conversations listlengths 2 2 |
|---|
[
{
"from": "human",
"value": "अथातोऽभयामलकीयं रसायनपादं व्याख्यास्यामः ॥ १ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 1\", \"explanation\": \"This shloka sets the stage for a detailed exploration o... |
[
{
"from": "human",
"value": "इति ह स्माह भगवानात्रेयः ॥ २ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 2\", \"explanation\": \"This verse is a concluding statement, attributing the preceding teachin... |
[
{
"from": "human",
"value": "चिकित्सितं व्याधिहरं पथ्यं साधनमौषधम् । प्रायश्चित्तं प्रशमन प्रकृतिस्थापनं हितम् ॥ ३ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 3\", \"explanation\": \"This shloka en... |
[
{
"from": "human",
"value": "विद्याद्भेषजनामानि भेषजं द्विविधं च तत् । स्वस्थस्योर्जस्करं किञ्चित् किञ्चिदार्तस्य रोगनुत् ॥ ४ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 4\", \"explanation\": \"Thi... |
[
{
"from": "human",
"value": "अभेषजं च द्विविधं बाधनं सानुबाधनम् । स्वस्थस्योर्जस्करं यत्तु तद्वृष्यं तद्रसायनम् ॥ ५ ॥\nप्रायः,प्रायेण रोगाणां द्वितीयं प्रशमे मतम् । प्रायः शब्दो विशेषार्थो ह्युभयं ह्युभयार्थकृत् ॥ ६ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhit... |
[
{
"from": "human",
"value": "अथेन्द्रस्तदायुर्वेदामृतमृषिभ्यः संक्रम्योवाच - पतत् सर्वमनुष्ठेयम्, अयं च शिवः कालो रसायनानां दिव्याश्वौषधयो हिमवत्प्रभवाः प्राप्तवीर्याःः तद्यथा-- ऐन्द्री, ब्राह्मी, पयस्या, क्षीरपुष्पी श्रावणी, महाश्रावणी, शतावरी, विदारी, जीवन्ती, पुनर्नवा, नागवला, स्थिरा, वचा, छत्रा, अतिच्छत... |
[
{
"from": "human",
"value": "दीर्घमायुः स्मृति मेधामारोग्यं तरुणं वयः । प्रभावर्णस्वरौदार्य देहेन्द्रियबलं परम् ॥ ७॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 7\", \"explanation\": \"This shloka en... |
[
{
"from": "human",
"value": "वാक्सिद्धि प्रणति कान्तिं लभते ना रसायनात् । लाभोपायो हि शस्तानां रसादीनां रसायनम् ॥ ८ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 8\", \"explanation\": \"These verses ... |
[
{
"from": "human",
"value": "अपत्य संतानकरं यत् सद्यः संप्रहर्षणम् । वाजीवातिबलो येन यात्यप्रतिहतः स्त्रियः ॥ ९ ॥\nभवत्यतिप्रियः स्त्रीणां येन येनोपचीयते । जीर्यतोऽप्यक्षयं शुक्रं फलवद्येन दृश्यते ॥ १० ॥\nप्रभूतशाखः शास्त्रीव येन चैत्यो यथा महान् । भवत्यच्य बहुमतः प्रजानां सुबहुप्रजः ॥ ११ ॥\nसंतानमूलं येनेह... |
[
{
"from": "human",
"value": "यथोक्तगुणानामालकानां सहस्रमाईपलाशद्रोण्यां सपिधानायां बाष्पमनुद्वमन्त्यामारण्यगो-मयाग्निभिरुपस्वेदयेत्, तानि सुस्विन्नशीतान्युद्धृतकुल कान्यापोथ्याढकेन पिप्पलीचूर्णानामाढकेन च\nविडङ्गतण्डुलचूर्णानामध्यर्धेन चाढकेन शर्कराया द्वाभ्यां द्वाभ्यामाढकाभ्यां तैलस्य मधुनः सर्पिषश्च संयो... |
[
{
"from": "human",
"value": "धन्वनि कुशास्तीर्णे स्निग्धकृष्णमधुरमृत्तिके सुवर्णवर्णमृतिके वा व्यपगतविषश्वापदपवन सलिलाझिदोषे कर्पणवल्मीकश्मशानचेत्योषरावसथवर्जिते देशे यथर्तु सुखपवनसलिलादित्यसेविते जातान्यनुप-\nइतान्यनध्यारूढान्यबलान्यजीर्णान्यधिगतवीर्याणि शीर्णपुराणपर्णान्यसंजातान्यपर्णानि तपसि तपस्ये वामास... |
[
{
"from": "human",
"value": "बलातिबलाचन्दनागुरुधवतिनिशखदिर शिंशपासनस्वरसाः पुनर्नवान्ता चौषधयो दश नागवलयाव्याख्याताः ।\nस्वरसानामलाभे त्वयं स्वरसविधिः- चूर्णानामाढकमाढक मुदकस्याहोरात्रस्थितं मृदितपूर्त स्वरसवत् प्रयोज्यम् ॥ १२ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Cha... |
[
{
"from": "human",
"value": "स्वस्थस्योर्जस्करं त्वेतद्द्द्विविधं प्रोक्तमौषधम् । यद्व्याधिनिर्घातकरं वक्ष्यते तश्चिकित्सिते ॥ १३ ॥\nचिकित्सितार्थ एतावान् विकाराणां यदौषधम्। रसायनविधिश्वाग्रे वाजीकरणमेव च ॥ १४ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part... |
[
{
"from": "human",
"value": "भल्लातकानां जर्जरीकृतानां पिष्टस्वेदनं पूरयित्वा भूमावाकण्ठं निखातस्य स्नेहभावितस्य दृढस्योपरि कुम्भस्यारोप्योडुपेनापिधाय कृष्णमृत्तिकावलिप्तं गोमयानिभिरुपस्वेदयेत् तेषां यः स्वरसः कुम्भं प्रपद्येत,\nतमष्टभागमधुसंप्रयुक्तं द्विगुणघृतमद्यात् तत्प्रयोगाद्वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठतीति स... |
[
{
"from": "human",
"value": "अभेषजमिति ज्ञेयं विपरीतं यदौषधात् । तदसेव्यं निषेव्यं तु प्रवक्ष्यामि यदौषधम् ॥ १५ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 15\", \"explanation\": \"This shloka (ver... |
[
{
"from": "human",
"value": "रसायनानां द्विविधं प्रयोगमृषयो विदुः । कुटीप्रावेशिकं चैव वातातपिकमेव च ॥ १६ ॥\nकुटीप्रावेशिकस्यादौ विधिः समुपदेक्ष्यते । नृपवैद्य द्विजातीनां साधूनां पुण्यकर्मणाम् ॥ १७ ॥\nनिवासे निर्भये रास्ते प्राप्योपकरणे पुरे । दिशि पूर्वोत्तरस्यां च सुभूमौ कारयेत् कुटीम् ॥ १८ ॥\nविस्तारोत्... |
[
{
"from": "human",
"value": "भवन्ति चात्रभल्लातकानि तीक्ष्णानि पाकीन्यग्निसमानि च । भवन्त्यमृतकल्पानि प्रयुक्तानि यथाविधि ॥ १७ ॥\nएते दशविधास्त्वेषां प्रयोगाः परिकीर्तिताः । रोगप्रकृति सात्म्यस्तान् प्रयोगान् प्रकल्पयेत् ॥ १८ ॥\nकफजो न स रोगोऽस्ति न विबन्धोऽस्ति कश्चन । यं न भल्लातकं हन्याच्छीघ्रं मेधाग्निव... |
[
{
"from": "human",
"value": "प्राणकामाः पुरा जीर्णाश्च्यवनाद्या महर्षयः । रसायनैः शिवैरेतैर्बभूवुरमितायुषः ॥ २० ॥\nब्राह्मं तपो ब्रह्मचर्यमध्यात्मध्यानमेव च । दीर्घायुषो यथाकामं संभृत्य त्रिदिवं गताः ॥ २१ ॥\nतस्मादायुःप्रकर्षार्थ प्राणकामैः सुखार्थिभिः । रसायनविधिः सेव्यो विधिवत्सुसमाहितैः ॥ २२ ॥\n"
},
... |
[
{
"from": "human",
"value": "रसायनानां संयोगाः सिद्धा भूतहितैषिणा । निर्दिष्टाः प्राणेकामीये सप्तत्रिंशन्महर्षिणा ॥ २३ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 23\", \"explanation\": \"This shlo... |
[
{
"from": "human",
"value": "ऐन्द्री मत्स्याख्यको ब्राह्मी वचा ब्रह्मसुवर्चला । पिप्पल्यो लवणं हेम शङ्खपुष्पी विषं घृतम् ॥ २४ ॥\nएषत्रियवकान् भागान् हेमसर्पिर्विषैर्विना । द्वौ यवौ तत्र हेम्नस्तु तिलं दद्याद्विषस्य च ॥ २५ ॥\nसर्पिषश्च पलं दद्यात्तदैकध्यं प्रयोजयेत् । घृतप्रभूतं सक्षौद्रं जीर्णे वान्नं प्रशस... |
[
{
"from": "human",
"value": "हरीतकीनां चूर्णानि सैन्धवामलके गुडम् । वचां विडङ्गं रजनीं पिप्पलीं विश्वभेषजम् ॥ २५ ॥\nपिबेदुष्णाम्बुना जन्तुः स्नेहस्वेदोपपादितः । तेन शुद्धशरीराय कृतसंसर्जनाय च ॥ २६ ॥\nत्रिरात्रं यावकं दद्यात् पञ्चाहं वाऽपि सर्पिषा । सप्ताहं वा पुराणस्य यावच्छुद्धेस्तु वर्चसः ॥ २७ ॥\nशुद्धकोष... |
[
{
"from": "human",
"value": "समर्थानामरोगाणां धीमतां नियतात्मनाम् । कुटीप्रवेशः क्षणिनां परिच्छदवतां हितः ॥ २७ ॥ अतोऽन्यथा तु ये तेषां सौर्यमारुतिको विधिः । तयोः श्रेष्ठतरः पूर्वो विधिः स तु सुदुष्करः ॥ २८ ॥\nरसायनविधिभ्रंशाज्जायेरन् व्याधयो यदि । यथास्वमौषधं तेषां कार्य मुक्त्वा रसायनम् ॥ २९ ॥\n"
},
{
... |
[
{
"from": "human",
"value": "हरीतकीं पञ्चरसामुष्णामलवणां शिवाम् । दाषानुलोमनी लध्वीं विद्याद्दीपनपाचनीम् ॥ २९ ॥\nआयुष्यां पौष्टिक धन्यां वयसः स्थापनी पराम् । सर्वरोगप्रशमनी बुद्धीन्द्रियवलप्रदाम् ॥ ३० ॥\nकुष्ठं गुल्ममुदावर्त शोषं पाण्ड्वामयं मदम् । अशसि ग्रहणीदोषं पुराणं विषमज्वरम् ॥ ३१ ॥\nहृद्रोगं सशिरोरोग... |
[
{
"from": "human",
"value": "मण्डूकपर्ण्याः स्वरसः प्रयोज्यः क्षीरेण यष्टीमधुकस्य चूर्णम् । रसो गुडूच्यास्तु समूलपुष्प्याः कल्कः प्रयोज्यः खलु शङ्खपुष्प्याः ॥ ३० ॥\nआयुःप्रदान्यामयनाशनानि बलाग्निवर्णस्वरवर्धनानि । मेध्यानि चैतानि रसायनानि मेध्या विशेषेण च शङ्खपुष्पी ॥ ३१ ॥\n"
},
{
"from": "assistant... |
[
{
"from": "human",
"value": "पञ्चाष्टौ सप्त दश वा पिप्पलीमधुसर्पिषा । रसायनगुणान्वेषी समामेकां प्रयोजयेत् ॥ ३२ ॥\nतिस्रस्तिस्रस्तु पूर्वाह्ने भुक्त्वाऽग्रे भोजनस्य च । पिप्पल्यः किंशुकक्षारभाषिता घृतभर्जिताः ॥ ३३ ॥\nप्रयोज्या मधुसंमिश्रा रसायनगुणैषिणा । जेतुं कालं क्षयं शोषं श्वासं हिक्कां गलामयान् ॥ ३४ ॥\n... |
[
{
"from": "human",
"value": "क्रमवृद्ध्या दशाहानि दशपैप्पलिकं दिनम् । वर्धयेत् पयसा सार्धं तथैवापनयेत् पुनः ॥ ३६ ॥\nजीर्णे जीणं च भुञ्जीत षष्टिकं क्षीरसर्पिषा । पिप्पलीनां सहस्रस्य प्रयोगोऽयं रसायनम् ॥ ३७ ॥\nपिष्टास्ता बलिभिः सेव्याः, शृत(मध्यबलैर्नरैः । चूर्णीकृता हस्वबलैर्योज्या दोषामयान् प्रति ॥ ३८ ॥\nदश... |
[
{
"from": "human",
"value": "ओषधीनां परा भूमिर्हिमवाञ् शैलसत्तमः । तस्मात्फलानि तज्जानि ग्राहयेत्कालजानि तु ।। ३८ ।।\nआपूर्णरसवीर्याणि काले काले यथाविधि । आदित्यपवनच्छायासलिलप्रीणितानि च ॥ ३९ ॥\nयान्यजग्धान्यपूतीनि निर्वणान्यगदानि च । तेषां प्रयोगं वक्ष्यामि फलानां कर्म चोत्तमम् ॥ ४० ॥\n"
},
{
"from... |
[
{
"from": "human",
"value": "ये रसायनसंयोगा वृष्ययोगाश्च ये मताः । यच्चौषधं विकाराणां सर्व तद्वैद्यसंश्रयम् ॥ ३९ ॥\nप्राणाचार्य बुधस्तस्माद्धीमन्तं वेदपारगम् । अश्विनाविव देवेन्द्रः पूजयेदतिशक्तितः ॥ ४० ॥\nअश्विनौ देवभिषजौ यज्ञवाहाविति स्मृतौ । यज्ञस्य हि शिरश्छिन्नं पुनस्ताभ्यां समाहितम् ॥ ४१ ॥\nप्रशीर्णा ... |
[
{
"from": "human",
"value": "जीवकर्षभको मेदां जीवन्तीं सशतावरीम् । शरेक्षुदर्भकाशानां शालीनां मूलमेव च ॥ ४१ ॥\nइत्येषां पञ्चमूलानां पञ्चानामुपकल्पयेत् । भागान् यथोक्तांस्तत्सर्वं साध्यं दशगुणेऽम्भसि ॥ ४५ ॥\nदशभागावशेषं तु पूतं तं ग्राहयेद्रसम् । हरीतकीश्च ताः सर्वाः सर्वाण्यामलकानि च ॥ ४६ ॥\nतानि सर्वाण्यनस... |
[
{
"from": "human",
"value": "त्रैफलेनायसी पात्री कल्केनालेपयेन्नवाम् । तमहोरात्रिकं लेपं पिवेत् क्षौद्रोदकाप्लुतम् ॥ ४३ ॥\nप्रभूतस्नेहमशनं जीर्णे तत्र प्रशस्यते । अजरोऽरुक् समाभ्यासाज्जीवेच्चैव समाः शतम् ॥ ४४ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part ... |
[
{
"from": "human",
"value": "ऊष्मा तथा स्याद्दवथुः सिराणामायाम इत्येव च पूर्वरूपम् । सर्वस्त्रिदोषोऽधिकदोषलिङ्गैस्तच्छब्दमभ्येति भिषग्जितं च ॥ १० ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 10\", ... |
[
{
"from": "human",
"value": "गौरवं स्यादनवस्थितत्वं सोत्सेधमूष्माऽथ सिरातनुत्वम् । सलोमहर्षाऽङ्गविवर्णता च सामान्यलिङ्गं श्वयथोः प्रदिष्टम् ॥ ११ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 11\", \... |
[
{
"from": "human",
"value": "चलस्तनुत्वक्परुषोऽरुणोऽसितः प्रसुतिहर्षार्तियुतोऽनिमित्ततः । प्रशाम्यति प्रोन्नमति प्रपीडितो दिवाली च श्वयथुः समीरणात् ॥ १२ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number:... |
[
{
"from": "human",
"value": "मृदुः सगन्धोऽसितपीतरागवान् भ्रमज्वरस्वेदतृषामदान्वितः । य उष्यते ऽस्पर्शसहोऽक्षिरागकृत् स पित्तशोथो भृशदाहपाकवान् ॥ १३ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 13\"... |
[
{
"from": "human",
"value": "गुरुः स्थिरः पाण्डुररोचकान्वितः प्रसेकनिद्रावमिवह्निमान्द्यकृत् । सकृच्छ्रजन्मप्रशमो निपीडितो न चोन्नमेद्रात्रिबली कफात्मकः ॥ १४ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Nu... |
[
{
"from": "human",
"value": "कृशस्य रोगैरबलस्य यो भवेदुपद्रवैर्वा वमिपूर्वकैर्युतः । सहन्ति मर्मानुगतोऽथ राजिमान् परिस्रवेद्धीनबलस्य सर्वगः ॥ १५ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 15\", \... |
[
{
"from": "human",
"value": "अहीनमांसस्य य एकदोषजो नवो बलस्थस्य सुखः स साधने । निदानदोषर्तुविपर्ययक्रमैरुपाचरेतं बलदोषकालवित् ॥ १६ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 16\", \"explanation\"... |
[
{
"from": "human",
"value": "अथामजं लङ्घनपाचनक्रमैर्विशोधनैरुल्बणदोषमादितः शिरोगतं शीर्षविरेचनैरधो विरेचनैरूर्ध्वहरैस्तथोर्ध्वजम् ॥ १७ ॥\nउपाचरेत् स्नेहभवं विरूक्षणैः प्रकल्पयेत् स्नेहविधिं च रुक्षजे । विबद्धविकेऽनिलजे निरूहणं घृतं तु पित्तानिलजे सतिक्तकम् ॥ १८ ॥\nपयश्च मूर्च्छारतिदाहतर्षिते विशोधनीये तु सम... |
[
{
"from": "human",
"value": "ग्राम्याब्जानूपं पिशितमबलं शुष्कशाकं नवान्नं गोडं पिष्टानं दधि तिलकृतं विज्जलं मद्यमम्लम् । धाना वल्लूरं समशनमथो गुर्वसात्म्यं विदाहि स्वप्नं चारात्रौ श्वयथुगदवान् वर्जयेन्मैथुनं च ॥ २० ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita... |
[
{
"from": "human",
"value": "व्योषं त्रिवृत्तितकरोहिणी च सायोरजस्का त्रिफलारसेन । पीतं कफोत्थं शमयेत्त शोफें गव्येन मूत्रेण हरीतकी च ॥ २१ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 21\", \"explan... |
[
{
"from": "human",
"value": "हरीतकी नागरदेवदारु सुखाम्बुयुक्तं सपुनर्नवं वा । सर्व पिबेचिष्वपि मूत्रयुक्तं स्नातश्च जीर्णे पयसाऽन्नमद्यात् ॥ २२ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 22\", \"... |
[
{
"from": "human",
"value": "पुनर्नवानागरमुस्तकल्कान् प्रस्थेन धीरः पयसाऽक्षमंात्रान् । मयूरकं मागधिकां समूलां सनागरां वा प्रपिबेत् सवाते ॥ २३ ॥\nदन्तीत्रिवृत्र्यूषणचित्रकैर्वा पयः शृतं दोषहरं पिबेन्ना । द्विप्रस्थमात्रं तु पलार्धिकैस्तैरर्धावशिष्टं पवने सपित्ते ॥ २४ ॥\nसशुण्ठिपीतद्गुरसं प्रयोज्यं श्यामोरुव... |
[
{
"from": "human",
"value": "गण्डीर भल्लातकचित्रकांश्च व्योषं विडङ्गं वृहतीद्वयं च । द्विप्रस्थिकं गोमयपावकेन द्रोणे पचेत् कूर्चिकमस्तुनस्तु ।। २९ ।।\nत्रिभागशेषं च सुप्तशीतं द्रोणेन तत् प्राकृतमस्तुना च । सितोपलायाश्च शतेन युक्तं लिप्ते घटे चित्रकप्पिलीनाम् ॥ ३० ॥\nवैहायसे स्थापितमादशाहात् प्रयोजयंस्तद्विन... |
[
{
"from": "human",
"value": "काश्मर्यधात्री मरिचाभयाक्षद्राक्षाफलानां च सपिप्पलीनाम् । शतं शतं जीर्णगुडात्तुलां च संक्षुद्य कुम्भे मधुना प्रलिप्ते ॥ ३२ ॥\nसप्ताहमुष्णे द्विगुणं तु शीते स्थितं जलद्रोणयुतं पिवेन्ना । शोफान् विबन्धान् कफवातजांश्च निहन्त्यरिष्टोऽष्टशतोऽग्निकृश्च ॥ ३३ ॥\n"
},
{
"from": "... |
[
{
"from": "human",
"value": "पुनर्नवे द्वे च बले सपाठे दन्तीं गुडूचीमथ चित्रकं च । निदिग्धकां च त्रिपलानि पक्त्वा द्रोणावशेषे सलिले ततस्तम् ॥ ३४ ॥\nपूत्वा रसं द्वे च गुडात् पुराणात्तुले मधुप्रस्थयुतं सुशीतम् । मासं निदध्याद्धृतभाजनस्थं पल्ले यवानां परतस्तु मासात् ॥ ३५ ॥\nचूर्णीकृतैरर्धपत्रांशिकैस्तं पत्रत्व... |
[
{
"from": "human",
"value": "फलत्रिकं दीप्यकचित्रकौ च सपिप्पलीलोहरजो विडङ्गम् । चूर्णीकृतं कौडविकं द्विरंशं क्षौद्रं पुराणस्य तुलां गुडस्य ॥ ३९ ॥\nमासं निदध्यादुद्धृतभाजनस्थं यवेषु तानेव निहन्ति रोगान् । ये चार्शसां पाण्डुविकारिणां च प्रोक्ता हिताः शोफिषु तेऽप्यरिष्टाः ॥ ४० ॥\n"
},
{
"from": "assist... |
[
{
"from": "human",
"value": "कृष्णा सपाठा गजपिप्पली च निदिग्धिका चित्रकनागरे च । सपिप्पलीमूलरजन्यजाजी मुस्तं च चूर्ण सुखतोयपीतम् ॥ ४१ ॥\nहन्यात्रिदोषं चिरजं च शोफं कल्कश्च भूनिम्बमहौषधस्य । अयोरजस्त्र्यूषणयावशूकचूर्ण च पीतं त्रिफलारसेन ॥ ४२ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \... |
[
{
"from": "human",
"value": "क्षारद्वयं स्यालवणानि चत्वार्थयोरजो व्योषफलत्रिके च । सपिप्पलीमूलविडङ्गसारं मुस्ताजमोदामरदारुबिल्वम् ॥ ४३ ॥\nकलिङ्गकाश्चित्रकमूलपाठे यष्ट्याह्वयं सातिविषं पलांशम् । सहिङ्गुकर्षत्वणुशुष्क चूर्ण द्रोणं तथा मूलकशुण्ठकानाम् ॥ ४४ ॥\nस्याद्भस्मनस्तत् सलिलेन साध्यमालोड्य यावद्धनमप्रदग्... |
[
{
"from": "human",
"value": "प्रयोजयेदाईकनागर वा तुल्यं गुडेनार्धपलाभिवृद्धया । मात्रां परं पञ्चपलानि मासं जीर्णे पयो यूषरसाश्च भक्तम् ॥ ४७ ॥\nगुल्मोदरार्शःश्वयथुप्रमेहाञ् श्वासप्रतिश्यालसकाविपाकान् । सकामल शोषमनोविकारान् कासं कफं चैव जयेत् प्रयोगः ॥ ४८ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{... |
[
{
"from": "human",
"value": "रसस्तथैवार्द्र कनागरस्य पेयोऽथ जीर्णे पयसाऽन्नमद्यात् । जत्वश्मजं च त्रिफलारसेन हन्यात्रिदोषं श्वयथुं प्रसह्य ॥ ४९ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 49\", \"... |
[
{
"from": "human",
"value": "द्विपञ्चमूलस्य पचेत् कषाये कंसेऽभयानां च शतं गुडस्य । लेहे सुसिद्धेऽथ विनीय चूर्ण व्योषं त्रिसौगन्ध्यमुखास्थिते च ॥ ५० ॥\nप्रस्थार्धमात्रं मधुनः सुशीते किंचिश्च चूर्णादपि यावशूकात् । एकायां प्राश्य ततश्च लेहाच्छुक्तिं निहन्ति श्वयथुं प्रवृद्धम् ॥ ५१ ॥\nश्वासज्वरारोचकमेहगुल्मप्ली... |
[
{
"from": "human",
"value": "पटोलमूलामरदारुदन्तीत्रायन्तिपिप्पल्यभयाविशालाः । यष्टयाह्वयं तिक्तकरोहिणी च सचन्दना स्यान्निचुलानि दार्वी ॥ ५३ ॥\nकर्षोन्मितैस्तैः कथितः कषायो घृतेन पेयः कुडवेन युक्तः । वीसर्पदाहज्वरसन्निपाततृष्णाविषाणि श्वयथुं च हन्ति ॥ ५४ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{... |
[
{
"from": "human",
"value": "सचित्रकं धान्ययवान्यजाजी सौवर्चलं त्र्यूषणवेतसाम्लम् ।बिल्वात् फलं दाडिमयावशूको सपिप्पलीमूलमथापि चव्यम् ॥ ५५ ॥\nपिष्ट्वाऽक्षमात्राणि जलाढकेन पचवा घृतप्रस्थमथ प्रयुञ्ज्यात् । अशसि गुल्मं श्वयथुं च कृच्छ्रं निहन्ति व िच करोति दीप्तम् ॥ ५६ ॥\nपिबेद्यूतं वाऽष्टगुणाम्बुसिद्धं सचित्रक... |
[
{
"from": "human",
"value": "क्षीरं घटे चित्रकककलिप्ते दध्यागतं साधु विमथ्य तेन । तजं घृतं चित्रकमूलगर्भ तक्रेण सिद्धं श्वयथुघ्नमप्रथम् ॥ ५८ ॥\nअर्शोऽतिसारानिलगुल्म मेहांश्चैतन्निहन्त्यग्निबलप्रदं च । तक्रेण वाद्यात् सघृतेन तेन भोज्यानि सिद्धामथवा यवागूम् ॥ ५९ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"val... |
[
{
"from": "human",
"value": "जीवन्त्यजाजीशटिपुष्करा हैः सकारवीचित्र कवित्वमध्यैः । मयावशू कैर्बदरप्रमाणैर्वृक्षाम्लयुक्ता घृततैलभृष्टा ॥ ६० ॥\nअर्शोऽतिसारानिलगुल्मशोफहृद्रोगमन्दाग्निहिता यवागूः । या पञ्चकोलैर्विधिनैव तेन सिद्धा भवेत् सा च समा तयैव ॥ ६१ ॥\nकुलत्थयूपश्च सपिप्पलीको मौद्गश्च सत्र्यूषणयावशूकः । ... |
[
{
"from": "human",
"value": "आभ्यन्तरं भेषजमुक्तमेतद्बहिर्द्दितं यच्छृणु तद्यथावत् । स्नेहान् प्रदेहान् परिषेचनानि स्वेदांश्च वातप्रबलस्य कुर्यात् ॥ ६४ ॥\nशैलेयकुष्ठागुरुदारुकौन्तीत्यक्पद्म कैलाम्बु पलाश मुस्तैः । प्रियङ्गुथौणेयकहेममांसीतालीशपत्रप्लवपत्रधान्यैः ॥ ६५ ॥\nश्रीवेष्टकध्यामकपिप्पलीभिः स्पृक्कानखै... |
[
{
"from": "human",
"value": "सवेतसाः क्षीरवतां द्रुमाणां त्वचः समञ्जिष्ठलतामृणालाः । सचन्दनाः पद्मकवालकौ च पैत्ते प्रदेहस्तु सतैलपाकः ॥ ६८ ॥\nआक्तस्य तेनाम्बु रविप्रतप्तं सचन्दनं साभयपद्मकं च । स्नाने हितं क्षीरवतां कषायः क्षीरोदकं चन्दनलेपनं च ॥ ६९ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"so... |
[
{
"from": "human",
"value": "कफे तु कृष्णासिकतापुराण पिण्याकशिग्रुत्व गुमाप्रलेपः । कुलत्थशुण्ठीजलमूत्र सेकश्च ण्डागुरुभ्यामनुलेपनं च ॥ ७० ॥\nविभीतकानां फलमध्यलेपः सर्वेषु दाहार्तिहरः प्रदिष्टः । यष्ट्याह्नमुस्तैः सकपित्थपत्रैः सचन्दनैस्तत्पिडकासु लेपः ॥ ७१ ॥\nवृषार्कत्रिफलाविडङ्गं शिग्रुत्वचो मूषिकपर्णिका ... |
[
{
"from": "human",
"value": "शोफास्तु गात्रावयवाश्रिता ये ते स्थानदूष्याकृतिनामभेदात् ।\nअनेकसंख्याः कतिचिश्च तेषां निदर्शनार्थे गदतो निबोध ॥ ७४ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 74\", \... |
[
{
"from": "human",
"value": "दोषास्त्रयः स्वैः कुपिता निदानैः कुर्वन्ति शोफं शिरसः सुघोरम् । अन्तर्गले घुघुरिकान्वितं च शालूकमुच्छ्रासनिरोधकारि ॥ ७५ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 75\... |
[
{
"from": "human",
"value": "गलस्य सन्धौ चिबुके गले च सदाहरागः श्वसनासु चोत्रः । शोफो भृशार्तिस्तु बिडालिका स्याडम्यानले चेद्वलयीकृता सा ॥ ७६ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 76\", \"ex... |
[
{
"from": "human",
"value": "स्यात्तालुविद्रध्यपि दाहरागपाकान्विता तालुनि सा त्रिदोषात् । जिह्वोपरिष्टादुपजिह्निका स्यात् कफादधस्तादधिजिह्निका च ॥ ७७ ॥\nयो दन्तमांसेषु तु रक्तपित्तात् पाको भवेत् सोपकुशः प्रदिष्टः । स्यादन्तविद्रध्यपि दन्तमांसे शोफः कफाच्छोणितसंचयोत्थः ॥ ७८ ॥\n"
},
{
"from": "assista... |
[
{
"from": "human",
"value": "गलस्य पार्श्वे गलगण्ड एकः स्याद्गण्डमाला बहुभिस्तु गण्डैः । साध्याः स्मृताः पीनसपार्श्वशूलकासज्वरच्छर्दियुतास्त्वसाध्याः ॥ ७९ ॥\nतेषां सिराकायशिरोविरेका धूमः पुराणस्य घृतस्य पानम् । स्यालङ्घनं वक्त्रभवेषु चापि प्रघर्षणं स्यात् कवलग्रहश्च ॥ ८० ॥\n"
},
{
"from": "assistant... |
[
{
"from": "human",
"value": "अनैकदेशेष्व निलादिभिः स्यात् स्वरूपधारी स्फुरणः सिराभिः । ग्रन्थिर्महान्मांसभवस्त्वनर्तिर्मेदोभवः स्निग्धतमश्चलश्च ॥ ८१ ॥\nसंशोधिते स्वेदितमश्मकाष्ठैः साङ्गुष्ठदण्डैर्विलयेदपक्कम् । विपाट्य चोदूधृत्य भिषक सकोशं शस्त्रेण दग्ध्वा व्रणवश्चिकित्सेत् ॥ ८२ ॥\nअदग्ध ईषत् परिशेषितश्च प्... |
[
{
"from": "human",
"value": "ग्रन्थ्यर्बुदानां च यतोऽविशेषः प्रदेशहेत्वाकृतिदोषदृष्यैः । ततश्चिकित्सेद्भिषर्बुदानि विधानविग्रन्थिचिकित्सितेन ॥ ८७ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 87\", ... |
[
{
"from": "human",
"value": "ताम्रा सशूला पिडका भवेद्या सा चालजी नाम परिस्रुताथा । शोफोऽक्षतश्चर्मनखान्तरे स्यान्मांसान दूषी भृशशीघ्रपाकः ॥ ८८ ॥\nज्वरान्विता वङ्क्षणकक्षजा या वर्तिर्निरर्तिः कठिनायता च । विदारिका सा कफमारुताभ्यां तेषां यथादोषमुपक्रमः स्यात् ॥ ८९ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"v... |
[
{
"from": "human",
"value": "विस्फोटकाः सर्वशरीरगास्तु स्फोटाः सरागज्वरतर्षयुक्ताः ॥ ९० ॥\nयज्ञोपवीतप्रतिमाः प्रभूताः पित्तानिलाभ्यां जनितास्तु कक्ष्याः । याश्चापराः स्युः पिडकाः प्रकीर्णाः स्थूलाणुमध्या अपि पित्तजास्ताः ॥ ९१ ॥\nक्षुद्रप्रमाणाः पिडकाः शरीरे सर्वाङ्गगाः सज्वरदाहतृष्णाः । कण्डूयुताः सारुचिसप्... |
[
{
"from": "human",
"value": "वृषणयोर्वृद्धिर्भवेदनिलाद्यैर्वृषणे स्वलिङ्गैरन्त्रं निरेति प्रविशेन्मुहुश्च । मूत्रेण पूर्ण मृदु मेदसा चेत् स्निग्धं च विद्यात् कठिनं च शोथम् ॥ ९४ ॥\nविरेचनाभ्यङ्गनिरूहलेपाः पक्केषु चैव व्रणवश्चिकित्सा । स्यान्मूत्रमेदःकफजं विपाट्य विशोध्य सीव्येद्रणवश्च पक्कम् ॥ ९५ ॥\n"
},
... |
[
{
"from": "human",
"value": "क्रिम्यस्थिसूक्ष्मक्षणनव्यवायप्रवाहणात्युत्कटकाश्वपृष्ठैः । गुदस्य पार्श्वे पिडका भृशार्तिः पक्कप्रभिन्ना तु भगन्दरः स्यात् ॥ ९६ ॥\nविरेचनं चैषणपाटनं च विशुद्धमार्गस्य च तैलदाहः । स्यात्क्षारसूत्रेण सुपाचितेन छिन्नस्य चास्य व्रणवच्चिकित्सा ॥ ९७ ॥\n"
},
{
"from": "assista... |
[
{
"from": "human",
"value": "जङ्घासु पिण्डीप्रपदोपरिष्टात् स्याच्छ्लीपदं मांसकफात्रदोषात् । सिराकफघ्नश्च विधिः समग्रस्तत्रेष्यते सर्वपलेपनं च ॥ ९८ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 98\",... |
[
{
"from": "human",
"value": "मन्दास्तु पित्तप्रबलाः प्रदुष्टदोषाः सुतीव्रं तनुरक्तपाकम् । कुर्वन्ति शोथं ज्वरतर्षयुक्तं विसर्पणं जालकगर्दभाख्यम् ॥ ९९ ॥\nविलङ्घनं रक्तविमोक्षणं च विरूक्षणं कायविशोधनं च । धात्रीप्रयोगाञ्छिशिरान्प्रदेहान् कुर्यात् सदा जालकगर्दभस्य ॥ १०० ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
... |
[
{
"from": "human",
"value": "एवंविधांश्चाप्यपरान् परीक्ष्य शोथप्रकाराननिलादिलिङ्गैः । शान्तिं नयेद्दोषहरैर्यथास्वमालेपनच्छेदनभेददाहैः ॥ १०१ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 101\", \"exp... |
[
{
"from": "human",
"value": "प्रायोऽभिघातादनिलः सरक्तः शोथं सरागं प्रकरोति तत्र । वीसर्पनुन्मारुतरक्तनुच्च कार्य विषघ्नं विषजे च कर्म ॥ १०२ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 102\", \"exp... |
[
{
"from": "human",
"value": "त्रिविधस्य दोषभेदात् सर्वार्धावयवगात्रभेदाच्च । श्वयथोर्विविधस्य तथा लिङ्गानि चिकित्सितं चोक्तम् ॥१०३॥"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 103\", \"explanation\": ... |
[
{
"from": "human",
"value": "अथात उदरचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ॥ १ ॥\nइति ह स्माह भगवानात्रेयः ॥ २ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :13, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 1 to 2\", \"explanation\": \"These shlokas mark the b... |
[
{
"from": "human",
"value": "सिद्धविद्याधराकीर्णे कैलासे नन्दनोपमे । तप्यमानं तपस्तीव्रं साक्षाद्धर्ममिव स्थितम् ॥ ३ ॥\nआयुर्वेदविदां श्रेष्ठं भिषग्विद्याप्रवर्तकम् | पुनर्वसुं जितात्मानमग्निवेशोऽब्रवीद्वचः ॥ ४ ॥\nभगवन्नुदरैर्दुःखैर्दश्यन्ते हार्दिता नराः । शुष्कवक्रा कृशैर्गाचैराध्मातोदरकुक्षयः ॥ ५ ॥\nप्रण... |
[
{
"from": "human",
"value": "अग्निदोषान्मनुष्याणां रोगसङ्घाः पृथग्विधाः । मलवृद्ध्या प्रवर्तन्ते विशेषेणोदराणि तु ॥ ९ ॥\nमन्देऽग्नौ मलिनैर्भुक्तैरपाकाद्दोषसंचयः । प्राणाग्न्यपानान् संदृष्य मार्गान्हदूद्ध्वाऽधरोत्तरान् ॥ १० ॥\nत्यांसान्तरमागम्य कुक्षिमाध्मापयन् भृशम् । जनयत्युदरं तस्य हेतुं शृणु सलक्षणम् ॥ १... |
[
{
"from": "human",
"value": "अत्युष्णलवणक्षारविदाह्य म्लगराशनात् । मिथ्या संसर्जनाद्रूक्षविरुद्धाशुचिभोजनात् ॥ १२ ॥\nप्लीहाशग्रहणीदोषकर्शनात् कर्मविभ्रमात् । क्लिष्टानामप्रतीकाराद्रौक्ष्याद्वेगविधारणात् ॥ १३ ॥\nस्त्रोतसां दूषणादामात् संक्षोभादतिपूरणात् । अर्शोबालशकृद्रोधादन्त्रस्फुट नभेदनात् ॥ १४ ॥\nअतिसंचि... |
[
{
"from": "human",
"value": "क्षुन्नाशः स्वाद्वतिस्निग्धगुर्वन्नं पच्यते चिरात् । भुक्तं विदह्यते सर्व जीर्णाजीर्ण न वेत्ति च ॥ १६ ॥\nसहते नातिसौहित्यमीषच्छोफश्च पादयोः । शश्वद्वलक्षयोऽल्पेऽपि व्यायामे श्वासमृच्छति ॥ १७ ॥\nवृद्धिः पुरीषनिचयो रूक्षोदावर्तहेतुका । बस्तिसन्धौ रुगाध्मानं वर्धते पाठ्यतेऽपि च ।। ... |
[
{
"from": "human",
"value": "रुद्ध्वा स्वेदाम्बुवाहोनि दोषाः स्रोतांसि संचिताः । प्राणाग्न्यपानान् संदृष्य जनयन्त्युदरं नृणाम् ||२०||\nकुक्षेराध्मानमाटोपः शोफः पादकरस्य च । मन्दोऽग्निः लक्ष्णगण्डत्वं कार्य चोदरलक्षणम् ॥ २१ ॥\nपृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः । संभवन्त्युदराण्यष्टौ तेषां लिङ्गं पृथक् ... |
[
{
"from": "human",
"value": "रूक्षाल्प भोजनायासवेगोदावर्तकर्शनैः । वायुः प्रकुपितः कुक्षिहृद्वस्तिगुदमार्गगः ॥ २३ ॥\nछत्वाऽग्निं कफमुद्धूय तेन रुद्धगतिस्ततः । आचिनोत्युदरं जन्तोस्त्वड्यांसान्तरमाश्रितः ॥ २४ ॥\nतस्य रूपाणि- कुक्षिपाणिपादवृषणश्वयथुः, उदरविपाटनम्, अनियतौ च वृद्धिहासौ, कुक्षिपादव- अधोगुरुत्वं, ... |
[
{
"from": "human",
"value": "कट्म्ललवणात्युष्णतीक्ष्णाग्न्यातपसेवनैः । विदाह्यध्यशनाजीर्णैश्चाशु पित्तं समाचितम् ॥ २६ ॥\nप्राप्यानि कफी रुद्ध्वा मार्गमुन्मार्गमास्थितम् । निहन्त्यामाशये वह्नि जनयत्युदरं ततः ॥ २७ ॥\nतस्य रूपाणि - दाहज्वरतृष्णामूर्च्छातीसारभ्रमाः, कटुकास्यत्वं, हरितहारिद्रत्वं च नखनयन-\nवदनत्... |
[
{
"from": "human",
"value": "अव्यायामदिवास्वप्नस्वाद्वतिस्निग्धपिच्छिलैः । दधिदुग्धोदकानूपमांसैश्चाप्यतिसेवितैः ॥ २९ ॥\nक्रुद्धेन श्लेष्मणा स्त्रोतः स्वावृतेष्वावृतोऽनिलः । तमेव पीडयन् कुर्यादुदरं बहिरन्त्रगः ॥ ३० ॥\nतस्य रूपाणि-गौरवारोचकाविपाकाङ्गमर्दाः, सुप्तिः, पाणिपादमुष्कोरुशोफः, उत्क्लेशनिद्राकासश्वास... |
[
{
"from": "human",
"value": "दुर्बलाग्नेरपथ्यामविरोधिगुरुभोजनैः । स्त्रीदत्तैश्च रजोरोमविण्मूत्रास्थिनखादिभिः ॥ ३२ ॥\nविषैश्च मन्देवताद्याः कुपिताः संचयं त्रयः । शनैः कोष्ठे प्रकुर्वन्तो जनयन्त्युदरं नृणाम् ॥ ३३ ॥\nतस्य रूपाणि - सर्वेषामेव दोषाणां समस्तानि लिङ्गान्युपलभ्यन्ते, वर्णाश्च सर्वे नखादिषु, उदरमपि... |
[
{
"from": "human",
"value": "अशित स्थातिसंक्षोभाद्यानयानातिचेष्टितैः । अतिव्यवायभाराध्यवमनव्याधि कर्शनैः ।। ३५ ।।\nवामपार्श्वाश्रितः प्लीहाच्युतः स्थानात् प्रवर्धते । शोणितं वा रसादिभ्यो विवृद्धं तं विवर्धयेत् ॥ ३६ ॥\nतस्य प्लीहा कठिनोऽष्टीलेवादौ वर्धमानः कच्छप संस्थानस चोपेक्षितः क्रमेण कुक्षिं जठरमग्न्यधि... |
[
{
"from": "human",
"value": "पक्ष्मबालैः सहान्नेन भुक्तैर्बद्धायने गुदे । उदावतैस्तथाऽशोभिरन्त्र संमूर्च्छनैन वा ॥ ३९ ॥\nअपानो मार्गसंरोधाद्धत्वाऽग्निं कुपितोऽनिलः । वर्चः पित्तकफान् रुद्ध्वा जनयत्युदरं ततः ॥ ४० ॥\nतस्य रूपाणि - तृष्णादाह ज्वर मुखतालु शोषोरुसादकासश्वास दौर्बल्यारोचका विपाकवचमूत्रसङ्गा-\nधमा... |
[
{
"from": "human",
"value": "शर्करातृणकाष्ठास्थिकण्टकैरन्नसंयुतैः । भिद्येतन्त्र यदा भुक्तैज़ म्भयाऽत्यशनेन वा ॥ ४२ ॥\nपाकं गच्छेद्रसस्तेभ्यश्छिद्रेभ्यः प्रस्रवद्बहिः । पूरयन् गुदमन्त्रं च जनयत्युदरं ततः ॥ ४३ ॥\nतस्य रूपाणि - तदधो नाभ्याः प्रायोरभिवर्धमानमुदकोदरं भवति, यथाबलं च दोषाणां रूपाणि\nदर्शयति, अति ... |
[
{
"from": "human",
"value": "स्नेहपीतस्य मन्दाग्नेः क्षीणस्यातिकृशस्य वा अत्यम्बुपानान्नष्टेऽग्नौ मारुतः क्लोम्नि संस्थितः ॥ ४५ ॥\nस्त्रोतःसु रुद्धमार्गेषु कफश्चोदकमूच्छितः । वर्धयेतां तदेवाम्बु स्वस्थानादुदराय तौ ॥ ४६ ॥\nतस्य रूपाणि – अनन्नकाङ्क्षापिपासागुदस्रावशूलश्वासकासदौर्बल्यानि अपि चोदरं नानावर्ण राज... |
[
{
"from": "human",
"value": "भवन्ति चात्रवातात्पित्तात्कफात् प्लीहः सन्निपातात्तथोदकात् । परं परं कृच्छ्रतरमुदरं भिषगादिशेत् ॥ ५० ॥\nपक्षाबद्धगुदं तूर्ध्वं सर्व जातोदकं तथा । प्रायो भवत्यभावाय च्छिद्रान्त्रं चोदरं नृणाम् ॥ ५१ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Char... |
[
{
"from": "human",
"value": "शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम् । बलशोणितमांसाग्निपरिक्षीणं च वर्जयेत् ॥ ५२ ॥\nश्वयथुः सर्वमर्मोत्थः श्वासो हिक्काऽरुचिः सतृट् । मूर्च्छा च्छर्दिरतीसारो निहन्त्युदरिणं नरम् ॥ ५३ ॥\nजन्मनैवोदरं सर्व प्रायः कृच्छ्रतमं मतम् । बलिनस्तदजाताम्बु यत्नसाध्यं नवोत्थितम् ॥ ५४ ॥\n"
... |
[
{
"from": "human",
"value": "वातोदरं बलवतः पूर्वं स्नेहैरुपाचरेत् । स्निग्धाय स्वेदिताङ्गाय दद्यात् स्नेहविरेचनम् ॥ ५९ ॥\nहृते दोषे परिम्लानं वेष्टयेद्वाससोदरम् । तथाऽस्यानवकाशत्वाद्वायुर्नाध्मापयेत् पुनः ॥ ६० ॥\nदोषातिमात्रोपचयात् स्त्रोतोमार्गनिरोधनात् । संभवत्युदरं तस्मान्नित्यमेव विरेचयेत् ॥ ६१ ॥\nशुद्ध... |
[
{
"from": "human",
"value": "पित्तोदरे तु बलिनं पूर्वमेव विरेचयेत् । दुर्बलं त्वनुवास्यादौ शोधयेत् क्षीरबस्तिना ॥ ६८ ॥\nसंजातबलकायाग्निं पुनः स्निग्धं विरेचयेत् । पयसा सत्रिवृत्कल्केनोरुबूकटतेन वा ॥ ६९ ॥\nसातलात्रायमाणाभ्यां श्रुतेनारग्वधेन वा सकफे वा समूत्रेण सवाते तिक्तसर्पिषा ॥ ७० ॥\nपुनः क्षीरप्रयोगं च ... |
[
{
"from": "human",
"value": "स्निग्धं स्विन्नं विशुद्धं तु कफोदरिणमातुरम् । संसर्जयेत् कटुक्षारयुक्तैरन्नैः कफापहैः ॥ ७२ ॥\nगोमूत्रारिष्टपानैश्च चूर्णायस्कृतिभिस्तथा । सक्षारैस्तैलपानैश्च शमयेत्तु कफोदरम् ॥ ७३ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part... |
[
{
"from": "human",
"value": "सन्निपातोदरे सर्वा यथोक्ताः कारयेत् क्रियाः । सोपद्रवं तु निर्वृत्तं प्रत्याख्येयं विजानता ॥ ७४ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :13, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 74\", \"explanation\": \"Th... |
[
{
"from": "human",
"value": "उदावर्तरुजानाहैर्दाहमोहतृषाज्वरैः । गौरवारुचिकाठिन्यैश्चानिलादीन् यथाक्रमम् ।। ७५ ।।\nलिङ्गैः लीयधिकान् दृष्ट्वा रक्तं चापि स्वलक्षणैः । चिकित्सां संप्रकुर्वीत यथादोषं यथाबलम् ॥ ७६॥\nस्नेहं स्वेदं विरेकं च निरूहमनुवासनम् । समीक्ष्य कारयेद्वाहौ वामे वा व्यधयेत् सिराम् ॥ ७७ ॥\nषट्... |
[
{
"from": "human",
"value": "स्विन्नाय बद्धोदरिणे मूत्रतीक्ष्णौषधान्वितम् ॥ ८९ ॥\nसतैललवणं दद्यान्निरूहं सानुवासनम् । परिसंसीनि चान्नानि तीक्ष्णं चैव विरेचनम् ॥ ९० ॥\nउदावर्तहरं कर्म कार्य वातप्रमेव च । छिद्रोदरमृते स्वेदाच्छ्लेष्मोदरवदाचरेत् ॥ ९१ ॥\nजातं जातं जलं स्राव्यमेवं तद्यापयेद्भिषक् । तृष्णाकासज्वर... |
[
{
"from": "human",
"value": "अपां दोषहराण्यादौ प्रदद्यादुदकोदरे ॥ ९३ ॥\nमूत्रयुक्तानि तीक्ष्णानि विविधक्षारवन्ति च । दीपनीयैः कफघ्नैश्च तमाहारैरुपाचरेत् ॥ ९४ ॥\nद्रवेभ्यश्वोदकादिभ्यो नियच्छेदनुपूर्वशः ।\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapt... |
[
{
"from": "human",
"value": "सर्वमेवोदरं प्रायो दोषसङ्घातजं मातम् ॥ ९५ ॥\nतस्मात्रिदोषशमनीं क्रियां सर्वत्र कारयेत् । दोषैः कुक्षौ हि संपूर्ण वह्निर्मन्दत्वमृच्छति ॥ ९६ ॥\nतस्माद्भोज्यानि भोज्यानि दीपनानि लघूनि च । रक्तशालीन् यवान्मुद्राआङ्गलांश्च मृगद्विजान् ॥ ९७ ॥\nपयोमूत्रासवारिष्टान्मधुसोधुं तथा सुराम् ... |
[
{
"from": "human",
"value": "नातिसान्द्रं हितं पाने स्वादु तक्रमपेलवम् ॥ १०१ ॥\nत्र्यूषणक्षारलवणैर्युक्तं तु निचयोदरी । वातोदरी पिवेत्तक्रं पिप्पलीलवणान्वितम् ॥ १०२ ॥\nशर्करामधुकोपेतं स्वादु पित्तोदरी पिबेत् । यवानीसैन्धवाजाजीव्योषयुक्तं कफोदरी ॥ १०३ ॥\nपिवेन्मधुयुतं तक्रं कवोष्णं नातिपेलवम् । मधुतैलवचाशुण्... |
[
{
"from": "human",
"value": "शोफानाहार्तितृष्णामूर्च्छापीडिते कारभं पयः ॥ १०७ ॥\nशुद्धानां क्षामहानां गव्यं छागं समाहिषम् । देवदारुपलाशार्कहस्तिपिप्पलिशिग्रुकैः ॥ १०८ ॥\nसाश्वगन्धैः सगोमूत्रैः प्रदिह्यादुदरं समैः । वृश्चिकालीं वचां कुष्ठं पञ्चमूलीं पुनर्नवाम् ॥ १०९ ॥\nभूतीकं नागरं धान्यं जले पक्त्वाऽवसेचयेत... |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.