jangedoo/sanolm-base-v2

SentenceTransformer

This is a sentence-transformers model trained on the teacher-embedding-corpus dataset. It maps sentences & paragraphs to a 384-dimensional dense vector space and can be used for retrieval.

Model Details

Model Description

• Model Type: Sentence Transformer
• Maximum Sequence Length: 512 tokens
• Output Dimensionality: 384 dimensions
• Similarity Function: Cosine Similarity
• Supported Modality: Text
• Training Dataset:
  • teacher-embedding-corpus

Model Sources

• Documentation: Sentence Transformers Documentation
• Repository: Sentence Transformers on GitHub
• Hugging Face: Sentence Transformers on Hugging Face

Full Model Architecture

SentenceTransformer(
  (0): Transformer({'transformer_task': 'feature-extraction', 'modality_config': {'text': {'method': 'forward', 'method_output_name': 'last_hidden_state'}}, 'module_output_name': 'token_embeddings', 'architecture': 'ModernBertModel'})
  (1): Pooling({'embedding_dimension': 384, 'pooling_mode': 'mean', 'include_prompt': True})
  (2): Normalize({})
)

Usage

Direct Usage (Sentence Transformers)

First install the Sentence Transformers library:

pip install -U sentence-transformers

Then you can load this model and run inference.

from sentence_transformers import SentenceTransformer

# Download from the 🤗 Hub
model = SentenceTransformer("jangedoo/sanolm-base-v2")
# Run inference
sentences = [
    'यसअघि फरक दलबाट दुई पटक सांसद भइसके पनि पहिलो पटक प्रत्यक्ष जनमतद्वारा अनुमोदित भएर अर्बपति विनोद चौधरी सांसद बनेका छन्। निर्वाचन मार्फत आफ्नो परीक्षण पूरा गरेसँगै चौधरीले ‘पैसा बुझाएर सांसद भएको’ भन्ने आरोपबाट मोचन पाएका छन्, यससँगै उनको राजनीतिक प्रताप पनि बढेर जानेछ। अनुकूल सत्ता समीकरण बनेमा सिंहदरबारको राजकाज सम्हाल्न उक्लने उनको यसअघिकै अधुरो प्रयासले मूर्त रूप पनि लिन सक्ला। त्यसो भयो भने, राजनीतिक शक्तिको चतुर प्रयोग मार्फत व्यावसायिक लाभ सिर्जना गर्ने उनको छद्म शैलीले थप परिणाम निकाल्नेछ। अर्बपति चौधरीको राजनीतिक जीवन सरल रेखामा हिंडेको छैन। शक्तिकेन्द्रसँग सामीप्य राख्ने र सत्तामा शक्ति समीकरण फेरिएसँगै दल बदल्ने उनको चिरपरिचित शैली हो। उनी यसलाई ‘व्यावसायिक हितका लागि यो जरुरी’ भनेर व्याख्या गर्न सक्लान्। पञ्चायतकालभरि राजदरबारसँग सान्निध्य राखेका चौधरी प्रजातन्त्र बहालीपश्चात् प्रजातन्त्रवादी बन्दै २०६४ सालमा नेकपा (एमाले)का तर्फबाट समानुपातिक सभासद् बनेर संविधानसभा प्रवेश गरे। एमालेका नेताद्वय भरतमोहन अधिकारी र विष्णु पौडेलसँगको आत्मीयताले चौधरीलाई यस्तो राजनीतिक प्रताप मिलेको थियो। उनले २०६७ चैतमा दैनिकमा लेखेको लेखमा आफ्नो अधिकारीसँग दुई दशक लामो सम्बन्ध भएको खुलाएका थिए। एमालेका तर्फबाट संविधानसभाको सदस्य भए पनि २०७४ मा उनी एमालेबाट कांग्रेस प्रवेश गरे र समानुपातिक प्रणालीबाट मधेशीतर्फको कोटामा सांसद हुन पुगे। वीरशमशेर जबराका पालामा राजस्थानबाट आएर इन्द्रचोकमा व्यवसाय विस्तार गरेका भूरामल चौधरीका नाति विनोदले मधेशी कोटाको समानुपातिक सांसद हत्याउनु अनेकौं बेथितिबाट गुज्रिएको नेपाली राजनीतिमा सामान्य परिघटना मानियो। कांग्रेसको गत महाधिवेशनमा उनी त्यही मधेशी कोटाको टेको समातेर केन्द्रीय सदस्य बन्न पुगे, केन्द्रीय सदस्य बन्न आवश्यक मापदण्ड नपुगेको भन्ने विवाद कायमै रहँदारहँदै। विनोद चौधरी देशकै चतुर व्यवसायीमध्ये एक भएकोमा सन्देह छैन। वाक्पटुता, निर्णय लिने क्षमता, महत्त्वाकांक्षा र तुरुन्त प्रभाव पार्ने उनको सामर्थ्य नेपालका व्यवसायीमाझ बेजोड मानिन्छ। व्यावसायिक चातुर्यकै बलमा चौधरीले नयाँ सडकको कपडा पसलबाट शुरू भएको पारिवारिक व्यावसायिक विरासतको यात्रालाई फोब्स अर्बपति सूचीसम्मको बाटो तय गरेका हुन्। चौधरीको विगतको कतिपय विवादित पृष्ठभूमिले राजकाजमा उनको सम्भावित भूमिकासँग सचेत हुनुपर्ने देखाउँछ। वीरेन्द्रकुमार कनौडियासँगको साझेदारीको महालक्ष्मी सुगर मिल्सको ऋण चुक्ता नहुँदा दुई दशकअघि कर्जा सूचना केन्द्रको कालोसूचीमा परेका थिए। तर, गम्भीर आरोप लागेपछि उक्त उद्योगको शेयर कनौडियालाई बिक्री गरिसकेको जवाफ दिएर ‘टकटकिन’ पुगे, ऋण दिने ब्यांकबाट स्वामित्व बिक्रीको अनुमति नै नलिए पनि। जबकि, सुगर मिल्सलाई कालोसूचीबाट हटाउने सर्वोच्च अदालतको फैसलामाथि प्रश्न उठाएर संसद्\u200cको सार्वजनिक लेखा समितिले यस्तो फैसला गर्ने न्यायाधीशहरूमाथि नै महाअभियोग लगाउनुपर्ने राय दिएको थियो। यो प्रकरण महाअभियाेगसम्म नपुगी नै टुङ्गिन पुग्यो र चौधरीले लेखा समितिको अध्ययन प्रतिवेदनलाई ‘प्रायोजित प्रतिवेदन’ भनी सार्वजनिक रूपमा दुत्कार्ने अवसर पाए। राजनीतिक प्रभाव मार्फत राज्यस्रोतको दोहनमा चौधरीको भूमिका विवादित छ। बाँसबारीस्थित सरकारी छाला तथा जुत्ता कारखानाको १० रोपनी जग्गा चौधरी समूहले २०५० को दशकको शुरूतिर जालझेल गरेर हत्याएको थियो। जुत्ता उत्पादन लगायतका निश्चित शर्त सहित सरकारी बाँसबारी छाला तथा जुत्ता कारखानाको सरकारी जग्गा भोगचलन गरेको चौधरी समूहले समयक्रममा त्यो जग्गालाई आफ्नो निजीमा रूपान्तरण गर्ने कुटिल चाल चलेको विवरण अनलाइनले विस्तृतमा लेखेको छ। त्यस्तै, विश्व ब्यांकसँग ऋण काढेर सरकारले अनुदान दिए पनि ग्रामीण क्षेत्रमा दूरसञ्चार सेवा विस्तार गर्ने तोकिएको शर्त नै पूरा नगरेको एसटीएम सञ्चारको स्वामित्व एक दशकअघि खरीद गरेर देशैभरि दूरसञ्चार सेवा विस्तारको अनुमति लिने प्रपञ्च रच्दै आएको आरोप लागेको छ। २०७४ जेठ १० मा प्रधानमन्त्रीबाट राजीनामा घोषणा गरेका पुष्पकमल दाहाल नेतृत्वको कामचलाउ मन्त्रिपरिषद्ले सीजी कम्युनिकेसन्स (एसटीएम सञ्चारको परिवर्तित नाम)लाई एकीकृत आधारभूत टेलिफोन सेवा सञ्चालनको लाइसेन्स दिने निर्णय गरेको थियो। दूरसञ्चार प्राधिकरणले दिनुपर्ने लाइसेन्स मन्त्रिपरिषद्ले दिने निर्णय गरे पनि त्यसपछि बनेको एमालेका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकारले सीजीलाई अनुमति दिने प्रक्रियामा व्यवधान सिर्जना गर्\u200dयो। २०७६ सालमा प्राधिकरणले यसको लिमिटेड मोबिलिटी सर्भिस सेवाको अनुमतिपत्र नै खारेज गरिदिएको थियो। यो कम्पनीमा ‘ट्याक्स हेभन’ मुलुक ब्रिटिश भर्जिन आइल्यान्ड्सको कम्पनी सेन्सेई क्यापिटलको पनि लगानी छ। पूर्व सञ्चार मन्त्री तथा एमाले नेता गोकुल बाँस्कोटा र चौधरी समूहका प्रबन्ध निर्देशक निर्वाण चौधरीको यही विषयमा सामाजिक सञ्जाल मार्फत वाक्युद्ध समेत चल्यो। व्यावसायिक विस्तारका लागि कानूनी दाउपेच र छिद्रमा खेल्न सफलता हासिल गरेको कुरा चौधरी स्वयंले छुपाएका छैनन्। नेपालबाट विदेशमा रकम लैजान कानूनले रोके पनि चौधरीले आफ्नो ठूलो व्यावसायिक साम्राज्य विदेशमै सिर्जना गरेको कुरा आफ्नो आत्मकथामा उल्लेख गरेका छन्। “मेरा लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती थियो, कानूनले छोडेका छिद्रहरू पहिल्याउने र यस्तरी पाइला सार्ने, ताकि मेरो विदेशी लगानीमाथि कसैले कानूनी प्रश्न उठाउन नसकोस्,” उनले मा लेखेका छन्। नेपाल अरब ब्यांकको शेयर किन्न खोज्दा कानूनले छेकेपछि बाङ्लादेशमा कम्पनी खोलेर त्यस मार्फत अप्रत्यक्ष रूपमा लगानी गरेको उनको स्वीकारोक्ति छ। उनले आत्मकथामा लेखेका छन्, “नेपाल अरब ब्यांकको सेयर किन्न घुमाउरो बाटो प्रयोग गर्\u200dयो भनेर विरोधीहरूले लगाएका आरोप शतप्रतिशत गलत थिएन। मलाई घुमाउरो बाटो हिंड्न बाध्य पारेको यहाँको ‘सिस्टम’ ले नै हो।” कानून अनुसार, ब्यांक तथा वित्तीय संस्थामा निश्चित सीमाभन्दा बढी लगानी गर्न नपाइने भएपछि चौधरीले बाङ्लादेशको गरेका थिए। गत आर्थिक वर्षमा झण्डै रु.पाँच अर्ब नाफा कमाएको नबिल ब्यांकमा बाङ्लादेशमा दर्ता भएको एनबी इन्टरनेशनल नामक कम्पनीको ५० प्रतिशत शेयर स्वामित्व छ। एनबी इन्टरनेशनल स्वयं पनि विभिन्न ‘ट्याक्स हेभन’ भनी चिनिएका अवैध सम्पत्ति लुकाउन र कर छली गर्न सुरक्षित स्थान मानिएका देशहरूमा स्थापित अफशोर कम्पनीको स्वामित्व अन्तर्गत छ। आयरल्यान्ड, पानामा, सिंगापुर जस्ता देशमा एकपछि अर्को कम्पनीको तह सिर्जना गरी यस्तो लगानी व्यवस्थापन गरिएको छ। ती अफशोर कम्पनीका मालिक अर्बपति विनोद चौधरीका पारिवारिक सदस्य छन्। यसले चौधरी समूहले हरेक वर्ष नेपालबाट नबिल ब्यांकको लाभांश बापतको रकम ट्याक्स हेभन मुलुक हुँदै विभिन्न देशमा लगानी विस्तार गरिरहेको देखाउँछ। त्योभन्दा महत्त्वपूर्ण, ट्याक्स हेभन मुलुक पानामा सहितका देशहरूसँगको उनको साइनोले शङ्कास्पद कारोबारको सन्देह सिर्जना गर्छ। २०७३ सालमा खोज पत्रकारहरूको अन्तर्राष्ट्रिय संस्था ले विश्वका धनाढ्य र चर्चित व्यक्तिले अवैध सम्पत्ति लुकाउन र कर छली गर्न सुरक्षित स्थान (ट्याक्स हेभन)का रूपमा पानामालाई प्रयोग गरेको खुलासा गरेको थियो। यसलाई पानामा पेपर्सका रूपमा चिनिन्छ। नेपालको कानून छलेर ट्याक्स हेभन मुलुकमा कम्पनी खोल्ने, ती कम्पनी मार्फत नै नेपालमा विदेशी लगानी भित्र्याउने, लाभांश विदेश लैजाने र तहगत कम्पनी खडा गरी विश्वव्यापी व्यावसायिक सञ्जाल विस्तार गरेको को २०७८ को विवरणले खुलासा गरेको थियो। नेपालमा कर छल्ने उद्देश्यले खोलिएका यी अफशोर कम्पनीले सम्पत्ति शुद्धीकरण गरेको हुन सक्ने आशङ्का छ। नेपालमा कानून छलेर गरिएको यस्तो रकम ओसारपसारको छानबिन त परै जाओस्, चौधरीमाथि प्रश्न समेत सोधिएन। यसले उनको शक्ति समूहमा पकड रहेको देखाउँछ । २०६७ सालमा तत्कालीन अर्थ सचिव रामेश्वर खनाल एकाएक पदबाट राजीनामा दिएर हिंडे। तत्कालीन अर्थमन्त्री भरतमोहन अधिकारीसँग मतभेदपछि राजीनामा दिने अवस्थामा पुगेका खनालले प्रष्ट मुख नखोले पनि बजेट निर्माणक्रममा अर्थ मन्त्रालयमा बन्नुपर्ने बजेट बाहिरै व्यवसायीको प्रभावमा बन्न लागेको सुइँको पाएपछि राजीनामा प्रकरण विकसित भएको थियो। तत्कालीन अर्थमन्त्री अधिकारीसँग असाध्यै निकटता भएका चौधरी नै त्यस्तो मिलेमतोको खेलमा लागेको आरोप लाग्यो। खास गरी, त्यति वेला नक्कली भ्याटबिल प्रयोग गरेकोमा दोषी देखिएको चौधरी समूह अन्तर्गतको कम्पनीलाई हुने कारबाही रोक्न चौधरीले चालबाजी गरेको आशङ्का गरिएको थियो। चौधरीले त्यस लगत्तै दैनिकमा लेख लेखेर आफू यस्तो खेलमा संलग्न नभएको दाबी गरे। यो घटना त्यसै सेलाए पनि चौधरी उच्च सरकारी अधिकारीहरूसँग सामीप्य राख्न माहिर रहेको विगतका कैयौं घटनाक्रमले पुष्टि गर्छन्। बाङ्लादेशी कम्पनी एनबी इन्टरनेशनललाई नबिल ब्यांकको ५० प्रतिशत शेयर किन्न अनुमति त्यति वेला दिइएको थियो, जति वेला नियामक निकाय नेपाल राष्ट्र ब्यांकका गभर्नर डा. सत्येन्द्रप्यारा श्रेष्ठ थिए। उनी केन्द्रीय ब्यांकबाट अवकाशपश्चात् सीधै नबिल ब्यांकको सञ्चालक समितिको अध्यक्ष हुन पुग्नुले शक्तिशाली ब्यूरोक्रेसीसँगको चौधरीको साझेदारीको झल्को दिन्छ। चौधरी समूह अन्तर्गतका कम्पनीमा कैयौं ती उच्च पूर्व सरकारी अधिकारी कार्यरत थिए वा छन्, जो कुनै न कुनै रूपमा नेपाल सरकारको सेवामा रहँदा उक्त समूह सम्बन्धित कम्पनीको विषयमा निर्णय लिएका थिए। सीधै स्वार्थको द्वन्द्व हुने यस्तो स्थिति रोक्ने बलियो कानूनी प्रबन्ध नहुँदा सार्वजनिक हितको रक्षा गर्नुपर्ने सरकारी निकायमा बसेका अधिकारीहरू व्यक्तिगत लाभका लागि खास व्यावसायिक समूहको पक्षपोषकका रूपमा दरिइरहेका छन्। सांसदका रूपमा चौधरीसँग सचेत हुनुपर्ने अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा हो, आफ्नो व्यावसायिक लाभका लागि कानून निर्माण क्रममा पार्न सक्ने प्रभाव। नेपाल राष्ट्र ब्यांकले २०६७ सालमै ब्यांक तथा वित्तीय संस्थालाई परिपत्र जारी गरेर नेपालका कुनै ब्यांक तथा वित्तीय संस्थामा कुनै विदेशी व्यक्ति वा ब्यांक तथा वित्तीय संस्था बाहेकको लगानी भएमा २०७२ असार मसान्तभित्र विदेशी ब्यांक तथा वित्तीय संस्था वा नेपाली व्यक्ति वा वित्तीय संस्थालाई शेयर बिक्री गर्न निर्देशन दियो। एनबी इन्टरनेशनलको ५० प्रतिशत शेयरलाई १५ प्रतिशतमा झार्न पनि निर्देशन दिइएको थियो। अर्थात, नेपालका ब्यांकमा विदेशी ब्यांकले लगानी गर्न छूट दिए पनि व्यक्तिगत र गैरब्यांकिङ संस्थाको लगानी हटाउनुपर्ने कानूनी व्यवस्था गरिएको थियो। यसको सीधा प्रभाव नबिल ब्यांकलाई पर्थ्यो। राष्ट्र ब्यांकको निर्देशन बमोजिम एनबी इन्टरनेशनलले कि त शेयर विदेशका ब्यांकलाई बिक्री गर्नुपर्थ्यो कि नेपालमा रहेका ब्यांकलाई यस्तो शेयर हस्तान्तरण गर्नुपर्थ्यो। तर, शक्तिशाली पहुँचवाला विनोद चौधरीको स्वामित्वको एनबी इन्टरनेशनलले नबिलमा रहेको शेयर बिक्री गरेन। बरु, कानूनमा छेडखानीको अर्कै खेल शुरू भयो। २०७३ सालमा ब्यांक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐनको संशोधन मार्फत विदेशी संस्थाले नेपालका ब्यांकमा यसअघि नै लगानी गरेको भए उसको शेयर स्वामित्व बिक्री गर्न नपर्ने व्यवस्था गरियो। ऐनले अब उप्रान्त नेपालका ब्यांकमा विदेशका गैरवित्तीय संस्था र व्यक्तिले लगानी गर्न नमिल्ने भए पनि यसअघि गरिसकिएको लगानी भने कायम हुने व्यवस्था गरेको थियो। यसले नबिल ब्यांकमा रहेको बाङ्लादेशी कम्पनी एनबी इन्टरनेशनलको शेयर ब्यांक तथा वित्तीय संस्थालाई हस्तान्तरण गर्न नपर्ने बाटो फुकाइदियो। ब्यांक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐनको दफा ५ को उपदफा ४ मा ‘यस ऐनमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यो ऐन प्रारम्भ हुनुभन्दा अघि कुनै विदेशी ब्यांक वा वित्तीय संस्था वा अन्य कुनै विदेशी संस्थाले प्रचलित कानून बमोजिम स्वीकृति प्राप्त गरी कुनै ब्यांक वा वित्तीय संस्थामा गरेको लगानी सो बैंक वा वित्तीय संस्थामा यथावत् कायम रहेको मानिन्छ’ भन्ने प्रावधान घुसाइएको थियो, जुन विधेयकको मस्यौदा गर्दा राखिएको थिएन। एमालेका तर्फबाट पहिलो संविधानसभामा सभासद् रहेका व्यवसायी विनोद चौधरीले एमालेका सांसदहरू मार्फत कानूनमा यस्तो प्रावधान घुसाउन सफल भएको आरोप लाग्यो। कानून निर्माणक्रममा घुसेको व्यावसायिक स्वार्थको यो उच्चतम नमूना थियो। २०७४ मा समानुपातिक प्रणालीबाट सांसद भएपछि पनि चौधरीले संसद्\u200cको अर्थ समितिको सदस्य रोजे, जहाँ ब्यांक, बीमा तथा अर्थ मामिलाका कानूनको छलफल र बहस हुन्छ। यसले उनको स्वार्थको द्वन्द्व देखाउँछ। राजनीतिक दलका नेता र व्यापारीबीचको साँठगाँठ नीति, कानून निर्माण र सरकारको निर्णय प्रक्रियामा समेत प्रभावशाली बनिरहेको छ, पछिल्ला वर्षहरूमा। राजनीतिक दल र व्यवसायीको यस्तो अपवित्र सम्बन्धले राज्यशक्तिको प्रयोग नै प्रभुत्वशाली समूहको स्वार्थपूर्तिका लागि हुन थालेको छ। चौधरीसँग आफ्नो व्यावसायिक स्वार्थ र हित रक्षाका लागि शक्तिकेन्द्रलाई रिझाउन सक्ने मात्र होइन, सन्देहपूर्ण निर्णय गराउन समेत सक्ने सामर्थ्य छ। आफू अनुकुल निर्णय गराउन राजनीतिक शक्तिलाई प्रयोग गर्दै आएका उनको सांसदको भूमिका थप बलशाली बन्ने निश्चित छ। उनको व्यापारिक स्वार्थ र जनहितको संरक्षण गर्ने कानून निर्माण गर्ने जिम्मेवारी भएको सांसदको भूमिका एकैसाथ कसरी अघि बढ्छ भन्नेमा सन्देह छ। उनले पारिवारिक व्यवसायलाई लाभ हुने गरी राजनीतिक शक्तिको उपयोग गर्ने जोखिम छ। त्यसैले, कानून निर्माण तथा राज्य सञ्\u200dचालनमा चौधरीको व्यापारिक स्वार्थ हावी हुन नदिन नागरिकको निरन्तर निगरानी चाहिन्छ। यसअघि फरक दलबाट दुई पटक सांसद भइसके पनि पहिलो पटक प्रत्यक्ष जनमतद्वारा अनुमोदित भएर अर्बपति विनोद चौधरी सांसद बनेका छन्। निर्वाचन मार्फत आफ्नो परीक्षण पूरा गरेसँगै चौधरीले ‘पैसा बुझाएर सांसद भएको’ भन्ने आरोपबाट मोचन पाएका छन्, यससँगै उनको राजनीतिक प्रताप पनि बढेर जानेछ। अनुकूल सत्ता समीकरण बनेमा सिंहदरबारको राजकाज सम्हाल्न उक्लने उनको यसअघिकै अधुरो प्रयासले मूर्त रूप पनि लिन सक्ला। त्यसो भयो भने, राजनीतिक शक्तिको चतुर प्रयोग मार्फत व्यावसायिक लाभ सिर्जना गर्ने उनको छद्म शैलीले थप परिणाम निकाल्नेछ। अर्बपति चौधरीको राजनीतिक जीवन सरल रेखामा हिंडेको छैन। शक्तिकेन्द्रसँग सामीप्य राख्ने र सत्तामा शक्ति समीकरण फेरिएसँगै दल बदल्ने उनको चिरपरिचित शैली हो। उनी यसलाई ‘व्यावसायिक हितका लागि यो जरुरी’ भनेर व्याख्या गर्न सक्लान्। पञ्चायतकालभरि राजदरबारसँग सान्निध्य राखेका चौधरी प्रजातन्त्र बहालीपश्चात् प्रजातन्त्रवादी बन्दै २०६४ सालमा नेकपा (एमाले)का तर्फबाट समानुपातिक सभासद् बनेर संविधानसभा प्रवेश गरे। एमालेका नेताद्वय भरतमोहन अधिकारी र विष्णु पौडेलसँगको आत्मीयताले चौधरीलाई यस्तो राजनीतिक प्रताप मिलेको थियो। उनले २०६७ चैतमा दैनिकमा लेखेको लेखमा आफ्नो अधिकारीसँग दुई दशक लामो सम्बन्ध भएको खुलाएका थिए। एमालेका तर्फबाट संविधानसभाको सदस्य भए पनि २०७४ मा उनी एमालेबाट कांग्रेस प्रवेश गरे र समानुपातिक प्रणालीबाट मधेशीतर्फको कोटामा सांसद हुन पुगे। वीरशमशेर जबराका पालामा राजस्थानबाट आएर इन्द्रचोकमा व्यवसाय विस्तार गरेका भूरामल चौधरीका नाति विनोदले मधेशी कोटाको समानुपातिक सांसद हत्याउनु अनेकौं बेथितिबाट गुज्रिएको नेपाली राजनीतिमा सामान्य परिघटना मानियो। कांग्रेसको गत महाधिवेशनमा उनी त्यही मधेशी कोटाको टेको समातेर केन्द्रीय सदस्य बन्न पुगे, केन्द्रीय सदस्य बन्न आवश्यक मापदण्ड नपुगेको भन्ने विवाद कायमै रहँदारहँदै। विनोद चौधरी देशकै चतुर व्यवसायीमध्ये एक भएकोमा सन्देह छैन। वाक्पटुता, निर्णय लिने क्षमता, महत्त्वाकांक्षा र तुरुन्त प्रभाव पार्ने उनको सामर्थ्य नेपालका व्यवसायीमाझ बेजोड मानिन्छ। व्यावसायिक चातुर्यकै बलमा चौधरीले नयाँ सडकको कपडा पसलबाट शुरू भएको पारिवारिक व्यावसायिक विरासतको यात्रालाई फोब्स अर्बपति सूचीसम्मको बाटो तय गरेका हुन्। चौधरीको विगतको कतिपय विवादित पृष्ठभूमिले राजकाजमा उनको सम्भावित भूमिकासँग सचेत हुनुपर्ने देखाउँछ। वीरेन्द्रकुमार कनौडियासँगको साझेदारीको महालक्ष्मी सुगर मिल्सको ऋण चुक्ता नहुँदा दुई दशकअघि कर्जा सूचना केन्द्रको कालोसूचीमा परेका थिए। तर, गम्भीर आरोप लागेपछि उक्त उद्योगको शेयर कनौडियालाई बिक्री गरिसकेको जवाफ दिएर ‘टकटकिन’ पुगे, ऋण दिने ब्यांकबाट स्वामित्व बिक्रीको अनुमति नै नलिए पनि। जबकि, सुगर मिल्सलाई कालोसूचीबाट हटाउने सर्वोच्च अदालतको फैसलामाथि प्रश्न उठाएर संसद्\u200cको सार्वजनिक लेखा समितिले यस्तो फैसला गर्ने न्यायाधीशहरूमाथि नै महाअभियोग लगाउनुपर्ने राय दिएको थियो। यो प्रकरण महाअभियाेगसम्म नपुगी नै टुङ्गिन पुग्यो र चौधरीले लेखा समितिको अध्ययन प्रतिवेदनलाई ‘प्रायोजित प्रतिवेदन’ भनी सार्वजनिक रूपमा दुत्कार्ने अवसर पाए। राजनीतिक प्रभाव मार्फत राज्यस्रोतको दोहनमा चौधरीको भूमिका विवादित छ। बाँसबारीस्थित सरकारी छाला तथा जुत्ता कारखानाको १० रोपनी जग्गा चौधरी समूहले २०५० को दशकको शुरूतिर जालझेल गरेर हत्याएको थियो। जुत्ता उत्पादन लगायतका निश्चित शर्त सहित सरकारी बाँसबारी छाला तथा जुत्ता कारखानाको सरकारी जग्गा भोगचलन गरेको चौधरी समूहले समयक्रममा त्यो जग्गालाई आफ्नो निजीमा रूपान्तरण गर्ने कुटिल चाल चलेको विवरण अनलाइनले विस्तृतमा लेखेको छ। त्यस्तै, विश्व ब्यांकसँग ऋण काढेर सरकारले अनुदान दिए पनि ग्रामीण क्षेत्रमा दूरसञ्चार सेवा विस्तार गर्ने तोकिएको शर्त नै पूरा नगरेको एसटीएम सञ्चारको स्वामित्व एक दशकअघि खरीद गरेर देशैभरि दूरसञ्चार सेवा विस्तारको अनुमति लिने प्रपञ्च रच्दै आएको आरोप लागेको छ। २०७४ जेठ १० मा प्रधानमन्त्रीबाट राजीनामा घोषणा गरेका पुष्पकमल दाहाल नेतृत्वको कामचलाउ मन्त्रिपरिषद्ले सीजी कम्युनिकेसन्स (एसटीएम सञ्चारको परिवर्तित नाम)लाई एकीकृत आधारभूत टेलिफोन सेवा सञ्चालनको लाइसेन्स दिने निर्णय गरेको थियो। दूरसञ्चार प्राधिकरणले दिनुपर्ने लाइसेन्स मन्त्रिपरिषद्ले दिने निर्णय गरे पनि त्यसपछि बनेको एमालेका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकारले सीजीलाई अनुमति दिने प्रक्रियामा व्यवधान सिर्जना गर्\u200dयो। २०७६ सालमा प्राधिकरणले यसको लिमिटेड मोबिलिटी सर्भिस सेवाको अनुमतिपत्र नै खारेज गरिदिएको थियो। यो कम्पनीमा ‘ट्याक्स हेभन’ मुलुक ब्रिटिश भर्जिन आइल्यान्ड्सको कम्पनी सेन्सेई क्यापिटलको पनि लगानी छ। पूर्व सञ्चार मन्त्री तथा एमाले नेता गोकुल बाँस्कोटा र चौधरी समूहका प्रबन्ध निर्देशक निर्वाण चौधरीको यही विषयमा सामाजिक सञ्जाल मार्फत वाक्युद्ध समेत चल्यो। व्यावसायिक विस्तारका लागि कानूनी दाउपेच र छिद्रमा खेल्न सफलता हासिल गरेको कुरा चौधरी स्वयंले छुपाएका छैनन्। नेपालबाट विदेशमा रकम लैजान कानूनले रोके पनि चौधरीले आफ्नो ठूलो व्यावसायिक साम्राज्य विदेशमै सिर्जना गरेको कुरा आफ्नो आत्मकथामा उल्लेख गरेका छन्। “मेरा लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती थियो, कानूनले छोडेका छिद्रहरू पहिल्याउने र यस्तरी पाइला सार्ने, ताकि मेरो विदेशी लगानीमाथि कसैले कानूनी प्रश्न उठाउन नसकोस्,” उनले मा लेखेका छन्। नेपाल अरब ब्यांकको शेयर किन्न खोज्दा कानूनले छेकेपछि बाङ्लादेशमा कम्पनी खोलेर त्यस मार्फत अप्रत्यक्ष रूपमा लगानी गरेको उनको स्वीकारोक्ति छ। उनले आत्मकथामा लेखेका छन्, “नेपाल अरब ब्यांकको सेयर किन्न घुमाउरो बाटो प्रयोग गर्\u200dयो भनेर विरोधीहरूले लगाएका आरोप शतप्रतिशत गलत थिएन। मलाई घुमाउरो बाटो हिंड्न बाध्य पारेको यहाँको ‘सिस्टम’ ले नै हो।” कानून अनुसार, ब्यांक तथा वित्तीय संस्थामा निश्चित सीमाभन्दा बढी लगानी गर्न नपाइने भएपछि चौधरीले बाङ्लादेशको गरेका थिए। गत आर्थिक वर्षमा झण्डै रु.पाँच अर्ब नाफा कमाएको नबिल ब्यांकमा बाङ्लादेशमा दर्ता भएको एनबी इन्टरनेशनल नामक कम्पनीको ५० प्रतिशत शेयर स्वामित्व छ। एनबी इन्टरनेशनल स्वयं पनि विभिन्न ‘ट्याक्स हेभन’ भनी चिनिएका अवैध सम्पत्ति लुकाउन र कर छली गर्न सुरक्षित स्थान मानिएका देशहरूमा स्थापित अफशोर कम्पनीको स्वामित्व अन्तर्गत छ। आयरल्यान्ड, पानामा, सिंगापुर जस्ता देशमा एकपछि अर्को कम्पनीको तह सिर्जना गरी यस्तो लगानी व्यवस्थापन गरिएको छ। ती अफशोर कम्पनीका मालिक अर्बपति विनोद चौधरीका पारिवारिक सदस्य छन्। यसले चौधरी समूहले हरेक वर्ष नेपालबाट नबिल ब्यांकको लाभांश बापतको रकम ट्याक्स हेभन मुलुक हुँदै विभिन्न देशमा लगानी विस्तार गरिरहेको देखाउँछ। त्योभन्दा महत्त्वपूर्ण, ट्याक्स हेभन मुलुक पानामा सहितका देशहरूसँगको उनको साइनोले शङ्कास्पद कारोबारको सन्देह सिर्जना गर्छ। २०७३ सालमा खोज पत्रकारहरूको अन्तर्राष्ट्रिय संस्था ले विश्वका धनाढ्य र चर्चित व्यक्तिले अवैध सम्पत्ति लुकाउन र कर छली गर्न सुरक्षित स्थान (ट्याक्स हेभन)का रूपमा पानामालाई प्रयोग गरेको खुलासा गरेको थियो। यसलाई पानामा पेपर्सका रूपमा चिनिन्छ। नेपालको कानून छलेर ट्याक्स हेभन मुलुकमा कम्पनी खोल्ने, ती कम्पनी मार्फत नै नेपालमा विदेशी लगानी भित्र्याउने, लाभांश विदेश लैजाने र तहगत कम्पनी खडा गरी विश्वव्यापी व्यावसायिक सञ्जाल विस्तार गरेको को २०७८ को विवरणले खुलासा गरेको थियो। नेपालमा कर छल्ने उद्देश्यले खोलिएका यी अफशोर कम्पनीले सम्पत्ति शुद्धीकरण गरेको हुन सक्ने आशङ्का छ। नेपालमा कानून छलेर गरिएको यस्तो रकम ओसारपसारको छानबिन त परै जाओस्, चौधरीमाथि प्रश्न समेत सोधिएन। यसले उनको शक्ति समूहमा पकड रहेको देखाउँछ । २०६७ सालमा तत्कालीन अर्थ सचिव रामेश्वर खनाल एकाएक पदबाट राजीनामा दिएर हिंडे। तत्कालीन अर्थमन्त्री भरतमोहन अधिकारीसँग मतभेदपछि राजीनामा दिने अवस्थामा पुगेका खनालले प्रष्ट मुख नखोले पनि बजेट निर्माणक्रममा अर्थ मन्त्रालयमा बन्नुपर्ने बजेट बाहिरै व्यवसायीको प्रभावमा बन्न लागेको सुइँको पाएपछि राजीनामा प्रकरण विकसित भएको थियो। तत्कालीन अर्थमन्त्री अधिकारीसँग असाध्यै निकटता भएका चौधरी नै त्यस्तो मिलेमतोको खेलमा लागेको आरोप लाग्यो। खास गरी, त्यति वेला नक्कली भ्याटबिल प्रयोग गरेकोमा दोषी देखिएको चौधरी समूह अन्तर्गतको कम्पनीलाई हुने कारबाही रोक्न चौधरीले चालबाजी गरेको आशङ्का गरिएको थियो। चौधरीले त्यस लगत्तै दैनिकमा लेख लेखेर आफू यस्तो खेलमा संलग्न नभएको दाबी गरे। यो घटना त्यसै सेलाए पनि चौधरी उच्च सरकारी अधिकारीहरूसँग सामीप्य राख्न माहिर रहेको विगतका कैयौं घटनाक्रमले पुष्टि गर्छन्। बाङ्लादेशी कम्पनी एनबी इन्टरनेशनललाई नबिल ब्यांकको ५० प्रतिशत शेयर किन्न अनुमति त्यति वेला दिइएको थियो, जति वेला नियामक निकाय नेपाल राष्ट्र ब्यांकका गभर्नर डा. सत्येन्द्रप्यारा श्रेष्ठ थिए। उनी केन्द्रीय ब्यांकबाट अवकाशपश्चात् सीधै नबिल ब्यांकको सञ्चालक समितिको अध्यक्ष हुन पुग्नुले शक्तिशाली ब्यूरोक्रेसीसँगको चौधरीको साझेदारीको झल्को दिन्छ। चौधरी समूह अन्तर्गतका कम्पनीमा कैयौं ती उच्च पूर्व सरकारी अधिकारी कार्यरत थिए वा छन्, जो कुनै न कुनै रूपमा नेपाल सरकारको सेवामा रहँदा उक्त समूह सम्बन्धित कम्पनीको विषयमा निर्णय लिएका थिए। सीधै स्वार्थको द्वन्द्व हुने यस्तो स्थिति रोक्ने बलियो कानूनी प्रबन्ध नहुँदा सार्वजनिक हितको रक्षा गर्नुपर्ने सरकारी निकायमा बसेका अधिकारीहरू व्यक्तिगत लाभका लागि खास व्यावसायिक समूहको पक्षपोषकका रूपमा दरिइरहेका छन्। सांसदका रूपमा चौधरीसँग सचेत हुनुपर्ने अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा हो, आफ्नो व्यावसायिक लाभका लागि कानून निर्माण क्रममा पार्न सक्ने प्रभाव। नेपाल राष्ट्र ब्यांकले २०६७ सालमै ब्यांक तथा वित्तीय संस्थालाई परिपत्र जारी गरेर नेपालका कुनै ब्यांक तथा वित्तीय संस्थामा कुनै विदेशी व्यक्ति वा ब्यांक तथा वित्तीय संस्था बाहेकको लगानी भएमा २०७२ असार मसान्तभित्र विदेशी ब्यांक तथा वित्तीय संस्था वा नेपाली व्यक्ति वा वित्तीय संस्थालाई शेयर बिक्री गर्न निर्देशन दियो। एनबी इन्टरनेशनलको ५० प्रतिशत शेयरलाई १५ प्रतिशतमा झार्न पनि निर्देशन दिइएको थियो। अर्थात, नेपालका ब्यांकमा विदेशी ब्यांकले लगानी गर्न छूट दिए पनि व्यक्तिगत र गैरब्यांकिङ संस्थाको लगानी हटाउनुपर्ने कानूनी व्यवस्था गरिएको थियो। यसको सीधा प्रभाव नबिल ब्यांकलाई पर्थ्यो। राष्ट्र ब्यांकको निर्देशन बमोजिम एनबी इन्टरनेशनलले कि त शेयर विदेशका ब्यांकलाई बिक्री गर्नुपर्थ्यो कि नेपालमा रहेका ब्यांकलाई यस्तो शेयर हस्तान्तरण गर्नुपर्थ्यो। तर, शक्तिशाली पहुँचवाला विनोद चौधरीको स्वामित्वको एनबी इन्टरनेशनलले नबिलमा रहेको शेयर बिक्री गरेन। बरु, कानूनमा छेडखानीको अर्कै खेल शुरू भयो। २०७३ सालमा ब्यांक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐनको संशोधन मार्फत विदेशी संस्थाले नेपालका ब्यांकमा यसअघि नै लगानी गरेको भए उसको शेयर स्वामित्व बिक्री गर्न नपर्ने व्यवस्था गरियो। ऐनले अब उप्रान्त नेपालका ब्यांकमा विदेशका गैरवित्तीय संस्था र व्यक्तिले लगानी गर्न नमिल्ने भए पनि यसअघि गरिसकिएको लगानी भने कायम हुने व्यवस्था गरेको थियो। यसले नबिल ब्यांकमा रहेको बाङ्लादेशी कम्पनी एनबी इन्टरनेशनलको शेयर ब्यांक तथा वित्तीय संस्थालाई हस्तान्तरण गर्न नपर्ने बाटो फुकाइदियो। ब्यांक तथा वित्तीय संस्था सम्बन्धी ऐनको दफा ५ को उपदफा ४ मा ‘यस ऐनमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यो ऐन प्रारम्भ हुनुभन्दा अघि कुनै विदेशी ब्यांक वा वित्तीय संस्था वा अन्य कुनै विदेशी संस्थाले प्रचलित कानून बमोजिम स्वीकृति प्राप्त गरी कुनै ब्यांक वा वित्तीय संस्थामा गरेको लगानी सो बैंक वा वित्तीय संस्थामा यथावत् कायम रहेको मानिन्छ’ भन्ने प्रावधान घुसाइएको थियो, जुन विधेयकको मस्यौदा गर्दा राखिएको थिएन। एमालेका तर्फबाट पहिलो संविधानसभामा सभासद् रहेका व्यवसायी विनोद चौधरीले एमालेका सांसदहरू मार्फत कानूनमा यस्तो प्रावधान घुसाउन सफल भएको आरोप लाग्यो। कानून निर्माणक्रममा घुसेको व्यावसायिक स्वार्थको यो उच्चतम नमूना थियो। २०७४ मा समानुपातिक प्रणालीबाट सांसद भएपछि पनि चौधरीले संसद्\u200cको अर्थ समितिको सदस्य रोजे, जहाँ ब्यांक, बीमा तथा अर्थ मामिलाका कानूनको छलफल र बहस हुन्छ। यसले उनको स्वार्थको द्वन्द्व देखाउँछ। राजनीतिक दलका नेता र व्यापारीबीचको साँठगाँठ नीति, कानून निर्माण र सरकारको निर्णय प्रक्रियामा समेत प्रभावशाली बनिरहेको छ, पछिल्ला वर्षहरूमा। राजनीतिक दल र व्यवसायीको यस्तो अपवित्र सम्बन्धले राज्यशक्तिको प्रयोग नै प्रभुत्वशाली समूहको स्वार्थपूर्तिका लागि हुन थालेको छ। चौधरीसँग आफ्नो व्यावसायिक स्वार्थ र हित रक्षाका लागि शक्तिकेन्द्रलाई रिझाउन सक्ने मात्र होइन, सन्देहपूर्ण निर्णय गराउन समेत सक्ने सामर्थ्य छ। आफू अनुकुल निर्णय गराउन राजनीतिक शक्तिलाई प्रयोग गर्दै आएका उनको सांसदको भूमिका थप बलशाली बन्ने निश्चित छ। उनको व्यापारिक स्वार्थ र जनहितको संरक्षण गर्ने कानून निर्माण गर्ने जिम्मेवारी भएको सांसदको भूमिका एकैसाथ कसरी अघि बढ्छ भन्नेमा सन्देह छ। उनले पारिवारिक व्यवसायलाई लाभ हुने गरी राजनीतिक शक्तिको उपयोग गर्ने जोखिम छ। त्यसैले, कानून निर्माण तथा राज्य सञ्\u200dचालनमा चौधरीको व्यापारिक स्वार्थ हावी हुन नदिन नागरिकको निरन्तर निगरानी चाहिन्छ ।',
    "उच्च रक्तचाप हुनुका पछाडि विभिन्न कारण हुन्छन् । जस्तो कि, वंशाणुगत, मिर्गौला र मुटुको समस्या, तनाव आदि । त्यससँगै यसमा मुख्य जिम्मेवार खानपानलाई पनि मानिन्छ । उच्च रक्तचाप नियन्त्रणका... अनुश्री आचार्य  मुटुको रक्त प्रवाहित गर्ने धमनीहरूमा रोकावट आउँदा त्यहाँ रक्त सञ्चार अवरुद्ध हुन्छ । जसकारण मांसपेशीहरू मर्न थाल्छन् र मुटुको क्रिया प्रभावित हुन्छ । यसैलाई हार्ट अट्याक अर्थात् हृदयघात भनिन्छ... डा. अभिषेक ठाकुर  बारम्बार वा एक्कासि छाती दुख्नु सामान्यदेखि गम्भीर स्वास्थ्य समस्याको कारणले हुनसक्छ । त्यसैले छातीमा कुनै प्रकृतिको दुखाइ छ भने बेवास्ता गरेर बस्नुहुँदैन । कतिपयले छातीको दुखाइ हुने बित्तिकै मुटुरोग... डा. रन्जितकुमार शर्मा  ‘हेर्दा फूर्तिलो, शरीरमा कुनै रोग लागेको समेत सुन्नु परेको थिएन, तर फलानोको राति अचानक मृत्यु भयो ।’ यस्ता खबर बेलाबखतमा सुन्ने र देख्ने गरिन्छ । जसको उदाहरणका रुपमा चर्चित... डा. सतिश यादव  वार्षिक रूपमा विश्व महिला समुदायमा हुने कुल मृत्यु संख्याको करिब ३५ प्रतिशत मृत्यु मुटुरोगबाट हुन्छ, जुन सबै प्रकारका क्यान्सरबाट हुने महिलाको मृत्युभन्दा बढी देखिन्छ । महिलामा हुने मुटुरोगको अध्ययन,... डा. रन्जित बराल  तपाईं मुटु स्वास्थ्यबारे कति जानकार हुनहुन्छ ? अहिले सुनेको भरमा मुटु स्वास्थ्यबारे ज्ञान दिने र लिने धेरै भेटिन्छन् । जस्तै, मुटुरोग उमेर ढल्किएको मानिसलाई मात्र लाग्छ । बुढेसकाल नलागेसम्म... डा. माधव विष्ट  हृदयघात अर्थात् हर्ट अट्याक एक गम्भीर स्वास्थ्य समस्या हो । रक्तनली अर्थात् धमनीमा अचानक अवरोध वा रक्तसञ्चारमा कमी हुने अवस्थालाई हृदयघात भनिन्छ । यसबाट वयस्क महिला र पुरुष मात्र... प्रा. डा. राजेन्द्र कोजु  उच्च रक्तचाप अहिले आम समस्या नै बनेको छ । हरेक पाँच जनामध्ये एकजनामा उच्च रक्तचापको औषधि सेवन गरिरहेका बिरामी भेटिन्छन् । बिरामीको संख्या बढेसँगै सम्बन्धी व्यक्तिपिच्छे राय पनि सुनिन्छ... डा. रोशन राउत  शरीरको महत्वपूर्ण अंग मुटुको स्वास्थ्यमा ख्याल गर्नु अपरिहार्य छ । व्यायाम, स्वस्थ खानपान र तनावमुक्त रहेर मुटुलाई स्वस्थ राख्न सकिन्छ । मुटुका लागि अन्य पौष्टिक तत्वसँगै फ्याट अर्थात् बोसो... प्रा. डा. राजेन्द्र कोजु  कुनै रोग लाग्दा विशेष ध्यान दिनुपर्ने कुरा हो, खाना । दीर्घरोगीले त खानेकुरामा अझ धेरै सतर्क हुनुपर्छ । के खाँदा हुन्छ, के हुँदैन ? भन्ने जानिराख्नुपर्छ । खान नहुने... डा. अभिषेक ठाकुर  धेरैजसो रोग लाग्नुको पछाडि हामी स्वयं कारण बन्ने गर्छौं । हाम्रो खानपान, बसाइ, दिनचर्या, सोच यावत् कुराले पनि शरीरलाई रोगी बनाउने जोखिम हुन्छ । हामीले जानेर वा नजानेर गर्ने... डा. अभिषेक ठाकुर  शरीर सक्रिय र गतिशील हुन जरुरी छ । जति शारीरिक रुपमा सक्रिय रहन्छौं, उत्ति नै हाम्रो अंगहरुको कार्य सही ढंगले सञ्चालन हुन्छ । शारीरिक गतिविधि वा सक्रियताको सोझो प्रभाव... बदलिंदो जीवनशैली र खानपानका कारण अहिले बालबालिकादेखि वृद्धसम्मलाई उच्च रक्तचापको समस्याले सताइरहेको छ । उच्च रक्तचापले हृदयघात र स्ट्रोक निम्त्याउन सक्छ । यसलाई नियन्त्रण गर्न औषधिको सेवन गर्ने सल्लाह... डा. अभिषेक ठाकुर  यदि कसैलाई मधुमेहको समस्या छ भने उसले आफ्नो खानामा चिनी खानु हुँदैन भनिन्छ । तर चिनी मात्र होइन, कतिपय मधुमेहका बिरामीमा भने नुनको अत्याधिक सेवनले पनि रगतमा चिनीको मात्रा... गर्भावस्थाको समयमा उच्च रक्तचापको सम्भावना अन्य महिलाहरूको तुलनामा पहिले नै उच्च रक्तचापको समस्या भएका महिलाहरूमा बढी हुन्छ । तर, गर्भावस्थाकै कारण पनि उच्च रक्तचापको समस्या देखा पर्छ । गर्भावस्थामा... प्रा. डा. सुनिलमणि पोखरेल  चिकित्सकले उच्च रक्तचाप भएकालाई फरक-फरक औषधि सिफारिस गर्छन् । यस्तो औषधि रक्तचापको मात्राअनुसार फरक हुन्छ वा अरु कारणले ? भन्ने जिज्ञासा हुनसक्छ । सामान्यतया उच्च रक्तचापलाई नियन्त्रणमा राख्न यस्तो... डा. माधव विष्ट  कोलेस्टेरोल एक प्रकारको चिल्लो पदार्थ हो, जुन रगतमा पाइन्छ । रगतमा कोलेस्टेरोल हुनु सामान्य हो तर यसको मात्रा अप्राकृतिक हुन गयो भने समस्या हुनसक्छ । रगतमा टोटल (कुल) कोलेस्टेरोल,... प्रा. डा. राजेन्द्र कोजु  इको, ईसीजी, एन्जियोग्राम, टीएमटी । यस्ता धेरै किसिमको परीक्षण मुटुको परीक्षणको क्रममा तपाईंले सुन्नुभएको हुनसक्छ । मुटुमा केही समस्या भएमा वा शंका भएमा चिकित्सकले विविध परीक्षण गराउन सिफारिस गर्न... डा. कमल शर्मा लम्साल  उच्च रक्तचापलाई साइलेन्ट किलर भनिन्छ । रक्तचाप नियन्त्रण नहुँदा यसले शरीरको अन्य अंगलाई असर गर्न थाल्छ । त्यसैले उच्च रक्तचाप पुष्टि भएपछि चिकित्सकको सल्लाहमा औषधि खान सुरु गर्नुपर्छ ।... प्रा. डा. राजेन्द्र कोजु  शरीरलाई स्वस्थ राख्न एउटा वयस्क मानिसले सातामा कम्तीमा १५० मिनेट शारीरिक गतिविधि गर्न जरुरी हुने मुटुरोग विशेषज्ञ डा. अभिषेक ठाकुर बताउँछन् । व्यायामले विभिन्न स्वास्थ्य समस्याबाट बचाउँछ भने व्यायाम... डा. अभिषेक ठाकुर  कोलेस्टेरोल एक प्रकारको चिल्लो पदार्थ हो, जुन रगतमा पाइन्छ । सरल भाषामा भन्नुपर्दा रगतमा पाइने बोसोलाई कोलेस्टेरोल भनिन्छ । यसले प्रत्येक कोषिकालाई जीवित राख्न मद्दत गर्छ । त्यसैले रगतमा... हृदयघात जुनसुकै बेला हुनसक्छ । लक्षण देखिना साथ चाँडोभन्दा चाँडो उपचार भएन भने ज्यान जान सक्छ । यस्तोमा प्राथमिक उपचारबारे थोरै मात्र जानकारी पाउन सकियो भने ज्यान बचाउन सकिन्छ... डा. माधव विष्ट  जन्मजात मुटुरोग लागेका बालबालिकामा कुपोषण हुने भय हुन्छ । जन्मजात मुटुरोग लागेकामध्ये १५ प्रतिशतदेखि ६४ प्रतिशत बालबालिकामा पोषणको कमी हुनसक्छ । मुटुले पम्प गरेपछि मात्र शरीरको आवश्यक अंकमा रगत... डा. देवकी खड्का  जन्मजात मुटुरोगमध्ये शिशुमा देखिने सबैभन्दा जटिल किसिमको रोगमध्ये एक हो निलो हुने मुटुरोग । मुटुको प्रणालीमा समस्या भई जन्मिंदा शिशुको छाला निलो हुने यो रोगलाई चिकित्सकीय भाषामा क्यानोटिक हार्ट... डा. विधाता भण्डारी केसी  गर्भावस्थामा धेरै कुराको परीक्षण गर्नुपर्छ । परीक्षणबाट नै गर्भमा रहेको बच्चाको अवस्थाबारे थाहा हुन्छ । शिशुको शरीरका अंगहरु कतिको विकसित भइरहेको छ ? भन्ने थाहा पाउने परीक्षणमध्ये एक हो... डा. अंशु शाक्य  यौन प्राकृतिक आवश्यकता हो । यद्यपि, मुटुरोगको समस्या भएका धेरैमा एउटा जिज्ञासा हुनसक्छ- कतै यौन क्रियाकलापले मुटुलाई झन् जोखिम त पार्दैन ? यो दुविधा हुनु स्वभाविक हो । किनकि... डा. कमल शर्मा लम्साल  अन्तर्राष्ट्रिय जर्नल नेसनल लाइब्रेरी इन मेडिसिनका अनुसार विश्वव्यापीरुपमा जीवित जन्मिने एक हजार बच्चामध्ये ८ देखि १० जन्मजात मुटुरोग हुन्छ । जन्मजात मुटुरोग धेरै किसिमको हुन्छ । जसमध्ये सबैभन्दा बढी... डा. पुनम शर्मा  गर्भावस्थामा मुटु विकसित हुने क्रममा मुटुको भित्री आकृति तथा रक्तनलीमा समस्या भई जन्मिएको अवस्थालाई जन्मजात मुटुरोग भनिन्छ । चिकित्सकीय भाषामा यस्तो समस्यालाई ‘कन्जेनाइटल हार्ट डिफेक्ट’ भनिन्छ । शरीरका विभिन्न... डा. कुलरत्न थापा  बालबालिकालाई टन्सिल भइरहेमा त्यसले मुटुमा समस्या ल्याउन सक्छ । यद्यपि हामीकहाँ धेरैजसो अभिभावक यसबारे त्यति सजग र सतर्क भएको पाइँदैन । त्यसैले समस्याले जटिल रुप लिइसकेपछि मात्र अस्पताल आउने... डा. माधव विष्ट  सामान्य हिसाबले बुझौं, मुटुबाट बाहिरिने र भित्र पस्ने रगतद्वारा रक्तननलीमा परेको चापलाई नै रक्तचाप भनिन्छ । बोलीचालीको भाषामा सामान्य रक्तचापमा माथि १२० र तल ८० हुनुपर्छ । यसको एकाई... डा. माधव विष्ट  जब जाडो बढ्छ, पानी पर्छ रक्सी पिउनेहरुले अर्को बहाना पाउँछन्, ‘मौसमले च्यालेन्ज गर्\u200dयो ।’ के पनि धारणा व्याप्त छ भने, रक्सी पिएपछि ज्यानमा तातो लाग्छ । यही कारण जाडो... छाती दुख्ने समस्या अनेक कारणले हुनसक्छ । दुखाईको अनुभव पनि फरक फरक हुनसक्छ । कसैलाई छातीको बायाँ छेउमा दुख्छ, कसैलाई दायाँतिर दुख्छ । कहिले हल्का दुख्छ, कहिले सहनै नसक्ने... डा. चन्द्रमणि अधिकारी  निद्रा र मुटुको सम्बन्ध गहिरो छ । पुग्दो मात्रामा मस्त एवं गहिरो निद्राले मुटुलाई जवान राख्न सहयोग गर्छ । यसका लागि कम्तीमा ७ घण्टाको निद्रा अनिवार्य छ । जो... डा. कमल शर्मा लम्साल  काठमाडौं । केही दिनयता जाडो बढेसँगै देशभर जनजीवन प्रभावित भएका खबरहरु आइरहेका छन् । जाडोमा तापक्रम घट्दा स्वास्थ्यसम्बन्धी विभिन्न समस्या आउँछन् । त्यसमा पनि जाडोमा मुटुमा निकै असर पर्छ... डा. अभिषेक ठाकुर  जाडो महिनामा मस्तिष्कघात (स्ट्रोक)का बिरामीको संख्या बढ्छ । जापानमा गरिएको जनरल अफ न्युरोलोजी रिसर्च अनुसार गर्मीयामको तुलनामा जाडोमा तीन गुणा बढी स्ट्रोकको जोखिम हुन्छ । स्ट्रोक दुई कारणले हुन्छ,... डा. राजीव शाह  काठमाडौं । बजारमा उपलब्ध तेलमध्ये धेरैले जैतुनको तेल अर्थात् ओलिभ आयललाई सबैभन्दा राम्रो भनेको सुनिन्छ । धेरैजसो भूमध्यसागरीय देशमा उत्पादन हुने यो तेल नेपालमा उत्पादन हुँदैन । युरोप, उत्तर... उच्च रक्तचाप भएका व्यक्तिलाई मुटुरोग हुने सम्भावना अधिक हुन्छ । किनकि शरीरमा रक्तचाप बढेको बेला मुटुले बढी दबाबमा काम गर्नुपर्ने हुन्छ । यसले मुटुमा घातक असरहरु गर्न सक्छ ।... जब कसैको शरीरमा रगतको प्रवाह सामान्यभन्दा कम हुन्छ, यसलाई न्यून रक्तचाप भनिन्छ । तर मानिसहरूले न्यून रक्तचापलाई गम्भीर रूपमा लिंदैनन् । जबकि शरीरमा कम रक्तचापका कारण आवश्यक अंगहरुमा पूर्ण... पाचन क्षमता कमजोर हुँदा हामीले खाएको खाना सजिलै पच्दैन । किनकि त्यसबाट पाउने पोषक तत्व शरीरले सोस्न सक्दैन, जसले गर्दा कुपोषण हुन्छ । त्यसैले पाचन प्रक्रिया कमजोर छ भने... प्रणिती सिंह  आँखा खोल्दा दुनियाँदिवाना देखिन्छ । मान्छे र उसका महत्वकांक्षा देखिन्छ । पैसा र त्यसको भोक देखिन्छ । सुखसयल र त्यसको आसक्ति देखिन्छ । करियर र त्यसको प्रतिस्पर्धा देखिन्छ ।... प्रा. डा. दीपक रेग्मी  ‘तपाईं भन्नुहोस्, जीवनमा सबैभन्दा ठूलो कुरा के छ ?’ बसुन्धरास्थित नेशनल कार्डियक सेन्टरको माथिल्लो तलामा डा. ओममूर्ति अनिलको कार्यकक्ष छ । त्यहाँ पुग्नसाथ उनले हामीलाई अनपेक्षित प्रश्न सोधे ।... काठमाडौं । हृदयघात हुने र यसबाट मृत्यु हुनेमा पुरुषको संख्या धेरै हुन्छ । पुरुषको तुलनामा महिलामा मुटुको रोग १० वर्षपछि मात्र देखिन सक्ने विज्ञहरु बताउँछन् । के त्यसो भए... डा. कमल शर्मा लम्साल  मान्छेहरु भन्छन्, हृदयघात त बुढापाकालाई हुन्छ । तर, युवाहरु पनि हृदयघातको जोखिममा छन् । आखिर किन यस्तो भइरहेको छ ? यसलाई मिहिन रुपमा बुझ्न जरुरी छ । हाम्रो शरीरको... काठमाडौं । हृदयघात यस्तो आपतकालीन स्वास्थ्य अवस्था हो, जसमा बिरामीलाई तुरुन्तै अस्पताल लैजानुपर्छ । यस्तो अवस्थामा बिरामीले समयमै चिकित्सकीय सहयोग नपाएमा मृत्युको जोखिम बढ्छ । त्यसैले विज्ञहरूले हृदयघातका सानातिना... डा. विनायक गौतम  अहिलेको व्यस्त जीवनशैलीमा उच्च रक्तचाप धेरैमा देखिने दीर्घरोग बनेको छ । उच्च रक्तचाप हुँदा शरीरमा तत्कालै कुनै जटिल समस्या नदेखिने भएकाले धेरैले यसलाई गम्भीरतापूर्वक लिएको पाइँदैन । तर यसकै... मोटोपन र मुटुरोगबीच कुनै सम्बन्ध छ ? धेरैले हामीसँग सोधिरहेका हुन्छन् । जति जति मान्छेको मोटोपन बढ्दै जान्छ, मुटुरोगको जोखिम पनि बढ्न सक्छ ।\xa0मधुमेह, कोलेस्ट्रोल र उच्च रक्तचाप हुनुमा... डा.कुञ्जाङ शेर्पा  काठमाडौं । वरिष्ठ मुटुरोग विशेषज्ञ प्रा. डा. राजेन्द्र कोजुले बिरामीहरूको मुटु छामेको २० वर्षभन्दा बढी भइसक्यो । चिकित्सा उनको पेसा हो । यसबाहेक उनी लेख रचनामा पनि उत्तिकै सक्रिय... प्रा. डा. राजेन्द्र कोजु  शरीरमा रक्तचापको अवस्था कस्तो छ भनेर नाप्नका लागि स्फिग्मोम्यानोमिटरको प्रयोग गरिन्छ । यसलाई सामान्य भाषामा ब्लड प्रेसर मोनिटर मेसिन भनेर बुझिन्छ । रक्तचाप तीन तरिकाले जाँच्न सकिन्छ, मर्करी, एनालग... डा. अमर प्रजापति  मुटुको चाल कम भएका व्यक्तिको छातीमा एक प्रकारको स्वचालित यन्त्र पेसमेकर राख्ने गरिन्छ । पेसमेकरलाई सामान्य ढंगले इन्भर्टर वा ब्याट्री भनेर बुझ्दा हुन्छ । यसले मुटुको चाल कम भएका... डा. माधव विष्ट  के मुटुमा खराबी हुँदै गएको कुनै संकेत हुन्छ ? धेरैले यस्तो प्रश्न सोध्ने गर्छन् । स्वभाविक हो, मान्छेलाई आफ्नो स्वस्थ्यबारे ख्याल हुनु । त्यसमा पनि मुटुको प्रसंगमा मान्छेहरु अरु... डा. कमल शर्मा लम्साल  उच्च रक्तचापको समस्या आउनासाथ दुई कुरा मनमा आउँछन् । एउटा दीर्घरोगको सिकार र आजीवन औषिध खानुपर्ने रोग । धेरैजसोले त औषधि खान झन्झट मानेर खाँदै छाड्दै पनि गरेका हुन्छन्... डा. कमल शर्मा लम्साल  यदि कसैलाई हृदयघात हुन्छ भने उसलाई केही समयअघिदेखि संकेत देखा परेको हुन्छ । जस्तै, छाती भारी हुने वा दुख्ने, शरीरमा चिट्चिट् पसिना आउने, धड्कन बढ्ने, आत्तिने, कहिलेकाहीं दुखाइ हाततिर... बन्जी जम्प गर्नुपर्\u200dयो, हिमाल चढ्नुपर्\u200dयो, मसानघाटमा बस्नुपर्\u200dयो भने मान्छेहरु भन्छन्- ‘मुटु दह्रो बनाउनुपर्छ ।’ कुनै जोखिमपूर्ण काम गर्नु परेमा वा ठूलै विपत्ति सहनुपरेमा मान्छेहरु भन्छन्- ‘मुटु बलियो बनाउनुपर्छ ।’... डा. दिपांकर प्रजापति  काठमाडौं । काठमाडौंको मूलपानी निवासी गोकर्ण थापा दुई वर्षअघि अचानक हृदयघात भएर गंगालाल राष्ट्रिय हृदय केन्द्र पुगे । समयमै अस्पताल पुगेका कारण उनको टालिएको मुटुको नसा खोलियो र उनको... मुटुमा विभिन्न कारणले समस्या आउँछ । मुटुरोग लाग्नुको प्रमुख कारण खानपिन हो । यदि दैनिक रुपमा लो डेन्सिटी लिपोप्रोटिन (एलडीएल) अर्थात् खराब कोलेस्टेरोल बढ्ने चिल्लो, गुलियो र नुनिलो खानेकुरा... प्रा. डा. राजेन्द्र कोजु  कोलेस्टोरल भन्नासाथ मान्छेहरु झस्किन्छन् । तर कोलेस्टोरल हाम्रो शरीरलाई आवश्यक तत्वमध्येमा पर्छ । खासमा कोलेस्टोरल हाम्रो कोषमा पाइने एक प्रकारको बोसो (लिपिड) पदार्थ हो । शरीरको प्रत्येक कोषको बाहिरी... डा. कमल शर्मा लम्साल  काठमाडौं । तपाईं फोनमा कति समय कुरा गर्नुहुन्छ ? हालैको एक अध्ययनले मोबाइलमा लामो समय कुरा गर्नेलाई उच्च रक्तचापको जोखिम हुने खुलासा गरेको छ । युरोपियन सोसाइटी अफ कार्डियोलोजी... उच्च रक्तचाप वा न्यून रक्तचाप हुनु स्वास्थ्यको दृष्टिकोणले राम्रो मानिंदैन । रक्तचाप अनियन्त्रित भएर हुने यो समस्या बढिरहेको छ । यी दुई समस्यामा पनि उच्च रक्तचापलाई लिएर मात्रै धेरै... डा. माधव विष्ट  काठमाडौं । बदलिंदो जीवनशैलीका कारण मानिस विभिन्न रोगको चपेटामा परिरहेका छन् । त्यसमध्ये उच्च रक्तचाप आम समस्या जस्तै बन्दै गएको छ । यो समस्यालाई समयमै नियन्त्रण गर्न सकिएन भने... प्रा. डा. राजेन्द्र कोजु  अक्सर हामी भनिरहेका हुन्छौं, बजारका खानेकुरा हानिकारक हुन्छन् । चाउचाउ, बिस्कुट, चिप्स, कुरकुरेले स्वास्थ्य खराब गर्छ । किन यसो भनिएको होला ? किनभने यी खानेकुरामा ‘ट्रान्स फ्याट’ हुन्छ ।... काठमाडौं । उच्च रक्तचाप भएको अवस्थामा जिम जान हुन्छ ? धेरैमा द्विविधा छ । किनभने उच्च रक्तचाप भएकालाई कतिपय व्यायाम वर्जित गरिन्छ । गह्रौं वा तीव्र गतिमा गरिने व्यायामले... खानपान र रक्तचापबीच खास साइनो छ । रक्तचाप बढाउने वा सन्तुलित राख्ने भन्ने कुरा हामी के खान्छौं भन्ने प्रश्नले पनि निर्धारण गर्छ । हामीले खाने कतिपय खानेकुरा यस्ता छन्,... डा. कमल शर्मा लम्साल  कतिपयले मुटु हल्लियो, उफ्रियो भनिरहेका हुन्छन् । खासगरी सुतेको बेला मुटु हल्लियो, उफ्रियो भनेर चिन्तित हुने गर्छन् । के वास्तवमै यस्तो हुन्छ ? मान्छेले मुटु उफ्रिएको, हल्लिएको महसुस दुई... डा. माधव विष्ट  बिहान ३ देखि ६ बजेसम्मको समयमा धेरैजसो मुटुरोगका बिरामीलाई हृदयघात हुने जोखिम उच्च हुन्छ । बिहानको समयमा हाम्रो शरीरमा तनाव हार्मोन र कर्टिसोल हर्मोनको स्तर बढी हुन्छ, जसले हृदयघात... डा. कमल शर्मा लम्साल  काठमाडौं । उच्च रक्तचापलाई चिकित्सकीय भाषामा ‘हाइपरटेन्सन’ भनिन्छ । यसको अर्थ हुन्छ, मुटु र रक्तनलीहरुमा दबाब बढ्नु । विना लक्षण पनि सुस्त गतिमा यसले शरीरलाई गलाउँदै लैजान सक्ने भएकाले... डा. माधव विष्ट  काठमाडौं । उच्च रक्तचाप यस्तो गम्भीर समस्या हो, जसलाई ‘साइलेन्ट किलर’ पनि भनिन्छ । उच्च रक्तचापको समस्या बढ्दै गएपछि औषधि खानु नै यसलाई नियन्त्रण गर्ने एक मात्र विकल्प हुन... डा. माधव विष्ट  जब हामी कुनै कारणले अचानक आत्तिन्छौं वा डराउँछौं, तब मुटु छिटोछिटो ढुकढुक गर्छ । मुटु नै बाहिर आउला कि जस्तो हामीलाई लाग्छ । डराएको, आत्तिएको र दौडिएको बेला मुटुको... डा. रोशन राउत  शारीरिक स्वास्थ्यका लागि स्वभावको भूमिका मुख्य हुन्छ । रोग निम्त्याउने एउटा जड मानिसको स्वभाव पनि हो भनिन्छ । विशेषतः हाम्रो स्वभाव अनुसार नै हाम्रो स्वास्थ्य स्वस्थ हुने र नहुने... डा. कमल शर्मा लम्साल  हृदयघातलाई अज्ञानताको कालो कोठाबाट उज्यालोमा ल्याउने कामको सुरुवात यिनै अध्ययनहरूले गरेका हुन्। सन् १९५० यता अमेरिका जस्ता देशमा हृदय रोगबाट हुने मृत्युको दर दुई-तिहाइले घटेको छ। काठमाडौं । जब तपाईंलाई कसैले नमिठो वचन बोल्छ, मनमा च्वास्स बिझ्छ । जब तपाईंलाई कसैले हार्दिकतापूर्वक तारिफ गरिदिन्छ, मन गर्वले ढक्क फुल्छ । जब तपाईंले अप्रत्यासित अप्रिय खबर सुन्नुहुन्छ,... डा. सुनिल कोइराला  काठमाडौं । रक्तचाप सन्तुलित हुनुपर्छ तर विभिन्न कारणले यसमा उतारचढाव आइरहेको हुन्छ । रक्तचाप घटबढ हुनु स्वास्थ्यको लागि राम्रो होइन । त्यसैले समय–समयमा आफ्नो रक्तचापको स्थिति के छ भनेर... उच्च रक्तचापको औषधि सेवन गरेपछि जीवनभरि छाड्न मिल्दैन भन्ने चिन्ताले धेरै व्यक्ति उच्च रक्तचापको समस्या भए पनि औषधि सेवन गर्न भने डराउँछन् । तर केहीले औषधि सुरु गरेपछि पनि... प्रा. डा. राजेन्द्र कोजु  काठमाडौं । ‘कोलेस्टेरोल बढ्यो ।’ यस्तो सुन्नासाथ हाम्रो मन बेचैन हुन पुग्छ । जब कोलेस्टेरोलको मात्रा बढ्दै जान्छ, मुटुको जोखिम बढ्दै जान्छ । हाम्रो साझा धारणा यस्तै छ ।... डा. कमल शर्मा लम्साल  मानौं तपाईंलाई उच्च रक्तचाप छ । साथै मदिराको अम्मली पनि हुनुहुन्छ । चिकित्सकहरुले प्रष्टसाथ भन्ने गरेका छन्, ‘मदिराजन्य पदार्थ उच्च रक्तचापमा थप घातक हुनसक्छ ।’ आखिर उच्च रक्तचाप भएका... काठमाडौं । टाउको दुख्यो, ज्वरो आयो, जोर्नी दुख्यो, आलस्य भयो के गर्ने ? हामीसँग यसको झटपट उपाय छ, सिटामोल खाइदिने । अर्थात् सामान्य बिसञ्चो हुनासाथ हामी सिटामोल चपाइदिन्छौं ।... कहिलेकाहीं अनपेक्षित रुपमा कुनै चिनेजानेका साथीभाइ, सहकर्मी, आफन्तको मृत्युको खबर सुन्नुपर्छ । हिजोसम्म ठिकठाक देखिएका, देखभेट भएका, कुराकानी भएका, हाँसीमजाक गरेका, एकसाथ खाना खाएका, एकै ठाउँमा काम गरिरहेका मान्छे... डा. माधव विष्ट  काठमाडौं । नेपाली पात्रोमा अब चाडपर्व सुरु भएको छ । तीज, दशैं, त्यसपछि तिहार । चाडपर्वको यो याममा मीठोमसिनो व्यञ्जनसँगै नेपाली समाजले मदिरा पनि उत्तिकै खपत गर्छ । मदिरामा... हृदयघात र प्यानिक अट्याकबीचको भिन्नता छुट्टाउन अलि गाह्रो छ, किनभने दुवैका लक्षण लगभग उस्तै हुन्छन् । अत्यधिक तनाव र चिन्ता प्यानिक अट्याकको प्रमुख कारण हो । जसले हृदयघात पनि... काठमाडौं । पछिल्लो समय विश्वभर नै मुटुरोगीको संख्या बढेको छ । नेपालमा पनि पछिल्लो समय मुटुरोगको समस्या बढ्दै गएको छ । मधुमेह, उच्च रक्तचाप र मोटोपनको समस्या बढ्दा मुटुरोगबाट... मुटुको सामान्य चाल कति हो भन्ने कुरा थाहा पाउनु एकदमै जरुरी छ । एउटा सामान्य व्यक्तिको मुटुको चाल प्रतिमिनेट ६० देखि १०० हुनुपर्छ । तर सुतेको बेला ६० भन्दा... हृदयघात अहिले मृत्युको प्रमुख कारण बन्दै गइरहेको छ । हृदयघातको निराकरणका लागि अनेक प्रयास भइरहँदा पनि यसबाट बर्सेनि हजारौंको ज्यान गइरहेको छ । बजारमा पाइने खोप र औषधिले कोलेस्ट्रोलको... काठमाडौं । ‘धुम्रपान स्वास्थ्यका लागि हानिकारक छ ।’ चुरोटको बट्टामा यसरी नै सावधान गराइएको हुन्छ । यद्यपि ‘खाने मुखलाई जुँगाले छेक्दैन’ भनेजसरी अम्मलीहरु चुरोटको धुँवा तान्न छाड्दैनन् । आखिर... डा. राजु पंगेनी  काठमाडौं । उच्च रक्तचापबाट अहिले धेरै पीडित छन् । अव्यवस्थित जीवनशैली, व्यायामको कमी लगायत विभिन्न कारणले उच्च रक्तचापको समस्या बढ्दो छ । यसको नियन्त्रणका लागि औषधि सेवन गर्नेहरुको संख्या... काठमाडौं । व्यस्त जीवनशैली, मानसिक तनाव र कम शारीरिक गतिविधिका कारण पछिल्लो समय उच्च रक्तचापका बिरामी बढिरहेका छन् । उच्च रक्तचापका कारण मस्तिष्कघात, प्यारालाइसिस र निद्रा नलाग्ने जस्ता समस्या... काठमाडौं । तेलविनाको भान्सा शायदै कल्पना गरिएला । तरकारी पकाउन, दाल झान्न, खानेकुरा तार्न, भुट्न तेलको नै प्रयोग गरिन्छ । यसरी हरेकपटक भान्सामा तेल प्रयोग हुन्छ । तेल स्वास्थ्यका... 'जंक फुड' भनेको शरीरलाई अति आवश्यक पर्ने प्रोटिन, भिटामिन, खनिज, फाइबर जस्ता तत्व नभएको वा अतिकम भएको र चिनी, नुन, चिल्लो पदार्थको मात्रा धेरै भएको खाद्यवस्तु हो  ।",
    'चलचित्र विकास बोर्डका अनुसार, १० प्रतिशत नेपाली फिल्मले मात्रै लगानी उठाउँछन् । यसको अर्थ लगानीकर्ताले वार्षिक केही अर्ब रुपैयाँ गुमाउँछन् । तर, यो फ्लप शृंखला रोक्ने दीर्घकालीन योजना तयार पार्न सरकार र चलचित्र क्षेत्रले अझै ध्यान दिएका छैनन् । ३ कात्तिक, काठमाडौं । मार्क्सेली अर्थशास्त्रीय मान्यता के हो भने संख्याले गुण दिनुपर्छ । संसारभर चलाइने विमर्शको यो सिद्धान्त कम्तीमा नेपाली फिल्मका लागि भने यतिबेला लागू छैन । ५८ वर्षे इतिहास बोकेको घरेलु फिल्मलाई संख्याले गुण दिइरहेको छैन । पछिल्लो दशकमा यो ‘एन्टिथेसिस’ नेपाली फिल्मको यथार्थ हो । बक्स अफिसको अंकगणित हेर्दा लाग्छ, हप्तैपिच्छे फिल्म ‘टाइटानिक’ जहाज जस्तै डुबिरहेका छन् । फिल्म डुबाइको यो शृंखला आउँदो कति समयसम्म लम्बिन्छ थाहा छैन तर, मौलिक दृश्यभाषा र बजार विस्तार गर्ने प्रयत्नमा चुनौती खडा भएको छ । कुल मिलाएर भन्दा यो एउटा ‘वेक अप कल’\xa0 हो । संख्याले गुण दिएको छैन भन्ने विमर्श बुझ्न एकैछिन घरेलु फिल्मको पछिल्लो परिस्थितिबारे चर्चा गरौं । चलचित्र विकास बोर्डले सार्वजनिक गरेको विवरण अनुसार, आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा कुल ५७ नेपाली फिल्म रिलिज भए । जसमध्ये १० बाहेक अन्य फिल्मको कमाइ १ करोड रुपैयाँ पनि छैन । रिलिज भएकामध्ये १० प्रतिशतले मात्रै लगानी उठाए । बाँकी ४७ फिल्मको करोडौं लगानी डुब्यो । २०८० सालको सुरुआती ६ महिना अर्थात् वैशाखदेखि असोजसम्मको तथ्यांक अझै कहालीलाग्दो छ । यसबीच रिलिज भएका ३१ फिल्ममध्ये २ फिल्म मात्रै चले । १७ करोड १७ लाख रुपैयाँ ग्रस कमाउँदै ‘जारी’ ब्लकबस्टर बन्दा ‘नांगो गाउँ’ सुपरहिट बन्यो । बाँकी फिल्मको बक्स अफिस नियति दुर्दान्त रह्यो । यस वर्ष फिल्म सफलताको अनुपात विगतभन्दा अझै घटेको छ । के कुरा भुल्नुहुँदैन भने, हरेक शास्त्रको अध्ययनको केन्द्रविन्दु मान्छे हो र बक्स अफिसका यी निर्जीव अंक पछाडि सजीव दर्शकका चाहना, रुचि र स्वाद लुकेका छन् । हुनसक्छ यिनै कारण ‘कबड्डी ४’, ‘छक्कापञ्जा ४’ र ‘जारी’ घरेलु फिल्म इतिहासमै सर्वाधिक कमाउने फिल्म बने । तर, एकाध फिल्मको व्यावसायिक सफलताले समग्र घरेलु फिल्मको प्रतिनिधित्व गर्दैन । चार–पाँच फिल्म सफल हुँदा, करोडौं लगानीका बाँकी फिल्म असफल हुनुले हाम्रो ‘सिनेम्याटिक अपिलिङ’ मा ठूलै समस्या रहेको दर्शाउँछ । ‘छक्कापञ्जा ४’ ले १७ करोड ५२ लाख रुपैयाँ ग्रस र ‘जारी’ले १७ करोड १७ लाख रुपैयाँ ग्रस कमाउँदा ‘छड्के २’ ले २७ लाख रुपैयाँ ग्रस मात्र कमाउन सक्यो । ३ करोडभन्दा बढी लगानी र अभिनेता अनमोल केसीलाई ५० लाख रुपैयाँ पारिश्रमिक दिएर बनाइएको उक्त फिल्म फ्लप हुँदा नेपाली फिल्म जगत स्तब्ध बन्यो । यो परिघटनाले स्टारमाथि लगानी गर्नु कति उचित भन्ने बहस निम्त्यायो । यो विन्दुबाट स्टारमाथि लगानी गर्न निर्माता हच्किएको देखिन्छ । चलचित्र विकास बोर्डका विवरणलाई नै विश्वास गर्ने हो भने गत वर्ष रिलिज भएको ‘शिवानी’ले जम्मा ५२० रुपैयाँ कमायो । घरेलु फिल्मको इतिहासकै न्यून कमाइ भन्दै यो ट्रोल पनि बन्यो । अर्कोतर्फ फिल्म प्राज्ञिक उत्पादन हो भन्ने ‘स्कुल अफ थट्’बाट बनाइएका ‘ऐना झ्यालको पुतली’, ‘हल्कारा’ जस्ता सुन्दर फिल्म नचल्नुले हाम्रो दर्शकीय चेतना र बजार टापु जस्तै अलग छन् भन्ने बुझ्न सकिन्छ । यी तथ्यले के संकेत गर्छन् भने– हामीकहाँ कहीं कतै समस्या छ । यसतर्फ संकेत गर्दै अभिनेता विपिन कार्कीले यस साता अनलाइनखबरसँग गहकिलो कुरा गरे । नेपाली फिल्म लक्षित उनको प्रश्न थियो– आँखा चिम्लिंदा हामीले चिनियाँ, कोरियन, इरानी र बलिउड फिल्मको इमेज देख्छौं तर, किन नेपाली फिल्मको देख्दैनौं ! अब आँखा चिम्लिंदा पनि नेपाली फिल्मको इमेज देखिनुपर्छ ।’ असोज दोस्रो सातादेखि ५८ वर्ष लागेको नेपाली फिल्म यतिबेला अभूतपूर्व संकटबाट गुज्रिएको छ भन्ने पुष्टि गर्न कार्कीको उक्त अभिव्यक्ति पर्याप्त छ । उनले भने जस्तो ‘सिनेम्याटिक पहिचान’को केन्द्रमा फिल्म फ्लप हुनुको कारण लुकेको छ । बोर्डले सार्वजनिक गरेको गत आर्थिक वर्षको उक्त तथ्यांकमा ‘कालो बादलमा चाँदीको घेरा’ पनि देखिन्छ । सोही आर्थिक वर्षमा रिलिज भएका ७८ विदेशी फिल्मको कुल कमाइ ७९ करोड ४३ लाख ग्रस छ । जबकि ५३ नेपाली फिल्मको कुल कमाइ ७६ करोड ७२ लाख ग्रस छ । जस अनुसार घरेलु फिल्मले विदेशी फिल्मको हाराहारीमा जुन कमाइ गरेको छ यसले निराशाबीच आशाको किरण प्रदान गर्छ । यो निकै जटिल प्रश्न हो । संसारभरका फिल्म निर्मातालाई हिट हुने सूत्र थाहा भएको भए परिस्थिति अर्कै हुन्थ्यो । त्यस अर्थमा फिल्म निर्माण एक भाग्यको खेल पनि हो । तर, मिहिनेत र सचेतनाले असफलतालाई धेरै हदसम्म रोक्न सकिन्छ । हलिउडका महान् स्टिभन स्पिलवर्ग र जेम्स क्यामरुन हुन् या भारतका एसएस राजामौली, यी तीनैको समान दृष्टिकोण के हो भने– ‘फिल्म कम्प्युटरबाट होइन, मनदेखि बन्छ ।’ जब बलिउड कोभिड संकटपछि अधोगतिमा लाग्यो, तब शाहरूख खानले एकपछि अर्को हिट फिल्म दिएर हिन्दी फिल्मलाई उद्धार गरे । पठान, जवान र सन्नी देओलको गदर–२ ले बलिउडलाई नयाँ उचाइमा लगे । त्यसैगरी जब, हलिउड पनि कोभिडपछि ठूलो संकटमा फस्यो, तब टम क्रुजले ‘टपगन माभेरिक’बाट अमेरिकी फिल्म उद्योगलाई पुनर्जीवन दिए । यहाँ हलिउड र बलिउडको उदाहरण किन दिइएको हो भने, यी फिल्मको केन्द्रमा दर्शकीय रुचि जोडिएको थियो । जबसम्म घरेलु दर्शकलाई आकर्षित गर्न सकिंदैन तब फिल्म हिट हुँदैन भन्ने नजिर यी फिल्मले खडा गरिदिए । फिल्म निर्देशक मनोज पण्डित पछिल्लो समय नेपाली फिल्मसामु केही आधारभूत चुनौती रहेको बताउँछन् । उनको विचारमा अहिले नेपाली फिल्ममा सिर्जनशील जनशक्तिको ठूलो संकट छ । यो भनेको निर्देशक र कलाकारको प्रभाव मात्र नभएर, बजारीकरण हुन नसक्नु पनि हो । यी सहित कलाकार र निर्देशकको पहिचान संकट (स्टाइल र जनरा) नहुनु पनि फिल्म फ्लप हुने कारण रहेको उनको ठम्याइ छ । उनी भन्छन्, ‘जसरी भारतमा कलाकार र निर्देशकको आ–आफ्नो सिनेम्याटिक इमेज छ, नेपालमा यस्तो इमेज बन्न सकेको छैन । बजारमा यस्तो व्यक्तिगत चरित्र पनि चल्ने हो । आफ्नो पहिचान बनाउने कुरामा हामी चुकेका छौं ।’ उनका अनुसार पहिचानका तत्व भएका फिल्म मात्र अहिले चलिरहेको अवस्था छ । दयाहाङ राईको इमेज र छक्कापञ्जा जस्ता कमेडी जनराका फिल्म मात्र अहिलेको परिस्थितिमा चलेको उनको विश्लेषण छ । खासगरी ‘एथ्निक पोलिटिक्स’का कथावस्तुमा आधारित फिल्म बक्स अफिसमा चलेको उनको व्याख्या छ । अहिले नेपालमा हिट फिल्मबीच एउटा समानता देखिन्छ । त्यो हो– पञ्चलाइनमा आधारित कमेडी । खासगरी, धेरै चलेका कबड्डी र छक्कापञ्जा यो संरचना र मनोविज्ञानमा आधारित थिए । हुन पनि, फिल्म चल्ने र नचल्ने कुरा समाजको ‘भिजुअल लिट्रेसी’ र बजार चरित्रसँग धेरै हदसम्म निर्भर हुन्छ । समीक्षकले लामो समयदेखि भन्दै आएको कुरा के हो भने, नेपाली फिल्म समाजबाट टाढियो । नेपाली निर्माताले फिल्मलाई गम्भीर बौद्धिक र प्राज्ञिक उत्पादनको रूपमा लिन ढिला गर्नुहुँदैन । जबसम्म मेकरले फिल्मलाई ज्ञान मात्र नभएर एउटा कमोडिटी मात्र ठान्छन् तब, नाफा–घाटाको विषय सधैं रहिरहनेछ । यसकारण फ्लपको शृंखला रोक्न पनि फिल्मलाई संस्कृतिकै रूपमा विकास गर्नुपर्ने ठम्याइ समीक्षकहरूको छ । असफलताको ग्राफ उकालो लागे पनि निर्माण गति भने रोकिएको छैन । उल्टो, कोभिड महामारीपछि निर्माण इजाजत लिनेको संख्यामा वृद्धि भएको देखिन्छ । चलचित्र विकास बोर्डको तथ्यांक अनुसार पछिल्लो दुई महिनामा ४१ फिल्मले इजाजत लिएका छन् । कात्तिक १ गतेसम्म दर्जन फिल्म छायांकनमा छन् । तथ्यांक हेर्दा लाग्छ, फिल्मको व्यावसायिक असफलताले निर्माणमा खासै अवरोध गरेको छैन । कोभिड संकटपछि सुस्तता आए पनि उल्लेखनीय गिरावट छैन । फिल्म र म्युजिक भिडियो निर्माणको संख्या सोही अनुपातमा कायमै देखिन्छ । वास्तविकता के देखिन्छ भने, पुराना फिल्म निर्माता निर्माणमा दोहोरिने क्रम केही घटेको छ । तर, नयाँ अनुहार लगानीकर्ताको रूपमा आइरहेका छन् । ‘छक्कापञ्जा’ सिरिजको रूपमा लगातार हिट फिल्म दिइरहेका निर्माता तथा अभिनेता दीपकराज गिरी पछिल्लो समय लगानीका स्रोत विस्तार हुँदै जाँदा फिल्म निर्माणको रफ्तार बढेको बताउँछन् । विदेश र डिजिटल राइटबाट आम्दानी हुँदा नयाँ निर्माता फिल्म बनाउन हौसिएको उनको तर्क छ । ‘यसरी फिल्म बनाउनेहरू क्याल्कुलेटिभ ढंगले फिल्म बनाइरहेका छन् । यसो हुनुमा विदेश र डिजिटल राइटबाट खुलेका आम्दानीका बाटा प्रमुख हुन्’ गिरीको तर्क छ, ‘यसको दिगोपनमा प्रश्न भने अवश्य उठ्नेछ ।’ निर्माणको संख्यात्मक वृद्धिलाई रोक्न नसकिने बरु गुणात्मक वृद्धिमा विकास बोर्डले ध्यान दिनुपर्ने उनको तर्क छ । गुणात्मक वृद्धिमा जोड दिनुपर्ने बताउँदै उनी भन्छन्– चलचित्रको सबैभन्दा कमजोर पाटो भनेको लेखन हो अहिले । प्रि–प्रोडक्सनमै हामी कमजोर हुन्छौं अनि फिल्म कमजोर बन्दै जान्छ । कथा बलियो भएमा निर्माणले पनि त्यसमा सघाउँदै जान्छ । अत्यन्त कमजोर चिजलाई त्यसले उठाउन सक्दैन । यसका लागि बोर्डले राम्रा विदेशी लेखकसँग राखेर वर्कसप गराउने र व्यावसायिक फिल्म बनाउन प्रोत्साहित गर्नुपर्छ ।’ अबको बाटो तय गर्न दुई कुरामा जोड हुनुपर्ने देखिन्छ । एउटा– पटकथा लेखन सहितको जनशक्ति विकास गर्नुपर्छ । ‘छक्कापञ्जा’ निर्माता गिरीले भने जस्तै पटकथा नेपाली फिल्मको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी हो । फिल्मको दृश्य व्याकरण र लेख्य संरचना कमजोर हुँदा फिल्म आधारभूत रूपमै फिल्म जस्तो बन्न सकेका छैनन् । फिल्म साहित्यिक उत्पादन हो भन्ने मर्मलाई बोध नगर्दा अधिकांश फिल्म दर्शकबाट टाढिएका मात्र छैनन्, क्यामेराले मात्र खिचिने यस्ता फिल्ममा आत्मा छैन । जब दर्शकले पात्र र द्वन्द्वसँग अन्तरक्रिया गर्दैनन्, तब फिल्महरू आधारभूत रूपमै असफल हुन्छन् । दोस्रो– बजारीकरणमा जोड । नेपाली फिल्म यतिबेला घरभित्रै बजार विस्तार गर्न नसक्ने समस्यासँग जुधिरहेको छ । सबैभन्दा धेरै कमाउने नेपाली फिल्म ‘कबड्डी ४’ लाई ७ लाख ६६ हजार ७०० जना दर्शकले हेरे । यो मुलुकको कुल जनसंख्याको २.५ प्रतिशत हाराहारी हो । पछिल्लो समय अष्ट्रेलिया, अमेरिका, युरोप, मध्यपूर्व नेपाली फिल्मका ठूला बजार बनिरहेका छन् । ‘कबड्डी ४’ ले अन्तर्राष्ट्रिय बजारबाट १० करोड रुपैयाँभन्दा बढी कमाइ गरेको तथ्यले विदेशमा बजार विस्तार हुँदै गएको पुष्टि हुन्छ । कथावस्तु चयन र तिनको प्रस्तुतीकरणमा अब घरेलु फिल्मले जोड दिनैपर्छ । युनिभर्सल अपिलिङ बोकेका फिल्मले मात्रै नेपाली फिल्मलाई अन्तर्राष्ट्रिय रूपमै लैजान सक्छन् । पछिल्लो समय भेनिस, टोरन्टो, बुसान र मुम्बई फिल्म फेस्टिभलमा नेपाली फिल्मको बलियो उपस्थिति देखिन्छ । तर, मेकरले निजी पहलमा यो सबथोक गरिरहेका छन् । फिल्ममेकरको क्षमता बढाउने र उनीहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने, तालिम दिने र मौलिक दृश्यभाषाको मानक खडा गर्ने कार्यमा सरकारले लगानी गर्नैपर्छ । जसरी राजा महेन्द्रले उनकै शब्दमा ‘माटो सुहाउँदो’ पञ्चायतकालीन शासन व्यवस्थालाई बलियो बनाउन फिल्मको शक्तिलाई प्रयोगमा ल्याए, अब सरकारले घरेलु फिल्मलाई सामाजिक, आर्थिक र सांस्कृतिक रूपान्तरणको सौम्य शक्ति (सफ्ट पावर)को रूपमा विकास गर्नु जरूरी देखिन्छ । फिल्म क्रिटिक पण्डित अबको बाटो ‘काल्पनिकता’ हुनुपर्ने तर्क गर्छन् । ‘नेपाली फिल्मलाई केही कुराले जोगाउँछ भने त्यो काल्पनिकताले जोगाउन सक्छ । पछिल्लो समय यथार्थवाद यति धेरै हावी भयो कि रियालिज्मको अर्धचेतनाले हामीलाई कठिन तुल्याएको छ’ उनी भन्छन्, ‘अब नेपाली फिल्म उच्च कल्पनाशीलतामा आधारित फिल्म निर्माणतर्फ अघि जानुपर्छ ।’ अब रियालिज्म नभएर फेन्टासीमा अघि बढ्न उनको सुझाव छ । क्रिटिक्सले यसअघि पनि भन्दै आएको तथ्य यो हो कि अब गम्भीर होइन, विशेष फिल्म बन्नुपर्छ । पछिल्लो समय नेपालमा अचम्म तरिकाले हलिउड र बलिउडप्रतिको आकर्षण बढ्दो छ जुन घरेलु फिल्मको स्वास्थ्यका लागि उपयुक्त होइन । बरु; स्रोत, साधन र भूगोलका हिसाबले साना मानिने भारतको सिक्किम राज्य र भुटान प्रेरणादायी बन्न सक्छन् । छोटो समयमै भुटान र सिक्किमले जसरी घरेलु फिल्मको विकाससँगै अन्तर्राष्ट्रिय उपलब्धि हासिल गरिरहेका छन्, यो लोभलाग्दो छ । जुन मोडेलमा यी दुई उद्योगले घरेलु फिल्मको विकासमा काम गरिरहेका छन्, अब नेपालले यो मोडेलबाट फिल्मको निर्माण र बजारीकरणबारे सिक्न सक्छ । गत वर्ष भुटानी फिल्म ‘लुनाना : अ याक इन द क्लासरुम’ ओस्कार अवार्डको अन्तर्राष्ट्रिय फिचर विधातर्फ मनोनित भयो । यस वर्ष भुटानले ‘मंक एण्ड द गन’लाई पुनः ओस्कारमा पठाएको छ, जसलाई मनोनयनको दावेदार मानिएको छ । छिमेकी मुुलुक भारतीय फिल्मको दबदबा र प्रभावबाट मुक्त हुँदै भुटानले प्रति वर्ष ३० फिल्म रिलिज गर्छ । जसमध्ये धेरैजसो फिल्म बक्स अफिसमा हिट हुन्छन् । त्यहाँको राजसंस्था र सरकारले पनि फिल्म प्रवद्र्धनमा सघाउने गरेको छ । नेपालसँग सीमा जोडिएको भारतको पूर्वोत्तर राज्य सिक्किमलाई सरकारले यस वर्ष उत्कृष्ट छायांकन थलो भन्दै सम्मानित गर्यो । यस वर्षको कान्स फिल्म फेस्टिभलको संस्करणमा सिक्किमका दुई प्रतिनिधिलाई भारत सरकारले कान्समा पठायो जहाँ उनीहरूले फिल्म छायांकन गन्तव्यको रूपमा सिक्किमको प्रचारप्रसार मात्र गरेनन्, संयुक्त लगानीका लागि मिहिनेत पनि गरे । जसमध्ये निर्देशक साम्तेन भुटियाले संयुक्त लगानीका केही फिल्ममा काम गर्दैछन् । सिक्किममा छायांकन हुने फिल्मलाई सरकारले १ करोड भारु अनुदान दिन्छ । कान्स पुगेकी सिक्किम फिल्म बोर्डकी अध्यक्ष पूजा शर्माले भारतको सञ्चार मन्त्रालयसामु नेपालसँग संयुक्त लगानीका लागि प्रस्ताव राखेकी थिइन् । जसको जवाफमा ‘नेपालले प्रस्ताव पठाए सोच्न सकिने’ मन्त्रालयले बताएको थियो । नेपाल दुई ठूला अर्थतन्त्रको बीचमा छ । अर्थतन्त्र भन्नुको अर्थ, दुई ठूला विशाल फिल्म उद्योग पनि हुन् । यो अथाह फिल्म बजारबाट फाइदा उठाउनेतर्फ सरकारले काम गर्न सकेको छैन । हालै आयोजित नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय फिल्म फेस्टिभल (निफ) मा चिनियाँ राजदूत छेन सोङले नेपाली फिल्मलाई स्वागत गर्न चीन तयार रहेको बताएका थिए । नेपालीभाषी बहुल भारतीय राज्यमा नेपाली फिल्मको आकर्षण कति छ भन्ने बुझ्न ‘कबड्डी ४’ र ‘प्रेमगीत ३’ को ब्लकबस्टर प्रदर्शनबाटै थाहा हुन्छ । मुख्यतः फ्लपको शृंखला रोक्न र दीर्घकालीन योजना तयार पार्न नेपाली फिल्मले सिर्जनात्मक जनशक्ति उत्पादन, पटकथा लेखन र बजारको खोजी गर्ने कार्यमा ढिला गर्नुहुँदैन । \n \n शर्मा अनलाइनखबर डटकमका उपसम्पादक हुन् । उनी कला-मनोरञ्जन विषयमा लेख्छन्  ।',
]
embeddings = model.encode(sentences)
print(embeddings.shape)
# [3, 384]

# Get the similarity scores for the embeddings
similarities = model.similarity(embeddings, embeddings)
print(similarities)
# tensor([[1.0001, 0.6865, 0.7668],
#         [0.6865, 0.9998, 0.6910],
#         [0.7668, 0.6910, 1.0000]])

Training Details

Training Dataset

teacher-embedding-corpus

• Dataset: teacher-embedding-corpus at 01be5b5
• Size: 980,055 training samples
• Columns: text and label
• Approximate statistics based on the first 100 samples:

  	text	label
  type	string	list
  modality	text
  details	min: 512 tokens mean: 512.0 tokens max: 512 tokens	size: 768 elements

• Samples:

  text	label
  इलाम जिल्लामा हालको सूर्योदय नगरपालिका अन्तर्गत तकपत भन्ने ठाउँ छ। तकपतलाई छबिसे पनि भन्छन् मान्छेहरू। नेपाल-भारत सीमाको २६ नम्बरको जङ्गे पिलर त्यहीं पर्ने भएकाले तकपतलाई छबिसे भनिएको हो। छबिसेको सानो पानीपँधेरोबाट मेची नदी शुरू हुन्छ। मेरो गाउँ मेची नदीको मुहान हो। त्यही तकपतमा सन् १९६५ मा बुबा जङ्गवीर र आमा शान्तिको जेठो सन्तानका रूपमा म जन्मिएँ। सरकारी कागजपत्रमा भने सन् १९६२ को जन्म छ। बुबा जङ्गवीर भूतपूर्व गोर्खा हुनुहुन्थ्यो। उहाँको आर्मी नम्बर २११३७६७७ हो। उहाँले १५ वर्ष सेनामा जागीर गरेपछि लान्स कर्पोरलबाट पेन्सन पकाउनुभयो। पेन्सन निस्कने वेला उहाँ सेभेन गोर्खा रेजिमेन्टको सेकेन्ड बटालियनमा हुनुहुन्थ्यो। बुबा सन् १९४९ देखि १९५८ सम्म मलायामा हुनुहुन्थ्यो। मलाया भनेको अहिलेको मलेशिया हो, उति वेला मलाया बेलायतको उपनिवेश थियो। त्यहाँको ‘मलायन कम्युनिस्ट पार्टी’ ले बेलायती सरकार विरुद्ध छापामार युद्ध छेडेको थियो, जसलाई पार्टीले ‘वार अफ न्याशनल लिबरेसन’ नाम दिएको थियो। मलायाका उग्रवादी कम्युनिस्ट छापामारलाई बेलायत सरकारले दुश्मन/डाँकु भन्थ्यो। मलाया युद्धमा दुश्मन मारेको र कहिले दुश्...	[0.0303955078125, 0.0576171875, -0.0181884765625, 0.00074005126953125, 0.01226806640625, ...]
  बीपी कोइरालाको जन्म प्रथम महायुद्धताका १९७१ भदौ २४ तदनुसार अगस्ट १९१४ मा भएको हो। ३२/३३ वर्ष हुँदा नेपाली राष्ट्रिय कांग्रेसको स्थापना कालदेखि २०३९ साउन ६ का दिन देहान्त नहुँदासम्म उहाँ नेपाली राजनीतिको केन्द्रमा रहनुभयो। उहाँले आफैं यी वर्षहरूको लेखाजोखा भन्ने डायरीमा १० जनवरी १९७७ का दिन गर्नुभएको छ, ‘अहिले म ६२ वर्षको भएँ, यसमध्ये १९ वर्ष काठमाडौंमा बिताएँ भने चार वर्ष विराटनगरमा (अर्थात् नेपालमा २३ वर्ष), दुई वर्ष चन्द्रगञ्ज (हालको सिरहा, माडर)मा (अर्थात् नेपालमा २५ वर्ष), बनारसमा १९ वर्ष, पटनामा आठ वर्ष, टेढीमा पाँच वर्ष, कलकत्तामा तीन वर्ष, हजारीबागमा दुई वर्ष, दार्जीलिङमा एक वर्ष गरी भारतमा ३८ वर्ष बिताएँ। काम र क्रियाकलापको आधारमा हेर्दा पढाइमा १७ वर्ष, जेलमा १२ वर्ष, निर्वासनमा २० वर्ष, सरकारमा दुई वर्ष बिताएँ। भारत र नेपालमा गरी करीब २६ वर्ष सक्रिय राजनीतिमा बिताएँ।’ उहाँले सरकारमा दुई वर्ष भनेर २००७ साल लगत्तैको गृहमन्त्री र जेठ २०१६ देखि पुस २०१७ सालसम्म प्रधानमन्त्री रहनुभएको तथ्यलाई सम्झना गर्नुभएको छ। यस बाहेक उहाँले नेपाली साहित्यलाई कतिपय श्रेष्ठ उपन्यास एवं कथाले समृद...	[0.05029296875, 0.033203125, -0.016845703125, 0.0108642578125, -0.00311279296875, ...]
  नेपालमा अवस्थित बौद्धिक दारिद्र्यको अन्वेषण गर्न तयार गरिएको यो एक प्रबन्ध हो। यस्तो अन्वेषण एक प्रकारले अत्यावश्यक पनि हुन गएको छ, कारण हालैका नेपाली लेखनीमा अति-प्रयोग भएका शब्दहरूमध्ये यो 'बुद्धिजीवी' शब्द पनि हो। धमिलो एवं अस्पष्ट यस शब्दको आन्तरिक तत्त्व निरीक्षण गर्नु नै यहाँ मेरो लक्ष्य छ। तथापि प्रचलित यस शब्दलाई सूक्ष्म निरीक्षण गर्नुअघि, समकालीन नेपाली बुद्धिजीवी वर्गलाई जन्म दिने तथा हुर्काउने नेपाली समाज उपर केही सरसर्ती चर्चा गर्ने लोभ संवरण गर्न सकिनँ मैले। नेपाल अधिराज्यको आज जुन रूप छ त्यो बनेको केही शताब्दी मात्र अघिको कुरा हो। वर्तमान राजनीतिक सिमानाभित्रको यस देशले पृथ्वीको धरातलमा सबभन्दा आश्चर्यकारी एवं विषम नक्सा प्रस्तुत गरेको छ। देशको तीन-चौथाइ खण्ड व्यवस्था गर्न नसकिने पर्वतहरूद्वारा ढाकिएको छ, जसमा पृथक् पृथक् उपत्यकाहरू फाटफुट छरिएका छन् र छ तेर्सिएर बग्ने नदीहरूको जाल। यही दुर्गम तथा अनौठो पाराको अनियन्त्रित नक्साले गर्दा लाखौं वर्षदेखि यहाँको जीवन तथा विचारधारालाई-नेपाली जनजीवनको विशिष्ट रहनसहनलाई प्रभावित पारेको छ। यसै सन्दर्भमा, पृथ्वीनारायण शाहको अभ्युदय...	[0.004669189453125, 0.054931640625, -0.01953125, 0.02001953125, 0.02099609375, ...]

• Loss: EmbedDistillLoss with these parameters:

  {
      "distance_metric": "cosine",
      "projection_dim": 768
  }
  

Evaluation Dataset

teacher-embedding-corpus

• Dataset: teacher-embedding-corpus at 01be5b5
• Size: 19,945 evaluation samples
• Columns: text and label
• Approximate statistics based on the first 100 samples:

  	text	label
  type	string	list
  modality	text
  details	min: 512 tokens mean: 512.0 tokens max: 512 tokens	size: 768 elements

• Samples:

  text	label
  प्रदेश पाँचले आर्थिक वर्ष २०७७/०७८ का लागि कुल ३६ अर्ब ३५ करोड २५ रुपैंयाको बजेट सार्वजनिक गरेको हो । कुल विनियोजित बजेटमध्ये चालुतर्फ १२ अर्ब ५९ करोड २४ लाख ९८ हजार (३४.६४ प्रतिशत), पुँजीगततर्फ १८ अर्ब ६१ करोड ९९ लाख ५२ हजार (५१.२२ प्रतिशत) र वित्तीय हस्तान्तरणतर्फ ५ अर्ब १४ करोड ५० हजार रुपैंयाँ बजेट विनियोजन गरेको हो । बजेटमा आन्तरिक राजश्वबाट २ अर्ब ३ करोड ७५ लाख, राजश्व बाँडफाँटबाट ११ अर्ब ३४ करोड २ लाख, रोयल्टी बाँडफाँटबाट ८८ करोड ५६ लाख, वित्तीय समानीकरणतर्फ १७ अर्ब ६३ करोड ७१ लाख, सशर्त अनुदानबाट ५ अर्ब ८८ करोड ३६ लाख समपूरक अनुदानतर्फ ४८ करोड ३३ विशेष अनुदानबाट र २१ करोड र चालु वर्षको खर्च हुन नसकेको रकमबाट ७ अर्ब ९४ करोड ५० लाख रहने अनुमान गरिएको छ । सोमबार अपराह्न ३ बजे बसेको प्रदेशसभा बैठकमा प्रदेशका मुख्यमन्त्रीसमेत रहेका तथा आर्थिक मामिला तथा योजनामन्त्री शंकर पोखरेलले उक्त बजेट प्रस्तुत गरेका हुन् । अघिल्लो वर्ष प्रदेश ५ ले ३६ अर्ब ४१ करोड ६८ लाख रुपैंयाको बजेट ल्याएको थियो । आगामी वर्षको बजेट चालुृ आर्थिक वर्षको भन्दा करिब ६ करोड रुपैंयाले कम गरेर ल्याइएको हो । यस वर्ष ...	[0.0615234375, 0.04443359375, -0.0145263671875, 0.0242919921875, 0.02783203125, ...]
  गत वर्ष कैलालीका पत्रकार लक्ष्मी जैशीमाथि घरमै सुतिरहेको बेला खुकुरी प्रहार भयो । उनीसहित एकजना परिवारका सदस्य पनि खुकुरी प्रहारबाट घाइते भए । यो घटनाले पत्रकार कति असुरक्षित छन् भन्ने पुष्टि गर्छ । यस्ता घटना बेला–बेला भइरहेका छन् । प्रजातन्त्र, राजतन्त्र र जनयुद्ध समाप्त हुँदा पनि त्यसको अनुभूति दिने घटना अहिले पनि भइरहेका छन् । नेपालको प्रेसलाई सुरक्षा दिन राज्यले बेवास्ता गर्दा यस्ता घटनाले प्रश्रय पाइरहेका छन् । पत्रकारमाथि आक्रमण हुनु सामान्य घटनाका रुपमा लिन खोजिन्छ । पत्रकारको सुरक्षाको ग्यारेन्टीका लागि राज्य उदासिन बनेको छ । अहिले पनि ढुक्कका साथ समाचार सम्प्रेषण गर्ने वातावरण बन्न सकेको छैन । समाचारको विषयलाई निहुँ बनाएर समय–समयमा संचारकर्मी कुटिरहेका छन् । तर, राज्य भने लाचार बनेर कानमा तेल हालेर बसेको छ । समाजको ऐनाको नाम दिदैंमा मात्र पत्रकारले काम गर्न सक्छ भन्ने राज्यको नकारात्मक सोचले गर्दा पत्रकार असुरक्षित बन्दै गएका छन् । समाचार संकलन गरेकै निहुँमा संचारकर्मी माथि आक्रमण हुन्छ भने कसरी नेपालको पत्रकारिताको विकास हुन्छ ? पत्रकारिताको धर्म पालना गर्दा गर्दै कुटिनु दुः...	[0.040283203125, 0.055419921875, -0.003662109375, -0.00238037109375, 0.0103759765625, ...]
  उनीहरूको भावना र चाहना अनि मैले आफूले पढेको, बुझेको समाज र संसारलाई एक ठाऊँमा राखेर हेर्दा पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालको स्वाधीनता, अखण्डता, सार्वभौमसत्ता तथा जातीय, धार्मिक, सांस्कृति सद्भावमा अपूरणीय क्षतिका स्पष्ट संकेतहरू देखिरहेको छु। त्यसै परिप्रेक्ष्यमा, मेरो आत्मालाई साक्षी, राष्ट्रहितलाई केन्द्र र देशलाई शीरमा राखेर, “मार्ग परिवर्तन: विचारभन्दा माथि देश”को यो दस्तावेज छलफल र बहसका लागि अघि सारेको छु। किनभने, नेपाल रहे न नेपाल बनाउने; नाममात्रको नेपाल रहे, के बनाउने? यस्तै हो भने देश यसैगरी फेरी अर्को ३० वर्ष घस्री रहनेछ। र, खासगरी युवाहरूको जीवन दशकौँदेखि जसरी बर्बाद भयो फेरी त्यसैगरी बर्बाद भइरहनेछ। देश संकटमा छैन भनेर नभनौँ। हुँदाखाँदाका देशहरू छोटो समयभित्रमा तिब्र द्वन्द्व र हिंसामा फसेका र अस्तित्व नै संकटमा परेका उदाहरणहरू छन्। यो दस्तावेजको शीर्षक पढ्ने वित्तिकै समाजको एउटा तप्काबाट केही शब्दहरू बर्षिने छन्: प्रतिगामी, पश्चगामी, प्रतिक्रियावादी, सामन्ती, सामन्तवादको पृष्ठपोषक, दक्षिणपन्थी, जनविरोधी, प्रगतिशीलता के हो बुझ्न नस्कने, परिवर्तन आत्मसात गर्न नसक्ने, राजनीतिक सुझब...	[0.024658203125, 0.05615234375, -0.00250244140625, 0.0213623046875, 0.01513671875, ...]

• Loss: EmbedDistillLoss with these parameters:

  {
      "distance_metric": "cosine",
      "projection_dim": 768
  }
  

Training Hyperparameters

Non-Default Hyperparameters

• per_device_train_batch_size: 128
• learning_rate: 0.0001
• warmup_steps: 0.1
• bf16: True
• tf32: True
• torch_compile: True
• torch_compile_backend: inductor
• per_device_eval_batch_size: 128
• load_best_model_at_end: True
• dataloader_num_workers: 8
• dataloader_persistent_workers: True
• dataloader_prefetch_factor: 4

All Hyperparameters

Click to expand

• per_device_train_batch_size: 128
• num_train_epochs: 3.0
• max_steps: -1
• learning_rate: 0.0001
• lr_scheduler_type: linear
• lr_scheduler_kwargs: None
• warmup_steps: 0.1
• optim: adamw_torch_fused
• optim_args: None
• weight_decay: 0.0
• adam_beta1: 0.9
• adam_beta2: 0.999
• adam_epsilon: 1e-08
• optim_target_modules: None
• gradient_accumulation_steps: 1
• average_tokens_across_devices: True
• max_grad_norm: 1.0
• label_smoothing_factor: 0.0
• bf16: True
• fp16: False
• bf16_full_eval: False
• fp16_full_eval: False
• tf32: True
• gradient_checkpointing: False
• gradient_checkpointing_kwargs: None
• torch_compile: True
• torch_compile_backend: inductor
• torch_compile_mode: None
• use_liger_kernel: False
• liger_kernel_config: None
• use_cache: False
• neftune_noise_alpha: None
• torch_empty_cache_steps: None
• auto_find_batch_size: False
• log_on_each_node: True
• logging_nan_inf_filter: True
• include_num_input_tokens_seen: no
• log_level: passive
• log_level_replica: warning
• disable_tqdm: False
• project: huggingface
• trackio_space_id: trackio
• per_device_eval_batch_size: 128
• prediction_loss_only: True
• eval_on_start: False
• eval_do_concat_batches: True
• eval_use_gather_object: False
• eval_accumulation_steps: None
• include_for_metrics: []
• batch_eval_metrics: False
• save_only_model: False
• save_on_each_node: False
• enable_jit_checkpoint: False
• push_to_hub: False
• hub_private_repo: None
• hub_model_id: None
• hub_strategy: every_save
• hub_always_push: False
• hub_revision: None
• load_best_model_at_end: True
• ignore_data_skip: False
• restore_callback_states_from_checkpoint: False
• full_determinism: False
• seed: 42
• data_seed: None
• use_cpu: False
• accelerator_config: {'split_batches': False, 'dispatch_batches': None, 'even_batches': True, 'use_seedable_sampler': True, 'non_blocking': False, 'gradient_accumulation_kwargs': None}
• parallelism_config: None
• dataloader_drop_last: False
• dataloader_num_workers: 8
• dataloader_pin_memory: True
• dataloader_persistent_workers: True
• dataloader_prefetch_factor: 4
• remove_unused_columns: True
• label_names: None
• train_sampling_strategy: random
• length_column_name: length
• ddp_find_unused_parameters: None
• ddp_bucket_cap_mb: None
• ddp_broadcast_buffers: False
• ddp_backend: None
• ddp_timeout: 1800
• fsdp: []
• fsdp_config: {'min_num_params': 0, 'xla': False, 'xla_fsdp_v2': False, 'xla_fsdp_grad_ckpt': False}
• deepspeed: None
• debug: []
• skip_memory_metrics: True
• do_predict: False
• resume_from_checkpoint: None
• warmup_ratio: None
• local_rank: -1
• prompts: None
• batch_sampler: batch_sampler
• multi_dataset_batch_sampler: proportional
• router_mapping: {}
• learning_rate_mapping: {}

Training Logs

Epoch	Step	Training Loss	Validation Loss
0.3001	2298	0.1670	0.0845
0.6002	4596	0.0752	0.0671
0.9004	6894	0.0629	0.0586
1.2005	9192	0.0563	0.0539
1.5006	11490	0.0527	0.0511
1.8007	13788	0.0504	0.0493
2.1008	16086	0.0488	0.0479
2.4009	18384	0.0474	0.0471
2.7011	20682	0.0467	0.0464
3.0	22971	-	0.0461

• The bold row denotes the saved checkpoint.

Training Time

• Training: 1.6 hours
• Evaluation: 3.3 minutes
• Total: 1.7 hours

Framework Versions

• Python: 3.12.11
• Sentence Transformers: 5.5.0
• Transformers: 5.5.0
• PyTorch: 2.10.0+cu128
• Accelerate: 1.13.0
• Datasets: 4.3.0
• Tokenizers: 0.22.2

Citation

BibTeX

Sentence Transformers

@inproceedings{reimers-2019-sentence-bert,
    title = "Sentence-BERT: Sentence Embeddings using Siamese BERT-Networks",
    author = "Reimers, Nils and Gurevych, Iryna",
    booktitle = "Proceedings of the 2019 Conference on Empirical Methods in Natural Language Processing",
    month = "11",
    year = "2019",
    publisher = "Association for Computational Linguistics",
    url = "https://arxiv.org/abs/1908.10084",
}

EmbedDistillLoss

@article{kim2023embeddistill,
    title={EmbedDistill: A Geometric Knowledge Distillation for Information Retrieval},
    author={Kim, Seungyeon and Rawat, Ankit Singh and Zaheer, Manzil and Jayasumana, Sadeep and Sadhanala, Veeranjaneyulu and Jitkrittum, Wittawat and Menon, Aditya Krishna and Fergus, Rob and Kumar, Sanjiv},
    year={2023},
    eprint={2301.12005},
    archivePrefix={arXiv},
    primaryClass={cs.IR}
}