conversations listlengths 2 2 |
|---|
[
{
"from": "human",
"value": "अथातोऽभयामलकीयं रसायनपादं व्याख्यास्यामः ॥ १ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 1\", \"explanation\": \"This shloka sets the stage for a detailed exploration o... |
[
{
"from": "human",
"value": "इति ह स्माह भगवानात्रेयः ॥ २ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 2\", \"explanation\": \"This verse is a concluding statement, attributing the preceding teachin... |
[
{
"from": "human",
"value": "चिकित्सितं व्याधिहरं पथ्यं साधनमौषधम् । प्रायश्चित्तं प्रशमन प्रकृतिस्थापनं हितम् ॥ ३ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 3\", \"explanation\": \"This shloka en... |
[
{
"from": "human",
"value": "विद्याद्भेषजनामानि भेषजं द्विविधं च तत् । स्वस्थस्योर्जस्करं किञ्चित् किञ्चिदार्तस्य रोगनुत् ॥ ४ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 4\", \"explanation\": \"Thi... |
[
{
"from": "human",
"value": "अभेषजं च द्विविधं बाधनं सानुबाधनम् । स्वस्थस्योर्जस्करं यत्तु तद्वृष्यं तद्रसायनम् ॥ ५ ॥\nप्रायः,प्रायेण रोगाणां द्वितीयं प्रशमे मतम् । प्रायः शब्दो विशेषार्थो ह्युभयं ह्युभयार्थकृत् ॥ ६ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhit... |
[
{
"from": "human",
"value": "अथेन्द्रस्तदायुर्वेदामृतमृषिभ्यः संक्रम्योवाच - पतत् सर्वमनुष्ठेयम्, अयं च शिवः कालो रसायनानां दिव्याश्वौषधयो हिमवत्प्रभवाः प्राप्तवीर्याःः तद्यथा-- ऐन्द्री, ब्राह्मी, पयस्या, क्षीरपुष्पी श्रावणी, महाश्रावणी, शतावरी, विदारी, जीवन्ती, पुनर्नवा, नागवला, स्थिरा, वचा, छत्रा, अतिच्छत... |
[
{
"from": "human",
"value": "दीर्घमायुः स्मृति मेधामारोग्यं तरुणं वयः । प्रभावर्णस्वरौदार्य देहेन्द्रियबलं परम् ॥ ७॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 7\", \"explanation\": \"This shloka en... |
[
{
"from": "human",
"value": "वാक्सिद्धि प्रणति कान्तिं लभते ना रसायनात् । लाभोपायो हि शस्तानां रसादीनां रसायनम् ॥ ८ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 8\", \"explanation\": \"These verses ... |
[
{
"from": "human",
"value": "अपत्य संतानकरं यत् सद्यः संप्रहर्षणम् । वाजीवातिबलो येन यात्यप्रतिहतः स्त्रियः ॥ ९ ॥\nभवत्यतिप्रियः स्त्रीणां येन येनोपचीयते । जीर्यतोऽप्यक्षयं शुक्रं फलवद्येन दृश्यते ॥ १० ॥\nप्रभूतशाखः शास्त्रीव येन चैत्यो यथा महान् । भवत्यच्य बहुमतः प्रजानां सुबहुप्रजः ॥ ११ ॥\nसंतानमूलं येनेह... |
[
{
"from": "human",
"value": "यथोक्तगुणानामालकानां सहस्रमाईपलाशद्रोण्यां सपिधानायां बाष्पमनुद्वमन्त्यामारण्यगो-मयाग्निभिरुपस्वेदयेत्, तानि सुस्विन्नशीतान्युद्धृतकुल कान्यापोथ्याढकेन पिप्पलीचूर्णानामाढकेन च\nविडङ्गतण्डुलचूर्णानामध्यर्धेन चाढकेन शर्कराया द्वाभ्यां द्वाभ्यामाढकाभ्यां तैलस्य मधुनः सर्पिषश्च संयो... |
[
{
"from": "human",
"value": "धन्वनि कुशास्तीर्णे स्निग्धकृष्णमधुरमृत्तिके सुवर्णवर्णमृतिके वा व्यपगतविषश्वापदपवन सलिलाझिदोषे कर्पणवल्मीकश्मशानचेत्योषरावसथवर्जिते देशे यथर्तु सुखपवनसलिलादित्यसेविते जातान्यनुप-\nइतान्यनध्यारूढान्यबलान्यजीर्णान्यधिगतवीर्याणि शीर्णपुराणपर्णान्यसंजातान्यपर्णानि तपसि तपस्ये वामास... |
[
{
"from": "human",
"value": "बलातिबलाचन्दनागुरुधवतिनिशखदिर शिंशपासनस्वरसाः पुनर्नवान्ता चौषधयो दश नागवलयाव्याख्याताः ।\nस्वरसानामलाभे त्वयं स्वरसविधिः- चूर्णानामाढकमाढक मुदकस्याहोरात्रस्थितं मृदितपूर्त स्वरसवत् प्रयोज्यम् ॥ १२ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Cha... |
[
{
"from": "human",
"value": "स्वस्थस्योर्जस्करं त्वेतद्द्द्विविधं प्रोक्तमौषधम् । यद्व्याधिनिर्घातकरं वक्ष्यते तश्चिकित्सिते ॥ १३ ॥\nचिकित्सितार्थ एतावान् विकाराणां यदौषधम्। रसायनविधिश्वाग्रे वाजीकरणमेव च ॥ १४ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part... |
[
{
"from": "human",
"value": "भल्लातकानां जर्जरीकृतानां पिष्टस्वेदनं पूरयित्वा भूमावाकण्ठं निखातस्य स्नेहभावितस्य दृढस्योपरि कुम्भस्यारोप्योडुपेनापिधाय कृष्णमृत्तिकावलिप्तं गोमयानिभिरुपस्वेदयेत् तेषां यः स्वरसः कुम्भं प्रपद्येत,\nतमष्टभागमधुसंप्रयुक्तं द्विगुणघृतमद्यात् तत्प्रयोगाद्वर्षशतमजरं वयस्तिष्ठतीति स... |
[
{
"from": "human",
"value": "अभेषजमिति ज्ञेयं विपरीतं यदौषधात् । तदसेव्यं निषेव्यं तु प्रवक्ष्यामि यदौषधम् ॥ १५ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 15\", \"explanation\": \"This shloka (ver... |
[
{
"from": "human",
"value": "रसायनानां द्विविधं प्रयोगमृषयो विदुः । कुटीप्रावेशिकं चैव वातातपिकमेव च ॥ १६ ॥\nकुटीप्रावेशिकस्यादौ विधिः समुपदेक्ष्यते । नृपवैद्य द्विजातीनां साधूनां पुण्यकर्मणाम् ॥ १७ ॥\nनिवासे निर्भये रास्ते प्राप्योपकरणे पुरे । दिशि पूर्वोत्तरस्यां च सुभूमौ कारयेत् कुटीम् ॥ १८ ॥\nविस्तारोत्... |
[
{
"from": "human",
"value": "भवन्ति चात्रभल्लातकानि तीक्ष्णानि पाकीन्यग्निसमानि च । भवन्त्यमृतकल्पानि प्रयुक्तानि यथाविधि ॥ १७ ॥\nएते दशविधास्त्वेषां प्रयोगाः परिकीर्तिताः । रोगप्रकृति सात्म्यस्तान् प्रयोगान् प्रकल्पयेत् ॥ १८ ॥\nकफजो न स रोगोऽस्ति न विबन्धोऽस्ति कश्चन । यं न भल्लातकं हन्याच्छीघ्रं मेधाग्निव... |
[
{
"from": "human",
"value": "प्राणकामाः पुरा जीर्णाश्च्यवनाद्या महर्षयः । रसायनैः शिवैरेतैर्बभूवुरमितायुषः ॥ २० ॥\nब्राह्मं तपो ब्रह्मचर्यमध्यात्मध्यानमेव च । दीर्घायुषो यथाकामं संभृत्य त्रिदिवं गताः ॥ २१ ॥\nतस्मादायुःप्रकर्षार्थ प्राणकामैः सुखार्थिभिः । रसायनविधिः सेव्यो विधिवत्सुसमाहितैः ॥ २२ ॥\n"
},
... |
[
{
"from": "human",
"value": "रसायनानां संयोगाः सिद्धा भूतहितैषिणा । निर्दिष्टाः प्राणेकामीये सप्तत्रिंशन्महर्षिणा ॥ २३ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :1, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 23\", \"explanation\": \"This shlo... |
[
{
"from": "human",
"value": "ऐन्द्री मत्स्याख्यको ब्राह्मी वचा ब्रह्मसुवर्चला । पिप्पल्यो लवणं हेम शङ्खपुष्पी विषं घृतम् ॥ २४ ॥\nएषत्रियवकान् भागान् हेमसर्पिर्विषैर्विना । द्वौ यवौ तत्र हेम्नस्तु तिलं दद्याद्विषस्य च ॥ २५ ॥\nसर्पिषश्च पलं दद्यात्तदैकध्यं प्रयोजयेत् । घृतप्रभूतं सक्षौद्रं जीर्णे वान्नं प्रशस... |
[
{
"from": "human",
"value": "हरीतकीनां चूर्णानि सैन्धवामलके गुडम् । वचां विडङ्गं रजनीं पिप्पलीं विश्वभेषजम् ॥ २५ ॥\nपिबेदुष्णाम्बुना जन्तुः स्नेहस्वेदोपपादितः । तेन शुद्धशरीराय कृतसंसर्जनाय च ॥ २६ ॥\nत्रिरात्रं यावकं दद्यात् पञ्चाहं वाऽपि सर्पिषा । सप्ताहं वा पुराणस्य यावच्छुद्धेस्तु वर्चसः ॥ २७ ॥\nशुद्धकोष... |
[
{
"from": "human",
"value": "समर्थानामरोगाणां धीमतां नियतात्मनाम् । कुटीप्रवेशः क्षणिनां परिच्छदवतां हितः ॥ २७ ॥ अतोऽन्यथा तु ये तेषां सौर्यमारुतिको विधिः । तयोः श्रेष्ठतरः पूर्वो विधिः स तु सुदुष्करः ॥ २८ ॥\nरसायनविधिभ्रंशाज्जायेरन् व्याधयो यदि । यथास्वमौषधं तेषां कार्य मुक्त्वा रसायनम् ॥ २९ ॥\n"
},
{
... |
[
{
"from": "human",
"value": "हरीतकीं पञ्चरसामुष्णामलवणां शिवाम् । दाषानुलोमनी लध्वीं विद्याद्दीपनपाचनीम् ॥ २९ ॥\nआयुष्यां पौष्टिक धन्यां वयसः स्थापनी पराम् । सर्वरोगप्रशमनी बुद्धीन्द्रियवलप्रदाम् ॥ ३० ॥\nकुष्ठं गुल्ममुदावर्त शोषं पाण्ड्वामयं मदम् । अशसि ग्रहणीदोषं पुराणं विषमज्वरम् ॥ ३१ ॥\nहृद्रोगं सशिरोरोग... |
[
{
"from": "human",
"value": "मण्डूकपर्ण्याः स्वरसः प्रयोज्यः क्षीरेण यष्टीमधुकस्य चूर्णम् । रसो गुडूच्यास्तु समूलपुष्प्याः कल्कः प्रयोज्यः खलु शङ्खपुष्प्याः ॥ ३० ॥\nआयुःप्रदान्यामयनाशनानि बलाग्निवर्णस्वरवर्धनानि । मेध्यानि चैतानि रसायनानि मेध्या विशेषेण च शङ्खपुष्पी ॥ ३१ ॥\n"
},
{
"from": "assistant... |
[
{
"from": "human",
"value": "पञ्चाष्टौ सप्त दश वा पिप्पलीमधुसर्पिषा । रसायनगुणान्वेषी समामेकां प्रयोजयेत् ॥ ३२ ॥\nतिस्रस्तिस्रस्तु पूर्वाह्ने भुक्त्वाऽग्रे भोजनस्य च । पिप्पल्यः किंशुकक्षारभाषिता घृतभर्जिताः ॥ ३३ ॥\nप्रयोज्या मधुसंमिश्रा रसायनगुणैषिणा । जेतुं कालं क्षयं शोषं श्वासं हिक्कां गलामयान् ॥ ३४ ॥\n... |
[
{
"from": "human",
"value": "क्रमवृद्ध्या दशाहानि दशपैप्पलिकं दिनम् । वर्धयेत् पयसा सार्धं तथैवापनयेत् पुनः ॥ ३६ ॥\nजीर्णे जीणं च भुञ्जीत षष्टिकं क्षीरसर्पिषा । पिप्पलीनां सहस्रस्य प्रयोगोऽयं रसायनम् ॥ ३७ ॥\nपिष्टास्ता बलिभिः सेव्याः, शृत(मध्यबलैर्नरैः । चूर्णीकृता हस्वबलैर्योज्या दोषामयान् प्रति ॥ ३८ ॥\nदश... |
[
{
"from": "human",
"value": "ओषधीनां परा भूमिर्हिमवाञ् शैलसत्तमः । तस्मात्फलानि तज्जानि ग्राहयेत्कालजानि तु ।। ३८ ।।\nआपूर्णरसवीर्याणि काले काले यथाविधि । आदित्यपवनच्छायासलिलप्रीणितानि च ॥ ३९ ॥\nयान्यजग्धान्यपूतीनि निर्वणान्यगदानि च । तेषां प्रयोगं वक्ष्यामि फलानां कर्म चोत्तमम् ॥ ४० ॥\n"
},
{
"from... |
[
{
"from": "human",
"value": "ये रसायनसंयोगा वृष्ययोगाश्च ये मताः । यच्चौषधं विकाराणां सर्व तद्वैद्यसंश्रयम् ॥ ३९ ॥\nप्राणाचार्य बुधस्तस्माद्धीमन्तं वेदपारगम् । अश्विनाविव देवेन्द्रः पूजयेदतिशक्तितः ॥ ४० ॥\nअश्विनौ देवभिषजौ यज्ञवाहाविति स्मृतौ । यज्ञस्य हि शिरश्छिन्नं पुनस्ताभ्यां समाहितम् ॥ ४१ ॥\nप्रशीर्णा ... |
[
{
"from": "human",
"value": "जीवकर्षभको मेदां जीवन्तीं सशतावरीम् । शरेक्षुदर्भकाशानां शालीनां मूलमेव च ॥ ४१ ॥\nइत्येषां पञ्चमूलानां पञ्चानामुपकल्पयेत् । भागान् यथोक्तांस्तत्सर्वं साध्यं दशगुणेऽम्भसि ॥ ४५ ॥\nदशभागावशेषं तु पूतं तं ग्राहयेद्रसम् । हरीतकीश्च ताः सर्वाः सर्वाण्यामलकानि च ॥ ४६ ॥\nतानि सर्वाण्यनस... |
[
{
"from": "human",
"value": "त्रैफलेनायसी पात्री कल्केनालेपयेन्नवाम् । तमहोरात्रिकं लेपं पिवेत् क्षौद्रोदकाप्लुतम् ॥ ४३ ॥\nप्रभूतस्नेहमशनं जीर्णे तत्र प्रशस्यते । अजरोऽरुक् समाभ्यासाज्जीवेच्चैव समाः शतम् ॥ ४४ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part ... |
[
{
"from": "human",
"value": "ऊष्मा तथा स्याद्दवथुः सिराणामायाम इत्येव च पूर्वरूपम् । सर्वस्त्रिदोषोऽधिकदोषलिङ्गैस्तच्छब्दमभ्येति भिषग्जितं च ॥ १० ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 10\", ... |
[
{
"from": "human",
"value": "गौरवं स्यादनवस्थितत्वं सोत्सेधमूष्माऽथ सिरातनुत्वम् । सलोमहर्षाऽङ्गविवर्णता च सामान्यलिङ्गं श्वयथोः प्रदिष्टम् ॥ ११ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 11\", \... |
[
{
"from": "human",
"value": "चलस्तनुत्वक्परुषोऽरुणोऽसितः प्रसुतिहर्षार्तियुतोऽनिमित्ततः । प्रशाम्यति प्रोन्नमति प्रपीडितो दिवाली च श्वयथुः समीरणात् ॥ १२ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number:... |
[
{
"from": "human",
"value": "मृदुः सगन्धोऽसितपीतरागवान् भ्रमज्वरस्वेदतृषामदान्वितः । य उष्यते ऽस्पर्शसहोऽक्षिरागकृत् स पित्तशोथो भृशदाहपाकवान् ॥ १३ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 13\"... |
[
{
"from": "human",
"value": "गुरुः स्थिरः पाण्डुररोचकान्वितः प्रसेकनिद्रावमिवह्निमान्द्यकृत् । सकृच्छ्रजन्मप्रशमो निपीडितो न चोन्नमेद्रात्रिबली कफात्मकः ॥ १४ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Nu... |
[
{
"from": "human",
"value": "कृशस्य रोगैरबलस्य यो भवेदुपद्रवैर्वा वमिपूर्वकैर्युतः । सहन्ति मर्मानुगतोऽथ राजिमान् परिस्रवेद्धीनबलस्य सर्वगः ॥ १५ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 15\", \... |
[
{
"from": "human",
"value": "अहीनमांसस्य य एकदोषजो नवो बलस्थस्य सुखः स साधने । निदानदोषर्तुविपर्ययक्रमैरुपाचरेतं बलदोषकालवित् ॥ १६ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 16\", \"explanation\"... |
[
{
"from": "human",
"value": "अथामजं लङ्घनपाचनक्रमैर्विशोधनैरुल्बणदोषमादितः शिरोगतं शीर्षविरेचनैरधो विरेचनैरूर्ध्वहरैस्तथोर्ध्वजम् ॥ १७ ॥\nउपाचरेत् स्नेहभवं विरूक्षणैः प्रकल्पयेत् स्नेहविधिं च रुक्षजे । विबद्धविकेऽनिलजे निरूहणं घृतं तु पित्तानिलजे सतिक्तकम् ॥ १८ ॥\nपयश्च मूर्च्छारतिदाहतर्षिते विशोधनीये तु सम... |
[
{
"from": "human",
"value": "ग्राम्याब्जानूपं पिशितमबलं शुष्कशाकं नवान्नं गोडं पिष्टानं दधि तिलकृतं विज्जलं मद्यमम्लम् । धाना वल्लूरं समशनमथो गुर्वसात्म्यं विदाहि स्वप्नं चारात्रौ श्वयथुगदवान् वर्जयेन्मैथुनं च ॥ २० ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita... |
[
{
"from": "human",
"value": "व्योषं त्रिवृत्तितकरोहिणी च सायोरजस्का त्रिफलारसेन । पीतं कफोत्थं शमयेत्त शोफें गव्येन मूत्रेण हरीतकी च ॥ २१ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 21\", \"explan... |
[
{
"from": "human",
"value": "हरीतकी नागरदेवदारु सुखाम्बुयुक्तं सपुनर्नवं वा । सर्व पिबेचिष्वपि मूत्रयुक्तं स्नातश्च जीर्णे पयसाऽन्नमद्यात् ॥ २२ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 22\", \"... |
[
{
"from": "human",
"value": "पुनर्नवानागरमुस्तकल्कान् प्रस्थेन धीरः पयसाऽक्षमंात्रान् । मयूरकं मागधिकां समूलां सनागरां वा प्रपिबेत् सवाते ॥ २३ ॥\nदन्तीत्रिवृत्र्यूषणचित्रकैर्वा पयः शृतं दोषहरं पिबेन्ना । द्विप्रस्थमात्रं तु पलार्धिकैस्तैरर्धावशिष्टं पवने सपित्ते ॥ २४ ॥\nसशुण्ठिपीतद्गुरसं प्रयोज्यं श्यामोरुव... |
[
{
"from": "human",
"value": "गण्डीर भल्लातकचित्रकांश्च व्योषं विडङ्गं वृहतीद्वयं च । द्विप्रस्थिकं गोमयपावकेन द्रोणे पचेत् कूर्चिकमस्तुनस्तु ।। २९ ।।\nत्रिभागशेषं च सुप्तशीतं द्रोणेन तत् प्राकृतमस्तुना च । सितोपलायाश्च शतेन युक्तं लिप्ते घटे चित्रकप्पिलीनाम् ॥ ३० ॥\nवैहायसे स्थापितमादशाहात् प्रयोजयंस्तद्विन... |
[
{
"from": "human",
"value": "काश्मर्यधात्री मरिचाभयाक्षद्राक्षाफलानां च सपिप्पलीनाम् । शतं शतं जीर्णगुडात्तुलां च संक्षुद्य कुम्भे मधुना प्रलिप्ते ॥ ३२ ॥\nसप्ताहमुष्णे द्विगुणं तु शीते स्थितं जलद्रोणयुतं पिवेन्ना । शोफान् विबन्धान् कफवातजांश्च निहन्त्यरिष्टोऽष्टशतोऽग्निकृश्च ॥ ३३ ॥\n"
},
{
"from": "... |
[
{
"from": "human",
"value": "पुनर्नवे द्वे च बले सपाठे दन्तीं गुडूचीमथ चित्रकं च । निदिग्धकां च त्रिपलानि पक्त्वा द्रोणावशेषे सलिले ततस्तम् ॥ ३४ ॥\nपूत्वा रसं द्वे च गुडात् पुराणात्तुले मधुप्रस्थयुतं सुशीतम् । मासं निदध्याद्धृतभाजनस्थं पल्ले यवानां परतस्तु मासात् ॥ ३५ ॥\nचूर्णीकृतैरर्धपत्रांशिकैस्तं पत्रत्व... |
[
{
"from": "human",
"value": "फलत्रिकं दीप्यकचित्रकौ च सपिप्पलीलोहरजो विडङ्गम् । चूर्णीकृतं कौडविकं द्विरंशं क्षौद्रं पुराणस्य तुलां गुडस्य ॥ ३९ ॥\nमासं निदध्यादुद्धृतभाजनस्थं यवेषु तानेव निहन्ति रोगान् । ये चार्शसां पाण्डुविकारिणां च प्रोक्ता हिताः शोफिषु तेऽप्यरिष्टाः ॥ ४० ॥\n"
},
{
"from": "assist... |
[
{
"from": "human",
"value": "कृष्णा सपाठा गजपिप्पली च निदिग्धिका चित्रकनागरे च । सपिप्पलीमूलरजन्यजाजी मुस्तं च चूर्ण सुखतोयपीतम् ॥ ४१ ॥\nहन्यात्रिदोषं चिरजं च शोफं कल्कश्च भूनिम्बमहौषधस्य । अयोरजस्त्र्यूषणयावशूकचूर्ण च पीतं त्रिफलारसेन ॥ ४२ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \... |
[
{
"from": "human",
"value": "क्षारद्वयं स्यालवणानि चत्वार्थयोरजो व्योषफलत्रिके च । सपिप्पलीमूलविडङ्गसारं मुस्ताजमोदामरदारुबिल्वम् ॥ ४३ ॥\nकलिङ्गकाश्चित्रकमूलपाठे यष्ट्याह्वयं सातिविषं पलांशम् । सहिङ्गुकर्षत्वणुशुष्क चूर्ण द्रोणं तथा मूलकशुण्ठकानाम् ॥ ४४ ॥\nस्याद्भस्मनस्तत् सलिलेन साध्यमालोड्य यावद्धनमप्रदग्... |
[
{
"from": "human",
"value": "प्रयोजयेदाईकनागर वा तुल्यं गुडेनार्धपलाभिवृद्धया । मात्रां परं पञ्चपलानि मासं जीर्णे पयो यूषरसाश्च भक्तम् ॥ ४७ ॥\nगुल्मोदरार्शःश्वयथुप्रमेहाञ् श्वासप्रतिश्यालसकाविपाकान् । सकामल शोषमनोविकारान् कासं कफं चैव जयेत् प्रयोगः ॥ ४८ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{... |
[
{
"from": "human",
"value": "रसस्तथैवार्द्र कनागरस्य पेयोऽथ जीर्णे पयसाऽन्नमद्यात् । जत्वश्मजं च त्रिफलारसेन हन्यात्रिदोषं श्वयथुं प्रसह्य ॥ ४९ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"source\": \"Samhita : Charaka Samhita Part 2, Chapter :12, Sthanam :Chikitsasthanam, Shloka Number: 49\", \"... |
[
{
"from": "human",
"value": "द्विपञ्चमूलस्य पचेत् कषाये कंसेऽभयानां च शतं गुडस्य । लेहे सुसिद्धेऽथ विनीय चूर्ण व्योषं त्रिसौगन्ध्यमुखास्थिते च ॥ ५० ॥\nप्रस्थार्धमात्रं मधुनः सुशीते किंचिश्च चूर्णादपि यावशूकात् । एकायां प्राश्य ततश्च लेहाच्छुक्तिं निहन्ति श्वयथुं प्रवृद्धम् ॥ ५१ ॥\nश्वासज्वरारोचकमेहगुल्मप्ली... |
[
{
"from": "human",
"value": "पटोलमूलामरदारुदन्तीत्रायन्तिपिप्पल्यभयाविशालाः । यष्टयाह्वयं तिक्तकरोहिणी च सचन्दना स्यान्निचुलानि दार्वी ॥ ५३ ॥\nकर्षोन्मितैस्तैः कथितः कषायो घृतेन पेयः कुडवेन युक्तः । वीसर्पदाहज्वरसन्निपाततृष्णाविषाणि श्वयथुं च हन्ति ॥ ५४ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{... |
[
{
"from": "human",
"value": "सचित्रकं धान्ययवान्यजाजी सौवर्चलं त्र्यूषणवेतसाम्लम् ।बिल्वात् फलं दाडिमयावशूको सपिप्पलीमूलमथापि चव्यम् ॥ ५५ ॥\nपिष्ट्वाऽक्षमात्राणि जलाढकेन पचवा घृतप्रस्थमथ प्रयुञ्ज्यात् । अशसि गुल्मं श्वयथुं च कृच्छ्रं निहन्ति व िच करोति दीप्तम् ॥ ५६ ॥\nपिबेद्यूतं वाऽष्टगुणाम्बुसिद्धं सचित्रक... |
[
{
"from": "human",
"value": "क्षीरं घटे चित्रकककलिप्ते दध्यागतं साधु विमथ्य तेन । तजं घृतं चित्रकमूलगर्भ तक्रेण सिद्धं श्वयथुघ्नमप्रथम् ॥ ५८ ॥\nअर्शोऽतिसारानिलगुल्म मेहांश्चैतन्निहन्त्यग्निबलप्रदं च । तक्रेण वाद्यात् सघृतेन तेन भोज्यानि सिद्धामथवा यवागूम् ॥ ५९ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"val... |
[
{
"from": "human",
"value": "जीवन्त्यजाजीशटिपुष्करा हैः सकारवीचित्र कवित्वमध्यैः । मयावशू कैर्बदरप्रमाणैर्वृक्षाम्लयुक्ता घृततैलभृष्टा ॥ ६० ॥\nअर्शोऽतिसारानिलगुल्मशोफहृद्रोगमन्दाग्निहिता यवागूः । या पञ्चकोलैर्विधिनैव तेन सिद्धा भवेत् सा च समा तयैव ॥ ६१ ॥\nकुलत्थयूपश्च सपिप्पलीको मौद्गश्च सत्र्यूषणयावशूकः । ... |
[
{
"from": "human",
"value": "आभ्यन्तरं भेषजमुक्तमेतद्बहिर्द्दितं यच्छृणु तद्यथावत् । स्नेहान् प्रदेहान् परिषेचनानि स्वेदांश्च वातप्रबलस्य कुर्यात् ॥ ६४ ॥\nशैलेयकुष्ठागुरुदारुकौन्तीत्यक्पद्म कैलाम्बु पलाश मुस्तैः । प्रियङ्गुथौणेयकहेममांसीतालीशपत्रप्लवपत्रधान्यैः ॥ ६५ ॥\nश्रीवेष्टकध्यामकपिप्पलीभिः स्पृक्कानखै... |
[
{
"from": "human",
"value": "सवेतसाः क्षीरवतां द्रुमाणां त्वचः समञ्जिष्ठलतामृणालाः । सचन्दनाः पद्मकवालकौ च पैत्ते प्रदेहस्तु सतैलपाकः ॥ ६८ ॥\nआक्तस्य तेनाम्बु रविप्रतप्तं सचन्दनं साभयपद्मकं च । स्नाने हितं क्षीरवतां कषायः क्षीरोदकं चन्दनलेपनं च ॥ ६९ ॥\n"
},
{
"from": "assistant",
"value": "{\"so... |
End of preview. Expand in Data Studio
No dataset card yet
- Downloads last month
- 4