| verse,sanskrit_iast,sanskrit_devanagari |
| 1.1,asti viśālaṃ kamalālulitapariṣvaṅgamaṅgalāyatanam śrīpativakṣaḥsthalamiva ratnojjvalamujjvalaṃ nagaram,अस्ति विशालं कमलालुलितपरिष्वङ्गमङ्गलायतनम् श्रीपतिवक्षःस्थलमिव रत्नोज्ज्वलमुज्ज्वलं नगरम् |
| 1.2,maṇibhūbimbitamuktāpralambanivahena yatra śeṣāhiḥ bhavanāni bibharti sadā bahudhātmānaṃ vibhajyeva,मणिभूबिम्बितमुक्ताप्रलम्बनिवहेन यत्र शेषाहिः भवनानि बिभर्ति सदा बहुधात्मानं विभज्येव |
| 1.3,vighno'bhisārikāṇāṃ bhavanagaṇaḥ sphāṭikaprabhāvikaṭaḥ yatra virājati rajanītimirapaṭaprakaṭaluṇṭhākaḥ,विघ्नोऽभिसारिकाणां भवनगणः स्फाटिकप्रभाविकटः यत्र विराजति रजनीतिमिरपटप्रकटलुण्ठाकः |
| 1.4,yatra trinayananayanajvalanajvālāvalīśalabhavṛttiḥ jīvati mānasajanmā śaśivadanāvadanakāntipīyūṣaiḥ,यत्र त्रिनयननयनज्वलनज्वालावलीशलभवृत्तिः जीवति मानसजन्मा शशिवदनावदनकान्तिपीयूषैः |
| 1.5,ratilulitalalitalalanāklamajalalavavāhino muhuryatra ślathakeśakusumaparimalavāsitadehā vahantyanilāḥ,रतिलुलितललितललनाक्लमजललववाहिनो मुहुर्यत्र श्लथकेशकुसुमपरिमलवासितदेहा वहन्त्यनिलाः |
| 1.6,navabisakisalayakavalanakaṣāyakalahaṃsakalaravo yatra kamalavaneṣu prasarati lakṣmyā iva nūpurārāvaḥ,नवबिसकिसलयकवलनकषायकलहंसकलरवो यत्र कमलवनेषु प्रसरति लक्ष्म्या इव नूपुरारावः |
| 1.7,nṛtyanmugdhamayūrā marakatadhārāgṛhāvalī satatam sendrāyudhadhananivahā prāvṛṇmūrteva yatrāste,नृत्यन्मुग्धमयूरा मरकतधारागृहावली सततम् सेन्द्रायुधधननिवहा प्रावृण्मूर्तेव यत्रास्ते |
| 1.8,śaśikiraṇaprāvaraṇasphāṭikaharmyeṣu hariṇaśāvākṣyaḥ yatra vibhānti sudhāmbudhidugdhataraṅgitthitā ivāpsarasaḥ,शशिकिरणप्रावरणस्फाटिकहर्म्येषु हरिणशावाक्ष्यः यत्र विभान्ति सुधाम्बुधिदुग्धतरङ्गित्थिता इवाप्सरसः |
| 1.9,tatrābhūdabhibhūtaprabhūtamāyānikāyaśatadhūrtaḥ sakalakalānilayānāṃ dhuryaḥ śrīmūladevākhyaḥ,तत्राभूदभिभूतप्रभूतमायानिकायशतधूर्तः सकलकलानिलयानां धुर्यः श्रीमूलदेवाख्यः |
| 1.10,nānādigdeśāgatadhūrtairupajīvyamānamativibhavaḥ sa prāpa vipulasaṃpadam ātmaguṇaiścakravartīva,नानादिग्देशागतधूर्तैरुपजीव्यमानमतिविभवः स प्राप विपुलसंपदम् आत्मगुणैश्चक्रवर्तीव |
| 1.11,bhuktottaraṃ sahṛdayair āsthānīsaṃsthitaṃ kadācittam abhyetya sārthavāho dattamahārhopahāramaṇikanakaḥ,भुक्तोत्तरं सहृदयैर् आस्थानीसंस्थितं कदाचित्तम् अभ्येत्य सार्थवाहो दत्तमहार्होपहारमणिकनकः |
| 1.12,praṇato hiraṇyaguptaḥ sahitaḥ putreṇa candraguptena prāptāsanasatkāraḥ provāca mhūrtaviśrāntaḥ,प्रणतो हिरण्यगुप्तः सहितः पुत्रेण चन्द्रगुप्तेन प्राप्तासनसत्कारः प्रोवाच म्हूर्तविश्रान्तः |
| 1.13,atiparicayasapratibhā tava purato mādṛśāmiyaṃ vāṇī grāmyāṅganeva nagare na tathā pragalbhyamāyāti,अतिपरिचयसप्रतिभा तव पुरतो मादृशामियं वाणी ग्राम्याङ्गनेव नगरे न तथा प्रगल्भ्यमायाति |
| 1.14,pihitabṛhaspatidhiṣaṇo ruciraḥ prajñāmarīcinicayaste tīkṣṇāṃśoriva sahajaḥ proṣitatimirāḥ karotyāśāḥ,पिहितबृहस्पतिधिषणो रुचिरः प्रज्ञामरीचिनिचयस्ते तीक्ष्णांशोरिव सहजः प्रोषिततिमिराः करोत्याशाः |
| 1.15,ājanmārjitabahuvidhamaṇimauktikakanakapūrṇakoṣasya eko mamaiṣa sūnuḥ saṃjātaḥ paścime vayasi,आजन्मार्जितबहुविधमणिमौक्तिककनकपूर्णकोषस्य एको ममैष सूनुः संजातः पश्चिमे वयसि |
| 1.16,mohasthānaṃ bālyaṃ yauvanamapi madanamānasonmādam anilāvalolanalinīdalajalacapalāśca vittacayāḥ,मोहस्थानं बाल्यं यौवनमपि मदनमानसोन्मादम् अनिलावलोलनलिनीदलजलचपलाश्च वित्तचयाः |
| 1.17,hāriṇyo hariṇadṛśaḥ satataṃ bhogābjamadhukarā dhūrtāḥ patitā paraṃparaiṣā doṣāṇāṃ mama sutasyāsya,हारिण्यो हरिणदृशः सततं भोगाब्जमधुकरा धूर्ताः पतिता परंपरैषा दोषाणां मम सुतस्यास्य |
| 1.18,dhūrtakarakandukānāṃ vāravadhūcaraṇanūpuramaṇīnām dhanikagṛhotpannānāṃ muktirnāstyeva mugdhānām,धूर्तकरकन्दुकानां वारवधूचरणनूपुरमणीनाम् धनिकगृहोत्पन्नानां मुक्तिर्नास्त्येव मुग्धानाम् |
| 1.19,ajñātadeśakālāś capalamukhāḥ paṅgavo'pi saplutayaḥ navavihagā iva mugdhā bhakṣyante dhūrtamārjāraiḥ,अज्ञातदेशकालाश् चपलमुखाः पङ्गवोऽपि सप्लुतयः नवविहगा इव मुग्धा भक्ष्यन्ते धूर्तमार्जारैः |
| 1.20,āśritajanatanayo'yaṃ tava vidvannijasutādhikaḥ satyam na yathā prayāti nāśaṃ tathāsya buddhiṃ prayaccha parām,आश्रितजनतनयोऽयं तव विद्वन्निजसुताधिकः सत्यम् न यथा प्रयाति नाशं तथास्य बुद्धिं प्रयच्छ पराम् |
| 1.21,iti vinayanamraśirasā tena vaco yuktamuktamavadhārya tamuvāca mūladevaḥ prītiprasaraiḥ prasāritauṣṭhāgraḥ,इति विनयनम्रशिरसा तेन वचो युक्तमुक्तमवधार्य तमुवाच मूलदेवः प्रीतिप्रसरैः प्रसारितौष्ठाग्रः |
| 1.22,āstāmeṣa sutaste mama bhavane nija iva prayatnaparaḥ jñāsyati mayopadiṣṭaṃ śanakaiḥ sakalaṃ kalāhṛdayam,आस्तामेष सुतस्ते मम भवने निज इव प्रयत्नपरः ज्ञास्यति मयोपदिष्टं शनकैः सकलं कलाहृदयम् |
| 1.23,iti tasya śāsanena svasutaṃ niḥkṣaipya tadgṛhe matimān natvātha sārthavāhaḥ prayayau nijamandiraṃ muditaḥ,इति तस्य शासनेन स्वसुतं निःक्षैप्य तद्गृहे मतिमान् नत्वाथ सार्थवाहः प्रययौ निजमन्दिरं मुदितः |
| 1.24,atha śithilakiraṇajālo dhūmarakāntirnirambarastaraṇiḥ abhavadadṛkṣyaḥ śanakaiḥ dhūrtairiva nirjitaḥ kitavaḥ,अथ शिथिलकिरणजालो धूमरकान्तिर्निरम्बरस्तरणिः अभवददृक्ष्यः शनकैः धूर्तैरिव निर्जितः कितवः |
| 1.25,astamite divasakare timirabharadviradasaṃsaktā sindūrapaṭalapāṭalakāntirivāgre babhau sandhyā,अस्तमिते दिवसकरे तिमिरभरद्विरदसंसक्ता सिन्दूरपटलपाटलकान्तिरिवाग्रे बभौ सन्ध्या |
| 1.26,tyaktāpi pratidivasaṃ divasadyutiranujagāma divasakaram na tu raktāpi hi sandhyā hṛdayaṃ jānāti kaḥ strīṇām,त्यक्तापि प्रतिदिवसं दिवसद्युतिरनुजगाम दिवसकरम् न तु रक्तापि हि सन्ध्या हृदयं जानाति कः स्त्रीणाम् |
| 1.27,gaganāṅgaṇakamalavane sandhyārāge gate śanaiḥ kvāpi aprāptasthitivikalaṃ babhrāma bhramaravibhramaṃ timiram,गगनाङ्गणकमलवने सन्ध्यारागे गते शनैः क्वापि अप्राप्तस्थितिविकलं बभ्राम भ्रमरविभ्रमं तिमिरम् |
| 1.28,tīkṣṇāṃśuvirahamohaiḥ timirairiva mīlitā babhūva mahī tīvro'pi janasya sadāyātaḥ khalu vallabho bhavati,तीक्ष्णांशुविरहमोहैः तिमिरैरिव मीलिता बभूव मही तीव्रोऽपि जनस्य सदायातः खलु वल्लभो भवति |
| 1.29,rajanī rarāja sitataratārakamuktākalāpakṛtaśobhā śabararamaṇīva paricitatimiramayūracchadābharaṇā,रजनी रराज सिततरतारकमुक्ताकलापकृतशोभा शबररमणीव परिचिततिमिरमयूरच्छदाभरणा |
| 1.30,atha pathikavadhūdahanaḥ śanakairudabhūnniśākarālokaḥ kumudaprabodhadūto vyasanaguruścakravākīṇām,अथ पथिकवधूदहनः शनकैरुदभून्निशाकरालोकः कुमुदप्रबोधदूतो व्यसनगुरुश्चक्रवाकीणाम् |
| 1.31,manmathasitātapatraṃ digvanitāsphaṭikadarpaṇo vimalaḥ virarāja rajaniramaṇīsitatilako yāminīnāthaḥ,मन्मथसितातपत्रं दिग्वनितास्फटिकदर्पणो विमलः विरराज रजनिरमणीसिततिलको यामिनीनाथः |
| 1.32,nijakaramṛṇālavallīvalayavilāsī lalāsa sitakāntiḥ gaganataṭinītaṭānte rajanikaro rājahaṃsa iva,निजकरमृणालवल्लीवलयविलासी ललास सितकान्तिः गगनतटिनीतटान्ते रजनिकरो राजहंस इव |
| 1.33,śyāmā śuśubhe śaśinā tayā manobhūrmadhūtsavastena madamuditamānasānāṃ tenāpi mṛgīdṛśāṃ līlā,श्यामा शुशुभे शशिना तया मनोभूर्मधूत्सवस्तेन मदमुदितमानसानां तेनापि मृगीदृशां लीला |
| 1.34,dhūrtāḥ samṛddhisacivā vicchāyāṃ padminīṃ parityajya phullāni viviśuralayaḥ sānandāḥ kumudavṛndāni,धूर्ताः समृद्धिसचिवा विच्छायां पद्मिनीं परित्यज्य फुल्लानि विविशुरलयः सानन्दाः कुमुदवृन्दानि |
| 1.35,jyotsnābhasmasmerā sulalitaśaśiśakalapeśalakapālā tārāsthipaṭalahārā śuśubhe kāpālikīva niśā,ज्योत्स्नाभस्मस्मेरा सुललितशशिशकलपेशलकपाला तारास्थिपटलहारा शुशुभे कापालिकीव निशा |
| 1.36,tasminprauḍhaniśākarakiraṇaprakaraprakāśitāśeṣe nijamaṇibhavanodyāne nirvartitabhāvanāsamādhānaḥ,तस्मिन्प्रौढनिशाकरकिरणप्रकरप्रकाशिताशेषे निजमणिभवनोद्याने निर्वर्तितभावनासमाधानः |
| 1.37,sphaṭikāsanopaviṣṭaḥ saha śaśinā nirvibhāgamitreṇa kandalimukhyaiḥ śiṣyaiḥ parivāritapādapīṭhāntaḥ,स्फटिकासनोपविष्टः सह शशिना निर्विभागमित्रेण कन्दलिमुख्यैः शिष्यैः परिवारितपादपीठान्तः |
| 1.38,provāca mūladevo vīkṣya ciraṃ sārthavāhasutamagre kurvandaśanamayūkhaiḥ lajjālīnāmiva jyotsnām,प्रोवाच मूलदेवो वीक्ष्य चिरं सार्थवाहसुतमग्रे कुर्वन्दशनमयूखैः लज्जालीनामिव ज्योत्स्नाम् |
| 1.39,śṛṇu putra vañcakānāṃ sakalakalāhṛdayasāramatikuṭilam jñāte bhavanti yasmin kṣaṇarucicapalāḥ śriyo'pyacalāḥ,शृणु पुत्र वञ्चकानां सकलकलाहृदयसारमतिकुटिलम् ज्ञाते भवन्ति यस्मिन् क्षणरुचिचपलाः श्रियोऽप्यचलाः |
| 1.40,eko'sminbhavagahane tṛṇapallavavalayajālasaṃcchannaḥ kūpaḥ patanti yasmin mugdhakuraṅgā nirālambe,एकोऽस्मिन्भवगहने तृणपल्लववलयजालसंच्छन्नः कूपः पतन्ति यस्मिन् मुग्धकुरङ्गा निरालम्बे |
| 1.41,so'yaṃ nidhānakumbho dambho nāṃa svabhāvagambhīraḥ kuṭilaiḥ kuhakabhujaṃgaiḥ saṃvṛtavadanaḥ sthito loke,सोऽयं निधानकुम्भो दम्भो नांअ स्वभावगम्भीरः कुटिलैः कुहकभुजंगैः संवृतवदनः स्थितो लोके |
| 1.42,māyārahasyamantraścintāmaṇirīpsitārthānām dambhaḥ prabhāvakārī dhūrtānāṃ śrīvaśīkaraṇam,मायारहस्यमन्त्रश्चिन्तामणिरीप्सितार्थानाम् दम्भः प्रभावकारी धूर्तानां श्रीवशीकरणम् |
| 1.43,matsyāsyevāpsu sadā dambhasya jñāyate gatiḥ kena nāsya karau na ca pādau na śiro durlakṣya evāsau,मत्स्यास्येवाप्सु सदा दम्भस्य ज्ञायते गतिः केन नास्य करौ न च पादौ न शिरो दुर्लक्ष्य एवासौ |
| 1.44,mantrabalena bhujaṃgā mugdhakuraṅgāśca kūṭayantreṇa sthalajālena vihaṅgā gṛhyante mānavāśca dambhena,मन्त्रबलेन भुजंगा मुग्धकुरङ्गाश्च कूटयन्त्रेण स्थलजालेन विहङ्गा गृह्यन्ते मानवाश्च दम्भेन |
| 1.45,janahṛdayavipralambho māyāsthambho jagajjayārambhaḥ jayati sadānupalambho māyārambhodayo dambhaḥ,जनहृदयविप्रलम्भो मायास्थम्भो जगज्जयारम्भः जयति सदानुपलम्भो मायारम्भोदयो दम्भः |
| 1.46,satatāvartabhrānte duḥsahamāyāsahasrakuṭilāre mūlaṃ dambho nābhirvipulatare cakrikācakre,सततावर्तभ्रान्ते दुःसहमायासहस्रकुटिलारे मूलं दम्भो नाभिर्विपुलतरे चक्रिकाचक्रे |
| 1.47,nayananimīlanamūlaḥ suciraṃ snānārdracūlajalasiktaḥ dambhataruḥ śucikusumaḥ sukhaśataśākhāśataiḥ phalitaḥ,नयननिमीलनमूलः सुचिरं स्नानार्द्रचूलजलसिक्तः दम्भतरुः शुचिकुसुमः सुखशतशाखाशतैः फलितः |
| 1.48,vrataniyamairbakadambhaḥ saṃvṛtaniyamaiśca kūrmajo dambhaḥ nibhṛtagatinayananiyamairghoro mārjārajo dambhaḥ,व्रतनियमैर्बकदम्भः संवृतनियमैश्च कूर्मजो दम्भः निभृतगतिनयननियमैर्घोरो मार्जारजो दम्भः |
| 1.49,bakadambho dambhapatirdambhanarendraśca kūrmajo dambhaḥ mārjāradambha eva prāpto dambheṣu cakravartitvam,बकदम्भो दम्भपतिर्दम्भनरेन्द्रश्च कूर्मजो दम्भः मार्जारदम्भ एव प्राप्तो दम्भेषु चक्रवर्तित्वम् |
| 1.50,nīcanakhaśmaśrukacaścūlī jaṭilaḥ pralambakūrco vā bahumṛttikāpiśācaḥ parimitabhāṣī prayatnapādatraḥ,नीचनखश्मश्रुकचश्चूली जटिलः प्रलम्बकूर्चो वा बहुमृत्तिकापिशाचः परिमितभाषी प्रयत्नपादत्रः |
| 1.51,sthūlagranthipavitrakapṛṣṭhārpitahemavallīkaḥ kakṣārpitapatapallavaruddhabhujo bhāṇḍahasta iva,स्थूलग्रन्थिपवित्रकपृष्ठार्पितहेमवल्लीकः कक्षार्पितपतपल्लवरुद्धभुजो भाण्डहस्त इव |
| 1.52,aṅgulibhaṅgavikalpana vividhavivādapravṛttapāṇḍityaḥ japacapaloṣṭhaḥ sajane dhyānaparo nagararathyāsu,अङ्गुलिभङ्गविकल्पन विविधविवादप्रवृत्तपाण्डित्यः जपचपलोष्ठः सजने ध्यानपरो नगररथ्यासु |
| 1.53,sābhinayāñcitaculakairācamanaiḥ suciramajjanaistīrthe saṃruddhasakalalokaḥ punaḥ punaḥ karṇakoṇasaṃsparśī,साभिनयाञ्चितचुलकैराचमनैः सुचिरमज्जनैस्तीर्थे संरुद्धसकललोकः पुनः पुनः कर्णकोणसंस्पर्शी |
| 1.54,sītkṛtadantaninādāveditahemantaduḥsahasnānaḥ vistīrṇatilakacarcāsūcitasarvopacārasurapūjaḥ,सीत्कृतदन्तनिनादावेदितहेमन्तदुःसहस्नानः विस्तीर्णतिलकचर्चासूचितसर्वोपचारसुरपूजः |
| 1.55,śirasā bibarti kusumaṃ vinipatitāṃ kākadṛṣṭim iva racayan evaṃ rūpaṃ puruṣo yo yaḥ sa sa dāmbhiko jñeyaḥ,शिरसा बिबर्ति कुसुमं विनिपतितां काकदृष्टिम् इव रचयन् एवं रूपं पुरुषो यो यः स स दाम्भिको ज्ञेयः |
| 1.56,nirguṇalokapraṇataḥsaguṇe stabdhaḥ svabandhuṣu dveṣī purajanakaruṇābandhuḥ kīrtyārthī dāṃbhiko dhūrtaḥ,निर्गुणलोकप्रणतःसगुणे स्तब्धः स्वबन्धुषु द्वेषी पुरजनकरुणाबन्धुः कीर्त्यार्थी दांभिको धूर्तः |
| 1.57,kāryopayogakāle praṇataśirāścāṭuśatakārī sabhrūbhaṅgo maunī kṛtakāryo dāmbhikaḥ krūraḥ,कार्योपयोगकाले प्रणतशिराश्चाटुशतकारी सभ्रूभङ्गो मौनी कृतकार्यो दाम्भिकः क्रूरः |
| 1.58,stambhitavibudhasamṛddhirdaityo yo'bhūtpurā jambhaḥ dambhaḥ so'yaṃ nivasati bhūmitale bhūtadeheṣu,स्तम्भितविबुधसमृद्धिर्दैत्यो योऽभूत्पुरा जम्भः दम्भः सोऽयं निवसति भूमितले भूतदेहेषु |
| 1.59,śucidambhaḥ śamadambhaḥ snātakadambhaḥ samādhidambhaśca niḥspṛhadambhasya tulāṃ yānti tu naite śatāṃśena,शुचिदम्भः शमदम्भः स्नातकदम्भः समाधिदम्भश्च निःस्पृहदम्भस्य तुलां यान्ति तु नैते शतांशेन |
| 1.60,śaucācāravivādī mṛtkṣayakārī svabāndhavasparśī śucidambhena jano'yaṃ viśvāmitratvamāyāti,शौचाचारविवादी मृत्क्षयकारी स्वबान्धवस्पर्शी शुचिदम्भेन जनोऽयं विश्वामित्रत्वमायाति |
| 1.61,saṃhṛtabahuvidhasattvo niḥkṣepadraviṇavāribahutṛṣṇaḥ satatamahiṃsādambho vaḍavāgniḥ sarvabhakṣo'yam,संहृतबहुविधसत्त्वो निःक्षेपद्रविणवारिबहुतृष्णः सततमहिंसादम्भो वडवाग्निः सर्वभक्षोऽयम् |
| 1.62,muṇḍo jaṭilo nagnaśchatrī daṇḍī kaṣāyacārī vā bhasmasmeraśarīro diśi diśi bhogī vijṛmbhate dambhaḥ,मुण्डो जटिलो नग्नश्छत्री दण्डी कषायचारी वा भस्मस्मेरशरीरो दिशि दिशि भोगी विजृम्भते दम्भः |
| 1.63,khalvāṭaḥ sthūlavapuḥ śuṣkatanurmunisamānarūpo vā śāṭakaveṣṭitaśīrṣaścaityonnataśikharaveṣṭano vāpi,खल्वाटः स्थूलवपुः शुष्कतनुर्मुनिसमानरूपो वा शाटकवेष्टितशीर्षश्चैत्योन्नतशिखरवेष्टनो वापि |
| 1.64,lobhaḥ pitātivṛddho jananī māyā sahodaraḥ kūṭaḥ kuṭilākṛtiśca gṛhiṇī putro dambhasya huṃkāraḥ,लोभः पितातिवृद्धो जननी माया सहोदरः कूटः कुटिलाकृतिश्च गृहिणी पुत्रो दम्भस्य हुंकारः |
| 1.65,bhagavānpurā svayaṃbhūḥ kṛtvā bhuvanāni bhūtasargaṃ ca viratavyāpāratayā suciraṃ cintānvitastasthau,भगवान्पुरा स्वयंभूः कृत्वा भुवनानि भूतसर्गं च विरतव्यापारतया सुचिरं चिन्तान्वितस्तस्थौ |
| 1.66,dṛṣṭvā sa martyaloke divyadṛśā mānuṣānnirālambān ārjavayogaviśeṣādaprāptadhanādisaṃbhogān,दृष्ट्वा स मर्त्यलोके दिव्यदृशा मानुषान्निरालम्बान् आर्जवयोगविशेषादप्राप्तधनादिसंभोगान् |
| 1.67,mīlitanayanaḥ kṣaipraṃ sthitvā māyāmaye samādhāne asṛjannṛṇāṃ (nṝṇāṃ?) vibhūtyai dambhaṃ saṃbhāvanādhāram,मीलितनयनः क्षैप्रं स्थित्वा मायामये समाधाने असृजन्नृणां (नॄणां?) विभूत्यै दम्भं संभावनाधारम् |
| 1.68,bibhrāṇaḥ kuśapūlīṃ pustakamāle kamaṇḍaluṃ śūnyam nijahṛdayakuṭilaśṛṅgaṃ daṇḍaṃ kṛṣṇājinaṃ khanitraṃ ca,बिभ्राणः कुशपूलीं पुस्तकमाले कमण्डलुं शून्यम् निजहृदयकुटिलशृङ्गं दण्डं कृष्णाजिनं खनित्रं च |
| 1.69,sthūlatarakuśapavitrakalāñchitakarṇaḥ pavitrapāṇiśca suvyaktamuṇḍamastakakuśaveṣṭitacūlamūlasitakusumaḥ,स्थूलतरकुशपवित्रकलाञ्छितकर्णः पवित्रपाणिश्च सुव्यक्तमुण्डमस्तककुशवेष्टितचूलमूलसितकुसुमः |
| 1.70,kāṣṭhastabdhagrīvo japacapaloṣṭhaḥ samādhilīnākṣaḥ rudrākṣavalayahasto mṛtparipūrṇaṃ vahanpātram,काष्ठस्तब्धग्रीवो जपचपलोष्ठः समाधिलीनाक्षः रुद्राक्षवलयहस्तो मृत्परिपूर्णं वहन्पात्रम् |
| 1.71,nayanāñcalaiḥ sakopairbhrukuṭīhuṃkāravadanasaṃjñābhiḥ bahuvidhakadarthanābhiḥ kathitākhilahṛdayavāñchito maunī,नयनाञ्चलैः सकोपैर्भ्रुकुटीहुंकारवदनसंज्ञाभिः बहुविधकदर्थनाभिः कथिताखिलहृदयवाञ्छितो मौनी |
| 1.72,rakṣanparasaṃsparśaṃ śaucārthī brahmaloke'pi dambhaḥ puro'sya tasthāvutthita evāsanākāṅkṣī,रक्षन्परसंस्पर्शं शौचार्थी ब्रह्मलोकेऽपि दम्भः पुरोऽस्य तस्थावुत्थित एवासनाकाङ्क्षी |
| 1.73,ākalpena sumahatā sahasāsya vaśīkṛtāḥ paraṃ tena saptarṣayo'pi tasmai praṇatāstasthuḥ kṛtāñjalayaḥ,आकल्पेन सुमहता सहसास्य वशीकृताः परं तेन सप्तर्षयोऽपि तस्मै प्रणतास्तस्थुः कृताञ्जलयः |
| 1.74,taṃ dṛṣṭvā parameṣṭhī līlākṛtasakalasargavargo'pi gauravavismayaharṣairniḥspandāndolitastasthau,तं दृष्ट्वा परमेष्ठी लीलाकृतसकलसर्गवर्गोऽपि गौरवविस्मयहर्षैर्निःस्पन्दान्दोलितस्तस्थौ |
| 1.75,tasyātitīvraniyamādgraste'gastye'tivismayeneva alpatapovratalajjākuñcitapṛṣṭhe vasiṣṭhe ca,तस्यातितीव्रनियमाद्ग्रस्तेऽगस्त्येऽतिविस्मयेनेव अल्पतपोव्रतलज्जाकुञ्चितपृष्ठे वसिष्ठे च |
| 1.76,atisaralanijamunivrataparigatakutse ca kūṇite kautse ḍambararahitātmataponirādare nārade vihite,अतिसरलनिजमुनिव्रतपरिगतकुत्से च कूणिते कौत्से डम्बररहितात्मतपोनिरादरे नारदे विहिते |
| 1.77,nijajānusaṃdhiśikhare jamadagnau magnavadane ca traste viśvāmitre valitagule gālavebhṛgau magne,निजजानुसंधिशिखरे जमदग्नौ मग्नवदने च त्रस्ते विश्वामित्रे वलितगुले गालवेभृगौ मग्ने |
| 1.78,sucirotthitamatikopādāsanakamale niviṣṭadṛṣṭiṃ ca śūlaprotamivāgre niḥspandamamandagarvagurugātram,सुचिरोत्थितमतिकोपादासनकमले निविष्टदृष्टिं च शूलप्रोतमिवाग्रे निःस्पन्दममन्दगर्वगुरुगात्रम् |
| 1.79,jñātvā tamāsanārthinamavadaddevaścaturmukhaḥ prītyā vikasannijadaśānarucā vihasanniva vāhanaṃ haṃsaṃ,ज्ञात्वा तमासनार्थिनमवदद्देवश्चतुर्मुखः प्रीत्या विकसन्निजदशानरुचा विहसन्निव वाहनं हंसं |
| 1.80,upaviśa putra mamāṅke niyamena mahīyasāticitreṇa arho'si guṇagaṇodgatagauravasaṃvādinānena,उपविश पुत्र ममाङ्के नियमेन महीयसातिचित्रेण अर्होऽसि गुणगणोद्गतगौरवसंवादिनानेन |
| 1.81,ityukto viśvasṛjā tasyāṅkamaśaṅkayā sasaṃkocaḥ abhyukṣya vārimuṣṭyā kṛcchreṇopāviśaddambhaḥ,इत्युक्तो विश्वसृजा तस्याङ्कमशङ्कया ससंकोचः अभ्युक्ष्य वारिमुष्ट्या कृच्छ्रेणोपाविशद्दम्भः |
| 1.82,dambha uvāca // noccairvācyamavaśyaṃ yadi vācyaṃ hastapadmena ācchādya vaktrarandhraṃ spṛṣṭo na syāṃ yathāsyavātāṃśaiḥ,दम्भ उवाच // नोच्चैर्वाच्यमवश्यं यदि वाच्यं हस्तपद्मेन आच्छाद्य वक्त्ररन्ध्रं स्पृष्टो न स्यां यथास्यवातांशैः |
| 1.83,tattasya śaucamatulaṃ dṛṣṭvā smerānano brahmā dambho'sīti jagāda prāyo hastāgramākampya,तत्तस्य शौचमतुलं दृष्ट्वा स्मेराननो ब्रह्मा दम्भोऽसीति जगाद प्रायो हस्ताग्रमाकम्प्य |
| 1.84,uttiṣṭhāḷsakalajalanidhiparikhāvalimekhalāṃ mahīmakhilām avatīrya bhuṅkṣvā bhogānvibudhairapi tattvato na vijñātaḥ,उत्तिष्ठाऌसकलजलनिधिपरिखावलिमेखलां महीमखिलाम् अवतीर्य भुङ्क्ष्वा भोगान्विबुधैरपि तत्त्वतो न विज्ञातः |
| 1.85,ityādarādvisṛṣṭo vidhinā saṃsārasāgaragatānām kaṇṭḥe śīlāṃ nibadhnanmartyānāmavatatāra mahīm,इत्यादराद्विसृष्टो विधिना संसारसागरगतानाम् कण्ट्ःए शीलां निबध्नन्मर्त्यानामवततार महीम् |
| 1.86,atha martyalokametya bhrāntvā dambho vanāni nagarāṇi viniveśya gauḍaviṣaye nijajayaketuṃ jagāma diśaḥ,अथ मर्त्यलोकमेत्य भ्रान्त्वा दम्भो वनानि नगराणि विनिवेश्य गौडविषये निजजयकेतुं जगाम दिशः |
| 1.87,vacane bāhlīkānāṃ vrataniyame prācyadākṣaiṇātyānāṃ adhikāre vīrāṇāṃ dambhaḥ sarvatra gauḍānām,वचने बाह्लीकानां व्रतनियमे प्राच्यदाक्षैणात्यानां अधिकारे वीराणां दम्भः सर्वत्र गौडानाम् |
| 1.88,ete dambhasahāyāḥ pratigrahaśrāddhasiddhacūrṇena kurvanti ye prabhāte yatastato bhasmanā tilakam,एते दम्भसहायाः प्रतिग्रहश्राद्धसिद्धचूर्णेन कुर्वन्ति ये प्रभाते यतस्ततो भस्मना तिलकम् |
| 1.89,tūrṇaṃ sahasrabhāgairbhuvanatalae saṃvibhajya bhūtāni mūrtaḥ satataṃ nivasati dambho vadane'dhikaraṇabhaṭṭānām,तूर्णं सहस्रभागैर्भुवनतलए संविभज्य भूतानि मूर्तः सततं निवसति दम्भो वदनेऽधिकरणभट्टानाम् |
| 1.90,guruhṛdayamaviśādagre bālakahṛdayaṃ tapasvihṛdayaṃ ca kuṭilaṃ niyogihṛdayaṃ dīkṣaitahṛdayaṃ svayaṃ dambhaḥ,गुरुहृदयमविशादग्रे बालकहृदयं तपस्विहृदयं च कुटिलं नियोगिहृदयं दीक्षैतहृदयं स्वयं दम्भः |
| 1.91,tadanu ca gaṇakacikitsakasevakavaṇijāṃ sahemakārāṇām naṭabhaṭagāyanavācakacakracarāṇāṃ ca hṛdayāni,तदनु च गणकचिकित्सकसेवकवणिजां सहेमकाराणाम् नटभटगायनवाचकचक्रचराणां च हृदयानि |
| 1.92,aṃśaiḥ praviśya hṛdayaṃ vividhavikāraiḥ samastajantūnām dambho viveśa paścādantaramiha pakṣaivṛkṣāṇām,अंशैः प्रविश्य हृदयं विविधविकारैः समस्तजन्तूनाम् दम्भो विवेश पश्चादन्तरमिह पक्षैवृक्षाणाम् |
| 1.93,matsyārthī carati tapaḥ suciraṃ niḥspanda ekapādena tīrtheṣu bakatapasvī tena vihaṅgāngato dambhaḥ,मत्स्यार्थी चरति तपः सुचिरं निःस्पन्द एकपादेन तीर्थेषु बकतपस्वी तेन विहङ्गान्गतो दम्भः |
| 1.94,vipulajaṭāvalkalinaḥ śītātapavātakarśitāḥ satatam vṛkṣā jalārthino yaddambhasya vijṛmbhitaṃ tadapi,विपुलजटावल्कलिनः शीतातपवातकर्शिताः सततम् वृक्षा जलार्थिनो यद्दम्भस्य विजृम्भितं तदपि |
| 1.95,evaṃ vicāraṇīyaḥ sarvagataḥ sarvahṛtsadā dambhaḥ jñāte tasminvividhe viphalā māyāvināṃ māyā,एवं विचारणीयः सर्वगतः सर्वहृत्सदा दम्भः ज्ञाते तस्मिन्विविधे विफला मायाविनां माया |
| 1.96,dambhavikāraḥ purato vañcakacakrasya kalpavṛkṣo'yam vāmanadambhena purā hariṇā trailokyamākrāntam,दम्भविकारः पुरतो वञ्चकचक्रस्य कल्पवृक्षोऽयम् वामनदम्भेन पुरा हरिणा त्रैलोक्यमाक्रान्तम् |
| 2.1,sargaḥ 2 lobhaḥ sadā vicintyo lubdhebhyaḥ sarvato bhayaṃ dṛṣṭam kāryākāryavicāro lobhākṛṣṭasya nāstyeva,सर्गः २ लोभः सदा विचिन्त्यो लुब्धेभ्यः सर्वतो भयं दृष्टम् कार्याकार्यविचारो लोभाकृष्टस्य नास्त्येव |
| 2.2,māyāvinimayavibhramanihnavavaicityakūṭakapaṭānām sañcayadurgapiśācaḥ sarvaharo mūlakāraṇāṃ lobhaḥ,मायाविनिमयविभ्रमनिह्नववैचित्यकूटकपटानाम् सञ्चयदुर्गपिशाचः सर्वहरो मूलकारणां लोभः |
| 2.3,sattvapraśamatapobhiḥ sattvadhanaiḥ śāstravedibhirvijitaḥ lobho'vaṭaṃ praviṣṭaḥ kuṭilaṃ hṛdayaṃ kirāṭānām,सत्त्वप्रशमतपोभिः सत्त्वधनैः शास्त्रवेदिभिर्विजितः लोभोऽवटं प्रविष्टः कुटिलं हृदयं किराटानाम् |
| 2.4,krayavikrayakūṭatulālāghavaniḥkṣeparakṣaṇavyājaiḥ ete hi divasacaurā muṣṇanti mudā janaṃ vaṇijaḥ,क्रयविक्रयकूटतुलालाघवनिःक्षेपरक्षणव्याजैः एते हि दिवसचौरा मुष्णन्ति मुदा जनं वणिजः |
| 2.5,hṛtvā dhanaṃ janānāṃ dinamakhilaṃ vividhakūṭamāyābhiḥ vitarati gṛhe kirāṭaḥ kaṣṭena varāṭakatritayam,हृत्वा धनं जनानां दिनमखिलं विविधकूटमायाभिः वितरति गृहे किराटः कष्टेन वराटकत्रितयम् |
| 2.6,ākhyāyikānurāgī vrajati sadā puṇyapustakaṃ śrotum daṣṭa iva kṛṣṇasarpaiḥ phalāyate dānadharmebhyaḥ,आख्यायिकानुरागी व्रजति सदा पुण्यपुस्तकं श्रोतुम् दष्ट इव कृष्णसर्पैः फलायते दानधर्मेभ्यः |
| 2.7,dvādaśyāṃ pitṛdivase saṃkramaṇe somasūryayorgrahaṇe suciraṃ snānaṃ kurute na dadāti kapardikāmekām,द्वादश्यां पितृदिवसे संक्रमणे सोमसूर्ययोर्ग्रहणे सुचिरं स्नानं कुरुते न ददाति कपर्दिकामेकाम् |
| 2.8,dattvā diśi diśi dṛṣṭiṃ yācakacakito'vaguṇṭhanaṃ kṛtvā caura iva kuṭilacārī palāyate vikaṭarathyābhiḥ,दत्त्वा दिशि दिशि दृष्टिं याचकचकितोऽवगुण्ठनं कृत्वा चौर इव कुटिलचारी पलायते विकटरथ्याभिः |
| 2.9,na dadāti prativacanaṃ vikrayakāle śaṭho vaṇiṅmaunī niḥkṣepapāṇipuruṣaṃ dṛṣṭvā saṃbhāṣaṇāṃ kurute,न ददाति प्रतिवचनं विक्रयकाले शठो वणिङ्मौनी निःक्षेपपाणिपुरुषं दृष्ट्वा संभाषणां कुरुते |
| 2.10,uttiṣṭhati namati vaṇik pṛcchati kuśalaṃ dadāti ca sthānaṃ niḥkṣepapāṇipuruṣaṃ dṛṣṭvā dharmyāṃ kathāṃ kuruteka,उत्तिष्ठति नमति वणिक् पृच्छति कुशलं ददाति च स्थानं निःक्षेपपाणिपुरुषं दृष्ट्वा धर्म्यां कथां कुरुतेक |
| 2.11,kaścidvadati tametya draviṇaṃ niḥkṣipya hanta gantāsmi bhrātaḥ paraṃ prabhāte viṣṭidinaṃ kiṃ karomyadya,कश्चिद्वदति तमेत्य द्रविणं निःक्षिप्य हन्त गन्तास्मि भ्रातः परं प्रभाते विष्टिदिनं किं करोम्यद्य |
| 2.12,tacchrutvā vikasitadṛgvadati sa mithyaiva nāṭayankhedam kārye prasāritākṣaḥ punaḥ punaḥ pārśvamavalokya,तच्छ्रुत्वा विकसितदृग्वदति स मिथ्यैव नाटयन्खेदम् कार्ये प्रसारिताक्षः पुनः पुनः पार्श्वमवलोक्य |
| 2.13,tvadadhīnaṃ sthānamidaṃ kiṃ tu ciraṃ nyāsapālanaṃ kaṭhinam viṣamau ca deśakālau sādhostava tadapi dāso'ham,त्वदधीनं स्थानमिदं किं तु चिरं न्यासपालनं कठिनम् विषमौ च देशकालौ साधोस्तव तदपि दासोऽहम् |
| 2.14,bhadrāḷ na dūṣitaiṣā niḥkṣepakṣemakāriṇī śastā ityanubhūtaṃ bahuśaḥ kāryajñaistvaṃ tu jānāsi,भद्राऌ न दूषितैषा निःक्षेपक्षेमकारिणी शस्ता इत्यनुभूतं बहुशः कार्यज्ञैस्त्वं तु जानासि |
| 2.15,viṣṭidine kimapi purāḷnyastaṃ kenāpi mitreṇa tūrṇaṃ punaśca śanakairnītaṃ kṣemeṇa kuśalena,विष्टिदिने किमपि पुराऌन्यस्तं केनापि मित्रेण तूर्णं पुनश्च शनकैर्नीतं क्षेमेण कुशलेन |
| 2.16,ityādi mugdhabuddherasamannjasavarṇanaṃ rahaḥ kṛtvā gṛhṇāti kanakanikaraṃ nṛtyaṃstattanmanorathaiḥ pāpaḥ,इत्यादि मुग्धबुद्धेरसमन्न्जसवर्णनं रहः कृत्वा गृह्णाति कनकनिकरं नृत्यंस्तत्तन्मनोरथैः पापः |
| 2.17,tatsaṃcūrṇanajātaiḥ krayavikrayalābharāśibhiranantaiḥ bhāṇḍapratibhāṇḍacayairupahasati dhanādhināthaṃ saḥ,तत्संचूर्णनजातैः क्रयविक्रयलाभराशिभिरनन्तैः भाण्डप्रतिभाण्डचयैरुपहसति धनाधिनाथं सः |
| 2.18,pūrṇāḥ kadaryavaṇijāṃ niḥsaṃbhogā nidhānadhanakumbhāḥ sīdanti kucataṭā iva duḥkhaphalā bālavidhavānām,पूर्णाः कदर्यवणिजां निःसंभोगा निधानधनकुम्भाः सीदन्ति कुचतटा इव दुःखफला बालविधवानाम् |
| 2.19,dānopabhogavirahitahiraṇyarakṣākṛtakṣaṇāḥ satatam saṃsārajīrṇamandiraviṣayaviṣamamahāmūṣakā vaṇijaḥ,दानोपभोगविरहितहिरण्यरक्षाकृतक्षणाः सततम् संसारजीर्णमन्दिरविषयविषममहामूषका वणिजः |
| 2.20,aṭati samutkaṭaveṣṭitavikaṭapaṭasphuṭaphaṭāṭopaḥ kuṭilaḥ kaṇṭakanicitaḥ purapatināmā vidhivyālaḥ,अटति समुत्कटवेष्टितविकटपटस्फुटफटाटोपः कुटिलः कण्टकनिचितः पुरपतिनामा विधिव्यालः |
| 2.21,atha puruṣaḥ sa digantaṃ bhrāntvā kenāpi daivayogena naṣṭadhano janarahitaḥ prāptaḥ sucirānnijaṃ deśam,अथ पुरुषः स दिगन्तं भ्रान्त्वा केनापि दैवयोगेन नष्टधनो जनरहितः प्राप्तः सुचिरान्निजं देशम् |
| 2.22,pṛcchati kamapi saśaṅkaḥ sa kirāṭaḥ kva nu gato mahāsattvaḥ tamupetya vadati kaścittasyādya sakhe vibhūtiranyaiva,पृच्छति कमपि सशङ्कः स किराटः क्व नु गतो महासत्त्वः तमुपेत्य वदति कश्चित्तस्याद्य सखे विभूतिरन्यैव |
| 2.23,vividhanavāṃśukamṛgamadacandanakarpūramaricapūgaphalaiḥ khaṭikāhastaḥ sa sadā gaṇayati koṭīrmuhūrtena,विविधनवांशुकमृगमदचन्दनकर्पूरमरिचपूगफलैः खटिकाहस्तः स सदा गणयति कोटीर्मुहूर्तेन |
| 2.24,asminmeruviśāle varabhavane rucirabhittikṛtacitre purapatināpyanuyāto vasati sukhaṃ sa hi mahājano yatra,अस्मिन्मेरुविशाले वरभवने रुचिरभित्तिकृतचित्रे पुरपतिनाप्यनुयातो वसति सुखं स हि महाजनो यत्र |
| 2.25,śrutvaitadatulavismayalolitamauliḥ sa tadgṛhaṃ gatvā dvāre sthagitastiṣṭhati niṣpratibho jīrṇakarpaṭaḥ suciram,श्रुत्वैतदतुलविस्मयलोलितमौलिः स तद्गृहं गत्वा द्वारे स्थगितस्तिष्ठति निष्प्रतिभो जीर्णकर्पटः सुचिरम् |
| 2.26,taṃ tuṅgabhavanavalabhījālāntarato vaṇikparijñāya nocchvasiti naṣṭacetastāḍita iva mūrdhni vajreṇa,तं तुङ्गभवनवलभीजालान्तरतो वणिक्परिज्ञाय नोच्छ्वसिति नष्टचेतस्ताडित इव मूर्ध्नि वज्रेण |
| 2.27,upasṛtya mandamandaṃ kathamapi saṃprāptanirjanāvasaraḥ taṃ yācate sa puruṣo draviṇaṃ svaṃ prakaṭitābhikyaḥ,उपसृत्य मन्दमन्दं कथमपि संप्राप्तनिर्जनावसरः तं याचते स पुरुषो द्रविणं स्वं प्रकटिताभिक्यः |
| 2.28,taṃ vadati so'nyadṛṣṭiḥ sabhrūbhaṅgaṃ vidhūtahastāgraḥ vañcakavacanaḥ pāpo vṛttikṣīṇaḥ kuto'yamāyātaḥ,तं वदति सोऽन्यदृष्टिः सभ्रूभङ्गं विधूतहस्ताग्रः वञ्चकवचनः पापो वृत्तिक्षीणः कुतोऽयमायातः |
| 2.29,kastvaṃ kasya kuto vā darśanamapi na smarāmi kiṃ kathanaiḥ ahaha kadā kutra tvaṃ vada kasya kimarpitaṃ kena,कस्त्वं कस्य कुतो वा दर्शनमपि न स्मरामि किं कथनैः अहह कदा कुत्र त्वं वद कस्य किमर्पितं केन |
| 2.30,paśyata kaṣṭhamaniṣṭaḥ kalikālaḥ kīdṛśo'yamāyātaḥ matto'rthameṣa vāñchati loko jānāti vā sarvam,पश्यत कष्ठमनिष्टः कलिकालः कीदृशोऽयमायातः मत्तोऽर्थमेष वाञ्छति लोको जानाति वा सर्वम् |
| 2.31,haraguptakule'smākaṃ niḥkṣepagrahaṇamapyasaṃbhāvyam kiṃ punarapahnavodgataghoramahāpātakasparśaḥ,हरगुप्तकुलेऽस्माकं निःक्षेपग्रहणमप्यसंभाव्यम् किं पुनरपह्नवोद्गतघोरमहापातकस्पर्शः |
| 2.32,tadapi satatābhiśaṃsī pratyākhyeyo janaḥ kathaṃ mahatām kathaya dinaṃ taddivase likhitaṃ sarvaṃ svayaṃ paśya,तदपि सतताभिशंसी प्रत्याख्येयो जनः कथं महताम् कथय दिनं तद्दिवसे लिखितं सर्वं स्वयं पश्य |
| 2.33,vṛddho'haṃ nyastabharaḥ putre sarvaṃ mamāsti likhitaṃ hi iti tena vinaṣṭadhṛtiḥ sa visṛṣṭastatsutāntikaṃ prāptaḥ,वृद्धोऽहं न्यस्तभरः पुत्रे सर्वं ममास्ति लिखितं हि इति तेन विनष्टधृतिः स विसृष्टस्तत्सुतान्तिकं प्राप्तः |
| 2.34,tāto jānāti suto jānāti pitaiva likhati sakalaṃ yat iti tasya bhavati suciraṃ gatāgataṃ kandukasyeva,तातो जानाति सुतो जानाति पितैव लिखति सकलं यत् इति तस्य भवति सुचिरं गतागतं कन्दुकस्येव |
| 2.35,rājakuladvāragate tasminprāptapravāsadattārthe sahate naraptikopaṃ tyajati kirāṭo na rūpakasyāṃśam,राजकुलद्वारगते तस्मिन्प्राप्तप्रवासदत्तार्थे सहते नरप्तिकोपं त्यजति किराटो न रूपकस्यांशम् |
| 2.36,paripīḍitaḥ sa rājñā vividhairapi yātanauśastraḥ mama haste niḥkṣiptaṃ kiṃcinnāstīti vaktyeva,परिपीडितः स राज्ञा विविधैरपि यातनौशस्त्रः मम हस्ते निःक्षिप्तं किंचिन्नास्तीति वक्त्येव |
| 2.37,evaṃ svabhāvalubdhāsva bhavanti dhanalavaṇavāribahutṛṣṇāḥ tṛṇalavamiva nijadehaṃ tyajanti leśaṃ na vittasya,एवं स्वभावलुब्धास्व भवन्ति धनलवणवारिबहुतृष्णाः तृणलवमिव निजदेहं त्यजन्ति लेशं न वित्तस्य |
| 2.38,devaṃ dhanādhināthaṃ vaiśravaṇaṃ sakalasaṃpadāṃ nilayam śukraḥ provāca purā vittārthī bālamittramabhyetya,देवं धनाधिनाथं वैश्रवणं सकलसंपदां निलयम् शुक्रः प्रोवाच पुरा वित्तार्थी बालमित्त्रमभ्येत्य |
| 2.39,pūrṇaḥ sakhe tavāyaṃ vibhavo vijitāmarāsuraiśvaryaḥ harṣaṃ vidadhāti paraṃ suhṛdāṃ śokaṃ ca śatrūṇām,पूर्णः सखे तवायं विभवो विजितामरासुरैश्वर्यः हर्षं विदधाति परं सुहृदां शोकं च शत्रूणाम् |
| 2.40,tvayi suhṛdi vittanāthe niḥsvo'haṃ bahukuṭumbasaṃbhāraḥ samaduḥkhasukhaṃ mittraṃ svādhīnatayoditaṃ praśaṃsanti,त्वयि सुहृदि वित्तनाथे निःस्वोऽहं बहुकुटुम्बसंभारः समदुःखसुखं मित्त्रं स्वाधीनतयोदितं प्रशंसन्ति |
| 2.41,yaśasi vihitādarāṇāmarthibhirupajīvyamānavibhavānām abhijātavaṃśajānāṃ suhṛdupabhogyāḥ śriyo mahatām,यशसि विहितादराणामर्थिभिरुपजीव्यमानविभवानाम् अभिजातवंशजानां सुहृदुपभोग्याः श्रियो महताम् |
| 2.42,upanatamatipuṇyacayaiḥ saṃpūrṇaṃ rakṣitaṃ ca yatnena saṃpadi vipadi trāṇaṃ bhavati nidhānaṃ ca mittraṃ ca,उपनतमतिपुण्यचयैः संपूर्णं रक्षितं च यत्नेन संपदि विपदि त्राणं भवति निधानं च मित्त्रं च |
| 2.43,ityuktaḥ sapra~ayaṃ daityācāryeṇa nirjane dhanadaḥ tamuvāca vicintya ciraṃ saṃruddhaḥ snehalobhābhyām,इत्युक्तः सप्रँअयं दैत्याचार्येण निर्जने धनदः तमुवाच विचिन्त्य चिरं संरुद्धः स्नेहलोभाभ्याम् |
| 2.44,jānānami bālamittraṃ tvāmahamatyantasaṃbhṛtasneham kiṃ tu na jīvitajīvaṃ draviṇalavaṃ tyaktumīśo'smi,जानानमि बालमित्त्रं त्वामहमत्यन्तसंभृतस्नेहम् किं तु न जीवितजीवं द्रविणलवं त्यक्तुमीशोऽस्मि |
| 2.45,snehārthī bandhujanaḥ kāryairbahubhirbhavanti mittrāṇi dārāḥ sutāśca sulabhā dhanamekaṃ durlabhaṃ loke,स्नेहार्थी बन्धुजनः कार्यैर्बहुभिर्भवन्ति मित्त्राणि दाराः सुताश्च सुलभा धनमेकं दुर्लभं लोके |
| 2.46,atisāhasamatiduṣkaram atyāścaryaṃ ca dānamarthānām yo'pi dadāti śarīraṃ na dadāti sa vittaleśamapi,अतिसाहसमतिदुष्करम् अत्याश्चर्यं च दानमर्थानाम् योऽपि ददाति शरीरं न ददाति स वित्तलेशमपि |
| 2.47,ityāśāparihāraiḥ pratyākhyāto dhanādhināthena bhagnamukho lulitamatirlajjāvaktro yayau śukraḥ,इत्याशापरिहारैः प्रत्याख्यातो धनाधिनाथेन भग्नमुखो लुलितमतिर्लज्जावक्त्रो ययौ शुक्रः |
| 2.48,sa vicintya gṛhe suciraṃ sacivaiḥ saha māyayā mahāyogī hartuṃ draviṇamaśeṣaṃ viveśa hṛdayaṃ dhaneśasya,स विचिन्त्य गृहे सुचिरं सचिवैः सह मायया महायोगी हर्तुं द्रविणमशेषं विवेश हृदयं धनेशस्य |
| 2.49,śukrāviṣṭaśarīro vaiśravaṇaḥ sakalamadbutatyāgaḥ tatkṛtasaṃketebhyaḥ pradadau vittaṃ dvijātibhyaḥ,शुक्राविष्टशरीरो वैश्रवणः सकलमद्बुतत्यागः तत्कृतसंकेतेभ्यः प्रददौ वित्तं द्विजातिभ्यः |
| 2.50,kauberaṃ dhanamakhilaṃ hṛtvā yāte'tha dānavācārye suciraṃ dhanādhināthaḥ śuśoca vijñāya tāṃ māyām,कौबेरं धनमखिलं हृत्वा यातेऽथ दानवाचार्ये सुचिरं धनाधिनाथः शुशोच विज्ञाय तां मायाम् |
| 2.51,hastanyastalalāṭaḥ saha śaṅkhamukundapadmādyaiḥ saṃcintya śukravikṛtiṃ sa jagādoṣṇaṃ viniḥśvasya,हस्तन्यस्तललाटः सह शङ्खमुकुन्दपद्माद्यैः संचिन्त्य शुक्रविकृतिं स जगादोष्णं विनिःश्वस्य |
| 2.52,suhṛdā marmajñena vyājānmāyāvinātilubdhena dhūrtena vañcito'haṃ daityāśrayadurjayena śukreṇa,सुहृदा मर्मज्ञेन व्याजान्मायाविनातिलुब्धेन धूर्तेन वञ्चितोऽहं दैत्याश्रयदुर्जयेन शुक्रेण |
| 2.53,adhunā dravyavihīnaḥ kṣaṇena tṛṇalāghavaṃ prāptaḥ kathayāmi kasya duḥkhaṃ karomi kiṃ vā kva gacchāmi,अधुना द्रव्यविहीनः क्षणेन तृणलाघवं प्राप्तः कथयामि कस्य दुःखं करोमि किं वा क्व गच्छामि |
| 2.54,dhanarahitaṃ tyajati jano janarahitaṃ paribhavāḥ samāyānti paribhūtasya śarīre vyasanavikāro mahābhārah,धनरहितं त्यजति जनो जनरहितं परिभवाः समायान्ति परिभूतस्य शरीरे व्यसनविकारो महाभारह् |
| 2.55,dayiteṣu śarīravatāṃ bata dharmalatālavāleṣu draviṇeṣu jīviteṣu ca sarvaṃ yāti prayāteṣu,दयितेषु शरीरवतां बत धर्मलतालवालेषु द्रविणेषु जीवितेषु च सर्वं याति प्रयातेषु |
| 2.56,vidvānsubhago mānī viśrutakarmā kulonnataḥ śūraḥ vittena bhavati sarvo vittahīnastu sadguṇo'pyaguṇaḥ,विद्वान्सुभगो मानी विश्रुतकर्मा कुलोन्नतः शूरः वित्तेन भवति सर्वो वित्तहीनस्तु सद्गुणोऽप्यगुणः |
| 2.57,iti duḥsahadhanavirahakleśānalaśoṣitāśayo dhanapaḥ suciraṃ vimṛṣya sacivairdevaṃ śarvaṃ yayau śaraṇam,इति दुःसहधनविरहक्लेशानलशोषिताशयो धनपः सुचिरं विमृष्य सचिवैर्देवं शर्वं ययौ शरणम् |
| 2.58,prākpratipannasakho'sau viśvaśaraṇyo maheśvarastena vijñapto nijavrttaṃ dūtaṃ visasarja śukrāya,प्राक्प्रतिपन्नसखोऽसौ विश्वशरण्यो महेश्वरस्तेन विज्ञप्तो निजव्र्त्तं दूतं विससर्ज शुक्राय |
| 2.59,dūtāhūtaṃ sahasā prāptaṃ śukraṃ dhanaprabhāśukram añjaliviracitamukuṭaṃ provāca puraḥsthitaṃ purajit,दूताहूतं सहसा प्राप्तं शुक्रं धनप्रभाशुक्रम् अञ्जलिविरचितमुकुटं प्रोवाच पुरःस्थितं पुरजित् |
| 2.60,mittramayaṃ draviṇapatirbhavatā bata vañcitaḥ kṛtajñena mittradrohe prasarati na hi nāma janaḥ kṛtaghno'pi,मित्त्रमयं द्रविणपतिर्भवता बत वञ्चितः कृतज्ञेन मित्त्रद्रोहे प्रसरति न हि नाम जनः कृतघ्नोऽपि |
| 2.61,agaṇitayaśasā tyaktasthitinā kriyate'tha yākṛtajñena snigdhe suhṛdi sarāge mitre tava vañcanā na yuktā sā,अगणितयशसा त्यक्तस्थितिना क्रियतेऽथ याकृतज्ञेन स्निग्धे सुहृदि सरागे मित्रे तव वञ्चना न युक्ता सा |
| 2.62,etatkiṃ śrutasadṛśaṃ tvadvratayogyaṃ kulānurūpaṃ vā kṛtavānasi yatsumate paribhūtaguṇodayaṃ karma,एतत्किं श्रुतसदृशं त्वद्व्रतयोग्यं कुलानुरूपं वा कृतवानसि यत्सुमते परिभूतगुणोदयं कर्म |
| 2.63,kimayaṃ sunayābhyāsaḥ praśamo vā gurujanopadeśo vāḷ mativibhavaḥ sahajo vā vañcakatāṃ yena yāto'si,किमयं सुनयाभ्यासः प्रशमो वा गुरुजनोपदेशो वाऌ मतिविभवः सहजो वा वञ्चकतां येन यातोऽसि |
| 2.64,kasya na dayitaṃ vittaṃ cittaṃ hriyate na kasya vittena kiṃ tu yaśodhanalubdhā vāñchanti na duṣkṛtairarthān,कस्य न दयितं वित्तं चित्तं ह्रियते न कस्य वित्तेन किं तु यशोधनलुब्धा वाञ्छन्ति न दुष्कृतैरर्थान् |
| 2.65,mā mā malinaya vimalaṃ bhṛgukulamamalaṃ malena lobhena lobhajalado hi śatrurviśadayaśorājahaṃsānām,मा मा मलिनय विमलं भृगुकुलममलं मलेन लोभेन लोभजलदो हि शत्रुर्विशदयशोराजहंसानाम् |
| 2.66,tyaktvā kīrtimanantāmanilākulatṛṇalavopamānarthān gṛhṇāti yaḥ sa madhye dhūrtānāṃ kīdṛśo dhūrtaḥ,त्यक्त्वा कीर्तिमनन्तामनिलाकुलतृणलवोपमानर्थान् गृह्णाति यः स मध्ये धूर्तानां कीदृशो धूर्तः |
| 2.67,utsṛjya sādhuvṛttaṃ kutilādhiyā vañcitaḥ paro yena ātmaiva mūḍhamatinā kṛtasukṛto vañcitastena,उत्सृज्य साधुवृत्तं कुतिलाधिया वञ्चितः परो येन आत्मैव मूढमतिना कृतसुकृतो वञ्चितस्तेन |
| 2.68,niyatā dūṣitayaśasāṃ bata kisalayakomalā prakṛtyaiva apavādaviṣatarūtthairāmodairmūrchitā lakṣmīḥ,नियता दूषितयशसां बत किसलयकोमला प्रकृत्यैव अपवादविषतरूत्थैरामोदैर्मूर्छिता लक्ष्मीः |
| 2.69,na hi nāma sajjanānāṃ śuddhayaśaḥsphaṭikakadarpaṇo vimalaḥ paribhavaduḥkhitajanatāniḥśvāsairmalinatāmeti,न हि नाम सज्जनानां शुद्धयशःस्फटिककदर्पणो विमलः परिभवदुःखितजनतानिःश्वासैर्मलिनतामेति |
| 2.70,asamañjasamatimalinaṃ mohadvyaktiṃ samāgataṃ karma tasya viśuddhiḥ kriyatāṃ paravittasamarpaṇenaiva,असमञ्जसमतिमलिनं मोहद्व्यक्तिं समागतं कर्म तस्य विशुद्धिः क्रियतां परवित्तसमर्पणेनैव |
| 2.71,apavādadhūlidhūsaramamalayaśo mṛjyatāṃ svahastena asmadvacanaṃ kriyatāṃ paradhanamutsṛjyatāmetat,अपवादधूलिधूसरममलयशो मृज्यतां स्वहस्तेन अस्मद्वचनं क्रियतां परधनमुत्सृज्यतामेतत् |
| 2.72,ityuktaḥ sānunayaṃ tribhuvanagurūṇāpi devadevena paradhananibaddhatṛṣṇaḥ provāca kṛtāñjaliḥ śukraḥ,इत्युक्तः सानुनयं त्रिभुवनगुरूणापि देवदेवेन परधननिबद्धतृष्णः प्रोवाच कृताञ्जलिः शुक्रः |
| 2.73,bhagavanbhavataḥ śāsanamamarendrakirīṭakoṭiviśrāntam laṅghayati ko nu mohāddaurgatyaṃ sattvahāri yadi na syāt,भगवन्भवतः शासनममरेन्द्रकिरीटकोटिविश्रान्तम् लङ्घयति को नु मोहाद्दौर्गत्यं सत्त्वहारि यदि न स्यात् |
| 2.74,yasya kṣīṇasya gṛhe bhṛtyā dārāḥ sutāśca sīdanti kāryākāryavicāṛo draviṇādāneṣu kastasya,यस्य क्षीणस्य गृहे भृत्या दाराः सुताश्च सीदन्ति कार्याकार्यविचाऋओ द्रविणादानेषु कस्तस्य |
| 2.75,mitramayaṃ dhananātho vipadi trāṇaṃ vicintitaḥ satatam vṛddhiṃ yātaḥ sumahānāśābandhaśca me hṛdaye,मित्रमयं धननाथो विपदि त्राणं विचिन्तितः सततम् वृद्धिं यातः सुमहानाशाबन्धश्च मे हृदये |
| 2.76,abhyetya yācito'pi tyaktvā lajjāṃ mayāḷvihatalajjaḥ cicchedaiṣa mamāśāṃ sahasā pratiṣedhaśastreṇa,अभ्येत्य याचितोऽपि त्यक्त्वा लज्जां मयाऌविहतलज्जः चिच्छेदैष ममाशां सहसा प्रतिषेधशस्त्रेण |
| 2.77,tena prahatamaśastraṃ dāho'nagniśca nirviṣaṃ maraṇam vihitaṃ śaṭhena mohādāśābhaṅghaḥ kṛto yena,तेन प्रहतमशस्त्रं दाहोऽनग्निश्च निर्विषं मरणम् विहितं शठेन मोहादाशाभङ्घः कृतो येन |
| 2.78,tasmānmamaiṣa śatruḥ sukṛtasama śātruvañcanāpāpam riktasya nirapavādo vyājenopārjito'pyarthaḥ,तस्मान्ममैष शत्रुः सुकृतसम शात्रुवञ्चनापापम् रिक्तस्य निरपवादो व्याजेनोपार्जितोऽप्यर्थः |
| 2.79,aṇu dhanamapi na tyājyaṃ mama bhavatā jñāpite satyam vittaṃ jīvitamagryaṃ jīvitahānirdhanatyāgaḥ,अणु धनमपि न त्याज्यं मम भवता ज्ञापिते सत्यम् वित्तं जीवितमग्र्यं जीवितहानिर्धनत्यागः |
| 2.80,iti saṃbhāṣiṇamasakṛddaityaguruṃ prārthitaṃ punarbahuśāḥ kavalīcakāra sahasā pratiṣedharuṣā virūpākṣaḥ,इति संभाषिणमसकृद्दैत्यगुरुं प्रार्थितं पुनर्बहुशाः कवलीचकार सहसा प्रतिषेधरुषा विरूपाक्षः |
| 2.81,jaṭharāntare purāreḥ pralayānalavipulabhīṣaṇāboge prakvāthyamānakāyaḥ śukraścukrośa sākrośaḥ,जठरान्तरे पुरारेः प्रलयानलविपुलभीषणाबोगे प्रक्वाथ्यमानकायः शुक्रश्चुक्रोश साक्रोशः |
| 2.82,tyaja dhanamiti viṣamadṛśā punaḥ punaḥ prerito'vadacchukraḥ nidhanaṃ mamāstu bhagavandhanadadhanaṃ na tyajāmi kiṃcidapi,त्यज धनमिति विषमदृशा पुनः पुनः प्रेरितोऽवदच्छुक्रः निधनं ममास्तु भगवन्धनदधनं न त्यजामि किंचिदपि |
| 2.83,atha dhāraṇāpravṛddhajvalanajvālāsahasravikarāle śukraścukrośa bhṛśaṃ ghoragabhīre harodare patitaḥ,अथ धारणाप्रवृद्धज्वलनज्वालासहस्रविकराले शुक्रश्चुक्रोश भृशं घोरगभीरे हरोदरे पतितः |
| 2.84,tamuvāca devedevastyajya durgrahadagdha paravittam asminnudaramahodadhivaḍavāgnau mā gamaḥ pralayam,तमुवाच देवेदेवस्त्यज्य दुर्ग्रहदग्ध परवित्तम् अस्मिन्नुदरमहोदधिवडवाग्नौ मा गमः प्रलयम् |
| 2.85,so'vadadatiśayatāpasphuṭitāsthivasāpravāhabahalāgnau paramiha maraṇaṃ śreyo draviṇakaṇaṃ na tyajāmi socchvāsaḥ,सोऽवददतिशयतापस्फुटितास्थिवसाप्रवाहबहलाग्नौ परमिह मरणं श्रेयो द्रविणकणं न त्यजामि सोच्छ्वासः |
| 2.86,punarapi ghoratarodgatakālānaladhāraṇānalajvalitaḥ śukraścakre devyāḥ stotraṃ kṣaṇaleśaśeṣāyuḥ,पुनरपि घोरतरोद्गतकालानलधारणानलज्वलितः शुक्रश्चक्रे देव्याः स्तोत्रं क्षणलेशशेषायुः |
| 2.87,stotrapadārādhitayā gauryā praṇayaprasādite rudre tadvacasā labdhadhṛtiḥ śukradvāreṇa niryayau śukraḥ,स्तोत्रपदाराधितया गौर्या प्रणयप्रसादिते रुद्रे तद्वचसा लब्धधृतिः शुक्रद्वारेण निर्ययौ शुक्रः |
| 2.88,evaṃ svabhāvalubdhāstīvratarāṃ yātanāmapi sahante na tu saṃtyajanti vittaṃ kauṭilyamivādhamaḥ sahajam,एवं स्वभावलुब्धास्तीव्रतरां यातनामपि सहन्ते न तु संत्यजन्ति वित्तं कौटिल्यमिवाधमः सहजम् |
| 2.89,tasmāllobhasamutthā kapaṭakalā kuṭilavartinī māyā lubdhahṛdayeṣu nivasati nālubdho vañcanaṃ kurute,तस्माल्लोभसमुत्था कपटकला कुटिलवर्तिनी माया लुब्धहृदयेषु निवसति नालुब्धो वञ्चनं कुरुते |
| 3.1,sargaḥ 3 kāmaḥ kamanīyatayā kimapi nikāmaṃ karoti saṃmoham viṣāmiva viṣamaṃ sahasā madhuratayā jīvanaṃ harati,सर्गः ३ कामः कमनीयतया किमपि निकामं करोति संमोहम् विषामिव विषमं सहसा मधुरतया जीवनं हरति |
| 3.2,ete hi kāmakalitāḥ parimalalīnālivalayahuṃkāraiḥ sūcitadānāḥ kariṇo badhyante kṣipramabalābhiḥ,एते हि कामकलिताः परिमललीनालिवलयहुंकारैः सूचितदानाः करिणो बध्यन्ते क्षिप्रमबलाभिः |
| 3.3,pādāghātāḥ śitāṅkuśaghaṭanā nigaḍādisaṃrodham viṣayamuṣitaḥ karīndraḥ kiṃ na smaravañcitaḥ sahate,पादाघाताः शिताङ्कुशघटना निगडादिसंरोधम् विषयमुषितः करीन्द्रः किं न स्मरवञ्चितः सहते |
| 3.4,dīrghavyasananiruddho bhrūbhaṅgajño vidheyatāṃ yātaḥ viṣayavivaśo manuṣyaḥ keliśikhaṇḍīva nartyate strībhiḥ,दीर्घव्यसननिरुद्धो भ्रूभङ्गज्ञो विधेयतां यातः विषयविवशो मनुष्यः केलिशिखण्डीव नर्त्यते स्त्रीभिः |
| 3.5,raktākarṣaṇasaktā māyābhirmohatimirarajanīṣu nāryaḥ piśācikā iva haranti hṛdayāni mugdhānām,रक्ताकर्षणसक्ता मायाभिर्मोहतिमिररजनीषु नार्यः पिशाचिका इव हरन्ति हृदयानि मुग्धानाम् |
| 3.6,rāgimṛgavāgurāṇāṃ hṛdayadvipabandhaśṛṅkhalaughānām vyasananavavallarīṇāṃ strīṇāṃ na mucyate vaśagaḥ,रागिमृगवागुराणां हृदयद्विपबन्धशृङ्खलौघानाम् व्यसननववल्लरीणां स्त्रीणां न मुच्यते वशगः |
| 3.7,saṃsāracitramāyāṃ śambaramāyāṃ vicittimāyāṃ ca yo jānāti jitātmā so'pi na jānāti yoṣitāṃ māyām,संसारचित्रमायां शम्बरमायां विचित्तिमायां च यो जानाति जितात्मा सोऽपि न जानाति योषितां मायाम् |
| 3.8,kusumasukumāradehā vajraśilākaṭhinahrdayasadbhāvāḥ janayanti kasya nāntarvicitracaritāḥ striyo moham,कुसुमसुकुमारदेहा वज्रशिलाकठिनह्र्दयसद्भावाः जनयन्ति कस्य नान्तर्विचित्रचरिताः स्त्रियो मोहम् |
| 3.9,anuraktajanaviraktā namrotsiktā viraktarāgiṇyaḥ vañcanavacanāsaktā nāryaḥ sadbhāvaśaṅkinyaḥ,अनुरक्तजनविरक्ता नम्रोत्सिक्ता विरक्तरागिण्यः वञ्चनवचनासक्ता नार्यः सद्भावशङ्किन्यः |
| 3.10,jātaḥ sa eva loke bahujanadṛṣṭā vilāsakuṭilāṅgī dhairyadhvaṃsapatākā yasya na patnī prabhurgehe,जातः स एव लोके बहुजनदृष्टा विलासकुटिलाङ्गी धैर्यध्वंसपताका यस्य न पत्नी प्रभुर्गेहे |
| 3.11,vijitasya madavikāraiḥ strībhirmūkasya naṣṭasaṃjñasya gṛhadhūlipaṭalamakhilaṃ vadane niḥkṣipyate bhartuḥ,विजितस्य मदविकारैः स्त्रीभिर्मूकस्य नष्टसंज्ञस्य गृहधूलिपटलमखिलं वदने निःक्षिप्यते भर्तुः |
| 3.12,kṛtakāparisphuṭākṣarakāmakalābhiḥ svabhāvamugdheva tilakāya candrabimbaṃ mugdhapatiṃ yācate prauḍha,कृतकापरिस्फुटाक्षरकामकलाभिः स्वभावमुग्धेव तिलकाय चन्द्रबिम्बं मुग्धपतिं याचते प्रौढ |
| 3.13,svairavihāragatāgatakhinnāyāstīrthadarśanavyājaiḥ bhartā vilāsavijitaścaraṇau mṛdnāti capalāyāḥ,स्वैरविहारगतागतखिन्नायास्तीर्थदर्शनव्याजैः भर्ता विलासविजितश्चरणौ मृद्नाति चपलायाः |
| 3.14,nayanavikārairanyaṃ vacanairanyaṃ viceṣṭitairanyam ramayati suratenānyaṃ strī bahurūpā svabhāvena,नयनविकारैरन्यं वचनैरन्यं विचेष्टितैरन्यम् रमयति सुरतेनान्यं स्त्री बहुरूपा स्वभावेन |
| 3.15,nijapayicapalakurāṅgī paratarubhṛṅgī svabhāvamātaṅgī mithyāvibhramabhṛṅgī kuṭilabhujaṅgī nijā kasya,निजपयिचपलकुराङ्गी परतरुभृङ्गी स्वभावमातङ्गी मिथ्याविभ्रमभृङ्गी कुटिलभुजङ्गी निजा कस्य |
| 3.16,bahuvidhataruṇanirargalasaṃbhogasukhārthabhoginī veśyā dhanyeti vadanti sadā socchvāsā nirjane nāryaḥ,बहुविधतरुणनिरर्गलसंभोगसुखार्थभोगिनी वेश्या धन्येति वदन्ति सदा सोच्छ्वासा निर्जने नार्यः |
| 3.17,capalā tiṣṭhati harmye gāyati rathyāvalokinī svairam dhāvatyakāraṇaṃ vāḷhasati sphaṭikāśmamāleva,चपला तिष्ठति हर्म्ये गायति रथ्यावलोकिनी स्वैरम् धावत्यकारणं वाऌहसति स्फटिकाश्ममालेव |
| 3.18,paśuriva vaktuṃ kartuṃ kiṃcidayaṃ mama patirna jānāti uktveti gṛhe svajanaṃ puruṣavyāpāramaṅganā kurute,पशुरिव वक्तुं कर्तुं किंचिदयं मम पतिर्न जानाति उक्त्वेति गृहे स्वजनं पुरुषव्यापारमङ्गना कुरुते |
| 3.19,pratyutthānaṃ kurute vyavahāragatāgataiḥ svayaṃ yāti uccairvadati ca gṛhe gṛhiṇī jīvanmṛtasyaiva,प्रत्युत्थानं कुरुते व्यवहारगतागतैः स्वयं याति उच्चैर्वदति च गृहे गृहिणी जीवन्मृतस्यैव |
| 3.20,īrṣyāluvṛddhabhāryā sevakapatnī niyogibhāryā vā kārukuśīlavanārī lubdhavadhūḥ sārthavāhavanitā vā,ईर्ष्यालुवृद्धभार्या सेवकपत्नी नियोगिभार्या वा कारुकुशीलवनारी लुब्धवधूः सार्थवाहवनिता वा |
| 3.21,goṣṭhīviharaṇaśīlā taruṇajane vatsalā prakṛtyaiva paraguṇagaṇane saktā nijapatidoṣābhidhāyinī satatam,गोष्ठीविहरणशीला तरुणजने वत्सला प्रकृत्यैव परगुणगणने सक्ता निजपतिदोषाभिधायिनी सततम् |
| 3.22,alpadhanā bahubhogā rūpavatī vikṛtarūpabhāryā vā mugdhavadhūḥ sakalakalāmānavatī nīcasaṃgamodvignā,अल्पधना बहुभोगा रूपवती विकृतरूपभार्या वा मुग्धवधूः सकलकलामानवती नीचसंगमोद्विग्ना |
| 3.23,dyūtamadhupānasaktā dīrghakathāgītarāgiṇī kuśalā bahupuṃścalīvayasyā śūrajane prakṛtipakṣapātaiva,द्यूतमधुपानसक्ता दीर्घकथागीतरागिणी कुशला बहुपुंश्चलीवयस्या शूरजने प्रकृतिपक्षपातैव |
| 3.24,tyaktagṛhavyāpārā bahuvidhaveṣā nirargalābhyāsā pratyuttarasapratibhā satyavihīnā svabhāvanirlajjā,त्यक्तगृहव्यापारा बहुविधवेषा निरर्गलाभ्यासा प्रत्युत्तरसप्रतिभा सत्यविहीना स्वभावनिर्लज्जा |
| 3.25,kuśalānāmayavārtāpraśnaparā prītipeśalālāpā vijane vividhakṛīḍāḍambaraśauṇḍā prakāśasāvitrī,कुशलानामयवार्ताप्रश्नपरा प्रीतिपेशलालापा विजने विविधकृईडाडम्बरशौण्डा प्रकाशसावित्री |
| 3.26,kratutīrthasuraniketanagaṇakabhiṣagbandhugehagamanaparā bhojanapānabahuvyayayātrotsavakāriṇī svatantreva,क्रतुतीर्थसुरनिकेतनगणकभिषग्बन्धुगेहगमनपरा भोजनपानबहुव्यययात्रोत्सवकारिणी स्वतन्त्रेव |
| 3.27,bhikṣutāpasabhaktā svajanaviraktā manoramāsaktā darśanadīkṣāraktā dayitaviraktā samādhisaṃyuktā,भिक्षुतापसभक्ता स्वजनविरक्ता मनोरमासक्ता दर्शनदीक्षारक्ता दयितविरक्ता समाधिसंयुक्ता |
| 3.28,goṣṭhīrañjanamitrā vijñeyā naṣṭacāritrā (kulakam),गोष्ठीरञ्जनमित्रा विज्ञेया नष्टचारित्रा (कुलकम्) |
| 3.29,satatānuraktadoṣā mohitajanatā bahugrahāścapalāḥ saṃdhyāḥ striyaḥ piśācyo raktacchāyāharāḥ krūrāḥ,सततानुरक्तदोषा मोहितजनता बहुग्रहाश्चपलाः संध्याः स्त्रियः पिशाच्यो रक्तच्छायाहराः क्रूराः |
| 3.30,kasya na vahanayogyo mugdhadhiyastucchasādhane lagnāḥ prītatayā praśamarucaścapalāsu strīṣu ye'dāntāḥ,कस्य न वहनयोग्यो मुग्धधियस्तुच्छसाधने लग्नाः प्रीततया प्रशमरुचश्चपलासु स्त्रीषु येऽदान्ताः |
| 3.31,śṛṅgāraśauryakatthanamasamañjasadānavarṇanā vividhāḥ etāvadeva tāsāmamantrayantraṃ vaśīkaraṇam,शृङ्गारशौर्यकत्थनमसमञ्जसदानवर्णना विविधाः एतावदेव तासाममन्त्रयन्त्रं वशीकरणम् |
| 3.32,kalikālatimirarajanīrajanicarīṇāṃ sahasramāyānām strīṇāṃ nṛśamsacaritaiḥ kasya na saṃjāyate kampaḥ,कलिकालतिमिररजनीरजनिचरीणां सहस्रमायानाम् स्त्रीणां नृशम्सचरितैः कस्य न संजायते कम्पः |
| 3.33,nirjitadhanapativibhavo babhūva bhuvi viśruto vaṇiṅnāthaḥ dhanadatto nāma purā ratnānāmāśrayaḥ payodhiriva,निर्जितधनपतिविभवो बभूव भुवि विश्रुतो वणिङ्नाथः धनदत्तो नाम पुरा रत्नानामाश्रयः पयोधिरिव |
| 3.34,tasyābhavadvibhūtirmūrteva manobhuvaḥ sulalitāṅgī tanayā nayanavilāsairvijitāśā vasumatī nāma,तस्याभवद्विभूतिर्मूर्तेव मनोभुवः सुललिताङ्गी तनया नयनविलासैर्विजिताशा वसुमती नाम |
| 3.35,pradadau sa tāmaputraḥ putrapade vinihitāṃ priyāṃ putrīṃ vaṇije vibhavakulodayatulyāya samudradattāya,प्रददौ स तामपुत्रः पुत्रपदे विनिहितां प्रियां पुत्रीं वणिजे विभवकुलोदयतुल्याय समुद्रदत्ताय |
| 3.36,ramamāṇaḥ sa tayā saha hariṇākṣyā śvasuramandire suciram prayayau kadācidagre dvīpāyātasya sārthasya,रममाणः स तया सह हरिणाक्ष्या श्वसुरमन्दिरे सुचिरम् प्रययौ कदाचिदग्रे द्वीपायातस्य सार्थस्य |
| 3.37,patyau yāte taruṇī janakagṛhe harmyaśikharamārūḍhā vilalāsa vilāsamahī kelivilolā sakhībhiḥ sā,पत्यौ याते तरुणी जनकगृहे हर्म्यशिखरमारूढा विललास विलासमही केलिविलोला सखीभिः सा |
| 3.38,saudhe manmatharūpaṃ pṛthunayanā pathi dadarśa puruṣaṃ sā yaṃ dṛṣtvaiva gatāsyāḥ kvāpi dhṛtiḥ kumatikupiteva,सौधे मन्मथरूपं पृथुनयना पथि ददर्श पुरुषं सा यं दृष्त्वैव गतास्याः क्वापि धृतिः कुमतिकुपितेव |
| 3.39,sā tena capalanayanā sahasā muṣiteva hāritavicārā abhavadaśaktā nitarāṃ saṃvaraṇe smaravikārasya,सा तेन चपलनयना सहसा मुषितेव हारितविचारा अभवदशक्ता नितरां संवरणे स्मरविकारस्य |
| 3.40,śīlaṃ pālasya capale mā pātaya nimnageva kulakūlam iti tāmvadadivoccaiḥ kampākulamukharamekhalā suciram,शीलं पालस्य चपले मा पातय निम्नगेव कुलकूलम् इति ताम्वददिवोच्चैः कम्पाकुलमुखरमेखला सुचिरम् |
| 3.41,sā kṛtvāḷviditakathāṃ rahasi sakhīmānināya taṃ taruṇam calitaṃ hi kāminīnāṃ dhartuṃ śaknoti kaścittam,सा कृत्वाऌविदितकथां रहसि सखीमानिनाय तं तरुणम् चलितं हि कामिनीनां धर्तुं शक्नोति कश्चित्तम् |
| 3.42,kāmaṃ kāmavikāsaiḥ suratavilāsaiḥ sunarmaparihāsaiḥ sahajapremanivāsairmumude sā svairiṇī tena,कामं कामविकासैः सुरतविलासैः सुनर्मपरिहासैः सहजप्रेमनिवासैर्मुमुदे सा स्वैरिणी तेन |
| 3.43,atha kṛtanijadhanakṛtyastvaritaṃ dayitāvilokanotkaṇṭhaḥ aviśatsamudradattaḥ śvaśurāvāsaṃ mahārambhaḥ,अथ कृतनिजधनकृत्यस्त्वरितं दयिताविलोकनोत्कण्ठः अविशत्समुद्रदत्तः श्वशुरावासं महारम्भः |
| 3.44,vipulamahotsavalīlāvyagrajanairbhogasaṃpadāṃ nicayaiḥ ativāhya dinaṃ dayitāsahitaḥ śayyāgṛhaṃ sa yayau,विपुलमहोत्सवलीलाव्यग्रजनैर्भोगसंपदां निचयैः अतिवाह्य दिनं दयितासहितः शय्यागृहं स ययौ |
| 3.45,viracitavarataraśayane baddhavitāne manoramasthāne jṛmbhitasaurabhadhūpe suragṛharūpe pradīptamaṇidīpe,विरचितवरतरशयने बद्धविताने मनोरमस्थाने जृम्भितसौरभधूपे सुरगृहरूपे प्रदीप्तमणिदीपे |
| 3.46,tatra sa madhumadavilulitalocanakamalāṃ priyāṃ samāliṅgya madagaja iva navanalinīṃ bheje ratilālasaḥ śayyām,तत्र स मधुमदविलुलितलोचनकमलां प्रियां समालिङ्ग्य मदगज इव नवनलिनीं भेजे रतिलालसः शय्याम् |
| 3.47,sāpi hṛdayāntarasthitaparapuruṣadhyānabaddhalakṣaiva tasthau nimīlitākṣī dhyānaparā yoginīva ciram,सापि हृदयान्तरस्थितपरपुरुषध्यानबद्धलक्षैव तस्थौ निमीलिताक्षी ध्यानपरा योगिनीव चिरम् |
| 3.48,āliṅganaparicumbananīvivimokṣeṣu bahutarocchvāsā patyau saṅkucitāṅgī sasmāra tameva śīlaharam,आलिङ्गनपरिचुम्बननीविविमोक्षेषु बहुतरोच्छ्वासा पत्यौ सङ्कुचिताङ्गी सस्मार तमेव शीलहरम् |
| 3.49,praṇayakupiteti matvā mugdhapatistāṃ samudradatto'pi praṇipatya cāṭukāraiḥ kimapi yayāce prasādāya,प्रणयकुपितेति मत्वा मुग्धपतिस्तां समुद्रदत्तोऽपि प्रणिपत्य चाटुकारैः किमपि ययाचे प्रसादाय |
| 3.50,parapuruṣarāgiṇīnāṃ vimukhīnāṃ praṇayakāmavāmānām puruṣapaśavo vimūḍhā rajyante yoṣitāmadhikam,परपुरुषरागिणीनां विमुखीनां प्रणयकामवामानाम् पुरुषपशवो विमूढा रज्यन्ते योषितामधिकम् |
| 3.51,kiṃ kriyate kāmo'yaṃ paragatakāmaḥ svatantrakāmaśca dhanaśataraktāyāmapi saṃdhyāyāṃ bhāskaro rāgī,किं क्रियते कामोऽयं परगतकामः स्वतन्त्रकामश्च धनशतरक्तायामपि संध्यायां भास्करो रागी |
| 3.52,gūḍhopavananikuñje nyastaṃ sā vallabhaṃ sasaṃketam saṃcintya ciraṃ svapatiṃ viṣamiva saṃmūrchitā mene,गूढोपवननिकुञ्जे न्यस्तं सा वल्लभं ससंकेतम् संचिन्त्य चिरं स्वपतिं विषमिव संमूर्छिता मेने |
| 3.53,nidrāmudritanayane praṇayaśrānte samudradatte sā utthāya racitaveṣā śanakairgamanonmukhī tasthau,निद्रामुद्रितनयने प्रणयश्रान्ते समुद्रदत्ते सा उत्थाय रचितवेषा शनकैर्गमनोन्मुखी तस्थौ |
| 3.54,cauraḥ kṣaṇe ca tasminmugdhamattajanaṃ praviśya tadbhavanam gamanotsukāmapaśyanmukharābharaṇāmalakṣyastām,चौरः क्षणे च तस्मिन्मुग्धमत्तजनं प्रविश्य तद्भवनम् गमनोत्सुकामपश्यन्मुखराभरणामलक्ष्यस्ताम् |
| 3.55,atrāntare śaśāṅkaḥ śanakaiḥ surarājavallabhāṃ kakubham cakita ivāśu cakampe mīlitatarāṃ samāliṅgya,अत्रान्तरे शशाङ्कः शनकैः सुरराजवल्लभां ककुभम् चकित इवाशु चकम्पे मीलिततरां समालिङ्ग्य |
| 3.56,saṃkocitakamalāyāḥ kumudavijṛmbhāvirājamānāyāḥ prasasāra tuhinakiraṇo yāminyāḥ kapaṭahāsa iva,संकोचितकमलायाः कुमुदविजृम्भाविराजमानायाः प्रससार तुहिनकिरणो यामिन्याः कपटहास इव |
| 3.57,raviparitāpaśrāntāṃ vīkṣya divaṃ prasaradindusānandām jahasuriva kumudavṛndairalikulakuṃkāraniebharā vāpyaḥ,रविपरितापश्रान्तां वीक्ष्य दिवं प्रसरदिन्दुसानन्दाम् जहसुरिव कुमुदवृन्दैरलिकुलकुंकारनिएभरा वाप्यः |
| 3.58,jagrāha rajaniramaṇī śaśikarahṛtatimirakañcukāvaraṇā lajjānviteva purataḥ kumudāmodākulālipaṭalapaṭam,जग्राह रजनिरमणी शशिकरहृततिमिरकञ्चुकावरणा लज्जान्वितेव पुरतः कुमुदामोदाकुलालिपटलपटम् |
| 3.59,suptajane'tha niśārdhe candrāloke ca vipulatāṃ yāte tamasīva nirviśaṅkā sāḷśanakairupavanaṃ prayayau,सुप्तजनेऽथ निशार्धे चन्द्रालोके च विपुलतां याते तमसीव निर्विशङ्का साऌशनकैरुपवनं प्रययौ |
| 3.60,atha sā viveśa vivaśā viṣamaśaraploṣitā nijopavanam channaṃ bhūṣaṇalobhādanuyātā vismitena caureṇa,अथ सा विवेश विवशा विषमशरप्लोषिता निजोपवनम् छन्नं भूषणलोभादनुयाता विस्मितेन चौरेण |
| 3.61,tatra dadarśa vibhūṣitamujjvalalalitāṃśukaṃ lasatkusumam śaṅkājanakaṃ vipine pakṣibhirupalakṣitaṃ dayitam,तत्र ददर्श विभूषितमुज्ज्वलललितांशुकं लसत्कुसुमम् शङ्काजनकं विपिने पक्षिभिरुपलक्षितं दयितम् |
| 3.62,hṛdayadayitāviyogajvalanajvālāvalītaptam diṅmukhavilasitarucinā candreṇa karānalairdagdham,हृदयदयितावियोगज्वलनज्वालावलीतप्तम् दिङ्मुखविलसितरुचिना चन्द्रेण करानलैर्दग्धम् |
| 3.63,cirasaṅketasthityā muktāśaṃ priyatamāpunarmilane vṛkṣālambitavallīvalayālambena vigalitaprāṇam,चिरसङ्केतस्थित्या मुक्ताशं प्रियतमापुनर्मिलने वृक्षालम्बितवल्लीवलयालम्बेन विगलितप्राणम् |
| 3.64,taṃ dṛṣṭvaiva vilīnā vilapantī vyasanaśokasaṃtrāsaiḥ nipapāta vallarīva kvaṇadalivalayākulā tanvī,तं दृष्ट्वैव विलीना विलपन्ती व्यसनशोकसंत्रासैः निपपात वल्लरीव क्वणदलिवलयाकुला तन्वी |
| 3.65,saṃmohamīlitākṣī sthitvā suciraṃ mahīṃ samāliṅgya śanakairavāptajīvā vilalāpa laghusvaraiḥ svairam,संमोहमीलिताक्षी स्थित्वा सुचिरं महीं समालिङ्ग्य शनकैरवाप्तजीवा विललाप लघुस्वरैः स्वैरम् |
| 3.66,hā hā nayanānanda kva nu te viśadendusundaraṃ vadanam drakṣyāmi mandapuṇyā kimidaṃ kvāhaṃ kva me kāntaḥ,हा हा नयनानन्द क्व नु ते विशदेन्दुसुन्दरं वदनम् द्रक्ष्यामि मन्दपुण्या किमिदं क्वाहं क्व मे कान्तः |
| 3.67,iti taruṇakaruṇamabalā vilapya pāśaṃ vimucya yatnena aṅke dhṛtvāsya mukhaṃ cucumba jīvaṃ kṣipantīva,इति तरुणकरुणमबला विलप्य पाशं विमुच्य यत्नेन अङ्के धृत्वास्य मुखं चुचुम्ब जीवं क्षिपन्तीव |
| 3.68,sā tasya vadanakamalaṃ nijavadane mohitā kṛtvā tāmbūlagarbhamakarotprakaṭitasākārarāgeva,सा तस्य वदनकमलं निजवदने मोहिता कृत्वा ताम्बूलगर्भमकरोत्प्रकटितसाकाररागेव |
| 3.69,atha tasyāḥ kusumotkaramṛgamadadhūpādisaurabhāhūtaḥ āviśya śavakaśarīraṃ nāsāṃ ciccheda vetālaḥ,अथ तस्याः कुसुमोत्करमृगमदधूपादिसौरभाहूतः आविश्य शवकशरीरं नासां चिच्छेद वेतालः |
| 3.70,sā prāpya cāpalocitamanayaphalaṃ chinnanāsikā gatvā bhavanaṃ praviśya bhartustāraṃ hāheti cukrośa,सा प्राप्य चापलोचितमनयफलं छिन्ननासिका गत्वा भवनं प्रविश्य भर्तुस्तारं हाहेति चुक्रोश |
| 3.71,pratibaddhe sakalajane nādatraste samudradatte ca sā nāsikā mameyaṃ bhartrā chinneti cakranda,प्रतिबद्धे सकलजने नादत्रस्ते समुद्रदत्ते च सा नासिका ममेयं भर्त्रा छिन्नेति चक्रन्द |
| 3.72,śvaśurādibandhuvargaiḥ pṛṣṭaḥ kupitaiḥ samudradatto'pi vikrītaḥ paradeśe mūka ivoce na kiṃcidapi,श्वशुरादिबन्धुवर्गैः पृष्टः कुपितैः समुद्रदत्तोऽपि विक्रीतः परदेशे मूक इवोचे न किंचिदपि |
| 3.73,atha cāsya suprabhāte bandhubhirāvedite nṛpasabhāyām tatrābhūnnṛpakopo bahudhanadaṇḍaḥ samudradattasya,अथ चास्य सुप्रभाते बन्धुभिरावेदिते नृपसभायाम् तत्राभून्नृपकोपो बहुधनदण्डः समुद्रदत्तस्य |
| 3.74,cauro'pi nikhilavṛttaṃ pratyakṣamavekṣya vismayāviṣṭaḥ āvedya bhūpapurataḥ prāpya ca kalayādisatkāram,चौरोऽपि निखिलवृत्तं प्रत्यक्षमवेक्ष्य विस्मयाविष्टः आवेद्य भूपपुरतः प्राप्य च कलयादिसत्कारम् |
| 3.75,udyāne śavavadane tasyāstāṃ nāsikāṃ ca saṃdarśya niṣkāraṇasuhṛducitāṃ śuddhiṃ vidadhe samudradattasya,उद्याने शववदने तस्यास्तां नासिकां च संदर्श्य निष्कारणसुहृदुचितां शुद्धिं विदधे समुद्रदत्तस्य |
| 3.76,ityetāḥ kuṭilatarāḥ krūrācārā gatatrapāścapalāḥ yo nāma vetti sa strībhirnaiva vañcyate matimān,इत्येताः कुटिलतराः क्रूराचारा गतत्रपाश्चपलाः यो नाम वेत्ति स स्त्रीभिर्नैव वञ्च्यते मतिमान् |
| 4.1,sargaḥ 4 tatrāpi veśayoṣāḥ kuṭilatarāḥ kūṭarāgahṛtalokāḥ kapaṭacaritena yāsāṃ vaiśravaṇaḥ śramaṇatāmeti,सर्गः ४ तत्रापि वेशयोषाः कुटिलतराः कूटरागहृतलोकाः कपटचरितेन यासां वैश्रवणः श्रमणतामेति |
| 4.2,hāriṇyaścaṭulatarā bahulataraṅgāśca nimnagāminyaḥ nadya iva jaladhimadhye veśyāhṛdaye kalāścatuḥṣaṣṭiḥ,हारिण्यश्चटुलतरा बहुलतरङ्गाश्च निम्नगामिन्यः नद्य इव जलधिमध्ये वेश्याहृदये कलाश्चतुःषष्टिः |
| 4.3,veśakalā nṛtyakalā gītakalā vakravīkṣaṇakalā ca kāmaparijñānakalā grahaṇakalā mitravañcanakalā ca,वेशकला नृत्यकला गीतकला वक्रवीक्षणकला च कामपरिज्ञानकला ग्रहणकला मित्रवञ्चनकला च |
| 4.4,pānakalā kelikalā suratakalāliṅganāntarakalā ca cumbanakalā parakalā nirlajjāvegasaṃbhramakalā ca,पानकला केलिकला सुरतकलालिङ्गनान्तरकला च चुम्बनकला परकला निर्लज्जावेगसंभ्रमकला च |
| 4.5,īrṣyākalikelikalā ruditakalā mānasaṃkṣayakalā ca svedabhramakampakalā punarekāntaprasādhanakalā,ईर्ष्याकलिकेलिकला रुदितकला मानसंक्षयकला च स्वेदभ्रमकम्पकला पुनरेकान्तप्रसाधनकला |
| 4.6,netranimīlananiḥsahanispandakalā mṛtopamakalā ca virahāsaharāgakalā kopapratiṣedhaniścayakalā ca,नेत्रनिमीलननिःसहनिस्पन्दकला मृतोपमकला च विरहासहरागकला कोपप्रतिषेधनिश्चयकला च |
| 4.7,nijajananīkalahakalā sadgṛhagamanotsavekṣaṇakalā ca haraṇakalā jātikalā kelikalā caurapārthivakalā ca,निजजननीकलहकला सद्गृहगमनोत्सवेक्षणकला च हरणकला जातिकला केलिकला चौरपार्थिवकला च |
| 4.8,gauravaśaithilyakalā niṣkāraṇadoṣabhāṣaṇakalā ca śūlakalābhyaṅgakalā nidrākṣirajasvalāmbarakalā ca,गौरवशैथिल्यकला निष्कारणदोषभाषणकला च शूलकलाभ्यङ्गकला निद्राक्षिरजस्वलाम्बरकला च |
| 4.9,rūkṣakalā tīkṣṇakalā galahastagṛhārgalārpaṇakalā ca saṃtyaktakāmukāhṛtidarśanayātrāstutikalā ca,रूक्षकला तीक्ष्णकला गलहस्तगृहार्गलार्पणकला च संत्यक्तकामुकाहृतिदर्शनयात्रास्तुतिकला च |
| 4.10,tīrthopavanasurālayaviharaṇahelākalā gṛhakalā ca vaśyauṣadhamantrakalā vṛkṣakalā keśarañjanakalā ca,तीर्थोपवनसुरालयविहरणहेलाकला गृहकला च वश्यौषधमन्त्रकला वृक्षकला केशरञ्जनकला च |
| 4.11,bhikṣukatāpasabahuvidhapuṇyakalā dvīpadarśanakalā ca khinnā kalātriṣaṣṭyā paryante kuṭṭanīkalā veśyā,भिक्षुकतापसबहुविधपुण्यकला द्वीपदर्शनकला च खिन्ना कलात्रिषष्ट्या पर्यन्ते कुट्टनीकला वेश्या |
| 4.12,ajñātanāmavarṇeṣu ātmāpi yayārpyate dhanāṃśena tasyā api sadbhāvaṃ mṛgayante moghasaṃkalpāḥ,अज्ञातनामवर्णेषु आत्मापि ययार्प्यते धनांशेन तस्या अपि सद्भावं मृगयन्ते मोघसंकल्पाः |
| 4.13,nikhilajanavañcanārjita malinadhanaṃ rāgadagdhahrdayānām khādati guṇagaṇabhagno nagno hīno 'thavā kaścit,निखिलजनवञ्चनार्जित मलिनधनं रागदग्धह्र्दयानाम् खादति गुणगणभग्नो नग्नो हीनो ऽथवा कश्चित् |
| 4.14,nīcasturagāroho hastipakaḥ khalataro 'thavā śilpī vañcitasakalajanānāṃ tāsāmapi vallabho bhavati,नीचस्तुरगारोहो हस्तिपकः खलतरो ऽथवा शिल्पी वञ्चितसकलजनानां तासामपि वल्लभो भवति |
| 4.15,rājā vikramasiṃho balavadbhirbhūmipaiḥ purā vijitaḥ mānī yayau vidarbhānguṇayaśasā mantriṇā sahitaḥ,राजा विक्रमसिंहो बलवद्भिर्भूमिपैः पुरा विजितः मानी ययौ विदर्भान्गुणयशसा मन्त्रिणा सहितः |
| 4.16,tatra sa veśyābhavanaṃ praviśya bhuvi viśrutāṃ vilāsavatīm bheje gaṇikāṃ bahudhanabhogyām apy alpavibhavo 'pi,तत्र स वेश्याभवनं प्रविश्य भुवि विश्रुतां विलासवतीम् भेजे गणिकां बहुधनभोग्याम् अप्य् अल्पविभवो ऽपि |
| 4.17,taṃ rājalakṣaṇocitabhājanānubhujaṃ vilokyapṛthusattvam vividhamaṇikanakakoṣaṃ cakre sā tadvyayādhīnam,तं राजलक्षणोचितभाजनानुभुजं विलोक्यपृथुसत्त्वम् विविधमणिकनककोषं चक्रे सा तद्व्ययाधीनम् |
| 4.18,sahajamanurāgamadrutam aucityaṃ vīkṣya bhūpatis tasyāḥ vismayavivaśaḥ premṇā jagāda vijane mahāmātmyam,सहजमनुरागमद्रुतम् औचित्यं वीक्ष्य भूपतिस् तस्याः विस्मयविवशः प्रेम्णा जगाद विजने महामात्म्यम् |
| 4.19,citramiyaṃ bahu vittaṃ kṣapayati veśyāpi matkṛte tṛṇavat prītipadavīvisṛṣṭo veśyānāṃ dhananibandhano rāgaḥ,चित्रमियं बहु वित्तं क्षपयति वेश्यापि मत्कृते तृणवत् प्रीतिपदवीविसृष्टो वेश्यानां धननिबन्धनो रागः |
| 4.20,mithyā dhanalavalobhād anurāgaṃ darśayanti bandhakyaḥ tadapi dhanaṃ visṛjati yā kastasyāḥ premṇi saṃdehaḥ,मिथ्या धनलवलोभाद् अनुरागं दर्शयन्ति बन्धक्यः तदपि धनं विसृजति या कस्तस्याः प्रेम्णि संदेहः |
| 4.21,iti vacanaṃ bhūmipateḥ śrutvā vihasya sāsūyaḥ tamuvāca kasya rājan veśyācarite 'sti viśvāsaḥ,इति वचनं भूमिपतेः श्रुत्वा विहस्य सासूयः तमुवाच कस्य राजन् वेश्याचरिते ऽस्ति विश्वासः |
| 4.22,etāḥ satyavihīnā dhanalavalīnāḥ sukhakṣaṇādhīnāḥ veśyā viśanti hṛdayaṃ mukhamadhurā nirvicārāṇām,एताः सत्यविहीना धनलवलीनाः सुखक्षणाधीनाः वेश्या विशन्ति हृदयं मुखमधुरा निर्विचाराणाम् |
| 4.23,prathamasamāgamasukhadā madhye vyasanapravāsakāriṇyaḥ paryante duḥkhaphalāḥ puṃsāmāśāśca veśyāśca,प्रथमसमागमसुखदा मध्ये व्यसनप्रवासकारिण्यः पर्यन्ते दुःखफलाः पुंसामाशाश्च वेश्याश्च |
| 4.24,adyāpi hariharādibhiḥ amarairapi tattvato na vijñātāḥ bhramavibhramabahumohā veśyāḥ saṃsāramāyāśca,अद्यापि हरिहरादिभिः अमरैरपि तत्त्वतो न विज्ञाताः भ्रमविभ्रमबहुमोहा वेश्याः संसारमायाश्च |
| 4.25,iti sacivavaco nṛpatiḥ śrutvā kṛtvā ca saṃvidaṃ tena mithyāmṛtamātmānaṃ cakre veśyāparīkṣāyai,इति सचिववचो नृपतिः श्रुत्वा कृत्वा च संविदं तेन मिथ्यामृतमात्मानं चक्रे वेश्यापरीक्षायै |
| 4.26,tasminkuṇapaśarīre vinyaste mantriṇā cittāvahnau sahasaiva vilāsavatī vahnibhuvaṃ bhūṣitā prayayau,तस्मिन्कुणपशरीरे विन्यस्ते मन्त्रिणा चित्तावह्नौ सहसैव विलासवती वह्निभुवं भूषिता प्रययौ |
| 4.27,tāṃ prabalajvalitojjvalavahnijvālānipātasāvegām dorbhyāmāliṅgya nṛpo jīvāmītyabhidhānmuditaḥ,तां प्रबलज्वलितोज्ज्वलवह्निज्वालानिपातसावेगाम् दोर्भ्यामालिङ्ग्य नृपो जीवामीत्यभिधान्मुदितः |
| 4.28,tattasyāḥ prema dṛḍhaṃ satyaṃ ca vicārya saṃbhṛtasnehaḥ rājā nininda mantriṇam asakṛdveśyaguṇābhimukhaḥ,तत्तस्याः प्रेम दृढं सत्यं च विचार्य संभृतस्नेहः राजा निनिन्द मन्त्रिणम् असकृद्वेश्यगुणाभिमुखः |
| 4.29,atha veśyādhanasaṃcayamātmādhīnaṃ mahīpatir vipulam ādāya gajaturaṃgamabhaṭavikaṭāmādade senām,अथ वेश्याधनसंचयमात्माधीनं महीपतिर् विपुलम् आदाय गजतुरंगमभटविकटामाददे सेनाम् |
| 4.30,sambhṛtavipulabalaughaiḥ jitvā vasudhādhipānsa bhūpālaḥ nijamāsasāda maṇḍalam indurivānandakṛtpūrṇaḥ,सम्भृतविपुलबलौघैः जित्वा वसुधाधिपान्स भूपालः निजमाससाद मण्डलम् इन्दुरिवानन्दकृत्पूर्णः |
| 4.31,sā cāntaḥpurakāntāmūrdhni kṛtvā bhūbhujā vilāsavatī śuśubhe śrīriva cāmarapavanākulitālakā tanvī,सा चान्तःपुरकान्तामूर्ध्नि कृत्वा भूभुजा विलासवती शुशुभे श्रीरिव चामरपवनाकुलितालका तन्वी |
| 4.32,sātha kadācinnarapatimekānte viracitāñjaliḥ praṇatā ūce nātha mayā tvaṃ kalpataruḥ sevitaściraṃ dāsyā,साथ कदाचिन्नरपतिमेकान्ते विरचिताञ्जलिः प्रणता ऊचे नाथ मया त्वं कल्पतरुः सेवितश्चिरं दास्या |
| 4.33,yadi nāma kutracidahaṃ yātā te hetutāṃ vibho lakṣmyāḥ tanmama saphalāmāśāmarhasi kartuṃ prasādena,यदि नाम कुत्रचिदहं याता ते हेतुतां विभो लक्ष्म्याः तन्मम सफलामाशामर्हसि कर्तुं प्रसादेन |
| 4.34,puṇyaphalaprāpyānāṃ hṛtapararajasāṃ svabhāvavimalānām tīrthānāmiva mahatāṃ na hi nāma samāgamo viphalaḥ,पुण्यफलप्राप्यानां हृतपररजसां स्वभावविमलानाम् तीर्थानामिव महतां न हि नाम समागमो विफलः |
| 4.35,abhavanmama ko'pi yuvā dayito dhanajīvitādhikaḥ praṇayī baddhaḥ sa vidarbhapure daivavaśāccorarūpeṇa,अभवन्मम कोऽपि युवा दयितो धनजीविताधिकः प्रणयी बद्धः स विदर्भपुरे दैववशाच्चोररूपेण |
| 4.36,tanmuktaye mayā tvaṃ śaktataraḥ sevito mahīnāthaḥ adhunā kriyatāmucitaṃ sattvasya kulasya śauryasya,तन्मुक्तये मया त्वं शक्ततरः सेवितो महीनाथः अधुना क्रियतामुचितं सत्त्वस्य कुलस्य शौर्यस्य |
| 4.37,iti vañcanāmavāpto vismita iva tadvaco nṛpaḥ śrutvā suciraṃ vilokya vasudhāṃ sasmārāmātyavacanaṃ saḥ,इति वञ्चनामवाप्तो विस्मित इव तद्वचो नृपः श्रुत्वा सुचिरं विलोक्य वसुधां सस्मारामात्यवचनं सः |
| 4.38,atha tāṃ tathaiva rājāśvāsya vidarbheṣu bhūbhujaṃ jitvā bandhanamuktenāsyāścoreṇa samāgamaṃ cakre,अथ तां तथैव राजाश्वास्य विदर्भेषु भूभुजं जित्वा बन्धनमुक्तेनास्याश्चोरेण समागमं चक्रे |
| 4.39,ityevaṃ bahuhṛdayā bahujihvā bahukarāśca bahumāyāḥ tattvena satyarahitāḥ ko jānāti sphuṭaṃ veśyāḥ,इत्येवं बहुहृदया बहुजिह्वा बहुकराश्च बहुमायाः तत्त्वेन सत्यरहिताः को जानाति स्फुटं वेश्याः |
| 4.40,varṇanadayitaḥ kaściddhanadayito dāsakarmadayito'nyaḥ rakṣādayitaścānyo veśyānāṃ narmadayito'nyaḥ,वर्णनदयितः कश्चिद्धनदयितो दासकर्मदयितोऽन्यः रक्षादयितश्चान्यो वेश्यानां नर्मदयितोऽन्यः |
| 5.1,sargaḥ 5 moho nāma janānāṃ sarvaharo harati buddhimevādau gūḍhataraḥ sa ca nivasati kāyasthānāṃ mukhe ca lekhe ca,सर्गः ५ मोहो नाम जनानां सर्वहरो हरति बुद्धिमेवादौ गूढतरः स च निवसति कायस्थानां मुखे च लेखे च |
| 5.2,raudrakalā iva pūrṇā niṣpannā sasyasaṃpattiḥ grastā kṣaṇena dṛṣṭā niḥśeṣā divirarāhukalayeva,रौद्रकला इव पूर्णा निष्पन्ना सस्यसंपत्तिः ग्रस्ता क्षणेन दृष्टा निःशेषा दिविरराहुकलयेव |
| 5.3,jñātāḥ saṃsārakalā yogibhirapayātarāgasaṃmohaiḥ na jñātā divirakalā kenāpi bahuprayatnena,ज्ञाताः संसारकला योगिभिरपयातरागसंमोहैः न ज्ञाता दिविरकला केनापि बहुप्रयत्नेन |
| 5.4,kūṭakalāśataśibiraiḥ janadhanavivaraiḥ kṣayakṣapātimiraiḥ diviraireva samastā grastā janatā na kālena,कूटकलाशतशिबिरैः जनधनविवरैः क्षयक्षपातिमिरैः दिविरैरेव समस्ता ग्रस्ता जनता न कालेन |
| 5.5,ete hi kālapuruṣāḥ pṛthutaradaṇḍaprapātahatalokāḥ gaṇanāgaṇanapiśācāḥ caranti bhūrjadhvajā loke,एते हि कालपुरुषाः पृथुतरदण्डप्रपातहतलोकाः गणनागणनपिशाचाः चरन्ति भूर्जध्वजा लोके |
| 5.6,kasteṣāṃ viśvāsaṃ yamamahiṣaviṣāṇakoṭikuṭilānām vrajati na yasya viṣaktaḥ kaṇṭhe pāśaḥ kṛtāntena,कस्तेषां विश्वासं यममहिषविषाणकोटिकुटिलानाम् व्रजति न यस्य विषक्तः कण्ठे पाशः कृतान्तेन |
| 5.7,kalamāgranirgatamaṣī binduvyājena sāñjanāśrukaṇaiḥ kāyasthakhanyamānā roditi khinneva rājyaśrīḥ,कलमाग्रनिर्गतमषी बिन्दुव्याजेन साञ्जनाश्रुकणैः कायस्थखन्यमाना रोदिति खिन्नेव राज्यश्रीः |
| 5.8,aṅkanyāsairviṣamaiḥ māyāvanitālakāvalīkuṭilaiḥ ko nāma jagati racitaiḥ kāyasthairmohito na janaḥ,अङ्कन्यासैर्विषमैः मायावनितालकावलीकुटिलैः को नाम जगति रचितैः कायस्थैर्मोहितो न जनः |
| 5.9,māyāprapañcasaṃcayavañcitaviśvairvināśitaḥ satatam viṣayagrāmagrāsaiḥ kāyasthairindriyairlokaḥ,मायाप्रपञ्चसंचयवञ्चितविश्वैर्विनाशितः सततम् विषयग्रामग्रासैः कायस्थैरिन्द्रियैर्लोकः |
| 5.10,kuṭilā lipivinyāsā dṛśyante kālapāśasaṃkāśāḥ kāyasthabhūrjaśikhare maṇḍalalīnā iva vyālāḥ,कुटिला लिपिविन्यासा दृश्यन्ते कालपाशसंकाशाः कायस्थभूर्जशिखरे मण्डललीना इव व्यालाः |
| 5.11,ete hi citraguptāḥ citradhiyo guptahāriṇo divirāḥ rekhāmātravināśāt sahitaṃ kurvanti ye rahitam,एते हि चित्रगुप्ताः चित्रधियो गुप्तहारिणो दिविराः रेखामात्रविनाशात् सहितं कुर्वन्ति ये रहितम् |
| 5.12,loke kalāḥ prasiddhāḥ svalpatarāḥ saṃcaranti divirāṇām gūḍhakalāḥ kila teṣāṃ jānāti kaliḥ kṛtānto vā,लोके कलाः प्रसिद्धाः स्वल्पतराः संचरन्ति दिविराणाम् गूढकलाः किल तेषां जानाति कलिः कृतान्तो वा |
| 5.13,vakralipinyāsakalā sakalāṅkanimīlanakalā satatapraveśasaṃgrahalopakalā vyayavivardhanakalā ca,वक्रलिपिन्यासकला सकलाङ्कनिमीलनकला सततप्रवेशसंग्रहलोपकला व्ययविवर्धनकला च |
| 5.14,grāhyaparicchedakalā deyadhanādānakāraṇakalā ca utkocairharaṇakalā paryantabhuvaṃ palāyanakalā ca,ग्राह्यपरिच्छेदकला देयधनादानकारणकला च उत्कोचैर्हरणकला पर्यन्तभुवं पलायनकला च |
| 5.15,śeṣasthavivekakalā calarāśisamagrabhakṣaṇakalā ca utpannagopanakalā naṣṭaviśīrṇapradarśanakalā ca,शेषस्थविवेककला चलराशिसमग्रभक्षणकला च उत्पन्नगोपनकला नष्टविशीर्णप्रदर्शनकला च |
| 5.16,krayamāṇairbharaṇakalā yojanacaryādibhiḥ kṣayakalā ca ekatra pañcadaśyāṃ luṇṭhicikitsāsamāsanakalā ca,क्रयमाणैर्भरणकला योजनचर्यादिभिः क्षयकला च एकत्र पञ्चदश्यां लुण्ठिचिकित्सासमासनकला च |
| 5.17,niḥśeṣabhūrjadāhād āgamanāśaśca paryante yena vinā vyavahārī bhūryāgrahaṇe nirālokaḥ,निःशेषभूर्जदाहाद् आगमनाशश्च पर्यन्ते येन विना व्यवहारी भूर्याग्रहणे निरालोकः |
| 5.18,sakalaṅkasya kṣayiṇo navanavarūpasya vṛddhibhājaśca divirasya kalāḥ kuṭilāḥ ṣoḍaśa doṣākarasyaitāḥ,सकलङ्कस्य क्षयिणो नवनवरूपस्य वृद्धिभाजश्च दिविरस्य कलाः कुटिलाः षोडश दोषाकरस्यैताः |
| 5.19,kūṭasthāḥ kāyasthāḥsarvanakāreṇa siddhamantreṇa gurava iva viditamāyāvṛtticchedaṃ kṣaṇena kurvanti,कूटस्थाः कायस्थाःसर्वनकारेण सिद्धमन्त्रेण गुरव इव विदितमायावृत्तिच्छेदं क्षणेन कुर्वन्ति |
| 5.20,hāritadhanapaśuvasanaḥ cauryabhayādbandhubhiḥ parityaktaḥ babhrāma mahīmakhilāṃ tīvravyasanaḥ purā kitavaḥ,हारितधनपशुवसनः चौर्यभयाद्बन्धुभिः परित्यक्तः बभ्राम महीमखिलां तीव्रव्यसनः पुरा कितवः |
| 5.21,sa kadācidetya puṇyaiḥ ujjayinīṃ tatra majjanaṃ kṛtvā vicaranvijane puraharamandiramavalokayāmāsa,स कदाचिदेत्य पुण्यैः उज्जयिनीं तत्र मज्जनं कृत्वा विचरन्विजने पुरहरमन्दिरमवलोकयामास |
| 5.22,śūnyāyatane gatvā varadaṃ devaṃ sadā mahākālam upalepanakusumaphalaiḥ nirvyāpāraḥ siṣeve saḥ,शून्यायतने गत्वा वरदं देवं सदा महाकालम् उपलेपनकुसुमफलैः निर्व्यापारः सिषेवे सः |
| 5.23,stotrajapagītadīpaiḥ vipuladhyānair niśāsu nirnidraḥ tasthau tatra sa suciraṃ duḥsahadaurgatyanāśāya,स्तोत्रजपगीतदीपैः विपुलध्यानैर् निशासु निर्निद्रः तस्थौ तत्र स सुचिरं दुःसहदौर्गत्यनाशाय |
| 5.24,tasya kadācidbhaktyā śubhaśatakṛtayā prasāditaḥ sahasā bhavabhayahārī bhagavān bhūtapatiḥ saṃbabhāṣe tam,तस्य कदाचिद्भक्त्या शुभशतकृतया प्रसादितः सहसा भवभयहारी भगवान् भूतपतिः संबभाषे तम् |
| 5.25,putra gṛhāṇetyukte devena kapālamālikāśikhare ekaṃ kapālamasakṛt cakre saṃjñāṃ purārāteḥ,पुत्र गृहाणेत्युक्ते देवेन कपालमालिकाशिखरे एकं कपालमसकृत् चक्रे संज्ञां पुरारातेः |
| 5.26,ardhokte sthagitavaraḥ saṃpīḍanasaṃjñayā kapālasya tūṣṇīṃ cakāra rudro dāridryātkitavapuṇyānām,अर्धोक्ते स्थगितवरः संपीडनसंज्ञया कपालस्य तूष्णीं चकार रुद्रो दारिद्र्यात्कितवपुण्यानाम् |
| 5.27,snātuṃ yāte tasmin vijane devaḥ kapālamavadattat dantāṃśupaṭalapālīṃ gaṅgāmiva darśayannagre,स्नातुं याते तस्मिन् विजने देवः कपालमवदत्तत् दन्तांशुपटलपालीं गङ्गामिव दर्शयन्नग्रे |
| 5.28,asya kitavasya sādhoḥ bhaktasya cirasthitasya varadāne kasmāttvayā mamaiṣā vihitā saṃpīḍanaiḥ saṃjñā,अस्य कितवस्य साधोः भक्तस्य चिरस्थितस्य वरदाने कस्मात्त्वया ममैषा विहिता संपीडनैः संज्ञा |
| 5.29,iti bhagavatā kapālaṃ pṛṣṭaṃ provāca sasmitaṃ śanakaiḥ viṣamanayanoṣmavigalan maulīndusudhārasairjīvat,इति भगवता कपालं पृष्टं प्रोवाच सस्मितं शनकैः विषमनयनोष्मविगलन् मौलीन्दुसुधारसैर्जीवत् |
| 5.30,śṛṇu bhagavanyena mayā vijñapto'si svabhāvasaralātman sulabho'pi bodhyate vā niṣkāraṇamīśvaraḥ kena,शृणु भगवन्येन मया विज्ञप्तोऽसि स्वभावसरलात्मन् सुलभोऽपि बोध्यते वा निष्कारणमीश्वरः केन |
| 5.31,eṣa kitavo'tiduḥkhī dāridryādviratasakalanijakṛtyaḥ prāsāde'sminracayati lepanabalikusumadhūpārgham,एष कितवोऽतिदुःखी दारिद्र्याद्विरतसकलनिजकृत्यः प्रासादेऽस्मिन्रचयति लेपनबलिकुसुमधूपार्घम् |
| 5.32,duḥkhī bhavati tapasvī dhanarahitaḥ sādaro bhavati dharme bhraṣṭādhikāravibhavaḥ sarvapraṇataḥ priyaṃvado bhavati,दुःखी भवति तपस्वी धनरहितः सादरो भवति धर्मे भ्रष्टाधिकारविभवः सर्वप्रणतः प्रियंवदो भवति |
| 5.33,arcayati devaviprān japati ciraṃ vetti nirdhano mitram kaṭhino'pi lohapiṇḍaḥ taptaḥ karmaṇyatāṃ eti,अर्चयति देवविप्रान् जपति चिरं वेत्ति निर्धनो मित्रम् कठिनोऽपि लोहपिण्डः तप्तः कर्मण्यतां एति |
| 5.34,vyasanaparitaptahṛdayaḥ tiṣṭhati sarvaḥ sadācāre vibhavamadamohitānāṃ karmasmaraṇe kathā kaiva,व्यसनपरितप्तहृदयः तिष्ठति सर्वः सदाचारे विभवमदमोहितानां कर्मस्मरणे कथा कैव |
| 5.35,aiśvaryārthī bhagavannrthī āśāpāśena lambamāno 'sau kurute parāṃ saparyāṃ prāptārtho dṛśyate na punaḥ,ऐश्वर्यार्थी भगवन्न्र्थी आशापाशेन लम्बमानो ऽसौ कुरुते परां सपर्यां प्राप्तार्थो दृश्यते न पुनः |
| 5.36,svārthārthinaḥ prayattā prāptārthāḥ sevakāḥ sadā viphalāḥ na hi nāma jagati kaścit kṛtakāryaḥ sevako bhavati,स्वार्थार्थिनः प्रयत्ता प्राप्तार्थाः सेवकाः सदा विफलाः न हि नाम जगति कश्चित् कृतकार्यः सेवको भवति |
| 5.37,deva prāsāde'smin phalajalakusumādibhogasāmagrīm pūrṇe yāte kitave vijane nānye kariṣyanti,देव प्रासादेऽस्मिन् फलजलकुसुमादिभोगसामग्रीम् पूर्णे याते कितवे विजने नान्ये करिष्यन्ति |
| 5.38,tasmātpuṇyopanataṃ kitavaṃ saṃrakṣa sevakaṃ satatam varadānamasya bhagavan nirvāsanamātmapūjāyāḥ,तस्मात्पुण्योपनतं कितवं संरक्ष सेवकं सततम् वरदानमस्य भगवन् निर्वासनमात्मपूजायाः |
| 5.39,śrutvaitadvakrataraṃ vacanaṃ pṛthuvismayasmeraḥ taṃ papraccha pinākī kastvaṃ tattvena kiṃ karma,श्रुत्वैतद्वक्रतरं वचनं पृथुविस्मयस्मेरः तं पप्रच्छ पिनाकी कस्त्वं तत्त्वेन किं कर्म |
| 5.40,iti pṛṣṭaṃ punarūce sapadi kapālaṃ vicintya sadbhāvam magadhānāmahamabhavaṃ kāyasthakule svakarmaṇo vimukhaḥ,इति पृष्टं पुनरूचे सपदि कपालं विचिन्त्य सद्भावम् मगधानामहमभवं कायस्थकुले स्वकर्मणो विमुखः |
| 5.41,snānajapavratanirataḥ tīrtharato viditasarvaśāstrārthaḥ tyaktvā bhāgīrathyāṃ śarīrakaṃ tvatpadaṃ prāptaḥ,स्नानजपव्रतनिरतः तीर्थरतो विदितसर्वशास्त्रार्थः त्यक्त्वा भागीरथ्यां शरीरकं त्वत्पदं प्राप्तः |
| 5.42,ākarṇyavaṃ bhagavān ūce kāyastha eva satyaṃ tvam citraṃ kauṭilyakalāṃ na tyajasi kapālaśeṣo'pi,आकर्ण्यवं भगवान् ऊचे कायस्थ एव सत्यं त्वम् चित्रं कौटिल्यकलां न त्यजसि कपालशेषोऽपि |
| 5.43,ityuktvā smitakiraṇaiḥ kurvannāśālatāḥ kusumaśubhrāḥ snātvāgatāya tasmai kitavāya varaṃ dadau varadaḥ,इत्युक्त्वा स्मितकिरणैः कुर्वन्नाशालताः कुसुमशुभ्राः स्नात्वागताय तस्मै कितवाय वरं ददौ वरदः |
| 5.44,kṛtvā tatkitavahitaṃ paśyata evāśu tasya śaśimauliḥ niṣkāsitavāṃstacchira uttamatamamuṇḍamālikāpaṅkteḥ,कृत्वा तत्कितवहितं पश्यत एवाशु तस्य शशिमौलिः निष्कासितवांस्तच्छिर उत्तमतममुण्डमालिकापङ्क्तेः |
| 5.45,ityevaṃ kuṭilakalāṃ sahajāṃ malināṃ janakṣaye niratām yamadaṃṣṭrāmiva muñcati kāyastho nāsthiśeṣo'pi,इत्येवं कुटिलकलां सहजां मलिनां जनक्षये निरताम् यमदंष्ट्रामिव मुञ्चति कायस्थो नास्थिशेषोऽपि |
| 5.46,susthaḥ ko nāma janaḥ satatāśucibhāvadūṣitakalānām doṣakṛtāṃ śakṛtāmiva kāyasthānāmavaṣṭambhaiḥ,सुस्थः को नाम जनः सतताशुचिभावदूषितकलानाम् दोषकृतां शकृतामिव कायस्थानामवष्टम्भैः |
| 5.47,asuraracitaprayatnād vijñātā diviravañcanā yena saṃrakṣaitā matimatā ratnavatī vasumatī tena,असुररचितप्रयत्नाद् विज्ञाता दिविरवञ्चना येन संरक्षैता मतिमता रत्नवती वसुमती तेन |
| 6.1,sargaḥ 6: madavarṇanam ekaḥ sakalajanānāṃ hṛdayeṣu kṛtāspado madaḥ śatruḥ yenāviṣṭaśarīro na śṛṇoti na paśyati stabdhaḥ,सर्गः ६: मदवर्णनम् एकः सकलजनानां हृदयेषु कृतास्पदो मदः शत्रुः येनाविष्टशरीरो न शृणोति न पश्यति स्तब्धः |
| 6.2,vijitātmanāṃ janānām abhavadyaḥ kṛtayuge damo nāma so'yaṃ viparītatayā madaḥ sthitaḥ kaliyuge puṃsām,विजितात्मनां जनानाम् अभवद्यः कृतयुगे दमो नाम सोऽयं विपरीततया मदः स्थितः कलियुगे पुंसाम् |
| 6.3,maunaṃ vadananikūṇanam ūrdhvekṣaṇamanyalakṣyatā cākṣṇoḥ gātravilepanaveṣṭanam agryaṃ rūpaṃ madasyaitat,मौनं वदननिकूणनम् ऊर्ध्वेक्षणमन्यलक्ष्यता चाक्ष्णोः गात्रविलेपनवेष्टनम् अग्र्यं रूपं मदस्यैतत् |
| 6.4,śauryamado rūpamadaḥ śṛṅgāramadaḥ kulonnatimadaśca vibhavamadamūlajātā madavṛkṣā dehināmante,शौर्यमदो रूपमदः शृङ्गारमदः कुलोन्नतिमदश्च विभवमदमूलजाता मदवृक्षा देहिनामन्ते |
| 6.5,śūlārūḍhasamāno vātastabdhopamo'tha bhūtasamaḥ bahubhoge vibhavamadaḥ praśamajvarasaṃnipātasamaḥ,शूलारूढसमानो वातस्तब्धोपमोऽथ भूतसमः बहुभोगे विभवमदः प्रशमज्वरसंनिपातसमः |
| 6.6,śauryamado bhujadarśī rūpamado darpaṇādidarśī ca kāmamadaḥ strīdarśī vibhavamadastveṣa jātyandhaḥ,शौर्यमदो भुजदर्शी रूपमदो दर्पणादिदर्शी च काममदः स्त्रीदर्शी विभवमदस्त्वेष जात्यन्धः |
| 6.7,antaḥsukharasamūrcchāmīlitanayanaḥ samāhitadhyānaḥ dhanamada eṣa narāṇām ātmārāmopamaḥ ko'pi,अन्तःसुखरसमूर्च्छामीलितनयनः समाहितध्यानः धनमद एष नराणाम् आत्मारामोपमः कोऽपि |
| 6.8,unmādayatyaviṣaye vividhavikāraḥ samastaguṇahīnaḥ mūḍhamadastvanyo'yaṃ jayati vicitro nirālambaḥ,उन्मादयत्यविषये विविधविकारः समस्तगुणहीनः मूढमदस्त्वन्योऽयं जयति विचित्रो निरालम्बः |
| 6.9,stambhānna paśyati bhuvaṃ khecaradarśī sadā tapasvimadaḥ bhaktimado'dbhutakārī vismṛtadehaścalaḥ prakṛtyaiva,स्तम्भान्न पश्यति भुवं खेचरदर्शी सदा तपस्विमदः भक्तिमदोऽद्भुतकारी विस्मृतदेहश्चलः प्रकृत्यैव |
| 6.10,ākoparaktanayanaḥ paravāṅmātrāsahaḥ pralāpī ca viṣamaḥ śrutamadanāmā dhātukṣobho nṛṇāṃ mūrtaḥ,आकोपरक्तनयनः परवाङ्मात्रासहः प्रलापी च विषमः श्रुतमदनामा धातुक्षोभो नृणां मूर्तः |
| 6.11,satatabhrukuṭikarālaḥ paruṣākrośī haṭhābhighātaparaḥ adhikāramadaḥ puṃsāṃ sarvāśī rākṣasaḥ krūraḥ,सततभ्रुकुटिकरालः परुषाक्रोशी हठाभिघातपरः अधिकारमदः पुंसां सर्वाशी राक्षसः क्रूरः |
| 6.12,pūrvapuruṣapratāpaprathitakathāvismṛtānyanijakṛtyaḥ kulamada ekaḥ puṃsāṃ sudīrghadarśī mahājñānaḥ,पूर्वपुरुषप्रतापप्रथितकथाविस्मृतान्यनिजकृत्यः कुलमद एकः पुंसां सुदीर्घदर्शी महाज्ञानः |
| 6.13,varjitasakalasparśaḥ sarvāśucibhāvanānnirālambaḥ ākāśe'pi salepaḥ śaucamado nityasaṃkocaḥ,वर्जितसकलस्पर्शः सर्वाशुचिभावनान्निरालम्बः आकाशेऽपि सलेपः शौचमदो नित्यसंकोचः |
| 6.14,sāvadhayaḥ sarvamadā nijanijamūlakṣaye vinaśyanti varamada ekaḥ kuṭilo vijṛmbhate niravadhirbhogī,सावधयः सर्वमदा निजनिजमूलक्षये विनश्यन्ति वरमद एकः कुटिलो विजृम्भते निरवधिर्भोगी |
| 6.15,pānamadastu jaghanyaḥ sarvajugupsāspadaṃ mahāmohaḥ kṣaṇiko'pi harati sahasā varṣasahasrārjitaṃ śīlam,पानमदस्तु जघन्यः सर्वजुगुप्सास्पदं महामोहः क्षणिकोऽपि हरति सहसा वर्षसहस्रार्जितं शीलम् |
| 6.16,vidyāvati vipravare gavi hastini bhūpatau śvapāke ca madyamadaḥ samadarśī svaparavibhāgaṃ na jānāti,विद्यावति विप्रवरे गवि हस्तिनि भूपतौ श्वपाके च मद्यमदः समदर्शी स्वपरविभागं न जानाति |
| 6.17,vigalitasadasadbhedaḥ samakāñcanaloṣṭapāṣāṇaḥ prāpto yogidaśāmapi narake kṣībaḥ svayaṃ patati,विगलितसदसद्भेदः समकाञ्चनलोष्टपाषाणः प्राप्तो योगिदशामपि नरके क्षीबः स्वयं पतति |
| 6.18,roditi gāyati vihasati gāyati vilapaty uccair upaiti saṃmoham bhajate vividhavikārān saṃsārādarśamaṇḍalaḥ kṣībaḥ,रोदिति गायति विहसति गायति विलपत्य् उच्चैर् उपैति संमोहम् भजते विविधविकारान् संसारादर्शमण्डलः क्षीबः |
| 6.19,parapaticumbanasaktāṃ paśyati dayitāṃ na yāti saṃtāpam kṣībo'tigāḍharāgaṃ pītvā madhu vītarāgaḥ kim,परपतिचुम्बनसक्तां पश्यति दयितां न याति संतापम् क्षीबोऽतिगाढरागं पीत्वा मधु वीतरागः किम् |
| 6.20,visṛjati vasanaṃ dūre vyasanaṃ gṛhṇāti duḥsahaṃ kṣībaḥ añjalipātre pibati ca nijamūtravijṛmbhitaṃ candram,विसृजति वसनं दूरे व्यसनं गृह्णाति दुःसहं क्षीबः अञ्जलिपात्रे पिबति च निजमूत्रविजृम्भितं चन्द्रम् |
| 6.21,cyavanaḥ purā maharṣiḥ yauvanamaśviprayogato labdhvā yajñe svayaṃ kṛtajñaḥ tau cakre somapānārhau,च्यवनः पुरा महर्षिः यौवनमश्विप्रयोगतो लब्ध्वा यज्ञे स्वयं कृतज्ञः तौ चक्रे सोमपानार्हौ |
| 6.22,kruddhastametya śakraḥ provāca mune na vetsi kimapi tvam bhiṣajāvapaṅktiyogyo somārhāvaśvinau yasya,क्रुद्धस्तमेत्य शक्रः प्रोवाच मुने न वेत्सि किमपि त्वम् भिषजावपङ्क्तियोग्यो सोमार्हावश्विनौ यस्य |
| 6.23,iti bahuśaḥ surapatinā pratiṣiddho'pi svatejasā cyavanaḥ na cacāla niścitātmā nijakṛtyādaśvinoḥ prītyā,इति बहुशः सुरपतिना प्रतिषिद्धोऽपि स्वतेजसा च्यवनः न चचाल निश्चितात्मा निजकृत्यादश्विनोः प्रीत्या |
| 6.24,tatkopodyatavajraṃ jambhārerāyataṃ bhujastambham astambhayanmunīndraḥ prabhāvasaṃbhāvanāpātram,तत्कोपोद्यतवज्रं जम्भारेरायतं भुजस्तम्भम् अस्तम्भयन्मुनीन्द्रः प्रभावसंभावनापात्रम् |
| 6.25,asṛjacca tadvadhāya pralambakāyopamaṃ caturdaṃṣṭram yojanasahasravipulaṃ kṛtyārūpaṃ mahāsuraṃ ghoram,असृजच्च तद्वधाय प्रलम्बकायोपमं चतुर्दंष्ट्रम् योजनसहस्रविपुलं कृत्यारूपं महासुरं घोरम् |
| 6.26,tenāviṣṭaḥ sahasā bhīto vajrī tamāyayau śaraṇam somo'stu devabhiṣajoḥ iti covāca praṇaṣṭadhṛtiḥ,तेनाविष्टः सहसा भीतो वज्री तमाययौ शरणम् सोमोऽस्तु देवभिषजोः इति चोवाच प्रणष्टधृतिः |
| 6.27,munirapi karuṇāsindhuḥ bhītaṃ praṇataṃ mahendramāśvāsya madamutsasarja ghoraṃ dyūtastrīpānamṛgayāsu,मुनिरपि करुणासिन्धुः भीतं प्रणतं महेन्द्रमाश्वास्य मदमुत्ससर्ज घोरं द्यूतस्त्रीपानमृगयासु |
| 6.28,so'yamasuraḥ pramāthī muninā kruddhena nirmito hṛdaye nivasati śarīrabhājāṃ stambhākāro guṇairbaddhaḥ,सोऽयमसुरः प्रमाथी मुनिना क्रुद्धेन निर्मितो हृदये निवसति शरीरभाजां स्तम्भाकारो गुणैर्बद्धः |
| 6.29,maune śrīmattānāṃ niḥspandadṛśi pravṛddhavibhavānām bhrūbhaṅgamukhavikāre dhanikānāṃ bhrūyuge viṭādīnām,मौने श्रीमत्तानां निःस्पन्ददृशि प्रवृद्धविभवानाम् भ्रूभङ्गमुखविकारे धनिकानां भ्रूयुगे विटादीनाम् |
| 6.30,jihvāsu dūtaviduṣāṃ rūpavatāṃ daśanavasanakeśeṣu vaidyānāmoṣṭhapuṭe grīvāyāṃ guṇiniyogigaṇakānām,जिह्वासु दूतविदुषां रूपवतां दशनवसनकेशेषु वैद्यानामोष्ठपुटे ग्रीवायां गुणिनियोगिगणकानाम् |
| 6.31,skandhataṭe subhaṭānāṃ hṛdaye vaṇijāṃ kareṣu śilpavatām galapatrāṅgulibhaṅge chātrāṇāṃ stanataṭeṣu taruṇīnām,स्कन्धतटे सुभटानां हृदये वणिजां करेषु शिल्पवताम् गलपत्राङ्गुलिभङ्गे छात्राणां स्तनतटेषु तरुणीनाम् |
| 6.32,udare śrāddhārhāṇāṃ jaṅghāsu ca lekhahārapuruṣāṇām gaṇḍeṣu kuñjarāṇāṃ barhe śikhināṃ gateṣu haṃsānām,उदरे श्राद्धार्हाणां जङ्घासु च लेखहारपुरुषाणाम् गण्डेषु कुञ्जराणां बर्हे शिखिनां गतेषु हंसानाम् |
| 6.33,ityevaṃ madanāmā madāgraho bahuvikāradṛḍhamohaḥ aṅge kāṣṭhībhūto vasati sadā sarvabhūtānām,इत्येवं मदनामा मदाग्रहो बहुविकारदृढमोहः अङ्गे काष्ठीभूतो वसति सदा सर्वभूतानाम् |
| 7.1,iti mahākaviśrīkṣemendraviracite kalāvilāse madavarṇananāma ṣaṣṭhaḥ sargaḥ sargaḥ 7: gāyanavarṇanam artho nāma janānāṃ jīvitamakhilakriyākalāpasya tamapi haranty atidhūrtāḥ ślakṣṇagalā gāyanā loke,इति महाकविश्रीक्षेमेन्द्रविरचिते कलाविलासे मदवर्णननाम षष्ठः सर्गः सर्गः ७: गायनवर्णनम् अर्थो नाम जनानां जीवितमखिलक्रियाकलापस्य तमपि हरन्त्य् अतिधूर्ताः श्लक्ष्णगला गायना लोके |
| 7.2,niḥśeṣaṃ kamalākarakoṣaṃ jagdhvāpi kumudamāsvādya kṣīṇā gāyanabhṛṅgā mātaṅgapraṇayatāṃ yānti,निःशेषं कमलाकरकोषं जग्ध्वापि कुमुदमास्वाद्य क्षीणा गायनभृङ्गा मातङ्गप्रणयतां यान्ति |
| 7.3,ghaṭapaṭaśakaṭaskandhā bahuḍimbhā muktakeśakakalāpāḥ ete yonipisācā bhūpabhujo gāyanā loke,घटपटशकटस्कन्धा बहुडिम्भा मुक्तकेशककलापाः एते योनिपिसाचा भूपभुजो गायना लोके |
| 7.4,tamasi varākaś cauro hāhākāreṇa yāti saṃtrastaḥ gāyanacauraḥ prakaṭaṃ hāhākṛtvaiva harati sarvasvam,तमसि वराकश् चौरो हाहाकारेण याति संत्रस्तः गायनचौरः प्रकटं हाहाकृत्वैव हरति सर्वस्वम् |
| 7.5,pā pā dha dha ni ni ga ma sā dhā dhā mā mā sa mā sa gā dhā mā kṛtvā svarapadapālīṃ gāyanadhūrtāś caranty ete,पा पा ध ध नि नि ग म सा धा धा मा मा स मा स गा धा मा कृत्वा स्वरपदपालीं गायनधूर्ताश् चरन्त्य् एते |
| 7.6,kuṭilāvartabhrāntaiḥ veṣavikāraiś ca mukhavikāraiś ca gāyati gāyanasaṃgho mardalahastaś ciraṃ maunī,कुटिलावर्तभ्रान्तैः वेषविकारैश् च मुखविकारैश् च गायति गायनसंघो मर्दलहस्तश् चिरं मौनी |
| 7.7,āmantraṇajayaśabdaiḥ pratipadahuṃkāraghargharārāvaiḥ svayamuktasādhuvādaiḥ antarayati gāyano gītam,आमन्त्रणजयशब्दैः प्रतिपदहुंकारघर्घरारावैः स्वयमुक्तसाधुवादैः अन्तरयति गायनो गीतम् |
| 7.8,jalapatite saktukaṇe matsyairbhukte'sti kāpi dharmāptiḥ gāyanadattāsu paraṃ koṭiṣvapi nāsti phalaleśaḥ,जलपतिते सक्तुकणे मत्स्यैर्भुक्तेऽस्ति कापि धर्माप्तिः गायनदत्तासु परं कोटिष्वपि नास्ति फललेशः |
| 7.9,mugdhadhanānāṃ vidhinā ruddhānāmandhakūpakoṣeṣu vihito vivṛtamahāsyo gāyananāmā praṇālaughaḥ,मुग्धधनानां विधिना रुद्धानामन्धकूपकोषेषु विहितो विवृतमहास्यो गायननामा प्रणालौघः |
| 7.10,naitat prakaṭitadaśanā gāyanadhūrtāḥ sadaiva gāyanti ete gatānugatikān hasanti dhūrtā gṛhītārthān,नैतत् प्रकटितदशना गायनधूर्ताः सदैव गायन्ति एते गतानुगतिकान् हसन्ति धूर्ता गृहीतार्थान् |
| 7.11,prātargāyanadhūrtā bhavanti dhīrāḥ sahārakeyūrāḥ madhyāhne dyūtajitā nagnā bhagnā nirādhārāḥ,प्रातर्गायनधूर्ता भवन्ति धीराः सहारकेयूराः मध्याह्ने द्यूतजिता नग्ना भग्ना निराधाराः |
| 7.12,stutivāgurānibaddhaiḥ vacanaśaraiḥ kapaṭakūṭaracanābhiḥ gītairgāyanalubdhā mugdhamṛgāṇāṃ haranti sarvasvam,स्तुतिवागुरानिबद्धैः वचनशरैः कपटकूटरचनाभिः गीतैर्गायनलुब्धा मुग्धमृगाणां हरन्ति सर्वस्वम् |
| 7.13,naṣṭasvarapadagītaiḥ kṣaṇena lakṣāni gāyano labdhvā dāsyāḥ sutena dattaṃ kimiti vadarduḥkhito yāti,नष्टस्वरपदगीतैः क्षणेन लक्षानि गायनो लब्ध्वा दास्याः सुतेन दत्तं किमिति वदर्दुःखितो याति |
| 7.14,varjitasādhudvijavaravṛddhāyāḥ sakalaśokakalitāyāḥ śāpo'yameva lakṣmyā gāyanabhojyaiva yat satatam,वर्जितसाधुद्विजवरवृद्धायाः सकलशोककलितायाः शापोऽयमेव लक्ष्म्या गायनभोज्यैव यत् सततम् |
| 7.15,devaḥ purā surāṇām adhinātho nāradaṃ cirāyātam papraccha lokavṛttaṃ mahītale bhūmipālānām,देवः पुरा सुराणाम् अधिनाथो नारदं चिरायातम् पप्रच्छ लोकवृत्तं महीतले भूमिपालानाम् |
| 7.16,so'vadaravanipatīnāṃ jayināṃ bahudānadharmayajñānām caratā mayā nṛloke surapatiyogyāḥ śriyo dṛṣṭāḥ,सोऽवदरवनिपतीनां जयिनां बहुदानधर्मयज्ञानाम् चरता मया नृलोके सुरपतियोग्याः श्रियो दृष्टाः |
| 7.17,te tu tvāṃ spardhante vibhavairvaruṇaṃ dhanādhināthaṃ ca śatamakhasaṃjñāmasakṛd bahutarayajñā hasanty eva,ते तु त्वां स्पर्धन्ते विभवैर्वरुणं धनाधिनाथं च शतमखसंज्ञामसकृद् बहुतरयज्ञा हसन्त्य् एव |
| 7.18,śrutvā tarmunivacanaṃ jātadveṣaḥ śatakratuḥ kopāt hartuṃ dhanaṃ piśācān visasarja bhuvaṃ narendrāṇām,श्रुत्वा तर्मुनिवचनं जातद्वेषः शतक्रतुः कोपात् हर्तुं धनं पिशाचान् विससर्ज भुवं नरेन्द्राणाम् |
| 7.19,te gītanāmamantrāḥ surapatidiṣṭāḥ piśācasaṃghātāḥ hartuṃ sakalanṛpāṇāṃ dhanamakhilaṃ bhūtalaṃ prayayuḥ,ते गीतनाममन्त्राः सुरपतिदिष्टाः पिशाचसंघाताः हर्तुं सकलनृपाणां धनमखिलं भूतलं प्रययुः |
| 7.20,māyādāsaḥ prathamaṃ ḍambaradāsaś ca vajradāsaś ca jh[kṣ?]ayadāsaluṇṭhadāsau kharaharadāsaḥ prasiddhadāsaś ca,मायादासः प्रथमं डम्बरदासश् च वज्रदासश् च झ्[क्ष्?]अयदासलुण्ठदासौ खरहरदासः प्रसिद्धदासश् च |
| 7.21,vāḍavadāsaś cāṣṭau te gatvā martyalokamatibhayadāḥ vivṛtāsyaghorakuharā gāyanasṛṣṭiṃ sasarjurativikaṭām,वाडवदासश् चाष्टौ ते गत्वा मर्त्यलोकमतिभयदाः विवृतास्यघोरकुहरा गायनसृष्टिं ससर्जुरतिविकटाम् |
| 7.22,yairetairhṛtavibhavā diśi diśi hṛta[?]sakalalokasarvasvāḥ yajñādiṣu bhūpatayo jātāḥ śithilodyamāḥ sarve,यैरेतैर्हृतविभवा दिशि दिशि हृत[?]सकललोकसर्वस्वाः यज्ञादिषु भूपतयो जाताः शिथिलोद्यमाः सर्वे |
| 7.23,ete hi karṇavivaraiḥ praviśya gītacchalena bhūpānām sahasā haranti hṛdayaṃ karṇapiśācā mahāghorāḥ,एते हि कर्णविवरैः प्रविश्य गीतच्छलेन भूपानाम् सहसा हरन्ति हृदयं कर्णपिशाचा महाघोराः |
| 7.24,tasmāreṣāṃ rāṣṭre na dadāti vikāriṇāṃ praveśaṃ yaḥ tasya sakalārthasaṃpadyajñavatī bhūmirādhīnā,तस्मारेषां राष्ट्रे न ददाति विकारिणां प्रवेशं यः तस्य सकलार्थसंपद्यज्ञवती भूमिराधीना |
| 7.25,naṭanartakacakracarāḥ kuśīlavāścāraṇā viṭāścaiva aiśvaryaśāliśalabhāḥ caranti tebhyaḥ śriyaṃ rakṣet,नटनर्तकचक्रचराः कुशीलवाश्चारणा विटाश्चैव ऐश्वर्यशालिशलभाः चरन्ति तेभ्यः श्रियं रक्षेत् |
| 7.26,gāyanasaṃghasyaikyād uttiṣṭhati gītaniḥsvanaḥ sumahān asthāne dattāyā lakṣmyā iva saṃbhramākrandaḥ,गायनसंघस्यैक्याद् उत्तिष्ठति गीतनिःस्वनः सुमहान् अस्थाने दत्ताया लक्ष्म्या इव संभ्रमाक्रन्दः |
| 8.1,sargaḥ 8 tatrāpi hemakārā haraṇakalāyoginaḥ pṛthudhyānāḥ ye dhāmni bahulalakṣmyāḥ śūnyatvaṃ darśayanty eva,सर्गः ८ तत्रापि हेमकारा हरणकलायोगिनः पृथुध्यानाः ये धाम्नि बहुललक्ष्म्याः शून्यत्वं दर्शयन्त्य् एव |
| 8.2,sāraṃ sakaladhanānāṃ saṃpatsu vibhūṣaṇaṃ vipadi rakṣā ete haranti pāpāḥḷ satataṃ tejaḥ paraṃ hema,सारं सकलधनानां संपत्सु विभूषणं विपदि रक्षा एते हरन्ति पापाःऌ सततं तेजः परं हेम |
| 8.3,sahasaiva dūṣayanti sparśena suvarṇamupahatacchāyām nityāśucayaḥ pāpāḥ caṇḍālā hemakārāś ca,सहसैव दूषयन्ति स्पर्शेन सुवर्णमुपहतच्छायाम् नित्याशुचयः पापाः चण्डाला हेमकाराश् च |
| 8.4,masṛṇakaṣāśmani nikaṣo mandarucikramagatā kalā teṣām yeṣāṃ paruṣakaṣāśmani vikrayakāle'pi lābhakalā,मसृणकषाश्मनि निकषो मन्दरुचिक्रमगता कला तेषाम् येषां परुषकषाश्मनि विक्रयकालेऽपि लाभकला |
| 8.5,sopasnehaḥ svedyaḥ sikthakamudro'pi bālukāprāyaḥ soṣmā ca yuktibhedāt tulopalānāṃ kalāḥ pañca,सोपस्नेहः स्वेद्यः सिक्थकमुद्रोऽपि बालुकाप्रायः सोष्मा च युक्तिभेदात् तुलोपलानां कलाः पञ्च |
| 8.6,dvipuṭā sphoṭavipākā suvarṇarasapāyinī sutāmrakalā sīsamalakācacūrṇagrahaṇaparā ṣaṭkalā mūṣā,द्विपुटा स्फोटविपाका सुवर्णरसपायिनी सुताम्रकला सीसमलकाचचूर्णग्रहणपरा षट्कला मूषा |
| 8.7,vakramukhī viṣamapuṭā suṣiratalā nyastapāradā mṛdvī pakṣakaṭā granthimatī sikthakalā bahuguṇā puronamrā,वक्रमुखी विषमपुटा सुषिरतला न्यस्तपारदा मृद्वी पक्षकटा ग्रन्थिमती सिक्थकला बहुगुणा पुरोनम्रा |
| 8.8,vātabhrāntā tanvī gurvī vā paruṣavātadhṛtacūrṇā nirjīvanā sajīvā ṣoḍaśa hemnastulāsu kalāḥ,वातभ्रान्ता तन्वी गुर्वी वा परुषवातधृतचूर्णा निर्जीवना सजीवा षोडश हेम्नस्तुलासु कलाः |
| 8.9,mandaḥ sāvego vā madhyacchinnaḥ saśabdlphūtkāraḥ pātī śīkarakārī phūtkāraḥ ṣaṭkalāsteṣām,मन्दः सावेगो वा मध्यच्छिन्नः सशब्द्ल्फूत्कारः पाती शीकरकारी फूत्कारः षट्कलास्तेषाम् |
| 8.10,jvālāvalayī dhūmo visphoṭī mandakaḥ sphuliṅgī ca pūrvadhṛtatāmracūrṇas teṣāṃ api ṣaṭkalo vahniḥ,ज्वालावलयी धूमो विस्फोटी मन्दकः स्फुलिङ्गी च पूर्वधृतताम्रचूर्णस् तेषां अपि षट्कलो वह्निः |
| 8.11,praśnaḥ kathā vicitrā kaṇḍūyanamaṃśukāntarākṛṣṭiḥ dinavelārkanirīkṣaṇamatihāso makṣikākṣepaḥ,प्रश्नः कथा विचित्रा कण्डूयनमंशुकान्तराकृष्टिः दिनवेलार्कनिरीक्षणमतिहासो मक्षिकाक्षेपः |
| 8.12,kautukadarśanamasakṛtsvajanakaliḥ salilapātrabhaṅgaśca bahirapi gamanaṃ bahuśo dvādaśa ceṣṭākalās teṣām,कौतुकदर्शनमसकृत्स्वजनकलिः सलिलपात्रभङ्गश्च बहिरपि गमनं बहुशो द्वादश चेष्टाकलास् तेषाम् |
| 8.13,ghaṭitasyopari pākaḥ kṛtrimavarṇaprakāśanotkarṣī tanugomayāgnimadhye lavaṇakṣārānulepena,घटितस्योपरि पाकः कृत्रिमवर्णप्रकाशनोत्कर्षी तनुगोमयाग्निमध्ये लवणक्षारानुलेपेन |
| 8.14,sāmānyalohapātrādbhūminyaste'pi kāntalohatale dhāvati vadanena tulā riktāpi muhuḥ supūrṇeva,सामान्यलोहपात्राद्भूमिन्यस्तेऽपि कान्तलोहतले धावति वदनेन तुला रिक्तापि मुहुः सुपूर्णेव |
| 8.15,pratibaddhe jatuyogye prakṣiptanighūḍhakanakakaṇam tulitaṃ pūraṇakāle sukhena hartuṃ samāyāti,प्रतिबद्धे जतुयोग्ये प्रक्षिप्तनिघूढकनककणम् तुलितं पूरणकाले सुखेन हर्तुं समायाति |
| 8.16,ujjvalane'pi ca teṣāṃ pātanamatisukaramaśmakāle ca sadṛśavicitrābharaṇe parivartanalāghavaprasāraśca,उज्ज्वलनेऽपि च तेषां पातनमतिसुकरमश्मकाले च सदृशविचित्राभरणे परिवर्तनलाघवप्रसारश्च |
| 8.17,pūrṇādāne ghaṭane nekṣā māṣārpaṇaṃ prabhāyogaḥ kālāharaṇavināśaḥ pratipūraṇayācanaṃ bahuśleṣaḥ,पूर्णादाने घटने नेक्षा माषार्पणं प्रभायोगः कालाहरणविनाशः प्रतिपूरणयाचनं बहुश्लेषः |
| 8.18,ekādaśa yuktikālasteṣāmetāḥ samāsena ekaiva kalā mahatī niśi gamanaṃ sarvamādāya,एकादश युक्तिकालस्तेषामेताः समासेन एकैव कला महती निशि गमनं सर्वमादाय |
| 8.19,etā hemakārāṇāṃ vicāralabhyāḥ kalāścatuḥṣaṣṭiḥ anyā gūḍhāśca kalāḥ sahasranetro'pi no vetti,एता हेमकाराणां विचारलभ्याः कलाश्चतुःषष्टिः अन्या गूढाश्च कलाः सहस्रनेत्रोऽपि नो वेत्ति |
| 8.20,meruḥ sthito'tidūre manuṣyabhūmiṃ cirātparityajya bhīto'vaśyaṃ cauryādghorāṇāṃ hemakārāṇām,मेरुः स्थितोऽतिदूरे मनुष्यभूमिं चिरात्परित्यज्य भीतोऽवश्यं चौर्याद्घोराणां हेमकाराणाम् |
| 8.21,kanakaśilāśatasaṃdhiprasṛtamahāvivarakoṭisaṃghātaiḥ utkīrṇanikhilaśikharaḥ purā kṛto mūṣakairmeruḥ,कनकशिलाशतसंधिप्रसृतमहाविवरकोटिसंघातैः उत्कीर्णनिखिलशिखरः पुरा कृतो मूषकैर्मेरुः |
| 8.22,tatrākhilākhusenānikhātanakharāvalekhanotkhātaiḥ śithilitamūlaḥ sahasā babhūva meruḥ purā niyatam,तत्राखिलाखुसेनानिखातनखरावलेखनोत्खातैः शिथिलितमूलः सहसा बभूव मेरुः पुरा नियतम् |
| 8.23,mūṣakanakharotkhātaḥ sumeruruccaistarāṃ śuśubhe uddhatasuvarṇadhūlīpaṭalaiḥ kapilā bahuḥ kakubhaḥ,मूषकनखरोत्खातः सुमेरुरुच्चैस्तरां शुशुभे उद्धतसुवर्णधूलीपटलैः कपिला बहुः ककुभः |
| 8.24,tasmiñjarjaraśikhare vivarodaradalitakanakakūṭataṭe kalpāntāgamaśaṅkābhayamāvirabhūdamartyānām,तस्मिञ्जर्जरशिखरे विवरोदरदलितकनककूटतटे कल्पान्तागमशङ्काभयमाविरभूदमर्त्यानाम् |
| 8.25,āha ca divyadṛśā tadvilokya sarvaṃ surānāthāgastyaḥ ete te brahmaghnā niśācārāstridaśasaṃgare nihatāḥ,आह च दिव्यदृशा तद्विलोक्य सर्वं सुरानाथागस्त्यः एते ते ब्रह्मघ्ना निशाचारास्त्रिदशसंगरे निहताः |
| 8.26,jātā mūṣakarūpā merunipāte kṛtārambhāḥ vadhyāḥ punarapi bhavatāmāśramabhaṅgān munīnāṃ ca,जाता मूषकरूपा मेरुनिपाते कृतारम्भाः वध्याः पुनरपि भवतामाश्रमभङ्गान् मुनीनां च |
| 8.27,śrutvaitanmunivacanaṃ dhūmena bilāvalīṃ samāpūrya śāpena pūrvadagdhāñjagdhustridaśā mahāmūṣān,श्रुत्वैतन्मुनिवचनं धूमेन बिलावलीं समापूर्य शापेन पूर्वदग्धाञ्जग्धुस्त्रिदशा महामूषान् |
| 8.28,ete ta eva mūṣāḥ suvarṇkārāḥ kṣitau punarjātāḥ janmābhyāsādaniśaṃ kāñcanacūrṇaṃ nikarṣanti,एते त एव मूषाः सुवर्ण्काराः क्षितौ पुनर्जाताः जन्माभ्यासादनिशं काञ्चनचूर्णं निकर्षन्ति |
| 8.29,tasmānmahīpatīnāmasaṃbhave garadacoradasyūnām ekaḥ suvarṇakāro nigrāhyaḥ sarvathā nityam,तस्मान्महीपतीनामसंभवे गरदचोरदस्यूनाम् एकः सुवर्णकारो निग्राह्यः सर्वथा नित्यम् |
| 9.1,sargaḥ 9: nānādhūrtavarṇanam vāñcakamāyā mahatī mahītale jaladhimekhale nikhile naṣṭadhiyāṃ matsyānāṃ jālālī dhīvarairvihitā,सर्गः ९: नानाधूर्तवर्णनम् वाञ्चकमाया महती महीतले जलधिमेखले निखिले नष्टधियां मत्स्यानां जालाली धीवरैर्विहिता |
| 9.2,sarvasvameva paramaṃ prāṇā yeṣāṃ kṛte prayatno'yam vaidyā vedyāḥ satataṃ yeṣāṃ haste sthitāste'pi,सर्वस्वमेव परमं प्राणा येषां कृते प्रयत्नोऽयम् वैद्या वेद्याः सततं येषां हस्ते स्थितास्तेऽपि |
| 9.3,ete hi dehadāhād virahā iva duḥsahā bhiṣajaḥ grīṣmadivasā ivogrā bahutṛṣṇaḥ śoṣayanty eva,एते हि देहदाहाद् विरहा इव दुःसहा भिषजः ग्रीष्मदिवसा इवोग्रा बहुतृष्णः शोषयन्त्य् एव |
| 9.4,vividhauṣadhaparivatairyogaiḥ jijñāsayā svavidyāyāḥ hatvā nṛṇāṃ sahasraṃ paścādvaidyo bhavetsiddhaḥ,विविधौषधपरिवतैर्योगैः जिज्ञासया स्वविद्यायाः हत्वा नृणां सहस्रं पश्चाद्वैद्यो भवेत्सिद्धः |
| 9.5,vinyasya rāśicakraṃ grahacintāṃ nāṭayarmukhavikāraiḥ anuvadati cirārgaṇako yat kiṃcit prāśnikenoktam,विन्यस्य राशिचक्रं ग्रहचिन्तां नाटयर्मुखविकारैः अनुवदति चिरार्गणको यत् किंचित् प्राश्निकेनोक्तम् |
| 9.6,gaṇayati gagane gaṇakaḥ candreṇa samāgamaṃ viśākhāyāḥ vividhabhujaṃgakrīḍāsaktāṃ gṛhiṇīṃ na jānāti,गणयति गगने गणकः चन्द्रेण समागमं विशाखायाः विविधभुजंगक्रीडासक्तां गृहिणीं न जानाति |
| 9.7,prathamaṃ svavittamakhilaṃ kanakārthī bhasmasāt kṛtvā paścāt sadhanānrasikān vināśayaty eṣa varṇikānipunaḥ,प्रथमं स्ववित्तमखिलं कनकार्थी भस्मसात् कृत्वा पश्चात् सधनान्रसिकान् विनाशयत्य् एष वर्णिकानिपुनः |
| 9.8,śatavedhī siddho me sahasravedhī raso'pi niryātaḥ iti vadati dhātuvādī nagno malinaḥ kṛśo rūkṣaḥ,शतवेधी सिद्धो मे सहस्रवेधी रसोऽपि निर्यातः इति वदति धातुवादी नग्नो मलिनः कृशो रूक्षः |
| 9.9,tāmraghaṭopamaśīrṣo dhūrto hi rasāyanī jarājīrṇaḥ keśotpādanakathayā khalvāṭāneva muṣṇāti,ताम्रघटोपमशीर्षो धूर्तो हि रसायनी जराजीर्णः केशोत्पादनकथया खल्वाटानेव मुष्णाति |
| 9.10,prahlādanaśucitārakaśambararamaṇījane 'pi baddhāśaḥ bilvādibhiratikāmī hutvā dhūmāndhatāmeti,प्रह्लादनशुचितारकशम्बररमणीजने ऽपि बद्धाशः बिल्वादिभिरतिकामी हुत्वा धूमान्धतामेति |
| 9.11,khecaryaḥ sukhasādhyā yatnādyadi labhyate nabhaḥkusumam uktāḥ prayogavidbhiḥ maśakāsthiṣu siddhayo bahudhā,खेचर्यः सुखसाध्या यत्नाद्यदि लभ्यते नभःकुसुमम् उक्ताः प्रयोगविद्भिः मशकास्थिषु सिद्धयो बहुधा |
| 9.12,kṛṣṇāśvaśakṛdvṛtyā paśyati gagane surendrabhavanāni maṇḍūkavasālipto bhavati pumārvallabho'psarasām,कृष्णाश्वशकृद्वृत्या पश्यति गगने सुरेन्द्रभवनानि मण्डूकवसालिप्तो भवति पुमार्वल्लभोऽप्सरसाम् |
| 9.13,ity uktvā punarāśāṃ diśi diśi vilasanti dhūrtasaṃghātāḥ yairvividhasiddhilubdhāḥ kṣaiptāḥ śataśo narāḥ śvabhre,इत्य् उक्त्वा पुनराशां दिशि दिशि विलसन्ति धूर्तसंघाताः यैर्विविधसिद्धिलुब्धाः क्षैप्ताः शतशो नराः श्वभ्रे |
| 9.14,vaśyākarṣaṇayogī pathi pathi rakṣāṃ dadāti nārīṇām ratikāmatantramūlaṃ mūlaṃ mantraṃ na jānāti,वश्याकर्षणयोगी पथि पथि रक्षां ददाति नारीणाम् रतिकामतन्त्रमूलं मूलं मन्त्रं न जानाति |
| 9.15,bahavo rathyāguravo laghudīkṣāḥ svalpayogamutpādya vyādhā iva vardhante mugdhānāṃ draviṇadāraharāḥ,बहवो रथ्यागुरवो लघुदीक्षाः स्वल्पयोगमुत्पाद्य व्याधा इव वर्धन्ते मुग्धानां द्रविणदारहराः |
| 9.16,hastasthā dhanarekhā vipulatarāsyā patiś ca calacittaḥ mṛdnāti kulavadhūnām ity uktvā kamalakomalaṃ pāṇim,हस्तस्था धनरेखा विपुलतरास्या पतिश् च चलचित्तः मृद्नाति कुलवधूनाम् इत्य् उक्त्वा कमलकोमलं पाणिम् |
| 9.17,baddhe'ṅguṣṭhe salile paśyati vividhaṃ janabhramaṃ kanyā na prāpyate ca coro moho'sāv indrajālasya,बद्धेऽङ्गुष्ठे सलिले पश्यति विविधं जनभ्रमं कन्या न प्राप्यते च चोरो मोहोऽसाव् इन्द्रजालस्य |
| 9.18,khādati pibati ca dhūrtaḥ pralāpakārī nṛṇāṃ talāghātaiḥ ceṭāveśaṃ kṛtvā nirmantrakṣudradhūpena,खादति पिबति च धूर्तः प्रलापकारी नृणां तलाघातैः चेटावेशं कृत्वा निर्मन्त्रक्षुद्रधूपेन |
| 9.19,kakṣapuṭe nāgārjunalikhitā yuktir vidhīyatāṃ dhūpe yo hartuṃ mohāditi dhūrto'gnau kṣipati paravittam,कक्षपुटे नागार्जुनलिखिता युक्तिर् विधीयतां धूपे यो हर्तुं मोहादिति धूर्तोऽग्नौ क्षिपति परवित्तम् |
| 9.20,yakṣīputrāś corā vijñeyāḥ kūṭadhūpakartāraḥ yeṣāṃ pratyakṣaphalaṃ dārirdyaṃ rājabhaṅgaś ca,यक्षीपुत्राश् चोरा विज्ञेयाः कूटधूपकर्तारः येषां प्रत्यक्षफलं दारिर्द्यं राजभङ्गश् च |
| 9.21,bahutaradhanena vaṇijā putrī sā putravargṛhītaiva madadhīneti kathābhiḥ kanyārthaṃ bhujyate dhūrtaḥ,बहुतरधनेन वणिजा पुत्री सा पुत्रवर्गृहीतैव मदधीनेति कथाभिः कन्यार्थं भुज्यते धूर्तः |
| 9.22,cintyaḥ sveṅitavādī marmajño hṛdayacaura evāsau tiṣṭhati paraprayukto mithyābadhiro'thavā mūkaḥ,चिन्त्यः स्वेङितवादी मर्मज्ञो हृदयचौर एवासौ तिष्ठति परप्रयुक्तो मिथ्याबधिरोऽथवा मूकः |
| 9.23,bhasmasmerā veśyā vṛddhāḥ śramaṇāḥ sadaivatā gaṇikāḥ etāḥ kulanārīṇāṃ caranti dhanaśīlahāriṇyaḥ,भस्मस्मेरा वेश्या वृद्धाः श्रमणाः सदैवता गणिकाः एताः कुलनारीणां चरन्ति धनशीलहारिण्यः |
| 9.24,vidhavā taruṇī sadhanā vāñcati divyaṃ bhavadvidhaṃ ramaṇam dhūrto jaḍamity uktvā sarvasvaṃ tasya bhakṣayati,विधवा तरुणी सधना वाञ्चति दिव्यं भवद्विधं रमणम् धूर्तो जडमित्य् उक्त्वा सर्वस्वं तस्य भक्षयति |
| 9.25,pratyahavetanayuktāḥ karmasu ye kāryśilpino dhūrtāḥ vilasantikarmavighnaiḥ vijñeyāḥ kālacaurāste,प्रत्यहवेतनयुक्ताः कर्मसु ये कार्य्शिल्पिनो धूर्ताः विलसन्तिकर्मविघ्नैः विज्ञेयाः कालचौरास्ते |
| 9.26,akṣavyājairvividhaiḥ gaṇanahastādilāghavair nipuṇāḥ dhūrtāś caranti gūḍhaṃ prasiddhakitavā videśeṣu,अक्षव्याजैर्विविधैः गणनहस्तादिलाघवैर् निपुणाः धूर्ताश् चरन्ति गूढं प्रसिद्धकितवा विदेशेषु |
| 9.27,bhojanamātrotpattiḥ bahuvyayo dyūtamadyaveśyābhiḥ vijñeyo gṛhacauro bandhujano veśmadāso vā,भोजनमात्रोत्पत्तिः बहुव्ययो द्यूतमद्यवेश्याभिः विज्ञेयो गृहचौरो बन्धुजनो वेश्मदासो वा |
| 9.28,kṛtakaṃ śāstramasatyaṃ sākṣārdṛṣṭaś ca kena paralokaḥ iti vadati yaḥ sa śaṅkyo niraṅkuśo mattamātaṅgaḥ,कृतकं शास्त्रमसत्यं साक्षार्दृष्टश् च केन परलोकः इति वदति यः स शङ्क्यो निरङ्कुशो मत्तमातङ्गः |
| 9.29,bahulābhalubdhamanasāṃ haranti ye duḥsahena lābhena ṛṇadhanamadhikavidagdhā vijñeyā lābhacorāste,बहुलाभलुब्धमनसां हरन्ति ये दुःसहेन लाभेन ऋणधनमधिकविदग्धा विज्ञेया लाभचोरास्ते |
| 9.30,adhikaraṇāmbudhimadhye jvalanti vaḍavāgnayaḥ satatabhakṣāḥ janadhanaghanamanaso ye bhaṭṭākhyā nyāyacorāste,अधिकरणाम्बुधिमध्ये ज्वलन्ति वडवाग्नयः सततभक्षाः जनधनघनमनसो ये भट्टाख्या न्यायचोरास्ते |
| 9.31,vibhavāmbhoruhamadhupā duḥsahavipadanilavegavimukhā ye suhṛdaste sukhacaurāḥ caranti lakṣmīlatāhūtāḥ,विभवाम्भोरुहमधुपा दुःसहविपदनिलवेगविमुखा ये सुहृदस्ते सुखचौराः चरन्ति लक्ष्मीलताहूताः |
| 9.32,yadyat kiṃcirapūrvaṃ paricaritaṃ kalpanādasaṃbaddham varṇayati harṣakārī bahuvacanaḥ karṇacauro'sau,यद्यत् किंचिरपूर्वं परिचरितं कल्पनादसंबद्धम् वर्णयति हर्षकारी बहुवचनः कर्णचौरोऽसौ |
| 9.33,doṣeṣu guṇastutibhiḥ śraddhāmutpādya caturavacanā ye kurvantyabhinavasṛṣṭiṃ sthiticaurāste nirācārāḥ,दोषेषु गुणस्तुतिभिः श्रद्धामुत्पाद्य चतुरवचना ये कुर्वन्त्यभिनवसृष्टिं स्थितिचौरास्ते निराचाराः |
| 9.34,ātmaguṇakhyātiparāḥ paraguṇamācchādya vipulayatnena prabhavanti paramadhūrtā guṇacaurāste vimūḍhahṛdayeṣu,आत्मगुणख्यातिपराः परगुणमाच्छाद्य विपुलयत्नेन प्रभवन्ति परमधूर्ता गुणचौरास्ते विमूढहृदयेषु |
| 9.35,vallabhatāmupayātāḥ paravāllabhyaṃ vicitrapaiśunyaiḥ ye nāśayanti dhūrtā mātsaryārvṛtticaurāste,वल्लभतामुपयाताः परवाल्लभ्यं विचित्रपैशुन्यैः ये नाशयन्ति धूर्ता मात्सर्यार्वृत्तिचौरास्ते |
| 9.36,śamadamabhaktivihīnas tīvravratadurgrahagrastaḥ abhibhavati pratipattyā sādhujanaṃ kīrticauro'sau,शमदमभक्तिविहीनस् तीव्रव्रतदुर्ग्रहग्रस्तः अभिभवति प्रतिपत्त्या साधुजनं कीर्तिचौरोऽसौ |
| 9.37,deśāntarasaṃbhavibhiḥ bhogavarairvarṇanāramyaiḥ ye'pi nayanti videśaṃ paśusadṛśārdeśacaurāste,देशान्तरसंभविभिः भोगवरैर्वर्णनारम्यैः येऽपि नयन्ति विदेशं पशुसदृशार्देशचौरास्ते |
| 9.38,nānāhāsavikāraiḥ bahuvaidagdhyaiḥ sanamavaicirtyaḥ ramayati divasamaśeṣaṃ prakṛtivyāpāracauro' sau,नानाहासविकारैः बहुवैदग्ध्यैः सनमवैचिर्त्यः रमयति दिवसमशेषं प्रकृतिव्यापारचौरोऽ सौ |
| 9.39,bhakṣaitanijabahuvibhavāḥ paravibhavakṣapaṇadīkṣaitāḥ paścāt aniśaṃ veśyāveśastutimukharamukhā viṭāś cintyāḥ,भक्षैतनिजबहुविभवाः परविभवक्षपणदीक्षैताः पश्चात् अनिशं वेश्यावेशस्तुतिमुखरमुखा विटाश् चिन्त्याः |
| 9.40,atiśucitayā na vittaṃ gṛhṇāti karoti cāgryamadhikāram yo niyamasalilamatsyaḥ parihāryo niḥspṛhaniyogī,अतिशुचितया न वित्तं गृह्णाति करोति चाग्र्यमधिकारम् यो नियमसलिलमत्स्यः परिहार्यो निःस्पृहनियोगी |
| 9.41,rathyāvaṇijaḥ pāpāḥ svayametya gṛheṣu yatprayacchanti tatsvakarārpitamakhilaṃ bhavati paraṃ kācaśakalamapi,रथ्यावणिजः पापाः स्वयमेत्य गृहेषु यत्प्रयच्छन्ति तत्स्वकरार्पितमखिलं भवति परं काचशकलमपि |
| 9.42,chandānuvartino ye śvabhrāpāte'pi sādhuvādaparāḥ sarvasvahāriṇaste madhurā viṣavdviśantyantaḥ,छन्दानुवर्तिनो ये श्वभ्रापातेऽपि साधुवादपराः सर्वस्वहारिणस्ते मधुरा विषव्द्विशन्त्यन्तः |
| 9.43,tava narapatiḥ prasādī guṇagaṇanaparaḥ paraṃ vijane uktveti rājadāsaiḥ sevakalokaḥ sadā muṣitaḥ,तव नरपतिः प्रसादी गुणगणनपरः परं विजने उक्त्वेति राजदासैः सेवकलोकः सदा मुषितः |
| 9.44,svapne mayābjahastāḷdṛṣṭā śrīstvadgṛhaṃ praviṣṭā sā māsopaviṣṭatuṣṭā devī śrīḥ sādarā prāha,स्वप्ने मयाब्जहस्ताऌदृष्टा श्रीस्त्वद्गृहं प्रविष्टा सा मासोपविष्टतुष्टा देवी श्रीः सादरा प्राह |
| 9.45,madbhaktaste dāsyati sarvaṃ tattvaṃ mayā labdhaḥ ityuktvā saralāṇāṃ vilasanti gṛhe gṛhe dhūrtāḥ,मद्भक्तस्ते दास्यति सर्वं तत्त्वं मया लब्धः इत्युक्त्वा सरलाणां विलसन्ति गृहे गृहे धूर्ताः |
| 9.46,puraviplavanagarodayayajñavivāhotsavādijanasaṃghe praviśanti bandhuveṣāḥ pare'pi sarvāpahārāya,पुरविप्लवनगरोदययज्ञविवाहोत्सवादिजनसंघे प्रविशन्ति बन्धुवेषाः परेऽपि सर्वापहाराय |
| 9.47,parijanapānāvasare pibati na madyaṃ niśāsu jāgarti dhyānaparaḥ sevārthī kimapi ca kartuṃ kṛtodyogaḥ,परिजनपानावसरे पिबति न मद्यं निशासु जागर्ति ध्यानपरः सेवार्थी किमपि च कर्तुं कृतोद्योगः |
| 9.48,na dadāti prativacanaṃ dadāti vā gadgadākṣarairviṣamam naṣṭamukhaḥ socchvāsaḥ pravepate tatkṣaṇaṃ coraḥ,न ददाति प्रतिवचनं ददाति वा गद्गदाक्षरैर्विषमम् नष्टमुखः सोच्छ्वासः प्रवेपते तत्क्षणं चोरः |
| 9.49,yaścādhikapariśuddhiṃ prārthayate raṭati yaśca sāṭopah ghorāpahnavakārī śaṅkāyatanaṃ sa pāpaḥ syāt,यश्चाधिकपरिशुद्धिं प्रार्थयते रटति यश्च साटोपह् घोरापह्नवकारी शङ्कायतनं स पापः स्यात् |
| 9.50,pratyakṣe'pi parokṣe kṛtamakṛtaṃ kathitamapyanuktaṃ ca yaḥ kurute nirvikṛtiḥ sa paraṃ puṃsāṃ bhayasthānam,प्रत्यक्षेऽपि परोक्षे कृतमकृतं कथितमप्यनुक्तं च यः कुरुते निर्विकृतिः स परं पुंसां भयस्थानम् |
| 9.51,kṛtakṛtakamugdhabhāvaḥ ṣaṇḍha iva strīsvabhāvasaṃlāpaḥ vicarati yaḥ strīmadhye sa kāmadevo gṛhe dhūrtaḥ,कृतकृतकमुग्धभावः षण्ढ इव स्त्रीस्वभावसंलापः विचरति यः स्त्रीमध्ये स कामदेवो गृहे धूर्तः |
| 9.52,satatamadhomukhadṛṣṭiḥ koṣagṛhe mūṣakaścintyaḥ vilikhankoṣaniyuktaḥ koṣagṛhe mūṣakaścintyaḥ,सततमधोमुखदृष्टिः कोषगृहे मूषकश्चिन्त्यः विलिखन्कोषनियुक्तः कोषगृहे मूषकश्चिन्त्यः |
| 9.53,tiṣṭhati yaḥ sakaladinaṃ gṛhadāsaḥ prītaveśmabhavaneṣu gṛhadīrghakathāḥ kathayansa caraḥ sarvātmanā tyājyaḥ,तिष्ठति यः सकलदिनं गृहदासः प्रीतवेश्मभवनेषु गृहदीर्घकथाः कथयन्स चरः सर्वात्मना त्याज्यः |
| 9.54,nindye bahudaṇḍārhe karmaṇi yaḥ sarvathā pratārayati ājīvabhītibhojyastena nibaddhaḥ sthiro rāśih,निन्द्ये बहुदण्डार्हे कर्मणि यः सर्वथा प्रतारयति आजीवभीतिभोज्यस्तेन निबद्धः स्थिरो राशिह् |
| 9.55,dṛṣṭvā guhyamaśeṣaṃ tasya rahasyaṃ ca līlayā labdhvā dhūrtena mugdhlokastena śilāpaṭṭake likhitaḥ,दृष्ट्वा गुह्यमशेषं तस्य रहस्यं च लीलया लब्ध्वा धूर्तेन मुग्ध्लोकस्तेन शिलापट्टके लिखितः |
| 9.56,rājaviruddhaṃ dravyaṃ rūpaṃ vā kūṭalekhyamanyadvā niḥkṣipya yātyalakṣyaṃ dhūrto dhanināṃ vināśāya,राजविरुद्धं द्रव्यं रूपं वा कूटलेख्यमन्यद्वा निःक्षिप्य यात्यलक्ष्यं धूर्तो धनिनां विनाशाय |
| 9.57,kṣudraḥ kṣīno'pi gṛhe labdhāsvādaḥ kṛto dhanairyena śastraviṣapāśahastaḥ sa pāśahasto dhṛtastena,क्षुद्रः क्षीनोऽपि गृहे लब्धास्वादः कृतो धनैर्येन शस्त्रविषपाशहस्तः स पाशहस्तो धृतस्तेन |
| 9.58,lajjādhanaḥ kulīnaḥ saṃbhāvitaśuddhaśīlamaryādah nārīkriyate dhūrtaiḥ prāyeṇa sagarbhanārībhiḥ,लज्जाधनः कुलीनः संभावितशुद्धशीलमर्यादह् नारीक्रियते धूर्तैः प्रायेण सगर्भनारीभिः |
| 9.59,dṛṣṭābhiradṛṣṭābhiḥ krūrābhiḥ kṛtakavacanamudrābhiḥ dhūrto muṣṇāti vadhūṃ mugdhāṃ viproṣite patyau,दृष्टाभिरदृष्टाभिः क्रूराभिः कृतकवचनमुद्राभिः धूर्तो मुष्णाति वधूं मुग्धां विप्रोषिते पत्यौ |
| 9.60,sajane'pi sādhuveṣā vidhṛtābharaṇāśca helayā dhūrtāḥ dhīrā haranti sakalaṃ dṛṣṭe hāso'nyathāḷlābhaḥ,सजनेऽपि साधुवेषा विधृताभरणाश्च हेलया धूर्ताः धीरा हरन्ति सकलं दृष्टे हासोऽन्यथाऌलाभः |
| 9.61,deśe kṛtvā sphīte kumbhadhano ḍambarairgṛhaṃ pūrṇam niḥkṣepalakṣahārī varṣeṇa palāyate dhūrtaḥ,देशे कृत्वा स्फीते कुम्भधनो डम्बरैर्गृहं पूर्णम् निःक्षेपलक्षहारी वर्षेण पलायते धूर्तः |
| 9.62,śucitarakanakavibhūṣaṇatanuvastrāḥ saṃbhrameṇa pūjyante ripubhagnarājaputravyājena gṛhe gṛhe dhūrtāḥ,शुचितरकनकविभूषणतनुवस्त्राः संभ्रमेण पूज्यन्ते रिपुभग्नराजपुत्रव्याजेन गृहे गृहे धूर्ताः |
| 9.63,ādāya devavṛṣabhaṃ puṇyaṃ chāgaṃ dhūrtavikrītaṃ mugdhasya duḥkhapākaḥ samarghalābhodito harṣaḥ,आदाय देववृषभं पुण्यं छागं धूर्तविक्रीतं मुग्धस्य दुःखपाकः समर्घलाभोदितो हर्षः |
| 9.64,sādhikṣepatyāgo mahatāṃ saṃpatsu yaḥ kṛtāsūyaḥ tasmai bhayena vittaṃ rikto 'pi dadāti yatnena,साधिक्षेपत्यागो महतां संपत्सु यः कृतासूयः तस्मै भयेन वित्तं रिक्तो ऽपि ददाति यत्नेन |
| 9.65,niḥsārabhūrjasāraiḥ kṛtvā yuktaṃ mahāsārtham dhūrto diśi diśi viṃcarandhanikasahasrāṇi muṣṇāti,निःसारभूर्जसारैः कृत्वा युक्तं महासार्थम् धूर्तो दिशि दिशि विंचरन्धनिकसहस्राणि मुष्णाति |
| 9.66,dhūrto vasanvideśeṣūddiśya surāpagāgayāyātrām mṛtabandhūnāmārthe draviṇaṃ gṛhṇāti mugdhebhyaḥ,धूर्तो वसन्विदेशेषूद्दिश्य सुरापगागयायात्राम् मृतबन्धूनामार्थे द्रविणं गृह्णाति मुग्धेभ्यः |
| 9.67,muṣṇāti sārtharamaṇī śāṭīmādāya nidrayā mugdhān dhūrtena kūṭarūpaṃ dattvā niśi vañcyate sāpi,मुष्णाति सार्थरमणी शाटीमादाय निद्रया मुग्धान् धूर्तेन कूटरूपं दत्त्वा निशि वञ्च्यते सापि |
| 9.68,badhiraṃ vāḷmūkaṃ vāḷvaṇijaṃ niḥkṣipya bhāṇḍaśālāyām dhūrto nayati tvarayā bahumūlyaṃ varṇakadravyam,बधिरं वाऌमूकं वाऌवणिजं निःक्षिप्य भाण्डशालायाम् धूर्तो नयति त्वरया बहुमूल्यं वर्णकद्रव्यम् |
| 9.69,kiṃcitparicayamātraiḥ kiṃciddhārṣṭyaiḥ sakalpanaiḥ kiṃcit kiṃcidvivādakalahaiḥ sarvajño vañcakaś carati,किंचित्परिचयमात्रैः किंचिद्धार्ष्ट्यैः सकल्पनैः किंचित् किंचिद्विवादकलहैः सर्वज्ञो वञ्चकश् चरति |
| 9.70,mithyāḍambaradhanikaḥ pustakavidvānkathājñānī varṇanaśūraścapalaḥ caturmukho jṛmbhate dhūrtaḥ,मिथ्याडम्बरधनिकः पुस्तकविद्वान्कथाज्ञानी वर्णनशूरश्चपलः चतुर्मुखो जृम्भते धूर्तः |
| 9.71,sarvāvayavavidhūnanakṛtasaṃketān visṛjya geheṣu bhoktuṃ vrajati digantānsvecchācārī mahādhūrtaḥ,सर्वावयवविधूननकृतसंकेतान् विसृज्य गेहेषु भोक्तुं व्रजति दिगन्तान्स्वेच्छाचारी महाधूर्तः |
| 9.72,śatavārṣikamāmalakaṃ bhuktvā śrīparvatādahaṃ prāptaḥ dhūrto vadati gurūṇāṃ purataḥ śakunaṃ smarāmīti,शतवार्षिकमामलकं भुक्त्वा श्रीपर्वतादहं प्राप्तः धूर्तो वदति गुरूणां पुरतः शकुनं स्मरामीति |
| 9.73,etā leśena mayā kathitā māyāścatuḥṣaṣṭiḥ ko veda vañcakānāṃ māyānāṃ śatasahasrāṇi,एता लेशेन मया कथिता मायाश्चतुःषष्टिः को वेद वञ्चकानां मायानां शतसहस्राणि |
| 10.1,iti mahākaviśrīkṣemendraviracite kalāvilāse nānādhūrtavarṇanaṃ nāma navamaḥ sargaḥ sargaḥ 10 etā vañcakamāyā vijñeyā na tu punaḥ svayaṃ sevyāḥ dharmyaḥ kalākalāpo viduṣāmayam īpsito bhūtyaiḥ,इति महाकविश्रीक्षेमेन्द्रविरचिते कलाविलासे नानाधूर्तवर्णनं नाम नवमः सर्गः सर्गः १० एता वञ्चकमाया विज्ञेया न तु पुनः स्वयं सेव्याः धर्म्यः कलाकलापो विदुषामयम् ईप्सितो भूत्यैः |
| 10.2,dharmasya kalā jyeṣṭhā bhūtadayākhyā paropakāraśca dānaṃ kṣamānasūyā satyamalobhaḥ prasādaśca,धर्मस्य कला ज्येष्ठा भूतदयाख्या परोपकारश्च दानं क्षमानसूया सत्यमलोभः प्रसादश्च |
| 10.3,arthasya sadotthānaṃ niyamaparīpālanaṃ kriyājñānam sthānatyāgaḥ paṭutānudvegaḥ strīṣvaviśvāsaḥ,अर्थस्य सदोत्थानं नियमपरीपालनं क्रियाज्ञानम् स्थानत्यागः पटुतानुद्वेगः स्त्रीष्वविश्वासः |
| 10.4,kāmasya veṣaśobhā peśalatā cārutā guṇotkarṣaḥ nānāvidhāśca līlāścittajñānaṃ ca kāntānām,कामस्य वेषशोभा पेशलता चारुता गुणोत्कर्षः नानाविधाश्च लीलाश्चित्तज्ञानं च कान्तानाम् |
| 10.5,mokṣasya vivekaratiḥ praśamastṛṣṇākṣayaśca saṃtoṣaḥ saṅgatyāgaḥ svalayasthānaṃ pramaprakāśaśca,मोक्षस्य विवेकरतिः प्रशमस्तृष्णाक्षयश्च संतोषः सङ्गत्यागः स्वलयस्थानं प्रमप्रकाशश्च |
| 10.6,etāścatuṣṭayakalā dvātriṃśatkramadhṛtāḥ samastā vā saṃsāravañcakānāṃ vidyā vidyāvatāmeva,एताश्चतुष्टयकला द्वात्रिंशत्क्रमधृताः समस्ता वा संसारवञ्चकानां विद्या विद्यावतामेव |
| 10.7,mātsaryasya tyāgaḥ priyavāditvaṃ sadhairyamakrodhaḥ vairāgyaṃ ca parārthe sukhasya siddhāḥ kalāḥ pañca,मात्सर्यस्य त्यागः प्रियवादित्वं सधैर्यमक्रोधः वैराग्यं च परार्थे सुखस्य सिद्धाः कलाः पञ्च |
| 10.8,satsaṅgaḥ kāmajayaḥ śaucaṃ gurusaṃvena sadācāraḥ śrutamamalaṃ yaśasi ratirmūlakalāḥ sapta śīlasya,सत्सङ्गः कामजयः शौचं गुरुसंवेन सदाचारः श्रुतममलं यशसि रतिर्मूलकलाः सप्त शीलस्य |
| 10.9,tejaḥ sattvaṃ buddhir vyavasāyo nītiriṅgitajñānam prāgalbhyaṃ susahāyaḥ kṛtajñatā mantrarakṣaṇaṃ tyāgaḥ,तेजः सत्त्वं बुद्धिर् व्यवसायो नीतिरिङ्गितज्ञानम् प्रागल्भ्यं सुसहायः कृतज्ञता मन्त्ररक्षणं त्यागः |
| 10.10,anurāgaḥ pratipattirmitrārjanamānṛśaṃsyamastambhaḥ āśritajanavātsalyaṃ saptadaśakalāḥ prabhāvasya,अनुरागः प्रतिपत्तिर्मित्रार्जनमानृशंस्यमस्तम्भः आश्रितजनवात्सल्यं सप्तदशकलाः प्रभावस्य |
| 10.11,maunamalaulyamayācñā mānasya ca jīvitaṃ kalātritayam etāḥ kalā vidagdhaiḥ svagatāḥ kāryāścatuḥṣaṣṭiḥ,मौनमलौल्यमयाच्ञा मानस्य च जीवितं कलात्रितयम् एताः कला विदग्धैः स्वगताः कार्याश्चतुःषष्टिः |
| 10.12,śaktavirodhe gamanaṃ tatpraṇatirvā balodaye vairam ārtasya dharmacaryāḷduḥkhe dhairyaṃ sukheṣvanutsekaḥ,शक्तविरोधे गमनं तत्प्रणतिर्वा बलोदये वैरम् आर्तस्य धर्मचर्याऌदुःखे धैर्यं सुखेष्वनुत्सेकः |
| 10.13,vibhaveṣu saṃvibhāgaḥ satsu ratirmantrasaṃśaye prajñā nindyeṣu parāṅmukhatā bheṣajametatkalādaśakam,विभवेषु संविभागः सत्सु रतिर्मन्त्रसंशये प्रज्ञा निन्द्येषु पराङ्मुखता भेषजमेतत्कलादशकम् |
| 10.14,guruvacanaṃ satyānāṃ kāryāṇāṃ godvijātisurapūjā lobhaḥ pāpatamānāṃ krodhaḥ sarvopatāpajanakānām,गुरुवचनं सत्यानां कार्याणां गोद्विजातिसुरपूजा लोभः पापतमानां क्रोधः सर्वोपतापजनकानाम् |
| 10.15,prājña sarvaguṇānāṃ yaśasvitā vipulavittavibhāvānām sevā duḥkhatamānāmāśā pṛthukālabhujagapāśānām,प्राज्ञ सर्वगुणानां यशस्विता विपुलवित्तविभावानाम् सेवा दुःखतमानामाशा पृथुकालभुजगपाशानाम् |
| 10.16,dānaṃ ratnanidhīnāṃ nirvairatvaṃ sukhapradeśānām yācñā mānaharāṇāṃ dāridryaṃ copatāpasārthānām,दानं रत्ननिधीनां निर्वैरत्वं सुखप्रदेशानाम् याच्ञा मानहराणां दारिद्र्यं चोपतापसार्थानाम् |
| 10.17,dharmaḥ patheyānāṃ satyaṃ mukhapadmapāvanakarāṇām vyasanaṃ rogagaṇānām ālasyaṃ gṛhasamṛddhināśānām,धर्मः पथेयानां सत्यं मुखपद्मपावनकराणाम् व्यसनं रोगगणानाम् आलस्यं गृहसमृद्धिनाशानाम् |
| 10.18,niḥspṛhatā ślāghyānāṃ priyavacanaṃ sarvamadhurāṇām darpastimirakarāṇāṃ dambhaḥ sarvopahāsapātrāṇām,निःस्पृहता श्लाघ्यानां प्रियवचनं सर्वमधुराणाम् दर्पस्तिमिरकराणां दम्भः सर्वोपहासपात्राणाम् |
| 10.19,adrohaḥ śaucānām acāpalaṃ vrataviśeṣaniyamānām paiśunyamapriyāṇāṃ vṛtticchedo nṛśamsacaritānām,अद्रोहः शौचानाम् अचापलं व्रतविशेषनियमानाम् पैशुन्यमप्रियाणां वृत्तिच्छेदो नृशम्सचरितानाम् |
| 10.20,kāruṇyaṃ puṇyānāṃ kṛtajñatā puruṣacihnānām māyā mohamatīnāṃ kṛtaghnatā narakapātahetūnām,कारुण्यं पुण्यानां कृतज्ञता पुरुषचिह्नानाम् माया मोहमतीनां कृतघ्नता नरकपातहेतूनाम् |
| 10.21,madanaścalacaurāṇāṃ strīvacanaṃ jñātibhedānām krūraścaṇḍālānāṃ māyāvī kaliyugāvatārāṇām,मदनश्चलचौराणां स्त्रीवचनं ज्ञातिभेदानाम् क्रूरश्चण्डालानां मायावी कलियुगावताराणाम् |
| 10.22,śāstraṃ maṇidīpānām upadeśaścābhiṣekāṇām vṛddhatvaṃ kleśānāṃ rogitvaṃ maraṇatulyaduḥkhānām,शास्त्रं मणिदीपानाम् उपदेशश्चाभिषेकाणाम् वृद्धत्वं क्लेशानां रोगित्वं मरणतुल्यदुःखानाम् |
| 10.23,sneho viṣamaviṣāṇāṃ veśyārāgo visarpakuṣṭhānām bhāryā gṛhasārāṇāṃ putraḥ paralokabandhūnām,स्नेहो विषमविषाणां वेश्यारागो विसर्पकुष्ठानाम् भार्या गृहसाराणां पुत्रः परलोकबन्धूनाम् |
| 10.24,śātruḥ śalyaśatānāṃ duṣputraḥ kulavināśānām tāruṇyaṃ ramaṇīnāṃ rūpaṃ ruciropacāraveṣāṇām,शात्रुः शल्यशतानां दुष्पुत्रः कुलविनाशानाम् तारुण्यं रमणीनां रूपं रुचिरोपचारवेषाणाम् |
| 10.25,saṃtoṣo rājyānāṃ satsaṅgaścakravartivibhāvānām cintā śoṣakarāṇāṃ vidveṣaḥ koṭarāgnidāhānām,संतोषो राज्यानां सत्सङ्गश्चक्रवर्तिविभावानाम् चिन्ता शोषकराणां विद्वेषः कोटराग्निदाहानाम् |
| 10.26,maitrī visrambhānāṃ niryantraṇatā mahārhabhogānām saṃkoco vyādhīnāṃ kauṭilyaṃ nirjalāndhakūpānām,मैत्री विस्रम्भानां निर्यन्त्रणता महार्हभोगानाम् संकोचो व्याधीनां कौटिल्यं निर्जलान्धकूपानाम् |
| 10.27,ārjavamamalakarāṇāṃ vinayo vararatnamukuṭānām dyūtaṃ durvyasanānāṃ strījitatā marutaṭīpiśācānām,आर्जवममलकराणां विनयो वररत्नमुकुटानाम् द्यूतं दुर्व्यसनानां स्त्रीजितता मरुतटीपिशाचानाम् |
| 10.28,tyāgo maṇivalayānāṃ śrutamujjvalakarṇaratnānām khalamaitrī capalānāṃ durjanasevā vṛthāprayāsānām,त्यागो मणिवलयानां श्रुतमुज्ज्वलकर्णरत्नानाम् खलमैत्री चपलानां दुर्जनसेवा वृथाप्रयासानाम् |
| 10.29,nirvṛtirudyānānāṃ priyadarśanamamṛtavarṣāṇām tattvaratirlabhyānāṃ mūrkhasabhā sadvivekanāśānām,निर्वृतिरुद्यानानां प्रियदर्शनममृतवर्षाणाम् तत्त्वरतिर्लभ्यानां मूर्खसभा सद्विवेकनाशानाम् |
| 10.30,kulajaḥ saphalatarūṇāṃ saubhāgyaṃ kṛtayugāvatārāṇām rājakulaṃ śaṅkyānāṃ strīhṛdayaṃ prakṛtikuṭilānām,कुलजः सफलतरूणां सौभाग्यं कृतयुगावताराणाम् राजकुलं शङ्क्यानां स्त्रीहृदयं प्रकृतिकुटिलानाम् |
| 10.31,aucityaṃ stutyānāṃ guṇarāgaścandanādilepānām kanyāḷśokakarāṇāṃ buddhivihīno 'nukampyānām,औचित्यं स्तुत्यानां गुणरागश्चन्दनादिलेपानाम् कन्याऌशोककराणां बुद्धिविहीनो ऽनुकम्प्यानाम् |
| 10.32,vibhavaḥ saubhāgyānāṃ janarāgaḥ kīrtikandānām madyaṃ vetālānām mṛgayā gajagahanayakṣāṇām,विभवः सौभाग्यानां जनरागः कीर्तिकन्दानाम् मद्यं वेतालानाम् मृगया गजगहनयक्षाणाम् |
| 10.33,praśamaḥ svāsthyakarāṇām ātmaratistīrthasevānām lubdhaḥ phalarahitānām ācāravivarjitaḥ śmaśānānām,प्रशमः स्वास्थ्यकराणाम् आत्मरतिस्तीर्थसेवानाम् लुब्धः फलरहितानाम् आचारविवर्जितः श्मशानानाम् |
| 10.34,nītiḥ strīrakṣaṇānām indriyavijayaḥ prabhāvāṇām īrṣyā yakṣmaśatānām ayaśaḥ kusthamaraṇānām,नीतिः स्त्रीरक्षणानाम् इन्द्रियविजयः प्रभावाणाम् ईर्ष्या यक्ष्मशतानाम् अयशः कुस्थमरणानाम् |
| 10.35,mātā maṅgalyānāṃ janakaḥ sukṛtotsavopadeśānām ghātastīkṣṇatarāṇāṃ chedastīkṣṇāsiśastrāṇām,माता मङ्गल्यानां जनकः सुकृतोत्सवोपदेशानाम् घातस्तीक्ष्णतराणां छेदस्तीक्ष्णासिशस्त्राणाम् |
| 10.36,praṇatirmanyuharāṇāṃ sauhārdaṃ kṛcchrayācñānām mānaḥ puṣṭikarāṇāṃ kīrtiḥ saṃsārasārāṇām,प्रणतिर्मन्युहराणां सौहार्दं कृच्छ्रयाच्ञानाम् मानः पुष्टिकराणां कीर्तिः संसारसाराणाम् |
| 10.37,prabhubhaktirnītānāṃ yudhi nidhanaṃ saukhyavīthīnām vinayaḥ kalyāṇānāmutsāhaḥ sarvasiddhīnām,प्रभुभक्तिर्नीतानां युधि निधनं सौख्यवीथीनाम् विनयः कल्याणानामुत्साहः सर्वसिद्धीनाम् |
| 10.38,puṇyaṃ prāpyatamānāṃ jñānaṃ paramaprakāśānām kīrtiḥ samsāre'smin sāratarā sarvalokānām,पुण्यं प्राप्यतमानां ज्ञानं परमप्रकाशानाम् कीर्तिः सम्सारेऽस्मिन् सारतरा सर्वलोकानाम् |
| 10.39,jñeyaḥ kalākalāpe kuśalaḥ sarvārthatattvavijñānī pravarataro loke'smin brāhmaṇa iva sarvavarṇānām,ज्ञेयः कलाकलापे कुशलः सर्वार्थतत्त्वविज्ञानी प्रवरतरो लोकेऽस्मिन् ब्राह्मण इव सर्ववर्णानाम् |
| 10.40,ityuktaṃ śatametad yo vetti śubhāśubhodayakalānām tasyaiva vyavahāre dṛṣṭā dṛṣṭaprayojanā lakṣmīḥ,इत्युक्तं शतमेतद् यो वेत्ति शुभाशुभोदयकलानाम् तस्यैव व्यवहारे दृष्टा दृष्टप्रयोजना लक्ष्मीः |
| 10.41,uktveti mūladevo visṛjya śiṣyānkṛtocitācāraḥ kiraṇakalikāvikāsāṃ nināya nijamandire rajanīm,उक्त्वेति मूलदेवो विसृज्य शिष्यान्कृतोचिताचारः किरणकलिकाविकासां निनाय निजमन्दिरे रजनीम् |
| 10.42,kelīmayaḥ smitavilāsakalābhirāmaḥ sarvāśrayāntarakalāprakaṭapradīpaḥ lokopadeśaviṣayaḥ sukathāvicitro bhūyātsatāṃ dayita eṣa kalāvilāsaḥ,केलीमयः स्मितविलासकलाभिरामः सर्वाश्रयान्तरकलाप्रकटप्रदीपः लोकोपदेशविषयः सुकथाविचित्रो भूयात्सतां दयित एष कलाविलासः |
| 10.43,kalāvilāsaḥ kṣemendrapratibhāmbhodhinirgataḥ śaśīva mānasānandaṃ karotu satataṃ satām,कलाविलासः क्षेमेन्द्रप्रतिभाम्भोधिनिर्गतः शशीव मानसानन्दं करोतु सततं सताम् |
|
|
