id int64 1 324k | title stringlengths 1 112 | markdown stringlengths 120 318k | url stringlengths 31 262 | lang stringclasses 1
value | length int32 120 318k | timestamp stringdate 2006-11-04 22:54:18 2026-04-01 12:58:02 |
|---|---|---|---|---|---|---|
7 | Andreas Celsius | **Andreas Celsius** ([Suecice](https://la.wikipedia.org/wiki/Suecice): *[Anders Celsius](https://la.wikipedia.org/wiki/:sv:Anders_Celsius)*) [27 Novembris](https://la.wikipedia.org/wiki/27_Novembris) [1701](https://la.wikipedia.org/wiki/1701) oppido *Ovanåker* nomine natus, [25 Aprilis](https://la.wikipedia.org/wiki/25_Aprilis) [1744](https://la.wikipedia.org/wiki/1744) [Upsaliae](https://la.wikipedia.org/wiki/Upsalia) ex [tuberculose](https://la.wikipedia.org/wiki/tuberculosis) mortuus, [astronomus](https://la.wikipedia.org/wiki/Astronomia) [suecia](https://la.wikipedia.org/wiki/suecia)nus.
Celsius docuit scientiam astronomicam apud [Universitatem Upsaliensem](https://la.wikipedia.org/wiki/Universitas_Upsaliensis) ex anno [1730](https://la.wikipedia.org/wiki/1730) usque ad 1744, sed itinera annis [1732](https://la.wikipedia.org/wiki/1732)-[1735](https://la.wikipedia.org/wiki/1735) faciebat ut [observatoria](https://la.wikipedia.org/wiki/observatorium) notanda in [Germania](https://la.wikipedia.org/wiki/Germania) , [Italia](https://la.wikipedia.org/wiki/Italia), et [Francia](https://la.wikipedia.org/wiki/Francia) visitaret.
Anno [1733](https://la.wikipedia.org/wiki/1733) [Norimberga](https://la.wikipedia.org/wiki/Norimberga)e 316 observationum [aurorae borealis](https://la.wikipedia.org/wiki/aurora_borealis) collationem, a se cum aliis factarum inter annos [1716](https://la.wikipedia.org/wiki/1716) et [1732](https://la.wikipedia.org/wiki/1732), in medium protulit.
[Lutetia](https://la.wikipedia.org/wiki/Lutetia)e suadebat methodum arcus meridialis in [Lapponia](https://la.wikipedia.org/wiki/Lapponia) metendi, et denique anno [1736](https://la.wikipedia.org/wiki/1736) expeditionem in eam rem, sumptibus [Scientiarum Academiae](https://la.wikipedia.org/wiki/Academia_Scientiarum_Francica) Francicae, duxit.
Celsius inter alios Observatorium Astronomicum Upsaliense anno [1741](https://la.wikipedia.org/wiki/1741) condidit. Maxima causa famae suae hodie est scala [temperatura](https://la.wikipedia.org/wiki/temperatura)e, nomen suum ferens, quam primum in commentationem apud [Regiam Societatem Scientiarum Upsaliensem](https://la.wikipedia.org/wiki/Regalis_Societas_Scientiarum_Upsaliensis) anno [1742](https://la.wikipedia.org/wiki/1742) datam proposuit.
## Opera
* [Nova Methodus distantiam solis a terra determinandi](https://books.google.de/books?id=pgWTjYm6C04C&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false), [1730](https://la.wikipedia.org/wiki/1730)
* *De observationibus pro figura telluris determinanda,* [1738](https://la.wikipedia.org/wiki/1738)
## Nexus interni
*[4169 Celsius](https://la.wikipedia.org/wiki/4169_Celsius)
*[Gradus Celsianus](https://la.wikipedia.org/wiki/Gradus_Celsianus)
## Nexus externi
[Categoria:Astronomi Sueciae](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Astronomi_Sueciae)
[Categoria:Alumni Universitatis Upsaliensis](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Alumni_Universitatis_Upsaliensis)
[Categoria:Sodales Academiae Regiae Scientiarum Suecicae](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Sodales_Academiae_Regiae_Scientiarum_Suecicae) | https://la.wikipedia.org/wiki/Andreas_Celsius | la | 3,139 | 2020-10-03T11:05:28Z |
10 | Articulata | **Articulata** erant superphylum [animalium](https://la.wikipedia.org/wiki/animalia) primum a [Georgio Cuvier](https://la.wikipedia.org/wiki/Georgius_Cuvier) anno 1817 propositum, cui sunt corpora [articulata](https://la.wikipedia.org/wiki/articulus), [systema nervosum](https://la.wikipedia.org/wiki/systema_nervosum) [ventrale](https://la.wikipedia.org/wiki/ventris), ac [ganglia](https://la.wikipedia.org/wiki/ganglium). [Annelida](https://la.wikipedia.org/wiki/Annelida), [crustacea](https://la.wikipedia.org/wiki/crustacea), [arachnida](https://la.wikipedia.org/wiki/arachnida), [insecta](https://la.wikipedia.org/wiki/insecta)que continebat. Hodie hypothesis de [Ecdysozois](https://la.wikipedia.org/wiki/Ecdysozoa) praeponitur.
## Classificatio
Cuvier articulata in classes et ordines sequentes divisit:
* [Annelida](https://la.wikipedia.org/wiki/Annelida)
** [Tubicolae](https://la.wikipedia.org/wiki/Tubicolae) (*Tubicoles*)
** [Dorsibranchia](https://la.wikipedia.org/wiki/Dorsibranchia) (*Dorsibranches*)
** [Abranchia](https://la.wikipedia.org/wiki/Abranchia) (*Abranches*)
* [Crustacea](https://la.wikipedia.org/wiki/Crustacea)
** [Decapoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Decapoda)
** [Stomatopoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Stomatopoda) (*Stomapodes*)
** [Amphipoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Amphipoda)
** [Isopoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Isopoda)
** [Branchiopoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Branchiopoda)
* [Arachnida](https://la.wikipedia.org/wiki/Arachnida)
** [Pulmonaria](https://la.wikipedia.org/wiki/Pulmonaria)
** [Tracheana](https://la.wikipedia.org/wiki/Tracheana)
* [Insecta](https://la.wikipedia.org/wiki/Insecta)
** [Myriapoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Myriapoda)
** [Thysanura](https://la.wikipedia.org/wiki/Thysanura)
** [Parasita](https://la.wikipedia.org/wiki/Parasita)
** [Suctores](https://la.wikipedia.org/wiki/Suctores) (*Suceurs*)
** [Coleoptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Coleoptera)
** [Orthoptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Orthoptera)
** [Hemiptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Hemiptera)
** [Neuroptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Neuroptera)
** [Hymenoptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Hymenoptera)
** [Lepidoptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Lepidoptera)
** [Strepsiptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Strepsiptera) (*Ripiptères*)
** [Diptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Diptera)
## Notae
[Categoria:Animalia](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Animalia) | https://la.wikipedia.org/wiki/Articulata | la | 2,457 | 2015-07-20T22:02:37Z |
1 | Astronomia | [thumb|upright=1.2|[[Observatorium Paranal](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Laser_Towards_Milky_Ways_Centre.jpg) [Observatorii Meridiani Europaei](https://la.wikipedia.org/wiki/Observatorium_Meridianum_Europaeum) [lasericam stellam ducentam](https://la.wikipedia.org/wiki/stella_ducens_laserica) ad [Medium Galaxiae](https://la.wikipedia.org/wiki/Medium_Galaxiae) emittit.]]
**Astronomia** ([Graece](https://la.wikipedia.org/wiki/lingua_Graeca_antiqua) '[stella](https://la.wikipedia.org/wiki/stella)' + '[lex](https://la.wikipedia.org/wiki/lex)'), vel **scientia sideralis**,
Haec [scientia](https://la.wikipedia.org/wiki/scientia_%28ratio%29) hodie a [meteorologia](https://la.wikipedia.org/wiki/meteorologia) et [clima](https://la.wikipedia.org/wiki/clima)tologia distinguitur, quae praesertim [astrorum](https://la.wikipedia.org/wiki/astrum) [vis](https://la.wikipedia.org/wiki/vis) et effectus in [caelum](https://la.wikipedia.org/wiki/caelum) nostrum investigant, quamvis impetus ad stellas [intellegendas](https://la.wikipedia.org/wiki/intellegentia) primitus fuerat, ut [agricola](https://la.wikipedia.org/wiki/agricola)e idonea serendo, plantando, [messem](https://la.wikipedia.org/wiki/messis) faciendo [tempora anni](https://la.wikipedia.org/wiki/tempus_anni) scirent. Astronomia etiam distinguitur ab [astrologia](https://la.wikipedia.org/wiki/astrologia), [arte](https://la.wikipedia.org/wiki/ars) quae futurum homini cuidam ab astris aliisque indiciis mundanis divinari conatur. At astrologia astronomiam complecti videtur, et astrologi sicut [Claudius Ptolemaeus](https://la.wikipedia.org/wiki/Claudius_Ptolemaeus) primum indagaverunt [leges](https://la.wikipedia.org/wiki/lex) astronomicas quibus futuri loci [planeta](https://la.wikipedia.org/wiki/planeta)rum, [siderum](https://la.wikipedia.org/wiki/sidus), et caeterorum caelorum computarentur.
[thumb|upright=0.7|left|[[Nebula Oculi Felis](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:NGC6543.jpg), [nebula planetaria](https://la.wikipedia.org/wiki/nebula_planetaria) in constellatione [Dracone](https://la.wikipedia.org/wiki/Draco_%28constellatio%29) sita.]]
[Physica](https://la.wikipedia.org/wiki/Physica) et astronomia longe tam sibi annixae sunt ut primitus [physica](https://la.wikipedia.org/wiki/physica) idem ac astronomia putari potuisset. Physici fuerunt qui [theoria](https://la.wikipedia.org/wiki/theoria)s commenti sunt, quibus [motus](https://la.wikipedia.org/wiki/motus) corporum caelestium explicatur et [calendaria](https://la.wikipedia.org/wiki/calendarium) accuratius fiunt, et novas rationes excogitaverunt stellas observandi per [radiatio](https://la.wikipedia.org/wiki/radiatio)nes earum. [Galilaeus Galilaei](https://la.wikipedia.org/wiki/Galilaeus_Galilaei) anno [1609](https://la.wikipedia.org/wiki/1609) [telescopium](https://la.wikipedia.org/wiki/telescopium) invenit, quo planetas et [luna](https://la.wikipedia.org/wiki/luna)s primum accuratius observavit indicia reperiens eos [montibus](https://la.wikipedia.org/wiki/mons) et [vallibus](https://la.wikipedia.org/wiki/valles) praeditos similes esse [telluri](https://la.wikipedia.org/wiki/Tellus_%28planeta%29). [Isaacus Newtonus](https://la.wikipedia.org/wiki/Isaacus_Newtonus) magnopere astronomiam tunc anno [1687](https://la.wikipedia.org/wiki/1687) protulit, cum [leges motus Newtoni](https://la.wikipedia.org/wiki/leges_motus_Newtoni) comperit, quibus motus omnes planetarum nostri [systematis solaris](https://la.wikipedia.org/wiki/systema_solare) ad amussim mathematice calculati essent, secundum easdem leges quae res communes mundanaeque sequuntur. Anno [1921](https://la.wikipedia.org/wiki/1921) [Albertus Einstein](https://la.wikipedia.org/wiki/Albertus_Einstein) calculationes astronomicas ad [universum](https://la.wikipedia.org/wiki/universum) totum porrexit, nova fundamenta donans [cosmologia](https://la.wikipedia.org/wiki/cosmologia)e, cum [relativitatis generalis theoriam](https://la.wikipedia.org/wiki/relativitas_generalis) repperit, [universi expansionem](https://la.wikipedia.org/wiki/expansio_universi) ab [Edwino Hubble](https://la.wikipedia.org/wiki/Edwinus_Hubble) observatam explicans.
[thumb|upright=1|[[Claudius Ptolemaeus](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Gregor_Reisch%2C_Margarita_Philosophica%2C_Astronomia.svg) astrologus astra scrutatus theoria geocentrica systematis solaris [saeculo secundo](https://la.wikipedia.org/wiki/saeculum_2) proposuit.]]
[thumb|upright=0.8|[[Nicolaus Copernicus](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Jan_Matejko-Astronomer_Copernicus-Conversation_with_God.jpg) astronomus qui [systema heliocentricum](https://la.wikipedia.org/wiki/Theoria_heliocentrica) proposuit ut motus astrorum explicarentur.]]
[Saeculo vicesimo](https://la.wikipedia.org/wiki/Saeculum_20), nova astronomiae aetas coepit, cum anno [1969](https://la.wikipedia.org/wiki/1969) [astronauta](https://la.wikipedia.org/wiki/astronauta)e ad [luna](https://la.wikipedia.org/wiki/luna)m [navigarent](https://la.wikipedia.org/wiki/navigatio) et [homines](https://la.wikipedia.org/wiki/humanitas) primum mitteret [rucheta](https://la.wikipedia.org/wiki/rucheta)s nomine *Voyager* ('Navigator') praeter [systema solare](https://la.wikipedia.org/wiki/systema_solare), ac multa alia [automata](https://la.wikipedia.org/wiki/automatum) ut systematis solaris planetae scrutentur. Hodie magna astronomiae pars origines, [evolutio](https://la.wikipedia.org/wiki/evolutio)nem, et ingenia physica [chemicaque](https://la.wikipedia.org/wiki/chemia) [corporum caelestium](https://la.wikipedia.org/wiki/corpus_caeleste) intellegere quaerit. Ad finem illum [scientifici](https://la.wikipedia.org/wiki/scientia_%28ratio%29) praesertim [radiationem electromagneticam](https://la.wikipedia.org/wiki/radiatio_electromagnetica) et [radiatio](https://la.wikipedia.org/wiki/radiatio)nem [particula](https://la.wikipedia.org/wiki/particula)rum et exempla [lapidum](https://la.wikipedia.org/wiki/lapis) ex aliis corporibus caelestibus investigant.
## Etymologia
[thumb|upright=0.8|Observatorium Astronomicum in [[Nova Cambria Australis|Nova Cambria Australi](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:SLNSW_479519_16_Observatory_SH_198.jpg) [Australia](https://la.wikipedia.org/wiki/Australia)e, [1873](https://la.wikipedia.org/wiki/1873).]]
[Vocabulum](https://la.wikipedia.org/wiki/Vocabulum) *astronomia* (a [Graeco](https://la.wikipedia.org/wiki/Graeco) ab '[stella](https://la.wikipedia.org/wiki/stella)' + -νομία a '[lex](https://la.wikipedia.org/wiki/lex)' et '[cultura](https://la.wikipedia.org/wiki/cultura)') 'legem stellarum' [significat](https://la.wikipedia.org/wiki/significatio_%28linguistica%29) (vel 'culturam stellarum', secundum [interpretatio](https://la.wikipedia.org/wiki/interpretatio)nem). Astronomia non confundenda est cum [astrologia](https://la.wikipedia.org/wiki/astrologia), systemate [fidei](https://la.wikipedia.org/wiki/fides) quod postulat [res](https://la.wikipedia.org/wiki/res) [hominum](https://la.wikipedia.org/wiki/homo) cum locis rerum caelestium congruere. [Astrologia et astronomia](https://la.wikipedia.org/wiki/Astrologia_et_astronomia), quamquam originem communem una partiuntur, omnino distinctae hodierno tempore sunt.
### Vocabula *astronomia* et *astrophysica*
Vocabula *astronomia* et *astrophysica* sunt [synonyma](https://la.wikipedia.org/wiki/synonymum). Sensu autem stricto, *astronomia* designat "studium rerum [materieique](https://la.wikipedia.org/wiki/materies) extra [atmosphaera](https://la.wikipedia.org/wiki/atmosphaera)m [telluris](https://la.wikipedia.org/wiki/tellus) et suarum [proprietatum](https://la.wikipedia.org/wiki/proprietas) [physica](https://la.wikipedia.org/wiki/physica)rum et [chemicarum](https://la.wikipedia.org/wiki/chemia)," cum *astrophysica* designat provinciam astronomiae quae tractat "[mores](https://la.wikipedia.org/wiki/mores), proprietates physicas, et dynamicas rerum caelestium [phaenomenorumque](https://la.wikipedia.org/wiki/phaenomenon) [ratio](https://la.wikipedia.org/wiki/ratio)nes." Aliquando, ut in praefatione *The Physical Universe,* [libri definitivi](https://la.wikipedia.org/wiki/liber_definitivus) a [Francisco Shu](https://la.wikipedia.org/wiki/Franciscus_Shu) scripti, *astronomia* ad [quantitativum](https://la.wikipedia.org/wiki/quantitas) rei studium, sed *astrophysica* ad genus rei ad physicam dicatum describendum adhiberi potest. Quia autem plurimum indagationis astronomicae res ad physicam cognatam tractat, astronomia hodierna revera [astrophysica](https://la.wikipedia.org/wiki/astrophysica) appellari potest.]]
## Bibliographia
* Alberdi, Antxón, et Silbia López de Lacalle. [2007](https://la.wikipedia.org/wiki/2007). *Un viaje al Cosmos en 52 semanas.* CSIC.
* Bennett, Jeffrey, et al. [2010](https://la.wikipedia.org/wiki/2010). *Astronomie: Die kosmische Perspektive,* ed. Harald Lesch, editio quinta. Monaci: Pearson Studium Verlag. ISBN 978-3-8273-7360-1.
* Brooke-Hitching, Edward. [2020](https://la.wikipedia.org/wiki/2020). *Der Atlas des Himmels:. Eine kleine Geschichte der Astronomie." Coinvertit Lutz-W. Wolff. Monaci: Knesebeck Verlag. ISBN 978-3-95728-424-2.
* Forbes, George. [1909](https://la.wikipedia.org/wiki/1909). *History of Astronomy.* Londinii: Plain Label Books. ISBN 1603031596. [Propositum Gutenbergense.](http://www.gutenberg.org/etext/8172) [Google Books.](https://books.google.com/books?id=hcLXcpUDqPgC&printsec=frontcover)
* Freedman, R. A., et W. J. Kaufmann. [2004](https://la.wikipedia.org/wiki/2004). *Universe.* Freeman Novi Eboraci. ISBN 0-7167-9884-0.
* Hanslmeier, Arnold. [2007](https://la.wikipedia.org/wiki/2007). *Einführung in Astronomie und Astrophysik.* Berolini: Spektrum Akademische Verlag. ISBN 978-3-8274-1846-3.
* Harpaz, Amos. [1994](https://la.wikipedia.org/wiki/1994). *Stellar Evolution.* A. K. Peters, Ltd. ISBN 9781568810126. [Google Books.](https://books.google.com/?id=kd4VEZv8oo0C&dq)
* Herrmann, Joachim. [2005](https://la.wikipedia.org/wiki/2005). *DTV-Atlas Astronomie,* ed. quinta decima. Monaci: Deutscher Taschenbuch-Verlag, ISBN 3-423-03267-7.
* Keller, Hans-Ulrich. [2019](https://la.wikipedia.org/wiki/2019). *Kompendium der Astronomie: Einführung in die Wissenschaft vom Universum.* Franckh-Kosmos, 6. Stutgardiae. ISBN 978-3-440-16276-7.
* Keppler, erhard. [1986](https://la.wikipedia.org/wiki/1986). *Sol, lunas y planetas.* Biblioteca Científica Salvat. Editorial Salvat Editores.
* Murdin, P., ed. [2001](https://la.wikipedia.org/wiki/2001). *Encyclopedia of Astronomy & Astrophysics.* ISBN 0-333-75088-8. [CRC Press.](https://web.archive.org/web/20141122121344/http://eaa.crcpress.com/)
* Nussbaumer, Harry. [2007](https://la.wikipedia.org/wiki/2007). *Das Weltbild der Astronomie,* ed. retractata. VDF Hochschulverlag. ISBN 978-3-7281-3106-5.
* Unsöld, Albrecht, et Bodo Baschek. [2001](https://la.wikipedia.org/wiki/2001). *Der neue Kosmos.* Springer. ISBN 3-540-42177-7.
* Unsöld, Albrecht, et Bodo Baschek. [2001](https://la.wikipedia.org/wiki/2001). *The New Cosmos: An Introduction to Astronomy and Astrophysics.* Springer. ISBN 3540678778.
* Wächter, M. [2018](https://la.wikipedia.org/wiki/2018). *Kleine Entdeckungsgeschichte(n) der Astronomie im Kontext von Zeitgeschichte und Physik.* Wurzburgi: Verlag Königshausen und Neumann. ISBN 978-3-8260-6511-8.
* Weigert, Alfred, Heinrich Johannes Wendker, et Lutz Wisotzki. [2010](https://la.wikipedia.org/wiki/2010). *Astronomie und Astrophysik: Ein Grundkurs.* Weinhemiae: Wiley-VCH. ISBN 978-3-527-40793-4.
## Nexus externi
* Flavius Aurelius Cassiodorus, [*Institutionum liber II, Capitulum VII: De astronomia*](http://www.fh-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost06/Cassiodorus/cas_i207.html)
* Hyginus, [*De Astronomia*](http://www.forumromanum.org/literature/astronomia.html)
* Muḥammad al-Farghānī’, [*Muhamedis Alfragani Arabis Chronologica et astronomica elementa*](http://www.wdl.org/en/item/10669), 1590
* [Tycho Brahe](https://la.wikipedia.org/wiki/Tycho_Brahe), [*Astronomiæ instauratæ mechanica''](http://www.wdl.org/en/item/4304). Nuremberg: Levinus Hulsius, 1602
[!](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Astronomia)
[Categoria:Historia astronomiae](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Historia_astronomiae) | https://la.wikipedia.org/wiki/Astronomia | la | 12,288 | 2026-02-12T23:24:37Z |
16 | Architectura | [thumb|upright=1.4|alt=View of Florence showing the dome, which dominates everything around it. It is octagonal in plan and ovoid in section. It has wide ribs rising to the apex with red tiles in between and a marble lantern on top.|[[Philippus Brunelleschi](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:View_of_Santa_Maria_del_Fiore_in_Florence.jpg), [tholum](https://la.wikipedia.org/wiki/tholus) [Cathedralis Florentiae](https://la.wikipedia.org/wiki/Cathedralis_Florentiae) [aedificans](https://la.wikipedia.org/wiki/aedificium), non solum [cathedralem](https://la.wikipedia.org/wiki/cathedralis) et [urbem](https://la.wikipedia.org/wiki/urbs), sed etiam partes et statum architectorum convertit.]]
**Architectura** (a [Graeco](https://la.wikipedia.org/wiki/lingua_Graeca) *ἀρχιτέκτων,* ab *ἀρχι-* '[dux](https://la.wikipedia.org/wiki/dux)' + *τέκτων* '[creator](https://la.wikipedia.org/wiki/creatio), [aedificator](https://la.wikipedia.org/wiki/aedificium)') est [ars](https://la.wikipedia.org/wiki/ars) et [scientia](https://la.wikipedia.org/wiki/scientia_%28ratio%29) [aedificiorum](https://la.wikipedia.org/wiki/aedificium) aliarumque [structura](https://la.wikipedia.org/wiki/structura)rum [destinandarum](https://la.wikipedia.org/wiki/destinatio), [designandarum](https://la.wikipedia.org/wiki/designatio), [construendarum](https://la.wikipedia.org/wiki/constructio). Opera architecturalia, formam [aedificiorum](https://la.wikipedia.org/wiki/aedificium) habentia, saepe [signa](https://la.wikipedia.org/wiki/signum) [cultura](https://la.wikipedia.org/wiki/cultura)e et [operis artis](https://la.wikipedia.org/wiki/opus_artis) videntur. Identitas [civilizatio](https://la.wikipedia.org/wiki/civilizatio)num [historicarum](https://la.wikipedia.org/wiki/historia) saepe in earum exstantibus rebus gestis invenitur.
[Vitruvius](https://la.wikipedia.org/wiki/Vitruvius) docet:
:Architecti est [scientia](https://la.wikipedia.org/wiki/scientia_%28ratio%29) pluribus [disciplinis](https://la.wikipedia.org/wiki/disciplina) et variis [eruditio](https://la.wikipedia.org/wiki/eruditio)nibus ornata, cuius iudicio probantur omnia quae ab ceteris artibus perficiuntur opera. Ea nascitur ex [fabrica](https://la.wikipedia.org/wiki/fabrica_%28officina%29) et ratiocinatione. Fabrica est continuata ac trita usus meditatio ad propositum deformationis, quae [manibus](https://la.wikipedia.org/wiki/manus) perficitur e [materia](https://la.wikipedia.org/wiki/materia), cuiuscumque generis opus est. Ratiocinatio autem est, quae res fabricatas sollertiae ac rationis [proportio](https://la.wikipedia.org/wiki/proportio)ne demonstrare atque explicare potest.—[De arch](https://la.wikipedia.org/wiki/De_architectura_%28Vitruvius%29). I 2.18 et sqq.
## Architecturae theoria
[Theoria](https://la.wikipedia.org/wiki/Theoria) architecturae cum [aesthetica](https://la.wikipedia.org/wiki/aesthetica), ramus [philosophia](https://la.wikipedia.org/wiki/philosophia)e, coniuncta est, velut [semantica](https://la.wikipedia.org/wiki/semantica) sua, quae est studium significationis, denique relationibus incrementorum [cultura](https://la.wikipedia.org/wiki/cultura)e. Complures architecti et philosophi, ut [Plato](https://la.wikipedia.org/wiki/Plato), [Michael Foucault](https://la.wikipedia.org/wiki/Michael_Foucault), [Aegidius Deleuze](https://la.wikipedia.org/wiki/Aegidius_Deleuze), [Robertus Venturi](https://la.wikipedia.org/wiki/Robertus_Venturi), [Ludovicus Wittgenstein](https://la.wikipedia.org/wiki/Ludovicus_Wittgenstein) ad theoriam architecturae contribuerunt.
## Historia
[thumb|upright=1.25|alt=Plan d'exécution du second étage de l'hôtel de Brionne (dessin) De Cotte 2503c – Gallica 2011 (adjusted)| [[Designatio soli|Designatio](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Plan_d%27ex%C3%A9cution_du_second_%C3%A9tage_de_l%27h%C3%B4tel_de_Brionne_%28dessin%29_De_Cotte_2503c_%E2%80%93_Gallica_2011_%28adjusted%29.jpg) tabulationis secundae Hôtel de Brionne [Lutetia](https://la.wikipedia.org/wiki/Lutetia)e sitae, [1734](https://la.wikipedia.org/wiki/1734).]]
Fines architecturae antiquae multiplices sunt. [Monumenta](https://la.wikipedia.org/wiki/Monumentum) fecerunt saepe [imperator](https://la.wikipedia.org/wiki/imperator)es ad victorias celebrandas (vide exempli gratia [Roma](https://la.wikipedia.org/wiki/Roma)e arces quasdam). Homines [templa](https://la.wikipedia.org/wiki/templum) aedificaverunt, ut pietatem demonstrarent, aut ad se [numina](https://la.wikipedia.org/wiki/numen) verterent. [Aquae ductus](https://la.wikipedia.org/wiki/Aquae_ductus) aedificaverunt, ut [aqua](https://la.wikipedia.org/wiki/aqua)m salubri potu ad urbes vel castra ducerent.
Vide etiam hos commentarios:
* [Architectura antiqua](https://la.wikipedia.org/wiki/Architectura_antiqua)
* [Architectura mediaevalis](https://la.wikipedia.org/wiki/Architectura_mediaevalis) (vide [opus romanum](https://la.wikipedia.org/wiki/opus_romanum), [opus francigenum](https://la.wikipedia.org/wiki/opus_francigenum))
* [Architectura gothica](https://la.wikipedia.org/wiki/Architectura_gothica)
* [Architectura Renascentiae](https://la.wikipedia.org/wiki/Architectura_Renascentiae)
* [Architectura Georgiana](https://la.wikipedia.org/wiki/Architectura_Georgiana)
* [Architectura moderna](https://la.wikipedia.org/wiki/Architectura_moderna)
* [Architectura sacra](https://la.wikipedia.org/wiki/Architectura_sacra)
## Notae
## Bibliographia
* Carolus de Aquino. [1734](https://la.wikipedia.org/wiki/1734). *Vocabularium architecturae aedificatoriae.* Romae. [Textus apud *Internet Archive.*](https://archive.org/details/b30409615/page/n7/mode/2up)
* Comaroff Joshua, et Ker-Shing Ong. [2013](https://la.wikipedia.org/wiki/2013). *Horror in Architecture.* Franciscopoli: Oro Editions.
* Confurius, Gerrit. [2017](https://la.wikipedia.org/wiki/2017). *Architektur und Geistesgeschichte: Der intellektuelle Ort der europäischen Baukunst.* Bielefeld: Transcript. ISBN 978-3-8376-3849-3.
* Hellman, Louis. [1988](https://la.wikipedia.org/wiki/1988). *Architektur für Anfänger (Architecture A-Z - A Rough guide).* Reinbek bei Hamburg: Rowohlt. ISBN 978-3-499-17551-0.
* Hipp, Hermann, et Ernst Seidl, eds. [1996](https://la.wikipedia.org/wiki/1996). ''Architektur als politische Kultur. philosophia practica."' Berolini: Reimer. ISBN 3-496-01149-1.
* Koch, Wilfried. [2006](https://la.wikipedia.org/wiki/2006). *Baustilkunde: Europäische Baukunst von der Antike bis zur Gegenwart.* Ed. vicensima septima. ISBN 978-3-577-10089-2.
*Martin, Roland. [1988](https://la.wikipedia.org/wiki/1988). *Greek architecture: architecture of Crete, Greece, and the Greek world.* Novi Ebroaci: Electa/Rizzoli. ISBN 0847809684
**Nineteenth and twentieth century architecture.* [1976](https://la.wikipedia.org/wiki/1976). Novi Eboraci: Garland Publishing. ISBN 0824024214.
*[Acustica architectonica](https://la.wikipedia.org/wiki/Acustica_architectonica)
*[Aedificium](https://la.wikipedia.org/wiki/Aedificium)
*[Architectus](https://la.wikipedia.org/wiki/Architectus)
*[Ars oculorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_oculorum)
*[Basilica](https://la.wikipedia.org/wiki/Basilica)
*[Caeliscalpium](https://la.wikipedia.org/wiki/Caeliscalpium)
*[Domus](https://la.wikipedia.org/wiki/Domus)
*[Fora Imperialia](https://la.wikipedia.org/wiki/Fora_Imperialia)
*[Ingeniaria terrae motuum](https://la.wikipedia.org/wiki/Ingeniaria_terrae_motuum)
*[Stadium](https://la.wikipedia.org/wiki/Stadium)
*[Tectum displuviatum](https://la.wikipedia.org/wiki/Tectum_displuviatum)
*[Templum](https://la.wikipedia.org/wiki/Templum)
## Nexus externi
*[Architectura Biomimetica,](https://web.archive.org/web/20150801042518/http://biomimetic-architecture.org/) architectura natura inflata
*[Architecture.com](http://www.architecture.com), Architecture.com, [Royal Institute of British Architects](https://la.wikipedia.org/wiki/Royal_Institute_of_British_Architects) divulgatum
*[Arch-library.com](https://web.archive.org/web/20100712075146/http://www.arch-library.com/)
*[Bibliotheca Augustana](https://la.wikipedia.org/wiki/Bibliotheca_Augustana) [Museum virtuale: Architectura, Sculptura, Pictura](http://www.fh-augsburg.de/~harsch/museum/mus_port.html) (Praehistoria)
*[Sedes architecturae et musea in orbe terrarum](https://web.archive.org/web/20091009095018/http://www.uia-architectes.org/texte/england/Menu-7/1-musees.html), index nexuum ex [International Union of Architects](https://la.wikipedia.org/wiki/International_Union_of_Architects)
*[Structurae](http://www.structurae.de)
*[Vitruvii](https://la.wikipedia.org/wiki/Vitruvius) [*De architectura*](http://www.fh-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lsante01/Vitruvius/vit_intr.html)
*[Worldarchitecture.org](http://www.worldarchitecture.org), databasis architecturae orbis terrarum
## Pinacotheca
;Architectura moderna
Fasciculus:Aleksandria raamatukogu IMG 0119.JPG|[Planetarium Bibliothecae Alexandrinae](https://la.wikipedia.org/wiki/Planetarium_Bibliothecae_Alexandrinae), pars [Bibliothecae Alexandrinae](https://la.wikipedia.org/wiki/Bibliotheca_Alexandrina_%28nova%29), [Alexandria](https://la.wikipedia.org/wiki/Alexandria)e situm.
Fasciculus:20090518 Trump International Hotel and Tower, Chicago.jpg|[Deversorium Et Turris Internationalis Trump](https://la.wikipedia.org/wiki/Deversorium_Et_Turris_Internationalis_Trump_%28Sicagum%29), [Sicagi](https://la.wikipedia.org/wiki/Sicagum) sita.
Fasciculus:Petronas Towers, Kuala Lumpur (3321472593).jpg|[Turres *Petronas*](https://la.wikipedia.org/wiki/Turres_Petronas), in *[Kuala Lumpur](https://la.wikipedia.org/wiki/Kuala_Lumpur)* sitae.
Fasciculus:Izumi Garden Tower from Tokyo Tower.jpg|[Turris Hortensia *Izumi*](https://la.wikipedia.org/wiki/Turris_Hortensia_Izumi), [Tokii](https://la.wikipedia.org/wiki/Tokium) sita.
Fasciculus:HK Bank of China Tower View.jpg|[Turris Argentariae Sinensis](https://la.wikipedia.org/wiki/Turris_Argentariae_Sinensis_%28Hongcongum%29), [Hongcongi](https://la.wikipedia.org/wiki/Hongcongum) sita.
Fasciculus:Sydney Opera House Sails.jpg|[Theatrum Operaticum Sydneianum](https://la.wikipedia.org/wiki/Theatrum_Operaticum_Sydneianum), [Sydneii](https://la.wikipedia.org/wiki/Sydneium) situm.
Fasciculus:Shiodome City Center 2012.JPG|[Medium Urbanum *Shiodome*](https://la.wikipedia.org/wiki/Medium_Urbanum_Shiodome), [Tokii](https://la.wikipedia.org/wiki/Tokium) situm.
Fasciculus:Turningtorso2011.jpg|[Thyrsus Vertens](https://la.wikipedia.org/wiki/Thyrsus_Vertens), [Malmogia](https://la.wikipedia.org/wiki/Malmogia)e situs.
Fasciculus:Ryugyong Hotel - August 27, 2011 (Cropped).jpg|[Deversorium Ryugyeong](https://la.wikipedia.org/wiki/Deversorium_Ryugyeong), in [Pyeongyang](https://la.wikipedia.org/wiki/Pyeongyang) situm.
Fasciculus:30 St Mary Axe, 'Gherkin'.JPG|*[30 St Mary Axe](https://la.wikipedia.org/wiki/30_St_Mary_Axe)*, [Londinii](https://la.wikipedia.org/wiki/Londinium) situm.
Fasciculus:Nya hovrätten, Malmö, 11-09-2013.jpg|[Iudicium Superius Scaniae et Blekingiae](https://la.wikipedia.org/wiki/Iudicium_Superius_Scaniae_et_Blekingiae), [Malmogia](https://la.wikipedia.org/wiki/Malmogia)e situm.
Fasciculus:FallingwaterWright.jpg|[Aqua Cadens](https://la.wikipedia.org/wiki/Aqua_Cadens), a [Francisco Lloyd Wright](https://la.wikipedia.org/wiki/Franciscus_Lloyd_Wright) designata.
;Architectura moderna vetustior
Fasciculus:Bauhaus-Dessau main building.jpg|[Bauhaus](https://la.wikipedia.org/wiki/Bauhaus), facultas architecturae Dessau ab [1925](https://la.wikipedia.org/wiki/1925), a [Gualterio Gropio](https://la.wikipedia.org/wiki/Gualterius_Gropius) designata.
;Architectura vetustior
Fasciculus:HT village house 4.jpg|Architectura vernacularis [Dania](https://la.wikipedia.org/wiki/Dania)e.
Fasciculus:Bayon Angkor Spiegelung.jpg|*[Angkor](https://la.wikipedia.org/wiki/Angkor)* [Cambodia](https://la.wikipedia.org/wiki/Cambodia)e.
Fasciculus:Taj Mahal in March 2004.jpg|[Taj Mahal](https://la.wikipedia.org/wiki/Taj_Mahal) [India](https://la.wikipedia.org/wiki/India)e.
Fasciculus:La Rotonda.png|*[La Rotonda](https://la.wikipedia.org/wiki/La_Rotonda)* [Italia](https://la.wikipedia.org/wiki/Italia)e, ab [Andrea Palladio](https://la.wikipedia.org/wiki/Andreas_Palladius) designata.
;Architectura Renascentiae litterarum
Fasciculus:Petersdom von Engelsburg gesehen.jpg|[Basilica Vaticana](https://la.wikipedia.org/wiki/Basilica_Vaticana), [Civitatis Vaticanae](https://la.wikipedia.org/wiki/Civitas_Vaticana) sita.
Fasciculus:Aerial image of Château de Chambord (view from the southeast).jpg|[Castellum *Chambord*](https://la.wikipedia.org/wiki/Castellum_Chambord), in *[Chambord](https://la.wikipedia.org/wiki/Chambord_%28Lidericus_et_Carus%29)* sita.
Fasciculus:House of the Blackheads, Riga, Latvia-24June2009.jpg|[Domus Capitum Nigrorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Domus_Capitum_Nigrorum), [Riga](https://la.wikipedia.org/wiki/Riga)e sita.
;Architectura mediaevalis
Fasciculus:Wells.cathedral.front.arp.jpg|[Ecclesia Cathedralis Wellensis](https://la.wikipedia.org/wiki/Ecclesia_Cathedralis_Wellensis), [Wellarum](https://la.wikipedia.org/wiki/Wellae) sita.
Fasciculus:Lund domkyrkan2007.jpg|[Ecclesia Cathedralis Lundensis](https://la.wikipedia.org/wiki/Ecclesia_Cathedralis_Lundensis), [Lunda](https://la.wikipedia.org/wiki/Lunda)e sita.
Fasciculus:The Great Wall of China at Jinshanling.jpg|[Murus Sinicus Grandis](https://la.wikipedia.org/wiki/Murus_Sinicus).
Fasciculus:Bodiam Castle fromthe north.jpg|[Castellum *Bodiam*](https://la.wikipedia.org/wiki/Castellum_Bodiam), prope [Pontem Roberti](https://la.wikipedia.org/wiki/Pons_Roberti) sita.
Fasciculus:Chateau-de-Vincennes-donjon.jpg|[Castellum Vilceniense](https://la.wikipedia.org/wiki/Castellum_Vilceniense), [Vilcenia](https://la.wikipedia.org/wiki/Vilcenia)e sita.
;Architectura antiqua
Fasciculus:0 Pantheon - Piazza della Rotonda - Rome (1a).JPG|[Pantheum](https://la.wikipedia.org/wiki/Pantheum), [Roma](https://la.wikipedia.org/wiki/Roma)e situm.
Fasciculus:GR-acropolis-parthenon.jpg|[Parthenon](https://la.wikipedia.org/wiki/Parthenon), [Athenis](https://la.wikipedia.org/wiki/Athenae) situs.
Fasciculus:Luxor Temple Obelisk.JPG|[Obeliscus](https://la.wikipedia.org/wiki/Obeliscus) in [Templo Luxorensi](https://la.wikipedia.org/wiki/Templum_Luxorense), [Luxor](https://la.wikipedia.org/wiki/Luxor)is siti.
Fasciculus:Rom (IT), Kolosseum -- 2024 -- 0610.jpg|[Amphitheatrum Flavium](https://la.wikipedia.org/wiki/Amphitheatrum_Flavium), sive novia longitudine Colosseum, [Roma](https://la.wikipedia.org/wiki/Roma)e situm.
Fasciculus:Kheops-Pyramid.jpg|[Pyramis Cheopis](https://la.wikipedia.org/wiki/Pyramis_Cheopis), [Necropoli Gizensi](https://la.wikipedia.org/wiki/Necropolis_Gizensis) situm.
Fasciculus:Bridge Alcantara.JPG|[Pons Alcantarensis](https://la.wikipedia.org/wiki/Pons_Alcantarensis), [Alcantara](https://la.wikipedia.org/wiki/Alcantara)e situs.
Fasciculus:Aqueduct of Segovia 08.jpg|[Aquae Ductus Segoviensis](https://la.wikipedia.org/wiki/Aquae_Ductus_Segoviensis), [Segovia](https://la.wikipedia.org/wiki/Segovia)e situs.
[!](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Architectura) | https://la.wikipedia.org/wiki/Architectura | la | 15,138 | 2025-09-19T17:30:27Z |
12 | Ars rhetorica | [thumb|Imago e libro de *Chironomia* a Gilberto Austin, [[orator](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Chironomia_Sphere.jpg)e Hibernico, scripto. [Actio](https://la.wikipedia.org/wiki/Actio) est pars artis oratoris, ut saepe dicit [Cicero](https://la.wikipedia.org/wiki/Cicero), in e.g. [De oratore](https://la.wikipedia.org/wiki/De_oratore) 2.73.]]
**Ars rhetorica** est [ars liberalis](https://la.wikipedia.org/wiki/artes_liberales) bene [dicendi](https://la.wikipedia.org/wiki/oratio) et [scribendi](https://la.wikipedia.org/wiki/scriptura), pars *[trivii](https://la.wikipedia.org/wiki/trivium)* habita. Scribit [Isidorus](https://la.wikipedia.org/wiki/Isidorus): "Quae propter nitorem et copiam eloquentiae suae maxime in civilibus quaestionibus necessaria existimatur" (Etym. 1, 2). Ars [grammatica](https://la.wikipedia.org/wiki/grammatica) est fundamentum artis rhetoricae.
## Figurae rhetoricae
Figura rhetorica est transmutatio in verbis coniunctis, distincta a [tropo](https://la.wikipedia.org/wiki/tropus), a transmutatione in verbis singulis. Modi transmutationis sunt [quattuor](https://la.wikipedia.org/wiki/quattuor):
# adiectio
# detractio
# immutatio
# transpositio
Transmutatio potest applicari ad [quattuor](https://la.wikipedia.org/wiki/quattuor) elementa, scil. ad elementa
# vocis, e.g. [allitteratio](https://la.wikipedia.org/wiki/allitteratio): [veni, vidi, vici](https://la.wikipedia.org/wiki/veni%2C_vidi%2C_vici)
# positionis, e.g. [geminatio](https://la.wikipedia.org/wiki/geminatio): fuit, fuit quondam in hac [re publica](https://la.wikipedia.org/wiki/respublica) virtus
# sensus, e.g. [antithesis](https://la.wikipedia.org/wiki/antithesis): [ars longa, vita brevis](https://la.wikipedia.org/wiki/ars_longa%2C_vita_brevis)
# cogitationis, e.g. [hyperbola](https://la.wikipedia.org/wiki/hyperbola): te plus [oculis](https://la.wikipedia.org/wiki/oculus) meis [amo](https://la.wikipedia.org/wiki/amor)
Secundum haec quattuor elementa figurae sunt denominata; exempli gratia figurae vocis, positionis, etc.
## Historia
In [Graecia antiqua](https://la.wikipedia.org/wiki/Graecia_antiqua), [sophista](https://la.wikipedia.org/wiki/sophista)e artem rhetoricam ut eloquentiae publicae artem [pecunia](https://la.wikipedia.org/wiki/pecunia)e faciendae causa docuerunt. Contra illos, [Plato](https://la.wikipedia.org/wiki/Plato) [philosophia](https://la.wikipedia.org/wiki/philosophia)m posuit, sed ars rhetorica ut disciplina nihilominus semper graviter aestimabatur.
[Roma](https://la.wikipedia.org/wiki/Roma)e "nemo fere laudis cupidus adolescens non sibi ad dicendum studio omni enitendum putavit" (Cicero, *[De oratore](https://la.wikipedia.org/wiki/De_oratore)*, I.4).
Anno [1519](https://la.wikipedia.org/wiki/1519), [libris](https://la.wikipedia.org/wiki/liber) de arte dicendi primum editis, [Philippus Melanchthon](https://la.wikipedia.org/wiki/Philippus_Melanchthon) aliter atque [Aristoteles](https://la.wikipedia.org/wiki/Aristoteles) artem oratoriam non persuadendi, sed, ut [Cicero](https://la.wikipedia.org/wiki/M._Tullius_Cicero) et [Quintilianus](https://la.wikipedia.org/wiki/Marcus_Fabius_Quintilianus), artem docuit recte et copiose esse dicendi. Qui quid esset eloquentia numquam perspicacius exposuit, quam cum [Ioanne Pico Mirandula](https://la.wikipedia.org/wiki/Ioannes_Picus_Mirandula) se respondere simulavit. Picus enim illud [Plato](https://la.wikipedia.org/wiki/Plato)nis, quod est in [dialogo "Gorgias"](https://la.wikipedia.org/wiki/Gorgias_%28Plato%29), qui [Gorgias](https://la.wikipedia.org/wiki/Gorgias) inscriptus est, [Hermolao Barbaro](https://la.wikipedia.org/wiki/Hermolaus_Barbarus) litteris exprobraverat, oratorem ab adulatione profectum et adeo contrarium esse [philosophi](https://la.wikipedia.org/wiki/philosophia), qui [sapientia](https://la.wikipedia.org/wiki/sapientia)m amaret, ut, cum falsa pro veris probari vellet, quasi fuco, quo facies mulieris ingenua operiretur, arte sua dissimularet res ipsas. Contra Melanchthon adfirmavit, quam [renatis litteris](https://la.wikipedia.org/wiki/litterae_renatae) recentiores dicerent eloquentiam: invitis enim oratorem ita persuadere nolle, ut res ipsas his verbis laudare studeret, quibus essent dignae.
*[Allegoria](https://la.wikipedia.org/wiki/Allegoria)
*[Ars dictaminis](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_dictaminis)
*[Captatio benevolentiae](https://la.wikipedia.org/wiki/Captatio_benevolentiae)
*[Chiasmus](https://la.wikipedia.org/wiki/Chiasmus)
*[Epizeuxis](https://la.wikipedia.org/wiki/Epizeuxis)
*[Falsismus](https://la.wikipedia.org/wiki/Falsismus)
*[Fenestra Overtoniana](https://la.wikipedia.org/wiki/Fenestra_Overtoniana)
*[Figura loquendi](https://la.wikipedia.org/wiki/Figura_loquendi)
*[Homoeoteleuton](https://la.wikipedia.org/wiki/Homoeoteleuton)
*[Metaphora](https://la.wikipedia.org/wiki/Metaphora)
*[Paromoiosis](https://la.wikipedia.org/wiki/Paromoiosis)
*[Rhetorica digitalis](https://la.wikipedia.org/wiki/Rhetorica_digitalis)
*[Similitudo](https://la.wikipedia.org/wiki/Similitudo)
*[Sophistae](https://la.wikipedia.org/wiki/Sophistae)
*[Spoudaiogeloion](https://la.wikipedia.org/wiki/Spoudaiogeloion)
## Nexus externi
*[A Glossary of Rhetorical Terms with examples](http://mcl.as.uky.edu/glossary-rhetorical-terms) (Anglice, Latine)
*Boncompagnus (1194–1243). [*Rhetorica novissima*](https://web.archive.org/web/20040423083747/http://dobc.unipv.it/scrineum/wight/rnindx.htm)
*Carsughi, Ranieri (1647–1709). [*Ars Bene Scribendi / Studiosis Rhetoricae / Adolescentibus*](http://www.uni-mannheim.de/mateo/desbillons/rainer.html)
*Thorbecke, J. R. [1819](https://la.wikipedia.org/wiki/1819). [Ciceronis de perfecto Oratore sententia.](https://web.archive.org/web/20140810112832/http://home.kpn.nl/~dmjanssen1960/cicero_rhetor_l.html)
[Categoria:Ars rhetorica](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Ars_rhetorica)
[Categoria:Linguistica adhibita](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Linguistica_adhibita)
[Categoria:Narratologia](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Narratologia)
[Categoria:Verba Graeca](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Verba_Graeca) | https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_rhetorica | la | 6,129 | 2025-04-08T20:16:29Z |
15 | Ars | [thumb|[[Facies](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Art-portrait-collage_2.jpg) variis artis generibus pictae.]]
[thumb|upright=0.8|left|[[Sculptura|Signum](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:PikiWiki_Israel_20592_The_Gymnast_sculpture_in_Wingate_Institute.JPG) quod [feminam](https://la.wikipedia.org/wiki/femina_%28sexus%29) summae artis [gymnastica](https://la.wikipedia.org/wiki/gymnastica)m monstrat.]]
() est [disciplina](https://la.wikipedia.org/wiki/disciplina) vel , partim [translaticius](https://la.wikipedia.org/wiki/traditio) partimque novatus, qui [nihil](https://la.wikipedia.org/wiki/nihil) est nisi facultas longae actionum praecipuarum seriei exsequendi ut finis quidam attingatur. Sensu stricto, ars contracta est in quadam habilitate, sed, latiore sensu, omnes [via](https://la.wikipedia.org/wiki/via)s modosque rerum bene agendarum comprehendit.
[Artifex](https://la.wikipedia.org/wiki/Artifex) est qui aliquam artem exerceat. Artifices magna [superbia](https://la.wikipedia.org/wiki/superbia) suis operibus gloriantur, saepeque censentur per suum [magnum opus](https://la.wikipedia.org/wiki/magnum_opus). [Lucretius](https://la.wikipedia.org/wiki/Lucretius) per suum *[De Rerum Natura](https://la.wikipedia.org/wiki/De_Rerum_Natura_%28Lucretius%29)*, [Michael Angelus Bonarotius](https://la.wikipedia.org/wiki/Michael_Angelus_Bonarotius) per [Davidis signum](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_visualis), [Gulielmus Shakesperius](https://la.wikipedia.org/wiki/Gulielmus_Shakesperius) per tales [ludos](https://la.wikipedia.org/wiki/ludus_scaenicus) sicut *[Romaeus et Iulia](https://la.wikipedia.org/wiki/Romaeus_et_Iulia)* et *[Amletus, Princeps Daniae](https://la.wikipedia.org/wiki/Amletus%2C_Princeps_Daniae)*, [Thomas Edison](https://la.wikipedia.org/wiki/Thomas_Edison) per [globulum electricum](https://la.wikipedia.org/wiki/globulus_electricus), [Gulielmus Marconi](https://la.wikipedia.org/wiki/Gulielmus_Marconi) per [radiophonum](https://la.wikipedia.org/wiki/radiophonum).
Olim omnes artes in [artes liberales](https://la.wikipedia.org/wiki/artes_liberales) et artes illiberales divisae sunt. Artes sic liberales appellabantur quae hominibus [liberis](https://la.wikipedia.org/wiki/libertas) discendi aptae censebantur, sed per aetates, notio de eo quod hominibus liberis aptum est aliquanto mutavit; et, ut exempla infra data monstrant, multae novae artes hominibus liberis dignae tandem excogitatae sunt, quae inter artes liberales [a maioribus posteris traditas](https://la.wikipedia.org/wiki/traditio) non censentur. Illae [bellae artes](https://la.wikipedia.org/wiki/bellae_artes) praecipue ad operis artifices [pulchritudinem](https://la.wikipedia.org/wiki/pulchritudo) coluntur. [Artes ingeniariae](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_ingeniaria), ex contrario, sine fine [aesthetico](https://la.wikipedia.org/wiki/aesthetica), ortae sunt praecipue ad propositum [oeconomicum](https://la.wikipedia.org/wiki/oeconomia) [scientificumque](https://la.wikipedia.org/wiki/scientia_%28ratio%29).
## Artium exempla
[thumb|Multa [[Aedificium|aedificia](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:HK_Kingswood_Villas_KenswoodCourt.jpg), elegante aedificata, arte instructa, [Hongcongi](https://la.wikipedia.org/wiki/Hongcongum) in [Sina](https://la.wikipedia.org/wiki/Sina_%28regio%29).]]
[thumb|upright=0.8|[[Tapete](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Transition_1880.jpg) Navajo circa [1880](https://la.wikipedia.org/wiki/1880) factum.]]
[thumb|upright=0.8|Beatus [[Ars Mozarabica|Mozarabicus](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:B_Escorial_93v.jpg) in [minuta tabula](https://la.wikipedia.org/wiki/minuta_tabula) pictus. Hispania, [saeculo decimo](https://la.wikipedia.org/wiki/saeculum_10) exeunte.]]
* [Bellae artes](https://la.wikipedia.org/wiki/Bellae_artes)
** [Ars mediorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_mediorum)
** [Ars musicalis](https://la.wikipedia.org/wiki/musica)
** [Ars hodierna](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_hodierna)
** [Ars oculorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_oculorum)
** [Ars scaenica](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_scaenica)
** [Poësis](https://la.wikipedia.org/wiki/Po%C3%ABsis)
** [Saltatio](https://la.wikipedia.org/wiki/Saltatio)
* [Artes liberales](https://la.wikipedia.org/wiki/Artes_liberales)
** [Ars dialectica](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_dialectica)
** [Ars litteraria](https://la.wikipedia.org/wiki/Litterae)
** [Ars rhetorica](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_rhetorica)
** [Quadrivium](https://la.wikipedia.org/wiki/Quadrivium)
* [Artes ingeniariae](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_ingeniaria)
** [Ars electrica](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_electrica)
** [Ars mechanica](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_mechanica)
** [Ars navigandi](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_navigandi)
** [Biotechnologia](https://la.wikipedia.org/wiki/Biotechnologia)
* [Artes fabriles](https://la.wikipedia.org/wiki/Artes_fabriles)
** [Ars ferraria](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_ferraria)
** [Ars lignaria](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_lignaria)
** [Ars machinaria](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_machinaria)
* [Artes requietales](https://la.wikipedia.org/wiki/Artes_requietales)
** [Horticultura](https://la.wikipedia.org/wiki/Horticultura)
** [Sutura](https://la.wikipedia.org/wiki/Sutura)
** [Textura](https://la.wikipedia.org/wiki/Textura)
* [Artes corporales](https://la.wikipedia.org/wiki/Artes_corporales)
** [Ars athletica](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_athletica)
** [Artes martiales](https://la.wikipedia.org/wiki/Artes_martiales)
** [Gymnastica](https://la.wikipedia.org/wiki/Gymnastica)
** [Natatio](https://la.wikipedia.org/wiki/Natatio)
* [Ars militaris](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_militaris)
** [Ars bellica](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_bellica)
** [Artes martiales](https://la.wikipedia.org/wiki/Artes_martiales)
* [Ars vivendi](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_vivendi)
** [Ars coquendi](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_coquendi)
** [Artes sexuales](https://la.wikipedia.org/wiki/Artes_sexuales)
** [Artes praehistoricae](https://la.wikipedia.org/wiki/Artes_praehistoricae)
* [Ars magica](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_magica)
** [Ars praenoscendi futura](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_praenoscendi_futura)
* [Academia artium](https://la.wikipedia.org/wiki/Academia_artium)
* [Theodorus Adorno](https://la.wikipedia.org/wiki/Theodorus_Adorno)
* [Aesthetica](https://la.wikipedia.org/wiki/Aesthetica)
* [Ars Romana](https://la.wikipedia.org/wiki/Ars_Romana)
* [Cultura](https://la.wikipedia.org/wiki/Cultura)
* [Dada](https://la.wikipedia.org/wiki/Dada)
* [Elementa artis](https://la.wikipedia.org/wiki/Elementa_artis)
* [Historia artium](https://la.wikipedia.org/wiki/Historia_artium)
* [Iconographia](https://la.wikipedia.org/wiki/Iconographia)
* [Liber artis](https://la.wikipedia.org/wiki/Liber_artis)
* [Modernismus](https://la.wikipedia.org/wiki/Modernismus)
* [Motus artis](https://la.wikipedia.org/wiki/Motus_artis)
* [Opus artis](https://la.wikipedia.org/wiki/Opus_artis)
* [Parvulum sigillum](https://la.wikipedia.org/wiki/Parvulum_sigillum)
* [Pictura](https://la.wikipedia.org/wiki/Pictura)
* [Postmodernismus](https://la.wikipedia.org/wiki/Postmodernismus)
* [Realismus (artes)](https://la.wikipedia.org/wiki/Realismus_%28artes%29)
* [Schola artis](https://la.wikipedia.org/wiki/Schola_artis)
## Bibliographia
* Arnold, Dana, et Margaret Iversen, eds. [2003](https://la.wikipedia.org/wiki/2003). *Art and Thought.* Londinii: Blackwell. ISBN 0631227156.
* Carroll, Noel. [2000](https://la.wikipedia.org/wiki/2000). *Theories of Art Today.*
* Danto, Arthur. [2003](https://la.wikipedia.org/wiki/2003). *The Abuse of Beauty: Aesthetics and the Concept of Art.*
* Davies, Stephen. [1991](https://la.wikipedia.org/wiki/1991). *Definitions of Art.*
* Felshin, Nina, ed. [1995](https://la.wikipedia.org/wiki/1995). *But Is it Art?*
* Gilbert, Katharine Everett Gilbert, et Helmut Kuhn. [1953](https://la.wikipedia.org/wiki/1953). *A History of Esthetics.* Ed. secunda. Indiana: Indiana University Press.
* Hatcher, Evelyn, ed. [1999](https://la.wikipedia.org/wiki/1999). *Art as Culture: An Introduction to the Anthropology of Art.*
* Hodge, Susie. [2017](https://la.wikipedia.org/wiki/2017). *The Short Story of Art.* Laurence King Publishing. ISBN 978-1-78067-968-6.
* Holly, Michael Ann, et Keith Moxey, eds. [2002](https://la.wikipedia.org/wiki/2002). *Art History Aesthetics Visual Studies.* Portu Novo: Yale University Press. ISBN 0300097891.
* Robertson, Jean, et Craig McDaniel. [2005](https://la.wikipedia.org/wiki/2005). *Themes of Contemporary Art: Visual Art after 1980.*
* Shiner, Larry. [2003](https://la.wikipedia.org/wiki/2003). *The Invention of Art: A Cultural History.* Sicagi: University of Chicago Press. ISBN 978-0-226-75342-3.
* Whitehead, John. [2001](https://la.wikipedia.org/wiki/2001). *Grasping for the Wind.*
* [Wilde, Oscar](https://la.wikipedia.org/wiki/Anscharius_Wilde). [1891](https://la.wikipedia.org/wiki/1891). *Intentions.*
* Zegher, Catherine de, ed. [1996](https://la.wikipedia.org/wiki/1996). *Inside the Visible.* Cantabrigiae Massachusettae: MIT Press.
## Bibliographia addita
* Armstrong, Carol. et Catherine de Zegher, eds. [2006](https://la.wikipedia.org/wiki/2006). *Women Artists at the Millennium.* Cantabrigiae Massachusettae: October Books / The MIT Press. ISBN 026201226X.
* Augros, Robert M., et George N. Stanciu. [1984](https://la.wikipedia.org/wiki/1984). *The New Story of Science: mind and the universe.* Lake Bluff Illinoesiae: Regnery Gateway. ISBN 0-89526-833-7.
* Botar, Oliver A. I. [2006](https://la.wikipedia.org/wiki/2006). *Technical Detours: The Early Moholy-Nagy Reconsidered.* Art Gallery of The Graduate Center, The City University of New York et The Salgo Trust for Education. ISBN 978-1599713571.
* Briant, Antony, et Griselda Pollock, eds. [2010](https://la.wikipedia.org/wiki/2010). *Digital and Other Virtualities: Renegotiating the image.* Londinii et Novi Eboraci: I. B. Tauris. ISBN 978-1441676313.
* Burguete, Maria, et Lui Lam, eds. [2011](https://la.wikipedia.org/wiki/2011). *Arts: A Science Matter.* Singapurae: World Scientific. ISBN 978-981-4324-93-9.
* Colvin, Sidney, ed. [1911](https://la.wikipedia.org/wiki/1911). "Art." In *Encyclopaedia Britannica, ed. Sidney Colvin, 2: 657–660.
* Croce, Benedetto. [2002](https://la.wikipedia.org/wiki/2002). *Aesthetic as Science of Expression and General Linguistic.*
* Dombois, Florian, Ute Meta Bauer, Claudia Mareis, et Michael Schwab, eds. [2012](https://la.wikipedia.org/wiki/2012). *Intellectual Birdhouse. Artistic Practice as Research.* Londinii: Koening Books. ISBN 978-3863351182.
* Gombrich, E. H. [1995](https://la.wikipedia.org/wiki/1995). *The Story of Art.* Londinii: Phaidon Press. ISBN 978-0714832470.
* Gompertz, Will. [2012](https://la.wikipedia.org/wiki/2012). *What Are You Looking At?: 150 Years of Modern Art in the Blink of an Eye.* Novi Eboraci: Viking. ISBN 978-0670920495.
* [Jung, Carl](https://la.wikipedia.org/wiki/Carolus_Jung). [1978](https://la.wikipedia.org/wiki/1978). *Man and His Symbols.* Londinii: Pan Books. ISBN 0330253212.
* Kleiner, Gardner, Mamiya, et Tansey. [2004](https://la.wikipedia.org/wiki/2004). *Art Through the Ages, Twelfth Edition,* 2 voll. Wadsworth. ISBN 0-534-64095-8 (vol. 1), et ISBN 0-534-64091-5 (vol, 2).
* Stiles, Kristine, et Peter Selz, eds. [1986](https://la.wikipedia.org/wiki/1986). *Theories and Documents of Contemporary Art.* Berkeleiae: University of California Press.
* Tatarkiewicz, Władysław. [1980](https://la.wikipedia.org/wiki/1980). *A History of Six Ideas: an Essay in Aesthetics,* conversus ex Polonico a Christophere Kasparek. Hagae: Martinus Nijhoff.
* Wollheim, Richard. [1968](https://la.wikipedia.org/wiki/1968). *Art and its Objects: An Introduction to Aesthetics.* Novi Eboraci: Harper & Row. OCLC 1077405.
## Nexus externi
* [Ars Summum](http://www.arssummum.es/).
* [ARC Centrum ad Artes Renovatas](https://web.archive.org/web/20030623015311/http://www.artrenewal.org/asp/database/art.asp?aid=7&page=7).
* [Search 4.0 Art](https://web.archive.org/web/20070526111055/http://search4.0.googlepages.com/art).
* [Bibliographia *De Artibus Ingeniariis per Historiam*](http://www.loc.gov/rr/scitech/SciRefGuides/eng-history.html) apud [Bibliothecam Congressionalem](https://la.wikipedia.org/wiki/Bibliotheca_Congressionalis).
* [Bibliographia de *Artium Ingeniariarum Historia''](https://web.archive.org/web/20080304052058/http://www.tc.umn.edu/~tmisa/biblios/hist_engineering.html) apud [Universitatem Minnesotensem](https://la.wikipedia.org/wiki/Universitas_Minnesotensis).
[*](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Ars) | https://la.wikipedia.org/wiki/Ars | la | 12,734 | 2025-10-13T00:03:54Z |
20 | Asterix | [thumb|*Asterix* (sinistra) cum Obelige amico et cane Idefige in muro [[Hagen](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:_Doppelhausfassade_in_Hagen-Westf._IMGP8309.jpg)ensi [Westfalia](https://la.wikipedia.org/wiki/Westfalia)e depictus]]
**Asterix** (; [Francogallice](https://la.wikipedia.org/wiki/lingua_Francica) *Astérix*) est:
# [Persona](https://la.wikipedia.org/wiki/Persona) ex [libris pictis](https://la.wikipedia.org/wiki/Liber_nubeculatus).
# [Libri picti](https://la.wikipedia.org/wiki/Liber_nubeculatus) comici de Asterige et Obelige [Galli](https://la.wikipedia.org/wiki/Galli)s. [Carolus Rubricastellanus](https://la.wikipedia.org/wiki/Carolus_Rubricastellanus) [Germanus](https://la.wikipedia.org/wiki/Germani) [libros](https://la.wikipedia.org/wiki/liber) in [Latinum sermonem](https://la.wikipedia.org/wiki/lingua_Latina) [vertit](https://la.wikipedia.org/wiki/Libri_Latine_redditi). Auctores [librorum](https://la.wikipedia.org/wiki/liber) Asterigis [Renatus Goscinny](https://la.wikipedia.org/wiki/Renatus_Goscinny) et [Albertus Uderzo](https://la.wikipedia.org/wiki/Albertus_Uderzo) [Francogallici](https://la.wikipedia.org/wiki/Francia) fuerunt.
In [comicis](https://la.wikipedia.org/wiki/comicus) de Asterige multi loci in [lingua Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/lingua_Latina) sunt. Sic popularitas [linguae Latinae](https://la.wikipedia.org/wiki/lingua_Latina) aucta est. Ergo [vis comica](https://la.wikipedia.org/wiki/vis_comica) vicit.
Clara est [sententia](https://la.wikipedia.org/wiki/sententia_%28Gnome%29): *Delirant isti Romani*. Nota bene: Quae sententia, ab Italianis interpretata italice, includit referentiam de "[SPQR](https://la.wikipedia.org/wiki/SPQR)" cum grano salis: "Sono pazzi questi Romani", id est *Delirant isti Romani*!
## Fabula
[Anno L a.C.n.](https://la.wikipedia.org/wiki/50_a.C.n.) omnis [Gallia](https://la.wikipedia.org/wiki/Gallia) a Romanis occupata est nisi unus vicus a Gallis indomitabilibus incultus. Huius vici egregii homines sunt:
* *Asterix* vir fortis parvo corpore sed maxima intelligentia est qui habet vires ingentes e potione magica a Panoramige Druida parata.
* *Obelix* ingens amicus Asterigis est. Quod infans in aenum magica potione plenam cecidit huius potionis non plus eget. Se non crassum sed valido corpore praeditum esse confirmat. Semper cane suo nomine *Idefix* comitatus est.
* *Panoramix* Druida potionem magicam omnibus inhabitantibus vici praeparat quae vires magis quam naturales attribuit. Francogallice etiam *Panoramix* appellatus est.
* *Maiestix* (francogallice *Abraracourcix*) princeps vici unam rem, ne caelum sibi in caput cadat, timet. Unica persona quae Maiesticem regit uxor eius est.
* *Cantorix* velut francogallice *Assurancetourix* poeta et cantor terribilissima voce praeditus est. Ergo diebus festis ore fortiter cluso vinculo ad arborem ligatus est ne cantare possit.
Denique aliae personae Historiae partes habent, in primis [C. Iulius Caesar](https://la.wikipedia.org/wiki/C._Iulius_Caesar), deinde [Cleopatra](https://la.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_VII_%28regina_Aegypti%29) et [M. Iunius Brutus](https://la.wikipedia.org/wiki/M._Iunius_Brutus).
In originali Francogallico necnon in aliis versionibus vulgaribus, pirata senex utitur praecipue Latinis sententiis illustribus, sicut "O tempora, o mores" vel "O fortunatos nimium agricolas".
## Libri
Plerique librorum, qui de rebus ab Asterige eiusque sodalibus gestis conscripti sunt, latine versi pueris et puellis necnon omnino hominibus linguam latinam discentibus commendantur. Eos enim legentes et de lingua ipsa et de vita cottidiana horum temporum aliquid utile possunt cognoscere.
Hi libri Asterigis sunt:
* in Latinum convertit Anna Coloniata Fuxeana; sumptibus Albert René, Parisii
## Pelliculae selectae
* [2002](https://la.wikipedia.org/wiki/2002) - *[Astérix & Obélix : Mission Cléopâtre](https://la.wikipedia.org/wiki/Ast%C3%A9rix_&_Ob%C3%A9lix_:_Mission_Cl%C3%A9op%C3%A2tre)*
* [2008](https://la.wikipedia.org/wiki/2008) - *[Astérix aux Jeux olympiques](https://la.wikipedia.org/wiki/Ast%C3%A9rix_aux_Jeux_olympiques)*
* [2012](https://la.wikipedia.org/wiki/2012) - *[Astérix et Obélix : Au service de Sa Majesté](https://la.wikipedia.org/wiki/Ast%C3%A9rix_et_Ob%C3%A9lix_:_Au_service_de_Sa_Majest%C3%A9)*
## [Etymologia](https://la.wikipedia.org/wiki/Etymologia)
[Lat.](https://la.wikipedia.org/wiki/lingua_Latina) *[astrum](https://la.wikipedia.org/wiki/astrum)* + suffixum [Gallum](https://la.wikipedia.org/wiki/lingua_Galla) *-rix, -rigis*, id est *[rex](https://la.wikipedia.org/wiki/rex)* sicut in *[Vercingetorige](https://la.wikipedia.org/wiki/Vercingetorix)* (= *[rex](https://la.wikipedia.org/wiki/rex) magnus centum proeliorum*).
In philologia hellenistica, usa e.g. pro LXX versio Sacrae Scripturae, "asteriscus" et "obelus" duo signa sunt quae designant verba addenda aut omittenda. Ideo, figurae "Asterigis" et "Obeligis" includunt eruditissimam referentiam!
Obelix significat etiam "obeliscus" et " veru" scilicet quia Obelix amat apros
## Plura legere si cupis
*Annie Collognat, "[Jeux et enjeux dans la traduction en latin du dernier Astérix (Le Ciel lui tombe sur la tête / Caelum in caput ejus cadit)](https://books.openedition.org/psn/7010)", in ''Le Tour du monde d'Astérix'', Presses Sorbonne Nouvelle, 2011ː 159-167
## Nexus externi
* [Pagina Officialis Asterigis](http://www.asterix.com/)
* [omnes Libri de Asterige lingua latina scripti](http://www.asterix-obelix.nl/?lng=la)
* [Asterigis et Obeligis paginae Italianae](https://web.archive.org/web/20060830224759/http://www.asterixweb.it/)
[!](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Asterix)
[Categoria:Series librorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Series_librorum) | https://la.wikipedia.org/wiki/Asterix | la | 5,772 | 2025-08-24T23:37:14Z |
19 | Archaeologia | [thumb|upright=1.2|Cavatores [[Pompeii](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Excavations_of_a_house_in_Pompeii_at_the_End_of_the_19th_Century.jpg)s.]]
**Archaeologia** est [scientia](https://la.wikipedia.org/wiki/scientia_%28ratio%29) exstantium [antiquitatum](https://la.wikipedia.org/wiki/antiquitas), quae multum [historia](https://la.wikipedia.org/wiki/historia)e auxilium confert. Etenim, velut [scientia](https://la.wikipedia.org/wiki/scientia_%28ratio%29) [rerum antiquarum](https://la.wikipedia.org/wiki/antiquitas), non solum [historia](https://la.wikipedia.org/wiki/historia)e scriptis, sed etiam [inscriptio](https://la.wikipedia.org/wiki/inscriptio)nibus, [aedificiis](https://la.wikipedia.org/wiki/aedificium), [supellectilibus](https://la.wikipedia.org/wiki/supellex), ornamentis, [sepulcris](https://la.wikipedia.org/wiki/sepulcrum), ceterisque rebus ad [humanam](https://la.wikipedia.org/wiki/homo_sapiens) [vita](https://la.wikipedia.org/wiki/vita)m pertinentibus quae auxilium supersunt ducit.
## Etymologia
Nomen *archaeologiae* a [vocabulis](https://la.wikipedia.org/wiki/vocabulum) [Graecis](https://la.wikipedia.org/wiki/Graece) 'antiquus' et 'studium' deducitur.
## Prospectus
Saepe labor archaeologicus est per [agros](https://la.wikipedia.org/wiki/ager) ambulare, [fictilia](https://la.wikipedia.org/wiki/fictile) colligendi causa. Archaeologi hunc modum prospectionem vocant. Prospectio archaeologica ita est modus [agrorum](https://la.wikipedia.org/wiki/ager) et [montium](https://la.wikipedia.org/wiki/mons) recensendorum et indiciorum archaeologicorum colendorum. In prospectione ambulanti per agrum, archaeologi in singulam lineam ambulant, in spatiis aequis dispersi. Tandem in charta agri inventa collocant. Postea, res collectae in [laboratoriis](https://la.wikipedia.org/wiki/laboratorium) explicantur. Saepe ante ambulationem, archaeologi studium de [regio](https://la.wikipedia.org/wiki/regio)ne faciunt in libris antiquis aut incolis inquaerens.
Adsunt aliae [ratio](https://la.wikipedia.org/wiki/ratio)nes prospectionis praeter ambulationem. [Photographia aerea](https://la.wikipedia.org/wiki/Photographia_aerea) est studium imaginum locorum, ut [monumenta](https://la.wikipedia.org/wiki/monumentum) aut relicta monumentorum ab [aer](https://la.wikipedia.org/wiki/aer)e videri possint. Quoque adsunt rationes [prospectionis per geophysicam](https://la.wikipedia.org/wiki/prospectio_geophysica).
Saepe prospectio est studium praevium fossionis.
## Chronologia absoluta
Adsunt rationes permultae, per quas possibile est aetatem accurate rerum aut obiectorum investigare. Praeclarae rationes declinationis [atomorum](https://la.wikipedia.org/wiki/atomus) [radiactivorum](https://la.wikipedia.org/wiki/radioactivitas) in usu sunt.
### [Carbonium 14](https://la.wikipedia.org/wiki/Computatio_radiocarbonica)
[Carbonium 14](https://la.wikipedia.org/wiki/Carbonium_14) est ratio ad calculandam aetatem rerum archaeologicarum, solum si rebus insunt materiae substantiae [organicae](https://la.wikipedia.org/wiki/organismus). Inventa est haec ratio anno [1949](https://la.wikipedia.org/wiki/1949), a [W. F. Libby](https://la.wikipedia.org/wiki/Willard_Franciscus_Libby).
### Dendrochronologia
[Dendrochronologia](https://la.wikipedia.org/wiki/Dendrochronologia) est [disciplina](https://la.wikipedia.org/wiki/disciplina) [chronologica](https://la.wikipedia.org/wiki/chronologia), quae aetatem [lignorum](https://la.wikipedia.org/wiki/lignum) et [tabula](https://la.wikipedia.org/wiki/tabula)rum dat, ob comparationem inter anullos [arbor](https://la.wikipedia.org/wiki/arbor)um.
## Chronologia relativa
[Stratigraphia](https://la.wikipedia.org/wiki/Stratigraphia_%28archaeologia%29) est studium stratuum in quodam loco archaeologico. Ob legem superimpositionis stratuum, stratus profundissimus est stratus veterrimus.
## Bibliographia
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* Mortillet, Gabriel de. [1883](https://la.wikipedia.org/wiki/1883). ''Le préhistorique: antiquité de l'homme.* Lutetiae: Reinwald. [Textus apud archive.org.](https://archive.org/details/b21921246)
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
* [Aevum Praehistoricum](https://la.wikipedia.org/wiki/Aevum_Praehistoricum)
* [Ager desertus](https://la.wikipedia.org/wiki/Ager_desertus)
* [Architectura](https://la.wikipedia.org/wiki/Architectura)
* Archaeologia regionum:
** [Archaeologia Europaea](https://la.wikipedia.org/wiki/Archaeologia_Europaea)
** [Archaeologia Mediterranea](https://la.wikipedia.org/wiki/Archaeologia_Mediterranea)
*** [Archaeologia Classica](https://la.wikipedia.org/wiki/Archaeologia_Classica)
** [Archaeologia Mesoamericae](https://la.wikipedia.org/wiki/Archaeologia_Mesoamericae)
** [Archaeologia Andina](https://la.wikipedia.org/wiki/Archaeologia_Andina)
** [Archaeologia America Septentrionalis](https://la.wikipedia.org/wiki/Archaeologia_America_Septentrionalis)
* [Archaeogenetica](https://la.wikipedia.org/wiki/Archaeogenetica)
* [Civilizatio](https://la.wikipedia.org/wiki/Civilizatio)
* [Chronologia brevis](https://la.wikipedia.org/wiki/Chronologia_brevis)
* [Epigraphia](https://la.wikipedia.org/wiki/Epigraphia)
* [Evolutio hominis](https://la.wikipedia.org/wiki/Evolutio_hominis)
* [Historia](https://la.wikipedia.org/wiki/Historia)
* [Historia artium](https://la.wikipedia.org/wiki/Historia_artium)
* [Historia mundi](https://la.wikipedia.org/wiki/Historia_mundi)
* [Instrumentum](https://la.wikipedia.org/wiki/Instrumentum)
* [Magatama](https://la.wikipedia.org/wiki/Magatama)
* [Opus fictile](https://la.wikipedia.org/wiki/Opus_fictile)
* [Palaeographia](https://la.wikipedia.org/wiki/Palaeographia)
* [Palaeontologia](https://la.wikipedia.org/wiki/Palaeontologia)
* [Reconstructio historica](https://la.wikipedia.org/wiki/Reconstructio_historica)
* [Ruina](https://la.wikipedia.org/wiki/Ruina)
* [Traditio](https://la.wikipedia.org/wiki/Traditio)
## Nexus externi
* ["Archäologie Online."](http://www.archaeologie-online.de/) Apud *archaeologie-online''
[!](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Archaeologia)
[Categoria:Scientia ad historiam scribendam pertinens](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Scientia_ad_historiam_scribendam_pertinens) | https://la.wikipedia.org/wiki/Archaeologia | la | 6,286 | 2025-12-27T10:33:40Z |
22 | Aëroplanum | [thumb|Aëroplanum [[fratres Wright|fratrum Wright](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Kitty-hawk.jpg).]]
[thumb|Aëroplanum "Concordia" nominatum.](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Concorde.planview.arp.jpg)
[thumb|Aëroplanum militare [[propulsorium|propulsorio](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Hurricane.r4118.arp.jpg) instructum.]]
[thumb|Aëroplana probanda ex [[NASA](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Collection_of_military_aircraft.jpg).]]
**Aëroplānum**, vel **aëriplānum**, vel sine arte **machina volatilis**, Sed primum aëroplanum sua potentia volans ab [Alberto Santos Dumont](https://la.wikipedia.org/wiki/Albertus_Santos_Dumont), viro Brasiliensi, anno [1906](https://la.wikipedia.org/wiki/1906) [Lutetia](https://la.wikipedia.org/wiki/Lutetia)e constructum est. Aëroplanum Dumontii [14-Bis](https://la.wikipedia.org/wiki/14-Bis) appellatum putatur fuisse primum aëroplanum per se mobile.
## Aëroplana praeclara
### Aëroplana militaria
* [Bf-109](https://la.wikipedia.org/wiki/Bf-109) (Germania 1937)
* [F-22 Raptor](https://la.wikipedia.org/wiki/F-22) (CFA 1990)
* [Aëroplanum furtum](https://la.wikipedia.org/wiki/A%C3%ABroplanum_furtum)
* [Aëroplanum insectatorium](https://la.wikipedia.org/wiki/A%C3%ABroplanum_insectatorium)
### Aëroplana civilia
* [Airbus A380](https://la.wikipedia.org/wiki/Airbus_A380) (Europa 2007)
* [Boeing 727](https://la.wikipedia.org/wiki/Boeing_727) (CFA 1963)
* [Tupolev Tu-154](https://la.wikipedia.org/wiki/Tupolev_Tu-154) (Russia 1968)
## Teleplana
* [Aerodynamica](https://la.wikipedia.org/wiki/Aerodynamica)
* [Aëroportus](https://la.wikipedia.org/wiki/A%C3%ABroportus)
* [Aëronavis](https://la.wikipedia.org/wiki/A%C3%ABronavis)
* [Calamitas vehiculi aeris](https://la.wikipedia.org/wiki/Calamitas_vehiculi_aeris)
* [Navis aeria](https://la.wikipedia.org/wiki/A%C3%ABronavis)
* [Gubernator aëroplani](https://la.wikipedia.org/wiki/Gubernator_a%C3%ABroplani)
* [Laophorum aërium](https://la.wikipedia.org/wiki/Laophorum_aerium)
* [Pyrauloplanum](https://la.wikipedia.org/wiki/Pyrauloplanum)
## Notae
## Bibliographia
*Bölkow, Ludwig, ed. [1990](https://la.wikipedia.org/wiki/1990). *Ein Jahrhundert Flugzeuge: Geschichte und Technik des Fliegens.* Dusseldorpii: VDI. ISBN 3-18-400816-9.
*Grant, R. F. [2003](https://la.wikipedia.org/wiki/2003). *Fliegen: Die Geschichte der Luftfahrt.* Starnberg: Dorling Kindersley. ISBN 3-8310-0474-9.
## Nexus externi
[Categoria:Inventiones Civitatum Foederatarum](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Inventiones_Civitatum_Foederatarum)
[Categoria:Vehicula aëria](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Vehicula_a%C3%ABria) | https://la.wikipedia.org/wiki/A%C3%ABroplanum | la | 2,678 | 2025-09-12T01:10:22Z |
18 | Declinatio Prima | **Declinatio prima** seu **A-declinatio** [declinatio](https://la.wikipedia.org/wiki/Declinatio_%28grammatica%29) [nominum](https://la.wikipedia.org/wiki/Nomen_substantivum_%28grammatica_Latina%29) est, quae cum **A** littera finiuntur in [nominativo](https://la.wikipedia.org/wiki/nominativus) et [ablativo](https://la.wikipedia.org/wiki/ablativus) casu singulari. Similior [primae declinationi Graecae](https://la.wikipedia.org/wiki/Declinatio_prima_linguae_graecae_antiquae) erat quae et ipsa nomina plerumque feminina et in -a desinentia comprehendebat.
## De usu classico
### Declinatio
### Exceptiones
* Genetivus singularis nominis "familia" est "familias" cum nomina membrorum familiae sequitur:
** Pater (mater, filius, filia, frater, soror) **familias**
* Dativus et ablativus pluralis nominum quae masculinam formam in declinatione secunda habent in "-ābus" desinit, non in "-is" cum generis distinctio necessaria videbatur:
** Deis et **deabus** ("Deis" nomen masculinum dum "deabus" nomen femininum est). Item, *cum filiis et filiabus*. Occurrunt etiam gnatabus, libertabus, amicabus, dominabus, equabus...
* Nomina "drachma" et "amphora" et nomina in "-cola" aut "-gena" desinentia genitivum pluralem "-um" antiquitus praebent:
** *et genus **agricolum** late sentiscere, quom Pan*
** ***Graiugenum**que domos suspectaque linquimus arva*
* Quaedam nomina pluralia tantum sunt:
** **Athenae, Athenarum**; **nuptiae, nuptiarum**; **divitiae, divitiarum**; **insidiae, insidiarum**.
* Nomina Graeca primo latinizata suntː [Plautus](https://la.wikipedia.org/wiki/Plautus) "[Alcumenam](https://la.wikipedia.org/wiki/Alcmene)" ut "rosam" declinabat. Deinde grammatici et poetae docti, praesertim in carminibus, formas [Ionicas](https://la.wikipedia.org/wiki/Ionia) vel [Atticas](https://la.wikipedia.org/wiki/Attica_%28lingua_Graeca%29) translitterarunt. Unde nominativi in ā vel etiam ē longam desinentes, in ās vel ēs cum masculini generis erant (Aeneās, Aeneadēs, Persēs, Alcmenē). Unde nota accusativi -nː Aeneān, Persēn, Alcmenēn, nonnumquam etiam genetivus in -es desinens (Alcmenēs), ablativus sive Alcmenē sive Alcmenā. Declinatio mixta erat quia formae Latinae ad genetivum et dativum in usu erant (Aeneae, Persae, Alcmenae cum Alcmenes alternans). Plurali numero nomina cum suffixo Graeco -ides,-idae formata genetivum Graecum imitantem nonnumquam praebebantː Aeneadae, Aeneadum (sed Pelopidae/Pelopidarum, Heraclidae/Heraclidarum). Ad linguam elatam et poeticam illa vocabula sic hellenizata pertinebant.
### De genere
[Genus nominum](https://la.wikipedia.org/wiki/Genus_verborum) plerumque femininum est, masculinum vero nonnumquam his de causisː
* cum sic genus naturale indicatː
** poeta clarus, nauta ferox, Aeneas pulcher
* cum de nomine populi cuiusdam agiturː
** Scythae vagi
* nomen fluvii masculinum est, quia dei fluvii mares barbati sunt
** Mosella amatus
## Morphologia historica
* **Nominativus singularis**ː ă finalis brevis est, quod Latinae linguae proprium est. Nam Graece a longa est et formae [Oscoumbricae](https://la.wikipedia.org/wiki/Linguae_Oscoumbricae) per a longam explanantur. Variae explicationes huius rei propositae sunt. Ita Latine nominativus et vocativus casus non distinguuntur et nominativus ab ablativo aure discerni potest.
* **Accusativus singularis**ː -m est nota accusativi iusta, ă brevis secundum regulam phoneticam omnem vocalem finalem ante consonantem aliam quam s corripi docentem.
* **Genetivus singularis**ː nota vetus genetivi erat s, ut Graece et [Osce](https://la.wikipedia.org/wiki/Lingua_Osca), quae in veteribus poetis ([Livius Andronicus](https://la.wikipedia.org/wiki/Livius_Andronicus), [Ennius](https://la.wikipedia.org/wiki/Ennius), [Naevius](https://la.wikipedia.org/wiki/Naevius)) adhuc occurrit, aetate Ciceroniana quoque in locutione pater/mater familias tantum servata. Declinatio classica notam ī e secunda declinatione sumpsit (fortasse primum in adiectivis primae classis et deinde in nominibus) unde āī > ăī >ai > ae atque postea e. Genetivus āī apud Ennium, [Plautum](https://la.wikipedia.org/wiki/Plautus), [Lucretium](https://la.wikipedia.org/wiki/Lucretius) et in inscriptionibus veteribus invenitur unde [Vergilius](https://la.wikipedia.org/wiki/Vergilius) quoque venerandae antiquitatis amore eum sumpsitː
:*dives equom, dives pict**ai** vestis et auri*
* **Dativus singularis**ː in linguis Italicis ut Graece nota huius casus erat -āi. Umbrice āi > e, Graece āi > a (ᾀ), Latine āi > ai > ae. Idem dici de casu locativo potest in nominibus qui hunc casum ab ablativo separatum servaverunt (e.g. Romae). Nihilominus in inscriptionibus nonnullae dativi formae in -ā desinentes Graecis similiores leguntur quae dialectales esse aestimari solent
* **Ablativus singularis**ː vetus forma huius casus in linguis Italicis in -ād desinebat (Osce *toutad*) atque Latine in [Senatus consulto de Bacchanalibus](https://la.wikipedia.org/wiki/Senatus_consultum_de_Bacchanalibus) adhuc legitur (ead, sententiad, suprad, exstrad). D finalis post vocalem longam mox evanuit.
* **Nominativus et vocativus plurales**ː nota [indoeuropea](https://la.wikipedia.org/wiki/Lingua_indoeuropea) huius casus erat *a-es > ās quae in aliis linguis Italicis servata est (Osce *aasas* = arae vel scriftās = scriptae, [Umbrice](https://la.wikipedia.org/wiki/Lingua_Umbrica) urtās = ortae). At lingua Latina per analogiam e secundae declinationis nota -oi nominativum in -ai desinentem creavit (quod idem et Graece observatur). Ita *tabelai datai* in senatus consulto de Bacchanalibus legitur. Phonetice ai in ae atque postea e evadit.
* **Accusativus pluralis**ː nota huius casus erat -ns. N ante s evanescebat et vocalis per compensationem protendebatur (-ās).
* **Genetivus pluralis**ː antiquitus *ā-sōm, Graece s intervocalis evanuit ([Homerice](https://la.wikipedia.org/wiki/Lingua_Homerica) θεάων, [Attice](https://la.wikipedia.org/wiki/Attica_%28lingua_Graeca%29) θεῶν); at Latine sonum in r mutavit (qui [rhotacismus](https://la.wikipedia.org/wiki/Rhotacismus) dicitur et ad primam partem quarti saeculi a.C.n. refertur) unde -ārum.
* **Dativus et ablativus plurales**ː nota antiqua in linguis Italicis est -āis (cf. Graece θεαις). Latine āis > eis > īs. Osce *deivinais* = divinis, *Diumpais* = Nymphis. Umbrice -ais > eis > ēs ut in *tekuries* = decuriis. In nominibus Latinis cum suffixo -ia formatis, ut "gratia", duae vocales contiguae -iīs nonnumquam in -īs coalescebant. Ita in eodem paragrapho *[Rerum gestarum divi Augusti](https://la.wikipedia.org/wiki/Res_gestae_Divi_Augusti)* et *manibiis* occurrit et *colonīs* (= coloniis e colonia). In Latinitate tardiore et iam corrupta, ut apud [Gregorium Turonensem](https://la.wikipedia.org/wiki/Gregorius_Turonensis) novae formae mixtae in -abus apparentː animabus, villabus etc.
In summa haec declinatio, dum rationi linguae Latinae sese accomodat, a formis Indoeuropaeis a glottologis restitutis aberravit et adiuvante analogia [secundam declinationem thematicam](https://la.wikipedia.org/wiki/Secunda_declinatio) propius accessit quacum [primam adiectivorum classem](https://la.wikipedia.org/wiki/Declinationes_adiectivorum) efficiebat (bonus, bona, bonum).
## Notae
* [Grammatica Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Grammatica_Latina)
* [Declinatio](https://la.wikipedia.org/wiki/Declinatio_%28grammatica%29)
## Nexus externus
[Categoria:Grammatica Latina](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Grammatica_Latina) | https://la.wikipedia.org/wiki/Declinatio_Prima | la | 7,540 | 2023-04-09T18:02:55Z |
25 | Aquae Mattiacae | [thumb|[[hortus](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Wiesbaden_Montage.jpg)]]
**Aquae Mattiacae** sive **Aquae Mattiacorum** ([Germanice](https://la.wikipedia.org/wiki/Germanice) *Wiesbaden*) sunt urbs in [Germania](https://la.wikipedia.org/wiki/Germania) sita, caput [Hassia](https://la.wikipedia.org/wiki/Hassia)e [terrae foederalis](https://la.wikipedia.org/wiki/Terra_Foederalis_Germaniae), numero incolarum secunda (post [Francofurtum ad Moenum](https://la.wikipedia.org/wiki/Francofurtum_ad_Moenum)) huius terrae. Urbs viginti sex fontes habet et ibi fortasse omnium Germanarum veterrimae [thermae](https://la.wikipedia.org/wiki/thermae) sunt.
Aquis Mattiacis [Officium Rerum Statisticarum Foederale](https://la.wikipedia.org/wiki/Officium_Rerum_Statisticarum_Foederale) sedem habet.
## Historia
Aquae Mattiacae inter annos [6](https://la.wikipedia.org/wiki/6) et [15](https://la.wikipedia.org/wiki/15) a [Romanis](https://la.wikipedia.org/wiki/Imperium_Romanum) conditae sunt, qui iam fontes aquarum detexerunt. Anno [260](https://la.wikipedia.org/wiki/260) [Alamanni](https://la.wikipedia.org/wiki/Alamanni) urbem deleverunt.
## Incolae noti
### Mortui
* Hic [histrio](https://la.wikipedia.org/wiki/actor) [Eduardus Constantine](https://la.wikipedia.org/wiki/Eduardus_Constantine) vivebat et mortuus est.
* [1880](https://la.wikipedia.org/wiki/1880) - [Manuel Constantinus Epureanu](https://la.wikipedia.org/wiki/Manuel_Constantinus_Epureanu), primus minister [Romania](https://la.wikipedia.org/wiki/Romania)e
* [1912](https://la.wikipedia.org/wiki/1912) - [Laurentius Alma-Tadema](https://la.wikipedia.org/wiki/Laurentius_Alma-Tadema), pictor
### Nati
* [1848](https://la.wikipedia.org/wiki/1848) - [Hermannus Alexander Diels](https://la.wikipedia.org/wiki/Hermannus_Alexander_Diels), philologus
* [1934](https://la.wikipedia.org/wiki/1934) - [Carolus Rubricastellanus](https://la.wikipedia.org/wiki/Carolus_Rubricastellanus), Latinista
* [Christina Schröder](https://la.wikipedia.org/wiki/Christina_Schr%C3%B6der) (* 1977 nata Köhler), rebus publicis versata et sodalis [Christianae Democraticae Unionis Germaniae](https://la.wikipedia.org/wiki/Christiana_Democratica_Unio_Germaniae).
## Administratio
[thumb|Ecclesia S. Nicolai in regione urbana Bierstadt](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Nikolauskirche_WB.jpg)
[thumb|Ecclesia evangelica Delkenheim](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:DelkenheimEvKircheTurm.JPG)
[thumb|Castellum Freudenberg regionis Dotzheim](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Schloss_Freudenberg_in_Wiesbaden_von_S%C3%BCden.jpg)
Sunt viginti sex circuli urbani Aquarum Mattiacarum, subter enumerati cum numeris incolarum anno 2011 relatis
* Auringen, 3 399
* Biebrich, 37 259
* Bierstadt, 12 109
* Breckenheim, 3 421
* Delkenheim, 4 938
* Dotzheim, 26 234
* Erbenheim, 9 258
* Frauenstein, 2 359
* Heßloch, 695
* Igstadt
* Klarenthal
* Kloppenheim
* Mainz-Amöneburg
* Mainz-Kastel (Castellum Mattiacorum), 12 134
* Mainz-Kostheim
* Medenbach
* Wiesbaden-Mitte (media urbs), 21 159
* Naurod
* Nordenstadt
* Nordost
* Rambach
* Rheingauviertel
* Schierstein
* Sonnenberg
* Südost
* Westend, 16 690
## Notae
*[717 Wisibada](https://la.wikipedia.org/wiki/717_Wisibada)
## Nexus externi
* [Aquae Mattiacae](https://web.archive.org/web/20051027072234/http://www.wiesbaden.tk/) Urbis pagina officialis
* [Machina cinematographica interretialis Aquis Mattiacis](https://web.archive.org/web/20071023044158/http://wp1088285.wp123.webpack.hosteurope.de/webcamwbn.htm)
[](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Aquae_Mattiacae)
[Categoria:Thermae Hassiae](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Thermae_Hassiae)
[Categoria:Condita saeculo 1](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Condita_saeculo_1)
[Categoria:Urbes Hassiae](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Urbes_Hassiae) | https://la.wikipedia.org/wiki/Aquae_Mattiacae | la | 3,850 | 2022-10-10T22:32:42Z |
9 | Animalia | **Animalia** (, ab *[anima](https://la.wikipedia.org/wiki/anima)*), seu **Metazoa** (, a [Gr.](https://la.wikipedia.org/wiki/Lingua_Graeca_antiqua) μέτα + ζῷᾰ), in [biologia](https://la.wikipedia.org/wiki/biologia) hodie appellantur illa copia rerum [viventium](https://la.wikipedia.org/wiki/vita) quae simul sunt [eukaryoticae](https://la.wikipedia.org/wiki/eukaryota), [heterotrophicae](https://la.wikipedia.org/wiki/heterotropha), et [multicellulares](https://la.wikipedia.org/wiki/multicellularis), et quae motiles aliquando in [circulo vitae](https://la.wikipedia.org/wiki/circulus_vitae) [embryo](https://la.wikipedia.org/wiki/embryo)nice per [blastula](https://la.wikipedia.org/wiki/blastula)s evoluta sunt. Animalia cuncta quoque [parietibus cellularibus](https://la.wikipedia.org/wiki/paries_cellularis) duris et [chloroplastis](https://la.wikipedia.org/wiki/chloroplastum) omnino carent. [Scientia](https://la.wikipedia.org/wiki/Scientia_%28ratio%29) quae animalia investigat [zoologia](https://la.wikipedia.org/wiki/zoologia) appellatur.
[Regnum Animalium](https://la.wikipedia.org/wiki/Regnum_%28taxinomia%29) sive [fauna](https://la.wikipedia.org/wiki/fauna) hodie ponitur [unum](https://la.wikipedia.org/wiki/unus) ex [sex](https://la.wikipedia.org/wiki/sex) [regnorum](https://la.wikipedia.org/wiki/regnum_%28taxinomia%29) rerum viventium. Animalis definitio, quae rei interest, se per aetates evolvens hodie ab animalibus excludit [protozoa](https://la.wikipedia.org/wiki/protozoa), quae potius in regno [Protistorum](https://la.wikipedia.org/wiki/protista) cum [protophylis](https://la.wikipedia.org/wiki/protophyla) et aliis [organsimis](https://la.wikipedia.org/wiki/organismus) unicellularibus locatur. In *[Historia naturae](https://la.wikipedia.org/wiki/Historia_naturae)* a [Carolo Linnaeo](https://la.wikipedia.org/wiki/Carolus_Linnaeus) scripta, animalia partiebantur in paucas [classes](https://la.wikipedia.org/wiki/classis_biologica): [Vermes](https://la.wikipedia.org/wiki/Vermes), [Insecta](https://la.wikipedia.org/wiki/Insecta), [Pisces](https://la.wikipedia.org/wiki/Piscis), [Amphibia](https://la.wikipedia.org/wiki/Amphibia), [Reptilia](https://la.wikipedia.org/wiki/Reptilia), [Aves](https://la.wikipedia.org/wiki/Aves), [Mammalia](https://la.wikipedia.org/wiki/Mammalia); hodie autem regnum in multis [phylis](https://la.wikipedia.org/wiki/phylum) consistit, unumquodque plures [classes](https://la.wikipedia.org/wiki/classis_%28taxinomia%29) continens.
## Systema taxinomicum regni animalium
Supraimperium: [Biota](https://la.wikipedia.org/wiki/Biota)
* Imperium: [Eukaryota](https://la.wikipedia.org/wiki/Eukaryota) (quae [nucleum](https://la.wikipedia.org/wiki/nucleus_cellulae) in [cellula](https://la.wikipedia.org/wiki/cellula) habent)
** Regnum: **Animalia** seu **Metazoa** (quae plures cellulas habent)
*** Subregnum: [Parazoa](https://la.wikipedia.org/wiki/Parazoa) (quae vera [textura](https://la.wikipedia.org/wiki/textum_%28biologia%29) cellulari carent)
**** Phylum: [Porifera](https://la.wikipedia.org/wiki/Porifera) ([demospongiae](https://la.wikipedia.org/wiki/demospongiae))
*** Subregnum: [Eumetazoa](https://la.wikipedia.org/wiki/Eumetazoa) (quae veras texturas cellulares habent)
**** Infraregum: [Radiata](https://la.wikipedia.org/wiki/Radiata) (quorum corpora embrionica [symmetria](https://la.wikipedia.org/wiki/symmetria)m radialem habent)
***** Phylum: [Placozoa](https://la.wikipedia.org/wiki/Placozoa)
***** Phylum: [Ctenophora](https://la.wikipedia.org/wiki/Ctenophora)
****** Classis: [Tentaculata](https://la.wikipedia.org/wiki/Tentaculata)
****** Classis: [Nuda](https://la.wikipedia.org/wiki/Nuda)
***** Phylum: [Cnidaria](https://la.wikipedia.org/wiki/Cnidaria)
****** Classis: [Hydrozoa](https://la.wikipedia.org/wiki/Hydrozoa) ([hydra](https://la.wikipedia.org/wiki/hydra_%28genus%29))
****** Classis: [Scyphozoa](https://la.wikipedia.org/wiki/Scyphozoa) ([medusa](https://la.wikipedia.org/wiki/medusa))
****** Classis: [Anthozoa](https://la.wikipedia.org/wiki/Anthozoa) ([corallium](https://la.wikipedia.org/wiki/corallium), [anemona](https://la.wikipedia.org/wiki/anemona))
**** Infraregnum: [Bilateria](https://la.wikipedia.org/wiki/Bilateria) (quorum corpora embryonica symmetriam bilateram habent)
**** Cladus: [Protostomia](https://la.wikipedia.org/wiki/Protostomia) (quae os primum ex grastulae sacco formant ante anum)
***** Superphylum: [Platyzoa](https://la.wikipedia.org/wiki/Platyzoa)
****** Phylum: [Platyhelminthes](https://la.wikipedia.org/wiki/Platyhelminthes)
****** Phylum: [Rotifera](https://la.wikipedia.org/wiki/Rotifera)[thumb|*[[Rana draytonii](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Rana_aurora.jpg)*]]
***** Superphylum: [Lophotrochozoa](https://la.wikipedia.org/wiki/Lophotrochozoa)
****** Phylum: [Brachiopoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Brachiopoda)
****** Phylum: [Annelida](https://la.wikipedia.org/wiki/Annelida)
******* Classis: [Sipunculida](https://la.wikipedia.org/wiki/Sipunculida)
******* Classis: [Polychaeta](https://la.wikipedia.org/wiki/Polychaeta) ([vermis](https://la.wikipedia.org/wiki/vermis) marinus)
******* Classis: [Oligochaeta](https://la.wikipedia.org/wiki/Oligochaeta)
******** Familia: [Lumbricidae](https://la.wikipedia.org/wiki/Lumbricidae) ([lumbricus](https://la.wikipedia.org/wiki/lumbricus))
******* Classis: [Hirudinea](https://la.wikipedia.org/wiki/Hirudinea)
******** Familia: [Hirudinidae](https://la.wikipedia.org/wiki/Hirudinidae) ([hirudo](https://la.wikipedia.org/wiki/hirudo))
****** Phylum: [Mollusca](https://la.wikipedia.org/wiki/Mollusca)
******* Classis: [Gastropoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Gastropoda) ([cochlea](https://la.wikipedia.org/wiki/cochlea_%28animal%29) et [limax](https://la.wikipedia.org/wiki/limax))
******* Classis: [Cephalopoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Cephalopoda) ([sepia](https://la.wikipedia.org/wiki/sepia) et [octopus](https://la.wikipedia.org/wiki/octopus))
***** Superphylum: [Ecdysozoa](https://la.wikipedia.org/wiki/Ecdysozoa) (quae [cuticula](https://la.wikipedia.org/wiki/cutis) organica dura formant quae ut [sceletos](https://la.wikipedia.org/wiki/sceletus) aut repla fungunt )
******Phylum: [Cephalorhyncha](https://la.wikipedia.org/wiki/Cephalorhyncha)
****** Phylum: [Onychophora](https://la.wikipedia.org/wiki/Onychophora)
****** Phylum: [Nematoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Nematoda)
****** Phylum: [Arthropoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Arthropoda)
******* Subphylum: [Trilobitomorpha](https://la.wikipedia.org/wiki/Trilobitomorpha)
******** Classis: [Trilobita](https://la.wikipedia.org/wiki/Trilobita)
******* Subphylum: [Chelicerata](https://la.wikipedia.org/wiki/Chelicerata)
******** Classis: [Arachnida](https://la.wikipedia.org/wiki/Arachnida) ([aranea](https://la.wikipedia.org/wiki/aranea))
********* Ordo: [Scorpionida](https://la.wikipedia.org/wiki/Scorpionida) ([scorpio](https://la.wikipedia.org/wiki/scorpio))
******** Classis: [Merostomata](https://la.wikipedia.org/wiki/Merostomata) / [Palaeostraca](https://la.wikipedia.org/wiki/Palaeostraca)
********* Ordo: [Xiphosura](https://la.wikipedia.org/wiki/Xiphosura) (?)
******* Subphylum: [Myriapoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Myriapoda)
******** Classis: [Centipoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Centipoda) ([centipes](https://la.wikipedia.org/wiki/centipes) et [scolopendra](https://la.wikipedia.org/wiki/scolopendra))
******** Classis: [Diplopoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Diplopoda)
******* Subphylum: [Crustacea](https://la.wikipedia.org/wiki/Crustacea)
******** Classis: [Malacostraca](https://la.wikipedia.org/wiki/Malacostraca)[thumb|*[[Macropus giganteus](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Kangaroo111.jpg).*]]
********* Ordo: [Decapoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Decapoda)
********** Subordo: [Macrura](https://la.wikipedia.org/wiki/Macrura) ([cammarus](https://la.wikipedia.org/wiki/cammarus), [locusta marina](https://la.wikipedia.org/wiki/locusta_marina))
********** Subordo: [Brachyura](https://la.wikipedia.org/wiki/Brachyura) ([cancer](https://la.wikipedia.org/wiki/cancer))
******* Subphylum: [Hexapoda](https://la.wikipedia.org/wiki/Hexapoda)
******** Classis: [Insecta](https://la.wikipedia.org/wiki/Insecta)
********* Ordo: [Blattodea](https://la.wikipedia.org/wiki/Blattodea) ([blatta](https://la.wikipedia.org/wiki/blatta))
********* Ordo: [Odonata](https://la.wikipedia.org/wiki/Odonata) ([libella](https://la.wikipedia.org/wiki/libella) et [libellula](https://la.wikipedia.org/wiki/libellula_%28genus%29))
********* Ordo: [Isoptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Isoptera) ([termes](https://la.wikipedia.org/wiki/termes))
********* Ordo: [Orthoptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Orthoptera) ([locusta](https://la.wikipedia.org/wiki/locusta) et [gryllus](https://la.wikipedia.org/wiki/gryllus))
********* Ordo: [Homoptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Homoptera) ([cicada](https://la.wikipedia.org/wiki/cicada) et [aphis](https://la.wikipedia.org/wiki/aphis))
********* Ordo: [Hemiptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Hemiptera) ([cimex](https://la.wikipedia.org/wiki/cimex))
********* Ordo: [Coleoptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Coleoptera) ([scarabaeus](https://la.wikipedia.org/wiki/scarabaeus))
********* Ordo: [Hymenoptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Hymenoptera) ([apis](https://la.wikipedia.org/wiki/apis_%28genus%29) et [formica](https://la.wikipedia.org/wiki/formica))
********* Ordo: [Diptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Diptera) ([musca](https://la.wikipedia.org/wiki/musca))
********* Ordo: [Siphanoptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Siphanoptera) ([pulex](https://la.wikipedia.org/wiki/pulex))
********* Ordo: [Lepidoptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Lepidoptera) ([papilio](https://la.wikipedia.org/wiki/papilio))
**** Cladus: [Deuterostomia](https://la.wikipedia.org/wiki/Deuterostomia) (quae os solum post [anum](https://la.wikipedia.org/wiki/anus_%28anatomia%29) ex [grastula](https://la.wikipedia.org/wiki/grastula)e sacco formant)
*****Phylum: [Xenoturbellida](https://la.wikipedia.org/wiki/Xenoturbellida)
***** Phylum: [Vetulicolia](https://la.wikipedia.org/wiki/Vetulicolia)
***** Phylum: [Echinodermata](https://la.wikipedia.org/wiki/Echinodermata)
****** Classis: [Asteroidea](https://la.wikipedia.org/wiki/Asteroidea) (?)
***** Phylum: [Hemicordata](https://la.wikipedia.org/wiki/Hemicordata)
***** Phylum: [Chordata](https://la.wikipedia.org/wiki/Chordata)
****** Subphylum [Cephalochordata](https://la.wikipedia.org/wiki/Cephalochordata)
****** Subphylum [Urochordata](https://la.wikipedia.org/wiki/Urochordata)
****** Subphylum: [Vertebrata](https://la.wikipedia.org/wiki/Vertebrata)
******* Classis: [Pisces](https://la.wikipedia.org/wiki/Piscis) ([piscis](https://la.wikipedia.org/wiki/piscis))
******** Ordo: [Clupeiformes](https://la.wikipedia.org/wiki/Clupeiformes) (clupea?)
******** Ordo: [Cypriniformes](https://la.wikipedia.org/wiki/Cypriniformes) ([cyprinus](https://la.wikipedia.org/wiki/cyprinus))
******** Ordo: [Siluriformes](https://la.wikipedia.org/wiki/Siluriformes) ([silurus](https://la.wikipedia.org/wiki/silurus))
******** Ordo: [Perciformes](https://la.wikipedia.org/wiki/Perciformes) ([perca](https://la.wikipedia.org/wiki/perca))
******* Classis: [Amphibia](https://la.wikipedia.org/wiki/Amphibia)
******** Ordo: [Salienta](https://la.wikipedia.org/wiki/Salienta) ([rana](https://la.wikipedia.org/wiki/rana) et [bufo](https://la.wikipedia.org/wiki/bufo))
******** Ordo: [Caudata](https://la.wikipedia.org/wiki/Caudata) ([salamandra](https://la.wikipedia.org/wiki/salamandrae))
******* Classis: [Reptilia](https://la.wikipedia.org/wiki/Reptilia)[thumb|200px|*[[Felis catus](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Trillium_Poncho_cat_dog.jpg)* et *[Canis lupus](https://la.wikipedia.org/wiki/Canis_lupus),* carnivora [domata](https://la.wikipedia.org/wiki/domitus).]]
******** Ordo: [Testudinata](https://la.wikipedia.org/wiki/Testudinata) ([testudo](https://la.wikipedia.org/wiki/testudo))
******** Ordo: [Squamata](https://la.wikipedia.org/wiki/Squamata) ([lacerta](https://la.wikipedia.org/wiki/lacerta))
******** Ordo: [Ophidia](https://la.wikipedia.org/wiki/Ophidia) ([serpens](https://la.wikipedia.org/wiki/serpens))
******** Ordo: [Crocodylia](https://la.wikipedia.org/wiki/Crocodylia) ([crocodylus](https://la.wikipedia.org/wiki/crocodylus))
******* Classis: [Aves](https://la.wikipedia.org/wiki/Aves)
******** Ordo: [Struthioniformes](https://la.wikipedia.org/wiki/Struthioniformes) ([struthio](https://la.wikipedia.org/wiki/struthio))
******** Ordo: [Ciconiformes](https://la.wikipedia.org/wiki/Ciconiformes) ([ciconia](https://la.wikipedia.org/wiki/ciconia_%28avis%29))
******** Ordo: [Anseriformes](https://la.wikipedia.org/wiki/Anseriformes) ([anas](https://la.wikipedia.org/wiki/anas_%28avis%29), [anser](https://la.wikipedia.org/wiki/anser), [olor](https://la.wikipedia.org/wiki/olor) (cygnus))
******** Ordo: [Falconiformes](https://la.wikipedia.org/wiki/Falconiformes) ([falco](https://la.wikipedia.org/wiki/falco))
********* Familia: [Accipitridae](https://la.wikipedia.org/wiki/Accipitridae) ([aquila](https://la.wikipedia.org/wiki/aquila), [vultur](https://la.wikipedia.org/wiki/vultur))
******** Ordo: [Galliformes](https://la.wikipedia.org/wiki/Galliformes) ([phasianus](https://la.wikipedia.org/wiki/phasianus), [pavo](https://la.wikipedia.org/wiki/pavo_%28genus%29))
******** Ordo: [Passeriformes](https://la.wikipedia.org/wiki/Passeriformes)
********* Familia: [Passeridae](https://la.wikipedia.org/wiki/Passeridae) ([passer](https://la.wikipedia.org/wiki/passer))
********* Familia: [Hirundinidae](https://la.wikipedia.org/wiki/Hirundinidae) ([hirundo](https://la.wikipedia.org/wiki/hirundo))
*********Familia: [Sturnidae](https://la.wikipedia.org/wiki/Sturnidae) ([sturnus](https://la.wikipedia.org/wiki/sturnus))
********* Familia: [Corvidae](https://la.wikipedia.org/wiki/Corvidae) ([cornix](https://la.wikipedia.org/wiki/cornix), [pica](https://la.wikipedia.org/wiki/pica))
********* Familia: [Fringillidae](https://la.wikipedia.org/wiki/Fringillidae) ([fringilla](https://la.wikipedia.org/wiki/fringilla))
******* Classis: [Mammalia](https://la.wikipedia.org/wiki/Mammalia)
******** Ordo: [Artiodactyla](https://la.wikipedia.org/wiki/Artiodactyla)
********* Familia: [Suidae](https://la.wikipedia.org/wiki/Suidae) ([sus](https://la.wikipedia.org/wiki/sus))
********* Familia: [Camelidae](https://la.wikipedia.org/wiki/Camelidae) ([camelus](https://la.wikipedia.org/wiki/camelus))
********* Familia: [Cervidae](https://la.wikipedia.org/wiki/Cervidae) ([cervus](https://la.wikipedia.org/wiki/cervus))
********* Familia: [Bovidae](https://la.wikipedia.org/wiki/Bovidae) ([bos](https://la.wikipedia.org/wiki/bos))
******** Ordo: [Perissodactyla](https://la.wikipedia.org/wiki/Perissodactyla) ([equus](https://la.wikipedia.org/wiki/equus) etc.)
******** Ordo: [Proboscidea](https://la.wikipedia.org/wiki/Proboscidea) ([elephas](https://la.wikipedia.org/wiki/elephas))
******** Ordo: [Cetacea](https://la.wikipedia.org/wiki/Cetacea) ([balaena](https://la.wikipedia.org/wiki/balaena), [orca](https://la.wikipedia.org/wiki/orca) et [delphinus](https://la.wikipedia.org/wiki/delphinus))
******** Ordo: [Rodentia](https://la.wikipedia.org/wiki/Rodentia) ([sciurus](https://la.wikipedia.org/wiki/sciurus) et [mus](https://la.wikipedia.org/wiki/mus))
******** Ordo: [Lagomorpha](https://la.wikipedia.org/wiki/Lagomorpha) ([lepus](https://la.wikipedia.org/wiki/lepus))
******** Ordo: [Chiroptera](https://la.wikipedia.org/wiki/Chiroptera) ([vespertilio](https://la.wikipedia.org/wiki/vespertilio))
******** Ordo: [Primates](https://la.wikipedia.org/wiki/Primates) ([simia](https://la.wikipedia.org/wiki/simia) et [macaca](https://la.wikipedia.org/wiki/macaca))
******** Ordo: [Carnivora](https://la.wikipedia.org/wiki/Carnivora)
********* Familia: [Canidae](https://la.wikipedia.org/wiki/Canidae) ([lupus](https://la.wikipedia.org/wiki/lupus), [canis](https://la.wikipedia.org/wiki/canis), [vulpes](https://la.wikipedia.org/wiki/vulpes_%28genus%29))
********* Familia: [Felidae](https://la.wikipedia.org/wiki/Felidae) ([felis](https://la.wikipedia.org/wiki/felis), [tigris](https://la.wikipedia.org/wiki/tigris), [leo](https://la.wikipedia.org/wiki/leo), [panthera](https://la.wikipedia.org/wiki/panthera) etc.)
********* Familia: [Ursidae](https://la.wikipedia.org/wiki/Ursidae) ([ursus](https://la.wikipedia.org/wiki/ursus))
* [Animalia cosmopolita](https://la.wikipedia.org/wiki/Animalia_cosmopolita)
* [Animalia paradoxa](https://la.wikipedia.org/wiki/Animalia_paradoxa)
* [Animalium soni](https://la.wikipedia.org/wiki/Animalium_soni)
* [Ethologia](https://la.wikipedia.org/wiki/Ethologia)
* [Iura animalium](https://la.wikipedia.org/wiki/Iura_animalium)
* [Medicina veterinaria](https://la.wikipedia.org/wiki/Medicina_veterinaria)
* [Planta](https://la.wikipedia.org/wiki/Planta)
* *[Salinella](https://la.wikipedia.org/wiki/Salinella)*
* [Zoologia](https://la.wikipedia.org/wiki/Zoologia)
## Notae
## Bibliographia
* Baguñà, J., et M. Riutort. [2004](https://la.wikipedia.org/wiki/2004). "Molecular Phylogeny of the Platyhelminthes." *Canadian Journal of Zoology* 82: 168–93.
* Brusca, Richard C., et Gary J. Brusca. [1990](https://la.wikipedia.org/wiki/1990). *Invertebrates.* Sinauer.
* Dunn, C. W., A. Hejnol, D. Q. Matus, K. Pang, W. E. Browne, S. A. Smith, E. Seaver, G. W. Rouse, M. Obst, G. D. Edgecombe, M. V. Sørensen, S. H. D. Haddock, A. Schmidt-Rhaesa, A. Okusu, R. Møbjerg Kristensen, W. C. Wheeler, M. Q. Martindale, et G. Giribet. [2008](https://la.wikipedia.org/wiki/2008). "Broad Phylogenomic Sampling Improves Resolution of the Animal Tree of Life." *Nature* 452: 745–49.
* Gaidos E., T. Dubuc, M. Dunford, P. Mcandrew, J. Padilla-Gamino, B. Studer, K. Weersing, et S. Stanley. [2007](https://la.wikipedia.org/wiki/2007). "The Precambrian Emergence of Animal Life: A Geobiological Perspective." *Geobiology* 5: 351–73.
* Nielsen, Klaus. [2001](https://la.wikipedia.org/wiki/2001). *Animal Evolution: Interrelationships of the Living Phyla.* Ed. secunda. Oxoniae: Oxford University Press.
* Philippe, H., R. Derelle, P. Lopez, K. Pick, C. Borchiellini, N. Boury-Esnault, J. Vacelet, E. Renard, E. Houliston, E. Quéinnec, C. Da Silva, P. Wincker, H. Le Guyader, S. Leys, D. J. Jackson, F. Schreiber, D. Erpenbeck, Wörheide G. Morgenstern, et M. Manuel. [2009](https://la.wikipedia.org/wiki/2009). "Phylogenomics Revives Traditional Views on Deep Animal Relationships." *Current Biology* 19.
* Schmidt-Nielsen, Knut. [1997](https://la.wikipedia.org/wiki/1997). *Animal Physiology: Adaptation and Environment.* Ed. quinta. Cantabrigiae: Cambridge University Press.
* Shalchian-Tabrizi, K., M. A. Minge, M. Espelund, R. Orr, T. Ruden, K. S. Jakobsen, et T. Cavalier-Smith. [2008](https://la.wikipedia.org/wiki/2008). "Multigene Phylogeny of Choanozoa and the Origin of Animals." *PLoS ONE* 3:e2098.
* Steenkamp, E. T., J. Wright, et S. L. Baldauf. [2006](https://la.wikipedia.org/wiki/2006). "The Protistan Origins of Animals and Fungi." *Molecular Biology and Evolution* 23: 93–106.
## Nexus externi
* [Animalia apud Systema Natura.](https://web.archive.org/web/20071027123330/http://sn2000.taxonomy.nl/Taxonomicon/TaxonTree.aspx?id=11166)
* [Animalia apud Universitatem Californiensem (Berkelkiae).](http://www.ucmp.berkeley.edu/phyla/phyla.html)
* [Animalia apud Animaldiversityweb.](https://web.archive.org/web/20030402055812/http://animaldiversity.ummz.umich.edu/animalia.html)
[](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Animalia)
[Categoria:Taxa Linnaei](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Taxa_Linnaei)
[Categoria:Taxa 1758](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Taxa_1758)
[Categoria:Regna (taxinomia Linnaeana)](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Regna_%28taxinomia__Linnaeana%29) | https://la.wikipedia.org/wiki/Animalia | la | 19,860 | 2023-04-11T12:22:18Z |
27 | Augur | [thumb|Augur cum [[avis|ave](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Augur%2C_Nordisk_familjebok.svg).]]
**Augur** (-is, *m*) in [religione Romana](https://la.wikipedia.org/wiki/religio_Romana) fuit [vir](https://la.wikipedia.org/wiki/vir) qui sacras [aves](https://la.wikipedia.org/wiki/avis) [auctoritate](https://la.wikipedia.org/wiki/auctoritas) publica alebat, custodiebat, observabat, atque ex iis [futura divinabat](https://la.wikipedia.org/wiki/ars_futurorum_praenoscendorum). Multus fuit augurum et usus et honos apud [Romanos antiquos](https://la.wikipedia.org/wiki/Romani_antiqui). Tanta sacerdotio augurum erat auctoritas, ut nihil [bello](https://la.wikipedia.org/wiki/bellum) domique Romani gererent, nisi prius per augures deorum voluntatem explorassent. Augures initio tres fuerunt, a Romulo creati, ad quinque autem a Numa creati; posterioribus quidem temporibus, collegium augurum saepe ampliatum est.
## Plura legere si cupis
*Dominique Briquel, "Art augural et Etrusca disciplina. Le debat sur l'origine de l'augurat romain" in *La divination dans le monde étrusco-italique, 3.* Actes de la table ronde, Paris, Ecole normale supérieure, 22 mars 1986ː 68-100.
*Linderski, i. [1986](https://la.wikipedia.org/wiki/1986). "The Augural Law," *ANRW* 2 (16): 3. [Textus.](https://fr.scribd.com/doc/190521670/J-Linderski-The-Augural-Law-ANRW-II-16-3-1986)
*[Augurium](https://la.wikipedia.org/wiki/Augurium)
*[Augurium Salutis](https://la.wikipedia.org/wiki/Augurium_Salutis)
*[Haruspex](https://la.wikipedia.org/wiki/Haruspex)
*[Lituus](https://la.wikipedia.org/wiki/Lituus)
[Categoria:Religio Romana](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Religio_Romana) | https://la.wikipedia.org/wiki/Augur | la | 1,678 | 2024-02-10T15:17:24Z |
21 | Stella | [thumb|Stellae in [[caelum|caelo](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Starsinthesky.jpg) [nocturno](https://la.wikipedia.org/wiki/nox). Hic etiam [regio](https://la.wikipedia.org/wiki/regio) stella formationis in Magna Nube Magellanica videtur. Imago a [NASA](https://la.wikipedia.org/wiki/NASA) et [ESA](https://la.wikipedia.org/wiki/ESA).]]
[thumb|upright=0.8|[[Sol](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:The_Sun_in_white_light.jpg), [stella principalis sequentiae generis G](https://la.wikipedia.org/wiki/stella_principalis_sequentiae_generis_G), ad [tellurem](https://la.wikipedia.org/wiki/tellus) proxima.]]
, etiam et (), est [corpus caeleste](https://la.wikipedia.org/wiki/corpus_caeleste) quod in [luminoso](https://la.wikipedia.org/wiki/lumen) [plasma](https://la.wikipedia.org/wiki/plasma)tis suā [gravitate](https://la.wikipedia.org/wiki/gravitas) cohibito consistit. Stella ad [tellurem](https://la.wikipedia.org/wiki/tellus) proxima est [Sol](https://la.wikipedia.org/wiki/Sol). Permultae stellae ab [oculo](https://la.wikipedia.org/wiki/oculus) nudo in [caelo nocturno](https://la.wikipedia.org/wiki/caelum_nocturnum) videri possunt, sed propter [spatii](https://la.wikipedia.org/wiki/spatium) immensitatem, [fixa](https://la.wikipedia.org/wiki/stellae_fixae) [lucis](https://la.wikipedia.org/wiki/lux) [puncta](https://la.wikipedia.org/wiki/punctum) videntur. Praestantissimae stellae in [constellatio](https://la.wikipedia.org/wiki/constellatio)nes [asterismosque](https://la.wikipedia.org/wiki/asterismus_%28astronomia%29) descriptae sunt, et multis ex stellis clarissimis sunt [nomina propria](https://la.wikipedia.org/wiki/nomen_proprium). [Astronomi](https://la.wikipedia.org/wiki/Astronomus) [catalogos stellarum](https://la.wikipedia.org/wiki/catalogus_stellarum) confecerunt, qui stellas notas agnoscunt et [designationes stellares](https://la.wikipedia.org/wiki/designatio_stellaris) praebent. [Universum quod observari potest](https://la.wikipedia.org/wiki/Universum_quod_observari_potest) a 1022 ad 1024 stellas continere aestimatur. Nihilominus, plurimae ab oculo nudo in tellure videri non possunt, omnibus stellis singulis extra nostrum [galaxia](https://la.wikipedia.org/wiki/galaxia)m, [Viam Lacteam](https://la.wikipedia.org/wiki/Via_Lactea), non exclusis.
Sensu latiore olim [planeta](https://la.wikipedia.org/wiki/planeta)e [cometa](https://la.wikipedia.org/wiki/cometa)eque una stellae appellabantur. Sunt multa stellarum genera, quae [color](https://la.wikipedia.org/wiki/color)e, [magnitudine](https://la.wikipedia.org/wiki/magnitudo_%28astronomia%29), [luminositate](https://la.wikipedia.org/wiki/luminositas), [temperatura](https://la.wikipedia.org/wiki/temperatura), [densitate](https://la.wikipedia.org/wiki/densitas), copia, spatiis temporis rationum nuclearium, ceterisque inter se differunt. [Foramina nigra](https://la.wikipedia.org/wiki/Foramen_nigrum), [stellae neutronicae](https://la.wikipedia.org/wiki/stella_neutronica), [pumilionesque albae](https://la.wikipedia.org/wiki/pumilio_alba) etiam inter stellas numerantur, quamquam non iam [energia](https://la.wikipedia.org/wiki/energia)m fusione nucleari generant.
Omni in caelo circiter sex milia stellarum [oculis](https://la.wikipedia.org/wiki/oculus) videri possunt, sed permulto plures sunt. [Via lactea](https://la.wikipedia.org/wiki/Via_lactea), [galaxias](https://la.wikipedia.org/wiki/galaxias) noster, plus quam 300 000 000 000 stellarum continet. Ob spatia immensia earum cunctae stellae puncta [lucis](https://la.wikipedia.org/wiki/lux) videntur. Solum [Sol](https://la.wikipedia.org/wiki/Sol) propior est quo eum orbem videre possimus.
Haec corpora caelestia ex [nebulis](https://la.wikipedia.org/wiki/nebula_%28astronomia%29) [gasii](https://la.wikipedia.org/wiki/gasium) nascuntur. Stellarum vita stricto sensu inter solum deciens centena milia (stellae maximae), et aliquot miliens deciens centena milia annorum (pumiliones rubrae) durat. Eo tempore in interiore parte stellae, [elementa](https://la.wikipedia.org/wiki/elementum_chemicum) levia fusione nucleari in elementa graviora mutantur. Sic energia generatur (non creatur!) et ruina viribus gravitatoriis inducta prohibitatur. Ubi talis [fusio nuclearis](https://la.wikipedia.org/wiki/fusio_nuclearis) non iam fieri potest, stella mori dicitur. Quod manet foramen nigrum, stella neutronica, aut pumilio alba appellatur. De massa stellae a momento temporis [mortis](https://la.wikipedia.org/wiki/mors), genus reliquiarum dependet:
* [Pumilio alba](https://la.wikipedia.org/wiki/Pumilio_alba): si massa stellae moribundae minus quam 1.4 massae [Sol](https://la.wikipedia.org/wiki/Sol)is est,
* [Stella neutronica](https://la.wikipedia.org/wiki/Stella_neutronica): si massa stellae moribundae inter 1.4 et 3.2 massae [Sol](https://la.wikipedia.org/wiki/Sol)is est,
* [Foramen nigrum](https://la.wikipedia.org/wiki/Foramen_nigrum): si massa stellae moribundae plus quam 3.2 massae [Sol](https://la.wikipedia.org/wiki/Sol)is est.
## Etymologia
[Vocabulum](https://la.wikipedia.org/wiki/Vocabulum) *stella* a *h₂stḗr, radice [Protoeuropaea](https://la.wikipedia.org/wiki/lingua_Protoindoeuropaea) 'stellam' [significante](https://la.wikipedia.org/wiki/significatio_%28linguistica%29), ad ultimum deducitur, sed porro explicari potest *h₂eh₁s- ('urere') + -tēr ([suffixum](https://la.wikipedia.org/wiki/suffixum) agentivum). Comparanda sunt [Graecum](https://la.wikipedia.org/wiki/Graece) *aster* et [Theodiscum](https://la.wikipedia.org/wiki/Theodisce) *Stern.* Alii eruditi credunt vocabulum ab [Accadica](https://la.wikipedia.org/wiki/lingua_Accadica) *istar* ([Venus](https://la.wikipedia.org/wiki/Venus_%28planeta%29)) mutuari; quod autem alii disputant. Vocabula *[asteriscus](https://la.wikipedia.org/wiki/asteriscus),* *[asteroides](https://la.wikipedia.org/wiki/asteroides),* *[constellatio](https://la.wikipedia.org/wiki/constellatio),* et *[Esther](https://la.wikipedia.org/wiki/Esther)* eandem radicem habent.
## Pinacotheca
Fasciculus:Pleiades large.jpg|[Pleiades](https://la.wikipedia.org/wiki/Pleiades), [cumulus stellarum apertus](https://la.wikipedia.org/wiki/cumulus_stellarum_apertus) in [Tauri](https://la.wikipedia.org/wiki/Taurus_%28constellatio%29) [constellatio](https://la.wikipedia.org/wiki/constellatio)ne. [Mytho](https://la.wikipedia.org/wiki/Mythus) dicitur hic incolunt vitas extraterrestres, prudentes ut nos, saepe Pleiades appellantur. Imago a [NASA](https://la.wikipedia.org/wiki/NASA) facta.
Fasciculus:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|[Sol](https://la.wikipedia.org/wiki/Sol) noster aliorumque [caelestium](https://la.wikipedia.org/wiki/Planeta) [Systematis Solaris](https://la.wikipedia.org/wiki/Systema_Solare). Est proxima [Telluri](https://la.wikipedia.org/wiki/Tellus_%28planeta%29) stella distans spatio quod lux intra [octo](https://la.wikipedia.org/wiki/octo) horas minutas transit.
Fasciculus:Morgan-Keenan spectral classification.svg|Classificatio stellarum secundum [Morgan Keenan](https://la.wikipedia.org/wiki/Morgan_Keenan).
Fasciculus:Crab Nebula.jpg|[Nebula Cancri](https://la.wikipedia.org/wiki/Nebula_Cancri), reliqua a [supernova](https://la.wikipedia.org/wiki/supernova). Primum circa annum [1050](https://la.wikipedia.org/wiki/1050) observata est.
* [Astrologia](https://la.wikipedia.org/wiki/Astrologia)
* [Astronomia](https://la.wikipedia.org/wiki/Astronomia)
* [Classis spectralis](https://la.wikipedia.org/wiki/Classis_spectralis)
* [Collapsar](https://la.wikipedia.org/wiki/Collapsar)
* [Diagramma Hertzsprung-Russell](https://la.wikipedia.org/wiki/Diagramma_Hertzsprung-Russell)
* [Dies sideralis](https://la.wikipedia.org/wiki/Dies_sideralis)
* [Galaxias](https://la.wikipedia.org/wiki/Galaxias)
* [Index stellarum proximarum](https://la.wikipedia.org/wiki/Index_stellarum_proximarum)
* [Index stellarum inter 16 et 49 a.l.m. distantium](https://la.wikipedia.org/wiki/Index_stellarum_inter_16_et_49_a.l.m._distantium)
* [Index stellarum splendidissimarum](https://la.wikipedia.org/wiki/Index_stellarum_splendidissimarum)
* [Meteoroides](https://la.wikipedia.org/wiki/Meteoroides)
* [Nebula planetaria](https://la.wikipedia.org/wiki/Nebula_planetaria)
* [Nomina stellarum Arabica](https://la.wikipedia.org/wiki/Nomina_stellarum_Arabica)
* [Nova](https://la.wikipedia.org/wiki/Nova)
* [Pumilio flava](https://la.wikipedia.org/wiki/Pumilio_flava)
* [Pumilio fusca](https://la.wikipedia.org/wiki/Pumilio_fusca)
* [Pumilio rubra](https://la.wikipedia.org/wiki/Pumilio_rubra)
* [Quasar](https://la.wikipedia.org/wiki/Quasar)
* [Series principalis](https://la.wikipedia.org/wiki/Series_principalis)
* [Spatium (astronomia)](https://la.wikipedia.org/wiki/Spatium_%28astronomia%29)
* [Stella binaria](https://la.wikipedia.org/wiki/Stella_binaria)
* [Tabula stellarum characteribus Bayeri agnitarum](https://la.wikipedia.org/wiki/Tabula_stellarum_characteribus_Bayeri_agnitarum)
## Notae
## Bibliographia
* Bennett, J., M. Donahue, N. Schneider, et M. Voith. [2010](https://la.wikipedia.org/wiki/2010). Capita 14–16 in *Astronomie,* ed. quinta, ed. Harald Lesch. Monaci, Bostoniae, Harloviae, Sydneii, Matriri: Pearson-Studienverlag.
* Clark, D. H., et F. R. Stephenson. [1981](https://la.wikipedia.org/wiki/1981). "The Historical Supernovae." *Supernovae: A survey of current research; Proceedings of the Advanced Study Institute,* 355–30. Cantabrigiae et Dordrecht: D. Reidel Publishing. Bibcode:1982ASIC...90..355C.
* Davies, Paul. [1993](https://la.wikipedia.org/wiki/1993). *El universo desbocado.* Salvat Editores. ISBN 84-345-8895-1.
* Ekrutt, Joachim. [1996](https://la.wikipedia.org/wiki/1996). *Estrellas y planetas.* Everest Publishing. ISBN 84-241-2746-3.
* Forbes, George. [1909](https://la.wikipedia.org/wiki/1909). *History of Astronomy.* Londinii: Watts & Co. ISBN 978-1-153-62774-0. [Google Books.](https://www.gutenberg.org/ebooks/8172)
* Grasshoff, Gerd. [1990](https://la.wikipedia.org/wiki/1990). ''The history of Ptolemy's star catalogue.* Springer. ISBN 978-0-387-97181-0.
* Gribbin, John, et Mary Gribbin. [2001](https://la.wikipedia.org/wiki/2001). *Stardust: Supernovae and Life: The Cosmic Connection.* Portu Novo: Yale University Press. ISBN 0-300-09097-8.
* [Hawking, Stephen](https://la.wikipedia.org/wiki/Stephanus_Hawking). [1988](https://la.wikipedia.org/wiki/1988). *A Brief History of Time.* Bantam Books. ISBN 0-553-17521-1.
* Herrrman, Joachim. [1990](https://la.wikipedia.org/wiki/1990). *Estrellas,* ed. secunda. Coll. "Guías de naturaleza Blume." Barcinonae: Naturart. ISBN 84-87535-13-5, ISBN 978-84-87535-13-0.
* Herrmann, Joachim. [1995](https://la.wikipedia.org/wiki/1995). *Atlas de l'astronomie.* Coll. Encyclopédies d’aujourd’hui. Lutetiae: Le Livre de Poche. ISBN 978-2-253-06453-4
* Hevelius, Johannes. [1690](https://la.wikipedia.org/wiki/1690). *Firmamentum Sobiescianum, sive Uranographia.* Gdansk.
* Kippenhahn, Rudolf, et A. Weigert. [1990](https://la.wikipedia.org/wiki/1990). *Stellar structure and evolution.* Berolini: Springer. ISBN 3-540-50211-4.
* Langer, N. [1995](https://la.wikipedia.org/wiki/1995). *Leben und Sterben der Sterne.'' Becksche Reihe. Monaci: Beck. ISBN 3-406-39720-4.
* Murdin, Pavy, et Lesley. [1989](https://la.wikipedia.org/wiki/1989). 'Supernovas.* Promotora General de Estudios. ISBN 84-86505-22-4.*
* Narlikar, Jayant. [1987](https://la.wikipedia.org/wiki/1987). *La estructura del universo.* Matriti: Alianza Universidad. ISBN 84-206-2485-3.
* Pickover, Clifford A. [2001](https://la.wikipedia.org/wiki/2001). *The Stars of Heaven.* Oxoniae: Oxford University Press. ISBN 0-19-514874-6.
* Prialnik, D. [2000](https://la.wikipedia.org/wiki/2000). *An Introduction to the Theory of Stellar Structure and Evolution.* Cantabrigiae: Cambridge University Press. ISBN 0-521-65065-8.
* Scheffer, Thassilo von. [1939](https://la.wikipedia.org/wiki/1939). *Die Legenden der Sterne.*
* Scheffler, H., et Hans Elsässer. [1990](https://la.wikipedia.org/wiki/1990). *Physik der Sterne und der Sonne,* ed. secunda. Manhemii: BI-Wiss.-Verlag. ISBN 3-411-14172-7.
* Séguin, Marc, et Benoît Villeneuve. [1995](https://la.wikipedia.org/wiki/1995). ''Astronomie & astrophysique: cinq grandes idées pour explorer et comprendre l'univers.* Lutetiae: Masson. ISBN 978-2-225-84994-7.
* Stahler, S. W.,et F. Palla. [2004](https://la.wikipedia.org/wiki/2004). *The Formation of Stars.* Weinheim: WILEY-VCH. ISBN 3-527-40559-3.
* Voigt, H. H. [1988](https://la.wikipedia.org/wiki/1988). *Abriss der Astronomie,* ed. quarta. Mannheim: Bibliographisches Institut. ISBN 3-411-03148-4.
* von Spaeth, Ove. [2000](https://la.wikipedia.org/wiki/2000). "Dating the Oldest Egyptian Star Map." *Centaurus* 42 (3): 159–79. Bibcode:2000Cent...42..159V. . [Editio interretialis.](http://www.moses-egypt.net/star-map/senmut1-mapdate_en.asp)
* Widmann, Walter, et Karl Schütte. [1989](https://la.wikipedia.org/wiki/1989). *Guía de las estrellas.'' Barcinonae: Ediciones Omega. ISBN 84-282-0843-3, ISBN 978-84-282-0843-7.
## Nexus externi
*
*
*
*
*
[Categoria:Astronomia](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Astronomia)
[!](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Stellae) | https://la.wikipedia.org/wiki/Stella | la | 13,279 | 2025-10-13T00:05:23Z |
28 | Augurium | **Augurium** sacrarum [avium](https://la.wikipedia.org/wiki/aves) ab [augur](https://la.wikipedia.org/wiki/augur)e quod [astrologia](https://la.wikipedia.org/wiki/astrologia)e educatio est, animadversio atque ex iis [rerum futurarum divinatio](https://la.wikipedia.org/wiki/ars_futurorum_praenoscendorum).
Ex volatu avium capiebant Romani [augurium prosperum](https://la.wikipedia.org/wiki/augurium_prosperum) quidem, si a sinistra parte auguris advolassent, [augurium adversum](https://la.wikipedia.org/wiki/augurium_adversum) autem, si dextera.
Etiam e fulmine laevo laetum, e dextero triste augurium putabant.
## Nexus externi
* Paul Sheridan, "[The Sacred Chickens of Rome](http://www.anecdotesfromantiquity.net/the-sacred-chickens-of-rome/)" (2015) apud *Anecdotes from Antiquity*
[Categoria:Religio Romana](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Religio_Romana) | https://la.wikipedia.org/wiki/Augurium | la | 873 | 2024-06-28T20:40:34Z |
30 | Apocrypha | **Apocrypha** ([Graece](https://la.wikipedia.org/wiki/Graece), 'abscondita') sunt [libri](https://la.wikipedia.org/wiki/liber) qui ad [Biblia Sacra](https://la.wikipedia.org/wiki/Biblia) certorum [Christianorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Religio_Christiana) non pertinere dicuntur, a [personis](https://la.wikipedia.org/wiki/persona) biblicis scripti vel ab aliis cum biblicis libris consociati. Alii pulchri habentur textus Christianae vel [Hebraicae](https://la.wikipedia.org/wiki/Iudaismus) [fidei](https://la.wikipedia.org/wiki/Fides); alii [haereses](https://la.wikipedia.org/wiki/Haeresis) a Christiana fide seiunctas promovere putantur. Cum non sint pars [canonis Scripturarum](https://la.wikipedia.org/wiki/Canon_%28Biblia%29), elenchus generalis non exstat.
## Libri
Libri sequentes plerumque a [Protestantibus](https://la.wikipedia.org/wiki/Protestantes) inter Apocrypha cum [Vetere Testamento](https://la.wikipedia.org/wiki/Vetus_Testamentum) consociati referuntur:
*[Liber Thobis](https://la.wikipedia.org/wiki/Liber_Tobiae)
*[Liber Iudith](https://la.wikipedia.org/wiki/Liber_Iudith)
*[Liber Sirach](https://la.wikipedia.org/wiki/Liber_Ecclesiasticus) ([Ecclesiasticus](https://la.wikipedia.org/wiki/Ecclesiasticus))
*[Liber Sapientiae](https://la.wikipedia.org/wiki/Liber_Sapientiae)
*[Liber Baruch](https://la.wikipedia.org/wiki/Liber_Baruch)
*Liber Enoch
*Assumptio Moisis
*Liber III Esdrae
*Liber IV Esdrae
*Apocalypsis Baruch
*Apocalypsis Abraham
*Liber Iubilaeorum
*[Additamenta Danielis](https://la.wikipedia.org/wiki/Additamenta_Danielis)
*[Additamenta Estheris](https://la.wikipedia.org/wiki/Additamenta_Estheris)
*[Liber I Maccabaeorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Liber_I_Maccabaeorum)
*[Liber II Maccabaeorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Liber_II_Maccabaeorum)
*Liber III Maccabaeorum
*Liber IV Macchabaeorum
*[Oratio Manasse](https://la.wikipedia.org/wiki/Oratio_Manasse)
Ex iis Liber Thobis, Liber Iudith, Liber Sirach (Ecclesiasticus), Liber Sapientiae, Liber Baruch necnon libri primus et secundus Maccabaeorum (qui omnes in versione Graeca Veteris Testamenti iuxta [LXX](https://la.wikipedia.org/wiki/Septuaginta) interpretes inveniuntur) ad Canonem Bibliorum [Catholicum](https://la.wikipedia.org/wiki/Religio_Catholica) pertinent.
* [Libri deuterocanonici](https://la.wikipedia.org/wiki/Libri_deuterocanonici)
* [Novi Testamenti apocrypha](https://la.wikipedia.org/wiki/Novi_Testamenti_apocrypha)
* [Septuaginta](https://la.wikipedia.org/wiki/Septuaginta)
[!](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Veteris_Testamenti_apocrypha) | https://la.wikipedia.org/wiki/Apocrypha | la | 2,572 | 2026-01-26T01:57:57Z |
29 | Adamus Bremensis | **Adamus** seu **Adam Bremensis** e Saxonia superiore [Brema](https://la.wikipedia.org/wiki/Brema)m missus est. Vir doctus magisterque scholarum fuit.
[thumb|[[Germania](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Ancient_Germania_-_New_York%2C_Harper_and_Brothers_1849.jpg)]]
## Vita
Nescitur quo anno Adamus natus sit. Putatur circa annum 1050 natus esse. Anno 1066 Bremam venit ibique sub Archiepiscopo [Adalberto Bremensi](https://la.wikipedia.org/wiki/Adalbertus_Bremensis) docuit. Adamus circa annum 1081 obiit.
[thumb|[[Carta marina](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Carta_Marina.jpeg) ab [Olao Magno](https://la.wikipedia.org/wiki/Olaus_Magnus) confecta]]
## Opera
Praeclarum opus eius est *[Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum](https://la.wikipedia.org/wiki/Gesta_Hammaburgensis_ecclesiae_pontificum)*, anno 1075 perfectum, quod refert non modo memoriae Europae septentrionalis antiquae, sed etiam ad partis resque publicas sciendas [Vicingorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Vicingus), [Danorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Dania), [Normannorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Normanni), [Norvegorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Norvegia), [Sclavorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Sclavi). Etiam de insulis ad finem mundi tum cogniti iacentibus rettulit Adamus, scilicet de [Islandia](https://la.wikipedia.org/wiki/Islandia), [Gronlandia](https://la.wikipedia.org/wiki/Groenlandia) ('terra viridi') et [Vinlandia](https://la.wikipedia.org/wiki/Vinlandia) (id est [America](https://la.wikipedia.org/wiki/America)).
Memoriae quoque [Germanorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Germania) antiquorum aquilonarium liber ille refert. Non solum de [Hammonia](https://la.wikipedia.org/wiki/Hamburgum) (Hamburgo), sed etiam de [Sleswico](https://la.wikipedia.org/wiki/Sliasvig) et [Heidiba](https://la.wikipedia.org/wiki/Heidiba) narrat, quae fuit oppidum grande Danicum mercatorium inter [Mare Balticum](https://la.wikipedia.org/wiki/Mare_Balticum) ac [Oceanum Fresonicum](https://la.wikipedia.org/wiki/Oceanus_Fresonicus) situm.
## Notae
## Nexus interni
* *[Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum](https://la.wikipedia.org/wiki/Gesta_Hammaburgensis_ecclesiae_pontificum)* ([Textus in *Intratext*](http://www.intratext.com/IXT/LAT0975/); [in *Patrologia Latina*](http://www.documentacatholicaomnia.eu/04z/z_1068-1081__Adamus_Bremensis__Gesta_Hammaburgensis_Ecclesiae_Pontificum__LT.pdf.html))
## Nexus externi
[Categoria:Geographi Germaniae](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Geographi_Germaniae)
[Categoria:Historici Germaniae](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Historici_Germaniae)
[Categoria:Auctores Latini mediaevales](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Auctores_Latini_mediaevales)
[Categoria:Urbs Hanseatica Brema](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Urbs_Hanseatica_Brema)
[Categoria:Nati saeculo 11](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Nati_saeculo_11)
[Categoria:Mortui saeculo 11](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Mortui_saeculo_11) | https://la.wikipedia.org/wiki/Adamus_Bremensis | la | 3,006 | 2023-04-07T19:33:01Z |
23 | Augusta Praetoria | [thumb|Despectus in Augustam Prætoriam e montibus](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Aosta.jpg)
**Augusta Praetoria** vel *Augustenses* sunt.
Ad septentrionem Augustae anno [1965](https://la.wikipedia.org/wiki/1965) [cuniculus Rupis Albae](https://la.wikipedia.org/wiki/cuniculus_Rupis_Albae) itineris ad Franciam constructus est.
### Industria
Societas *Cogne* anno [1909](https://la.wikipedia.org/wiki/1909) condita magnam [ferraria](https://la.wikipedia.org/wiki/ferraria)m apud Augustam gerit.
## Clari cives
### Nati
* [Anselmus Cantuariensis](https://la.wikipedia.org/wiki/Anselmus_Cantuariensis)
* [Francus Lovignana](https://la.wikipedia.org/wiki/Francus_Lovignana)
## Aedificia egregia
Vestigia antiquitatis adhuc supersunt: muri turresque, [Porta Praetoria](https://la.wikipedia.org/wiki/Porta_Praetoria), arcus triumphalis, [theatrum](https://la.wikipedia.org/wiki/theatrum), [amphitheatrum](https://la.wikipedia.org/wiki/amphitheatrum), pons.
Monumenta medii aevi sunt [ecclesia cathedralis Sanctae Mariae et Sancti Johannis](https://la.wikipedia.org/wiki/Ecclesia_cathedralis_Augustae_Praetoriae), ecclesia Sanctorum Petri et Ursi et [Aquaeductus Arvou magni](https://la.wikipedia.org/wiki/Aquaeductus_Arvou_magni).
* Ecclesia cathedralis Assumptionis B.M.V. et S. Ioannis Baptistae.
## Lingua
Incolae Augustae Praetoriae praecipue lingua [Arpitanica](https://la.wikipedia.org/wiki/Lingua_Arpitanica), lingua [Romanica](https://la.wikipedia.org/wiki/Lingua_Romanica) Alpium occidentalium, utuntur.
## Institutiones
* Universitas Vallis Augustae Praetoriae
* Museum archaeologicum Augustae Praetoriae
* [Saeptum nationale Grandis Paradisi](https://la.wikipedia.org/wiki/Saeptum_nationale_Grandis_Paradisi)
## Provincia
Augusta Prætoria provincia non est; vide [Provincia Augustana](https://la.wikipedia.org/wiki/Provincia_Augustana).
## Ecclesia Catholica Romana
Augusta Praetoria sedes episcopalis et sedes [Dioecesis Augustana](https://la.wikipedia.org/wiki/Dioecesis_Augustana) est.
## Fractiones, vici et loci in municipio
### Fractiones
*Arpuilles, Beauregard, Bibian, Bioulaz, Borgnalle, Brenloz, Busséyaz, Cache, La Combe, Les Capucins, Chabloz, Champailler, Collignon, Cossan, Cotreau, Duvet, Entrebin, Excenex, Les Fourches, Laravoire, Montfleury, Movisod, Pallin, Papet, Pléod, Porossan, La Riondaz, La Rochère, Roppoz, Saraillon, Saumont, Seyssinod, Signayes, Talapé, Tsanté, Tzambarlet, Vignole*.
## Municipia finitima
* [Carvantium](https://la.wikipedia.org/wiki/Carvantium) (seu [Calventianum](https://la.wikipedia.org/wiki/Calventianum)) (hodie vulgo *[Charvensod](https://la.wikipedia.org/wiki/:it:Charvensod)*),
* [Fanum Sancti Christophori](https://la.wikipedia.org/wiki/Fanum_Sancti_Christophori_%28Vallis_Augustana%29),
* [Ginodium](https://la.wikipedia.org/wiki/Ginodium) (hodie vulgo *[Gignod](https://la.wikipedia.org/wiki/:it:Gignod)*),
* [Gressanum](https://la.wikipedia.org/wiki/Gressanum) (hodie vulgo *[Gressan](https://la.wikipedia.org/wiki/:it:Gressan)*),
* [Pollenum](https://la.wikipedia.org/wiki/Pollenum) (hodie vulgo *[Pollein](https://la.wikipedia.org/wiki/:it:Pollein)*),
* [Roisanum](https://la.wikipedia.org/wiki/Roisanum) (hodie vulgo *[Roisan](https://la.wikipedia.org/wiki/:it:Roisan)*),
* [Sarra](https://la.wikipedia.org/wiki/Sarra) (hodie vulgo *[Sarre](https://la.wikipedia.org/wiki/:it:Sarre)*).
## Notae
* [Vallem Augustanam](https://la.wikipedia.org/wiki/Vallis_Augustana),
* [Viam Francigenam](https://la.wikipedia.org/wiki/Via_Francigena),
* [Portam Magni Sancti Bernardi](https://la.wikipedia.org/wiki/Porta_Magni_Sancti_Bernardi),
* [Aquaeductus Augustae Salassorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Aquaeductus_Augustae_Salassorum)
* [Urbes Italiae](https://la.wikipedia.org/wiki/Urbes_Italiae).
## Nexus externi
* [Situs publicus urbis Augustae Praetoriae.](https://web.archive.org/web/20051217111929/http://www.comune.aosta.it/)
## Pinacotheca
Map of comune of Aosta (region Aosta Valley, Italy).svg|Collocatio Finium Municipii Augustæ Praetoriæ in Valle Augustana.
Porta pretoria Aosta1.jpg|[Ianua Praetoria](https://la.wikipedia.org/wiki/Ianua_Praetoria).
Arco Augusto Aosta.jpg|Arcus triumphalis Augusti imperatoris.
VSAostaRömMauer.jpg|Moenia Romana.
2143AostaCattedrale.jpg|[Ecclesia cathedralis](https://la.wikipedia.org/wiki/Ecclesia_cathedralis_Augustae_Praetoriae).
Saint-Anselme, rue De Maistre_AO.JPG|Sculptura Anselmi Cantuariensis.
Cogne acciai speciali 2.JPG|Ferraria Cogne.
[](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Augusta_Praetoria)
[Categoria:Alpes](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Alpes) | https://la.wikipedia.org/wiki/Augusta_Praetoria | la | 4,629 | 2025-06-14T03:27:28Z |
32 | Arbor Felix | [thumb|200 px|Ecclesia catholica Arboris Felicis](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Kirche_Arbon-Hafen.jpg)
[thumb| Arboris Felicis collocatio](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:_Karte_Gemeinde_Arbon_2007.png)
**Arbor Felix** sive **Arbor** ([Theodisce](https://la.wikipedia.org/wiki/Theodisce) *Arbon*) est [urbs](https://la.wikipedia.org/wiki/urbs) pagi [Turgovia](https://la.wikipedia.org/wiki/Turgovia)e in [Helvetia](https://la.wikipedia.org/wiki/Helvetia), olim a [Romanis](https://la.wikipedia.org/wiki/Roma_antiqua) condita ad litora [Lacus Bodamici](https://la.wikipedia.org/wiki/Lacus_Bodamicus).
## Historia
Urbs epochae [Romanae](https://la.wikipedia.org/wiki/Imperium_Romanum) codice [Peutingeriano](https://la.wikipedia.org/wiki/Tabula_Peutingeriana) citata est.
*[Notitia Dignitatum](https://la.wikipedia.org/wiki/Notitia_Dignitatum)* sub Duce Raetiae sic praebet: "Tribunus cohortis Herculeae Pannoniorum, Arbore."
Arbore Felici portus lacus Bodamici est. 13 241 incolarum die 31 Decembris 2007 habuit.
## Notae
## Nexus externi
* [Pagina interretialis](http://www.arbon.ch)
*
[Categoria:Urbes Pagi Turgoviae](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Urbes_Pagi_Turgoviae) | https://la.wikipedia.org/wiki/Arbor_Felix | la | 1,217 | 2016-01-26T08:53:18Z |
5 | Arithmetica | [thumb|upright=1.2|[[Fenestra](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Rose_Nord_Cath%C3%A9drale_de_Laon_181008_03.jpg) ecclesiae cathedralis [Dominae Nostrae](https://la.wikipedia.org/wiki/Virgo_Maria) [Lauduni](https://la.wikipedia.org/wiki/Laudunum) arithmeticam inter [artes liberales](https://la.wikipedia.org/wiki/artes_liberales) ostendit.]]
**Arithmetica** est [disciplina](https://la.wikipedia.org/wiki/disciplina) [numerorum](https://la.wikipedia.org/wiki/numerus). [Graeci](https://la.wikipedia.org/wiki/Graeci) enim numerum dicebant; (sc. ) est ergo [ars](https://la.wikipedia.org/wiki/ars) numerorum tractandorum. Quam artem [scriptor](https://la.wikipedia.org/wiki/scriptor)es [saeculorum](https://la.wikipedia.org/wiki/saeculum) [litterarum](https://la.wikipedia.org/wiki/litterae) inter [disciplina](https://la.wikipedia.org/wiki/disciplina)s mathematicas ideo primam esse voluerunt, quoniam ipsa ut sit nulla alia indiget disciplina. [Musica](https://la.wikipedia.org/wiki/Musica) autem, ac [geometria](https://la.wikipedia.org/wiki/geometria) et [astronomia](https://la.wikipedia.org/wiki/astronomia), quae sequuntur, ut sint atque subsistant istius egent auxilio. Arithmetica sublimior (vel [theoria numerorum](https://la.wikipedia.org/wiki/theoria_numerorum), pars [algebra](https://la.wikipedia.org/wiki/algebra)e) est theoria universalis rerum arithmeticarum.
In [medicina](https://la.wikipedia.org/wiki/medicina) malum facultatis calculationes arithmethicas perficiendi vel [dyscalculia](https://la.wikipedia.org/wiki/dyscalculia_%28symptoma%29) (in infantibus malum profectus, primaria) vel [acalculia](https://la.wikipedia.org/wiki/acalculia_%28symptoma%29) (initium demum post malum aliud, secundaria) nominatur.
## De auctoribus eius
Numeri disciplinam apud [Graecos](https://la.wikipedia.org/wiki/Graeci) primum [Pythagoram](https://la.wikipedia.org/wiki/Pythagoras) autumant conscripsisse, ac deinde a [Nicomacho](https://la.wikipedia.org/wiki/Nicomachus_%28mathematicus%29) diffusius esse dispositam; quam apud Latinos primus [Apuleius](https://la.wikipedia.org/wiki/Apuleius), deinde [Boethius](https://la.wikipedia.org/wiki/Anicius_Manlius_Torquatus_Severinus_Boethius) Latine verterunt, ut nobis dicit *De etymologiarum libri III* [Isidori Hispalensis](https://la.wikipedia.org/wiki/Isidorus_Hispalensis).
[Diophantus](https://la.wikipedia.org/wiki/Diophantus) quoque de rebus arithmeticis scripsit. Etiam [Euclides](https://la.wikipedia.org/wiki/Euclides), quamquam pluria de [geometria](https://la.wikipedia.org/wiki/geometria) scripsit, multa dixit de numeris integris et de arithmetica.
[Medio Aevo](https://la.wikipedia.org/wiki/Medium_Aevum), [Leonardus Pisanus](https://la.wikipedia.org/wiki/Leonardus_Pisanus) signa numerorum nunc usitata [Europa](https://la.wikipedia.org/wiki/Europa)e introduxit, ut calculationes faciliores essent quam numeris Romanis utentes.
## De operationibus arithmethicis
[[[Linea numerorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Number-line.svg)]]
* [Additio](https://la.wikipedia.org/wiki/Additio), ut 2 + 3 = 5
* [Subtractio](https://la.wikipedia.org/wiki/Subtractio), operatio inversa additionis, ut 5 - 3 = 2
* [Multiplicatio](https://la.wikipedia.org/wiki/Multiplicatio), ut 2 × 3 = 6
* [Divisio](https://la.wikipedia.org/wiki/Divisio_%28mathematica%29), operatio inversa multiplicationis, ut 6/3 = 2
* [Potentia](https://la.wikipedia.org/wiki/Potentia_%28mathematica%29), ut 23 = 8
* [Radicis extractio](https://la.wikipedia.org/wiki/Radicis_extractio), operatio inversa potestatem faciendi, ut \sqrt[3]{8} = 2
Tria principia has operationes regunt: additio et multiplicatio sunt [commutativae](https://la.wikipedia.org/wiki/commutativitas_%28mathematica%29); additio et multiplicatio sunt [associativae](https://la.wikipedia.org/wiki/associativitas_%28mathematica%29); et multiplicatio super additionem se [distribuit](https://la.wikipedia.org/wiki/distributio_%28mathematica%29). Operatio est *commutativa* si ordo operandorum non refert: 2 + 3 = 3 + 2. Subtractio non est commutativa, quod 2 - 3 = -1, 3 - 2 = +1. Operatio est *associativa* si licet operandos quamvis disponere: 2 + (3 + 5) = (2 + 3) + 5. Subtractio non est associativa: 5 - (3 - 2) = 5 - (1) = 4, sed (5 - 3) - 2 = (2) - 2 = 0. *Distributio* multiplicationis super additionem haec est: a × (b + c) = (a × b) + (a × c). Exempli gratia, 5 × 13 = 5 × (10 + 3) = (5 × 10) + (5 × 3) = 50 + 15 = 65.
Si plures operationes in eodem enuntiato mathematico sunt, eas fac imprimis quae inter parentheses sunt, tunc multiplicationes et divisiones, tunc additiones et subtractiones. Hoc est, 5 + 2 × 3 significat 5 + (2 × 3) = 5 + 6 = 30; si vis additionem facere ante multiplicationem, debes scribere (5 + 2) × 3, quod est 21.
In arithmetica sensu stricto de [numeris integris](https://la.wikipedia.org/wiki/numerus_integer) modo tractatur, sed [fractiones](https://la.wikipedia.org/wiki/numerus_rationalis) e divisione oriuntur, [numeri irrationales](https://la.wikipedia.org/wiki/numerus_irrationalis) ex extractione radicis. Integri sunt [anellus](https://la.wikipedia.org/wiki/anellus); integri cum numeris rationalibus sunt [corpus](https://la.wikipedia.org/wiki/corpus_%28mathematica%29). [Algebra](https://la.wikipedia.org/wiki/Algebra) "abstracta" dicta est pars [mathematica](https://la.wikipedia.org/wiki/mathematica)e quae de structuris similibus numeris arithmeticae tractat.
In [schola](https://la.wikipedia.org/wiki/schola) discipuli [algorithmos](https://la.wikipedia.org/wiki/algorithmus) operationum arithmeticarum discunt. Quod [systemate numerico decimali](https://la.wikipedia.org/wiki/systema_numericum_decimale) utimur, necesse est tabulas additionis multiplicationisque modo usque ad [9](https://la.wikipedia.org/wiki/novem) discere: regulae numeros maiores addere vel multiplicare permittunt.
### Tabulae
Tabula additionis haec est:
Et [tabula multiplicationis](https://la.wikipedia.org/wiki/tabula_multiplicationis):
Ut duos numeros addas, lineam tabulae inveni ubi est primus numerus, et columnam ubi est alter. Cellula quae hac in linea, hac in columna est summam continet. Exempli gratia, 7 + 6 = 13. Similiter, productum duorum numerorum est in cellula commune lineae unius, columnae alterius: 7 × 6 = 42. Nihil refert quis numerus primus sit: 7 + 6 = 6 + 7, et 7 × 6 = 6 × 7 -- hoc est, tabulae [symmetria](https://la.wikipedia.org/wiki/symmetria)m habent, quod operationes sunt commutativae.
### Algorithmi additionis et subtractionis
[thumb|Additio: 786 + 467 = ? Figurae ad proximas columnas transferuntur.](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Addition.gif)
Tabula summas numerorum usque ad 9 monstrat. Quid si debes duo numeros addere qui maiores quam 9 sunt? Adde figuras quae unitates repraesentant (in dextra parte numerorum), tunc figuras quae denos repraesentant, tunc centenos, et caetera usque ad sinistra parte.
Hoc est exemplum. 25 + 31 = ? Unitates: 5 + 1 = 6; pone ergo 6 in dextram summae partem. Deni: 2 + 3 = 5; pone 5 in proximam partem. Hae figurae denos numeros repraesentant: re vera, est 20 + 30, hoc est 50. Summa est ergo 56. Facilius est visu si numeros addendos in columnam scribes:
```
25
+ 31
----
56
```
Aliud exemplum: 25 + 91 = ? Scribe in columnam:
```
25
+ 91
----
```
et adde unitates:
```
25
+ 91
----
6
```
Quod 2 + 9 = 11, summa numerorum denorum plures figuras habet quam addendi:
```
25
+ 91
----
116
```
Tertium exemplum: 25 + 27 = ?
```
25
+ 27
----
```
Cum unitates addimus, 5 + 7 = 12, summa maior est quam 9: non possumus "12" in ultimam columnam mittere. Sed 12 = 10 + 2: 2 unitates et decem. Retinemus unitates in ultima columna et transferimus decem in proximam cum aliis quantitatibus denis:
```
1
25
+ 27
----
2
```
Nunc hos numeros adde: 1 + 2 + 2 = 5.
```
25
+ 27
----
52
```
Hoc est, 25 + 27 = (20 + 5) + (20 + 7)
:= (20 + 20) + (5 + 7)
:= (20 + 20) + 12
:= (20 + 20) + (10 + 2)
:= (20 + 20 + 10) + 2
:= 50 + 2
:= 52.
Subtractio [inversa](https://la.wikipedia.org/wiki/functio_inversa) est additionis. Si vis subtrahere 13 - 7, quia scis 7 + 6 = 13, responsum est 6: 13 - 7 = 6. Ut numeros maiores subtrahas, algorithmo simile utere:
```
86
- 14
----
72
```
Hoc est, unitates subtrahimus (6 - 4 = 2), tunc numeros denos (8 - 1 = 7).
Aliud exemplum: 86 - 19 = ?
```
86
- 19
----
```
Si subtrahimus 6 - 9, differentiam negativam habemus (hoc est, 9. Sed quod 12 = 10 + 2, mittimus "2" hac in columna, et "1" transferimus ad proximam:
```
1
143
× 3
-----
23
```
Nunc multiplicamus 3 × 1 (= 3), et addimus figuram translatam: (3 × 1) + 1 = 4
```
143
× 3
-----
429
```
Hoc est, 143 × 3 = (100 + 40 + 3) × 3 = (100 × 3) + (40 × 3) + (3 × 3) = 300 + 120 + 9 = 300 + (100 + 20) + 9 = (300 + 100) + 20 + 9 = 429.
Aliud exemplum: 143 × 24 = ?
```
143
× 24
-----
572
286
-----
3432
```
[thumb|[[Numerus quadratus|Numeri quadrati](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:SquareNumbers.svg)]]
Potentia est multiplicatio repetita, si potestas est numerus integer. Toties basin (numerum datum) multiplica quoties dicit potestas: ab = a × a × ... × a (ubi sunt b numeri). Exemplorum gratia, 32 = 3 × 3 = 9, 23 = 2 × 2 × 2 = 8, 35 = 3 × 3 × 3 × 3 × 3 = 243. Si potestas est 2, habemus [numerum quadratum](https://la.wikipedia.org/wiki/numerus_quadratus) et si est 3, [numerum cubicum](https://la.wikipedia.org/wiki/numerus_cubicus). Hoc est, n2 est numerus punctorum in [quadro](https://la.wikipedia.org/wiki/quadrum) cuius latera n puncta habent, ut vides in figura. Et n3 est numerus punctorum in [cubo](https://la.wikipedia.org/wiki/cubus) cuius latera n puncta habent.
Numeri qui eandem basin habent multiplicantur per additionem exponentes: na × nb = n(a + b).
Si potestas est fractio, potentia est radicis extratio: n^{\frac{1}{2}} = \sqrt{n}, n^{\frac{1}{3}} = \sqrt[3]{n}, et caetera.
Si potestas est [numerus irrationalis](https://la.wikipedia.org/wiki/numerus_irrationalis), [analysis](https://la.wikipedia.org/wiki/analysis) explicit quid significat: regula de exponentium additione semper valet.
### Algorithmus divisionis
[thumb|[[Euclides](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Formella_23%2C_euclide_e_pitagora_o_la_geometria_e_l%27aritmetica%2C_luca_della_robbia%2C_1437-1439.JPG) et [Pythagoras](https://la.wikipedia.org/wiki/Pythagoras), vel [Geometria](https://la.wikipedia.org/wiki/Geometria) et Arithmetica, opus marmoreum [Lucae della Robbia](https://la.wikipedia.org/wiki/Luca_dellal_Robbia) anno fere [1438](https://la.wikipedia.org/wiki/1438) factum]]
Divisio est multiplicationis [inversa](https://la.wikipedia.org/wiki/functio_inversa). Quod 7 × 6 = 42, 42 ÷ 6 = 7 et 42 ÷ 7 = 6. Quomodo possumus numeros dividere maiores quam numeros in tabula multiplicationis?
Exemplum: 86 ÷ 2 = ?
Scribe hoc modo:
```
____
2 | 86
```
Tunc eamus *ab laeva ad dexteram* partem dividendi -- non ab dextra parte ut facimus cum addimus vel subtrahimus vel multiplicamus. Quotiens 2 metitur 8? Hoc est, quid est 8 ÷ 2? Est 4; scribimus ergo "4" supra "8."
```
4
____
2 | 86
```
Et quotiens 2 metitur 6? 3; scribimus "3" supra "6." Responsum ergo est 43. 86 ÷ 2 = 43, et scimus responsum rectum esse quod 43 × 2 = 86.
```
43
____
2 | 86
```
Aliud exemplum: 76 ÷ 2 = ?
```
____
2 | 76
```
Nunc 2 non exacte metitur 7. Quid est maximus numerus N, ut 2 × N 7; pone figuram, multiplica, subtrahe, transcribe:
```
1
____
5|73
5
----
23
```
Et proximus digitus est 4:
```
14
____
5|73
5
----
23
20
----
3
```
Restat 3, non 0, sed nullos digitos habemus ad transcribendos: quid nunc?
Quod residuus non est 0, scimus 5 non exacte dividit 73. Debemus fractionem facere: 73 = 5 × 14 + 3, aut 73 = 5 × (14 3/5). Possumus fractionem aliter exprimere si algorithmum pergimus. Semper licet cifras addere post [separatorem decimalem](https://la.wikipedia.org/wiki/separator_decimalis), quod 73, 73.0, 73.00, et caetera omnes eundem numerem nominant. Adde ergo:
```
14
____
5|73.0
5
----
23
20
----
3
```
Nunc possumus hoc zero transcribere et proximum digitum invenire:
```
14.6
____
5|73.0
5
----
23
20
----
30
30
----
0
```
Quod zero nunc restat, scimus 73 ÷ 5 = 14.6.
Si numerus alium dividit, dicitur *factor* huius numeri; exempli gratia, 3 est factor 6 numeri, quod 3 × 2 = 6. [Algorithmus Euclidis](https://la.wikipedia.org/wiki/Algorithmus_Euclidis) factorem communem maximum duorum numerorum invenit.
### Algorithmus radicum extrahendarum
Algorithmus [radicum quadratarum extrahendarum](https://la.wikipedia.org/wiki/radicis_extractio) similis est algorithmo divisionis: [radicem](https://la.wikipedia.org/wiki/radix_quadrata) per singulos digitos divines.
Exemplum: quid est √529?
Numerum scribe et digitos binos interpunge (a dextera parte ad laevam):
```
√5 29
```
Ut in divisionis algorithmo, incipimus a laeva. Habemus numerum minus quam 100: quis est maximus integer minus quam radix quadrata huius numerus? In exemplo, primus numerus est 5. 22 = 4 2 = 9, ergo 2 est numerus: mitte "2" supra 5, et mitte 22 sub eundem numerum.
```
2
----
√5 29
4
```
Subtrahe, ut in divisionis algorithmo, et proximum *parem* numerorum transcribe (non unum numerum ut in divisionem).
```
2
----
√5 29
4
-----
1 29
```
Nunc debemus radicem divinare, non autem numeri "129" qui in ultima linea stat. Pars radicis est "2" (in summa linea). Sit P = "pars radicis" = 2. Sit U = "numerus in ultima linea" = 129. Sit D = "digitus quem nunc quaerimus." Regulus est D \times (20P + D) \leq U et volumus maximum numerum D qui regulum satisfacit. In exemplo, P = 2, ergo 20P = 40; necesse est numero D ut D(40+D) ≤ 129.
* D = 1: 1(41) = 41 2 ≤ 5, et D = 2. Pone "2" supra "5," pone 22 sub "5," et parem digitum transcribe:
```
2
-------
√5 39 75
4
--------
1 39
```
Ut iam fecimus, debemus D invenire: P = 2, U = 139, D(20P + D) ≤ U. Numerum D quaerimus ut D(40 + D) ≤ 139.
* D = 2: 2(42) = 84 139
D ergo est 3; pone "3" supra parem numerorum "39" et D(20P+D) = 129 infra ultimam lineam; subtrahe et proximum parem transcribe:
```
2 3
-------
√5 39 75
4
--------
1 39
1 29
--------
10 75
```
Nunc pars radicis P = 23, ultima linea habet U = 1075, et D quaerimus ut D(20 × 23 + D) ≤ 1075, hoc est ut D(460 + D) ≤ 1075. Quod 460 × 2 = 920, numerus proximus 1075, videamus si D potest esse 2:
* D = 2: 2(462) = 924 1075
Ita: D = 2. Scribe novum numerum D supra parem, et D(20P + D) = 924 infra ultimam lineam, et subtrahe:
```
2 3 2
-------
√5 39 75
4
--------
1 39
1 29
--------
10 75
9 24
--------
1 51
```
Nunc scimus √53975 > 232, sed possumus fractionem decimalem invenire si algorithmum pergimus:
```
2 3 2
-----------
√5 39 75 .00
4
------------
1 39
1 29
------------
10 75
9 24
------------
1 51 00
```
P = 232, U = 15100, D(20P + D) ≤ 15100, hoc est D(4640 + D) ≤ 15100.
* D = 3: 3(4643) = 13929 U
D est 3: √53975 > 232.3
```
2 3 2 3
-----------
√5 39 75 .00
4
------------
1 39
1 29
------------
10 75
9 24
------------
1 51 00
1 39 29
------------
11 71
```
Plures figuras, scilicet, eodem modo inveniuntur. Quod 232.32 = 232.3 × 232.3 = 53963.29, responsum habemus fere correctum, etiamsi non exactum.
An rogas quid sit explanatio algorithmi? Haec est: Numerum cuius radicem quaerimus per quadratas decem potestates scripsimus, ut 53975 = 5 × 104 + 39 × 102 + 75. Primus radicis digitus est maximus numerus cuius quadratus minor est quam prima pars numeri dati; quod illa pars minor est 100, radix minor est 10 et est unus tantum digitus. Hoc est, √53975 est circa √(5 × 104) qui numerus minor est quam √(4 × 104) = 200. Hactenus nulla est difficultas. Post subtractionem, scimus √53975 - √40000 = 13975, vel 1 × 104 + 39 × 102 + 75, vel fere 1 × 104 + 39 × 102. Quid tunc de sequentibus radicis digitis?
Sit Q = quantitas cuius radicem volumus, et sit P = pars radicis quam iam scimus, ut supra. Sit X = exponens vel potestas 10 quae ad P quantitatem pertinet: 0 si P unitatem repraesentat, hoc est si P est ultimus digitus partis integri. In exemplo nostro, nunc P = 2 et X = 2, quod re vera radix non est 2 sed 200. Sit U = numerus in ultima linea, ut supra. Primus valor illius U est U = Q - P^2 \times 10^{2X}, sed neglegimus ultimos digitos, ut U = (Q - P^2 \times 10^{2X}) \over 10^X.
Proximus digitus D, ut diximus, est maximus numerus ut D × (20P + D) non maior est quam U. Hoc est, nova pars radicis erit 10P + D. Scimus (10P + D)2 = 100P2 + 20PD + D2: hoc productum ergo debet proximum esse quantitati Q. Possumus etiam scribere (10P + D)2 = 100P2 + D(20P + D). Iam habemus 100P2 in priore parte computationis; necesse est addere modo D(20P + D), id quod facimus.
Cum ad proximum digitum pergimus, novam partem radicis P et numerum in ultima linea U habemus, ut supra; novus valor X est prior X - 1. Si cifras post separatorem decimalem addimus, exponens X potest negativus esse.
Si omnes numeros D(20P + D) addes, par potestates 102X multiplicatos, quadratum habebis radicis: 40000 + 12900 + 924 + 139.29 = 53963.29 = 232.32.
### De fractionibus
Possumus addere, subtrahere, multiplicare, dividere [fractiones](https://la.wikipedia.org/wiki/Fractio_%28mathematica%29). Fractio est [numerus rationalis](https://la.wikipedia.org/wiki/numerus_rationalis), hoc est proportio, vel numerus per rationem calculatus. Scribimus a \over b (aut *a/b*), quod significat "quantitas *a* per quantitatem *b* divisa"; idem est atque a ÷ b. Numerus superior *numerator* dicitur et numerus inferior est *denominator,* qui non licet 0 esse, quod impossible est per 0 dividere. Possumus etiam dicere 1/b = ille numerus N, ut b × N = 1 -- hoc est, b × (1/b) = 1.
Si a/b est fractio, et si et a et b per eundem numerum c multiplicamus (non, autem, per 0!), nova fractio ac/bc = a/b. Sit N = a/b; tunc Nb = a (haec est definitio fractionis). Licet ambo latera per eundem multiplicare: Nbc = ac. Et licet ambo latera per eundem dividere: Nbc ÷ bc = ac ÷ bc, hoc est N = ac/bc, ut diximus. Similiter, si a/b est fractio, et si divisimus et a et b per eundem numerum (non per 0), nova fractio aequa est a/b. Fractio est *reducta* si numerator et denominator nullum factorem communem habent.
Exempli gratia, 1/2 = 2/4 = 3/6 = 4/8 = 5/10. 1/2 est reducta, aliae non sunt. 1/3 = 2/6 = 3/9 = 4/12. 2/5 = 4/10 = 6/15 = 8/20.
Si numerator maior est quam denominator, valor fractionis maior est quam 1; si numerator aequat denominatori, fractio est 1. Hoc est, 2/2 = 1, vel 9/9 = 1. Et 3/2 > 1: 3/2 = 1/2 + 1/2 + 1/2 = 1 + 1/2.
[thumb|Additio fractionem: 1/4 + 1/3 = 3/12 + 4/12 = 7/12](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Add_Frac1.png)
Ut fractiones addas vel subtrahas, si eosdem denominatores habent, adde (vel subtrahe) numeratores. Si eosdem denominatores non habent, debes eis dare antequam licet numeratores addere. Exemplum: 1/3 + 1/3 = 2/3. Si eosdem denominatores non habent, multiplica numeratorem et denominatorem alterius fractionis per alterius denominatorem:
:\frac{1}{4} + \frac{1}{3} = ?
:\frac{1 \times 3}{4 \times 3} + \frac{1 \times 4}{3 \times 4} = \frac{3}{12} + \frac{4}{12} = \frac{7}{12}
[thumb|Aliud exemplum: 3/7 + 2/5 = 15/35 + 14/35 = 29/35](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Add_Frac2.png)
Aliud exemplum:
:\frac{3}{7} + \frac{2}{5} = ?
:\frac{3 \times 5}{7 \times 5} + \frac{2 \times 7}{5 \times 7} = \frac{15}{35} + \frac{14}{35} = \frac{29}{35}
Aliud exemplum:
:\frac{1}{6} + \frac{1}{9} = ?
:\frac{1 \times 9}{6 \times 9} + \frac{1 \times 6}{9 \times 6} = \frac{9}{54} + \frac{6}{54} = \frac{15}{54}
:et fractio reducta est \frac{5}{18}.
Quare? Sit S = summa fractionum, ut a/b + c/d = S. Tunc licet omnia per b multiplicare: a + bc/d = bS. Et per d quoque: ad + bc = bdS. Nunc fractiones non sunt: possumus multiplicare et addere. Quid autem est illud S? Si per bd divisimus, S solum habebimus: \frac{ad + bc}{bd} = S -- et hoc est quod iam fecimus.
Si autem denominatores sunt magni, vel si plures fractiones habes, haec calculatio difficilior est. Melius est minimum denominatorem invenire, qui est minimus communis dividuus omnium denominatorum. Exemplum:
:\frac{1}{6} + \frac{1}{9} = ?
:Quod 6 = 3 × 2 et 9 = 3 × 3, minimus communis dividuus est 3 × 2 × 3 = 18.
:\frac{1 \times 3}{6 \times 3} + \frac{1 \times 2}{9 \times 2} = \frac{3}{18} + \frac{2}{18} = \frac{5}{18}
Cum multiplicas, et numeratores et denominatores multiplica. Hoc est,
:\frac{a}{b} \times \frac{c}{d} = \frac{a \times c}{b \times d}
Exempla:
:\frac{3}{7} \times \frac{2}{5} = ?
:= \frac{3 \times 2}{7 \times 5} = \frac{6}{35}
Et:
:\frac{2}{7} \times \frac{3}{4} = ?
:= \frac{2 \times 3}{7 \times 4} = \frac{6}{28} = \frac{3}{14}
Quare? Velimus multiplicare a/b × c/d, hoc est, (a ÷ b) × (c ÷ d). Sed divisio et multiplicatio sunt inversae: hoc est, dividere par b idem est atque multiplicare par 1/b. Habemus ergo (a ÷ b) × (c ÷ d) = (a × (1/b)) × (c × (1/d)) = a × c × (1/b) × (1/d) = a × c × (1/(b × d)) = (a × c)/(b × d)
Ut dividas, multiplica per fractionem inversam. Hoc est,
:\frac{a}{b} \div \frac{c}{d} = \frac{a}{b} \times \frac{d}{c} = \frac{a \times d}{b \times c}
Exempla:
:\frac{1}{2} \div \frac{3}{5} = ?
:= \frac{1}{2} \times \frac{5}{3} = \frac{5}{6}
Aut:
:\frac{2}{3} \div \frac{2}{5} = ?
:= \frac{2}{3} \times \frac{5}{2} = \frac{10}{6} = \frac{5}{3}
Quare? Scimus N × 1/N semper est 1 (nisi N sit 0). Pone N = 1/M -- tunc 1/M × 1/(1/M) = 1. Sed M × 1/M = 1 (quod semper verum est, nisi M sit 0); hoc est, 1/M × 1/(1/M) = M × 1/M, vel 1/(1/M) = M. Nunc velimus scire quid sit
\frac{a}{b} \div \frac{c}{d}:
:est \frac{a}{b} \times \frac{1}{\frac{c}{d}},
:hoc est \frac{a}{b} \times \frac{d}{c}
Numeri rationales scribuntur vel per fractiones vel per decimales. Exempli gratia, 1/5 = 0.2. Ut fractionem in decimalem formam convertas, modo divide: 1/5 = 1 ÷ 5
```
.2
----
5|1.0
1 0
-----
0
```
Si denominator nullos factores habet nisi 5 et 2 (fortasse plus quam semel), divisio finiet et numerus decimalis quantitatem finitem digitorum habebit. Si alios factores habet, divisio numquam finiet, sed periodum habebit. Exempli gratia, 1/3 = 0.333... usque ad [infinitatem](https://la.wikipedia.org/wiki/infinitas).
```
.33
-------
3|1.00000
9
-------
10
9
-------
10 etc.
```
Ut videtur, semper erit alia figura "3."
Omnis numerus rationalis est numerus decimalis vel finitus vel periodicus. Re vera, decimales finiti quoque periodici sunt: 0.2 = 0.200000... (et 0.2 = 0.1999999.....). Et omnis decimalis periodicus est numerus rationalis. Quare? Sit decimalis D = 0.abcabcabc..., ubi "abc" sunt figurae quae identidem apparent. Tunc:
:1000 \times D = abc.abcabcabc....
:D = 0.abcabcabc... Subtrahe:
:999 \times D = abc, hoc est D = \frac{abc}{999}, qui est numerus rationalis.
(Multiplicavimus per 1000 = 103 quod 3 figurae sunt in periodo; si plus vel minus insunt, aliam potestam eligere debemus.)
Exemplum: Quid est 0.142857142857...? Nunc periodus 6 figuras habet.
:1000000 \times D = 142857.142857142857....
:D = 0.142857142857....
:999999 \times D = 142857, ergo D = \frac{142857}{999999}, et fractio reducta est 1/7.
### Probationes
Postquam operationem arithmeticam quendam fecistis, vis scire utrum recte calculaveris annon: hoc est, vis operationem probare.
[thumb|[[Carolus Fridericus Gauss](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Carl_Friedrich_Gauss_1840_by_Jensen.jpg), qui permulta de numeris theoremata demonstravit]]
Simplicissima probatio est operatio inversa. Si addistis, subtrahe; si subtraxistis, adde; et similiter. Exempli gratia, quid est 25 + 31? Ut supra calculavimus, 25 + 31 = 56. Possumus probare: 56 - 31 = 25, et 56 - 25 = 31.
Aliud exemplum: 143 × 21 = 3003. Probatio: 3003 ÷ 21 = 143, et 3003 ÷ 143 = 21.
Alia probatio est *probatio per novem,* hoc est probatio per [congruentia](https://la.wikipedia.org/wiki/congruentia)m secundum modulum 9. Haec est regula: Numeros, qui in problemate sunt (et operandos et responsum), reduc secundum modulum 9; tunc eandem operationem fac. Si responsum non idem est atque responsum reductum, errorem fecistis.
Quomodo "reducere secundum modulum 9"? Figuras adde; si summa est maior quam 9, iterum adde quoad summa minor sit. Exempli gratia, numerus 123, secundum modulum 9, est 1 + 2 + 3 = 6. Numerus 347, secundum modulum 9, est 3 + 4 + 7 = 14, sed 15 > 9: iterum adde: 1 + 5 = 6. 347, secundum modulum 9, est ergo 6.
Hoc est exemplum probationis per novem. Estne 25 + 31 re vera = 56?
```
numeri secundum modulum 9
25 7
31 4
--- ---
56 2
```
Quod 7 + 4 = 11 (hoc est 2 secundum modulum 9), et 56, secundum modulum 9, est 2, calculatio probata est. Si errorem fecimus, quid tunc?
```
numeri secundum modulum 9
25 7
31 4
--- ---
58 4 !!
```
Nunc "responsum" 58 est 4 secundum modulum 9, sed summa 7 + 4 = 11 est 2 secundum modulum 9. Quod 4 ≠ 2, scimus calculationem non recte factam.
Quaelibet operatio inter numeros integros hoc modo probatur. Exempli gratia, estne 143 × 24 = 3482? Secundum modulum 9, 143 est 8 et 24 est 6; 8 × 6 = 48, hoc est 4 + 8 = 12, hoc est 1 + 2 = 3 secundum modulum 9. Responsum quoque debet esse 3 secundum modulum 9. Sed 3482 est 3 + 4 + 8 + 2 = 17, hoc est 1 + 7 = 8 secundum modulum 9. Quod 3 ≠ 8, errorem aliquem fecimus.
Probatio per novem autem non omnes errores invenire potest. Estne 143 × 24 = 3342? Nunc responsum est 3 + 3 + 4 + 2 = 12, hoc est 3 secundum modulum 9, ut debet esse. Sed supra calculavimus 143 × 24 = 3432. Figurae traiectae sunt, sed summa figurarum eadem est: probatio per novem ergo errorem non invenit.
Est etiam *probatio per undecim*: numeros reduc secundum modulum 11, operationem fac, et vide utrum responsum idem sit. Ad secundum modulum 11 reduceas, incipe a dextera numeri parte; adde et subtrahe invicem usque ad laevam partem; si summa > 11 sit, idem iterum fac. Exempli gratia, quid est 79, secundum modulum 11? Primam figuram adde: 9. Proximam subtrahe: 9 - 7 = 2. 79 est 2 secundum modulum 11. Aliud exemplum: 3124, secundum modulum 11: adde (4), subtrahe (4 - 2 = 2), adde (2 + 1 = 3), subtrahe (3 - 3 = 0): 3124, secundum modulum 11, est 0.
Nunc, estne 143 × 24 = 3342? Secundum modulum 11, 143 est 3 - 4 + 1 = 0, et 24 = 4 - 2 = 2; 0 × 2 = 0. Et 3342, secundum modulum 11, est 2 - 4 + 3 - 3 = -2. Quod -2 ≠ 0, errorem invenimus, quem non invenimus probatione per novem utentes.
Licet probare secundum quemlibet modulum; 9 et 11 facillimi sunt, quia possumus numeros secundum hos modulos faciliter reducere.
#### De reductione secundum modulos 9 et 11
Summa figurarum numeri est residuum numeri secundum modulum 9. Quare? [Numerus integer](https://la.wikipedia.org/wiki/Numerus_integer) quidem, [systemate numerico decimali](https://la.wikipedia.org/wiki/systema_numericum_decimale) scriptus, est ...f2f1f0, et omnis figura fi numerum f × 10i repraesantat. Exempli gratia, si numerus est 4165, f3 = 4, f2 = 1, f1 = 6, f0 = 5. Numerus est ergo 4 × 103 + 1 × 102 + 6 × 101 + 5 × 100.
Sed omnis potestas 10 -- omnis numerus 10i -- est 1 + 99...9 (ubi *i* figurae *9* sunt); hoc est, 9 dividit 10i - 1. Possumus ergo scribere:
:...f2f1f0 = ... + f2(1 + 99) + f1(1 + 9) + f0(1 + 0)
: = (... + f2 + f1 + f0) × 1 + (... + f2 + f1) × 9 × (X)
Si hunc numerum per 9 divisimus, residuum est prima pars, (... + f2 + f1 + f0) × 1, quod 9 dividitur alteram partem. Hoc est, summa figurarum est residuum numeri secundum modulum 9, quod erat demonstrandum.
Exempli gratia, 4165 = 4 × (1 + 999) + 1 × (1 + 99) + 6 × (1 + 9) + 5, vel (4 + 1 + 6 + 5) + (4 × 999 + 1 × 99 + 6 × 9), vel (4 + 1 + 6 + 5) + 9 × (4 × 111 + 1 × 11 + 6).
Et quid de modulo 11? Vide:
:10 = 11 - 1
:100 = 99 + 1 = 11 × 9 + 1
:1000 = 1001 - 1 = 11 × 91 - 1
:10000 = 9999 + 1 = 11 × 909 + 1
:100000 = 10001 - 1 = 11 × 9091 - 1
:...
Si numerus est 102i, est 11 × X + 1: residuum huius numeri, secundum modulum 11, est 1. Si numerus est 102i + 1, est 11 × X - 1, et residuum secundum modulum 11 est -1. Possumus ergo scribere:
:...f3f2f1f0 = ... + f3(1001 - 1) + f2(99 + 1) + f1(11 - 1) + f0(1)
: = (... - f3 + f2 - f1 + f0) × 11X + (... - f3 + f2 - f1 + f0)
Ut videtur, si hunc numerum per 11 divisimus, prima pars evanescit et residuum est altera pars, (... - f3 + f2 - f1 + f0).
[Gauss](https://la.wikipedia.org/wiki/Gauss) has regulas ad explorandem divisibilitatem numeri propositi per 9 et 11 dat in libro *[de Disquisitionibus Arithmeticis](https://la.wikipedia.org/wiki/Disquisitiones_arithmeticae),* sectione prima.
## De machinis arithmeticis
[thumb|Calculationes. Homo in laeva parte figuris Arabicis, in dextera parte abaco utitur. Dea Arithmetica ipsa inter eos stat.](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Gregor_Reisch%2C_Margarita_Philosophica%2C_1508_%281230x1615%29.png)
Primum auxilium calculandi digiti erant. Postea [abacus](https://la.wikipedia.org/wiki/abacus) invenitur, et in [Europa](https://la.wikipedia.org/wiki/Europa) et in [Asia](https://la.wikipedia.org/wiki/Asia). Tunc [regula remissaria](https://la.wikipedia.org/wiki/regula_remissaria) [multiplicatio](https://la.wikipedia.org/wiki/multiplicatio)nem facilius fecit. Hodie [computatrum](https://la.wikipedia.org/wiki/computatrum) arti arithmeticae aliisque artibus mathematicis servat.
## Notae
## Bibliographia
* Berlingoff, William P., et Fernando Q. Gouvêa. [2003](https://la.wikipedia.org/wiki/2003) *Math Through the Ages,* editio altera. Novi Eboraci: Mathematical Association of America. ISBN 978-0-88385-736-6.
* Courant, Richard, et Herbert Robbins. [1941](https://la.wikipedia.org/wiki/1941) *What Is Mathematics?* Oxonii: Oxford University Press. ISBN 0-19-510519-2 (editio altera).
* Cuomo, S. [2001](https://la.wikipedia.org/wiki/2001). *Ancient Mathematics.* Novi Eboraci: Routledge. ISBN 978-0-415-16495-5.
* Gauss, Carl Friederich. [1801](https://la.wikipedia.org/wiki/1801). *Disquisitiones Arithmeticae.* Lipsiae: Fleischer. Retractatus Hildesheim: Olms-Wiedmann, 2006, cum introductione a Norbert Schappacher scripta.
* Kasner, Edward, et James R. Newman. [1940](https://la.wikipedia.org/wiki/1940) *Mathematics and the Imagination.* Novi Eboraci: Simon and Schuster. ISBN 0-486-41703-4.
* Kidwell, Peggy Aldrich. [2008](https://la.wikipedia.org/wiki/2008). *Tools of American Mathematics Teaching, 1800-2000.* Baltimorae: Johns Hopkins University Press. ISBN 9780801888144.
* Reid, Constance. [2006](https://la.wikipedia.org/wiki/2006). *From Zero to Infinity: What Makes Numbers Interesting,* editio quinta. Wellesley: A. K. Peters. ISBN 978-1-56881-273-1.
* [Algebra elementaris](https://la.wikipedia.org/wiki/Algebra_elementaris)
* [Fractio (mathmatica)](https://la.wikipedia.org/wiki/Fractio_%28mathmatica%29)
* [Numerus integer quadratorum privus](https://la.wikipedia.org/wiki/Numerus_integer_quadratorum_privus)
* [Theorema fundamentale arithmeticae](https://la.wikipedia.org/wiki/Theorema_fundamentale_arithmeticae)
* [Theoria numerorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Theoria_numerorum)
## Nexus externi
* [Regulae super abacum ](https://web.archive.org/web/20051110081849/http://www.music.indiana.edu/tml/9th-11th/ODOREG_TEXT.html) ab Odone MDCCLXXXIV de divisio mathematica
* P. Gasparis Schotti (1663). [Arithmetica practica generalis et specialis](https://books.google.de/books?id=88tlAAAAcAAJ&pg=PT08&dq=arithmetica+generalis+schotti&hl=de&sa=X&ved=0ahUKEwjOjJKZlcHXAhXIOxoKHURiBj4Q6AEIJjAA#v=onepage&q=arithmetica%20generalis%20schotti&f=false), [Francofurtum](https://la.wikipedia.org/wiki/Francofurtum).
[!](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Arithmetica) | https://la.wikipedia.org/wiki/Arithmetica | la | 32,169 | 2025-04-05T15:52:13Z |
35 | Anno Domini | [thumb|[[Inscriptio](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Austria_Klagenfurt_Dome_12.jpg) verba ANNO DOMINI ferens, in [ecclesia cathedrali Clagenfurtensi](https://la.wikipedia.org/wiki/Cathedralis_Clagenfurti) [Austria](https://la.wikipedia.org/wiki/Austria)e.]]
[thumb|[[Ducatus (nummus)|Ducatus](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Zuerich_quarter_ducat_1712_132283.jpg) [reipublicae Tigurinae](https://la.wikipedia.org/wiki/Helvetia) anno [1712](https://la.wikipedia.org/wiki/1712) facta verba ANNO DOMINI in latere reverso fert.]]
Locutio ***anno Domini,*** plenius ***anno [Domini nostri Iesu Christi](https://la.wikipedia.org/wiki/Iesus),*** aliter ***post Christum natum,*** indicat numerum [annorum](https://la.wikipedia.org/wiki/annus) in [calendariis](https://la.wikipedia.org/wiki/calendarium) [Iuliano](https://la.wikipedia.org/wiki/calendarium_Iulianum) et [Gregoriano](https://la.wikipedia.org/wiki/calendarium_Gregorianum) ab initio aerae quae dicitur *aera Christiana* vel *[aera vulgaris](https://la.wikipedia.org/wiki/aera_vulgaris)*. [Compendia](https://la.wikipedia.org/wiki/Abbreviatio) [traditio](https://la.wikipedia.org/wiki/traditio)nalia plerumque sunt ***A.D.*** et ***p.C.n.*** et ***p.Ch.n.*** (sed vide etiam abbreviationem *[aer. vulg.](https://la.wikipedia.org/wiki/aera_vulgaris)).
[Computatio](https://la.wikipedia.org/wiki/Computatio) annorum est:
:A.D. = annos [ab urbe condita](https://la.wikipedia.org/wiki/ab_urbe_condita) minus 753.
Annus Domini putatur [annus](https://la.wikipedia.org/wiki/annus) quo natus est Christus; *anno* autem *Domini'' ([casu ablativo](https://la.wikipedia.org/wiki/casus_ablativus)) significat 'anno vigente'.
## Notae
*[a.C.n.](https://la.wikipedia.org/wiki/a.C.n.)
*[Aera Hispanica](https://la.wikipedia.org/wiki/Aera_Hispanica)
*[Aera vulgaris](https://la.wikipedia.org/wiki/Aera_vulgaris)
*[Ante praesentem](https://la.wikipedia.org/wiki/Ante_praesentem)
*[AUC](https://la.wikipedia.org/wiki/AUC)
*[Dionysius Exiguus](https://la.wikipedia.org/wiki/Dionysius_Exiguus)
*[Holocaenum](https://la.wikipedia.org/wiki/Holocaenum)
*[Millennium](https://la.wikipedia.org/wiki/Millennium)
*[Zerum (annus)](https://la.wikipedia.org/wiki/Zerum_%28annus%29)
## Bibliographia
*Abate, Frank R., ed. [1997](https://la.wikipedia.org/wiki/1997). *Oxford Pocket Dictionary and Thesaurus,* editio Americana. Novi Eboraci: Oxford University Press. ISBN 0-19-513097-9.
*Goldstein, Norm, ed. [2007](https://la.wikipedia.org/wiki/2007). *Associated Press Style Book.* Novi Eboraci: Basic Books. ISBN 0-465-00489-X.
*[Beda](https://la.wikipedia.org/wiki/Beda). [731](https://la.wikipedia.org/wiki/731). *Historia ecclesiastica gentis Anglorum.*
**Chicago Manual of Style,* ed. 2a. [1993](https://la.wikipedia.org/wiki/1993). Sicagi: University of Chicago. ISBN 0-226-10389-7.
**Chicago Manual of Style,* ed 16a. [2010](https://la.wikipedia.org/wiki/2010). Sicagi: University of Chicago. ISBN 0-226-10420-6.
*Blackburn, Bonnie, et Lanfranc Holford-Strevens. (1999) [2003](https://la.wikipedia.org/wiki/2003). *The Oxford companion to the Year: An exploration of calendar customs and time-reckoning.* Oconiae: Oxford University Press. ISBN 0-19-214231-3.
*Cunningham, Philip A., et Arthur F. Starr. [1998](https://la.wikipedia.org/wiki/1998). *Sharing Shalom: A Process for Local Interfaith Dialogue between Christians and Jews.* Paulist Press. ISBN 0-8091-3835-2.
*Declercq, Georges. [2000](https://la.wikipedia.org/wiki/2000). *Anno Domini: The origins of the Christian era.* Turnhout Belgii: Brepols. ISBN 2-503-51050-7.
*Declercq, Georges. [2002](https://la.wikipedia.org/wiki/2002). Dionysius Exiguus and the Introduction of the Christian Era. *Sacris Erudiri* 41: 165–246.
*Doggett. [1992](https://la.wikipedia.org/wiki/1992). Calendars. In *Explanatory supplement to the astronomical almanac,* ed. P. Kenneth Seidelmann. Sausalito Californiae: University Science Books. ISBN 0-935702-68-7.
*Patrick, J. [1908](https://la.wikipedia.org/wiki/1908). [General Chronology.](http://www.newadvent.org/cathen/03738a.htm) In *The Catholic Encyclopedia.* Novi Eboraci: Robert Appleton Company.
*Richards, E. G. [2000](https://la.wikipedia.org/wiki/2000). *Mapping Time.* Oxoniae: Oxford University Press. ISBN 0-19-286205-7, ISBN 0198504136.
*Riggs, John. [2003](https://la.wikipedia.org/wiki/2003). Whatever happened to B.C. and A.D., and why? *United Church News,* Ianuarius.
*Ryan, Donald P. [2000](https://la.wikipedia.org/wiki/2000). ''The Complete Idiot's Guide to Biblical Mysteries.'' Alpha Books. ISBN 0-02-863831-X.
[Categoria:Calendarium](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Calendarium)
[Categoria:Chronologia](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Chronologia) | https://la.wikipedia.org/wiki/Anno_Domini | la | 4,738 | 2024-10-02T15:06:45Z |
39 | A | **A** ([] subs. indecl.) est prima [littera](https://la.wikipedia.org/wiki/littera) [abecedarii](https://la.wikipedia.org/wiki/abecedarium) sive [alphabeti Latini](https://la.wikipedia.org/wiki/alphabetum_Latinum).
## Abbreviationes
# A (raro scriptum) = [500](https://la.wikipedia.org/wiki/500) (D, quingenti).
# A {abbrev.} = [Aulus](https://la.wikipedia.org/wiki/Aulus), [Augustus](https://la.wikipedia.org/wiki/Augustus_%28cognomen%29), absolvo, antiquo, [annus](https://la.wikipedia.org/wiki/annus).
# Æ (raro scriptum) = [2000](https://la.wikipedia.org/wiki/2000) (MM, duo milia).
# a = *littera salutaris* Romanorum antiquorum. Iudices Romani duas tabulas habebant, unam litteram *a* (pro *absolvo*) monstrantem, aliam litteram *c* (pro *condemno*). Si reum innocentem esse putabant, tabulam absolutionis sustulerunt. Denique summa tabularum sublatarum de absolutione aut condemnatione constituit.
# [A (phonetica)](https://la.wikipedia.org/wiki/A_%28phonetica%29)
## Historia
A littera a figura capitis [bovis](https://la.wikipedia.org/wiki/bos) orta est, in systemate [hieroglyphico Aegyptio](https://la.wikipedia.org/wiki/litterae_hieroglyphicae_Aegyptiae).
Circa [1600 a.C.n.](https://la.wikipedia.org/wiki/1600_a.C.n.) [Phoenices](https://la.wikipedia.org/wiki/Phoenices) speciem linearem dederunt litterae quae omnibus formis secutis est, litteram probabiliter *alph* (hoc est "bovem") nominantes. Formam et nomen eius mutuati sunt [Graece](https://la.wikipedia.org/wiki/lingua_Graeca) ut esset **Α** *[alpha](https://la.wikipedia.org/wiki/alpha)*. [Graeci](https://la.wikipedia.org/wiki/Graeci) quando hanc litteram receperunt non audiverunt illam [mutam](https://la.wikipedia.org/wiki/muta_phonetica) glottalem initialem quam littera re vera repraesentat. Propterea, Graeci [phonema](https://la.wikipedia.org/wiki/phonema) /a/ huic litterae, non (quod antea ei fuit) /ʔ/ dederunt.
Ab [Etrusci](https://la.wikipedia.org/wiki/Etrusci)s littera mutuata est, quam in Italiam tulerunt, et a forma Etrusca haec littera [abecedarium](https://la.wikipedia.org/wiki/abecedarium) Latinum iniit.
* [littera](https://la.wikipedia.org/wiki/littera)
* [alphabetum](https://la.wikipedia.org/wiki/alphabetum)
* [A (sonus)](https://la.wikipedia.org/wiki/A_%28sonus%29)
## Nexus externi
* Michael Everson, *[The Alphabets of Europe](http://www.evertype.com/alphabets/index.html#1.3)*
[Categoria:Litterae abecedarii Latini](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Litterae_abecedarii_Latini)
[Categoria:Abbreviationes](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Abbreviationes) | https://la.wikipedia.org/wiki/A | la | 2,586 | 2026-02-13T13:19:59Z |
17 | Aeneis | [thumb|[[Manuscriptum](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Cristoforo_Majorana_-_Leaf_from_Eclogues%2C_Georgics_and_Aeneid_-_Walters_W40055R_-_Open_Obverse.jpg) circa [1470](https://la.wikipedia.org/wiki/1470), [Christophorus Majorana](https://la.wikipedia.org/wiki/Christophorus_Majorana).]]
[thumb|upright=0.8|'*Aeneas Troiam deflagrantem fugit.* [[Pictura](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Aeneas%27_Flight_from_Troy_by_Federico_Barocci.jpg) a [Federico Barocci](https://la.wikipedia.org/wiki/Federicus_Barocci) (1598) facta. [Galleria Borghesiana](https://la.wikipedia.org/wiki/Galleria_Borghesiana) Romae.]]
[right|thumb|upright=0.8|[[Tabula geographica|Tabula](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Aeneae_exsilia.svg) Aeneae [itineris](https://la.wikipedia.org/wiki/iter).]]
( vel ) est [Publii Vergilii Maronis](https://la.wikipedia.org/wiki/Publius_Vergilius_Maro) [magnum praeclarumque opus](https://la.wikipedia.org/wiki/magnum_opus), unum ex optimis [litterarum](https://la.wikipedia.org/wiki/litterae_Latinae) [Latinarum](https://la.wikipedia.org/wiki/Lingua_Latina) et [universarum](https://la.wikipedia.org/wiki/litterae) operibus.
*Aeneis* [poema](https://la.wikipedia.org/wiki/poema) heroicum, sive [epicum](https://la.wikipedia.org/wiki/poesis_epica), ab [Aenea](https://la.wikipedia.org/wiki/Aeneas) [Troia](https://la.wikipedia.org/wiki/Troia)no, [Veneris](https://la.wikipedia.org/wiki/Venus_%28dea%29) Anchisaeque filio, [Priami](https://la.wikipedia.org/wiki/Priamus) genero, nomen habet: non quod acta illius omnia comprehendat, sed unum inter omnia praecipuum, scilicet [regnum](https://la.wikipedia.org/wiki/regnum) in [Italia](https://la.wikipedia.org/wiki/Italia) constitutum. Scripta est a [Vergilio](https://la.wikipedia.org/wiki/Vergilius) in gratiam, tum [Roma](https://la.wikipedia.org/wiki/Roma)nae totius gentis, tum familiae imprimis [Iuliae](https://la.wikipedia.org/wiki/gens_Iulia), quae originem referebat suam ad [Iulum](https://la.wikipedia.org/wiki/Iulus) sive [Ascanium](https://la.wikipedia.org/wiki/Ascanius), Aeneae [filium](https://la.wikipedia.org/wiki/filius) ex [Creusa](https://la.wikipedia.org/wiki/Creusa_%28filia_Priami%29), [Priami](https://la.wikipedia.org/wiki/Priamus) [filia](https://la.wikipedia.org/wiki/filia). In hanc porro [familia](https://la.wikipedia.org/wiki/familia)m adscitus a [Iulio Caesare](https://la.wikipedia.org/wiki/Gaius_Iulius_Caesar) avunculo fuerat [Octavianus](https://la.wikipedia.org/wiki/G._Iulius_Caesar_Octavianus_Augustus), tunc rerum potens, atque [Aegypto](https://la.wikipedia.org/wiki/Aegyptus) subacta, [Marco Antonio](https://la.wikipedia.org/wiki/Marcus_Antonius) et [Cleopatra](https://la.wikipedia.org/wiki/Cleopatra_VII_%28regina_Aegypti%29) interfectis, unus [orbis](https://la.wikipedia.org/wiki/orbis_terrarum) Romani dominus. Scribi coepta est, a.U.c. 724 exeunte, Vergilii quadragensi, Octaviani tricensimo tertio (id est, anno [31 a.C.n.](https://la.wikipedia.org/wiki/31_a.C.n.)), cum Octavianus in [Asia](https://la.wikipedia.org/wiki/Asia) non longe ab [Euphrate](https://la.wikipedia.org/wiki/Euphrates) [hiemaret](https://la.wikipedia.org/wiki/hiems); atque ita Virgilius post adhibitam *[Georgicis](https://la.wikipedia.org/wiki/Georgica_%28Vergilius%29)* extremam manum, continuo animum Aeneidi videtur applicuisse, et in ea annos, ut habet [Servius](https://la.wikipedia.org/wiki/Servius), undecim collocasse, quot ab eo tempore ad mortem Virgilii omnino numerantur. Secutus est Virgilius, ut in *[Bucolicis](https://la.wikipedia.org/wiki/Bucolica)* [Theocritum](https://la.wikipedia.org/wiki/Theocritus) et in *Georgicis* [Hesiodum](https://la.wikipedia.org/wiki/Hesiodus), ita in *Aeneide* [Homerum](https://la.wikipedia.org/wiki/Homerus), cuius [Odysseam](https://la.wikipedia.org/wiki/Odysseus) sex prioribus libris, [Iliadem](https://la.wikipedia.org/wiki/Ilias) sex posterioribus, expressit.
## Contenta
### Liber I
Propositione et invocatione praemissis, [narratio](https://la.wikipedia.org/wiki/narratio) incipit a septimo Aeneae profectionis anno, quo tempore, Troianis e [Sicilia](https://la.wikipedia.org/wiki/Sicilia) in Italiam solventibus, [Iuno](https://la.wikipedia.org/wiki/Iuno) tempestatem excitat conciliato sibi [Aeolo](https://la.wikipedia.org/wiki/Aeolus). Cohibet tempestatem [Neptunus](https://la.wikipedia.org/wiki/Neptunus_%28deus%29). Naves Aeneae septem in portum [Africa](https://la.wikipedia.org/wiki/Africa)e se recipiunt, ceteris aliis alio disiectis. [Venus](https://la.wikipedia.org/wiki/Venus_%28dea%29) apud [Iovem](https://la.wikipedia.org/wiki/Iovis) de filii calamitate queritur. Solatur eam [Iuppiter](https://la.wikipedia.org/wiki/Iuppiter), praedicta Aeneae eiusque posteritatis futura felicitate. Mittitur [Mercurius](https://la.wikipedia.org/wiki/Mercurius_%28deus%29), qui [Carthaginiensium](https://la.wikipedia.org/wiki/Karthago) animos Troianis placabiles reddat. Venus, specie venatricis sumpta, occurrit Aeneae, regionem [Achate](https://la.wikipedia.org/wiki/Achates_%28mythologia%29) comite exploranti. Indicataque [Dido](https://la.wikipedia.org/wiki/Dido)nis et regionis conditione, utrumque nebula septum Carthaginem dimittit. Illic Aeneas, templum ingressus, primum in [belli Troiani](https://la.wikipedia.org/wiki/bellum_Troianum) picturas incidit, deinde in Didonem, et in socios, quos fluctibus oppressos putaverat, Didone supplicantes. Dat se in conspectum Aeneas. A regina benigne excipitur. Accersitur per Achatem Ascanius, cuius in locum dolo Veneris [Cupido](https://la.wikipedia.org/wiki/Cupidus) suggeritur, ut Aeneae [amor](https://la.wikipedia.org/wiki/amor)em erga [Didonem](https://la.wikipedia.org/wiki/Dido) instillet. Abeunt omnes in conclave ad convivium.
### Liber II
[thumb|upright=0.8|*Aeneas in Didonem Carthagini incidit.* Pictura a [[Paulus Cézanne|Paulo Cézanne](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:1875%2C_C%C3%A9zanne%2C_Aeneas_Meeting_Dido_at_Carthage.jpg) circa [1875](https://la.wikipedia.org/wiki/1875) facta. [Museum Artis Universitatis Princetoniensis](https://la.wikipedia.org/wiki/Museum_Artis_Universitatis_Princetoniensis).]]
[thumb|upright=0.8|Hawara Papyrus 24, ubi quidam versus ex *Aeneide* septies scribitur. Ex in Aegypto, [[saeculum 1|saeculo primo](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Hawara_Papyrus_24%2C_with_line_of_Virgil%27s_Aeneid_repeated_7_times%2C_Book_2%2C_line_601._Recto._Latin_language._1st_century_CE._From_Hawara%2C_Egypt._On_display_at_the_British_Museum_in_London.jpg). [Museum Britannicum](https://la.wikipedia.org/wiki/Museum_Britannicum) Londinii.]]
Narrat Didoni Aeneas Troiani excidii seriem extremumque discrimen. [Graeci](https://la.wikipedia.org/wiki/Graecia) [decennali bello](https://la.wikipedia.org/wiki/Bellum_Troianum) paene fracti, dolo capere urbem constituunt. Fugam simulant; circa [Tenedum](https://la.wikipedia.org/wiki/Tenedos) insulam latent; [equum](https://la.wikipedia.org/wiki/equus) abietis materie confectum relinquunt in castris, refertum Achaeorum principibus; qui in urbem Troiam, per fraudem [Sino](https://la.wikipedia.org/wiki/Sino)nis, cui fidem exitium [Laocoon](https://la.wikipedia.org/wiki/Laocoon)tis faciebat, inducitur. Noctu reserata eius alvo Graeci erumpunt. Admissoque exercitu, Troiam ferro et igni populantur. Somnio ab [Hector](https://la.wikipedia.org/wiki/Hector)e admonetur Aeneas ut fuga sibi consulat, sed ille, cum ducat vitam pro patria amittere honestius quam fuga se morti subripere, coacta manu, agmine facto, Graecos aliquot caedit. Sumptisque eorum armis, propter simillimam hostium formam, suorum telis fere obruitur. At vastata regia, Priamo Pyrrhi manu interfecto, Aeneas domum revertitur, Anchisae patri sacra Penatesque committit, eumque suis imponit humeris; et cum Ascanio filio, Creusaque uxore, fugam capit. Mox amissa Creusa cum ex urbe exire conarentur, iter ad eam quaerendam relegit. Occurrit mortuae uxoris umbra, monetque se a [Cybele](https://la.wikipedia.org/wiki/Cybele) in [Phrygia](https://la.wikipedia.org/wiki/Phrygia) detineri. Reddit ille in montem [Ida](https://la.wikipedia.org/wiki/Ida_%28mons%29)m, et cum sociis [mari](https://la.wikipedia.org/wiki/mare) fugam parat.
### Liber III
[thumb|upright=0.8|[[Penates](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Aeneis_3_147.jpeg) Aeneam hortantur ut e [Creta](https://la.wikipedia.org/wiki/Creta) ad [Italia](https://la.wikipedia.org/wiki/Italia)m eat (Aen. 3.147 sqq.). Imago in manuscripto MS Vat. lat. 3225 ([Bibliotheca Apostolica Vaticana](https://la.wikipedia.org/wiki/Bibliotheca_Apostolica_Vaticana)).]]
Pergit Aeneas enarrare Didoni casus suos, quorum altera pars hoc libro continetur, nempe navigatio. Aeneas, incensa Troia, classe viginti {?} [navium](https://la.wikipedia.org/wiki/navis) ad urbem [Antandrum](https://la.wikipedia.org/wiki/Antandros) clam fabricata, [Thracia](https://la.wikipedia.org/wiki/Thracia)m defertur, ubi cum urbem conderet, territus prodigio caesi a [Polymnestor](https://la.wikipedia.org/wiki/Polymnestor)e rege [Polydori](https://la.wikipedia.org/wiki/Polydorus), navigat in insulam [Delum](https://la.wikipedia.org/wiki/Delos), consulturus oraculum [Apollinis](https://la.wikipedia.org/wiki/Apollo), a quo monitus ut antiquam matrem exquireret, Anchisae interpretatione [Creta](https://la.wikipedia.org/wiki/Creta)m esse insulam ratus, Troianae gentis originem, eo contendit, urbemque novam aedificat. At inde peste depulsus, somniis monitus a [Diis Penatibus](https://la.wikipedia.org/wiki/Penates), [Italia](https://la.wikipedia.org/wiki/Italia)m vera esse Troianorum cunabula, Italiam petit. In itinere iactactus tempestate in insulas [Strophades](https://la.wikipedia.org/wiki/Strophas), infestas habet [Harpyias](https://la.wikipedia.org/wiki/Harpyae), quarum ex una audit se non prius in Italia fixurum sedes, quam fame coactus fuerit mensas absumere. Hinc [Actium](https://la.wikipedia.org/wiki/Actium) [promontorium](https://la.wikipedia.org/wiki/promontorium) delatus, ibi ludos celebrat. Tum in [Epirum](https://la.wikipedia.org/wiki/Epirus) appulsus, [Andromache](https://la.wikipedia.org/wiki/Andromache)n repperit, iam [Heleni](https://la.wikipedia.org/wiki/Helena) uxorem, et mortuo [Pyrrho](https://la.wikipedia.org/wiki/Pyrrhus) in [Chaonia](https://la.wikipedia.org/wiki/Chaonia) Epiri parte regnantem. Audit ab Heleno, rege eodem ac vate, sedem sibi a Diis in Italia paratam: eo loco, ubi suam albam inveniret triginta fetus enixam. Admonetur ab eodem, ne in proxima [Italia](https://la.wikipedia.org/wiki/Italia)e parte considat [Graecorum](https://la.wikipedia.org/wiki/Graecia) metu, qui ventis eo disiecti fuerant; tum ne [Siculum](https://la.wikipedia.org/wiki/Siculus) traiiciat fretum, metu [Scyllae](https://la.wikipedia.org/wiki/Scylla_%28monstrum_marinum%29) et [Charybdis](https://la.wikipedia.org/wiki/Charybdis); sed deflexo ad occasum cursu [Siciliam](https://la.wikipedia.org/wiki/Siciliam) circumeat. Relicta igitur Epiro, [Tarentum](https://la.wikipedia.org/wiki/Tarentum), quae in vicina Italiae ora est, et Siciliae partem [Aetna](https://la.wikipedia.org/wiki/Aetna)e monti proximam praetervectus. Hinc supplicem recipit [Achemenidem](https://la.wikipedia.org/wiki/Achemenides), socium [Ulyssis](https://la.wikipedia.org/wiki/Ulysses), ab eoque de feritate [Cyclopum](https://la.wikipedia.org/wiki/Cyclops) edoctus, observatis omnibus Heleni praeceptis, tandem [Deparnum](https://la.wikipedia.org/wiki/Deparnus), occidentalem Siciliae portum, obtinet, ubi moritur [Anchises](https://la.wikipedia.org/wiki/Anchises); atque hinc media aestate solvens Aeneas in Italiam, tempestate in Africam eicitur. Et hic finis est narrationis.
### Liber IV
[thumb|upright=0.8|*[[Dido (Regina Carthaginis)|Dido Regina mortua](https://la.wikipedia.org/wiki/Fasciculus:Death_Dido_Cayot_Louvre_MR1780.jpg)* (liber 4). [Sculptura](https://la.wikipedia.org/wiki/Sculptura) a (1667–1722) facta. [Museum Lupariense](https://la.wikipedia.org/wiki/Museum_Lupariense).]]
[Dido](https://la.wikipedia.org/wiki/Dido) amores in Aenean suos [Annae](https://la.wikipedia.org/wiki/Anna_%28Aeneis%29) sorori aperit. Eiusque consilio animum adiicit ad nuptias Iuno, ut Aeneam ab Italia avertat, agit cum Venere de conciliandis inter utrumque nuptiis. Aeneas ac Dido venatum abeunt, subortaque Iunonis artibus tempestate, confugiunt in antrum. Ibidemque falsum illud infaustumque coniugium perficitur. Iarbas, Gaetulorum rex, Iovis Ammonis filius, Didonis procus, advenam sibi praeferri indignans, apud Iovem graviter queritur. Iupiter, et eius precibus et fatis urgentibus adductus, Mercurium ad Aeneas mittit, qui eum abire in Italiam iubeat. Parat clam Aeneas omnia ad navigationem necessaria; quod suspicata Dido, precibus et lacrumis deterrere eum ab incepto, tum per se, tum per sororem conatur. Aeneas, iterum a Mercurio in somnis admonitus, [nocte](https://la.wikipedia.org/wiki/nox) intempesta vela ventis dedit. Dido doloris impatiens, exstructam simulatione sacri magici pyram conscendens, ipso Aeneae gladio sibi vitam adimit.
### Liber V
Aeneas, e Libya in Italiam navigans, deflectere in Siciliam vi tempestatis cogitur; ubi ab Aceste Troiano benevole exceptus; patri, quem illic superiore anno mors abstulerat, anniversarium celebrat sacrum, ludosque quattuor, cursum navalem, ac pedestrem, caestuum pugnam, sagittarum eiaculationem, quibus addit Ascanius equestrem decursum. Interim Troianae mulieres, Iunonis impulsu, hortatu Iridis, taedio navigationis, incendunt naves; quarum quattuor exuruntur, ceterae immissa a Iove pluvia servantur. Quare suadet Aeneae Nautes, ut avecto secum iuvenum flore, senes ac mulieres in Sicilia relinquat. Firmat id consilium Anchises in somnis. Idemque suadet Aeneae ut appulsus in Italiam adeat Sibyllam; eaque duce descendat ad inferos, ubi posterorum seriem et eventus docebitur. Paret Aeneas patris monitis, et condita in Sicilia urbe Acesta, Neptuno per Venerem conciliato, solvit in Italiam; quo in curso [Palinurus](https://la.wikipedia.org/wiki/Palinurus) navis gubernator dormiens in mare excutitur. Delineatus est hic liber ad exemplum libri Iliad. 23 ubi ludi ab Achille ad tumulum Patrocli celebrantur.
### Liber VI
Reppulsus Aeneas in Italiam ad Cumas, petit antrum [Sibylla](https://la.wikipedia.org/wiki/Sibylla_Cumana) Deiphobes. Dumque varia Phoebo in [templo](https://la.wikipedia.org/wiki/templum) descripta contemplatur, iubetur victimas caedere. Peractisque sacrificiis, consulit Sibyllam de futuris eventibus, deque decensu ad inferos. Sibylla tria respondet: bellum ab Italis instare gravissimum; ramum aureum, inventu perdifficilem, adeunti inferos parandum esse; denique unum ex amicis in litore mortem interim obisse. Redit Aeneas ad suos, mortuum Misenum reperit; huius extruendo rogo dum exciditur sylva, [columba](https://la.wikipedia.org/wiki/columba)e, [aves](https://la.wikipedia.org/wiki/aves) Veneris, ad auream arborem Aeneam deducunt. Hic igitur funere perfunctus, nocturnisque sacrificiis ad [Avernum](https://la.wikipedia.org/wiki/Avernus) antrum inferorum numina veneratus, ad [inferos](https://la.wikipedia.org/wiki/inferi) descendit, Sibylla duce. Vidit illic:
* I. In vestibulo, monstra varia.
* II. In ripa fluviorum infernorum, umbras defunctorum aditum petentes; inque iis, Orontem, [Palinurum](https://la.wikipedia.org/wiki/Palinurus).
* III. In ipso flumine, Charonia portitorem, quem, secum de aditu rixantem, aurei rami conspectu demulcet.
* IV. In limine, Cerberum, canem, quem sopit obiecta offa.
* V. Ultra limen, sedes varias, quas incolebant:
* Infantes
* Iniusta morte damnati
* Propria manu perempti
* Amantes, in quibus Dido
* Bellatores, inter quos [Deiphobus](https://la.wikipedia.org/wiki/Deiphobus), alique Troiani et Graeci duces
* VI. Ad sinistram, eminus carcerem vidit impiorum poenis destinatum, quem locum adire non possit; a Sibylla varia variorum supplicia edocetur, Gigantum, Salmonei, Lapitharum, Ixionis, Thesei, &c.
* VII. Ad dextram verso itinere, pervenit ad Elysios campos, ubi multos heroum nactus, a Musaeo de loci incolarumque conditione, deque Anchisa, certior factus; in ipsum Anchisen incidit.
* VIII. Anchises multa de animarum natura iuxta Pythagorae documenta praefatus, clarissimum quemque posterorum ad usque Augustum ei ostendit.
* IX. Denique perlustratis omnibus, per eburneam somni portam Aeneas ad suos revertitur, et e Cumano litore, ad Caietanum navigat.
### Liber VII
Aeneas e Cumano litore ad occidentem provectus, tumulata in Auruncorum litore Caieta nutrice sua praetergressus montem Circaeum, Circes habitatione et veneficiis infamem, ad ostia Thybridis appellitur. Tunc Latinus illinc [Aboriginibus](https://la.wikipedia.org/wiki/Aborigines_%28mythologia%29) imperabat. Huic unica erat filia Lavinia, [Fauni](https://la.wikipedia.org/wiki/Faunus) oraculis destinata externo marito, Amatae tamen matris voluntate promissa Turno Rutulorum regi. Mittit Aeneas oratores Laurentum, in urbem Latini regiam. Latinus Aeneam non modo in socium, sed, oraculi memor, in generum admittit. Interim Iuno, prosperis Troianorum rebus offensa, evocat Alecto ex inferis. Alecto promum Amatam Latini uxorem ita concitat, ut illa Bacchi sacra simulans filiam abscondat in montibus. Turnum deinde furiis iisdem agit in bellum; et Troianos Latinosque invicem committit, occiso per Ascanium cervo, qui Tyrrheni pastoris regii filiae erat in deliciis. Omnibus bellum frementibus, Latinus unus obstitit; tamen Iunone ipsa belli portas aperiente, rem fatis permittere cogitur. Confluunt ad Turnum ex omnibus Italiae partibus auxilia: Mezentius, eiusque filius Lausus, cum Agyllinus; Catillus et Coras, cum Tiburtinus; Caeculus cum Praenestinis; &c.
### Liber VIII
Turnus Venulum ad Diomedem mittit, ut eum ad belli societatem alliciat. Aeneas, Tyberini fluvii monitu, iter eodem consilio suscipit ad Evandrum, qui ex Arcadia profugus in Palation monte consederat. Evander, sacris Herculis tum intentus, Aeneam iisdem adhibet. Eorum originem edocet, victoriam scilicet Herculis de Caco, regionis illius insigni olim praedone. Tum Aeneam quadringentorum equitum subsidio iuvat. Iisdem Pallentem filium praeficit. Aeneam ad Tyrrhenos, expulso Mezentio, regem poscentes, cum certa regni auxiliique spe dimittit. Aeneas postridie parte altera copiarum secundo flumine ad suos remissa, cum altera Tyrrhenos adit. Interim Venus arma Aenea suo defert, a Vulcano fabricata: clypeum imprimis, in quo Aeneas res praeclare olim gerendas a Romanis posteris mira arte coelatas admiratur. Praecipuus eo in opere locus est Augusto, cuius egregiam de Antonio et Cleopatra Aegypti regina vectoriam, triplicemque triumphum fulgentius poeta describit.
### Liber IX
Aenea conquirendis auxiliis apud Arcadas ac Tuscos occupato, Turnus admonetur a Iunone per Iridem, ut in castrensia novae Troiae munimenta impetum faciat. Troianis, ex Aeneae praescripto non egredientibus ad pugnam, Turnus eorum naves, oppidi lateri admotas, parat incendere; sed illae, cum ex Idaeae sylvae materia fabricatae olim fuissent, Idaeae matris beneficio mutantur marinas in Nymphas. Tum nocte imminente, circa oppidum excubiae disponuntur. Interim Troiani, de revocando per nuntios Aenea soliciti, dum inter se consultant, [Nisus et Euryalus](https://la.wikipedia.org/wiki/Nisus_et_Euryalus), par nobile amicorum, ultro suscipiunt hanc provinciam. Laudati ab Ascanio, dimissique, caedem Rutulorum noctu magnam faciunt. Eorumque spoliis induti dum pergunt porro, a Latinis equitibus obviis occiduntur. Capita hastis affixa, et in castris erecta, agnoscuntur procul a Troianis, et ingentem in oppido luctum excitant, praesertim matris [Euryali](https://la.wikipedia.org/wiki/Nisus_et_Euryalus). [Turnus](https://la.wikipedia.org/wiki/Turnus) oppugnationem mane instaurat. Ascanius Numanum insolentius illudentem, emissa e muris sagitta configit. Quo successu elati, Pandarus et Bitias portas recludunt, et Rutulos subeuntes magna strage propellunt. Turnus facto impetu tandem irrumpit, sed clausis portis, hostium multitudine circumventus, paulatim recedit in eam oppidi partem quam Tyberis alluebat, et ut erat armatus in flumen desiliens ad suos natatu revertitur.
### Liber X
Iupiter advocato Deorum concilio, frustra conatus Iunonem ac Venerem in concordiam adducere, de Troianorum Rutulorumque rebus inter se dissidentes. Pronunciat se neutrarum partium fore, sed fatis omnia permissurum. Rutuli ad oppugnandum, Troiani ad defendendum urbem redeunt. Aeneas, dies aliquot in Etruria commoratus, collectis inde auxiliis, ad suos redit, triginta navium classe auctus. Nymphas, e suis navibus eam in speciem paulo ante transformatas in itinere obvias habet. Ab iis de suorum periculo certior factus; sub primam lucem provectus in conspectum hostium, exercitum in litus exponit. Occurrunt Rutuli: commissoque gravi certamine, Pallas a Turno occiditur; cuius necem cum ulcisceretur Aeneas magna strage, et Ascanius eruptione facta copias paternis addiunxissit. Iuno Turnum praesenti periculo eripit, obiecta illi falsa Aeneae imagine; quam ille fugientem ad usque navem dum sequitur, retinaculis a Iunone ruptis, ad litora Ardeae proxima vi tempestatis abripitur. Mezentius pugnae pro Turno succedens, et filius Mezentii Lausus, ab Aenea occiduntur.
### Liber XI
Postera die victor Aeneas de spoliis Mezentii trophaeum Marti erigit. Pallantis mortui corpus magno apparatu ad Evandri urbem remittit, ubi summo patris luctu excipitur. Latini oratores duodecim dierum inducias ab Aenea obtinent, et interim uterque exercitus cadavera suorum supremis honoribus prosequitur. Venulus, e Diomedis urbe redux, nullum inde spem esse auxilii, Latinis refert. Latinus rex, ea spe destitutus, convocato concilio, legatos ad Aeneam de pacis conditionibus mittendos censit. Addit Drances huic regis sententiae multa in Turnum belli auctorem convitia; quae [Turnus](https://la.wikipedia.org/wiki/Turnus) amare, sed animose refellit. Paratum se professus singulari cum Aenea certamine commune periculum redimere. Iis ita rixantibus nuntiatur, Troiani exercitus expeditos equites planis itineribus Laurento imminere, Aeneam cum reliquis copiis per loca montibus impedita eodem contendere. [Turnus](https://la.wikipedia.org/wiki/Turnus) cognito Aeneae consilio suas etiam copias bifariam dividit. Equites sub [Camilla](https://la.wikipedia.org/wiki/Camilla_%28persona_Aeneidis%29) et Messapo troianis equitibus opponit. Ipse cum ceteris montium angustias occupat, ut Aeneam opprimat insidiis. Diana mortem [Camillae](https://la.wikipedia.org/wiki/Camilla_%28persona_Aeneidis%29) praevidens, cum eam impedire non possit, saletm ultione providet: dimissa e caelo Nympha Opi, quae percussorem illius interimat. Commisso equestri proelio [Camilla](https://la.wikipedia.org/wiki/Camilla_%28persona_Aeneidis%29) ab Arunte occiditur, Aruns ab Opi. [Camillae](https://la.wikipedia.org/wiki/Camilla_%28persona_Aeneidis%29) nece consternati Rutuli fugam arripiunt. Cuius calamitatis nuntio ad Turnum perlato, is relictis, quas insederat, angustiis, auxilio suorum accurrit. Eodem subsequitur Aeneas. Imminente iam nocte castra utrique ante urbem collocant.
### Liber XII
Fractis gemina pugna Latinis, Turnus cum Aenea singulari certamine dimicare statuit. Solemni sacramento conditiones certaminis foedusque a Latino, Aenea, Turnoque sancitur. Foedus a Iuturna, Turni sorore, Iunonis impulsu disturbatur. Primusque Tolumnius, falso augurio victoriam suis pollicitus, Troianos invadit. Aeneas sagitta vulneratus excedere cogitur e proelio, quo absente maximam stragem Turnus edit. Venus dictamno oherba vulnus Aeneae sanat. Is, refectis viribus, reversus ad pugnam Turnum nominatim vocat. Sed cum Iuturna, excusso Turni auriga Metisco, currum eius moderaretur, et ab Aeneae occursu detorqueret, ne congredi simul possent. Aeneas admoto ad urbis moenia exercitu, in propugnacula ignem coniicit. Hinc Amata, Turnum occisum rata, laqueo vitam sibi adimit. Turnus, ne urbs in hostium potestatem veniret, ad singulare certamen redit. Pugnant Aeneas et Turnus. Aeneas victor, cum Turni iugulo immineret, iamque ipsius precibus motus ad misericordiam deflecteret: viso in eius humeris Pallantis balteo, repente exardescit, hostemque interficit.
A [Maphaeo Vegio](https://la.wikipedia.org/wiki/Maphaeus_Vegius) liber tredecimus Aeneidis compositus est.
## Fons
Haec pagina textum incorporat ex [Caroli Ruaei](https://la.wikipedia.org/wiki/Carolus_Ruaeus) "[Argumentum Aeneidos cum XII librorum argumentis](http://www.thelatinlibrary.com/ruaeus.html)"
## Bibliographia
; Editiones et versiones
*Perret, J. [1977](https://la.wikipedia.org/wiki/1977). *Virgile: Énéide.* Lutetiae: Les Belles Lettres.
; Eruditio
* Anderson, William S., et Lorina N. Quartarone. ''Approaches to Teaching Vergil's Aeneid.* Novi Eboraci: Modern Language Association, 2002. ISBN 9780873527729.
* Anderson, William S. *The Art of the Aeneid.* Englewood Cliffs: Prentice-Hall, 1969. ISBN 0130471593.
*
* Pöschl, Viktor. *The Art of Vergil: Image and Symbol in the Aeneid.* Ann Arbor: University of Michigan Press, 1970. ISBN 0472047353.
* Putnam, Michael C. J. *The Humanness of Heroes: Studies in the Conclusion of Virgil's Aeneid.* Amstelodami: Amsterdam University Press, 2011. ISBN 9789089643476.
* Rébelliau, Alfred. *De Vergilio in informandis muliebribus quae sunt in Aeneide personis inventore.* Parisiis: apud Hachette et socios, 1892.
* [Bibliotheca Nationalis Ucrainae Vernadskiana](https://la.wikipedia.org/wiki/Bibliotheca_Nationalis_Ucrainae_Vernadskiana)
* *"[Facilis descensus Averno](https://la.wikipedia.org/wiki/Facilis_descensus_Averno)"*
## Nexus externi
*http://www.thelatinlibrary.com/verg.html
*[Magistrum Robertum Sonkowsky legentem Aeneidem audire](http://www.skidmore.edu/classics/courses/metrica/graphics%20and%20sounds/sonkowsky.wav)
** http://www.vox-latina-gottingensis.de/scripta/vergil/veraen01.htm Aeneis
**[Virgil, Aeneid, 4.1–299 ːLatin text, study questions, commentary and interpretive essays](https://books.openedition.org/obp/1925)'', Cambridge, 2012 (Classics Textbooks)
[!](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Aeneis)
[Categoria:Carmina epica](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Carmina_epica)
[Categoria:Italiae scripta](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Italiae_scripta)
[Categoria:Libri imperfecti](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Libri_imperfecti)
[Categoria:Litterae Latinae aevi Augustani](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Litterae_Latinae_aevi_Augustani)
[Categoria:Mythologia Romana](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Mythologia_Romana) | https://la.wikipedia.org/wiki/Aeneis | la | 26,718 | 2025-10-13T03:12:19Z |
40 | AUC | **A.U.C.** sive **A.V.C.** vel etiam **A.U.** [abbreviatio](https://la.wikipedia.org/wiki/abbreviatio) est, pro:
* *anno urbis conditae*
* *ab urbe condita*
* *anno urbis"
Et usum annos numerandi causa est ab anno in quo urbs [Roma condita](https://la.wikipedia.org/wiki/Roma_condita) est die [21 Aprilis](https://la.wikipedia.org/wiki/21_Aprilis) anno [753 a.C.n.](https://la.wikipedia.org/wiki/753_a.C.n.). Exempli causa si [annum domini](https://la.wikipedia.org/wiki/Anno_Domini) I indicere volueris *annum septingentesimum quinquagesimum quartum ab urbe condita* (*DCCLIV A.V.C.'') dicendum est.
Non iam populis vulgarem in usum est, sed [Romani](https://la.wikipedia.org/wiki/Romani)s tantum et eis qui Romani esse volunt.
## Notae
[Categoria:Abbreviationes](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Abbreviationes)
[Categoria:Chronologia](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Chronologia)
[Categoria:Calendarium Romanum](https://la.wikipedia.org/wiki/Categoria:Calendarium_Romanum) | https://la.wikipedia.org/wiki/AUC | la | 995 | 2020-02-02T15:46:43Z |
Open Wikipedia (Markdown)
Every Wikipedia article converted to clean Markdown, 139.4K articles across 1 languages
What is it?
This dataset contains every article from every language edition of Wikipedia, converted from raw MediaWiki markup into clean, readable Markdown. Headings, bold, italic, code blocks, and internal links are all preserved as proper Markdown syntax, while templates, infoboxes, references, tables, categories, and other noise are stripped away.
The source data comes from the official Wikimedia database dumps. Each language's full XML export is streamed, parsed, and converted article by article. The results are stored as sharded Apache Parquet files with Zstandard compression, organized by language. Each language gets its own directory under data/, and each shard holds up to 500,000 articles.
This is the Markdown variant of the Open Wikipedia collection. If you need plain text with all formatting removed, see open-index/open-wikipedia-text. If you need the original MediaWiki source markup, see open-index/open-wikipedia.
139.4K articles | 1 languages | Last updated: 2026-04-03 | License: CC BY-SA 4.0
What is being released?
The dataset is organized as one directory per language, with sharded Parquet files inside each:
data/
en/en-00000.parquet English, shard 0
en-00001.parquet English, shard 1
...
de/de-00000.parquet German
fr/fr-00000.parquet French
es/es-00000.parquet Spanish
ja/ja-00000.parquet Japanese
...
la/la-00000.parquet Latin
Each Parquet file contains up to 500,000 rows. Languages with fewer articles than that fit in a single shard. Larger languages like English, German, and French are split across multiple shards. All files use Zstandard compression.
How to download and use this dataset
Using DuckDB
DuckDB can read Parquet files directly from Hugging Face without downloading anything first. This is the fastest way to explore the data.
-- Count articles per language
SELECT lang, COUNT(*) as articles
FROM read_parquet('hf://datasets/open-index/open-wikipedia-markdown/data/*/*.parquet')
GROUP BY lang
ORDER BY articles DESC;
-- Search for articles about a topic across all languages
SELECT title, lang, length, url
FROM read_parquet('hf://datasets/open-index/open-wikipedia-markdown/data/*/*.parquet')
WHERE markdown ILIKE '%machine learning%'
ORDER BY length DESC
LIMIT 20;
-- Article length distribution for English Wikipedia
SELECT
percentile_disc(0.25) WITHIN GROUP (ORDER BY length) AS p25,
percentile_disc(0.50) WITHIN GROUP (ORDER BY length) AS p50,
percentile_disc(0.75) WITHIN GROUP (ORDER BY length) AS p75,
percentile_disc(0.90) WITHIN GROUP (ORDER BY length) AS p90,
percentile_disc(0.99) WITHIN GROUP (ORDER BY length) AS p99,
AVG(length)::INT AS avg_length,
MAX(length) AS max_length
FROM read_parquet('hf://datasets/open-index/open-wikipedia-markdown/data/en/*.parquet');
-- Find the longest articles in each language
SELECT lang, title, length, url
FROM (
SELECT *, ROW_NUMBER() OVER (PARTITION BY lang ORDER BY length DESC) AS rn
FROM read_parquet('hf://datasets/open-index/open-wikipedia-markdown/data/*/*.parquet')
)
WHERE rn = 1
ORDER BY length DESC
LIMIT 20;
-- How many articles contain code blocks?
SELECT lang, COUNT(*) AS articles_with_code, COUNT(*) * 100.0 / SUM(COUNT(*)) OVER () AS pct
FROM read_parquet('hf://datasets/open-index/open-wikipedia-markdown/data/*/*.parquet')
WHERE markdown LIKE '%```%'
GROUP BY lang
ORDER BY articles_with_code DESC
LIMIT 15;
Using datasets
from datasets import load_dataset
# Load English Wikipedia
ds = load_dataset("open-index/open-wikipedia-markdown", "en")
print(ds["train"][0]["title"])
print(ds["train"][0]["markdown"][:500])
# Stream the full dataset without downloading everything first
ds = load_dataset("open-index/open-wikipedia-markdown", "en", split="train", streaming=True)
for item in ds:
print(item["title"], item["length"])
# Load a specific language
ds = load_dataset("open-index/open-wikipedia-markdown", "de")
print(f"German articles: {len(ds['train']):,}")
Using huggingface_hub
from huggingface_hub import snapshot_download
# Download only English
snapshot_download(
"open-index/open-wikipedia-markdown",
repo_type="dataset",
local_dir="./wiki-md/",
allow_patterns="data/en/*",
)
For faster downloads, install pip install huggingface_hub[hf_transfer] and set HF_HUB_ENABLE_HF_TRANSFER=1.
Using the CLI
# Download a single language
huggingface-cli download open-index/open-wikipedia-markdown \
--include "data/la/*" \
--repo-type dataset --local-dir ./wiki-md/
Using Polars
import polars as pl
df = pl.read_parquet("data/en/*.parquet")
print(f"English articles: {len(df):,}")
print(f"Total Markdown text: {df['length'].sum() / 1e9:.1f} GB")
print(df.select("title", "length").describe())
Dataset statistics
Languages
| Language | Code | Articles | Shards |
|---|---|---|---|
| Latin | la |
139.4K | 1 |
Schema
Every Parquet file shares the same schema:
| Column | Type | Description |
|---|---|---|
id |
int64 |
Wikipedia page ID, unique within each language edition |
title |
string |
Article title as it appears on Wikipedia |
markdown |
string |
Full article body converted from wikitext to Markdown |
url |
string |
Direct URL to the Wikipedia article |
lang |
string |
ISO 639 language code (e.g. en, de, fr, ja) |
length |
int32 |
Markdown body length in bytes |
timestamp |
string |
Last revision timestamp in ISO 8601 format |
Example instance
Here is an example row from the English partition, showing a converted article:
{
"id": 12,
"title": "Anarchism",
"markdown": "# Anarchism\n\n**Anarchism** is a political philosophy and movement that is against all forms of authority...",
"url": "https://en.wikipedia.org/wiki/Anarchism",
"lang": "en",
"length": 87453,
"timestamp": "2025-12-15T08:22:01Z"
}
The markdown field contains the full article text with Markdown formatting. Internal wiki links are converted to full Wikipedia URLs, so [[United States|US]] becomes [US](https://en.wikipedia.org/wiki/United_States).
Wikitext to Markdown conversion
The conversion handles the most common MediaWiki syntax elements and maps them to their Markdown equivalents:
| MediaWiki syntax | Markdown output |
|---|---|
== Heading == |
## Heading |
=== Subheading === |
### Subheading |
'''bold''' |
**bold** |
''italic'' |
*italic* |
[[Page|Text]] |
[Text](https://lang.wikipedia.org/wiki/Page) |
[https://example.com text] |
[text](https://example.com) |
<syntaxhighlight lang="python"> |
```python ``` |
<code>x</code> |
`x` |
<pre>block</pre> |
```\nblock\n``` |
What gets stripped
The following elements are removed during conversion to produce clean, readable text:
| Element | Handling |
|---|---|
{{templates}} |
Removed entirely, including Infobox, Navbox, Taxobox, and all other templates |
{{Infobox ...}} |
Removed, including nested template parameters |
| `{ | tables |
<ref> citations |
Removed, including named references |
[[File:]] / [[Image:]] |
Removed, including thumbnails and captions |
[[Category:]] |
Removed |
<!-- comments --> |
Removed |
| Interwiki links | Removed |
| Magic words | __NOTOC__, __FORCETOC__, and similar directives are removed |
The goal is to preserve the article's readable content and structure while removing everything that only makes sense in the context of the MediaWiki rendering engine.
How it works
The pipeline processes all 1 Wikipedia language editions through the following steps:
Download. The latest
{lang}wiki-latest-pages-articles.xml.bz2dump is streamed from dumps.wikimedia.org. Downloads support HTTP range resumption, so interrupted transfers pick up where they left off.Parse. A streaming XML parser processes the bzip2-compressed dump without extracting it to disk. Only namespace-0 pages (articles) are kept. Redirects, talk pages, user pages, and all other namespaces are skipped.
Convert. Each article's wikitext is converted to Markdown through a series of regex-based transformations. Templates are stripped with up to 5 nesting passes to handle deeply nested constructs. Internal wiki links are resolved to full Wikipedia URLs for the appropriate language edition.
Filter. Articles shorter than 100 bytes after conversion are excluded. This removes stubs, disambiguation pages, and other pages with minimal content.
Shard. Articles are written to Zstandard-compressed Parquet files, approximately 500,000 rows per shard. Multiple languages are processed in parallel using a worker pool.
Publish. Each language's shards are committed to this Hugging Face repository as they complete. Commit messages include article counts, shard counts, and file sizes for auditability.
Considerations
Why Markdown instead of plain text?
Plain text is sufficient for many NLP tasks, but it loses document structure. Markdown preserves headings, bold, italic, code blocks, and links, which makes it better suited for:
- Language model training where the model should understand document structure
- Retrieval-augmented generation (RAG) where chunking by heading sections produces more coherent results
- Knowledge graph construction where preserved links encode relationships between concepts
If you do not need formatting, the plain text variant is smaller and simpler.
Known limitations
- Conversion is regex-based, not a full parser. Some complex wikitext constructs (deeply nested tables inside templates, parser functions, Lua module output) may not convert perfectly. The vast majority of articles convert cleanly, but edge cases exist.
- Templates are stripped, not expanded. Infoboxes, navigation boxes, and other templates are removed entirely rather than expanded to their rendered output. This means some structured data that appears in rendered Wikipedia pages is not present in this dataset.
- One snapshot in time. This dataset represents a single snapshot of each language's dump. It does not track edit history or article revisions.
- Dump availability varies. Not all language editions have their dumps available at all times. Languages whose dumps fail to download are skipped and will be included in future updates.
Related datasets
- open-index/open-wikipedia-text - Same articles as pure plain text with all formatting removed. Smaller files, better for embeddings and classification.
- open-index/open-wikipedia - Same articles in original MediaWiki wikitext markup. Use this if you need templates, tables, references, and other source elements.
Thanks
The content in this dataset was written by millions of Wikipedia editors worldwide and is hosted by the Wikimedia Foundation. The raw data comes from the Wikimedia database dumps, which the Foundation makes freely available for download.
Wikipedia is one of humanity's greatest collaborative achievements. All credit for the content goes to the volunteer editors who write, review, and maintain it.
This dataset is an independent conversion and is not affiliated with or endorsed by the Wikimedia Foundation.
Licensing
Wikipedia content is released under the Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License (CC BY-SA 4.0). This dataset inherits that license. If you redistribute or build upon this data, you must give appropriate credit and share your contributions under the same license.
Citation
@dataset{open_wikipedia_markdown,
title = {Open Wikipedia (Markdown)},
author = {Open Index},
year = {2026},
url = {https://huggingface.co/datasets/open-index/open-wikipedia-markdown},
license = {CC BY-SA 4.0},
publisher = {Hugging Face}
}
Last updated: 2026-04-03
- Downloads last month
- 5