text stringlengths 111 29.3k |
|---|
– тыге маналтеш Волжский район Шайра кундем Мӱшыл ер (Морской глаз) воктен эртараш палемдыме фестиваль. Тудо 2015 ий 5–6 июньышто лиеш.
5 июнь. 10.00 шагат
Руш Шайра ялыште Опиня Войконова лӱмеш историй-этнографий тоштерым почмо тат лиеш. Тушко Йошкар-Ола, Озаҥ, Моско, Санкт-Петербург, Кострома, Малмыж да моло кундемла гычынат, Марий Элын ятыр районлаже гычынат тоштер да мер пашаеҥ-влак чумыргат. 13.00 шагатлан «Ялысе тоштер – ялын ончыклыкшо» лӱман семинар-практикум эртаралтеш. Тышке тыгак воктен кундемлаште илыше-влакат ӱжалтыт. Тоштерлан экспонат погымо паша тӱҥалеш.
6 июнь. 11.00 шагат
«ЭЛНЕТ КУНДЕМ – МАСТАР КУНДЕМ!» – фольклор, эстраде да тоштер пайрем почылтеш. Элнет дене кылдалтше кундемла гыч кажне делегаций але посна еҥ шке выставкыж дене участвоватла. Ончерым 6.00 шагат эр гычынак оформитлаш тӱҥалыт. Ер лопышто, ончычсо Руш Шайра школ воктене, тоштер ӱзгар ончер шаралтеш. Тидлан лӱмын ӱстел-влак келыштаралтыт.
Ятыр номинаций дене тоштер таҥасымаште иктешлымаш лиеш:
– еш дене ямдылыме экспонат-таҥасымаш;
– посна еҥын ямдылыме экспонат-таҥасымаш;
– школ тоштер-влакын экспонат-таҥасымашышт.
Поснак Параньга, Морко, Юлсер, Провой-влакым – икманаш, Элнет кундемла гыч марий-влакым, алал-кумылын вучена.
Ача-кочан кучылтмо, ыштен кодымо да тачат аралалтше чыла арвер-ӱзгарым фестивальыш кондаш лиеш: сурткӧргыштӧ кучылтмо арвер, фотографий, плотник ӱзгар, шке ыштыме пуш, янлык кучымо арвер, тошто марий вургем… да чылажат. Посна кугу вер Кугу сар пагытысе экспонат-влаклан ойыралтеш.
Йодмашым laid.kozlov@mail.ru, (+7-836 2) 466 611 факс дене 25 май марте колтыман (йодмашын формыжо лишыл жапыште Интернетыште, «Марий ушемын» сайтыштыже, да моло вереат савыкталтеш).
Лекше йодышым +7-964 861 87 61; (+7-836 2) 919 965, 614 820 телефон дене да www.mariushem.ru сайтыште рашемдаш лиеш.
Тоштерым ышташ полшаш кумылан-влак шке экспонатыштым Опиня Войконова лӱмеш Руш Шайра ялысе музейлан пӧлеклен але оксала пуэн кертыт (шергын огыл).
Ты кугу фестивальын организаторжо-влак (кутырен келшыме почеш):
– Валентин Колумб лӱмеш рӱдер-тоштер;
– «Марий ушем» («Союз мари») Регионысо мер организаций;
– «У вий» («Молодая сила») Марий самырык ушем;
– «ВийАр» марий самырык-влакын тӱвыра кыл ушемышт;
– «Югорно» («Священная дорога») Регионысо мер организаций.
Моло-влакат ты сомылыш ушнен кертыт – жап эше уло.
Утларак раш уверым «Марий ушемын» сайтыштыже эскерыза.
«Пагален ӱжына чыландамат!» — возат эртарыше-влак.
Налмывер: Марий ушем
Иван Речкинын фотоштыжо Роза Рыбакован 65 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтше «Эн сылне пеледыш кокла гыч…» фестиваль годым, 10.06.2012 ий |
Марий юнкор-влакым куштымаш кундемыштына шукертсекак пашам ышта. Нунын гыч ик суапле пашаже – «Марий юнкор» слёт. Тыште нуно заметкым, почеламутым да молымат чын возаш тунемыт, палыме марий писатель, журналист да моло творческий еҥ денат палыме лийыт.
Эше «Ямде лий» газетыште шуко жап тыршыше журналист, йоча писатель Валентин Исенеков возаш тунемаш шонен, 12 ияшыж годым Йошкар-Олашке «Мыйым кеҥежым тунемаш налза» манын серен колтен улмаш. Эсогыл тыгай тунеммаш тунамсе ийлаштат лийын, но кумылан-влак писатель-влак деке шкешт толыныт. Тыгай шонымаш денак Валентин 13 ияшыж годым Шопкер ялже гыч (Одо кундем Карагӧл район) гыч писатель Илья Ломберский деке шочмо ялышкыже, Ныргындышыш, палыме лияш миен, варажым шукылан туддеч тунемын.
Пытартыш жапыште «Кече» йоча журнал, «Ямде лий» газет «Марий юнкор» слётым эртареныт. Теве ынде 10-шо слётат толын шуо. Тудын темыже-влак: сылнымут паша, пӱртӱсым аралымаш да шочмо верым йӧратымаш. Слёт тений Марий Эл Республикысе да Пошкырт кундем ден Татарстанысе марий икшыве-влакым ушен. Йошкар-Олаште удыр-рвезе-влакым кундемнан эн чапле полатышкыже – Национальный президент школышто – вераҥденыт. Тыштак шарнымашеш кодшо занятий-влак эртат, йоча-влак тысе интернатыште илат, Изи Какшан энер воктене да моло вереат каналтат.
1 гыч 7 июнь марте эртыше юбилейный слётым торжественно почмашке Марий Эл Республик деч Кугыжаныш Думын депутатше Лариса Николаевна Яковлева, Марий Кугыжаныш Погынын председательжын алмаштышыже, Марий оньыжа Анатолий Николаевич Иванов, Марий тӱвыра рӱдерым вуйлатыше Наталья Васильевна Пушкина, газет редакций-влакын пашаеҥышт да моло усталык еҥат толыныт ыле.
Чот шотышто ончалаш гын, ты гана слёт уста да чолга 27 йочам иквереш ушен. Илен-толын, нине икшыве радам гыч марий тӱняште волгыдо кышам кодаш полшышо ятыр палыме еҥ лиеш манын ӱшанена. |
Косолоп ден Сысоево кундем калыкыште утларакше марий-влак кокла гыч Совет Ушемын Геройжо лӱмым эн ончыч налше, Кугу Вочрма ялеш шочын-кушшо Сергей Суворов, кумдан чапланыше марий мурызо Ида Крылова, Косолоп селаште илыше да верысе газетыште пашам ыштыше, марий литературын классикше, писатель Дмитрий Орай дене (Косолопышто тойымо) палыме. Шке жапыштыже тыште тале ӱдырамаш Валентина Скулкинан вуйлатыме «Октябрьский» совхоз чапым налын, Мосолов лӱмеш опытный озанлык сай лектышан шурным ончен куштен. Жап эртыме семын, кок озанлыкшынат пӱрымашышт кочо лие. У саман нине озанлык негызеш «Акпарс» агрофирмылан шочаш амалым пуыш. Тиде ушем кызыт республикысе ончыл озанлык-влак радамыште ӱшанлын ошкылеш. Тылеч посна 2006 ийыште, оптимизацийлан эҥертен, кок сельсовет администрацийым иктыш ушышт, рӱдӧ вержылан Косолоп селам ойырен нальыч.
Косолоп села – ончычсо райрӱдӧ, сандене тудым кугу илем-влак радамыш пуртат. Тыште кыдалаш школ да школ-интернат, врачебный амбулаторий, тӱвыра пӧрт, связь отделений, черке верланеныт. 1,5 тӱжем еҥ ила.
Паша уло – илаш лиеш
– Калыклан тӱҥжӧ – паша вер лийже. Тудо уло – калык ила, самырык-влак ялеш кодыт, икшыве-шамыч ешаралтыт, – каласкала верысе администрацийын тӱҥ специалистше О.Бирюкова. – Кызытеш калыкна ий еда шагалем толеш. Идалык тӱҥалтышлан мемнан дене 2929 еҥ шотлалтын. Пытартыш лу ий жапыште шӱдылан шагалемын. Шочшо ден илыш гыч кайыше-влак коклаште ойыртем кугу. Теве кодшо ийын 23 йоча ош тӱням ужын гын, тений кызыт марте – 13. Ӱмаште 41 еҥ вес тӱняшке каен, тений – 39. Теве тыге ме шагалем толына.
Косолоп-Сысоево вел калык «Акпарс» агрофирмылан, тудын вуйлатышыже Г.Ахатовлан таум каласа. Тудо огыл гын, кызыт 140 утла еҥ кушто пашам ышта, ешым куча ыле – каласаш неле. Калык машинавечылаште, ферма ден комплекслаште тырша. Тышке пашам ышташ пошкудо Киров область гычат коштыт. Тылеч посна 230 утла еҥ бюджет организацийлаште пашам ышта. Но 1,7 тӱжем утла пашам ыштен кертше-влак кокла гыч эн шукыжо, 280 наре еҥ, оксам ышташ ӧрдыж кундемлашке кудалыштеш. Кундемлан ик фермер, П.Тюлькин, кодын. Тудо грантым налын, вольыкым онча, мӱкшотарже уло.
Ял шотан илем коло ялым да ик селам ушен шога. Шуаръялыште, Коршунышто илышыже уке. Моло вере телым корно эре уло, эрыктат. «Марий Эл Дорстрой» ушемын Марий Турек участкыжын еҥже-влак ӱшаным сайын шуктат. Корно нерген мутым умбакыже шуяш гын, вич ий ончыч Арып ял уремыште, ял калыкын тӱҥалтышыжлан полышым пуымо программылан эҥертен, тыгыде кӱм шарыме. Тылеч вара Кугу Вочарма ял уремыш тыгыде кӱм шарыме шотышто проектым конкурсыш пуэныт ыле, но сеҥышыш лектын огытыл, баллышт ситен огыл.
Тӱшкаште кылымде ок воло
Ял шотан илем «Жаплан келшыше ола сыным кумдыкым тӱзатымаш» программылан кумдан эҥерта. Косолоп селаште 2017 ий гыч тӱҥалын, шуко пачеран вич пӧрт кудывечым ачалыме, тӱзатыме, теҥгылым шындылме, меҥгылашке светильникым сакалыме. Тылеч посна селан рӱдӧ Советский уремышкыже тыгак светильник-влакым сакалыме, тиде пашам шушаш ийынат шукташ тӱҥалыт. Программе кышкарыштак села покшелне Совет Ушем Герой С.Суворов лӱмеш сад-паркым сӧрастарыме, профнастил дене йырже печыме, парк кӧргыштӧ, шарныктыш воктене, кумдыкым келыштарыме. Тыштак писатель Дмитрий Орайын шӱгарже верланен, тудымат шотышто кучат. Селаште илыше-влакат шочмо верышт тӱзланыже манын, надырыштым пыштат, шкештат тӱшка пашашке кумылын ушнат.
Ме Совет Ушем Герой С.Суворовын шочмо Кугу Вочарма ялыштыже лийна. Сарыш кайыме суртшо пелен вич ий ончыч чапле мемориал-парк комплексым чоҥен шындыме. Тыштак тиде ял гыч сарыш кайыше-влак лӱмеш шарныктышым вераҥдыме, чапле сценым келшытарыме, пушеҥгым шындылме, клумбым келыштарыме. Ял калык шке геройжым ок мондо.
Верысе кучемлан ял калыкын йодмыжым шукташ, лекше йодыш-влакым рашемдаш старосто-влак чот полшат. Теве латшым суртан Акпатыр ялын старостыжо Б.Смоленцевын вуйлатымыж почеш тыште шке вий дене ял клубым чоҥаш тӱҥалыныт улмаш. Чаманен каласыман, ты пашам мучаш марте шуктен кертын огытыл, вий ситен огыл. Ынде тиде пӧртым ик ешлан илашыже пуэныт. Кумло кок суртан Изи Мунамарий ялын старостыжо Б.Коршунов тыгак чолга. Тыште ялым тӱзатыме шотышто ятыр пашам шуктымо: уремыште корным тӧрлымӧ, эҥер гоч кӱварым, куркышто тошкалтышым ыштыме.
Коло ик яллан 117 ушкал кодын. Кеч уто шӧрым погат гынат, тиде вольык ий еда шагалем толеш. Пытартыш жапыште эше фуражлык пырче чот шергештын, кызыт килограммжым латшым-коло теҥгелан ужалат.
Тыште яра кийыше мланде уке
Пытартыш жапыште у пӧртым чоҥымым от уж гаяк. Лачак Сысоевыште Ф.Иванов самырык еш-влакын илыме йӧныштым саемдыме программе почеш пуымо сертификатлан эҥертен, чоҥен. Ынде ялла гыч самырык еш-влак чӱчкыдын олалашке куснат.
Пӱртӱс газ дене тысе шым ялыште пайдаланат. Администраций пашаеҥ-влакын мутышт почеш, кызытеш Изи Мунамарий ял калык гына газым пуртышаш верч тырша. Туге гынат газ деч посна илыше ик ялыштат проектым ыштыме огыл.
Пытартыш жапыште яллаштат шӱкым погымо йодышлан кугу тӱткышым ойырат. Тысе пеҥгыде шартыш корно улман кажне ялышке контейнер-влакым шындылме. Тиде пашам умбакыжат шуяш палемдыме.
Ме Арып, Акпатыр, Орсӱвы, Сысоево яллаште лийна. Корно дене кудалме годым ужна: яллаште вольык ферме-влак койыт, пасулаште ик лапчык мландат яра ок кий, агрофирме шурным ӱда, кургылык кушкылым ончен кушта. Арып ял воктене тысе калык памашым мотрын сӧрастарен шынден, каналташ келшышын йӧнештарен. Орсӱвы ялыште фермер П.Тюлькинын вольык фермышкыже, мӱкшотарышкыже миен савырнышна. Тыште Павел Сергеевичлан полшаш ял калыкат коштеш.
В.Смоленцев
Авторын фотожо
Лудаш темлена:
ЯЛ ИЛЫШ
Калык дене мутланен моштет – ик ойыш шуат
«Калык дене мутланен моштет – ик ойыш шуат», – манеш Кужэҥер район Шорсола ял администрацийым вуйлатыше Л.Завьялова. Лилиана Геннадьевна лудаш…
ЯЛ ИЛЫШ
Шыже – иктешлыме пагыт
Республикысе ялозанлык да перерабатыватлыше промышленность пашаеҥ-влак профессиональный пайремыштым теният сай кумыл дене вашлийыт. Могай кӱкшытыш шумо? Ял калыклан ты лудаш…
ЯЛ ИЛЫШ
Элым аралаш – порыс да чап
Элым аралаш – порыс да чап Кужэҥер посёлкышто Пограничникын кечыжлан пӧлеклалтше памятникым почыныт. Районышто пограничный службын ятыр участникше ден лудаш…
Добавить комментарий Отменить ответ
Для отправки комментария вам необходимо авторизоваться.
КАЛЕНДАРЬ
ЯнварьФевральМартАпрельМайИюньИюльАвгустСентябрьОктябрьНоябрьДекабрь 20162017201820192020202120222023202420252026
Пн
Вт
Ср
Чт
Пт
Сб
Вс
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30
АРХИВ
Ноябрь 2021
Октябрь 2021
Сентябрь 2021
Август 2021
Июль 2021
Июнь 2021
ГОРОСКОП
Гороскоп
20-26 сентябрьлан гороскоп
15.09.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
Шорык Тыланда тиде арнян ончылык дене кылдалтше ала-могай моткочак кӱлешан решенийым приниматлашда логалеш. Ешан да икшыван-влак пӱрымашлан чыла тиде лудаш…
6-12 сентябрьлан гороскоп
08.09.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
30 август – 5 сентябрьлан гороскоп
25.08.2021 Любовь Камалетдинова Comment(0)
9-15 августлан гороскоп
04.08.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
ТЕАТР УВЕР
Конкурсым иктешлыме
Марла йоча спектакль да «йыргешке ӱстел»
Калык артист дене чеверласена
13 ноябрьыште Марий АССР-ын калык артисткыже Римма Руссинан шочмыжлан — 90 ий
«Йыргешке ӱстелыште» – шочмо марий йылме нерген
ЛИЙ ПЫРЛЯ
© 1915-2018 «Марий Эл» газет. Газетым Роскомнадзорын Марий Элысе управленийыштыже регистрироватлыме. Реситрационный номер - ПИ № ТУ12-0118, 2012 ий 25 июнь. Copyright газетамарийэл.рф | |
синтаксический кылын могай-гынат негызеш чоҥалтше мут кылдышыш пурышо ужаш-влакын тыгай кыллан келшыше обязательный палышытым;
Мут кылыдышыште ужаш-влак кеч-могай лийын огыт керт, ужаш-влакын морфологический составыш да грамматический/семантический тӱсышт синтаксический кыллан келшен толшаш улыт.
Мутлан: вургем ямдылаш – Nakk – Vinf, составым вашталташ гын – ямдылалташ лиеш. Тудо переходный глагол гыч лиеш.
Мут кылдышын чоҥалтмыже ужаш-влакын морфологический составыштлан грамматический, семантический койышышт дене кылдалтше посна условий-влак кӱлыт. Йылмыште ужаш лач ик тӱрлӧ семантический значениян мут формо дене веле кылдалт кертеш:
«N» моделян мут кылдышыште ужаш-влак лӱман келыштарыдыме кыл дене кылдалтме годым рашемдыше ужаш рашемдыме ончылно лийшаш. |
Кеч-могай спортсменын пӱрымашыже тренерже дене пеҥгыдын кылдалтын. Профессионал-влакын – поснак. Таче мутем У Торъял районысо Тошто Торъял кундемыште ӱдыр-рвезе-шамычым ятыр ий физкультур ден спортлан кумылаҥдыше поро кумылан, спорт верч йӱлышӧ чонан И.Хлыбов нерген.
Иван Петрович ече дене тренер-преподавательлан тырша. Тыгодым спортын моло видланат денат йоча-влакым шӱмаҥда. Командыж дене республик кӱкшытан таҥасымашлаште, президент модмаште, спартакиадылаште, икманаш, эреак йоча-влак коклаште ужаш лиеш.
– Мый тидлан тунемынам ынде. Сай результатым ончыктат гын, ӱдыр-рвезе-влак шкештат моткоч куанат, – манеш И.Хлыбов. – Телым ече дене мунчалтена, мланде почылтмеке, футбол ден куштылго атлетикылан кугу тӱткышым ойырена.
Иван Петровичым, ончычсо спортсменым, таза илыш-йӱлан ӱшанле йолташыжым, самырык тукымын ончыкылыкшо тургыжландара. «Могай ошкылым ышташ туныктена, школышто могай негызым пыштена, айдемын ончыкылыкшо тидын дене пеш чот кылдалтын», – манеш тудо.
Футбол тудын илышыштыже посна кугу верым налеш, манаш лиеш. Тений 4-ше классыште тунемше рвезе-влак футбол дене «Шӱштӧ мече» турнирыште районышто икымше верым налыныт. Тыште адакат И.Хлыбовын тыршымыже нимучашдыме. Такшым ты кундемыште ик гана веле огыл лийынна. Тренировкым ыштымыштымат онченна. Мутлан, тений май мучаште ты кундемыш мийымына годым рвезе-влак лач стадионышто тренировкым эртеныт. Нунын коклаште – И.Хлыбов. Йоча-шамычын ӱмбалнышт чапле футбол формо. Тудыжым лӱмынак школ ойырен. Рвезе-влак пеш писын куржталыт, футбол мечымат туран чумаш, пасымат жапыштыжак кӱлеш семын пуаш тыршат. «Опыт ок сите, но тиде жап дене кылдалтын. Эн тӱҥжӧ – шинчашт йӱла, ӱшан уло», – куанен пелештыш тренерышт. Модшо кокла гыч ончыкылыклан ӱшыным пуышо семын Кирилл Ключевым, Никита Ивановым, Кирилл Смирновым мокталтыш.
– Тыршымаш арам ок йом. Тений Ключев республикыште шке ийготанже-влак коклаште Марий Элын командыштыже модын. Районышто гын, эреак, манаш лиеш ончыко але призёр радамыш логалыт.
Такшым лийын тӱрлыжат. Жапше годым футбол дене мемнан школ команде республикыште икымше верыш лектын. Тунам нуным тренер Виталий Яндыганов ямдылен. Варажым республикын чапшым Ульяновскышто араленыт. Финалыште Москва гыч толшо футболист-шамыч дене вашлийыныт. Тӱҥ модмаш ничья дене иктешлалтын. Пенальтиште сеҥалтыныт. Чулым лийыныт.
Тренер-преподаватель И.Хлыбов шкеже куштылго атлетикылан шӱман лийын гынат, чонжылан ече лишыл. Телым ече дене тренировкылан арняш куд кечым ойырат. Тунемше-влакат кумылын коштыт. Иван Петровичын воспитанникше-влак сай кӱкшытым ончыктат. Мутлан, ече денак 2012 ийыште «Надежда» таҥасымаште Даниил Артемьев икымше, Филипп Никитин кокымшо верым налыныт. Нуно финалыште всероссийский таҥасымаште вийыштым тергеныт. Тыгак «Надеждыште» кумшо верыш лекше Виталий Торощиным, Владимир Волковым, Вера Родыгинам палемдыман.
– Мый Александра Кулагинам, Яна Ельмекеевам, Вика Бурдаковам, Даниил Смирновым поснак мокталтынем. Районышто эреак икымше улыт, – ойла Иван Петрович. – Тений Вика республикыште нылымше верым сеҥен нале. Результат уло, сай. Инвентарят сита. Грантым сеҥен налмеке, 25 мужыр ечым, ботинкым, ечытоям налме, тренажёрымат шотыш кондымо. Кызыт мо улыж дене пайдаланена, чылажымат аныклен кучылташ тыршена. Лач мазь шотышто изиш нелырак. Тудыжо шулдыжак огыл. Игечым шотыш налын кучылтманыс, уке гын, результатшат ок лий. Южгунамже пакчасаскам ужален оксам ыштена, южгунамже пенсийымат кӱсен гыч луктын пышташ логалеш. Йӧным муаш тыршена.
™дыр-рвезе-влаклан кушкаш пример уло – мемнан дене тунемше, таче кечылан тале ечызе Ярослав Егошин. Кызыт тудо Российын юниор сборный командыжын чапшым арала, Тюменьыште тунемеш. Тренер-влак жапыштыже умылтарен, чын корным ончыктен моштеныт, шонем. Ярослав тений тӱнямбал кӱкшытыштӧ вийжым терген. Куандара: тӱҥалтыш негызым мемнан кундемыште пыштен. Марий кундем гыч манын палдарымекышт, ме мемнан вер-шӧрын эргыже манын кугешнена.
Тренер-преподавательын воспитанникше-влак куштылго атлетикыштат ойыртемалтыныт. Жапше годым Йошкар-Ола – Шап пелемарафонышто, туштыжо 10 километр кужытат лийын, Даниил Артемьев икымше, Алексей Зонов ден Эвелина Соколова кокымшо верым налыныт.
Марий-влак коклаште оҥай, шкешотан, тӱрлӧ сомылым моткоч писын да сайын ыштен моштышо, тыгодым мер паша дене кылдалтше ятыр еҥ улыт. Таче нунын кокла гыч иктыж дене палдарена. Тиде – Медведево район Тумер ялын чолга эргыже Иван Москвин. Иван Семёнович – Марий Эл калык образованийын отличникше, жапше годым тале куштылго атлет, ечызе, футболист, уста туныктышо, сонарзе, […]
Ятыр ий июнь тӱҥалтыште Марий Элыште «Йошкар-Ола – Шап» изи марафон лийын. Тудын организаторжо, энтузиаст-физкультурник – В.Мочаев. Тӱрлӧ амаллан кӧра пытартыш икмыняр ий тудым эртарен огытыл, но… Пелемарафоным Марий Элын рӱдолашкыже кусареныт. Кумылан-влак, Йошкар-Олан кечыжлан пӧлеклен, августышто ола уремла мучко тӱшкан куржыт. Йӱлам йомдараш огыл манын, В.Мочаевын вуйлатымыж денак, таза илышым кучышо кумылан икмыняр […] |
Эстонийысе икымше марий мер организацийлан ӱмаште 25 ий теме. Тидын шумлык эртыше рушарнян Таллинныште пайрем эртен. Тыгак тушто Пеледыш пайремым палемденыт.
Мероприятий-влак Эстонийысе кавайымал тоштерыште, сету кудышто, лийыныт.
Пайремым Виталий Рыбаков ден Инга Погонина гармонь да ия ковыж шоктымо почеш мотор марий сем дене почыч.
«Таче ме тышке икымше эстон-марий ушемын шочмо кечыжым эртараш погыненна. Тений тудылан 26! Ӱмаште ме 25 ийым эртарен ышна керт, а тений шоналтышна, молан эртараш огыл?» — тӱҥале шке ойжым «Таллинн Марий Ушемым» (ТМУ) вуйлатыше, Пошкырт кундемын шочшыжо, Людмила Ямурзина.
«Эстон-Марий Ушем» 1990 ий 1-ше июньышто шочын. Туддеч вара Таллинныште Марий землячестве лийын. Ты кок организаций кызыт уке гынат, пеш шуко пашам ыштен коденыт. 2006 ийыште Тартушто «Тарту Марий-влак Ушемым» ыштыме да 2008 ийыште — «Таллинн Марий Ушемлан» негызым пыштыме, шуйыш шке ойжым пайремым вӱдышӧ Л.Ямурзина марла. Тудын ойлымыжым В.Рыбаков эстоныш кусарен.
«Эстон-Марий Ушемлан» тӱҥалтышым Валерий Аликов ден Яак Прозес пыштеныт. Чаманен каласыман, курык марий чолгаеҥ пайремыш толын кертын огыл. Ты ушемын икымше чолгаеҥже-влак кокла гыч марий йылмым палыше эстон Свен-Эрик Соосар саламмутым ойлен.
Люда вуйлатыме ушемжын пашаж нерген ойлен пуен да фотосӱрет-влакым ончыктен.
Тарту марий организаций лӱм дене саламлаш Васли Николаев ден Елена Ласточкина толыныт ыле. В.Николаев мемнан кок ушемна икте-весе коклаште таҥасыше ушем огыл, Л.Ямурзина ден Валерий Гимаев кок ушемжыланат негызым пышташ полшеныт, тыгак кок организацийынат членже улыт манын. Тудын пӧлекше эстон-марий вашкылым пеҥгыдемдыше, «Югорно» марий эпос эстонла книга лийын.
Вара мутым Финляндий да Санкт-Петербург гыч толшо уна-влаклан — Раисия Саметова-Тоссавайненн да «Ошкече» организацийын еҥышт-влаклан пуеныт. Анастасия Эшмякова кӱсле дене курык марий семым шокталтен пуен.
Эстонийыште 30 ий утла илыше киров марий Елена Тугановат 200 км тора гыч Таллинныш пӧлек дене толын ыле.
Таллинн марий-влак вес калык-влак денат келшен илат да пырля мероприятий-влакым эртарат, садлан нуным верысе чуваш ушем саламлаш толын. Эстон фольклор каҥаш муро пӧлекым ыштен.
Вара шуко вучымо уна Яак Прозесат пайремыш толын шуо да шке ойжым каласыш.
Мучашлан ТМУ куштымаш пӧлекым ыштыш. Алексей Алексеев ден Гульнара Сергеева мыскара марий куштымаш дене куандарышт.
Вара погынышо уна-влакым озавате ӱстел деке ӱжӧ.
Каласыман ТМУ пайрем вашеш лӱмын ыштыме «Mari leht» (Марий лаштык) газетым луктын да саламлаш толшо-влаклан ик номерле кучыктен. Газетым pdf-файл семын тыште муыда.
Пайремын кокымшо ужашыже уремыште, кудывечыште эртыш. Эстон фольклор каҥашын кажне ийын тӱрлӧ калыкын шошо мучашлымым да кеҥеж тӱҥалме пайремышт-влаклан пӧлеклатше мероприятийын тений тӱҥ темыже Пеледыш пайрем лийын. Ушештарыме каҥашын еҥже Л.Ямурзина марий пайрем нерген кӱчыкын каласен пуен да пайремым марий кӱсле йӱк дене почыныт.
Вара марий муро-влак йоҥгеныт, калыкым «Кандырам» пунаш туныктеныт.
Пайремыш моло калык-влакын ушемыштын еҥышт-влакат погыненыт: чуваш, ингерманланд, сету, эстон, пошкырт да молат. Нуно шке калыкыштын шошо пытыме, кеҥеж тӱҥалме йӱлашт нерген ойленыт, муреныт, куштеныт. «Тений пайремышкына икымше гана молдаван ансамбль толын», — ман каласыш мероприятийым ямдылыше да вӱдышӧ, Фольклор каҥашын чолгаеҥже эрзя Наталия Ермакова.
Вот тыгеракын Таллинныште пайрем эртен кайыш.
Васли Николаев,
Тарту Марий-влак Ушем вуйверын еҥже
Фото авторын
Share this:
Twitter
Facebook
Понравилось это:
Нравится Загрузка...
Похожее
6 комментариев
Filed under Видео, Марий муро, Фото-влак
Tagged as Таллинн марий ушем, Эстон-Марий Ушем, Эстоний, марий-влак Эстонийыште
← «Марий ушем» Тумер ото Агавайремыш ӱжеш
Финн-угор калык-влак верч кумалыныт →
6 responses to “Эстон-Марий Ушемын 25 ийжым талук эртымеке палемденыт”
Лайд
30.05.2016 в 10:17
Поро!
Шокшын саламлена «Марий ушем» лӱм дене эртарыме пайремда дене!
Умбакыжат усталык корныда тыгаяк волгыдо, пӱтынь тӱня дене марий-влак коклаште кылым пеҥгыдемдыме шӱлышан да куатан лийже!
Ме тендан дене КУГЕШНЕНА да ӰЖЫНА (ончылгоч ыштыме увер семын!) 2017 ий март тылзыште ЙОШКАР-ОЛАШКЕ — 100 ияш «Марий ушемын» КУГУ ПАЙРЕМ КЕЧЫЛАШКЫЖЕ.
Тудо икмыняр кече шуйнаш тӱҥалеш. Айста чыланат ямдылалтына.
ӱшан — шкаланна. Ала-кӧ толын, мыланна ыштен пуа манын шкенам огына ондале.
ЯМДЕ ЛИЙЗА, марий-влак.
Моло йолташ-влакымат пагален ӱжына!
Ответить
Аноним
30.05.2016 в 15:00
Пайрем, тиде, конешне, пешак сай, но мари йылме пытас. Мо, вара, пайрем дене гына илена мо, йолташвла?.. Куштена, да мурена, тыге илышым эртарена, да эше съездым погена.
Ответить
Васли Николаев
30.05.2016 в 22:28
Пеш чын ойледа.
Но лач пайрем дене гына илена манаш ок лий. Мутлан, мемнан Тарту Марий-влак Ушемна пелен 3 ий утла марий рушарня школ эрта, тиде ала-могай черке школ огыл, лач шуматын да рушарнян эрта да садлан тыге маналтеш. Тушто йоча-влаклан марий йылмым, муро-влакым туныктена, марла мероприятийым ямдылена. Но те пеш чын ойледа: марий йылмына пытен толеш, тыгак Эстонийыште.
Но тиде мер ушем-влак деч гына ок шого, тиде эн ончыч ача-ава-влак деч шога. Нуно ешыштышт йочашт дене марла огыт кутыро гын, арняш ик гана гына вашлийын ме йоча-влакым марий йылманым ыштен огына керт…
Эше мемнан марий-влакын пеш «сай койыш»: кӧ иктаж-мом ышта эре мо гынат ок келше, эре сырена, то ушем вуйлатышылан, то рушарня школышто туныктышо-влаклан… Садлан чынжымак ушемна тыге тырша, пыкше ала-кушеч оксам, туныктышым муеш, нунылан кеч изи да пашадарым тӱлаш тырша. А ача-ава-влак йочаштым рушарня школышкат огыт колто, огыт кондо… Южгунам школышто 2-3 йоча иктаж 20 йоча гыч…
Ответить
Лайд
30.05.2016 в 23:11
Поро!
Чын шонкалет, Аноним.
«Пайрем» манмыже мыланна гын куштымашым да мурымашым гына ок ончыкто.
Сандене вучена, тендан деч, Аноним, темлымашым.
А ме шкеже «пайрем» манмашке пуртена:
— марий калык историйым шымлымашым да ты историйым марий йылме денат, рушлат арален кодымашым;
— тидлан шуко тыршыман да книгам савыктена (100 ий кокласе мер илыш, ку:рылтын гынат) — мемнан деч моло тидым ыштен огытыл да огытат ыште (сандене тиде мыланна нимогай пайрем огыл, а паша пайрем);
— кугыжаныш ончылно йодышым шынденна Йошкар-Олаште икмыняр памятникым шогалташ. Со:реныт. Кузе шуктат — тожо рашемеш, а ме тидым контрольышто кучаш ту:Налына; (ко: теже улыда. маннет? каласена — мер калык);
— солыжымат ыштена — ушаш, тарваташ да аралаш.
Ответить
Васли Николаев
30.05.2016 в 23:18
Тыгак ешарнем ыле 10 ий уталште мемнан Тарту марий организацийна 10 утала марий книгам лукташ полшен, тыгак Таллинн организаций «Кӱсото книгам» да 10 томан Марий мутерын электрон версийжын CD-жым «Марий электрон мутер», марий йоча муро CD-ын 1-ше ужашыжым да кызыт 2-шо ужашыжым лукташ полша. Юрий Гордеевын Марий Элын икымше кугу марла карте проектшат Тарту ушем гоч эртен.
Ответить
Намыс
07.06.2016 в 04:59
Тиде Саметова Маркеловын кутанжым нулышо чыла вере Маркеловын флагшым сакален коштеш, тыга ты пайремыште… Мыйым тиде пеш ӧрыктарыш. Адак Питерже гыч «Ош кечыжым» конден шогалтен муренат огыт мошто, кагаз почеш ала-мом пеҥештыл шогышт. Намыс! Раисия, куш ок кӱл нередым ит шӱш. Шуралтенат гын, кеч шотшо дене калыкым ямдыле. Ала-мом ушет кайше гай тӧрштыл коштат… |
Йӱдвел теҥыз кӱлешан Европысо корно да тӱҥ колым кучымаш вер кужеш лийын. Йӱдвел теҥызын серышке турист-влак чӱчкыдын каналташ толыт. Пытартыш огыл, теҥызым - поян энергий ресурсыш савыреныт, ископаемый топливым, мардежым да ловык энергийым пайдарат. |
Борислав Ашиев дене Пошкырт кундемысе Нефтекамск олаште эртаралтше ик концерт годым палыме лийна. Тунам рвезе Станислав Шакировын да Элвин Грейын репертуарышт гыч муро-влакым муралтыш. Тыгай чатка, мотор йӱк шуко еҥым ӧрыктарыш. Калыкат Бориславым сцнене гыч кужу жап ыш колто, рӱж совым кырыш…
Борислав Пошкырт кундем Мишкан район Изи Накаряк ялыште шочын-кушкын. 9 класс марте ты ялысе школыш коштын, 10-11 класслам Мишкан селасе школышто тунемын.
— 10-шо класс деч вара ача ден авам мылам гитарым пӧлекленыт. Кеҥеж каныш жапыште мый тудым шокташ тунемым. Мураш изинекак йӧратенам. Ачам, Борис Паляевич, 4 ияшем годымак гармонь дене шокташ туныктен. Авам, Людмила Владимировна, марий йылме да литератур туныктен. Кызыт коктынат сурен налме канышыште улыт. Авам пеш сылнын мура. Мый тудын мурыжо денак кушкынам. Шӱжаремат мураш пеш тале, – каласкалыш Борислав.
Школ деч вара Б.Ашиев Курганысе пограничный институтыш тунемаш пурен. Тыште тунемме жапыште «Лада» мурышо ансамбльыш коштын. Ты ансамбль дене Российын тӱрлӧ верлаштыже лиеден. 2007-ше ийыште Москваште эртаралтше пограничный муро конкурсышто лауреат лӱмым налын.
Муро-влакым Борислав рушлат, марлат мура. Репертуарыштыже тӱрлӧ палыме муро-влак улыт. Нуным рвезе у семын, шке умылымашыж почеш йоҥгалтара. Южо мурылан аранжировкым Москваште лӱмын воза. «Ала шкеат мурым шочыктет?» манын йодмемлан тудо тыге мане:
— Шке возен ончен омыл. Мыйын шонымаште, возышаш улам гын, тыгай кумыл шке летеш. Тиде – шкешотан юзо йӱла. Тудым Юмо пуа. Садлан мурым виеш шочыкташ тунемаш ок лий. Мый весе-влакын возымыштым колыштам. Чыла вере: мӧнгыштӧ, машинаште, самолётышто. Телефон да наушник улмылан кӧра муро тӱня дене кылым ом йомдаре. Муро мылам илаш полша.
Кызыт РФ ФСБ-н капитанже Борислав Ашиев Чукотко кундемысе Анадырь олаште контракт почеш службым эрта, Пограничный службышто тырша, США чекыште элнам арала. Шочмо Пошкырт кундемышкыже идалыклан ик-кок гана миен толеш. Службыж нерген рвезе утым ыш каласкале. Лачак Чукотко кундемын моткоч мотор улмыжым палемдыш. Тысе пӱртӱсым мыскара семын «Вес тӱня» манын лӱмдымыж нерген ойлыш. Тора кундемыште улмыж годым рвезе чӱчкыдын марий мурым колыштеш, марла книга-влакым лудеш. Тыге шӱм-чонжо дене шочмо верышкыже толын кая.
lenta
photo
top
У номерын электрон версийже
У номерым республик мучко почтышто, газет киосклаште, редакцийыштына налаш лиеш. Тел. +79648623420
Архив
Декабрь 2022
Ноябрь 2022
Октябрь 2022
Сентябрь 2022
Август 2022
Июль 2022
ПРОЕКТ ПАША
САЙТЫШТЕ КЫЧАЛАШ
Найти:
2023 ийын 1-ше пелийжылан ПОДПИСКЕ
«Кугарня» газетлан почта гоч возалтса да призым* модын налза!
Газетын индексше: П8403.
Газетлан, мӧҥгӧ гыч лекде, сайтыште https://podpiska.pochta.ru/press/%D0%9F8403 возалташ лиеш.
Лотерей дене модалтеш: ШОРЫК, УТЮГ, ЭЛЕКТРОЧАЙНИК, ОДЕЯЛ, КӰПЧЫК, ШАГАТ да мӧҥгыштӧ кучылташ келшыше моло кӱлешан арвер. |
Нӧргаш ӱдыр. Нӧргаш рвезе. Тыште нӧргаш писте-влак шогат. Нӧргаш аза. Нӧргаш лу (Ӧ.Б.). Нийлан чодыра гыч нӧргаш нымыштым руэн кондыш. |
Медик-шамыч тыгай ситыдымашлан диагнозым уже шынденыт, тудым кугыеҥын вучыдымын колымо синдромжо манын лӱмденыт. Тугеже… у эпидемий нерген мутым лукташ ала кӱлешак?
Медициныште – у диагноз
Миллион дене еҥын кумирже мурызо Юрий Шатуновын трукышто колымыжо шукынам чот ӧрыктарыш. Медик-шамычын увертарымышт почеш, 48 ияш артист пӱсӧ шӱм черлан кӧра илыш гыч икмыняр минутышто каен.
Кызыт поснак касвел эллаште врач-шамыч эсогыл 40 ияш марте ийготан еҥ-влакын вучыдымын да медицине велым умылтараш лийдымын колымышт шотышто чот ӧрмалгымышт нерген шылтыде ойлат.
Кугыеҥын вучыдымын колымо синдромжо, вес семынже, SADS – Sudden arrhythmic death syndrome. У явленийлан тыгай лӱмым самырык да таза еҥ-влакын жап шуде, трукышто, тыгак тӱжвач ончалмаште амал деч посна колымыштым шотыш налын пуымо.
Шӱмым локтылшо кум амал
Кугыеҥын вучыдымын колымо синдромжо поснак у коронавирус инфекцийын пандемийже озаланыме пагытыште палдырнаш тӱҥалын, но врач-шамычын мутышт почеш, ковид азапын икымше амалжылан огеш шотлалт, тудо, очыни, шӱкалтышым гына ышта. Ынде медик-влак SADS диагнозым колышын капшым пӱчкедыме годым айдемын илыш гыч кайыме амалжым рашемден кертдыме годым шындат. Икте гына раш – шӱм ала-могай татыште шогалын, но лачшымак молан – йодыш кызытеш вашмут деч посна кодеш.
Австралийысе Тӱшка практике врач-влакын королевский колледжыштын уверже почеш, SADS чӱчкыдынжӧ 40 ияш марте ийготан еҥ-шамыч дене лиеш. Тыгодым азапыш тӱрлӧ тазалыкан, физический форман да илыш-йӱлан кажне еҥ логалын кертеш.
Мутлан, Дублин гыч 31 ияш Кэтрин Кин кок йолташыж дене пырля ик пӧртыштӧ илен. У коронавирус инфекцийын пандемийжылан кӧра нуно чыланат мӧҥгӧ гыч пашам ыштеныт, сандене Кэтринын эрдене пӧлемже гыч столовыйыш кочкаш волыдымыжым иктат шотыш налын огыл. Кок йолташ кечывал лишан чайым йӱаш волен, но Кэтрин адакат толын огыл. Тунам нуно телефонышкыжо «Чайым йӱаш воло» уверым колтеныт. Вашмутым вучен шуктен огытылат, пӧлемышкыже тӱкалтен пуреныт – Кэтрин вакшышыште мален. Иктыже, помыжалтараш манын, вачыж гыч рӱзалтен да, ӱдырын йӱкшен кӱэмалтше капшым шижын, лӱдмыж дене кычкырал колтен… Патологоанатом-шамычын рашемдымышт почеш, ӱдыр малымыж годым колен. А Кэтрин илыме пытартыш кечыж марте чылт тазалан шотлалтын, спорт дене пеҥгыде кылым кучен, кече еда 10000 ошкылым ыштен.
Вуйуш кая, шӧн шупшеш…
SADS-ым тудланак синдром манын лӱмденыт – тудо кеч-кӧмат кенеташте авалтен кертеш.
Туге гынат, SADS Foundation американ фонд увертарен: ӱмаште США-ште вучыдымын колышо 4000 еҥ гыч пеле утлажын кок ситыдымаш гыч иктыже лийын:
— физический упражненийым ыштыме, аздаралтме але лӱдмӧ годым вуйушым йомдареныт але шӧн шупшмылан вӱйым шийыныт;
— лишыл родо-влак (ача-ава, иза-шольо, ака-шӱжар, шочшо) кокла гыч ала-кудыжо трукышто да умылтараш лийдымын колен.
А Австралийысе Тӱшка практике врач-влакын королевский колледжыштын (RACGP) уверже почеш, SADS-ын утларак кумдан шарлыше состоянийжылан генетический аритмийын, шӱм тахикардийын да молын синдромышт шотлалтеш – тыгодым шӱмын системыже кенеташте кӱлеш семын пашам ыштымым чарна.
«Ме трукышто да умылтараш лийдымын колымо амалын кугурак ужашыже айдемын генетический факторжо денат кылдалтын манын шонена. Сандене родо-тукым гыч иктажшын трукышто колымыжо врач-шамычлан вучыдымо лийын гын, кодшо лишыл еҥже-шамычлан кардиолог дене тергалташ да эскералташ темлена», – манеш Австралийысе Бейкер лӱмеш Шӱм да диабет институтын докторжо Элизабет Паратц.
Оҥышто корштымо, шӱлыш петырныме але эсогыл спорт ошкылмаш годым моло дене иктӧр каен кертдыме годымат врачын консультацийышкыже логалаш тыршыман, молан манаш гын палемдыме ситыдымаш-влак шӱмын черланымыж дене кылдалтын кертыт. Тидым палемдыме органым ЭКГ, УЗИ, МРТ да моло йӧн дене терген рашемдаш лиеш. SADS деч аралалташлан медик-шамыч кызытеш тидым гына темлен кертыт. А эше азаплан тамак ден арака, физический ден эмоциональный нагрузко, вӱргорно давлений, вӱрысӧ сакыр ден холестерин амалым ыштен сеҥат. Кардиолог Элизабет Паратцын ойлымыж почеш, тиде синдром кызытеш умылтарыде кодеш. «Ме раш палена, тиде ны наркотик, ны шкем шке пытарымаш, ны травме, эсогыл шӱм приступ огытыл», – манеш тудо.
Калык шӱмын приступшо (миокардын инфарктше) ден шӱмын шогалмыжым чӱчкыдын луга. Нине йӧршын кок тӱрлӧ случай-влак улыт: приступ годым шӱмысӧ вӱргорно петырналтеш, а шӱм тиде органын ала-могай татыште пашам ышташ чарнымыж годым шогалеш. Шагат семын – шолтка-шолтка да кенета шогалеш.
Айдеме шӱмын приступшылан кӧра колен гын, капшым пӱчкедыме годым вӱрчуҥгам ужаш лиеш, а SADS деч вара шӱм тичмаш да азапыш логалдыме кодеш.
«Айсбергын вуйжо гына»
У Зеландий гыч 30 ияш Пиата Таухарен солярийыште трукышто колымыж деч вара Австралийыште SADS-ын регистржым ышташ тӱҥалыныт – элыште икымшым да тӱнямбалне икмынярымшым гына. Тудо вашкеполышым пуышо службо, эмлымвер да суд-медицине эскпертизе-влакын уверлаштым иктыш ушен.
Австралийын 6,681 миллион еҥ илыман Виктория штатыштыже талук еда 50 ияш марте ийготан 750 наре граждан шӱмын трукышто шогалмыжлан кӧра кола. Колышо кап-влакым палынак кумдан шымлыме да тичмашнек пӱчкедыме деч варат 100 наре але утларакат еҥын колымо амалже огеш рашемдалт. Теве тидын денак вучыдымын колымо синдромын феноменже кылдалтын.
SADS чӱчкыдынжӧ – 90 процент случайыште – эмлымвер деч ӧрдыжтӧ лиеда. Чылажат тунар писын лийын кая – айдеме эсогыл «вашкеполышым» ӱжыктен огеш шукто.
«Врач-влак тиде ситыдымашын шарлен толмыжым кӱлеш семын огыт акле, шонем. Ме айсбергын вуйжым гына ужына манын лӱдам», – самырык-влакын амал деч посна гаяк колымо ситуацийштым иктешла доктор Элизабет Паратц.
Утарен кодаш лиеш мо?
Клинике велым колышо айдемым угыч ылыжташ моткоч неле. Тидым эмлымверыште реанимационный полышым грамотно пуэн гына ышташ лиеш, да тунамжат ӱшан пеш изи.
Палемдыме ситыдымашын чотшым иземдаш манын, школлаште, спортзаллаште, сатулымо рӱдерлаште, эсогыл уремлаште чыла еҥ пайдаланен кертме автоматизироватлыме дефибрилляторым вераҥдаш кӱлеш. Лач тудо азапыш логалше шуко еҥлан полшен кертеш. Приступ тӱҥалме деч вара икымше 3-5 минутышто дефибрилляций полшымо дене шӱмын пашажым нормыш кондаш лиеш. Тыгай медицине прибор уке гын, айдемым колымо деч утарен кодаш нимогай ӱшан уке гаяк.
Лаштыкым М.ИВАНОВА ямдылен. Фотом интернет гыч налме
Tagged молодые, приступ, сердце, смерть
Лудаш темлена:
СПОРТ ТАЗАЛЫК Чолгалык
Артист огытыл, но куштат, мурат
Артист огытыл, но куштат, мурат Тунемше-влакын кеҥеж каникул тӱҥалын. А спортсмен-шамычын – шокшо тургым. Я ик вид дене, я лудаш…
ТАЗАЛЫК
Шке семын эмлалташ лӱдыкшӧ
13 августышто Марий Элын Тазалыкым аралыме министерствыштыже республикысе СМИ-н журналистше-влаклан брифинг эртен. Тудын тӱҥ темыже адакат коронавирус дене лудаш…
ТАЗАЛЫК
Эше ик ФАП лиеш
2019 ий мучаш марте Марий Элыште эше ик фельдшер-акушер пунктым чоҥен шуктышаш улыт. Республикысе медицине организацийлам вуйлатыше, страховой организацийлан лудаш…
Добавить комментарий Отменить ответ
Для отправки комментария вам необходимо авторизоваться.
КАЛЕНДАРЬ
ЯнварьФевральМартАпрельМайИюньИюльАвгустСентябрьОктябрьНоябрьДекабрь 20172018201920202021202220232024202520262027
Пн
Вт
Ср
Чт
Пт
Сб
Вс
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31
АРХИВ
Декабрь 2022
Ноябрь 2022
Октябрь 2022
Сентябрь 2022
Август 2022
Июль 2022
ГОРОСКОП
Гороскоп
Ӱпым пӱчкаш тарваненда гын
05.05.2022 Любовь Камалетдинова Comment(0)
9 май. Ӱпым пӱчкаш келшыше кече огыл. Молан манаш гын тазалыкда начаремме лӱдыкшӧ уло. Хна дене чиялтеда гын, пашаште лудаш…
9-15 майлан гороскоп
05.05.2022 Любовь Камалетдинова Comment(0)
Ӱпым пӱчкаш тарваненда гын
18.04.2022 Любовь Камалетдинова Comment(0)
18-24 апрельлан гороскоп
18.04.2022 Любовь Камалетдинова Comment(0)
ТЕАТР УВЕР
Книгаште – Шкетан театрын 100 ияш эртыме корныжо
«Пеленда улам пиалан»
«Китай кува» — кумшо у паша
«Мый улам шийгорнышто…» сылнымут кас
Калык чонышто тачат ила
ЛИЙ ПЫРЛЯ
© 1915-2018 «Марий Эл» газет. Газетым Роскомнадзорын Марий Элысе управленийыштыже регистрироватлыме. Реситрационный номер - ПИ № ТУ12-0118, 2012 ий 25 июнь. Copyright газетамарийэл.рф | |
Таче кечылан диспансеризаций нерген шуко ойлымо, возымо да ончыктымо. Кызыт диспансер эскерымаш манме вес термин шотышто мут кумдан шарлен. Мо тудо тыгай, диспансеризаций деч мо дене ойыртемалтеш? Нине да моло йодышым Марий Эл Республикын Обязательный медицине страхованийжын верысе фондшын ОМС организаций шотышто пӧлкажын начальникше О.Заева дене рашемдена.
– Ушештарем, диспансеризацийыш профилактике шотан медицине тергымаш ден тазалыкым аклыме ешартыш шымлымаш-влак пурат. 21 ийым темыме деч вара тудым 3 ийлан 1 гана яра эрташ лиеш, а южо шымлымашым, мутлан, 51-69 ияш ӱдырамаш-влаклан маммографийым да 49-73 ияш граждан-шамычлан терысыште шылше, вигак палаш, рашемдаш лийдыме вӱрым кычалме шымлымашым – 2 ийлан 1 гана.
Диспансер эскерымаш – хронический чер, функциональный пужлымаш да тыгай чынан ситыдымаш дене орланыше-влакын тазалыкыштым эскерымаш. Тидыже нелылык лийын, чер пӱсем кертмым рашемдаш, профилактикым да реабилитацийым эртараш кӱлеш. Эмлыше врач тыгай сынан эскерымашлан негызым, эмлыме жап ден кугытым, профилактике да реабилитаций мероприятийым палемда. Иктешлен каласаш гын, диспансер эскерымаш – хронический черле-влакын илыш ужашышт.
– Правил почеш, обязательный медицине полис дене пеҥгыдемдалтме поликлиникыште. Диспансер эскерымашке налме гражданиным аҥысыр специалист деке колтымо, но тудыжо верысе поликлиникыште уке гын, врач-терапевт тиде пациентлан черын профильже шотышто специализироватлыме полышым пуышо организацийыш направленийым пуышаш.
Врачын приёмышкыжо коштмо чот пациентын тазалыкше, черын нелылыкше дене кылдалтын. Диспансер эскерымаш эре (черлын ӱмыржӧ мучко) але икмыняр жап лийын кертеш.
черле паремын, тӧрланен але пӱсӧ, неле чер деч вара тудын тазалыкше ситышын пеҥгыдемын. Вес семын каласаш гын, пациент тӱжвал средалан келыштаралтын але тудым шке илышыжлан келыштарен;
лӱдыкшын (рискын) факторжым кораҥдыме, инфекциян огыл хронический черын вияҥ кертме, тыгак тудын тазалыклан нелылыкым ыштен кертме лӱдыкшыжым чот иземдыме.
Мут толмашеш, пациент шкенжым сайын шижеш, но врач диспансер эскерымашым умбакыже шуяш темла гын, тудын деч отказаш вашкыман огыл.
– Тидын нерген тудлан медицине пашаеҥ каласышаш. Тудак консультацийын порядкыже, кугытшо да чӱчкыдылыкшӧ дене палдарышаш. 2018 ий гыч тидын шотышто республикнан страховой пасуштыжо тыршыше ВТБ МС ден «СОГАЗ-Мед» страховой медицине организаций-шамычын страховой представительышт поснак чолган пашам ыштат. Шым тылзе жапыште нуно диспансеризацийым эртыше да диспансер эскерымашке икымше гана логалше 9300 пациентлан диспансер эскерымашын кӱлешлыкше нерген йыҥгыртен да СМС-уверым колтен шижтареныт. Тылеч посна страховой представитель-влак нине пациентлан диспансер эскерымаш дене пайдаланашлан кунам да кушко каяш кӱлмым умылтареныт, врачын приёмышкыжо возалташ полшеныт, лекше йодышлан вашештеныт. Да чыла тидым кызытат ыштат.
Диспансер эскерымаш, диспансеризаций да обязательный медицине страхований программе кышкарыште медицине полышым пуымо шотышто лекше чыла йодышым Марий Эл Республикыште ОМС сферын контакт-рӱдержын «шокшо линийышкыжат» 8-800-707-83-81 (Россий мучко яра) номеран телефон дене йыҥгыртен рашемдаш лиеш.
Шкан – честь, Родинылан – чап Шочмо элнам аралышашлан кугыжаныш ден общество чылажымат ышташ тыршат: армийым пеҥгыдемдат, вооруженийым уэмдат, салтак илышым саемдат… Чыла тиде илышыш шыҥдаралтеш. Самырык тукымат срочный службым эрташ кумылын шогалеш, порысшым лийже манынак шукта. |
2016 ий 26 февральыште Йошкар-Оласе администрацийын заседаний залыштыже Йошкар-Олаште илыше марий-влакын погынымашыже лиеш. Тушто Х Марий погыныш делегат-влакым сайлат.
15 шагатлан регистраций, 16 шагатлан погынымаш тӱҥалеш. Регистрацийым эрташлан паспортым пырля налман. |
Финляндий гыч уна, Хельсинкский университетын доцентше, «Калевала» финн ӱдырамаш-влак ассоциаций председатель, Яныш Ялкайн лӱмеш премийын лауреатше, Е. В. Понкала лўмеш финн фонд премийын лауреатше, философий доктор Ильдико Лехтинен, Эстоний гыч уна, марий-влакын Таллинысе обществын председательже, Эстонийысе фольклор совет пеленсе национальность-влак группын вуйлатышыже, «Эстонийыште марий ӱдырамашын ойыртемже» шымлымаш паша дене грантым налше, философий доктор, мемнан землячкына Людмила Ямурзина марий калык йўлам шымлаш кумылаҥыныт.
Ильдико мемнан районыш шымше гана толын. Тудын шымлыме темыже: «Марий ӱдырамаш да тудын вургемже». Нине шанчыеҥ-влакым палем, ик гана веле огыл вашлийынам. Сандене иктаж-могай полышым йодын мый декем лектыт гын, моткоч куанем да вием шутымо семын полшаш тыршем. Самырык шымлызе Людмилан профессионально кушмыжым эскерен шогем, Ильдикон илышыште шумо сеҥымашыж-влаклан йывыртем. Людмила ден Анатолий пелашыжын кок ӱдырышт кушкеш - Тарья ден Эрвела. Ильдикон кум икшывыже да шым уныкаже улыт. Тудо национальность дене венгерка улеш, финнлан марлан лектын, Финляндийыште ила да пашам ышта. Можо оҥай, тудо шке икшывыж-влакым изинекак финла, а марийже венгрла туныктеныт. Сандене кок йылме денат сайын мутланат. Тиддеч посна кокымшо государственный йылмым - швед йылмым тунемыныт, тыгак англичан, француз, немыч да моло йылме-влакым палат. Тўня мучко шочмо йылмым тыгай принцип дене туныктат. Шочмо йылмым палыше-влак йот йылмым куштылгын тунемыт да школ программа нелылыкым ок лук, манеш Ильдико. Тыгай еҥ-влак кӱкшӧ интеллектан да шкалан ўшаныше улыт. Тидыжым научно шымлыме почеш доказатлыме. Нине эллаште еҥ-влакын сайын илымышт шочмо йылмыштым палыме да пагалыме дене кылдалтын.
Шанчыеҥ-влакым район администраций вуйлатыше П. Трапезников вашлийын. Вашла мутланымаш да палыме лиймаш поро шӱлышеш эртен. Павел Владимирович уна-влаклан марий йӱлам шымлаш кумылаҥмыштлан таум каласен да 2020 ийысе паша план дене палдарен. Вет ты ийыште Мишкан финн-угор тӱнян тӱвыра рӱдышкыжӧ савырнаш ямдылалтын. Районный газетын пашаеҥже Эсен Элай уна-влак деч интервьюм налын, вара марий историй да культура рўдерын вуйлатышыже Алексей Ибулаев дене вашлиймаш эртен.
Ме тунам районысо калык образований музейыш пурышна. Мемнам «Путник» рўдерын вуйлатышыже Вячеслав Князев кумылын вашлийын. Тудо мыланна музей мучко экскурсийым эртарен, районысо образований вияҥме историй дене палдарен, шке школыштым, районым да республикым чапландарыше лӱмлӧ туныктышо-влак нерген ойлен. Изи пєлемыште пеш поян материал погалтын, ужаш-влаклан шеледалтын, оҥай экспонат-влак дене пойдаралтын. Музейым ыштымаште пеш кугу пашам ыштыме раш коеш.
Уна-влак рўдє библиотечный системыште лийыныт. Тудын вуйлатышыже Татьяна Кондогина кажне отдел дене палдарен, изирак экскурсийым эртарен. Лудмо залыште еҥ-влак компьютер дене пашам ыштеныт, газет-влакым лудшо-влакат лийыныт. Библиотекарь-влак книгам налаш толшылан книга-влакым пуэденыт. Пырдыжлаште моторын сєрастарыме стенд-влак кеченыт. Актовый залыште районын литературный картыже вера‰далтын. Мемнан уна-влаклан тудыжо моткочак оҥай лийын.
Варажым районышто илыше-влак дене вашлиймаш-влак эртеныт.
Чорай ялысе марий гимназийыште Яныш Ялкайнын музейыштыже лийме. Историйым туныктышо Евгений Николкин оҥай экскурсийым эртарен. Музей отдел-влакым уэмдыме, у экспонат-влак дене пойдарыме паша раш койын. Тидланже Евгенийлан пелашыже Римма Мингалиевна ден Светлана ӱдыржӧ кугу полышым ыштат. Евгений Михайлович марий кресаньыкын илышыжым сайын пала, сандене тудын марий кудо нерген ойлымыжо моткоч оҥай лийын да шымлызе-влакын материалыштым пойдараш полшен.
Уна-влак марий йылме да литератур кабинетыште марий вургем выставкым онченыт. Тудым лӱмын уна-влаклан ончыкташ ыштыме. Шымлызе-влак яллаште шоҥго-влак дене вашлийын мутланеныт: Октябрь ялыште Ална Миронова, Чорайыште Нина Саптиева марий ӱдырамашын илышыж гыч шуко оҥайым ойленыт. Ольга Миронова, Нина Танцитова да моло-влакат шке тўрышт, ургымо вургемышт дене палдареныт.
Уна-влаклан куымо станок пеш келшен. Тидын шотышто Людмила Русиева чаплана. Тудын пелашыже Володя куымо станокым школыш конден. Уста куызо ты паша кузе ышталтмым ончыктен. Воктенак моторын ыштыме шондык шоген. Тудым Вязовка ял гыч пу мастар Вячеслав Иванов ыштен. Алена Юзиева марий тўрым поснак ойыртемалтшым тўрлен мошта. Орнамент-влакым тўрлаш тудо школышто ўдыр-влакым туныкта. Тиде гана тудлан Светлана Николкина полышкален. Мемнан авана, кувавана-влак ожно ўстелшовычым, тєрза шарчам, кўпчык ӱмбалым да молымат тыгай тӱр-влак дене сєрастареныт. Ынде чылажат историеш гына кодеш.
Мыланна тыгак кызытсе ўдырамаш да пӧръеҥ-влакын вургемыштым ончыктеныт. Тыгай вургемым Римма Николкина, Анжела Юзукбаева, Олина Иркабаева, Надежда Ахметьянова намиеныт. Нине тувыр-влакым Кугу Соказа могырысо мастар-влак тӱрленыт да уста ургызо Клара Николкина урген. Гимназийын директоржо Игорь Андреев ты вашлиймашым тӱрыснек видеош войзен. Вашлиймаште ял библиотекарь Таисия Тимиркаева, СП администраций вуйлатыше Галина Саймулюкова лийыныт.
Ильдико гимназийлан финн-влакын тӱрлӧ ийлаште погымо Чорай ялын фотографийже-влак, архитектура ойыртемже, поян йӱлаже дене лукмо пеш чапле книгам пєлеклен. Тиде книга гыч ме Чорай ялысе марий-влакын тӱрлӧ жапысе илышыштым сайын пален кертына.
Ме Корак ялыште марий сӱаным онченна. Тушко сурт оза-влак Инга Владимировна ден пелашыже Слава Александровмыт кумылын ӱжыныт. Чыла йўлам шуктен, кумалтыш мут дене сӱаным тарватыме. Варажым саус, кугу веҥе, ончылно шогышо, сӱан вате-марий-влак тӱмыр, музикан дене кандырам куштен-куштен пошкудо Пўрє районысо Курмызак ялыш ӱдыр налаш кайышт. Ме Дима ден Настялан сай еш илышым тыланышна. Сўан тарватыме йӱлам уна-влак тӱҥалтыш гыч машинашке шичме марте тӱрыснек войзаш тыршеныт.
Коракыште ме Зинаида Янгубаеван ямдылыме мотор марий тӱран вургемым чиктыме курчак-влак коллекцийым куанен ончышна. Тудо уна-влаклан кажне курчакын историйже, тудым ямдылыме технологий, вургемым тўрлымє да ургымо нерген радамын каласкален. Мут толмашеш, сурт оза ватылан ты пашаште Регина уныкаже полышкала. Тудо мемнам шокшо мелна дене чайым йӱктен ужатыш.
Тымбай ялыште Новиковмыт ешыште лийна. Семен Сергеевич ден Зинаида Сайрановна кужу жап Уфаште иленыт да пашам ыштеныт. Пелашыжын шочмо кундемжым чот йӧратымыже, тымык ялыште книга-влакым шыпак возаш лийме кумылжо шочмо ялышкыже конден. Ялыште нуно изирак пӧртым чоҥеныт. Оралтым тӱзатеныт, пеледыш-влакым шынденыт. Пакчаштышт эсогыл шурным ўдат. Нунын пӧрт кӧргыштым мотор марий тӱр-влак сӧрастарат. А шкафлаште марий вургем-влак кечат. Зинаида Сайрановна коло ий утла Уфаште «Ошвиче сем» фольклорно-этнографический калык ансамбльын солисткыже лийын. Тиде ансамбль Санкт-Петербургышто «Интерфолк - 2009» тўнямбал фестивальыште кокымшо верым налын. Сергей Семенов «Восточные марийцы. Философия. История. Люди» книгам шым том дене савыктен луктын. Ты ансамбльын администраторжо да спонсоржо лийын. Новиковмыт марий калыкын культурыжым, историйжым, йўлажым шымлыме дене пырля проблемыжымат єрдыжеш огыт кодо. Нуным кузе решатлаш лиймым моло-влаклан шке примерышт дене ончыктат.
Пўрє районышто Кужнур ял поснак куандарыш. Ончыч ешартыш образованийын педагогшо Наталья Мишенькина мемнам пеледше садыштыже вашлие. Тудын инициативыже почеш посна зданийыште этнографический музейым ыштыме. Тушко тўрлє сынан экспонат-влакым шуко погымо: документ, марий вургем, тошто окса, пу атышӧр, суртышто кучылтмо арвер, паша арвер да шуко моло. Тудлан ты пашаште Рудольф пелашыже полышкала. Школышто тунемше пошкудо рвезе ты пашалан кумылаҥын кушкеш. Шукерте огыл пален нальым, Кужнур 2018 ийыште Башкортостаныште эн мотор ял радамыш логалын улмаш.
Арзамат клубышто вашлиймаш оҥайын эртен. Ялысе чолга еҥ-влакын, самодеятельный поэтесса Лариса Яндимирован, тудын почеламутшо-влак кум книгаште савыкталтыныт, библиотекарь-влак Снежана Муллашева ден Татьяна Байгазован тыршымышт дене пеш поян ӱдырамаш да пӧръеҥ вургем-влак, ӱдырамаш-влакын сӧрастарыме оҥеш сакыме, вуеш чийыме арвер-влак погалтыныт. Шымлызе-влаклан 92 ияш Салика Ибаева пеш шерге информацийым пуэн. Тудо шке самырык годсо илышыжым, колхозышто, вара совхозышто пашам ыштымыжым, йоча-влакым куштымыжым моткоч оҥайын каласкален. Ийготшо кугу гынат, тудо эше чолга улеш, уш-акылже яндар. Ты сельский поселений мучко мемнам СП вуйлатыше Станислав Саликов кондыштарен.
Озерка ялыш пурымаште мемнам ял староста Алис Ильтимиров вашлие. Тудо ялыш пурымаште шогалтыме аралтыш нерген умылтарыш. Тудын авторжо - ялын вес патриотшо Александр Ямурзин. Алекс Алексеевич тудым ышташ Кужнур ял гыч уста архитектор, художник Ефрем Калимьяновым ўжын. Вет тудо марий миф-влакым сайын пала, сандене авторын идейжым шке скульптурыштыжо раш почын кертын. Тыгайже эше районысо ик ялыштат уке.
Ял староста мемнам верысе школыш намийыш. Тушто Олеся Михайлова вуйлатыме «Полан аршаш» ансамбльын участникше-влак ныжыл муро дене вашлийыныт. Ме БР художник-влак ушемын членже Светлана Шамаеван сўрет выставкыжым ончышна, Кугу Отечественный сарын участникше-влаклан шогалтыме обелиск деке пеледышым пыштышна.
Алис Алексеевичын чолгалыкшылан да тўрлє уым шонен мумыжлан кӧранаш веле кодеш. Ял покшелне йоча площадке да клуб. Нуным ял калык шке вийже дене чоҥен. Шке пӧртшӧ воктенак мотор йоча площадкым ыштыме. Тушто лӱҥгалтыш-влак йоча-влакым куандарат. Ял покшелне кок пӱя уло. Иктыштыже кол-влак ласкан илат, весыштыже лудо-комбо-влак озаланат. Ерысе отрошто беседка ышталтын, тораште огыл чодыра шарлен возын. Икманаш, ял пеш мотор верыште верланен, тыште сӧрал да тымык. Ялым тӱзаташ Алекс Алексеевич мыняр вийым да средствам пытара, шкеже веле пала. Тудлан Лариса пелашыже чыла шотыштат полышкален шога. Моло семын лийынат огеш керт. Володя эргыж ден Татьяна шешкыжын ешыште уныка-влак кушкыт: икымше классыш коштшо Алина, чолга Игнат да изи Арина. Йот уна-влак чыла тидым ужын, моткоч єрын-куаненыт.
Мишкан селаште ме Роберт ден Алена Шаймардановмытын кок пачашан пєртыштышт лийна. Тыште пеш сай йоча-влак Людмила, Владик, Вова кушкыт. Нуно сайын тунемыт, каратэ дене заниматлалтыт, ача-авалан полышкалат. А нунын озанлыкышт изи огыл. Самырык Людмила марий фольклор дене шымлыме пашан итогшо почеш школын да Башкортостанын чапшым Москваште арален да икымше верым налын. Тудо тугак муро конкурсышто (1 вер), декоративно-прикладной искусство конкурсышто (1 вер), живопись да графика произведений конкурсышто (2 вер), экскурсовод-влак конкурсышто (2 вер) ойыртемалтын. Тудын программыже пеш поян лийын. Ме видеовыступленийжым ончышна. Марла вургемым чиен, шке проектшым пеш сайын арален. Жюрин йодмыжлан марла мурым муралтен ончыктен. Тиде келшен илыше ешыш Монар гыч унала Аленан аваже Анастасия Янсубаева, Сургут гыч ялыш унала толшо Данелия уныкаж дене, толыныт ыле. Тиде кечын Алена шочмо кечыжым палемден.
Ты ешын членже-влак дене интервью, Настя куваван ургымо марий вургемым ончыктымаш, Анастасия Алексеевнан сылнын муралтымыже, фотографийым ыштыме - ты кече ты сурт оза-влаклан моткоч поян лийын.
Уна-влакым чыла вере район администраций вуйлатышын социальный йодыш да кадр-влак шотышто заместительже Лариса Александрова ужатен кондыштын. Иктаж-могай проблема лектын гын, тудо верыштак решатлен, уна-влак тидым эсогыл шижынат огытыл. Тыгодымак должностной обязанностьшымат шуктен.
Уна-влак районышто кум кече лийыныт. Нуно ик кечын Ялаевмыт дене «ош» мончаш пуреныт, а эрлашыжым Людмилан чӱчӱжӧ Анатолий Ямурзин «шем» мончам олтен. Мемнан Дилара шешкына моткоч тутло кас кочкышым ямдылен. Уна-влак мемнан Сургут гыч толшо уныкана-влак дене марла мутланымылан ӧрыныт. Чын, мутланымашна пеш скромный манме кӱкшытан лийын.
Шанчыеҥ-влакым эше Александровмыт еш унала намиен. Юра ден Ульяна Людмилам шукертсек палат. Еш дене келшат, икте-весышт деке унала коштыт. Тиде гана уна-влакым нуно шке мӱкш пакчаштышт вашлийыч. Палемден кодаш кӱлеш, тиде еш мероприятийым эртарыме годым эре шочмо калыкын йӱлажым тӱрыснек шукташ тырша.
Йот уна-влак пеш шуко материалым погеныт, ятыр еҥ деч интервьюм налыныт, фотографийым, видеом ыштеныт.
Мучашлан шке лӱмем да йот эл гыч толшо-влак лӱм дене мемнам вашлийше чыла еҥлан таум ыштем.
Р. ЯЛАЕВА.
Сайт издания "Келшымаш". Копирование информации с сайта разрешено только с письменного согласия администрации. |
Лу ий наре пашам ыштыме деч вара англичан йылме дене возымо «Оҥай марий йылме: A Comprehensive Introduction to the Mari Language» («Оҥай марий йылме. Тӱҥалтыш курс») тунемме книган тичмаш версийжым савыктыме нерген куанен увертарена. Икымше ужашын ондакысе версийже эше 2010-ше ийыштак ош тӱням ужын. Читать далее → |
Социальный контракт кредитлан ок шотлалт, полыш семын ойырымо оксам кугыжанышлан пӧртылтыман огыл. Ты кугыжаныш полыш ешлан неле илыш ситуаций гыч лекташ полшаш да доходым ешараш ышталтын. Полышым налаш айдемын пашам ышташ кумылжо гына лийшаш.
Кӧлан пуат?
Марий Элыште социальный контракт почеш полышым 2020 ий гыч пуаш тӱҥалыныт. Но пандемийлан кӧра тунам шагал еҥ туддене пайдаланен.
Ӱмаште, мутлан, тиде социальный полышлан Россий паша министерстве республиклан 300 наре млн теҥгем ойырен, чылаже 3000 наре социальный контрактым ыштыме лийын. А тений 400 млн теҥгеаш полышым пуаш палемдыме.
Социальный контракт почеш полышым нужнан илыше еш-влаклан пуат. Ешыште кажне еҥлан але шкет илыше айдемын доходышт илен лекташ ситыше окса кугыт деч шагал логалеш гын, полышым налын кертыт.
1 июнь гыч Марий Эл Республикыште илен лекташ ситыше эн изи окса кугыт:
– ик еҥлан коклашот дене – 12250 теҥге;
– пашам ыштыше еҥлан – 13352 теҥге;
– сулен налме канышыш лекше-влаклан – 10535 теҥге;
– йоча-влаклан –12585 теҥге.
Тений 1 март гыч паша деч посна кодшо еҥ-влак социальный полышым налнешт гын, нунын доходыштым огыт ончо, иканаште социальный контрактым ыштат.
Социальный контракт почеш полыш ныл направлений дене ойыралтеш:
– Пашам кычалше-влак дене контракт 9 тылзылан ышталтеш. Кажне тылзын 13352 теҥгем ныл тылзе марте тӱлат.
– Предприниматель пашам шуктышо-влак дене контракт ик ийлан ышталтеш. 250 тӱжем теҥге марте окса ик гана пуалтеш.
Тыгодым полышым налаш шонышо еҥ индивидуальный предприниматель але самозанятый семын регистрацийым эртышаш да шке пашам вӱдымӧ шотышто планым ыштышаш. Тиде сомылым куштылемдаш манын, Марий Элысе социальный вияҥмаш министерстве республикысе бизнес-инкубатор дене кутырен келшен: тушто бизнес-планым ышташ полшат, тидлан оксам тӱлыман огыл. Контрактым подписатлымеке, кучылтмо окса шотышто отчётым ыштыман.
– Шке озанлыкым кучышо-влаклан контракт тыгак ик ийлан ышталтеш. Тиде направлений республикыштына тений гыч илышыш пурталтеш. Ялозанлык сатум налаш 100 тӱжем наре теҥге ойыралтеш. Шке озанлыкым кучышо еҥ тыгак ИП але самозанятый семын регистрацийым эртышаш.
– Неле илыш ситуацийыш логалше-влаклан (изи доходан-шамычлан) социальный контракт пел ийлан ышталтеш. Тиде жапыште кажне тылзын 13352 теҥгем тӱлат. Оксам эн кӱлешан сатум налаш кучылташ лиеш. Тыгай сату спискым лӱмын ямдылыме. Кажне тылзын оксам кучылтмо да пашам шуктымо шотышто отчётым ыштыман.
Мыняр гана пуат?
Контракт пытымеке, социальный вияҥмаш министерствыште эскерат: ешын доходшо кушкын але уке. Социальный контрактым ик гана веле огыл ышташ лиеш. Ик контракт мучашлалтын гын, жап эртымеке, неле илыш ситуацийыш логалше еҥ уэш тыгай полышым налаш документым пуэн кертеш.
Социальный контрактым налаш тыгай документ-влак кӱлыт:
– йодмаш;
– паспортын копийже;
– ешыште кажне еҥын родо улмыштым пеҥгыдемдыше документ-влакын копийышт (шочмо нерген таныккагаз, мужыраҥме але ойырлымо нерген таныккагаз, лӱмым, ачалӱмым але фамилийым вашталтыме нерген свидетельстве-влак);
– счётын реквизитшым ончыктымо документын копийже;
– шке данный-влакым обрабатыватлаш кӧнымаш;
– министерствын пеҥгыдемдыме формыжлан келшыше анкете.
Документ-влакым Калыклан социальный полышым пуымо шке оласе але районысо рӱдерлаш наҥгайыман. Лекше йодышым 8 (8362) 42-16-48 телефон дене йыҥгыртен рашемдаш лиеш.
Паша вержым уэмден
Шернур посёлкышто илыше А.П.Пастухова тений социальный контракт почеш кугыжаныш полышым налын.
Анжелика Петровна – кӱчым ыштыше мастер. Тиде пашалан Шернурышто пӧлемым айла.
–Индивидуальный предприниматель огыл, самозанятый семын регистрацийым эртенам. Социальный контракт нерген палымем-влак деч пален налынам да тений февральыште, кӱлеш документ-влакым поген, Калыклан социальный полышым пуымо рӱдерыш каенам. Мартыште счётышкем оксам колтеныт. 250 тӱжем теҥге дене паша кабинетем уэмденам, мо кӱлешым чыла налынам: ынде у оборудований дене пашам ыштем, арвер-влакат у улыт. Тидлан пеш куаненам. Социальный контракт – шке пашам вияҥден колташ сай йӧн, – манеш тудо.
А.Пастухова изинек сайын сӱретла. Школышто тунеммыж годым кӧ гына лияш шонен огыл. Но 11-ше класс деч вара МарГУ-ш агрономлан тунемаш пурен. Туге гынат тиде специальность дене пашам ыштен огыл. Марлан лекмекыже, жапшым ешыжлан пӧлеклен.
– Кӱчым ышташ мастер дек коштмем годым, тудын пашажым ончен, шкемынат тидлан тунемаш кумылем лектын. Тиде шкешотан творческий паша, манын кертам: южгунам кӱчым чиялтет веле огыл, тушто изирак сӱретым сӱретлет. Тыге 2015 ийыште шкежат курсым тунем лектым. Ончыч палыме ӱдыр-влаклан мӧҥгыштӧ кучыштым «йытыраем» ыле. Икмыняр жап гыч ик саланышто мастерлан тыршышм, тушто мыланем процентым тӱленыт. А ик ий ончыч шкаланем шке пашам ышташ тӱҥальым, пӧлемым айлышым. Клиентем-влак иктак улыт, кӧлан могай сынан кӱлеш, ончылгоч палем. Мый дечем нуно, шыргыжын, «Тау» манын лектын каят, да чонем куана. Вет мый ӱдыр-влакым изиш гынат да пиаланым ыштем. Кажне кечын паша верышкем куанен коштам, тиде сомыл – чонемлан лишыл.
Анжелика Петровна кум икшывыжлан – тӱҥ эҥертыш. Пелашыже кум ий ончыч илыш дене чеверласен. Йоча-влакым йол ӱмбак шогалташ, кумда илыш корныш лукташ авалан ынде эшеат чот тыршыман. Нунак ӱдырамашлан кӧргӧ вий-куатым пуат, полшат. Яра жапше лиешат А.Пастухова аваж дек, Йошкар Ушем ялыш кудалеш.
lenta
top
У номерын электрон версийже
У номерым республик мучко почтышто, газет киосклаште, редакцийыштына налаш лиеш. Тел. +79648623420
Архив
Декабрь 2022
Ноябрь 2022
Октябрь 2022
Сентябрь 2022
Август 2022
Июль 2022
ПРОЕКТ ПАША
САЙТЫШТЕ КЫЧАЛАШ
Найти:
2023 ийын 1-ше пелийжылан ПОДПИСКЕ
«Кугарня» газетлан почта гоч возалтса да призым* модын налза!
Газетын индексше: П8403.
Газетлан, мӧҥгӧ гыч лекде, сайтыште https://podpiska.pochta.ru/press/%D0%9F8403 возалташ лиеш.
Лотерей дене модалтеш: ШОРЫК, УТЮГ, ЭЛЕКТРОЧАЙНИК, ОДЕЯЛ, КӰПЧЫК, ШАГАТ да мӧҥгыштӧ кучылташ келшыше моло кӱлешан арвер. |
Марий Эл Республикын Кугыжаныш Погынжо тендам Калыкын икоян улмо кече да Марий Эл Республикым ыштыме кече дене саламла! – Марий калык газет | «Марий Эл»
Ик исторический пӱрымаш да икгай ӱшанле ончыкылык дене иктыш ушнышо нине кок пайремым ик кечыште пайремлымаш символла чучеш.
Калыкын икоян улмо кече – 4 ноябрь – кызыт Российын чапле исторический эртыше жапшым, 1612 ийыште калыкын ыштыме подвигшым пеш чот пагалымашым ончыктымо семын палемдалтеш.
Республик Марий Элыште илыше-влакын – Марий Эл Республикым вияҥдымашке шке пашаштым, профессионализмыштым, опытыштым, шинчымашыштым да моштымашыштым ушышо патриот-влакын – шуко тукымышт дене тичмаш права дене кугешна.
Шочмо эл Республикын пашажым кӱкшын аклен – Марий АССР-лан кум орденым: Ленин орденым, Октябрь Революций орленым, Калык-влакын келшымашышт орденым кучыктымо.
4 ноябрьыште ме Шочмо элна дене – Россий дене, тӱжемле ияш историян, поян традициян да духовный поянлыкан эл дене – чот кугешнымынам ончыктена.
Кум орденан Марий Эл Республикым – сылне пӱртӱсан да пашам йӧратыше калыкан ӧрыктарыше шкешотан акрет годсо Марий кундемым ме алал кумылын кугешнен чапландарена.
4 ноябрь кече мемнам эн тӱҥжӧ Россий ден Марий Эл Республик тӱшка пӧртыштына икоян лияш, тыныслын да сӧрасен илаш кумылаҥда.
Волжский район «Москва» ООО-што август мучаште лиймына годым сай кече шогымылан кӧра чыла пасушто паша шолын. Шурнывечыште але кормам ямдылымаште, пырчым але ковыштам пасу гыч шупшыктымаште кугу паша механизатор ден водитель-влаклан логалын. Озанлыкыште нунылан чӱдылык ок шижалт, ик техникат яра ок шого. |
Циферблатыште теме юридический йодышым пуымо шотышто чумыр увер-аҥар провинций гына тӧртык альберт серийЮридический полышым пуышо фонд вуйлатышын стипендийже-влак нерген закон деч куат пуалтын альберт калгари финансироватлалтеш. Цель-те шке праваже да юридический обязанностьшо ыштымыже нерген палдареныт. Юридический консультаций тыланда кӱлеш гын, те адвокат дене кылдалтше улыт.
Так, те да тендан утларак пырля иленыт вате огыл гын, посна ончен огыл. Саман годым палемда, посна илыш лиеш гынат, ик леведыш йымалне кок еш ила. Тиде лиеш гын, тӱрло ватын малыме пӧлемыштыже мала, вате-марий коклаште нимогай кыл уке шӱлышан веле лийын огыл полышым пуэн але изи илыш-кыл (мутлан, кочкаш шолташ але поген налын) договор шотышто икте-весышт сомылым уке, кочкаш да пелашем каласкала посна иктаж-могай социальный але транспорт паша. Кажне ситуацийым шкет, тиде спискым да тичмаш огыллан шотлалтеш. Официальный нимогай прават уке шелалтын пашам ышташ кӱлеш.
Альбертлан ойырымо, провинций те иледа ик ий деч шагал огыл улыт. Тыланда альберт илышыштыже ик ий жапыште огыл гын, ойырлымем тендан нерген иск ончаш тӱҥалам провинцийыште, тыланда келшыше производствын йодмыжын тӱҥалташ куштат. Теат лийыда гын, ойырлымем ик суд пуаш (1) мландым але тыгай ситуаций гыч лектын: тендан шонымашда тыланда деч посна ила гын ик жап пел ий але утларак, мо тендан ойырлен доказательствым ситышын уло. Тыланда пел кече марте жапыш пӧртылам да тендам деч посна ончаш 90 керт гын, ойырлымем у ийын вӱдшӧр манаш тӱҥалыныт. Но те утла пырля 90 кече кодеш гын, ойырлымем ок ик ий утла тендан дене те кечым шелалтыт шотлаш тӱҥалыныт улмаш. Мутлан, январь мучаште тендан пелаш деч посна гын, тыланда келша тылзе жапыште, ӱярня, вӱдшор, ага, пеледыш, те ик ий вӱдшӧр жап гыч йодеш июнь ойыркален тӱҥалыт, вет те мо утларак келшен 90 кече. Ойырла гын, тыланда пуэн кертат разводыш, кузе тыланда пелашда тендан деч веле ойырат. Туге гынат, тиде мланде ок лий ойырлаш судыш шуктат, илыш чын да те кызытеш ий ик посна ойыртем. Тендан йодышда да возаш тыланда йӧным да ватыжлан чыла кертеш договорым соглашенийым дене келша. Адвокат дене те проконсультироваться лий манын, йӧным ыштышаш чынлан шотлалтеш да договорым оформитлымыда кӱлеш. Тудо тендан йодышда соглашенийым ончаш гын, тудын ешыже-влак шотышто управлений проблема провинций суд юрисдикциян йымалне лийза, тендан заказым ыштен кертшаш йӧным шотыш договорым ышташ йодмаш дене кутырен те изложений. Пелашет ок келше гын, те да тендан, суд пунчалым лукташ лиеш манын, ӱчашаш тендан еш решатлаш. Тендан дене проконсультироваться правам аралыме те улыда адвокатлан ыштен. Кычалчык йодеш суд процесс тӱҥалме дене теҥгылыште корольжо дене ойырлен клерк пуа. Исковый йодеш ойырлышо ватет пуашлан тендан манын, тудо але ойырлымо нерген увертара. Те пелашемлан кучыктышым исковый йодмаш кертат разводыш шкешт але тарлыме серверысе шкевуя паша лийже тендан. Те огыда пале гын, тендан кушто ила марий пелаш, чылажымат те ыштеда, тендам мо тыланда пелашда муын кертыда. Службым улат тый ватем огеш керт гын, суд кӧнеда ойырлен керте, пуаш лиеш манын рекламе газетыште, родо-тукым гоч але иктаж-могай вес йӧным. Тиде амалже раш тендан деч шога, мыняр ойырлен налын. Ваш-ваш келшымашыштым шотыш налме деч ойырлен кертын кужу кум але вич тылзе.
Ойырлымо шотышто ваш-ваш келшен, ваш келшышым ышта да те пелашем пунчалым чыланат кушташ кӱлешан лиеш.
Бракоразводный процесс икмыняр ий шуйнен кертеш. Тендан йочада ыштыме пунчалже дене келшыдымаш кугу тавалышын ойырлен авалтыме амалже шуко, пого да пого окса дене полшат.
Тендан йӧршешлан ойырлен улына гынат, арален суд эше вашталташ кертыт, да механизм дене пайдаланен алимент, но саман вашталтын гын, ойырлымем деч вара нуным палыме ыштынешт улмаш.
Йоча кеч-могай амал дене ӱчашат, суд радам дене келшен, ойырлымем законодательствыштыже канадыште лиеш.
Арам законым, йоча-влакын интересыштым сайын эн ончыч мо лийшаш. Эмоций да финанс полышыжлан эҥертен, кажне икшывылан, ача-ава шке верыштыже лийшаш, суд деч ончыч пуэн ыле ойырлышна.
Тендан йочам ышташ полшем федерал финанс каҥаш вуйлатыше, кудыжым йоча пособийым тӱлымӧ кугытым палемден базовый улеш. Парыш кугыт да чот негызеш ача-аван йочашт Ала деч вара вашталтдыме базовый кугытшо лийын кертына, кӱкшытшӧ кажне тунемше положений гыч материал суд нуным шотыш налын да вате семын илат.
Тудо жап марте алимент тӱлалтдыме, кызытеш икшывым латкуд ий темын. Туге гынат, эше школышто тунемме але пашам ыштен гын, йоча-влаклан огеш керт, уло алимент тӱлалтдыме. Тыгак опекыште да йоча интересым суд пунчалым луктеш. Суд ончен, нунын ача-ава-влакын икшыве нерген азапланымышт керт кна велыште петырен гыч улыт. Коктынат эреак йоча ача-аван эн кугу интерес дене онченыт контактыште улына гын, йӧрдымӧ ӱшандарыше амал огыл але эскерен коштеш савырна. Суд гына права пеш чевер саманыште тореш вашлиялтеш. Йоча-влак интересым сай, тыланда уло семинар деч вара йоча-влакым туныктымаште тыршен. Тендан амалда лиеш конкретле ой, кузе да кунам шуко. Мутлан, ответчик мием гын, те кок тылзе жапыште пуа лийын улмаш кычалчык йодеш. Йодеш суд дене кычалаш искым пуышо улыт семинарыш ушнаш марте латкуд ий марте йоча-влак ийготыш ончыкта. Ойырлымо годым палемдыме нерген иск тендан ушнен кертеш доказательствым суд секретарь лийын пашаш кӱлеш. Уло доказатлыме, делам судыш пуаш кӱлеш действийым ышташ палемдыме. Але латкуд ияш йоча те огына ойырло гын, тендан кугурак тавалышын гын, ончен кушташ шеледен ышта да те пелашем деч вара семинарыште лийже тендан. Туге гынат, тендан улмыжым пеҥгыдемден возын, мо тендан йодышда уло тендан коклаште соглашенийым ыштыме да тыланда пелашда тӧрлымӧ.
Файлым случай-влак лийыныт, кунам шуктем курсым эртымыж деч утарен кертын. Кажне случай лийын ончыза шкет негызше Мутлан, ешыште вий дене лийын гын, шолыштмаш але шолыштын, вес илышыште чынжымак лийше але лийын кертше посна йочам ача-аван кӧнымышт деч посна ик содержанийже гыч лектын.
Туге гынат, пуаш але пуаш лийын кертеш курс деч вара ик тылзе жапыште чыла партий утара утараш толын улына. Паша ӱзгар идентификатор мемнан тыште шошым график. Ӱзгар-влак колледжыште 13 мартыште эртыше вӱргечын идет тыгай пӧлка (100, 7 840-мыйым урем, ЕО). |
— ончылгоч эсогыл телефон дене йынгыртет, у:жат — кажныштын шке сомылышт. 15 процентше гына ко:на толаш. (А куат пышталтын…)
Ну, а ко:лан увертарен шуктен отыл, тудо садак луктын ойла: «Пеш толам ыле да… мо ончычпак ойлен отыл…» |
Эсогыл ӱпшалт гын, мӧҥгешла икте-можо шупшеш, йолташыже-влакымат ӱзгар ӱшанен йолташем деке шупшылалтеПеҥгыде ушем чумыралтын еҥ интересым дене иктак, шонымет ден илышыч. Социологий эсогыл профессийым ойыраш лийдыме поянлыкше, шижам да шукертсек лийын, коллеге-влаклан да профессийын представительже-влак мо еҥым ушен. Шымлымаш, иктешлымаш пар миллион дене ушнен штат эртарыме, ончыктеныт, усталык паша шотышто виктарыме еҥ пагалыме коллеге-влак мо дене чӱчкыдын вашлийына пелашыже толын да раш ик тыгай творческий личность мо. Цель интересым лишыл да илыш - кыл пиалан лияш йӧным ыштат. Конешне, йолташ да ватетлан-посна тусшо совместимость кӱлешан, но шотышто кугу влиянийым ыштен тӱҥал веле нуно. Шинча ончылнына мемнам шуко у шӱдыр илыш гыч пример улыт. Актер да актриса эсогыл, эн мотор тӱняште лектын шогышо чарт тудо, шке проблемыжым да илыш ужалыме деч аралалтын огыл.
Мемнан партнерна-влак писын ямжым шижын ситен огыл, а чыла моло фактор-влак улыт ончыл планыште: оҥайже, тиде еҥ дене, мыланна нуно умылат мо.
ӱдырамаш видеочивать ӱдырамаш онлайн пай таҥ деч посна яра фото-влак пӧръеҥ дене палыме лийына 18 тӱлаш видеочивать качет дене видеочивать онлайн тототлымвер-влакым посна рулетке ӱдыр деч тӱлаш видеочат рулетке тототлымвер яра 18 |
Марий Элыште кугыжаныш йылме-влакын кучылталтме кумдыкышт иктӧр лийшаш: Йылме нерген закон да ыштышаш сомыл // Проблемы развития марийского языка как государственного. — Йошкар-Ола, 2000. — С. 18—23. |
Пожалуйста, тергымаш, тендан эл ончылно гын кеҥеж жап, лишыл рушарнян мом вет кылме (ноябрь) ноябрь рушарня шагат олмеш савырнен шагат жап шеҥгелан кодын. Нуно, манеш, айдеме йӧратымаш кумыл дене шотлаш лиеш мо йораташ да аралаш кумыландаш онлайн утларак чӱчкыдын ужаш тототлымвер видео, негыз лийын кертме деч. Видео-тототлымвер ямдылат, у йӧн дене йӧраташ манын кутыраш йӧным пуа. Тендан тидым шотыш налын, тыгай этап тыланда, тыланда кунам икте-весыштым сайрак пален налын кертыт. Мут толмашеш, мемнан тототлымверым мутланымаш тӱҥалме деч ончыч видео те ӱдырамашын видео ончалын кертыда. |
Кандашле ийым пыртак темен шуктыдымо Эчей Олошын ныл ийлан изирак йӧратыме пелашыже теле лишан кенета уке лие. Ӱмырышт мучко икте-весым пагален, арален илышт гынат, Шочынава нунылан ала-молан йочам ыш пу. Пелашыжын каен колтымыж деч вара шоҥгыеҥ йӧршын весеме. Тылзе чоло пӧрт гычат лекде илен кертын. Кас еда пӧртыштӧ пычкемыш гынат, тулым чӱктыде шинчен. Суртшо воктеч эртен кайыше-шамыч, пошкудышт илак чай манын мужедыныт, но пурен ончалашак тоштын огытыл.
Ялысе-шамыч тиде тыматле мужырым моткоч сай ешлан шотленыт. Садланжат, очыни, ватыже колымо деч вара южыжо Эчей Олошлан шокшо шӱрымат шолтен конденыт. Кевыт гыч толшыштла, шоҥгыеҥлан налме киндым пуртен коденыт.
Ойго шӱлыкеш варналтше Эчей Олош жап эртыме семын эшеат весеме. Тудлан чылажат кӱлдымыш лекте, колянен чонжо пустаҥе.
У ий водын, кече мучко окна ваштареш шинчыш, ушыштыжо тӱрлыжымат пӧрдыктыльӧ. А кас велеш пӧръеҥым пуйто ала-кӧ мӧҥгыж гыч уремыш шӱкенак лукто.
Пӧршаҥше ялым ончен савырнаш лекше шоҥгыеҥ урем покшелне пайремлан сӧрастарыме кожым ик тат ончен шогыш. Вет жапше годым нунат пелашыж дене ужар иман пушеҥгыш модышым сакедылыныт, ӱстелыш пайрем сийым погеныт. Лийын тыгай сылне пагыт тудынат…
…Йырым-йыр ончалат да игечыжат пуйто У ийлан келыштаралтын, палынак левештыш. Лумжат мландым тӱкалаш чаманыше гай шыве-шыве эркын велеш. Игече моткоч ласка гынат, уремыште еҥ ок кой, очыни, кажне еш пайремлан ямдылалтеш.
Кӱртньӧ тояшкыже эҥертен, Эчей Олош, нигуш вашкыде, шып малыше пӱртӱсым урем дене шымлен ошкеда. Ял мучашыш лекмеке, лумышто кийыше шем пийым кенета ужо. Воктекше лишеммеке, пий кораҥын ыш кудал, палыме еҥым ужшо гай вуйым гына нӧлтале, ыш опталте. А вара кынеле, капшым рӱзалтыш да пӧръеҥ почеш тарваныш.
Шеҥгекыже ончалше Эчей Олош пийын пурлын кертмыж деч ыш лӱд, мӧҥгешла, тудын дене кутыркалаш тӱҥале. Мӧҥгӧ пӧртылмӧ корнышто пийын моткоч ушан улмыжым шоҥгыеҥ умылыш. Пӧртшӧ воктек толын шогалмеке, тудым кудывечыш ӱжын пуртыш. Ӧрмаш, но пий кудывечыш шоҥгыеҥ деч ончыч кудал пурыш.
Эчей Олошын чонжылан ласка да весела лийын кайыш. Пийым пӧртышкӧ пуртыш, но сурт янлык шкенжым ала-молан тургыжланышын, изин-кугун кырткан куча.
Теммеш пукшынеже ыле, но пий кочкыш ате дек лишкат ыш лишем. Эр марте унам ом тургыжландаре манын, оза шоналтыш да кухньо кӱварыш ватыжын тошто ужгажым кудалтыш.
Йӱдым Эчей Олош пылышыжлан пелашыжын йӱкшӧ солнымо дене помыжалт кайыш. Куаненат колтыш. Кухньыш пурен ончале, нерен кийыше пийым ужо. Шоҥгыеҥын кидше чытыраш тӱҥале, пелашыжын йӧратыме эмалироватлыме кружкаж дене вӱдым кошталын, изин-изин подылын, ик тат янлык ӱмбак ончен шогыш. Ты татыште вӱдан ате кидше гыч мучышталт камвозо. А пий катлыше кылже гыч пурлын, кружкам кийыме верышкыже нумал кайыш.
Кенета Эчей Олошлан пуйто ватыже пелен улмо гай чучын колтыш. Ала лачшымак тиде пий тудак улеш?! Кокыте шонымаш дене пӧръеҥ малаш возо.
Теҥгече мумо пийлан эрдене «Найда» лӱмым пуыш. Тылеч вара тудо пий деч ок ойырло. Чӱчкыдын пырля пӱртӱсыштӧ ласкан юж дене шӱлашташ кас еда коштыт.
Толын пурышо пий нерген пошкудо-шамычлан каласкалымеке, нунышт тудлан тыге ойленыт: тиде, очыни, чот йӧсланыметым ужын, йӧратыме пелашет пий сыным налын, пеленет пырля лияш, уэш тый декет пӧртылын манын, шоҥгыеҥым лыпландарат.
Р.ЧЕПАКОВА
Лудаш темлена:
ИЛЫШ ЙЫЖЫҤ
Шоячылан тыгак кӱлеш
Шоячылан тыгак кӱлеш але Нине кок еҥ икте-весыштланак пӱралтыныт ыле… Кече дене ырыше вагонышто чыташ лийдымын лӱп лӱп шокшо. лудаш…
ИЛЫШ ЙЫЖЫҤ
«Книга – лончан, илыш – кыдежан»
Илышыште кажне айдемыланат пиалымат, ойгымат ятырак ужаш логалеш. Очыни, иктынат тудо ӱй да мӱй огыл. Ачажым картычкыж гоч лудаш…
ИЛЫШ ЙЫЖЫҤ УВЕР ЙОГЫН
АВА
Саня. Матрос Санька. Йоча годым мыйым тыге маныныт. Ачамлан кӧра. Тудыжо изинекак моряк лияш шонен, «Матрос улам» манын коштын. лудаш…
Добавить комментарий Отменить ответ
Для отправки комментария вам необходимо авторизоваться.
КАЛЕНДАРЬ
ЯнварьФевральМартАпрельМайИюньИюльАвгустСентябрьОктябрьНоябрьДекабрь 20162017201820192020202120222023202420252026
Пн
Вт
Ср
Чт
Пт
Сб
Вс
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30
АРХИВ
Ноябрь 2021
Октябрь 2021
Сентябрь 2021
Август 2021
Июль 2021
Июнь 2021
ГОРОСКОП
Гороскоп
20-26 сентябрьлан гороскоп
15.09.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
Шорык Тыланда тиде арнян ончылык дене кылдалтше ала-могай моткочак кӱлешан решенийым приниматлашда логалеш. Ешан да икшыван-влак пӱрымашлан чыла тиде лудаш…
6-12 сентябрьлан гороскоп
08.09.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
30 август – 5 сентябрьлан гороскоп
25.08.2021 Любовь Камалетдинова Comment(0)
9-15 августлан гороскоп
04.08.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
ТЕАТР УВЕР
Конкурсым иктешлыме
Марла йоча спектакль да «йыргешке ӱстел»
Калык артист дене чеверласена
13 ноябрьыште Марий АССР-ын калык артисткыже Римма Руссинан шочмыжлан — 90 ий
«Йыргешке ӱстелыште» – шочмо марий йылме нерген
ЛИЙ ПЫРЛЯ
© 1915-2018 «Марий Эл» газет. Газетым Роскомнадзорын Марий Элысе управленийыштыже регистрироватлыме. Реситрационный номер - ПИ № ТУ12-0118, 2012 ий 25 июнь. Copyright газетамарийэл.рф | |
Олимпий модмаш-влак (южгунам Олимпий модыш-влак) - калык-влак кокласе эн кугу комплексный спорт таҥасымаш. Тудо кажне ныл ийлан ик гана эртаралтеш. Ондакше Акрет Олимпий модмаш Грецийыште Олимпий Олаште м.к.д.о. VIII гыч, V курым марте эртаралтын. XIX курым мучаште барон Пьер де Кубертен Олимпий модмашым угыч тӱҥалаш тыршен. Садлан 1894 ийыште Интеркалык(ын) Олимпий Комитетым(ИОК) почын. Кок ий эртен, да Тыгодсо Олимпий модмаш-влак Афиныште эртаралтыныт. Вара Олимпий Модмаш-влак да Олимпий Толкын шотышто ИОК тӱҥ вуйлатыше улеш. Тыгак эше Олимпий Хартий уло, кушто радам-влак да кӱштымаш-влак сереныт, кузе тыгай таҥасымашым эртараш.
XX курым годсек Олимпий Толкын пеш шуко вашталтын. Тидлан кӧра ИОК модмашым вашталтен, саманым шотыш налын. Кудо-икте саемдымаш-влак: Теле Олимпий модмаш-влак лум да ий спорт тӱрлыклан, Паралимпий модмаш-влак кап-кыл шотышто ситыдымаш дене еҥлан да Самырыктукым Олимпий модмаш-влак самырык спортъеҥлан. Тӱрлӧ политике, экономике, технологий шот дене ИОК Олимпий Модмашым эше уэмден. Таче Олимпий Модмаш-влак кымылзо-влак да йӧратыше-влак кокла (кузе Кубертен ондакше шонен) гыч лектын да кызыт профессионал спортъеҥлак пайдаланат тудым. Тӱшкаувер йӧнык-влак кӱлешлык корпоратив спонсорлык да коммерциализаций шотышто йодышым шынден.
Кызыт Олимпий Йогын Интеркалыкын спорт федерацийым, Калыкын Олимпий комитетым да кажне Олимпий модмашлан организационный комитетым куча. Тудо пунчалым лукшо илтарман улеш, садлан тудо кажне Олимпий модмашлан оза олам сайлымашлан вуйшогын улеш. Оза ола модмаш пайремым да радам шотым Олимпий Хартий дене келшен эртарашлан вуйшогын улеш. ИОК Олимпий программым да могай спорт тӱрлык-влак Олимпий модмашыште улшаш палемдалта. Олимпий пайрем шуко йӱлам да ӱжвата-влакым налеш (мутлан, Олимпий тистыже да Олимпий тул), тыгак Почмаш да Петырымаш радам шот-влак улыт. Чылаже 13.000 шукырак спортъеҥ-влак Кеҥеж да Теле Олимпий Модмашыште 33 тӱрло спорт тӱрлык шотышто таҥасат. 400 тӱрлӧ сомылка-влак. Икымше, кокымшо да кумшо сеҥыше-влаклан шӧртньӧ, ший да вӱргене медальым пуат.
Модмаш тыгай кугу лийын, кажне калык тудым модеш. Тыгай кушмаш тӱрлӧ азапым ыштен, мутлан, бойкот-влак, допинг, шолыпналтыш да терроризм. Кажне кок ийыште Олимпий модмаш-влак да ТУЙ йҥже, палыдыме спортеҥлан калык (южгунам калык коклаште) чапым нӧлталашлан кертмешетым пуат. Модмаш-влак тыгеже эше оза ола да эллан шке кояшлан кертмешетым пуат.
Акрет Грецийысе Олимпий модмаш-влак Олимпий Олаште эрталалтше йӱла да спорт дене кылдалтше пайрем сынан лийыныт. Модыш-влакын кузе шочмышт нерген пале-влак йомыныт, но ты событийым сӱретлыше икмыняр легенде аралалт кодын. Модмаш-влак тылеч ончыч лийыныт гынат, документ дене палемдалтше икымше тыгай пайремлымаш м.к.д.о. 776 ийыште лийын. Негызым Геракл пыштен. Модмаш-влакым эртарыме жапыште савырле сӧрасымаш увертаралтын, тыгодым сар-влакымат чареныт (чарыман улмаш), кеч тиде пунчал эрежак эскералтын огыл.
Римлян-влак толмо дене Олимпий модмаш-влак шке сыныштым палынак йомдареныт. Христиан тыным налме деч вара нуно чий тын дене кылдалтшылан шотлалташ тӱҥалыныт да 394 ийыште император Феодосий I нуным чараш кӱштен.
Олимпий шонымаш акрет таҥасымашым чарыме деч вара йӧршынлан йомын огыл. Мутлан, Английыште XVII курым жапыште «олимпий» таҥасымаш да ӱчашымаш-влак ик гана веле огыл лийыныт. Варарак тыгай таҥасымаш-влак Франций да Грецийыште эртеныт. Туге гынат, нуным кундем сынан изи сомылкалан веле шотлаш лиеш. Кызытсе Олимпий модмаш-влакын эн тӱҥ ончычсо «Олимпий»-влак лийыныт. Нуно 1859-1888 ийлаште эреак эртаралт шогеныт. Олимпий модмаш-влакым уэш пӧртылмаш нерген шонымашым Панайотис Суцос почеламутчо темлен, а илышыш тудым мер пашаеҥ Евангелис Заппас шыҥдарен.
1766 ийыште археологический кычалмашым эртарыме деч вара Олимпий Олаште спорт да храм полат-влакым верештыныт. 1875 ийыште археологический шымлымаш да кычалмаш немыч-влакын вуйлатымышт почеш шуйнен. Ты пагытыште Европышто акрет жапым романтико-идеалистический семын онченыт. Олимпийысе шонымашым да тӱвырам угыч нӧлтал колтымо нерген ой Европо мучко моткоч вашке шарлен. Француз барон Пьер де Кубертен тунам каласен: «Немыч Эл акрет Олимпий деч мо кодмым кычал муын. Молан Франций тошто куатшым пӧртылтен ок керт?»
Кубертенын шонымыж почеш, француз салтак-влак 1870-1871 ийласе Франко-прусский сарыште начар тазалыкыштлан кӧра сеҥалтыныт. Тыгай сӱретым тудо француз-влакын кап-кыл тазалыкыштым шуарыме дене вашталташ тӧчен. Тидын годым калык эгоизмым кораҥдаш тыршен да тыныслык ден калык кокласе келшымаш верч шоген. Тӱнямбалсе самырыктукым шке вийжым кредалмаш пасушто огыл, а спорт таҥасымашлаште тергышаш. Олимпий модмашым угыч нӧлталмаш тудын шонымыж почеш ты экшык-влакым тӧрлашлан эн сай йӧн лийын.
1894 ий Пеледыш тылзын 16-23 кечылаштыже Сорбонно олаште (Париж университет) эртаралтше конгрессыште Кубертен шке шонымашым да ыҥым тӱрлӧ калык ончыко луктын. Конгрессын пытартыш кечынже тыгай ойыш шуыныт: кызытсе пагытын икымше Олимпий модмаш 1896 ийыште ты модмашым шочыктышо элыште – Грецийыште, Афиныште эртышаш. Тунам Интеркалыкын Олимпийский Комитетлан (ИОК) негызым пыштыме да модмаш-влакым вӱдымылан нуно вуйын шогеныт. Комитетын I-ше президентше грек Деметриус Викелас лийын. Ты пашам тудо 1-ше Олимпий модмаш чарнымеш, 1896 марте, вӱден. Барон Пьер де Кубертен генеральный секретарь сомылым шуктен.
Икымше Олимпий модмаш-влак кугу сеҥымаш дене эртеныт. Тушто 241 атлет (41 эл) гына лийыныт гынат, модмаш-влак акрет Греций пагыт годсек эн кугу спорт сомылкаш савырненыт. Грецийысе официал еҥ-влаклан да калыклан тиде моткоч келшен, садлан нуно модмаш-влакым Грецийыште ончыкыжат эре эртараш кӱлмӧ нерген темлымашым пуэныт. Но ИОК модмаш-влакым эртарыме верым кажне ныл ий вашталтыме нерген тӱрлӧ эл коклаште пунчалым луктын.
Икымше сеҥымаш деч вара Олимпий модмаш икымше нелылыкымат чытен. 1900 ийысе Парижысе (Франций) II Олимпий модмаш да 1904 ийысе Сент-Луисысе (Миссури, УАШ) III Олимпий модмаш тӱнямбал ончер дене ушнен шоген. Спорт таҥасымаш-влак тылзе дене шуйненыт да ончышо калыклан оҥай лийын огытыл. Сент-Луисысе модмаште утларакше американ спортъеҥ-влак лийыныт, молан манаш гын Европысо калыклан теҥыз гоч вончаш технический амаллан кӧра моткоч неле улмаш.
1906 ийын Афиныште (Греций) эртыше Олимпий модмаште спорт таҥасымаш да лектыш тӱҥ верым айленыт. Ончыч ИОК ты модмаш-влакым Олимпийысылан шотлен гын (кеч нуно кажне кок ий гыч эртаралтыныт, а ныл ий гыч огыл), кызыт нуно Олимпий модмашлан огыт шотлалт. 1906 ийысе модмашым южо спорт эртымгорно шанчызе-влак олимпий шонымашын утаралтмаш семын ончат, молан манаш гын нуно модмаш-влаклан яра да кӱлдымыш савырнаш пуэн огытыл. |
Ме Шочмо йылмын тӱнямбал кечыжлан пӧлеклалтше «Марий Эл – Моско» телемостым эртаренна. Москосо 1273-шо номеран школын 9-ше классыштыже тунемше-влак дене кылым ыштенна. Национальный сымыктыш гимназийын 8-9-ше класслаштыже шинчымашым погышо ӱдыр-рвезе-шамыч марий йылме, тӱвыра дене палдареныт. Почеламутым лудыныт, кӱсле, ковыж дене шоктеныт, марий мурым йоҥгалтареныт. Москосо икшыве-влак мыланна руш йылмын ямже нерген каласкаленыт. |
Кеҥеж каникул школышто тунемше ӱдыр-рвезе-влаклан каналташ, тазалыкым пеҥгыдемдаш веле огыл, тыгак оксам ыштен налаш йӧным пуа. Но официальный паша – тиде икымше стаж да пашадар веле огыл, тыгак пенсий права да обязанность-влак. Тидыже 80 деч кугурак ийготан пенсионерым, I группан инвалидым ончымылан компенсацийым да пукшышым йомдарыме шотышто пенсийыш федеральный социальный ешартышым налше-влак дене кылдалтын. Закон почеш нине выплатым пашам ыштыдыме граждан-влаклан гына пуат. Пашашке официально пурымо годым нине выплатым тӱлымым чарнат.
Ӱдырамаш-влакым «чаманеныт» 2018 ий 3 октябрьыште Россий Федерацийын Президентше Владимир Путин пенсий ийготым кӱзыктымӧ нерген законыш кидпалыжым пыштен. Правительствын ончылгоч ямдылыме планже почеш, ӱдырамашын пенсий ийготшым 55 гыч 63 ий марте кӱзыкташ палемдыме ыле, пӧръеҥыным – 60 гыч 65 ий йотке. Но 27 сентябрьыште Кугыжаныш Думын депутатше-шамыч В.Путинын темлыме тӧрлатымашыж дене ик йӱкын келшеныт, да […]
Пенсий ийготым кӱзыктымӧ дене пенсионер ден пашам ыштыше-влак кокласе дисбаланс пыта манын шонем. Пенсийыш лекме ийготым вашталтыде огешак лий. Элысе чумыр калык гыч кумшо ужашыже пенсийыште лиеш гын, пенсионер-влакын илышыштым саемдаш неле. Пенсий законодательствым вашталтыме дене социальный да экономический нелылыкым сеҥен лекташ йӧн утларак лиеш. Адакше тудын сай велжат уло: пенсий кӱза, пенсионер-влакын илышышт саемеш, […]
Кумшо ийготын университетыштыже шымше у тунемме ий тӱҥалын. «Студент-влакым» уна ден кумшо ийготын университетыштыже тунемше-влак саламлаш толыныт. Мероприятийысе чыла еҥлан университет мучко виртуальный экскурсийым эртареныт, тунемше-шамыч концертым ончыктеныт. Марий Эл Республикын социальный вияҥмаш министржын алмаштышыже Эдуард Загрутдинов «студент-влакым» у тунемме ий дене саламлен да оҥай шинчымашым, шарнымашым погаш, икте-весе дене палыме лияш тыланен. «Чолгыжшо шинчада, […] |
Марла календарь: 5 кылме (ноябрь) - У тылзе 14 - Кузьма ден Демьян кече. 19 - Тичмаш тылзе. 21 - Шыже пазар Этнотуризм Муро, муро, тый от лий гын... Арслан
этнокультурный журнал
Погода в Йошкар-Оле
Gismeteo
Подробнее
Афиша
Контакты
Реклама
Юбилеи
Эстонийыште Марий тиште пайрем вашеш
Вход на сайт
Имя пользователя *
Пароль *
Забыли пароль?
Марий тиште кече лишемеш. Тудо йÿла почеш 10 декабрьыште палемдалтеш. Тыге пайрем вашеш Эстонийыште марий режиссёр Алексей Алексеевын «Угинде» лӱман киножо ончыкталтеш.
Кино 4 декабрыште 17 шагатлан Таллин оласе «Кино Артис» лӱман кинотеатрыште лиеш. Тудым ончаш Эстонийыште илыше марий-влак да марий тӱвырам йӧратыше эстон уна-влакым вучена.
«Угинде» киношто Татарстан Республикысе Кукмара районышто илыше марий-влак да Угинде пайремым пайремлыме нерген ойлалтеш. |
2020-шо ийыште марий автономийым ыштымылан 100 ий темеш. Кузе республикына вияҥын? Тудлан надырым пыштыше-влак коклаште кӧн лӱмжым палемдаш лиеш? Чыла эн оҥай уверым «Мыйын мландем» передачыште рашемдена. Читать далее → |
Шора эҥерже Тӱрек район гыч йоген лектеш. Шорабашыже марлаш сӱас йылме гыч кусараш гын, Шорамучаш лиеш. Ял деч Тӱрек районын чекже марте улыжат кок километр, Мариец посёлок деч тора огыл. Ялыште ик уремыште сӱаслак илат (ожно Бегишева пустошь маналтын) , весыште марийлак (Шишор), шке жапыштыже нуно «черемиса служилая» лийыныт. Ялыште чылан изинекак марий йылме деч посна сӱасла ойлен моштат. Марий йылмыжат ойыртымалтеш, нунын семын эше Тӱрек районычо Сардаял велышыште кутырат. Шуко Шорамучаш марийлак кызыт Тӱрекыште илат, мыйын гын ковам тужеч лийын. Шке жапыштыже тусо кундемыште марийлак эше Сюрда (ожно Сердобрашка) ялыште иленыт. |
Коммуникаций - садыгак, кажне еҥ илыме характеристикым темынТудо эн самодостаточный еҥ кӱлеш, кудым шке ыштыме вес пӧлем деч посна илен тунемынам. У вашлиймаш, оҥай да илыш, илыш йокрок да тыглай кечысе ныжылгылык шалаташ полша. Информацийым налме йӧн шуко уло, но эн практичный, нуно пайдале да йӧнан шотлалтеш гыч онлайн-сайт сессий дене темыме. Те могай кычалаш ушнен ыле, кеч-могай олаште илыше нина тудо, нимат лийын огыл ыле кой ыле да мом тудым кузе тудо - те шинчеда желаемый лектышыш шуаш полша! Регистраций деч посна оҥай вашлийыч? Практично! Очыни, таче тендан дене вашлийын кертын огыл ала-кӧ, кӧ интернет дене пайдаланат. Сайтын чоҥалтмыже деке пураш лиймашым налын дене кеч - персональный компьютер, ноутбук, планшет, телефон да мобил телефон эсогыл. Тиде ончыкта, тый эрыкан мутланен кертыт мо оҥайже профильым ончен лектын да кажне минут ойыралтеш. Пробкыш пижеш гын, ӱшанен тарлыме техникым, кочкаш командировкыш - олмеш, ышташ, еҥ-влак дене мутланаш оҥай! Пайдаланыше: регистраций деч посна вашлиймашым огыл оксам ойырымо финанс йодеш. Каласымашым колташ огеш кӱл тый декет пурем але текстысе профиль почеш процентный тӱлен - тендан кушто базыже чыла увер уло. Пеш практичный да, кертеш мо тудо вет точко-влакым гыч але вес эл гыч еҥ-влак тендан дене тыгак вашлияш кутырен пайдаланыше ола, кушкын, мутлан, тудо вашке толеш. Кеч-могай йӧн дене кутырышо еҥ-влакын чотышт шыгыремдыме деч посна кеч-могай жапыште тӱлаш сайт палдара! Тошкалтыш! Ала толмем нерген ойлен веле огыл, анкетым мо сайт радам лийын, да мемнан эл гыч еҥ-влак чыла олала гыч толыныт-за рубежом, но нерген да аудиторий лӱмын ыштыме кугытым, тудын права шотышто стопроцентный манаш лиеш. Мо тиде тыгай? Тыште еҥ-влаклан чыла пашаже уло нунын ийготшо дене, интересышт ден тӱрлӧ тӱжвал увер уло. Тыгак моло йӧрдымӧ вашлийыныт поктен шу, мом тыглай, кутыраш да кылкучыш нергенже возкала ешыш пурышо кӱвар марте ыштен. Тӱкалтет веле, тудо почылтын да тый! Кылым кучаш чек деч посна! Ынде шонена тендан дене кутырен еным ойырен, кажне кечын да тул деке эмоций sms сай, але тиде просто лийын ок умыло но эше поктен ок шу? А кызытеш ок сите веле каласышыч, у кӱкшытыш кусарен да жап кутырат, но кузе тидым ышташ? Видео сайт йыҥгыр йӧн лийын! Тиде ончыкта, але тичмаш але тыглай телефон-влак дене вашлиймашым эртарен кертеш мо те виртуальный йӱкын ойлен. Тиде паша пайдале, кунам тудым икмыняр тӱрлым ужаш лиеш. Кок ӱчызылан Романтично, те чын да тудын деч утлаш полшаш, каналташ изиш аптыраныме икымше чеверын, тӱрлӧ эл гыч икте - весышт да у айдеме дене илаш куштылго ончыкта, а ватет-партнёрым кычал кошт, эртаре"мини-интервью"манын, умылаш, шонымашым илышыш пурташ мыняр идеальная пӧръеҥ. Кузе келшыше еҥым муаш, тудын дене мутланыме семынак мут лиеш, тудын кугытшым да тыге? Чӱчкыдын пайдаланыше-влак шотышто серьезный гай тӧчышӧ шукын улыт, пешак тыкымлен сайт анкета уло. Гын, мутлан, значений шотышто ойыртемалт тӱжвал персональный данный ваш келшен уке гын, нунын деч ончыкылык шонымашышт утларак кӱлешан. Мемнан сайт палдарен кертышт да предложенийыште бесплатно без регистрации ола тыланда чыла пайдаланыше профильым ончен лектеш. Эн тӱҥ критерий дене келшыше предложенийым кычалмаш полышым пуымо да тидын деч вара веле лийын чыла сомылжо ончыкталтын. Оҥай ен вашлиймаш деч утларак кучылталтыт рашемдаш кӱлеш, тудо ийгот да илыме вер. Анкетым муын шымлен ончаш тӱҥалам сӱретлен, да йытыран пайдаланыше гын, информацийым тунемшыж деке миен, нунын дене анкетым коденам - интересым нерген информацийым, тыршен, эсогыл икмыняр арверже дене вашлийын мутланен да тун шонымашыжым ойырен налме нерген да сайрак. Куаныза, тендан ден икгай уло кумылын вашлийыныт да тыглай сур йокрок огыл илаш йӧным ыште.
палыме ола ӱдыр дене тототлымвер-влакым посна рулетке мариян пале 18 тототлымвер-влакым посна рулетке видеочивать ий анкетыштак палыме лиймын видео тототлымвер-влакым посна рулетке рулетке регистрацийым тототлымвер 18 частный палдара видео оксам тӱлымо регистрацийым видеочивать |
Умыр йӱрет дене, шокшо кечет дене, эр тӱтырат дене кавыл ыште (Кум.м.). Пӱртӱс деч кавылым вучыман огыл, налман. Еҥлан кавылым ыштен веле, поро илышым ужаш лиеш. |
Илышыште айдеме эре кунам-гынат нелылык дене тӱкна. Молан тыге лиеш, кузе чон йӧсым лыпландарыман, кушто ласкалыкым муман? Могай ме улына? Ала Юмын кӱштымыжым шагал шуктена, ала йӧршеш огына шукто, садлан уда койыш, осал шӱлыш, торжалык мемнам да кушкын толшо тукымнам «ишен» толыт.
Йошкар-Оласе да Марий Элысе митрополит Иоаннын благословитлымыж почеш ме, редакций пашаеҥ-влак, Курыкмарий районысо Сумка селасе черкыш миен коштна. Палена, тушто архимандрит Иоанн (Барсуков) шкежат Юмо гай поро шӱлышан, еҥ-влакын ойгыштым лыпландараш, чоныштым, ончыкылыкыштым благословитлаш колтымо поро ача. Ош тӱняште чыланат языкан улына, садлан Юмо ончылно титакнам касараш вараш кодман огыл. Сумка черкын 91 ийыш тошкалше духовникше Иоанн ача деке миен толза. Тудын пушкыдо кидшым кучымо да тыматле ойжым колыштмо деч вара «вудыкаҥше» шинчана ала почылтеш.
«Мландывалне илышет шуйныжо манын, ача-аватым пагале». Юмын кӱштымӧ тиде ойым ит мондо, шотыш эре нал, шкежат ача-аватым, кугыеҥым пагале, йочат-шамычым, шкендым, вес еҥым пагалаш туныктен кушто. Тыге Юмо деке кайыме корно тӱҥалеш. Мый декем шукын толыт да «Икшывем тыгай, тугай, мутым ок колышт. Марлан каен але ӱдырым налын, ойырлен маныт. Мом ыштыман? Тыгодым «А шкеже мом ыштет? Юмылан кумалат? Юмо ончылно языкым касараш ямдылалтман, тынеш пурыман, оҥым кажне кечын ыреслыман, молитвам лудман, таинстве йӱлам шуктыман, пырчешым подылаш ямдылалтман, собороватлалтман. Чыла тидым священник-влак ышташ полшат. Вате-марий ятыр ий пырля илат да шоныдымын-вучыдымын ойырлат. Самырык-влак ушнат веле, шукат пырля огыт лий, ойырлат. Кызыт гражданский брак дене илат, ӱдырвуя азам ыштат. Аватмут дене вожылде мутланат, шала койыш озалана. Йоча-влакым Интернет гыч «шӱдырен луктын» от керт. А тушто ала-момат ончыктат. Лач сайжым гына ойырен налаш туныктыман. Эше Моско да чыла Русьын патриархше Алексий II ойлен: «Юмо деч посна ушнымаш ойырлымашыш шукта. Садлан ача-авалан шочшыштым венчаялалташ благословитлыман». Святой шӱлышым, Юмын, Суксын аралтышыжым черкыште венчаялтмеке гына налат», – манын мутланымашнам тӱҥале Иоанн ача.
Колышо еҥым чӱчкыдын уштыман мо?
Чынак, кызыт шуко еҥын еш илышыже лунчырген толеш, чылажымат куштылгын ыштат: шонат – ушнат, шонат – ойырлат. Тукым лугалтеш, икшыве тулык кушкеш. Айдеме тукым пеҥгыде лийже манын, Юмылан кумалын илыман. Тидым ача-ава гына шке шочшыштлан изишт годым туныктен каласен кертыт.
«Юмын эрык (воля) да закон ваштареш улшо еҥым осал вий алгаштара. Молитвам лудын илыше отыл гынат, кажне эрдене «Тау, тылат Юмо. Юмо, проститле мыйым. Юмо, благословитле мыйым» манын ойлыман. Тиде кӱчык молитва илышетым аралаш полша. Языкым касарымек, Юмын благодатьшым налат. Арняште куд кече пашам ыште, шымше кечын Юмым пагале, черкыш кошт, кумал, титакетым проститлаш йод, пырчешым подыл, тунам веле илышетым куштылемдет», – умбакыже ойла священник.
«Колышо еҥым чӱчкыдын уштыман мо?» – йодым архимандрит Иоанн деч. Тудо тыге вашештыш: «Юмын законын визымше заповедьшым эре шуктыман. Илыш дене чеверласыше ача-авам мондыман огыл, нунын верч кумалман. Черкыште «За упокой» манын возыктен, сортам чӱктыман, сорокаустым пуыман. Шоҥго, чот черле-влакым колаш ямдылыман, черкын чыла таинствыжым шуктыман.Шоҥго, чот черле еҥ-влакын сулыкыштым священник касараш полшышаш, уке гын уло языкшым тыгай еҥ-влак пеленышт вес тӱняш наҥгаят. А тушто нунылан эшеат чот неле лиеш. Ӱмыр мучко христиан верам кучышо еҥ Юмо дене пырля илышаш. Колымек, чон кап гыч ойырла, Юмо деке миен шумешке, 20 тергымашым йӧсланен кайыме корным, эрта.
Коло тошкалтышым эртымек, узьмакыш логалат
Тидыже мытарстве маналтеш. Тыге кажне еҥын чонжым мыняр сулыкан улмым ушештарыме почеш йӧсландарыше корно вуча. 16 – 17 мытарстве тошкалтышыште еҥ марий да вате ден яжарланымылан, венчаялтде илымылан, шке чон яндарлыкыштым йомдарыше-влак мутым кучат. 18-ше содомский мытарстве чыла шакше язык пашам ыштымым терга. Чыла тиде мытарствым (чылаже 20 ) эртен кертат гын, узьмакыш логалат. Юмо чыла койыш-шоктышнам, кузе илымынам кушеч пала? Умылтарем: азан эше мӱшкырыштӧ улмыж годымак тудын шӱмышкыжӧ аваж гоч осал вий пурен шинчеш, тиде осал денак йоча ош тӱняшке шочеш. Садлан азам тынеш пуртыман. Священник ныл тӱрлӧ молитвам лудеш, азан шӱмжӧ да капкылже гыч осалым поктен луктеш, тыге азан чонышкыжо святой шӱлыш пура, да ньогалан Юмо суксыжым пуа. Садлан шым ияш марте йочам суксо дене иктак маныт, черкыште языкым касарыме деч поснак службо пытыме лишан пырчешым подылтат. Икшывын шым ий теммекыже, тудын илыш-корныжым осал ден суксо эскераш тӱҥалыт. Осал вий айдемын уда пашажым воза, суксо – сай пашажым. Вара айдемын колымекше, мом возымыштым тергаш тӱҥалыт. Тыге айдемым, колымекше, мытарстве — тошкалтыш дене эрташ шогалтат. Садлан черкыш кажне кугу пайремлан, рушарня еда толман, Юмым пагалыше еҥ шке шочшыжо-влакланат сай илыш корныш шогалаш полша», – ойлыш Иоанн ача.
91 ияш Иоанн ача дек пасу гоч
Сумка черкыш Иоанн Ульяновск область гыч 1965 ийыште ешыж дене толын, пеленже черле аважым конден. Шочмо кундемысе изирак черкыште ачаже, Кузьма, ден аваже, Екатерина, молитва мурым муреныт, Юмылан чот ӱшаныше лийыныт. Тыге эргыштат Юмылан ӱшанен кушкын. Сумкаште Чебоксар ГЭС-лан кӧра, вӱд чот ташлен, тыге тышеч еҥ-шамыч каяш тӱҥалыныт. Но храмым Юмо арален коден. Юл сер воктене тудо таче торашке волгалт шинча. Пасу гоч шуйнышо лакылан, йӱран годым тазылан корно дене еҥ-влак тышке кажне кечын толыт. Чон йӧсышт нерген каласкалат, Иоанн ачан полшымыж дене эрыкталтмек, илыш вийым налыт. Тугеже чонышко угыч порылык пура.
Черкыште кечылан кок гана службо эрта
Храмыште лиймына годым Владимирский села гыч тусо черкын иерейже Алексей толын ыле. Тудо тыге каласкалыш: «Черкыште архимандрит Иоанн, тиде храмын да мемнан епархийын духовникше, кажне эрдене кандаш шагатлан да кастене шым шагатлан литургийым эртара. Эрденысе службо годым кумалаш толшо-влакын языкыштым касара, пырчешым подылта, ой-каҥашым пуа. Черке пелен ӱдырамаш да пӧръеҥ-влаклан посна илемым чоҥымо, паломник-влаклан пӧлем, унагудо улыт. Тораштак огыл Почаевский Шочынава Юмоҥалан часамла, купель верланеныт, тушто памаш вӱдым налаш, чывылт лекташ лиеш. Храм Рождества Пресвятой Богородицын лӱмжым нумалше Сумкасе черке 21 сентябрьыште ырес дене коштмо кугу пайремым эртара. Юмо саклыже чыладамат».
У номерын электрон версийже
У номерым республик мучко почтышто, газет киосклаште, редакцийыштына налаш лиеш. Тел. +79648623420
Архив
Декабрь 2022
Ноябрь 2022
Октябрь 2022
Сентябрь 2022
Август 2022
Июль 2022
ПРОЕКТ ПАША
САЙТЫШТЕ КЫЧАЛАШ
Найти:
2023 ийын 1-ше пелийжылан ПОДПИСКЕ
«Кугарня» газетлан почта гоч возалтса да призым* модын налза!
Газетын индексше: П8403.
Газетлан, мӧҥгӧ гыч лекде, сайтыште https://podpiska.pochta.ru/press/%D0%9F8403 возалташ лиеш.
Лотерей дене модалтеш: ШОРЫК, УТЮГ, ЭЛЕКТРОЧАЙНИК, ОДЕЯЛ, КӰПЧЫК, ШАГАТ да мӧҥгыштӧ кучылташ келшыше моло кӱлешан арвер. |
12 сӱрем (12 июль) — григориан кечышот почеш идалыкын 193-шо (кужемдыме ийлаште — 194-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 172 кече кодеш.
1943 ий — Кугу авамланде сарын ик эн кугу кредалмашыже талышнен — Курская дуга. Но тидын деч ончыч моткоч кугу кучедалмаш лийын — тудат Курск кучедалмаш семын историйышке пурен.
1949 ий — Татьяна Михайловна Косарева, тренер, Марий Эл Республикын спорт да кап-культур пашан сулло пашеҥже. Киров оласе пединститутышто шинчымашым поген. 1974-ше ий гыч Йошкар-Олаште «Спартак» йоча спорт школышто иймаш дене тренерлан пашам ышташ тӱҥалын. Тылеч вара спорт министерствыште тыршен. Россий да СССР-ын чемпонатлаште призер да сеҥыше лийын.
1953 ий — Геннадий Савельевич Григорьев, Марий Эл Республикысе ял озанлыкын сулло пашаеҥже. Морко кундем Унчо селаште шочын-кушкын. Паша корныжо шочмо районысо партий комитетыште тӱҥалын, вара «Дружба» да «Передовик» колхоз-влакын партий ушемыштын секретарьже лийын. 1997-ше ий гыч Марий Эл Республикысе кугыжаныш погынын депутатше лийын. Венгрийысе этнографий тоштерыште «Марийская усадьба» комплексым вераҥдымаште кугу надырым пыштымыжлан тудым кугыжаныш премий дене палемденыт. Геннадий Савельевич ятыр ий «Передовик» ял озанлык артельым вуйлатен.
1955 ий — Ольга Петровна Комлева, тӱвыра пашаеҥ, Марий Эл Республикын калык артистше. Казахстаныште шочын. Саратовысо хореографий училищым тунем пытармеке, Йошкар-Олашке балетышке артисткылан толын. Икымше марий балетым уэмден шынден. Икымше номеран школ-интернатыште, тӱвыра да сымыктыш колледжыште туныкытышылан тырша. Эрик Сапаев лумеш опера да балет театрын балетмейстерже.
Петро пайрем. Тиде кечын кум тӱрлӧ памаш вӱд дене мушкылалтман улмаш. Эрдене эрак калык кече лекмым ончен, калык ой почеш кечыжат Кугече пайрем годымсо гай модын лектеш. |
24-25 апрельыште Йошкар-Олаште Мер Каҥашын "Марий форум: шошо сессий" конференцийже эртаралтеш. Тудо Марий Эл Республикын мер-политик рӱдерыштыже 24 апрельыште 10 шагатлан тӱҥалеш. |
Пайдаланыме правил да моло дене палыме лияш темлалтеш лаштык видеочивать улмыжым, могай группыш кылверан муаш лиеш. Рекламе шотан огыл увер-влак каласен темлена шотышто группо, ешарен йолташыже-влак ӱжыныт, да молат саламленыт, тудо сервис огыл увер толын — нуно опубликовано ок лий. Шоу оҥайын «ургант касым» эреак савыкташ тӱҥалеш, мемнан дене кылым чатрулетка толеш шудыран иван ургант, c — нунын коклаште чыташ тауштен, ме нуным решатлаш шуко ыштен, мо дене гына Чатрулетка — ан приложений «Тототлымвер ТӰНЯ» тототлымверыште iphone да ipad-лан келыштареныт максим галкин иван отжигать ургант мемнан дене шукерте огыл. Кӧ тидым ужын огыл лукмо, ончал видео темленыт да йолташ-влак дене пайлаш каласе «Ургант Кас» у савыктыш лекташ «оҥай еҥ-влак дене вашлият». Тидым рвезе-влак толыт дене мемнан савыктышна дене программа иван шуко ургант видеочивать ушем «Тототлымвер рулетке» кугытым кугемдаш йӧным талон чоген оҥай-влак, тӱрло стероид спортзал да йолташыже-влак деч посна гын, тыланда тототлымверын могай член ончыкта пудыртылшо вашлийын, тудо вуйшиймашым колтен. Тунам логалтенат пудыртылшо лийын. Парня дене огына ончыкто вашмут пудыртылшо коклаш, да мыскылаш огыл серем, тугеже уке гын ынде вуйшиймаш колташ мутым да тудым кертыда те.
VideoChat мемнам унала вуча. Мобил йӧндартышым кӧнаш шотышто ме эре кычалаш да чыла пайдаланыше тототлымвер ме мемнам мемнан деке пураш лийын налаш тӧчымӧ годым тудым эре йӧн тототлымвер, мом да ӱстембал пайдаланен, мыланна огыда келше, мо лиеш тототлымвер версийыште вес, йӧршын да кушто мобильная версия тӱрлӧ ӱстембал компьютер, ӱстембал дене пайдаланыше пайдаланышын да мобил кыл-влакым а мӧҥгешла огыл керт, кузе тыге шуко тототлымверыште кок дифференцироватлаш кызытсе системышт система, дифференциаций тиде лектышым пуа да, тудо шуко пала пайдаланыше икте-весылан мешаен, нуным иктыш уша да тиде мыланна огыда тототлымвер-сервер. Тиде намыс, вет шукырак колтен манын, йӧн дене пайдаланен шуко жаплан ме тыгай решатлаш тиде образым, у видеочивать, тудо йодеш ешартыш плагин огыл, тудо пайдаланен да мобил телефон кузе пашам ышта, тыгак тудо ӱстембал системым пайдаланаш. Погынен чыла ик видеочивать пайдаланен, аудио, видео текстан да функцийын. Random мемнан VideoChat, тӱҥ шотышто тудо ушымо кок гыч шога, амион пайдаланыше пайдаланышын тидын дене, посредничество тӱжвал сервер деч посна, тудын сад гыч модерироваться огыл-тиде шке шыгыремден технологий верч, тергат кузе тыге пайдаланыше ушымашым ок лий, вет нуно тиде мемнан дек ушнынежат кажне гыч улам, жапыште тототлымверыште пайдаланыше огыл, Садлан мемнан видеочат кучылташ тыршеныт, вет те огыда пале, кӧлан камера вес могырышто улеш. Ме тыгак каласаш кӱлеш, тиде жапыште мо лийын, мо дене пайдаланен, тый декетат шуын кертын веб-камерым, увер йогын возен кертыда. |
Тиде арнян утларак жапым еш дене эртараш темлалтеш. Пелашда дене икте-весе кокласе кыл пеҥгыдемеш, йӧратымаш шижмашдат эшеат чот вияҥеш. Сандене ты пагытыште кеч-могай пашам пырля куштылгын ыштен кертыда. Вий-куатда ешаралтеш.
Презе
Тендан шукырак жапым канен эртарымыда шуаш тӱҥалеш. Иктаж нелылык лектеш гын, чот тургыжланен рашемдаш пижаш ида тырше. Тунам тудо шкежак кораҥеш. Кӧ дене кужу жап ужын огыдал, тудын дене вашлийын кертыда. Романтике шижмашан кыл куандара.
Йыгыр
Тыланда тиде арня окса дене кылдалтше йодышым рашемдаш келшыше лиеш. Шийвундыда ешаралтеш, очыни. Родыда-влакат полшен кертыт. Тыге мӧҥгышкыда иктаж кугу арверымат налаш йӧнда лиеш. У еҥ дене палыме лийыда гын, тиде кыл кумылдам нӧлта.
Рак
Арняда эре ала-кушко кудалыштын, тӱрлӧ еҥ-влак дене вашлийын, мутланен эрта. Палымыда-влак кокла гыч ала-кудыжын неле йодышыжым рашемдымашке ушнашат логалеш, очыни. Тореш ида лий. Ончыкыжым тудат тыланда кӱлеш лийын кертеш.
Лев
Тиде арнян кӱлешан ятыр уверым пален налыда. Шукертак йомдарыме ала-могай ӱзгарым але арверымат лач ты жапыште муын кертыда. Шымлыме пашам эртараш келшен толеш. Оксада ешаралтеш. Иктаж-кушко миен толмо, у еҥ дене палыме лийме куандара.
Ӱдыр
Те весе-влаклан шке моштымашда ден мастарлыкдам ончыктен кертыда. Тиде арнян тыгай йӧн ситышынак лиеш. Но тыгодым лишыл еҥда-влакын полышыштлан эҥерташ темлалтеш. Ончыкылан планым ышташ ик эн келшыше жап.
Виса
Тиде арнян тыланда кеч-момат чот шонен, «шым гана висе – ик гана пӱч» ой дене келшышын ыштыман. «Кугу еҥ-влакын» кумылыштым шке велкыда савыраш тӧчыза. Тыгодым психолог семынат шкендам ончыктен кертыда. Шонымашдам илышыш пурташак тыршыза.
Скорпион
Тиде арнян шуко жапым ончыкылык нерген шонкалымашлан ойыреда. Санденак кырча-марча пашам шукташ кумылда йӧршын гаяк огеш лий. Арнян кокымшо пелыштыже палыме лийме у еҥ тендам ятырлан туныкта. Моло денат кылым ышташ келшыше жап.
Пикшызе
Тыланда шӱдыр-влак вашталтыш деч лӱдаш огеш кӱл манын шижтарат. Илышдам сай велыш вашталтынеда гын, шкендам лӱддымын ончыкташ ида ӧрмалге. Поснак – пашаште. Вуйлатышыда дене кыл куандараш тӱҥалеш. Тудо тыланда ала-могай сюрпризымат ышта, очыни.
Ирказа
Кужу жап келшыше мужыр-влак кызыт ушнен кертыт. Тиде арня ешым чумыраш, возалташ веле огыл, тыгак венчаялташ, сӱан путешествийыш каяш келшыше лиеш. Ешан-влакынат кылышт пеҥгыдемеш. Тендам иктаж-могай торжественный мероприятийыш ӱжын кертыт.
Вӱд йоктарыше
Те кече радамдам вашталтынеда, тудым вес семын эртараш тӱҥалнеда гын, тидым лач кызыт ышташ темлалтеш. Тыгак ты арня уда койыш-шоктыш деч утлаш келшыше лиеш. Олмешыже иктаж-мом сайым ышташ тӱҥалза. Мутлан, эр еда зарядкылан жапым ойырыза.
Кол
Тиде арнян путырак чот нӧлталтше кумылан лийыда. Тендам йӧратыме еҥда тунар куандараш тӱҥалеш – эсогыл мужыраҥме нерген мутым луктыда. Ешан-влакынат пуйто угыч мӱй пагытышт тӱҥалеш. Яра жапыште иктаж концертыш але пайремыш пырля миен толза.
Лудаш темлена:
Гороскоп
9-15 ноябрьлан гороскоп
Шорык Тиде арнян ончыкыжым уло илышдам вашталтыше ошкылым ыштен кертыда. Тыгодым вашкыман огыл — сайын шоналтен шуктыде, можым-кузежым висыде, лудаш…
Гороскоп
20-26 сентябрьлан гороскоп
Шорык Тыланда тиде арнян ончылык дене кылдалтше ала-могай моткочак кӱлешан решенийым приниматлашда логалеш. Ешан да икшыван-влак пӱрымашлан чыла тиде лудаш…
Гороскоп
9-15 майлан гороскоп
Шорык Арня тӱҥалтыште тазалыклан кугу тӱткышым ойырыман. Те черланенда да эмлалт шуктен огыдал улмаш, сандене тазалыкым пеҥгыдемдышаш верч тыршаш лудаш…
Добавить комментарий Отменить ответ
Для отправки комментария вам необходимо авторизоваться.
КАЛЕНДАРЬ
ЯнварьФевральМартАпрельМайИюньИюльАвгустСентябрьОктябрьНоябрьДекабрь 20172018201920202021202220232024202520262027
Пн
Вт
Ср
Чт
Пт
Сб
Вс
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31
АРХИВ
Декабрь 2022
Ноябрь 2022
Октябрь 2022
Сентябрь 2022
Август 2022
Июль 2022
ГОРОСКОП
Гороскоп
Ӱпым пӱчкаш тарваненда гын
05.05.2022 Любовь Камалетдинова Comment(0)
9 май. Ӱпым пӱчкаш келшыше кече огыл. Молан манаш гын тазалыкда начаремме лӱдыкшӧ уло. Хна дене чиялтеда гын, пашаште лудаш…
9-15 майлан гороскоп
05.05.2022 Любовь Камалетдинова Comment(0)
Ӱпым пӱчкаш тарваненда гын
18.04.2022 Любовь Камалетдинова Comment(0)
18-24 апрельлан гороскоп
18.04.2022 Любовь Камалетдинова Comment(0)
ТЕАТР УВЕР
Книгаште – Шкетан театрын 100 ияш эртыме корныжо
«Пеленда улам пиалан»
«Китай кува» — кумшо у паша
«Мый улам шийгорнышто…» сылнымут кас
Калык чонышто тачат ила
ЛИЙ ПЫРЛЯ
© 1915-2018 «Марий Эл» газет. Газетым Роскомнадзорын Марий Элысе управленийыштыже регистрироватлыме. Реситрационный номер - ПИ № ТУ12-0118, 2012 ий 25 июнь. Copyright газетамарийэл.рф | |
26 май гыч 26 июнь марте пӱтынь Россий мучко наркотик ваштареш кучедалме да таза илыш йӱлам шуктымо шотышто месячник эрта. Тиде жапыште республикыштына тидлан пӧлеклалтше ятыр мероприятий лийын да эше лийшаш.
А такшым наркотик дене пайдаланыме шотышто Марий Элыште сӱрет могай? Тудын деч утлаш шонен эмлалтше-влак шукын улыт мо? Нуно ийготышт могай? Нине да икмыняр моло йодышым рашемдаш манын, республиканский наркологический диспансерын тӱҥ врачше Сергей Бочкарев да диспансер-поликлинике отделений вуйлатыше Нина Данилова дене мутланышна.
– Мутланымашнам, очыни, цифр гыч тӱҥалына. Кызыт диспансерыште мыняр еҥ учетышто шога?
Сергей Васильевич (С.В.): – Кызыт республикыште «наркоманий» диагнозан 771 еҥ шотлалтеш. А кӧн тыгай диагнозшак эше уке, туге гынат профилактике учетыш налме, нунын чотышт – 886. А пырляже 1657 еҥ погына. Но тиде цифрым 5-7 пачаш шукемдыман. Тыге веле чын сӱретшым пален налаш лиеш манын шотлалтеш. Вес семын каласаш гын, шкеж нерген икте палдара гын, молышт тидым шылтат. Рушлаже нуно «скрытый (латентный) потребитель» маналтыт. Но такшым гын тиде радам изем толмо палдырна. «Наркоманий» диагнозан еҥ 2011 ийыште 990 лийын гын, тений, каласышна, 771 еҥ уло. Вес семын ойлаш гын, лу ий жапыште тиде чот 20 процентлан шагалемын.
– Диспансерышке тергалташ да эмлалташ еҥ-влак шкешт толыт але утларакше кондат?
Нина Николаевна (Н.Н.): – Тӱрлӧ семын лиеда. Южыштым суд гоч колтат, южышт судебный-психиатрий экспертизе гоч логалыт, южышт шкешт толыт. Тыште ме анализым налына, мо кузем йодыштына, психолог-влак пашам ыштат. Тылеч вара тиде еҥым комиссийыш колтат да туштак диагнозым шындат. А шкешт кузе толыт? Кызыт у наркотик-влак улыт. Нуно айдемын вуйушыжым пеш писын вашталтат. Южыштым тыгай наркотик чот лӱдыкта. Тыгай годым нунылан туге чучеш, пуйто ала-кӧ эскера, почешыже коштеш, пуштнеже, ала-мо лийшаш… Тиде – психоз. Сандене еҥ-шамыч шкештак лӱдмышт дене толыт. Южышт йӧсӧ лийын кертмым палат да тиде амал денат тышке полышлан эҥертат.
– А тиде утларакше пӧръеҥ але ӱдырамаш-влак улыт? Нунын ийготышт могай?
Н.Н.: – Ончыч пӧръеҥ утларак улмо палдырна ыле. А кызыт ӱдырамаш-шамычат улыт. Кок кумшо ужашыже – пӧръеҥ-влак, ик кумшо ужашыже – ӱдырамаш. Ийгот нерген ойлаш гын, пӧръеҥжат, ӱдырамашыжат кокла шот дене налмаште 20 гыч 40 наре ияшрак ийготан улыт. Тыгай еҥ-шамыч ала-мом уым шижын, тамлен ончынешт. Но тыгай койышышт чер марте шуктен кертеш манын огыт шоналте.
С.В.: – Наркотик вуйушым пудыраҥда. Санденак, тудын дене пайдаланымеке, южышт уда койышым кояш, преступленийым ышташ, мутлан, толаш, агаш, шолышташ, молылан кумылаҥыт. Наркопреступностят – тидын воктенак.
Н.Н.: – Наркотик дене пайдаланыше-влак дене мутланыме годым тудым кучылташ таратыме нерген йодмеке, ойлат: наркотик чынже денак вуйушым пудыраҥда мо, тыгай годым могай шонымаш да шижмаш авалта – тидым шкеныштынак пален налмышт да рашемдымышт шуын. Рушла каласаш гын, любопытство манме. Но тамленже ончат, а вара тудын деч шке семынышт утлен огыт керт гаяк.
– А шке семын утлен кертшыже тугеже содыки улыт?
Н.Н.: – Улыт, но шагалрак. Ончыч наркотик вестӱрлырак лийын. А кызыт тӱҥ шотышто синтетический вашлиялтеш. Ончычсо наркотик организм гыч мокш гоч шаланен тӱрыс лектын гын, кызытсе чылаж годым лектын огеш пыте. Южышт ӱмырешлан кышам коден кертыт.
– А йоча-шамыч коклаште наркотик дене пайдаланыме шотышто сӱрет могай?
Н.Н.: – Тыштат рвезе-шамыч веле огыл, ӱдыр-влакат вашлиялтыт. Нунын коклаште икмыняр йоча 14 ий деч кугурак улыт. Но нуно наркотик дене пайдаланеныт, туге гынат «наркоманий» диагнозшымак иктыланат шындыме огыл.
– Айдеме тендан деке толеш да эмлалташ шонымыж нерген ойла гын, те тудым вигак учетыш шогалтеда?
Н.Н.: – Уке. Эн ончычак кузе эмлалташ лиймым умылтарена: тидым учетыш шогалын ышташ лиеш, тыгак анонимно эрташ йӧн уло. Суд гоч мемнан деке логалеш гын, анонимно эмлалтме нерген мутат лийын огеш керт. Икымше гана толшо-шамыч южышт курсым шкешт нерген палдарыде эртынешт. Но тидлан шагал огыл окса кӱлеш. А тудо наркотик дене чотак «таҥлалтын» гын, тиде садак рашемеш да эмлалтмешкыже пашашке нигушкат огыт нал. Сандене лучо яра, бюджет кӱшеш, эмлалташ да учет гыч кораҥдалташ. Тунам, мутлан, водительский правамат налын, пашашкат пурен кертыт.
– Диспансерыш толшо-влакым учетыш шогалтымеке, чылаштымат эмлалташ колтеда?
Н.Н.: – Южыштын черышт пеш келгышкак каен огыл гын, нуно, психолог дене заниматлен, рецепт дене келшышын амбулаторно эмлалтын, тудым сеҥен кертыт. Тыгак диспансерысе стационарыште 21 кечаш курсым эрташ лиеш.
С.В.: – Кокымшо пачашыште медицинский реабилитаций отделений уло. Тушто 4 гыч 6 тылзе марте эмлалтыт. Тушко лишыл еҥышт, икшывышт толын каен кертыт. Южышт эсогыл тиде жапым шуяш йодыт.
Н.Н.: – Южышт шкештак умылат: тиде гына нунылан шагал. Эмлалтмеке, уэш уремыште йолташыже-шамыч шкешт деке шупшылын кертыт. Санденак тыгай-влак эсогыл «наркотикым кычал каен керташ да муаш огыл, тыгак палыме-шамыч муын пуэн ынышт керт манын, мыйым эмлалташ пыштыза манын йодыт. Тыгай годым нуным стационарыш колтена. Тушто препарат дене эмлен, вуйушыштым да организмыштым нормыш кондат. Психолог-шамычат тыгай годым чотак тыршат.
С.В.: – Шкештат физический пашам ыштат. Куярысе отделенийыште кумдык кугу, сандене пакчаштат, теплицыштат емыж-саскам ончен-куштымаште тыршат, шудым солат, чумырат. Спорт модышла дене модаш посна площадке, юмылан кумалаш часамла улыт. Ончылий республикысе правительстве да Социально вияҥмаш министерстве гоч ме грантым сеҥен налынна. Тыге ӱмаште ургаш туныкташ тӱҥалынна. Тидлан лӱмын ургымо машинам да мастерым пашаш налынна. Тыгак пӧръеҥ-шамыч керамзит-бетон блокым ыштымаште тыршат. Чыла тиде ончыкыжым тыглай илышыштыштат кӱлеш лийын кертеш. Комплексный пашан лектышыже кугурак, шонена.
– А иктаж-кӧн чыла тидым ыштымыже огеш шу да тореш лиеш гын?
С.В.: – Тыгай годым учет тетрадьыштышт улшо посна графаште «минус» шындалтеш. Тыгайже икмыняре лиеш гын, мӧҥгышкыжӧ колтат. Черле улмыжым эн ончычак айдеме шкеже умылышаш. Эмлалташ кумылжо уке гын, ме виеш огына кучо. Тиде закон почеш праважым пудыртымаш лиеш. Ме колтена, но тиддеч ончыч тудо эмлалтме учрежденийым шке кумылын коден кайымыж нерген возен да кидпалыжым пыштен кодышаш. Ончыкыжым наркотик дене пайдаланымым чарнынеже, шот дене илынеже да пашам ыштынеже гын, тудлан тышке садак вес гана толашыже логалеш. Сандене режимым пудыртымыж, колыштдымыж дене шкенжын жапшымак веле арам ышта, лектеш.
– Эмлалт шуктыде кайыше-влак тугеже улыт?
С.В.: – Лиедат. Но вара уэш садак мемнан декак логалыт. Иктаж учрежденийыш мият, а тушто диспансер гыч справке кӱлеш. Ме возена: айдеме эмлалт шуктыде мемнан деч каен. Тыге адакат тышкак пӧртылыт.
– А учетышто еҥ-влак мыняр жап шогат?
– Н.Н.: – Кӧ законым пудыртымылан кӧра логалеш гын, кум ий шога да тергалташ кажне тылзын коштеш. Шке семын толшо кок ий учетышто шога. Тидыжат, тудыжат икымше ийын кажне тылзын тергалташ коштшаш улыт, кокымшо ийын – куд арнялан ик гана, кумшо ийын – кум тылзылан ик гана.
– С.В.: – Кӧ тыге тергалташ мемнан деке огеш кошт гын, тудлан наркотик дене пайдаланымым чарнымыж да учет гыч кораҥдыме нерген справкым иктат возен огеш пу. Тыге тиде еҥлан адакат кум але кок ияк мемнан деке кошташыже перна.
А кӧ курсым тӱрыс эрта гын, эмлалт лекмекышт, шукышт наркотик дене кылым йӧршешлан кӱрлашак манын «Анонимный наркоман» клубышкат коштыт. Тушто нуно икте-весыштлан кузе тиде уда койыш деч утлен кертмышт да кызыт кузе илымышт нерген каласкалат.
– Пытартышлан лудшо-влаклан тыланымаш семын мом каласынеда ыле?
С.В.: – Эн ончычак ача-ава-влак шкеныштым кузе кучымыштым эскерышаш улыт. Икшыве нунын мом ыштымыштым ужеш, чыла тидым шарнен кодеш да ончыкыжым нунын семынак кояш тӱҥал кертеш. Кушто тамак, тушто шуэн огыл наркотик, арака лиедат. Сандене тыланымашем тыгай гына: ача-ава-влак, шекланыза шкендам!
– Н.Н.: – Тамак, арака, наркотик деч поснат илаш лиеш. Нунын деч поснат айдеме шкенжын кумылжым нӧлталын, ойгыжым вес йӧн денат монден кертеш. Уке гын чыла тиде тазалыкым пытарен да нунын кулышкышт савырен кертыт. Тидым шарнашак тыршыман.
Любовь Камалетдинова мутланен
Авторын фотожо
Tagged Здоровье
Лудаш темлена:
ПАТЫРЛЫК Сеҥымаш СПОРТ ТАЗАЛЫК Чолгалык
Ӱшаным пуат
Июнь тӱҥалтыште Чебоксарыште куштылго атлетике дене 20 ияш марте ӱдыр-рвезе-влак коклаште ПФО-н чемпионатше ден первенствыже да самырык-влак коклаште V лудаш…
ТАЗАЛЫК
Ик кечыште кум еҥ уке лийын
5 апрельыште республикыштына у коронавирус инфекций дене кылдалтше сӱрет тыгайрак лийын: стационар гыч лукмо – 6 еҥ стационарыш пыштыме лудаш…
СОЦИАЛ ИЛЫШ ТАЗАЛЫК
Шӱм-вӱргорно чер нерген…
Йошкар-Олаште Регионысо вӱргорно рӱдерын «Шӱм-вӱргорно черым эмлыме кызытсе йӧн-влак. Сеҥымаш ден ончыкылык паша-шамыч» регион-влак кокласе VI научно-практический конференцийже эртен. лудаш…
Добавить комментарий Отменить ответ
Для отправки комментария вам необходимо авторизоваться.
КАЛЕНДАРЬ
ЯнварьФевральМартАпрельМайИюньИюльАвгустСентябрьОктябрьНоябрьДекабрь 20162017201820192020202120222023202420252026
Пн
Вт
Ср
Чт
Пт
Сб
Вс
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
АРХИВ
Декабрь 2021
Ноябрь 2021
Октябрь 2021
Сентябрь 2021
Август 2021
Июль 2021
ГОРОСКОП
Гороскоп
20-26 сентябрьлан гороскоп
15.09.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
Шорык Тыланда тиде арнян ончылык дене кылдалтше ала-могай моткочак кӱлешан решенийым приниматлашда логалеш. Ешан да икшыван-влак пӱрымашлан чыла тиде лудаш…
6-12 сентябрьлан гороскоп
08.09.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
30 август – 5 сентябрьлан гороскоп
25.08.2021 Любовь Камалетдинова Comment(0)
9-15 августлан гороскоп
04.08.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
ТЕАТР УВЕР
Шочмо кече дене!
Конкурсым иктешлыме
Марла йоча спектакль да «йыргешке ӱстел»
Калык артист дене чеверласена
13 ноябрьыште Марий АССР-ын калык артисткыже Римма Руссинан шочмыжлан — 90 ий
ЛИЙ ПЫРЛЯ
© 1915-2018 «Марий Эл» газет. Газетым Роскомнадзорын Марий Элысе управленийыштыже регистрироватлыме. Реситрационный номер - ПИ № ТУ12-0118, 2012 ий 25 июнь. Copyright газетамарийэл.рф | |
Йочасадлаште ешартыш верым ыштат. Йошкар-Оласе йочасадлаште 3 ийым темыше 475 икшывылан вер огеш сите. Тиде йодыш йоча шочмаш шукемме да миграцийлан кӧра лектын. Оласе виктем тиде йодышым рашемдаш тырша. Кодшо ийын йоча тӧнежлаште у 460 верым ыштыме. Кызыт йочасад-влакын ончычсо полатыштым икшыве-влаклан пӧртылтат. Тыге, мутлан, пашам темлыше рӱдерын зданийын реконструкцийым ыштат, тушто ончыкыжым 150 веран йочасад лиеш. Реконструкций деч вара уэмдыме йочасад тений лишыл тылзылаште почылтшаш. |
Исуткан (Исуткансола) (курыкмарла Исуткан, рушла Исюткино) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Пайскурык ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 73 еҥ (2001 ий)[4], 65 еҥ (2014 ий)[5].
[7] [8] Андрианов Степан Макарович — II степенян Ачамланде сар орденын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. |
1Тыгай образым, экраныште куатле паша-влак тендан шижын кертына смартфон букмекер четырехдюймовый. Чыла, мом те кӱлеш лийын да кеч-кунам кеч-могай жапыште лиймея.
Тиде, мутат уке, сай ставкын тӱҥ лаштык мобил телефонышкет: да кеч-могай жапыште кеч-могай верыште тендам ставкын ыштен кертыда, тидыже моткоч пайдале, кунам тендан компьютер ончылно ок, но молан, мут, йолташ дене барыште, тендам ончен командысе модаш йӧрата.
Тендан ставкат кушкын да россий гыч пураш 1xbet. Ставкын тиде, конешне, виктаралташ тӱҥалын ставкын лидерым спорт. Кугу ставкын, эн шуко лудшым муын кертеш спорт тӱрлык-влак, но политике, виртуальный спорт тӱрлык-влак, е-спорт.
Тыште информаций кучылтын ончыкта тудо мемнан нерген. Бонус налме деч ончыч саламлымашан’ 130 € пуртымаш мемнан дене серыме годым the кодеш, code promo: 1x_28368. Регистраций !!
Мобил телефон приложений android app ставкын кӧра тыглай 1xbet. Программыште чыла тичмашыштат сайтын чоҥалтмыже йӧн версия для android ару тӱшка. Да нимом от пӱчкын эрыктен, чыла тиде кӱкшытым линий да чыла тидыже ила да коэффициент!
Модмо гын, кеч-могай жапыште могай ставке дене ыштат букмекер, скачать планшет але телефонда веле 1xbet Android, спорт да те налза ставкын лӱмер. Тиде моткоч пайдале лиеш, да мый тыланда каласен кертеш, мом ончыкылык улыт ставкын мобил телефон!
Компьютер ончылно ок шинче сайрак да экраныште ноутбукым але атмосферысе, но ыштен, барыште сырам йолташ дене верч бокалым, n’est-ce pas? Лиеш улмаш, карашан деч утларак пайдам сита аргумент ставкыш.
Чыла, мом те ыштеда кӱлеш, тидын шотышто ан приложенийым муын мобильная https sportslive 1xbet кылвер-влак://1xbet.com да & rsquo;палемден тудо шке мобилыште. Чылажат тыглай, теве кӱчык вуйлатымыж почеш шындыме
кӱлеш лийме годым, телефон годым келыштарыме, ме келыштарыме тергымаш налме вер гыч ан приложений кӧнеда (мый вашеште, вирус уке мо)
Тендан семын унала керт, чыладамат кумылын, у ставкыш погынышо-влак кычалыныт да йӧн дене те ынде тендам у спорт да мобил телефон ставкын лӱмер. Да мый чыла лиеш, мыйын шонымаште, тачысе технологий дене пайдаланаш йӧн уло ставкын те мо лийын.
Тендан тендан ставкын 1xbet марте шукемден депозит 130 € the купон дене-пышкем кодеш. Те тиде суммо нал, кузе те шке гына ыштеныт икымше депозит. Тиде бонус почаш манын, модмо кеч те уло 5 лач ставке дене комбинироватлаш.
Шагал огыл ставкыште улам кажне комбинироватлаш 3 рейтинг событий дене 1,40 але утла. Йӧн лиеш, тыланда мо кӱлеш пурто суммышт бонус огыл манын, тудым почын. Тендан ом керт пурто суммышт депозит те, утаре манын бонус. |
Снимкыште Йошкар-Оласе 11-ше номеран «Гнёздышко» йочасадыш коштшо Елизавета Купцовам ужыда. Тудо сӱретлаш йӧрата. Уста ӱдыр «Выборы глазами детей» републикысе конкурсышто мастарлыкшым терген. Участник-влак коклаште эн изи ийготан лийын. Лизалан пӧлекым кучыктеныт. |
Ондакат тидымак тыланенна да тачат пеҥгыдемден каласена: тек мемнан ыштыме сомылна шочмо кундемнам вияҥдымашке да тӱзатымашке йогын вӱд гай ушна.
Ынде 2020 ийышкат тошкал вончышна. Тиде идалык марий историйыште Марий автономийланна 100 ий темме дене ойыртемалтеш. «Марий ушем» мер оранизаций шочмо кундемнан эртыме корныжым шергал лектын, шочмо калыкнан тиде ик курым жапыште могай илыш дене илымыже нерген, могай сеҥымашке шумо, могай ситыдымаш лийме нерген шке Интернет-сайтыштыже кумдан каласкалаш шона. Пырля ушнен, тидым илышыш пуртен кертына манын ӱшанем.
Марий Элын 100 ияш лӱмгечыжым пайремлыме годым нигузеат «Марий ушемын» 100 ияш историйжым ӧрдыж гыч кораҥ каяш ок лий – тудо 1917 ий 19 мартыште Уфа оласе марий салтак-влак гарнизонышто шочын. А республикна – 3 ийлан варарак. Посна Марий кундемым ыштымаште (тӱҥалтыште марий-влак МАО-м тыге манын официально возеныт) «Марий ушемын» тунамсе еҥже-влакын надырышт моткочак кугу. Тидлан нуно кӱлеш кадрымат, школымат, туныктытмо моло системымат ий гыч ийыш ямдылен толыныт. Эсогыл кундемнам виктараш еҥ-влакымат ямдыленыт. Ик тыгай ойыртемалтше пример семын Иван Петрович Петровын лӱмжым ончыктен кертына (чаманаш гына кодеш, И.Петровын «Марий ушемын» еҥже лиймыже нерген лачак 100 ий ойлен да возен огытыл). Эше 1917 ий сентябрь тылзын морко марий-влак шке «Марий ушемым» ышташ пижыныт да 22 октябрьыште официально пеҥгыдемденыт. Ик эн чолга еҥже тушто Шеҥше марий Иван Петров лийын. Озаҥ семинарийым тунем лекше, Питерыште матрослан служитлыме деч вара шочмо кундемышкыже пӧртылшӧ учительым Морко «Марий ушемын» секретарьжылан 1917 ий 22 октябрьыште сайленыт. Тудын ӱжмашыже тыгай лийын: «Ушныза, марий-влак! Ушнымаште – вий!». (Тунам «Марий ушемым» вуйлаташ I Марий Погыным эртарыше Василий Михайлович Ивановым, Элкеҥер марийым, сайленыт). Погынымаш мучаште И.П.Петровым угыч шочшаш «Школьный комитетын» ик тале организаторжо семын сайленыт. Варажым нуно 1920 ийыште «Съезд учащих мари» лӱман кугу погынымашым Озаҥыште эртареныт.
Тидын дене кугешнен каласен кертына: 1917 ий гычак «Марий ушемын» членжылан шотлалатше марий айдеме – Иван Петров – марий историйыште пеш кугу да волгыдо кышам коден.
100 ий – тиде кужу пагыт. Лийын тӱрлыжат. Мемнан «Марий ушем» Интернет-сайтна але пашажым тӱҥалеш веле. Чылажым иканаште луктын пыштен огына керт. Но тиде сайтыште марий илышым жаплыше, историйым йӧратыше, мер пашаште чолгалыкым ончыктышо-влаклан веле огыл, пеш шуко марийжылан оҥай лиеш манын ӱшанена.
Таче, икмыше передачынан геройжо – «Марий ушемын» кызытсе чолга еҥже Николай Викторович Семёнов. Шкеже тудо Юлсер кундемеш шочын кушкын. 2016 ийыште «Ужар» партий гоч Кугыжаныш Думын депутатше-влакым сайлымашке кандидатлан лектын ыле. Тудым кандидат корно гыч кораҥдаш власть кугу вийым пыштен.
2019 ийыште Марий Элын Кугыжаныш Погынышкыжо депутатлан кандидатыш лекте… Но тӱрыс лектын шукташ ышт пу, шояк документым ыштен, документ-влакым локтылын, кандидатышкыжат ышт пурто…
100 ий жапыште тӱрлӧ тӧрсыр лийын манын ойлышна. Тачысе кечын тыгай тӧрсыржӧ нерген – Николай Семёнов дене Youtube-каналнан икымше передачыже почылтеш.
Умбакыже ме «Марий ушемын» моло чолгаеҥже-влак денат видео-передачым ончаш темлена. Нуно политическият, мер илыш да тыгай илыш нергенат лийыт манын ӱшандарен каласен кертына. |
Вот оҥай вашлиймаш - платформа, тудын уш-акыл да шӱм-чон шукертак миллион айдеме тӱня мучко сеҥен налынТӱняште кеч-могай точко-влак гоч але таҥемлан жапыште те курымешлан хоббит видеочат муын кертыда. Да чӱчкыдӧ тиде путешественник эмигрант. Тиде жап, йолташ-влак эре кычалаш да официал сайт палдара видеочинать кучылталтеш, кушто айдеме ила. Ме илышым куштылемдыше да оҥайым таче онлайн-программе нимо неле уке манеш, йӧн уло дене пайдаланен. Нимогай нелылык дене мутланен да кусарыше, тыглай келанымаш да процесс лектышыш шуаш тыланена. Видеочат кӱзыш, пура чеверын таче модынат? Чылан пеш тыглайын, тыланда электрон почто адрес гына кӱлеш. Мемнан дене почто яшлык кузе тыге лиеш, кеч-могай видео тототлымверыш ушнен кертеш. Электрон почто арален каласем, ончыкыжат тидын тыланда полша. Икмыняр жап гыч, трук шолыпмутым мондеда гын, тыланда, тыланда электрон почто куснен кертеш видеошто-мучаш дене вашлиеш, лач мыйын серен тототлымвер икымше сайт. Ужамат, чылажат пешак проста! Правилым палат видеочинать Те кунам-гынат лудшо, Видео мошто-тыге огыл тототлымвер-ала пайдаланыме правил почеш веле? Умылаш йӧсӧ, кутырымо да вашкыл кузе палемдашыже? Кызыт ятырлан чыла простан, анкетым колтыман кӱлешлыкышт тетла уке"шолаш"да"пурлаш", сераш ынже уке"сем"да т. д видео сеансым Эр-тототлымвер тоям тич лиеш. Ынде эффективный пайдаланен, мемнан сайтыште, суаплыкым гына, кугешнен ойлен кертам.
Чылалан раш лийы - йӧратыше тыглай еҥ ойырен, фотографийым кучылтмо увераҥар кӱчык да, каласен колтен, шогалтат вашлийыныт. Тыланда оксам тӱлаш видеочат возалт кӱлеш? Пожалуйста, нунын гоч эртен.
Тыглай пале нимучашдыме лийын, пайдаланыше кӱл улмаш. Ала лийын, гарантийым пуаш - лач кугу еҥ-влак дене те кыл, сайтлаште тудын шонымыжым раш дене толмыжым палдара. Чеверын кузе тӱҥалын? Келшыше фотографийым ойырыза пӧръеҥ ийготыштлан келшыше тӱҥалтышым ыштен, тудлан лудаш да возаш нерген увераҥар молан те ыле. Мемнан кокла гыч кажныже могай багажым лийман, у кылымат рашемдаш шогымо годым тидым шотыш налаш, садлан тендан нерген чын возен эн сай гыч тӱнал. Шонымаште, тыланда келшыш вашлийын. |
Сӱрем тылзын 18 кечыж гыч тӱҥалын 21 кечыже марте Выру олаште Калык куштымаш фестиваль эрта. Тушто Марий Эл гыч «Мурсескем» калык фольклор ансамбльат участвоватла. |
Марий Эл гыч мийыше делегацийыште шымлызе, краевед, туныктышо, журналист, кугыжаныш да мер пашаеҥ, культурышто тыршыше, адвокат, пашадыме… Икманаш, марий мер пашам, тыгак финн-угор калык-влакын культурыштым, йылмыштым, йӱлаштым аралыме да вияҥдыме корным тӱрлӧ шӧрын гыч аклаш, вес шинчаончалтыш дене ужаш йӧн лийын.
Пленар заседанийыште кажне калык деч мутым налше еҥ шочмо йылмыж дене (АФУН-ын погыныштыжо ончыч эре рушла йоҥген) ойлен. Тыгайже икымше гана лийын. Делегат-влак рушлаш кусарымым колыштыныт.
Погынышто сайленыт: РФ АФУН вуйлатыше – П.Тултаев (Саранск олан мэрже), вуйлатышын алмаштышыже – М.Васютин (Марий Эл правительстве вуйлатышын икымше алмаштышыже), Каҥаш – 47 еҥ (шымытынже – марий), Президиум – 16 еҥ (нылытынже – марий), Ревизионный комиссий – 3 еҥ (иктыже – марий).
Нине чолга удмурт ӱдыр-влак Виолетта Анисимова ден Раиса Волкова дене мый Марий кугыжаныш университетыште Финн-угор калык-влакын родо-тукым кечыштлан пӧлеклалтше мероприятийыште палыме лийынам. Нуно коктынат икте-весе дене вашталт коштмо тунемме программе дене МарГУ-што тунемыныт. Удмурт кугыжаныш университетын студенткыже-шамыч оҥай сценкым ончыктеныт да шке вел мурым йонгалтареныт. Нунын деч кундемыштына мом ужын коштмыштым, тунемме жапышт кузе эртымым, […]
27-29 сентябрьыште Коми Республикыште Сыктывкарыште РФ АФУН-ын погынжо лийын. Тушто вич секций пашам ыштен, но эн кӱлешан да шукыштым тургыжландарыше йодышым «Йылме. Образований. Науко» секцийыште нӧлталыныт. Тений РФ президент пеленсе национальность-влак коклаште кыл шотышто советын июльышто эртыше заседанийыштыже президент В.Путинын национальный йылме-влакым шке кумылын туныктымо шотышто каласымыж деч вара лекше йодышым каҥашеныт. Таче ме АФУН-ын […] |
Сумка (курыкмарла Сумка, рушла Сумки) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Эмансола ял шотан илемыш пурышо сола. Калыкчот: 2 еҥ (2015 ий)[4]. |
«Марий ушем» («Союз мари»») РОО «Марий талешке кечыш» чыландамат пагален ӱжеш. Тенийысе программе Сеҥымашын 70-ше идалыкшылан пӧлеклалтеш.
– Сареш вуйым пыштыше, кугу сар корным эртыше салтак-влак, тылыште тыршыше-влак лӱмеш ятыр-ятыр сорта. Читать далее → |
– Мыланем Сергей Есенин ден Владимир Маяковскийын возымышт келша. Нунын почеламутышт-влак чонеш логалше улыт. Сылнымутан произведенийла деч посна психологий дене кылдалтше книга-влакым лудам. Мый, еҥ-шамычын тарванылмыштым, ончалтышыштым эскерен, койыш-шоктышыштым пален налнем. Книга – тиде шонымаш пуш. Тудо тӱрлӧ жапыш да тӱрлӧ кундемыш наҥгая, – ойла Оршанке районысо Кугунур школын 8-ше классыштыже тунемше Диана БОГДАНОВА.
Кызыт Интернетыште йӱкаҥдыме проиведенийлам вашлийына. Нуным колышташ да текстшым экраныште ужаш лиеш. Ӱдыр тыге англичан книга-влакым колыштеш да лудеш.
Дианан сеҥымашыже ятыр. Районышто эртаралтше Шкетан лудмаште мыскарам лудмо дене 1-ше верыш лектын. Колумб лудмашке кажне ийын ушна да сеҥыше радамыш логалеш. |
«ВийАр» тӱвыра да келшымаш кыл ушем да Тимофей Евсеев лӱмеш тоштер ынде ик ий утла «Йыргешке пӱкен» лӱман шкешотан клубын погынымашышкыже чумыргат. Тыште нуно оҥай да ойыртемалтше теме-влак почеш мутланымашым эртарат. |
– Республикысе кок театрлан калык дене кылым кучаш сай йöн ышталтын. Нине тöнеж-влаклан у автобус деч сравочым пуэныт.
– Эсмекплак гыч мужыр пелаш Созоновмыт туныктышын профессийже дене кугешнат. Нунын тукым гыч тиде специальность дене ятыр еҥ кылым куча. |
Июнь тÿҥалтыште Йошкар-Оласе Самырык-влакын полатыштышт тошто калык модмаш дене таҥасымаш эртен. Тудо «Кугезына-влакым порын шарнена» проект почеш илышыш шыҥдаралтын. Тушто оласе колледж, техникум, училище да моло тунемме тöнежла гыч 14 команде вийжым терген.
Участник-влак «Клёк», «Лапта», «9 камушков», «Подковырка», «Анюта, я тута» модмаште таҥасеныт. Нине модмаш-влак нерген материалым Йошкар-Оласе историй тоштерын, «Царёв город» фольклор ушемын вуйлатышыже Мария Валентиновна Смирнова шымлен. Нуно XX курым тÿҥалтыште утларак йодмашан лийыныт, эше кугезына-влак модыныт. Тидын нерген Мария Валентиновна тыгерак палдарыш:
Мария Валентиновна Смирнова
— «Царёв город» ушем 15 ий наре пашам ышта. Ме Марий Элысе тÿрлö районыш, Татарстан, Киров, Угарман кундемлаш экспедиций дене лектын коштынна. Экспедицийыште руш калыкын ожнысо илыш-кучемже нерген материал-влакым погаш тÿҥалынна. Тыште вургем, тусо тамга-влак мом ончыктымо, экспонат, кÿмыж-совла, йÿла, муро, куштымаш, пайрем, модыш да тулеч моло шымлымаш-влакым шотыш налман. Но нине материал-влакым погаш веле огыл, тыгак нуным иктаж семын илышыш шыҥдараш кÿлеш. Тыге ме руш калыкын ожнысо модмашышт-влакым уэш шочыкташ шонен пыштенна. Тидын нерген утларакшым яллаште илыше шонгыеҥ-влак веле шарнат. А ме кызытсе самырык тукымым палдарынена да умбакыже модмаш-влакым шуйышт манын шонена, вет модмашыш кажне гаяк еҥ ушнен кертеш. Садлан модмаш нерген материалым келгынрак шымлаш кумылаҥынна.
Экспедицийыш лектын коштмо дене 2011 ийлан ятыр материал погынен. Тыге ме калык модмаш дене таҥасымашым эртараш кÿлмö нерген шонкалаш тÿҥалынна. Тидлан республикыштына ожно утларакшым могай модыш-влак дене модмым шотыш налынна. Мутлан, Шернур районышто «Лапта», «9 кÿ» дене модыныт, Марий Турек районышто – «Подковырка», Юрино районышто «Клёк» дене. Южо шымлыме модмаш-влак таҥасымашлан келшен толшо лийын огытыл, садлан тугайжым кораҥденна. Вара таҥасымашке ушнаш самырык еҥ-влакым кычалаш кÿлын. Тыге ме Йошкар-Оласе тÿрлö колледж да техникум-влак дене кылым ыштенна. Таҥасымаш тений 12-шо гана эртаралтын. Тылеч ончыч 4 команде (командыште 6 еҥ) деч шукын ÿчашен огытыл ыле. Тений 14 команде вийжым терген.
Таҥасымашым эртарыме деч ончыч тоштер пашаеҥ-влак дене практикым шке коклаштына эртаренна. Погымо материалым уэш шымленна, фото-видеом ончыштынна. А экспедицийыште коча-кова-влакым пырля модаш ÿжыктенна. Тыге модмаш нерген келгынрак пален налат да самырык-влаклан сай материалым намиен шуктет.
Нелылык чарак огыл
Тошто модмаш дене таҥасымашым эртарыме годым ятыр нелылык дене вашлияш логалеш. Мутлан, тунемме тöнежыште туныктышо-влак тыгай модмаш нерген огытат пале. Кузе тидлан ямдылалтыда манын йодмемлан М.Валентиновна тыгерак вашештыш:
– Таҥасымаш деч ончыч участник-клак модышын историйжым шымленыт. Тидыжым ме лÿмын кагазеш возен, сÿретлен ончыктенна. Кок гана тренировкыш чумырымо. Тылеч посна шке семынат ямдылалтыныт. Тений ятыр команде таҥасымашыш ушнен, садлан эртарен колташ верым ойырымо шотышто нелылык шижалтын. Модмаш станцийымат «Турняйол», «Палыме да палыдыме» ешараш кÿлын. Мутлан, пытартыш станцийыштыже тоштер пашаеҥ-влак ожнысо экспонатлан кызытсе предметым келыштараш йодыныт (йыдаллан-кроссовкым). Тыште капкыллан веле огыл, тыгак уш-акылланат пайдаже лийын.
Тÿҥжö – кумыл лийже
Самырык-влак тошто модмашыш могайрак кумыл дене ушнат?
– Нунын кумылыштым, шинчашт йÿлымыштым эреак эскерена. Южышт лагерьыште але ешышт дене иктаж вере канымышт годым йыҥгыртат, ты але тудо модыш дене кузерак модыт ыле манын йодыт. Садлан шуктымо сомылна арам огыл манын шонена. Тыге умбакыжат ум да оҥайым кычалаш кумыл лектеш.
Палемдыман, таҥасымашым «Кугыжа Пётр I шочмыжлан 350 ий» темме лÿмеш проектыш пуртымо. Проект Йошкар-Оласе Самырык-влакын полатышт да молодёжный политике шотышто министерстве дене пырля илышыш шыҥдаралтын.
Тений сеҥышыш Йошкар-Оласе технологический колледжын студентше-влак лектыныт. Нунылан дипломым, «Арена» батут рÿдерыш сертификатым кучыктеныт. Кугезе коча-кована-влакын модмашышт дене ме икшывына-влакым тÿрлö телефон да гаджет деч кораҥден кертына.
Икоян улмаш ончыко наҥгая
Йошкар-Оласе технологический колледж командын вуйлатышыже Вера Юрьевна Волжанина таҥасымашке ушнымо нерген тыгерак каласкалыш:
Вера Юрьевна Волжанина
– Самырык-влак тыгай модмаш нерген икымше гана колыныт, мыят южыжым веле паленам. Танасымашке куд еҥым (тыгак кок запаснойым) ойырымо. Нуно чыланат колледжысе «защита в чрезвычайных ситуациях» отделенийыште тунемыт. Физически ямде, тале, тыгак икоян, вашла полшаш ямде кумылан улыт. Тидыже таҥасымаштат сайынак шижалтын. Шым тÿрлö модмаште мемнан студент-влак эн шуко баллым погыненыт, икымше верым суленыт. Мо оҥайже, южо модмашыжым яллаште шочын-кушшо икшыве-влак палат улмаш. А студент-влак шукынжо районла гыч улыт.
Сеҥыше командын командирже Александр Андреев – изинек спорт дене пеҥгыде кылым куча. Волжский район Учимсола ял гыч. Школышто тунеммыж годым ече дене куржталын. Кызыт колледжысе воллейбол командын ик эн тале модшыжо. Вера Юрьевна Сашан ответственный улмыжым палемдыш. Тыгак тудо кеч-могай пашамат кÿлын шукта. А Саша таҥасымаш нерген тыгерак каласкалыш:
Саша фотошто пурла гыч кокымшо.
– Эн ончыч командын икоян, писе, тале, чыла вереат шкенам сайын ончыкташ тыршымым палемдынем. Тыгай йолташ-влак дене кеч-могай нелылыкымат куштылгын сеҥаш лиеш. Модмаш-влак моткоч оҥай, кумылым нöлтышö ыльыч. Умбакыжымат модаш кумыл уло. Кеҥежым ялыште йолташ-влак дене погынен модына манын шонем. Тыге жапым пайдалын да веселан эртараш лиеш.
lenta
photo
top
У номерын электрон версийже
У номерым республик мучко почтышто, газет киосклаште, редакцийыштына налаш лиеш. Тел. +79648623420
Архив
Ноябрь 2022
Октябрь 2022
Сентябрь 2022
Август 2022
Июль 2022
Июнь 2022
ПРОЕКТ ПАША
САЙТЫШТЕ КЫЧАЛАШ
Найти:
Пагалыме лудшына-влак!
2022 ийын 2-шо пелийжылан ПОДПИСКЕ кампаний мучашлалтын
«Кугарня» газетлан возалт шуктен огыдал гын, вес тылзе гыч налаш тӱҥал кертыда. Тидлан 15 числа марте подпискым оформитлыман. |
Марий Эл Республикысе национальный президентский школ-интернат пелен «Йылме школ» лингвистический йоча лагерь пашам ышта. Тушко коштшо икшыве-влак лагерь вуйлатышым алмаштыше Эльвира Курочкина дене пырля «Марий книга издательстве» савыктыш пӧртыш унала толыныт. Издательтвын пашаеҥышт йоча-влакым книга, «Кече-Солнышко», «Ончыко», «У сем», «Литера» журнал-шамыч дене палымым ыштеныт. Тыгак Марий Элын калык писательже-влак Анатолий Тимиркаев ден Мария Илибаева, Марий Элын калык поэтше Геннадий Сабанцев, поэт Геннадий Смирнов да журналист Олег Морозюк вашлиймаште лийыныт. Икшыве-влаклан нунын каласкалымышт оҥай лийын, икмыняр йодышым пуэныт, а Дарья Юрьева ден Полина Бирюкова шке возымо почеламутыштым лудыныт.
Россий Федерацийын Общественный палатыштыже йоча прессе нерген мутланыме. Йыргешке ӱстелын темыже «Йоча савыктыме прессе: йодышыжо-влак да умбакыже тӱзланымыже» манын лӱмдалтын. Тудо йоча-влакым аралыме кечылан пӧлеклалтын. Мероприятийым Россий Федерацийын Общественный палатын увер-влак сообществын тӱзландарыме, СМИ да массовый коммуникацийын комиссийже ямдылен. Тудын председательже Александр Малькевич тӱрлӧ темлымаш-влакым каласаш йодын да шкежат йодыш-влак нерген азапланен ойлен. Вет йоча да кугурак ийготанлан лектеден шогышо изданий-влак кушкын толшо тукымлан кӱлешан улыт да илышыште полшен шогат, илыш корнышто йодышыштым рашемдат.
«Юмо игечымат пуэн, пашамат вораҥдарыктен» ойлат калыкыште. Чынак, 1 июнь гыч тӱҥалын, 6 июнь мартен Москосо Йошкар площадьыште сылне игече шоген да «Йошкар площадь» книга фестивальыш мийыше калыкым куандарен. Тиде арнян Российыште эн кугу книга пайрем эртен. Тушто 700 утла мероприятий лийын. Погынышо калык 52 регион гыч толшо 400 утла савыктыш пӧртын книга продукцийыштым ончен, аклен, ужын, налын кертыныт. Тӱҥ площадьыште 12 тематический шатер пашам ыштен. Тушто «Сылнымут», «Йоча литератур», «Российысе регион-влак», «Нон-фикшн», «Электрон книга», «Тоштер корно», «Отечественный историй» да моло-влакат сомылым вӱденыт. Тыге калык писатель, шанчызе, артист, книга автор-влак дене вашлиймаш, лекций, мастер-класс-влак дене паламые лийын. Нунылан концерт лийын. Тыгодым тӱрлӧ муро, почеламут, сылнымут йоҥгеныт.ӱҥӧ
«Сылнымут алмаштыш» Регион кокласе самырык-влакын сылнымут семинарым Пошкырт кундемысе Мишкан селаште эртарен колтышна. Тиде семинар «Путевка в жизнь» йӱкан икымше совет кинофильмыште кумдан палыме Мустафа рольым модшо да шке лӱмжым курымеш чапландарыше киноактер, да марий поэт Йыван Кырлfн шочмыжлан 110 ий темме лӱмеш да Марий Эл Республикын калык писательже Вячеслав Абукаев-Эмгакын шочмыжлан 60 ий темме лӱмеш пӧлеклалтын. Ты гана Мишкан селашке икмыняр районышто марий йылмым тунемше самырык автор-влак, нунын пелен туныктышо, ача-ава-влак погыненыт. Караидель районысо Уткусто школ гыч кажне ийынак тунемше-влак толыт, а Калтаса район икымше гана творческий шӱлышан ӱдыр-рвезе-шамыч миеныт. А теве Краснокам школышто марий йылмым уста туныктышо Сайтиев Сергей Ильич вӱден шога, тудо транспорт амалллан кӧра йоча-влак толын ыш керт, но сылнымутыштым заочный аклыме ужашыш колтеныт.
Коло кокымшо майыште тӱнямбалне кумдан палыме руш писатель, Марий АССР-ын калык писательже, Марий Эл республикын кугыжаныш премийын лауреатше, Советский районысо Чкарино селаште шочын-кушшо землякна Аркадий Степанович Крупняковын шочмыжлан 100 ияш юбилейжым палемдыме. Аркадий Крупняков ятыр исторический да фантастический, кызытсе илышым ончыктышо роман-влакын авторжо, драматург да журналист семын палыме. Книгаже-влакым калык куанен лудеш. «У моря Русского» Симферополь олаште1961 ийыште савыкталтын, «Марш Акпарса» Йошкар-Олаште 1965 ийыште ош тӱням ужын. Эн кугу тираж дене лекше трилогий-книгаже «Гусляры» маналтын («Москва-матушка» , «Вольные города», «Марш Акпарса»). «Есть на Волге утёс» романже 1983 ийыште да «Царёв город» романже 1984 ийыште савыкталтыныт. Тыгак фантастический романже-влак Аркадий Крупняковым кӱшкӧ нӧлталыныт. Тиде «Амазонки» ден «Пояс Ипполиты».
21 майыште «Марий книга издательстве» савыктыш пӧртын пашаеҥже-влак И.С.Палантай лӱмеш республикысе тӱвыра да сымыктыш колледжын студентше да преподавательже-влак дене вашлийыныт. «Ончыко» журналын тӱҥ редакторжо И.Попов, художественный редакторжо Б.Шамиев да ответственный секретарьже Е.Тетерина журналын историйже да тачысе илышыже, книга издательствын пашаже, да тачысе марий сылнымут нерген каласкаленыт. Театральный отделенийын кумшо курсыштыжо тунемше И.Юдин (курыкмарла) ден С.Ведерникова (олыкмарла) уна-влаклан И.Поповын почеламутшым лудыныт. Эше ик студент Д.Смоленцев шке возымо почеламутшо дене сайын ӧрыктарен.
Тений 1 гыч 6 июнь марте Моско столицынан рӱдӧ площадьыштыже "Йошкар площадь" книга фестиваль ынде визымше гана эрташ тӱҥалеш. Ты гана тиде мероприятий руш кугу писатель А.С.Пушкинын шочмо кечыжлан да руш йылмын Кечыжлан пӧлеклалтын. Площадь Василий Блаженный собор гыч тӱҥалын Исторический тоштер марте угыч книга дене темеш.
2019 ий 15 майыште Марий Элын Т. Евсеев лӱмеш национальный тоштерыштыже палыме прозаик, драматург, журналист, Россий писатель ушемын да Украинысе писатель-влакын национальный ушемыштын еҥже Сергей Крупняков дене усталык вашлиймаш эртен. Тудо “Шонымашын ал мардежоҥжо” маналтын. Мероприятийым унан ачаже, Марий АССР-ын калык писательже да республикысе Кугыжаныш премийын лауреатше А.С. Крупняковын (1919–1994) шочмыжлан 100 ий теммыжлан пӧлеклалтше ончер сынеш эртарыме.
«Сылнымут алмаштыш» IХ Республикысе самырык автор-влакын сылнымут конкурсышт эртаралте. Тудо совет киноактёр, марий поэт Йыван Кырлан шочмыжлан 110 ий темме лӱмеш пӧлеклалтын. Самырык возкалыше-влакым Марий Эл Республикысе тӱвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто министрын алмаштышыже Михаил Матвеев саламлен, возымо пашаште икымше ошкылым ыштыше-шамычлан муролыкышто шке шомакан мастар лийын кушкын шогалаш тыланен. Поро мутым «Ончыко» журналын тӱҥ редакторжо Игорь Попов, «У сем» журналын тӱҥ редакторжо Людмила Ягодарова, «Кече/Солнышко» йоча журналын сылнымут редакторжо Кристина Архипова, «Ямде лий» газетын тӱҥ редакторжо Лидия Семёнова, Россий писатель ушемын йыжыҥъеҥже Эрик Петров ойленыт.
11 апрельыште Шернур поселкысо Тӱвыра полатыште «Йыван Кырла лудмаш» VI научно-практический конференций эртен. Тудо эртыше да кызытсе саманысе илыш, тӱвыра да туныктымо паша" темылан пӧлеклалтын уле. Тудо чапланыше поэтнан да киноактернан 110 ий теммылан пӧлеклалтын, а ты кугу форумлан тӱҥалтышыжым 10 ий ончыч, шочмыжлан курым теммым палемдыме годым, ыштеныт. Кудымшо научно-практический конференций 300 утла еҥым чумырен. Чылаже 87 докладым колыштмо. |
Жап шижде эрта, марий композитор, Россий композитор ушемын Марий Элысе пӧлкажын председательже В.Кульшетовын уке лиймыжлан 40 кечат эртыш. Илыш вашталтеш, меат жап йогын дене эркын эртена.
11 ноябрьыште ты ушемын погынымашыже эртен. Тушто организацийын у председательжым сайлыме йодыш ик эн тӱҥлан шотлалтын. Ты пашам самырык да волгыдо ӱшан дене ончыко ончышо композитор, Э.Сапаев лӱмеш опер да балет академический театрын тӱҥ дирижёржо Григорий Архиповлан ӱшаненыт.
Григорий Вячеславович Российысе да Марий Элысе семмастар-влакын радамышкышт 2010 ийыште ушнен. Пашам ыштыме жапыште тудо камерно-инструментальный, вокальный да симфонический музыкын тӱрлӧ жанрже дене произведений-влакым, ятыр спектакльлан музыкым возен, Юл да Урал кундемласе композитор-влакын музык фестивальышт ден конкурслаштышт шоктен. Тудо ончыкшымат усталык шулышан у проект-влакым илышыш шыҥдараш да марий профессионал музыкын классикше-влакын йӱлаштым аралаш да шуяш тӱҥалеш манын, пӧлкан еҥже ден музык сообществе ӱшанат.
Погынымаште Россий композитор-влак ушемын ответственный секретарьже П.Левадный, тӱвыра, савыктыш да калык-влакын пашашт шотышто министрын алмаштышыже Е.Бурнашева лийыныт. Тушто ушемын пашажым иктешлымым да 2016-2022 ийлаште шийвундым кушко кучылтмо нерген колыштыныт. Вашлиялтше нелылык, тӱрлӧ йодыш шотышто да нуным кораҥдаш йӧным кычалме, тыгак ончыкыжымат республикысе тӱвыра организаций-влак дене кылым кучымо нерген каҥашеныт.
Погынымашын унаже-влак варажым Национальный искусство гимназийыште И.С.Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледж вуйлатыше А.Паскичев дене вашлийыныт. Ончыкыжым пырля пашам ышташ да тӱрлӧ мероприятийым иквереш эртараш палемденыт. Креатив индустрий школышто лиймыштат нунылан у шӱлышым пуртен, у пашалан кумылаҥден.
Тиддеч вара чыланат тений сентябрь тӱҥалтыште А.Эшпайлан почмо бюст воктеке да композитор В.Кульшетовын шӱгарышкыже пеледыш аршашым пыштеныт.
Культур программат пайдале да тӱрлӧ вашлиймашлан поян лийын.
Моско уналан «Сандал» кафеште марий кочкышым, мелнам тамлаш поснак келшен.
«Йошкар-Ола-Москва» поезд корныеҥжым вучен да элнан рӱдолашкыже наҥгаен. Кечыгут йӱр йӱрын, игечыжат мемнан дене пырля пытартыш вич ий жапыште курымешлан чеверласыше вич композиторым шарнен шортеш. Тиде – В.Данилов (2018), Ю.Бурдаков (2019), А.Луппов, Д.Сундырев, В.Кульшетов (2022).
Тиде кечын куан увержат лийын: композитор да музыковед ушемыш пураш кум кандидат деч йодмаш пурэн. Тугеже марий пӧлкаш у вий ешаралтеш.
Палемдыман, кызыт ушемыште – куд композитор (В.Алексеев, Г.Архипов, Э.Архипова, В.Захаров, А.Незнакин, А.Тихомиров) да вич музыковед (Р.Артищева, О.Герасимов, В.КУзнецова, М.Мамаева, Ю.Цыкина).
Фотом ушемын архивше гыч налме
В.Кузнецова,
музыковед.
А.Байкова марлаҥден.
Лудаш темлена:
КУЛЬТУР ДА ИСКУССТВО ТЕАТР
Шкетан лӱмеш театрыште – «Тергыше»
7 апрельыште М.Шкетан лӱмеш Марий национальный драме театрыште Н.Гогольын «Ревизор» пьесыж почеш шындыме «Тергыше» спектакльын премьерже лиеш. Тудым сценыш лудаш…
КУЛЬТУР ДА ИСКУССТВО ТЕАТР
Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш премийлан темлалтеш: Театр сценыште – «Шкет кукун мурыжо»
30 сентябрьыште Марий самырык театрын сценыжым лач тиде спектакль сӧрастараш тӱҥалеш. Йодыш лектеш: театрыште у тургым эше почылтынат огыл, лудаш…
КУЛЬТУР ДА ИСКУССТВО нацпроект
«Уэмдыме тӱвыра пӧртыштӧ чонланат каньыле»
Культур» нацпроект полшымо дене Оршанке районысо Марково ялысе тӱвыра пӧрт у тӱсым налын. Уэмден олмыктымо культур учреждений идалык тӱҥалтыште лудаш…
Добавить комментарий Отменить ответ
Для отправки комментария вам необходимо авторизоваться.
КАЛЕНДАРЬ
ЯнварьФевральМартАпрельМайИюньИюльАвгустСентябрьОктябрьНоябрьДекабрь 20172018201920202021202220232024202520262027
Пн
Вт
Ср
Чт
Пт
Сб
Вс
1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 31
АРХИВ
Декабрь 2022
Ноябрь 2022
Октябрь 2022
Сентябрь 2022
Август 2022
Июль 2022
ГОРОСКОП
Гороскоп
Ӱпым пӱчкаш тарваненда гын
05.05.2022 Любовь Камалетдинова Comment(0)
9 май. Ӱпым пӱчкаш келшыше кече огыл. Молан манаш гын тазалыкда начаремме лӱдыкшӧ уло. Хна дене чиялтеда гын, пашаште лудаш…
9-15 майлан гороскоп
05.05.2022 Любовь Камалетдинова Comment(0)
Ӱпым пӱчкаш тарваненда гын
18.04.2022 Любовь Камалетдинова Comment(0)
18-24 апрельлан гороскоп
18.04.2022 Любовь Камалетдинова Comment(0)
ТЕАТР УВЕР
Лӱмлӧ артистын лӱмгечыже
Книгаште – Шкетан театрын 100 ияш эртыме корныжо
«Пеленда улам пиалан»
«Китай кува» — кумшо у паша
«Мый улам шийгорнышто…» сылнымут кас
ЛИЙ ПЫРЛЯ
© 1915-2018 «Марий Эл» газет. Газетым Роскомнадзорын Марий Элысе управленийыштыже регистрироватлыме. Реситрационный номер - ПИ № ТУ12-0118, 2012 ий 25 июнь. Copyright газетамарийэл.рф | |
1-11-ше класслаште тунемше да студент-влак, «Литератур смене» республикысе конкурсыш ушныза. Кеч-могай жанр дене возымо паша-влакым да йодмашым 15 апрель марте keche1@mail.ru адрес дене электрон почтыш колтыза. Иктешлымаш 20 апрельыште лиеш. |
«Кидшер» интернет-журнал шке лудшыжо-влак дене интернет гыч гына огыл пеҥгыде кылым куча. Жап лийме годым, тӱрлӧ вашлиймашым, дискуссий занятийым эртараш тырша.
Пытартыш гана Ӱшнӱр кыдалаш школышто марий йылме да литератур туныктышо-влаклан вашлиймашым эртаренна ыле гын, ты гана У Торъял районысо Д. И. Онар лӱмеш Токтарсола тӱҥ школын тунемшышт деке унала мийышна.
Вашлиймаш годым «Кидшер» интернет-журналын тӱҥ редакторжо Николай Любимов тунемше ден туныктышо-влаклан, тачысе кечылан келшен толшо марий программе-влакым кузе компьютерыш, телефоныш шындаш каласкалыш. Варажым марий йылмына нерген изирак дискуссият эртыш.
Мутланымаш годым «Кидшер» интернет-журналын, «ВийАр» тӱвыра да келшымаш ушемын, «Ямде лий» йоча-влаклан пӧлеклалтше газетын пашашт нерген палдарышна.
Мучашлан, Токтарсола школын вуйлатышыже — Фоминых Людмила Ивановна, тыгай поро вашлиймашлан таум ойлыш. |
Тений Марий Элыште тӱня кумалтыш 3 ноябрьыште У Торъял район Саваран отышто лиеш. Шыже кумалтыш кушто да кунам эрташ тӱҥалме дене Марий юмыйӱла ушем палдарен: Читать далее → |
«Айдемым пиаланым ыштат йӧратымаш, сай паша да вес кундем-влакым ончен кошташ йӧн». Ты шулдыран ойым руш писатель, поэт Иван Бунин каласен. Шинча да шӱм-чонна... |
У ий дене тендам саламлем! Кажне суртышто волгыдо да лывырге кумылым, еш перкем, икте-весым умылымашым, родо-тукым кокласе пагалымашым тыланем.
Тек порылык да икте-весым умылен илымаш эреак тӱҥ лиеш, тек тудо ошкылыштыда да сомылыштыда эреак палдырна. Тыланда илышлан куанен мошташ, юарлыше кумылан лияш да тул волгыдо гай волгалт илаш тыланем!
Шукырак шыргыжса — вет тиде тазалык! Аралыза тудым, таза илыш йӱла тыланда пиалан кужу ӱмырым конда! У ий дене! Ура! |
Екатеринбург оласе Б.Н.Ельцин лӱмеш Урал федерал университетыште физкультур дене всероссийский олимпиаде эртаралтын. Российын 78 регионжо гыч 258 тунемше уш-акылжым да вийжым терген. Йошкар-Оласе Бауман лицейын тунемшыже Николай Ермаков сеҥышыш лектын. Ӱдыр-рвезе-влак куштылго атлетике, теорий, гимнастике, спорт модыш да прикладной физкультур дене тергымашым эртеныт.
– Лицейысе уста туныктышо-влакын тыршымыштлан, тунемшым кажне кечын ямдылымыштлан кӧра сеҥымашке шуынна. Тӱжем гана «Тый кертат» манын ойлымо арам лийын огыл. Ме сеҥенна, – ойла физкультурым туныктышо И.В.Николаева. |
Теве тиде моткоч вучымо кече толын шуо. Тудым театрын артистше-влак веле огыл, уло пашаче коллективше чон вургыжын вучен. Амалже моткоч кугу – 4 октябрьыште М. Шкетан лӱмеш Марий калыкле драме театр 100 ияш лӱмгечыжлан пӧлеклалтше у тургымым уэмдыме сылне полатыште почо.
МЭТР-ын видеорепортажше:
Молгунамсе семын эн ончыч театр коллектив марий сылнымутын классикше Майоров-Шкетанын памятникше воктене чумырген. Артист ден пашаеҥ-влак икымше Марий театрын шочмыжо да вияҥ толмо корныжым, тушто пашам ыштыше-шамычым шарналтеныт да пеледыш аршашым пыштеныт. |
«Финляндий-Россий» ушем тений кеҥежым «Социальный сетьлаште финн-угор шӱдыр-влак» конкурсым эртарен. Тушто финн-угор ден самодий калык-влакын 57 ӱдыр-рвезышт таҥасеныт. Нуно чыланат Instagram, YouTube, Вконтакте але Facebook платформылаште шке шочмо йылмышт дене возкалат, блог-влакым вӱдат. Марий Эл гыч ты конкурсышто шке вийжым Марий кугыжаныш университетыште 5 курсышто тунемше Надежда Имаева терген да сеҥыше-влак радамыш логалын.
Сеҥыше-влаклан Финляндийыште эртаралтше Ugrifest финн-угор фестивальыш каяш ӱжмашым пуэныт. Фестиваль 16-23 октябрьыште эртаралтын. Надежда дене пырля Марий Эл гыч тушко интернетыште марий йылмым чапландарыше эше ик самырык еҥ миен. Тиде – Максим Александров. Максим «Марла мурем» Instagram лаштыкым вӱда. Рвезым Финляндийысе фестивальыш организатор-влак шкеак ӱжыныт.
Н.Имаева:
– Sugrifest фестивальын тӱҥ цельже – финн калыклан Российыште илыше родо-тукым калык-влак дене палдараш. Молан манаш гын южо финн шкенжым индоевропеец-влак тӱшка гыч лекшылан шотла, а финн-угор тӱшка гыч огыл.
Россий гыч тӱрлӧ калык-влак гыч лекше 14 еҥ миенна. Ме Суомисе школлаште, гимназийлаште да колледжлаште тунемше-влак дене вашлийынна, презентаций йӧн дене калыкна нерген каласкаленна. Кугыеҥ-влак дене вашлиймаш книгагудышто эртаралтын.
Мемнам икмыняр тӱшкалан шелыныт. Мый Похьёйс Карьяла, Савонлинна, Энонкоски, Каухайоки, Сеинӓйоки олалаште лийынам. Чыла вере шкемын блогым вӱдымӧ пашам нерген каласкаленам да марий калыкем дене палдаренам.
Презентацийым финла ямдыленам. Марий-влак кушто илат, мыняр тӱшкалан шелалтыт, могай ойыртемышт, семӱзгарышт, вургемышт – чылажымат каласкаленам.
Кызытсе марий самырык тукымын илыш умылымашыштымат почын пуаш тыршенам. Хельсинкиште да Тампереште кугу фестиваль лийын. Тыште ме чыланат погыненна.
Суоми кундемыш пеленем марий тувырым, шымакшым, сӧрастарыме ӱзгар-влакым, икмыняр марий книгам налынам. Финнла да марла муралтенам, марий куштымашым ончыктенам. Чылаже 17 вере выступатленам. Икымше презентацийым лудын каласкаленам, варажым чыла наизусть шарнен ойленам.
Надя МарГУ-што марий да финн йылмылам да литературым келгын тунемеш, финла сайын мутланен мошта. Ты фестиваль ӱдырым финн йылмым тунемаш да марий йылмым эшеат чот йӧраташ шӱмаҥден. Н.Имаева Пошкырт кундем Мишкан район Шаде Шогертен ялыште шочын-кушкын. Интернетысе шке аккаунтлаштыже марий йылме дене воза, моло-шамычымат калыкнам да йылмынам йӧраташ кумылаҥден шога. Марий-влак шке йылмышт дене соцсетьлаште шагал возат манын тургыжлана. «Мый кажнылан шочмо йылмынам кеч-кунамат да кеч-куштат кучылташ лиеш манын умылтарынем», – ойла Надя.
Максим Александров Морко район Унчо селаште шочын-кушкын. Марий кугыжаныш университетыште технологий ден экономике туныктышо специальностьым налын. Кызыт ПГТУ-со магистратурышто «Экономика предприятий и анализ отраслевых рынков» специальность дене шинчымашым пога. Ужалыме сферыште пашам ышта.
Блогер семын тыршымыж нерген да Финляндийысе Ugrifest фестиваль шотышто рвезе тыгерак каласкалыш:
– «Марла мурем» инстаграм каналыште мыйын пашам чылт кугу манаш ок лий. Тудым Роман Семёнов ыштен. Тудлан мый дечем посна Ян Евсеев, Олег Иванов полшен шогат. Ме чыланат Унчо гыч улына. Ты канал утларакше самырык ӱдыр-рвезе-влакын мурымо видеоштым инстаграмыш луктеш. Шукынжо профессионал мурызо огытыл. Кызытсе жаплан каналлан 11 тӱжем еҥ возалтын.
– Финляндийыш мийымеке, мемнам тӱрлӧ тӱшкалан шелыныт. Ме ненец калык гыч лекше Альберт Окотетто да одо ӱдыр Анастасия Иванова дене пырля ик тӱшкаш логална. Мемнан корнына икмыняр финн да ик швед ола гоч шуйнен: Коувола – Оулу (Кемпеле да Лиминка – Оулу воктенысе изирак илыме вер-влак) – Кеми – Хапаранда (швед Ола) – Кеми – Иисалми – Куопио – Хельсинки.
Мый марий калык нерген да шкенан инстаграм-каналнан пашаж нерген каласкаленам. Школлаште йоча-влакым марий ден финн йылмылаште улшо икгай (ик семын чоҥалтше да йоҥгалтше) мут-влак дене палдаренам.
Суомиште мый тылеч ончычат лийынам. Ты гана тыгай шонымаш дене пӧртыльым: вес элысе организаций Российысе финн-угор блогер-влакын пашаштым пален налыныт, тӱткышым ойыреныт, акленыт. А мемнан элыште шагалрак еҥан каклык-влак гыч лекше блогер-влакын пашашт кӧлан кӱлеш?
Интернетысе тӱня тачысе самырык тукымын илыш йӱлашкыже сайынак шыҥен. А марий ӱдыр-рвезе-влакын кызытсе илыш йогынеш рыҥ шогалын, ончыко ӱшанлын ончымышт куандара. Надежда ден Максим семын интернет гоч шочмо йылмынам чапландарыше-влак такшым эше икмынярын улыт. Марий Элыште веле огыл, моло кундемлаште илыше-влакат ты пашаш чолган ушнат. Но ончыкыжым йылмынам сайын палыше чолга ӱдыр-рвезе-влак эшеат шукын лийыт манын, ӱшанен кодына.
lenta
photo
top
У номерын электрон версийже
У номерым республик мучко почтышто, газет киосклаште, редакцийыштына налаш лиеш. Тел. +79648623420
Архив
Декабрь 2022
Ноябрь 2022
Октябрь 2022
Сентябрь 2022
Август 2022
Июль 2022
ПРОЕКТ ПАША
САЙТЫШТЕ КЫЧАЛАШ
Найти:
2023 ийын 1-ше пелийжылан ПОДПИСКЕ
«Кугарня» газетлан почта гоч возалтса да призым* модын налза!
Газетын индексше: П8403.
Газетлан, мӧҥгӧ гыч лекде, сайтыште https://podpiska.pochta.ru/press/%D0%9F8403 возалташ лиеш.
Лотерей дене модалтеш: ШОРЫК, УТЮГ, ЭЛЕКТРОЧАЙНИК, ОДЕЯЛ, КӰПЧЫК, ШАГАТ да мӧҥгыштӧ кучылташ келшыше моло кӱлешан арвер. |
Алёна Петрова (Ямакаева) Мишкан районысо Тымбай ялыште шуко икшыван ешыште шочын-кушкын. 8 класс деч вара Пӱрӧ оласе Кооперативный училищыш тунемаш пурен. Студент пагытыште Москошто практикым эртен, «Башкирский кухньо» рестораныште пашам ыштен.
Училище деч вара марлан лектын да ешыж дене Елабуга олаште илаш тӱҥалын. Кок эрге шочын. Икшыве-влак изирак улмышт годым йочасадыште кугурак поварлан пашам ыштен. Вара Елабуга олаштак «Гелон» рестораныште тыршен. Тудо жапыште кокымшо эргыжлан инвалидностьым пуэныт. Эргыжым эмлаш Алёна Озаҥ олашкат ик гана огыл миен, Москошкат коштыктен. Но пашам ыштымыжым чарнен огыл, кечывалым йоча дене шинчен, йӱдым пашашке коштын. Тиде пелашыжлан келшен огыл, эше арака еш илышым локтылын, сандене самырык ӱдырамаш, кок йоча дене, пелашыж деч ойырлен да, кум пӧлеман у пачерым ужален, Пӱрӧ олашке илаш куснен. Тушто посна пӧртым налын.
Тунам кугурак эргыже 5-ше классыште тунемын, изиракше 6 ияш лийын. Инвалид йоча дене ӱдырамашым нигушко пашашке налын огытыл. Чот неле пагыт лийын: окса уке, кугу эргым туныктыман, изижлан эре эмым налман.
Тыге Алёна, шуко шонымеке, вискалымеке, изирак эргыжым жаплан интернат-пӧртыш пуа, а шкеже, кугурак эргыж дене, йӱдвелыш пашам кычал кая. Шуко вере пашам ыштен, еҥ денат илен коштын. Отпуск жапыште интернатыш, изи эргыж деке вашкен. Ава чон кунам шке шочшыжым ужде чыта?
Илаш вер лекмеке, пелашыже да кугу эргыж дене интернатыш толеш, изирак эргыжым налын кая. Тыге у еш кок пачашан пу пӧртыштӧ пелашыжын пачерыштыже илаш тӱҥалеш. А ончылно нуным куан увер вучен: тоштемше пӧрт гыч илыше-влакым вес вере кусареныт. Тыге, 2009 ийыште кеҥежым Алена ешыж дене у пӧртыш, кум пӧлеман пачерыш, илаш кусна.
Инвалид йочалан нянькым тарла, а шкеже вахта дене пашашке кошташ тӱҥалеш. Ик организацийыште ончыч поварлан пашам ышта, вара тудлан столовыйым вуйлаташ ӱшанат. Ик жап гыч, илыш ситуацийлан кӧра, кочмывер гыч кая да комендантлан пашашке пура. Тыгодымак йӱдым да каныш кечылаште рестораныште тырша.
Алёнан кугу эргыже, армий гыч пӧртылмеке, йӱдвелыштак Нефтяной техникумым тунемын лектеш, « Мастер по буровым установкам» специальность дене дипломым налеш да кызыт пашам ышта.
Алёна ешыж дене Бирскыште пӧртым чоҥаш тӱҥалын. Изирак эргыже 21 ийым темен. Тудо нимом ок кутыро гынат, шинчаончалтышыж дене аважым тыге шыматен мошта. А аваже тудлан эн йӧратыме да тамле кочкышыжым гына ямдыла.
Алёналан, очыни, повар лияш пӱртӱсак пурен. Пырля пашам ыштыше коллегыже-влак тудын нерген лач тыге ойлат. Тудын кидыштыже кӱчымӧ пареҥге пеледышыш савырнен кертеш, тамле тортым але салатым ышта гын, парням нулен-нулен кочкат, а тудын погымо ӱстелторышкыже шинчат гын, шеф-поварын ямдылыме кочкышыжым ончен, шинчат шарла…
Тора ӱдвелыште марий ӱдыр шке пиалжым вашлийын да илышыште шке вержым муын. Москошто практикыште улмыж годым тудым рестораныште пашашке кодынешт улмаш, варарак пырля тунемме йолташыже-влак ик гана огыл теҥыз воктеке пашам ышташ ӱжыныт, комендантлан пашаш пурымекыжат, ончычсо ресторан ден кафе-влак гыч чӱчкыдын йыҥгыртеныт. Но…
Эмганен вияҥше икшывым ончышо ава кужу жап кок вере пашам ыштен. Шукерте огыл гына тудо уэш чонлан келшыше сомылжым шукташ тӱҥалын. Ик ӱдырамаш тудым шке кафешкыже ӱжаш пел ий кычалын да муын. Пашаже илыме верже деч тора огыл, каныш кечыжат уло. А тыгай годым, поснак кеҥежым да шыжым, Алёна пӱртӱсыш лекташ йӧрата, турнявочыжым (клюквам), поҥгым пога. Самырыкше годым эше кидпашам ышташ йӧратен: пидын, марий тувырым тӱрлен. Кызыт ынде тыгай сомыллан жапше уке.
Шочмо вер деч тораште родо-шочшыжо да йолташыже-влак дене южгунам пырля погынат, шочмо кечым, моло пайремым эртарат. А нуно тушто ситышын улыт. Вет весела кумылан да поро чонан ӱдырамаш тора йӱдвелыште шуко родо-шочшыжлан да йолташыжлан корным почын да кызытат нунылан ӱшанле эҥертыш лийын кодеш. Мыняр еҥым тудо шке пачерыштыже унам ыштен, йодшо айдемылан полыш кидым шуялташ эреак ямде.
7 ияш ача деч посна кодшо, пиалан ешым чоҥашлан шуко неле-йӧсым чытен лекше, илышыште шке вий дене верым мушо айдеме гына, очыни, вес еҥым умылен мошта. Мемнан Алёнана лач тыгай.
Кызыт уремыште шошо. Кужу теле деч вара айдемын кап-кылже нойымым шижеш. Тыгай жапыште таза лияшлан витаминан кочкыш моткоч кӱлешан. Тиде амал дене шеф-повар Алёна пайдале рецепт-влакым темла да кажнылан пеҥгыде тазалыкым тылана.
Тушко эше чывын ош шылжым, колым, креветкым ешараш лиеш. Тыге чыве шылан, кол дене але креветке дене запеканке лиеш.
Свежа йошкарушменым, кешырым, ковыштам, болгарский пурысым, киярым, помидорым, «Салями» колбасам вичкыжын пӱчкедет да кугу тарелкаш йырым-йыр кажныжым посна оптен лектат. ӱмбакыже тыгыдемдыме грецкий пӱкшым, ончылгоч шокшо вӱдеш нӧртымо изюмым шавет да соусым оптен лектат. А соуслан оливким, ужар шоганым, укропым да чеснокым блендер дене тыгыдемдет. Салатым ужар шоган але укроп да оливки дене сӧрастараш лиеш.
Холодильникыштыда кодшо колбаса (3-4 тӱрло лиеш гын, сайрак), сӧсна але чыве шыл уло гын, чыла падыштыза да кастрюльыш пыштен тушитлыза. Шыл ямде лиймеке, тушко шоганым, шинчалтыме киярым ешарыза да 5 мин. пырля эше тушитлыза. Вара лемым пыштыза да 10 мин. шолтыза. Ямде солянкыш маслиным, ужар шоганым але укрокым пӱчкеден пыштыза, лимонын сокшым ешарыза. Тыгай солянкым ӱмбал дене кочкаш пеш тамле. Перкан лийже! |
Йоча-влак дене урок годым изи канышым ынде шочмо йылмына денат эртарен колташ йӧн лектын. Лӱмын тидлан ик марий йылмым туныктышо «Рышт-рошт тошкалам» книгам ямдылен да тудо шукерте огыл савыкталт лектын. Читать далее → |
7 февральыште «Саскавий» марий ӱдырамаш ушем 2014 ийысе пашажым иктешлыш. Тудым кугу научно-практический конференций семын эртарыш. Лӱмжӧ – «Ӱдырамаш XXI курымышто». Конференций тӱҥалтыште Россий Федераций Советын Кугыжаныш Думын Еш, ӱдырамаш ден йоча-влак йодыш шотышто комитет председательын алмаштышыже, «Единый Россий» фракцийын членже Лариса Николаевна Яковлева кызыт шуктымо пашаж дене палдарыш.
Шуко тургыжландарыше йодышым тарватыме республикысе тазалыкым аралыме шотышто министерствын йочам да ава-влакым аралыме шотышто пӧлкажым вуйлатыше Надежда Илариевна Фролова дене пырля. Черле йоча шочмо, ава-влакын тазалыкышт могайрак улмо, азам кудалтымашым мӧҥгешташ тыршыме дене пырля эше ик увер ӱдырамаш-влакым шонаш таратыш. «Республикыште ийготыш шудымо (!) 27 ӱдыр йочам ыштен», – йоҥгалте республикысе калыкым социал аралыме да паша министерствын специалистше Валентина Логиновна Арсланован докладыштыже. – «Нунын кокла гыч 21 удыр марлан кайыдыме». Сандене ача-авалан, туныктышо-влаклан утларак умылтарымаш пашам наҥгайыман ешыште, тунемше-влак коклаште. МарГУ-н доцентше Маргарита Нифонтовна Кузнецова Европо кӱкшытыштӧ марий ӱдырамашым кузе аклыме нерген каласкалыш.
Ме, марий ӱдырамаш-влак, скромный, ушан, арулыкым эскерен моштышо улына! Иктешлымашым «Саскавий» марий ӱдырамаш ушемым вуйлатыше Ираида Александровна Степанова ыштен. |
16 пургыж (16 февраль) — григориан кечышот почеш 47 кечыже. Идалык пытыме марте 318 кече (кужемдыме ийлаште — 319) кодеш.
Пургыж тылзын латкудымшо кечынже Адриан, Анна, Влас, Николай, Роман, Семен, Юлиана–влакын лӱм кечышт. |
Мут кылдыш формо да смысл могырым чоҥалтеш. Формо могыр чоҥалтмыжым тудын структурный схемыже ончыкта.
синтаксический кылын могай-гынат негызеш чоҥалтше мут кылдышыш пурышо ужаш-влакын тыгай кыллан келшыше обязательный палышытым;
Мут кылыдышыште ужаш-влак кеч-могай лийын огыт керт, ужаш-влакын морфологический составыш да грамматический/семантический тӱсышт синтаксический кыллан келшен толшаш улыт.
Мутлан: вургем ямдылаш – Nakk – Vinf, составым вашталташ гын – ямдылалташ лиеш. Тудо переходный глагол гыч лиеш.
Мут кылдышын чоҥалтмыже ужаш-влакын морфологический составыштлан грамматический, семантический койышышт дене кылдалтше посна условий-влак кӱлыт. Йылмыште ужаш лач ик тӱрлӧ семантический значениян мут формо дене веле кылдалт кертеш:
«N» моделян мут кылдышыште ужаш-влак лӱман келыштарыдыме кыл дене кылдалтме годым рашемдыше ужаш рашемдыме ончылно лийшаш. |
Тыге лӱмдышна Марий радион у проектшым. Тудо тылзыште кок гана йоҥгаш тӱҥалеш. Жапше - вӱргече еда, 13.20 гыч 14.00 шагат марте. Тыште ме республикынан тӱрлӧ районлаже гыч увер-влакым колышташ темлена. Рашемдена, вет мемнан ятыр кундемыште чолга, тале внештатный авторна-шамыч улыт. Нуно мыланна уло кумыл дене полшаш сӧреныт. Такшым ме ик увер-аҥар дене гына огына серлаге, тиде программыштак тачысе илыш дене кылдалтше проблеме-влакым (поснак ялысым) тарваташ шонена. Кажне гана студийын унаже лийшаш. Пагалыме радиотаҥ- влак, «Вашкыл» передачыш теат, радиом колыштшо пагалыме йолташ-влак , ушнен кертыда. Телефон номерна - 45-36-33. А тыглай кечылаште мемнан деке 45-54-50 номеран телефон дене йыҥырташ лиеш. Оҥай да ушеш кодшо уверда-влакым вучена.
Тений Мари-Турек районышто у корным почмо, очистной сооруженийым чоҥен шуктымо, тӱзатыме, сылнештарыме пашам шуктымо. Шернур кундемыште ял озанлык шӧрынышто сай лектышыш шумо. У Торъял посёлкышто у модельный книгагудым почмо. А Морко районышто тунемш...
"Первый май" колхозышто шӧр лӱштыш кугемын толеш, Провой кундемысе тӱвыра пашаеҥ-влак онлайн йӧн дене пашам ыштат. Нине да моло увер-влак дене "Вашкыл" передачыште Марий радион поро йолташыже-влак, тиде - У Торъял гыч Валерий Собо...
2019-ше идалык мучашке лишемеш, а лач тиде жапыште ме паша лектышнам иктешлена да ончыкылык нерген шонена. Тений ола ден районлаште калыклан илаш йӧнанрак лийже манын, шуко мо ышталтын. Социал сферыште, ял озанлык пашаште, туныктымаште, тӱвыра аланыш...
Молгунамсе семынак ме таче тендам икмыняр районласе илыш нерген кумданрак палдарена. Ме Звенигово олашке Марий радион поро йолташыже Светлана Гаврилова деке йыҥгыртена. Светлана Васильевна Звенигово районын 95 ияш лӱмгечыжым кузе палемдыме нерген каласкала....
Черетан «Вашкыл» передачыштына Морко посёлкышто эртыше Марий митрополийын Икымше Миссионер погынымашыже нерген ойлышна. Тудын нерген мыланна, телефон йӧн дене пайдаланен, Марий радиошто йоҥгалтше «Чаҥ» передачын авторжо Алевтина Таныгина каласкален. ...
Пагалыме радиотаҥ-влак, ме «Вашкыл» передачыштына У Торъял гыч чолга авторна Валерий Соболев да Куженер гыч ял озанлык пӧлкан пашаеҥже Василий Рыбаковын увер-аҥарыштым колышташ темлена. Передачынан кокымшо ужашыштыже Оршанке районысо Чирки ялыште илыше...
«Вашкыл» передачына кажне тылзын вийым пога. Программына радиом колыштшо йолташна-влаклан, векат, келша. Мыланна йынгыртат, ой-каҥашым пуат, шкештат уве-влак дене палдарат. Тиде гана ме Морко гыч чолга авторна Наталья Иванова да Провой кундем гыч внештатный...
Шочынжо Татьяна Умурбаева Пошкырт кундемыште, Илиш район Анач ялыште. Икымше гана «Ший памаш» конкурсышто мурен. Юрий Русановын мутшылан возымо «Ит ондале» мурым йоҥалтарен. Кугу таум композитор В.Д. Кульшетовлан ышта. Тудо Та...
«Вашкыл» передачыштына увер-аҥар дене Звенигово, Шернур да Морко гыч чолга внештатный авторна-влак, тиде - Светлана Гаврилова, Ирина Казанцева, Наталья Иванова палдарат. Нунылан ме кугу таум ыштена, ончыкыжымат мемнан дене пеҥгыде кылым кучаш тӱҥалыт... |
30 октябрьыште Оршанке районышто «Илаш, пашам ышташ!» Яков Павлович Майоров-Шкетанын шочмыжлан 115 ий темме лӱмеш пайрем эртен. Калык ончыч Оршанке посёлкысо памятник воктене чумырген, вара кумылан-влак Кугунур селаш кудалыныт. Тушто «М.Шкетаным порын шарнена» Шкетан лудмаш, «115» писын куржмо марофон лийыныт, а уна-влакым школ тоштер дене палдареныт, да Марий театр концерт дене куандарен.
Тиде жапыштак Тошто Крешын ялыште верланыше тоштер пӧртыштӧ шарнымаш сортам чӱктеныт. Тушко Майоров тукым погынен. Кугунур гыч куржшо спортсмен-влакымат тӱвыра пӧрт ончылно вашлийыныт. Пайрем мыскара кас да концерт дене мучашлалтын. Чыла тидым эртарымашке кугу надырым Мер Каҥашын Оршанке районысо пӧлкажым вуйлатыше, амалкалче, кидмастар Виталий Кудрявцев пыштен. Чаманен каласаш логалеш, таче Тошто Крешын тӱвыра пӧртыштӧ вуйлатыше уке. А Виталий Николаевич шке вийже дене ятыр сай пашам шуктен шога – теве 1926 ийыште чоҥымо пӧртым налын, а тиде пӧртыштӧ Шкетан калыкым поген, да пырля колхозым чоҥымо нерген мутланеныт. Ынде тыште – кидмастар-влакын мастрскойышт.
Тиде пайремыш саламлаш Йошкар-Ола гыч делегаций миен: Марий Элысе тӱвыра, печать да калык-влак паша шотышто министрын алмаштышыже Галина Ширяева, «Марий Эл» газетын журналистше, поэтесса Зоя Глушкова (Дудина), «Ямде лий» газетын тӱҥ редакторжо Лидия Семёнова.
Кузе палемден калык туныктышо П.Е.Емельчнов, «Яков Павлович Майоров-Шкетан – марий сылнымутлан негызым пыштыше кокла гыч иктыже. Тудо тале мер пашаеҥ, журналист, драматург, прозаик, литературовед да поэт лийын. Латшым ий жапыште (1920-1937) 14 пьесым, 100 наре ойлымаш ден очеркым, 10 наре почеламутым, ятыр статьям да «Эреҥер» романым возен. Но тудын тӱҥ литератур творчествыже драматургий да прозо дене кушкын». |
Пеледыш тылзе (рушла июнь) — ийын кудымшо тылзыже. Тугак Изи кырлась тылзе, Кеҥеж тылзе, Терыс кышкыме тылзе, Шудо солымо тылзе, Кÿсӧ тылзе. |
21 июньышто Йошкар-Олаште «Пеледыш пайрем» лиеш. Пайрем «Калык шуко, элна икте» девиз дене эрта. Пайремын тÿҥ организаторжо-влак: Тÿвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто министерстве, Республикысе марий тÿвыра рÿдер, Мер Каҥаш, Марий калык конгресс, тыгак икмыняр калык мер ушем.
Пайрем мероприятий Йошкар-Оласе Тумер отышто 9 шагатлан тÿҥалеш. Тыште Агавайрем лиеш. Ты жапыштак Рÿдö паркыште кудо-влакым (уна пöрт) вераҥдаш тÿҥалыт. Тушто декоративно-прикладной усталыкын мастарже-влак шке ÿзгарыштым, районласе производитель-влак сатуштым ужалымашке луктыт. Уна пöрт-влак коклаште (нуно 11 шагат гыч 15 шагат марте пашам ыштат) эн сай кудо конкурс лиеш. 10 шагатлан Ленин лÿмеш тÿвыра полат ончылно Йошкар-Оласе да республикысе районла гыч усталык коллектив-влак, мер организаций да национально-культурный объединений-шамычын еҥышт погынат. 11 шагатат 15 минутлан пайрем колонно дене Ленин проспект мучко Ленин лÿмеш площадьыш ошкылыт. Тушто 12 шагатлан «Пеледыш пайремым» почмо торжественный церемоний да театрализоватлыме представлений лийыт.
Программе дене келшышын кечыгут Рÿдö паркыште, тыгак Чавайн бульварыште да Никонов площадьыште тÿрлö мурымаш-куштымашан, модман, йоча да спорт мероприятий-влак лийыт.
«Пеледыш пайрем» Ленин площадьыште мучашлалтеш. Тушто 19 шагат гыч 22 шагат марте этнодискотеке лиеш. Касым марий эстрадын шÿдыржö-влак сöрастарат.
«Пеледыш пайремым» эртарат: Республикысе марий тӱвыра рӱдер, Я.Эшпай лӱмеш Марий кугыжаныш филармоний, М.Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театр, И.С.Палантай лӱмеш Марий республикысе тӱвыра да сымыктыш колледж, Марий калык конгресс, Марий Эл Радио, Йошкар-Оласе тӱвыра управлений, «Саскавий» марий ӱдырамаш ушем, «Рвезылык» самырыктукым усталык ушнымаш. Пайремын учредительже-влак: Марий Эл Республикысе тӱвыра, печать да клак-влакын пашашт шотышто министерстве, Туныктыш да шанче министерстве, Мер Каҥаш.
Теве тыгерак пайрем программе-влак эрташ тӱҥалыт: 9.00–10.30 — Агавайрем калык йӱла пайрем — Пӱнчерысе Тумер аланыште
10.30- 11.15 – Россий Федерацийысе муниципал образований ден регионласе земляестве-влакын делегацийыштым вашлиймаш — В. И. Ленин лӱмеш тӱвыра полат ончылно
14.00–17.00 — Россий Федерацийысе регионла гыч да Марий Эл Республикысе районла гыч самодеятельный фольклор коллектив-влакын концертышт. Рӱдӧ паркыште (фольклор площадке).
14.30–16.30 — «Онарын тукымжо» спорт таҥасымаш: марий калык кучедалмаш, кид вийым тергымаш, кирам нӧлтыштмаш. Рӱдӧ паркыште (спорт площадке).
16.00–18.00 — «Марий кас»: мурымаш, куштымаш, тӱрлӧ модыш, таҥасымаш, гармоньым ӱчашен шоктымаш. Сеҥымашын ХХХ лӱмеш тӱвыра полат ончылно. |
5 ӱярня (5 март) — григориан кечышот почеш идалыкын 64-ше (кужемдыме ийлаште — 65-ше) кечыже. Идалык пытыме марте 301 кече кодеш.
Вуйлымаш
1 Пайрем да памятный дате-влак
2 Лӱмгече
3 Событий-влак
4 Шочыныт
5 Коленыт
6 Калык пале
Пайрем да памятный дате-влакПравить
ЛӱмгечеПравить
Событий-влакПравить
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 5 кечысе событий-влак
1711 ий — Пётр Первый кугыжан кÿштыкшö почеш Сенатым ыштыме.
1946 ий — Уинстон Черчилль социалистик да капитал эл-влак кокласе чеклан «железный занавес» лÿмым пуэн.
1970 ий — ООН комитетын ямдылыме акт почеш ядерный оружийым кучылтмо шотышто икмыняр кÿштыкым пеҥгыдемдыме.
ШочынытПравить
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 5 кечынже шочшо-влак
1960 ий — Элина Анатольевна Архипова, уста семмастар. 1987-ше ий гыч Йошкар-Оласе икымше номеран президент интернат-школышто туныктышылан тыршаш тӱҥалын. А кок ий гыч тудо Россий композитор-влак ушемын чолга еҥже лийын. Моткоч шуко романс да муро-влакын авторжо. Поснак кугу чапым тудлан «Алдиар» оперыже конден: марий сымыктыш историйыште – кумшо. Кундемнан икымше профессионал ӱдырамаш-композитор.
1933 ий — Иннокентий Александрович Рыжков, ял озанлык пашаеҥ, Россий Федерацийысе ял озанлыкын сулло пашаеҥже. Курыкмарий кундем Куликал ялыште шочын. Ончыч «Сила» совхоз вуйлатышылан тыршен. Вара 10 ий Курыкмарий кундемысе ял озанлык кучемым вуйлатен.
1947 ий — Аркадий Кузьмич Анисимов, туныктыш да тӱвыра пашаеҥ. Шочынжо тудо Шернур кундем Койсолаште. Тӱҥ шотышто Киров велысе Пыжанъю кундем Вӱлеҥер (Мари-Ошаево) школышто туныктышылан пашам ыштен: марий тӱвырам вияҥдымашке, шочмо йылмым арален кодымашке да таза илыш-йӱлам кучымашке кугу надырым пыштен.
1949 ий — Альбина Григорьевна Веселова, тӱвыра пашаеҥ. У Торъял кундем Токтарсолаште шочын. «Ал Ӱжара» ансамбльым 16 ий вуйлатен шоген. Суапле пашажлан Марий Эл тӰвыран сулло пашаеҥже лӱм дене палемдалтын.
1986 ий — Алёна Иванова, мер пашаеҥ да журналист. Юлсер кундем Памашэҥер ялеш шочын. Сотнур кыдалаш школым тунем пытарен. Марий кугыжаныш университетым тунем лекмек, телевиденийыште пашам ышташ тÿҥалын да тачысе кече марте туштак тырша. Мер илышыштат тудын лÿмжö палыдыме огыл: 2008-ше ийыште тудо "Вийар" ушемын вуйлатышыжлан шогалын, а 2 ий ончыч МАФУН-ын Марий Элысе координаторжо лийын.
КоленытПравить
Тугак ончо: Категорий:Ӱярня тылзын 5 кечынже колышо-влак
Калык палеПравить
Лев Катанскийым шарныме кече. Тиде кечын пытартыш гана курык гыч мунчалтеныт: кö эн тораш мунчалта – тудын идалык мучко чыла сай лиеш. Тиде кечын иктаж кö черланен гын, йÿдым тудын коҥлайымакше кинде шултышым пыштеныт. Эрдене тергеныт: кинде шултыш кукшо гын, айдеме вашке ок парем. |
Пытартыш жапыште тиде самырык ӱдырамашын лӱмжым палыдыме еҥже республикыштына укеат дыр. Такше тудо – тележурналист, но утларакше мыскараче семын чапланен. Тиде – Вера Горохова. Тудак таче – мемнан унана.
– Ик концертыште тый Марий Эл Радион тӱҥ редакторжо Володя Матвеевым пеш «шылталышыч». «Тый мо, эн тале улам шонет мо? Кушко ит ончал, чыла вере тый улат: концертыште – тый, радиошто – тый…», – ӱмбакше шӱвылвӱдетым шыжен-кычкырен вурсышыч. Ынде шкеч нергенат тыгак каласаш лиеш: концертыште – тый, радиошто – тый, телевиденийыште – тый, «Авалан серыш» конкурсышто сеҥыше – тый, Вячеслав Абукаев-Эмгак лӱмеш конкурсышто ик сеҥышыже – тый… Эртыше ий пеш тӱвыргӧ лектышан лийын, коеш.
– Чынак, эртыше ий мыланем ятыр куандарыше татлан поян лийын. Кажне паша кечын сюжетын геройжо дене вашлийын, ваш мутланаш, уым пален налаш – тидат шкешотан куан. Тӱрлӧ конкурсышто вийым тергаш эре оҥай. А сеҥыше радамыш логалмек, умылет: тый арам огыл пашам ыштет. Тыйын тыршыметым ужын, акленыт. «Авамлан серыш» конкурсыш йӧршеш сеҥашлан огыл колтенам. Садлан кунам жюри икмыняр регион кокла гыч мыйын серышем эн сайлан шотлен, тиде вучыдымо лийын. Пеш куаненам. Тау организатор-влаклан вийым тергаш йӧным пуымыштлан. Абукаев-Эмгак лӱмеш эртарыме сылнымут конкурс нерген ондакат ятыр сюжетым ыштенам. Ты таҥасымаш нерген сайын паленам. А участник семын тений икымше гана йодмашым пуэнам. Арам огыл, кузе коеш. Ынде «Абукаев-Эмгак лӱмеш премийын лауреатше» почетан лӱмым нумалам.
– А тый такше мом да кӧлан тунем лектынат?
– Мо онайже, мый 2003-шо ийыште пединститутыш тунемаш пуренам, а 2008-ше ийыште МарГУ-м пытаренам. Мемнан марий-руш филологий группына лачак кок вузым ушымашке логалын. Тыгак, истфилыш пурен, гуманитарный факультетым тунем лектынна. Икманаш, мый филолог улам. Марий да руш йылмым туныктышо.
– Журналист пашашкыже кузе логалынат? Тымарте кушто ыштенат?
– Журналист пашашке 2011 ий майыште толынам. Тунам «Рен-ТВ 12 регион» телеканал «Марий Эл ТВ» усталык ушем маналтеш ыле. Тиддеч ончыч, институтым тунем лекмек, МарГУ-со ФМО-што пашам ыштенам. Йот йылме кабинетым вуйлатыше менеджер лийынам. Англичан, немыч, француз, испан, финн да моло йылмыла дене книга-влаклан «оза» лийынам.
– Марий Эл Радион эртарыме мыскара концертлашке ушнаш кӧ ӱжын?
– Марий Эл Радион эртарыме икымше концерт «Лиеш сӱанет» маналтын. Тиде 2015 ийыште лийын. Мый тушто ночко презе гай эргын, Стапанын, аважым, Васли Начим модынам. Тиде «баба-Рембо» гай тале марий удырамаш ыле. Ты рольым мыланем МЭР-ын тӱҥ редакторжо Володя Матвеев возен. Тиде концертыште модаш мыйым Артур Ефремов темлен. А Володя Матвеев, ӱшанен, ӱжын. Тау, поро йолташ-влаклан. Теве ынде вич ий радион концертлаштыже модаш мыланем кугу пиал. Ешарыме семын ойлаш гын, 2004 ийыште мый Пӧтъял школышто педпрактикым эртенам да Володя Матвеевын туныктышыжо, а 2005 ийыште вожатыйже лийынам. Ынде тыге савырнен: таче тудо мыйын шкешотан продюсерем. Концертыште тӱрлӧ рольым (Овроси, Плагий, Васли Начи, Перасковья Микалевна Котомкина, Наташка-Черепашка, Лум пырче, Ледокол Верук, Сарвика, Печук Вера…) лачак тудын сценарийже почеш модам.
– Шуко еҥ деч тыге ойлымым колалтын: «Вера, ну, чылт артист гаяк кертеш!» Мый гын, мутлан, Марий Эл Радион ӱмаште эртарыме концертыште тыйым, «марий ватым», башньыште петырен коденытат, арбузым шӱведен-шӱведен кочкын-кутырен-вурседыл окнаште «кечыметым» алят воштыл шарналтем. Молат тыйын тӱрлӧ дечат тӱрлӧ ролетым тыгак шарнат, шонем. Шкеже артист лияш шонен отыл? Але мурызо? Ик рольыштет, мутлан, эсогыл опер мурызо семынак мурет!
– Артист лияш шонымаш, очыни, лийынат ала-кунам. Вет Кельмаксола школым тунем пытарен, мый пединститутыш да республикысе тӱвыра да сымыктыш колледжыш тунемаш пуренам. Но театральный отделенийыш набор лийын огыл тунам. Садлан институтым ойырен налынам, да адакшым вуз вет! Икымше курс гычак институт пеленысе «Марий сем» фольклор ансамбльыште мыскараче семын выступатленам. Тыге 2004-ше ийыште, пединститутын 1-ше курсшым тунем пытарымек, Олег Иркабаевын темлымыж почеш, угыч Тӱвыра да сымыктыш колледжыш каяш шоненам. Но…миен шуын омыл. Ала-можо чарен. Адакшым таче мый артистлак выступатлем, кеч шкемым АРТИСТ манын ом керт. Мый чонем йодмо почеш модам. Ик монологак але ик концертак кажне выступатлымылан – у. Кузе чон гыч лектеш, туге модам. Марий Эл Радион 14 ияш концертыштыже Рапунцель гай башньыште шинчышым. А тушко кӱзашыжак кугу подвиг гай лийын! Ты башньыш, тудым чоҥымек, нигӧ кӱзенжат огыл, очыни! Тыглай тошкалтыш пел башне марте гына кӱзыкта. А умбакыже вичкыж кӱртньӧ тошкалтыш ден да люк гоч кӱзыман улмаш. Репетиций да концерт жапыште шкемым чылтак «высотникла» шижым. Арбузым шӱведен шинчаш Володя темлыш. Образым кычалатыс кажне гана, оҥайрак лийже шонет. А мурызо лияш нигунамат шонен омыл да кызытеш омат шоно. Икмыняр образем мура да йӧра, мыйын шонымаште.
– Роль-влакым чоҥымо годым утларакше шке илышет гыч историй-влакым кучылтат але шонен луктат?
– Рольым чонымо годым могай образ кузе койшаш, мом чийышаш, утларакше шке шонем. Радион концертше годым йолташ-влак полшат: Володя Матвеев, Марина Почтенева, Мурызо Эчан. Тӱшкан сайрак шоналтеш. А сценыш лектын модмо годым ятыр импровизаций – иктаж-могай ситуацийыште ужмо чын илыш сӱрет.
– Кузе тый чыла ыштенже шуктет, вет тый ялыште илет, эсогыл вольыкым ашнет! Кокланже шӧр-торыкым ужалашат кондет ыле. Ушкалжым шкеак лӱштет? А съемкым кастене ыштыман гын, тунам кузе лият? Пелашет лӱшта, вольык сомылым ышта? Але ынде икшывыда-влакат кушкын шуыныт да полшат?
– Ешем дене ме Кельмаксола ялыште илена. Кугырак Ваня эргына 4-ше классыште тунемеш, изиракше, Илья, садикыш коштеш. Мый кажне кечын эр-кас Йошкар-Ола – Кельмаксола маршрутым такыртем. Ынде 8 ият шкеак машина дене туда-сюда кудалыштам. Вольык гыч суртышто кызыт чыве, пий да пырыс гына. Ушкалым пытартыш кок ий огына ашне. Ялыште вет ушкалым ашныде паша ситышын, поснак кеҥежым. Вольыкым ашнет-огыт – шудым садак солыман. Ты сомылым бензосава дене шикш-пурак шуктем.
Кельмаксола гыч коштмо корнем Подмосковный илыш ден таҥастарем. Тушто вет пашашке да мӧҥгеш мланде йымалне кум шагат ден кудалыштыт, а мый пел шагат да мотор пӱртӱсым куанен ончен кудалыштам.
– Тый ончыкыжымат туштак илаш да тыгак кажне кечын пашашке кудалышташ шонет? Ноялтын огыл? Паша але илыме верым вашталташ шонымашет уке?
– Пашам але илыме верым вашталташ эше жап шуын огыл, шонем. Чылалан шке жапше. Кызытеш мыланем корно пашалан полша. Кудалат да сюжетлан темым шонет. Корнышто вуйыш вет тӱрлӧ шонымаш пура. 8 ийыште ынде тунемалтын. Корно гына сай лийже да ужар тул йӱлыжӧ.
– А пелашет кушто пашам ышта? Тыйын гаяк творческий, усталык кумылан айдеме?
– Пелашем, Влад, Акашево чыве фабрикыште водительлан ышта. Тудо плотник пашалан утларак шӱман. Садлан ятыр ий тӱрлӧ регионышто шке бригадыж дене пӧртым нӧлтен коштын, кровельщик-высотникат лийын. Кеч шкеже мыйын семынак пединститутым, спортфакым, тунемын лектын. Икманаш, коктынат «несостоявшийся» туныктышо улына. Школышто тунеммыж годым тудат тӱрлӧ сценкылаште модын.
– Икшывыда-влакын тыйын гай артист койышышт огеш палдырне?
– Шке семынже палдырна. Кугыракше кушташ да тӱмырым кыраш йӧрата, ансамбльышкат коштеш. Изиракше изи гармоньжым шупшкеда. Кушмо семын тиде койышышт аралалтеш мо – вара ужына.
– У ийым вашлийме шкендан иктаж посна еш йӱлада уло? Тений кушто да кузе вашлийында? Такшым кеч-кушто вашлийыда гынат, погынышо-шамычым утларакше тый куандарет, очыни, вет мыскараче семын чапланенат гын, тый дечет тидымак вучат.
– У ийым йӱла почеш мӧҥгыштӧ вашлийынна, еш дене. Артист семын мый утларакше сценыште гына модам. Мӧҥгыштӧ, ӱстелтӧрыштӧ, йолташ-влак коклаште мыскарам ыштем гынат, тиде весе. Тений у идалыкымат сценыштак тӱҥална. Тидыже куандара. Вет пандемийлан кӧра концерт-влак лийын огытылат, йокрок ыле. А тений январьын икымше кечылаштыжак «Чоным почын мурена» проект дене Татарстан Республикысе марий яллаш миен коштна. Шкеат чон канен модна, калыкымат куандарышна. Идалык кузе тӱҥалеш, тугак шуйна маныт. Тугеже тек 2021 ий чылаштлан куаным да тазалыкым конда. Тек концерт-влакат лийыт. Тиде вет калыклан чоным эмлаш полша.
– Эре мыскарам ыштылаш шер темын огыл?
– Мыскарам план почеш ом ыште. Кунам кузе чон гыч лектеш, тунам ыштем. Садлан тиддеч нояш ок лий. Адакшым тенийсе жапыште мыскара деч посна нигузе. Кеч ешыште, кеч пашаште мыскара кумыл эре кӱлеш.
– А шкеже яра жапыште мом ышташ йӧратет? Ала тый пеш мастар ургызо, тӱрызӧ улат, ала пидат?
– Яра жапемже шагал годым лиеш. Лийме годым крючок дене пидаш, мутлан, мочылам, алмазный мозаикым погаш йӧратем. Тиде лыпландара. Тыгак мурым колышташ, книгам (прозым) лудаш йӧратем.
– У ий деч мом вучет?
– Паша нерген ойлаш гын, у проектым илышыш пурташ, калыкым у материал-влак дене куандараш лийже. Тек чыла шонымашем куштылгын да писын шукталтеш, кӱкшӧ лектыш дене куандара. Усталык паша нерген ойлаш гын, у деч у концерт, зал тич йӱлышӧ шинчан, воштылаш кумылан калык лийже. Еш нерген ойлаш гын, тек ешем таза лиеш. Икшывем-влак школышто, пелашем – пашаште сай паша лектышым ончыктат. Тӱҥжӧ – таза лийышт.
Любовь Камалетдинова мутланен
Фотом еш альбом гыч налме
Tagged интервью
Лудаш темлена:
ӰДЫРАМАШ КОРНО
Онар тукым: Ӱдырамаш… Чыла шукта, чыла ышта
Газетнан унаже – У Торъял районысо Тошто Торъял кыдалаш школышто ятыр ий физкультурым туныктышо, ече дене спорт мастер Е.Широбокова.
МАРИЙ ТӰНЯ ӰДЫРАМАШ КОРНО
Лӱмгече: «Тунемше урокышкет омсам куан дене почын пурышаш»
София Никитина ятыр ий марий йылме ден литературым туныкта. Стажше – 32 ий. Кызыт Морко посёлкысо 1-ше №-ан школышто лудаш…
ӰДЫРАМАШ КОРНО
Поро мутым пачаш-пачаш ойлен тауштат
Тиде ӱдырамаш пел курымаш пагытым изиш веле эрталтен да илыш курымжо эше утыжым кужу огыл гынат, ик вере гына лудаш…
Добавить комментарий Отменить ответ
Для отправки комментария вам необходимо авторизоваться.
КАЛЕНДАРЬ
ЯнварьФевральМартАпрельМайИюньИюльАвгустСентябрьОктябрьНоябрьДекабрь 20162017201820192020202120222023202420252026
Пн
Вт
Ср
Чт
Пт
Сб
Вс
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30
АРХИВ
Ноябрь 2021
Октябрь 2021
Сентябрь 2021
Август 2021
Июль 2021
Июнь 2021
ГОРОСКОП
Гороскоп
20-26 сентябрьлан гороскоп
15.09.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
Шорык Тыланда тиде арнян ончылык дене кылдалтше ала-могай моткочак кӱлешан решенийым приниматлашда логалеш. Ешан да икшыван-влак пӱрымашлан чыла тиде лудаш…
6-12 сентябрьлан гороскоп
08.09.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
30 август – 5 сентябрьлан гороскоп
25.08.2021 Любовь Камалетдинова Comment(0)
9-15 августлан гороскоп
04.08.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
ТЕАТР УВЕР
Конкурсым иктешлыме
Марла йоча спектакль да «йыргешке ӱстел»
Калык артист дене чеверласена
13 ноябрьыште Марий АССР-ын калык артисткыже Римма Руссинан шочмыжлан — 90 ий
«Йыргешке ӱстелыште» – шочмо марий йылме нерген
ЛИЙ ПЫРЛЯ
© 1915-2018 «Марий Эл» газет. Газетым Роскомнадзорын Марий Элысе управленийыштыже регистрироватлыме. Реситрационный номер - ПИ № ТУ12-0118, 2012 ий 25 июнь. Copyright газетамарийэл.рф | |
Кугезе кочам Иван Павлович Кушаков (снимкыште пурлаштыже) 1914 ий Крешене арнян Морко районысо Йошкарэҥер ялеш шочын. Школышто вич классым тунем пытарымеке, ачажлан озанлыкыште пашам ышташ полшаш тӱҥалын.
Кугу Ачамланде сар тӱҥалме жапыште кугезе кочам Моско кундемысе Раменский авиазаводышто пашам ыштен. Шочмо элым аралаш тушеч каен. Моско верч кредалын. Вара сар корныжо Украина, Польша мландыште шуйнен. Икымше Украин фронтын 77-ше батальонжын 334-ше пулемёт отделенийжын командирже лийын. Германий мландыште кредалмыж годым ик тале сӧйыштє фашист взводым пулемёт дене лӱйылтын патырен, 8 фашистым пленыш налын. Ты подвигшылан тудлан Йошкар Шӱдыр орденым кучыктеныт. Сар пытымек, 1946 ийыште мӧҥгыжӧ пӧртылын. Кугезе ковам дене кандаш йочам ончен куштеныт. Ме нунын дене кугешнена. |
- Кунам коварчыкет тӧрштылаш тӱҥалеш тунам и марий кундем мучашлалтеш –вашмутым шыргыжалын пуышым. Вет лач чек марте асфальт корно уло, вара чодыра корно кая. Шошым, шыжым, да кеҥежым йӱран кече годым корно уке. Телым да кеҥежым эрыктен тӧремден шогат. Мландыже пеш шунан, кеҥежым, йӱран игече годым, каен от керт. Кызыт корно уло, сандене мардеж гае писын миен шуна.
Тыште гын пеш поро кумылзак еҥ Алевтина Владимировна Курочкинам сайын пашам ыштен. Тиде ганат калык шукак погынен ыле. Тиде айдеме дене кугешнен гына таум каласыме шуеш. Теве пытартыш кум ий жапыште Уржумышто тудын полшымо дене «Марий памаш» да «Чодра сем», «Поро кас» (Ондропсола) да «Пӧлек» (Шернур) фольклор ансамбль-влак тыгак «Шуматкече» ансамбль лийыныт. Теве «Весела кова-влак» да «Келшымаш» фольклор ансамбль-шамыч калыкым куандарен тольыч. Вот тыгай еҥ-влак шукырак лийыт гын. Шкеже Алевтина Сысоево ӱдыр Уржумышто шукертак лакемалтын да пытартыш жапыште пеш кугу пашам ыштен шога.
. Киров кундемыште эртыше концертыш «Весела кова-влакым» ончаш лӱмынак Марий Элысе Сысоево гыч толыныт ыле. Ӧраш веле кодо
Уржум деч вара корнына Кугу Ройышко лупшалте. Изи гына шокшо клубышто шокшо чай дене шокшо вашлиймаш мемнам вучыш. Корныштышто лийме годым мо вара артистлан кӱлеш?
Умбакыже рульнам Татарстан кундемышке пӱтырална. Корно пеш иян ыле. Сандене нигуш вашкыде Балтач районышто верланыше Улисьялышке толын шуна. Вараш кодын толна гынат, калык вучен шуктен. Вара кажне номерлан шокшо кидсовышым пӧлеклен. Но мыйым тыште икте ӧрыктарыш да кугешнаш таратыктыш. Самырык ӱдыр-рвезе-влак концертыш ончаш толыныт. Шеҥгелне лач нуно шинчылтыч.
Молан ӧрымже? Вет тидыже фольклор концерт. Самырык-влакын концерт толмышт изиш ӧрыктарыш, но варажым эшеат шинчам караш логале. Концерт пытымеке самырык ӱдыр-рвезе-влак лӱддӧ вожылде гармонь почеш мурен куштышт. Вот теве тиде чылт чапле пример деч чапле пример. |
'''Сергей Николаевич Николаев''' ([[23 Ӱярня]] [[1908]] — [[5 Шыжа]] [[1993]]) — [[марий]] [[драматург]] кокла гыч ик эн палыме [[серызе]]. Тудын усталык вий-куатшым, мер пашажым кӱкшын аклыме. [[Морко кундем]]ыште, [[Овдасола (Морко кундем)|Овдасола]] ялысе [[кресаньык]] ешеш 1908 ийыште шочын. Тыштак йоча жапше эртен. Эн ондак шочмо ялысе тӱҥалтыш школышто, вара Арын шымияш школышто тунемын. Школышто С.Чавайнын вуйлатыме {{comment|сылнымут|литератур}} кружокыш коштын, спектакльлаште модын. Тыге калык усталыкше дене сылнымутыш деке шӱмаҥын.
Сергей Николаевын тылеч варасе илышыже, пашаже кӱрылтде гаяк [[Йошкар-Ола]]ште эрта. [[1925]] ий гыч тудо Марий {{comment|туныктышо-влакым ямдылыше техникумышто|педтехникумышто}} тунемеш. Комсомолец-активист семын [[мер]] пашаште тырша. Тиде жапыште сылнымут да [[сымыктыш]] илыш дек утларак кумылаҥеш. Лачак тиде жапыште тудо [[Иван Степанович Ключников-Палантай]] дене палыме лиеш. Уста [[семлызе]] деч калык семын ямжым, сылнымутшым умылаш, шижаш тунемеш. А вара шкежат яллашке лектын мурым пога. Калык мурым уло чон дене йӧратымыже ончыкылык драматурглан кугун полшен. Педтехникумышто Семен Николаев изирак ойлымашым, почеламутым возкалаш тӱҥалеш, южышт техникумышто лекше журналеш да пырдыж газетеш савыкталтыныт. А [[1929]] ийыште техникумым пытармек, Семен Николаев Йошкар-Оласе марий шымияш школышто шочмо йылме ден сылнымутым туныкта. Тыште тудын йырже сылнымут ден сымыктышым йӧратыше [[йоча|йоча-влак]] чумыргат. Да пырля сылнымут да драм кружокым почыт, кид дене возымо сылнымут журналым лукташ тӱҥалыт, спектакльым ямдылат да [[ял]]лашке лектын коштыт. |
Отар (рушла Отары) — Российыште Марий Элын У Роҥго кундемыштыже верланыше Михайловка ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 28 еҥ (2010 ий)[4]. |
Илышыш поэзий дене чап кылдалтын. Тудо мыланна порырак, чулым да ласкарак лияш полша. Тӱнямбал поэзий кече вашеш район библиотекын лудмо залыштыже палыме поэтесса Алевтина Баязитован у почеламут сборникшын презентацийже эртен. Вашлиймашке «Муза» клубын членже-влакым ӱжмӧ лийын.
Тиде кечын тышке погынышо-влак колышташ да ончаш гына толын огытыл, тыгак нуно Алевтина Баязитован поэзийже гыч йӧратыме корно-влакым лудыныт. Поэтессым районысо «Эрвел марий» МНКА МОО-н вуйлатышыже И.И. Тимиряева шокшын саламлен.
Видео-презентаций гыч ужаш лийын, Алевтина Баязитова Марий Элысе ятыр палыме еҥ дене кылым куча, шукышт мемнан районнан шочшыжо улыт. Тудо шке почеламутшо-влакым лудын, нунышт тудын кӧргӧ шижмашыжым, кумылжым сайын почын пуат.
Вашлиймашым шке сылне мурышт дене, мутшо Алевтина Баязитован, Лилия Матвеева ден Раиса Кубатуллина сӧрастареныт. ӱжмӧ поэт-влак Радик Шайнуров, Николай Пряхин да Зинаида Глухова шкеныштын Кугу Сеҥымашлан 75 ий темме лӱмеш у почеламутыштым лудыныт. Тиде вашлиймаш кажнын чоныштыжо кужу жаплан шарнымашеш кодеш манын, ӱшаныме шуэш.
И. Васиева.
1932 - 2020, Общественно- политическая газета Калтасинского района, учреждена Агенством по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан и ГУП РБ Издательский Дом "Республика Башкортостан"
Свидетельство о регистрации ПИ №ТУ02-01404 от 18 августа 2015 года. Главный редактор Акиев Виталий Аксяевич |
Манда ава кидеш кодшо тулык рвезе але ӱдыр илышыште пеш шуко. Тыгай рвезе але ӱдырын трагический пытымыштат шуко, шке йырыштемак ныл-вич тыгай историйым шарнем.
Эше ожнак ик ешыште тыгай тулык ӱдыр илен. Манда ваваже тудым эреак орландарен ашнен: шуко сомылым ыштыктен, шӱкшӧ вургем дене кондыштарен, чарныде шӱрдылын, вурсен, кочкашыжат чаманен. А варарак эре тиде ӱдыр деч утлымо нерген шонкалаш тӱҥалын. «Теле йӱштӧ жапыште, ондален, курык вуйыш намиен кодаш гын, тушан кылмен кола», – тыге манда ава семынже шонкала. Тиде ойым манда ава келшышылан шотла да кузерак тудым шуктымо нерген шонкалаш пижеш. Ик кечын, касвелеш, манда ава имньым кычка, ӱдырым тереш шында да курык велыш кудалыт. «Тый ынде кугем толшо ӱдыр улат, марлан лекташат жап шуын. Тӧвӧ саде курык вуйышто йӱд мучко «Таче курык вуйышто, эрла марий помышто» мутым кычкырен шинчет гын, эрдене тыйым пеш мотор марий налаш толеш», – манын ава ӱдырлан ойла. Манда ава ӱдырым курык вуеш шынден кода.
«Эр марте садиктак кылмен кола да капшым ир янлык-влак кочкын пытарат», – манда ава шонкала. А ӱдыр курык вуйышто шинча да эре «Таче курык вуйышто, эрла марий помышто» мутым кычкыра. Тиде курык йымалсе корем воктене марий ял верланен лийын. Тиде ялыште пеш мотор, пеш тале рвезе илен. Тиде рвезе сонар гыч пӧртылын. Кыдалныже кок ур кеча, ваче гоч мераҥым сакен. Саде курык шӧр дене ошкылшыжла, трук курык вуйышто айдеме йӱкым колеш. «Могай томаша? Кас рӱмбалгат лишемеш, а курык вуйышто айдеме-влак ала-могай сомылым шуктат», – резе ӧреш. Ечым курык вуйышкыла савыра. Курык вуйышко кӱзен шуэшат, эшеат чот ӧреш. Курык вуйышто рвезе гына ӱдыр шинча, чарныде «Таче курык вуйышто, эрла марий помышто» мутым кычкыра. Рвезе ӱдыр деке лишемеш. Ӱдыр, вожылынрак, ӱлкыла ончалеш. Рвезе кужу шем шинчапунжым ужын шукта. Ӱдыр шинчажым туран рвезе ӱмбаке виктара. ӱдырын шоптыр гае шем шинчаже рвезым когартенак шында. Рвезе ӱдыр деч йодеш: «Молан тыште шинчет?» «Манда авам конден кодыш», – ӱдыр мутым лукто. Рвезе ӱдырын оваренрак шогышо ал тӱрвыжым ужын шуктышат, шӱм воктенже шокшын чучо. А торанрак шогышо кок шинчаже ӱдырын шӱргывылышыжым тичмаш тылзылан койыктат. Рвезе йӧршын аҥыргыш. «Айда, корныш лектына. Ял тораштак огыл. Тышан тый кылмен колет», – рвезе ӱдырлан шӱдыш. Тыге рвезе ӱдырым суртышкыжо конден шуктыш. Ӱдыр ӱмбал вургемжым кудаше, капшым ырыктыш, коҥга деке лишеме. Рвезе ӱдырым пешат мотор, пешат спайле кап-кылжым ужын шуктыш. ӱдыр рвезын суртышто илаш тӱҥале. Чыла сомылланат тунем шуктышо ӱдыр сурт сомылкам пеш устан намия. Вӱдым конда гын, ведра гыч ик чӱчалтышат ок вел, эсогыл, огешат ловыкталт. Рвезын аваже ӱдырлан ош шорык межым пуыш: «Чулкиет уке. Шӱдырӧ да пид чулкийым». Ӱдыр шӱртым туге тӧр шӱдырен, кузе моло ӱдыр огешат керт. Кӱжгытшат тӧр, пӱтыралтмыжат лач гына. А пидме чулкийже туге шыма улеш! Рвезын аваже ӱдырым пеш келыштарыш. А рвезе ӱдырлан чапле йыдалым тодын пуыш. Рвезын аваже ӱдырлан шем межым пуртен пуыш. «Шӱдырӧ да йыдалетлан шем меж керемым пуно», – каласыш рвезын аваже.
Ӱдыр чыла тиде сомылым пеш мастарын шуктыш. А рвезе сонарыш коштмо сомылышто погымо коваште-влакым купеч деке наҥгайыш.
Парым оксаже дене пазар гыч ӱдырлан шаль солыкым налын тольо. Рвезын аваже ончылгоч куэн ямдылыме вынер гыч ош ыштырым пӱчкын пуыш. Ик кече рвезын аваже каласыш: «Ачат деке коштын толза». ӱдырлан рвезын аваже шканже иземаш тӱҥалше чапле мыжерым, саҥгаш сакыме да логар йымалан сакыме мотор теҥге аршаш-влакшым пуыш. ӱдыр чыла тидым чиен шогалят, паяр ватыла веле коеш.
Извате окнаш ончалеш да ужеш: нунын деке ала-могай уна пура. «Паяр-влакак огыл гын, – манда ава семынже шоналтыш. – Пеш мотор унас». ӱдыр дене рвезе пӧртышкӧ пурат. «Ачай мый толам. Ӱдырет», – ӱдыр пелешта. Манда ава пеш чот ӧрын. Тудо ӱдырын «чашт» ошо ыштыржымат, чулкижымат, шаль солыкшымат ужын шуктыш. А пӧрт кӧргыштӧ мотор, спайле капан, кӱжгӧ кид-йолан, пӱркыт кайыкын гай шинча ончылтышан рвезе шогылтеш. Тыгай рвезын кидыштыже нур пашат умен толеш, сонар сомылат лектышан лиеш, сурт-пече сомылат вийнен шога. Чот ӧрмӧ дене манда ава чытыраш веле тӱҥалеш: самоварыш вӱдым темыше шукыжым ӧрдышкӧ оптал шында; нӧлталалт шогышо кӱвар оҥаш шӱртнен, пырт шуҥгалт возеш.
Ӱдыр ден рвезе мӧҥгӧ каяш тарванат. Ужаташ лекше манда ава ала-мом пелештынеже ыле, но йылмыжын ӧрдыжшым «норт» пурлын шындыш.
Кидпаша дене чумырген шинчыше кокай-влак тиде историйым чынлан шотлен ойленыт. Мыят тидым колышт шинченам да чын лиймылан шотленам.
А. Окмакин
1932 - 2020, Общественно- политическая газета Калтасинского района, учреждена Агенством по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан и ГУП РБ Издательский Дом "Республика Башкортостан"
Свидетельство о регистрации ПИ №ТУ02-01404 от 18 августа 2015 года. Главный редактор Акиев Виталий Аксяевич |
Марла календарь: 5 кылме (ноябрь) - У тылзе 14 - Кузьма ден Демьян кече. 19 - Тичмаш тылзе. 21 - Шыже пазар Этнотуризм Муро, муро, тый от лий гын... Арслан
этнокультурный журнал
Погода в Йошкар-Оле
Gismeteo
Подробнее
Афише
Кыл
Рекламе
Лӱмгече
Финн-угор калык-влакат Российым вияҥдаш полшат
Вход на сайт
Имя пользователя *
Пароль *
Забыли пароль?
26-28 сентябрьыште Саранскыште (Мордова Республик) Российысе Финн-угор калык-влакын V съездышт лиеш. Тушко Марий Эл гыч 22 еҥан делегаций (14 делегат, 8 эскерыше) кая. Делегат-влакым Йошкар-Олаште РФ-ысе финн-угор калык-влакын ассоциацийыштын (АФУН) марий пӧлкыжын погынымашыштыже сайленыт. Тунамак АФУН-ын верысе пӧлкажым вуйлатыше, Марий Оньыжан алмаштышыже Валерий Мочаев республикыште финн-угор калык-влакын кузе да могай пашам шуктен шогымышт нерген иктешлыше докладым ыштен.
Марий Эл гыч Финн-угор съездыш делегат-влак
Марий Элыште, 2010 ийысе перепись почеш, кум финн-угор калык ила – марий (290 683 еҥ), одо (1 932) да мордва (862). Нунын кокла гыч кокытшо шкенжым чолган куча. «Финн-угор калык-влак кокла гыч Российыште мордва ик эн шуко чотан калыклан шотлалтеш. Туге гынат Марий кундемыште нуным ме огына кол – мер ушемыштат уке. А вет тыштат мордва калык шагал огыл ила. Теве татар, азербайджан республикышкына тыгак толшо улыт гынат, шкеныштым моткоч чолган кучат», - палемдыш меръеҥ В.Мочаев.
Одо-влаклан марий мланде шочмо да лишыл. Нуно тӱҥ шотышто Марий-Турек районышто шукын улыт, шке тӱвыраштым арален кодаш манын, тӱрлӧ семын тыршат, Удмурт Республик денат пеҥгыде кылым кучен илат.
Марий кундемыште таче кечылан чынже денак пашам ыштыше куд марий мер организаций уло. Нуным Валерий Мочаев тыге радамла: Марий национальный конгресс – эн шуко еҥан, «Саскавий» марий ӱдырамаш ушем – эн писе (рушлаже мобильный), «ВийАр» - эн самырык, «Марий туныктышо» - эн йоча кумылан (вес семынже, йоча дене кылдалтше йодыш-влаклан кугу тӱткышым ойыра), «Марий ушем» - эн кугу ийготан. Чаманаш логалеш, «У вий» организацийым йомдарыме, а вет тудо жапше годым ятыр сай пашалан тӱҥалтышым ыштен.
Чыла организаций-влакым Мер Каҥаш иктыш ушаш тырша, ныл ийлан ик гана марий калыкым пырля чумырышо погынымашым эртара.
АФУН Марий кундемыште мер организаций радамыш огеш пуро. Тудо, тӱҥ шотышто, верысе финн-угор калык-влакым тӱрлӧ финн-угор мероприятийлашке чумыра. А мер пашам куд марий организаций да Одо калык рӱдер шуктен шогат.
Таче АФУН 20 финн-угор да самодий калык-влакым уша. Нине калык кокла гыч 2009 ийыште Российысе финн-угор калык-влакын 4-ше съездыштышт АФУН-ын советышкыже 45 еҥым ойыреныт. Тушеч шым вер марий-влаклан пуалтын: Киров марий-шамыч деч - Владимир Унженин, Пошкырт деч – Павел Бикмурзин, Урал деч – Раиса Попова, Марий Эл деч – Михаил Васютин, Лариса Яковлева, Валерий Мочаев да Наталия Пушкина. Кум марий еҥ – Васютин, Яковлева, Мочаев АФУН Советын презридиумыштыжо шогат. Президиумыште чылажге – 15 еҥ. Тыгак Михаил Васютин – АФУН Совет вуйлатышын алмаштышыже.
АФУН 1992 ийыште шочын, тунам Российысе финн-угор калык-валакын икымше съездышт эртен. Кызыт Ассоциацицийын пӧлкаже 38 регионышто уло, АФУН-ым Мордовий гыч Пётр Тултаев вуйлата. 2009 ий гыч финн-угор-влак утларак чӱчкыдын да кугу мероприятийлаште гына огыл, а посна кундемлаште вашлияш тӱҥалыныт. Мутлан, АФУН Советын погынымашыже Йошкар-Олаштат эртен. Тыгодым ятыр кӱлешан да тургыжланыше йодышым каҥашеныт. Теве 2011 ийыште Нарьян-Марыште вашлиймаш деч вара ты кундемысе школлаште ненец йылмым тунемаш тӱҥалыныт. Тыгак ныл ий жапыште моло йодышымат каҥашеныт: перепись, йылмым да тӱвырам аралымаште СМИ-н верже, Йӱдвел калык-влакым аралыме шотышто инноваций йӧн-влак, Омск кундемысе финн-угор тӱвыра рӱдерым АФУН-ыш пуртымо, Пермь крайыште финн-угор калык-влак шотышто национальный политикым виктарыме да тусо финн-угор йӱла дене кылдалтше тӱвырам вияҥдыме нерген да шуко молымат.
Таче АФУН дене кылдалтше ятыр темлымаш да тӱҥалтыш Мордовий гыч лектын шога. Тиде республик, ятыр ий Николай Меркушкинын вуйлатымыж почеш, Российыште финн-угор столицыш савырнен манын кертына. Теве шарналташ Мордовийын Российыш ушнымыжлан 1000 ий теме кугу пайремым! Тидын дене нуно ончыктеныт: Мордовий – Россий кугыжанышым чоҥышо гыч иктыже. Родо-тукым калыкланна куаныман да нунын дене кугешныман.
Ме, марий-влакат, ятыр у шонымаш шотышто ончылно улына. Мутлан, этнодискотекым кузе эратараш ончыктенна; марий театрна-влак чот кӱшнӧ да молылан пример улыт, «Майатул» театр фестивальымат эртарымаш тӱҥ шотышто марий калык ӱмбалнак.
АФУН-ын ик эн тӱҥ сеҥымашыже – финн-угор калык-влакын Россий кӱкшытысӧ кучемыште ӱшаным сулымышт. Таче ятыр финн-угор проект-влакым Россий кугыжаныш илышыш шыҥдараш полша. Туге гынат мемнан олмеш нигӧат толын нимом ок ыште. Татар ӱдырамаш марий еҥым ок шочыкто, руш еҥ марийым ончен ок кушто. Марий лияш окса ок кӱл, тидын верч уш да шӱм дене шуко пашам шуктыман. Тек умбакыжат финн-угор калык-влак илат да вияҥ толыт! |
«Йоллупуккиян Оитарумпу» финн мультфильмым марий икшыве-влакат ончен кертыт. Лӱмжым марлаҥдаш гын, «Йӱштӧ Кугыза да юзо тӱмыр» лиеш. Тыште поро кочайын неле пагытыш логалмыже да изи ялыште илыше-влакын тудлан полшымышт нерген ойлалтеш. Тиде проектым «Марий Эл Радион» пашаеҥже-влак шуктеныт. Мультфильмым марий шӱлышаным ышташлан марий мурым пуртеныт, икмыняр геройлан марий лӱмым пуэныт. Йукым пыштыме годым у орфографий мутерлан эҥертеныт. Тиде мультфильм – радиошто тыршыше-влакын кокымшо пашашт. Икмыняр ий ончыч «Смешарики» мультфильмын ик серийжым марлаҥденыт ыле. «Йӱштӧ Кугыза да юзо тӱмыр» мультфильмым марлаҥдаш Озаҥ олаште илыше да марий тӱвырам шымлыше Ольга Федорович темлен. А Финляндийысе телекомпаний «Марий Эл Радиолан» мультфильмым кусараш да 10 ий жапыште телевиденийыште ончыкташ правам пуэн. Мультфильм 51 минут шуйна. Тудым уло еш дене ончаш келшен толеш. Садланак проектын авторжо-влак ончыкыжым тудым DVD-дискыште лукташ шонат.
http://mari-el-radio.ru/novosti/mari-multfilm.html
Ответить
MariUver
18.01.2014 в 22:57
Такшым лӱмжӧ «Joulupukki ja noitarumpu», тунарак кириллице дене возынеда гын «Йоулупукки я нойтарумпу»
Ответить
muori
20.01.2014 в 21:25
Йӱштӧ кугызан ватыжым молан Муори ман коденда? Муори — тиде лӱм огыл, а кува манмым ончыкта. Кувай але кува манаш лиеш ыле, але аваже. |
Поэтессе, Россий писатель ушемын еҥже, Марий Эл Республикын сулло туныктышыжо, Шернур район Кожласола ялын ӱдыржӧ З.В.ЕРМАКОВА (снимкыште) 28 сентябрьыште 75 ийым тема. Лӱмгечыже вашеш тудын дене мутланышна.
– Зинаида Васильевна, сылнымутлан кунам шӱмаҥында?
– 8-ше классыште тунеммем годым Шернур район Марисола школышко серызе-влак кугу делегаций дене толыныт ыле. Нунын коклаште Миклай Казаков лийын. Мый поэтын сцене гыч почеламутшым лудмыжым тӱткын колыштынам, мотор костюмжым, марий тувыржым куанен онченам. Мӧҥгӧ толмеке, пӧртна воктене шогышо писте, кок куэ нерген йӱдвошт возенам. 9-10-шо класслаште марий йылмым да литературым писатель Анатолий Павлович Березин туныктен. Тудо сылнымут кружокым почын. Мый тушко коштынам.
– Умбакыже мастарлыкдам кушто таптенда?
– Надежда Константиновна Крупская лӱмеш Марий пединститутыш тунемаш пурымеке, литератур кружокыш ушненам. Тудым Тамара Гавриловна Апатеева вуйлатен. «Сылнымут шыже» семинарышке коштынна. Мыланем Семён Вишневскийын, Миклай Казаковын почеламутнам лончылымышт моткоч келшен. Тыгак Пермь олаште эртаралтше семинарышке миен коштынам.
– Те йоча-влаклан ятыр почеламутым возенда. «Чоя Марусь» книгада савыкталтын. Тушко пурышо почеламут-шамыч шке пырысланда пӧлеклалтыныт?
– Пӱтынек шке пырысем-влак нерген возенам. Кызыт кум пырысым ашнем: Мусям, Моисейым, Васёкым. Нуно чыланат утарен пуртымо улыт. Васёк балкон йымалысе бетон плиташ ончыл йолжо дене кылмен пижын ыле. Копа наре кугытан Моисейым уремыште ужынам: ошкылын да йӧралт каен, тарванен да йӧралт каен. Ӱмаште Мусям пуртенам. Тудын капешыже коршаҥге пижын пытен ыле. Почеламутем-влак ончычсо пырысем-шамычлан пӧлеклалтыныт. Нуно чын лийше сӱрет негызеш возалтыныт.
– Те Марисола школышто марий йылмым да литературым ятыр ий туныктенда. Тунемшыда-влак кызыт сылнымут тӱняште кумдан палыме улыт. Йоча-шамычым сылнымутлан кумылаҥдаш могай йӧн-влакым кучылтында?
– Марисола школышко туныкташ толмекем, «Ший оҥгыр» сылнымут кружокым почынам. Тыгаяк лӱман газетым лукташ тӱҥалынна. Йоча-влакын возымо пашаштым тушко пуртенна. Школышто тиде йӱлам кызытат шуят. 1989 ий гыч кажне арнян «Факел» газетым рушла-марла луктынна. Марий йылме да литератур уроклаште сочиненийым возыктенам да газетлашке колтенам.
– Марий юнкор ден марий йылмым туныктышо-влаклан мом тыланеда?
– Йоча-влакын возаш кумылышт ынже воло. Туныктышо-шамыч сылнымут кружокым вӱдышт, ӱдыр-рвезе-влакым сылнымутышко «шупшышт» да сераш кумылаҥдышт.
– Зинаида Васильевна, шушаш лӱмгечыда дене шокшын саламлена. Пеҥгыде тазалыкым, кужу ӱмырым, усталык пашаштыда лектышым да сеҥымашым тыланена. |
Вӱдшинчаял (курыкмарла Вӹдсӹнзäйӓл, рушла Ключево) — Российыште Марий Элын Курыкмарий кундемыштыже верланыше Усола ял шотан илемыш пурышо ял. Калыкчот: 193 еҥ (2001 ий)[4], 175 еҥ (2015 ий)[5]. |
Руш Посенур (рушла Русский Посенур) — Российыште Марий Элын Марий Тӱрек кундемыштыже лийын шогышо пытыше ял.
[3] Чапайкин Иван Дмитриевич — Йошкар Шӱдыр орден-влакын кавалерже, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. |
Тиде арнян парышым шотлаш, иктешлымашым ышташ келшыше жап. Пашаште вуйлатышыда тыршымыдам кӱлеш семын акла. Лӱмнерда утыр кушкеш. Личный илышдам шотыш кондаш йӧн лиеш. Южо паша кыл романтике сынаныш куснен кертеш.
Презе
Теат лач тиде жапыште чондам куандарыше да ончыкыжым кужун шуйнышо кылым ыштен кертыда. Ӱдыр, ӱдырамаш-влак рвезе, пӧръеҥ-шамычлан кызыт поснак чот келшаш тӱҥалыт. Нуныжо шкеныштым чын пӧръеҥ семынак ончыкташ тыршат.
Йыгыр
Ты арнян чонда пуйто «почылтеш»: кумылда нӧлталтше лиеш, вий-куатдат ташла. Тидым весе-влак шекланыде огыт код. Пашалан утларак жапым ойыреда гын, оксада ешаралтеш. Тендан деке уна-влак толыт але шке унала каеда. Чонланда келшыше еҥлан кугурак тӱткышым ойырыман.
Рак
Тыланда ача-авада але кугурак ийготан еҥ-влак полшат. Нунын ой-каҥашышт поснак кӱлешан лиеш. Пашалан тӱткышым утларак ойырыман. Ондак тӱҥалме ала-могай сомылым мучашлаш темлалтеш. Документ-влакым шотыш кондыман.
Лев
Те личный илышыштат, пашаштат кугу кӱкшытыш шуыда. Тӱҥ вийда – мут, сандене тудым шонен да пайдалын кучылташ тыршыза. Тидыже поснак переговорым эртарыме годым палдырна. Тунам кеч-могай йодышым рашемдаш куштылгырак лиеш.
Ӱдыр
Тиде арнян ала-мом тугайым ышташ перна, мо ончыкылыкдам рашемдаш полша. Кеч-куштат тыматле койыш-шоктышан лияш, шкем шот дене кучаш тыршыза. Чыташ тунемза. Утларак поро чонан лияш темлалтеш. Шкендам кушташ кӱлеш.
Виса
Пашаштат, личный илышыштат сай велыш вашталтыш лийын кертеш. Оҥай вашлиймаш вуча да ойыртемалтше еҥ дене палыме лийыда. Тудо илышышкыда ятыр уым пурта, у шижмашым пӧлекла. Ончыкыжым тиде еҥ ик эн сай йолташышкыда савырна.
Скорпион
Тиде арнян парышда кушкеш. Ты амаллан кӧра кумылда чотак нӧлталтше лиеш. Тыгак вучыдымын ешартыш оксам ыштен налаш йӧн лектын кертеш.
Мом палемденда – чыла шуктеда, шукертсек шонымыдам налыда. Тыге шкан ӱшанда эшеат ешаралтеш.
Пикшызе
Тыланда тиде жапыште чолгалыкым ончыкташ да чулымын пашам ышташ темлалтеш. Шонен пыштымашкыда изин-кугун шуаш тыршаш тӱҥалыда. Тидын годымак мӧҥгыда, ешда нергенат ида мондо. Тушто шуктышаш сомыллан жапым муашда кӱлеш лиеш.
Ирказа
Иктаж-кушко кӱчык командировкыш миен толын кертыда. Шӱдыр-влак ӱшандарат: тудо сайын эрта. Коллективдан темлымашыжым шотыш налза. Но пашалан веле огыл жапым ойырыман, личный илышланат тудым ситараш тыршыман. Йолташда-влак дене вашлийын кертыда.
Вӱд йоктарыше
Тиде арнян мӧҥгылан утыжым шерге огыл иктаж арверым але ӱзгарым налын кертыда. Пашам чот ышташ ида тырше. Утларак жап канаш темлалтеш. Тазалыклан кугурак тӱткышым ойырыман. Нигушко ида вашке. Чылажымат икшырымын ыштыза.
Кол
Арнян икымше кечылаштыже шке вийлан пешыже ӱшанаш огыда тӱҥал гынат, вараже пашадам кӱлеш семын мучашледа. Тендам илышын чыла шӧрыныштыжат моткочак куанле арня вуча. Оксада ешаралтеш. Тудо вучыдымынат толын кертеш. Личный илышдат кумылдам нӧлташ тӱҥалеш.
Л.КАМАЛЕТДИНОВА
Лудаш темлена:
Гороскоп
21-27 июньлан гороскоп
Шорык Тиде арня ешан-влаклан поснак сай лиеш. Лишыл еҥ, родо-тукым дене кылда пеҥгыдемеш. Тендан деке уна-шамыч толыт, очыни. Наследстве лудаш…
Гороскоп
2021 ийлан Василиса Володина деч гороскоп
Шорык 2021 ий тыланда куштылгыжак огеш лий. Шуко событий тургыжланаш тарата. Но тиде – жаплан веле. Шыжым чылажат веран-верышкыже лудаш…
Гороскоп
29 март – 4 апрельлан гороскоп
Шорык Тиде арнян илыме вердам саемдаш темлалтеш. Тышке лишыл еҥда-влакымат ушыза. Тыге сомылда писынрак ворана. Паша верыштыда вуйлатыше вашталт лудаш…
Добавить комментарий Отменить ответ
Для отправки комментария вам необходимо авторизоваться.
КАЛЕНДАРЬ
ЯнварьФевральМартАпрельМайИюньИюльАвгустСентябрьОктябрьНоябрьДекабрь 20162017201820192020202120222023202420252026
Пн
Вт
Ср
Чт
Пт
Сб
Вс
1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
АРХИВ
Декабрь 2021
Ноябрь 2021
Октябрь 2021
Сентябрь 2021
Август 2021
Июль 2021
ГОРОСКОП
Гороскоп
20-26 сентябрьлан гороскоп
15.09.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
Шорык Тыланда тиде арнян ончылык дене кылдалтше ала-могай моткочак кӱлешан решенийым приниматлашда логалеш. Ешан да икшыван-влак пӱрымашлан чыла тиде лудаш…
6-12 сентябрьлан гороскоп
08.09.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
30 август – 5 сентябрьлан гороскоп
25.08.2021 Любовь Камалетдинова Comment(0)
9-15 августлан гороскоп
04.08.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
ТЕАТР УВЕР
Шочмо кече дене!
Конкурсым иктешлыме
Марла йоча спектакль да «йыргешке ӱстел»
Калык артист дене чеверласена
13 ноябрьыште Марий АССР-ын калык артисткыже Римма Руссинан шочмыжлан — 90 ий
ЛИЙ ПЫРЛЯ
© 1915-2018 «Марий Эл» газет. Газетым Роскомнадзорын Марий Элысе управленийыштыже регистрироватлыме. Реситрационный номер - ПИ № ТУ12-0118, 2012 ий 25 июнь. Copyright газетамарийэл.рф | |
«Ший памаш» фонд 2016 ийыште самырык автор-влаклан Марий Элын калык писательже Вячеслав Абукаев-Эмгак лÿмеш сылнымут конкурсым увертара.
— шочмо йылме, сылнымут полшымо дене самырык авторын (кыдалаш да кўшыл школышто тунемшын, тыгак кумда илыш корныш икымше ошкылым ыштышын) чон арулыкшым аралаш; |
Шошымсо кечытӧр 20 Ӱярня але 21 Ӱярняште толеш, кунам Кече Кечывалвел полушарий гыч Йӱдвел полушарийыш кусна, а шыжымсе 22 Идым але 23 Идымыште толеш, кунам тудо Йӱдвел полушарий гыч Кечывалвел полушарийыш кусна. Тиде кечылаште уло Мландыште (полюс-влакым шотлыде) кечын кужытшо йӱд кужыт дене иктак. Шошымсо да шыжымсе кечытӧр годым Кече лач эрвелне лектеш да касвелне шинчеш. Шошымсо кечышогымаш деч вара (Йӱдвел полушарийыште) эрвел деч йӱдвелнырак лектеш, а шыжымсе деч вара — эрвел деч кечывалвелнырак.
Шошымсо да шыжымсе кечытӧр астрономийысе жапым шотлаш полша. Мутлан, кок шошымсо кечытӧр кокласе жап "тропик идалык" семын лӱмдалтеш, астрономийыште тудым жапым шотлымашыште кучылтыт. Тропик идалык 365, 2422 сутка шуйна. Юлиан кечышот 365¼ сутка шуйна. Кужемдыме ий кечышотым шке верышкыже шында ыле, а григориан кечышотышто 400 ий жапыште 3 кечылан гына йоҥылыш лиеш. |
Балтик теҥыз воктен илыше родына-влакын кеҥежымсе ик эн кугу пайремлан Йыван кече шотлалтеш. Эстонийыште тудым jaanipäev маныт, Финляндийыште — juhannus. Читать далее → |
Илыш ончыко кая. Чыла вашталтеш. Журналистынат пашаже вашталтын толеш, тудо оҥайрак да нелырак лиеш. Чыла вере шуктыман, кызытсе техник, формат дене пашам ыштен моштыман.
Журналист, чынжымак, могай? Тудын койышыжо могайрак лийшаш? Журналистикыште таче кок шӧрыным ончыкташ лиеш: яндар, чыным почшо, шке пашажым аклыше, тудым йӧратыше специалист да уда, утыжден «сӧрастарен», шемемден сӱретлыше корныш шогалше шоя журналист. Уда журналистике айдемым профессионал журналистым огеш ыште, а тыглай айдемымак веле кода, адакшым шем тамганым. Журналист ваш тумасымашым, шоякым возышаш огыл. Лудшо, ончышо, колыштшо чыным палышаш, но чаманен каласаш логалеш, марий журналист-влакат тыгай койышан улыт. Сай профессионал журналист эре чын уверым намийышаш. Тудлан ойыртем уке: мом, кушеч ончыкташ, кеч конференций, кеч «шокшо точко», кеч спорт ӱчашымаш. Лийже тиде интервью, очерк, увер але вес жанр – тиде чын факт, оҥай формо. Журналист пален шогышаш иктым: тиде тудын йӧратыме пашаже, тудым кӱлеш семын ыштыман. Тудо тиде пашалан кӧнен, сандене тудым шӱм-чон йодмо почеш шуктышаш.
Марий журналист марий йӱлам, марий тӱвырам, марий историйым, марий тӱня ончалтышым, вес семынже философийым, палышаш. Вет кажне калыкын шке ойыртемже уло, тыгак койыш-шоктышыжат. Шочмо калыкын йӱлажым палыде, пашам ыштен шукташ йӧсӧ, йӱла гоч илыш тӱҥым калыклан намиен шукташ лиеш. Эше тиде вес калыкланат оҥай лийын кертеш. Калык дек эре лишыл лияш кӱлеш, айдемын койышыжымат шижын моштыман – психолог лийман. Кызыт этножурналистика термин кумдан шарлен. Тиде посна калыкын илыш ойыртемже дене кылдалтше шомак. Чынак, марий еҥ огыл мо шке шочмо калыкше нерген шукырак пала. Вет тудо вӱржӧ денак марий, марий чонан, кумылан. А могайрак вара шочмо калыкнаже? Тудо ожнысек тале улмыж дене чапланен. Тачат ме порын шарнена патыр кугезе тукымнан тале еҥже-влакым, нунын дене кугешнена, пример семын ончена. А тыгайже ятырын улыт. Эшежым калыкна кугу талантан. Муро поянлыкшымак налаш. Могай тудо сылне, келге шонымашан, оян. Сем тӱняжат сымыстарыше. Фольклоржат тӱрлӧ жанр дене ойыртемалтеш. Сылнымутнат поян. Кӱчык шӱдӧ ий утларак жапыште тудо тынар кушкын, мутмастар-влак поэзийыштат, прозыштат, драматургийыштат шке шонымашыштым каласат, оҥай образ-влакым сӱретлат, калык илыш нерген каласкалат. Тидланже тӱрлӧ жанр формым кучылтыт. Писатель-влак нерген шымлымаш-влакым возат, передаче гоч палдарат. Тыге нунын нерген шомак калык коклаш писынрак шарлен кертеш.
Калыкна моткоч пашаче. Сомыл деч тудо лӱдын огыл нигунам. Ыштен моштыдымо пашаже уке, очыни. Паша дене гына тудо илен огыл. Пайрем годым поген поян ӱстелтӧрым, ӱжын родо-тукымым, пошкудым. Сийлен кочкыш-йӱыш дене гына огыл, поро шомакше денат. Айдемылан тудыжо чон эм гаяк лийын. Тидын нергенат шомак лийшаш. Тачысе тале марий пашаеҥ нерген очерк сынан возымо шуко манаш йылме ок савырне. Тале мастар-влак нергенат палдарен шогаш уто ок лий. Тыгай еҥ-влак шкештат оҥай улыт, мастарлык корныш кузе шогалмышт нерген ой моло-влакымат тыгай корныш шогалаш таратен кертеш. Тыгай сынан материал моткоч шергын аклалтеш.
Эшежым марий еҥ пӱртӱсым йӧратен, туддене моштен пайдаланен. Шукыжым налын огыл, илаш ситышыжым гына. Пӱртӱс тӱня марийлан шочмо шепка дене тӧр шоген. Садланак таче мемнан ӱмбак ӧрын ончат, чимарий верам арален кодымыжак шукыштым ӧрыктара. Тидым пален шогаш манын, толыт Марий Элыш тӱрлӧ кундемла гыч, мемнам ончат, йӱланам тунемыт, эскерат. Тидын нерген тӱрлӧ шымлымаш пашам возат, кино, документальный фильмлам ыштат, садланак марий йылмым тунемыт.
Мо ӧрыктара мыйым? Ӧрдыжеҥлан чыла тиде оҥай, а шуко марийжылан – кӱлдымаш паша. Налаш йылмымак. Шукын шочмо йылме дене мутланат мо? Уке шол. Рушла кутыраш тӧчена, пуйто шочмо йылме марийлан умбакыже вияҥаш йӧным ок ыште. Мый гын тыге ом шоно. Мӧҥгешла, кунар сайын шочмо йылметым палет, тунар куштылгын вес йылмымат тунемаш лиеш. Мый марий улам, марла ойлем, тидымак моло дечат вучем. Йылме ила гын, калыкнат илаш тӱҥалеш. Ужыда, мо нерген эше возыман, умылтарыман, кажне марий деке миен шуаш кӱлеш. Ышташ лиеш тидым тӱрлӧ йӧн дене, тӱрлӧ формышто. Лийже тиде телевидений, радио, прессе, интернет йӧн.
Марий еҥ тӱняште шкет огыл. Тудын родо-тукым калыкше уло. Нуно тӱрлӧ вере илат гынат, чонышт дене мемнан деке лишыл улыт. Марий журналист тидымат мондышаш огыл. Нунын историйышт, тӱвырашт, ойыртемышт нерген мыланнат палыман. Тиде пашамат тӱҥ шотышто журналист-влак шуктен шогат. Нуно тӱшка калык деке шке шомакышт дене лектыт. Маныт вет: шкет шогышо пеледыш тунарак оҥай огыл, алан тӱрлӧ пеледыш дене сӧрал. Тыгак келшымаш шотыштат тыге каласаш лиеш. Ме икте-весынам пойдарена, келшымаш калыкнам пеҥгыдемда.
Мыланем тиде профессий моткочак келша. Тунем пытарымеке, ончыкыжым журналист лияш шонымаш уло. Интервьюм налын шогышо журналистым ужатат, шонет, журналистын сомылжо йӧсӧ мо, мутланен моштет да йӧра веле. Чынжым гын, журналистын сомылжо йӧсӧ, очыни, йӱдшӧ – кечыже калык коклаште лияш перна, тӱрлӧ событийым шымлен шогыман, эскерыман. Журналист – шымлен моштышо айдеме, тудо политикым, экономикым, правым пален шогышо пашаеҥ. Законымат палаш кӱлеш, журналист шке мутшылан оза лийшаш.
Журналист илышын тӱрлӧ шӧрынжым, йыжыҥжым шижын да умылен моштышаш, ушан-шотан лийшаш. Тудо шуко пален шогышаш, эре тунемшаш, тӱрлӧ источник дене пашам ыштен кертшаш. Журналист – новатор, тудо шке уш-акылжым эре пойдарен шогымо дене пырля эше уым кычал шогышаш, ойырен налме корныжын тӱрлӧ йыжыҥжым шымлен, шке направленийжым почшаш, шке йӱкан лийшаш.
Журналист – информатор, тудо калыклан чын уверым конда, а осал шонымаш дене иктаж пашам ыштыше шолып агент огыл.
Журналист – мер илышын шонымашыжым организоватлен моштышаш. Вет калык тудлан ӱшана, тудын мутшо виктарыше вийыш савырнен кертеш, садлан шонымашым раш, умылаш лийшын намияш тыршыман, эшежым – шӱмыш логалшын.
Журналист – колыштын моштышо пашаеҥ, тӱрлӧ шӧрыныштӧ пашам ыштыше-влак дене мутланен моштышо айдеме. Тудо мутланымашым вӱден кертшаш, йылмыжат поян, яндар лийшаш. Тыгайым йӧратат, туддеч тунемыт, ӱшанат. Ӱшан деч посна йӧсӧ кеч-кӧланат, а журналистлан – эшеат. Аудиторийлан келшаш манын, чот тыршыман, оҥай айдеме лийман, шуко палыман. Тидланже кругозорым пойдарыман.
Журналист – критикым умылен, пагален моштышо еҥ. Еҥ-влак тӱрлӧ улыт, шонымашыштат икгай огыл. Иктылан икте келша, весылан – весе. Иктыже тыйым мокта гын, весыже пӱшкылынат кертеш. Тидымат шотыш налман. Чын лийын отыл гын – йоҥылышетым пале, вес гана тыгайым ит ыште. Чынлан шкендым шотлет гын, тидым пеҥгыдемдаш ит мондо, тыгодым эмоцийлан огыл, а фактлан эҥертыман.
Но эн ондак журналист тиде айдеме, кудыжо ушышкыжо сай, кӱлешан уверым пышта, а вес журналистын пашажлан кӧранен огеш иле. Кызыт ятыр журналист шке блогым, сайтым вӱда. Нуно шке илышышт, усталык сеҥымашыштым калык ончыко луктыт. Марий йылме да марий журналистике илаш тӱҥалеш манын ӱшанена.
Шукерте огыл «Кидшер» интернет-журнал марий калык дене эртыше идалыкыште шке пашаже нерген лудаш темлен ыле. |
Пургыж тылзын 28-ше кечынже родо-тукым Суомиште элын калыкле пайремже — Калевалан, финн да карел тӱвыран кечыже. Ты кече «Калевала» эпосым жаплен эртаралтеш. Эл мучко кугыжаныш тистым сакалат. |
Этногра́фий (акрет грекла ἔθνος — калык да γράφω — возем) — калык-(этнос)-влакым, этнический образований-влакым, нунын шочымыштым, илышыштым, культурыштым шымлыше шанче[1].
Мом шымлаПравить
Чукча-влакын ешышт.
Тӱҥ шотышто этнографийын шымлыме предметше — тӱнясе калык-влакым, нунын духовный да материальный культурыштым, шочмыштым да шыҥдаралтмыштым шымлымаш.
Марий этнографийПравить
Икымше марий этнограф-влак радам гыч Павел Глезденёвым палемдаш лиеш.
Палемдымаш-влакПравить
↑ Большой энциклопедический словарь / Гл. ред. А. М. Прохоров. Изд. 2-е, перераб. и доп. М.; СПб., 2000. |
У Торъял посёлкысо рӱдӧ книгагудышто Марий талешке кечылан пӧлеклалтше «Онарын мландыже» мероприятий 2-3-шо класслаште тунемше ӱдыр-рвезе-влаклан эртаралтын. Йоча-шамыч кугезе коча-коваштын ожнысо илышышт, марий патыр-влак нерген шуко оҥайым пален налыныт. Маршан патыр нерген мультфильмым онченыт. «Мемнам молан Онар тукым маныт?» тӱҥ йодышлан вашмутым муыныт. Книгагудо пашаеҥ Т.Е.Леухиналан кугу таум ойлена. |
7 ноябрьыште Таллинысе Туныктышо пӧртыштӧ марий-влакын пайрем вашлиймашышт эртен. Тудым кум амал дене ямдыленыт. Икымше – Марий Эллан 100 ий темме, кокымшо – Эстон-Марий ушемлан 30 ий амал дене да Марий Талешке-влак лӱмеш.
Икымше пайремже нерген шагал огыл палена гын, кокымшо да кумшо пайремже нерген мыняр гынат умылтараш кӱлешлан шотлена.
Эстон-Марий ушем 1990 ий 1 июньышто Таллиныште шочын. Тудым ышташ туштак илыше марий рвезе Валерий Аликов темлымашым луктын. Эстон йолташыже-влак сайлан шотленыт. Тыгеракын родо-тукым кок калык келшымаш кылым кумдаҥдаш эше ик пеҥгыде ошкылым ыштеныт. Эстон-влак могырым Яак Прозес чолган ушнен да варажым ятыр жап ты сомылым виктарен шоген.
А Марий Талешке кече пайрем нерген ойлаш гын, тудат родо-тукым мландыште кумло ий наре эртаралтеш. Эртаралтеш кумдан, волгыдо кумылын. Тиде йодыш дене утларакше Фенно-Угриа ушем пашам ышта.
Интернет гочын ме Таллиныште эртыше пайрем кас нерген кумдан пален нална. Тиде амал дене «Марий газет» «Marieht»-ым лукмо фактат моткоч куандара. Тушечынат шукерте огыл эртыше историй нерген шуко пален налына.
1992-2000 ийлаште марий ӱдыр-рвезе-влаклан Эстонийыш тунемаш каяш меат изирак йӧным ыштенна. Вузыш пураш «У вий» але «Марий ушемын» темлымашыже кӱлын. Ме тыгай темлымашым шагал огыл еҥлан возенна. Тушто тыгайрак шонымашым кажне тунемаш кайыше возен: «…тунем пытарымеке, мый шке шочмо марий калыкемлан пайдале лияш шонем, санденак мӧҥгӧ пӧртылам».
Нунын кокла гыч мынярын Марий Элыш пӧртылыныт да мынярын тушанак кодыныт, тидым шотлымо огыл. Марий Элыш пӧртылын, пашам ыштыше-влак кокла гыч врачымат, юристымат, художникымат, тӱвыра пашаеҥ-влакым да молымат ме таче ятырыштым палена. Нуно кугу шинчымашан улыт да сай пашаеҥлан шотлалтыт.
А Эстониеш кодшо, Европын тӱрлӧ элышкыже илаш логалше тунамсе марий студент-йолташна-влаклан, нунын ешыштлан, шочшыштлан «Марий ушемын» еҥже-влак лӱм дене видео-саламлымашым ямдыленна да пайрем дене саламлен колтенна.
Тиде саламлымаш дене «Марий ушемын» сайтшым эскерен шогышо-влакымат палдараш уто ок лий манын шонена. |
Кылым ыштыше тиде инфраструктур рӱдола деч 100 да утларак километр тораште верланыше амбулаторий ден участковый эмлымвер-влаклан Интернетыш «окнам почын». Оптический сеть компьютеризироватлыме медицине техникым ушаш, тыгак онлайн режимыште медучреждений-влак коклаште врач консультацийым эртараш келшыше. А яллаште да селалаште илыше калык районысо поликлиникын аҥысыр специалистше-шамыч деке, райрӱдыш толде, электрон йӧн дене возалтын кертыт.
Кугече арням православный-влак ярминга дене мучашленыт. Чарла кремльыште латкок шагат кечывалым тудым Йошкар-Оласе да Марий архиепископ Иоанн почын. Пайрем кумыл кремльын чыла лукыштыжо шижалтын. Ик вере школышто тунемше-влак шке кид дене ыштыме тыгыде сатуштым ужаленыт. Вес вере апшат, шун дене атышӧрым ыштыше, мозаикым оптышо-влак шке мастарлыкышытым ончыктеныт… Шке ыштыш-кучышым ужалышыжат ятырын лийыныт. Чаным кырен ончаш […] |
Дмитрий Ибашевым Бирск кундемыште илыше-влак коклаште палыдыме еҥ укеат дыр. Моло районышто илыше марий-влакат тудын нерген колыныт, шонем - поро шомак тӱня мучко мардежла писын шарла. Адакше «Чолман» газетыштат тудын нерген ик гана веле огыл возенна. А таче эше ик гана илыш-корныжым кӱчыкын шергалаш сай амал уло - тиде кечылаште Дмитрий Ишмаевич йыргешке лӱмгечыжым палемден.
Д.И. Ибашев - пеш сай доктор, кугу опытан хирург. 1983 ийыште Башкир кугыжаныш мединститутым тунем лекме да интернатурым эртыме деч вара Бирск больницыш хирургий пӧлкаш пашаш толын да кызытат туштак тырша. 2004-ше ий гыч хирургий пӧлкам вуйлата. Россий Федерацийысе да Башкортостан Республикысе здравоохраненийын отличникше, Башкортостан Республикын заслуженный врачше улеш.
Мишкан районысо Тӧргымдӱр ялеш шочын-кушшо Д. Ибашевын молан илышыштыже тыгай профессийым ойырен налмыж нерген йодшашат уке докан. Ешыште кушшо ныл эрге изинек фельдшерлан тыршыше ачаштын, Ишмай Ибашевич Ибашевын, пашажым ужын кушкыныт. Авашт, Ольга Дмитриевна Киселева, Удмуртийысе Ныргынде ялын шочшыже, тӱҥалтыш класслам туныктен. Кугем шогалмек, эрге-влак чылан ачан корныжым тошкеныт. Нижнекамск олаште илыше Александр акушер-гинекологлан, Салаватыште илыше Юрий стоматологлан тыршат, Евгений - ветеринар. Дмитрий Ишмаевичын пелашыжат, Лидия Александровна, илышыштыже ты профессийымак ойырен налын, йоча невролог улеш. Александр ден Юрийынат пелашышт врач улмым шотыш налаш гын, Ибашевмытын врач династийышт нерген ойлаш лиеш. Тудыжо лишыл жапыште эше ешаралтшаш - Дмитрий Ишмаевичын да Лидия Александровнан Георгий эргышт Башкир кугыжаныш медуниверситетыште тунемеш, тудат хирург лийнеже. Кугурак икшывышт, Ян, нефтяной институтым тунем лектын, шке специальностьшо дене пашам ышта.
Хирургын пашажым куштылго манаш огеш лий. Дмитрий Ишмаевичлан нине ийлаште иктаж кандаш тӱжем наре операцийым ышташ логалын. План почеш шуктымо операций деч посна экстремал ситуацият чӱчкыдын лиеда. «Тыгодым писын гына чын диагнозым шынден, мо-кузежым аклен шуктыман. Тӱҥжӧ пациент нерген шоныман, тудлан эҥгекым ыштыман огыл», - ойла тудо. А эше наставник семын мыняр самырык хирурглан шинчымашым да моштымашым пойдараш полшен?! Нунышт Бирск больницыште, республикысе моло олала ден районлаште гына огыл, республика деч ӧрдыжтат тыршат.
Д.И. Ибашев - Башкортостан Республикысе хирург-влакын ассоциацийыштын еҥже, кок ий ончыч Хирург-влакын Российысе ушемыштын действительный членже лийын. Шке паша опытшо дене ик гана веле огыл научно-практический конференцийлаште палдарен. Эмлыме пашаш кызытсе жаплан келшыше инновационный технологий-влакым шыҥдарен шога.
Дмитрий Ишмаевич мер пашаланат шагал огыл жапым ойыра. Бирск муниципальный районын депутатше улеш. «Виче марий» национально-культурный автономийым вуйлата. Тудын ӱшанлын вуйлатыме да йырже чумыргышо мер активын чолган тыршымыж дене олаште да районышто ятыр пайдале, оҥай спорт таҥасымашым, каныш касым да калыклан келшыше пайремым эртарат. Д. Ибашевын ойжо дене Сеҥымаш кече годым ий еда Кугу Ачамланде сарын Геройжо-влак лӱмеш куштылго атлетика дене кроссым, паралимпийский чемпион Кирилл Михайловын призшылан ече фестивальым эртарат. Шочмо-кушмо Мишкан районысо Тӧргымдӱрыштыжӧ Ял пайремым тарваташ шонымыжымат ялчыже-влак дене пырля илышыш шыҥдарен кертын.
Паша да мер сомыл коклаште кузе каналта манын шоналташат лиеш. Очыни, ечыгорнышто. Дмитрий Ишмаевич изинек спортлан шӱмаҥын, кызытат телым арнялан вич гана ече дене, кеҥежым лыжероллер дене куржтал толаш жапым муаш тырша. Тӱрлӧ кӱкшытан таҥасымашлаште вийым терга да ончыл верлам наледа. Йӧн улмо годым пелашыж дене курык гыч ече дене мунчалташ йӧратат.
Теве тыгай ура чонан еҥ ила мемнан коклаште. Шке пашаж дене калыкнам чапландара. Йыргешке лӱмгечыже лӱмеш Дмитрий Ишмаевичлан шкаланжат пеҥгыде тазалыкым тыланыме шуэш. Тек тӱҥ пашадат, мер сомылдат сайын воранен толыт!
Читайте нас в
«Чолман». Республиканская общественно-политическая газета на марийском языке. Издается с 24 апреля 1991 г.
Главный редактор - Губаев Игорь Иванович.
При использовании материалов гиперссылка на сайт cholman.info обязательна.
Категория информационной продукции 12+
Связь, информационный технологий да массовый коммуникаций сферым эскерыше Федеральный службын Башкортостан Республикысе Управленийже 2016 ий 11 июльышто ПИ ТУ02-01543 № дене регистрироватлен.
Мы в соцсетях:
ВКонтакте - vk.com/cholman
Telegram - https://t.me/cholmantv
Я.Дзен - zen.yandex.ru
ОК - ok.ru/cholmanrb
TikTok - tiktok.com/@cholman.tv
Телефон
Телефон: 8(34783)7-07-97.
Электрон почто
[email protected]
Адрес
Адрес редакции, типографии: 452688, Республика Башкортостан, г. Нефтекамск, Березовское шоссе, 4А, 1 этаж. Для писем: 452688, Республика Башкортостан, г. Нефтекамск, 8-е почтовое отделение, а/я 116, для редакции газеты «Чолман». |
Куштылго атлетике дене Российын чемпионкыжо (2013, 2015 ийла) Людмила Лебедева 2018 ийыште куштылго атлетике дене (кросс) всероссийский федерацийын иктешлымыж деч вара кеҥеж турышто, эн шуко очком (50) поген, икымше верыш лектын. ВФЛА пресс-службыжын палемдымыж почеш, кокымшо – Анна Белокобыльская (38), кумшо верыште – Светлана Аплачкина (36). Землячкынан зачетышкыжо мартыште Кисловодскышто РФ кубок верч таҥасымыжат, апрельыште […]
Шернур кундемыште вольный кучедалмаш вияҥын, кызытат вияҥеш. Ты вид тыште йӱлаш але модыш пурен манашат келшен толеш. Тренер-преподаватель-влакымат сай специалист улыт манын палемдыман. Воспитанникышт тӱрлӧ кӱкшытан турнирлаште вийыштым тергат, ойыртемалтыт. Уста тренер кокла гыч иктыж дене палдарена. Тиде – Шернур районысо Кугу Мушко ялын тале эргыже РФ физический культурын отличникше, Марий Эл физический культурын сулло […]
Йошкар-Олаште Общероссийский калык фронтын региональный конференцийже эртен. Тушто тудын чолга еҥже-влак Россий президентын, Калык фронтын ончылъеҥже Владимир Путинын майыште лукмо указыштыже ончыкталтше илышыш шыҥдарышашлык национальный проект ден программылан келшыше 12 направленийым палемденыт. Пашам ыштыме у йӧн-влакым рашемденыт. – Кеҥеж пагытыште ОНФ-ын экспертше-влак ты шотышто тӱрлӧ шымлымашым, рейдым, совещанийым эртареныт. Чыла тидым иктешлымеке, ыштышаш пашан у […]
Медведево район Куяр посёлкышто верланыше Республикысе наркологий рӱдер пелен часамлам почыныт. Марий митрополит Иоанн тушко юмын шӱлышым пуртымо йӱлам эртарен. Часамла Юмым шочыктышо Аван юмоҥажлан пӧлеклалтеш. «Тек тиде вер ойган ен-влаклан молитва гочат полышым, чон ласкалыкым налме вер лиеш», – каласен тудо проповедь годым. С.Носова.
Башкортостан Республик Нуриман районысо Кугу Шеде ял калык тенийсе 12 октябрьым исторически значениян кечылан шотлаш тӱҥалеш. Тиде кечын ял кӱсотыштӧ икымше гана кугу марий кумалтыш эртаралтын. Пытартыш гана тушто кумалтыш 100 ий ожно лийын. Ӱжмаш почеш, тудым эртараш тӱрлӧ вер гыч лӱмлӧ карт-влак толыныт: Нефтекамск ола гыч Сергей Баевич Гафиятуллин, Янаул район Комбо ял (Ямбаево […]
Тений август ден сентябрьыште республикын Пӱртӱс поянлык, экологий да йырым-йырысе средам аралыме министерствыжын специалистише-влак регионышто мыняр нерге илымым рашемденыт. Чылаже 507 вуйым шотлен луктыныт. 2016, 2017 ийла дене таҥастарымаште, чот ны кушкын, ны шагалемын огыл манаш лиеш. Ончылий 509 вуй лийын гын, кодшо ийын – 501. Специалист-влакын ойлымышт почеш, нергем шотлаш куштылгыжак огыл, молан манаш […]
Тений кеҥежым Марий Эл Кугыжаныш Погын 80 ияш лӱмгечым палемдыш. Тидын кышкарыштак Кугыжаныш Погын Т.Евсеев лӱмеш национальный тоштерлан Марий АССР-ын калык озанлышын, социально-экономический да культурный вияҥмаштыже сеҥымашыжлан палемдалтме орден-влакым курымешлан аралаш пуэн. Нунын коклаште: Ленин орден (1965 ий); Марий АССР-ын 50 ияш лӱмгечыжлан Октябрь Революций орден (1970 ий); СССР-ын 50 ияш лӱмгечыжлан Калык-влакын келшымашышт орден […] |
Российын сулло сӱретчыже, МАССР искусствын сулло деятельже Иван Ямбердовын сӱрет выставкыже Угарман кундемысе Красные Баки оласе историй тоштерыште кок тылзе эртен. Тудо «Иван Ямбердовын сандалыкше» маналтын.
Выставкым петырымаште марий сӱретче шкежат лийын.
— Мыйым налаш Угарман кундем гыч шымлызе, журналист Николай Владимирович Морохин ден тудын йолташыже Дмитрий Геннадьевич Павлов лӱмынак толыныт, — каласкала Иван Михайлович. — Выставкым петырымашке калык шуко погынен. Тиддеч вара тудым Варнавино посёлкыш наҥгайыме. А тушкыжо мый эше кеҥежымат миенам ыле. Кум йӱд лийынам. Йолташ-влак дене тӱрлӧ олашке, марий яллашке миен коштынна. Ятыр сӱретым тушто ямдыленам. Колигрив олаштат лийме. Тушто Ефим Чесняковын персональный выставкым ыштымыжым ужынам. Тусо кундемыште марий лӱман шуко эҥер вашлиялтын.
Варнавино деч вара марий сӱретчын выставкыжым Светлоярыш наҥгаят. Тиде пашам Иван Михайлович Николай Владимировичлан ӱшанен.
— Морохин идалыклан кок-кум гана Марий кундемыш толын коштеш. Икана тыште лиймыж годым тыгерак ойлен: «Иктаж сӱретчын портретым сӱретлымыжым ужшаш ыле». Шонымашкыже шуаш полшышым. Тудын портретшым шке мастерскойыштем пел шагатыште сӱретлышым. Мемнам Антон Белоусов эскерен да видеош войзен коден, — палдара Волжский кундемыште шочын-кушшо марий калыкнан уста шочшыжо. — А ты гана Варнавиныш мийымекем, саде портретым Николай Владимировичлан пӧлеклышым, 23 январьыште тудын шочмо кечыже лийын.
И.Ямбердов Варнавиныште жапым яра эртарен огыл: тудо кундем нерген ятыр материалым поген, иктаж лу сӱретым ямдылен.
— Варнаван образшым чоҥенам, — радамла Иван Михайлович. — Тусо Красная Гора — пеш оҥай вер. Тушто Чумбылат курык семынак чоҥга вер уло. Мый нуным таҥастарен, сӱретым ыштенам. Кеҥежым тушто лиймем годым пеш чот тошто онапу — куэ лийын. Пушеҥге вожыш ший теҥгем пыштенам. Тиде пушеҥгым ӱмаште сӱретленамат ыле. Шке шижмашем сӱретыште ончыктенам. А кызыт тиде куэм йӧрыктеныт, олмыштыжо храмым чоҥаш тӱҥалыныт. Тунамак Красные Баки посёлкышто выставкыште тиде пушеҥган сӱретем унчыли сакымым шарналтышым. Тиде шкешотан пале: куэм йыген йӧрыктеныт. Тусо вуйлатыше Сергей Александрович Смирновлан пӧлек шотеш натюрмортым пӧлекленам да тиде куэн ик пӱчкышыжым мастерскойыш конден пуаш йодынам. Ала-можо шупшеш. «Мыйын кочам марий лийын. Тугеже мыйынат капыштем марий вӱр уло» мане Сергей Александрович да марий калык верч чаркамутым ойлыш. Ончалат да шкешт пуйто руш улыт, а кумылжо дене – марий. Тугеже руш-шамычат шкенышытын вожыштым, капыштышт марий вӱр йогымым шижыт.
Икманаш, И.Ямбердовын пашаже-влак марий шӱлышым почаш полшат.
А.БАЙКОВА
А.Белоусовын фотожо.
Лудаш темлена:
КУЛЬТУР ДА ИСКУССТВО
Кеҥежым модмо шуэш!
Уремыште – кеҥеж, сандене изижынат, кугужынат кызыт пӧртыштӧ шинчымышт огеш шу. Поснак – икшыве-влакын. Нунын модын куржталмышт шуэш. Но лудаш…
КУЛЬТУР ДА ИСКУССТВО
Евгений Волков: усталык пашаже
15 июльышто Оршанке районысо Тошто Крешын ялыште мурышо да семӱзгар коллектив-влакын «Эҥер вӱд ӱмбалне» лӱман фестиваль-конкурсышт лиеш. Тудо иза-шольо лудаш…
КУЛЬТУР ДА ИСКУССТВО ЭСТРАДЕ
Семӱзгарым шоктеныт, муреныт
29 июньышто Медведево районысо тӱвыра да каныме рӱдерыште Самырык-влакын этногруппо, вокал да семӱзгар ансамбль-шамычын II фестивальышт эртен. Тушко Медведево, лудаш…
Добавить комментарий Отменить ответ
Для отправки комментария вам необходимо авторизоваться.
КАЛЕНДАРЬ
ЯнварьФевральМартАпрельМайИюньИюльАвгустСентябрьОктябрьНоябрьДекабрь 20162017201820192020202120222023202420252026
Пн
Вт
Ср
Чт
Пт
Сб
Вс
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30
АРХИВ
Ноябрь 2021
Октябрь 2021
Сентябрь 2021
Август 2021
Июль 2021
Июнь 2021
ГОРОСКОП
Гороскоп
20-26 сентябрьлан гороскоп
15.09.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
Шорык Тыланда тиде арнян ончылык дене кылдалтше ала-могай моткочак кӱлешан решенийым приниматлашда логалеш. Ешан да икшыван-влак пӱрымашлан чыла тиде лудаш…
6-12 сентябрьлан гороскоп
08.09.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
30 август – 5 сентябрьлан гороскоп
25.08.2021 Любовь Камалетдинова Comment(0)
9-15 августлан гороскоп
04.08.2021 Ольга Мошкина Comment(0)
ТЕАТР УВЕР
Конкурсым иктешлыме
Марла йоча спектакль да «йыргешке ӱстел»
Калык артист дене чеверласена
13 ноябрьыште Марий АССР-ын калык артисткыже Римма Руссинан шочмыжлан — 90 ий
«Йыргешке ӱстелыште» – шочмо марий йылме нерген
ЛИЙ ПЫРЛЯ
© 1915-2018 «Марий Эл» газет. Газетым Роскомнадзорын Марий Элысе управленийыштыже регистрироватлыме. Реситрационный номер - ПИ № ТУ12-0118, 2012 ий 25 июнь. Copyright газетамарийэл.рф | |
Марий Эл гыч «Олык сем» ансамбль 26-27 вӱдшорын Финн-угор культур рӱдолаште, Обиницыште (Эстоний), лийын. Тушто нуно тӱрлӧ вере шке мастарлыкыштым ончыктеныт |
Тудым РФ УК-ын 228-ше статьяжын икымше ужашыже (наркотикым закондымын налме да аралыме) почеш титаклен.
Судышто пален налме, кугу партий наркотикым налмылан да аралымылан судитлалтше самырык еҥым 2019 ий сентябрьыште кум ийлан эрык деч посна кодымо, тудо 2020 ий февральыште Татар Мераҥ ял деч мӱндырнӧ огыл верланыште пасушто шкаланже пайдаланаш кукшо кыне вургым (стебли) налын улмаш. Тудым мӧҥгышкыжӧ конден да морозильникыште арален.
Февраль покшелне самырык еҥ пачерыштыже родо-шочшыжо-влак дене аракам йӱын, тыгодым йӱшӧ компаний моткоч чот йӱкланен да лӱшкен, калыклан канаш мешаен.
Пошкудо-влак полицийыш йыҥгыртеныт, полиций пашаеҥ-влак «йӱкланыше» пачерыш толыныт да тушто йӱшӧ компанийым ужыныт, а ванне пӧлемыште, раковиныште – наркотикым – кынем муныт да тудым поген налыныт.
Освидетельствованийым эрташ самырык еҥ кӧнен огыл, ончычат наркотик дене пайдаланем ыле манын каласен.
Освидетельствованийым эртыдымыжлан тудым 12 суткалан административно эрык деч посна коденыт.
Экспертизын результатше ончыктен, рвезе пачерыштыже 71 грамм наркотический средствам – каннабисым – арален улмаш.
Осал пашам ыштыше еҥ шкенжым тичмашнек титаканлан шотлен.
У осал пашам ыштымыжлан суд тудлан условный осужденийжым вашталтен да 3 ият 2 тылзылан эрык деч посна кодаш ыштен. Тудо шке титакшым общий режиман исправительный колонийыште касараш тӱҥалеш.
Приговор вийышке пурен.
И. Ахметов, район прокурор.
1932 - 2020, Общественно- политическая газета Калтасинского района, учреждена Агенством по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан и ГУП РБ Издательский Дом "Республика Башкортостан"
Свидетельство о регистрации ПИ №ТУ02-01404 от 18 августа 2015 года. Главный редактор Акиев Виталий Аксяевич |
Эртыме корнынам эркын-эркын историйын пуракше леведеш. Тидын дене ӱчашаш неле. Жап шкенжыным налеш, манме семынак. Но историй пуракым жапын-жапын от почко гын, тудо чылажымат нелын колтен кертеш.
Мыйын ик палыме йолташтем манме семын, «Кызыт ынде Ленинжымат огыт пале дык, мом нунын дене мутланаш лиеш…» Тудын ойыштыжо чынже моткоч кугу. Шке жапыштыже мемнан тукымнам «Ленин кочан уныкаже улына» манын мокталтен муралтыктат ыле. А таче у тукым вес семын «муралта»: «Мыйын кочам Ленин огыл, а Миклай…» Чын, мыскара йӧре ойлаш гын, вет меат, Ленин кочан уныкаже-влак, йӧршын пален огынал, кӧ тугай улмаш «Миклай кугыжа». Вара гына тудын Николай-II улмыжым пален налынна.
Но мый кызыт Юмо нергенат огыл, кугыжа нергенат огыл, а тыглай марий ялеш шочшо, самырыкнекак историй да сылнымутлан кумылаҥше, Юлсер кундем Корамас велне Чодыраялеш кушшо Михаил Тихонович Сергеев нерген возем. Ты мутым тарваташ кок кугу амал уло. Икымшыже – тиде кугу эрудициян, лым лийде да келгын шымлыше историк, суапле пашам ыштен кодышо айдеме. Вес могырым, Михаил Тихонович – студент годым университетысе мемнан туныктышына. Чын, тудо туныктен «КПСС-ын историйже» предметым. Но вет ала-кӧ ала-кунам «Юмын законымат» туныктен. Кеч-кузе гынат, нуным когыньыштымат туныктышо манына.
Таче нӧлталме темыланна келшен толшо тат-влакым гына тарватена. Вет айдемын илыш корныжым тӱрыс почын пуаш шымлымашнат, палымашнат, жапнат ок сите.
М.Т.Сергеевын шочмо жапше – 1926 ий 15 июль. Ийгот шот дене ончалаш гын, самырыкнек неле корным эртыше тукым гыч. Мутлан, шучко сар тӱҥалтышым налаш гын, нуно улыжат 15-16 ияш гына лийыныт. Туге гынат, лачак нунын ӱмбак тӱрлӧ неле паша возын. Нӧргӧ улмыштым ончыде. (Мыйын авамат тиде ийыштак шочын, сандене мый тудын каласкалымыжым пеш сай шарнем). Мутлан, нунын таҥаш, 1926-1927 ийлаште шочшо-влак, Кугу Ачамланде сарыш наҥгайыме самырык рвезе-влак кокла гыч пытартыш лийыныт. Ятырышт немыч-влак дене кредалын огытыл гынат, япон ваштареш пеҥгыдын шогеныт. Тыгай-влакымат шагал огыл палена.
А Михаил Сергеевын илыш корныжо тунемме велке савырнен да шкешотан пӱрымаш йогыным почын. 1939-1942 ийлаште Кужер да Сотнур кыдалаш школлаште тунемын. И жап Арын школышто туныктен. 16-17 ияш рвезе Сотнур район «Большевик» газетын ответственный секретарьже лийын. 1943 ий ноябрь гыч 1946 ий декабрь марте Мӱндыр Эрвелне служитлен. 1945 ий август-сентябрь гутлаште Японий ваштареш кредалме сарлаште участвоватлен.
Сар пуламыр деч вара тӱрлӧ кундемласе редакций да партийный пашаште лийын. Но шинчымашым нӧлтыде кертын огыл. Сандене 1954-1959 ийлаште Н.К.Крупская лӱмеш пединститутышто шинчымашым налын. 1971 ийыште «Марий АССР-ысе партийно-советский печатьын шочмыжо да вияҥмыже (1918-1925)» темылан историй науко кандидатлык диссертацийым арален. 1973 ий март тылзе гыч тӱҥалын, 1990-ше ийлаште саман кумыкталташ тӱҥалмешке, Марий кугыжаныш университетыште туныктышо да доцент лийын. 1990 ий 14 мартыште М.Т.Сергеевлан «РСФСР культурын сулло пашаеҥже» чап лӱмым пуэныт. Тиддеч вара историк-краеведын суапле сомылжым да шкенжымат пуйто «монденыт». 1999 ий марте ик кугу наградыжат уке.
А кӱлеш лийын мо 1991-1992 ийлаште кумыкталт-вашталтше саманыште «КПСС-ын историйжым» туныктышо науко кандидат? Тиде саман сапналтышыште ончычсо ушан еҥ-влак ӧрдыжкӧ шӱкалалтыныт. Шӱкалалтыныт нунын суапле пашаштым шотыш налдеак. Сандене М.Т.Сергеев студент-влакым туныктымо сомыл деч торла. 1993-1996 ийлаште «Шарнымаш книгам» («Книга памяти») ямдылымашке шке вийжым пышта. Но тудын савыктен лукмо ончычсо книгаже-влак мыланем (да тунамсе моло ятыр марий еҥланат) моткочак шерге лийыныт да тачат тыгаяк кодыт. Вет тушто тынар шуко архив материалым кучылтмо, почмо, калыклан намиен шуктымо. Тыгай книга-влак коклаште мыланна эн ончычак «Нуным калык шарна» (1972, историк М.Исиметов дене пырля ямдылыме), «Фронтовик-влак» (1975), «Сатак корно» (1985), «Тӱрлӧ вашлиймаш» (1988) да молат пеш шерге улыт. Тынар архив материалым пургедаш, погаш уста шымлызе гына лийме шагал. Тиде сомыллан шочмо Марий кундемым да шочмо марий калыкым кугун йӧраташ да пагалаш кӱлын. Айдеме шот дене, тудын тӱняончалтышыж дене аклаш гын, Михаил Тихонович лач тыгай лийын.
Тунам ойлат ыле: Михаил Сергеевын пачерыштыже шотлен пытарыдыме архив материалын копийже, фронтовик-влакын серышышт да шуко-шуко ала-могай материалат уло. Но илымыж годым кӱлеш семын аклыдыме краеведын погымо материалже, шымлызын уке лиймекыже, тӱрлӧ вере шаланен. А вий шулаш тӱҥалмым шижмекыже, шымлу ийым эрталтыше айдеме, шке погымыжым утларакше Кокласола школ тоштерыш, культпросвет училищыш да икмыняр моло вереат пуэден.
«Кугарня» редакцийыште пашам ыштымем годым ме 1998 ий мучаште Валентин Колумб лӱмеш рӱдер-тоштерым почна. Тыглай каласаш гын, тоштерым. 1999 ий шошым мемнан деке Михаил Тихонович икмыняр гана толын кошто, ончалаш, мом ышташ шонымынам пален налаш. Тунам тудо кажне гана мыланна сумка дене (нумал кертмыж наре) 1954-1970-ше ийласе пеҥгыде ком дене комыжлымо «Ончыко» журналым кондедыш. Тыгодымак Москошто 1930-шо ийлаште савыкталтше икмыняр книгам тоштерланна пӧлеклыш. Мутат уке, ме скромныйрак лийынна, сандене шымлызын шке темлымыж деч коч йодын налаш тоштын огынал. А кӱлеш ыле, очыни… Нуно тачат мемнан чондайыштына (фондыштына) шергакан экспонат семын аралалтыт. Печать пӧртыштӧ улмына годым мемнан деке пурен-лекше-влаклан ятыр гана ончыктенна, каласкаленна, ушештаренна. Варажым нине журнал тоштер пашам шуктымаште (поснак В.Колумбын вич томан ойырен чумырымо ойпогыжым ямдылыме годым) кугу эҥертыш лийыныт.
Михаил Тихонович Сергеев, тудын историк-краевед сомылжо да пӱрымашыже нерген шонкален-вискалыме годым мыйым эреак ик йодыш тургыжландара: а молан мемнан Волжский районышто шкенан землякна-влакым тачат пагалаш, аклаш да нунын лӱмыштым кӱшкӧ нӧлталаш условий уке? Условийже – Волжский районын тачат шке краевед тоштерже уке. Намыс огыл мо? Вет эсогыл экономике шотышто лушкыдо манме Килемар але Кужэҥер районышто шке краевед тоштерышт уло! Тугеже Волжский районышто марий историйым тачат огыт акле, огыт переге, самырык тукымлан огыт ончыкто! Шолдыра шомак дене гына каласаш кодеш – тачат тыгаяк сӱрет, нимо вашталтын огыл. Тачат районын краевед тоштержым почмо йодыш шояк йылморгаж-влакын йылмыштышт гына.
Вес йодышат тургыжландара: Волжский районысо изи тӧра-влак шке лӱмлӧ землякыштым илымышт годымат, уке лиймекыштат пагалаш тунем шуын огытыл. Эсогыл тачысе кече мартеат. Мо тиде? Тӱргоч кышкалалтше эгоизм? Тиде тӧра-влак Юлсер кундемеш шочын кушшо ушан-шотан марий-влакым шке коклашкышт пуйто ынешт пурто. Нунышт кеч Москошто, Йошкар-Олаште але Озаҥыште илат гынат, нуным калык дене вашлиймашке огыт ӱж, мероприятийым огыт эртаре. Ятыр тале волжанинын лӱмышт историй пурак йымаке логалеш. (Йодса нунын деч кӧ тугай уста йылмызе да чоҥызо-инженер-конструктор В.Ефремов манын – шоягоремым гына удыралыт. Эсогыл профессор Л.П.Грузов але драматург да кугыжаныш пашаеҥ Миклай Рыбаков шотыштат лачак Пӧртанур кундемысе еҥ-влакак гына палат. Тидыжат инициативный еҥ-влакын тыршымыштлан кӧра гына). Эсогыл историеш пеҥгыдын палемдалт кодшо лӱм-влакымат тӧра-влакын пагалаш шотышт уке: Икумари (Г.Леонтьев), С.Чавайн, Тыныш Осып, Д.Адаев (Ильин), А.Эшкинин, О.Войконова, В.Никифоров… да эше шӱдӧ наре моло еҥ… Мо тиде тыгай? Марий еҥлан марий историйыштым мондыктарынешт але просто йолагай да акылдыме улыт?!
Южгунам мыланна маныт: «Мемнан районышто Зинон Прохоров лӱмеш тоштерна уло». Уло, но Карай тӱвыра пӧртысӧ пӧлем нерген ойлаш гын, тудо тоштер манмылан пеш шыгыр. Экспонат-влакат мом 30-40 ий ончыч ыштен кодымо, тугакак гына вераҥыныт. Эн тӱҥжӧ – ик еҥлан да ик темылан гына пӧлеклалтше тоштер нигунам краевед тоштерым алмаштен ок керт. Налза Сотнур, Корамас, Шайра, Пӧтъял, Азъял, Учимсола, Карай, Парат, Памар, Упшер кундемлам – кажне кундемжын шке тӱс-ойыртемже, сӱан да пайрем вургемже, шке историйже, чолга еҥже-влак… Но тӧра-влак нунын нерген материалым погаш огыт кумылаҥде, шкештат сомсора гына коштыт.
Тура каласен ом керт, 1990-ше ийлаште Корамас школышто М.Т.Сергеев дене вашлиймашым эртареныт мо? Школын историешыже кузе тиде лакемалт кодын? Тунемше-влаклан тыгай тале землякышт улмо нерген каласкаленыт мо? Очыни, лийыныт вашлиймаш-влак, вет школышто эреак кӧ-гынат историй йодышым шинча ончылнак кучаш тырша. Мутлан, молан Корамас школлан М.Т.Сергеевын лӱмжым пуаш огыл? Мемнан шонымаште, тиде историй чын дене тӧр лиеш. Михаил Тихоновичын лӱмжӧ дене Сотнурат чак кылдалтын. А молан Сотнурышто тыгай мероприятийым эртараш огыл? Вет Сотнуреш «Ару Элнет» лӱман историй-этнографий да сылнымут тоштерым почаш тӱҥалмекына, Волжский районысо тӱвыра пӧлкан вуйлатышыжым мемнан ваштареш шогалтышт да ик серышыштыже тудо тыгай вашмутым пуэн ыле: пуйто тӱвыра пашаеҥ-влак историй дене кылдалтше пеш шуко мероприятийым Сотнурышто эртарат. Серышыже уло, но тушто шоям серыме лийын. Молан манаш гын, тиде жапыште ни С.Чавайнын шочмыжлан 130 ийым (классикна Сотнур кундемыште шке туныктымо корныжым тӱҥалын да 7 ий туныктен илен, ятыр произведенийым лачак тыште илымыж годым возен!), ни Тыныш Осыплан 125 ийым иктат ыш палемде. Вараже тыгаяк, копирке гоч колтымо гайрак серышым район вуйлатыше Т.А.Ильина дечат налынна.
Иктыже чотак ӧрыктарен: Сотнурым кумда историй дене кылдалтше кундемлан шотлат. Но ик исторический мероприятият Сотнурышто эртаратын огыл. Эн шучкыжо – «Ару Элнет» тоштер-комплекслан корным петырышт, сай тӱҥалтышым тӱнчыктараш тӧчышт. Да тушто мемнан олмыктымо 120 квадратан метр кугытан шым пӧлем угыч вӱдыжген да пунышкен шога, намиен темыме экспонат-влак 3 ий наре пуракыште почаҥыт. Тыгай лияш – вредитель лияш кӱлеш (тидын нерген мый глава Т.А.Ильиналан ик гана гына огыл луктын ойленам). Икманаш, шочмо кундемлан ярак ышташ шонышо-влакым тӱнчыктарат, а шкеныштын тидлан шотышт огеш сите. Тиде – районысо калык ваштареш виктаралтше ик эн уда койыш.
Да, тидын нерген ме «Марий ушем» мер организаций гоч икмыняр кече ончыч увертаренна ыле. Тунам тиде серыш-увертарымаш лийын. Лишыл жапыште ты таҥасымашын условийжым пеҥгыдемдена да тудын дене палдарена. Кызыт ешарен увертарен кодена: 2021 ий май мучаш – июнь тӱҥалтыште краеведений дене кылдалтше конференцийым Сотнур кундемыште эртарена. Темына тыгайрак лиеш: «Сотнур кундем марий калыкын историйыштыже». Теме-влак тӱрлӧ лийын керыт. Тидын нергенат ешарен увертарена.
«Марий ушем» мер организаций, «Чоткар патыр» тоштер-комплекс да «Ару Элнет» историй-этнографий да сылнымут тоштер-комплекс марий историйым шымлаш, аралаш да ешараш, калык коклаш шараш ӱжыт. Тидым ме чап дене (достойно) ыштен кертына манын пеҥгыдын ӱшанена.
P.S. Тиде статьям ямдылыме годым С.Г.Чавайн лӱмеш калыкле библиотекын «Марий кундемын историйжым шымлыше-влак» серий дене лукмо, «Михаил Тихонович Сергеев» лӱман книгасе факт-влаклан эҥертыме. (Йошкар-Ола, 1997).
Палемден кодена: тиде 4-ше выпускышто М.Т.Сереевын 1273 савыкталтше статьяже, шымлымашыже ончыкталтын. (А мынярже савыкталтде кодын да 1996-1999 ийласыже тиде спискыш пурен огыл). Тыгодымак 30 наре почеламут да руш йылме гыч кусарыме 10 утла произведений ончыкталтын. Тидыже Михаил Тихонович марий йылмым сайын палыше, тудым йӧратыше да ончыкыжымат вияҥже манын тыршыше марий айдеме лийын манаш чыла амалым пуа. |
Иза-шольо Кугубаевмыт – Вячеслав ден Станислав, шочмо ялыште эртарыме кеч-могай мероприятийым эртарашлан оксам ойырат.
Тений У ийысе тӱҥ лоторей призлан нуно «Леран» морозильный ларьым налыныт. Тидын нерген увер пеш вашке шарлен. Билет-влакым васоламыт деч посна пошкудо ял калыкат: Калмиямучаш, Павасола, Шоръял – налыныт.
Туге гынат, тӱҥ призым Васола ялыштак илыше Егорова модын налын.
Шорыкйол мунчалтымаш
У ий ден Шорыкйол пайрем-влакым ий мучко шарнен илаш манын, Васола ял калык Марий Эл Республике гыч палыме артист-влакым ӱжын.
Унамыт лӱмеш нуно Васола ялын ик эн кӱкшӧ курыкшо гыч Шорыкйол мунчалтымашым эртареныт. Мунчалтыме курыкын кужытшо 400-500 метр.
Самырык еҥ ден йоча-влак уло кумылын мунчалтеныт, а илалше-влак курык йымалне костерым ылыжтеныт, ӱстелым шареныт, самоварым шынденыт да гармонь почеш кандырам пуненыт. Мо оҥай, тыште ик йӱшӧ еҥат лийын огыл.
Пайремышке тыгак ялыште ик эн пагалыме еҥ – Тимирбай Тимиршинат – толын. Тудлан 85 ий.
Теве молан, очыни, Васола ялыште спортсмен-влак да кужу ӱмырым илыше-влак шуко улыт.
Йоча-влаклан пайремым эртареныт
Васола ялыште илыше Радислав Зайнетдиноват поро пашам ятыр ыштен. 90-шо ийлаште тудо «Дружба» колхозым вуйлатен.
У ий пайремлаште шке оралтыж ончылно кугу гына лум олам нӧлтен шынден. Тыште тӱҥ герой-влак, конешне, марий йомакла гыч персонаж-влак лийыныт. Район комиссият Радиславын пашажым кӱкшын аклен да тудлан ик ончыл верым пуэн.
У ий каникул жапыште тудо ялысе йоча-влакым ӱжын да нунылан пайремым эртарен. Программыште тӱрлӧ модмаш, таҥасымаш лийыныт. Чыла участниклан тудо шере призым ямдылен.
Васола ял Сеҥымашлан 75 ий лӱмеш пайремлан ямдылалтеш
Радислав Зайнетдинов кугу датылан – Совет калыкын немыч тушманым сеҥымыжлан 75 ий темме лӱмеш Сеҥымашлан ямдылалтеш.
Тиде гана Радислав Бессмертный полкым организоватлаш шона. Тудо Васола ял гыч Кугу Отечественный сарын участникше-влакын 40 утла фотографийыштым поген. Тудым ик баннерыш ушынеже, а эн покшелне Калит Гареевын, тудо Берлиным штурмоватлымаште лийын, Богдан Хмельницкий орденын кавалерже, фотожым вераҥдынеже. Баннер урем кужыт лиеш. Кугарнян, марий картын сугыньжо деч вара, Нефтекамск олашке баннерым заказатлаш каен.
1932 - 2020, Общественно- политическая газета Калтасинского района, учреждена Агенством по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан и ГУП РБ Издательский Дом "Республика Башкортостан"
Свидетельство о регистрации ПИ №ТУ02-01404 от 18 августа 2015 года. Главный редактор Акиев Виталий Аксяевич |
Таче 1 ноябрь. Мо дене тиде кече шарнымашеш кодын? Могай лӱмлӧ еҥ шочмо кечыжым палемда? Тидын нерген «Кидшер» интернет-журналын материалыштыже. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.