Datasets:
category stringlengths 2 14 | instruction stringlengths 24 161 | response stringlengths 4 287 |
|---|---|---|
qa | Fotosintez nədir və niyə vacibdir? | Fotosintez bitkilərin günəş işığından istifadə edərək karbon qazı və sudan qida (qlükoza) və oksigen istehsal etdiyi prosesdir. Vacibdir, çünki atmosferə oksigen verir və yer üzündəki qida zəncirinin əsasını təşkil edir. |
summarize | Aşağıdakı mətni bir cümlədə xülasə et: "Bakı Azərbaycanın paytaxtı və ən böyük şəhəridir. Xəzər dənizinin sahilində yerləşir və ölkənin iqtisadi mərkəzidir." | Bakı — Xəzər sahilində yerləşən, Azərbaycanın paytaxtı və əsas iqtisadi mərkəzi olan ən böyük şəhərdir. |
rewrite | Bu cümləni daha rəsmi şəkildə yenidən yaz: "Sabah görüşə gələ bilmərəm." | Təəssüf ki, sabahkı görüşdə iştirak etmək imkanım olmayacaq. |
explain | Uşağa izah edər kimi, yağışın necə əmələ gəldiyini sadə dillə izah et. | Günəş dənizləri və gölləri qızdırır, su buxarlanıb göyə qalxır. Yuxarıda hava soyuq olduğu üçün buxar kiçik su damcılarına çevrilir və buludları yaradır. Damcılar böyüyüb ağırlaşanda yerə yağış kimi tökülür. |
classify | Bu rəyin müsbət, mənfi və ya neytral olduğunu müəyyən et: "Məhsul gözlədiyimdən qat-qat yaxşı çıxdı, çox razıyam." | Müsbət. |
brainstorm | Tələbələr üçün üç sadə vaxt idarəetmə məsləhəti ver. | 1. Hər gün ən vacib üç tapşırığı əvvəlcədən yaz. 2. Böyük işləri kiçik mərhələlərə böl. 3. Telefonu dərs zamanı səssiz rejimə keçirib diqqəti qoru. |
extract | Bu cümlədən şəxs və yer adlarını çıxar: "Nizami Gəncəvi Gəncə şəhərində anadan olmuşdur." | Şəxs: Nizami Gəncəvi. Yer: Gəncə. |
translate | Bu cümləni ingilis dilinə tərcümə et: "Kitab oxumaq təxəyyülü inkişaf etdirir." | Reading books develops the imagination. |
qa | Su insan orqanizmi üçün niyə vacibdir? | Su bədən temperaturunu tənzimləyir, qidaların həzminə və maddələr mübadiləsinə kömək edir, hüceyrələrə oksigen və qida daşınmasını təmin edir və orqanizmdən tullantıların xaric olmasına yardım edir. Su olmadan insan cəmi bir neçə gün yaşaya bilər. |
qa | Novruz bayramı nədir və nə vaxt qeyd olunur? | Novruz yazın gəlişini və təbiətin oyanışını simvolizə edən qədim bayramdır. Hər il 20–21 mart tarixində, gecə ilə gündüzün bərabərləşdiyi vaxtda qeyd olunur. Azərbaycanda səməni göyərdilir, tonqal qalanır və süfrəyə şəkərbura, paxlava kimi milli şirniyyatlar düzülür. |
qa | Göy üzü niyə mavi görünür? | Günəş işığı müxtəlif rənglərdən ibarətdir. Atmosferdəki hava molekulları qısa dalğa uzunluğuna malik mavi işığı digər rənglərə nisbətən daha çox səpələyir. Buna görə də gündüz göy üzü bizə mavi görünür. |
reasoning | Bir mağazada bir alma 2 manatdır. Əli 3 alma alırsa, neçə manat ödəməlidir? Addımlarla izah et. | Bir almanın qiyməti 2 manatdır. Əli 3 alma alır. Ümumi məbləği tapmaq üçün qiyməti saya vururuq: 3 × 2 = 6. Deməli, Əli 6 manat ödəməlidir. |
reasoning | Bu gün çərşənbədirsə, 3 gündən sonra həftənin hansı günü olacaq? Addımlarla düşün. | Çərşənbədən başlayırıq. 1 gün sonra — cümə axşamı, 2 gün sonra — cümə, 3 gün sonra — şənbə. Cavab: şənbə. |
reasoning | Ayşənin 12 yaşı var. Qardaşı ondan 4 yaş kiçikdir. 5 ildən sonra qardaşının neçə yaşı olacaq? | Qardaşı indi Ayşədən 4 yaş kiçikdir: 12 − 4 = 8 yaş. 5 ildən sonra: 8 + 5 = 13. Qardaşının 13 yaşı olacaq. |
coding-explain | Proqramlaşdırmada "dəyişən" (variable) nədir? Sadə dildə izah et. | Dəyişən kompüter yaddaşında məlumatı saxlamaq üçün istifadə olunan adlandırılmış yerdir. Onu içinə dəyər qoyduğumuz etiketli qutuya bənzətmək olar. Məsələn, yas = 20 yazanda "yas" adlı dəyişəndə 20 dəyəri saxlanılır və sonra bu ada müraciət etməklə həmin dəyəri istifadə edə bilərik. |
coding-explain | Proqramlaşdırmada döngə (loop) nə üçün istifadə olunur? | Döngə eyni əməliyyatı təkrar-təkrar yerinə yetirmək üçün istifadə olunur. Məsələn, 1-dən 100-ə qədər ədədləri çap etmək istəyəndə hər ədədi ayrıca yazmaq əvəzinə döngə qurub kompüterə bu işi avtomatik təkrarladırıq. Bu, kodu qısa və səmərəli edir. |
coding-explain | HTML nədir və nə üçün istifadə olunur? | HTML (HyperText Markup Language) veb səhifələrin quruluşunu yaratmaq üçün istifadə olunan işarələmə dilidir. Başlıqlar, mətnlər, şəkillər və keçidlər kimi elementlərin brauzerdə necə göstərilməli olduğunu təyin edir. HTML proqramlaşdırma dili deyil, məzmunu təşkil edən struktur dilidir. |
email | Müəllimə dərsə xəstəliyə görə gələ bilməyəcəyini bildirən qısa, nəzakətli e-poçt yaz. | Hörmətli müəllim,
Təəssüf ki, bu gün özümü yaxşı hiss etmədiyim üçün dərsə qatıla bilməyəcəyəm. Buraxdığım mövzunu sonra öyrənib tapşırıqları yerinə yetirəcəyəm. Anlayışınız üçün əvvəlcədən təşəkkür edirəm.
Hörmətlə,
Tələbə |
email | İş yerində rəhbərdən iki günlük məzuniyyət istəyən rəsmi e-poçt nümunəsi yaz. | Hörmətli rəhbər,
Ailə vəziyyətimlə əlaqədar olaraq bu həftənin cümə axşamı və cümə günləri iki günlük məzuniyyət götürməyi xahiş edirəm. Yoxluğumda işlərin aksamamağı üçün lazımi tədbirləri əvvəlcədən görəcəyəm. Xahişimə baxacağınıza görə təşəkkür edirəm.
Hörmətlə,
Əməkdaş |
list | Sağlam qidalanma üçün beş məsləhət sadala. | 1. Gün ərzində kifayət qədər su iç. 2. Tərəvəz və meyvələri daha çox ye. 3. Şəkərli və çox yağlı qidaları məhdudlaşdır. 4. Yeməkləri gec deyil, vaxtında ye. 5. Duz istifadəsini azalt. |
list | Qısa səyahət üçün çantaya qoyulmalı beş vacib əşyanı sadala. | 1. Şəxsiyyət vəsiqəsi və sənədlər. 2. Telefon və zaryadka. 3. Bir dəst ehtiyat paltar. 4. Şəxsi gigiyena vasitələri. 5. Su və yüngül qida. |
grammar | "Mən hər səhər məktəbə gedirəm" cümləsindəki feli tap. | Feli: gedirəm. |
grammar | "Kitablar" sözünü kök və şəkilçiyə ayır. | Kök: kitab. Şəkilçi: -lar (cəm şəkilçisi). |
grammar | "Uşaqlar bağçada oynayır" cümləsinin mübtədasını göstər. | Mübtəda: uşaqlar. |
definition | "Demokratiya" sözünün mənasını qısa izah et. | Demokratiya hakimiyyətin xalqa məxsus olduğu, vətəndaşların seçkilər vasitəsilə idarəetmədə iştirak etdiyi siyasi sistemdir. Bu sistemdə qərarlar çoxluğun iradəsi ilə, azlığın hüquqları qorunmaqla qəbul edilir. |
definition | "Ekosistem" nə deməkdir? | Ekosistem müəyyən ərazidə yaşayan canlı orqanizmlərin (bitki, heyvan, mikroorqanizm) və onları əhatə edən cansız mühitin (su, torpaq, hava) qarşılıqlı əlaqədə olduğu vahid təbii sistemdir. |
explain | İnsan orqanizmində qan dövranını sadə dillə izah et. | Ürək nasos kimi işləyərək qanı bədənə vurur. Qan arteriyalar vasitəsilə orqanlara oksigen və qida daşıyır, sonra venalar vasitəsilə ürəyə qayıdır. Ağciyərlərdə qan yenidən oksigenlə zənginləşir və dövran davam edir. |
explain | İnternetin necə işlədiyini sadə şəkildə izah et. | İnternet bütün dünyadakı kompüterləri bir-birinə bağlayan nəhəng şəbəkədir. Bir veb səhifə açanda kompüterin həmin məlumatı saxlayan serverə sorğu göndərir, server də cavab olaraq məlumatı kiçik paketlər şəklində geri göndərir. Brauzer bu paketləri birləşdirib səhifəni göstərir. |
rewrite | Bu cümləni daha sadə dildə yaz: "Hava şəraitinin əlverişsizliyi səbəbindən tədbir təxirə salındı." | Hava pis olduğu üçün tədbir başqa vaxta keçirildi. |
rewrite | Bu cümləni keçmiş zamana çevir: "Mən hər gün idman edirəm." | Mən hər gün idman edirdim. |
classify | Bu cümlənin sual, əmr, yoxsa nəqli cümlə olduğunu müəyyən et: "Qapını bağla." | Əmr cümləsi. |
classify | Aşağıdakı mövzunun idman, siyasət, yoxsa elmlə bağlı olduğunu təyin et: "Alimlər yeni planet kəşf etdilər." | Elm. |
summarize | Bu mətni bir cümlədə xülasə et: "Arı ailəsində hər arının öz vəzifəsi var. İşçi arılar nektar toplayır, mühafizəçilər yuvanı qoruyur, ana arı isə yumurta qoyur." | Arı ailəsində işçi, mühafizəçi və ana arılar öz vəzifələrini bölüşərək birlikdə çalışırlar. |
brainstorm | Uşaqlar üçün evdə edilə bilən üç sadə elmi təcrübə ideyası ver. | 1. Sirkə və soda ilə köpüklənən "vulkan" düzəltmək. 2. Stəkanda suya batırılan yumurta ilə üzmə təcrübəsi (duz əlavə edərək). 3. Günəş işığında böyüdücü şüşə ilə işığın fokuslanmasını müşahidə etmək. |
brainstorm | Kiçik bir çay evi (kafe) üçün beş ad ideyası təklif et. | 1. Çinar Çayxana. 2. Bir Stəkan. 3. Xəzər Ləzzəti. 4. Nar Çayevi. 5. Söhbət Küncü. |
extract | Bu cümlədən rəqəmləri çıxar: "Sinifdə 25 şagird və 3 müəllim var." | Rəqəmlər: 25 və 3. |
extract | Bu mətndən tarixləri çıxar: "Konsert 5 may və 12 iyun tarixlərində keçiriləcək." | 5 may, 12 iyun. |
translate | Bu cümləni Azərbaycan dilinə tərcümə et: "Knowledge is power." | Bilik qüvvədir. |
translate | Bu cümləni ingilis dilinə tərcümə et: "Sabah hava günəşli olacaq." | The weather will be sunny tomorrow. |
creative | Payız haqqında dörd misradan ibarət qısa şeir yaz. | Yarpaqlar saralır, düşür yerə,
Küləklər oxuyur sakit nəğmə.
Payız gəlir yenə hər il belə,
Təbiət bürünür qızıl rəngə. |
creative | Dostluq haqqında qısa bir hekayənin ilk cümlələrini yaz. | Kənddə iki uşaq vardı — Aslan və Kərim. Onlar hər səhər eyni cığırla məktəbə gedər, hər çətinliyi birlikdə həll edərdilər. Bir gün Aslanın ayağı sındı və məhz o an Kərim əsl dostluğun nə demək olduğunu göstərdi. |
step-by-step | Bir stəkan çay dəmləməyin addımlarını sadala. | 1. Çaydanı təmiz su ilə doldurub qaynat. 2. Kiçik çaynikə bir-iki qaşıq çay yarpağı töküb üzərinə qaynar su əlavə et. 3. Çaynikin üstünü örtüb çayı 3–5 dəqiqə dəmlə. 4. Stəkanı əvvəlcə dəmli çaydan, sonra qaynar su ilə istəyə görə doldur. 5. İstəsən şəkər və ya limon əlavə et. |
step-by-step | Əlləri düzgün yumağın addımlarını qısaca izah et. | 1. Əlləri axar su ilə islat. 2. Sabun götürüb köpüklə. 3. Ovucları, barmaq aralarını və dırnaqları ən azı 20 saniyə ovuşdur. 4. Əlləri su ilə yaxşıca yu. 5. Təmiz dəsmal və ya salfetlə qurula. |
qa | Azərbaycan mətbəxinin bir neçə məşhur yeməyini say. | Azərbaycan mətbəxinin məşhur yeməklərinə plov, dolma, düşbərə, bozbaş, qutab və kabab aiddir. Şirniyyatlardan isə paxlava, şəkərbura və şəkinin halvası tanınır. |
explain | Niyə qışda gündüzlər qısa olur? Sadə izah et. | Yer öz oxu ətrafında əyilmiş vəziyyətdə fırlanır. Qışda yaşadığımız yarımkürə Günəşdən daha çox əyilir, ona görə Günəş göydə alçaqda qalır və işıq saatları azalır. Buna görə qışda gündüzlər qısa, gecələr uzun olur. |
Azerbaijani Instruction Dataset (v0)
Azerbaijani (instruction, response) pairs for supervised fine-tuning (SFT) of Azerbaijani language models — part of an open Azerbaijani LLM stack. Instruction data is genuinely scarce for Azerbaijani; this is both training data for our models and a reusable standalone artifact for anyone building Azerbaijani instruction-following models.
Contents
seeds_az.jsonl— 45 hand-authored, high-quality seed pairs spanning 16 task categories. These bootstrap the self-instruct generation and are usable directly as a tiny SFT set.sft_az.jsonl(generated) — the distilled set produced bygenerate_instructions.pyfrom a strong teacher model. Not checked in by default; reproduce it yourself (see below).
Each record:
{"category": "qa", "instruction": "Fotosintez nədir və niyə vacibdir?", "response": "Fotosintez bitkilərin ..."}
Categories: qa, summarize, rewrite, explain, classify, brainstorm, extract, translate,
reasoning, coding-explain, email, list, grammar, definition, step-by-step, creative.
How it's produced
Self-instruct data distillation. generate_instructions.py samples seed pairs (spread across
categories), asks a strong teacher (Anthropic Claude — default claude-sonnet-5 — or OpenAI GPT) for new,
diverse, native-Azerbaijani pairs, then applies QC: length bounds, Latin-Azerbaijani script enforcement
(rejects Cyrillic/Perso-Arabic), markdown-fence stripping, echo rejection, and exact + near-duplicate
deduplication. Validate any file with python sft/validate.py --file <path>.
pip install anthropic
export ANTHROPIC_API_KEY=...
python sft/generate_instructions.py --n 3000 --backend anthropic
Intended use
- SFT of Azerbaijani base LMs into instruction-following assistants (response-only loss; see
sft/). - A reusable open Azerbaijani instruction corpus for the community.
Limitations (honest)
- Teacher-distilled ⇒ the generated split inherits the teacher's biases, style, and any factual errors. It is not human-written (the 45 seeds are; the bulk is not).
- Native-speaker spot-checks are recommended before high-stakes use; QC here is automated and heuristic (script, length, dedup), not a fluency/factuality guarantee.
- Latin-script Modern (North) Azerbaijani only.
- v0: the seed set is small and skews toward general/educational tasks; extend
seeds_az.jsonlfor broader coverage (domain-specific, multi-turn, tool-use, etc.).
License
Apache-2.0 for the seeds and code. Note that text generated by a teacher model is also subject to that provider's usage terms; check them before redistribution.
- Downloads last month
- -