Datasets:
Agisight
/
mrj-mono-text

Dataset card Data Studio Files
xet
 Community
1
text
stringlengths
1
5.3k
— Яра, яра, Вувер кыва, ит шӹдешкӹ тенгежок.
— Кыва эче! Пӓлӹнет гӹньӹ, мӹнь эче арвӓтеш ярем.
«Техень арвӓтӹ мӹлӓм моло, шӧртньӹм тӱлен пуат гӹнят, ак кел», — ӹшкедурешӹжӹ Нӱнжӹк шаналта, а юкынжы манеш:
— Кечӹ теве ӱлӹкӹ вален шон, рӹмӓлгӓшӓт тӹнгӓлӹн. Вуеш ит нӓл, тусарен шӹм керд. Лачок, косиретӹм слӧпӧй веле ак уж!
Вуверӹн лицӓштӹ кымда йӹрӓлтӹш пеледеш. Сӓрӓсӓ тӹдӹлӓн, каеш, йӓлӹн тӹргач мактымы шамак.
— Келесӹ ӹне тӹнят, кӱ ылат дӓ мам сӓрнет.
— Ылам мӹньӹ Нӱнжӹк эргӹ, — тӹдӹ ӹшке гишӓнжӹ изиш ямакшым колталтальы. — Сӓрнем ӹнде теве ышым поген. Шанем ӹнде Мӱлӓндӹ тӹрӹшкок шоаш дӓ сӓндӓлӹк тӱгӹ анжалаш. Тӹнӓм цилӓ пӓлӓш тӹнгӓлӓм. Корнышты теве янгыленӓм, йыдшат лишемеш. Амален лӓктӓш вӓрӹм пумыкет, яжо ыльы. Мӹнь шукы вӓрӹм ам йӓшнӹ.
— Хи-хи-хи! — папи ваштылалеш. — Теве тиштӹ ак ситӹ гӹньӹ, — папи лепкӓжӹм кид доно лоп-лоп севӓлеш, — теве тишец ат йишӓрӹ! — ӱл вӓржӹмат лыпшал анжыкта. — Мане, амалаш — тидӹ кӓшкӓм намалаш агыл, ма ясы? Шытыржы весӹ — ужат вет ӹшкеок, пӧртем изи, тор. Тӹнь ялетӹмӓт виӓнгден ат шыпшыл. А ма кырышыштет техень тотлы пы...
Нӱнжӹк ӹнгӹжӓ гӹц кырышым кедӓрӓ.
— Ӓвӓм корныш ма-шоным кӱэштӹн.
— Ӓвӓт кӱм ӹштен, манат? Уке, кӱм мӹнь ам кач. Пӱэм уке.
— Кӱэштӓш, манам! — когоракын Нӱнжӹк сӹгӹрӓ.
— Мам саслет! Клухой ам ыл, колам! Анжыкты, мам ӓвӓт пуэн.
Нӱнжӹк кырыш гӹц кол кагыльым, тарам, аварцым, селмӓгиндӹм, патыл дӓ мӱ коршокым лыктеш. Иктӹ паштек весӹм рок вӹкӹ пиштен миӓ. Кырыш вӹлец вуйым лӱктӓлеш — нимат кодде. Ик выртынок Вувер цилӓ нелӹн колтен, ӹнде мӹшкӹржӓт торешӹн каеш.
Папи кӹлӹмдӹ вӓрӹм ниӓлтӓлеш.
— Тагынамшен тенге тотлын качделам! Эче иктӓ-ма тӹштӹ кодде?
Вувер кужы нержӹм кырыш кӧргӹшкок керӹлеш.
— Охы-ыр? — ӧрӹнрӓк пелештӓ. — Ма пиш чӹдӹм ӓвӓтшӹ колтен?
— Мӹлӓнемжӹ ӹнде мам качкаш? — Нӱнжӹк шӹдешкӓ.
— Тӹлӓт малын качкаш? Тӹнь амалаш вазат, — папи ладнангдара. — Эх, келшӹшӹц. Нӱнжӹк, мӹлӓм! Амалашат пиштем, ыш шотыштат палшен пуэм. Но... тидӹ иргодым. А кӹзӹт айда паштекем! — кид доно ыдыралеш.
Луды оравилӓ Вувер папи ялгорны мыч тӹргештӹл кеӓ. Имнижӹм сермӹц лапшем гӹц кычен, Нӱнжӹкӓт паштекшӹ ашкедеш. Сӓрӓнӹн вес лыкышкы нӹнӹ шот ганьок ыльы, имнижӹ торешлӓнӓш тӹнгӓльӹ. Анзыкыла, хоть мам ӹштӹ, ӹнежӹ ке, вӓрӹшток пӹтӹрнӓлтеш веле.
— Ну, тӓрвӓнӓл, колаш мондышы! — Нӱнжӹк алашам, цӹркӹнӓлӹн ижӹ, шыпшеш.
— Ит орландары такеш вольыкым, — Вувер ӧпкӓлӓ. — Пакыла ана ке, миэн шонна. Теве тиштӹ амален — кашар парняжым цӹшкер векӹ шыралеш.
Нӱнжӹк пыт анжа гӹнят, нимахань ӹлӹшӹм ак уж. Лач кытын-тореш, вуйге-пачге пушӓнгӹвлӓ аралалт вазыныт. Ни левӓшӹжӹ, ни стенӓжӹ, ни пыраш-лӓктӓш амасажы — нимат ак кай.
— Тидӹжӹ ма техеньӹ? — ӧреш Нӱнжӹк.
— А-а, пирӹ витӓ, — йӹвӹжӓн папи юк доно шӹрӓнен!. — Ит лӱд, ит лӱд! Пирӹвлӓм кӹтӧш колтенӓм, тагачы йыдым ак толеп. Амалашет иктӓт ак ӓптӹртӹ. Тӹлӓт вӓр ситӓ. Кыце келеш, тенге ялетӹм шыпшыл вазат.
Нӱнжӹк ик кого кожым ӧрдӹшкӹлӓ онгыралеш дӓ пушӓнгӹ ара лӹвӓкӹ анжалеш. Тӹштӹ кошкен вилшӹ кож им ланзын-ланзын партыш семӹньок киӓ. Тӹдӹ кид лапа доно темдӓл анжа — пышкыды.
— Пирӹ витӓ... — манындалеш. — Яра ӹне, ик йыдшымок тиштӓт эртӓрӓш лиэш.
— Малын тенге, Нӱнжӹк, тӹньӹм яратен шӹндӹшӹм вӓл, ӓнят? Тӹлӓт палшыдежӓт ам керд. Ышымат пырташ палшем. Но... тидӹ иргодым. А тагачеш ладнан амалы.
Тенге манят, Вувер кого мыни постол мӹнгеш цӹвӹ ялан пӧртӹшкӹжӹ тӹрген кеш. Нӱнжӹк алашажым пушӓнгӹ тервен ялштен шагалтышат, ӹшкежӹ укшвлӓ лӹвӓкӹ пырен кеш.
3
— Йыдвашт ирӹкӹм ӹш пу вет! Триспотняш хоть пырен ке! Ик шӹжвӹк омым шӹм чуч. Вот нержӹм шыпшеш дӓ шыпшеш, шишка дӓ шишка, пушӓнгӹ укшвлӓ вӓк ӓйӹнӓт!
Тьоргыжшы юкет Нӱнжӹк понгыжалт кеш. Укшвлӓ вашт тӹдӹн пӹжӓшӹшкӹжӹ ирокшы кечӹял пырен дӓ сӹнзӓм цӹгӹлтен. Такшым, йыдым тӹдӹ ладнан эртӓрӹш, лачок, цат амалыш. Тевеш Вувер папи веле ир ирокок саслаш пижӹн.
— Кӹньӹл, шергӓкӓн хына, — шӹмӓнрӓк кыва попалта. — Кечӹ тагынамок кӹньӹлӹн, тӹлӓтӓт кӹньӹлӓш жеп.
Вувер пирӹ витӓ лишнӹ шалген дӓ Нӱнжӹкӹм вычен. Млоец, укшвлӓ доно цудырген, воляшкы лӓктӹ. Цат кӓрнӓлтӹш — лувлӓжӓт вӓк цодырт шактевӹ. Кымда лапштан ӹлӹштӓшӹш погынышы лыпш доно шӹргӹжӹм шӱӓлтӹшӓт, йонгатам шижӹ.
— Ну, кыва, вадны мӹлӓм пишок палшаш сӧрӹшӹц. Шокты шамакетӹм ӹнде. Мӹлӓм пуэнӓт вет ыльы.
— Шамакемлӓн ӹшке хоза ылам. Шамакемжӹ мӹньӹн ылеш. Пуэнӓм — нӓлӹнӓм, нӓлӹнӓм — пуэнӓм. Нӱнжӹк, тол лишкӹрӓк! — папи ӱжеш.
Тидӹ гӓнӓ кидешӹжӹ ӹшкежӹ гӹц кок пачаш сӓй когорак маклака вуян кӹжгӹ пандым кычен.
— Тол, тол! Цецаш тӹлӓт ышым пырташ тӹнгӓлӓм.
Нӱнжӹк тӹдӹ докы лишемеш. Вувер пандыжым ӹрзӓлеш.
— Теве тидӹ ышым пыртымы панды. Ӹнде йозылаш тӹнгӓлӓм, — ынгылдара папи. — Пылвуйты анзыланем. Дӓ сӹнзӓэтӹм кымы, ато слӧпӧй лиӓт.
Нӱнжӹк пылвуй вӹлӓн шагалеш дӓ сӹнзӓм пыт кыма. Шижеш: панды мычаш шалахай пулышыш вазеш дӓ вара пьтлоч лепкӓэш кердмӹн тӹкнӓ. Нӱнжӹк сӹнзӓм ак пач.
Цакла, панды мычаш вургымла пулышыш вазеш дӓ эчеӓт вуеш рашкалта, тенге пӓрен пуат, кымымы сӹнзӓэшӓт тылип вӓк шагалеш.
— Кыцерӓк? Ышет пырыш? — Вуверӹн юк шакта.
Нӱнжӹк ӹшке вуй йӹржӹ дӓ кӓп кӧргӹштӹшӹжӹм колышталеш, тумаялеш-тумаялеш, но нигыштат нимат вашталтмым ак шиж.
— Уке, векӓт.
— Сӹнзӓэтӹм ит пач, манам!— Вувер сасла.
Тӹнӓмок вуеш тенге тӹкнӓ, вӓк кымымы сӹнзӓлӓнӓт пӹцкемӹшрӓк лин колта. Нӱнжӹклӓн техень мадыш ситен шо. Тӹдӹ ял вӹкӹ кӹньӹл кеӓ. Анжа: Вуверӹн пандыжат пеле-лош кӹрӹн вазын. Улы вижӹм Нӱнжӹклӓн пуэн сӓй.
— Ситӓ, ситӓ! Вуем шужга, нелемеш. Тидӹ ыш пыра, вуйгаркам темӓ, тама. Ато тӹргач ышан лин шӹнзӓм.
— А мӓ цецаш терген анженӓ-ӓ! Пырен ышет ӓли уке, — папи йойын анжа. — Колышт, тӹлӓт тышташ тыштен анжем. Вӓшештет, ышан лиӓт. Келесӹ мӹлӓм, ма техеньӹ: «Шӹл доно шӹл пижеш, миж доно миж пижеш. Йыдым утларак лиэш».
Нӱнжӹкӹн шӹргӹмыныжы ирӹ жерӓлӓ цевергӓ, тӹдӹ шеклӓнӓлӹн, сӹнзӓм ӧрдӹшкӹ карангда.
— Мӹнь эче ӹдӹрӹм нӓлделам. Седӹндоно тидӹ гишӓн ам пӓлӹ.
— Ороды! — Вувер шӹдешкӓ. — Вуйыштет ыш агыл, а ахальы шам веле! Мам эче шаналтен колтен. Тидӹ вет воксеок весӹ. Амалымет годым сӹнзӓвынет ак пиж ма? Сӹнзӓм кымымы тидӹ лиэш. Яра, эче ик гӓнӓ тӹньӹм тергем. Колышт, ма техеньӹ: «Хоть кӓнгӹж, хоть тел — со ик цӹре вел».
Нӱнжӹк кымда лепкӓжӹм кыптырта, тӹдӹм ирсӓ пӹрӹнзӹквлӓ ӓрӓт. Тумая, тумая... Сӹнзӓжӓт лепкӓ лӹвӓкӹ куза.
— Шӹшер! — трӱк келесен пуа. — Тӹдӹ соок ошы!
— О-о-ихи-хи! — Вувер мӹшкӹр кычен ваштылеш. — Лачок вет! Ну-у, ышет, каеш, пырен! Такшым мӹнь весӹм тыштышым. Шанен лыктын вет! Яра-а. Молодец! Единый госэкзаменӹм сдайышыц.
— Мам? Мам техеньӹм ӹштӹшӹм, манат?
— Ӹлет-ӹлетӓт, вара пӓлет. Ирӹ эче тӹлӓт. Ӹлӹмӓшӹн тӹнгӓлтӹш школыш веле эче кеет. Кодшы ышыжым вес вӓре погет йок. Тӹнгӓлтӹшлӓн тидӓт ситӓ.
Вара шаям трӱк вес векӹ сӓрӓл колта.
— Кырышетшӹ лачок охыр? Нимат кодде ма?
— Ӹшке цилӓ логерӹшкӹжӹ пӹтӹрӓл колтен дӓ эче ядыштеш. Мӹньӹн ӹшкӹмӹн мӹшкӹр лавыжеш. Лучи келесӹ, кыце мӹлӓм Мӱлӓндӹ тӹрӹшкӹ шомыла.
— Э-э, шергӓкӓнем, тидӹ куштылгы агыл. Мыктен тӹшкӹ нигыцеӓт ат шо. Тидӹлӓн шӹм мыжыр йыдалым ташкен пӹтӓрӹмӹлӓ. Ял доно, ял доно тӹшкӹ топкымыла. Тӹнӓм ижӹ хоть-ман тӹрӹштӹ шоат.
Нӱнжӹк ялжым анжалеш. Йыдалжы эче у, корныш лӓкмӹ годым ӓтяжӹ ӹштен пумым миэн ыльы. Изишӓт шӹрпӓнгде эче. У-у-уй, тенгежӹ, йӹдеок ак шо.
— А имниэм кышкы цикем? — ӧрӹнрӓк тӹдӹ Вувер папи гӹц ядеш.
— Ит ойхыры, Нӱнжӹк. Тиштӓт мӹнь палшем, — папи ладнангдара. — Имним им шуж вашт ат лык, — тамам ынгылыдымын попалта. — Мӓ тенге ӹштенӓ...
Вувер имни докы миӓ, тамам нӹж ӹштӓ дӓ туп ӹрдӹ гӹц алашам ниӓлтӓ. Тӹнӓмок, сӹнзӓгӹрӓт, тӹдӹ изиэмӓш тӹнгӓлеш дӓ луды каляш сӓрнӓлт кеӓ. Вувер тӹдӹм шӱдӹнг гӹц роалта дӓ охыр шун коршокыш цикӓлеш.
— Тек тӹштӹ шӹнзӓлтӓ, — манындалеш. — Мӹнгеш толмешкет... Вара мӹнь тӹдӹм лыктын пуэм.
Нӱнжӹклӓн тӓ шӹдешкӓш, тӓ ойхыраш. Ӓтяжӹлӓн имни гишӓн ӹнде мам келесӓ?
— Имниэмӹм пукшаш ит монды, ато коршокыштет шужен кола. Тӹнӓм ӓтям мӹньӹм ӹшкӹмемӹм качкеш, — Нӱнжӹк алашам ӹжӓлӓйӓ. — Яра, корныжым хоть анжыктемӓ. Кыды векӹ мӹлӓм ашкедмӹлӓ? — лепкӓ лӹвӓц папим анжалеш.
Вувер, кок векӹлӓ вуйжым ӹрзен, Нӱнжӹк йӹр сӓрнӓлеш.
— Ой, млоец! Шӱмешем мӹлӓм ылат. Корнымат анжыктем, эче тӹлӓт корнешет йозы шамаквлӓм келесем.
— Махань шамаквлӓм? Кымытым ма? Кыды доно мӹндӹркӹ колтат? Тӹ шамаквлӓм мӹнь яжон пӓлем, нӹнӹ такешӓт мӹлӓм ак келеп, — ӹнянӹдӹмӹлӓ Нӱнжӹк сотара.
— Кымыташ агыл, а нӹлӹтӹм. Колышт!
Вувер кыва кӹлӹмдӹ якте кӱшкӹлӓ тӹргештӓ дӓ Нӱнжӹкӹм, лач изи ӹрвезӹм, пӹлӹш гӹц роалта. Лач ломбы укшым токыжыла ӓйӓлтӓ. Йывыртын пӹлӹшӹш тамам пӹжгӓ.
— Кольыц? Ынгылышыц?
Нӱнжӹк вуйым мыкик ӹштӓ.
— Иктӓ-махань кого эксӹкӹш попазет гӹнь, ӓврӓл гӹц лӓктӓш нимахань виэт кынам ак код, лач тӹнӓм ижӹ ти шамаквлӓм ӹшкедурешет пӹжгӓлтӹ. Эксӹк тӹнӓмок ямеш. .Пыт ӓштӹ: ти шамаквлӓм кым гӓнӓ веле келесен кердӓт. Вара нӹнӹн виштӹ пӹтӓ.
— Шамакышты махань сила? Лучи вурс кердӹм кычыктем ыльы, тӹнӓм лу тышманат мӹлӓм лӱдӹш агыл, — Нӱнжӹк ак ӹштӹ.
— Эх, ородишкӓ! Пӓлӹ: шамакыштат — кого армыж ви. Хоть-манат тӹнгӓлтӹшӹштӹ сек анзыц шамак киӓ.
— Яра ӹне, тенге лижӓй, — млоец папим колыштеш. — Шамакетӹм ышыш пиштӹшӹм.
Нӱнжӹк, лачок, кыван йывырт шаям вуй пындашкок пиштӓ, самынь лӓктӹн ӹнжӹ вац, перегӓш вет техень шергӓкӓнӹм келеш.
— Пу кырышетӹм! — Вувер папи сӹгӹрӓлеш. — Мӹнь тенгечӹ тӹлӓт йӓмдӹлӹмӹм качкынам, тӹнь мӹньӹнӹм пакылажы качкат лижӹ.
Кырышым хватя дӓ пӧрт кӧргӹш пырен кеӓ. Тӹнӓмок мӹнгешӓт лӓктеш.
Кырышым Нӱнжӹклӓн шырал пуа.
— Корнет кужы, мӹшкӹретӓт шужа. Мӹнь ма-шоным тишкӹ цикӓльӹм.
Нӱнжӹк анжалеш, лявӹрӓн нерсавыц веле тӹштӹ киӓ. Яра, мыскылыжыш!
— Мам мӓнгӹлӓ шалгет? Мам вычет? Автострахованим? — пӓлӹдӹмӹ шамакым пелештен пуа. — Ашкед теве кечӹ паштек! Корнет тӧр лиэш.
— Тау ӹне, кыва, пуры ылметлӓн! Цеверӹн кодок!
— Ашкед, ашкед! Ато сӹнзӓвӹдемӓт тьыргаш тӹнгӓлеш, — Вувер ыжатымыла кидшӹм млоец паштек ӹрзӓлеш.
4
Корнышкы лӓктӹн, манмы гӹнят, Нӱнжӹк анзылныжы нимахань корнымат ак уж. Пӹц шӹргӹ веле йӹргец. Кашар имӓн укшвлӓ лицӓм шыренӹт, выргемеш чиктӓлтӹнӹт, ялвлӓ пушӓнгӹ важеш шӹртнялтӹнӹт. Седӹндоно Нӱнжӹк олен ашкедӹн. Кечӹм веле седок пӹлгомышты тӹшлен. Ато корнымат ямда, шанен.
Э-э, Вувер алталыде, тӧрӹм попен ылыныш. Содыки шӹргӹ веселӓрӓк лин миш, пӹцкӓтӓ кожерлӓм ыжар ӹлӹштӓшӓн кугивлӓ, пистӹвлӓ, тумвлӓ изин-олен вашталтенӹт.
Икманярышты ялгорны изирӓк корныш лыкты, а варажы когогорны доно ушныш. Корны ӧрдӹжтӹ эдем ӹлӹмӹ пӓлӹквлӓӓт попазенӹт. Тиштӹ пушӓнгӹвлӓм ромы, тангатавлӓ попазат. Тиштӹ молнам шудым ӹштенӹт, кӓвӓн пындашвлӓн кишӓ кодын.
Кечӓт вуй туре кӱшкӹ ӹнде кузен шон, пелтӓ. Пӱжвӹдӓт тыгыды шерлӓ лепкӓштӹ лӓктеш, янгылымат шижӓлтеш. Эчежӹ мӹшкӹрӓт шужа. Кӓнӓлтӓш тенгежӹ уты агыл.
Нӱнжӹк, корны гӹц карангын, ӧрдӹшкӹ сӓрнӓльӹ. Кӱкшӓкӓрӓк вӓрӹш ташкал кузышат, тӹшкӓ ӹмӹлеш шӹндӹ.
«Пырылашат жеп, — шаналтыш дӓ кырышыжым пылвуй вӹлӓн анзыланжы шӹндӹш. Тӹш анжальы. — Мам ти савыц доно ӹштӓш? Качкаш тӹдӹ ак яры вет». Но тӹнӓмок мӹшкӹрӹм темӓш ӹш пуйыры.
Сӹнзӓжӹ корны векӹлӓ анжальы. Токо веле охыр ылшы корнышты картин вашталт кеен ылыныш. Тӹштӹ луды пырак аран шалген, дӓ тӹ тӹтӹрӓ кӧргӹштӹ тама пӹсӹн вӹсӓлтӹн. Ма — ынгылашат тӧрӧк ак ли.
Нӱнжӹк пытрак тусаральы. Анзылны, лаксаквлӓ йӹде тӹргештен-тӹргештен, тамаханьы мындыра литӹмӓш чӹмен. Иктӓ кым ашкылеш кодын, паштекшӹ ӹрвӹж йожалтын.
Мындыра цӓрнӹде дӓ ӹжӓл ӹн варгынзын. Царгата юкшы Нӱнжӹкӹн пӹлӹш царам кышкедынок. А ӹрвӹж тӹдӹм теве-теве роалта. Кашарикӓ нержӹ виктӓлт шӹнзӹн, пачмы ышма гӹц шӹвӹльвӹдӓт йога, пӱжӹ шолт дӓ шолт шакта.
— Ах, тӹнь, цӹвӹ шолы! — Нӱнжӹк вӓржӹ гӹц кӹньӹл кеш. — Тӱлӹдӹмӹ кӱсет эче улы!