text stringlengths 313 1.33M |
|---|
# Black Holes and Curved Spacetime
## Tests of General Relativity
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe unusual motion of Mercury around the Sun and explain how general relativity explains the observed behavior
2. Provide examples of evidence for light rays being bent ... |
# Black Holes and Curved Spacetime
## Time in General Relativity
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe how Einsteinian gravity slows clocks and can decrease a light wave’s frequency of oscillation
2. Recognize that the gravitational decrease in a light wave’s frequency... |
# Black Holes and Curved Spacetime
## Black Holes
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Explain the event horizon surrounding a black hole
2. Discuss why the popular notion of black holes as great sucking monsters that can ingest material at great distances from them is erroneo... |
# Black Holes and Curved Spacetime
## Evidence for Black Holes
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe what to look for when seeking and confirming the presence of a stellar black hole
2. Explain how a black hole is inherently black yet can be associated with luminous ma... |
# Black Holes and Curved Spacetime
## Gravitational Wave Astronomy
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe what a gravitational wave is, what can produce it, and how fast it propagates
2. Understand the basic mechanisms used to detect gravitational waves
Another part of ... |
# The Milky Way Galaxy
## Thinking Ahead
Today, we know that our Sun is just one of the many billions of stars that make up the huge cosmic island we call the Milky Way Galaxy. How can we “weigh” such an enormous system of stars and measure its total mass?
One of the most striking features you can see in a truly dark... |
# The Milky Way Galaxy
## The Architecture of the Galaxy
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Explain why William and Caroline Herschel concluded that the Milky Way has a flattened structure centered on the Sun and solar system
2. Describe the challenges of determining the Gal... |
# The Milky Way Galaxy
## Spiral Structure
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe the structure of the Milky Way Galaxy and how astronomers discovered it
2. Compare theoretical models for the formation of spiral arms in disk galaxies
Astronomers were able to make tremen... |
# The Milky Way Galaxy
## The Mass of the Galaxy
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe historical attempts to determine the mass of the Galaxy
2. Interpret the observed rotation curve of our Galaxy to suggest the presence of dark matter whose distribution extends well ... |
# The Milky Way Galaxy
## The Center of the Galaxy
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe the radio and X-ray observations that indicate energetic phenomena are occurring at the galactic center
2. Explain what has been revealed by high-resolution near-infrared imaging o... |
# The Milky Way Galaxy
## Stellar Populations in the Galaxy
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Distinguish between population I and population II stars according to their locations, motions, heavy-element abundances, and ages
2. Explain why the oldest stars in the Galaxy are... |
# The Milky Way Galaxy
## The Formation of the Galaxy
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe the roles played by the collapse of a single cloud and mergers with other galaxies in building the Milky Way Galaxy we see today
2. Provide examples of globular clusters and sat... |
# Galaxies
## Thinking Ahead
In the last chapter, we explored our own Galaxy. But is it the only one? If there are others, are they like the Milky Way? How far away are they? Can we see them? As we shall learn, some galaxies turn out to be so far away that it has taken billions of years for their light to reach us. T... |
# Galaxies
## The Discovery of Galaxies
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe the discoveries that confirmed the existence of galaxies that lie far beyond the Milky Way Galaxy
2. Explain why galaxies used to be called nebulae and why we don’t include them in that categ... |
# Galaxies
## Types of Galaxies
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe the properties and features of elliptical, spiral, and irregular galaxies
2. Explain what may cause a galaxy’s appearance to change over time
Having established the existence of other galaxies, Hubbl... |
# Galaxies
## Properties of Galaxies
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe the methods through which astronomers can estimate the mass of a galaxy
2. Characterize each type of galaxy by its mass-to-light ratio
The technique for deriving the masses of galaxies is basica... |
# Galaxies
## The Extragalactic Distance Scale
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe the use of variable stars to estimate distances to galaxies
2. Explain how standard bulbs and the Tully-Fisher relation can be used to estimate distances to galaxies
To determine many ... |
# Galaxies
## The Expanding Universe
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe the discovery that galaxies getting farther apart as the universe evolves
2. Explain how to use Hubble’s law to determine distances to remote galaxies
3. Describe models for the nature of an exp... |
# Active Galaxies, Quasars, and Supermassive Black Holes
## Thinking Ahead
During the first half of the twentieth century, astronomers viewed the universe of galaxies as a mostly peaceful place. They assumed that galaxies formed billions of years ago and then evolved slowly as the populations of stars within them for... |
# Active Galaxies, Quasars, and Supermassive Black Holes
## Quasars
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe how quasars were discovered
2. Explain how astronomers determined that quasars are at the distances implied by their redshifts
3. Justify the statement that the en... |
# Active Galaxies, Quasars, and Supermassive Black Holes
## Supermassive Black Holes: What Quasars Really Are
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe the characteristics common to all quasars
2. Justify the claim that supermassive black holes are the source of the energy... |
# Active Galaxies, Quasars, and Supermassive Black Holes
## Quasars as Probes of Evolution in the Universe
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Trace the rise and fall of quasars over cosmic time
2. Describe some of the ways in which galaxies and black holes influence each oth... |
# The Evolution and Distribution of Galaxies
## Thinking Ahead
How and when did galaxies like our Milky Way form? Which formed first: stars or galaxies? Can we see direct evidence of the changes galaxies undergo over their lifetimes? If so, what determines whether a galaxy will “grow up” to be spiral or elliptical? A... |
# The Evolution and Distribution of Galaxies
## Observations of Distant Galaxies
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Explain how astronomers use light to learn about distant galaxies long ago
2. Discuss the evidence showing that the first stars formed when the universe was le... |
# The Evolution and Distribution of Galaxies
## Galaxy Mergers and Active Galactic Nuclei
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Explain how galaxies grow by merging with other galaxies and by consuming smaller galaxies (for lunch)
2. Describe the effects that supermassive black... |
# The Evolution and Distribution of Galaxies
## The Distribution of Galaxies in Space
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Explain the cosmological principle and summarize the evidence that it applies on the largest scales of the known universe
2. Describe the contents of the ... |
# The Evolution and Distribution of Galaxies
## The Challenge of Dark Matter
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Explain how astronomers know that the solar system contains very little dark matter
2. Summarize the evidence for dark matter in most galaxies
3. Explain how we kn... |
# The Evolution and Distribution of Galaxies
## The Formation and Evolution of Galaxies and Structure in the Universe
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Summarize the main theories attempting to explain how individual galaxies formed
2. Explain how tiny “seeds” of dark matte... |
# The Big Bang
## Thinking Ahead
In previous chapters, we explored the contents of the universe—planets, stars, and galaxies—and learned about how these objects change with time. But what about the universe as a whole? How old is it? What did it look like in the beginning? How has it changed since then? What will be ... |
# The Big Bang
## The Age of the Universe
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe how we estimate the age of the universe
2. Explain how changes in the rate of expansion over time affect estimates of the age of the universe
3. Describe the evidence that dark energy exist... |
# The Big Bang
## A Model of the Universe
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Explain how the rate of expansion of the universe affects its evolution
2. Describe four possibilities for the evolution of the universe
3. Explain what is expanding when we say that the universe is... |
# The Big Bang
## The Beginning of the Universe
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe what the universe was like during the first few minutes after it began to expand
2. Explain how the first new elements were formed during the first few minutes after the Big Bang
3. D... |
# The Big Bang
## The Cosmic Microwave Background
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Explain why we can observe the afterglow of the hot, early universe
2. Discuss the properties of this afterglow as we see it today, including its average temperature and the size of its temp... |
# The Big Bang
## What Is the Universe Really Made Of?
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Specify what fraction of the density of the universe is contributed by stars and galaxies and how much ordinary matter (such as hydrogen, helium, and other elements we are familiar with... |
# The Big Bang
## The Inflationary Universe
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe two important properties of the universe that the simple Big Bang model cannot explain
2. Explain why these two characteristics of the universe can be accounted for if there was a period ... |
# The Big Bang
## The Anthropic Principle
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Name some properties of the universe that, if different, would have precluded the development of humans
Despite our uncertainties, we must admit that the picture we have developed about the evolutio... |
# Life in the Universe
## Thinking Ahead
As we have learned more about the universe, we have naturally wondered whether there might be other forms of life out there. The ancient question, “Are we alone in the universe?” connects us to generations of humans before us. While in the past, this question was in the realm ... |
# Life in the Universe
## The Cosmic Context for Life
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe the chemical and environmental conditions that make Earth hospitable to life
2. Discuss the assumption underlying the Copernican principle and outline its implications for moder... |
# Life in the Universe
## Astrobiology
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Describe the chemical building blocks required for life
2. Describe the molecular systems and processes driving the origin and evolution of life
3. Describe the characteristics of a habitable environme... |
# Life in the Universe
## Searching for Life beyond Earth
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Outline what we have learned from exploration of the environment on Mars
2. Identify where in the solar system life is most likely sustainable and why
3. Describe some key missions a... |
# Life in the Universe
## The Search for Extraterrestrial Intelligence
### Learning Objectives
By the end of this section, you will be able to:
1. Explain why spaceships from extraterrestrial civilizations are unlikely to have visited us
2. List efforts by humankind to communicate with other civilizations via messa... |
# Setting the Stage
## Unit Introduction
Welcome to Principles of Marketing! Some people may mistakenly believe that marketing skills can only be applied to marketing tasks, but the fact is that marketing isn’t only for marketers. Studying marketing is essential in almost any career field, because it teaches you the ... |
# Understanding the Marketplace
## Unit Introduction
Welcome to Unit 2 of Principles of Marketing. In Unit 1, the stage was set for studying marketing. Unit 2 discusses the analytical tools and frameworks to understand a broad range of customers (whether consumers or businesses) and categorize them into target market... |
# Product, Promotion, Price, and Place
## Unit Introduction
In this last unit, we will be exploring next-level marketing concepts. We will look at product marketing, services marketing, pricing, integrated marketing communications, the promotion mix, social media marketing, distribution, retailing and wholesaling, an... |
# Wstęp do psychologii
## Wprowadzenie
Clive Wearing (ur. 1938), uznany muzyk, utracił umiejętność tworzenia nowych wspomnień w wyniku choroby, na którą zapadł w wieku 46 lat. O ile mężczyzna nadal potrafi bezbłędnie grać na pianinie, to nie jest w stanie zapamiętać, co jadł na śniadanie zaledwie kilka godzin wcześni... |
# Wstęp do psychologii
## Czym jest psychologia
Skąd się bierze kreatywność? Dlaczego niektórzy zostają dotknięci bezdomnością? Czym są uprzedzenia i dyskryminacja? Co to jest świadomość? Psycholodzy zajmują się poszukiwaniem odpowiedzi na tego typu pytania, prowadząc badania naukowe nad umysłowością i zachowaniami. ... |
# Wstęp do psychologii
## Historia psychologii
Psychologia to stosunkowo młoda dziedzina nauki, której eksperymentalne korzenie sięgają XIX wieku. Jak już wspomniano, każdy, kto był zainteresowany zgłębianiem tematów związanych z umysłem przed XIX wiekiem, czynił to w obszarze filozofii. Za ojców psychologii jako odr... |
# Wstęp do psychologii
## Psychologia współczesna
Współczesna psychologia to szeroka i zróżnicowana dziedzina nauki, na którą wpływ miały wszystkie historyczne nurty opisane w poprzednim podrozdziale. W tym podrozdziale znajdziesz przegląd głównych nurtów psychologii współczesnej przedstawionych w kolejności, w jakie... |
# Wstęp do psychologii
## Kariera zawodowa psychologa
Tematyka, jakiej psychologowie podejmują się w pracy zawodowej, jest bardzo różnorodna. W Polsce prawo do wykonywania zawodu psychologa uzyskuje się jedynie po ukończeniu pięcioletnich magisterskich studiów psychologicznych (licencjat z psychologii jest niewystarc... |
# Prowadzenie badań
## Wprowadzenie
Zastanawiało cię kiedyś, czy przemoc, którą oglądasz w telewizji, wpływa na twoje zachowanie? Czy po obejrzeniu w telewizji brutalnych scen jesteśmy bardziej skłonni do agresywnych zachowań w rzeczywistym świecie? A może oglądanie fikcyjnej przemocy zmniejsza w nas skłonność do agr... |
# Prowadzenie badań
## Dlaczego badania są ważne?
Badania naukowe są kluczowym narzędziem pozwalającym zrozumieć złożony świat wokół nas. Bez badań musielibyśmy polegać wyłącznie na intuicji, autorytecie innych lub szczęśliwym trafie. Mimo że wiele osób wierzy w swoje zdolności obiektywnej obserwacji i rozumienia ota... |
# Prowadzenie badań
## Metody badawcze
Istnieje wiele metod badawczych, którymi psychologowie mogą się posłużyć, by zrozumieć, opisać i wyjaśnić zachowania oraz powiązane z nimi procesy poznawcze i biologiczne. Niektóre metody opierają się na obserwacji. Inne zakładają interakcję między badaczem a badanymi i mogą prz... |
# Prowadzenie badań
## Analiza wyników
Czy wiesz, że gdy wzrasta sprzedaż lodów, wzrasta również ogólny wskaźnik przestępczości? Czy to możliwe, że rozkoszowanie się ulubionymi lodami sprowadza ludzi na złą drogę? A może po popełnieniu przestępstwa ludzie lubią zjeść ten przysmak? Nie ma wątpliwości, że istnieje rela... |
# Prowadzenie badań
## Etyka
W dzisiejszych czasach naukowcy są zgodni, że dobre badania to badania etyczne, szanujące godność człowieka i jego bezpieczeństwo. Jednak, jak przeczytasz poniżej, nie zawsze tak było. Współcześni badacze muszą wykazać, że prowadzone przez nich badanie jest etyczne. W tym podrozdziale pow... |
# Biopsychologia
## Wprowadzenie
Czy zdarzyło ci się kiedyś rozłożyć jakieś urządzenie na czynniki pierwsze, żeby dowiedzieć się, jak działa? Wielu z nas kiedyś tak zrobiło, żeby naprawić zepsuty mechanizm, albo nawet z czystej ciekawości. Wnętrze maszyny często bardzo różni się od tego, co nazywamy interfejsem użytk... |
# Biopsychologia
## Genetyka człowieka
Psychologowie studiują genetykę, by lepiej zrozumieć biologiczne podstawy niektórych zachowań. I chociaż organizm każdego z nas jest zbudowany z tych samych elementów – mózgu, komórek z materiałem genetycznym – przejawem ich funkcjonowania jest bardzo szeroki wachlarz zachowań, ... |
# Biopsychologia
## Komórki układu nerwowego
Psychologowie próbujący zrozumieć ludzki umysł interesują się także funkcjonowaniem układu nerwowego. Wiedza o tym, jak funkcjonują ludzkie komórki i narządy (przede wszystkim takie jak mózg), pomaga nam zrozumieć biologiczne podstawy ludzkiej psychiki. Układ nerwowy (ang.... |
# Biopsychologia
## Składowe układu nerwowego
Układ nerwowy (ang. ) można podzielić na dwie główne składowe: ośrodkowy układ nerwowy (OUN) (ang. ) i obwodowy układ nerwowy (ang. ). Jak pokazano na , OUN składa się z mózgu i rdzenia kręgowego, obwodowy układ nerwowy zaś łączy go z resztą ciała. W tym podrozdziale omów... |
# Biopsychologia
## Mózg i rdzeń kręgowy
Mózg to niewiarygodnie skomplikowany organ, złożony z miliardów połączonych ze sobą neuronów i komórek glejowych. Składa się z dwóch oddzielonych od siebie półkul. Choć każda półkula pełni określone funkcje, to wzajemne oddziaływania wszystkich obszarów mózgu stanowią podstawy... |
# Biopsychologia
## Układ hormonalny
Układ wewnątrzwydzielniczy (inaczej dokrewny, hormonalny lub endokrynny) (ang. ) to zestaw gruczołów wytwarzających substancje chemiczne – hormony (ang. ) (). Podobnie jak neuroprzekaźniki, hormony są chemicznymi przekaźnikami i żeby przesłać sygnał, muszą się związać z receptorem... |
# Stany świadomości
## Wprowadzenie
W naszym życiu regularnie i znacząco zmienia się stopień, w jakim jesteśmy świadomi otoczenia oraz własnych stanów wewnętrznych. Gdy nie śpimy, jesteśmy uważni oraz świadomi wielu rzeczy i sytuacji wokół nas. Nasze doświadczenia radykalnie się zmieniają, kiedy wchodzimy w głęboki s... |
# Stany świadomości
## Czym jest świadomość?
Świadomość (ang. ) to stan psychiczny, w którym jednostka zdaje sobie sprawę z oddziałujących na nią bodźców wewnętrznych i zewnętrznych. Bodźce wewnętrzne to np. ból, głód, pragnienie, senność, a także myśli i emocje. Natomiast świadomość bodźców zewnętrznych dotyczy m.in... |
# Stany świadomości
## Rola snu
Przesypiamy mniej więcej jedną trzecią życia. Wziąwszy pod uwagę, że średnia długość życia mieszkańca Stanów Zjednoczonych wynosi od 73 do 79 lat (Singh i Siahpush, 2006), to w stanie snu spędza on mniej więcej 25 lat. Podobne statystyki dotyczą również Polski, gdzie przeciętna długość... |
# Stany świadomości
## Fazy snu
Sen nie jest stanem jednorodnym. Wyróżnia się kilka jego etapów, które można rozróżnić dzięki odmiennym wzorcom aktywności elektrycznej mózgu. Wzorce te można przedstawić graficznie dzięki elektroencefalografii. Fale różnią się zarówno częstotliwością, jak i amplitudą (). Sen człowieka... |
# Stany świadomości
## Zaburzenia snu
Wiele osób prędzej czy później doświadcza kłopotów ze snem. W zależności od populacji i zaburzeń, które są badane, w jakimś okresie życia cierpi na nie od 30% do 50% osób (Bixler et al., 1979; Hossain i Shapiro, 2002; Ohayon, 1997, 2002; Ohayon i Roth, 2002). W tym podrozdziale o... |
# Stany świadomości
## Używanie substancji psychoaktywnych
Podczas gdy wszyscy regularnie doświadczamy odmiennych stanów świadomości w postaci snu, niektóre osoby zażywają narkotyki i inne substancje, by wejść w nie celowo. W tym podrozdziale zaprezentujemy informacje dotyczące stosowania różnego rodzaju substancji p... |
# Stany świadomości
## Inne stany świadomości
Stan naszej świadomości zmienia się podczas przechodzenia ze stanu czuwania do stanu snu. Na stan świadomości możemy również wpływać za pomocą substancji psychoaktywnych. W tym podrozdziale omówimy stany hipnotyczne i medytacyjne jako jeszcze inne przykłady odmiennych sta... |
# Wrażenia zmysłowe i spostrzeganie
## Wprowadzenie
Wyobraź sobie, że stoisz na rogu ulic. Dostrzegasz wszechobecny ruch samochodów i ludzi udających się w sobie tylko znanych kierunkach, słyszysz dźwięk melodii wygrywanej przez ulicznego grajka lub sygnał klaksonu rozlegający się w oddali, dociera do ciebie zapach s... |
# Wrażenia zmysłowe i spostrzeganie
## Czym różnią się wrażenia zmysłowe i spostrzeganie
Co to znaczy, że „coś czujemy”? Receptory zmysłowe to wyspecjalizowane neurony, które reagują na określone rodzaje bodźców. Gdy informacje zmysłowe zostaną odebrane przez receptor zmysłowy, pojawia się wrażenie zmysłowe (ang. ). ... |
# Wrażenia zmysłowe i spostrzeganie
## Fale i długości fal
Bodźce wzrokowe i słuchowe docierają do nas w postaci fal. Choć te dwa rodzaje bodźców bardzo różnią się pod względem budowy, to przebiegi fal mają pewne cechy wspólne, które są szczególnie ważne dla spostrzegania wzrokowego i słuchowego. W tym rozdziale opis... |
# Wrażenia zmysłowe i spostrzeganie
## Wzrok
Układ wzrokowy buduje umysłową reprezentację świata, który jest wokół nas (). Dzięki temu możemy poruszać się z powodzeniem w przestrzeni fizycznej i wchodzić w interakcje z istotnymi osobami i przedmiotami w naszym środowisku. Ten rozdział opisuje podstawowe cechy anatomi... |
# Wrażenia zmysłowe i spostrzeganie
## Słuch
Nasz układ słuchowy przekształca drgania powietrza w dźwięki. Przekłada się to na naszą zdolność słyszenia dźwięków natury, doceniania piękna muzyki oraz komunikowania się ze sobą za pośrednictwem mowy. W tym rozdziale omówimy podstawowe cechy anatomiczne i funkcje układu ... |
# Wrażenia zmysłowe i spostrzeganie
## Inne zmysły
Od lat wzrok i słuch wzbudzały zainteresowanie i często były przedmiotem badań naukowych. Choć nadal dużo musimy się dowiedzieć o funkcjonowaniu tych układów, rozumiemy je o wiele lepiej niż pozostałe zmysły. W tym podrozdziale omówimy zmysły chemiczne (smak i węch) ... |
# Wrażenia zmysłowe i spostrzeganie
## Zasady postrzegania w psychologii Gestalt
Max Wertheimer (1880-1943) na początku XX wieku opublikował pracę, w której opisał, jak ludzie dostrzegają ruch w szybko zmieniających się nieruchomych obrazach. Wertheimer i jego asystenci: Wolfgang Köhler (1887-1967) oraz Kurt Koffka(1... |
# Uczenie się
## Wprowadzenie
Letnie słońce świeci jasno na bezludnej plaży. Z piasku wyłania się maleńka szara główka, a następnie kolejna i jeszcze kolejna. Wkrótce na plaży aż kłębi się od żółwiątek z gatunku (). Żółwiki te dokładnie wiedzą, co mają zrobić, chociaż wykluły się zaledwie kilkanaście minut temu. Cho... |
# Uczenie się
## Na czym polega proces uczenia się?
Noworodki ssą pierś matki. Psy strząsają wodę z mokrego futra, łososie płyną pod prąd rzeki, aby odbyć tarło, pająki przędą skomplikowane sieci, a ptaki budują gniazda i migrują, kiedy zbliża się zima. Co łączy te pozornie niepowiązane zachowania? Wszystkie one są z... |
# Uczenie się
## Warunkowanie klasyczne
Czy nazwisko Iwan Pawłow (1849–1936) coś ci mówi? Nawet jeśli dopiero zaczynasz studiować psychologię, to prawdopodobnie obiło ci się ono o uszy i kojarzysz słynny termin psy Pawłowa.
Pawłow, naukowiec rosyjski, przeprowadził szerokie badania na psach, ale to eksperymenty nad w... |
# Uczenie się
## Warunkowanie sprawcze
Poprzednia część tego rozdziału koncentrowała się na rodzaju uczenia się asocjacyjnego znanego jako warunkowanie klasyczne. W warunkowaniu klasycznym jakiś bodziec w otoczeniu automatycznie wyzwala reakcję, a eksperymentatorzy trenują jednostkę, aby reagowała w taki sam sposób n... |
# Uczenie się
## Uczenie się przez obserwację (modelowanie)
Poprzednie części tego rozdziału koncentrowały się na warunkowaniu klasycznym i sprawczym, które są formami uczenia się przez skojarzenie. Uczenie się przez obserwację (ang. ) to proces, w którym uczymy się, obserwując innych, a następnie naśladując lub mode... |
# Myślenie i inteligencja
## Wprowadzenie
Dlaczego tak trudno porzucić nawyki takie jak sięganie po dzwoniący telefon nawet w najmniej odpowiednich momentach, np. podczas prowadzenia samochodu? Jak ktoś, kto nigdy w życiu nie widział i nie dotykał śniegu, ma go sobie wyobrazić? W jaki sposób małe dzieci przyswajają j... |
# Myślenie i inteligencja
## Czym jest poznanie?
Wyobraź sobie, że wszystkie twoje myśli to przedmioty fizyczne szybko przemieszczające się w umyśle. Jak to możliwe, że mózg potrafi przeskakiwać z jednej myśli do drugiej w zorganizowany, uporządkowany sposób? Mózg nieustannie przyswaja, przetwarza, planuje, porządkuj... |
# Myślenie i inteligencja
## Język
Język (ang. ) to system znaków i usystematyzowanych zasad ich porządkowania, który służy ludziom do porozumiewania się między sobą. Język jest zatem formą komunikacji, jednak nie każdy rodzaj komunikacji jest językiem. Wiele gatunków zwierząt komunikuje się ze sobą poprzez pozy, ruc... |
# Myślenie i inteligencja
## Rozwiązywanie problemów
Jak podwoić proporcje składników z przepisu na ciasto do pizzy? Rozwiązanie tego problemu jest dość proste: wystarczy pomnożyć wszystkie składniki przez dwa i gotowe. Zdarza się jednak, że stajemy przed problemami bardziej złożonymi. Masz do przygotowania z dnia na... |
# Myślenie i inteligencja
## Czym jest inteligencja i twórczość?
Przy kuchennym stole siedzi 4,5-letni chłopiec z ojcem, który czyta mu na głos nową bajkę. Ten przewraca stronę, by czytać dalej, ale zanim zacznie, chłopiec mówi: „Zaczekaj, tato!”. Wskazuje na słowa na kolejnej stronie i głośno czyta: „Dalej, kotku! D... |
# Myślenie i inteligencja
## Pomiar inteligencji
Prawdopodobnie znasz termin „IQ” i utożsamiasz go z zagadnieniem inteligencji, ale co tak naprawdę ten skrót oznacza? IQ to iloraz inteligencji (ang. ), który opisuje wynik zdobyty w teście mierzącym inteligencję. Jak podawaliśmy wcześniej, psychologowie opisują inteli... |
# Myślenie i inteligencja
## Źródła inteligencji
Mała dziewczynka, córka pary nastolatków, mieszka z babcią na wsi w stanie Missisipi. Żyją w skrajnym ubóstwie, ale za wszelką cenę starają się wiązać koniec z końcem. Dziewczynka uczy się czytać, mając zaledwie 3 lata. Gdy jest trochę starsza, chce zamieszkać z matką,... |
# Pamięć
## Wprowadzenie
Moglibyśmy uczyć się najlepiej na świecie, ale cóż by nam przyszło ze zdobytej wiedzy, gdybyśmy nie zapamiętywali tego, czego się nauczyliśmy?
Jak wyglądałby twój dzień, gdyby pamięć odmówiła ci posłuszeństwa? Trzeba by codziennie dochodzić do tego, jak należy się ubierać, codziennie na nowo ... |
# Pamięć
## Jak działa pamięć
Pamięć jest systemem przetwarzania informacji, dlatego często jej działanie porównujemy z działaniem komputera. Pamięć (ang. ) to zestaw procesów wykorzystywanych do kodowania, przechowywania i wydobywania informacji ().
### Kodowanie
Nasz mózg otrzymuje informacje w procesie zwanym ko... |
# Pamięć
## Obszary mózgu zaangażowane w procesy pamięciowe
Czy wspomnienia są przechowywane tylko w jednym, konkretnym obszarze mózgu, czy też w wielu różnych obszarach? Karl Lashley (1890-1958) zaczął badać tę kwestię 100 lat temu. Uszkadzał mózgi szczurów i małp, aby znaleźć dowody na istnienie engramów (ang. ): g... |
# Pamięć
## Kłopoty z pamięcią
Możesz zachwycać się swoją umiejętnością zapamiętywania dat urodzin i wieku wszystkich przyjaciół oraz członków rodziny albo tym, że potrafisz przywołać z pamięci szczegóły przyjęcia w McDonaldzie, jakie wyprawiono ci na piąte urodziny. Wszyscy jednak czasem odczuwamy frustrację, a bywa... |
# Pamięć
## Sposoby na poprawę pamięci
Większości z nas zdarzają się problemy z pamięcią i prawie wszyscy chcielibyśmy ją usprawnić, żeby nigdy nie mieć wątpliwości, gdzie położyliśmy kluczyki od samochodu albo – co ważniejsze – zapamiętać cały materiał, z jakiego będziemy odpytywani na egzaminie. W tym podrozdziale ... |
# Psychologia rozwojowa
## Wprowadzenie
Oto historia twojego życia. Ten rozdział możesz potraktować jako fascynującą opowieść o twoim wzrastaniu i rozwoju, które sprawiły, że jesteś właśnie taką a nie inną osobą. Pochylimy się również nad tym, co cię jeszcze czeka. To historia twojego rozwoju () od narodzin aż do śmi... |
# Psychologia rozwojowa
## Co to jest psychologia rozwojowa?
"Kiedy krąg nieba tęcza obleka
Serce z radości mi rośnie!
Tak było w życia mojego wiośnie,
Tak jest i teraz gdym wzrósł w człowieka,
Niech i tak będzie, gdy się doczeka
Wiek mój starości, lub umrzeć wolę.
Dziecię jest ojcem człowieka;
I daj mi Boże, niech w... |
# Psychologia rozwojowa
## Teorie psychologii rozwojowej
Powstało wiele teorii opisujących sposób, w jaki rosną i rozwijają się niemowlęta i dzieci, aby stać się szczęśliwymi, zdrowymi dorosłymi. W tym podrozdziale omówimy najważniejsze z nich.
### Teoria rozwoju psychoseksualnego
Zygmunt Freud (1856-1939) uważał, ... |
# Psychologia rozwojowa
## Stadia rozwoju
Jak już mówiliśmy na początku tego rozdziału, psychologowie rozwojowi często dzielą rozwój na trzy obszary: rozwój fizyczny, poznawczy i psychospołeczny. Podobnie jak w omawianych wcześniej teoriach, w tym podrozdziale rozwój człowieka został podzielony na różne etapy zależne... |
# Psychologia rozwojowa
## Kres życia
Każda historia ma swój koniec. Śmierć jest naturalnym zakończeniem ludzkiego życia (). Na to, jak postrzegamy śmierć, wpływają nasza kultura i indywidualne uwarunkowania. W niektórych kulturach jest ona akceptowana jako naturalna część życia. Natomiast jeszcze ok. 50 lat temu w k... |
# Emocje i motywacje
## Wprowadzenie
Czym są emocje i na ile są one uniwersalne? W niniejszym rozdziale omówimy, jak rozwijały się teorie emocji, jaka jest rola oceny poznawczej w doświadczaniu tego stanu. Zajmiemy się także wyjaśnieniem, jak przebiega uświadomiona i nieuświadomiona kontrola emocji u jednostki. Poka... |
# Emocje i motywacje
## Emocje
Emocje odczuwamy wszyscy, choć każdy z nas trochę inaczej. Zapewne zgodzimy się z tym, że życie w świecie wyczyszczonym z emocji byłoby potwornie nudne. Silne emocje towarzyszą nam, gdy się zakochujemy oraz gdy przeżywamy zawód miłosny, gdy oglądamy scenę przemocy na filmie, spodziewamy... |
# Emocje i motywacje
## Biologia emocji
W jaki sposób reagujemy na emocje? Jak złożone są te procesy? U człowieka w programie reakcji na emocję biorą udział złożone systemy samoregulacji, o których zaledwie wspomnieliśmy w poprzednim podrozdziale. Badacze jak Cannon w latach 20. i 30. XX wieku poszukiwali jednego mie... |
# Emocje i motywacje
## Motywacja
Dlaczego robimy to, co robimy? Jakie motywacje leżą u podstaw naszego zachowania? Motywacja (ang. ) opisuje pragnienia i potrzeby, które kierują naszym zachowaniem tak, abyśmy osiągnęli zamierzony cel. Motywacja kieruje dążeniem do zaspokojenia naszych potrzeb fizjologicznych, na prz... |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.