёкминск (Аанньях) и, кроме того, установил связи с Бодайдо и Томмот, появились новые горизонты торговли.
| 0.74624
|
Лөкөй Хабырыыл "Хомустааҕы" хордорбут улахан өҥөлөөх.
|
Лёкёй Хабырыыл оказал большое содействие в организации оросительных траншей «Хомустааха».
| 0.800646
|
XIX үйэ ортотугар улахан угуттар буоланнар "Хомустаах", "Орто күөл", "Ходоо", "Булуус тэппит" диэн, билигин И. Барахов аатынан совхоз киинэ буолан турар сирдэр, барылара хара мастарыттан уу буолан уонна хомус отунан анньан турбуттара үһү.
|
В середине XIX века из-за больших паводков "Хомустаах", "Орто кюёл", "Ходоо", "Булуус тэппит", которые ныне являются землями колхоза имени И. Барахова оказались затоплены и появились заросли камышей.
| 0.904013
|
Ол кэмҥэ дьоҥҥо ынах, сылгы сүөһү үксээн барбыт.
|
В ту пору начало увеличиваться поголовье скота и лошадей.
| 0.524951
|
Онтон сылтаан "Хомустааҕы" хорон өрүскэ түһэрэр туһунан боппуруос көтөҕүллүбүт.
|
Вследствие этого встал вопрос о спуске «Хомустааха» к реке.
| 0.771545
|
Алта сыл тухары лаппаакынан, хойгуонан хаһан муҥнаммыттар да, кыайбатахтар.
|
В течение 6 лет пытались рыть лопатами и кайлами канавы для спуска воды, но не преуспели.
| 0.442041
|
Тэриирэ кыайтарбата биир муҥ үһү.
|
Одной из причин была нехватка организованности.
| 0.524406
|
Ол иһин Лөкөйү салайааччынан анаабыттар.
|
Поэтому назначили руководителем Лёкёйя.
| 0.777127
|
Кини киирээтин хорууну хаһар үлэ эмискэ күүһүрбүт, бэрээдэк тупсубут уонна үс сайын устатыгар үлэни бүтэрэн, 1888 с. күһүн хоруу бүөтүн төлөрүтүү буолбут.
|
С его приходом усилилась работа над рытьём канав, улучшилась дисциплина труда, закончили рытьё канавы в течение 3 лет, осенью 1888 г. освободили канаву от запруды.
| 0.805505
|
Оччоҕо 14 саастаах сүүһүгэр чугаһаан баран өлбүт Спиридон Игнатьевич Кардашевскай — Сээс диэн ытыктабыллаах кырдьаҕас миэхэ маннык кэпсээбиттээх: «Дьэ, хоруу бүөтүн төлөрүтэр күн буолла.
|
14-летний в то время, чуть не доживший до ста лет уважаемый старец Спиридон Игнатьевич Кардашевский — Сээс однажды рассказал мне о том случае: «Наконец, настал день освобождения канавы от запруды (бюё).
| 0.921907
|
"Булуус тэппит" хоту эҥэригэр Болтооһойдор диэн баай ыаллар чугастарыгар киһи бөҕө чуоҕуйда Лөкөй Хабырыыл улахан кыллаах чабычахха арыылаах кымыһы толору кутан баран сиэллээх хамыйаҕынан арыылаах кымыһы ыһыахтыы-ыһыахтыы аҥар атаҕынан сөһүргэстээн туран алгыс алгыыр. "Аан ийэ дойдубут, аартыккын арыйан, суолгун тэлэйэн кулу!
|
В северной части «Булуус тэппит» близ жилья семьи богачей Болтоосой столпилось много народа, Лёкёй Хабырыыл, налив жирный кумыс в большой берестяной сосуд с конскими волосами, разбрызгивая его деревянным черпаком, встав на колени, говорил слова благословения: «Просторная наша мать-земля, открой свои долины, распахни широкие просторы!
| 0.781331
|
Эбэ хотуммут, эн убаҕаһыҥ уһуннаҕына, ууҥ бардаҕына, күөх сирэм көһүннэҕинэ, ачаа күөх аҥаатыннаҕына, уйгу-быйаҥ олохсуйуоҕа, өрөгөй-дьаалы үрдүөҕэ!
|
Бабушка наша, когда твои воды выйдут на простор, покажется зеленое раздолье, вырастет свежая трава, поселится благодать, возвысится успех!
| 0.662763
|
Кэнчээри ыччат кэскилэ кэҥиэҕэ, үөскүүр ыччат үөрүүтэ үксүөҕэ!
|
Расширятся будущие перспективы, прибавится радость и счастье подрастающего поколения!
| 0.561532
|
Уруй буоллун!
|
Да будет Уруй!
| 0.746951
|
Тускул буоллун!" — дии-дии алҕаата.
|
Да будет Тускул!».
| 0.771564
|
Баар дьон барыта "Уруй-уруй!", "Тускул-тускул!" — дии-дии үөгүлэстилэр.
|
Все присутствующие начали перекликаться: "Уруй-уруй!", "Тускул-тускул!".
| 0.873987
|
Онтон бүөнү төлөрүттүлэр — хоруу даамбатын сиирэ хастылар.
|
Затем изъяли запруду — прорвали канаву.
| 0.747795
|
Хаайтаран турар уу түһэр тыаһа этиҥ тыаһыныы ньирилээтэ. Хаһыллыбыт хорууну икки өттүнэн куоһуу охсон, хоруу үрдүнээҕи мастар сууллан үмүрүстүлэр.
|
Шум течения загражденной воды загремел как гром грозы. В прорытую канаву тотчас сверху упали деревья.
| 0.555378
|
Дьон үөрүүтэ, уруйа-айхала сүрдэммитэ…
|
Наступило всеобщее ликование…
| 0.561127
|
Болтооһойдор диэн баай ыалга кымыс бэлэмнэммит, элбэх сүөһү өлөрүллэн буһууламмыт, куораттан хас да бээдэрэ арыгы таһаарыллыбыт этэ.
|
Богатая семья Болтоосой приготовила кумыс, наварили много говядины, с города привезли несколько ведер алкоголя.
| 0.611689
|
Онно мунньустан, үөрүүлээх бырааһынньык буолбута.
|
Собравшись, устроили радостный праздник.
| 0.480396
|
Үс күннээх-түүн устатыгар уу, иччилээх курдук, өрүскэ көҥү түспүтэ уонна үөһэ этиллибит сирдэр барылара убаҕастара бүтэн, хара дьэбэрэнэн тиэрэ көрөн кэбиспиттэрэ.
|
За три ночи вода без остатка упала в реку и все вышеупомянутые земли накрылись черным болотом.
| 0.47729
|
Кэнники кинилэр кырыстанан, айыылаах от үүнэр буолбута, уйгу-быйаҥ аллыбыта…»
|
Позже покрылись целиной, заросли годной травой, сочилось изобилие…»
| 0.754169
|
Арыллар Силип Былыыр-былыыр, икки үйэ анараа өттүгэр, билиҥҥи Туобуйа нэһилиэгэр Арыллар Силип диэн тоҥус туйгуна, сахаттан ураты киһи олохсуйан олорбута үһү.
|
Арыллар Силип Давным-давно, два века тому назад, там, где ныне стоит наслег Туобуйа, жил, говорят, лучший из тунгусов Арыллар Силип, совсем другой, чем якуты.
| 0.872927
|
Кини Бүлүү баһыттан Ботуобуйа диэкиттэн кэлэн олоҕурбут.
|
Он пришел с устья Вилюйска, со стороны Ботуобуйа и обосновался здесь.
| 0.739924
|
Арыллар күүһүнэн-күдэҕинэн уонна сытыы-сыыдам, быһый сырыытынан бэйэтигэр тэҥнээҕи булбатаҕын туһунан үгүһү сэһэргииллэриттэн манныктары иһитиннэриэхпин баҕарабын.
|
Он не уступал, говорили, никому ни по силе, ни по проворности, я хотел бы рассказать некоторые из историй о нём.
| 0.554617
|
1. Арыллар Силип бэйэтин идэтин бар дьонугар оонньуу оҥостон көрдөрөрө үһү: таба маамыктатын ылан, аҥаар уһугунан бэйэтин курданан баран, Туобуйа күөл мууһугар сүүрэн элээрдэҕинэ, сүүрүүтэ түргэнин күүһүттэн, маамыкта сиргэ сыстыбакка, салгыҥҥа кылы тарпытын сыыйыллан иһэрэ дииллэр.
|
1. Арыллар Силип показывал людям свои способности ради забавы, говорят: брал олений аркан, одним концом опоясывал себя, и пока он бежал по льду озера Туобуйа, из-за стремительности его бега аркан не касался земли, растягиваясь будто натянутый в воздухе конский волос.
| 0.806602
|
Кини тайаҕы, кыыл табаны хаһан баҕарар атаҕынан сырсан охтортуур уонна хара тыа адьырҕаларын хагдаҥ эһэлэри кинилэр аһыыларыттан тыҥырахтарыттан куттаммакка, тайыытынан өттүктэтэр идэлээх эбит.
|
Он, когда ему вздумается, бегом догонял и валил лося и дикого оленя, оказывается; а еще имел привычку ходить только с рогатиной на лесных порыжелых медведей, не боясь их клыков и когтей.
| 0.655588
|
2. Арай биирдэ, куолутунан. Сааскы харалдьык тахсан эрдэҕинэ, Арыллар Силип дьиэнэн көһөн Кэйиктэҕэ хара тыанан, киһи сылдьыбат кэдэрги сирдэринэн айаннаан биир үрэххэ тиийбит.
|
2. Однажды по обыкновению, когда весной начали появляться проталины, Арыллар Силип переезжая с семьей в Кэйиктэ, ехал по дремучим чащам, по непроходимым местам и вышел к одному ручью.
| 0.826828
|
Онно ураһа туруорунан, хонон баран, сарсыарда бултуу бараары туран, кэргэнигэр эппит: — Оҕоҕун көр, кини бэйдиэ баран ойуурдааҕыга былдьатыа!
|
Там поставил урасу, заночевал, а утром, уходя на охоту, сказал жене: — Смотри за ребенком хорошо, уйдет в лес- угодит в лапы хозяина тайги!
| 0.783803
|
Кэргэнэ уончалаах уолун Миискэни ханна да ыытыам суоҕа диэн илдьэ хаалбыт.
|
Жена заверила, что никуда не отпустит своего десятилетнего сына Мишку.
| 0.501691
|
Аҕалара барбыта икки хоммутун кэннэ, сарсыарда уол таһырдьа соҕотоҕун сырыттаҕына, үрэх уҥуор ыраах, соҕуруу диэки, ыттар үрэллэрэ иһиллибит.
|
Когда после ухода отца на охоту прошло двое суток, мальчик болтался утром один наружу, и тут издалека, с другого берега ручья, с южной стороны, послышался лай собак.
| 0.602604
|
End of preview. Expand
in Data Studio
README.md exists but content is empty.
- Downloads last month
- 1