Datasets:

tyzhu
/

shn_Mymr

Modalities:

Text

Formats:

Size:

Libraries:

Dataset card Data Studio Files Files and versions

xet

Community

Dataset Viewer

Auto-converted to Parquet Duplicate

Split (1)

train · 107k rows

id int64 0 8.01M	text stringlengths 13 2.19k
0	လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇ ၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသၢႆႊၶဝ်ၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈမိူၼ်ၵၼ် တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် ၶူင်းၵၢၼ် မႁႃႇၼႅတ်ႉတၢၼ်ႇ မိူၼ်ၵၼ်တင်း တၢင်းႁူႉပၢႆးသၢႆႊၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢူမ်ဢိုၼ်ဢၼ်လဵဝ် ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉၼိူဝ် လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ်ဢၼ်လီဢၢမ်းၶွင် ၽူႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးၸၢၵ်ႈ ဢႅတ်ႇတမ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ်ၶဝ်ဢၼ်ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵူၼ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်း ၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင် လႆႈလူႉတၢႆၵႂႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
1	ၶူင်းၵၢၼ် Manhattan လႄႈ မၢၵ်ႇၼင်ဢႅတ်ႇတမ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ၸွႆႈၵိုတ်းပၼ် ပၢင်တိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈၵမ်းသွင်။ လွင်ႈၵိုတ်းယိုတ်း လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢဵၼ်ႁႅင်းဢႅတ်ႇတမ်ႇ လူၺ်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆႉ တိုၵ်ႉမီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၼိူဝ် ပိုၼ်းလႄႈ ပၢႆးသၢႆႊယူႇယဝ်ႉ။
2	လွင်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉလွင်ႈ ၶူင်းၵၢၼ် Manhattan - ၶူင်းၵၢၼ် Manhattan ၶူင်းၵၢၼ် Manhattan ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇတေတူၺ်းဝႃႈ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလႆႈ မၢၵ်ႇၼင်ဢႅတ်ႇတမ်ႇ ၸွင်ႇပဵၼ်လႆႈယူႇႁႃႉ။ လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ်ၶွင် ၶူင်းၵၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉ တေလႅၵ်ႈလၢႆႈလုမ်ႈၾႃႉၵႂႃႇ တႃႇသေႇသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁူႉဝႃႈ ၶိူင်ႈဢၼ်ႁႅင်းယႂ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းလႆႈယူႇယဝ်ႉ။
3	ၶူင်းၵၢၼ် မႁႃႇၼႅတ်ႉတၢၼ်ႇ (Manhattan Project) ၼႆႉ ပဵၼ်ၸိုဝ်ႈ ၶူင်းၵၢၼ် ဢၼ်လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး ၼႂ်းၵႄႈ ပၢင်တိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းသွင် တွၼ်ႈတႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇၼင်ဢႅတ်ႇတမ်ႇ (atomic bomb) ဢၼ်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ၶူင်းၵၢၼ်ၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈမႃး တင်ႈတႄႇ ပီႊ194 တေႃႇထိုင် ပီႊ1946 တႂ်ႈၵုမ်းၵမ် တပ်ႉသိုၵ်း ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ၽၢႆႇၶိူင်ႈၸၢၵ်ႈ ၽၢႆႇတႂ်ႈ ၽူႈပွင်ၵၢၼ် ၸွမ်သိုၵ်း Leslie R. Groves ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
4	ဝႅပ်ႉသၢႆႉဢၼ်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ပဵၼ် "The Manhattan Project: An Interactive History" ၼႆႉလႆႈႁၼ်တီႈ ဝႅပ်ႉသၢႆႉ ႁွင်ႈၵၢၼ်ပိုၼ်း လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ၵိုၵ်းပိုၼ်း (Office of History and Heritage Resources) http://www.cfo.doe.gov/me70/history။
5	ၶူင်းၵၢၼ် မႅၼ်ႇႁႅတ်ႉတၢၼ်ႇ (Manhattan Project) ၼႆႉ ပဵၼ် ၶႅပ်းႁၢင်ႈ ဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇ မၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉသေ ၼႄဝႆႉ မၢၵ်ႇၼင်ဢႅတ်ႇတမ်ႇ (atomic bomb) ဢၼ်ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၶိူင်ႈယိပ်း ဢၼ်ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇပၢႆးသၢႆႊ ဢႅတ်ႇတမ်ႇၶဝ် ႁွင်ႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ Gadget ၼႆယဝ်ႉ။ ၵၢပ်ႈပၢၼ်ၼျူႇၶလီးယႃးၼႆႉ တႄႇမိူဝ်ႈ ဝၼ်းထီႉ 16 လိူၼ်ၵျူႇလၢႆႇ ပီႊ 1945၊ မိူဝ်ႈမၼ်းလႆႈထုၵ်ႇ မၢၵ်ႇၼင်ဢႅတ်ႇတမ်ႇ (atomic bomb) ၼၼ်ႉ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇတီႈ ထိူၼ်ႇမိူင်း New Mexico ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
6	မၼ်းတေဢမ်ႇၶတ်းၸႂ် တႃႇတေတႅၼ်းတၢင် လိၵ်ႈလၢႆး ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် ၼိူဝ်မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇဢႅတ်ႇတမ်ႇ လႄႈ လွင်ႈၵိုတ်းလိုဝ်ႈ ပၢင်တိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈၵမ်းသွင်။ လွင်ႈၵဵပ်းႁွမ်ဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇၶတ်းၸႂ် တႃႇတေတႅမ်ႈမၢႆ ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈလႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶိုပ်ႈၼႃႈ ၶူင်းၵၢၼ် Manhattan။
7	ၶူင်းၵၢၼ် မႅၼ်ႇႁႅတ်ႉတၢၼ်ႇ (Manhattan Project) ၼႆႉ ပဵၼ်ၶူင်းၵၢၼ် ၶူၼ်ႉၶႂႃႉလႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဢၼ်လႆႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇၼျူႇၶလီးယႃး ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း မိူဝ်ႈၼႂ်းပၢင်တိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈၵမ်းသွင်။ ပဵၼ်မိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ ဢွၼ်ႁူဝ်သေ လႆႈႁပ်ႉလွင်ႈၵမ်ႉထႅမ်တီႈ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉ လႄႈ မိူင်းၵၼေႇတႃႇ။ တႄႇမိူဝ်ႈပီႊ 1942 တေႃႇ 1946 ၶူင်းၵၢၼ်ၼႆႉ လႆႈယူႇတႂ်ႈ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် Major General Leslie Groves of the U.S. Army Corps of Engineers။ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ပၢႆးႁၢင်ႈၼျူႇၶလီးယႃး Robert Oppenheimer ပဵၼ်ၽူႈၸတ်းၵၢၼ် ႁွင်ႈၵၢၼ် Los Alamos Laboratory ဢၼ်ၶူင်သၢင်ႈလႆႈ မၢၵ်ႇတႅၵ်ႇဢၼ်ပဵၼ်တႄႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
8	မိူဝ်ႈလိူၼ် June ပီႊ 1942 ၼၼ်ႉ တပ်ႉသိုၵ်း ၸိုင်ႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၶဝ် လႆႈတႄႇသၢင်ႈ ၶူင်းၵၢၼ် မႁႃႇၼေႇတၢၼ်ႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၸိုဝ်ႈဢၼ်ထၢင်ႇၸႅင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ မၢၵ်ႇၼင်ဢႅတ်ႇတမ်ႇသွင်လုၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
9	လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်လႆႈလိူၵ်ႈႁၢၼ်ႇၾေႃး (Hanford) တွၼ်ႈတႃႇပဵၼ်တီႈဢၼ်တေသၢင်ႈ ၶူင်းၵၢၼ် မႅၼ်ႇႁႃႇတၢၼ်ႇ (Manhattan Project's B Reactor) ၼၼ်ႉပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်မၼ်းၸမ်ၵၼ်တၢင်း မႄႈၼမ်ႉ ၶေႃးလမ်ႇပီးယႃး (Columbia) ၊ ဢၼ်ပဵၼ်မႄႈၼမ်ႉဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ဢၼ်လႆၶဝ်ႈၸူး ပၢင်ႇလၢႆႇပစိဖိတ် (Pacific Ocean) တီႈၽင်ႇပၢင်ႇလၢႆႇဢမေႇရိၵႃးပွတ်းႁွင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
10	လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႂ်းၸုမ်း၊ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၸုမ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၸွမ်းၽၢႆႇသၢမ်ၽၢႆႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈၽူႈၶၢမ်ႇတၢင်း လႄႈ ၽူႈႁၢႆႉ၊ လႄႈ လူဝ်ႇၽူႈၵမ်ႉၸွႆႈဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ၽူႈဢၼ်မီးတၢင်းႁူႉၵုမ်ႇထူၼ်ႈ ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၼိူဝ်ၽူဝ်မေး၊ လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၼိူဝ်မေး လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းႁၢႆႉၸႃႉၼိူဝ်လုၵ်ႈလၢင်း၊ ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈၸဵပ်းၸႂ် လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
11	လွင်ႈပၼ်တၢမ်ႇဢၼ်ယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇတေ မႄးပၼ် လွင်ႈလူႉသုမ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁၢႆႉတေႃႇ ၵူၼ်းထူပ်းၽေး လႄႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း လူၺ်ႈလွင်ႈတၢင်းၽိတ်းပိူင်ႈၶွင် ၽူႈႁၢႆႉၼၼ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇ: ၵၢၼ်တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း၊ Big Brother program indefinite sentence
12	လၢႆးပူင်သွၼ်: ပိုၼ်ႉထၢၼ်လွင်ႈတြႃးၽဵင်ႇပဵင်း ဢၼ်ၶိုၼ်းမႄးပၼ်ၶိုၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပၢႆးဝူၼ်ႉလွင်ႈတြႃး ဢၼ်ၼၵ်းၼႃၼိူဝ် လွင်ႈမႄးၵုမ်းၶိုၼ်း လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈတၢင်းၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈတၢင်းၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီး
13	ၸတ်းႁဵတ်းပၢင်ၵုမ် ၽူႈမီးၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇ ၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း၊ ၶွမ်ႇမတီႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၶွမ်ႇမတီႇ ဢၼ်ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ်တင်း ၵူၼ်းႁၢႆႉ တႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈဢၼ်ပဵၼ်မႃး လႄႈ လွင်ႈဢၼ်ၵူၼ်းႁၢႆႉမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇမႄးၵႄႈလိတ်ႈ လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းၺႃးတၢမ်ႇ လႄႈ ၵူၼ်းၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း။ ၸွႆႈထႅမ် ၶၵ်ႉၵၢၼ် လွင်ႈယွၼ်းတၢင်းၽိတ်း တီႈ ၵူၼ်းၺႃးတၢမ်ႇ လႄႈ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း။ ၽိတ်ႈမွၵ်ႇ ၽူႈၵမ်ႉထႅမ် ၵူၼ်းၺႃးတၢမ်ႇ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ တႃႇပၼ် ပၢင်သွၼ် တႃႇႁႂ်ႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၽၢႆႇထတ်းထွင်ၶဝ် ႁူႉလွင်ႈ ၵူၼ်းၺႃးတၢမ်ႇၶဝ် ယူႇတႃႇသေႇ။
14	ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈဢၼ်ၼႆႉၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇတေၼေပၼ် ၶေႃႈထၢမ် ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈၵႄႈလိတ်ႈၼႂ်း ယူင်ႉၶၢပ်ႈတြႃးၽိတ်းပၵ်းပိူင်၊ တၢင်ႇၼႄပၼ် ပၵ်းပိူင်ငဝ်ႈၶၢမ်ႇပိုၼ်ႉ လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းတြႃးၶိုၼ်း၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ တႃႇတေထတ်းသၢင် ၶေႃႈမုၼ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ လွင်ႈၵႄႈလိတ်ႈ ၼႂ်းၵေႈ ၵူၼ်းၺႃးမၢတ်ႇၸဵပ်းလႄႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၽိတ်း။
15	ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်းၵူႈဢၼ်ဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်း၊ ၽူႈႁၢႆႉ၊ ဢမ်ႇၼၼ် ၵူၼ်းႁၢႆႉ၊ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉလွင်ႈတူၺ်းထိုင် လႄႈ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉ တေၸၢင်ႈလႆႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉလူၺ်ႈလွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ လူၺ်ႈလႆၢးတၢင်းၼမ်လႄႈ လႆၢးတၢင်းၼမ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တင်းမူတ်းတေၸၢင်ႈမီးလွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၸွမ်း လႆၢးတၢင်းၼမ်မိူၼ်ၵၼ်: လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈလႄႈ လွင်ႈယုမ်ႇယမ်ၶွင်လုၵ်ႈၸုမ်းၶဝ် လႆႈထုၵ်ႇလွၵ်ႇငိူတ်ႈ၊ လွင်ႈမီးလွင်ႈမၼ်ႈၵိုမ်းၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း လႆႈထုၵ်ႇလွၵ်ႇငိူတ်ႈ၊ လႄႈ (ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ) ၵႃႊၶၼ်ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၶွင်တူင်ႇဝူင်း လႆႈထုၵ်ႇထဵင်ထွင်လႄႈ လႅပ်ႈတေလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ။
16	လွင်ႈၶဝ်ႈၸူးၼႆႉ လႆႈဢိင်ၼိူဝ် ပၢႆးဝူၼ်ႉလွင်ႈတြႃး ဢၼ်ဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းၽိတ်းပိူင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈတေႃႇ ၵူၼ်းၵေႃႉလဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ် တူင်ႇၵူၼ်း၊ လိူဝ်သေ ၸိုင်ႈမိူင်း။ လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ ဢၼ်ၶိုၼ်းမႄးပၼ်ၶိုၼ်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်း ၼႂ်းၵႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်း လႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်းၼၼ်ႉ လႆႈၼႄဝႆႉ လွင်ႈဢၼ်သုင်သုတ်းၶွင် လွင်ႈသိူဝ်းၸႂ် ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်း လႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁပ်ႉဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း။
17	လွင်ႈပွင်ႇၸႂ်ၶွင်ၵူၼ်းတင်းၼမ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၶေႃႈႁၼ်ထိုင်ၶွင် ADR ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်မီးလွင်ႈထဵင်ထွင်ၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈၸုမ်းၸိူဝ်းဢၼ်ၸၢင်ႊၸၢင်ႊႁူႉလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉတြႃးလူၺ်ႈၽိတ်းပၵ်းပိူင်ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ဢမ်ႇလႆႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈထဵင်ထွင်ၵၼ် ၼႂ်းၵႄႈၽူႈလႆႈၶၢမ်ႇတၢင်းၽိတ်းလႄႈ ၽူႈဢၼ်ႁဵတ်းၽိတ်းပၵ်းပိူင်၊ ၵူၺ်းၵႃႊ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇ ၼႂ်းၵႄႈၽူႈဢၼ်ႁဵတ်းၽိတ်းပၵ်းပိူင်လႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢၼ်ၼႆႉႁဵတ်းႁႂ်ႈမီးၶေႃႈထၢမ်ဢၼ်သုၵ်ႉသၵ်ႉဝႃႈ လွင်ႈၽိတ်းပၵ်းပိူင်ဢၼ်ၼိူင်ႈၼႆႉ ၸွင်ႇတေၸၢင်ႈမၵ်းမၼ်ႈလႆႈဝႃႈ ပဵၼ် "လွင်ႈထဵင်ထွင်ၵၼ်" ၼႆယူႇႁႃႉ။
18	ၵူၺ်းၵႃႊ လွင်ႈၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇၵႆႉမီးလွင်ႈထဵင်ထွင်ၵၼ် ၼ်ႂးၵႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်လႆႈထုၵ်ႇတဵၵ်းတဵင် လႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်ႁဵတ်းတၢင်းၽိတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႊ လႆႈႁၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ၼ်ႂးၵႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်ႁဵတ်းတၢင်းၽိတ်းလႄႈ ၸိုင်ႈမိူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
19	ပၢင်ၵုမ်ၼႆႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ ၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈတင်းၼမ် ဢမ်ႇၵွမ်ႉၵႃႈ ၽူႈႁၢႆႉလႄႈ ၽူႈႁၢႆႉၵူၺ်း၊ ၶဝ်ႈပႃးပႃးပႃး ဢူၺ်းၵေႃႉ လႄႈ ၵူၼ်းႁိူၼ်း၊ ၵူၼ်းၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း လႄႈ ၽူႈတၢင်တူဝ် ၽၢႆႇပၵ်းပိူင်တြႃး ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈပႅၵ်ႇပိူင်ႈဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ၼႂ်းၵႄႈ ပၢင်ၵုမ်လႄႈ ပၢင်ၵုမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဝႃႈ ပၢင်ၵုမ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ် လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈ လႄႈ ဢမ်ႇမၵ်းမၼ်ႈ ၶေႃႈၵႄႈလိတ်ႈ တႃႇၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃ ၼႂ်းၵႄႈ ၽူႈႁၢႆႉလႄႈ ၽူႈႁၢႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
20	Phloem ၼႆႉ ပဵၼ်တွၼ်ႊၼိူဝ်ႉဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇ (ဢမ်ႇၼၼ် vascular) ဢၼ်လႆႈႁၼ်ၼႂ်းတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇ Phloem ၼႆႉတေႃႉသူင်ႇၶူဝ်းၶွင်ၶွင် photosynthesis (sucrose လႄႈ glucose) လုၵ်ႉတီႈသူပ်းတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇသေၵႂႃႇၸူး တွၼ်ႊတၢင်ႇၸိူဝ်းၶွင်တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇ။
21	Phloem လႄႈ xylem ၼႆႉ ပဵၼ်တွမ်ႇတွမ်ႊ ဢၼ်သုၵ်ႉသၢၵ်ႉ ဢၼ်တေႃႉသူင်ႇ ၶူဝ်းၶွင်တၢင်းၵိၼ် လႄႈ ၼမ်ႉ တီႈတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ပဵၼ်တွမ်ႇတွမ်ႊ ဢဵၼ်ဢႃႇရႃႇ ၶွင်တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇ လႄႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းဢဵၼ်ဢႃႇရႃႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ် ႁႂ်ႈပဵၼ် လွင်ႈတေႃႉသူင်ႇ ၶူဝ်းၶွင်တၢင်းၵိၼ်၊ ထၢတ်ႈဢၼ်မီးၼမ်ႉ၊ ထၢတ်ႈဢၢႆၵႂၼ်း လႄႈ ၼမ်ႉဢၼ်မီးၼမ်ႉတွၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
22	Phloem လႄႈ xylem ၼႆႉ ပဵၼ်တွမ်ႇတွမ်ႊ ဢၼ်သုၵ်ႉသၢၵ်ႉ ဢၼ်တေႃႉသူင်ႇ တၢင်းၵိၼ် လႄႈ ၼမ်ႉ တီႈတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶဝ်ပဵၼ်တွမ်ႇတွမ်ႊ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသဵၼ်ႈလိူတ်ႈၶွင် တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇ လႄႈ ႁူမ်ႈၵၼ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၸုမ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈသဵၼ်ႈလိူတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
23	Phloem ၼႆႉ ပဵၼ်တွၼ်ႊၼိူဝ်ႉဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇ (ဢမ်ႇၼၼ် vascular) ဢၼ်လႆႈႁၼ်ၼႂ်းတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇ။ Phloem ၼႆႉ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇလူၺ်ႈ photosynthesis (sucrose လႄႈ glucose) လုၵ်ႉတီႈသူၼ်မႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇၵႂႃႇၸူး တွၼ်ႊတၢင်ႇၸိူဝ်းၶွင်တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
24	ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်တင်း xylem (ဢၼ်ႁဵတ်းဝႆႉ ပိူင်လူင်မၼ်းပဵၼ် သႄး (လ်) ဢၼ်တၢႆၵႂႃႇ) ၊ phloem ၼႆႉႁဵတ်းဝႆႉ သႄး (လ်) ဢၼ်တိုၵ်ႉမီးသၢႆၸႂ် ဢၼ်တေႃႉသူင်ႇၼမ်ႉယၢင်။ ၼမ်ႉယၢင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉယၢင်ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ မီးၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်းၼမ် တီႈၼႂ်း သိူဝ်ၵႃႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးတီႈ ၼႃႈလိၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇသၢႆႁိူဝ်ႈလႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
25	ၼႂ်း xylem vessels ၼမ်ႉၼႆႉ လႆၵႂႃႇၸွမ်း သၢႆတၢင်းၼမ် လိူဝ်သေ လႆၵႂႃႇၸွမ်း သႄး (လ်) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႂ်း phloem ၼႆႉ လွင်ႈၶွၼ်ႈတုမ်ၶွင် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ပဵၼ် organic ၼႂ်းသႄး (လ်) phloem (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်းမိူၼ်ၼင်ႇ လိၵ်ႈ) ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမီး လွင်ႈလႆၵႂႃႇၸွမ်း သႄး (လ်) သေ ၼမ်ႉၼႆႉ လႆၶဝ်ႈၼႂ်း သႄး (လ်) လႄႈ phloem sap လႆၵႂႃႇတီႈ ငဝ်ႈတိုၼ်းၶွင် ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ပဵၼ် organic တေႃႇထိုင် သွၵ်းသိူဝ် (sugar sinks) လူၺ်ႈ တၢင်းတုမ်ႉတိူဝ်ႉ turgor။
26	လွၵ်းလၢႆးဢၼ် သၢၼ်ၶတ်းတေႃႇ သၢၼ်ၶတ်းတေႃႇ ထၢတ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်လၢႆး ဢၼ်ဢဝ် ထၢတ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်ၼႆႉ လတ်းၽၢၼ်ႇၵႂႃႇ ၼႂ်း floem၊ လုၵ်ႉတီႈ ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈမၼ်းသေ လႆၶဝ်ႈၸူး တီႈဢၼ်မၼ်း လႆလူင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈ source (ၵမ်ႈၼမ် ပဵၼ်မႂ်မႆႉ) ၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈၵိူဝ်ဝၢၼ်ၼႆႉ လႆၶဝ်ႈၸူး တီႈဢၼ်မၼ်း လတ်းၽၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
27	Phloem ၼႆႉ ဢဝ်ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃးတီႈ photosynthesis (sucrose လႄႈ glucose) လုၵ်ႉမႃးတီႈ လိၼ်သေ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် တွၼ်ႊတၢင်ႇဢၼ်ၶွင် တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်ဢၼ်လတ်းၽၢၼ်ႇၼမ်ႉလႄႈ ထၢတ်ႈႁႄႈ ဢၼ်လုၵ်ႉမႃးတီႈ ငိူၼ်ႈငဝ်ႈၼၼ်ႉႁွင်ႉဝႃႈ xylem ၼႆယဝ်ႉ။
28	Xylem ၼႆႉ ဢဝ်ၼမ်ႉလႄႈ ထၢတ်ႈဢႃႇႁႃႇရ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵိူဝ်ဝၢၼ် လုၵ်ႉတီႈ ႁၢၵ်ႈသေ တေႃႉသူင်ႇၸူး တွၼ်ႊတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇတႅၼ်းတၢင် ၼမ်ႉဢၼ်လႆႈလူႉလႅဝ်ၵႂႃႇ လူၺ်ႈ လွင်ႈလႆလတ်း လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈႁိူဝ်ႈလႅင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Phloem ၼႆႉ ဢဝ် သိူဝ်ႊၵိူဝ်ႊ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး လူၺ်ႈ တွၼ်ႊတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈႁိူဝ်ႈလႅင်းၼၼ်ႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈဝႆႉၸူး တွၼ်ႊဢၼ်ၵဵပ်းသိမ်းဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁၢၵ်ႈ၊ တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် တူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
29	မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်လုမ်ႈၾႃႉ Industrial Workers of the World မီးၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း 100,000 ပၢႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ 1913 ၼၼ်ႉ William Haywood လႆႈတႅၼ်းတီႈ Vincent Saint John ပဵၼ်ၽူႈၼမ်းၼႂ်းလႄႈ ၽူႈၸတ်းၵၢၼ်ငိုၼ်းၶွင် ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်လုမ်ႈၾႃႉ Industrial Workers of the World ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ IWW မီးၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း 100,000 ၵေႃႉယဝ်ႉ။
30	လွင်ႈၼႆႉဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈတႄႉၶွင် ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးၸၢၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉလႄႈ ၽွၼ်းယွၼ်ႈမၼ်းတႄႉ ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်းမၼ်းတင်းၼမ် ပဵၼ်ၵူၼ်းၶဝ်ႈမိူင်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်းလႄႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းထူၼ်ႈသွင်။ ၵူၼ်းၶဝ်ႈမိူင်းတင်းၼမ် မိူၼ်ၼင်ႇ Mary 'Mother' Jones, Hubert Harrison, Carlo Tresca, Arturo Giovannitti လႄႈ Joe Haaglund Hill လႆႈပဵၼ်ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်ၶွင် မုၵ်ႉၸုမ်း။
31	လွင်ႈၶဝ်ႈမိူင်းၶႄႇလႄႈ လွင်ႈၶႄႇပၢၵ်ႈပႅတ်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ။ မိူဝ်ႈပီ 1850s ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶႄႇၶဝ် ၶၢႆႉၵႂႃႇယူႇတီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တႃႇတေႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈ ၶုတ်းၶမ်း၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ တႃႇတေႁဵတ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ၊ လႄႈ ၵၢၼ်ႁူင်းၸၢၵ်ႈ၊ ပိူင်လူင်မၼ်း ၼႂ်းႁူင်းၸၢၵ်ႈၼုင်ႈတၢင်းဝႆ။
32	The Rise of Industrial America, 1877-1900. မိူဝ်ႈၼႂ်းပီ 1873 Mark Twain လႄႈ Charles Dudley Warner ၶဝ်ႁူမ်ႈၵၼ်တႅမ်ႈၸိူင်း The Gilded Age ၶဝ်ပၼ်ၸိုဝ်ႈဢၼ်ၸိုဝ်ႈလိုဝ်းလင် မိူဝ်ႈႁၢင်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇပီႊထူၼ်ႈသိပ်းဢဵတ်း။ ၶေႃႈၵႂၢမ်းဢၼ်ၼႆႉ ၼေပၼ် လွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းၶွင် လွင်ႈမၢၵ်ႈမီးၼွၵ်ႈမိူင်းလႄႈ လွင်ႈဢၼ်လီဢၢမ်းၼၢတ်ႈ လူၺ်ႈလွင်ႈယႃႈမဝ်းၵမ်လႄႈ လွင်ႈၵွတ်းၽၢၼ်ဢၼ်မီးၼ်ႂးတူဝ်။
33	လွင်ႈသၢၼ်ၶတ်း ဢၼ်ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၶဝ်ႁဵတ်းတေႃႇ ၵူၼ်းၶဝ်ႈမိူင်းၶႄႇၼႆႉ မီးဝႆႉ လၢႆလၢႆပိူင်၊ ၵမ်ႈပႃႈၼမ်တႄႉ လုၵ်ႉမႃးတီႈ ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး လႄႈ ၽိင်ႈထုင်း ဢၼ်ၶဵင်ႈၶႅင်ၵၼ်၊ ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶႄႇ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ဢၼ်မႃးႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼႆႉ ၶဝ်သူင်ႇငိုၼ်းပၼ် မိူင်းၶႄႇ တွၼ်ႈတႃႇတေ ၵမ်ႉၸွႆႈ ၼႃႈႁိူၼ်းၶဝ် တီႈၼၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
34	လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉပၢႆးၸၢၵ်ႈ တီႈဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ၊ လွင်ႈဢုပ်ႉပိူင်ႇ ႁႅင်းၵၢၼ်ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉငိုၼ်းလိူၼ် လႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ဝဵင်းလူင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈဢၼ်ယ်ႂႇသေပိူၼ်ႈ ၶွင်ၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၵမ်ႈၽွင်ႈ မိူဝ်ႈဝႆးလင် ပၢင်တိုၵ်းၼ်ႂးမိူင်းၼၼ်ႉ ဝူၼ်ႉဝႆႉဝႃႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၶၼ်ဝႆးၶွင် ပၢႆးၸၢၵ်ႈဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉ တေပဵၼ်မႃးၼႆယဝ်ႉ။
35	မိူဝ်ႈပီ 1882 ၼၼ်ႉ ၶွင်ႇသီႇၸိုင်ႈမိူင်း ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ မၵ်းမၼ်ႈပၵ်းပိူင် တတ်းပႅတ်ႈ ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၶႄႇ ၸိူဝ်းဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉလႄႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ တႃႇၶၢဝ်းတၢင်း 10 ပီႊ။
36	မိူဝ်ႈပီႊ 1905 ၼၼ်ႉ ၽူႈတၢင်တူဝ် 43 ၸုမ်း ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းတေႃႇ ပေႃႇလသီႇ ၶွင် ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ် ဢမေႇရိၵၢၼ်ႇၼၼ်ႉ လႆႈၵေႃႇတင်ႈ ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ် ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸုမ်းႁႅင်းၵၢၼ်လုမ်ႈၾႃႉ (IWW) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယိူင်းဢၢၼ်း IWW ၼႆႉ ပဵၼ်တႃႇႁႂ်ႈႁႅင်းၵၢၼ် မီးလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ တွၼ်ႈတႃႇတေ ယႃႉပႅတ်ႈ ၸၼ်ႉၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
37	သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၾႆးၼႆႉ ပဵၼ်ဢဵၼ်ႁႅင်းဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ် ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးပၢႆးၸၢၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၶဝ်လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈယိပ်းလဵၵ်း လႄႈ သႅင် ဢၼ်ဢွၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး မိူဝ်ႈပီႊ 1890 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ 1882 ၼၼ်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်းရူတ်ႉၾႆးၼႆႉ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈယိပ်းသႅင် တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ သႅင် 90% တီႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ယဝ်ႉ။ ၶဝ်ပဵၼ် ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမႆႉ ဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႄႈ ပဵၼ်ၽူႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၵုၼ်ႇထၢၼ်ႇႁိၼ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
38	ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁ်ႂႈမီးမႃး ပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈ ဢၼ်ယိူင်းဢၢၼ်းဝႆႉ တွၼ်ႈတႃႇတေၵႅတ်ႇၶႄ လွင်ႈႁႅင်းၵၢၼ်ၶႄႇၶဝ် ၶၢႆႉၶဝ်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉသေ လႄႈ မီးၽေးၶဵၼ်တေႃႇ လွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၼွၵ်ႈမိူင်းၼ်ႂးၵႄႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် လႄႈ မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
39	Costa Rica ၼႆႉ လႆႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈလမ်ႇလွင်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈလႄႇလႄႇႁိမ်းႁွမ်းသၽႃႇဝ လႄႈ ၵူၼ်းမႃးဢႅဝ်ႇလႄႇၶဝ် လႆႈႁပ်ႉလွင်ႈမၼ်ႈၵိုမ်း လွင်ႈႁၼ်ထိုင် ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ၊ ဢွင်ႈတီႈလႄႇလႄႇဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး လႄႈ ၾိင်ႈၾႃႉရႃႇသီႇဢၼ်ၵတ်းယဵၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းလႄႇပၢႆးယူႇလီၶဝ် မီးလွင်ႈၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ လွင်ႈတူဝ်ထူပ်းၶၢဝ်းတၢင်း ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈယူတ်းယႃ လႄႈ လွင်ႈလိုဝ်ႈသဝ်းလႆႈလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
40	"ဢမ်ႇမီးၶွမ်ႇပၼီႇတၢင်ႇဢၼ် ၸွႆႈထႅမ်လႆႈ ၵူၼ်းပဵၼ် ၼမ်လိူဝ်သေ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉ လွင်ႈယူတ်းယႃ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 15 ပီႊ"
41	Medical Tours Costa Rica ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈ: တီႈ MTCR ၼႆႉ ယိူင်းဢၢၼ်းႁဝ်းတေပဵၼ် "လၢၼ်ႉဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉဢၼ်လဵဝ်" တႃႇလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ၊ ယွၼ်ႉၼၼ်လႄႈ ႁဝ်းၶွတ်ႇၽွတ်ႈဝႆႉ ပၢတ်ႉၵျႅတ်ႉ ဢၼ်ပႃးဝႆႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ ဢၼ်ပဵၼ် ၵူၼ်းပၢႆႈၽေးပၢႆးယူႇလီ၊ ဢၼ်လႆႈပၼ်တၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈတၢင်းၼမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
42	ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ လွင်ႈယူတ်းယႃပၢႆးယူႇလီ တီႈမိူင်းၶေႃးသတႃႇရိၵႃႇ (Costa Rica) ၼႆႉ လႆႈတႅၵ်ႈၵၼ်တင်း ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ လွင်ႈယူတ်းယႃပၢႆးယူႇလီ တီႈမိူင်းၶေႃးသတႃႇရိၵႃႇ (Costa Rica) လႄႈ ငိုၼ်းၸႂ်ႉၸၢႆႇ လွင်ႈယူတ်းယႃ တီႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ (United States) ၼႆယဝ်ႉ။
43	လွင်ႈယူတ်းယႃဢၼ်ၵမ်ႈၼမ်ႁဵတ်းလူၺ်ႈ ၵူၼ်းလႄႇပၢႆးယူႇလီ တီႈ Costa Rica။ ဢၼ်လႆႈႁူႉၸၵ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း တွၼ်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈယူတ်းယႃဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉ၊ လွင်ႈလႄႇပၢႆးယူႇလီ တီႈ Costa Rica လႆႈၽႄႈတိူၼ်းၵႂႃႇၸူး လၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈပၢႆးယူႇလီတၢင်ႇၸိူဝ်း၊ ပႃးၸဵမ်: လွင်ႈယူတ်းယႃတင်းမူတ်းလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ (botox၊ လွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၼိူဝ်ႉၼင်ၶိုၼ်း ၸႃႉၵႂႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ) လွင်ႈယူတ်းယႃဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတၢင်းပဵၼ်လႄႈ လွင်ႈယူတ်းယႃဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း Laparoscopic
44	ႁွင်ႈၵၢၼ် Medical Tours Costa Rica တိုၵ်ႉမီးဝႆႉတီႈ ႁူင်းယႃ လႄႈ ၶူးၸၢႆး ၶူၵ်ႉ (Cook) မီးလွင်ႈၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်မႃး 15 ပီႊသေ လႆႈဢွၼ်ႁူဝ် ႁွင်ႈၵၢၼ်ႁူင်းယႃ လႄႈ ႁွင်ႈၵၢၼ်ၵူၼ်းပဵၼ်ၵူႈမိူင်းမိူင်း လႆႈဢွၼ်ႁူဝ်မႃး 7 ပီႊသေ လႆႈႁဵတ်းၵၢၼ်ပၼ် ၵူၼ်းၸႂ်ႉယႃႈယႃၶဝ်လီလီ။
45	ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ Medical Tours Costa Rica ၸွႆႈထႅမ်ၵူၼ်းပဵၼ်ႁဵင်ပၢႆလႄႈ ပဵၼ်ၽူႈၶူင်ႊသၢင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ယႃႈယႃဢၼ်ၵႂႃႇတီႈ Costa Rica ၼၼ်ႉ Brad လႄႈ Bill Cook ပဵၼ်ၽူႈမီးတၢင်းႁၼ်ထိုင် ဢၼ်လႆႈႁၼ်လွင်ႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၼိူဝ်ၽႃ ၽွင်းတိုၵ်ႉဢွၼ်ႁူဝ် ႁွင်ႈၵၢၼ်ႁူမ်ႇလူမ်ႈၵူႈမိူင်းမိူင်း တွၼ်ႈတႃႇ ႁူင်းယႃဢၼ်သုင်သေပိူၼ်ႈလႄႈ မီးလွင်ႈၼပ်ႉယမ်သေပိူၼ်ႈ တီႈ Costa Rica ဢၼ်ပဵၼ် Clinica Biblica။
46	ၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ၵႃႈၸႂ်ႉၸၢႆႇ ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီ ၶိုၼ်ႈသုင်မႃးလႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီၵေႃႈ ယွမ်းလူင်းမႃးၼၼ်ႉ ပၢႆးဝူၼ်ႉ လွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်း လွင်ႈႁဵတ်းယႃႈယႃ လႄႈ လွင်ႈဢွၵ်ႇၶၢဝ်းတၢင်းၵေႃႈ မီးလွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသိပ်းပီႊပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ လႆႈႁၼ် လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၼႂ်းလွင်ႈပၼ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း ပၢႆးယူႇလီ တီႈၼႂ်းမိူင်း Costa Rica၊ ပိူင်လူင်မၼ်း ၼႂ်းလွင်ႈႁဵတ်းယႃႈယႃယႃႁႄႉၵင်ႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ် ႁၢင်ႈလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
47	ငဝ်ႈငုၼ်းပၢၼ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈ ၵေႃးသတႃႇရိၵႃႇ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်မီး တၢင်းမုင်ႈမွင်း တႃႇဢသၢၵ်ႈသုင်သုတ်း၊ 78.7 ပီႊ။ တူဝ်ၼပ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်သုင်သုတ်း ၼႂ်းၵႄႈမိူင်း Latin America တင်းမူတ်းလႄႈ မိူၼ်ၵၼ်တင်း ၸၼ်ႉဢၼ်မီးတီႈ မိူင်းၶၼေႇတႃႇလႄႈ သုင်လိူဝ်သေ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်လူၺ်ႈ ပီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
48	ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းသိပ်းပီႊပူၼ်ႉမႃးၼႆႉ၊ Costa Rica ၼႆႉ လႆႈၶိုပ်ႈၼႃႈမႃး တိူဝ်းလိူဝ်သေ ပဵၼ်တီႈယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈပႆၢးသႆၢႈလႄႈ လွင်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်း သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉၼၼ်ႉသေ လႆႈပဵၼ်မႃး မိူင်းဢၼ်ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ် လိူၵ်ႈဝႆႉ၊ ပိူင်လူင်မၼ်း လုၵ်ႉတီႈမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇလႄႈ မိူင်းၵၼေႇတႃႇမႃးယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ လႆႈႁႃလွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၽၢႆႇပၢႆးယူႇလီဢၼ်လီလႄႈ လွင်ႈယူတ်းယႃ ဢၼ်ၵႃႈၶၼ်ဢေႇလိူဝ်သေ မိူင်းၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
49	သီၼိူဝ်ႉၼင်ၼႆႉ ၸၢင်ႈမီးသီလၢႆလၢႆမဵဝ်း၊ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်သီၶၢဝ်၊ ဢမ်ႇမီးသီလိူင်၊ ဢမ်ႇမီးသီလိူင် တေႃႇထိုင် သီလမ် ဢမ်ႇၼၼ် သီလႅင်။ သီၼိူဝ်ႉၼင် ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ဢမ်ႇမိူၼ်ၵဝ်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈပဵၼ်ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ်၊ ယႃႈယႃလၢႆမဵဝ်း (တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း၊ ယႃႈယႃဢၼ်ပႃးထၢတ်ႈဝီႊတႃႊမိၼ်ႊၼမ်လၢႆၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၼိူဝ်ႉၼင် ပဵၼ်သီၶၢဝ်ႁိူဝ်ႈႁိူင်း) ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ယွၼ်ႉၵိၼ်တၢင်းၵိၼ်မၢင်မဵဝ်းၼႆယဝ်ႉ။
50	မိူဝ်ႈၼႆႉ ၵဝ်ၵိၼ်ၵႆႇ 3 ၵွၵ်း လႄႈ ၵႆႇလႅင် ၼိုင်ႈၵွၵ်း ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း 4 ၸူဝ်ႈမူင်း။ ပွၵ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်း ၵဝ်ၵိၼ်ၵႆႇၼႆႉ ပဵၼ်သီၶၢဝ်။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၵဝ်လႆႈမႆႈၸႂ်လႄႈ ၵိၼ်ၼမ်ႉ ၼမ်ၼႃႇလႄႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၼမ်ႉၼဵင်ႈ ၵဝ်ၶိုၼ်းပဵၼ်မိူၼ်ၵဝ်ႇ (သီၶၢဝ်လႅင်း) ယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်မႃး ပွၵ်ႈလဵဝ်ၵူၺ်း ဝၢႆးသေ ၵိၼ် ၵႃႇၾီႇဢႅၼ်ႇ တင်းမူတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ႁူဝ်ၶေႃႈဢၼ်ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်: ၵႃႇၾီႇ၊ လွင်ႈၵိၼ်ၵႆႇ၊ လွင်ႈၵိၼ်ၵႆႇ၊ ၵႃႇၾီႇဢႅၼ်ႇ။
51	ၽွင်းမိူဝ်ႈထတ်းတူၺ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽၢႆႇလဵပ်ႈႁဵၼ်းၶဝ် ၵူတ်ႇထတ်းတူၺ်း သီၼမ်ႉလႄႈ ၼမ်ႉၼၵ်းၼမ်ႉၼၵ်းမၼ်းယူႇယဝ်ႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်းထၢၼ် ဢၼ်တေၼႄပၼ်ဝႃႈ ၼႂ်းၼမ်ႉၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ ၶူဝ်းၶွင်သင်ၼႆယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်ၶေႃႈတွပ်ႇ ဢၼ်လႆႈမႃးတီႈ လွင်ႈထတ်းတူၺ်း ၶိူင်ႈထၢတ်ႈလႄႈ မၢႆႇၶရူဝ်ႇသွပ်ႉၾ်သေ ထတ်းသၢင်တူၺ်းၼႆ တေလႆႈႁူႉဝႃႈ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မီးဝႆႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်သင်ၼႆယဝ်ႉ။
52	ၵူၺ်းၵႃႈ ၶေႃႈမုၼ်းလမ်ႇလွင်ႈၶွင် ၼမ်ႉၼဵင်ႈၶူမ်ႁဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ သီမၼ်း၊ ၵိင်ႇမၼ်း၊ လႄႈ လွင်ႈဢၼ်ႁဝ်းလႆၶဝ်ႈမႃးၵႆႉၵႆႉၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈပၼ်ႁဝ်း တၢင်းႁၼ်ထိုင် လွင်ႈဢၼ်ပဵၼ်ယူႇၼႂ်းတူဝ်ႁဝ်း။ ၼမ်ႉၼဵင်ႈၶူမ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးတီႈတူဝ်ႁဝ်း၊ ၵမ်ႈၼမ်ပဵၼ်ၼမ်ႉ၊ ၼမ်ႉၵိူဝ် လႄႈ ၶိူင်ႈထၢတ်ႈဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ယူရီးယႃး လႄႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉယူရိၵတ်ႉ (uric acid) ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၼဵင်ႈၶူမ်ႁဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး မိူဝ်ႈၶဝ်ၸႅတ်ႈထွၼ် ထၢတ်ႈဢၼ်ဢမ်ႇလီ လႄႈ ၶူဝ်းၶွင်ဢမ်ႇလီတၢင်ႇၸိူဝ်း ဢွၵ်ႇမႃးတီႈလိူတ်ႈႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
53	ၵူၺ်းၵႃႈ ၼမ်ႉၼဵင်ႈၶူမ်ဢၼ်မီးသီလႅင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ မိူဝ်ႈမီးလိူတ်ႈဝႆႉၼႂ်းၼမ်ႉၼဵင်ႈၶူမ်ၼၼ်ႉလႄႈ ၸၢင်ႈပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်ၶွင်တၢင်းပဵၼ် ဢမ်ႇၼၼ် လွင်ႈယူပ်ႈယွမ်းၶွင် တွၼ်ႊတွၼ်ႊၼဵင်ႈၶူမ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇတၢင်ႇဢၼ်သမ်ႉပဵၼ် ၼမ်ႉၼဵင်ႈၶူမ်ဢၼ်မီးသီၶဵဝ် ဢမ်ႇၼၼ် သီၶဵဝ်လႅင် ဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်ၶွင် bilirubin ၼႂ်းၼမ်ႉၼဵင်ႈၶူမ် (တူၺ်းတီႈ တွၼ်ႈ လွင်ႈထတ်းသၢင်ထၢတ်ႈၶေးမီး) ။
54	သင်ဝႃႈ မၼ်းဢမ်ႇမီးသီသင်ၼႆ မၼ်းတေပဵၼ်ယွၼ်ႉဝႃႈ သူၵိၼ်ၼမ်ႉၼမ် ဢမ်ႇၼၼ် ၵိၼ်ယႃႈမဝ်းၵမ် ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ ယႃႈယႃဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉၼၵ်း၊ ဢၼ်ၸွႆႈႁႂ်ႈတူဝ်ၶိင်းသူ ဢွၵ်ႇၼမ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၼမ်ႉၼဵင်ႈ ဢၼ်လပ်းသိင်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ဢၼ်လပ်းသိင်ႇလႅင်လႅင်ၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႈပဵၼ်လၵ်းထၢၼ်ဝႃႈ သူဢမ်ႇမီးၼမ်ႉ လႄႈ လူဝ်ႇလႆႈၵိၼ်ၼမ်ႉထႅင်ႈၵမ်းလဵဝ်ၼႆယဝ်ႉ။
55	မၢႆမီႈဢၼ်လီဢၼ်ၼိူင်ႈတႄႉ ပဵၼ်ဝႃႈ ၼမ်ႉၼဵင်ႈဢၼ်လပ်းသိင်ႇၼၼ်ႉ လူဝ်ႇၵိၼ်ၼမ်ႉၼမ်လိူဝ်သေၼၼ်ႉလႄႈ သင်ဝႃႈ ၼမ်ႉၼဵင်ႈၶွင်သူ မီးသီတၢင်ႇဢၼ် လိူဝ်သေ သီၶၢဝ်ဢၼ်မီးသီလၢႆလၢႆဢၼ် (ဢၼ်ႁဝ်းတေၶဝ်ႈၵႂႃႇတီႈတႂ်ႈၼႆႉ) ၼၼ်ႉၸိုင် မၢင်လွင်ႈတေၸၢင်ႈပဵၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
56	မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၵူၼ်းႁဝ်းၼႆႉ မီးတၢင်းယၢမ်ႈ ဢၼ်လီ ဢၼ်ၼိူင်ႈ ဢၼ်တေၸၢင်ႈ ၸၢင်ႊႁူႉလႆႈ လွင်ႈပၢႆးယူႇလီႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
57	သင်ဝႃႈ ယႃၼိူဝ်ႉၵႆႇႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ယႃၼိူဝ်ႉၵႆႇႁဝ်းၼႆၸိုင် ယႃၼိူဝ်ႉၵႆႇႁဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ယႃၼိူဝ်ႉၵႆႇႁဝ်းၼႆယဝ်ႉ။
58	မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်လီလီတွၼ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းႁဝ်းၶဝ်တေ လႆႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈယိပ်းတၢင်းတိုဝ်း ၶိူင်ႈယိပ်းတၢင်းတိုဝ်း ဢၼ်မဝ်မၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
59	တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵႆႉပဵၼ်ၵမ်ႈၼမ်တွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈၶၢႆႉသဵၼ်ႈဢဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇ တီႈၵူၼ်းလူင်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉ လွင်ႈၸဵပ်းသႅပ်ႇဢဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၸပ်းတၢင်းပဵၼ် (တၢင်းပဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇ B လႄႈ C) ၊ ယႃႈမဝ်းၵမ်၊ တၢင်းပဵၼ်ဢဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇ ဢၼ်ႁဵတ်းႁ်ႂႈၶၢမ်ႇတူဝ်ၶိင်း၊ တၢင်းပဵၼ်ၵႅၼ်ႇသႃႇဢဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉ၊ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈတၢင်းပဵၼ် လႄႈ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈဢႃႇရူင်ႇ ဢၼ်လႆႈႁပ်ႉမႃးတီႈပီႈၼွင်ႉၵၼ်၊ ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႃး တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈတၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ပဵၼ်မႃးၵေႃႈမီး။ လွင်ႈႁူမ်ႈပွင်းထၢတ်ႈဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ursodeoxycholic လႄႈ corticosteroids တွၼ်ႈတႃႇတၢင်းပဵၼ်ဢဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇဢၼ်ႁဵတ်းႁ်ႂႈဢဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇဢၼ်ႁဵတ်းႁ်ႂႈၶၢမ်ႇတူဝ်ၶိင်း: လွင်ႈၸႅၵ်ႇပႅၵ်ႇပႅၵ်ႇပႅၵ်ႇပိူင်ႈဢၼ်ၸႅၵ်ႇပိူင်ႈၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းဝႆႉ
60	လွင်ႈၽိတ်းပိူင်ႈဢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃးၸွမ်းတူဝ် မိူဝ်ႈၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃးလႆႈၼၼ်ႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်သဵၼ်ႈလိူတ်ႈဢၼ်မီးလွင်ႈၵူဝ်ႊလီႊသတိတ်ႉ (cholestatic liver disease) ဢၼ်တေၸၢင်ႈယႃႉသၢႆၸႂ်လႆႈ (ဢၼ်ၵႆႉမီးၼႂ်းပၢၼ်လဵၵ်ႉ) လႄႈ တၢင်းပဵၼ်သဵၼ်ႈလိူတ်ႈဢၼ်ၶိုပ်ႈၼႃႈ (neurological disease) ဢၼ်တေပဵၼ်မႃးဝႆးလိုၼ်း ၼႂ်းပၢၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၼႂ်းပၢၼ်ၵူၼ်းလူင်။ လွင်ႈၼႄႁၢင်ႊၽၢႆႇသဵၼ်ႈလိူတ်ႈၼႆႉ ၵႆႉပႃးလၵ်းထၢၼ်ၶွင် လွင်ႈလူႉလႅဝ်သဵၼ်ႈလိူတ်ႈဢၼ်မီးလွင်ႈၶိုပ်ႈၼႃႈ (spastic paraparesis) ။ လွင်ႈထတ်းသၢင်လွင်ႈထတ်းသၢင်ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီတွၼ်ႈတႃႇ တၢင်းပဵၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈထတ်းသၢင်ၶွင် ထၢတ်ႈၶေႃးလၼီး (cholanoids) ၼႂ်းၼမ်ႉၼဵဝ် (bile acids လႄႈ bile alcohols) ၊ ဢၼ်ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်တေလႆႈမႃး လူၺ်ႈလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈဢၼ်မီးလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်းသဵၼ်ႈလိူတ်ႈတင်းၼမ် လူၺ်ႈလွင်ႈၸၢမ်းတူၺ်း electrospray ionization tandem mass spectrometry
61	တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် လႄႈ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ thyroid ၼၼ်ႉပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ဢၼ်ပႃးတၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် thyroid ၼၼ်ႉပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ဢၼ်လႆႈပဵၼ်မႃးတီႈ ၵူၼ်းပဵၼ်ဢၼ်မီးတၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် hepatitis ၼၼ်ႉမီးထိုင် 34% ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵွင်ႉၵၢႆႇၵၼ်တင်း ၵူၼ်းယိင်း၊ ၵူၼ်းထဝ်ႈလႄႈ ၵူၼ်းဢၼ်မီးတၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ၵူၼ်း (HLAs) ၵမ်ႈၽွင်ႈယဝ်ႉ။ တီႈၵူၼ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈၸိူဝ်ႉၽၼ်း၊ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် polyglandular autoimmune syndrome၊ ဢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉတီႈ thyroid ၼၼ်ႉၵေႃႈ တွင်ႉၶဝ်တေၸၢင်ႈလႆႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉဢၼ်ၼႆႉ ၼႄလၵ်းထၢၼ် လွင်ႈဢၼ်မီးလွင်ႈၵပ်းသိုပ်ႇၵၼ်ၼ်ႂးၵႄႈ လွင်ႈဢမ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ် ၼႂ်းလွၵ်းပိူင် thyroid လႄႈ တီႈၼႂ်းတွင်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
62	တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ ပရႃႇမီႇ (Primary biliary cirrhosis) ဢမ်ႇၼၼ် PBC ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇႁိုင်ဢမ်ႇၼၢၼ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လိူတ်ႈဢွၵ်ႇ ယွၵ်းယွၼ်ႈၵႂႃႇ ၼႂ်းလိူတ်ႈဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူတ်ႈဢွၵ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၼႂ်းလိူတ်ႈဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူတ်ႈဢွၵ်ႇၼႆႉ လတ်းၽၢၼ်ႇၵႂႃႇ ၼႂ်းလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ တေႃႇထိုင် ဢွၵ်းဢူၵ်းလဵၵ်ႉ၊ တီႈဢၼ်မၼ်း ၸွႆႈထႅမ် ထႅမ်ထၢတ်ႈဝီႇတႃႇမိၼ်ႇ လႄႈ ၼမ်ႉၼၵ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၵူၼ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် PBC ၼၼ်ႉ လိူတ်ႈဢွၵ်ႇၼႆႉ လႆႈလူႉလႅဝ် ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ် ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူတ်ႈဢွၵ်ႇၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လိူတ်ႈဢွၵ်ႇ ၵိုတ်းဝႆႉ ၼႂ်းလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ၊ တီႈဢၼ် လွင်ႈမၢတ်ႇၸဵပ်းမႃးလွႆးလွႆးၼၼ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လိူတ်ႈဢွၵ်ႇ ယွၵ်းယွၵ်းယွၵ်းၵႂႃႇလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မီးလွင်ႈ ယွၵ်းယွၵ်းယွၵ်း တီႈဢူၵ်းဢူပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပေႃးတၢင်းပဵၼ် ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးလွႆးလွႆးလႄႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ ယွၵ်းယ
63	Hepatitis B လႄႈ C, ယႃႈမဝ်းၵမ်, တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ (hemochromatosis) လႄႈ တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ (biliary cirrhosis) ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ (primary biliary cirrhosis) ၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်သဵၼ်ႈလိူတ်ႈ (liver cancer) ။ တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ (cirrhosis) ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ (hepatitis C) ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ (hepatocellular carcinoma) ၼႂ်းမိူင်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ။ တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ (biliary cirrhosis) ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈတၢင်းပဵၼ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ (primary biliary biliary cirrhosis) ၼႆႉ မီးထိုင် 95% ၼႂ်းၵူၼ်းပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ (primary biliary biliary cirrhosis (PBC)) ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈၼၢင်းယိင်း၊ ၵမ်ႈၼမ်မီးဢႃႇ ဢႃႇယုမွၵ်ႈ 50 ပီႊယဝ်ႉ။ တီႈၵူၼ်းမီးတၢင်းပဵၼ်ၶႆႈ
64	လွင်ႈဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇၶွင် peroxisome biogenesis လႄႈ peroxisomal Î2-oxidation ဢၼ်တုမ်ႉတိူဝ်ႉ လွင်ႈႁူမ်ႈလေႃး ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ bile ၼၼ်ႉတေလႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း လွင်ႈထတ်းသၢင်လူၺ်ႈ Ferdinandusse et al. တၢင်းႁၼ်ထိုင် neurological ၼႆႉၵႆႉမီးလၵ်းထၢၼ်ၶွင် လွင်ႈလူႉလႅဝ် neurone motor upper (spastic paraparesis) ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈထတ်းသၢင်လွင်ႈထတ်းသၢင်ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီတွၼ်ႈတႃႇ လွင်ႈဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇတင်းၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈထတ်းသၢင်ၶွင် urine cholanoids (bile acids လႄႈ bile alcohols) ၊ ဢၼ်ၼႆႉၵမ်ႈၼမ်တေႃႈလဵဝ်လႆႈမႃးလူၺ်ႈ electrospray ionization tandem mass spectrometry ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
65	တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ဢွၵ်းဢေႃလႄႈ ဢဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇၼႆႉ ၵႆႉၵႆႉပႃးဝႆႉ လၵ်းထၢၼ်ၶွင် လွင်ႈလူႉလႅဝ် ဢဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇၽၢႆႇၼိူဝ် (spastic paraparesis) ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈထတ်းသၢင်ႈဢၼ်မီးၽွၼ်းလီလိူဝ်ပိူၼ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ တၢင်းပဵၼ်တၢင်းၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈထတ်းသၢင် ၶူဝ်းလေႃးၼီးယႃး (bile acids လႄႈ bile alcohols) ဢၼ်ၸႅတ်ႈတူၺ်း၊ ဢၼ်ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်တေပဵၼ်မႃး လူၺ်ႈ လွၵ်းလၢႆး electrospray ionization tandem mass spectrometry ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ဢွၵ်းဢေႃလႄႈ ဢဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇၼႆႉ ၵႆႉၵႆႉပႃးဝႆႉ လၵ်းထၢၼ်ၶွင် လွင်ႈလူႉလႅဝ် ဢဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇၽၢႆႇၼိူဝ် (spastic paraparesis) ၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈထတ်းသၢင်ဢၼ်မီးၽွၼ်းလီလိူဝ်ပိူၼ်ႈ တွၼ်ႈတႃႇ တၢင်းပဵၼ်တၢင်းၼမ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈထတ်းသၢင် ၶူဝ်းလေႃးၼီးယႃး (bile acids လႄႈ bile alcohols) ဢၼ်ၸႅတ်ႈတူၺ်း၊ ဢၼ်ၼႆႉ ၵမ်ႈၼမ်တေပဵၼ်မႃး လူၺ်ႈ လွၵ်းလၢႆး electrospray ionization tandem mass spectrometry ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
66	တၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈႁႄႉၵင်ႈႁင်းၶေႃ (Autoimmune Hepatitis) ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈ ဢၼ်ၶိူင်ႈၵႅတ်ႇၵင်ႈတူဝ်ၶိင်း (immune system) ၶွင်တူဝ်ၶိင်း ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သႄး (လ်) လိူတ်ႈႁင်းၶေႃ (liver cells) လႆႈလူႉလႅဝ် လူၺ်ႈဢမ်ႇႁူႉလွင်ႈတၢင်း PubMed Health Glossary (ငဝ်ႈငႃႇ: NIH-National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases) လွင်ႈႁူမ်ႈလေႃးထၢတ်ႈ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ ursodeoxycholic လႄႈ corticosteroids တွၼ်ႈတႃႇ တၢင်းပဵၼ်လိူတ်ႈႁင်းၶေႃ (biliary cirrhosis) ပေႃႇလိူတ်ႈဢၼ်မီးလွင်လွင်ပဵၼ်လိူတ်ႈႁင်းၶေႃ (autoimmune hepatitis): လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄ ၶေႃႈထတ်းသၢင် ၶေႃႈထတ်းသၢင် ၶေႃႈထတ်းသၢင် ၶေႃႈထတ်းသၢင် RCTs ဢၼ်တႅၵ်ႈၼိူင်း လွင်ႈယူတ်းယႃ ဢၼ်ႁူမ်ႈလေႃး UDCA လႄႈ corticosteroids တင်း UDCA monotherapy။
67	1 ယိူၼ်ႉၶေႃး (pruritus) 2 ယိူၼ်ႉၶေႃးၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်ႉၶၼႃႇပိူင်လူင်ၶွင် တၢင်းပဵၼ်ၶေႃးလေႇသတိတ်ႉ လႄႈ ထၢင်ႇဝႃႈပဵၼ်ယွၼ်ႉ လွင်ႈတုမ်ႉတိူဝ်ႉၵၼ်ၶွင် ဢႅတ်ႉသိတ်ႉသ်ဢၼ်မီးၼႂ်းလိူတ်ႈဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ ဢဵၼ်ဢႃႇရူင်ႇဢၼ်ပဵၼ်ဢႅတ်ႉသိတ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅပ်ႉဢႅ
68	Primary Biliary Cirrhosis (PBC) တေႃႇထိုင် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 95 ၼႂ်းၵူၼ်းပဵၼ် primary biliary cirrhosis (PBC) ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈ ၼၢင်းယိင်း၊ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် မီးဢႃႇယုမွၵ်ႈ 50. ၼႂ်းၵူၼ်းမီး PBC ၼၼ်ႉ ႁႅင်းၶၢမ်ႇတူဝ်ၶဝ် ယိုဝ်း လႄႈ ယႃႉပႅတ်ႈ သႄးလ် ဢၼ်မီးၼႂ်း ဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်လိူတ်ႈဢဵၼ်ဢဵၼ်ဢ
69	ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ၶႂ်ႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ တႃႇတေတႅပ်းတတ်းဝႃႈ ပီမႂ်ႇတေတႄႇမိူဝ်ႈလႂ်ၼႆ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၶဝ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ပီမႂ်ႇတႄႇၸဝ်ႉသေပိူၼ်ႈ၊ ၵႆႉၵႆႉၸဝ်ႉလိူဝ်သေ ၽွင်းႁၢင်လိူၼ်ၸဵင်ၼႆယဝ်ႉ။ တီႈတေႉမၼ်း လွင်ႈၼႆႉ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း ဢၼ် Talmud တႅမ်ႈမွၵ်ႇဝႆႉဝႃႈ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ် Sanhedrin ၶဝ်ၵႆႉႁဵတ်းၼႆယဝ်ႉ။
70	ၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၶၢဝ်းယၢမ်း မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ၼႂ်းမိူင်းဢိတ်ႉသရေးၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈတႅပ်းတတ်းလႆႈဝႃႈ တေတႄႇပီမႂ်ႇမိူဝ်ႈလႂ် တႃႇတေတႅပ်းတတ်းလႆႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ပွႆးပီၵွၼ်းၶမ်းလႄႈ ဝၼ်းထီႉသင်ႇၶရဵတ်ႈ။
71	မၢၵ်ႇဢိတ်ႇ (Hordeum vulgare L.) ၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းပဵၼ်မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ဢၼ်လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းဢၼ်ၼိူင်ႈသေ တေႃႈလဵဝ် လႆႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼမ်ဝႆႉယူႇယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇဢိတ်ႇၼႆႉ ပဵၼ်မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တီႈၼႂ်းလွင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉ တိပႅတ်ႉသေ လႆႈထုၵ်ႇ ၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ် ၵိၼ်ၼမ်ဝႆႉ တီႈယူးရူပ်ႉ မိူဝ်ႈၵၢပ်ႈပၢၼ်ၵၢင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇဢိတ်ႇၼႆႉၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၶိူင်ႈၵိၼ်ယႅမ်ႉတူဝ်သတ်း၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ငဝ်ႈတိုၼ်းၶွင် ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ မၢၵ်ႇဢိတ်ႇၸၢၵ်ႈ လႄႈ ၼမ်ႉမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇမၢၵ်ႇဢိတ်ႇ
72	လွင်ႈၶုတ်းၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၼႆႉ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပီမႂ်ႇတေတႄႇလႆႈ ၼႂ်းလိူၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်တေထိုင်မႃး (ဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပီၵဝ်ႇမီးလိူၼ်ထူၼ်ႈ 13) ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၶုတ်းၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၼႆႉ တေဢမ်ႇၸၢင်ႈ တႅပ်းတတ်းလႆႈဝႃႈ လိူၼ်မႂ်ႇ ဢၼ်တေတႄႇလႆႈ ၼႂ်းပီမႂ်ႇၼႆႉ။
73	မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ ၵၢပ်ႈပၢၼ် ၵူၼ်း မဵဝ်း ဢိသရေး၊ ၶၢဝ်းၵဵပ်း ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၼႆႉ တႄႇဢဝ် လိူၼ် ဢေႇပရႄႇ တေႃႇထိုင် လိူၼ် ၼူဝ်ႊဝႅမ်ႊၿိူဝ်ႊ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းၵဵပ်း ၶဝ်ႈၵၢပ်ႇၼႆႉ ၸႅၵ်ႇပဵၼ် သၢမ် ၶၢဝ်းလႄႈ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉလူင် သၢမ်မဵဝ်း၊ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ၶၢဝ်းမႆႈ၊ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ၶၢဝ်းမႆႈ လႄႈ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ၶၢဝ်းမႆႈ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
74	မၢၵ်ႇဢိတ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ လွင်ႈၵတ်းမႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇဢိတ်ႇၸႃႇ (Triticum aestivum) ၊ မၢၵ်ႇဢိတ်ႇၸႃႇ (Secale cereale) ဢမ်ႇၼၼ် မၢၵ်ႇဢိတ်ႇၸႃႇ (Triticosecale Wittm. ex A. Camus) ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸၢင်ႈၽုၵ်ႇလႆႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းမႆႈ တီႈၼႃႈလိၼ်ဢၼ်မီးလူမ်းမႆႈ တီႈမိူင်း ဢေႃးသထရေးလီးယႃး လႄႈ မိူင်းဢိင်ႇၵလၢၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇဢိတ်ႇၸႃႇၼႆႉ ၽုၵ်ႇလႆႈ ၶၢဝ်းယၢမ်းတိုၵ်ႉ လႄႈ ယိူၼ်ႉၶၢမ်ႇလႆႈ လွင်ႈႁႅင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
75	"မၢၵ်ႇဢိတ်ႇၼႆႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃးဝႆးလိူဝ်မၢၵ်ႇဢိတ်ႇလႄႈ ၸွမ်းၼင်ႇပပ်ႉၵႅမ်မိုဝ်း Gezer Manual ၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈထုၵ်ႇၶုတ်းဝႆႉၼႂ်းၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈထူၼ်ႈႁူၵ်း၊ yrh qsr wkl (ဝၢႆးလိူၼ် ဢေႇပရႄႇ တေႃႇထိုင်ဝၢႆးလိူၼ်မေႇ) "- (ၼႃႈလိၵ်ႈ 88; တူၺ်းပႃးၽႅၼ်ႇလိၼ် ဢၼ်မီးတီႈၼႃႈလိၵ်ႈ 37 ၶွင်ပပ်ႉ Borowski၊ ဢၼ်ၼႄဝႆႉတီႈတႂ်ႈၼႆႉ) ။
76	လွင်ႈဢၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်း ၵျူးၶဝ် ဢမ်ႇမီး လွင်ႈယုမ်ႇယမ် ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်တင်း ၵူၼ်းၶိူဝ်း ၵရိၵ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ် ဢမ်ႇထုၵ်ႇမႅၼ်ႈတႄႉတႄႉ။
77	မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉၼႆႉ ၵႆႉၽုၵ်ႇမိူဝ်ႈၽွင်းႁၢင်လိူၼ်သႅပ်ႉထႅမ်ႊၿိူဝ်ႊ၊ ဝၢႆးသေၾူၼ်တူၵ်းၸဝ်ႉယဝ်ႉလႄႈ လွင်ႈၶုတ်းမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်တီႈဢၼ်ၸဝ်ႉလိူဝ် လွင်ႈၶုတ်းမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ (ဢွၵ်ႇၶေႃႈထိ 9၊31) ၊ တႄႇႁိမ်းဝဵင်းၵျီးရိၶူဝ် မိူဝ်ႈလိူၼ်ဢေႊပရိူဝ်ႊလ် ဢမ်ႇၼၼ် မၢတ်ႉၶျ်ၵူၺ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တီႈမိူင်းလွႆ Palestine ၼႆႉ မၼ်းဢမ်ႇယဝ်ႉတူဝ်ႈလီလီ တေႃႇထိုင်လိူၼ်မေႇ ဢမ်ႇၼၼ် ႁူဝ်လိူၼ်ၵျုၼ်ႇ။
78	ပႅင်ႇတိၵုတ်ႉ၊ ဢၼ်ၸမ်တေသုတ်းသဵင်ႈ ၶၢဝ်းမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃး တၢင်းလူႇ ၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ လႄႈ ၶဝ်ႈမုၼ်း (ဢေႃးၵၢတ်ႉ 16-17) ပႅင်ႇတိၵုတ်ႉၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈ "ပွႆးမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ" (ဢေႃးၵၢတ်ႉ 23:16) ၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပိူၵ်ႇလႄႈ ၶဝ်ႈပိူၵ်ႇၼႆႉ လႆႈၽုၵ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းၶၢဝ်းမႆႈသေ ပေႃးထိုင် ၶၢဝ်းမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉယဝ်ႉ ၸင်ႇၽုၵ်ႇလႆႈယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပိူၵ်ႇၼႆႉ ၽုၵ်ႇလႆႈဝႆးဝႆးသေ တေၸဵဝ်းလႆႈ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉဝႆးဝႆးယဝ်ႉ။ ၶဝ်ႈပိူၵ်ႇ ဢၼ်လႆႈလူႇ မိူဝ်ႈၽွင်း ပွႆးမၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး တဝ်ႈၼမ်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၶဝ်ႈပိူၵ်ႇယဝ်ႉ။
79	ၵူၺ်းၵႃႊ မီးတၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ႁၢဝ်ႈႁႅင်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵၼ်တၢင်းပဵၼ် တီႈၽၢႆႇသၢႆႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈၶႅၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၸိူဝ်းၼႆႉတေၶဝ်ႈပႃး pneumothorax, pancreatitis, လႄႈ လွင်ႈၸႅၵ်ႇၽႄဢႅဝ်ႇရတႃး ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ။ မၼ်းၸၢင်ႊပဵၼ် လွင်ႈဢမ်ႇသၢင်ႇထုၵ်ႇ တီႈၵွၵ်းၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈ၊ မၢၵ်ႇႁိၼ် တီႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ၊ ဢမ်ႇၼၼ် pericarditis (တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်မီးႁွႆးၼႂ်းၸႂ်) ။
80	တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇတၼ်ၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇတၼ် ဢၼ်တိူဝ်ႉတီႈပွတ်ႇတၼ်သေ ၸၢင်ႈပဵၼ်မႃးလႆႈ လူၺ်ႈလွင်ႈၵိၼ်တၢင်းၵိၼ် ဢၼ်မီးၼမ်ႉမၼ်းၼမ်ၼမ်ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ တၢင်းပဵၼ်ပွတ်ႇတၼ် ၽၢႆႇသၢႆႉၼႆႉ ပဵၼ်ယွၼ်ႉ လွင်ႈၸဵပ်းၵႅၼ်ႇ တီႈသဵၼ်ႈလိူတ်ႈဢႅဝ်ႇထရီႇ ဢႅမ်ႇထမ်ႇမႃႇ (abdominal aorta) ၼႆၸိုင် ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ မီးလွင်ႈႁူမ်ႇငမ်းလႆႈၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ လွင်ႈလူႉတၢႆယွၼ်ႉ လွင်ႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇၼႂ်းတူဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်ၽေးၶဵၼ်လူင် ၼႂ်းငဝ်းလၢႆးၼႆႉယဝ်ႉ။
81	လွင်ႈဢၼ်မီးတီႈၽၢႆႇသၢႆႉတူဝ်ၶိင်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢီႈသင်? လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ႁဵတ်းႁ်ႂႈမီးတၢင်းယၢပ်ႇၸ်ႂ ၽၢႆႇတႂ်ႈ ၶူၼ်ပဵမ်ႉၽၢႆႇသၢႆႉ။ လွင်ႈတၢင်းဢၼ်ၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ ဢၼ်ႁဵတ်းႁ်ႂႈႁဝ်းတေလႆႈမီးတၢင်းယၢပ်ႇၸ်ႂ ၽၢႆႇတႂ်ႈ ၶူၼ်ပဵမ်ႉၽၢႆႇသၢႆႉႁဝ်းၼၼ်ႉ မီးၼင်ႇၽၢႆႇတႂ်ႈၼႆႉယဝ်ႉ။
82	ပေႃးၶႂ်ႈႁူႉလွင်ႈ သဵၼ်ႈဢၢင်ႇၵၢၼ်းၼႆ တူၺ်းတီႈ Rib ၼၼ်ႉၶႃႈလႄႈ။ ပေႃးၶႂ်ႈႁူႉလွင်ႈ သဵၼ်ႈဢၢင်ႇၵၢၼ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းတၢင်းၵိၼ်ၼႆ တူၺ်းတီႈ Rib (တၢင်းၵိၼ်) ၼၼ်ႉၶႃႈလႄႈ။ ပေႃးၶႂ်ႈႁူႉလွင်ႈ သဵၼ်ႈဢၢင်ႇၵၢၼ်း ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းတၢင်းၵိၼ်ၼႆ တူၺ်းတီႈ Rib (တၢင်းၵိၼ်) ၼၼ်ႉၶႃႈလႄႈ။ သဵၼ်ႈဢၢင်ႇၵၢၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈဢၢင်ႇၵၢၼ်း ဢၼ်မီးၼႂ်းၵွင်းဢၢင်ႇၵၢၼ်း တူဝ်မီးလုပ်ႇသၼ်လင်တင်းသဵင်ႈ လိူဝ်သေ တူဝ်မီးလုပ်ႇသၼ်လင် လမ်ပရီႇ (lamprey) လႄႈ တူဝ်မီးလုပ်ႇသၼ်လင် ပႃ (frog) ၼၼ်ႉၶႃႈလႄႈ။ မၼ်းပဵၼ်သဵၼ်ႈဢၢင်ႇၵၢၼ်း ဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈဢၢင်ႇၵၢၼ်း၊ သဵၼ်ႈဢၢင်ႇၵၢၼ်း လႄႈ သဵၼ်ႈဢၢင်ႇၵၢၼ်းၶူႈၼင် (sternum) သေ မၼ်းၵိုတ်းဝႆႉဝႆႉ ႁွတ်ႇၸႂ်လႄႈ တွင်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
83	သင်ဝႃႈ သဵၼ်ႈသၢႆပၢႆၽၢႆႇတႂ်ႈ ၽၢႆႇၶႂႃ ၶူၼ်ပၢႆပၢႆၶွၼ်ၶႂႃ လႆႈတိူဝ်ႉၸပ်း ယွၼ်ႉတၢင်းၸဵပ်းမၢတ်ႇၼႆ ၸၢင်ႈမီးတၢင်းၸဵပ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၽၢႆႇတႂ်ႈ ၶူၼ်ပၢႆၶွၼ်ၶႂႃ၊ သင်ဝႃႈ တၢင်းၸဵပ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်းလိူဝ်မႃး မိူဝ်ႈႁဝ်းၶတ်းၸႂ် တႃႇတေယိပ်းတူဝ်ၶိင်းႁဝ်းၼႆ ထုၵ်ႇလီၵူတ်ႇထတ်း X-ray တႃႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈမၢတ်ႇၸဵပ်း တီႈသဵၼ်ႈသၢႆပၢႆၶွၼ်ၶႂႃ။
84	ဢၢင်ႇၵႃႇဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢၢင်ႇၵႃႇႁူဝ်ၸႂ်လႄႈ ဢၢင်ႇၵႃႇလိူတ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈထုၵ်ႇၵႅတ်ႇၶႄဝႆႉလူၺ်ႈ ဢၢင်ႇၵႃႇပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆပၢႆ
85	ဢၢင်ႇၵႃႇဢၼ်မီးဝႆႉၼႂ်း ၶူင်ႉၶၢပ်ႈၶဵဝ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် တွင်ႉလႄႈ ႁူဝ်ၸႂ်ၵူၺ်း၊ တွင်ႉဢၼ်ၼိူင်ႈၼႆႉ မီးဝႆႉၽၢႆႇတႂ်ႈ ၶူင်ႉၶဵဝ်ႈၽၢႆႇသၢႆႉလႄႈ ႁူဝ်ၸႂ်ၵေႃႈ မီးဝႆႉတီႈၼႆႈယဝ်ႉ။ ဢၢင်ႇၵႃႇတၢင်ႇဢၼ် ဢၼ်တေလႆႈသွၵ်ႈႁႃၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ် ဢၢင်ႇၵႃႇၶဵဝ်ႈ ဢၼ်ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လွင်ႈသုတ်ႇၼူမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵူၼ်း 4 ၵေႃႉ ႁၼ်ဝႃႈ ဢၼ်ၼႆႉ မီးၽွၼ်းလီတႄႉတႄႉ။
86	ၵမ်ႈပႃႈၼမ်တႄႉ၊ သူတေလႆႈငိၼ်းဝႃႈ တၢင်းၶႆႈတၢင်းပဵၼ်ၼႆႉ လုၵ်ႉမႃးတီႈၽၢႆႇၼိူဝ် ၽၢႆႇသၢႆႉ ဢူၼ်ႈသူသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇၸူး ၽၢႆႇသၢႆႉ ၶႅၼ်ၶေႃးသူၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸဵပ်းၸႂ် တီႈၵွၵ်းဢူၼ်ႈ - မီးလွင်ႈပဵၼ်လႆႈ ဢၼ်ၵွၵ်းဢူၼ်ႈသူ လႆႈတႅၵ်ႇယၢႆႈဝႆႉ ယွၼ်ႉလွင်ႈတၢင်းတၢင်းၼမ်လႄႈ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၵွၵ်းဢူၼ်ႈၽၢႆႇသၢႆႉ မၢၵ်ႇႁိၼ်မၢတ်ႇၸဵပ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
87	သဵၼ်ႈသၢႆၼိူဝ်ႉၼင်ဢၼ်ၼိုင်ႈၼႆႉ မီးႁူဝ်၊ ၶေႃးလႄႈ ႁူးသေ ဢဝ်မၢႆလပ်ႉဝႆႉ တင်ႈတႄႇၼိူဝ် တေႃႇထိုင်တႂ်ႈ။ ႁူဝ်သဵၼ်ႈသၢႆၼိူဝ်ႉၼင်ၼႆႉ ပဵၼ်တီႈသုတ်း ဢၼ်ၸမ်သုတ်း တီႈသဵၼ်ႈသၢႆၼိူဝ်ႉၼင်သေ မၼ်းၸပ်းၵၼ်ဝႆႉ။ မၼ်းမီးႁွႆးၼင်ဢၼ်မိူၼ်ၼင်ႇ သဵၼ်ႈသၢႆၼိူဝ်ႉၼင်သေ ဢဝ်ႁွႆးၼင်ၽႃသေ ၸႅၵ်ႇဝႆႉ သွင်ၽၢႆႇ။
88	လွင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၼႆႉ မီးလွင်ႈယူတ်းယႃဢၼ်ငၢႆႈငၢႆႈယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၼ်းမီးလွင်ႈပဵၼ်လႆႈဝႃႈ ၵႅတ်ႉသ် (Gas) တေၸပ်းၼႂ်းဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇၼႆၵေႃႈမီးယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႃးႁၢဝ်ႈႁႅင်းသေ ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ (Acid Reflux) လႄႈ ဢမ်ႇလူဝ်ႇၸႂ်ႉယႃႈယႃတႃႇၵႄႈလိတ်ႈမၼ်း။ တၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ၸဵပ်းႁၢဝ်ႈႁႅင်း ၽၢႆႇသၢႆႉ ၽၢႆႇတႂ်ႈၶႅၼ်ၼၼ်ႉ တေၸၢင်ႈပဵၼ်မႃး ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ်ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ costochondritis ၼႆယဝ်ႉ။
89	1 ၶွမ်ႇပၼီႇ ၵႃႉၶၢႆ ၵေႃႇၵရိတ်ႉ တႄႇၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပီႊ 1981 Wheeler Services, Inc လႆႈၵုမ်းထိင်း ၶူင်းၵၢၼ် ၵႃႉၶၢႆ ၵေႃႇၵရိတ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ႁွင်ႈၵၢၼ် ပၢႆးယႃႈယႃ၊ ႁူင်းၸၢၵ်ႈ ၵႃး၊ ႁွင်ႈၵၢၼ် ၵႃႉၶၢႆ၊ ႁွင်ႈၵၢၼ် ၵႃႉၶၢႆလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉ၊ ႁူင်းႁဵၼ်း၊ ႁူင်းၸၢၵ်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ၊ ႁူင်းႁႅမ်း၊ ၵျွင်းၶရိတ်ႉ၊ ၼႃႈလိၼ် ၸိူဝ်းဢၼ်ႁဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈပႃးဝႆႉ မိူင်းၵျေႃႇၵျီႇယႃႇ၊ ဢႃႇလႃႇပႃႇမႃႇ၊ ၵႃႇရီႇလႃႇၼီႇႁွင်ႇ လႄႈ ၵႃႇရီႇလႃႇၼီႇၸၢၼ်း။
90	Lendmark Financial Services, LLC Steve လႆႈႁပ်ႉပုၼ်ႈၽွၼ်းပဵၼ် Chief Credit Officer ၶွင် Lendmark Financial Services, LLC မိူဝ်ႈလိူၼ် January ပီႊ 2016 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ Steve ပဵၼ်ၽူႈၵုမ်းထိင်း ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉလွင်ႈငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် လႄႈ ၸတ်းၵၢၼ် လွင်ႈငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် ၶၢဝ်းပွတ်း လႄႈ ၶၢဝ်းယၢဝ်း တွၼ်ႈတႃႇ Lendmark ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
91	Wheeler Services, Inc. ၼႆႉပဵၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ၼႂ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ၶိူင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ငဝ်ႈငုၼ်း၊ ၶႅပ်းမၢၵ်ႇႁိၼ်၊ ၶဵင်ႇၽၢႆသုင်၊ ၽႃၵႅတ်ႇၶႄ၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းသုင်၊ ၶူဝ်းၼုင်ႈတၢင်းသုင်၊ ၶူဝ်လႆ၊ လႄႈ ၶိူင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၼမ်ႉၽူၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ လွင်ႈၽႄၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ၼႃႈလိၼ်ၵႃႉၶၢႆလႄႈ ႁိူၼ်းယေးၼႆႉ တႄႇႁဵတ်းၵၢၼ်မႃး ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ပီ 1981 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
92	Dr. Wheeler လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶူးတီႈ Latvian Med Academy, Riga, Latvia (fn: 594 01) မိူဝ်ႈပီႊ 1977 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်တီႈ Crisfield, MD လႄႈ 1 ဢွင်ႈတီႈတၢင်ႇဢၼ်သေ မီးလွင်ႈၶိုၵ်ႉတွၼ်းတီႈ ပၢႆးယႃႈယႃလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Dr. Wheeler လႆႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း ႁူင်းယႃလူင် Atlantic General Hospital, McCready Foundation လႄႈ Peninsula Regional Medical Center ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
93	မီးတူဝ်ထူပ်းမႃး 20 ပီႊလိူဝ်လိူဝ်လိူဝ် ၼႂ်းႁူင်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး၊ Steve မီးတၢင်းႁူႉၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင် ၼႂ်းလွင်ႈၸတ်းၵၢၼ် ၽေးၵိုင်ႉၵၢင်ႉ ၵုင်ႇမုၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း လႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းပၵ်းပိူင်၊ လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၽေးၵၢၼ် လႄႈ လွင်ႈမၵ်းမၼ်ႈ လႄႈ လွၵ်းလၢႆးၵမ်ႉထႅမ်ငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်။
94	Steve Wheeler ၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၽၢႆႇငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် တွၼ်ႈတႃႇ Lendmark Financial Services, LLC မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး ဢမ်ႇႁိုင်ၼႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးသူၼ်ၸႂ် ၶႂ်ႈႁူႉလွင်ႈ Steve Wheeler ၼႆၸိုင် ၼဵၵ်းတီႈၼႆႉလႄႈ။
95	ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ Dr. Wheeler's Education & Training ႁူင်းႁဵၼ်းပၢႆးယႃႈယႃ Latvian Med Academy, Riga, Latvia (fn: 594 01); ယဝ်ႉၸၼ်ႉ 1977
96	မၼ်းယိပ်းဝႆႉ ၸၼ်ႉ Bachelor of Arts ၼႂ်း American Legal and Constitutional History တီႈၸၼ်ႉၸွမ် Minnesota တီႈဢၼ်မၼ်းပဵၼ် ၽူႈၶဝ်ႈၸုမ်း Phi Beta Kappa ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Steve ၼႆႉပဵၼ်ၽူႈႁတ်းႁၢၼ် ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ လႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းဢမေႇရိၵၢၼ်ႇ Reserves ၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးလွင်ႈဢၢမ်းၼၢတ်ႈယူႇယဝ်ႉ။ Lendmark Financial Services, LLC။ Steve ၼႆႉ လႆႈထုၵ်ႇလိူၵ်ႈပဵၼ် ၽူႈမီးပုၼ်ႈၽွၼ်း ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် တီႈ Lendmark Financial Services, LLC မိူဝ်ႈလိူၼ် January ပီႊ 2016 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႃႈၵၢၼ်မၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ မၼ်းတူၺ်းထိုင်ၼိူဝ် ပၢႆးဝူၼ်ႉၶပ်ႉလွင်ႈငိုၼ်းၵွင်ၵၢင် လႄႈ ၸတ်းၵၢၼ် လွင်ႈလၵ်းၵၢၼ်လွင်ႈငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်ၶၢဝ်းပွတ်းလႄႈၶၢဝ်းယၢဝ်း တွၼ်ႈတႃႇ Lendmark ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
97	Dr. Wheeler's Accepted Insurance. ၶႅၼ်းတေႃႈ ၵူတ်ႇထတ်း ၶေႃႈမုၼ်း လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ တီႈႁွင်ႈၵၢၼ် မေႃယႃ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ယွၼ်ႉဝႃႈ မၼ်းလႅၵ်ႈလၢႆႈၵႆႉ။ ဢမ်ႇမီး; Dr.
98	Wheeler Services ၼႆႉ မီးလၵ်းမၼ်ႈဝႆႉတီႈ Georgia, Alabama, North Carolina, South Carolina, လႄႈ Tennessee ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ Wheeler Services, Inc. ၼႆႉ ပဵၼ်ၶွမ်ႇပၼီႇ ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ၼႂ်းလွင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၶိူင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ ၵႅၼ်ႇထီႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ငဝ်ႈငုၼ်း၊ ၶႅပ်းမၢၵ်ႇႁိၼ်၊ ၶဵင်ႇၽိဝ်သုင်၊ ၽႃဢၼ်ၵႅတ်ႇၶႄ၊ ၶဵင်ႇၽိဝ်သုင်၊ ၶဵင်ႇၽိဝ်ႁိၼ်၊ ၶဵင်ႇၽိဝ်ႁိၼ်၊ ၶဵင်ႇၽိဝ်ၶူဝ် လႄႈ ၶိူင်ႈၵေႃႇသၢင်ႈ လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၼမ်ႉၽူၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။
99	(1841 - 1904) ဢၼ်သၢၼ်ၶတ်းၵၼ်တင်းပိုၼ်းၵႅပ်ႈ၊ Antonín Dvořák (September 8, 1841 - May 1, 1904) ဢမ်ႇၵိူတ်ႇမႃးၼႂ်းလွင်ႈၵွတ်းၽၢၼ်။ ပေႃႈမၼ်းပဵၼ်ၽူႈမီးလၢၼ်ႉၶဝ်ႈၽၵ်း လႄႈ ၽူႈၶၢႆၶဝ်ႈၽၵ်း၊ ဢိၵ်ႇပႃးၽူႈႁွင်ႉၽဵင်းၵႂၢမ်းၵေႃႉႁၵ်ႉ။ ပေႃႈမၼ်းဢမ်ႇၵႃး ဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶၢမ်ႈပူၼ်ႉ ၼႂ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း လွင်ႈၶတ်းၸႂ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ပၢႆးမွၼ်း၊ မၼ်းလႄႈမေးမၼ်း တိုၵ်းသူၼ်းလုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းလီလီ။

End of preview. Expand in Data Studio

No dataset card yet

Downloads last month: 4

Size of downloaded dataset files:

216 MB

Size of the auto-converted Parquet files:

32 MB

Number of rows:

107,433