| verse_id,sanskrit_iast,sanskrit_devanagari |
| hetvād_1,tvaṃ ruṣṭā mayi cen namāmi bhavatīṃ neyaṃ tvayā namyatāṃ namyatvaṃ tvayi bhāti pārthivatayā manye mahārājavat / kumbhādiṣv ativartanāt tvaduditaṃ sādhāraṇaṃ sādhanaṃ vāgvādeṣv iti nirjito dayitayā rāmaḥ sukhaṃ rātu vaḥ,त्वं रुष्टा मयि चेन् नमामि भवतीं नेयं त्वया नम्यतां नम्यत्वं त्वयि भाति पार्थिवतया मन्ये महाराजवत् / कुम्भादिष्व् अतिवर्तनात् त्वदुदितं साधारणं साधनं वाग्वादेष्व् इति निर्जितो दयितया रामः सुखं रातु वः |
| hetvād_2,kṛṣṇaḥ puṣṇātu saukhyaṃ sumukhi sumukhatāṃ yāhi yāhi priyāṃ tām anyāsaktaṃ kuto māṃ kalaṣasi dayite kevalaṃ tvatsvabhāvāt / yady evaṃ mugdhatā te karaṇam idam asādhāraṇaṃ pakṣamātre vṛttatvād ity akasmāt praṇayakalahitāṃ rādhikāṃ sāntvayan vaḥ,कृष्णः पुष्णातु सौख्यं सुमुखि सुमुखतां याहि याहि प्रियां ताम् अन्यासक्तं कुतो मां कलषसि दयिते केवलं त्वत्स्वभावात् / यद्य् एवं मुग्धता ते करणम् इदम् असाधारणं पक्षमात्रे वृत्तत्वाद् इत्य् अकस्मात् प्रणयकलहितां राधिकां सान्त्वयन् वः |
| hetvād_3,sarvaṃ vastu sukhāvahaṃ tava punaḥ kautaskutīyaṃ vyathā kasmād evam udīryate jagad idaṃ yat tanmayaṃ bhāṣase / hetus savyabhicāra eṣa virahāt dṛṣṭāntayor ity ayaṃ saṃlāpas saha lakṣmaṇena viyujaḥ sītāpateḥ pātu vaḥ,सर्वं वस्तु सुखावहं तव पुनः कौतस्कुतीयं व्यथा कस्माद् एवम् उदीर्यते जगद् इदं यत् तन्मयं भाषसे / हेतुस् सव्यभिचार एष विरहात् दृष्टान्तयोर् इत्य् अयं संलापस् सह लक्ष्मणेन वियुजः सीतापतेः पातु वः |
| hetvād_4,bhīto 'haṃ virahī tuṣārakiraṇāt so 'yaṃ samujjṛmbhate vijñātaḥ katham eṣa te mama yatas tāpaṃ karoty uccakaiḥ / liṅgāt ko 'numinoti sādhyavirahavyāptād iyaṃ mugdhatā mā bhaiṣīr iti pātu vo raghupatis saumitriṇā sāntvitaḥ,भीतो ऽहं विरही तुषारकिरणात् सो ऽयं समुज्जृम्भते विज्ञातः कथम् एष ते मम यतस् तापं करोत्य् उच्चकैः / लिङ्गात् को ऽनुमिनोति साध्यविरहव्याप्ताद् इयं मुग्धता मा भैषीर् इति पातु वो रघुपतिस् सौमित्रिणा सान्त्वितः |
| hetvād_5,kā bhītis tava candrato raghupate doṣākaratvād asāv āsaktaḥ parapīḍane piśunavan naivaṃ kutaḥ kathyate / hetuḥ satpratipakṣa eṣa yad ayaṃ sadvṛttatāṃ gāhate sodaryeṇa nirastabhīr iti sukhaṃ puṣṇātu vo rāghavaḥ,का भीतिस् तव चन्द्रतो रघुपते दोषाकरत्वाद् असाव् आसक्तः परपीडने पिशुनवन् नैवं कुतः कथ्यते / हेतुः सत्प्रतिपक्ष एष यद् अयं सद्वृत्ततां गाहते सोदर्येण निरस्तभीर् इति सुखं पुष्णातु वो राघवः |
| hetvād_6,mithyeyaṃ virahavyathā tava mudaṃ datte purovartinī māyāmaithilakanyakā priyatamābhāvena satyeva sā / ity uktaḥ sahajena sāntvanavidhau hetor amuṣyāśrayāsiddhatvaṃ pratipādayann avatu vaḥ śrījānakīvallabhaḥ,मिथ्येयं विरहव्यथा तव मुदं दत्ते पुरोवर्तिनी मायामैथिलकन्यका प्रियतमाभावेन सत्येव सा / इत्य् उक्तः सहजेन सान्त्वनविधौ हेतोर् अमुष्याश्रयासिद्धत्वं प्रतिपादयन्न् अवतु वः श्रीजानकीवल्लभः |
| hetvād_7,cittaṃ me cittajanmā vidalayati śaraiḥ svāśrayaṃ nāśayet kaḥ sthūlatvāc cetaso 'sau kim iva na kurute nirvicārapravṛttaḥ / āhuś ceto 'ṇumānaṃ katham iha bhavati sthūlatā tatsvarūpāsiddho 'yaṃ hetur evaṃ daśarathasutayoḥ pātu saṃbhāṣitaṃ vaḥ,चित्तं मे चित्तजन्मा विदलयति शरैः स्वाश्रयं नाशयेत् कः स्थूलत्वाच् चेतसो ऽसौ किम् इव न कुरुते निर्विचारप्रवृत्तः / आहुश् चेतो ऽणुमानं कथम् इह भवति स्थूलता तत्स्वरूपासिद्धो ऽयं हेतुर् एवं दशरथसुतयोः पातु संभाषितं वः |
| hetvād_8,vadhyetāṃ śukasāraṇau na hi tayor vadhyatvam asty eva tat rakṣastvād daśakandharādivad ayaṃ hetus sahopādhikaḥ / sadrohatvam upādhir atra sugamaḥ śeṣas tvayā cintyatām ity ādityasutoktikhaṇḍanakaraḥ śrīrāghavaḥ pātu vaḥ,वध्येतां शुकसारणौ न हि तयोर् वध्यत्वम् अस्त्य् एव तत् रक्षस्त्वाद् दशकन्धरादिवद् अयं हेतुस् सहोपाधिकः / सद्रोहत्वम् उपाधिर् अत्र सुगमः शेषस् त्वया चिन्त्यताम् इत्य् आदित्यसुतोक्तिखण्डनकरः श्रीराघवः पातु वः |
| hetvād_9,jayyo rāghava eṣa mānuṣatayā tadbhakṣibhīr yātubhiḥ naivaṃ bādhita eva hetur uditaḥ pratyakṣamānena hi / kva pratyakṣam idaṃ kharādinihatāv ity agrajasyāgrato diśyāt tanmatabhidvibhīṣaṇasamudgītas sukhaṃ rāghavaḥ,जय्यो राघव एष मानुषतया तद्भक्षिभीर् यातुभिः नैवं बाधित एव हेतुर् उदितः प्रत्यक्षमानेन हि / क्व प्रत्यक्षम् इदं खरादिनिहताव् इत्य् अग्रजस्याग्रतो दिश्यात् तन्मतभिद्विभीषणसमुद्गीतस् सुखं राघवः |
| hetvād_10,ajñātvā hṛdgataṃ te katham abhilaṣitaṃ prārthaye bhāmini tvāṃ nanv etasmāt kaṭākṣād anuminu hṛdaye rāga eveti cen na / hetus sopādhiko 'yaṃ bhavati gurutaro hrībharo 'sminn upādhiḥ sādhyavyāpī priyādau sa khalu raṇamukhe sādhanāvyāpakaś ca,अज्ञात्वा हृद्गतं ते कथम् अभिलषितं प्रार्थये भामिनि त्वां नन्व् एतस्मात् कटाक्षाद् अनुमिनु हृदये राग एवेति चेन् न / हेतुस् सोपाधिको ऽयं भवति गुरुतरो ह्रीभरो ऽस्मिन्न् उपाधिः साध्यव्यापी प्रियादौ स खलु रणमुखे साधनाव्यापकश् च |
|
|
