Datasets:
urjinchimed
/
hiid

Dataset card Data Studio Files
xet
Community
1
text
stringlengths
178
1.53k
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Гандантэгчэнлин хийдийн Хамба лам хэн бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Гандантэгчэнлин хийдийн Хамба лам нь Гэвш, Лхаарамба Д.Жавзандорж юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Гэвш гэдэг цол юу гэсэн үг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Гэвш (төвдөөр dGe bšes, «буяны садан») нь Шарын шашны ёсны Цанидын сургуульд арваас дээш жил Чойрын ном үзэж таван ухаанд мэргэжсэн хүнд олгодог анхан дэсийн цол, хүндэтгэл нэр юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Бурхан багш болон бусад шалгарсан эрдэмтэд ямар хүмүүс юм бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Бурхан багш, түүний хоёр шавь, долоон бандида, Ловон Бадамжунай, Сажа бандида Гунгаажалцан, Богд Зонхов, Жибзундарнат, Далай лам, Богд гэгээн, Банчин-Эрдэнэ, Гармава ламтнууд, Зава Дамдин гэх мэт хүмүүс бол аливаа урсгал номлолыг үндэслэгч, шалгарсан гарамгай эрдэмтэд бөгөөд адис жанлавын дээдийг хайрладаг лам нар юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Жирийн хүмүүст сургаал номлолыг хүргэдэг хүмүүсийг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Жирийн хүмүүст лам нарын сургаал номлолыг хүргэх, дэлгэрүүлэх үйл хийгч нарыг хувраг буюу лам гэх ажээ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Лам нарт ямар ямар зэрэг дэв, ажил үүрэг байдаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Лам нарт зэрэг дэв, ажил үүрэг гэж буй. Тухайлбал, Аграмба, Бандида, Бичигч, Бурханч, Гавж, Гоч, Гүртэмбэ, Гэсгүй, Донир, Дуганч, Дэнч, Засаг, Ловон, Лхаарамба, Мэдээч, Номч, Равжамба, Ренбүчэ, Тахилч, Унзад, Хамба, Цорж, Ширээт зэрэг цол, үүргүүд байдаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Аграмба цолыг хэнд олгодог вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Аграмба цолыг Судрын ёсыг дуусгаад тарнийн ёсыг сурсан ламд олгодог. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Бандида гэдэг үг ямар утгатай вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Бандида гэдэг нь Санскрит хэлээр бол “их багш, номын ухаантан” гэсэн утгатай үг юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Бичигч ламын үүрэг юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Бичигч лам нь Хийдийн түүх, хутагт хувилгаан, өндөр зэрэг дэвтэй лам нарын тухай бичиж түүх болгон үлдээх үүрэгтэй. <|im_start|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Бурханч лам ямар ажил хийдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Бурханч лам нь сүм хийдэд бурхадын хөргийг бүтээдэг ламыг хэлнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Гавж цолыг хэрхэн авдаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Гавж цолыг Буддын лам нарын ур чадварыг шалгасан “арван бэрх” хэмээх шалгалт бүхий давааг нэг бүрчлэн давж гарсан ламд олгодог. Эл цолыг авсан лам цанидын гурван ухааныг эзэмшсэнээ лам нарын өмнө баталж ном хаялцаж гэвш болох ёстой ажээ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Гавж цолтой лам сүмээсээ дураараа гарч явж болдоггүй юу? <|im_end|> <|im_start|>assistant Тийм ээ, Гавж цолтон лам нь сүм хийдээс дураараа гарч явж болдоггүй байна. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Гоч ламын үүрэг юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Гоч лам нь Сүмийн уламжлалт зан үйл, өдөр тутмын хурлын хөгжмийн зэмсгийг хариуцна. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Аграмба гэдэг цол ямар ламд олгогддог вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Аграмба нь Судрын ёсыг дуусгаад тарнийн ёсыг сурсан ламд олгодог цол юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Тарнийн ёсыг сурсан ламд ямар цол олгодог вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Тарнийн ёсыг сурсан ламд Аграмба цол олгодог. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Судрын ёсыг дуусгасан ламд олгодог цолыг нэрлэнэ үү. <|im_end|> <|im_start|>assistant Судрын ёсыг дуусгасан ламд олгодог цол бол Аграмба юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Бандида гэдэг үг ямар хэлнээс гаралтай вэ, утга нь юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Бандида гэдэг нь Санскрит хэлнээс гаралтай бөгөөд “их багш, номын ухаантан” гэсэн утгатай үг юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Монголд Бандида цолтой ямар их багш нар байсан бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Монголд Халхын Зая бандида, Ойрдын Зая бандида хэмээх их багш нар үе улиран амьдарч байсан. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user “Номын ухаантан” гэсэн утгатай Санскрит үг юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant “Номын ухаантан” гэсэн утгатай Санскрит үг бол Бандида юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Халхын Зая бандида, Ойрдын Зая бандида нар ямар учиртай хүмүүс байсан бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Халхын Зая бандида, Ойрдын Зая бандида нар нь Монголд үе улиран амьдарч байсан их багш, номын ухаантнууд юм. <|im_end|}
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Бичигч ламын үндсэн үүрэг юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Бичигч лам нь хийдийн түүх, хутагт хувилгаан, өндөр зэрэг дэвтэй лам нарын тухай бичиж түүх болгон үлдээх үүрэгтэй. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Хийдийн түүхийг тэмдэглэж үлдээдэг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Хийдийн түүх, хутагт хувилгаан, өндөр зэрэг дэвтэй лам нарын тухай бичиж түүх болгон үлдээх үүрэгтэй ламыг Бичигч гэнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Бичигч лам ямар мэдээллийг түүх болгон үлдээдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Бичигч лам нь хийдийн түүх, хутагт хувилгаан, өндөр зэрэг дэвтэй лам нарын тухай мэдээллийг түүх болгон үлдээдэг. <|im_end|}
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Бурханч лам ямар ажил хийдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Бурханч лам нь сүм хийдэд бурхадын хөргийг бүтээдэг ламыг хэлнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Сүм хийдэд бурхадын хөргийг хэн бүтээдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Сүм хийдэд бурхадын хөргийг Бурханч лам нар бүтээдэг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Бурханы хөрөг бүтээдэг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Бурханы хөргийг бүтээдэг ламыг Бурханч лам гэнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Гавж цолыг хэрхэн авдаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Гавж цолыг Буддын лам нарын ур чадварыг шалгасан “арван бэрх” хэмээх шалгалт бүхий давааг нэг бүрчлэн давж гарсан ламд олгодог. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user “Арван бэрх” шалгалт гэж юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant “Арван бэрх” шалгалт нь Буддын лам нарын ур чадварыг шалгадаг бөгөөд энэ шалгалтын даваануудыг нэг бүрчлэн давж гарсан ламд Гавж цолыг олгодог байна. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Гавж цол авсан лам ямар ухаануудыг эзэмшсэн байдгаа баталдаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Гавж цол авсан лам цанидын гурван ухааныг эзэмшсэнээ лам нарын өмнө баталж ном хаялцдаг юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Гавж цолтой ламд тавигддаг нэг онцгой шаардлага юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Гавж цолтон лам нь сүм хийдээс дураараа гарч явж болдоггүй байна. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Ном хаялцаж гэвш болох ёстой цолтон хэн бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Гавж цолыг авсан лам цанидын гурван ухааныг эзэмшсэнээ батлахын тулд ном хаялцаж гэвш болох ёстой. <|im_end|}
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Гоч ламын үүрэг юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Гоч лам нь сүмийн уламжлалт зан үйл болон өдөр тутмын хурлын хөгжмийн зэмсгийг хариуцдаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Хурлын хөгжмийн зэмсгийг хариуцдаг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Хурлын хөгжмийн зэмсгийг хариуцдаг ламыг Гоч гэнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Сүмийн уламжлалт зан үйлийг хэн хариуцдаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Сүмийн уламжлалт зан үйл болон хурлын хөгжмийн зэмсгийг Гоч лам хариуцдаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Гүртэмбэ лам ямар ур чадвартай байдаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Гүртэмбэ лам нь зураг урлал, дархан мужааны сийлбэрт авъяастай байдаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Сүм хийдэд урлал, сийлбэрийн ажил хийдэг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Сүм хийдэд зураг урлал, дархан мужааны сийлбэрийн ажлыг хийдэг ламыг Гүртэмбэ гэнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Гүртэмбэ лам хэзээ сүмд ирж ажилладаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Гүртэмбэ лам нь тусгай үед сүмд ирж хэрэгтэй зүйлсийг нь урлаж хийж өгдөг. <|im_end|}
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Гэсгүй ламын үндсэн үүрэг юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Гэсгүй лам нь өдөр тутмын хурал номын дэг ёсыг хариуцдаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Лам нарын сахилга бат, ёс суртахууны үүргийг хэн хариуцдаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Лам нарын сахилга бат, ёс суртахууны үүргийг Гэсгүй лам хариуцдаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Бага гэсгүйг өөрөөр юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Бага гэсгүйг “гэсг” гэж нэрлэдэг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Их гэсгүй, бага гэсгүй ламын суудал сүм дотор хаана байрладаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Тухайн сүмийн дотор үүдний зүүн талд нь их гэсгүй, баруун талд нь бага гэсгүй ламын суудлыг засдаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Хурал номын дэг ёсыг хариуцдаг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Өдөр тутмын хурал номын дэг ёсыг хариуцдаг ламыг Гэсгүй гэнэ. <|im_end|}
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Донир лам гэж хэн бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Донир лам нь сүм хийдийн нарийн бичгийн дарга буюу хамба ламын туслах лам юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Донир ламын үүрэг юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Донир лам нь бичиг цаас зохиох, мэдээ дамжуулах үүрэгтэй. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Хамба ламын туслах ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Хамба ламын туслах ламыг Донир лам гэж нэрлэдэг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Донир ламын онцлох хувцаслалт юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Донир лам нь толгой дээрээ хүрэн өнгийн жинс зүүж явдаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Сүм хийдэд бичиг цаас зохиодог лам хэн бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Сүм хийдэд бичиг цаас зохиох, мэдээ дамжуулах үүрэгтэй лам бол Донир юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Дуганч лам ямар үүрэгтэй вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Дуганч лам нь сүм дуганд хурал ном хурах, мөн манз цавын бэлтгэл хийдэг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Сүм дуганд хурал ном хурахад хэн бэлтгэл хийдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Сүм дуганд хурал ном хурах, манз цавын бэлтгэлийг Дуганч лам хийдэг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Манз цавын бэлтгэл хийдэг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Манз цавын бэлтгэл хийдэг ламыг Дуганч гэж нэрлэдэг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Дэнч лам ямар үүрэгтэй вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Дэнч лам нь сүм хийдийн нярав лам бөгөөд эд хэрэглэлийг хариуцаж, өдөр тутмын зарлага орлогыг тооцон бүртгэх нягтлан бодохын үүргийг ч давхар гүйцэтгэдэг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Сүм хийдийн нярав ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Сүм хийдийн нярав ламыг Дэнч гэнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Сүм хийдийн эд хэрэглэл, санхүүг хариуцдаг лам хэн бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Сүм хийдийн эд хэрэглэлийг хариуцаж, зарлага орлогыг бүртгэдэг лам бол Дэнч юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Нягтлан бодохын үүргийг давхар гүйцэтгэдэг лам хэн бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Сүм хийдийн нярав Дэнч лам нь нягтлан бодохын үүргийг давхар гүйцэтгэдэг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Засаг ламын үүрэг юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Засаг лам нь жас буюу дэнч ламын туслах бөгөөд нярав лам гэж ойлгож болно. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Дэнч ламын туслахыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Дэнч ламын туслахыг Засаг лам гэж нэрлэдэг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Ловон лам ямар үүрэг гүйцэтгэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Ловон лам нь хурлын дэг ёсыг баримталж удирддаг ламыг хэлнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Хурлын дэг ёсыг удирддаг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Хурлын дэг ёсыг баримталж удирддаг ламыг Ловон гэнэ. <|im_end|}
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Лхаарамба гэдэг цол ямар ламд олгогддог вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Лхаарамба нь Төвдийн Лхас хотод сурсан эрдмээ хамгаалж ном хаялцсан ламд олгодог цол юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Төвдийн Лхас хотод эрдмээ хамгаалж ном хаялцсан ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Төвдийн Лхас хотод эрдмээ хамгаалж ном хаялцсан ламыг Лхаарамба гэнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Лхаарамба цол авахын тулд хаана сурсан байх ёстой вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Лхаарамба цол авахын тулд Төвдийн Лхас хотод сурсан эрдмээ хамгаалж ном хаялцсан байх ёстой. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Мэдээч ламын үүрэг юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Мэдээч лам нь өглөө бүр “буяны шат” өгсөж лавай үлээж лам нарыг хуралд урин дууддаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Өглөө бүр лам нарыг хуралд урин дууддаг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Өглөө бүр “буяны шат” өгсөж лавай үлээж лам нарыг хуралд урин дууддаг ламыг Мэдээч гэнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user “Буяны шат” өгсөж лавай үлээдэг лам хэн бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant “Буяны шат” өгсөж лавай үлээж лам нарыг хуралд урин дууддаг лам бол Мэдээч юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Номч лам ямар үүрэгтэй вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Номч лам нь сүм хийдэд байх судруудыг уншиж судлан бусад лам нарт тайлбарладаг сударч лам юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Судруудыг уншиж, бусад лам нарт тайлбарладаг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Судруудыг уншиж, бусад лам нарт тайлбарладаг ламыг Номч гэнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Сүм хийдийн сударч ламыг хэн гэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Сүм хийдэд байх судруудыг уншиж судлан бусад лам нарт тайлбарладаг сударч лам бол Номч юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Равжамба цолыг хэнд олгодог вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Равжамба нь тодорхой салбараар мэргэшин Төвдөд дамжаанд суусан ламд олгогддог цол юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Төвдөд дамжаанд сууж, тодорхой салбараар мэргэшсэн ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Төвдөд дамжаанд сууж, тодорхой салбараар мэргэшсэн ламыг Равжамба гэнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Равжамба цолтой лам ямар онцлогтой байдаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Равжамба цолтой лам нь тодорхой салбараар мэргэшсэн бөгөөд Төвдөд дамжаанд суусан байдаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Ренбүчэ гэдэг үг ямар утгатай вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Ренбүчэ нь Төвд үг бөгөөд монголоор орчуулбал “эрдэнэ” гэсэн утгатай. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Ренбүчэ цолыг хэнд нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Ренбүчэ гэдэг нь Бурхан багшийг төлөөлөн ирж байгаа шашны томоохон зүтгэлтнийг нэрлэдэг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Монголчуудын мэдэх Ренбүчэ нар хэн хэн байдаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Монголчууд Ажа гэгээн Ренбүчэ, Бакула Ренбүчэ, Гүридава Ренбүчэ гэх мэт хүмүүсийг Ренбүчэ хэмээн мэднэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user “Эрдэнэ” гэсэн утгатай Төвд үг юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant “Эрдэнэ” гэсэн утгатай Төвд үг бол Ренбүчэ юм. <|im_end|}
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Тахилч лам ямар үүрэгтэй вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Тахилч лам нь сүм дуганы бурхан тахилыг хамгаалж арчлах үүрэгтэй. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Сүм дуганы бурхан тахилыг хэн хамгаалж арчилдаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Сүм дуганы бурхан тахилыг Тахилч лам хамгаалж арчилдаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Тахилч гэж ямар ламыг хэлдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Тахилч гэдэг нь сүм дуганы бурхан тахилыг хамгаалж арчлах үүрэгтэй ламыг хэлнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Унзад ламын үүрэг юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Унзад лам нь хурал ном хурах ая данг эрхэлж, ном уншлагыг оройлдог. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Хурал номын ая данг эрхэлдэг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Хурал ном хурах ая данг эрхэлж, ном уншлагыг оройлдог ламыг Унзад гэнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Унзад лам ямар чадвартай байх ёстой вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Унзад лам нь хоолой сайтай байх ёстой. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Том хийдүүдэд ямар Унзад нар байдаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Том хийдүүдэд их Унзад, бага Унзад гэж байдаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Ном уншлагыг оройлдог ламыг хэн гэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Ном уншлагыг оройлдог ламыг Унзад гэж нэрлэдэг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Хамба лам гэж хэн бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Хамба лам нь сүм хийдийн тэргүүн юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Хамба ламын үндсэн үүрэг юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Хамба лам нь тухайн хийдийн бүх үйл ажиллагааг өөрийн зөвшөөрлөөр явуулдаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Өмнө нь Хамба ламыг хэн томилдог байсан бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Өмнө нь Хамба ламыг Богд гэгээн томилдог байсан. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Одоо үед Хамба ламыг хэрхэн сонгодог вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Одоо үед Хамба ламыг лам нарын зэрэг дэвийг харгалзаж, гэлэн ламаар сонгодог. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Сүм хийдийн бүх үйл ажиллагааг удирддаг лам хэн бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Сүм хийдийн бүх үйл ажиллагааг удирддаг лам бол Хамба юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Цорж ламын үндсэн үүрэг юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Цорж лам нь хийдийн ном сургах асуудлыг эрхэлдэг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Хийдийн ном сургах асуудлыг хэн эрхэлдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Хийдийн ном сургах асуудлыг Цорж лам эрхэлдэг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Тэргүүн Хамба эзгүй үед хэн орлодог вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Тэргүүн Хамба эзгүй үед Цорж лам орлодог. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Цорж гэж ямар ламыг хэлдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Цорж нь хийдийн ном сургах асуудлыг эрхэлдэг бөгөөд тэргүүн Хамба эзгүй үед түүнийг орлодог ламыг хэлнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_im_start|>user Ширээт лам ямар үүрэгтэй вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Ширээт лам нь зөвхөн хурал номыг хариуцдаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Хурал номыг хариуцдаг ламыг юу гэж нэрлэдэг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Зөвхөн хурал номыг хариуцдаг ламыг Ширээт гэнэ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Ширээт лам юуг хариуцдаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Ширээт лам нь хурал номыг хариуцдаг юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Будда гэж юу гэсэн үг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Будда гэдэг нь Санскритаар “будда”, Төвдөөр “санжаа” хэмээх үг бөгөөд “нойрноос сэрсэн” гэсэн утгыг илэрхийлдэг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user “Нойрноос сэрсэн” гэсэн утгыг илэрхийлдэг үг юу вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant “Нойрноос сэрсэн” гэсэн утгыг илэрхийлдэг үг бол Будда юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Будда гэдэг үг Санскрит, Төвд хэлээр хэрхэн дуудагддаг вэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Будда гэдэг үг Санскритаар “будда”, Төвдөөр “санжаа” хэмээн дуудагддаг. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Буддын шашин хэзээ, хаана үүссэн бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Буддын шашин нь НТӨ V зуунд Энэтхэгт үүсч, НТӨ IV зуунд тархжээ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Буддын шашныг үндэслэгч хэн бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Энэтхэгийн хааны хунтайж Ситхарта Гаутама нь Буддын шашныг үндэслэсэн юм. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Ситхарта Гаутама хэрхэн Буддын шашны онолыг бий болгосон бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant Ситхарта Гаутама зовлонгийн шалтгааныг олохын тулд 7 жил даяанчилж, бясалгасны эцэст муу үйлийн шалтгааныг олж Буддын шашны нэгдсэн онолыг бий болгожээ. <|im_end|>
<|im_start|>system Та бол Гандантэгчэнлин хийдийн туслах хиймэл оюун ухаан юм. <|im_end|> <|im_start|>user Буддын шашин хиндү шашнаас хэзээ салж бие даасан бэ? <|im_end|> <|im_start|>assistant НТӨ I зуунд Буддын шашин хиндү шашнаас албан ёсоор салж бие даан хөгжсөн. <|im_end|>