Hugging Face's logo

Datasets:
jumelet
/
multiblimp

Modalities:
Tabular
Text
Formats:
csv
Languages:
Buriat
Spanish
Sanskrit
Size:
100K - 1M
ArXiv:
Libraries:
Datasets
pandas
License:
Dataset card Data Studio Files
xet
Community
5

Issues in Belarusian data

#5
by somerandomguyontheweb - opened
Discussion
somerandomguyontheweb

Hi @jumelet , thank you for publishing this dataset. I'd like to bring your attention to several issues in the Belarusian (bel) section of the dataset, discovered by two native speakers – my colleague and myself. TL/DR: The sentences in ~5% of all pairs are either both ungrammatical or both grammatical. If you'd like, I could submit a pull request to remove the noisy instances.

Below I'm referring to row indices in data.tsv starting from 1 (the header), as they appear in the spreadsheet.

In certain pairs, both sentences are in fact ungrammatical in modern standard Belarusian because the original sentence in UD isn't acceptable, due to one of the following reasons:

  • Rendering Russian speech in Belarusian orthography:
    • -Мужікі, дайте проеду. (idx=1580);
    • -Не буду я нічего брать. (803, 1676, 1677);
    • Міліцыя: вы не імеете права собірать подпісі" (253, 1599).
  • Grammatical error proper:
    • Ад 1 жніўня самалётах беларускай авіякампаніі амаль перастала гучаць беларуская мова. (348; missing preposition: самалётах -> ў самалётах);
    • На ўласныя грошы купцом з Яраслаўлю Гурый Назараў у вусці ракі Яік пры ўпадзенні ў Каспійскае мора ў 1640 годзе пабудаваў драўляны астрог паблізу ад Нагайскай рыбацкай стаянкі, за што Гурый заплаціў даніну Нагайскаму ханству ў горадзе Сарай-Джуцы. (980; wrong case agreement: купцом... пабудаваў -> купец... пабудаваў or купцом... пабудаваны);
    • Толькі што на ў рэдакцыю напісала наша актывістка: (366; extra preposition: на ў рэдакцыю -> ў рэдакцыю or maybe нам у рэдакцыю if it's a typo);
    • Як грамадзяні Рэспублікі Беларусь Сьвятлана Ціханоўская разам з Марыяй Калесьнікавай і Веранікай Цапкалай плянуюць у 19.00 наведаць сьвята „Дзень адкрытых дзьвярэй установаў дадатковай адукацыі“, якое гарадзкія ўлады арганізуюць сёньня ў Кіеўскім сквэры. (1803, 2382; wrong inflectional form: грамадзяні -> грамадзяне or maybe грамадзянкі if it's a typo);
    • Яно будзе будзе працягвацца да 8 жніўня. (1139, 1264, 1912; word repetition: будзе будзе -> будзе).
  • Prescriptive rule violation:
    • Але, згодна дакументаў, пэўныя экскурсіі ва ўрочышча Курапаты ў рамках навучальнай праграмы усё ж існуюць! (1864; case agreement in згодна дакументаў should be either згодна дакументам or згодна з дакументамі);
    • Негледзячы, што была субота, машынаў было мала. (886; негледзячы, normally spelled as нягледзячы, requires the preposition на, e.g.: Нягледзячы на тое, што...).
  • Morphophonological violation:
    • За апошнія 2 тыдні непасрэдна з мною адбылася чарга розных падзей, якія моцна паўплывалі ды натхнілі мяне на напісанне гэтага паста, разбярэмся. (884; з мною is awkward to pronounce and should be са мною instead).

Also, sentences that represent historical or dialectal varieties of Belarusian may be judged as unacceptable by some speakers. For example: Не раўня я Бурачку, — ён лепей, можа, знае жыццё мужыцкае, больш, можа, відзеў і чуў; але так мне спадабаліся, яго тыя вершы, што і я здумаў папрабаваць штокольвек напісаць. (1082, 1794; late XIX century Belarusian in modernized spelling).

Conversely, in certain pairs, both sentences are in fact grammatical in modern standard Belarusian because the replacement of inflected form doesn't cause any agreement violation. Here are the most prominent cases:

  1. Feminine verbal forms used with masculine nouns. Even though gender-specific variants have recently become more widespread, Belarusian (like Russian and Ukrainian) hasn't yet developed regular lexical feminatives in many kinds of job titles. The following sentences are perfectly acceptable:

    • «Давайце абмяркуем, што рабіць наступны раз з плякатам „Расея дз...мо“, — заклікала палітык. (1557);
    • Вось што ёй на гэта адказала дэкан (525, 1519);
    • Мэр Парыжу ўжо назвала пажар «жахлівым» (651);
    • Што расказала новы галоўны ідэоляг Беларусі (1487).

    Here, палітык заклікала 'politician.M called_for.F', дэкан адказала 'dean.M responded.F', мэр назвала 'mayor.M called.F', ідэоляг расказала 'ideologist.M told.F' indicate that the subject is female. As of yet, Belarusian doesn't have any conventional feminatives for these nouns.

    Some animate Belarusian nouns of the -a declensional class are said to have "common gender" because they can refer to people of either gender. That's why the following sentences are acceptable:

    • 23:35 Каля ўнівэрсаму «Рыга» сілавікі кідаюць гранаты і страляюць, – напісала відавочца. (536);
    • Вядоўца «Славянскага базару» напісала пост з чаргі ў <a_href="Symbal.by">Symbal.by: «Нельга біць дубінкамі людзей» (688);
    • Старшыня БСДП (Грамада) перадала кіраўнікам МЗС Фінляндыі і Швэцыі сьпіс сябраў выбарчых камісіяў трох акругаў з просьбай не адкрываць ім візы (2259).

    Here, відавочца напісала 'eyewitness.M/F wrote.F', вядоўца напісала 'anchorperson.M/F wrote.F', старшыня перадала 'chairperson.M/F handed_over.F' have feminine agreement.

    A wider group of masculine nouns denoting job titles would still allow feminine agreement to emphasize that the subject is female, although feminatives are available and preferred by many speakers. For example:

    • — Рэвалюцыйная тут недалёка, грамадзянка, — аглядваючы яе, павучальна, тонам настаўніка, адказала міліцыянер. (583, 1556);
    • «Сёння ў многіх краінах Еўрасаюза гэта абавязковае патрабаванне для сферы грамадскага харчавання, — адзначыла спецыяліст. (594);
    • Дырэктар клінікі з Бостану зьвярнулася да Лукашэнкі: (613);
    • Журналіст «Белсату» патлумачыла, з чым можа быць зьвязаны ператрус (668);
    • Кіраўнік ініцыятыўнай групы Кісель прызнала, што яны зьбіралі подпісы з парушэньнем заканадаўства! (669);
    • На гэтым сьвяце беларускіх модных брэндаў пабывала наш фотакарэспандэнт (<a_href="https://goo.gl/wfwFb6">https://goo.gl/wfwFb6). (542, 1509);
    • Рэдактар «Эхо Москвы» адказала Лукашэнку (614, 2302);
    • Сьвятло ад запальнічкі, відаць, заўважыла снайпэр (1534);
    • У Лідзе раптоўна памерла 43-гадовы лекар. (1511);
    • Як а 12:45 паведаміла Свабодзе апэратыўны дзяжурны Міністэрства надзвычайных сытуацый, выбухоўкі ў скрынцы ня знойдзена. (505, 1481).

    Here, the nouns міліцыянер 'policeman.M', спецыяліст 'specialist.M', дырэктар 'director.M', журналіст 'journalist.M', кіраўнік 'head.M', фотакарэспандэнт 'photographer.M', рэдактар 'editor.M', снайпэр 'sniper.M', лекар 'doctor.M', дзяжурны 'person_on_duty.M' have feminine counterparts that are preferable but not mandatory to use with feminine verbal forms. Usage of the word пісьменнік, пісьменьнік 'writer.M' instead of пісьменніца 'writer.F' with feminine verbal forms is marginally less acceptable but could be justified by some speakers in the contexts like these:

    • «Калі я назіраю за тым, што адбываецца ў нас, што пішуць людзі, што і як кажуць у інтэрнэце, што абмяркоўваюць — калі я гляджу на ўсё гэта, у мяне досыць мала жаданьня вяртацца ў Беларусь» – адзначыла пісьменьнік. (1528);
    • На ўваходзе забралі асадкі і стрыжні (каб пісьменнік у камеры не пісала). (2270).

    Finally, the following sentences could be interpreted with respect to a possible world in which the top public offices in Belarus are held by women:

    • Генпракурор Беларусі ўпершыню пракамэнтавала «цукровую справу»: зьвязана з расейскімі контрагентамі (2229);
    • Кіраўнік дзяржавы адзначыла, што ў выпадку неабходнасці Беларусь можа "вельмі жорстка адказаць на санкцыі", якія ўвёў шэраг еўрапейскіх дзяржаў. (677);
    • Сакратар Рады бясьпекі Беларусі сустрэлася ў Варшаве з дарадцам Дональда Трампа Джонам Болтанам. (2282);
    • Я называю гэты стан фантомным болем» – так Генадзій Бурбуліс, адзін з аўтараў і падпісантаў Белавескіх пагадненьняў аб роспуску СССР, пракамэнтаваў нашай калезе Ганьне Соўсь шкадаваньне Вячаслава Кебіча аб тым, што былы прэм’ер-міністар Беларусі таксама апынулася сярод падпісантаў тых пагадненьняў (<a_href="https://goo.gl/pq5YQU">https://goo.gl/pq5YQU). (2292).

    Same applies to job titles that are very uncommon to be held by women in present-day Belarus, e.g.: шафёр казала 'truck_driver.M said.F' (569), ксёндз растлумачыла 'catholic_priest.M explained.F' (1477).

    The other way round, feminine -> masculine replacement fails to produce violation when it isn't clear if a foreign name refers to a male or a female subject. For example:

    • Даследчык Імельда Велехан выказаў здагадку, што «другая хваля» была працягам папярэдняй фазы фемінізму, у якую ўваходзяць суфражысткі ў Вялікабрытаніі і ЗША. (1376).

    Here, даследчык Імельда Велехан выказаў здагадку 'researcher.M Imelda Whelehan conjectured.M' would be grammatical if Імельда were a male name like Альда.

  2. Coincident feminine-neuter verbal forms. In Belarusian verbs with unstressed endings, like узнікнуць 'to appear', рабіцца 'to be done', PST.F and PST.N forms coincide: узнікла 'appeared.F/N', рабілася 'was_being_done.F/N'. So the following sentences are perfectly acceptable:

    • <strong>«Дзе ты быў, калі рабiлася злачынства?». (2329);
    • Аляксандр Мотыль, прафэсар палітычных навук Ратгерскага ўнівэрсытэту ў ЗША, лічыць, што пасьля абраньня прэзыдэнтам ЗША Дональда Трампа ўзьнікла рэальная пагроза вайсковага захопу Расеяй Літвы, Латвіі і Эстоніі ў першую чаргу і Беларусі ў другую (<a_href="https://goo.gl/cPFCWc">https://goo.gl/cPFCWc). (851);
    • Праўда, рабілася агаворка, што ўлiчыць абсалютна ўсе нюансы, якiя могуць узнiкнуць за гэты час, немагчыма. (838).

    Modulo the initial у/ў (the orthographic rule requires to spell у as ў if the previous word ends with a vowel and there is no punctuation in between), the following sentences with узнікла are also grammatically acceptable:

    • «Перад Лукашэнкам ўзьнікла дылема. (856);
    • Адразу узьнікла зьдзіўленьне: яны будуць змагацца са „зьлівамі“, а ня з тымі выпадкамі, якія ў іх апісаныя. (2321);
    • Праз нейкі час, калі крыху суняўся першы спалох, у пачуццях чалавека узнікла адчуванне адказнасці за свой абавязак салдата. (2326);
    • Тысячы людзей кінуліся да мэтро, ўзьнікла цісканіна. (878);
    • У Кіеве паміж невядомымі і вэтэранамі батальёну «Данбас» ўзьнікла бітва за будаўнічую пляцоўку. (847).

    Replacing masculine verbal form with feminine-neuter doesn't always result in ungrammatical sentence. For example:

    • МЗС Расеі пракамэнтавала канфлікт вакол амбасадара Бабіча (1540).

    Here, МЗС 'MFA = ministry of foreign affairs' can agree with neuter verbal forms (because міністэрства 'ministry' is neuter), therefore пракамэнтавала 'commented.F/N' is acceptable. Overall, the gender of abbreviations and compound nouns is a complex topic in Belarusian grammar.

  3. No gender in 1SG, 2SG personal pronouns. The following sentences are perfectly acceptable:

    • Але вобраза я так і ня ўбачыла. (682);
    • Мабыць гэта неяк і не звязана паміж сабой, можа я гэта сабе толькі прыдумаў. (1417);
    • Ты абавязкова хоць раз у жыцці крычала "Раёны-кварталы! (620, 2261);
    • Я напісаў, як людзі пачалі крычаць на мяне, і гэта было вельмі жахліва. (1435).

    This is because я ўбачыла 'I saw.F', я прыдумаў 'I invented.M', ты крычала 'you shouted.F', я напісаў 'I wrote.M' are as valid as я ўбачыў 'I saw.M', я прыдумала 'I invented.F', ты крычаў 'you shouted.M', я напісала 'I wrote.F'.

    With respect to a possible world in which the subject refers to themselves using neuter gender, the following sentences would also be acceptable:

    • «Я пайшло ў бярэзьнічак за агароджу, дык падышоў вартаўнік і мяне выганяе. (2531);
    • Для мяне гэта ўсё было вельмі цікава, але я не магло зразумець, чаму яны мне пра ўсё гэта кажуць на мове сваіх, як яны гавораць, ворагаў? (2557);
    • Другое, чым яна мяне зацікавіла, было тое, што я магло адразу ўсё разумець. (2521);
    • І такім чынам я паступова пачало пераходзіць на родную мову. (2558);
    • Калі я было другі раз у Беларусі, я сказала, што наступным разам я буду размаўляць ужо толькі па-беларуску. (2565);
    • Памятаю, як яна мяне біла ў пяць гадоў за тое, што я не магло прачытаць “ба-та”, нейкія склады. (2548, 2570);
    • Размаўляць па-беларуску я пачало прыкладна год таму. (2560);
    • У выніку я засталося на прахадной, у будынак ЦВК зайшла Сьвятлана і адвакат Максім Знак. (2542);
    • Я не магло з гэтым пагадзіцца. (2536);
    • Я пайшло да плошчы Перамогі. (2546).

  4. Fluctuating agreement in number with numeral phrases. The following sentences are acceptable:

    • 00:40 Ля ўнівэрсаму «Рыга» стаіць 10 карэт хуткай дапамогі, выглядае, што дапамагаюць людзям на месцы. (1094);
    • У аснове геаметрычнай оптыкі ляжыць некалькі простых эмпірычных законаў: (1042).

    This is because 10 карэт хуткай дапамогі '10 ambulance vehicles', некалькі законаў 'several laws' can agree with the verb in either number. The choice depends on the lexical meaning of the verb; with stative verbs like стаяць 'to stand', ляжаць 'to lie', singular is preferred.

    In the sentences listed below, plural sounds more natural but singular may also be acceptable for many speakers:

    • Беларускамоўныя - гэта сустрэчы, у якіх прымае удзел па два носьбіты беларускай мовы, каб падзяліцца сваёй гісторыяй пераходу на яе. (1015);
    • Жыхароў горада абслугоўвае больш за 50 бібліятэк. (1079);
    • З амаль трыццаці жанчын, якія жывуць у прытулку для жанчын, пацярпелых ад хатняга гвалту, пагадзілася распавесьці сваю гісторыю гвалту ў сям’і толькі тры жанчыны. (1012);
    • Паводле «Сумленных людзей», каля ста камісій па ўсёй краіне ўжо апублікавала сумленныя вынікі, у якіх перавага галасоў на баку Сьвятланы Ціханоўскай, паводле супольнасьці, уражвае. (2410);
    • Пра народ у краіне хадзіла дзьве супрацьлеглыя пагалоскі, кожная з якіх увогуле мела рацыю. (1063);
    • У папраўчай калоніі ў цэнтры Гомеля адбывае пакаранне паўтары тысячы жанчын. (1045, 1073);
    • У сярэднiм 30 працэнтаў маладых спецыялiстаў звальняецца пасля абавязковага тэрмiну адпрацоўкi. (2390).

  5. Grammatical homonymy. In the following sentences, due to one of the nominal forms being grammatically ambiguous, altered verbal form results in a different but acceptable syntactic structure:

    • «Бацькі яшчэ ня ведаеце». (2032; бацькі 'parent.NOM.PL' or 'father.GEN.SG');
    • <strong>Гурт "Разбiтае Сэрца Пацана" запрашаю на "РСП квіз"!</strong> (1793; гурт 'group.NOM.SG' or 'group.ACC.SG');
    • Калі б так здарылася, што путч 19 жніўня 1991 году, кіраваны з Масквы Барысам Пугам, Генадзем Янаевым і Алегам Бакланавым, перамаглі, то ў СССР была б «больш крывавая рэвалюцыя», лічыць пісьменьнік Адам Глобус. (946; путч 'coup_d’etat.NOM.SG' or 'coup_d’etat.ACC.SG');
    • Маці дзяўчынкі, якая абвінавачвае 71-гадовага нарвэжца ў пэдафіліі, расказваю сваю вэрсію падзеяў. (1791; маці 'mother' is indeclinable);
    • Шоу будуць транслявацца ў фармаце сторыз у інстаграме <a_href="https://t.me/artsiadziba">@artsiadziba, а таксама ў інстаграме герояў. (1272, 1304; шоу 'show' is indeclinable).

    Arguably, this sentence is also acceptable:

    • Уранава: Першае, што мяне зацікавіла, было тое, што я яе нідзе не чуў. (1402; interpreting Уранава as topical nominative, instead of the speaker's last name).

  6. Null subject. Belarusian is a pro-drop language, that's why the following sentences are easy to interpret as sentences with omitted subject:

    • Каму з гістарычных асобаў паставіў помнікі у сучаснай Беларусі (1092; implicit ён 'he');
    • Лідэраў незалежнага прафсаюзу РЭП Фядыніча і Комліка асудзіў на 4 гады «хатняй хіміі» (2381; implicit ён);
    • Па ўсёй Беларусі затрымлівае журналістаў, якія асьвятлялі «ланцугі салідарнасьці» (1072; implicit ён);
    • Раманчук тлумачыць, што будуць чакаць Беларусь у час расейскага крызісу. (1282; implicit яны 'they');
    • У Беларусі выявіў 6 новых выпадкаў каранавірусу (1078; implicit ён);
    • Фільмы праграмы паглядзеў 6424 разы ў 42 краінах свету. (1088; implicit ён);
    • Як прайшла 15 сутак? (1085; implicit яна 'she').

    Along with third-person pronouns, first-person and second-person pronouns are possible in these contexts, as well as appropriate nouns, because past-tense verbs in Belarusian (historically, past participles) agree with the subject in gender and number but not person.

    The following null-subject sentences are also acceptable:

    • І гэта разумеем ўсё. (774; implicit мы 'we');
    • І гэта разумееце ўсё. (2142; implicit вы 'you.PL');
    • І яшчэ 20 фактаў пра Максіма Гарэцкага чытай тут 👇 (2408; implicit ты 'you.SG');
    • На Камароўцы зьбіраем грошы на білет у Гаагу (761; implicit мы);
    • Сябры, нагадваюць пра шыкоўную вандроўку на Гарадзеншчыну, прысвечаную Кастусю Каліноўскаму, з унікальным аўтарскім машрутам ад нашага вядомага экскурсавода Івана Сацукевіча напрыканцы тыдня, у суботу 31 жніўня! (10; implicit яны);
    • Сябры, нагадваюць, што сёння, 17 снежня, адбудзецца папярэдняе слуханне па іску Леаніда Зайдэса да газеты "Новы Час" і Дзяніса Івашына. (25; implicit яны);
    • Толькi бачаць пiкеты. (434; implicit ён or яна);
    • Толькi бачыце пiкеты. (2109; implicit вы).

    In complex or compound sentences with null subject in at least one of the clauses, altering person in a verbal form often doesn't make the sentence unacceptable, though changes its meaning. For example:

    • «Мы ў шоку, ня могуць у гэта паверыць! (50);
    • «Мы ў шоку, ня можаце у гэта паверыць! (135);
    • Зь імі робім сэлфі, пра іх расказваюць легенды. (720);
    • Калі ўжо маю любімы твор пісьменніка нашых дзён, напішы пра яго. (823, 826);
    • Стаў ❤️, калі чакае другі сезон "Мова чэлендж". (2096);
    • Стаў ❤️, калі чакаю другі сезон "Мова чэлендж". (817);
    • Сястра загіблага, Іна Русак, лічу вінаватымі міліцыянтаў. (1872);
    • Таму слухайма трэкі і бярыце ад іх усё станоўчае, што здолееце знайсці. (818).

  7. Plusquamperfect. This tense, which is quite rare in Belarusian, requires agreement in gender between the past-tense lexical verb and the auxiliary verb быць 'to be'. However, under Russian influence the use of auxiliary verbal form было 'was.N' may be acceptable for some speakers, no matter what is the gender of the lexical verb. For example:

    • — Яна ўжо намерылася было падацца туды, але хлопец папярэдзіў: — Яго зараз дома няма. (2470);
    • Ездавы спрабаваў было тузануць лейцамі, але гэта не падзейнічала, тады ён не замарудзіў злезці. (1469, 1470);
    • Ён было падумаў, што ў Расеі роўныя ўмовы для расейскіх і беларускіх гаспадарчых суб’ектаў. (1473, 1474).

Sign up or log in to comment