image imagewidth (px) 27 1.8k | text stringlengths 1 117 |
|---|---|
m ột vị thần riêng của mình. Thường hay lấy cái lực hoạt động của tạo-hóa | |
mà tưởng-tượng ra các vị thần, rồi làm đền, làm đài, để thờ cúng. Như dân | |
tộc Hi-lạp (Grec) và dân-tộc La-mã (Romain) thờ thần Giu-bi-te (Jupiter), | |
thần A-bô-lông (Apollon) và các vị thần khác vậy. Duy có dân-tộc Do-thái | |
(Juifs) ở đất Tiểu Á-tế-á, nay là đất Palestine đã được độc-lập, chỉ thờ một vị | |
thần gọi là Jéhovah sinh-hóa vạn vật và người; cho nên người chỉ phải thờ | |
m ột vị thần ấy mà thôi. Đến đời dân La-mã đã kiêm-tính được cả đất Tiểu | |
Á-tế-á, đất bắc A-phi-lị-gia và đất tây-nam Âu-la-ba, dân Do-thái cũng thuộc | |
về La-mã, mà đạo Do-thái bấy giờ cũng đã suy lắm rồi. Lúc ấy đức Gia-tô ra | |
đời, nhân đạo Do-thái mà lập ra đạo mới113 dạy người lấy sự yêu-mến và | |
tôn-kính Thiên-chúa làm gốc, lấy bụng từ-bi nhân thứ, coi người như anh em | |
ruột thịt làm cốt. Từ đó về sau các môn đồ đem đạo ấy đi truyền-bá các | |
nơi. Ông Saint Pierre thì sang lập giáo đường ở tại Kinh-thành La-mã, ông | |
Saint Paul thì đi truyền đạo ở khắp trong nước. | |
Lúc đầu đạo Thiên-chúa bị nhiều phen vua La-mã nghiêm-cấm, dùng | |
cực hình mà giết hại các giáo-sĩ và những người theo đạo mới, nhưng dẫu | |
nguy-nan thế nào mặc lòng, các môn đồ cứ một niềm đi truyền đạo khắp | |
b ốn phương. Mãi đến đầu đệ-tứ thế-kỷ (313) vua La-mã là Constantin mới | |
cho giảng đạo Thiên-chúa ở mọi nơi trong nước. Từ bấy giờ trở đi đạo | |
Thiên-chúa ở mọi nơi trong nước. Từ bấy giờ trở đi đạo Thiên-chúa một | |
ngày một thịnh, lập Giáo-hoàng để thống-nhất việc giáo, đặt Giám-mục để | |
coi việc giáo ở các nơi, lại sai giáo-sĩ đi truyền đạo khắp trong thiên-hạ: hễ | |
ở đâu có người là có giáo-sĩ đến dạy đạo. Bởi vậy cho nên chẳng bao lâu | |
mà toàn Âu đều theo đạo Thiên-chúa cả. | |
113 | |
Đạo của ông Gia Tô lập ra cho nên ta thường gọi là đạo Gia Tô, lại vì đạo ấy chỉ thờ Thiên | |
Chúa mà thôi, cho nên lại gọi là đạo Thiên Chúa. Có phái gọi là Cơ đốc bởi chữ Christ là bậc | |
cứu thế. | |
Bên Á đông ta thì từ đời nhà Đường (618-907) sử chép có Cảnh | |
giáo114 tức là một phái Gia-tô-giáo đã sang Tàu, nhưng vì bấy giờ đạo Phật | |
đang thịnh, cho nên đạo Cảnh-giáo mất dần đi. Mãi đến đời nhà Nguyên, | |
nhà Minh mới thật có giáo-sĩ sang giảng đạo Gia-tô ở nước Tàu. | |
Đạo Thiên-chúa sang nước Nam. Ở nước Nam ta từ khi đã có người | |
Âu-la-ba sang buôn bán, thì tất là có giáo-sĩ sang dạy đạo. Cứ theo sách | |
Khâm định Việt-sử, thì từ năm Nguyên-hòa nguyên-niên đời vua Trang-tông | |
nhà Lê (1533) có người Tây tên là I-nê-khu đi đường bể vào giảng đạo | |
Thiên-chúa ở làng Ninh-cường, làng Quần-anh, thuộc huyện Nam-chân (tức | |
là Nam-trực) và ở làng Trà-lũ, thuộc huyện Giao-thủy. | |
Sách Nam-sử của Trương vĩnh Ký chép rằng năm bính-thân (1596) | |
đời ông Nguyễn Hoàng có người giáo-sĩ Tây-ban-nha tên là Diego Adverte | |
vào giảng đạo ở trong Nam trước hết cả. Nhưng lúc bấy giờ lại có mấy chiếc | |
tàu Tây-ban-nha cùng đến, chúa Nguyễn sợ có ý quấy-nhiễu gì chăng, bèn | |
đuổi đi. | |
Đến năm ất-mão (1615) đời chúa Sãi, giáo-sĩ là P. Busomi lại đến | |
giảng đạo, rồi đến năm giáp-tí (1624) có giáo-sĩ tên là Jean Rhodes, người | |
Pháp-lan-tây, đến giảng đạo ở Phú-xuân và lập ra các giáo đường. Năm | |
bính-dần (1626) đời vua Lê Thần-tông, giáo-sĩ là Baldinoti vào giảng đạo ở | |
ngoài Bắc, bị chúa Trịnh không cho, phải bỏ đi. Được ít lâu ông Jean | |
Rhodes ở trong Nam ra Bắc vào yết-kiến chúa Trịnh và đem dâng các đồng | |
hồ quả lắc, chúa Trịnh cho ông Jean Rhodes được giảng đạo tại Kinh đô. | |
Từ đó về sau các giáo-sĩ cứ dần dần vào nước dạy đạo, mà người | |
mình càng ngày càng theo đạo cũng nhiều. Nhưng vì nước ta tự xưa đến | |
nay vẫn theo Nho-giáo, lấy sự thờ-cúng ông cha làm trọng, lấy sự tế-tự | |
thần-thánh làm phải, mà lệ nước thì lấy sự cúng-tế làm một việc rất quan | |
trọng. Đột nhiên thấy nhiều người mình theo đạo Thiên-chúa, bỏ cả các thói | |
cũ, chỉ chuyên về một mặt theo đạo mới, bởi vậy cho nên trong Nam ngoài | |
Bắc, vua chúa đều cho đạo ấy là một tả đạo, làm hủy-hoại cả cái phong-hóa | |
của nước nhà xưa nay, bèn xuống chỉ cấm không cho người trong nước theo | |
đạo mới nữa, và đặt ra phép nghiêm để bắt tội những kẻ không tuân theo | |
chỉ đụ ấy. | |
Cứ theo trong sử thì năm tân-vị (1631) ở trong Nam, chúa Thượng | |
là Nguyễn-phúc Lan cấm không cho người Tây vào giảng đạo ở trong nước. | |
114 | |
Cảnh giáo là một phái đạo Gia Tô của người chủ giáo tên là Nestorius lập ra từ đệ ngũ thế kỷ | |
ở Đông La Mã, rồi truyền sang nước Ba Tư (Perse) và nước Tàu. 143 | |
Năm quí-mão (1663) ở ngoài Bắc, chúa Trịnh là Trịnh Tạc bắt đuổi | |
các giáo-sĩ và cấm không cho người mình theo đạo Gia-tô. | |
Năm giáp-thìn (1644) chúa Hiền ở miền Nam bắt giết những người | |
đi giảng đạo ở Đà-nẵng. | |
Năm bính-tí (1696) đời vua Lê Hi-tông, Trịnh Căn bắt đốt phá hết cả | |
những sách đạo và nhà đạo ở các nơi và đuổi những người giảng đạo ra | |
ngoài nước. | |
Năm nhâm-thìn (1712) đời vua Lê Dụ-tông, Trịnh Cương bắt những | |
người theo đạo Gia-tô phải cạo trán và khắc vào mặt bốn chữ "học Hoa-lan | |
đạo"115. | |
Năm giáp-tuất (1754) đời Cảnh-hưng, Trịnh Doanh lại nghiêm-cấm | |
m ột cách rất ngặt, không cho người ta đi theo đạo, và lại giết cả các đạo | |
trưởng và đạo đồ. | |
Từ đó về sau việc cấm đạo một ngày một nghiêm, mà người đi | |
giảng đạo cũng không lấy luật nước làm sợ, cứ cố sức dụ cho được nhiều | |
người theo đạo. Rồi dần dần người trong nước phân ra bên lương bên giáo, | |
ghen-ghét nhau hơn người cừu địch. Vua quan thì thấy dùng phép thường | |
không cấm được, mới dùng đến cực hình để mà trừng-trị, giết hại bao nhiêu | |
người vô tội. | |
Tóm lại mà xét, thì giả sử người ngoại quốc vào nước ta mà chỉ có | |
việc buôn bán mà thôi, thì chắc rằng nước ta xưa nay vốn là một nước văn | |
hiến, vua quan ta cũng không có lẽ gì mà ngăn-cấm; nhưng bởi vì khi đã | |
quan-hệ đến việc sùng-tín, thì dù hay dở thế nào mặc lòng, người ta ai cũng | |
cho sự sùng-tín của mình là phải hơn, thành ra không ai khoan dung cho ai, | |
rồi cứ phải dùng thế-lực để mà đè-nén nhau. Cũng vì thế cho nên về sau | |
nước ta không chịu suy-xét lẽ phải-trái cho kỹ-càng, làm lắm sự tàn-ác để | |
đến nỗi mất cả sự hòa-hiếu với các nước ở Tây dương và gây nên cái mối | |
biến-loạn cho nước nhà vậy. | |
115 | |
Hoa Lan tức là Hòa Lan (Hollande). Người Hòa Lan sang buôn bán ở ngoài Bắc trước hết cả | |
cho nên mới gọi là đạo Hòa Lan. Vả lúc bấy giờ người Việt Nam ta không phân biệt được những | |
nước nào, hễ thấy người Tây thì thường cứ gọi là Hòa Lan | |
CHƯƠNG VIII | |
V ận Trung Suy của Chúa | |
Nguyễ n |
End of preview. Expand
in Data Studio
No dataset card yet
- Downloads last month
- 113