Add files using upload-large-folder tool

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/meta.json

@@ -0,0 +1,407 @@
+{
+  "status": "done",
+  "saved": 133,
+  "total_pages": 182,
+  "filename": ".Kalidasa-Charitra by chilakamarthi lakshminarasimham.pdf",
+  "pages": {
+    "1": {
+      "quality": 3
+    },
+    "2": {
+      "quality": 3
+    },
+    "3": {
+      "quality": 3
+    },
+    "4": {
+      "quality": 1
+    },
+    "5": {
+      "quality": 1
+    },
+    "7": {
+      "quality": 1
+    },
+    "8": {
+      "quality": 1
+    },
+    "10": {
+      "quality": 3
+    },
+    "11": {
+      "quality": 3
+    },
+    "12": {
+      "quality": 3
+    },
+    "13": {
+      "quality": 1
+    },
+    "14": {
+      "quality": 1
+    },
+    "15": {
+      "quality": 1
+    },
+    "16": {
+      "quality": 1
+    },
+    "17": {
+      "quality": 1
+    },
+    "18": {
+      "quality": 1
+    },
+    "19": {
+      "quality": 1
+    },
+    "21": {
+      "quality": 1
+    },
+    "22": {
+      "quality": 1
+    },
+    "23": {
+      "quality": 1
+    },
+    "24": {
+      "quality": 1
+    },
+    "25": {
+      "quality": 1
+    },
+    "30": {
+      "quality": 1
+    },
+    "31": {
+      "quality": 1
+    },
+    "32": {
+      "quality": 1
+    },
+    "33": {
+      "quality": 1
+    },
+    "34": {
+      "quality": 1
+    },
+    "35": {
+      "quality": 1
+    },
+    "36": {
+      "quality": 1
+    },
+    "37": {
+      "quality": 1
+    },
+    "39": {
+      "quality": 1
+    },
+    "41": {
+      "quality": 1
+    },
+    "43": {
+      "quality": 1
+    },
+    "45": {
+      "quality": 1
+    },
+    "46": {
+      "quality": 1
+    },
+    "47": {
+      "quality": 1
+    },
+    "48": {
+      "quality": 1
+    },
+    "49": {
+      "quality": 1
+    },
+    "51": {
+      "quality": 1
+    },
+    "53": {
+      "quality": 1
+    },
+    "55": {
+      "quality": 1
+    },
+    "56": {
+      "quality": 1
+    },
+    "57": {
+      "quality": 1
+    },
+    "58": {
+      "quality": 1
+    },
+    "59": {
+      "quality": 1
+    },
+    "61": {
+      "quality": 1
+    },
+    "63": {
+      "quality": 1
+    },
+    "64": {
+      "quality": 1
+    },
+    "65": {
+      "quality": 1
+    },
+    "66": {
+      "quality": 1
+    },
+    "68": {
+      "quality": 1
+    },
+    "69": {
+      "quality": 1
+    },
+    "71": {
+      "quality": 1
+    },
+    "72": {
+      "quality": 1
+    },
+    "73": {
+      "quality": 1
+    },
+    "75": {
+      "quality": 1
+    },
+    "76": {
+      "quality": 1
+    },
+    "78": {
+      "quality": 1
+    },
+    "79": {
+      "quality": 1
+    },
+    "80": {
+      "quality": 1
+    },
+    "81": {
+      "quality": 1
+    },
+    "84": {
+      "quality": 3
+    },
+    "85": {
+      "quality": 1
+    },
+    "86": {
+      "quality": 1
+    },
+    "87": {
+      "quality": 3
+    },
+    "88": {
+      "quality": 3
+    },
+    "89": {
+      "quality": 3
+    },
+    "90": {
+      "quality": 3
+    },
+    "92": {
+      "quality": 3
+    },
+    "93": {
+      "quality": 1
+    },
+    "94": {
+      "quality": 1
+    },
+    "95": {
+      "quality": 1
+    },
+    "97": {
+      "quality": 1
+    },
+    "98": {
+      "quality": 1
+    },
+    "99": {
+      "quality": 1
+    },
+    "100": {
+      "quality": 1
+    },
+    "102": {
+      "quality": 1
+    },
+    "103": {
+      "quality": 1
+    },
+    "105": {
+      "quality": 1
+    },
+    "106": {
+      "quality": 1
+    },
+    "107": {
+      "quality": 1
+    },
+    "110": {
+      "quality": 1
+    },
+    "111": {
+      "quality": 1
+    },
+    "112": {
+      "quality": 1
+    },
+    "113": {
+      "quality": 1
+    },
+    "115": {
+      "quality": 1
+    },
+    "116": {
+      "quality": 1
+    },
+    "118": {
+      "quality": 1
+    },
+    "119": {
+      "quality": 1
+    },
+    "121": {
+      "quality": 1
+    },
+    "123": {
+      "quality": 1
+    },
+    "126": {
+      "quality": 1
+    },
+    "127": {
+      "quality": 1
+    },
+    "128": {
+      "quality": 1
+    },
+    "130": {
+      "quality": 1
+    },
+    "131": {
+      "quality": 1
+    },
+    "132": {
+      "quality": 1
+    },
+    "134": {
+      "quality": 1
+    },
+    "135": {
+      "quality": 1
+    },
+    "136": {
+      "quality": 1
+    },
+    "139": {
+      "quality": 1
+    },
+    "140": {
+      "quality": 1
+    },
+    "143": {
+      "quality": 1
+    },
+    "144": {
+      "quality": 1
+    },
+    "145": {
+      "quality": 1
+    },
+    "148": {
+      "quality": 1
+    },
+    "149": {
+      "quality": 1
+    },
+    "150": {
+      "quality": 1
+    },
+    "151": {
+      "quality": 1
+    },
+    "152": {
+      "quality": 1
+    },
+    "153": {
+      "quality": 1
+    },
+    "154": {
+      "quality": 1
+    },
+    "155": {
+      "quality": 1
+    },
+    "156": {
+      "quality": 1
+    },
+    "157": {
+      "quality": 1
+    },
+    "158": {
+      "quality": 1
+    },
+    "159": {
+      "quality": 1
+    },
+    "160": {
+      "quality": 1
+    },
+    "161": {
+      "quality": 1
+    },
+    "164": {
+      "quality": 1
+    },
+    "166": {
+      "quality": 1
+    },
+    "167": {
+      "quality": 1
+    },
+    "168": {
+      "quality": 1
+    },
+    "169": {
+      "quality": 1
+    },
+    "170": {
+      "quality": 1
+    },
+    "172": {
+      "quality": 1
+    },
+    "175": {
+      "quality": 1
+    },
+    "176": {
+      "quality": 1
+    },
+    "177": {
+      "quality": 1
+    },
+    "178": {
+      "quality": 1
+    },
+    "179": {
+      "quality": 1
+    },
+    "180": {
+      "quality": 1
+    },
+    "181": {
+      "quality": 1
+    }
+  }
+}

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0001.txt

@@ -0,0 +1,15 @@
+
+
+స ర్వ స్వా మ్య ము లు 
+
+గ్ర o ధ ప్ర కా శ కు ల వి 
+
+పు న ర్ము ద్ర ణ
+ 
+1 ఫి బ్ర వ రి 1 9 5 6
+
+రా జే శ్వ రి ప్రె స్ 
+
+రా జ మం డ్రి
+
+మూల్యం 2-0-0

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0002.txt

@@ -0,0 +1,9 @@
+ఉపోద్ఘాతము</p>
+
+గద్యచక్రవర్తులను బిరుదమునకు తమ గ్రంథరాజములచే నెంతయుఁ బాత్రులయిన బ్రహ్మశ్రీ చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహము పంతులుగారి యీకృతికుపోద్ఘాతము వ్రాయఁబూనుట సూర్యునిచూపించుటకై దివీటీని వెలిగించునట్టిపనియని వేరుగఁ జెప్ప నక్కఱలేదు. కాని, ఈ పుస్తకప్రకాశకులు నన్ను కోరియుండుటచేతను, కాళిదాస మహాకవి సార్వభౌముని వృత్తాంతమును దెలుపు గ్రంథ మగుటచేతను, శ్రీ లక్ష్మీనరసింహముగారి కృతికి పీఠిక వ్రాయుటయే గౌరవదాయకమగుటచేతను నేనీపనికిఁ బూనికొంటిని.
+
+మన పూర్వకవీశ్వరులనుగూర్చిన చరిత్రవిషయములు మన కంతగా కానరాకుండుట చాలవిచారకరము. అందును లోకమునంతటినీ దమ కవితామృతమున చొక్కింపఁజేసిన కాళిదాసాది మహాకవుల వృత్తాంతము నిశ్చయముగా తెలిసికొనఁగలుగుటకు వలయు సాధనములు లేకుండుట కడుంగడు శోచనీయముగదా. 
+
+కాళిదాసేకాలమువాఁడు ? అను విషయముగూర్చి పండితులును చరిత్రప్రియులును తర్కవితర్కములను చేయుచున్నారు. రఘువంశ కావ్యము చివర -
+
+అనివ్రాయుచు కాళిదాసు అగ్నివర్ణుని భార్య గర్భమందుండిన శిశువుతో రఘుకులమునఁ దాను జెప్పఁదలచిన రాజులపేళ్లను పరిసమా

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0003.txt

@@ -0,0 +1 @@
+మొదించినందున నీ మహాకవి యగ్నివర్ణునికి సమకాలికుఁడై యుండవచ్చుననియు, నగ్నివర్ణుఁడు క్రీస్తుపూర్వ యెనిమిదవ శతాబ్దమువాఁడు గావున కాళిదాసుకూడ క్రీII పూII ఎనిమిదవ శతాబ్దమువాఁడై యుండుననియు నొకరనిరి. కాళిదాసు మాళవశకము నారంభించిన విక్రమార్కుని యాస్థానమువాఁడని నవరత్నములను వివరించు శ్లోకమువలన దెలియవచ్చుచున్నది. కావునను, మాళవశకము క్రీII పూ 56 సంll ప్రారంభమగుటను కాళిదాసు క్రీII పూ॥ 56 సంవత్సరముల ప్రాంతములవాఁడని యింకొక రనిరి. 56 వ సం॥రమున విక్రమార్కుఁడను రాజే లేఁడనియు, శాకులను కోరూరుయుద్ధములో జయించిన విక్రమాదిత్యుఁడే కాళిదాసు ప్రభువగు విక్రమార్కుఁడనియు, ఈ యుద్ధము క్రీ|| శ 544 సం||రములో జరిగియుండుటచేత కాళిదాసు క్రీ॥ శ॥ ఆఱవశతాబ్దమువాఁ డనియు మఱియొకరనిరి. కాళిదాసు భోజమహారాజు నాస్థానములోనివాఁడను ప్రతీతి ననుసరించి కొందఱాతఁడు క్రీ|| శ ॥ పదునొకండవ శతాబ్దమువాఁడని వ్రాసిరి ఇంకను నిట్లే యితరు లితరోపపత్తులఁ దెలిపి యితర కాలములను నిరూపించియున్నారు. ఈ రీతిగా గాళిదాసు క్రీస్తుపూర్వము ఎనిమిదవశతాబ్దమునుండి క్రీస్తుతరువాత పదునొకండవ శతాబ్దమువఱకును గల పదునెనిమిదిశతాబ్దముల మధ్యకాలములో నుండినట్లుమాత్రము గుడికిబారెడు దూరముగా నొక నిర్ధారణ చేయవలసియేయున్నదిగాని మఱియొకదారి కానరానట్లుతోచుచున్నది. కాని, యీ మహాకవి యొక కాలమువాఁడు కాడనియే చెప్పవలెను. కాళిదాసెప్పుడు జన్మించినను ఆతనియం దార్యసాంప్రదాయములును, ఆర్యుల మానససౌందర్యమును మూర్తీభవించియుండుటచే నార్యజూతియెన్నడు ప్రభవించినదో యప్పుడే యీ కవి జననమొందెననియు, ఆతఁడు ఏ పదు నొకండవశతాబ్దముననో యంతరించలేదనియు, ఆర్యజాతి భూమిపై నిలిచి యున్నన్నాళ్లు, ఆతని శాకుంతలాదిమహాగ్రంధములఁజదివి యానందింపఁ

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0004.txt

@@ -0,0 +1,7 @@
+________________
+
+గల యొక డై నను ! ప్రపంచమున మిగిలియున్నంగవజుకును నాతఁడు తన యశఃకాయముతో జీవించియే యుండుననీయు మన మనుకొనక తప్పదు.
+
+ఇంక కాళిదా సే ప్రాంతము వాఁడను విడ. యమున మన మొక నిర్ధారణము చేసితిమేని, దేశములోని వివిధ రాష్ట్రములవారికీ, జాతుల వారికీని ఎడతెగని వేగముఁ గల్పించినవారమగుదుము. గౌ దేశీయులు గడుసువారగుటచే 'తొలుత నే కాళిదాసు తమపోరని నిశ్చయించిరి. మహాషురాలురరావరీమనుష్యులగుటచే మహాకవి తమసోఁడేయనీ నిశ్చయించిరి. కాశ్మీర దేశస్థులు జబగ స్త్రీ పురుషులగుటచే కాళిదాసును తాము లాగికొనఁ బ్రయత్నించిరి. అరవ పోరును కేరళుున చాప కింది నీటివలె చల్ల చల్లగా కాళిదాసు మావాఁడే యన మొదలిడుచున్నాను ఆం! ధులుమా తము వెనుక (బ కుదు రా ? రాళీ దాసు దిజ్నాగునికి ప్రతిస్పర్ధియైనయెడల, దిజ్నాగుడు వేర్ విశ్వవిద్యాలయమున కధ్యక్షుఁ డుగా నుండినవాఁడను దారి తకవిషయము చీకా దేశపు బౌద్ద, గంధముల వలనఁ దేటపడుచుండుట చేఁ గౌళీదాసు ఆంధ్రుల చెక్ యైయుండవలెను. ఆంధ్రులివిషయమై తగినకృషి చేయక పోరని నా సమకము. కాళిదాసు భారతవరీ యుఁ డని మా తము చెప్పినంపజరును మన మేమియు ననరాదు. కాని, భారతవర్షమున నే పొంతముతోఁడను ! పశ్న వచ్చి నప్పుడుమాత్రము ఆంధ్రులు తమ సహజో లోహమునుజూపి వారికి నా జమగు కేవలోత్సాహముతోఁ దృ పిజెందక, ఆ నుహాకవికృతకావ్య నాటకములఁ జదివి యందలి యానందమును గ్రహించి వానిరసముగాని, "కాళిదాసు కేవలాంధ్రుఁడగుట యటుండ, ఆతఁడు మా జిల్లా వాఁడు, మా తాలూకావాఁడు, మా గ్రామమువాఁ డు, అనుస్పర్థనహింతురుగాక యని కోరుచున్నాను.
+
+కాళిదాసోక్క-cకు కాఁడు. ఆ పేరుగలవారు పెక్కుర్ను ని కొందఱు పండితులు బుజువుచేయుచున్నారు. ఎకరెంతమంది యున్న ను," ప్రజలహృదయపరివర్తియగు కాళిదాస్యో : డే. అతనివిషయమైనగాథ లే

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0005.txt

@@ -0,0 +1,5 @@
+________________
+
+గ్రంథమునందు జోడీకరింపఁబడియున్న పే. కాళిదాసుని కవిత్వ సంపదను పండీ.ు సూ వికొను చుండు ఆ మహామహునీకథలను చెప్పికొనుచు. వెండిత పామరులందఱును నానందించుచుందురు. ఈ కథలు జేశ దేశ ములందును 'లవు. భిన్న భిన్న ములుగాఁగలవు. ఆంధ్ర దేశ ముల నాగనిఁగూ పండితసం పదాయములో వచ్చుచున్న కథలనన్నిటి నొకచోఁ జేర్చి : శ్రీ లక్ష్మీనరసింహము పంతులుగారు మహోపకారి మొనర్చి, ఈ కథలు సోనాటికి దేశమున విస్మరింపఁబడుచున్నవి. "నిని గ్రంథరూపముఁ జేర్పకుండిన నవియన్నియు సంతరింపఁగలవు. నాని స్థానమున పాశ్చాత్యులకథ అల్లుకొనఁగలవు. కావున, జంధుతీ గ్రంథమండలీ కథలనుజదివి, యింటింటను వీనిని స్త్రీలకును బాల బాలికలకును వినుపింపవలయును. ఇంగ్లీషువారీ పూర్వక వులఁ గూర్చి కూడ వింతకంటె జులైఫొర ములుగల కథలు లేవు. అయినను వారు తమ పూర్వుల కథల నత్యుశ్సాహముళోఁ జదివి, పిల్లలకు చిన్న తనము నుండియు నేర్పుచుందురు. ఇందుచే దేశాభిమానము నేలయును. తమ పూర్వుల పన్ను శ్యముంగూర్చి గొప్ప యభి ప్రాయములు కుదురు కొనును. జాతీయత యనునదిట్టి కధాసం! పదాయములవలననే యల కొనును. కావున ఆంధ్రులుకూడ భారతజాతీయతాస్థిరత్వమునకు తోడ్పడ నెంచినచో విద్యావిధానమున నిట్టి కథలను పఠించుటగూడ కొక యంగముగా గ్రహింపవలయును.
+
+చకని శైలితో, సులభవచనముగ,రసవత్తరముగ నీగ్రంథమును రచించిన శ్రీ లక్ష్మీనరసింహముగారియెడల నాం: ధులు కృతజ్ఞులై యుందునుగాక !

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0007.txt

@@ -0,0 +1,49 @@
+________________
+
+22 త్వమేవాహాతమ్
+ 
+23 కాళిదాసుని బుద్ధికుశలత
+ 
+24 కాళిదాసుని శాస్త్రజ్ఞానము
+ 
+25 నవనవ
+ 
+26 చకొరకు
+ 
+27 సమస్యా పూరణము
+ 
+28 కందుకవర్ల నము
+ 
+29 నేరేడు పండ్లు
+ 
+30 రేపో పెరుగు శ్లోకము
+ 
+31 జవుల కానుక
+ 
+32 అమావొస్య పూర్ణిమ యగుట
+ 
+33 వేద వేదోంగసారము
+ 
+34 జూదముమీఁదీ యాస క్రిఁ బోగొట్టుట
+ 
+35 రావే రావే
+ 
+36 ఓం టం టం టం
+ 
+37 యజ్ఞోపవీతం పరమం పవిత్రమ్
+ 
+38 అశ్వినీ దేవతల వైద్యము
+ 
+39 చంద్రబింబనర్ల సము
+ 
+40 జాతిపలక
+ 
+41 బ్రహ్మ రాక్షసుఁడు
+ 
+42 కుంపటి
+ 
+43 అల్లాళ రాజు
+ 
+44 మరణ వర్ల నము
+ 
+45 కికూతకు భయపడిన స్త్రీ

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0008.txt

@@ -0,0 +1,18 @@
+46 బాలవితంతువు
+17 ఢక్కా కవి విజయము
+48 బాధతి
+44 పర్వము
+51 చందమామ
+52 పండిత ప్రయోగము
+3 పలాయనము
+51 సన్యాసము
+55 నక్షత్రముల శ్లోకము
+56 రోకలి
+57 కత్తెరబోను
+58 తేనెటీగ
+59 మత్స్యములు
+60 అప్రశిఖః
+61. విచిత్రి శ్రాద్ధము
+62 పుట్టుమచ్చ
+6ణి కాళిదాసుని మరణము
+64 భోజుని మరణము

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0010.txt

@@ -0,0 +1,11 @@
+కాళిదాస చరిత్ర</p>
+
+కాలనిర్ణయము</p>
+
+ శ్లో॥ధన్వంతరిక్షపణకామరసింహశంకు
+ భేతాళభట్టఘటకర్పర కాళిదా.సా:, 
+ ఖ్యాతో వరాహమిహిరో నృపతేస్సభాయాం
+ రత్నాని వరరుచి ర్నవవిక్రమస్య.
+
+ 
+అనియొక పురాతన శ్లోకముకలదు. దీని యర్ధ మేమనగా 1. ధన్వంతరి, 2. క్షపణకుఁడు, 3. అమరసింహుఁడు, 4. శంకుఁడు, 5. భేతాళభట్టు, 6. ఘటకర్పరుఁడు, 7. కాళిదాసు, 8. వరాహమిహిరుడు, 9. వరరుచి. ఈతొమ్మండుగురును విక్రమార్క మహారాజుయొక్క సభలో నవరత్నములని చెప్పఁబడుచు వచ్చిరి. ఇందు ధన్వంతరి వైధ్యశాస్త్ర పండితుడు. క్షపణకుఁడుఁ డేగ్రంథము రచియించెనో తెలియదు. అమరమని పేరుతో దేశమందంతట మిక్కిలి ప్రఖ్యాతిజెందిననామలింగానుశాసన మీయమరసింహుఁడు రచించినదే. శెంకుఁడెవరో తెలియదు. భేతాళభట్టు రచించిన గ్రంధములు కానఁబడవు. ఘటకర్పరుఁడుప్రాకృతభాషలోఁ గొన్ని గ్రంథములను రచించెనని

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0012.txt

@@ -0,0 +1,5 @@
+మరల జన్మింపకపోవుటచేత జిటికెనవ్రేలి తరువాత వ్రేలికి ‘అనామికా యనుపేరు కలిగునది.
+
+ఈ విధముగా సమస్తకవులు, సమస్త పండితులు మెచ్చుకొనఁదగినట్టి మహాకవిత్వముగల మహాకవి కాళిదాసుయొక్క చరిత్రము మనకు దెలియకపోవుట మిక్కిలి విచారకరము. దేశచరిత్రలు మనలోలేకపోవుటచేత నిటువంటి ప్రసిద్ద మహాకవుల వృత్తాంతములు మనకుఁ దెలియకపోవుట సంభవించెను. కాళిదాసుని గురించి యిప్పుడు చెప్పుకొనుచున్న కథలు, వ్రాయబడుచున్న కథలు, కేవలము పుక్కిటిపురాణములే కాని నిజమైనవికావు. కాని, యవి మనోహరములుగ నుండుటచే జనసామాన్యముచేత నాదరింపఁబడుచున్నవి. అందుచేత జనులు చెప్పుకొనుచున్న కథలనుబట్టి కాళిదాసచరిత్రము వ్రాయవలయును.
+
+కాళిదాసుఁడు విక్రమార్కుని సభలోని వాఁడైన పక్షమున విక్రమార్కశకము క్రీస్తునకుముందు 56వ సంవత్సరమునఁ బ్రారంభమైనది గనుక కాళిదాసుఁ డిప్పటికి రెండువేల సంవత్సరముల క్రిందటివాఁడై యుండవలెను. కొందఱు పండితులు గుప్తవంశమునందలి ప్రధమ చక్రవర్తియైన చంద్రగుప్త విక్రమాదిత్యుని యాస్థానము నందుఁ గాళిదాసుఁడు కవియై యుండెనని వ్రాయుచున్నారు. అట్లైన నతఁడు క్రీస్తుతరువాత 350వ సంవత్సర ప్రాంతముల నుండవలెను. అనఁగా నిప్పటికి 1600 సంవత్సరములక్రింద నుండియుండవలయును. లోకులు చెప్పుకొనునట్లు కాళిదాసుఁడు భోజరాజు నాస్థానముననే యుండిన పక్షమున భోజరాజు క్రీస్తుతరువాత 1000 సం॥రము మొదలుకొని రమారమి 1050 వఱకు మాళవదేశమును బరిపాలించెను. గావునఁ గాళిదాసమహాకవి యిప్పటి కించుమించుగా 900 ఏండ్ల కింద నుండియుండవలెను. ఇద్దరు కాళిదాసు లున్నారని కొందఱు పండితుల

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0013.txt

@@ -0,0 +1,14 @@
+యభిప్రాయము. అట్లయిన విక్రమార్కుని యాస్థానమున నౌకరు భోజుని యాస్థానమున నౌకరు నుండిరేమో? అతని కాలనిర్ణయము సరిగా నింతవఱకు జేయబడలేదు. ఇతడు గౌడదేశస్థు డనియు, కౌండిన్యసగోత్రుడనియు గొందఱనుచున్నారు. ఇట్లనుట కాధారము లేమియు గానబడవు.
+
+మతము</p>
+
+ 
+ఇందుకు నిదర్శనము లనేకములు కలవు. కుమార సంభవమును శైవకావ్యము నితడు రచియించెను. అందు శివుడు పార్వతిని వివాహమాడుటయు, నామవలన గుమారస్వామిని గనుటయు, నతనిచేత ద్రిలోకకఠకుడై-ఇంద్రాదిదేవతలను హింసించిన తారకాసురుని జంపించుటయు, మొదలగు వృత్తాంత మతిమనోహరముగా వర్ణింపబడియున్నది. ఇదిగాక యమ్మహాకవి తాను రచించిన రఘువంశ కావ్యమునందు
+
+ శ్లో॥వాగర్ధావిన సంవృక్తౌ వాగర్ధ ప్రతిపత్తయె
+ జగతు పితరౌవందే పార్వతీ పరమేశ్వరా.
+
+ 
+తా॥ మాటయు దానినిర్ణయము నెట్లు కలిసియుండునో యట్లు కలసియున్నట్టియు, దల్లిదండ్రు లైనట్తియు పార్వతీ పరమేశ్వరులను వాక్యార్ధ సిద్ధికొఱకు నమస్కరించుచున్నాడను.
+
+అని మొట్టమొదట నిష్టదేవతా ప్రార్ధనము జేయుచున్నాడు. నాటకరాజమని జగత్పసిద్దిజెందిన యభిజ్ఞానశాకుంతల నాటకమునందు గాళిదాసుడు నాందీరూపకమైన యీ క్రింది శ్లోకముచేత శివునే స్తుతించియున్నాడు.

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0014.txt

@@ -0,0 +1,20 @@
+శ్లో॥యాసృష్టి: సష్టురార్యా నహతివిధిహంతం యాహర్యా
+ చహో తీ హోత్వకాల విధతి: శ్రుతివిషయగుణాయా
+ స్ధితావ్యాప్య విశ్వం మీమాహు: నిగ్వభీజప్రకృతి 
+ యయా ప్రాణీనకపాణనస్త" ప్రత్యక్షౌంభి: ప్రసన్న
+ స్తనుభిరవతు సప్తాభినష్టాభిరీశ" 
+
+ 
+తా॥ బ్రహ్మయొక్క మొదటిసృష్టి యేదియో, విధిప్రకారము హోమముచేయబడిన హవిస్సు నేదికాల్చునో, యేది హోతృరూపమో యేరెండు కాల విభాగ మిచ్చుచున్నదో, శృతివిషయగుణము గలదై విశ్వమంతయు వ్యాపించి యేది యున్నదో, సర్వభూతములకు బ్రకృతి యని దేనిని జెప్పుదురో, దేనిచేత జంతువులు ప్రాణవంతముగలుచున్నవో, ప్రత్యక్షముగానున్న యాయెనిమిది మూర్తులచేత నీశ్వరుడు ప్రసన్నుడై మిమ్ము రక్షించుగాక!
+
+మఱియు నీకవి రచించిన విక్రమోర్వశీయ నాటకమునందలి నాందిచేతగూడ శివస్తుతియే యిట్లు చేసినాడు.
+
+శ్లో॥వేదాంతేషు యమాహు రేకపురుషుని వ్యాప్య 
+ స్తితం రోదసీ యస్మిన్నీశ్వర ఇత్యనవ్యవిషయ: 
+ శబ్దో యదార్ధాక్షర: అంతిర్యశ్చ మముక్షీభిర్ని 
+ యమిత ప్రాణాధిఃభిర్మృగ్యతే నస్ధాయి స్ధిరభక్తి
+ యోగసులభో నిశ్శేయపాయాస్ద్తుమ.
+
+తా॥ వేదాంతములయం దెవ్వరిని విశ్వమంతయు వ్యాపించి యున్నట్టి యేపురుషునిగా జెప్పుచున్నారో, యన్యుల కెవ్వరికి జెందని యీశ్వర శబ్ద మెదనియందు సార్ధకమైనదో, ప్రాణాయామ విద్యయందు బ్రవీణులైన ముముక్షువు లెవ్వరు వెదకుచుందురో, స్ధిరభక్తియోగ సులభుడైన యాస్ధాణుడు మీకు మొక్షసుఖము లిచ్చుగాక!
+
+మాళవికాగ్నిమిత్ర నాటకమందుగూడ నిత డీవిధముగానే శంకరస్తుతి జేసినాడు.

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0015.txt

@@ -0,0 +1,11 @@
+శ్లో॥ఏకైశ్వర్వేస్దితోసిప్రనతబహుఫలే య:స్వయంకృత్తి 
+ నాసా।కాంతావిజ్మశ్రదేహోస్యవిషయమనసాం య:
+ సరిస్తాద్యతీనాం అష్టాభిర్య కృత్స్నం జగపి తనుభి:
+ చిత్రతో నాభిమాను సన్మార్గాలోకనాయ వ్యపన 
+ యతు నవస్తామసీంవృత్తి మీశ:
+
+తా॥ ఎవ్వడు మహైశ్వర్యము గలిగియు దాను తోలు దాల్చి భయభక్తులకు బహుఫలము లిచ్చుచుండునో, యద్దకాదీశ్వరుడయ్య జతేంద్రియులైన యతులకు గూడ నతీతుడయ్యెనో, తనయష్టమూర్తులచేత జగత్తును భరించుచున్నవాడయ్యు నభిమానము లేకయున్నవాడో, యట్టి యీశుడు సన్మార్గదర్శనము కొఱకై మీతామవృత్తి నడుచుగాక్.
+
+గ్రంథరచనలో నొక చమత్కారము</p>
+
+వివాహమైనతరువాత నతడుగదిలో బండుకొనియున్నప్పుడు భార్య యతని యరసికతజూచి "అస్తికశ్చిద్వాగ్విశేష:" యని ప్రశ్న మడిగెననియు, దానియర్దము దెలియకతడు బార్య సనాదరణము జేసెననియు. దానియర్దము, అనగ నేమైన పాండిత్యము మీకు గలదా యని దానిబావము. తరువాత నతడు కాళికావరప్రసాదము బడసి భార్యను వీడుకొని దేశాంతరములకు బోయి భార్యవలననే తనకట్టి విద్యావిశేషము గలిగినదని యామెయెడల విశ్వాసముగలిగి మొట్టమొదట దన్నామె యడిగిన యాప్రశ్నములో నున్న 'అస్తి, కశ్చత్, నాక్, విశేష: ' యను నాలుగు మాటలను నాలుగుకావ్యమ్యులలో మొదటిమాటలుగా జేసి గ్రంధ రచనను చేసెనని

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0017.txt

@@ -0,0 +1,5 @@
+అందఱు నైకంకర్యముగ నొప్పుకొనుచున్నారు. శా. రోలంబు రాజీయము మొదలగు నితర గ్రంధములు మఱియొక కాళిదాసుడు రచించియుండెనుగాని యీ కాళిదాసుడుగాదని వారి యభిప్రాయము నలోదయముగూడ కాళిదాస మహాకవిరచించిందేయని యొక ప్రతీతికలదు. రచిమలేదని స్పష్టపడుచున్నది. కధ చమత్కారముగా నుండుటచేనిందుదుహారింప బడుచున్నది.
+
+కాళిదాసుకవిత్వము మిక్కిలి సరసమై, సులభమై, ద్రాక్షపండ్లవలె నుండుటంజేసి యీర్ష్య్తాగ్రహస్తులైన కొందఱు పండితులు వాని కవిత్వము యమకములు, శ్లేషలు మొదలగునవి లేక పేలవముగా నుండునని దొషారోపణసేయజొచ్చిరి. అటువంటికవిత్వము సహజముగా నతని కిష్టములేకపోయినను మూర్ఖులు తనయందారోపించిన దొషమును బావుకొనుటకును, యమకశ్లేషలతో గూడిన చిత్రకచిత్వముగూడ జెప్పగల సామర్ధ్యము తనకుగలదని లోకమునకు తెలియజేయుటకును నతడట్టికావ్యము జేయు బ్రయత్నము సేయుచుండ నంతలో వేశ్య హస్తమున నతనికి బలవర్మణము గలిగెను.
+
+మరణానంతరమున నతడు పాంచాలదేశమున నొక బ్రాహ్మణునకు గుమారుడై పుట్టి చిన్ననాటనే విద్యాభ్య్తాసము చేయదొడగెను. పూర్వజన్మ సంస్కార విశేషమున విద్యలు తనకు సునాయాసముగా బట్టువడెను. అతని తండ్రియు విద్వాంసుడే. అతడాదేశపు రాజునింట ననుదినము బురాణము చెప్పుచుండెను. ఒకనాడాబ్రాహ్మణుడు కార్యాంతర ప్రసక్తిచేత రాజుగారితో మనవిసేయకయే గ్రామాంతరమునకు బోయెను. పురాణము జెప్పునట్టి వేళకు మరలరావచ్చునని యతని సంకల్పము. అనుకొన్నప్రకారము జరుగలేదు. ఆనాడు భయంకరమైన

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0019.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+కాళిదాసు జన్మ వృత్తాంతము</p>
+
+నొక గొప్పతపోవనముకలదు. అది సకల వృక్షములతోను, పుష్పభరిత లతలతోడను, మిక్కిలి సుందరములగు పక్షివిశేషములతోను, నానావిధ మృగసంతతితోడను, నిండి యతిమనోహరమై మహాప్రభావ సంపన్నులగు మహర్షులతోడను నిండియుండెను. ఆతపోవన ప్రభావము వర్ణింపదరముగాదు. అక్కడి ఋషుల ప్రభావముచేత బిల్లులు నెలుకలు వైరములేక చర్లాట లాడుచుండును. నెమళ్లు వేసవికాలమందెండంబడి పాములను దమ ఫించములనీడకు జేర్చితాపశాంతి జేయును. ఆవులు పులిపిల్లలకు బాలిచ్చును. పులుల గుహలలో జింకలు నిద్రించును. చిలుకలు, గోరువంకలు మహర్షులు వల్లించునపుడు విని స్వాధ్యాయము జరుపుటయేగాక ఋషికుమారుల కప్పుడప్పుడు దప్పుల దిద్దుచుండును. భక్తిలేనివారికైన నాయాశ్రమము బ్రవేశించినపుడు విశేషమైన భక్తిజ్ఞానవైరాగ్యములు గుదురుచుండును. ఆ యాశ్రమము పవిత్రతకు దానలంబై శాంతికి స్ధావరమై జ్ఞానమునకు నిధియై భక్తికి బరమావధియై వైరాగ్యమునకు బుట్టినట్లై నిష్టకునిలయంబై విరాజిల్లుచుండును. వెందియు నాయాశ్రమంబు నిర్మల స్వాదుజలపూరితములగు సరొవరంబులును, సరోవరంబులకాంకారంబులై విలసిల్లు తామరపువ్వులును, బువ్వులయందలి ననమకరంద రసములు ద్రావుచు కమ్మని ఝుంకారమ్ములు చేయు తుమ్మెదలును, తుమ్మెదఝుంకారమ్ముల కనుగుణమ్ముగా గెలుగెత్తికూయు శుకపికశారికా

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0021.txt

@@ -0,0 +1 @@
+డెనడు గనపడడు వాడు తనదారుణ తపముచే దిక్పాలకుల దమ పదవులనుండి దిగద్రోచి వాటిని దానాక్రమించుకొనుటేనని చూచుచున్నట్లు కనపడుచున్నది. ఈమహావిపత్తునుండి మీరుమమ్ము దప్పింపవలయును. ఈస్వర్గసామ్రాజ్యమునకు రాక్షసులవలన భయము, మహర్షులవలన భయముగూడకలదు. రాక్షసభయమును శ్రీమన్నారాయణుడు పెక్కుసారులు నవారించెను. ఈపని బ్రహ్మవిష్ణు మహేశ్వరుల వలనగాదు. మన్మధుడుచేయవలెను. మన్మధుని చేతికనారులైన మీవంటి మిఠారులు చేయవలెను. మీరునాయాజ్న దాట్నిబోటులగుటచే నాపనితప్పక నెరవేర్తురని నమ్మకముతో మన్మధుని బిలువనంపలేదు. మీచేష్టలముందు వారినిష్టలు నిలుచునే? మీగానంబులముందు వారిమౌనంబులు మాయముముగాకుండునే? మీచిఱునవ్బుల జూచిన వారినియమములు దవ్వుల కరుగవే ? మీరూపంబు జూచిననాకుమదన తాపంబు పాలుగాకుందురే? మీకరారవిందస్పర్శనమైనప్పుడు పులకింపుకుండుటకు వారిమేనులు దేహములుగాక లోహములా? కావున మీరీక్షణంబు యరిగి నాకార్యసిద్ధిచేయుడు, మీకుమంగళమగుగాక! “అనినీదుకొల్చిననామెలుతలు” మనమహాముని మనస్సుకలపగలమా? ఆమహాత్మునికోపముచే సగముశాపముపాలగుదుమేమోగదా!” యనిశంకించుచు మనమింతమాత్రపుపని చేయజాలమాయని ధైర్యముదెచ్చుకొని తలపంకించుచు స్వర్గమునుబాసి దుర్గమమగు నాయాశ్రమమును నశ్రమునుజొచ్చి మూర్తీభవించిన బ్రహ్మతేజంబుపగిది నాకారంబు ధరియించిన శాంతరసముభాతి, నంగంబులు దాల్చిన తపోదేవతవలె వ్యాఘ్రచర్మోత్తరీయుడై రుద్రాక్షమాలాలంకృతుడై హృదయ పద్మపణిహిత శివుడై బద్దపద్మాసంస్థుడై చిరకాలసముసముపార్జిత తపోధనుడై ఘను

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0022.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+వైయున్న యామహామునిని సందర్శించి భయసంభ్రమంబుకచేత నించుక నడకి యెట్టకేలకు ధైర్యముదెచ్చుకొని మెల్లమెల్లన నాతనిజేరి పూజకు నానావిధ పుష్పములు దెచ్చి ఇచ్చియు, నగ్నిహోత్రములకు సమిధలందిచ్చియు నారబట్టల దడిపి యుదికి యారవైచియు, బర్ణశాఅ శుభ్రముగా నూడ్చియు, నతనికి కొంతకాలము శుశ్రూషజేసిరి. పిమ్మట నతడు కొంతచనవిచ్చుటయు,నతని మనసానంద సముద్రమున వొలలాడునట్లు కిన్నెరుల వంటి కంఠములనెత్తి యొకమాఱు గానముచేయుదురు ఒక మాఱు మందహాసముఛెయుదురు. ఒకసారి వికవిక నవ్వుదురు. ఒకసారి భయవినయంబులతో నమస్కరింతురు. ఇట్లనేక విలాసంబుల జూపి యాతనిం దమవలలో వైచికొని కొట్టకొనకు దమదాసునిం జేసికొనిరి. అంతట నాముని హోమాగ్నిని విడిచి కామాగ్నిపాలయ్యెను. యోగంబుపోయి రాగంబు వాని నాశ్రయించెను. చిట్టచివర కాతడు నిష్ఠవిడిచి, నియమమువిడిచి, జపమువిడిచి, ధ్యానమువిడిచి, మానము విడిచి నిరంతర స్త్రీలోలుడై భోగపరాయణుడై పరలోకంబు మఱచి కామినీలోకంబు నమ్ముకొని వరి "కటాక్ష వీక్షణములె రక్షణములుగ, వారిచరణంబులె శరణంబులుగ సిగ్గువిడిచి విరహింపజొచ్చెను.
+
+ఆహాహా! కాముకులకు సిగ్గుశరము లుండునా? భయభక్తులుండునా? అటులుండ నొకనాడు సనకసనందనులు, నాలాఖిల్యులు, మొదలగు మహర్షులు తన్మార్గంబునంబోవుచు నాయాశ్రమంబు బ్రవేశించి చిరంతపుడు మహోగ్రతపము చేయుచున్నాడనుకొని యాతని సందర్శింపవలెనని యతడున్న చోటికంజనిరి. వారనుకొనినట్లతడు తపోవ్యాపారములయందు నిమగ్నుడుగాక, కామ వ్యాపారములయందు నిమగ్నుడై యుండుటంజూచి

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0025.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+వివాహము</p>
+
+సమీపమున నొకదేశముకలదు. ఆదేశమునేలు రాజునకు సర్వాంగసుందరమైన సర్వమంగళ యను పుత్రిక కలదు. ఆమె యమేయ రూపలావణ్యసమేతమై తలిదండ్రులకేగాక బంధుమిత్రులకు, నగరవాసులకు నయనోత్సవము జేయుచుండెను. రూపమునకుదోడు వినయసంపత్తి కలదు. సకలశాస్త్రపారంగతుడైన యొకానొకబ్రాహ్మణుని రావించి యారాజు విద్యాబుద్దులు గఱపుమని తన గారాబుకూతును వాని కప్పగించెను. బాలిక మిక్కిలిశ్రద్దతోగ్రహించి గురుభక్తిగలిగి యయ్యవారు చెప్పినదంతయు సూక్ష్మబుద్దితో గ్రహించినదానిని మఱువక కుశాగ్రబుద్ధిశాలినియని పేరుదెచ్చుకొని క్రమక్రమముగ విద్యలన్నియు నేర్చుకొనెను. విద్యాపూర్తియైనపిదప రాజు గురువునకు గురుదక్షిణ నిమ్మని చీనిచీనాంబరములు వెలలేని యాభరణంబులు మొదలగునవి యిచ్చి గురువునకు సమర్పింపుమని పుత్రికనంపెను. గురువు వయోవృద్దుడయ్యు , జ్ఞానసంపన్నుడయ్యు, గుణహీనుడగుటచేత నాబాలికయొక్క నవయౌవనప్రాదుర్బావముంజూచి మోహ విష్టుడైపరవశత్వముజెంది బాలికతో నిట్లనియె—“లతాంగీ! నీగురుభక్తికిజాలమెచ్చితి నాకీయాభరణంబులేల? ఈకాంచనవస్త్రంబులేల? నీనిరుపమాన లావణ్య తారుణ్యంబుల జూచినది మొదలు నిన్నొక్కసారిబిగియాగు గౌగిటజేర్చి ముద్దాడవలెనని కోరిక పుట్టినది. నాయందునీకు నుజముగా భక్తికలదేని నాకోరికదీర్చుము. అదియే గురుభక్తి అదియే గురుదక్షిణ, అదియే శుశ్రూష“ యనిపలికి లేచి పయోముఖవిషకుంభమువంటి యా యుపాద్యాధముడు బాలిక హస్తము బట్టుకొనబోవ

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0030.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+నామె పాడుచున్నను వాడు చెక్కుచెదరక నిద్రపొవుచుండెను. అంతటనామె చారక్రాంతియె మెల్ల మెల్లగా జెవితేశ్వరుని మంచముకడ కేగి మెలకువ వచ్చునేమో యని యించుక పన్నీరు వాని మేనిపైన జిలికెను. అది కాఱుదున్నపోతుమీద వర్షము కురిసినట్లు వానియెడ బ్రయొజనకారి కాదయ్యెను. అంతట నామె మెల్లగా మీదజేయివైచి సన్నసన్నముగా దనకంఠమెత్తి గానముచేసెను. అతడొకసారి కన్నెత్తిచూసి "ఓసే, గుయిగుయిలాడక తొంగోసి "యని యామె చేయిదీసివైచి మరల నిద్రపోయెను. అప్పుడామె భయసంశయాకులాత్మయై యావైచిత్య్రమేమో కనుగొనదలచి క్షణకాలమూరక కూర్చుండి మరల నాతనిమీద జేయివైచి తట్టి లేపెను. అతడు మెలకువ దెచ్చికొని 'యెందుకులేపినా" వని బిగ్గరగా నడిగెను. అందుకామె ధైర్యము దెచ్చుకొని "మెరెరెవ్వరు? మిక్కడికి దోడితెచ్చినవారెవ్వరు? మీవృత్తాంతమేమి? " యని యడిగెను.. అప్పుడతడు తనచరిత్రమంతయు మోటమాటలతో నెంతో రసహీనముగా నామెతొచెప్పెను. ఆ వృత్తాంతమువిన నామె మొగము చిన్నబోయెను. నెమ్మేను జలదరించెను. మనస్సు క్రుంగిపోయెను. రాజపుత్రి యగుటచే నెట్టకేలకు ధైర్యము దెచ్చుకొని తన మనసులొ నిట్లని విచారించెను.
+
+"ఆహా! దైవమా! నాలేంబ్రాయము, నాజవ్వనము, నాచక్కదనము బూడిదబోసిన పన్నీరు తెఱంగున నడవిగాచిన వెన్నెల నడువున, జవిటినేల గురిసిన వానపోలిక, నిరర్ధకమయ్యెగదా! సుక్షత్రియుడై, సత్కులజాతుడై, సౌబాగ్యనిధియై, విద్యావిషయ వివేక సంపన్నుడై, యీడుజోడైయుందు ప్రాణనాధుని చెట్టబట్టి సౌఖ్యసాగరమందు దేలునట్టి భాగ్యము నాకు కలుగదయ్యెగదా! కొఱనోములు నోచి యధికఫలము గావలెనన్న నెట్లువచ్చు? ప్రాణనాధుడు మెచ్చని

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0031.txt

@@ -0,0 +1 @@
+సౌభాగ్యసౌందర్యంబులేటికి కాల్చనా? ది పరమదుర్మాత్ముడైన నాగురువుచేసిన యపకారము. పరమూర్ఝుడైన నాతండ్రి, తేనెబూసిన కత్తివలెనున్న యావృద్ధపండితుని మాటాలు నమ్మి తనకు గీడు గలుగునని శంకించి తనయాపద నివారించుకొనుటకై తెగీతెగని బందికత్తితో నాగొంతుకోసినాడు. ఒకరిని నిందింపనేల? 'అవశ్య మనుభోక్తవ్యం కృతం కర్మ శుభాశుభ ' మ్మను నార్యొక్తి కలదుగదా! నేజేసిన కర్మయొక్క ఫలము నేననుబవింపవలెనుగదా! గతించినదానికై విచారించిన ఫలములేదని పెద్దలు చెప్పుదురుగదా! కాబట్టి విచారించుటమాని దీనికి తగిన ప్రతిక్రియ చేసుకోవలయును" నని క్షణమాలొచించి మగనిజూచి యిట్లనియె. "మహాత్మా! మీరుజతముచేత బ్రాహ్మణులు కర్మచేత గిరాతకులైనను బ్రహ్మతేజము నుండి మీరుద్బవించిరి గావున సహజములైన తెలివితేటలు మీయందు గూఢముగానుండును. దిస్సహవాసములచేత నీవఱకుజేసిన దురాచారముల విడచి మీరు విద్యావంతులై సాధువులై గౌరవనీయులగుటకు నొక్క యుపాయము జెప్పెద నినుండు. వినెదరా!" అనవుడు నాబ్రాహ్మణ కిరాతకుడు "సెప్పుసెప్పు యింటాయింటా" యని యనుటయు, దనమగడు దారికి వచ్చుచున్నాడని యాకళ్యాణి లోలోపలసంతసించి వెండియు నిట్లనియ, "స్వామీ! ఈయూరిబైట గాళికాదేవి యాలయముగలదు. ఆమె భక్తవత్సలురాలు. రాత్రులయందామె తనయాలయము విడచి లోకసంచారార్ధమై యరుగును. తెల్లవాఱుజామున నామె మరల గుడికి జొచ్చును. ఇప్పుడు రెండుజాముల రాత్రికన్న నెక్కువకాలేదు. ఈ క్షణమే మీరక్కడికరిగి యాలయము బ్రవేశించి తలుపులు లోపల గడియ వైచికొని మేలుకొనికూర్చుండుడు. భగవతికాత్యాయని లోకసంచారము సమాప్తముచేసి నాలవజామున నాలయము

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0032.txt

@@ -0,0 +1,5 @@
+బ్రవేశించుటకై వచ్చును. అప్పుడు తలుపులు తీయుమని యడుగును అప్పుడు మీరు భయపడక కొండవలె నిశ్చయుడై 'నాకు విద్యా దానము ఛేసిన గుడి తలుపులు తీసెద, లేనిచొ దీయ ' నని కంథమెత్తి పలుకుడు. అంతట దెల్లవాఱుచున్నదను భయముచే దేవితత్తఱపడి గుడిలో బ్రవేశింపవలెనను కోరికతొ మీరు కోరిన వరములిచ్చి లోపలబ్రవేశించును. అప్పుడు మీరు విద్యవంతులగుదురు. ఆవిధముచే మీరు విద్యా వంతులు కావలెనుగాని ఇప్పుడక్షరములు నేర్చికొని పుస్తకముబట్టి పండితులగుట యసంభవము. విద్యావంతులైతిరా సమస్తవైభవములు గలుగును. విద్య వినయమొసగును. -భాగ్యమొసగును. ఇహపరసౌఖ్య మొసగును- గౌరవ మొసగును. వేయేల! విద్యకల్పవృక్షము. కాబట్టి నామనవిం జేకొని, పరమేశ్వరియైన కాళిం నాశ్రయింపుడు" అని భార్య హితొపదేశము జేయు భర్త మంచిదని నామెచెప్పిన చొప్పున జేయదలంచి పడటిల్లు విడచి పెరటిదారిన వీధిలొ బ్రవేశించి నాయర్ధరాత్రమున నిర్భయముగా నామె చెప్పిన యానవాళ్లనుబట్టి కాళికాలయమున కరిగి గుడిజొచ్చి తలుపులుమూసి గడియవైచుకొని లోపల గూర్చుండెను.
+
+కాళికా ప్రత్యక్షము</p>
+
+లోకసంచారముజేసి కడపటి జామున దన యాలయముకడకు వచ్చి తలుపులు మూయబడి యుండుటకు మిక్కిలి యక్కజమంది భయంకరముగా నిట్లనియె, "ఓరీ! యెవడురా! నయాలయము గవాటముబంధించి కూర్చున్నవాడు!

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0033.txt

@@ -0,0 +1 @@
+నీకు మృత్యువాసన్నమైదా యేమి? కండకావరమున నొడలెఱుగక ముప్పదిమూడుకొట్ల దేవతలను బలుబాములు బెట్టిన మహిషాసురుని మర్దించిన మహాకాళిని నన్నెఱుగవుకాబోలు! దేవాంతక నరాంతకులైన దైత్యదానవయక్షరాక్షస ప్రముఖులే నాయెడల నిలువలేరు. నీవెంత? బ్రదుకదలంచితివేని తక్షణము తలుపుదీయుము" అని జంకించుటయు, నాబ్రాహ్మణకిరాతకుడు నదరుబెదురులేక "తల్లీ ! నాకు బిద్దెనిమ్ము, తలుపుతెరిచెదను" అని బదులుచెప్పెను. "బిద్దెలేదు, నీమొగములేదు తలుపుదీయు" మని యాదేవి మరల గంభీరముగ బలికెను., "బిద్దె యిచ్చినగాని తలుపుదీయ" నని యతడు ప్రత్త్యుత్తరమిచ్చెను. అంతలో జాముకొడి కూసెను. తెల్లవాఱునట్లు చెన్నెలగుపడుచుండెను. ప్రయాణము చేయదలచువారు, పొలములకు బోదల చువారును. నిద్రమేలుకాంచి బైలుదేఱుచుండిరి. నిజమూర్తి జనులకు గనబడకుండ బెందలకడ నాలయము బ్రవేశింపవలెనని తలంచి కాళి "ఓరీ! బెద్దె యిచ్చెద తలుపుసందునుండి నీనాలుక చాపుము" అని కంచెకోలతో వాని నాలుకపై సకల విద్యాబీజములగు నక్షరంబుల వ్రాసెను. అంతట నతడు తలుపులు దీసెను. మహాకాళియు నిద్రమందిరము బ్రవేశించి కోపాగ్నిచేరవులుచున్న కొలుములో యనునట్లు నెఱ్ఱగానున్న కన్నులతొ వానింజూచి "పాపాత్మా ! పలుగాకి ! యెవడవురా నీవు! నామందిరద్వారముమూసి బలవంతముగా నాచేత వరములు బడయదలచితివా? ఇదిగొచూడు! నీమేషకాలమాత్రమున మహిషాసుర ప్రముఖులు పోయిన మార్గమున నిన్ను బంపెద" నని వాని నెత్తి వణచుటకు దనహస్త మెత్తెను. దేవీ బీజాక్షరములు జిహ్వగ్రమున వ్రాసినతొడనే యాతని మౌడ్యమంతయు నాశనమయ్యెను. కుబుసము విడిచిన పామువలె నాతనిమనస్సు నవసన వికాసము బొందెను. సకలశాస్త్రములు వానికి గరతలామలకమయ్యెను.,

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0034.txt

@@ -0,0 +1,19 @@
+చతుర్దశవిద్యలు వానికి విధేయములయ్యను. శారదాదేవి కాతడు ప్రియపుత్రుడయ్యెను. హిమత్పర్వతమునుండి భూమిమీదికి బ్రవహించు గంగానదివలె గవితారవ మాతని నోటనుండి వెల్లి విరియజొచ్చెను. అట్లగుటచేత నాతడు నిర్భయముగా దననెత్తియడ జూచుచున్న దేవికి బ్రదక్షిణముజేసి సాష్టాంగ నమస్కారపురస్కారముగ నామె చరణములు బట్టుకొని యిట్లు స్తుతించెను. 
+
+స్తవము</p>
+
+శ్లో॥మాణిక్యవీణ ముపలాల యంతిం
+ మదాలసాం మంజులవాగ్వేలాసారి
+ మహేంద్రనీలద్యుతికోమలాంగీం
+ మాతంగ కన్యాం మనసా స్మారామి 
+శ్లో॥ చరుర్భుజే చంద్రకళావతంసే కుచోన్నతే 
+ కుంకుంరాగశోణే 
+ పుండ్రేఱనాశాంకుశపుష్ప బాణహస్తే నమస్తే
+ జగదేశమాత
+శ్లో॥ మాతామరకతాశ్యామా మాతంగీ మధుశాలినీ
+ కుర్యసత్కటాక్షిం కల్యాణీ కదంబ వనవాసిని
+శ్లో॥ జయ మాతంగతనయే జయనీలోత్పంద్యుతే
+ జయ సంగీతరసికే జయ లీలాశుకప్రియే
+
+ 
+అని శ్లోక చతుష్టయముతో సుతియించి కవిత్వ మప్రయత్న పూర్వముగా వెడలుచుండుటం జేసిల్య్లు నంత నిలువక దేవీ మనోమండలము వికాసము జెందునట్లు దండక మొక్కదాని నాశుధారగా రచియించి యట్లు సుతించె.

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0035.txt

@@ -0,0 +1 @@
+హృద్యన్మణిద్వీప! సంరూడ బిల్వాటవీమద్య! కల్పదుమాగల్ప! కాదంబకాంతారవాసవియే ! కృత్తిరాస్యదియే, పాదరాగబ్ధ సంగీత సంభానగా సంబ్రమాలోల! నీప్రసగాబద్ధచూళీసకధాత్రికే! సానుమత్పుత్రికే శేఖరీభూతశీతానురేఖామయూభారళీ సంసిగ్ద నీలాలన్నిశ్రేణిశృంగారితే! లోకసంభావితే, కామలీలా ధనుస్సన్నిధ భూలతా! పుష్పసందేహకృచ్చారుగోరోచనాపంకజే శిలలామాభిరామే సురామేరమే, ప్రొల్లసద్వానికామౌక్తిక్వ శేణికా! చంద్రికామండలో ద్భాసి గండస్ధల న్యస్త కస్తూరికాపత్ర రేఖాసముద్భూత! సౌరభ్య సంభ్రాంత! భృంగాంగ కాగీత నాంధ్రీభనన్మత్రి తంత్రీస్వరే భాస్వరే , వల్లెకీవాదనప్రక్రియాలోలతాళీదళౌబద్ధ తాటంకభూషావిశేషాంవితే సిద్ధసన్మానితే; దివ్యహాలమదో! ద్వేలహీలాల సచ్చక్షరాం దోళిన! శ్రీసమాక్షి ప్తకర్ణేకవిలోత్పలేనిస్తులే, స్వెదబిందూల్లాస! త్ఫాలలావణ్య నిష్యందసందోహకృక్నాసికామౌక్తికే సర్వమంత్రాప్తికే, కుందమందస్మితోదారవక్త్రస్ఫుర! త్పూగ కర్పూరతాంబూల ఖండో త్కరే ! శ్రీకరే, కుందపుష్పద్యుతిస్నిగ్దదంతావళి! నిర్మలాలోల కలోలసమ్మేళన! స్మేరశోణాధరే! చారువీవీరాధరే, సులలితననయా వనారంభ చంద్రోదయోద్వేల! లావణ్యదుగ్ధార్ణ! నావిర్భవత్కంబు బిబార్భీకహృత్కంధరే ! మంధరే, బంధురచ్చన్నహారాదిభూషా సము ద్యోతమానానవద్యాంగశోభేశుభేరత్నకే యూరరచ్చటాపల్లవద్యోతమానన అద్యాంగిశోభేశురత్నకే యూరరశ్చిచ్చట పల్లవప్రోల్లస! ద్ధోర్లతారాజితే ! యోగిభి: పూజితే, విశ్వదిజ్మండలవ్యాసి మాణిక్యతేజస్పురత్కంఠత్కంకణాలంకృతే ! సాభిదుస్సత్కృతే సంగరారంభ వేళాసముజ్జృభమాణారవింద ప్రతిచ్చంద పాణిద్వయే ! సంతతోద్య

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0036.txt

@@ -0,0 +1 @@
+ద్దయే, దువ్తరత్నోర్మికాదీధితిస్తోమ సంధ్యాయమానాంగులీపల్ల వోద్యున్నభేందు ప్రభామండలే! పోల్లసత్కుండలే, తారకారాజనీకాశహారా నళిస్మేరచారుస్తరాభోగభారానామన్మధ్యవల్లీకళీచ్చేద వీచీ సముల్లాస సందర్శితాకారా సౌందర్యరత్నాకరే ! శ్రీకరే, హేమకుంభోపమోత్తుంగరక్షోజభారాననమ్రే ! త్రిలోకాననమ్రే, లసద్వృత్త గంభీరనాభీసరిత్తీరశైనాల శంకాకారశ్యామరోమావళీహుషణే! మంజుసంభాషణే, చారుశింజ్ససింజత్కటీసూత్రనిర్శర్జ్వతానంగలీలా ధనుశ్భింజనీడంబరే దివ్యరత్నాంబరే, పద్మరాగోల్లసన్మే ఖలాభాస్వర రోణిశోభాజిత స్వర్గభూభృత్తలే! చంద్రికాలీతలే, వికసితరవకివకింశుకాత్యామ్రది వ్యాంకుశచ్చన్నచారూతోభపరాభూతసింధూరశోణాయ మానేంద్ర మాతంగహస్తార్గతే! శ్యామలే, కోమలస్నిగ్ధనీలోత్పాది తానంగ తూణీరశంకాకరోద్గానజ సంజాతదూర్వాంకురాశంకసారంగ సంయోగరంఖన్నఖేందూజ్వలే! ప్రోజ్వలే,దేవి దేవశ గైత్యేశయక్షేశ భూతేశనాగిణీకోణేశనాయ్యగ్ని మాణిక్య సంఘృష్ట బాలాతపోద్ధామ లాశవిత కారుణ్యలక్ష్మిగృహీ తాంఘ్రిపద్మద్వయే, అద్వయే, సురుచిర నవరత్నసీనస్ధితే! సుస్ధితే, శంఖపద్మద్వయోనాశ్రితే ఆశ్రుతే, దేవిదుర్గాననటుక్షెత్రపాలై ర్యుతే మత్తమతంగకన్యాసమూహాన్వితే భైరవైరష్ట భీర్వేష్టితే దేవినామాదిభిన్న శ్రితేలక్ష్మ్యాది శక్త్వష్టకాత్సే వితే! భైరవిష్టభిర్వేష్టితే దేవినామాదిబిస్స శ్రితేలక్ష్మ్యాది శక్త్వష్టకాత్సే వితే! భైరవీసంనృతె, పంచబాణేన! రత్నాచసంభావితే! ప్రీతిశక్త్యావసంతేన! వానందితే! భక్తిబాజాంపరంశ్రేయసే! కల్పనే! చందనామోంసాభ్రాజనే ! యోగినాంమానసేధ్యాయనే! గీతవిద్యాదియోగాతితృష్టేనకృష్ణేన! సంపూజ్యసే! భక్తి మచ్చేతసావేధసాస్తూయపే! విశ్వహృద్యేనవిద్యాధరైర్గీయసే! యక్షగంధర్వ సిద్దాంగనా మండలైర్మండితే! సర్వసౌభాగ్యవారాంధావతీభి! ర్వభూభిస్సురాణాం

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0037.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+సమారాధ్యనే! సర్వవిద్యావిశేషాన్వితం ! చాటుగాధాసముచారణం కంకమూలోల్లసర్వర్ణలేఖాన్వితం!కోమల శ్యామగోదారాక్షద్వయం శుండశోభాపతి! దూరీ భవల్కింశుకాభాం! శుకం లజ్లయంతీ! పరిక్రీడనే! పాణిపద్మద్వయేనా సరేణాక్షమాలాగుణం! స్ఫాటికంజ్ఞాన సారాత్మకం పుస్రకంబిభ్రతీ! యేనసంచింత్యనే! చేతసాతస్యనక్త్రాంత రాద్గద్య పద్యాత్మికా భారతీనిస్సరే! ద్చేనవాయానకాబాకృతిర్భాన్యనే శోనీలంష్మి సహస్రై:పరిక్రీడతె! కింననిధ్యేద్వపు శ్యామలం! కోమలం తానకంచంద్ర చూడాన్వితం ! ధ్యాయత స్తన్యలీలాసరోవారధి స్తప్యకేళీనవం! నందనం! తస్యభద్రాసనం భూతలం! తస్య గీర్గేవతా కింకరీ తస్యచాజ్గకరీశ్రీన్వయం!సర్వయంత్రాత్మికే సర్వతంత్రాప్తికే! సర్వముద్రాప్తికే! సర్వచక్రాత్మికే! సర్వవర్ణాత్మికే సర్వరూపే! జన్మాతృకే! సాహిమాం ! సాహిమాం! సాహె!
+
+నవనవశబ్దంబను, విపులార్దంబును—-విమలరసంబును, గంభీర భావంబును, ద్రాక్షాపకంబును, మధురశయ్యలను గలన్యమహా దండకమును వినుచు నాకాళికాదేవి యమందానందవికసితహృదయ పద్మయై యుప్పొంగి సాయసంబున ద్రాక్షపండ్లు మేళవించినట్లు నడుమ నడుమ నొక్కొక్కపదము తానుగొఇఆడజేర్చి యామహాకవికి దోడుపడి స్ంహరిఒపదలచిన తన ప్రయత్నముపసంహరించి వానినాశీర్వదించి వ్రములిచ్చి పంపెను. కాళికాదేవీ దాసుడగుటచేత నతడప్పటినుండి కాళిదాసుండను నామముతో వ్యవరింపబడుచుండెను. అట్లు దేవీ వరప్రసాదముబడసి కాళిదాసు తెల్లవఱక్ముందే రజమందిరము బ్రవేశించి తనరాకకై యెంతో యాత్రముతో వేచియున్న భార్యం జూచి యమెపాద్ములపైబడి “ఓ కళ్యాణీ! నీవు ంకుభార్యవుగావు మంచియుపదేశముచేసి విద్యావంతుని జేసితివికావున నాకు దల్లివి గన్నతల్లి తల్లిగాదు. నీవేతల్లివి.నేను నిన్నీవఱకు భార్యాదృష్టితో

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0039.txt

@@ -0,0 +1 @@
+మాళవదేశమున వైజయంతమను పట్టణము కలదు. ఆ నగరసమీపమున నొక్క మహారణ్యము గలదు. ఆవనమధ్యంబున నొక పుణ్యాశ్రమంబుగలదు. ఆయాశ్రమమున మహానుభావుడగు త్రికాలవేది యను ముని ఘోరతపంబు జేయుచుండెను. అతని తపం బసాధారణంబు అతని నియమం బలోకసామాన్యంబు. అతనిప్రభావమమేయము అతడు భూతభవిష్యద్వర్తమానముల నిజతిసోమహత్వమున నెఱుగుటచేత నతనికి ద్రికాలవేదియను సార్దకనామము గలిగెను. అతని యుగ్రతపమునకు భయపడి మహేంద్రుడు మేనా మొదలగు నప్సరసలను రావించి భూలోకంబునకరిగి వానితపోవిఘ్మంబు గావింపుమని యానతిచ్చెను. ముని తపోవిఘ్నమునందు దేవకన్యలు మిక్కిలి యారితేరినవారయ్యు, నామహాముని ప్రభావంబును, స్వభావంబును, దఱచుగా వినియుండుటంజేసి వానిని సమీపింప వెఱచిరి. వారిలో జక్కదనంపుటిక్కయు, నెఱజాణయు, నిండుజవ్వనియు నైన మనోరమయను నచ్చరవెలంది తన చెలికత్తెలగు రంభా మేనకాదులు గనుంగొని వారి పిఱికిదనంబు నదిక్షేపించి "మీరామునిచంద్రునకు భయపడితిరేని నిలువుడు. నేను మీసహాయములేకయే మహామండలమున కరగి యామునిసత్తము చిత్తము గరగించి తపోభ్రష్టుని గావించెద. ఇట్లు చేయనైతినేని ననీపేరం బిలువబొకుండు" అని దేవతాసన్నిధానమున గాఢ ప్రరిజ్ఞచేసి, యిందునిమెప్పువడసి, యతనిచేత ననేకాభరణంబులు బహుమానముగా బడసి, వానికడ సెలవుగైకొని, భూలోకంబున కరిగి, యయ్యాశ్రమంబుజొచ్చి , మండుచున్న యగ్నివలె మహాతేజశ్శాలియైన త్రికాలవేదిని గనుంగొని, మెల్ల మెల్లగ నాతని యనుగ్రహంబు వడసి, నాతనికి జలంబులు ఫలంబులు దెచ్చియిచ్చుచు

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0041.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+గాయుచు పందులమందలం దొలుచు పెంపుడు తల్లి దండ్రుల విద్యయగు దొమ్మరవిద్య నేర్చుకొని గడలెక్కి యాడుచు గాలక్షేపము సేయుచుండెను. 
+
+ఆ కాలంబున బాంచాలదేశంబును ధర్మవర్దనుడను మహారాజు పాలించుచుండెను. అతినికి శారదయను నొక పుత్రిక కలదు. ఆబాలికమేధాశాలిని యగుటచే జనకుడు శాస్త్రవిద్యాపారంగతురాలిం జేయదలచి సార్దకనామధేయుడగు మేధానిధి యను బ్ర్రాహ్మనుని బిలిపించి యామెకు విద్య సెప్ప మని నియోగించెను. ఆ వి ధ్యా ని ధి చెప్పినదంతయు నందిపుచ్చుకొనినట్లు రాజపుత్రిక క్షణమాత్రములొ నేర్చి, సహజపాండిత్య మామెకు భగవంతుడు ప్రసాదించెనో యనునట్లు స్వల్పకాలములోనే పాండిత్యము సంపాదించెను. పదమూడేండ్లు వచ్చునప్పటికి శారద విద్యావిశారదయై, సంగీతసాహిత్యములయందు నిరుపమాన ప్రజ్ఞ కలదియై , రూపముచేత నేత్రములకు, ఘనపాండిత్యముచేత మనస్సుకు, గానవిద్యాప్రౌఢిమ చేత శ్రవణంబులకు బండువుచేయుచు బందుమిత్రుల కానందము కలిగించుచుండెను. నవయౌవనంబు ప్రాసించుచున్న కూతుంజూచి రాజు విద్యాభ్యాసము మానిపింప దగిన సమయము వచ్చినదని, గురువునకు దక్సిణనొసంగి సెలవుగైకొనిరమ్మని ధన కనక వస్తువాహనంబులిచ్చి కూతును మేధానిదికడకు బంపెను. రాజపుత్రికయు దానుదెచ్చిన సమస్తవస్తువుల నర్పించి, నమస్కరించిపోవుటకు సెలవిమ్మని యడుగ నాతడు నెఱజవ్వని యగు నమ్మద్దియని జూచి మోహ పరవశుడై, కామబాణపీడితుడై, మనంబు బట్టజాలక, మహారాజపుత్రికయని సందేహింపక, "నాకునగ లెందుకు?నీయౌవనంబె నాకు గురుదక్షిణగ నిమ్ము, నిన్ను గౌగిలించుటయె నాకుద్రైలోక్యసామ్రాజ్యము, నిన్ను ముద్దాడుటయే నాకు మోక్షము, నీసాన్నిధ్యమే

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0043.txt

@@ -0,0 +1 @@
+నీవెవడవన్న రాచకొడుకునని చెప్పుము. రాజపుత్రికను నీవు చూచి నప్పుడు 'త్రిపీడా పరిహరోస్తు ' అని దీవింపుము" అని యుపదేశించి యా మాటల నాఱుమారులు వల్లింపజేసి వానిని దనవెంట బెట్టుకొని ధర్మవర్దనికడ కరిగి యాతనింజూపెను. దొమ్మరి కుఱ్ఱవాడు లేబ్రాయమం దుండుటచేతను,యాజ్ఞపవీతములు ధరించుటచేతను మేధానిధియిచ్చిన మంచివస్త్రములుఇ గట్టుకొనుటచేతను, నప్సరస కడుపున బుట్టినందున, సహజముగ స్ఫురద్రూపి యగుటచేతను, రాజు వానింజూచి సంతసించి యేయేశాస్త్రముల నితడంభ్యసించెనని మేధానిధి నడిగెను. అడుగుటయు మేధానిధి "రాజా! ఇతని వృత్తాంతమంత నెఱిగించెద వినుడు. ఇతడు సుక్షత్రియుడు తల్లిదండ్రులు చిన్న నాటనే మృతినొందిరి. ఈతడు కొందఱు బ్రాహ్మణోత్తము లకు శుశ్రూషజేసి చతుశ్శాస్త్రములయందు మేరలేని పాండిత్యము సంపాదించెను. సకల పుణ్యక్షేత్రముల సేవించి, స్నాతకవ్రతముచేసికొని, వివాహమాడుటకు సిద్ధముగా నున్నాడు. కాని, వివాహమగువఱకు నెవ్వరితొడను మాటలాడనని మౌనవ్రతదీక్ష బూని యున్నవాడు తనకు తోచినప్పుడెప్పుడైన నొక్కొక మాటాడుచుండును" అని విన్నవించెను. రాజు వాని పాండిత్యమెట్టిదో తెలిసికొనవలెనని కోరెనుగాని మౌన వ్రతమతని కడ్డువచ్చెను. అంతలో నా పెండ్లి కొమారుడు సబాభవనమున గట్టబడిన యొక బొమ్మలోనున్న రా వ ణ విగ్రహమునుజూచి "రాభణుడా" యనెను. ఆపలుకులువిని సభాసదులు రాజును మిక్కిలి యాశ్చర్యమొంది "చతుశ్శాస్త్ర పండితుడేమి యిట్లుపలుకుటేమి" యని తమలో దాము వితర్కించుకొనిరి. అది గ్రహించి మేధానిధి "ప్రమాదము సంభవించినదిగదా! ఈమోటముండా కొడుకు నోరుమూసికొని యూరకుండడు. కుక్కతోక వలె వీనిమనస్సెంత సరిచేసినను సరిగా నుండదు. అయినను నేను దీనిని సమర్దింపజాలనా!" యని

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0045.txt

@@ -0,0 +1,8 @@
+భావము నేనెఱుగుదును. “త్రిపీడాస్తు” అన్న యాశీర్వచనము సరిగా నున్నది. ఎట్లన్న వినుడు.
+
+శ్లో॥అననే పుత్రపీడా చ బంధుపీడా చ భోజనే,
+ శయనే భర్తృపీడాచ త్రిపీడాస్తు సదా తన
+
+తా॥ కూర్చున్నప్పుడు తోచకుండ బిడ్డలుపీడ, భోజన సమయమందు బంధుపీడ, పానుపుమీద భర్తృఈడయును, నీమూడు పేదలును నీమె కుండవలెనని యీమహస్త్మునియాశయము. అనగానామె యిల్లు బిడ్డలతోడను, నిండియుండవలెననియు దీని తాత్పర్యము. ఇందేమితప్పున్నదో చూడుడు“అప్పలుకులు విని ధర్మవర్ధనుడును సభాసదులును పెండ్లికుమారుని బుద్ధికుశలతకు మెచ్చి మహానందభరితు లైరి.
+
+అనంతరము రాజు మంచిముహూర్తముబెట్టించి మహావైభవముతో వివాహముచేసెను. యధావిధిగ వివాహమైనపిదప పునస్సంధాన ముహుర్తము నిశ్చయుంపబడెను. పెండ్లికుమారుడు పడకగదిలోనిలిబోయి యొడలెఱుంగక నిచురబోయెను. శారద వాని యరసికభావమునకు రోసి ప్రాణముననికి చేతితోతట్టి లేపి “అస్తి కశ్చిత్ వగ్విశేష:” అనగా నేమైంస కొంచెము పాండిత్యమున్నదాయని యడిగెను. “అస్తి లేదు గస్తీలేదు నోరుమూసికొని తొంగోసీ“ యను యతడు మోటగాజెప్పి మరల కన్నులమూసి నిద్రపోయెను. అంతట నామె కత్తిచేతబట్టుకొని భర్తను గాఢనిద్రనిండిలేపి యాఖడ్గము ఝుళిపించి “నీవెవ్వడవు? నిన్నిక్కడకు దొడ్కొనివచినవారెవ్వరు? నీవృత్తాంతయుజెప్పు“మని రాజపుత్రిక నసాధారణ సాహసముచేసి యడిగెను. అతడు గడగడ వడకుచు దాను దొమ్మరివాడై దిమ్మరీడగుటయు, మేధానిధొ తనవారికి ద్రవ్యమిచ్చి దన్నుగొనుటయు,

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0046.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+దనకు గొన్ని ఉద్ధు లుపదేశించుటయు నాదిగాగల వృత్తాంతము పూసగుచ్చినట్లుజెప్పెను. అదివిని రాజపుత్రిక వానివలన దోష ఏమియు లేదని ఖడ్గమావలబడవైచి యదియంతయు మేధానిధి చేసిన వంచన ముగా గ్రహించి తనపురాకృతకర్మఫలమేయని భర్తకు విద్యోపదేశము చేయింపవలెనని తలపోసి యాతని కెన్నోబుద్ధులుచెప్పి కాళికాలయమునకు బోవ నొడంబఱచి పంపెను.
+
+కూర్చుండి యామె వచ్చినప్పుడు “కళ్లీఓద్దెకల్లీబిద్దె“ యని యడగి యామె యనుగ్రహమునకు బాత్రుడై తక్షణమే సకలవిధ్యలు కవిత్వము నేర్చినవాడై యఖండపాండిత్యము మెఱయు నామెను శ్లోకములచేతను, దండకముచేతను, స్తనము చేసెను. ఆస్తనమున కానందమొంది యా దేవి పండితవాదములలో నతడే గెలుచునట్లును, రాజసభంతరముల గౌరవము గలుగునట్లును, సమస్యాపూరణములయందప్రతిమానప్రజ్ఞ గలుగునట్లును, నంత:పురరహస్యములనైన నవలీలగా దెలిసికొనినట్లు, నిఖిలశాస్త్రములలో నిరుపమాఅండిత్యము గలుగు నట్లును, గవిత్వమునం దద్వితీయుడగునట్లును, వరములిచ్చి పంపెను. తరువాత నతడు భార్యాంత:పురమునకరిగి భార్యను మాతృదేవతగా భావించి నామెచేత శాపగ్రస్తుడయ్యెను. రాజపుత్రిక యోగినియై యోహమిచే బ్రాణత్యాగము చేసెను. అతడు కాళిదాసనుపేరుగలిగి కొంతకాల మాపురమునందే యుండి యేమియునేఱనివానివలె దిరుగుచుండెను.

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0047.txt

@@ -0,0 +1 @@
+మును మధింపదలచిరి. అందునిమిత్తము వారు మందరపర్వతము గవ్వముజేసి, యాదిశేషుని గవ్వపుతాడుగాజేసి, యొకప్రక్క దేవతలు, మఱియొకప్రక్క రాక్షసులు బాముత్రాడు పట్టుకొని తఱచనారంభించిరి. అప్పుడాపర్వతము సముద్రములో గ్రుంగిపోయెను. అప్పుడు దేవదానవులు శ్రీమహావిష్ణును వేడుకొనగా నతడు కూర్మావతారమెత్తి క్రుంగిపోయున కొండక్రిందనిలిచి వారికి అయముచెసెను. అప్పుడు పాలసముద్రములో హాలాహలవిషము పొడమెను. అదిలోకములం గాల్చు చుండ దేవదానవులు భయపడి శివునిం బ్రార్దించిరి. భక్తవత్సలుడగు పరమేశ్వరుడు డా హలాహలవిషము మ్రింగి తనకంఠమున బెట్టుకొనెను. తరువాత క్షీరసాగరములో దేవదానవులు కోరినట్లు చావులేకుండ జేయునట్టి యమృతముపుట్టెను. ఆయమృతము సమానముగా బంచుకొనుటకై పాళ్లుతెగక దేవదానవులుపోరాడిరి. అప్పుడు శ్రీమన్నారాయణుడు జగన్మోహినీ రతీదేవికన్న, భారతీదేవికన్న, రమాదేవికన్న నెక్కువ చక్కనిరూపముగలిగి సురాసురలను భ్రమింపజేసెను. అనేక సంవత్సరములు జితేంద్రియుడై, మన్మధుని సంహరించి, మృత్యువునుగెలిచి, లోకైకపూజ్యుడైన శంకరుడు విష్ణు మాయలోబడి జన్మోహినీ రూపమునుజూచి మోహించి యొడలుదెలియక యామెవంటబడి యెట్టకేలకు నామెతో గొంతకాలము విహరించెను. అప్పుడు వారికి గాలభైరవుడు జన్మించెను.

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0048.txt

@@ -0,0 +1 @@
+ఈకధ భరతమహాముని నాటకముగాజేసి స్వర్గలోకములో దేవేంద్రుని కొలువులో నాడించెను. భరతమహాముని మొట్టమొదట నాట్యశాస్త్రము, నభీనయశాస్త్రము, సంగీతశాస్త్రము రచియించిన మహానుభావుడు. ఆయన దే వ త ల ప్రీతికై యనేక నాటకములు రచియించెనని వాడుకకలదు. అందులో నీ జగన్మోహినీనాటక మొకటి. ఈ నాటకమును జూచుటకై దేవేంద్రుని కోరికెమీద బ్రహ్మవిష్ణు మహేశ్వరులు కుటుంబములతొ వచ్చిరి వసిష్ట విశ్వామిత్ర భరద్వాజ కాస్యసాంగీరస దుర్వాసప్రముఖు లైన మహర్షులు దయచేసిరి. సిద్ధసాధ్యవిద్యాధరకిన్నర కింపురుషాదులు సయితము ప్రేక్షకులైరి. రంభోర్వశి మేనకాదులైన యచ్చరమచ్చెకంబులును విచ్చేసిరి. ఆ నాటకములో జగన్మోహిని వేషమును 'పుంజికస్దల ' యను నప్సరసతాల్చెను. శంకరుని వేషము పుంజిక స్దలకు మిక్కిలి ప్రియుడైన హంసుండను గంధర్వుడు దాల్చెను. భరతమహాముని నాటకకర్తయంట! అచ్చరపదది స్త్రీ వేషము దల్చెనట! గంధర్వుడైన హంసుడు పురుషవేషముదాల్చునట. ఇంక రక్తి విషయమై చెప్పవలసినదేమున్నది? జగనోహినీరూపము దాల్చిన పుంజికస్దలయొక్క యభినయము, నాట్యము, గానవైఖరి, భావప్రకాశము, రూపలావణ్యవిశేషములు వర్ణనా తీతములైయుండెను., శంకవేషముదాల్చిన హంసుని యభినయముగూడ దాని కనుగుణముగానే యుండెను. కవి చాతుర్యము, నటకుల ప్రయోగ కౌశలము , ప్రేక్షకుల మహారసికత యను మూడు నొకచోట గూడియున్నప్పుడు చెప్పవలసినదే మున్నది? ప్రేక్షకులు నిశ్చేష్టులైరి. దేవతలు ఱెప్ప వాల్చక చూచుటచే వారికి నిలింపశబ్దము సార్దక మయ్యెను. రంభాదులైన యచ్చరలు పుంజికస్దల యొక్క నృత్యగానాబినయవిద్యలను జూచి సిగ్గుపడి తలవంచుకొనిరి. అది నాటకముగా దలంపక సభాసదులు, నిజముగా శంకరుడు జగన్మోహినిని దమ కన్నుల యెదుట వలచి

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0049.txt

@@ -0,0 +1 @@
+పైబడుచున్నాడని భావించిరి. ఆసభలోనున్న దుర్వాసమహాముని పుంజికస్దలయొక్క హోయలు, హావభావములు జూచి మనోవికారము గలిగి సభాస్దారులు నవ్వునట్లు కొంతసేపు వికృతపు చేష్టలు చేసిచేసి యెట్టకేలకు మనస్సు పట్టజాలక బ్రహ్మవిష్ణు మహేశ్వరు లచ్చట సాక్షాత్కరించియుండిరని సందియము లేక, వసిష్ట భారద్వాజాంగీరస ప్రముఖులు జూచుచున్నారనుశంకలేక చివాలున దన యాసనమునుండి లేచి రంగస్దలముమీదికి విసవిస బరువెత్తి పుంజికస్దలయున్న యెడకు బోయెను. అదివఱకే వాని వికృతచేష్టలు కనిపెట్టుచున్న పుంజికస్దల యతని వాలకము జూచి భయపడి శరీరము గడగడనడక నేమియు జేయునదిలేక తనకేదో మహాపద సంభవించునని శంకించి శంకర వేషముతో నున్న తన మనోహరుడెగుహంసుని 'రక్షింపుము-రక్షింపు ' మని కౌగలించుకొనెను. సభయంతయు మిక్కిలి కలుత జెందెను. కొందఱు తమ యాసనంబుల నుండి లేచిరి. కొందఱు దుర్వాసుని నివారింపబోయిరి. సరస్వతీదేవి దుర్వాసుని మనోదౌర్భల్యముంజూచి పక్కున నవ్వెను. నాటకముచెడిపోయెను. భరతమహాముని తన ప్రయత్నము గిఘ్నమైనదని విచారించెను. ముఖ్యముగా నతనికి పుంజికస్దలమీద గోపము వచ్చెను. "వేలకొలది సభికులుండగా దుర్వాసుడు వచ్చి నిన్ను మ్రింగుననుకొంటివా? ఏల నీవు వేషములోనుండి హంసుని గౌగలించితివి? నీ మూలమున నాటకముచెడిపోయినది" అని భరతుడు పుంజిస్దలను గనులెఱ్ఱజేసిచూచి "నీవు భూలోకంబున మనుష్యాంగనవై పుట్టు" మని శపించెను. అక్కడనుండి కోపములు శాపములుగా మాఱెను. తన్నుజూచి సరస్వతి నవ్వినందున దుర్వాసుడు మండిపడి కన్నుల నుండి విస్ఫులింగములు చెదర కోపాదేశమున మాటలు తడబడ, శారదాదేవి నుద్దేశించి యిట్లనియె-- "ఓ వాణీ! సృష్టికర్తయైన బ్రహ్మదేవుని రాణినగుటచేతను, విద్యలకధిపతిదేవత నగుటచేతను, నీవు

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0053.txt

@@ -0,0 +1,15 @@
+అపవాదనుమాట యటుండగా రాజ్యలక్ష్మియైన మంజుడు తన కడ్డముగా నున్న భోజుని విషప్రయోగా దులవలన జంపును. అట్టియెడ గుమారునకు రాజ్యమిచ్చినందువలన లాభములేదు మీదమిక్కిలి పుత్రహానియు వంశనాశనముగూడ సంభవించును. పోనీ! ముంజునికే రాజ్యమిచ్చిపోవుదమన్న, నాకడుపునబుట్టి యాగర్భశ్రీమంతుడై కడుగారాబమున బెరిగిన భోజుడు నిర్భాగ్యుడై, దిక్కుమాలినవాడై, నిరాధారుడైఫోవునుగదా
+
+శ్లో॥లోభాత్ క్రోధ: ప్రభవతి, క్రోధాత్ ద్ద్రోహ: ప్రవర్తదే
+ ద్రోహేం నరకం యాతి శాస్త్రజ్ఞపి విచక్షణ
+
+ తా॥లోభమువలన క్రొధముపుట్టును. క్రోధమువలన ద్రోహము జనించును. శాస్త్రములు దెలిసిన పండితుడుగూడ ద్రొహమువలన నరకము జెందెను.
+
+శ్లో॥మాతరం పితరం పుత్రం భ్రాతరం నాసుహృత్తమం
+ లోభావిష్టోనరో హంతి స్వామినం నా సహోదరం
+
+ తా॥లోభప్రేరితు డైనమనుష్యుడు తల్లిని, గొడుకును, సొదరుని, స్నేహితుని, దన యజమానునిగూడ నిస్సందేహముగా జంపివేయును.
+
+ "అయినను రాజ్యము ప్రస్తుతము మంజునకిచ్చి భోజుని వాని కప్పగించెదను" అని నిశ్చయించుకొని తమ్ముడగు మంజుని బిలిపించి రాజ్యభారమతని కప్పగించి, కుమారుని వానితొడపై గూరుచుండబెట్టి వాని చేతిలో జేయివైచి యప్పగించెను.
+
+ పిమ్మట గొన్నినాళ్లకు సింధులమహారాజు స్వర్గస్దుడయ్యెను. ముంజుడు రాజ్యభారము వహించి, చిరకాలమునుండి మంత్రియై, రాజవంశముయొక్క మేలుకొరుచుండి,సింధులమహారాజునకు బరమాప్తుడై, ప్రజలకు మిక్కిలి యిష్టుడైన బుద్ధిసాగరుడను మంత్రి

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0055.txt

@@ -0,0 +1,6 @@
+శ్లో॥మాతేవ రక్షతి,పితేవ హితే నియజ్త్గే
+ కాన్తేవ చాభిరమయ త్యవనీయ ఖేదం
+ కీర్తిం చ దిక్షు వితనోతి, తనోతి లక్మిం
+ కిం కిం నసాధయతి కల్పలతేన విద్యా? 
+
+ తా॥విద్య తల్లివలె రక్షించును. తండ్రివలె మంచి మార్గమున బ్రవేశపెట్టును. కాంతవలె భేదమును బోగొట్టి యానందింపజేయును. కీర్తిని దిక్కులయందు వ్యాపింపచేయును. సంపద గలిగించును. అది కల్పలత వలె సమస్తము నొసగును. విద్య సాధింపజాలని దేమున్నది?" అనిపలికి యామహావిద్వాంసునకుత్తమ జాతి గుఱ్ఱముల బదింటిని బహుమానముగా నొసంగెను. అప్పుడు సభలో గూర్చుండిన బుద్ధిసాగరుడను మంత్రి యిట్లనియె---"మహారాజా! భోజుని జాతక మీపండితున కిచ్చి యాతని జన్మఫలము నడుగవలయునని కోరుచున్నాను" అనవుడు మంజుడు మంచిదని భోజుని జన్మపత్రికను దెప్పించి యాబ్రాహ్మణునకిచ్చి దాని ఫలములు జెప్పమని యడిగెను. ఆపత్రిక నందికొని పండితుడు "విద్యాశాలనుండి భోజు నొక్కసారి పిలిపింపు" డని కోరెను. ముంజురాజు భోజకుమారు నధ్యయనశాల నుండి తీసికొనిరమ్మని సేవకుల నంపను. ఆభటులతొ నారాజనందనుడు సభ బ్రవేశించి తండ్రితొ సమానుడైన మంజునకు మిక్కిలి వినయమున నమస్కరించి యుచితాసనమును గూరుచుండెను. ఆసబామంటపమున నున్న రాజకుమారమండల మంతయు భోజుని నిరుపమానసౌందర్య లావణ్యములజూచి యచ్చెరుఫడెను. భూమండలమును సందర్శింపవచ్చిన మహేంద్రుడో, పూర్వాకారమును ధరించివచ్చిన మన్మధుడో, మూర్తిమంతమైన సౌభాగ్యమో, యనునట్లు వెలయుచున్న యా రాకుమారుని దేరిపారంజూచి పండితుడిట్లైయె-- "రాజా భోజుని భాగ్యొదయ మిట్టిదని వర్ణించుటకు నాలుగు మొగములు గల బ్రహ్మ

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0057.txt

@@ -0,0 +1 @@
+సింధులరాజునందు మిక్కిలి భక్తిగలవారు. ఆ కారణమున వానికొమారుడైన భోజునకు గడు నానురక్తులు పూర్వమాత్యుడైన బుద్ధిసాగరుడు దేశమునందు మిక్కిలి పలుకుబడి కలవాడు. వానిమాటకున్న చెల్లిబడి యసాధారణమైనది. ఈ కార్యమునందు నకుసాయపడువారెవ్వరు? వంగదేశపు బ్రభువగు వత్సరాజొకడు. నాయందు మిక్కిలి ప్రీతిగలిగలిగి వర్తించుచుండును. అతడుమాత్ర మీ ఘాతుకకార్యము నానిమిత్తమై చేయబూనునా? ప్రాణమిత్రుడైనప్పుడు సాయముచేయడా? అయిన నీవృధాతర్కమేల! వారినిరావించి యాలోచించెదనుగాక!” అనివితర్కించి మనసస్దిమితములేమిచే భోజమైన జేయక తన్య్ంగర్క్షకునిబిలచి వత్స్రజును రావించి మేడమీద నెవ్వరు లేకుండజేసి రహస్యముగా నతనితో నిట్లనియె, “వత్సరాజా! నీ ఉనాకు మిక్కిలి యనురక్తుడవు. నీవునానిమిత్తమై యొకమహాకార్యము సేయవలయును. మిత్రకార్యము వచ్చినప్పుడది యెట్టిదైనను మనుష్యుడు నిశ్శంకముగా దానినిజేయవలయును నాబతుకంతయు దనిమీదనే నిలిచి యున్నది. అదినీవల్లనేగాని మఱి యితరులవల్ల సాధ్యముకాదు. స్వామినిమిత్తము భృత్యామాత్యులు ప్రాణములనైన నర్పింపవలసినది ధర్మగదా! అట్టియెడ నీవు నేబనిచినపపనువుచేయుటకు సందేహింప గూడదు“ అనుటయు వత్సరాజు! “దేవా! మీయజ్ఞ శిరసావహించి యెట్టిపనినైన జేసెద-సెలవిండు“ అనిసవినయంబుగా బలుక ముంజడు వెండియ నిట్లనియె—“ఆమాట నీనోట వెదలుటవలన నాపంచప్రాణములు లేచివచ్చినవి. నీవంటిమిత్రరత్మముండగా నాకార్యసిద్ధి కాకిండునా? ధారాపుర రాజ్యలక్ష్మిని నేను వశపఱచుకొని నిశ్చింతగా బరిపాలింప వలెనని యున్నది. ఇందుకు భోజకుమారు డడ్డముగ నున్నాడు. ఈరాత్రి వానిని భువనేశ్వరి యాలయముకడకు గొంపోయి వధించి

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0059.txt

@@ -0,0 +1 @@
+ముహూర్తము బెట్టించెను. ఆముహూర్త మెంతచక్కగా యోగించినదో చిత్తగించినారా? రామునకు రాజ్యాభిషేకము లేదు సరికదా భార్యాసమేతముగా వనవాసక్లేశముసంభవించినది. తరువాత సీతాదేవిని రజ్వణాసురు డెత్తుకపీవుట సంభవించినది. దశరధ మహారాజు మృతి నొందెను. భరతశత్రుఘ్నులు పట్టణముబాసి నందిగ్రామములో నుండిరి. కౌసల్యాకైకాసుమిత్రలు వితంతువులైరి. అయోధ్య పాడయ్యెను. ఆ ముహూర్తము బలిమి యట్లుండెను! అదియటుండనిండు ధర్మరాజునకు సకలశాస్త్రవేత్తయైన ధౌమ్యుడు పురీహితుడుగదా! ఆయనబెట్టిన ముహూర్తములేమైనవి? అదిగాక, నలచక్రవర్తి, హరిశ్చంద్ర చక్రవర్తికి వేదవేదాంగవేత్తలయిన విబుధులు పురోహితులుగా నుండిరికదా! అట్టివారు పెట్టిన ముహూర్తములలో వివాహమాడిన యమహారాజుల కటువంటికష్టములు రానేల! కాబట్టి జ్యోతిశ్శాస్త్రము నమ్నదగినదికాదు. ఆత్మలాభపరాయణులైన పండితులు ప్రశ్నలడుగువారికి సంతోషముగలిగింపదలచియిచ్చవచ్చిన తెఱంగున జెప్పుచుందురు. ఆ పలుకులు నమ్మి మనము వర్తింపరాదు. ఆ పండితుని మాటలనుబట్టి మీరుభోజునివధియింతురనిదేశముమహాసముద్రమువలెఘూర్ణమానమగును. ప్రజలు భోజునియందతి ప్రీతిక్స్లవారు. వారు మహాకంపితులై యెంతపని యైన జేయగలరు. ప్రజాశక్తి యొక్కమారు విజృంభించెనేని మనసిన్యములు, మనయాయుధములు, దానిముందఱ గడ్డిపఱకపాటి నీయవు, ప్రజాప్రీతియే రాజుమూలబలముగా నెంచుకొనవలయుగాని,కత్తులు, కఠారులు, విండ్లు, తూపులు, నమ్ముకొని యుండగూడదు. పశుబలముచే జనులనేలెడు రాజు చిరకాలము సుఖముగా రాజ్యముచేయలేడు. ప్రజావుశ్వాసముమీద నిలచినరాజ్యము స్దిరమైయుండును. ఏ విధముచేత నాలోచొంచినను భోజుని వధించుట సముచితముగాదు”

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0061.txt

@@ -0,0 +1,12 @@
+మందభాగ్యుడను. అతి దారుణకృత్యము చేయుటకై వచ్చితిని. జ్యోతిష్కుడు నీజాతకముజూసి నీవు చిరకాలము రాజ్యమేలుదువని చెప్పినదిమొదలుకొని నీ పినతండ్రి మంజుడు చింతాక్రాంతచిత్తుడై నీవు తన కడ్డుగానుండుటంజేసి నిన్నుచంపుమని నన్ను నియోగించెను. ఈ దుష్కార్యము చేయకుండిన తనకు నేననేకవిధముల బ్రయత్నించితిని. ఈ పాపకార్యము నుండి తొలగుమని బహువిధముల వానిని వేడుకొంటిని. ఈ పని చేయకపొదునేని నీ పినతండ్రి నా ప్రాణములు దీయుటకు నిశ్చయించుకొన్నాడు. కావున నాత్మప్రాణసంరక్షణార్దము యీక్రూరకార్యము నేను చేయ నిశ్చయించుకొంటిని. నేను రాజద్రోహిని - దక్కద్రోహిని- స్వలాభమునకై మహాపాపమును జేయుచున్నాను. ఏమైనను నేనది చేయకతప్పదు .మీయమ్మకేదైన జెప్పవలసితివేని వేగము చెప్పుము"
+
+ అతిదారుణమునలై పిట్టపిడుగులు కూలినట్లా పలుకులు చెచినబడినతొడనే భోజుడు మొట్టమొదట భయముచే నించుక కంపించి, రాచబిడ్డడగుటచే మరల ధైర్యము దెచ్చుకొని యిట్లనియె
+
+శ్లో॥రామేప్రప్రజనం, బలేన్మియమనం, పాండోసుతా
+ రాం వనం.
+ వృష్టీరాం విధనం, నలస్యనృపతే రాజ్యాత్ పరి
+ భంశంన,
+ కారాగారపొషేనణంచ మరణం సంచింత్య లంకేశ్వరే
+ సర్వ:కాలనశేన నశ్యతి నర:,కోవా పంత్రాయతే
+
+ విష్ణుదేవుని యవతారమైన రాముడు నారచీరలుగట్టి యడనిని వసించెను ముజ్జగంబుల గెల్చిన బలిచక్రవర్తి బంధింపబడెను దేవాంశ సంభూతులైన పాండవులు రాజ్యభ్రష్టులై పలుబాదలు బడిరి. యాదవులు శ్రీకృష్ణుని చుట్టములయ్యు నొకరి నోకరు కొట్టుకొని చచ్చిరి. నలుడు జూదమాడి రాజ్యమును గోల్పోయి ఋతుపర్ణుని రధసారధి యయ్యెను. ఇరువదిచేతులూ బదితలలుగల రావణుడు చెఱలోబడి

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0065.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+హృదయంగమములై, నీతిబోదకములై మనోవికాసములై, పరమార్ధ గర్భితములైన యాభోజకుమారుని మృదుమధురవాక్యములు విని వత్సరాజు తం మనంబు కరుగ దనయన్న కిట్లనియె:—
+
+ “అన్నా! యీబాలుని మృధుమధురసంభాషణములు వజ్రమినైనను గరగించునట్లున్నవి. నామనస్సు కరగి నీరైనది. రాజులయనుగ్రహములు మెఱుపుతీగలవలె జంచలములు, నిలకడలేని వారియనుగ్రహములు నమ్ముకొని ఘోరమైన దుష్కార్యమును నీవు జేయజూచుచున్నావు. నీవిహపరంబులకు జెడుచున్నావు. అతి సుకుమారుడైన యీకుమారుని రక్షించితిమేని మనముభయలోకములందు సుఖపడగలము. ఇతడు బ్రతికిబాగుండి మహారాజైనపక్షమున మ్నవంటివారి ననేకుల రక్షింపగలడు. ఒకవేళ నీతని సంహరింపనందుకు ముంబరాజునీశిరంబు ద్రుంచునని భయప్డుదువేమో,ఆవిధముగా నీవు చవవలసిన యోగమున్న పక్షమున నది తప్పదు. ఎన్నివిధముల నాలోచించినను నీరాజనందనునిరక్షించుట కర్తవ్యము కావున, వీనిని వధింపవలదు” అని తమ్ముడు హితోపదేశము చేయ వత్సరాజు జాలిగలిగి పశ్చాతప్త మనస్కుడై కన్నుగవనుండి వేడికన్నీరొలుక ఖడ్గము గ్రిందబాఱవైచి భోజుకుమారుని పాదములపైబడి “కుమారా! నేను పాపాత్ముడను, సృశంసనుడను, బాలఘాతకుడను, పెద్దపులికన్న గ్రూరచిత్తుడను, ఆత్మలాభపరాయణుడనై, యంత:పురమున నవ్వారిగా సౌఖ్యంబు లందుచున్న నిన్ను మాయోపాయంబున నర్ధరాత్రమున నిర్మనుష్యమగు స్దలంబునకు గొనివచ్చి చంపదలచితిని. ఈతప్పుసైరింపుము. ముంజరాజునకు దెలియకుండ నిన్ను గొంతకాలము నాయింట దాచెదను. అనంతర కర్తవ్యము జూచికొనవచ్చును.”

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0066.txt

@@ -0,0 +1,10 @@
+అనిలేచి బాలునిం గౌగిలొంచుకొని ముద్దాడి తమ్మునిచేత వానిం తనయుంటికంపి భోజుని తలనంటి మాయాశిరస్సు నొకదానిని నిర్మించి మంజునియొద్దకుం గొనిపోయి చూపెను. చూపుటయు వతడు సంతసించి “మృతినొందునప్పుడు బాలుడేమైన నాతో జెప్పుమనియెనా?” యనియడిగెను. “దేవా! నాఖడ్గముతో దనపిక్కజీఱి మఱ్ఱియాకు దొన్నెలో నెత్తురుజేర్చి, మఱియొక మఱ్ఱియాకుపై నేమోవ్రాసి మీకిమ్మని యిచ్చెను. ఇదె! యాలేఖ“యని వత్సరాజు వటపత్రము స్మర్పించెను. దానిని జేకొని యందున్న యీక్రింది శ్లోకము జదువుకొనెను—-
+
+శ్లో॥మార్ధాతాచ మహాపతి కృతయుగాలంకారభూతో గత:,
+ సేతు ర్యేనమహోదధౌ విరచిత: క్వాసొదశాన్యాప్తక:?
+ అన్యేచాసి యుధిష్టిరప్రభృతయో యాతాదివం; భూపతే,
+ నైకేనాపి సమం గతావసుమతీ, నూనంత్వయా యాస్వతి.
+
+ తా॥కృతయుగమున కలంకారభూతుడగుమాంధాత గతించెను. మహాసముద్రమునకు సేతువుగట్టిన రావణాంతకుడగు శ్రీరాముడుదెనమున కరిగెను. తక్కిన యుధిష్టిరప్రముఖులుగూడ కాలధర్మ ము నొందిరి. వారెవ్వరు నీభూమిని దమతో దీసికొనిఓవజాలరైరి. ఈభూమిని నీవుమాత్రము నీతోగూడ దీసికొనొపోగలవు.
+
+ చదువుకొని మానవేద్రుడు మఱ్ఱియాకు నేలబడవైచి వత్సరాజును గృహ్స్ంబునకు బొమ్మని పానుపుపై బండుకొని నిద్రపట్టక కొంతసేపిట్టటు పొరలును, కొంతసేపు పిచ్చివానివలె నూరక గోడలవైపు జూచును. మరల వటపత్రముదీసి చదువును. నోటిలోనేమేమో గొణుగుకొనుచు మాటిమాటికి నిట్టూర్పువుడుచును. ఊరక సేవకులం బిలుచును.మమ్మేల బిలచితిరని వారడుగ వారికిం ప్రత్యుత్తరమీయక యొల్రకుండును.

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0068.txt

@@ -0,0 +1,5 @@
+రావించి, యతడుచేసెను. మనదేశమును శిరసావహించి, యీదు:ఖసముద్రమును దరింపవలెను. అంతకన్న వేఱొకమార్గము కనబడదు" అని తలపోసి యొక సేవకునిబిలిపించి బుద్దిసాగరుని దోడ్కొని రమ్మని పంపను.
+
+ వత్సరాజు గృహంబున కరిగి భోజకుమారుని దనయింట నొక నేలకొట్టునం దాచి సంరక్షించెను.
+
+ భొజరాజుతల్లి ప్రాణసమానుడైన తన పుత్రుడు కనబడక్ పోవుటచే దూడను గోల్పోయిన యావువలె నారాత్రియంతయు రాళ్లుసయితము కరగునట్లు మిక్కిలి విలపించెను. బుద్ధిసాగరుడు రాజమందిరము బ్రవేశించి జరిగిన వృత్తాంతమంతయు రాజునోట విని విషణ్నహృదయుడై, రాజకుటుంబమునకు సంభవించిన దురవస్ద్దకు విలపించి యిట్లనియ-"రాజా! నీవంటి మహాపాతకుడు లోకంబునలేడు. శిశుహత్య కంటె, ఘోరపాతకము లేదు. అట్టి మహాపాతకమును రాజ్యలోభమున నీవు చేసితివి. నీమొగము చూడగూడదు. సోదరుని వంశము నాశనముచేసి యాతని గద్దెనెక్కి యాతని కిరీటముదాల్చి మహైశ్వర్యముల ననుభవింప దలచు చుంటివి కాబోలు. తెల్లవారనిమ్ము! ప్రజలీవార్త వినిరేని నీయంత:పురము పరశురామప్రెతిచేసి నిన్ను దుత్తునియలుగా నఱికి పాఱవైతురు. నీ కుటుంబము నిర్మూలింతురు. అన్నా! యెంతపనిచేసితివి! హా! భోజకుమార! దురాత్ముడైన పినతండ్రి చేత నీకెంతగతి పట్టినది? మేమందరము బ్రతికియుండి నీకు రవ్వంతయైన సాయము చేయలేక పోతిమి గదా! బలవర్మణకాలమున నీవెంత విలపించితివో ! ఎవ్వరిం దలచితివొ! అయ్యో! మే మందఱము మందభాగ్యులముకాకున్న నీవంటి బుద్దిశాలి-నీవంటి చక్కనయ్య--నీవంటి సుగుణ సమపన్నుడు--మమ్మెడబాసి పోవునే" అని యమాత్య శేఖరుడు వాపొవుచుండ ముంజరాజు "బుద్ధిసాగరా!

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0069.txt

@@ -0,0 +1,5 @@
+నీవన్నట్లు నేను మహాపాతకుడను. నామొగము జూడ గూడదు. నేనింక ప్రజల మొగము జూడను. ఈ మహారాజునకు దగిన ప్రాయశ్చిత్తము విధింపుము. అట్లు తప్పక చేసెద" నని యతని చరణములపైబడ బుద్ధిసాగరుడిట్లనియె- -"రాజా! అగ్నిహొత్రంబునం బడి ప్రాణము విడుచుటకంటె దీనికి వేఱుప్రాయచ్చిత్తము లేదు. అది కర్తవ్య" మని పలుక ముంజరాజు దాని కొడంబడి దేహత్యాగమునకు గృతకృతుడై చితి సిద్దము చితిసిద్ధముచేసి తత్వమయ ప్రయత్నములం జేయుమని బుద్ధిసాగరున కాజ్ఞాపించెను. బుద్ధిసాగరు డా ప్రయత్నము చేయజొచ్చెను.
+
+ అంతలో గలకల దెల్లవాఱెను. భోజముమారునికై విలపించు చందమున నానావిధములైన పశీఖలు కూయజొచ్చెను. దైవమా నాకొడుకు 'కావుకావు ' మని భోజమాత దు:ఖించినట్లు కాకూకావుమని కూయ జొచ్చెను. ముంజరాజువలెనే కళాహీనమై పాండువర్ణమై చంద్రమండలమస్తమింప సిద్ధముగా నుండెను. ముంజరాజు మిత్రులువలె నక్షత్రములు మెల్లమెల్లగ నడంగెను. క్రోధవర్ణక్షుంబిత మనస్కుడైన బుద్ధిసాగరుని మొగమువలెనే సూర్యమండలము పూర్తిదిగ్బామిని మొగముమీది కుంకుమబొట్టువలె బ్రకాశింపజొచ్చెను. ఆ దారుణ వార్త ధారానగరమందు పొక్కెను. ప్రజలందఱు క్రోఘూర్ణితమానసులైరి. రాజుని జంపవలెనని, రాజభవనము దగ్దము చేయవలెనని పౌరులు, మందలు మందలుగా బైలు దేఱిరి. ఎవరిని జంపకుండ రాజు తనంతటదానె చచ్చుచున్నాడని చెప్ప బుద్ధిసాగరుడు వారిని వారించెను.
+
+ అంతలో నొక కాపాలికుడు చేత నొక పుఱ్ఱెదాల్చి చిన్న పుఱ్ఱెలు కొన్ని దండలుగాగూర్చి మెడవైచికొని శరీరమాపాదమస్తకము భస్మమలది మఱ్ఱియూడలు వలె దలమీద జడలు వ్రేలాడుచుండ

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0071.txt

@@ -0,0 +1,5 @@
+భోజరాజుతల్లి యానందము నెవరు వర్ణించగలరు? కాపాలికునకు రాజు విశేష బహుమాన మీయదలెచెను గాని యతడు దానిని నిరాకరించి యధేచ్చంజనియెను. వత్సరాజు పన్నిన తంత్రము సఫలమయ్యెను. ముంజ రాజు భోజనమేతుడై బుద్ధిసాగరాదిమంత్రులు వెంబడింప మహావైభవమున నంత:పురము బ్రవేశించెను. 
+
+ అనంతరము కొన్నినాళ్ళకు ముమరాజు భోజరాజునకు రాజ్యాభిషేకముచేసి బుద్ధిసాగరుని వానికి మంత్రిగా నప్పగించి తన మొవ్వురు కుమారులకు మూదుగ్రామములిచ్చి భార్యాసమేతుడై తపొవనమున కరిగెను. "భోజుడు సుందరముఖాంభోజుడు, యాచక కల్పభూజుడు, భానుసమానతేజుడు, భోగబిడౌజు" డను చు బండితులు బామరులు, ప్రజలు నుతియింప సకల విద్యావిశారదుండై, యశేష శాస్త్రపారంగతుడై, మహా కవియై, కవిజన కల్పవృక్షమై, బహుగ్రంధకర్తయై, విద్యలభోజుండని పేరువడసి చిరకాలము నసుంధర నెలెను.
+
+డైనది మొదలుకొని మాళవదేశమునను, ముఖ్యముగా దాని రాజధాని యగు ధారానగరము నను సరస్వతీదేవి సత్యలోకమునుబాసి యాపట్టణము నివసముగా జెసికొని ప్రత్యక్షముగా నచ్చట విహరించుచు సకల విద్యల వృద్ధిచేయు చున్నదా యనునట్లు సకలశాస్త్రములు, సకలకళలు, వేదవేదాంగాది చతుర్దశవిద్యలు వర్ణించుటకు నలవి గానంత వృద్ధిబొందెను. సంస్కృత సాహిత్యము లేని మనుష్యులు ధారానగరమున నతనికాలమున లేరనియే చెప్పవచ్వును. చిన్నబిడ్డలుగూడ సంస్కృతము

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0073.txt

@@ -0,0 +1,19 @@
+రాజు: కవా బాలా?=ఎవతెవేపిల్లా నీవు/
+బాలిక: కాంచనమాలా=నాపేరు కాంచనమాల
+రాజు; కస్యాపుడి?=ఎవరి కూతురవు
+బాలిక: కనకలతాయా:=కలకలతయొక్క కూతురను
+రాజు: కింవా హస్తే?=చేతిలొని దేమిటి?
+ బాలిక: తాళజపత్రం = తాటియాకు.
+రాజు: కావాలేఖా:?=దానిమీద వ్రాసినదేమిటి?
+బాలిక: కాభాగాఘా:=కాఖాగాఘాలు
+
+ఇదియంతయు నీక్రిందిశ్లోకమగును--
+
+శ్లో॥ కవాబాలా? కాంచనమాలా,
+ కాస్యాపుత్రీ? కనకలతాయా;
+ కింవా హస్తే? తాళజపతం
+ కావాలెఖా:? కాఖాగాఘా:
+
+ ఆహాహా! చూచితిరా కాఖాలు వ్రాసికొనునట్లేచిన్న బాలిక పుస్తకమైనను బట్టని సమయమునగూడ బొజమహారాజుతో గీర్వాణభాషలో సంభాషించెను. ఆ కాలమునందలి విద్యాభివృద్ది కింతకన్న వేఱు నిదర్శన మేమికావలయును? ఆకాలమున సంస్కృతభాషయే మాతృభాషగా జనులచేత సంభాషింపబడుతున్న దని దీనినిబట్టి యూహింప వచ్చును. 
+
+నచ్చట రత్నదీక్షితులను పండితు డుండెను. ఆయన నిరంకుశ ప్రతిభాశాలి-అమితమేధానిధి-పాందిత్యమునం దద్వితీయుడు.అతనికి రానిశాస్త్రము, రానికళ ప్రపంచమునలెదు,అతనికొక్క కూతు

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0075.txt

@@ -0,0 +1,10 @@
+యామె ప్రత్త్యుత్తరమిచినతోడనే యత డామె పాండిత్యమునకు మిక్కిలి యానందించి , దీక్షితులుగారివద్ద విద్య నేర్చుకొన్న యాడుపిల్లయే యింత పాండిత్యము గలిగి, యింత పటుత్వముగా గవిత్వము చెప్పగలిగిన నింక దీక్షితులుగారి పాండిత్య మేట్లుండునో ? ఆయన ముందర మన మాగగలమా యని తనలొ వితర్కించుకొని "మీనాయనగారు వచ్చిన తరువాత మరల వచ్చెదనమ్మా" యని యామెతో జెప్పి యారాత్రియే ధారానగరము విడిచిపొయెను.
+
+మంచి సాంప్రదాయముగల యొక పడుచువని కిచ్చి వివాహం చేసెన్. అల్లుదు బహుదేశ్డములు కరిగి విద్యలు నేర్చి కటకములొ జ్యొతిశ్శాస్త్ర మభ్యసించు చుండెను. బ్ర్రాహ్మణుని కూతురు రజస్వలయై నాలుగైదు సంవత్సరములయ్యెను. ఎంతకాలము కనిపెట్టుకొనియున్నను వారి యల్లుడు వచ్చుటగాని, భార్యను దీసికొనిపొవుటగాని సంభవిమదయ్యెను. ప్రానము విసికి యాబ్రాహ్మణు డూరకుండెను. ఎట్టకేలకు బ్రాహ్మణునిబాలిక పుట్టినింటయుండజాలక తాను శాస్త్రవిద్యాభ్యాసముజేసినపండితురాలగుటచే గటకముపొవునట్టి యొకానొకనిచేతి కీక్రిందిశ్లోకము వ్రాసియిచ్చి యది తన భర్త కిమ్మని పంపెను. 
+
+శ్లో॥గృహేహిత్వా బాలా మభినవ విలాసాన్వితతనూ,
+ మధిషె భిక్షాసి చిర మధిశయాన క్షితితలే
+ పరిజ్ఞాతే శాస్త్రే కటక మటతో జీర్యతి వపు
+ చలోరే పాండిత్యం న విషయసుఖం వాపిచతమ
+
+ తా॥నవయోవనముతొ గూడిన శరీరముగల బాలికను గృహమందు విడిచిపెట్టి మాధకరము జేసికొని నెలబండుకొని చిరకాలమునుండి విద్య నేర్చికొనుచున్నావు. ఆ కటకమునందు నీవు విద్యా సమాప్తి

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0076.txt

@@ -0,0 +1,10 @@
+జేసికొననప్పటీ వయస్సు చెల్లిపొయి శరీరము శిధిలమగును. ఎందుకు నీ పాండిత్యము? తగులబెట్టనా? సంసారసుఖ మనుభవించినవాడవు గావు; దానిమీద గాంక్ష లేకపోయినపక్షమున వైరాగ్యముగలిగి తపస్సు చేసికొన్నవడవు కావు; ఈ రెండింటికిని జెడినవాడవైతివి. 
+
+ భార్యాస్వహస్తలిఖితమైన యాశమ్మజూచుకొని యా పండితుడు సిగ్గుదెచ్చుకొని కటకమును విడిచి ధారాపురము ప్రవేశించి భార్యతో సుఖముగాగాపురము చేసెను. ప్రాచీనకాలముల్నందు స్త్రీలు విద్యాభ్యాసము విశేషముగా జెసిరనుట కిట్టి నిదర్శనము లనేకములు గలవు.
+
+కలడు, అతడు కులవృత్తివలన జీవనము చేయుచున్నను, సంస్కృత సాహిత్యముగలిగి కవిత్వము చెప్పగలిగి;యుండెను. ఒకనాడు భోజరాజు తనపట్టణమందు విద్యావిహీనులైనవారిని గృహముల లొనుండి లేవగొట్టి వారియిండ్లు పండితుల కీయవలసి న దని యాజ్ఞాపించెను! సేవకులు వాడవాడలకు బొయి విద్యావిహీనులైనవారిని రాజసమ్ముఖమునకు గొంపోయిరి. సాలెవాడు తాను పండితుడయ్యు దన ప్రజ్ఞ నెవరికిం దెలియకుండ నివురుగప్పిన నిప్పుచలె నుండి బట్టలు వేసికొనుచుండుటచే వడు నిరక్షరకుక్షి యని భావించి సేవకులు వానిని రాజుకడకు గొనిపోయిరి. "నీవు విద్యావిహీనుండవు కావున నీ యిల్లువిడచి స్ధలాంతరమునకు బోవలయు" నని రాజు వానితొ బలికెను. అప్పుడతడీ క్రించిశ్లోకరూపమున రాజునకు బ్రత్త్యుత్తతమిచ్చెను.
+
+శ్లో॥కావ్యం కరోమె న హి చారుతరం కరోమి,
+ యత్నాత్ కరోమి యది, చారుతరంకరోమి,
+ భూపాలమౌళిమణరంజితసాక,
+ హేసాహసాంక, కవయామి, వయామ్నియామి

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0078.txt

@@ -0,0 +1,15 @@
+శ్లో॥ఘటో జన్మస్దానం, మృగపరిజనో, భూర్జవసనో
+ వనేనాస, జందాదికమశన; మేనంవిధగుణ:
+ అగస్త్య:పడోధొంయధకృతకరొభోజకుహరే,
+ క్రియాసిద్ధి: సత్త్వేభవతి మహాతాం నోపకరణే
+
+తా॥అగస్త్యుడు కుండలో జన్మించెను. అతనికి బరివారము మృగనమూహమే. కట్టుబట్ట భూర్జపత్రము, ఉనికి నట్టడవి, భోజనము కందమూలఫలములు-ఇట్లుండియు నతడు సముద్రమంతయు నఱచేతిలో బట్టి త్రాగివైచెను. మహాపురుషులయొక్క కార్యసిద్ధి వారి మహిమయందే యుండునుగాని సాధనసామగ్రియందుండదు.
+
+ అదివిని రాజు సంతోషించి యతనికి గొప్పబహుమాన మొసంగి, ముగుబుట్టవలె నెఱసినతలతో మొగమునిండబసుపు బూసికొని పెద్ద కుంకుమబొట్టు పెట్టుకొని వృద్ధబ్రాహ్మణునిప్రక్కనున్న పెద్దముత్తైదువయిన యతనిభార్యనుజూచి “అమ్మా ! మీరుగూడ నీసమస్యను బూరింపు“ డని భోజుడు పలుకెను. అప్పుడాయవ్వ యిట్లుపూరించెను.
+
+శ్లో॥రధస్తైకం చక్రం , భుజగయమితా: సప్తతురగా,
+ నిరాలం లోమార్గ, శ్చరణనికలు సారధి రపి,
+ రవి ర్యాత్యేభ వాన్తం ప్రతిదిన మహరస్యనభస:
+ క్రియాసిద్ధిస్సత్త్యేభవతి మహతాం,నొసకరణే
+
+ తా॥సూర్యుని రధమునకు జక్ర మొక్కటి, ఏడుగుఱ్ఱములు, పాములతో వాటిని గట్టుదురు. ఆరధము పోవునట్టి యాకాశమార్గము నిరాధారమైనది. రధముదోలెడుసారధి కాళ్లులేనివాడు. అయినను సూర్యుడు ప్రతిదినము మేరలేని యాకాశముయొక్క కొట్టకొనవఱకు బోవుచున్నాడు. మహాపురుషులయొక్క కార్యసిద్ధి వారి మహిమయందే యుండునుగాని సాధనసామగ్రియందుండదు.

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0079.txt

@@ -0,0 +1,18 @@
+రాజాశ్లోక మాకర్షించి మహానందమునొంది గొప్ప బహుమానమిచ్చి నిండు ప్రాయములోనున్నయాతని కుమారుని సమస్యాపూరణము జేయమని యడిగను. అతడిట్లు పూరించెను.
+
+శ్లో॥విజెతవ్యాలంకా, చరంతరణీయో జలనిధి,
+ ర్విపక్ష: పౌలస్త్యోరణభువి, సహాయశ్చ కపయు,
+ పదాతిర్మర్త్యో సౌ, సకల మనదీ ద్రాక్షసకులం: 
+ క్రియాసిద్ధి: నత్త్వేభవతి మహతాం, నోపకరణే.
+
+ తా॥జయింపవలసినది లంక, సముద్రము కాలితొ దాటందగినది కాదు. శత్రువుడన్ననో రావనాసురుడు యుద్ధములో సాయపడినవి కొతులు.యుద్ధముచేయు చున్న వీరుడు రధములెని కాలిబంటు. అట్లుండియు శ్రీరాముడు రాక్షసకులమంతయు నాశనముచేసెను. మహాపురుషులయొక్క కార్యసిద్ధి వారి మహిమయందే యుండును గాని సాధనసామగ్రియందుండదు.
+
+ ఆ శ్లోకమువిని రాజు సంతుష్టాంతరంగుడై యతనిని గూడ నర్హముగ సత్కరించి మిసమిసలాడెను. నిండుజవ్వనమున రెండవరతీదేవి వలె వినయంబున దలవంచుకొని యున్న యాబ్రాహ్మణుని కొడలిని జూచి "అమ్మా! నీవుకూడ నీ సమస్యను బూరింపు" మని యడిగెను. ఆకల్యాణి యీక్రిందివిధమున దానిం బూరించెను.
+
+శ్లో॥ధను:పౌష్పం, మౌర్వీ మధుకరమయీ, చంచల
+ దృశాం
+ దృశాంకోణౌబాణ:,సంహృదసి బడాత్మాహిమకరం
+ స్వయం చైకోనంగ:,సకలభువనం వ్యాకులయతి
+ క్రియాసిద్ది సత్త్వి: భవతి మహతాం, నొపకరణే
+
+ తా॥విల్లు పువ్వు, నారి తుమ్మెదలగుంపు, చంచలనేత్రలైన పడతుల కటాక్షవీక్షణములు బాణములు, స్నేహితుడు ఆదిస్వరూపుడైన చంద్రుడు , తానొ శరీరమే లేనివాడు, అయినను అన్మధుడు

.Kalidasa-Charitra_by_chilakamarthi_lakshminarasimham/page_0081.txt

@@ -0,0 +1,3 @@
+ఆ పండితులమాటలు వినినతోడనే కాళిదాసుడు "బంగారుపళ్లెరమునకైనను గోడచేరు వుండవలెనుగదా? అట్లే నావిద్యయు మహాపురుషు నాశ్రయించినగాని శోభించదు. ల త వ్యాపించి పుష్పించుటకు మంచియాశ్రయ మేదైన నుండవలయును. కవితాలతకు గూడనట్టి యాశ్రయము కావలయును. అది లేనినాడు శొభింపదు. ఆ యాశ్రయము గొప్పది కావలయును. "నీచాశ్రయిం నక్రర్తవ్యంకర్తవ్యం మహదాశ్రయం" నీచుల నాశ్రయింపగూడదు. గొప్పవాని నాశ్రయింపవలె నను నార్యోక్తినిబట్టి నేటికాలమున జగత్ప్రసిద్దుడై విద్వజౢనులను సత్కతించుచున్న భోజమహారాజు నాశ్రయించెద" నని నిశ్చయించి ధారానగరమునకు బోయెను.
+
+ ఆ కాలమున భోజిని యాస్దానమందు బుద్దిమంతులు, కవితాప్రవీణులు, సాహిత్య చక్రవర్తులు నగు పండితులుండిరి. వారి కనర్గళమైన కవితాధారి కలదు. అసాధారణమైనబుద్దిసంపద కలదు. కాని "యాదకో యాచకశృత్రు" అనునర్యోక్తిని బట్టి భోజరాజును సందర్శించుట కేపండితకవులు వచ్చినను వారియందు రాజునకు గౌరవభావము గలుగునేమో యని శంకించి మత్సరము బూని వారికి రాజసందర్శనము గాకుండ జేయుచుందురు. అందులో మొదటివాడేకసంతగ్రాహి, అనగా నేశ్లోకమైన నొకసారి విన్నపక్షమున నది చిరకాలముక్రిందట దనకువచ్చిన పాతశ్లోకమును జదివినట్లే గడగడ కంఠపాఠముగ జదువును. రెండవవాడు ద్విసంతగ్రాహి. అనగా రెండుసార్లు చదివిన నతనికి శ్లోకంవచ్చెడిది. మూడవవాడు త్రిసంతగ్రాహి. అనగా మూడుసార్లు చదివినపక్షమున నతనికి శ్లోకము కంఠపఠముగ వచ్చెడిది. వీరు ముగ్గురు మిక్కిలి యైకమత్యము గలిగి యుండిరి. ఏ కవియైన మహారాజును దర్శింపగొరి ముందుగా వారి యాస్ధాన కవులం జూచుట మంచిదని వారికడకు బోయినప్పుడు వారు