date stringdate 2012-09-20 00:00:00 2023-12-01 00:00:00 | url stringlengths 47 182 | category stringclasses 10
values | title stringlengths 3 140 | subtitle stringlengths 0 1.17k | summary stringlengths 5 1.18k | text stringlengths 2 35.8k |
|---|---|---|---|---|---|---|
2020-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/185482/prestazioa-bukatu-zaien-langabeek-430-euro-jasoko-dute-hiru-hilabetez.htm | Ekonomia | Prestazioa bukatu zaien langabeek 430 euro jasoko dute hiru hilabetez | Espainiako Gobernuak uda amaitzean onartuko du neurria. Erregulazioan dauden lanaldi partzialeko langileen saria ere berrikusiko du. | Prestazioa bukatu zaien langabeek 430 euro jasoko dute hiru hilabetez. Espainiako Gobernuak uda amaitzean onartuko du neurria. Erregulazioan dauden lanaldi partzialeko langileen saria ere berrikusiko du. | Martxoaren 14tik irailaren 30era bitartean langabezia saria amaitu zaien langabeentzat diru laguntza bat sortzea aztertzen ari da Espainiako Lan Ministerioa. Haiez gain, denbora horretan langabezian geratu baina prestazio horretarako eskubiderik ez dutenek ere izango lukete horretarako eskubidea.
Gobernuak adierazi duenez, 430,27 eurokoa izango da laguntza, hori baita langabezia sarien ohiko zenbatekoa, IPREM errenta adierazle publikoaren %80. Gehienez, hiru hilabetez jasoko lukete. Diru hori kobratzeko, eskatzaileak ez luke egiaztatu beharko gutxieneko errenta jasotzen ez duenik, mota horretako beste laguntza batzuekin gertatzen den bezala.
Laguntza berri horren arrazoia izango litzateke pandemiaren garaian beren prestazioak agortzen dituzten langabeek ezin izan dutela «baldintza normaletan» lana bilatu. Horrekin batera, neurriaren bultzatzaileek uste dute pertsona horiek «egoera okerragoan» daudela enplegua aldi baterako erregulatzeko espedienteetan daudenenekin konparatuta, bigarren horiek ez baitute langabezia babesa agortzen, nahiz eta enplegua etenda duten bitartean kobratzen ari diren.
Neurri horrez gain, erregulazioan dauden lanaldi partzialeko langileen langabezia saria ere berrikusiko du. Madrilen asmoa da prestazio hori kalkulatzeko metodologia aldatzea, orain arte lanaldi osoko langileek baino gutxiago jasotzen egon direlako. Gobernuak ordainsari bakar batekin konpentsatuko luke aldea.
Neurri horiek CCOO eta UGT sindikatuekin eta CEOE eta Cepyme patronalekin aztertzen ari da, elkarrizketa sozialeko mahai espezifiko batean, eta lanak «oso aurreratuta» daude, gobernuaren iturriek berri agentziei azaldu dietenez. Sindikatuek ez zuten onartu hasieran aurkeztutako proposamena, baina orain ezagutarazitakoa begi onez jaso dute. Dena den, azaldu dute ezer ez dagoela itxita, eta neurria ahalik eta azkarren onartzeko deia egin dute. Patronalek, berriz, azaldu dute ez dutela eragozpenik jarriko, neurria beti ere ezohikoa bada eta ez bada egiturazkoa bihurtzen.
Neurria indarrean sartuko litzateke akordioa sinatu bezain laster. Gobernuaren asmoa zen oporren aurreko azken ministroen kontseiluan onartzea; orain, uda ondorengo lehen kontseilurako prest eduki nahi du. |
2020-8-10 | https://www.berria.eus/albisteak/185483/zamaketariak-eta-enpresak-ostegunean-bilduko-dira-berriz.htm | Ekonomia | Zamaketariak eta enpresak ostegunean bilduko dira berriz | Giro adeitsuan hasi dituzte negoziazioak, eta ez da espero greba deialdi gehiagorik. | Zamaketariak eta enpresak ostegunean bilduko dira berriz. Giro adeitsuan hasi dituzte negoziazioak, eta ez da espero greba deialdi gehiagorik. | Bilboko portuko zamaketariek eta Bilbo Estibako enpresek giro adeitsuan egin dute lan hitzarmena berritzeko aurreneko bilera. Greba deialdia bertan behera utzi osteko lehen hartu-emana izan da, eta, oraingoz, langile batzordeak ez du ikusten protesta berriz aktibatzeko arrazoirik. Sindikatuak —Coordinadora, UGT, ELA, LAB eta Kaia-BES— bihar bilduko dira jarrerak bateratu eta ostegunerako deitu duten hurrengo bilera prestatzeko.
Zamaketariek eta enpresek 2012an onartu zuten azkenekoz lan hitzarmena, eta orain arte aurrerako eraginaren ondorioz luzatu dute. Portuen Europako legedia aldatu egin da, baina, eta hainbat puntu negoziatzera behartuta daude. Sindikatuek, trukean, euren eskaera nagusia jarri dute mahai gainean: langile finko kopurua handitzea behin-behinean ari direnak kontratatuz. Zenbat eta nola kontratatu da orain eztabaidagaia. Enpresek urteak egin dituzte esanez ezinezkoa zela langile finkoak kontratatzea; oraingoan, baina, ate hori irekitzeko prest agertu dira, eta sindikatuek horregatik alboratu zuten greba. |
2020-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/185510/tikhanovskaia-bielorrusiatik-irten-da.htm | Mundua | Tikhanovskaia Bielorrusiatik irten da | Atzo adierazi zuen ez zuela alde egiteko asmorik, baina Lituanian dagoela baieztatu du gaur herrialde hartako Atzerri Ministerioak. Atzo pertsona bat hil zen protestetan; Barne Ministerioaren esanetan, eskuan zuen lehergailuak eztanda eginda. | Tikhanovskaia Bielorrusiatik irten da. Atzo adierazi zuen ez zuela alde egiteko asmorik, baina Lituanian dagoela baieztatu du gaur herrialde hartako Atzerri Ministerioak. Atzo pertsona bat hil zen protestetan; Barne Ministerioaren esanetan, eskuan zuen lehergailuak eztanda eginda. | Gaur goizean, Lituaniako Atzerri Ministerioak jakinarazi du Bielorrusiako oposizioaren hautagaiak hara bidaiatu duela, eta «salbu» dagoela. Svetlana Tikhanovskaiak Bielorrusia uzteko asmorik ez zuela adierazi ostean eman dute berria. «Tentsio handiko gaua izan da, baina garrantzitsuena da oraingoz herrialde seguru batean dagoela. Gainerakoa aurrerago argituko da», adierazi du Linas Linkevicius Lituaniako Atzerri ministroak. Izan ere, atzokoa bigarren protesta eguna izan zen Bielorrusian, eta 3.000 lagun inguru atxilotu dituzte orain arte.
Tikhanovskaiak botoen %10 eskuratu ditu presidentetzarako igandeko hauteskundeetan, Aleksandr Lukaxenko estatuburuak lortutako %80 baino askoz ere gutxiago. Oposizioaren esanetan, ordea, «iruzurra» egon da bozetan, eta oposizioko hautagaiak irabazletzat jo du bere burua. Hala, «aldaketa baketsu baterako» proposamena aurkeztu dio Lukaxenkori.
Gobernuaren aurkakoek kaleak hartu dituzte emaitzak argitaratu bezain laster. Atzokoa igandeko protesta gauaren jarraipena izan zen, eta, Bielorrusiako Gobernuaren arabera, pertsona bat hil da liskarretan. «Segurtasun indarrei identifikatu gabeko lehergailu bat jaurtitzen saiatu zen manifestari bat. Eskuan lehertu zitzaion, eta zaurien eraginez hil da», adierazi du herrialdeko Barne Ministerioak.
Minsken gertatu da hori. Izan ere, beste hainbat hiritan ere —33tan, agintarien esanetan— protestak egon diren arren, hiriburuan izan dira handienak. Hainbat hedabidek argitaratu dute protestan ari zirenek molotov koktelak jaurti zizkietela poliziei. Igandean, ehun bat lagun zauritu ziren, batzuk herritar zibilak eta bestetzuk poliziak, eta atzo ere beste ugari zauritu ziren. Denera, 3.000 lagun atxilotu dituzte bi egunetan.
Lukaxenkok Poliziaren jarduna defendatu du, eta eraikin publikoak hartu nahi izateaz akusatu du oposizioa. Presidentearen esanetan, atzerrikoen esku hartzea dago protesten atzean. Besteak beste, AEBek eskaera egin diote Bielorrusiako Gobernuari manifestarien aurka ez oldartzeko.
Gaur ere protestan jarraitzea espero da. Oposizioak grebarako deia egin du. «Ez joan gaur lanera: erregimenak gure beharra du, eta grebak ematen dio beldurrik handiena», dio deialdietako batek. |
2020-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/185512/bilboko-konpartsek-bertan-behera-utzi-dute-aste-nahasia.htm | Bizigiro | Bilboko Konpartsek bertan behera utzi dute Aste Nahasia | Aste Nagusiaren ordezko izan nahi zuen egitarauak, baina COVID-19ak azken astean izaniko bilakaerak atzera egitera behartu ditu. Bilboko Udalarekin oso kritiko agertu dira, eta haren «inposizioak» eta «oztopoak» salatu dituzte. | Bilboko Konpartsek bertan behera utzi dute Aste Nahasia. Aste Nagusiaren ordezko izan nahi zuen egitarauak, baina COVID-19ak azken astean izaniko bilakaerak atzera egitera behartu ditu. Bilboko Udalarekin oso kritiko agertu dira, eta haren «inposizioak» eta «oztopoak» salatu dituzte. | COVID-19ak azken astean izaniko «goranzko joera nabarmena ikusirik», Bilboko Konpartsek bertan behera utzi dute Aste Nahasia. Haren helburua hiriko Aste Nagusia ordezkatzea zen, «ekitaldi ludiko eta kulturalen egitarau xume batekin». Egitasmoa «osasun neurri zorrotzekin» prestatzen ari zirela nabarmendu dute konpartsek, baina, oraingo egoera dela medio, «jende batuketarik txikiena ere ez sustatzea» erabaki dute. Abuztuaren 14an prentsaurreko bat egingo dute, orain arteko lanaren balorazioa egin eta etorkizunera begira jartzeko.
Konpartsen esanetan, «pandemiak eta krisi ekonomikoak jotako Bilbo hau alaitzea» zen Aste Nahasiaren helburua. Izan ere, «herri honek irribarrea, ilusioa, esperantza eta festa desira» behar dituela aldarrikatu dute konpartsek, baina hori guztia «ZIUak bete barik» egin beharra azpimarratuta. Gauzak hala, aurten ez dute ekitaldirik egingo.
Bilboko Udalak hala exijitu ostean eman dute erabakiaren berri. Izan ere, Aste Nagusian ekitaldiak antolatu ohi dituzten eragileei eskatu die «aurten ez dezatela halakorik egin». Konpartsei zehazki ere mintzatu zaie, egitarau alternatiboa aurrera eramateko eskaera uzteko esanez. «Baztertu egingo dira bai orain arte espazio publikoan egiteko eskatutako ekintza guztiak eta bai eska daitezkeenak», ebatzi du.
Bilboko Konpartsek gogor egin dute udal gobernuaren aurka, eta hark ezarritako «inposizioak» eta «oztopoak» salatu dituzte. Konpartsen esanetan, eurek eta auzoetako jai batzordeek «mespretxua besterik ez» dute jaso Bilboko Udalaren partetik. Aste Nahasia antolatzeko prozesuan, egitasmoa aurrera eramateko baimenaren inguruko erantzun ofizialik jaso gabe zeudela azaldu dute: «Udalaren aldetik jasotako azken mezuetan, irizpide politikoak nabarmendu dira, eta ez teknikoak edo osasun arlokoak».
Konpartsen esanetan, gainera, Bilboko Udalak haiei bidali dien mezua eta prestatu duen Bilbao Uda egitaraua ez datoz bat. Udalak Aste Nahasia «arazotzat» jo duela salatu dute, eta hark uda osorako egitaraua prestatu duela hala ere: «COVID-19ak ekitaldi herrikoiak, pribatuak eta instituzionalak desberdinduko balitu bezala».
Izango ez den astea
Aste Nahasiak 51 ekitaldi prestatuta zeuzkan, bost gune nagusitan banatuak. Bertso saioak, hitzaldiak, umeen tailerrak, baserritarren merkatuak, zinema, antzezlanak, kontzertu akustikoak, zientzia tailerrak eta mahai jokoak aipatu dituzte, besteak beste. Nabarmendu dute guztietan ere segurtasun neurri «zorrotzak» eta gehienezko edukierak jartzeko asmoa zutela. |
2020-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/185513/abisu-horia-arratsalderako-euria-eta-kazkabarra-direla-eta.htm | Gizartea | Abisu horia arratsalderako, euria eta kazkabarra direla eta | Abisua 15:00etatik 21:00etara egongo da indarrean. | Abisu horia arratsalderako, euria eta kazkabarra direla eta. Abisua 15:00etatik 21:00etara egongo da indarrean. | Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak abisu horia ezarri du arratsalderako, prezipitazio handiak direla eta. Abisua 15:00etatik 21:00etara egongo da indarrean. Izan ere, espero da zaparrada trumoitsuak egotea; gainera, baliteke kazkabarra ere egitea eta ekaitz guneetan haize bolada gogorrak ibiltzea. |
2020-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/185514/agerraldi-bat-detektatu-dute-murillo-el-fruto-eta-zarrakaztelu-inguruan.htm | Gizartea | Agerraldi bat detektatu dute Murillo el Fruto eta Zarrakaztelu inguruan | 30 positibo atzeman dituzte; gehienak, laborarien artean. | Agerraldi bat detektatu dute Murillo el Fruto eta Zarrakaztelu inguruan. 30 positibo atzeman dituzte; gehienak, laborarien artean. | Iragan astearen amaieran, zenbait kasu atzeman zituzten Murillo el Fruto eta Zarrakaztelu inguruan (Nafarroa), eta larunbatean PCR probak egiten hasi ziren osasun langileak. Nafarroako Osasun Sailak gaur jakinarazi du 150 test egin dituztela eta 30 pertsonak eman dutela positibo. Lan eremuarekin zerikusia du agerraldiak, kasu gehienak laborarien artean atzeman baitituzte. Jarraipen epidemiologikoa egiten segituko dute. |
2020-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/185515/bonbardierrek-797-milioiko-kontratu-bat-eman-dio-trapagarango-lantegiari.htm | Ekonomia | Bonbardierrek 797 milioiko kontratu bat eman dio Trapagarango lantegiari | Abiadura handiko 23 trenen motorrak egingo dituzte Bizkaiko lantegian. COVID-19aren krisia hasi zenetik, hiru kontratu kontratu lortu ditu. | Bonbardierrek 797 milioiko kontratu bat eman dio Trapagarango lantegiari. Abiadura handiko 23 trenen motorrak egingo dituzte Bizkaiko lantegian. COVID-19aren krisia hasi zenetik, hiru kontratu kontratu lortu ditu. | Argiago ikusten dute beren geroa Bombardierrek Trapagaranen (Bizkaia) duen fabrikako beharginek. Lan kontratu berri bat lortu dute: 23 trenen propultsio sistemak garatuko dituzte han. Trenak ILSA taldearentzat izango dira: enpresa hori osatzen dute Trenitalia Italiako tren operadore nagusiak eta Operador Ferroviario de Levantek. Kontratuaren balioa 797 milioi euro da.
Italian diseinatuko eta eraikiko dituzten trenak, eta Trapagarango lantegian egingo dituzte motorrak. Tren horiek guztiak Espainiako abiadura handiko lineetan ibiliko dira. Izan ere, Adif Espainiako trenbide azpiegituren administratzaileak ILSA aukeratu du Espainiako abiadura handiko trenbide merkatuko lehen operadore pribatuetako bat izateko. 2022tik aurrera, abiadura handiko zerbitzuak eskainiko ditu Madril-Bartzelona, Madril-Valentzia/Alacant eta Madril-Sevilla/Malaga lineetan.
COVID-19aren krisiari ongi erantzun dio Trapagango fabrikak. Pandemia zabaltzen hasi zenetik, hirugarren lan kontratua du. Ekain amaieran, Kanadako konpainiak iragarri zuen bi kontratu egin dituela Frantziako SNFCrekin, eta horiei esker 27 tren egingo dituela Normandiarako. 407 milioi euroren balioa dute lanek, eta trenen propultsio sistemak Bizkaiko plantan egingo dituzte. Aurretik, apirilean, beste hemeretzi trenen motorrak egiteko kontratua sinatu zuten SNFCrekin —176 milioi eurokoa, guztira—.
Bombardierrek uste baino emaitza okerragoak izan ditu urtearen lehen erdian, eta Frantziako Alstomek enpresa horren trenen adarra erosteko iragarpenak kezka eragin zuen Bizkaiko lantegian —erosketa egiteko Europako Batzordearen baimena jaso zuen atzo Alstomek—. Baina azken hilabeteetako kontratuek lan karga bermatuko diote tarte baterako. 200 bat langilek jarduten dute Trapagaranen. |
2020-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/185516/324-kasu-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 324 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Kasuen beherakada orokorra izan da herrialde guztietan: Araban 44 kasu detektatu dituzte (-31); Bizkaian, 180 (-31); Gipuzkoan, 35 (-29); eta Nafarroan, 59 (-87). Nafarroako Gobernuak ez du neurri orokorrik ezarriko oraingoz. «Atzokoa ez zen alarma guztiak pizteko modukoa, eta gaurkoa ez da kriskitinak jotzekoa», adierazi du Santos Indurain Osasun kontseilariak. | 324 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Kasuen beherakada orokorra izan da herrialde guztietan: Araban 44 kasu detektatu dituzte (-31); Bizkaian, 180 (-31); Gipuzkoan, 35 (-29); eta Nafarroan, 59 (-87). Nafarroako Gobernuak ez du neurri orokorrik ezarriko oraingoz. «Atzokoa ez zen alarma guztiak pizteko modukoa, eta gaurkoa ez da kriskitinak jotzekoa», adierazi du Santos Indurain Osasun kontseilariak. | Maria Txibite Gobernuko presidentearekin eta Iruñeko alkateekin bildu ostean, azken orduetako datuak aurreratu ditu Santos Indurain Osasun kontseilariak prentsaurrekoan. Indurainek jakinarazi du 59 kasu atzeman dituztela Nafarroan. Atzoko kasuekin alderatuta, beherakada nabarmena izan da: 146 positibo izan ziren atzo. Kontseilariak adierazi du «berri hobeak» direla gaurkoak, baina ohartarazi du bilakaera gorabeheratsua izango dela, eta «zerra hortzak» egongo direla: «Atzokoa ez zen alarma guztiak pizteko modukoa, eta gaurkoa ez da kriskitinak jotzekoa».
Hego Euskal Herrian 324 kasu detektatu dituzte azken orduetan: atzo baino 175 gutxiago. Positiboen beherakada orokorra izan da, herrialde guztietan egin baitute behera. Nafarroako kasua da nabarmenena, baina gainerakoetan ere apalagoak izan dira datuak: Bizkaian, 180 kasuren berri eman dute, atzo baino 31 gutxiago; Araban, 44 kasu izan dira, 31 gutxiago; eta Gipuzkoan, 35, 29 gutxiago. Jaurlaritzak jakinarazi du erkidegotik kanpo bizi diren sei pertsonak ere positibo eman dutela.
Positiboek behera egin badute ere, ospitaleratze kopurua handitzen ari da oraindik ere: 23 lagun sartu dira erietxeetan azken orduetan, horietako zortzi zaintza intentsiboetako unitateetan. Maiatzaren 14tik pertsona gehien ospitaleratu dituzten eguna izan da. Beste datu bat ere ekarri du egunak: pertsona bat hil da birusaren ondorioz Tuterako osasun eremuan. Indurainek azaldu du ospitaleratze kopurua handitzea kezkagarria dela beti, horrek adierazten baitu kasuak «larriagoak» direla, eta lotuta dagoela kutsatutakoen adinaren igoerarekin. Halaber, Nafarroako osasun sistemaren «fidagarritasuna» nabarmendu du kontseilariak.
915 PCR datu aztertu ditu azken orduetan Basurtuko ospitaleko mikrobiologiako zerbitzuak, eta 81 positibo izan direla jakinarazi du Jaurlaritzako Osasun Sailak. Galdakaoko Muguru tabernako agerraldiarekin lotuta sei positibo daude guztira, eta Gasteizko Xixilu tabernarekin lotuta 21. Bestalde, Lasarte-Orian iragan astean positibo eman zuten klausura komentu bateko zortzi mojak, eta atzo 81 test egin zituzten agerraldiarekin lotuta. Emaitza guztiak negatibo izan dira, baina Jaurlaritzak jakinarazi du hasieran negatibo eman zuen batek sintomak dituela eta positibo eman duela.
Jaurlaritzako Osasun Sailak erabaki du bertan behera uztea Eibar, Zarautz (Gipuzkoa) eta Ermuko (Bizkaia) neurri murriztaileak, herri horietako egoera epidemiologikoak hobera egin baitu egunotan. Bergaran eta Tolosan (Gipuzkoa), aldiz, neurriek indarrean segituko dute.
Neurri orokorrik ez Nafarroan
Maria Txibitek ere hitz egin du goizeko agerraldian, eta adierazi du gobernuak ez duela neurri zorrotzagorik ezarriko oraingoz, baina argitu du horretarako garaia iritsiz gero ezarriko dutela. Halere, zehaztu du neurriak udalerrien egoeraren arabera egokituko dituztela: «Mahai gainean jartzen ditugun neurriak ikuspuntu epidemiologikotik aztertu eta arrazoitu behar dira». Nafarroa osoari eragiten dioten neurri orokorren aurka azaldu da presidentea, epaileek bertan behera utz ditzaketelako.
Txibitek eskua luzatu die alkateei, eta adierazi du «legearen babesa» dutela neurriak ezartzeko. Erabakiak hartzeko beldurrik ez izateko eskatu die: «Gobernuak berak baino neurri murriztaileagoak har ditzakete». |
2020-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/185517/errusiak-covid-19aren-aurkako-lehen-txertoa-erregistratu-du.htm | Mundua | Errusiak COVID-19aren aurkako lehen txertoa erregistratu du | Vladimir Putin Errusiako presidenteak adierazi du «immunitate egonkorra» lortzeko modua ematen duela, baina Osasunaren Mundu Erakundeak arretaz hartu du albistea. Munduko kutsatu kopuruak hogei milioiren langa gainditu du gaur. | Errusiak COVID-19aren aurkako lehen txertoa erregistratu du. Vladimir Putin Errusiako presidenteak adierazi du «immunitate egonkorra» lortzeko modua ematen duela, baina Osasunaren Mundu Erakundeak arretaz hartu du albistea. Munduko kutsatu kopuruak hogei milioiren langa gainditu du gaur. | Koronabirusaren aurkako lehen txertoa erregistratu du Errusiak, gaur. Vladimir Putin Errusiako presidenteak adierazi duenez, munduko lehen herrialdea izan da: «Gaur goizean erregistratu da, munduan lehen aldiz, COVID-19aren aurkako txertoa». Putinek ziurtatu duenez, Errusiak aurkeztu duen txertoa «eraginkorra» da, beharrezko proba guztiak gainditu ditu, eta birusaren aurkako «immunitate egonkorra» lortzeko bidea zabalduko du.
Errusiako Osasun Ministerioak, adierazpenen ondoren zabaldutako ohar batean, azaldu du bi dosiko txertoa dela, eta «bi urte ere hartzen» dituen «immunitate iraunkorra» ematen duela. Hain zuzen ere, Putinek Ministroen Kontseiluan azaldu duenez, haren alaba izan zen txertoa hartzen lehenengoetarikoa. «Lehenengo dosiaren ondoren, 38º-ko sukarra izan zuen», adierazi du Putinek. Bigarren dosiaren ondoren, «tenperatura igo zitzaion, baina gero normaltasunera bueltatu zen», eta orain «ongi sentitzen da, eta antigorputz kopuru handia du».
Eskerrak eman dizkie Putinek txertoa lortzeko prozesuan lan egin duten zientzialariei eta «lehen pausoa eman duten guztiei», eta gehitu «oso garrantzitsua» dela Errusiarentzat eta «mundu guztiarentzat». Denbora gutxian «sendagaia masiboki ekoizten» hasi ahal izatea espero du Kremlineko buruak. Gainera, argitu du txertoa hartzea ez dela derrigorrezkoa izango, eta «hala nahi duenak» jarri ahalko duela, «bere borondatez». Gainontzeko herrialdeek COVID-19aren aurkako txertoak lortuko dituztela espero du Putinek.
Pandemiako kutsatu kopuruak hogei milioiren langa gainditu duen egunean eman du txertoaren berri Errusiako presidenteak. Hildakoak, berriz, 736.000 baino gehiago dira, Johns Hopkins Unibertsitateak zabaldutako datuen arabera. Horrez gain, hamabi milioi lagunek birusa gainditu dute.
Egun, Errusia laugarrena da kutsatze gehien dituzten herrialdeen artean. Azken datu ofizialen arabera, 897.599 positibo daude, atzo baino 4.945 kasu gehiago. Apirilaren amaieratik 5.000 kasu baino gutxiago zenbatzen diren lehenengo aldia da.
OMEren oharra
Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) erantzun egin die Kremlingo buruaren adierazpenei, eta arretaz hartu du albistea. Adierazi du Errusiako txertoak ere erakundeak ezartzen dituen azterketak pasatu beharko dituela, gainontzeko txertoen antzera. «Aurrerapausoak azkartzeak ez du zalantzan ipini behar segurtasuna», esan du Tarik Jasarevic OMEko bozeramaileak.
Jasarevicek jakinarazi du harremanetan daudela Errusiako agintariekin eta beste herrialde batzuekin, txertoen inguruko ikerketen aurrerapenak gainbegiratzeko. Horrez gain, erakundean «pozik» daudela esan du, txertoa edukitzeko egiten ari diren «garapen azkarrarekin», eta haietako batzuk «seguruak eta eraginkorrak» izatea espero du.
Iragan astean, OMEk iragarri zuen txertoen bilaketan zeintzuk ziren ikerketa aurreratuenak; Errusiakoa ez zegoen haien artean. Nazioarteko erakundearen arabera, sei dira ikerketarik garatuenak: Txinako laborategietan aurrera eramaten ari diren hiru txerto, Ameriketako Estatu Batuetako bi —Pfizer eta Moderna enpresenak—, eta Erresuma Batuetako Astra Zeneca konpainiarena —Oxford Unibertsitatearekin batera ari dira lanean—. |
2020-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/185518/txibitek-udalei-eskatu-die-behar-izanez-gero-gogor-jokatzeko.htm | Gizartea | Txibitek udalei eskatu die behar izanez gero gogor jokatzeko | Nafarroako Gobernuko lehendakariaren arabera, udalek arauen babesa dute egoerak eskatzen duenean, gobernuak berak ezarritakoa baino neurri gogorragoak hartzeko | Txibitek udalei eskatu die behar izanez gero gogor jokatzeko. Nafarroako Gobernuko lehendakariaren arabera, udalek arauen babesa dute egoerak eskatzen duenean, gobernuak berak ezarritakoa baino neurri gogorragoak hartzeko | «Ez dezatela zalantzarik izan». Maria Txibite Nafarroako Gobernuko lehendakariak Nafarroa erdialdeko alkateekin bilera izan du, eta amaitutakoan, komunikabideei helarazi die, oraingoz ez duela neurri gogorragoak hartzeko asmori. «Dena den, egoerak eskatuko balu, egingo genuke». Edukieren inguruko neurriak edo bestelakoak lirateke. Txibitek aitortu du epaileek «izaera orokorreko neurriak atzera botatzeko arriskua» dagoela.
Horregatik, egoera epidemiologikoak eskatzen duen tokietan, bertako udalek gogorrago esku hartu dezakeela deritzo. Txibitek dei egin die alkateei ausart jokatzera eta ez dezatela beldurrik izan, behar izanez gero neurria hartzera, gobernuak berak baino zorrotzago esku hartzeko aukera dutelako. «Gu laguntzeko gaude, arauen babesa dute, osasun arloko agintaritza badute» |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185519/konbentzioen-kontra.htm | Kultura | Konbentzioen kontra | Soldadu, musikari poeta, bohemio, erbesteratu, artzain, erromantiko peto. Mito bat. Gernikako arbola kantaren sortzailea baino gehiago. Jose Mari Iparragirre (1820-1881). Jaio zela bi mende, asteon. Hari buruzko film bat iragarria zuten negurako, baina tiraderan geratu da proiektua; ez da hala gertatzen zaion lehena. Tiradera hori zabaltzeko eta mitoa egurasteko saio bat da sail hau. | Konbentzioen kontra. Soldadu, musikari poeta, bohemio, erbesteratu, artzain, erromantiko peto. Mito bat. Gernikako arbola kantaren sortzailea baino gehiago. Jose Mari Iparragirre (1820-1881). Jaio zela bi mende, asteon. Hari buruzko film bat iragarria zuten negurako, baina tiraderan geratu da proiektua; ez da hala gertatzen zaion lehena. Tiradera hori zabaltzeko eta mitoa egurasteko saio bat da sail hau. | Abuztuak 12. Bi mende doi gaur Jose Mari Iparragirre Balerdi jaio zela. Bizialdi bakarrean hainbat bizitza bizi izan zituen pertsona. Zein generoren konbentzioetara makurtu behar dira konbentzio ia guztiak hautsi zituen baten bizipenak, baina? Nola azaldu batzuentzat Homerorekin parekagarria zena Arlote Handia izatea besterentzat? Film epiko-historikoa, mikro-istoriozkoa, surrealista... denetarik egin daiteke bardoaren bizitzarekin; baita western bat ere; baita zonbiz betetako film bat ere. Dena kabitzen baita haren bizitzan. Lehenik eta behin, gerra bat: Lehen Karlistaldia. Han abiatu zen haren ibilbide osoa zeharkatu zuen gertakizun soka. Hortxe gidoirako hari posible bat.
Jose Maria Salaberria idazle eta kazetariaren ustez —Iparragirreri buruzko biografia idatzi zuen 1932an—, zehazki, gerratik zetorkion bardoari etorkizunari kontu ez egiteko joera: «Hori du ezaugarri soldaduak. Biharamuna Jainkoaren eta zoriaren kontuak dira. Bihar bertan hel daiteke heriotza, bala baten beruna edo baioneta baten ahoa bitartekari. Edan eta kanta, hara hor soldadu onaren filosofia». Jose Francisco Olasok eta Juan Agirrek Iparragirre. Erro-urratsak antologiarako idatzitako Iparragirre: izena eta izana biografiaren arabera, berriz, «zalantzarik ez dago gerrak Jose Mari musikari bihurtu zuela». Eta hurrengo gerretan kantatuko ziren kantak sortu zituen, paradoxikoki, Mikel Alberdi Zumalakarregi museoko zuzendariaren aburuz: «Foruen aldeko mugimenduak ulertzeko gakoa da Iparragirre. Berak nahita ala nahi gabe, halaxe izan zen».
Mendigorriko (Nafarroa) bataila, Manuel Mirandaren 1845eko grabatu baten arabera. 1835eko uztailaren 16an izan zen Lehen Karlistaldiko guduketa hori, eta bertan zauritu zen Jose Mari Iparragirre nerabea. BERRIA
UNIFORMEA
1834. Badira hilabete batzuk Lehen Karlistaldia hasi dela. Ofizialki, Espainiako koroa eskuratzeko borroka dinastikoa da gerra hori, baina beren eskubideen aldeko gerra gisa ulertu dute milaka euskal herritarrek, eta Karlos Borboikoaren alde hartu dituzte armak. Baita Iparragirre nerabeak ere. Euskal Herrirako bidea hartu du, oinez. Ataunen (Gipuzkoa) aurkeztu da boluntario. Zangoan zauritu dute lehenik, 1835eko uztailaren 16an, Mendigorriko batailan (Nafarroa); berriz zauritu dute 1836ko apirilaren 27an, Castejongo (Nafarroa) zubiaren defentsan; Karlos erregegaiaren guardiako kide da 1836ko maiatzetik. Harekin batera jo du erbestera, 1839ko irailean, gerra galduta, Dantxarinetik barrena.
ERBESTEA
19 urte bete berri dituenean utzi du sorterria Iparragirrek. «Bizitzaren onenean», bere hitzetan. Baionan esan dio adio Borboikoari, eta Frantzian ezarri da lehenik, Lillen. Han, babesle dirudun baten bitartez, frantsesa ikasten eta Chateaubriand, Lamennais eta Lamartine irakurtzen hasi da. Kantua ikasi du gero, Parisen. Uzten dioten toki guztietan kantatzen du, eta ezagun egin da dirudun jendearen etxetzarretan zein kale kantoietan. Ez du kantu eskolen diziplina maite, ordea.
Bazter berriak ezagutzeko grina ase ezinez, Lyonera jo du gero, Paristik, eta Alpeen magaletan ari da kantari segidan. Mendi gainetako hotel eta bainuetxeetan sendabidea bilatzea dirudunen ohitura bihurtzen hasia da, eta Suitza, Italia eta Austriako lurretan dabil hara-hona, bere gitarrarekin. Ezin utzi Euskal Herrira etortzeari, baina. 1845ean —edo 1846an, kronistak ere ez dira ausartu zehazten—, Larresoroko apaiztegian (Lapurdi) ageri da abesten.
Parisen dago 1848ko iraultzak eztanda egin duenean, klase sozial desberdinetako herritarrek Marseillaise-ren doinura Frantziako erregea koroagabetu dutenean, askatasun arbolak landatzea eta gizonek bizarra luzatzen uztea arau bihurtu denean.
'MARCHONS, MARCHONS'
1848ko iraultza bridatu dute. Askatasun arbola guztiak errotik moztu dituzte, bizarra errebeldia egoskorraren ikur bihurtu da, Marseillaise kantatzea debekatuta dago Frantzia osoan. Berdin dio bardoari. Okzitaniako Tolosan da, bizarra luze, boz gora, entzuleak piztuz: «Aux armes citoyens/ Formez vos bataillons/ Marchons, marchons!/ Qu'un sang impur/ Abreuve nos sillons». Atxilotu egin dute, eta Frantziatik bota; erregegai borboitar baten alde gerra egitetik zetorrena, Frantziako errepublikazaleen ereserkia kantatzeagatik. «Ez da erraza hura sailkatzea, baina politikoki gertuago jarriko nuke liberalengandik karlistengandik baino», dio Mikel Alberdik. «Karlisten kuttun, noble liberal baten pupilo, legitimisten begiko, errepublikazaleen kantari, abertzaleen lagun... Toki eta alderdi guztietan sentitzen da eroso pertsonaia», idatzi dute Iparragirre: izena eta izana biografiaren egileek.
1851 inguruko argazkia. Europan zehar hainbat urte egin ostean, Euskal Herrira itzuli berria zen Iparragirre. BERRIA
ITZULERA
Europan barrena, lehen lerrotik dakusa artistak kontinentearen eta nazioen kontzepzioa eraldatzera datorren ordena berria, erregimen zaharraren gainbehera, modernia burgesaren ezarpena, herri kulturaren garrantzia goratzen duen mugimendu erromantikoaren ubera. Euskal Herria du gogoan etengabe, bakarrizketan ari ohi da bere buruarekin, euskara ez galtzearren. Indar hartzen ari zaio barruan sorterrira itzultzeko garra.
Calabriako txapela eta kizkur beltzeko adatsa buruan bueltatu da, 1851n, Frantziako iraultzaileen bizarra bisaian. Gizon garai eta ederra, kronisten arabera. Kantakera, hizkera, janzkera eta mugikera espektakulu erabateko bihurtua daukan rara avis bat, hainbat hizkuntzatan kantatzeko eta bakarrizketa umoretsuak dramatizatzeko gauza den artista petoa, Europako ibileretan ezagutu dituen doinuak eta ikuskizunak bere barne musikarekin uztartzeko gauza dena. «Europarekin konektatzen gaitu Iparragirreren ibilbideak. Ez zen bakarra izan, jakina, garai hartako ideiak eta erromantizismoa hona ekartzen, hortxe baitaukagu Agosti Xaho, baina Iparragirrek ere egin zuen bere ekarpena. Euskal Herriari nola kantatu zion ikusi besterik ez dago, sorterriarekiko zeukan sentimenduak ikusteko», Alberdiren hitzetan. Proto-abertzaletasunaz ari da.
Pancho Bringasen margolanak Iparragirre 1852 preso sartu eta Gueñasera eraman zuteneko unea erakusten du. BERRIA
'GERNIKAKO ARBOLA'
Gernikako arbola zortzikoa sortu eta kantatzen hastearekin bat, erabateko fenomeno mediatiko bihurtu da bardoa; foruzaletasunaren zabalkundearekin bat eginez, Alberdiren ustez: «Iparragirrek Gernikako arbola atera zuen momentuan, karlisten foruzaletasunaz gain, liberal asko ere foruen alde ona babestu behar zela hasi ziren esaten. Liberal-fuerismoa abian zen». Horregatik atxilotu dute Gipuzkoako Tolosan, Okzitaniakoan bezalaxe: jendea kantuz berotzeagatik, eta, horrekin, apar foruzalea harrotzeagatik. Bi guardia zibilek eraman dute kantaria Kantabriako mugaraino. Ezin da itzuli Arabara, Bizkaira eta Gipuzkoara. Espainia, Galizia eta Portugal korrituko ditu 1854ko abuztura bitartean.
AMERIKARA
Euskal Herrira atzera etorritakoan, arrakastaz ari da nonahi, baina argi dauka ezingo dela hemen berak nahi bezala bizi, musikatik. «Hemengo jendeak ezin zituen ondo ulertu haren bizimodua eta ibilerak. Garai hartako euskaldunekin alderatuta, ia denarekin hautsi zuen. Eredu guztietatik kanpo geratu zen», azpimarratu du Zumalakarregi museoko zuzendariak.
Artistikoki, baina, «bere buruaz beste» eginda dago bardoa, Juan Agirre biografoari kasu egitera: «Ameriketarako ihesaldiak baieztatu besterik ez zuen egin haren ahots hautsiak eta etorri apalduak ez zutela gehiago hunkituko inoren barrenik».
Iparragirrek kantuan ez du dirurik irabaziko, baina artzain gisa ere ez, Argentinatik barrena Uruguaira heldu denean. Ez da toki guztietan goratzen dituzten euskaldun emigrante horietakoa, zinez. Anjela Kerexetak, itsasoaz bestaldeko urte guztietan ondoan izan duen emazteak, honela deskribatu dio orduko kazetari bati: «Joxemari koitadua, motza zen negozioetarako. [...] Hark esaten zidan: 'Berdin dio ezer eduki ala ez eduki. Txoriek ere ez dute ezer, eta pozik bizi dira, eguzkitan hegan'. Eroa zen, jauna, eroa, gizajoa!». Eromenaz mintzo da Kerexeta, baita ere, Iparragirrek foruen galeren berri izan zuenekoa gogoratzean: «Hori jakin zuenetik, zoro moduan hasi zen. Negar amorratuan ematen zituen egunak, eta umore oso txarra zuen beti. [...] Joxemariren gogo guztia gure probintzietara bueltatzea zen».
AMERIKATIK
Foruak indargabetzearen aurka zeudenen sosekin itzuli da bardoa. Familia Uruguain utzita. Bigarren Karlistaldia eta foruak galduta daudenean. Ezin du Gernikako arbola kuttuna kantatu; debekatuta dago. Emaztea eta zortzi seme-alabak ekartzeko asmoa agertu du hona ailegatu orduko, baina nahikoa lan badu bere burua gobernatzen.
Berehala emango diote bizkarra entzuleek. Ahotsik gabe, zarpailduta, auzoen barregarri deskribatuko dute bizialdiaren azkenekotan ezagutu dutenek. Zokoan bukatu du.
Hala deskribatu du Antonio Maria Labaienek, 1933an, Iparragirre antzezlanaren hitzaurrean: «Iparragirre gaitzat artu badet euskaltasunean ezagunenetakoa dalako izan da. Bai al zan aldi artan beste gizon bat ain entzute orokorra izan zuanik? Ez det epaitu nai otsaundi ori ona ala txarra danik; gurea bai ordea, Euskal-Erri guzikoa, iparraldean bezenbat egoan zabaldua. Europa guzira ta Amerikaraino eldu zana. [...] Gaur dan egunean Iparragirretzaz maizago gaizki itzegiten dala badakit; aintzakotzat artu nai ez dutenak badirala ere bai [...] Ezin ukatu diteke Iparragirre leñargia izan zala bere arlotekerian; ta euskaltasunaren suspertzalle, Euskal-Erria lozorroan ta argalduta zegon garai batean. Beste ezergatik ez bada ere aren oroipena omendu dezagun».
Hala laburbildu du Alberdi historialariak, bigarren mendeurrenaren harira: «Foruen aldeko sentimendua hauspotzeko ekarri zuten, ikur bat zelako, baina eskean bukatu zuen, oso gaizki. Segur aski, ez zuelako uzten manipulatu zezaten. Eta ez zelako hemen erraz saltzeko moduko figura bat».
Egizu gidoi bat horrekin.
Bihar: Errepartoa. |
2020-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/185520/donostiako-zahar-etxe-bateko-egoiliar-batek-positibo-eman-du.htm | Gizartea | Donostiako zahar etxe bateko egoiliar batek positibo eman du | Zahar etxe bereko bi langile ere kutsaturik daude. | Donostiako zahar etxe bateko egoiliar batek positibo eman du. Zahar etxe bereko bi langile ere kutsaturik daude. | Uztailaren 3az geroztik ez zen kasurik atzematen Gipuzkoako zahar etxeetako egoiliarren artean. Gipuzkoako Foru Aldundiak gaur jakinarazi du, ordea, positibo bat detektatu dutela Donostiako zahar etxe batean. Asintomatikoa da kutsaturiko egoiliarra, baina Eibarko ospitalera eraman dute, Gipuzkoako zahar etxeetan atzematen diren positiboak artatzeko gune berezira. Prebentzio moduan egiten diren PCR probetan detektatu dute kasua, eta zahar etxe bereko bi langilek ere eman dute positibo. Gainerako egoiliarrei eta langileei ere egin diete testa, baina negatiboak izan dira guztiak.
Kasuen ondorioz, bertan behera geratu dira zahar etxe horretako egoiliarren irteerak. Atzo bertan jakinarazi zuen Gipuzkoako Foru Aldundiak zahar etxeetako egoiliarrek kalera irteteko baimena izango zutela aurrerantzean. Instalazio horretan dagoen eguneko zentroa ere itxi egin dute.
Diputazioak jakinarazi du zahar etxeetako beste langile bat ere kutsatu dela COVID-19 birusarekin; beraz, hiru positibo horiekin, hamar dira egun birusa duten langileak. Halaber, Diputazioak azaldu du gizarteratze sarean ez dutela kasurik aurkitu azken astean. |
2020-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/185521/nafarroan-galdutako-bi-lanpostutik-bat-gazte-batek-betetzen-zuen.htm | Ekonomia | Nafarroan galdutako bi lanpostutik bat gazte batek betetzen zuen | Langabezian dauden gazteen kopuruak %12 egin du gora urtea hasi zenetik, UGT sindikatuaren azterketa baten arabera. | Nafarroan galdutako bi lanpostutik bat gazte batek betetzen zuen. Langabezian dauden gazteen kopuruak %12 egin du gora urtea hasi zenetik, UGT sindikatuaren azterketa baten arabera. | 34 urtetik beherako gazteei eragin die Nafarroan lehen seihilekoan suntsitutako enpleguaren %51,2k eta langabeziaren gorakadaren %73,7k, eta langabezian dauden gazteen kopuruak %12 egin du gora urtea hasi zenetik, UGTren txosten baten arabera. 2008ko krisitik, gazteek betetzen zituzten 50.200 lanpostu galdu egin dira, duela hamabi urte zeudenen ia erdiak (%46,4).
Sindikatuak ohartarazi duenez, gazteen kontratuen ezaugarri nagusiak dira behin-behinekotasun tasa altuak, iraupen eskasak, langabeziaren babesgabetasuna eta soldata arrakalak.
2020ko bigarren hiruhilekoan eginiko kontratuen %47,2 behin-behinekoak izan dira —%20koa izan ohi da kopuru hori Nafarroan—. Sindikatuak gaineratu duenez, egun nafarren %48,18k urtebetetik beherako kontratua dute, eta %5,1ek sinatu dute urtebetetik gorakoa.
Lanik gabe dauden gazteen artean, %70,2k ez dute laguntzarik jasotzen. «Horrek azaltzen du gazteen mendekotasun ekonomiko handia, euren kabuz ezin baitituzte oinarrizko beharrak ase», azpimarratu du sindikatuak.
Soldata arrakalari buruz, 15 eta 34 urte bitartekoek urtean batez beste 4.154 euro gutxiago (-% 15,8) jasotzen dituzte. |
2020-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/185522/zergak-igotzeko-eskatu-dute-munduko-83-aberats-handik.htm | Ekonomia | Zergak igotzeko eskatu dute munduko 83 aberats handik | Pobreziaren hazkundeaz ohartarazi dute. Forbes zerrendako kideek euren irabaziak handitu dituzte martxotik. | Zergak igotzeko eskatu dute munduko 83 aberats handik. Pobreziaren hazkundeaz ohartarazi dute. Forbes zerrendako kideek euren irabaziak handitu dituzte martxotik. | Munduko milionario talde batek gutun ireki bat bidali die mundu osoko gobernuei zergak igo diezazkietela eskatzeko, COVID-19ak eragin duen krisi ekonomikotik irteten laguntzeko.
«Orain erabat beharrezkoa den dirua dugu guk, asko, eta datozen urteetan ere beharrezkoa izango da, gure mundua krisi honetatik suspertu ahala», diote agirian. «Gaur, guk, gutun hau sinatzen dugun milioidunok, gure gobernuei eskatzen diegu zergak handitzeko gu bezalakoei. Oraintxe bertan. Nabarmen igo ere. Eta luzarorako».
Eskutitz horretan, talde horretako kideek diote egungo krisiaren eragina hamarkadetan nabarituko dela eta beste 500 milioi pertsona sartuko direla pobreen multzoan. Diotenez, arazoa ezin da karitatearekin konpondu. «Beraz, aberastasun handien gaineko zergak etengabe handitu beharko lirateke, osasun sistemak, eskolak eta segurtasuna ordaintzen laguntzeko».
Gutuna sinatu dute Walt Disneyren oinordeko Abigail Disneyk, Black Rock inbertsio funtseko zuzendari kudeatzaile ohi Morris Pearlek eta Djaffar Shalchi enpresaburu daniar-irandarrak, besteak beste. Estatu Batuetako, Alemaniako, Frantziako, Danimarkako, Erresuma Batuko, Herbehereetako, Suediako eta Zeelanda Berriko 83 enpresari handik bat egin dute.
Forbes zerrendako inor ez
Horietako inor, baina, ez da azaltzen Forbes zerrendan. Aldizkari horrek asteartean jakitera eman duenez, martxoaren 23tik maiatzaren 22ra bitartean, munduko 25 aberatsenek dirua irabazten jarraitu dute. COVID-19ak 10 bilioi eta erdi euroko kostua izan du dagoeneko munduko ekonomiarentzat, baina haginkadak ez ditu harrapatu aberats horiek: martxoaren erdialdean baino ia 250.000 milioi euro gehiagoko irabaziak izan dituzte, Forbesek emandako datuen arabera.
Mark Zuckerberg Facebooken sortzaileak irabazi du gehien pandemiako hilabeterik gogorrenetan; zazpigarren postutik laugarrenera igaro da. Zerrenda horretako lehenengo postuan Jeff Bezos dago, Amazonen jabea: 126.500 milioi euroko ondarea du, hots, hamargarrenak —Inditexeko Amancio Ortegak— halako bi. |
2020-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/185523/hogei-milioi-koronabirus-kasu-baino-gehiago-detektatu-dituzte-mundu-osoan.htm | Mundua | Hogei milioi koronabirus kasu baino gehiago detektatu dituzte mundu osoan | COVID-19a 188 herrialdetara iritsi da, eta 736.000 lagun baino gehiago hil ditu. | Hogei milioi koronabirus kasu baino gehiago detektatu dituzte mundu osoan. COVID-19a 188 herrialdetara iritsi da, eta 736.000 lagun baino gehiago hil ditu. | Azken orduotan, hogei milioi koronabirus kasu baino gehiago detektatu dituzte mundu osoan. Johns Hopkins Unibertsitatearen (Baltimore, AEB) arabera, guztira 188 herrialdetara iritsi da COVID-19a, 20.092.855 pertsona kutsatu dira, 736.254 hil, eta hamabi milioi pertsona baino gehiago sendatu.
Ameriketako Estatu Batuak (AEB), Brasil eta India dira pandemian gehien kaltetu diren herrialdeak. Hiruretan hamar milioi kasu baino gehiago daude, mundu osoan atzeman diren erdiak baino gehiago. AEBetan 5.094.565 positibo eta 163.465 hildako erregistratu dituzte, Brasilen 3.057.470 positibo eta 101.752 hildako, eta Indian 2.268.675 eta 45.257.
Txinan hasi zen pandemia urte hasieran, eta, orain, 88.906 positibo daude han. Zenbaki horrekin, munduan gehien kutsatuta dauden herrialdeetan 30.a da.
Zenbait herrialdetan, ordea, kasuak ez dira 1.000 positibotara iritsi. Horren adibide dira, besteak beste, Txad, Andorra, Bahamak eta Vietnam. |
2020-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/185524/15-urteko-gazte-bat-hil-da-miarritzen.htm | Gizartea | 15 urteko gazte bat hil da Miarritzen | Gaztea 07:55 inguruan hil da, Viktoria Erreginaren kalean, Miarritzen (Lapurdi). Sorosleak entseatu dira salbatzen, debalde. | 15 urteko gazte bat hil da Miarritzen. Gaztea 07:55 inguruan hil da, Viktoria Erreginaren kalean, Miarritzen (Lapurdi). Sorosleak entseatu dira salbatzen, debalde. | Miarritzeko (Lapurdi) Viktoria Erreginaren kalean dagoen bizitegi batean gertatu da istripua. Lehen oharren arabera, 15 urteko gaztea leiho batetik erori da. Sorosleek kaleko aparkalekuan aurkitu dute, gazteak konortea galdu zuelakoan. Ez dute lortu suspertzea. 07:55 inguruan hil da.
Gaztea bakantzetara etorria zen Miarritzera, familiarekin. Frantziako Poliziak inkesta bat hasi du nola hil den argitzeko. |
2020-8-11 | https://www.berria.eus/albisteak/185525/cecobik-dio-laquomotzraquo-geratu-zela-denden-laurdenak-itxiko-zirela-iragartzean.htm | Ekonomia | Cecobik dio «motz» geratu zela denden laurdenak itxiko zirela iragartzean | Bizkaiko merkatarien elkartearen arabera, iaztik hona %60 jaitsi dira salmentak, eta irailetik aurrera ugaritu egingo dira saltokien porrotak. | Cecobik dio «motz» geratu zela denden laurdenak itxiko zirela iragartzean. Bizkaiko merkatarien elkartearen arabera, iaztik hona %60 jaitsi dira salmentak, eta irailetik aurrera ugaritu egingo dira saltokien porrotak. | Industriaren atal batzuk bere onera itzultzen ari direla dirudi, baina ezin da halakorik esan merkataritzari buruz. Bizkaiko merkatarien patronalak, Cecobik, ziurtatu du batez beste iazko salmenten %60 galdu dituztela aurten. Gainbehera hain da handia, ezen aurretik egindako iragarpen ezkorra «motz» geratzekotan baitago; hau da, urtea amaitzen denerako denden %25 behin betiko itxiko ditu koronabirusaren krisiak.
«Etorkizuna oso kezkagarria da», esan du Pedro Campo Cecobiko presidenteak. Bereziki arduratuta dago hirietako auzoetako eta herrietako dendekin, hiriguneetakoak baino gehiago sufritzen ari dira eta. Onartu du, ordea, sektore batetik bestera badela aldea, eta badirela salmenten amiltzeari izkin egin dioten bi arlo: elikadura dendek «gutxi gorabehera eutsi egin diote», eta etxebizitzetarako ekipamendua saltzen dutenek «suspertze positibo bat izan dute».
Campok uste du irailetik aurrera iritsiko dela «okerrena», eta orduan bizkortuko dela saltokien itxiera, betiere ez badago aldaketa handirik pandemian. Ez du azaldu horretarako itxaropen handirik, eta «pertsona askoren mugarik gabeko arduragabekeriari» egotzi dio errua, gazteei bereziki. «Nik uste nuen beste balio batzuk zituela gazteriak, baina, gutxiengo bat diren arren, erakusten ari dira ezerk ez dituela arduratzen».
Aldi baterako erregulazioetarako baldintza bereziak «gutxienez urte bukaeraraino» luzatzeko eskatu du Cecobiko buruak. «Horrela ez bada egiten, milaka enpresaburu txiki ixtera behartuta egongo dira». Haren esanetan, «eskariaren arabera ari dira langileak lanera itzultzen, baina, eskaera normalaren %50ean gaudenez, ezinezkoa da langile guztiak berriro hastea, hori egiteak enpresa ixtea baitakar».
%14,1ko jaitsiera Eustatek
Eustatek joan den astean kaleratutako datuen arabera, aurtengo bigarren hiruhilekoan iaz baino %14,1 gutxiago saldu zuten Bizkaiko txikizkako merkatariek, eta %15,5, EAEko hiru lurraldeetakoei. Ostatuak eta jatetxeak hainbat astez itxita egoteak eragin du elikagaien salmenta %5,3 handitu izana EAEn, baina kate handiek izan dute gehien igoera hori. Beste produktuak saltzen dituztenek %31ko jaitsiera izan dute. |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185526/bidenek-kamala-harris-senataria-aukeratu-du-presidenteordetzarako.htm | Mundua | Bidenek Kamala Harris senataria aukeratu du presidenteordetzarako | Alderdi Demokrataren presidentegaiak bete du alderdikide askok azkenaldian egin dioten eskaera: emakume beltz bat aukeratzeko bigarren posturako. Ondo bidean, datorren asteko alderdiaren konbentzioan egingo dute hautagaitza ofizial. | Bidenek Kamala Harris senataria aukeratu du presidenteordetzarako. Alderdi Demokrataren presidentegaiak bete du alderdikide askok azkenaldian egin dioten eskaera: emakume beltz bat aukeratzeko bigarren posturako. Ondo bidean, datorren asteko alderdiaren konbentzioan egingo dute hautagaitza ofizial. | Kamala Harris Kaliforniako senataria da, eta AEBen historiako lehenengo emakume beltza izango da presidenteorde izateko hautagaitzan. Joe Bidenek eta Harrisek Donald Trump egungo presidente errepublikanoa eta Mike Pence egungo presidenteordea izango dituzte aurkari.
«Ohore bat da adieraztea Kamala Harris hautatu dudala nire kide, jende xehearen aldeko borrokalari nekaezina eta funtzionario onenetako bat», adierazi zuen bart Bidenek, sare sozialen bidez.
Harris Oaklanden jaio zen, Kalifornian, 1964an. Etorkinak zituen gurasoak: aita jamaikarra, eta, ama, indiarra. Kaliforniako fiskal nagusia izan zen 2011tik 2017ra, eta senataria izan da azken hiru urteotan. Senataria kargua duen emakume beltz bakarra da. Hark fiskal gisa izaniko rola azpimarratu du presidentetzarako hautagai Harrisek, eta nabarmendu «banku handiei aurre egin», «langileei lagundu» eta «emakume eta haurrak abusuetatik babestu» izan dituela.
Harrisek adierazi du «ohore» bat dela presidenteordetzarako hautagai izatea, eta «beharrezkoa» dena egingo duela Biden AEBetako presidente izatera iristeko: «Bidenek AEBetako herria batu dezake, bizitza gure alde borrokan igaro du eta». Senatariak ekainean baieztatu zuen Biden babesten zuela Etxe Zurira iristeko hautagai gisa. Aurretik, hautagaitza propioa aurkeztu zuen, baina primarioak hasi aurretik erretiratu zen borrokatik, iazko abenduan. Orduan, jada, harekin aurkezteko aukera mahai gainean jarri zuen Bidenek.
Biden-Harris bikotearen hautagaitza oraindik ez da ofiziala, baina datorren astean egingo den Alderdi Demokrataren konbentzioan baieztatzea espero da.
Trumpentzat, «iruzurtia»
Bidenek albistea eman bezain laster, Trumpek erasoari ekin dio. Harris «iruzurtitzat» jotzen duen bideo bat zabaldu du sare sozialetan. AEBetako presidentearen esanetan, Biden ez da «oso azkarra» izan aukeraketan, eta «ezker erradikalaren» esku utzi du Alderdi Demokrataren agintea. Gehitu du Harrisek Bernie Sandersen ideiekin bat egiten duela: besteak beste, «osasun sistema sozializatzea» eta «zerga berriak» eskatzea. |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185549/alemaniak-hego-euskal-herrira-ez-bidaiatzea-aholkatu-du.htm | Gizartea | Alemaniak Hego Euskal Herrira ez bidaiatzea aholkatu du | Hego Euskal Herritik Alemaniara joaten diren bidaiariek aurrez PCR proba egin beharko dute. | Alemaniak Hego Euskal Herrira ez bidaiatzea aholkatu du. Hego Euskal Herritik Alemaniara joaten diren bidaiariek aurrez PCR proba egin beharko dute. | Berlinek uztailaren amaieran sartu zuen Nafarroa arrisku guneen zerrendan, eta Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa gehitu ditu orain. Hala, Alemaniako Gobernuak Hego Euskal Herrira ez bidaiatzeko gomendatzen die herrialde hartako herritarrei. COVID-19ak eragindako osasun egoera lau lurraldeetan izaten ari den bilakaera da erabaki horren arrazoia, Alemaniako Atzerri Ministerioaren arabera. Izan ere, atzo 324 kasu atzeman zituzten Hego Euskal Herrian, aurreko astean hainbat egunetan 400eko langa aise pasatu ostean.
Robert Koch institutua arduratzen da arrisku handia duten lurraldeak zerrendatzeaz, eta erakunde horrek mundu osoko 130 lurralde inguru ere bazituen zerrendatuak atzo. Arabaz, Bizkaiaz eta Gipuzkoaz gain, Madril, Anberes, Hungaria eta Errumaniako hainbat gune, eta Luxenburgo ere gehitu ditu zerrendara.
Aurreko larunbatetik, lurralde horietatik Alemaniara joaten diren bidaiari guztiek nahitaez egin beharko dute COVID-19aren proba. Herrialdera iritsi baino 48 ordu lehenago egin dezakete, edo hara bertara iristean. Emaitzen berri izan arte bakartuta egon behar dute. Hala egin ezean, 25.000 eurorainoko isunak ezarri ahalko dizkiete. |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185550/gipuzkoa-basketek-osatu-du-acb-ligari-ekiteko-taldea.htm | Kirola | Gipuzkoa Basketek osatu du ACB ligari ekiteko taldea | Orozek, Deek, Olaizolak eta Motosek taldean jarraituko dute, baita teknikari guztiek ere. Horrez gain, Donostiako taldeak zortzi jokalari fitxatu ditu. | Gipuzkoa Basketek osatu du ACB ligari ekiteko taldea. Orozek, Deek, Olaizolak eta Motosek taldean jarraituko dute, baita teknikari guztiek ere. Horrez gain, Donostiako taldeak zortzi jokalari fitxatu ditu. | Delteco Gipuzkoa Basketek azkar egin ditu etxeko lanak. ACBk bere ligan aritzeko gonbita egin eta astebetera, osatu egin du datorren denboraldirako taldea. Espero zen bezala, aldaketa asko izango dira. Lau jokalarik bakarrik jarraituko dute taldean: Xabi Oroz joko antolatzaile eta kapitainak, Julen Olaizola hegal pibotak eta Johnny Dee eta Mikel Motos eskoltek. Klubak zortzi jokalari fitxatu ditu: Jan Span joko antolatzaile esloveniarra, Lucas Faggiano joko antolatzaile argentinarra, Pere Tomas hegaleko katalana, Brandone Francis eskolta dominikarra, Dino Radoncic hegaleko montenegroarra, William Magarity hegaleko pibot suediarra, Jaime Echenique pibot kolonbiarra eta Viny Okouo pibot kongoarra.
Guztiak aurreko denboraldiko teknikari talde beraren aginduetara ariko dira, Marcelo Nicola entrenatzailea buru dutela. Donostiako taldeak aurki hasiko du denboraldi-aurrea. ACB liga irailaren 18an hasiko da. |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185551/eh-bilduk-eusko-jaurlaritzari-eskatu-dio-konponbide-bat-emateko-lehen-arretako-zentroen-egoerari.htm | Gizartea | EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari eskatu dio konponbide bat emateko lehen arretako zentroen egoerari | Eragile politiko, sindikal, ekonomiko eta sozialen arteko elkarlanaren beharra nabarmendu du indar subiranistak. | EH Bilduk Eusko Jaurlaritzari eskatu dio konponbide bat emateko lehen arretako zentroen egoerari. Eragile politiko, sindikal, ekonomiko eta sozialen arteko elkarlanaren beharra nabarmendu du indar subiranistak. | Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako lehen arretako zentroak langileen erdiekin eta lanez gainezka dabiltzala salatu dute egunotan: osasun sistema "lehertzeko zorian" dagoela ohartarazi dute hainbat langilek. EH Bilduk bat egin du lehen arretako langileen aldarriekin, eta egoeraz kezkaturik dago: "Osasun sistema publikoa gainezka dago, eta egoerak gaindituta. Eta hori ez da gertatzen Osakidetzako osasun langileen profesionaltasun eta arreta faltagatik", adierazi du Maddalen Iriarte EH Bilduko bozeramaileak.
Egoera "muturrekoa" da, indar subiranistaren esanetan, eta egoerari erantzun bat emateko ardura egotzi die agintariei. Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakariari eskatu dio bere eskumenak baliatzeko: "Lanari ekiteko garaia da, aitzakiarik gabe". Izan ere, herritarrek pairatzen dituzte egoeraren ondorioak. Halaber, EH Bilduren ustetan, ezinbestekoa da elkarlanean aritzea egoerari aurre egiteko. Horregatik, eragile sozial, ekonomiko eta sozial guztiekin bildu beharra nabarmendu du beste behin ere. "Bakoitzak bere lekutik eta dituen erantzukizunetatik, baina guztiok egin dezakegu ekarpena egoera honetan".
Adierazi du ezegonkortasuna eta segurtasun falta direla nagusi, eta neurri "argiak, zentzuzkoak, eraginkorrak eta koherenteak" eskatu ditu. Pedagogian sakondu beharra dagoela ere aldarrikatu du indar subiranistak: "Pedagogia behar dugu, gizarteak ondo uler dezan zer gertatzen ari den, egoeraren kontzientzia hartu eta egoeraren ardura ere era indibidual eta kolektiboan bereganatzeko". |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185552/beste-505-positibo-izan-dira-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | Beste 505 positibo izan dira Hego Euskal Herrian | COVID-19a zuten zazpi pertsona hil dira azken astean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Probak egingo dizkiete Nafarroako egoiliar guztiei irailean. | Beste 505 positibo izan dira Hego Euskal Herrian. COVID-19a zuten zazpi pertsona hil dira azken astean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Probak egingo dizkiete Nafarroako egoiliar guztiei irailean. | Atzo baino ia berrehun kasu gehiago atzeman dituzte azken orduetan Hego Euskal Herrian: 505. Gorabeheratsuak izaten ari dira azken asteak positiboei dagokienez; atzo, kasuak urritu egin ziren herrialde guztietan, eta gaur, berriz, gora egin dute. Halaber, egin diren PCR kopuruak ere gehiago izan dira azken orduetan: 9.153 test egin dituzte, atzo baino ia 3.000 gehiago. Bizkaian, 229 kasuren berri eman dute; Nafarroan, 142 positibo atzeman dituzte; Araban, 72 kasu izan dira; eta Gipuzkoan, 53. Jaurlaritzak jakinarazi du erkidegotik kanpo bederatzi positibo detektatu dituzte.
Ospitaleratzeen datuak igotzen ari dira egunez egun: 26 pertsona sartu dira Hegoaldeko erietxeetan gaitzaren ondorioz azken orduetan, atzo baino hiru gehiago, eta hamabost pertsona zaintza intentsiboetako unitateetan daude. Oraintxe, beraz, 168 eri daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan. Halaber, beste datu bat ere jakinarazi du Jaurlaritzako Osasun Sailak: abuztuaren 3tik 9ra COVID-19a zuten zazpi pertsona hil dira; horietako bost, gaitzaren ondorio zuzenengatik.
Santos Indurain Nafarroako Osasun kontseilariak, gaur eginiko prentsaurrekoan, azaldu du nolakoa izan den azken asteetan Nafarroan izandako kasuen bilakaera: uztaileko agerraldi bortitzen ostean, abuztuko lehen astean baretu egin zen egoera zertxobait; iragan astean, ordea, 650 kasuak gainditu ziren berriro ere, eta azken egunak bide beretik doaz.
Uda "zaila eta konplexua" izaten ari dela adierazi du kontseilariak, eta onartu du inork ez zituela halako datuak espero garai hauetan: "Garai hauek osasun langileek atseden hartzeko eta normaltasun berrira itzultzeko izan behar ziren, baina ez da hala izan". Horregatik, gizarte guztiaren inplikazioa eskatu du, eta lan kolektiboaren garrantzia nabarmendu du.
Kutsatzeen bilakaera eteteko hiru ardatz ezinbesteko aipatu ditu Santosek. Kutsatzeak eragoztea da lehen urratsa; ezinbestekoa da horretarako prebentzioa, eta babes neurriak hartzea. Harremanak murrizteko eskatu du kontseilariak: "Ezin ditugu lehen egiten genituen gauza berak egin, ezta modu berean ere; eta ezin gara lehen egoten ginen jende kopuru berarekin egon". Carlos Artungo Osasun Saileko zuzendari nagusiak ere behin eta berriz eskatu die herritarrei inoiz baino arduratsuago izateko, eta kontuan izateko une oroharremana dugun edozein kutsaturik egon daitekeela.
Kasuak ahalik eta azkarrena atzematea da, Santosen esanetan, beste gakoetako bat. Horretarako, Nafarroako Osasun Sailak indartu egingo du aztarnarien lantaldea datorren astean, kuantitatiboki ez ezik baita "kualitatiboki" ere. Une oro lanean ari diren aztarnarien lantaldean 54 lagun ere izango dira, eta, gainera, 100 bat langile gehiago daude behar denetan jarraipenak egiteko. Berrikuntza nagusia, gizarte langileak izango dira. Orain arte, erizainak eta osasun langileak aritu dira jarraipen horiek egiten, baina aurrerantzean gizarte langileak ere lan taldean sartuko direla iragarri du kontseilariak.
Ospitaleetarako kontingentzia planak dira Nafarroako Osasun Sailaren esanetan, hirugarren ardatz nagusia. Osasun sisteman "tentsioan" dago oraintxe, baina "prest" dago ospitaleratzeen igoera baterako. Era berean, kontingentzia plan bat prestatzen ari dira udazkenean etor daitekeenari begira.
Osasun Sailak beste erabaki bat ere iragarri du prentsaurrekoan: irail hasieran PCR probak egiten hasiko zaizkie Nafarroako egoiliar guztiei, baina, PCR probak ez ezik, immunitate probak ere egingo dizkiete.
50 agerraldi aktibo Nafarroan
Udako agerraldiak hasi zirenetik, 88 oldarraldi atzeman dituzte guztira Nafarroan, eta horietako 50 daude aktibo oraintxe. Agerraldiak aktibo izateari uzten dio hamalau egun igarotzen direnean inor kutsatu gabe. Agerraldi gehienak familia inguruan eta jarduera sozialetan aurkitu dituzte, baina baita lan arloan ere.
Agerraldi gehienak kutsatze kopuru murritzekoak dira, hamar kasutik beherakoak. Hiru agerraldi daude hogei positibotik gorakoak, eta agerraldi bat dago 200 kasutik gora dituena: Iruñeko aisialdi giroarekin lotuta detektatutakoa da.
Agerraldiak daudenetan tokian tokiko neurriak hartuko direla azaldu du Osasun Sailak. Azken astean, esaterako, neurri bereziak ezarri dituzte Murillo el Fruto eta Zarrakaztelu inguruan, agerraldi bat atzeman ostean; eta neurri zehatzak hartzen ari da Nafarroako Gobernua, Tuterako alkatearekin batera. Izan ere, inguru horretako intzidentzia maila igo egin da egunotan. Neurriok "luze gabe" ezartzea da asmoa. |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185553/hegoaldeko-aireportuek-iazko-bidaiarien-laurdenak-baino-gutxiago-izan-dituzte-uztailean.htm | Ekonomia | Hegoaldeko aireportuek iazko bidaiarien laurdenak baino gutxiago izan dituzte uztailean | Iazko hilabete berarekin alderatuta, Loiun %75 jaitsi da bidaiari kopurua, Forondan %65, Hondarribian %88 eta Noainen %83. Merkantzia garraioa, berriz, antzeko erritmoan dabil, Gasteizen bereziki. | Hegoaldeko aireportuek iazko bidaiarien laurdenak baino gutxiago izan dituzte uztailean. Iazko hilabete berarekin alderatuta, Loiun %75 jaitsi da bidaiari kopurua, Forondan %65, Hondarribian %88 eta Noainen %83. Merkantzia garraioa, berriz, antzeko erritmoan dabil, Gasteizen bereziki. | Hego Euskal Herriko aireportuetako jarduna apurka esnatzen ari bada ere, oraindik ohiko erritmotik oso urrun dabiltza. Ekaineko azken astean baimendu zituzten lehen hegaldiak, eta uztaileko bidaiari kopurua ez da iristen iaz hilabete berean mugitu zituzten laurdenera. AENA Espainiako aireportuak kudeatzen dituen elkartearen datuen arabera, uztailean 150.866 bidaiari mugitu ditu Loiuk, iazkoen %25. Foronda izan da bidaiari gehien izan dituen bigarren aireportua: 6.053, iazkoen %34,5; Iruñea hirugarrena: 4.048, iazkoaren %16,4 eta Hondarribia azkena: 3.939, iazkoen %12.
Hegaldiei dagokienez zifrak hobeak dira: Loiuk hegaldien %39,7 izan ditu –uztailaren 15era arte Espainiatik kanporako hegaldi oso gutxi izan ditu–; Iruñeak %61, Hondarribiak %35,7 eta Gasteizek %90,2. Azken datu hori ulertzeko Forondaren ezaugarriak ezagutu behar dira, bertan jarduten duten konpainia gehienak merkantziak garraiatzen baitituzte, eta merkantzia garraioak gizakienak baino muga gutxiago ditu. Tonei dagokienez, iazkoen %91,5 mugitu zituzten Gasteizen. Miarritzeko aireportuak ez ditu datuak publiko egin.
Uztailera arteko datuetan ere aldea nabarmena da. Larrialdi egoeran ia ez zen hegaldirik egon eta argi ikusten da etenaren eragina datuetan. Loiutik 1.060.988 bidaiari igaro dira, iaz tarte berean pasa zirenen %31,2; 55.361 Hondarribitik, %29,7; 54.356 Noaindik, %39; eta 23,910 Gasteiztik, %23,9. Hegaldi kopuruari dagokionez, Gasteiz da gutxien nozitu duena, %17 baino ez da jaitsi; eta garraiaturiko merkantzia kopuruari erreparatuta %8,5 baino ez du murriztu tona kopurua. Iazkoarekin alderatuta Loiuk hegaldien %40,3 izan du, Noainek %48 eta Hondarribik %34,1. |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185554/zerga-bilketa-ia-20-jaitsi-da-gipuzkoan.htm | Ekonomia | Zerga bilketa ia %20 jaitsi da Gipuzkoan | Ekainean %11,6koa zen erorialdia, baina aurten abuztuan zenbatuko da errenta kanpainaren zati bat. | Zerga bilketa ia %20 jaitsi da Gipuzkoan. Ekainean %11,6koa zen erorialdia, baina aurten abuztuan zenbatuko da errenta kanpainaren zati bat. | Urtarriletik uztailera, 1.831 milioi euro bildu ditu zergetan Gipuzkoako Ogasunak, iaz epe horretan baino 456 milioi gutxiago. Portzentualki, %19,9 txikitu da bilketa. Ekainean, urte arteko jaitsiera %11,6 izan zen. Ogasunak, ordea, nabarmendu du aurten errenta eta ondare zergen kanpaina beste hilabete batez luzatu dela eta, ondorioz, aurten abuztuan zenbatuko dituztela 2019an uztailean zenbatutako diru sarrera batzuk.
Zerga nagusi guztietan amildu da bilketa. Diru gehien errenta zergak eman du (693 milioi), baina iaz baino %17 gutxiago. Beste zuzeneko zerga nagusiak, enpresek beren irabazien gainean ordaintzen duten sozietate zerga, 68,7 milioi eman ditu, iaz baino %7.6 gutxiago.
Zeharkako zergei dagokienez, kontsumoaren beherakadak %16,6 gutxitu du BEZaren bilketa, 540 milioi eurora arte. Kontsumo txikiago horrek ere kalte handia egin die zerga bereziei: %57,2 jaitsi da garagardoaren gainekoa, %54 edari alkoholdunen gainekoa, %16,8 hidrokarburoena eta %9,4 tabakoaren gainekoa.
Arabako eta Bizkaiko aldundiek aurki jakinaraziko dituzte beren datuak. Ekainera arte, hiru lurraldeetan %13,1 jaitsi zen zerga bilketa. Kopuru osoetan, 770 milioi gutxiago bildu dituzte. Urtearen amaieran 2.000 milioi eurotik gorako zuloa espero dute aldundiek. |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185555/etxerat-ek-salatu-du-bisiten-inguruko-neurri-murriztaileak-hartzen-ari-direla-espetxeetan.htm | Gizartea | Etxerat-ek salatu du bisiten inguruko «neurri murriztaileak» hartzen ari direla espetxeetan | Presoen senideek gogora ekarri dute kartzelan itxialdiaren kalteak «esponentzialki» handitzen direla. | Etxerat-ek salatu du bisiten inguruko «neurri murriztaileak» hartzen ari direla espetxeetan. Presoen senideek gogora ekarri dute kartzelan itxialdiaren kalteak «esponentzialki» handitzen direla. | COVID-19aren agerraldien ondorioz, espetxeetan «neurri murriztaileak» hartzen ari dira, Etxerat-ek salatu duenez. Euskal presoen senideen elkartearen arabera, aurrez aurreko bisitak debekatu dituzte zenbait kartzelatan, edo berrogeialdia ezarri diete bisitak eduki dituzten presoei. Neurriok «ikuspegi murriztailearekin» aplikatu direla adierazi dute, eta gehitu «senideekiko harremana oztopatzen» ari direla. Horrez gain, espetxe barruko berrogeialdiek «komunikazio oro debekatzea» dakartela azpimarratu dute, eta horrek presoen «bakartzea eta bazterketa» areagotzen duela. Presoen senideak beldur dira egoera hau «itxialdi orokortu» bilakatuko ote den udazkeneko agerraldiekin.
Oharrean, gehitu dute espetxeetako aginpideek «muzin» egin diotela erantzukizunari, eta presoen eta senideen eskubideen «aurka» aritu direla. Zehazki, Jaengo (Andaluzia), Curtisko (Galizia), A Lamako (Galizia) eta Brievako (Gaztela eta Leon) espetxeetako kasuak nabarmendu dituzte, eta salatu horietan «atzera» egin dutela presoen eta senideen arteko harremanetan. Nabarmendu dute «desinformazioa, ziurtasunik eza, bisitarik ez edukitzeko izua eta distantziak eragiten duen estutasuna» direla nagusi senideen artean: «Sufrimendu handiagoa ezartzen dio lehendik zuten zigor erantsiaren zamari».
Euskal presoak «hurbildu» eta «osasun eta bizitza eskubideek» lehentasuna eduki behar dutela azpimarratu du elkarteak. Era berean, pertsona «zaurgarrienen» egoera konpontzeko eskaera berretsi dute: «Larri gaixo diren eta 65 urte baino gehiago dituzten presoak berehala askatzea». Elkarteak nabarmendu du eskaera horiek «erakunde internazionalek pandemia hasieran gomendatutako neurriak» direla. |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185556/msf-eta-sea-watch-berriro-hasiko-dira-salbamendu-lanetan-mediterraneoan.htm | Mundua | MSF eta Sea Watch berriro hasiko dira salbamendu lanetan Mediterraneoan | Erakunde horiek azaldu dute Libiatik alde egin dutenen kopurua lau aldiz biderkatu dela urteko lehen sei hilabeteetan. Bien helburua pertsona horiek erreskatatzen jarraitzea da. | MSF eta Sea Watch berriro hasiko dira salbamendu lanetan Mediterraneoan. Erakunde horiek azaldu dute Libiatik alde egin dutenen kopurua lau aldiz biderkatu dela urteko lehen sei hilabeteetan. Bien helburua pertsona horiek erreskatatzen jarraitzea da. | Koronabirusaren krisiak mundua gelditu zuen, baina, etenaldia eta gero, Mugarik Gabeko Medikuak (MSF) erakundeak eta Alemaniako Sea-Watch taldeak berriro hasiko dituzte, batera, erreskate lanak Mediterraneo itsasoan. Asteburu honetan aterako dira itsasora, Sea-Watch 4 izeneko salbamendu ontzian, Borrianako portutik (Castello).
Haien helburua, hauxe: «Libiatik irteten direnak erreskatatzen jarraitzea, modu bakarra baitute bizirik iraun ahal izateko». Hala azaldu du Mila Fontek, MSFko Valentziako arduradunak. Europako Batasunaren jarrerari kritika egiteaz gain, Fontek migrazio datuak aipatu ditu, Afrikako kostatik inoiz baino iheslari gehiago atera diren honetan. Haren hitzetan, 2020. urteko lehen sei hilabeteetan lau aldiz handitu da Libiatik alde egin dutenen kopurua; hori guztia, «erreskate barkurik ez zegoen bitartean». Gainera, «6.000 lagun baino gehiago behartu dituzte Libiara bueltatzera». Fonten ustez, «Libiako portuko arduradunek Europaren babesa dute, mugako bizkartzain modura jardun eta pertsona horiek kontinentera heltzea eragotz dezaten».
Oliver Behn MSFko operazioen zuzendariak zehaztu du «larrialdirako elkarlana» dela Alemaniako erakundearekin egindakoa: «Europako Batasuneko kide diren Estatuek COVID-19a erabiltzen dute bilaketa eta erreskate lanak are gehiago murrizteko». Horrez gain, Libian gertatzen ari diren «abusuak» iraunkortzen dituztela esan du, eta «pertsonak itotzen uzten» dituztela, «laguntzarik ez emateko» politiken bidez.
Sea-Watch 4 barkuan 30 lagun inguru joango dira; lehen, ikerketa ozeanografikorako ontzia zen hori, eta berritu egin zuten salbamendu lanetan aritzeko. MSFk mediku talde bat izango du, lau osasun langile eta bi komunikazio arduradunekin osatua.
Oraingoz, Mediterraneo itsasoaren erdialdean egongo den erreskate ontzi bakarra izango da, baina Borrianako portuan ere badaude Open Arms ontzia eta Alan Kurdi Sea Eye gobernuz kanpoko erakundearena. Sea-Watch 4-rekin batera, zenbait hilabete eman dituzte portuan, ontziei hobekuntza eta moldaketa teknikoak egiten.
Izan ere, Italiako agintariek barkuak ikuskatu zituzten, eta moldaketak egitera behartu, berriro itsasora atera baino lehen. Aita Mari ere egoera horretan dago; Palermon egon zen blokeatuta 49 egunez, ekainaren 26an handik abiatzeko baimena lortu zuten arte. Pasaiako portura (Gipuzkoa) itzuli ziren, eta bertan egin behar izan zituzten Italiak eskatutako aldaketak. Itsasora irteteko baimenaren zain dago oraindik. Ocean Viking, SOS Mediterranee erakundearen barkua ere itsasoratzeko baimenaren esperoan da.
GKE horiek uste dute Italiako agintariek egindako moldaketa eskaerek, segurtasuna baino, haien lana oztopatzea dutela helburu. Salatu dute erreskate barkuak jokoz kanpo utzi dituztela eta salbamendu operazio berriak aurrera eramatea eragotzi dietela. Philipp Hahn Sea-Watch 4 ontziko misioen buru denaren arabera, oztopatze politika horiek «arrazistak» dira.
Protokolo berriak
Koronabirusaren pandemia dela eta, MSFk protokolo berriak jarri ditu martxan barkuan, hala nola kide guztiek PCR proba negatiboa izatea ontzira igo baino lehen.
Horrez gain, egunero neurtuko diete tenperatura eskifaiari eta barkuko langile guztiei. Salbamenduetan jarraipena egingo zaie erreskatatutako bakoitzari, eta, kasu larriren bat izanez gero, bakartzea eta ebakuazioa aginduko da. |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185557/afrikako-elefanteak-2050-urterako-galtzeko-arriskuan.htm | Mundua | Afrikako elefanteak, 2050. urterako galtzeko arriskuan | Elefanteen Nazioarteko Eguna da gaur. Azken hamarkadan, espezie horren populazioa %60 baino gehiago murriztu da, eta gatibu dauden elefanteen kopurua %70 hazi da. | Afrikako elefanteak, 2050. urterako galtzeko arriskuan. Elefanteen Nazioarteko Eguna da gaur. Azken hamarkadan, espezie horren populazioa %60 baino gehiago murriztu da, eta gatibu dauden elefanteen kopurua %70 hazi da. | Gaur, hilak 12, Elefanteen Nazioarteko Eguna da, eta, horren harira, Elefanteak ez dira merkantziak txostenaren hirugarren alea argitaratu du World Animal Protection erakundeak. Planetako ugaztunik handienen egoera konplexua nabarmentzeko helburuz sortu zen gaurko eguna; izan ere, azken hamarkadan elefanteen egoerak okerrera egin du.
Botswanan hilik aurkitutako elefante bat. STR / EFE
Alde batetik, espezie horren populazioa %60 baino gehiago murriztu da azken hamar urteotan. Boliaren legez kanpoko merkataritza da Afrikako eta Indiako murrizketaren arrazoi nagusia; gainera, zenbat eta ale gutxiago geratu, orduan eta balio handiagoa du elefanteen letaginen boliak. Afrikan 100 ale inguru hiltzen dituzte egunero isilpeko ehizan —bolia, haragia eta gorputzeko zatiak lortzeko—. Egoerak horrela jarraitzen badu, baliteke Afrikako elefanteak galtzea 2050. urterako.
Bestetik, World Animal Protection erakundeak argitaratu duen txostenaren arabera, Asian gatibu dauden elefanteen kopurua %70 hazi da azken hamarkadan, eta turistek animaliekin «argazkiak ateratzea edo bainatzea» da arrazoi nagusietako bat. Erakundeak adierazi duenez, gatibu dauden elefanteak «negozioaren ehuneko handi bat dira turismo antolatzaileentzat»; koronabirusaren aurretik, urtean 581 eta 770 milioi dolar artean sortzen zituzten. Horrez gain, elefanteen egoera larriagotzeko aukera dagoela adierazi du erakundeak, batez ere «leku horietako antolatzaileak COVID-19aren ondorioz galdutako diru sarrerak berreskuratzen saiatzen direnean».
Elefante bat Hungariako zirkuan. DIEGO AZUBEL / EFE
World Animal Protectionen arabera, «luzera begirako konponbidea» da turismo komertzialerako erabiltzen diren elefanteak gatibualdian ugaltzea debekatzea, horrela «animalia horien etorkizuneko belaunaldiek trauma hori jasatea eragotziko litzatekeelako». Turistak ere nolabait konponbidearen parte izan daitezkeela azaldu du; izan ere, «etika gutxiko praktiketatik aldendu daitezke», eta elefanteak «beren habitat naturalean» ikus ditzakete, edota «ongizate estandar altuak dituzten kanpalekuak babestu». |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185558/gernikako-arbola-ereserki-bilakatzeko-eskatu-dute-iruntildeean.htm | Kultura | 'Gernikako arbola' ereserki bilakatzeko eskatu dute Iruñean | Euskal Herri osoko 80 musikarik manifestu bat aurkeztu dute: «Heldu da garaia historikoki elkartu gaituen ereserki bat kantatzeko, herrialdeko joera politiko guztiak ados jartzen baikaitu», aldarrikatu dute. | 'Gernikako arbola' ereserki bilakatzeko eskatu dute Iruñean. Euskal Herri osoko 80 musikarik manifestu bat aurkeztu dute: «Heldu da garaia historikoki elkartu gaituen ereserki bat kantatzeko, herrialdeko joera politiko guztiak ados jartzen baikaitu», aldarrikatu dute. | «Hemen gara Gernikako arbola-ren aldekoak». Gontzol Mendibil kantariak halaxe hasi du Iruñean, Julian Gaiarreren abeslariaren monumentu azpian, egindako agerraldia. «Nahi dugu berreskuratu gure betikoa izan den kanta, Euskal Herriko ereserkia». Laurogei musikarik manifestu bat aurkeztu dute bertan, Gernikako arbola Euskal Herriko ereserki izan dadin. «Musikatik, kulturatik berreskuratu nahi dugu. Ea politikak batu ez duena musikak eta kulturak batzen duen; gure herria, gure kultura, gure euskara eta gure batasuna hortik datorren», aldarrikatu du Mendibilek.
Gaiarreren monumentua aukeratu dute aldarrikapen hori egiteko: Mendibilen hitzetan, Nafarroan Gaiarre izan baitzen, Pablo Sarasate musikariarekin batera, Gernikako arbola-ren «hedatzaile handienetarikoa». Mendibilek gogora ekarri duenez, Gernikako arbola da «beharbada Euskal Herrian ikurrik eta musikarik esanguratsuena, aniztasun handia baitu eta batasuna eskaintzen baitu, era guztietako herritarrek parte hartu bailezakete bertan».
Ereserki egiteko eskaera duela hilabete inguru hasi zen, eta batik bat Nafarroatik eta Ipar Euskal Herritik bultzatu zuten. «Ikusia da Gernikako srbola, Euskal Herriaren sinbolotzat hartua izan dena, ez dugu esango galduta egon dela, baina ia-ia, eta horregatik nahi izan dugu oso zerikusia zen kantua berreskuratzea, historia luzea duen kanta baita».
Ereserki gabe
Manifestuan adierazi dutenez, hizkuntzak eta musikak herri gisa identifikatzen dute Euskal Herria, eta Axularrek 1643an osaturiko zazpiak bat leloa ere onartuta dago, baina ereserkirik ez dago. EAEk badu berea 1983az geroztik (Gora eta gora), eta Nafarroak ere bai, 1986az geroztik (Gorteen ereserkia). Ipar Euskal Herriak ez du ereserki ofizialik. «Lurraldeon osotasunak ez du batuko gaituen ereserkirik».
Hala ere, euren ustez, 1853an sortutako Jose Mari Iparragirreren Gernikako arbola ereserki «ederra da». «Nahikoa dugu oroimenean pixka bat lardaskatu deskubritzeko badugula ereserki eder bat, gaurdaino elkartu gaituena eta, ulertezina bada ere, baztertua». Sortu zenean, berehala zabaldu zen, eta arrakasta handia izan zuen. «Inork ez du azalpen argirik zortziko hori zergatik hedatu zen horren laster». Gogora ekarri dutenez, XIX. mende erditik, karlistek eta liberalek, errepublikazaleek eta sozialistek, kontserbadoreek eta iraultzaileek, abertzaleek eta nabarristek kantatu zuten. «Zer da, bestela, ereserki nazional bat, ez bada herritar guztiak kantatzera zirikatzen dituen hori?».
XIX. mendearen amaiera hartan, foruen galera eta Euskal Herriaren batasuna gorpuztu zituen, haien hitzetan. Euskal Herriko eskualde guztietan hedatu zen, eta hala islatu zen: Erriberako makil dantzetan eta Zuberoako pastoraletan, errege-erreginen harreretan eta sanferminetan. Gerora ere, ikur bat izan zen: 1918an, foruak berrezartzearen mugimendua hauspotzean; 1931n, Errepublikaren ezarpenean; 1934an, mugimendu autonomistan.
Manifestuaren arabera, frankistek eta naziek Gernika suntsitu zutenean «herriaren sinbolismoa harrotu zuen ereserkia demokraziaren, bakearen, herri erresistentziaren munduko ikur izatera pasatu zen, totalitarismoen aurrez aurre». Halaber, 1949an, Hirugarren Reich-ari gailendu izana ospatzeko, Ipar Euskal Herrian Gernikako arbola izan zen ereserki ofiziala, Frantziakoarekin batera.
Hona manifestua sinatu dutenetako batzuk: Igor Ijurra, Fermin Balentzia, Serafin Zubiri, Julia Itoiz, Joseba Irazoki, Erramun Martikorena, Jean Mixel Bedaxar, Anje Duhalde, Pantxoa Karrere eta Peio Ospital, Niko Etxart, Eneko Labegerie, Gontzal Mendibil, Eñaut Elorrieta, Amaia Uranga, Mikel Markez, Amaia Zubiria, Xabier Saldias, Gorka Knorr, Evaristo Paramos...
Dei egin diote euskal gizarteari kantatzera eta zabaltzera. |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185559/beste-zazpi-positibo-euskal-taldeen-artean.htm | Kirola | Beste zazpi positibo euskal taldeen artean | Athleticen sei jokalarik eman dute positibo, eta Osasunan, berriz, Jagoba Arrasate entrenatzaileak. Alaveseko hiru jokalariri ere detektatu diete COVID-19 gaitza. | Beste zazpi positibo euskal taldeen artean. Athleticen sei jokalarik eman dute positibo, eta Osasunan, berriz, Jagoba Arrasate entrenatzaileak. Alaveseko hiru jokalariri ere detektatu diete COVID-19 gaitza. | Beste zazpi positibo euskal taldeen artean. Athleticen, sei jokalarik eman dute positibo, eta, Osasunan, Jagoba Arrasate entrenatzaileak. Athleticeko eta Osasunako gizonezkoen lehen taldeko jokalariei eta taldeko gainontzeko langileei COVID-19 gaitza atzemateko probak egin zizkieten asteartean, PCRa eta serologikoa. Ligako protokoloak ezartzen du talde guztiek egin behar dutela hori denboraldi-aurreko entrenamenduen aurretik.
Gaur jaso dituzte proben emaitzak bi taldeek. Iñaki Williamsek, Unai Nuñezek, Gaizka Larrazabalek, Ohian Sancetek, Unai Lopezek eta Iñigo Cordobak eman dute positibo Athleticen. Bakarturik daude etxean, eta beste PCR proba bat egingo diete datorren astean. Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailari eman diote kutsatuen berri, klubak ohar batean adierazi duenez.
Horren ondorioz, negatibo eman duten jokalariak banaka entrenatuko dira ostegunetik aurrera, eta beste PCR bat egingo diete ostiralean.
Osasunan, kasu positibo bakarra atzeman dute: Jagoba Arrasate da Nafarroako taldean koronabirusa duen bakarra. Klubak adierazpen baten adierazi duenez, Berriatuko prestatzailea etxean bakartuta dago. Osasunak ere Arrasateren egoeraren berri eman die osasun agintariei.
Alavesek, berriz, hiru positibo detektatu ditu astelehenean egindako PCR probetan. Klubak adierazi du kutsatuek ez zutela inolako harremanik izan kideekin, eta etxean daudela atzotik, sintomarik gabe. Datozen egunetan, beste proba bat egingo diete, eta orduan erabakiko dute noiz hasiko diren beste jokalariekin batera entrenatzen. |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185560/absentziaren-balada.htm | Kultura | Absentziaren balada | Soldadu, musikari poeta, bohemio, erbesteratu, artzain, erromantiko peto. Mito bat. Gernikako arbola kantaren sortzailea baino gehiago. Jose Mari Iparragirre (1820-1881). Jaio zela bi mende, asteon. Hari buruzko film bat iragarria zuten negurako, baina tiraderan geratu da proiektua; ez da hala gertatzen den lehena. Tiradera hori zabaltzeko eta mitoa egurasteko saio bat da sail hau. | Absentziaren balada. Soldadu, musikari poeta, bohemio, erbesteratu, artzain, erromantiko peto. Mito bat. Gernikako arbola kantaren sortzailea baino gehiago. Jose Mari Iparragirre (1820-1881). Jaio zela bi mende, asteon. Hari buruzko film bat iragarria zuten negurako, baina tiraderan geratu da proiektua; ez da hala gertatzen den lehena. Tiradera hori zabaltzeko eta mitoa egurasteko saio bat da sail hau. | «Proiektu honi heldu nion arte, ez nekien ezer Jose Mari Iparragirreri buruz», Adriana Hernandez historialariak. Atlantikoaz bestaldetik etorri zen duela hamabost urte, Venezuelatik; urte eta erdi pasa daramatza Urretxuko Udalak bardoaren jaiotza mendeurrenaren harira abiarazitako webgunea prestatzen, datuak kontrastatzen, hemerotekak arakatzen, irudiak bilatzen... Duela mende eta erdiko artikulu baten argazkia klikatu du ordenagailuko pantailan; beste bi ireki ditu segidan. Iparragirrez ari dira denak, baina pertsona desberdinaz ari direla dirudi. «Iparragirre asko daude. Hari buruzko bertsio asko bai, behintzat». Bertsioaren arabera, aldatu egiten dira haren bizitzako errepartoko aktoreak.
Ohikoa da, esaterako, Ramon Cabrera jeneral karlista aipatzea, gerran izenpetutako itun idatzigabe baten ondorioz edo, haren bitartez hasi baitzituen artistak 1839tik 1851ra bitartean Europan zehar eginiko ibileretako asko. Are gehiago haizatu izan da Pedro Egañaren rola, Iparragirreren sona zabaltzen: Madrilen zuzentzen zuen La España egunkariak beti jarraitu zien musikariaren emanaldiei, eta goratu egiten zituen; politikari gisa ere, beti hauspotu zuen haren ibilbidea. Beste hainbeste egin zuten, geroago, Fermin Herran, Ricardo Becerro de Bengoa eta Gasteizko ateneoko beste hainbat kidek: Euskal Herrira itzul zedin, lehenik; haren ekarpena goratzeko, zendu ostean.
Nicolas Soraluze, bardoaren txikitako lagun-mina. BERRIA
«Nicolas Soraluze Zubizarreta idazle eta historialaria da ahaztu ezin den beste bat», Adriana Hernandezen esanetan. Soraluzek umetatik zuen adiskide Iparragirre, eta artikulu bat argitaratu zuen El Anunciador Vitoriano egunkarian, hura hil eta gutxira, eta haren biografiari buruzko datu ezezagun ugari eman. «Bardoaren bizipenak testuinguruan kokatu zituen Soraluzek, eta haren defentsan ere atera zen, familia Ameriketan abandonatu zuen zoro abenturazale bat zela zioen irudiaren kontra». Soraluzek behin eta berriz errepikatu zuen Iparragirrek sekula ez ziola uko egin Uruguain utzitako familia hona ekartzeko ametsari.
Uruguai. Amerika. Beste klik bat egin du historialariak saguarekin, letra larriz idatzi beharreko izenaren bila. Emakume baten argazkia ordenagailuaren pantailan. Ondoko fitxan: «Anjela Kerexeta Aizpurua. Alegia (Gipuzkoa), 1838 Mercedes (Uruguai), 1921». Iparragirreri buruzko bertsio guztietan ageri da erretratuko andre ileurdina.
Martxoaren 11n Arriaga antzokian estreinatu zuten Iparragirre, bihotzeko Jose Mari kontzertu eszenikoan ere ageri da, bardoaren bizitzan garrantzia izan zuten zenbait emakumerekin batera: bizia eman zion Francisca Manuela Balerdi; indiferentzia oparitu zion Manuela Francisca Zubiaurre Zugana Manuela kantako protagonista; Caroline Duprez sopranoa... Ikuskizun horretan aktore eta abeslari ari den Ainara Ortegarentzat, ezezagunak ziren emakume horiek denak: «Iparragirreren musika asko ezagutzen dut, etxetik, baina ezer gutxi dakit haren bizitzaz. Txikitandik jotzen ditut haren piezak, eta haren kantetako askoren letrak badakizkit, baina, pertsona gisa, misterio hutsa da niretzat». Misterioaren parte bat argitzeko leiho berezia ireki zuen Anjela Kerexetak, bada, ahots propioz.
Nota bat gora
La Vasconia aldizkariaren egoitza, Buenos Airesen, 1897an. Jo dute atea, ireki du Francisco Grandmontagne kazetariak, ikusi du emakume txiki bat aurrean. Iparragirreren alarguna dela, miseria gorrian bizi dela, aldizkariak bere aldeko diru bilketa bat antolatzea nahi lukeela. Ahalegina egingo duela, kazetariak. Eta bardoari buruz hizketan hasi dira. Tolosan (Gipuzkoa) ezagutu zutela elkar, Kerexeta 17 urte bete gabea artean, ostatu batean lanean ari zenean. «Bertsotan kortejatu ninduen. (...) Gurasoek ez zidaten harekin ezkontzen uzten. (...) Buru gainetik hanka orporaino nuen gustuko. Gizon ederra zen, izan ere. Bizarra ere ederra zuen; eta bihotza, onbera. Inork ez bezala egiten zuen euskaraz, eta bertso politak kantatzen zituen».
Anjela Kerexeta. HEZI2DE
36 urte zituen bardoak «baina gutxiago izateko itxura zeukan», eta herriz herriko emanaldi sokan jarraitu zuen hark. Neska gazteak harrituta jaso zuen berehala bidali zion gutuna, bazetozten Donostiako abuztuko festetan berriz ikusteko eskean. «Lehengusina baten etxean eduki ninduen festek iraun bitartean, eta, bukatu zirenean, berarekin Ameriketara joango al nintzen galdetu zidan. Buenos Airesen ezkonduko ginela esan zidan, euskal probintzietan apaizek paper asko eskatzen zigutelako ezkondu ahal izateko». Iparragirreren atzerriko ibileren gaineko kontrolik ezak errezelo ugari sortzen zituen zenbaitengan; Kerexetarengan, ez. «Fede itsua nuen Jose Marirengan».
Fedearen neurri bat: Ameriketara abiatu bezperan, parrandaz parranda, ez diru eta ez aterpe geratu zen Iparragirre. Kerexetak ordaindu zion azken egunetako ostatua, Tolosan zerbitzatzen bildutako sosekin. 1.150 errealeko bidaia-txartelaren 800 bakarrik ordaindu ahal izan zituen azkenean; 350 zorretan utzi zituen. Horiek eta Iparragirreren txartelaren 1.300 errealak ordaintzeko, bi hilabeteko epea eman zieten.
Zorretan abiatu zen Kerexeta Ameriketara, 1858ko udan. Bidaia osoa kantuan eman zuten berak eta maiteak. Gernikako arbola, batez ere. Buenos Airesera heldu berritako sentsazioak: «Euskaldun asko genituen zain nasan. Tira... haren zain zeuden. Nire zain ez zegoen inor. (...) Ni isilik, kantari eta builaka ari zen hainbeste gizonen artean erdi zorabiatuta». Han ezkondu ziren, azkenean, San Inazio elizan, 1859ko otsailaren 26an. Ordurako, bardoaren antzokietako porrota gertatua zen, eta Uruguairako bidea hartu zuten berehala. Mercedesera. Lerro arteko zertzeladak: «Oso artzain txarra zen [Iparragirre]. Ardiak galtzen zitzaizkion, ebasten uzten zuen, beste artaldeetakoekin nahasten zitzaizkion. (...) 'Ardiek ere maite dute askatasuna, eta ardiek ere foruak izan ditzaten nahi dut', esaten zidan hark. Ze atarramentu izango genuen, ba, guk gizon harekin? Ene Jesus, zenbat negar egin nuen!». Eguna joan eta eguna etorri, hiru urtez: «Horrela ematen genuen bizitza, zortzikoak kantatzen eta ardiak zenbatzen. (...) Hura sosengatik sesioan hasi? Tira, tira!».
Iparragirre-Kerexeta familia, 1877. urteko argazki batean. Iparragirre urte horretan itzuli zen Euskal Herrira, emaztea eta zortzi seme-alabak Uruguain utzita. KEINU
Montevideon taberna irekitzea izan zuten hurrengo aukera. Café del Guernikako-arbola, beti jendez beteta; beti hutsik nagusien sakela. «Ni desesperatu egiten nintzen, baina hark ezta kasurik ere. Gau osoa parrandan, denekin kantuan, inori kobratu gabe». Taberna itxi eta Mercedesera berriz, artzain. «Gitarra eskuan hura: bi haur besoetan ni. (...) Aurrekoan bezain gaizki. Jose Marik bertso eginean segitzen zuen, belazean etzanda». Euskal Herriaren berri jasotzen hasi zen musikaria, egunkarien bitartez. Bueltatu beharraz mintzatzen hasi zen, eta Kerexetaren eskaera: «Ez zaitez joan, Jose Mari!». Alferrik. «Gizon ona zen, jauna».
Iparragirrerekin izandako zortzi seme-alabekin geratu zen Kerexeta, itsasoaz bestaldean. Gizonezko bakartientzat latza eta gizonik gabeko emakumeentzat jasangaitza izan ohi zen mundu batean. «Mercedesen esan genion agur elkarri, eta ez nuen gehiago ikusi. (...) Bizpahiru gutun bidali zizkidan gero, eta ez nuen gehiago jakin hartaz, hila zelako berria jaso nuen arte». Mezu hori jaso zuenerako, beste bi umez erditua zen Kerexeta, Domingo Elutchauz auzoarekin. Bigarrengoz alargundu, eta arropa garbiketa, jostea eta emagin lanak izan zituen ogibide. 83 urterekin hil zen, Iparragirreren aurpegirik intimoena agerian utzi zuena; haren ametsei segika Ameriketaraino joan eta sekula itzuli ez zen emakumea. Nota bat gora, ahots grabeen munduan, absentziaren balada kontari.
'Alter ego'-a Elizondoko (Nafarroa) Zubiria etxean jaio zen Jose Zubiria, 1823an, eta Afrika iparraldera joan zen Espainiako soldadu gaztetan, Rifera. Madrilgo kafetegietan egin zuen topo Jose Mari Iparragirrerekin, 1853an. Zubiria Jose Farro aktore eta enpresariaren zarzuelan ari zen lanean, eta liberal agerikoa zen. Berehala egin ziren lagun. «Baliteke baztandarra ere, Iparragirre bezalaxe, beste herrialde batzuetatik pasea izatea», dio Francisco de Paula Garciak, argitaratu berri duen Iparragirre en la Corte liburuan. 1856ko prentsa pasarte hau aipatzen du hipotesi horren euskarri: «Atzerriko hiriburu nagusiak korritu ostean gorte honetan ezarri den gazte nafar bentrilokuo batek atentzioa eman du Cafe de Orienten». Nafar sabeliztun hori Zubiria litzateke, urte horretako abuztuan estreinatu baitzuen Atso zaharra eta neskatoa ikuskizuna Madrilen. Hiru ahotseko bakarrizketa bat egiten zuen bertan, gitarra lagun. Pianora ere kantatzen zuen, tiple, tenor eta baxu bozak eginez. Iparragirre Euskal Herrian zen 1856 hartan, gaitz batek oso larri jota. Sendatu eta artista bizimodura itzuli zenean, La riña de las sardineras bakarrizketa eman zuen Donostian, bere kantaldiaren osagarri. Bata bestearen alter ego-a ziren Zubiria eta bera: gerra ezagututakoak ziren biak, eta Europan zehar kantuan ibiliak, gitarra bizkarrean; biek maite zuten beren bizimodu erraria; biek txertatzen zituzten bakarrizketa umoretsuak beren emanaldietan. Eta, Iparragirre Ameriketatik Euskal Herrira itzuli zenean, elkar hartu, eta kantuan hasi ziren plazatik plazara. Elkarren lekuko izan ziren, gainbehera betean. Herio eta gitarra 1881eko apirilaren 6an, Iparragirreren heriotzaren berri jakin orduko, Zozabarro bentara agertu zen Zubiria. Biharamun goizean, adiskidea hilkutxara sartu, orgara igo eta Urretxurako (Gipuzkoa) bidean jarri zutenean, hilerriraino lagundu zion, negar betean. Haren gitarra erabiltzeko baimena eskatu zuen gero, bardoaren itzalak txapela txanponez betetzen lagunduko ziola uste baitzuen. Gitarra horrekin kantatu zion Espainiako erregina Isabel II.ari Gure erregiñari zortzikoa, 1883ko irailaren 25ean, Zestoako (Gipuzkoa) bainuetxean. Handik hilabete gutxira hil zen, Durangoko ostatu batean (Bizkaia). «Miseriarik gorrienean», Crónica de Cataluña egunkariak 1884ko maiatzaren 5ean argitaratu zuenez: «Ez zaio txanpon txiki bat ere aurkitu. Bere arropa batzuk eta erlojua besterik ez du utzi». Espainiako hainbat egunkaritan ere idatzi zuten Zubiriaren heriotzaz, behinola izandako ospeari oihartzun eginez. Behin hortik aurrera, Iparragirreren gitarra Bizkaiko Batzar Nagusien egoitzan, Gernikan, gordetzeko asmoa sortu zen. Iparragirrek eta bere alter ego-ak jo zuten tresna 1896ko maiatzaren 21ean heldu zen Gernikara. Hantxe egon da gaur arte.
Bihar: Soinu banda. |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185561/berriako-udako-argazki-lehiaketa-martxan.htm | Bizigiro | BERRIAko udako argazki lehiaketa martxan | Irailaren 6ra arte dago aukera bertan parte hartzeko. | BERRIAko udako argazki lehiaketa martxan. Irailaren 6ra arte dago aukera bertan parte hartzeko. | Uda berezi honetan kanpora joateko asmorik? Ala etxetik gertu nahiago? Aukera bat zein bestea izan, argazki ikusgarriak ateratzeko aukera dago. BERRIAk urtero antolatzen du udako argazkien lehiaketa, eta aurten ere martxan da. Orain arte erredakzioan jasotako argazki batzuen bilduma atxikita dago albistearen azpialdean.
Lehiaketa irabazten duenarentzat, bi lagunentzako gaua eta gosaria izango da Bidania-Goiatzen (Gipuzkoa) dagoen Iriarte jauregian, eta bigarren sailkatuarentzat, berriz, bi lagunentzako dastatze menua, Bilboko Yandiola jatetxekoa. Parte hartzaileen artean K Pilota txakolinaren sei botilako bost kaxa zozkatuko dira; beraz, badago nahikoa arrazoi lehiaketan parte hartzeko!
Irailaren 6ra arte bidali daitezke argazkiak, irakurle@berria.eus helbidera, egilearen izen-abizenak, telefono zenbakia eta argazkiaren azalpen bat idatzita. Ezaugarriok izan behar dituzte argazkiek: 1.800x1.200 pixel, eta JPG formatua. |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185562/aranzadi-elkartea-altzoko-handiaren-hezurren-bila-ari-da.htm | Bizigiro | Aranzadi elkartea Altzoko Handiaren hezurren bila ari da | Altzoko hilerrian abiatu dute ikerketa. Bi uste zabaldu izan dira: bata, hezurrak lapurtu zituztela; bestea, hilerrian daudela oraindik. Ikerlariek zalantza hori argitu nahi dute. | Aranzadi elkartea Altzoko Handiaren hezurren bila ari da. Altzoko hilerrian abiatu dute ikerketa. Bi uste zabaldu izan dira: bata, hezurrak lapurtu zituztela; bestea, hilerrian daudela oraindik. Ikerlariek zalantza hori argitu nahi dute. | Mundu osoan biran ibili zenean Eleizegi Erraldoia esaten zioten arren, Euskal Herrian ezagunagoa da Altzoko Handia ezizena haren familia izena baino. Izan ere, Migel Joakin Eleizegi Arteaga (Altzo, Gipuzkoa, 1818-1861) handia zen oso: 2,41 metro garai, orduko azken neurketen arabera. Ospe handia izan zuen horregatik, eta jende askok ezagutu zuen Europa osoan. 43 urte zituela hil zen, jaiotetxean, biriketako tuberkulosi baten eraginez, eta Altzoko hilerrian lurperatu zuten.
Orduz geroztik, hilobitik haren hezurrak lapurtu dituzten ustea zabaldu izan da, herritar batzuek esan zutelako haren hobian ez zegoela ezer. Zenbaiten ustez, Londresko laborategi batean daude gordeta. Beste batzuek, ordea, uste dute oraindik lurperatu zituzten lekuan daudela. Aranzadi zientzia elkarteak behin betiko argitu nahi du zalantza, eta ikerketa bat abiatu du Altzoko hilerrian bertan. «Haren familiakoen gorpuak atera beharko ditugu, ondo identifikatu, eta gehiago begiratu, eta ea haren arrastoak aurkitzen ditugun», adierazi dio Leire Mendiluze mediku eta Aranzadiko kideak BERRIAri. Biharko egunkariak emango du espedizioaren berri. |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185563/hemezortzi-kasu-atzeman-dituzte-zamudioko-zahar-etxe-batean.htm | Gizartea | Hemezortzi kasu atzeman dituzte Zamudioko zahar etxe batean | Donostiako eta Bilboko bi zahar etxeetan ere positiboak izan dira. | Hemezortzi kasu atzeman dituzte Zamudioko zahar etxe batean. Donostiako eta Bilboko bi zahar etxeetan ere positiboak izan dira. | Zamudioko (Bizkaia) Truiundo zahar etxean hemezortzi positibo atzeman dituzte, EITBk jakinarazi duenez: horietatik 15, egoiliarrak. Zamudio, ordea, ez da kasuak detektatu dituzten toki bakarra izan. Gipuzkoako Foru Aldundiak jakinarazi du Donostiako zahar etxe bateko egoiliar batek ere positibo eman duela. Atzo, beste kasu bat atzeman zuten zahar etxe berean. Aurretik eginiko test batean negatibo eman zuen egoiliarrak, baina sintomak garatu eta positibo eman du bigarren proban.
Bilboko zahar etxe batean ere izan da beste kasu bat. Iragan astean, egoitza horretako langile bat kutsatu zen, eta, ondorioz, PCR probak egin dizkiete bertako egoiliarrei eta langileei. Proba horietan atzeman dute kasua. Gasteizen ere beste kutsatze bat izan da eguneko zentro bateko erabiltzaileen artean. |
2020-8-12 | https://www.berria.eus/albisteak/185564/hiru-lagun-hil-eta-sei-zauritu-dira-tren-istripu-batean-eskozian.htm | Mundua | Hiru lagun hil eta sei zauritu dira tren istripu batean, Eskozian | Ezbeharra Stonehaven herritik gertu jazo da. Trena bidetik atera da. | Hiru lagun hil eta sei zauritu dira tren istripu batean, Eskozian. Ezbeharra Stonehaven herritik gertu jazo da. Trena bidetik atera da. | Erresuma Batuko Poliziak jakinarazi duenez, Aberdeen eta Glasgow arteko ibilbidea egiten ari zen tren bat bidetik atera da Stonehaven herritik gertu dagoen baso eremu batean (Eskoziako ipar-ekialdea). Istripuan hiru pertsona hil dira eta sei zauritu; Erresuma Batuko Garraio Poliziak adierazi duenez, hildako bat treneko makinista da. Sky News telebista katearen arabera, trenean hamabi lagun zihoazen: tren konpainiako sei bidaiari eta sei langile.
Larrialdi zerbitzuetako 30 ibilgailu baino gehiago joan dira istripua gertatu den lekura —aireko anbulantzia bat barne—, eta oraindik lanean ari dira zenbait agente. Ezbeharra zergatik gertatu den ikertzen ari dira. Dena dela, hango zenbait hedabidek jakinarazi dutenez, baliteke istripua lur jausi batek eragin izana. Izan ere, duela egun batzuetatik, euriteek eta ekaitz elektrikoek uholdeak eragin dituzte Eskozia ekialdeko eta erdialdeko zenbait tokitan, eta bidaiak eten behar izan dituzte.
Nicola Sturgeon Eskoziako lehen ministroak jakinarazi duenez, ezbeharra «larrialdi zerbitzuetarako sarrera oso zaila» den leku batean gertatu da, eta horregatik luzatu da erreskatea hainbat ordu. Ministroak gaineratu du larrialdietarako telefono linea bat ezarri dutela senide edo lagunen bila dabiltzan herritarrentzat. Horrez gain, Eskoziako Parlamentuan egindako agerraldian zera adierazi du: «Ahal dugun guztia egingo dugu larrialdi zerbitzuek baliabideak izan ditzaten eta familiak babestuta senti daitezen». |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185585/lidergo-beharra-azpimarratu-dute-demokratek-eldarniozko-erabakiak-direla-eta.htm | Mundua | Lidergo beharra azpimarratu dute demokratek, «eldarniozko» erabakiak direla eta | Biden-Harris hautagaitza bart aurkeztu dute. Gazteen botoa bildu nahi dute Harrisen izendatuta. | Lidergo beharra azpimarratu dute demokratek, «eldarniozko» erabakiak direla eta. Biden-Harris hautagaitza bart aurkeztu dute. Gazteen botoa bildu nahi dute Harrisen izendatuta. | AEBetako Alderdi Demokratak bart aurkeztu du ofizialki Etxe Zurira heltzen saiatuko den bikotea, eta herrialdea «berreraiki» beharra azpimarratu du: «Etorkizun hobe bat hautatzeko aukera izango dugu hemendik 83 egunera». Kamala Harris senatari eta presidenteordetzarako hautagaiak bere lehen hitzak egin ditu jendaurrean, Joe Biden presidentegaiak aurkeztu zuenetik: «AEBek lidergoa eskatzen dute».
Wilmingtonen —han bizi da Biden— eginiko agerraldi batean, presidentegaia Harrisen alde mintzatu da. «Pertsona egokia» dela azpimarratu du, badakielako «gobernatzen» eta «erabaki zailak hartzen». Hautagai demokratak senatariaren jatorria azpimarratu du, eta zenbait komunitaterentzat «eredu» dela adierazi. Harrisek aita Jamaikakoa du, eta ama Indiakoa, eta presidenteorde izan daitekeen lehen emakume beltza da. Hala, Barack Obamaren presidenteorde izandakoak uste du gazteak ordezkatuak sentituko direla lehen aldiz, «batez ere euren komunitateetan baztertuak sentitzen diren neska beltz eta beltzaranak».
Harrisek aukera eskertu du, eta bozak irabazi beharra azpimarratu, AEBetako presidente Donald Trump kargutik kentzeko. Hark gogor egin zuen Harrisen aurka, Bidenek hautagaitzaren berri eman laster, eta «iruzurtitzat» jo zuen senataria. Hori ikusirik, Harrisek estatubatuarrei eskatu die ez onartzeko Trumpek eta Mike Pence presidenteordeak osatutako «gobernu huts egina». Bere buruaz herritarrez baino gehiago arduratzea egotzi dio Trumpi, eta «lidergo» beharra azpimarratu du, hautagaitza errepublikanoaren aurrez aurre.
COVID-19ari aurre egin beharra
Hauteskunde kanpainako gai nagusia, oraingoz, koronabirusak eragindako osasun krisia da. Demokratek AEBetako presidenteari erasotzeko baliatu dute. Harrisek salatu du bost milioi kutsatu baino gehiago eta 165.000 hildako egon direla Trumpen «eldarniozko» erabakien eraginez: «Ez zuen hasieratik serio hartu». Adibidetzat jo ditu maskara erabiltzearen edo segurtasun tartea zaintzearen inguruan izan dituen iritzi aldakorrak.
Bidenek azaldu du demokratek badutela koronabirusari aurre egiteko plan bat, gobernu errepublikanoak ez bezala, «zientzian oinarrituta». Proba gehiago egingo lituzketela esan du, beharrezko baliabide publikoak erabilita: «Eskolak eta negozioak irekitzea behar dugu». |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185586/israelek-hainbat-gune-bonbardatu-ditu-gazan-eta-erregai-sarrera-itxi-du.htm | Mundua | Israelek hainbat gune bonbardatu ditu Gazan, eta erregai sarrera itxi du | Israelgo armadak adierazi du Hamasen hainbat azpiegiturari egin diotela eraso, Gazatik puxiken bidez jaurti dituzten lehergaiei erantzuteko. | Israelek hainbat gune bonbardatu ditu Gazan, eta erregai sarrera itxi du. Israelgo armadak adierazi du Hamasen hainbat azpiegiturari egin diotela eraso, Gazatik puxiken bidez jaurti dituzten lehergaiei erantzuteko. | «Azken aste honetan puxika lehergaiak jaurti dituzte Gazatik Israelgo lurraldeetara. Horri erantzunez, Israelgo eraso hegazkinek eta tankeek eraso egin diete Hamasen hainbat helburu militarri», adierazi du Israelgo armadak ohar bidez.
Aurreko egunetan, hainbat gune bonbardatu ditu Israelek Gazako zerrendan, eta, horrez gain, lurraldeak salgaientzat duen sarbide bakarra itxi eta arrantzarako eremua murriztu du hemezortzi itsas miliatik hamabost miliara. Neurri horiei gehitu die lurraldean erregaia sartzeko debekua. Benny Gantz defentsa ministroak eman zuen agindua, atzo.
Gazako Arrantzaleen Kofradiak asteazkenean salatu zuen Israelek arrantzarako itsas eremua hamabost miliara murriztu duen arren, Israelgo itsasontzi militarrek gehienez ere zortzi miliatan arrantzatzera behartu dituztela.
Gazatik Israelera puxika bidez bidalitako dozenaka lehergaiek gutxienez 24 sute eragin zituzten asteazkenean, eta 70 inguru asteartean. |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185587/bihurgunez-bihurgune.htm | Kultura | Bihurgunez bihurgune | Soldadu, musikari poeta, bohemio, erbesteratu, artzain, erromantiko peto. Mito bat. Gernikako arbola kantaren sortzailea baino gehiago. Jose Mari Iparragirre (1820-1881). Jaio zela bi mende, asteon. Hari buruzko film bat iragarria zuten negurako, baina tiraderan geratu da proiektua; ez da hala gertatzen den lehena. Tiradera hori zabaltzeko eta mitoa egurasteko saio bat da sail hau. | Bihurgunez bihurgune. Soldadu, musikari poeta, bohemio, erbesteratu, artzain, erromantiko peto. Mito bat. Gernikako arbola kantaren sortzailea baino gehiago. Jose Mari Iparragirre (1820-1881). Jaio zela bi mende, asteon. Hari buruzko film bat iragarria zuten negurako, baina tiraderan geratu da proiektua; ez da hala gertatzen den lehena. Tiradera hori zabaltzeko eta mitoa egurasteko saio bat da sail hau. | Jose Mari Iparragirreren biografia bihurgunez eta pasarte ezezagunez betea dago. Bi kontinente eta hamaika herrialde korritu zituen, eta artistak kantaldiz kantaldi eta bidaiaz bidaia egin zuen bideak labirinto itxura hartzen du, ibileron lokalizazio posibleen zerrenda luzea harilkatuz.
URRETXU (GIPUZKOA)
Alzola Etxea. Kale Nagusia, 10. Bertan jaio da Jose Agustin Iparragirreren eta Francisca Manuela Balerdiren bigarren umea: Jose Mari, 1820ko abuztuaren 12an. Herriko eskolan hasiko da ikasten, irakasle liberal batekin, baina, 6 urterekin, Zerainera (Gipuzkoa) bidaliko dute gurasoek, osabarekin ikas dezan.
MADRIL
San Isidro ikastetxea. Toledo eta Estudios kaleen gurutzaketa. Iparragirreren eskola berria, jesuitena. Jendetzak eraikina asaltatu du 1834ko uztailaren 17an, kolera izurrite bat dagoelako hirian eta jesuitek eragin dutelako zurrumurrua zabaldu delako. Iparragirreren irakasle Casto Fernandez apaiza ere hil dute. Hortik gutxira, Gipuzkoako frontera abiatu da 13 urteko ikaslea, amari eskolara doala esanda.
PARIS
Rochechouart kalea 38. Parisko Kontserbatorioko irakasle titular eta tenor handi Gilbert Duprezen etxea. La Rochejaqueleingo markesaren aurkezpen gutuna lagun jo du atea Iparragirrek, 1842an. Badira bi urte pasa Frantziara heldu dela, Karlos Maria Isidro Borboikoaren alde armak hartu zituzten beste milaka euskal herritarrekin batera, eta kantutik bizi nahi du, bere eztarriaren ahalen jakitun. Karlisten babes sareari esker iraun du orain arte. Baita musikarako bere dohaiei esker ere. Ez du maite opera kantagintzak eskatzen duen diziplina, baina, eta Paristik alde egitea erabakiko du, abentura eta entzule bila, Europan barrena.
LARRESORO (LAPURDI)
Apaiztegia. Gratien Adema Zaldubi ikaslea (Senpere, Lapurdi, 1828 - Baiona, 1907) lehen bertsoak idazten hasia da, eta Iparragirreren bisitak inarrosi dio barrena. Haranburu zuzendariak gonbidatuta heldu da hamaika naziotan eta plazatan zaildutako bardoa, «txapela buruan, gitarra eskuan, begia sutan, bizarrak apaindurik aurpegia, gerriko gorria tinko, espartin arinak oinetan». Berehala, «bere boz aberats eta dardarkariarekin», zortziko zenbait ematen hasi da apaizgai gazteen aurrean. Gitarra zahartxo bat, besteak beste.
Londresko Hyde Parken egon zen Kristalezko Jauregia, 1851eko Nazioarteko Erakusketaren egoitza izateko eraiki zuten. Bertan kantatu zuen Iparragirrek. BERRIA
VESOUL (FRANTZIA)
Saint-Georges karrika, 3. Andere Grosdemongek, ofizioz emagina, munduratzen lagundu du mutiko bat, 1847ko abuztuaren 9an, arratseko zazpietan, Sophie-Adele Picquartek sortu duena. Ezkongabea da azken hori, eta 21 urtekoa. Estrasburgon (Frantzia) sortu, eta Belforten (Frantzia) bizi da. Joseph Femand izena eman dio semeari. Hamar urte barru, 1857ko irailaren 6an, Iparragirrek bere semetzat onartuko du haurra, Joakin Elosegi Donostiako notarioaren aurrean.
LONDRES
Kristalezko Jauregia. Hyde Park. Nazioarteko I. Erakusketaren egoitza, 1851ko maiatzaren 1etik abuztuaren 31ra. Okzitaniako Tolosan atxilotua eta Frantziako lurretatik egotzia izan ostean, Florentziako konpainia liriko bateko kide egin da Iparragirre; Txirula magikoa taularatzen dute. Karlisten artean oso zabaldua den Ai, ai, ai mutilak porrusalda Tirolgo estiloan kantatzen entzun du Araba, Bizkai eta Gipuzkoako kapitain nagusiak, Manuel Mazarredo jeneral liberalak –Guardia Zibilaren sortzailea–. Hunkituta hurbildu zaio kantariari, «Etxera itzuli nahi dut», esan dio Lehen Karlistaldia amaitu zenetik sorterrira itzuli ezin duen soldadu ohiak. Bisa berezia lortuko dio Mazarredok.
BILBO
Cafe Suizo. Plaza Barria 1. Posta kaleko 3. zenbakiko gozotegiarekin dago konektatuta. La Pasteleria izeneko gazte kulturzaleen egoitza da azken hori, bertan egiten dituzte tertuliak. Gazteok azalduko diote Iparragirreri zer diren foruak, 1951ko udan, Londrestik etorri berritan. Azalpenok jaso berritan sortu du Gernikako arbola, eta berehala hasi da jendaurrean kantatzen: «Arbola botatzia/ Dutela pentsatu/ Euskal-erri guziyan/ Denak badakigu./ Ea bada jendia,/ Denbora orain degu/ Erori gabetanik/ Iruki biagu». 1852ko abuztuaren erdialdean, kontzertua eskaini du Donostiako handikien aurrean, eta Eustasio Amilibia eta Joaquin Mendizabal liberalak asaldatu egin dira kanta entzutean. «Espainia osoari desafio egitea da hau!», esan dute, denek entzuteko moduan, eta entzule guztiak hasi zaizkio protestan musikariari.
GUEÑES (BIZKAIA)
Tolosako (Gipuzkoa) epaitegian preso egon ostean, Bizkaia bukatu eta Kantabria hasten den mugaraino ekarri dute bi guardia zibilek, 1852ko udaren amaieran. Londrestik itzultzeko agiria eman zion berak, Mazarredo jeneralak, desterratu du. Bizipen horiek Nire amak baleki kantuan jasoko ditu bardoak: «Kartzelatik aterata/ fiskalen etxera/ abisatu ziraten/ juateko berihala/ ez etortzeko gehiago/ probintzi honetara/ orduan hartu nuan/ Santander aldera».
MADRIL
Cafe y Fonda San Luis. Montera kalea, 17. Juan Maria Altuna piano jolea lagun duela kantatu du Gernikako arbola, 1853ko udaberrian, hemen. Madrilera itzuli da Iparragirre. Ama besarkatu du berriz, hogei urteren buruan. Hiriko dirudunek maite dute bardoaren jarduna; baina, bohemio beti, Espainian zeharreko bira bati ekitea erabaki du. Galizia eta Portugal ere bisitatuko ditu. Garairik oparoena du. 1854ko abuztuan, bere aurkako desterru agindua bertan behera geratzean, Euskal Herrira ere etorri da kantatzera.
Zozabarro benta. Han hil zen Iparragirre. BERRIA
BUENOS AIRES
Rio de la Platan, txalupa bat, bardoa eta Anjela Kerexeta andregaia barruan. 62 egun egin dituzte itsasoz, Baionatik, Angelita ontzian. Lehorreratzeko aldatu dira txalupara. Dozenaka euskaldun dituzte moilan zain; gehienak, Lehen Karlistaldian borrokatutakoak. Altxatu da Iparragirre, hasi dira oihuka lehorrekoak. Gernikako arbola kantatuz heldu dira Ameriketara bardoa eta bikotekidea, marearen erdian zutik, 1858ko urriaren 29an. Errepertoriorako kanta berri bat ere badakar: Agur Euskalerriari. «Gazte gaztetatikan/ Herritik kanpora/ Estranjeri aldean/ Pasa det denbora;/ Egia alde guzietan/ Toki onak badira/ Baina bihotzak dio/ Zuaz euskalerrira./ Lur maitea hemen uztea/ Da negargarria/ Hemen gelditzen dira/ Ama eta herria;/ Urez noa ikustera/ Bai, mundu berria/ Oraintxen bai naizela/ Errukigarria». Kaian txaloka hartu dutenek txalo egingo diote berriz, hiriko antzokian lehen emanaldia eskaini duenean. Bigarren emanaldiko ikusleek, aldiz, txistuka hartuko dute Victoria antzokian, azaroaren 27an.
SORIANO (URUGUAI)
Trobadorearen Postua, 1860an, La Agraciada udalerritik gertu. Antzokietan arrakasta lortzeko ametsa zapuztuta, herrialdez aldatu, eta emaztearekin batera altxatu du etxe hori bardoak, 200 buruko artalde baten artzain lanari ekiteko, Uruguai ibai ertzean finkatuta dagoen lehengusu aberatsaren bitartez.
MONTEVIDEO
Café del Guernicaco Arbola. Cagancha plaza, ipar-mendebaleko izkina, 1861eko abuztuaren 14an. Iparragirrek kafetegia irekitzea lortu du. Zailago zaio ixtea; parranda betean bizi da. Hainbeste, itxi egin beharko du, zorrek itota.
SORIANO
Los Cancheros etxaldea, Daca ibaiaren ertzean, 1868an, departamentuko hiriburu Mercedesetik bi legoara. Artzain dabil artista, berriz, 1.000 buru gobernatzen, inguruko hirietara kantatzera joateari utzi gabe.
DONOSTIA
Ezkurra hotelean, 1877ko azaroaren 4an, ongietorri afaria eskaintzen ari zaizkio Iparragirreri. Urriaren 24tik dago hirian, Ameriketatik bueltan. Entzuleen artean da Jose Manterola musikologoa, pieza asko bere kantutegian jasoko dizkiona. Bost egun geroago, Hara nun diran kantu idatzi berriaren hitzak emango dizkio bardoak Manterolari.
EZKIO-ITSASO (GIPUZKOA)
Zozobarro benta, Itsason, 1881eko apirilaren 6an. Bronkopneumoniak jota hil da bardoa. Hiru urteko gainbehera fisiko eta emozionalaren ostean.
Bardoa, bardoaren hitzetan. Jose Mari Iparragirrek gutun ugari idatzi zuen, bere bizitzako hainbat pasarteren berri emanez. Gutunotako zenbait, gainera, prentsan argitaratu zituzten. Segidakoak eskutzik horietako pasarte batzuk dira: «Zer nekien nik karlismoaz eta liberalismoaz? 13 urte nituen, eta probintziakideekiko maitasuna besterik ez nuen sentitzen» «Bidaiatzeko afanak Parisera eta Lyonera eraman ninduen, eta Alpeak zehazkatuz segitu nion nire bideari, Mont-Cenis eta San Gotardo mendiak, Tirol eta beste hainbat zapalduz; Righiko panorama ezagutzeko gogoa ere izan nuen, zeina Europako ikuspegirik pintoreskoena den, turisten esanetan». «Otoi eskatzen diot berorri [Urretxuko Udalari], Frantziako Kontsuletxetik edo Alemaniarekin muga egiten duen Altsazian jaio zen -eta egun Parisen bizi den- nire seme batengandik abixua jasoko balu, nire jaiotza ziurtagiria eskatuz, ez diezaiola trabarik ipini batere» «Duela hilabete batzuk, etxetik irten eta Buenos Airesera eta Montevideora jo nuen, Habanarako ontzia hartzea erabakita, baina asmo guztiak hankaz gora geratu zitzaizkidan, abentura zenbait tarteko» «Gaztetan, buruari eutsi ezinean ibiltzen nintzen; zahartzaroan, eskuari eutsi ezinda nabil» «Sei neska eder eta bi mutil ditut; zaharrenak 16 urte ditu eta txikienak hilabete (ez zaitezte beldurtu!). Nesketan zaharrenak 12 urte ditu. Denbora honetan guztian zazpi-zortzi iraultza ikusi ditut, inongo istilutan nahastu gabe, nire sorterri maitea mets beti! Gela onak izan ditut, baina alferrik denak, ez baitugu urte on bakarra ere izan. Zazpi izurriteak nozitu ditugula esan daiteke, eta ondare urria dut oso; Buenos Airesen eta Paraguain bildutako apurrak besterik ez» «Ez nuke nahi On Karlosen deiak Euskal Herriko mendiak berriz odoleztatzea. Ez al da anaien arteko nahikoa odol isuri dagoeneko, haren izenean?» «Hogei urtez falta izan ostean, ametsik ederrenak bete ditut: nire herriko lur maiteak ikustea eta zapaltzea. [...]. Ametsetan ari ote naiz? Ez, egia da. Nire seme eta senideez inguraturik nago hemen; semeak diot, Donostian gazte atseginak baitaude, aita deitzen didatenak, gozo» «[Madrilgo Principe Alfonso eta Real antzokietako] Bi kontzertuetan, eta publiko ilustratu eta ugariaren eskariz, eszenara atera behar izan nuen. [Enrico] Tamberlik tenor jaun ospetsua ere, adiskidantza adeitsua ari zait adierazten. Gure herrikide [Julian] Gaiarreren eskua estutzeko grazia ere izan dut; ospetsua da oso egun Europan» «Harrituta irakurri dut Gernikako arbola-ren musikaren egilea nire adiskide on izandako [Juan Maria] Altuna ote den. Ez da egia. [Juan Jose] Santesteban konpositore gipuzkoar zoliak egin zuen gauza bera egin zuen Altunak, ez besterik: nik nire konposizioak gitarraren laguntzarekin kantatu, eta berak kopiatu, akats txikiren batzuk zuzenduz asko jota, ez bainaiz oso azkarra Rosiniren eta Belliniren arte sublimean. Horixe da egia» «Arima osoz eskertuko dizuet Gasteizen eta Donostian funtzio bana antolatzen baduzue, eta orduan esango diot agur azkenekoz lur degeneratu eta esker txarreko honi. [...] Berriz ontziratu eta hiltzera joango naiz urruneko herrrialdeetara, desesperazioz eta lotsaz beterik. [...] Erantzuidazu azkar, kontsola nazazu... Osasuna pattaltzen hasi zait; ezin dut kantatu...» «Diputazioen pentsioa eman didate: Gipuzkoak, 40 pezeta; Bizkaiak, 40 pezeta; Arabak, 30 pezeta. 22 ogerleko guztira. Ez da asko, baina tira, nire existentzia ziurtatua da» «Mateo Durañona eta Francisco Aranguren jaunek, nire egoeraren berri zutenez, Caravacako bankuan zeuden hamabi mila erreal bidali dizkidate: Donostiako Aurrezki Kutxan sartu ditut erdiak; gainontzekoekin, txukun jantzi eta zorrak kitatu ditut». |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185588/prezioek-behera-segitzen-dute-07-uztailean.htm | Ekonomia | Prezioek behera segitzen dute: %0,7 uztailean | Uztailean, arropen prezioa jaitsi zen gehien, merkealdiaren eraginez. Jakiak eta komunikazio zerbitzuak ere merkatu egin dira. Aisialdiaren arlokoak, aldiz, garestitu. | Prezioek behera segitzen dute: %0,7 uztailean. Uztailean, arropen prezioa jaitsi zen gehien, merkealdiaren eraginez. Jakiak eta komunikazio zerbitzuak ere merkatu egin dira. Aisialdiaren arlokoak, aldiz, garestitu. | Beherantz jarraitzen dute prezioek, COVID-19aren krisiaren eraginez. Kontsumo prezioen indizea (KPI) %0,7 apaldu da uztailean Hego Euskal Herri osoan. Oinarrizko produktuak, oro har, iazko apirilean baino %0,7 merkeago daude. Urtea hasi zenetik, gainera, prezioek %1,6 egin dute behera. INE Espainiako Estatistika Institutuak eman ditu datuok.
Martxoko prezioetan hasi zen nabaritzen geldialdi ekonomikoa, eta, ordutik, hilabetez hilabete merkatzen ari dira prezioak. Jantzi eta oinetakoetan nabaritu da gehien; bereziki, merkealdiaren eraginez (ekainean baino %12,5 merkeago daude produktu horiek Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, eta %11,6 Nafarroan ). Urtea hasi zenetik, produktu horiek merkatu dira gehien (%15,7)
Behera egin dute, halaber, janarien prezioak (%1,1, eta %1,3 ) eta komunikazio zerbitzuenak (%1,7 Hegoalde osoan). Jakienak, halere, %1,3 eta %0,5 egin du gora urtea hasi zenetik, eta iazko hilabete berean baino %2,8 eta %2,7 garestiago daude egun.
Aisialdiaren mundukoak, gora
Oporraldiaren eraginez, prezioak igo egin dira zerbitzu eta produktu batzuetan: hilabete batetik bestera garestiagoak dira garraiobideak (%1,3 eta %1,1) eta aisialdiaren munduko jarduerak (%0,9 eta %0,7). Erregaiek ere gora egin dute (%0,5 eta %1). Uztailean garestitu diren arren, urtea hasi zenetik zerbitzu eta produktu horiek izan dute jaitsierarik handiena, lehen aipatutako jantzien prezioen ondoren. |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185589/eusko-legebiltzarrak-irailaren-3an-egingo-du-inbestidura-saioa.htm | Politika | Eusko Legebiltzarrak irailaren 3an egingo du inbestidura saioa | Ezustekorik ezean, Iñigo Urkullu izendatuko dute berriro lehendakari. Bakartxo Tejeria legebiltzarreko presidenteak eman du inbestidura saioaren dataren berri, osoko bilkura egin ostean. | Eusko Legebiltzarrak irailaren 3an egingo du inbestidura saioa. Ezustekorik ezean, Iñigo Urkullu izendatuko dute berriro lehendakari. Bakartxo Tejeria legebiltzarreko presidenteak eman du inbestidura saioaren dataren berri, osoko bilkura egin ostean. | Datozen asteetan ezustekorik ez bada, Iñigo Urkulluk hirugarren legegintzaldia abiatuko du irail hasieran. Hilaren 3an egingo du Eusko Legebiltzarrak inbestidura saioa, eta EAJren hautagaia izendatuko dute lehendakari; lehen aldiz, ez dute bigarren itzuliaren bozketa egin beharko, EAJk gehiengo osoa izango baitu, jeltzaleen 31 botoei PSE-EEren hamarrak batuta. Oraindik ez dute inbestidura akordioaren berri eman, baina bien arteko negoziazioek aurrera jarraitzen dute, eta azken legealdiko formula errepikatzea espero da. Gauzak hala, Urkulluk irailaren 5ean egingo luke karguaren zina Gernikako Arbolaren aurrean, eta, aurreikusitakoaren arabera, Eusko Jaurlaritza berriak irailaren 7an hartuko luke XII. legegintzaldiaren kargua Ajuria Enean.
Eusko Legebiltzarreko presidente Bakartxo Tejeriak eman du gaur inbestidura saioaren dataren berri. Alderdiek abuztuaren 28ra arteko epea izango dute euren hautagaiak aurkezteko. Oraingoz, baieztatuta dagoen bakarra Urkullu bera da, baina EH Bilduko bozeramaile Maddalen Iriartek gaur goizean azaldu du koalizio subiranista aztertzen ari dela Iriarte bera aurkeztu edo ez; duela lau urte hala egin zuten, inbestidura eztabaidan ahots propioa izateko asmoz. Halere, ez dute gehiengoa lortzeko aukerarik, 21 eserleku baitituzte. Ezkerreko alderdien balizko akordio batek ere ez luke gehiengo osorik emango: EH Bilduren, PSEren eta Elkarrekin Podemosen artean 37 eserleku dituzte.
Gaurko osoko bilkuran, bestalde, 75 parlamentarien ondasun eta jarduerak bateragarriak direla onartu dute bozketarik gabe.
Vox geratzeko neurriak
Gaurkoan ez dituzte inbestiduraren ingurukoak bakarrik tratatu. Talde mistoaren presentzia murriztea adostu dute Legebiltzarreko Mahaiak eta Bozeramaileen Batzordeak. EAJk, EH Bilduk, PSEk eta Elkarrekin Podemosek aurkeztutako proposamena onartuta adostu dute hori. Talde mistoko kide bakarra Vox alderdiko Amaia Martinez legebiltzarkidea da.
Beste hainbat neurriren artean, talde guztiek, mistoak izan ezik, gehienez bi ekinbide aurkeztu ahal izango dituzte bilkura bakoitzeko. Voxek, berriz, hiru bilkuratik behin ekinbide bat aurkezteko aukera izango du. Eztabaidetan ere, gainerako taldeek duten denboraren herena izango du hitz egiteko. |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185590/zerga-bilketa-197-jaitsi-da-bizkaian.htm | Ekonomia | Zerga bilketa %19,7 jaitsi da Bizkaian | Iazko uztailean baino 1.005,2 milioi gutxiago bildu ditu. Aldundiak azaldu duenez, beherakadan eragin handia izan dute jarduera ekonomikoaren geldotzeak eta foru ogasunak enpresei emandako laguntzek. | Zerga bilketa %19,7 jaitsi da Bizkaian. Iazko uztailean baino 1.005,2 milioi gutxiago bildu ditu. Aldundiak azaldu duenez, beherakadan eragin handia izan dute jarduera ekonomikoaren geldotzeak eta foru ogasunak enpresei emandako laguntzek. | Bizkaiko Ogasunak 4.085,2 milioi euro bildu ditu uztailera arte, iazko aldi berean bildu zuena baino %19,7 gutxiago —Gipuzkoan %20—. Kopuru hori 2020 guztirako bilketa aurrekontuaren %50,2 litzateke.
Aldundiak azaldu duenez, jaitsiera horretan eragin handia izan dute jarduera ekonomikoaren geldotzeak eta foru ogasunak lurraldeko zergadunen likidezia hobetzeko ezarritako neurriek: besteak beste, PFEZa, ondarearen gaineko zerga eta sozietateen gaineko zerga ordaintzeko aldia atzeratu izana, langile autonomoen atxikipenen ordainketaren etetea, eta ezohiko kenkari batzuk ezarri izana. «Neurri horiek guztiak kontuan eduki behar dira 2020ko uztailera arteko bilketa 2019ko uztailera artekoarekin alderatzean», azpimarratu du aldundiak.
Zerga nagusi guztietan amildu da bilketa. Zuzeneko zergetan 2.133,8 milioi bildu ditu ogasunak: iazko aldi berean baino %19,1 gutxiago. PFEZ pertsona fisikoen errenta zergarena %13,2 erori da. Dena den, ogasunak zehaztu du irailaren 30era arte ez dituela emango errenta aitorpenen emaitzako kopuruak, kanpaina hiru hilabetez luzatu baita.
PFEZarekin egin den bezala, ondarearen gaineko zerga ordaintzeko aldia ordura atzeratu dute. Uztailera arte, 1,8 milioi euro baino ez ditu bildu ogasunak —iaz, uztailerako 76,6 milioi jaso zituen—.
Sozietateen gaineko zergari dagokionez, %61,9 gutxiago bildu du aurtengo lehen zazpi hiletan: 482 milioi euro, iaz baino 183,6 milioi gutxiago. Kasu horretan ere, kanpaina ez da amaitu zergadun guztientzat, azaroaren 25era arteko epea dute mikroenpresa eta enpresa txikiek. Horrez gain, ezohiko kenkari bat ezarri da zerga horretan.
Kontsumoaren beherakadaren eragina
Zeharkako zergei dagokienez, kontsumoaren beherakadak %18 gutxitu du BEZaren bilketa, 1.683,3 milioi euroraino. Zerga berezietan jaitsiera nabarmena gertatu da; adibidez, hidrokarburoenean: %15,3 urriago: 407,5 milioi gutxiago Norberaren kudeaketako BEZari esker bildutakoa ere iazkoa baino %18,1 gutxiago da. Tasetan eta bestelako sarrera batzuetan %40,9 gutxiago jaso du ogasunak, eta kudeaketa propioko zerga itunduetan, %18,8 gutxiago.
Horrez gain, uztailean lehen bi doikuntzak egin behar izan ditu Arabako eta Gipuzkoako foru aldundiekin: 565,3 milioi ordaindu dizkie. Gipuzkoari 395,2 milioi eta Arabari 170 milioi. Espainiako Estatuarekin ere lehen bi hiruhilekoetako doikuntzak egin ditu: BEZarenenean, Bizkaiak 392 milioi euro jaso ditu, eta zerga berezien doikuntzan 147 milioi euro ordaindu dizkio Madrili. |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185591/hiru-euskal-herritar-hil-dira-suitzako-alpeetan-arroila-bat-jaisten-ari-zirela.htm | Gizartea | Hiru euskal herritar hil dira Suitzako Alpeetan, arroila bat jaisten ari zirela | Haiekin zihoan beste kide bat desagertuta dago. Atzo izan zuten istripua. | Hiru euskal herritar hil dira Suitzako Alpeetan, arroila bat jaisten ari zirela. Haiekin zihoan beste kide bat desagertuta dago. Atzo izan zuten istripua. | Hiru euskal herritar hil dira Alpeetan arroila jaitsieran ari zirela, eta beste bat desagertuta dago. Atzo izan zuten istripua, Parlitobeleko arroilan, Suitzako San Galo kantonamenduan. Ordutik bila ari dira galduta dagoena aurkitu nahian, eta, gauean etenaldia egin badute ere, gaur berriro ekin diote lanari.
San Galo kantonamenduko Poliziak adierazi duenez, biktimak 30, 33, 38 eta 48 urtekoak dira, Allo eta Arakil (Nafarroa) herrietakoak. Hanspeter Krusi kantonamenduko Poliziako bozeramaileak azaldu duenez, sei laguneko taldea zen, baina bi lagun istripua izan baino lehenago itzuli ziren. 16:00ak aldera banandu zen taldea, eta beranduago elkartzekotan geratu ziren.
18:10ean hasi zen ekaitza arroilan, eta ordu eta erdi iraun zuen. Guztira 25-30 litro jausi ziren metro karratuko. Erreskate taldeek 19:30ean jaso zuten emergentzia abisua, eta 23:20ean aurkitu zituzten bi mendizaleren gorpuak, arroila amaitzen den lakuaren inguruan. Hirugarren gorpua 23:50ean aurkitu zuten, hura ere aintziratik gertu. Kantonamenduko Poliziak azaldu duenez, ekaitzak sortutako uholdeak helarazi zituen bertara. Beste pertsona bat oraindik ez dute topatu. Krusik nabarmendu du eskura dituzten baliabide guztiak erabiliko dituztela galduta dagoen mendizalea bilatzeko.
Armin Grob Alpeetako erreskate zerbitzuko zuzendariak azaldu du bi aditu sartu zirela arroilara lau kideen bila; izan ere, oso arriskutsua zen miaketa airetik egitea. Eguraldiak asko zaildu zuen egoera, eta guztira 100 pertsonak parte hartu behar izan zutela gehitu du.
Suitzako ATS berri agentziaren arabera, laurak gidaririk gabe ari ziren arroila jaisten, eta Krusik nabarmendu du kirolean esperientzia handikoak zirela.
Europa Pressen arabera, hasiak dituzte gorpuak aberriratzeko tramiteak. Egunak aurrera egin ahala informazio gehiago emango dutela adierazi dute. |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185592/dinosauro-espezie-ezezagun-bat-aurkitu-dute-ingalaterran.htm | Bizigiro | Dinosauro espezie ezezagun bat aurkitu dute Ingalaterran | Vectaerovenator inopinatus espeziea aurkitu dute, duela 115 milioi urte existitu zena. Tyrannosaurus rex hartzen duen dinosauro talde berean sailkatu dute. | Dinosauro espezie ezezagun bat aurkitu dute Ingalaterran. Vectaerovenator inopinatus espeziea aurkitu dute, duela 115 milioi urte existitu zena. Tyrannosaurus rex hartzen duen dinosauro talde berean sailkatu dute. | Southamptongo Unibertsitateko (Ingalaterra) paleontologo talde batek Vectaerovenator inopinatus espeziea aurkitu du Wight uhartean (Ingalaterra hegoaldean): duela 115 milioi urte bizi izan zen dinosauro bat.
Espezie hori lau hezur fosiletatik abiatuta katalogatu dute, Ingalaterrako uhartean aurkitutako hiru aurkikuntza independentetan. Hezurrak ez dituzte paleontologoek aurkitu, uhartera joadako zenbait bisitarik baizik. Paul Farrellek, dinosauroaren arrastoak aurkitu zituztenetako batek, BBC kateari adierazi zion nola aurkitu zuen hezurra: «Hondartzan nenbilen, harriei ostikoak ematen, eta dinosauro hezur bat zirudiena topatu nuen. Benetan harrituta geratu nintzen espezie ezezagun bat izan zitekeela jakitean».
Aurkitu dituzten hezur zatiak eta haien kokapena. SOUTHAMPTONGO UNIBERTSITATEA
Ikertzaileen arabera, Vectaerovenator inopinatus espeziea Kretazeo garaikoa da, eta Tyrannosaurus rex espeziearen dinosauro talde berean sailkatu dute. Dinosauroaren tamainari dagokionez, lau metro ingurukoa izan zitekeela uste dute.
Espezieari jarri dioten izenak zerikusia du hezurretan airez beteta atzeman dituzten tarte zabaleekin. Ezaugarri horrek, gainera, dinosauroa Theropoda motakoa dela zehazten lagundu die ikertzaileei —dinosauro sauriskioak sailkatzeko azpiordena; hezur hutsak eta hiru hatz funtzionaleko gorputz adarrak ditu—. Chris Baker Southamptongo Unibertsitateko paleontologoak adierazi duenez, «Kretazeo erdialdeko Theropoda dinosauroen erregistroa ez da oso ona Europan; beraz, benetan kitzikagarria izan da garai horretako espezieen aniztasunari buruzko ezagutza handitzea». |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185593/651-kasu-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 651 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Bizkaian kasu gehien atzeman diren eguna izan da: 402. Osasun Saila eta Bizkaiko Foru Aldundia arratsaldean bilduko dira egoera aztertzeko. | 651 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Bizkaian kasu gehien atzeman diren eguna izan da: 402. Osasun Saila eta Bizkaiko Foru Aldundia arratsaldean bilduko dira egoera aztertzeko. | Azken datuek kasuen gorakada nabarmen bat adierazten dute berriro ere Hego Euskal Herrian: 651 kasu atzeman dituzte, bezperan baino 146 gehiago. Bizkaian goia jo dute kasuek azken orduetan. 402 kasu izan dira herrialde horretan; alarma egoera kendu zenetik zenbatu den kopururik altuena. Nafarroan, 82 kasu atzeman dituzte; Araban, 75; eta Gipuzkoan, 72. Erkidegotik kanpo beste 20 positibo detektatu dituztela jakinarazi du Jaurlaritzako Osasun Sailak.
Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan udan zehar kasu gehien zenbatu diren eguna izan da, eta Bizkaiko kasuek kezka sorrarazi dute. Halaber, Nekane Murga Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailburuak adierazi du azken orduetan atzeman diren kasuetatik 280 baino gehiago hurbileko kontaktuen artean detektatu dituztela. Hain zuzen ere, aztarnarien lana goraipatu du sailburuak gaurko agerraldian. Murgak adierazi du orain 500 kasutik gora badaude ere egoera ez dela martxokoa bezalakoa. Izan ere, martxoan "larri zeudenak bakarrik" atzematen ziren, eta orain, berriz, profil guztietako pertsonak. Egun, 270 pertsona ari dira lanean Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan kutsatuen kontaktuak atzematen, Osasun Sailaren arabera, eta jende gehiago prestatzen ari direla jakinarazi du.
Ospitaleratzeak, bestalde, ugaritu egin dira beste egun batez. Atzo, 26 eri sartu ziren ospitalean Hego Euskal Herrian; azken orduetan 29 izan dira. Orain, 171 pertsona daude erietxeetan gaitzaren ondorioz, horietako hamasei zainketa intentsiboetarako unitateetan. Iruñeko osasun eremuan, gainera, pertsona bat hil da gaitzaren ondorioz.
Bizkaian, Bilbon ez ezik, hainbat udalerritan ere kasu ugari atzeman dituzte azken orduetan. Barakaldon, 47 kasu izan dira; Erandion, 15; Portugaleten, 36, atzo baino 29 gehiago; Sestaon, 28, atzo baino 21 gehiago; eta Zamudion, 16, 15 gehiago. Zamudioko zahar etxe batean hamarna bat kasu atzeman dituzte, hain zuzen ere, azken orduetan. Oraingoz, Osasun Sailak ez du zahar etxeentzat inolako neurririk iragarri, baina sailburuak adierazi du inguru horietan kutsatze gehiago ez egoteko modu bat "bisitak saihestea" dela.
Bizkaiko kasuen gorakadaren ondorioz, Osasun Saila foru aldundiarekin bilduko da arratsaldean, ezarri daitezkeen ekintza posibleak aztertzeko. Ignacio Garitano EAEko COVID-19aren kontrol planaren koordinatzaileak esan du neurriak ezarri aurretik kasuen jatorria zein izan den aztertu beharra dagoela, neurri horiek eraginkorrak izan daitezen: "Kasuen jatorri izan ez diren jarduerak mugatzen badira, emaitzak ez dira eraginkorrak izango".
Larunbatean Iñigo Urkullu lehendakariak etxeratze agindua ezartzeko aukera aipatu zuenetik, bolo-bolo ibili da gaia. Murgaren ustez, "baloratu beharreko zerbait" da. Izan ere, sailburuaren esanetan, gaueko ordu batzuetatik aurrera ez dira segurtasun neurriak errespetatzen: "Lokalak ixten badira, eta jendea beste tokietan pilatzen bada, neurriek ez dute kurba geratzeko efekturik izango".
Osasun larrialdia ezartzeko asmoa ere azaldu du Eusko Jaurlaritzak. Kasuek igotzen jarraituz gero, egoera hori ezartzeko aukera dagoela baieztatu du Murgak. Oraintxe, egoera "aztertzen eta baloratzen" dabiltza. Osasun larrialdia ezartzeak are gehiago indartuko luke erakunde ezberdinen arteko elkarlana. Halere, sailburuaren hitzetan, aldundiekin eta udalekin duten elkarlana etengabea da egun.
Egunotan, lehen arretako zentroek salatu dute langile gutxirekin eta lanez gainezka dabiltzala. Osasun sistemak "eztanda" egingo duela ohartarazi dute bertako langileek. Egoeraren inguruan galdetuta, sailburuak azaldu du ez dagoela kontratatu daitekeen lehen arretako profesionalik une hauetan zerrendetan: "Egonez gero, kontratatuko ditugu; orain, udazkenean eta neguan".
Neurriak Tuteran
Nafarroako Osasun Sailak eta Tuterako Udalak plan berri bat jarri dute martxan COVID-19aren hedapena gelditzeko. Uztailaren 20tik abuztuaren 8ra 151 kasu atzeman zituzten Tutera herrian bertan, eta azken egunetan beste 51 izan dira. Tendentzia "kezkagarria" dela ohartarazi du gobernuak. Hain zuzen ere, azken asteko intzidentzia tasa Nafarroa osoan dagoenaren bikoitza izan da: 2,6 kasu 1.000 biztanleko Tuteran, eta 0,9 Nafarroan. Ospitaleratzeen kasuan ere, hazkundea izan da azken astean: 21 pertsona sartu dira osasun eremu horretako ospitaleetan, eta pertsona bat hil da gaitzaren ondorioz.
Egoera epidemiologikoa dela eta, neurriak ezarriko dira Tuteran, bereziki aisialdiari eta harremanei lotuta, jarduera horietan atzeman baitituzte kasu gehien. Edukiera erdira murriztuko da hainbat eremutan; besteak beste, gurtza lekuetan eta beilatokietan. Bestelako ospakizunean, edukiera 75 pertsonakoa izango da aire zabalean, eta 35 pertsonakoa toki itxietan. Elkarte gastronomikoetan, edukiera %75era mugatuko da, eta taldeak ezingo dira 25 pertsona baino gehiagokoak izan. Era beran, Osasun Sailak herritarrei eskatu die hamar pertsona baino gehiagoko taldeetan ez biltzeko. |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185594/gasteizen-gizon-bat-atxilotu-dute-neska-lagunari-eraso-egitea-egotzita.htm | Gizartea | Gasteizen gizon bat atxilotu dute neska lagunari eraso egitea egotzita | Atzo gertatu zen erasoa, 09:00 aldera. | Gasteizen gizon bat atxilotu dute neska lagunari eraso egitea egotzita. Atzo gertatu zen erasoa, 09:00 aldera. | 22 urteko gizon bat atxilotu du Gasteizko Udaltzaingoak, neska lagunari eraso egitea leporatuta. Arabako hiriburuko Udalak jakinarazi duenez, emakumeak dei egin zuen, atzo, 09:00 aldera, Poliziaren laguntza eskatzeko.
Agenteak bertaratzean, egiaztatu zuten gizonak emakumeari eraso egin ziola eztabaida batean, eta, ondorioz, biktima ospitalera eraman zuten. Erasotzailea atxilotu egin zuten, genero indarkeriako delitu bat egotzita, eta gaur jarriko dute epailearen esku. |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185595/grigori-sokoloven-kontzertua-bertan-behera-utzi-dute.htm | Kultura | Grigori Sokoloven kontzertua bertan behera utzi dute | Igandean jo behar zuen Donostiako Musika Hamabostaldian, baina, Italiako Gobernuak Espainiatik Italiara joaten diren bidaiariei ezarritako neurri berriak direla eta, bere bizilekuan gelditzea erabaki du pianista errusiarrak. | Grigori Sokoloven kontzertua bertan behera utzi dute. Igandean jo behar zuen Donostiako Musika Hamabostaldian, baina, Italiako Gobernuak Espainiatik Italiara joaten diren bidaiariei ezarritako neurri berriak direla eta, bere bizilekuan gelditzea erabaki du pianista errusiarrak. | Espainian konfinatuta egon ondoren, Italiako bizilekura itzuli zen Grigori Sokolov pianista errusiarra, eta han prestatzekoa zen aste honetan Santanderren (Espainia) eta Donostian eman beharreko kontzertuak. Alabaina, atzo arratsaldean Italiako Gobernuak argitaratutako ebazpenak neurri zorrotzagoak ezarri ditu Espainiatik eta, horrenbestez, Hego Euskal Herritik Italiara joaten diren bidaiarientzat. Hori dela eta, Musika Hamabostaldiak jakinarazi duenez, pianistak Italian geratzea erabaki du, eta musika jaialdiaren antolatzaileek bertan behera utzi dute igandean Kursaaleko auditoriumean egin behar zuen kontzertua.
Hamabostaldiko Lagunek kontu korrontean jasoko dute, zuzenean, kontzertu horren sarrerei dagokien zenbatekoa. Internet bidez sarrerak erosi dituztenei zuzenean itzuliko zaie dirua. Azkenik, sarrerak leihatilan erosi zituztenek quincenamusical@donostia.eus helbidearen bidez edo 943-003170 telefonoaren bitartez jarri beharko dute harremanetan Musika Hamabostaldiarekin, sarrerei dagokien dirua berreskuratu ahal izateko.
Sokolovek Wolfgang Amadeus Mozarten eta Robert Schummannen obrak interpretatu behar zituen Musika Hamabostaldian. |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185596/getxoko-bikain-tabernan-eta-gasteizko-sagartoki-eta-oh-malbec-jatetxeetan-izan-zirenei-proba-egiteko-eskatu-die-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Getxoko Bikain tabernan eta Gasteizko Sagartoki eta Oh Malbec jatetxeetan izan zirenei proba egiteko eskatu die Jaurlaritzak | Toki horietan izan zirenek beren osasun etxera edota osasun aholkularitzara deitu beharko dute ordua hartzeko. | Getxoko Bikain tabernan eta Gasteizko Sagartoki eta Oh Malbec jatetxeetan izan zirenei proba egiteko eskatu die Jaurlaritzak. Toki horietan izan zirenek beren osasun etxera edota osasun aholkularitzara deitu beharko dute ordua hartzeko. | Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak PCR proba egitera joateko eskatu die abuztuaren 2tik 10era bitartean Getxoko (Bizkaia) Bikain tabernan izan zirenei. Gaur arratsaldean bertan hasiko dira testak egiten, Urdulizko ospitalean. Tabernan izan zirenek beren osasun etxera edota telefono zenbaki honetara deitu behar dute: 900-20 30 50.
Abuztuaren 8tik 10era Gasteizko Sagartoki jatetxean eta abuztuaren 4tik 9ra Oh Malbec jatetxean izan zirenei ere eskatu die testa egiteko Osasun Sailak. Probak Arabako unibertsitate ospitalean egingo dituzte, gaur arratsaldetik aurrera. Jatetxean izan zirenek osasun etxera edo osasun aholkularitzara deitu beharko dute ordua hartzeko. |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185597/ahtaren-obrak-itxi-dituzte-martzillan.htm | Gizartea | AHTaren obrak «itxi» dituzte Martzillan | Mugitu mugimenduko kideek AHTaren lanak zigilatzeko agindua eman diete OHT eraikuntza enpresako eta azpikontratetako arduradunei, Airef erakundeak iragan astean kaleratutako gomendioak aplikatuz. Behean, ekintzaren bideoa ikus daiteke. | AHTaren obrak «itxi» dituzte Martzillan. Mugitu mugimenduko kideek AHTaren lanak zigilatzeko agindua eman diete OHT eraikuntza enpresako eta azpikontratetako arduradunei, Airef erakundeak iragan astean kaleratutako gomendioak aplikatuz. Behean, ekintzaren bideoa ikus daiteke. | Gaur goizean, 11:00etan, Mugitu mugimenduko kideek AHTren obrak zigilatu dituzte Alesbes eta Azkoien arteko tartean, Martzillan, protesta moduan. Airef erakundearen gomendioak aplikatuz, obra hori «itxi» egin dela irudikatu dute.
OHT eraikuntza enpresa eta azpikontratak Aragoi ibaiaren ibarrean eraikitzen ari diren bidezubiaren eremuan sartu dira. Eremu hori interes ekologiko handikoa da. Obrak ixteko eta zigilatzeko agindua eman diete eraikuntzako arduradunei. Kamioien zirkulazioa eten dute, eta seinaleetan zein makinarian lanen itxiera adierazteko itsasgarriak jarri dituzte. Hogei minutu inguru iraun dute ekintzek, eta ondoren alde egin dute, «inolako istilurik izan gabe». |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185598/donibane-lohizuneko-ostatu-bat-hetsi-dute.htm | Gizartea | Donibane Lohizuneko ostatu bat hetsi dute | Pirinio Atlantikoetako departamenduko prefeturak erabaki du Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Le Miam ostatuaren hestea bost egunez, zigor gisa. Neurria beterik, gaur ireki dute berriro. | Donibane Lohizuneko ostatu bat hetsi dute. Pirinio Atlantikoetako departamenduko prefeturak erabaki du Donibane Lohizuneko (Lapurdi) Le Miam ostatuaren hestea bost egunez, zigor gisa. Neurria beterik, gaur ireki dute berriro. | Donibane Lohizuneko Le Miam ostatua bost egunez hetsirik egon da. Osasun neurriak ez errespetatu izana leporatu zion Pirinio Atlantikoetako departamenduko prefeturak abuztuaren 7an, eta bost eguneko itxialdia ezarri zion zigor gisa. Neurria errespetatu, eta gaur ireki ditu berriz ateak.
Osasun neurriak ez errespetatzeagatik hesten duten hirugarren ostatua da departamenduan, uztailaz geroztik. Frantziako Poliziaren arabera, jabeak ostatua berantegi hesten zuen gauez, eta maskara ez zuen aski erabiltzen barnean. Uztailaren 19 eta 20aren arteko gauean, Frantziako Polizia ostatuan sartu zen, 02:40etan hamabost lagun inguru edaten ari baitziren, eta hetsia behar zuen 02:00etan. |
2020-8-13 | https://www.berria.eus/albisteak/185599/israelek-eta-arabiar-emirerri-batuek-laquobake-akordioaraquo-lortu-dute.htm | Mundua | Israelek eta Arabiar Emirerri Batuek «bake akordioa» lortu dute | Israelek uko egingo dio anexio planari, eta harremanak normalizatuko ditu Arabiar Emirerri Batuekin. | Israelek eta Arabiar Emirerri Batuek «bake akordioa» lortu dute. Israelek uko egingo dio anexio planari, eta harremanak normalizatuko ditu Arabiar Emirerri Batuekin. | Donald Trump AEBetako presidenteak Twitter bidez eman du bake akordioaren berri. «Aurrerapauso erraldoia gaurkoa! Gure bi adiskide handiren arteko bake akordio historikoa: Israel eta Arabiar Emirerri Batuak!», idatzi du.
Bi herrialdeen arteko akordioa baieztatu du Mohamed bin Zayed al-Nahyan Arabiar Emirerri Batuetako presidenteak. Hark azaldu duenez, Trumpek eta Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak akordioa lortu dute Israelek iragarria zuen anexio plana bertan behera uzteko. Bestalde, Arabiar Emirerri Batuek eta Israelek hitzartu dute aldebiko harreman bat ezartzeko modua emango duen bide orri bat negoziatzen hastea. Elkarrizketa horiek Israelen eta Arabiar Emirerri Batuen arteko harremanak normalizatzeko balio beharko lukete.
Hiru herrialdeek adierazpen bateratu bat kaleratu dute. Nabarmendu dutenez, akordioa «aurrerapauso diplomatiko historikoa» da, eta «bakea sustatuko du Ekialde Hurbilean». Akordioa sinatu duten herrialdeen arabera, «bide berri bat» urratu dute, eta akordioak «eskualdearen potentzial erraldoia askatzeko» balioko du.
Israelgo ordezkaritza bat eta Arabiar Emirerri Batuetako bat bildu egingo dira «datozen asteetan», hainbat akordio sinatzeko. Horien artean, inbertsioei, turismoari, hegaldiei, segurtasunari, telekomunikazioei, teknologiari, energiari, osasunari, kulturari, ingurumenari eta harreman diplomatikoei dagozkien arloetakoak.
«Ekialde Hurbileko bi gizarterik dinamikoenen arteko loturak eskualdea eraldatuko du», sinatzaileen esanetan. Ekonomia hazkundea, garapen teknologikoa eta pertsonen arteko gertuko harremanak hauspotuko dituela adierazi dute.
Akordioaren ondorioz, Israelek uko egin dio Netanyahuk iragarri zuen anexio planari. Israelgo lehen ministroak zehaztu duenez, ordea, "behin-behinean" geratu da bertan behera egitasmoa. Plan horrek aurreikusten zuen Israelek Zisjordaniaren %40 ingururen gaineko subiranotasuna aldarrikatzea, eta eskualde horretan eraikitako legez kanpoko kokaguneak legeztatzea. Akordioaren sinatzaileek kaleratu duten oharrean zehaztu dutenez, AEBek Saudi Arabiaren babesarekin egin diote Israeli anexio plana bertan behera uzteko eskaria. Israelek onartu du orain herrialde arabiar eta musulmanekin harremanak sustatzera bideratzea indarrak.
AEBen «kiderik fidagarrienak eta gaitasun gehien dituztenak» hurbilduko ditu. Oharrak aurreratu du Israelek eta Arabiar Emirerri Batuek AEBekin bat egingo dutela Ekialde Hurbilerako agenda estrategiko bat aurkezteko lanetan. Agenda horrek auzi diplomatikoak, ekonomikoak eta segurtasun arlokoak bilduko ditu.
Aldeek diote Palestinaren eta Israelen arteko gatazkan «irtenbide justua, osoa eta egonkorra» lortzeko ahaleginetan jarraituko dutela.
Kritikak
PAE Palestina Askatzeko Erakundeko zuzendaritzako kide Hanan Ashrawik gaitzetsi egin du akordioa sare sozialetan: «Israel saritu egin dute okupazioa hasi zutenetik Palestinan legez kanpo egiten ari direna jendeaurrean bere gain ez hartzeagatik. Arabiar Emirerri Batuek publiko egin dituzte Israelekiko harreman normalizatuak izateko ahaleginak».
Arabiar Emirerri Batuak, Oman eta Bahreinek txalotu egin zuten Etxe Zuriak urtarrilean aurkeztutako «bake plana», Zisjordaniaren parte handi baten anexioa jasotzen zuena. Ez ziren horraino heldu Egipto, Qatar eta Saudi Arabia, nahiz eta aztertuko zutela aurreratu. Hala, soilik Iran eta Turkiak altxatu zuten ahotsa palestinarren alde. Ordea, palestinarren lurrak Israelen esku uzteko modua ematen zuen egitasmoa "behin-behinean" baztertuta, litekeena da aurrez zalantzak agertu zituzten estatuetako askok AEBen eta Arabiar Emirerri Batuen arteko hitzarmena babestea, batez ere modu horretan Teheranek eskualdean duen eragina murrizten badute. |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185625/araban-20-jaitsi-da-zerga-bilketa.htm | Ekonomia | Araban %20 jaitsi da zerga bilketa | Urte bukaeran «egoera zuzendu» egingo dela espero du Ramiro Gonzalezek. | Araban %20 jaitsi da zerga bilketa. Urte bukaeran «egoera zuzendu» egingo dela espero du Ramiro Gonzalezek. | Aldundietako ogasunek bostetik bat galdu dute urtea hasi zenetik. Bizkaian %19,7 jaitsi da bilketa; Gipuzkoan, %19,9; eta Araban, berriz, %20,3. Kopuru osoetan, ia 1.700 milioi gutxiago.
Arabako Aldundia izan da bere datuak ematen azkena, gaur goizean. Guztira, 917,6 milioi jaso ditu zergetan urteko lehen zazpi hilabeteetan, aurreko urteko epe berean baino 234,4 milioi gutxiago.
Zerga guzti-guztien bilketa jaitsi da, baina batez ere BEZarena (-%28,9), kontsumoa asko murriztu delako. Itxialdiak eta ondorengo jarduera ekonomiko apalagoak ibilgailuen joan-etorria gutxitu duenez, hidrokarburoen gaineko zergak %19,9 gutxiago bildu du.
Erorialdia pixka bat apalagoa da zerga zuzenetan, bi arrazoi direla eta. Batetik, enplegua ez da jarduera ekonomikoa bezainbeste txikitu, eta, horregatik, PFEZ errenta zergaren jaitsiera %15,1ean geratu da. Sozietate zergak, berriz, %6,3 gutxiago jaso du, baina zerga horrek iazko irabaziak zergapetzen ditu, eta ez aurtengoak.
Urtearen amaieran bilketaren jaitsiera motelduko dela iradoki du Ramiro Gonzalez Arabako ahaldun nagusiak: «Jarduera murriztearen eraginak kezkatzen gaitu. Hala ere, ogasunak onartutako zerga atzerapenekin ere badu zerikusia zerga bilketaren gutxitzeak. Horiek joera zuzenduko dute urteko azken hilabeteetan, eta, gainera, enpresa eta familia askorentzat lagungarri izaten ari dira». |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185626/israelen-eta-emirerrien-arteko-ituna-bakerako-laquoaukera-batraquo-da-nberen-iritziz.htm | Mundua | Israelen eta Emirerrien arteko ituna bakerako «aukera bat» da, NBEren iritziz | Iranek eta Turkiak kritikatu egin dute akordioa. Alemania, Erresuma Batua eta Frantzia, berriz, haren alde agertu dira. | Israelen eta Emirerrien arteko ituna bakerako «aukera bat» da, NBEren iritziz. Iranek eta Turkiak kritikatu egin dute akordioa. Alemania, Erresuma Batua eta Frantzia, berriz, haren alde agertu dira. | «[NBE Nazio Batuen Erakundeko] idazkari nagusiak ongietorria egin dio akordio honi, buruzagi israeldarrentzat eta palestinarrentzat negoziazioak berreskuratzeko aukera bat sortuko duen itxaropenaz, bi estatuen konponbidea errealitate bihurtzeko, NBEren ebazpen garrantzitsuekin, nazioarteko legediarekin eta aldebiko akordioekin bat», adierazi du Guterresen bozeramaile Stephane Dujarricek.
NBEk laster eman zion oniritzia Israelen eta Arabiar Emirerri Batuen akordioari, Donald Trump AEBetako presidenteak atzo publiko egin eta ordu gutxira. Akordio horrek bi herrialdeen harremanen normalizazioa aurreikusten du. Halaber, Israelek konpromisoa hartu du Zisjordaniarako iragarri zuen anexio plana eteteko. Benjamin Netanyahu Israelgo lehen ministroak atzo argitu zuenez, anexio plana «behin-behinean» geldituko du, baina plana oraindik «mahai gainean» dagoela nabarmendu zuen. Ituna lortzeko bitartekari lanetan aritu zen AEBetako Gobernua.
Guterresen bozeramaileak, baina, garrantzia aitortu dio Israelek Zisjordaniaren hainbat lurren gaineko anexioa eten izanari. Ohartarazi du plan hori gauzatzeak ateak itxiko lizkiokeela Palestinaren eta Israelen arteko negoziazioei berrekiteari eta bi estatuen konponbideari.
Israelekin harreman diplomatikoak ezarri dituen Ekialde Hurbileko hirugarren herrialdea da Arabiar Emirerri Batuak. Egiptok bake akordioa sinatu zuen estatu juduarekin 1979an, eta Jordaniak beste hainbeste egin zuen 1994an. Arabiar Emirerri Batuetako Gobernuak adierazi du «akordio ausarta» dela, eta Palestinaren eta Israelen arteko gatazka konpontzeko bake prozesua bideratzen lagunduko duela.
Palestinako agintariek oso bestelako analisia egin dute, ordea. PAE Palestina Askatzeko Erakundeko zuzendaritzako kide Hanan Axrawik akordioa gaitzetsi zuen atzo sare sozialetan: «Israel saritu egin dute okupazioa hasi zutenetik Palestinan legez kanpo egiten ari direna jendaurrean bere gain ez hartzeagatik. Arabiar Emirerri Batuek publiko egin dituzte Israelekiko harreman normalizatuak izateko ahaleginak».
Hamasek ere gogor salatu zuen hitzarmena. Palestinarrei traizio egin izana egotzi zion Fawzi Barhum eledunak Abu Dhabiri: «Labana sartu digute bizkarretik, Israelekin harremanak hasita. Israelek okupaziopean egindako krimenen saria da hau». Al-Fatahko zuzendaritzako kide Abbas Zakik, berriz, salatu zuen arabiar herrialdeen arteko adostasuna urratzen duela akordioak, eta Arabiar Ligari eskatu dio bertan behera utz ditzala Israelekiko elkarrizketak.
Etxe barruan ere kritikak egin dizkiote Israeli. Legez kanpoko kokaguneetako kolonoek eta eskuin muturrak, hain zuzen, boto emaileei iruzur egitea egotzi diote, kanpainan Zisjordaniako lurrak anexionatuko zituela hitzeman ondoren orain plana eteteagatik.
Israelgo Gobernuak aurreratu du Arabiar Emirerri Batuekin lortutako akordioaren antzeko itunak sinatuko dituela inguruko estatu gehiagorekin. «Akordio gehiago izango dira herrialde arabiar eta musulmanekin». Itunak berak jasotzen du Israelek horretara bideratuko dituela orain indarrak.
Herrialde musulmanen erreakzioak
Israelen eta Arabiar Emirerri Batuen akordioak «estrategia ergel» bati erantzuten diola adierazi du gaur Irango Atzerri Ministerioak, eta ohartarazi du Tel Aviven kontrako oposizioa indartuko duela Ekialde Hurbilean. «Erregimen sionistaren kontrako batasuna eta elkartasuna sustatuko ditu».
Iranen iritziz, erabaki «arriskutsua eta lotsagarria» hartu dute Arabiar Emirerri Batuek, eta ohartarazi du Abu Dhabiren erantzukizuna ere izango dela Israelek etorkizunean Persiar golkoan esku hartzen badu.
Turkiak ere akordioa kritikatu du. Hango Atzerri Ministerioaren arabera, «ez da sinesgarria hiru aldeko akordioa palestinarren aldarriekiko babes gisa aurkeztea». Turkiak salatu du Arabiar Emirerri Batuek ez dutela «autoritaterik Israelekin Palestinaren izenean negoziatzeko eta Palestinarentzako hil edo bizikoak diren auzietan amore emateko». Palestinarrei «traizio» egitea leporatu die.
Jordania zuhur agertu da hitzarmenak ekarpenik egingo ote duen Palestinaren eta Israelen arteko gatazka gainditzeko. Ayman Safadi Atzerri ministroaren esanetan, «okupazioa amaitzeko pizgarria» baldin bada lagunduko du bakebidean. «Hala gertatzen ez bada, gatazka are sakonagoa bilakatuko da eskualdean: lehertu egingo da, eta atakan jarriko du eskualde osoa». Safadik ohartarazi du «bakea lortzeko aukera suntsitzen duten legez kanpoko neurri guztien amaierak» etorri behar duela anexioa eteteko erabakiaren atzetik.
Yemengo huthi errebelde xiitek akordioa gaitzetsi dute, eta AEBen «propaganda» dela adierazi. Mohamed Abdelsalam mugimenduko bozeramaileak nabarmendu du akordioak agerian utzi dituela Israelen eta Arabiar Emirerri Batuen arteko harremanak, orain arte ezkutukoak. Arabiar Emirerri Batuak Yemengo Gobernuari babes militarra ematen dion koalizioaren parte dira, Saudi Arabiarekin batera.
Egiptok, Omanek eta Bahrainek goraipatu egin dute AEBek iragarritako ituna. Bahraingo Gobernuak eskertu egin ditu Arabiar Emirerri Batuen «ahalegin diplomatiko zintzoak» eta «akordio historikoa» lortu ahal izateko AEBen bitartekaritza lana. Adierazi du Ekialde Hurbilean bakea egonkortzen lagunduko duela itunak.
Abdelfatah al-Sisi Egiptoko presidentea ere antzera mintzatu da. Ekialde Hurbilean «aberastasuna eta egonkortasuna» lortzea helburu duen akordioa lortzeko ahaleginak eskertu ditu.
Omanek «babesa» agertu die Arabiar Emirerri Batuek Israelekin harremanak normalizatzeko hartu duten erabakiari.
Europan, oniritzia
Alemaniak ospatu egin du akordio «historikoa». Haiko Maas Atzerri ministroaren esanetan, «eskualde horrek bakea lortzeko ekarpen garrantzitsua» izango da.
Frantziako Atzerri ministro Jean-Yves Le Drianen iritziz, «aurrerapauso bat» da, baina anexio plana eteteko erabakiak «behin betiko» neurri bihurtu behar du. Ministroak gaineratu du akordioak bidea errazten diola Palestinaren eta Israelen arteko elkarrizketari, bi estatuen konponbidea gauzatzeko. Eskualdean bakea lortzeko «aukera bakarra» hori dela nabarmendu du.
Erresuma Batuko lehen ministro Boris Johnsonen arabera, «albiste izugarri ona» da akordioa. Adierazi du bakebidean aurrera egiteko urrats egokia dela Zisjordaniaren gaineko anexioa eten izana.
Biden, anexioaren kontra
AEBetako alderdi demokrataren presidentegai Joe Bidenek txalotu egin du Arabiar Emirerri Batuen erabakia, «Israelgo Estatua publikoki aitortu» duelako. Jarrera «ausarta» izan duela nabarmendu du. Bidenek gaineratu du AEBetan azaroan egitekoak diren hauteskundeak irabaziz gero —Trumpi sei punturen aldea ateratzen dio azken inkestetan— bere gobernuak bide beretik aurrera egiten jarraituko duela.
Israelek Zisjordaniarako iragarri zuen anexio planaren inguruan, berriz, kritiko agertu da. Plana bakearentzako kolpe gogorra litzatekeela ohartarazi du. «Horregatik nago haren aurka orain, eta egongo naiz presidente naizenean ere», ziurtatu du. |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185627/mikrokonfinamenduak-ezartzearen-alde-dago-bengoa.htm | Gizartea | «Mikrokonfinamenduak» ezartzearen alde dago Bengoa | Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu ohiak aztarnarien falta dagoela azpimarratu du. Uste du agerraldiak egotea herritarren portaeraren eta administrazioaren kudeaketaren ondorioa dela. | «Mikrokonfinamenduak» ezartzearen alde dago Bengoa. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu ohiak aztarnarien falta dagoela azpimarratu du. Uste du agerraldiak egotea herritarren portaeraren eta administrazioaren kudeaketaren ondorioa dela. | Rafael Bengoa Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu ohiak esan du Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako leku batzuetan «mikrokonfinamenduak» ezartzearen alde dagoela. «Agian, anbizio handiagoko neurriak hartzeko garaia da; hau da, eremu edo herri batzuk konfinatzekoa». Izan ere, Onda Vascan egindako elkarrizketan esan duenez, neurri hori beharrezkoa da transmisio komunitarioa dagoenean.
Udan COVID-19aren agerraldiak egoteko arrazoia herritarren jarrera eta administrazioaren kudeaketa dira, Bengoaren ustez. Alde batetik, herritarren portaeran arazoa dagoela iruditzen zaio; eta, beste alde batetik, uste du administrazioak dituen sistemek orekatu egin behar dituztela «gehiago edo gutxiago aurreikus zitezkeen portaerak». Ildo horretatik, aztarnari gehiagoren beharra dagoela azpimarratu du. Hala ere, zehaztu du Eusko Jaurlaritzak egin duen kudeaketa «besteek egindako bera» izan dela.
Positibo kasuak igotzen ari diren arren, uste du ezin dela «paralelismorik» egin martxoko eta apirileko egoerarekin. Izan ere, iruditzen zaio kasuen gorakada ez dela «hain indartsua». Gainera, horiei aurre egiteko prestakuntza hobea dela dio. Koronabirusak eta gripeak bat egingo duten momentuak kezkatzen du, ordea: «Beharrezkoa da ordurako kopuruak askoz kontrolatuago edukitzea». |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185628/industriaren-jarduera-ia-30-handitu-da-uztailean-baina-iazkoaren-azpitik-dago-oraindik.htm | Ekonomia | Industriaren jarduera ia %30 handitu da uztailean, baina iazkoaren azpitik dago oraindik | Zerbitzuek 2019an baino %11 gutxiago fakturatu dute 2020an. | Industriaren jarduera ia %30 handitu da uztailean, baina iazkoaren azpitik dago oraindik. Zerbitzuek 2019an baino %11 gutxiago fakturatu dute 2020an. | Gutxika bada ere, jarduera ekonomikoa suspertzen ari da Hego Euskal Herriko ekonomia. INEk gaur emandako datuen arabera, bi sektore nagusiek, zerbitzuek eta industriak, %20 eta %30 artean handitu dute beren negozio zifra ekainetik uztailera. Horrek ekarri du urte arteko tasan %30etik gorako beherakada zena (ekainean) orain %10-12 artean egotea.
Industriari dagokionez, suspertzea nabariagoa da Nafarroan (+%31,6) Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan baino (+%27,5). Maiatzetik ekainera %45 inguru hazi zen erkidego batean zein bestean.
Horrenbestez, industriak itxialdiarekin izandako uzkurtzea arintzen ari da. Apirilean jo zuen goia, produkzioa erdira jaitsi zenean. Ekainean, %37an kokatu zen, eta uztailean beherakada nabarmen apalagoa izan da: -%9,2 Nafarroan, eta -%13,4 beste hiru lurraldeetan.
Pentsa daiteke abuztuan hobera egingo dutela zenbakiek, enpresa oso inportante batzuek —Volkswagen eta Michelin, esaterako— langile guztiak aldi baterako erregulaziotik atera dituztelako eta ekoizpena handitzen ari direlako.
Zerbitzu batzuk, herren
Bilakaera agian ez da hain argia izango zerbitzuetan, merkataritza, ostalaritza eta garraioak herren baitabiltza, eta COVID-19aren kasu positiboen gorakadak kontsumoa murriztuko baitu berriro. Edonola ere, uztailean izan da suspertze bat: %19 handitu da zerbitzuen negozio kopurua Nafarroan, eta %24,1 Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Betiere INEren arabera, iaz baino %9,4 gutxiago ari dira saltzen Nafarroan, eta %11,4 gutxiago Hegoaldeko beste hiru lurraldeetan. |
2020-8-15 | https://www.berria.eus/albisteak/185629/gitarraren-mintzoa.htm | Kultura | Gitarraren mintzoa | Soldadu, musikari poeta, bohemio, erbesteratu, artzain, erromantiko peto. Mito bat. Gernikako arbola kantaren sortzailea baino gehiago. Jose Mari Iparragirre (1820-1881). Jaio zela bi mende, asteon. Hari buruzko film bat iragarria zuten negurako, baina tiraderan geratu da proiektua; ez da hala gertatzen den lehena. Tiradera hori zabaltzeko eta mitoa egurasteko saio bat da sail hau. | Gitarraren mintzoa. Soldadu, musikari poeta, bohemio, erbesteratu, artzain, erromantiko peto. Mito bat. Gernikako arbola kantaren sortzailea baino gehiago. Jose Mari Iparragirre (1820-1881). Jaio zela bi mende, asteon. Hari buruzko film bat iragarria zuten negurako, baina tiraderan geratu da proiektua; ez da hala gertatzen den lehena. Tiradera hori zabaltzeko eta mitoa egurasteko saio bat da sail hau. | Gitarra zahartxo bat zur-gorritan, Bilbon, luthier tailer txikian. Laura Vicariok gozo ferekatu dio ahoaren buelta, lehen aldiz noiz hartu zuen kontatu bitartean: «Otsail hasieran izan zen». Bizkaiko Batzar Nagusien egoitzatik ekarri zioten, Gernikatik, 1896tik hona han pilatutako urteen zama arin ziezaion. «Arrakala txikiak bazituen, hotz-bero eta lehor-heze aldaketek eraginda. Pipi pixka bat ere bazuen. Kola eman diot, eta barrutik indartu dut. Kanpotik egin dizkiot konponketa guztiak, ireki gabe». Beste igurtzi bat, gorputz ertzean oraingoan. «Begira, hemengo parte honetan zur zati txiki batzuk sartu behar izan dizkiot, kolperen batengatik deformatua zegoelako, barruraka». Eta beste ukitu bat.
Gaur ohikoa den gitarra klasikoaren ondoan, luthierrak esku artean darabilena txikiagoa da gorputzez, zortzia estuagoa du, egurrezkoak larakoak, eta barrutik ere ez da erabat berdina. «Honen zubia desberdina da; eta uztaien arteko tartea, handiagoa».
Iparragirreren gitarra, konponketa prozesuan. MARISOL RAMIREZ, FOKU
Jose Mari Iparragirreren azken gitarra. Erromantikoa, jabea bera bezala. Tresna hutsa baino askoz gehiago, haren kantarik ezagunenetako bati kasu egitera: «Gitarra zarhartxo bat det nik nere laguna/ horrela ibiltzen da artista euskalduna». Horixe da, aditu gehienen ustez, bardoak sortu zuen lehenetariko kanta: Gitarra zahartxo bat. 1840ko urteetako Europako ibilerak kontatu zituen artistak bertan, gerora beste hainbatetan baieztatu zuen joera iragarriz: bere bizitzako pasadizoak kantagai bihurtzekoa. Gertakizunak, bizimodua eta pentsamenduaren eta sentimenduen joan-etorriak agertzen dira Iparragirreren kantetan. Horren erakusle dira, besteak beste, Gernikako arbola; Nere amak baleki; Nere maitearentzat; Hara nun diran; Trapu biltzaileak; Glu, glu, glu; Nere herriko gazteari; Arren ez bedi galdu euskera; eta Nafarroako alkarkidari.
Soinuaren eboluzioa
Isilik datza orain bardoaren zurezko laguna, ahoa zabal-zabalik, autopsia mahai gainean. Ahosabaian, idatzita: Progreso Argentino. Fábrica de guitarras. Salvador Ramírez, Rivadavia, 480. Buenos Aires. «Malagakoa [Espainia] zen jatorriz Ramirez gitarragile hori. Buenos Airesera aldatu zen bizitzera». Erretsin usaina; Vicariok berak prestatutako berniza potean, gitarra noiz blaituko zain. «Gitarra honen soinua berriz entzuteko modua eginez gero, gustura nengoke», nabarmendu du. Soinu hori ez da inoiz berdina izango hala ere, erantsi duenez, ekarri zituen tripazko sokak nailonezkoekin ordezkatuko dituztelako. «Tripazko sokek ñabardura ezberdinak ematen dizkiote soinuari. Gitarra honen soinuak, egun ezagutzen ditugunen aldean, bolumen txikiagoa du, eta biribilagoa da. Gaur egungo gitarra, izan ere, sonoritate handiagoa lortzeko saioen emaitza da, orkestretan eta areto handietan gehiago entzun zitezen».
Gitarren soinuaz eta eboluzioaz mintzo da Enrique Solinis ere. Euskal Barrokensemble taldearen sortzailea da, gitarra jotzaile profesionala, antzinako musikan aditua. Vicariok gozatutakoaren oso antzeko tresna bat darabil Solinisek kontzertuetan, musika klasikoa jotzeko. «Euskal Herrian gitarrak eta biolinak ohikoak ziren garai hartan. Erdi Aroan jada, gitarren aurrekoa den giterna jotzen zen hemen; errenazimentu garaian, gitarra barrokoa heldu zen, Iparragirrerenaren aurrekoa».
Gitarrak, eboluzionatu ahala, ekarri zuen aldaketarik herri musikara, Solinisen esanetan: «Euskal doinuak, berezko koloreak eta eskalak, ez ziren oso perfektuak, gaur egungo ikuspegitik begiratuta. Bai txirulak, bai albokak, bai gaitak, hodi bat ziren, eta iritzira egiten ziren zuloak». Matematikoki, «sistema pitagorikoa» litzateke hura, non soinuak eta eskalak berezko afinazioa zuten. «Sistema horretan, kantatzeko eran eta afinazioan, soinu batzuek desafinatuta lirudikete gure egungo ikuspegitik. Iparraldean oraindik ere bada horren arrastorik, ia erabat galdua den arren». Zer gertatzen da, bada, kantu hori gitarrarekin laguntzen denean? «Ezinezkoa dela uztartzea», Solinisen hitzetan. «Melodia horiek gitarrarekin ez datoz bat, eta tradizioko desafinazioan landutako errepertorio guztia pikutara joan zen. Hori da Iparragirreri eta antzeko gitarristei egin zitzaien kritikarik gogorrena, garai hartan. Joera modernizatzaile horren barruan kokatzen da Iparragirreren gitarra».
Modernizatzailea, gainera, alderdi askotan. Ariketa bat proposatu du Solinisek: Iparragirreren kanta bat alemanez kantatzea. «Tirolgoa dela esan diezazukete, lasai asko, haren lanaren substratua oso internazionala eta oso modernoa delako, harmonikoki eta melodikoki». Beste ariketa bat: gitarrarekin agertzen den argazkiei begiratzea. «Garai hartan hartzen zen moduan hartzen zuen hark ere gitarra: zintzilikatuta, normalki, eta nahiko bertikal. Flamenkoan ere Iparragirreren garaian sartu zen gitarra, kantuan-eta laguntzeko. Horregatik hartzen zuten berdintsu hark eta flamenko gitarra jotzaileek». Gitarristaren begiak beste gauza bati ere erreparatzen diote: bardoaren atzaparrei. «Errekurtso urriz, baina nahiko birtuoso begitantzen zait gitarra jotzeko haren keinua. Tresnarekin orduak eta orduak egin zituen bere bizitza osoan».
Garai hartan oso boladako zegoen zortziko erritmoan, gehienetan. «Hemen, tradizio handia zuten erritmo kinarioekin egokitzen ziren zortzikook, eta, horren ondorioz, askoz pluralagoa zen musika, egun baino. Orain askoz karratuagoa da dena». Erritmo kinarioon tradizio horretan kokatzen du musikologoak Iparragirre. Eta berehala dator galdera: nola kantatuko ote zuen bardoak? «Nahiko operistikoa izango zen haren kantaera, segur aski, anplifikazioa lortzeko xedez».
Iparragirrerena Wagnerren garaia ere bazen, izan ere; eta areto handien ugaltzearena, antzerki, musika eta bestelako ikuskizunak hartzeko. «Antzoki horietan ahotsa ondo kokatu behar zen, soinua zabaltzeko». Musika entzutekotan, zuzenean entzun beste aukerarik ez zegoen mundu batean; eta musika entzuteagatik sarrera bat kobratzea ohiko bihurtzen hasia zenean. «Musikaren nolabaiteko pribatizazio horrekin, musikariarena ogibide bat izan zitekeelako ideia etorri zen. Halaxe etorri zitzaion Iparragirreri ere». Ez zuen lortu, baina. «Eta ideia horixe leporatu zion Xenpelar bertsolariak».
Iparragirreren gitarra, konponketa prozesuan. MARISOL RAMIREZ, FOKU
«Ez zen bertsolaria»
«Iparragirre abila dela/ askori diot aditzen,/ eskola ona eta musika/ hori hoiekin zerbitzen./ Ni ez nazu ibiltzen/ kantuz dirua biltzen,/ komeriante moduan», kantatu zion Xenpelarrek Iparragirreri. Hau ere bai: «Eskola ona eta musika/ bertsolaria gainera,/ gu ere zerbait izango gera/ horla hornitzen bagera./ Atoz gure kalera/ baserritar legera/ musika hoiek utzita». Xabier Amuriza bertsolari eta idazlearen ustez, eztabaida antzua da Iparragirreren bertsolari izaerari buruzkoa. «Ez dakit zergatik kontrajartzen diren bertsolaria eta Iparragirre. Hura ez zen bertsolaria. Hura kantari eta sortzaile handi bat zen. Hark bere musika eta hitzak egiten zituen, eta izugarrizko arrakasta lortu zuen, hemen eta kanpoan». Xenpelarren bertsoek ere halaxe adierazten dute, nabarmendu duenez.
Iparragirreren heriotza mendeurrena gogoratzeko ekitaldietan parte hartu zuen Amurizak, 1981ean. Orduko iritzia ez zaio aldatu: Iparragirre eta Xenpelar mundu ikuskera biren adierazle dira, eta Gernikako arbola kantako «eman ta zabal zazu munduan fruitua» esaldian laburbiltzen da aldea. «Iparragirreren mundua-ren esanahia eta Xenpelarrena ez dira berdinak. Bertsolariak munduaz ari direnean, garai hartan, euskaldun munduaz ari dira, eta Iparragirrek ikuspegi internazionala zuen. Izugarrizko arrakasta lortu zuen, eta gorputz eman zien garai bati eta sentimendu batzuei». Foruak, euskara eta herria gogoan; kantu ludikoak eta maitasunekoak alboratu gabe. «Hari ez zaio Gernikako arbola bakarrik kantatzen. Nork uzten du halako ondare bat, 200 urteren buruan herri guztiak dakiena? Alde horretatik, figura izugarria da», dio Amurizak. Arlotetzat hartu izan den arren. «Arlote kulturala ez zen. Arlotetzat hartzen dutenen bizitzako soinu bandan ere, haren kanta asko daude». |
2020-8-16 | https://www.berria.eus/albisteak/185631/ahots.htm | Kultura | Ahots | Padrom, Galizia, 1972. Idazle, soziolinguista, regueifeiro eta irakaslea da, besteak beste, eta arkakuso-hezle ere bai Galiza Pulgas Circus-en eta gizarte-ekintzailea. Orixe (2004) liburuarekin Blanco Amor saria irabazi zuen, eta Made in Galiza (2009) narrazio-liburuak Ánxel Casal saria eman zion, eta urteko liburua izan zen (Txerra Rodriguezek euskaratua Txalapartarentzat). Talia Teatro taldearekin elkarlanean idatzitako Pelos na lingua lanaren gidoiak Maria Casares saria eta Max sari bat irabazi zituen. Séchu Senderen obra hainbat hizkuntzatara itzuli da (euskara, katalana, kurduera, turkiera...), eta hainbat formatutara egokitu da: ikus-entzunezkoak, antzerkia, musika eta hainbat pop adierazpide (elastikoak, haurrentzako arropak, tatuajeak edo Courel marmeladetarako potoak, azterketetarako txuletak eta kaleko pintaketak). A República das Palavras (2015) du paperean azken plazaratutako liburua. Haren obraren parte handi bat sare sozialetan zabaltzen da aurrena. Nova Regueifa mugimenduko kidea da, Galizian ahozko bertso-inprobisazioa eguneratuz taldean. | Ahots. Padrom, Galizia, 1972. Idazle, soziolinguista, regueifeiro eta irakaslea da, besteak beste, eta arkakuso-hezle ere bai Galiza Pulgas Circus-en eta gizarte-ekintzailea. Orixe (2004) liburuarekin Blanco Amor saria irabazi zuen, eta Made in Galiza (2009) narrazio-liburuak Ánxel Casal saria eman zion, eta urteko liburua izan zen (Txerra Rodriguezek euskaratua Txalapartarentzat). Talia Teatro taldearekin elkarlanean idatzitako Pelos na lingua lanaren gidoiak Maria Casares saria eta Max sari bat irabazi zituen. Séchu Senderen obra hainbat hizkuntzatara itzuli da (euskara, katalana, kurduera, turkiera...), eta hainbat formatutara egokitu da: ikus-entzunezkoak, antzerkia, musika eta hainbat pop adierazpide (elastikoak, haurrentzako arropak, tatuajeak edo Courel marmeladetarako potoak, azterketetarako txuletak eta kaleko pintaketak). A República das Palavras (2015) du paperean azken plazaratutako liburua. Haren obraren parte handi bat sare sozialetan zabaltzen da aurrena. Nova Regueifa mugimenduko kidea da, Galizian ahozko bertso-inprobisazioa eguneratuz taldean. | Aurora,
1A-ko bizilaguna, hil zen eguneanbaten
batek esan zuen: Eta orain zer egingo dugu haren belearekin?
Hantxe zegoen, bele-tristuraz,
zeruertzera begira leihoaz bestaldera.
Etxera ekarri zidaten belea
eta lehenbiziko gauean kutsatu zidan
min luma-beltz bat.
Aurora hil da, esan zioten.
Saminean lagun, esan zioten.
Emakume ona zen, esan zioten.
Hau zure etxea duzu, esan zioten.
Gau on, esan zioten.
Eta berak esan zuen Herio on, eta begiak itxi zituen.
Beleak bazekien hizketan.
Eta berari begira geratu nintzen, bera handi,
kuzkurturik, triste.
Bigarren egunean egun ona opa zidan.
Egun on, egun on, esan zuen ahopean.
Eta Herio on, esan zuen berriro, gauean.
Isilik eman zuen eguna.
Hilaren alabari deitu nion.
–Bai, konpainia egiten dit, esan nuen.
–Bai, txikitan kanario bat eduki nuen.
–Bai, noski. Ez du trabarik egiten.
–Bai, konpainia egiten du...
–Orain goibel dago. Normala.
–Bide batez, nola du izena?
Ahots zuen izena beleak.
Ahots.
Hirugarren egunean sukaldera sartu nintzelarik
beleak esan zidan: Izar bat nahi dut.
Zer?, galdetu nion, Zer bat?
Izar bat, izar bat, errepikatu zuen.
Bele zaharra zirudien.
Baziren hamar urte eraikinean bizi nintzela,
ni iristerako han bizi zen belea.
Biharamunean agurtu nuen, Egun on.
Eta berak esan zidan Maittea.
Edo hori ulertu nuen nik bederen.
Maittea, maittea. Errepikatu zuen.
Errezelak baztertu nituen, argia sartu zen.
Belearen eleak jasotzen hasi nintzen
koaderno urdin batean.
Belearen eleak.
Hitz egiten zuen aldiro sor eta lor uzten ninduen.
Pentsatzen dut beleak,
taberna batean hazi balitz, ostatu batean,
bestelako gauzak esango lituzkeela.
Bele hau, ordea, Auroraren belea zen
eta Aurora eskuan beti liburu bat zerabilen emakume bat zen.
Kafetara gonbidatu nuen Auroraren alaba.
Eskatu zidan berarekin joateko
Auroraren apartamentura.
Luzia.
Batera sartu ginen, eta bere buruari galdetu zion:
Zenbat liburu ez ote diren egongo hemen?
Bibliotekak dena hartzen zuen.
Baziren liburuak sabaitik
dilindan ere, saguzarren pare.
Gehienak poesia-liburuak dira, esan zuen Luziak.
–Oso irakurtzalea zen, esan zuen.
–Beleak batzuetan gauzak esaten ditu…, esan nuen ahopean.
–Ahots gora irakurtzen zuen beti. Orduak eman zitzakeen irakurtzen. Ahots gora.
–Beleak gauzak esaten ditu tarteka, errepikatu nuen.
–Txikitan begiak ixten nituen
eta amari aditzen nion eta gustatzen zitzaidan sekula sentitu gabeko gauzak sentitzea.
–Belea… Ahots, Ahots gero eta hiztunago dabil, esan nuen.
–Denbora asko zeraman amarekin, hogei urtetik gora.
–Orain oso hiztun dabil, eta xelebrekeriak esaten ditu.
–Xelebrekeriak?
–Etxera etorri zenetik ez dio behin ere utzi xelebrekeriak esateari.
–Poesia izango da, esan zuen Luziak.
–Torizu! Falta izango du nonbait, esan zidan Luziak,
zera, poesiaren falta.
Eskuarekin hola egin,
sofatik bi liburu hartu,
eta eman egin zizkidan.
Bi poesia liburu ziren, jakina.
«Kartzelako egunkaria» Ho Chi Minhena
eta Uxío Novoneyra.
Gogoan dut beleak oso gogoko izan zuela
«Kartzelako egunkaria»,
isilik geratu zen, adi-adi
nire hitzei.
Liburuxka txiki bat da.
Nik ere gogo onez irakurri nuen
hala nire ahotsa aditzeko,
vietnameratik itzulitako hitzokin.
Gero, Ahots hasi zen hizketan.
Eta nik koaderno urdina zabaldu eta idatziz jaso nuen.
Belearen eleak idazten jarraitu nuen.
Lanetik etxeratutakoan,
tarte bat bilatzen nuen Luziak uzten zizkidan
liburuak irakurtzeko.
Astiro-astiro, etxea
liburuz bete zitzaidan
eta Ahotsen koadernoa, hitzez.
–Nire ama poztuko zen jakinez gero
beraren liburuek hemen amaituko zutela,
esan zuen egun batez Luziak.
Orduak ematen nituen ozenki irakurtzen,
sofan,
Ahots sorbaldan pausaturik nuela.
Batzuetan lokartu egiten zen hala,
nire kontra kuzkurturik,
bion buruak elkartuta.
Batzuetan auzoko liburu-dendara joaten naiz
poesia-libururen bat eskuratzera.
Gaur, esaterako, Lupe Gómezen liburu bat
eta Charo Lopesen beste bat irakurri ditut
Ahotsekin.
Inoiz otu zait
garbira pasa nitzakeela Ahotsen eleak,
izenburu bat paratu
eta literatura-sariketaren batera bidali liburua,
edo argitaletxe batera.
Gero eta atseginago dut haren estiloa...
Oraindik ere badarabilt buruan aukera.
Oharturik nago
azkenaldian
poesia irakurri eta gero
Ahotsen poesia interesgarriagoa dela
ezagutzen ditudan poema-liburu batzuetakoa baino.
Ahotsek sari handiren bat irabaziko luke horratik.
Nahi nuke!
Bele bat!
Bele bat,
gaur egungo literaturako ahots nagusia.
Umm...
Urteko idazlearen saria ere
irabaz lezake...
Eta gero, ondo bidean,
itzulpenak iritsiko lirateke
eta mundu osoan famatuko litzateke...
Umm...
Poesia irakurtzen dudanetik
irudimena ernetu zait
eta zernahirekin hunkitzen naiz.
Atsegin dut, ordea, amestea bele bat sartzen dela
literaturaren historian.
Egunen batez aipatuko diot Luziari,
oraindik ez naiz ausartzen eta.
Ez naiz ausartzen ezta esatera
maite dudala.
Batzuetan gurekin geratzen da
eta poesia irakurtzen dugu elkarrekin.
Eta gero Ahotsi aditzen diogu,
beti hizketarako gogoz egoten baita
liburu on bat irakurri eta gero.
–Orain nazazu betiko!
–Orain nazazu betiko!
aldarri egin du gaur Ahotsek,
begiak itxi
eta lo geratu aurretik
Luziaren eta bion
buruen artean.
Luziak errepikatu du Orain nazazu beti.
Eta nik halaxe idatziz jaso Ahotsen poema-liburuan:
Orain nazazu beti.
Luziak hasperen egin du.
Oheratu egin gara elkarrekin.
Poesiak aldatu dit bizitza.
Bihar ere argituko du eguna.
Beti.
Itzultzailea: Iñigo Roque Eguzkitza |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185632/618-kasu-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 618 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Bizkaian behera egin dute kasuek; Araban, Gipuzkoan eta Nafarroan, aldiz, igo egin dira. | 618 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Bizkaian behera egin dute kasuek; Araban, Gipuzkoan eta Nafarroan, aldiz, igo egin dira. | Azken datuen berri eman dute Eusko Jaurlaritzak eta Nafarroako Gobernuak, eta bezperan baino kutsatze gutxiago izan dira Hegoaldean: 510. Bizkaian izan da alderik nabarmenena: atzo 402 positibo izan ziren; azken orduetan, berriz, 292. Halaber, Araban, Gipuzkoan eta Nafarroan kasu gehiago izan dira. Araban, 112 kasuren berri eman dute, atzo baino 37 gehiago; Gipuzkoan, 92 kasu detektatu dituzte, hogei gehiago; eta Nafarroan, 108 kasu atzeman dituzte, 26 gehiago. Araban, udako agerraldia hasi zirenetik izandako kopururik handiena da, eta Gipuzkoako datuak ia uztaileko agerraldiak izan zireneko datuen pare daude: 93 kasu atzeman zituzten uztailaren 19an. Erkidegotik kanpo, hamalau kasu daude.
Ospitaleratzeen berri ere eman dute, eta, beste egun batez, ugaritu egin dira: 47 eri sartu dira erietxeetan azken orduetan gaitzaren ondorioz, atzo baino hemezortzi gehiago. Ospitaleratzeak gehitu ahala, kasuen larritasuna ere areagotu egin da, eta ZIU zaintza intentsiboetako unitateetan gero eta gaixo gehiago daude. Oraintxe, 185 eri daude Hego Euskal Herriko ospitaleetan; haietatik hogei, ZIUetan.
Atzo, Getxoko (Bizkaia) taberna batean eta Gasteizko bi jatetxetan izan ziren bezeroei PCR proba egitera joateko eskatu zien Jaurlaritzak. Osasun Sailaren esanetan, 400 test egin zizkieten osasun langileek Getxoko Bikain tabernan izan zirenei, Urdulizko ospitalean. Gaur beste 620 proba egingo dituzte. Gasteizko ospitalean, berriz, 133 proba egin dizkiete Sagartoki eta Oh Malbec jatetxeetan izan zirenei, eta gaur beste 152 egingo dituzte. Osasun Sailak ez du emaitzen berririk jakinarazi. |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185633/bielorrusiako-gobernua-elkarrizketa-laquoeraikitzaileraquo-baterako-prest-agertu-da.htm | Mundua | Bielorrusiako Gobernua elkarrizketa «eraikitzaile» baterako prest agertu da | Igandeko hauteskundeen ondorioz izandako protestetan atxilotutakoak askatzen hasi dira. Gaur bilduko dira Europako Batasuneko Atzerri ministroak; beste gai batzuen artean, herrialdea izango dute hizpide. | Bielorrusiako Gobernua elkarrizketa «eraikitzaile» baterako prest agertu da. Igandeko hauteskundeen ondorioz izandako protestetan atxilotutakoak askatzen hasi dira. Gaur bilduko dira Europako Batasuneko Atzerri ministroak; beste gai batzuen artean, herrialdea izango dute hizpide. | Vladimir Makei Bielorrusiako Atzerri ministroak esan du prest dagoela beste hainbat gobernurekin elkarrizketa «eraikitzaile» bat izateko, herrialdean igandean izandako hauteskundeen ondorengo krisiari erreferentzia eginez. Makeik azaldu duenez, Ignazio Cassis Suitzako Atzerri ministroarekin hitz egin du jada, «presidentetzarako hauteskundeei buruz, eta herrialdearen egungo egoerari buruz». Bielorrusiako Gobernua elkarrizketa «eraikitzaile eta objektibo» bat izateko prest agertu da, horrela.
Estoniako, Letoniako, Lituaniako eta Poloniako presidenteak —Kersti Kaljulaid, Gitanas Nauseda, Egils Levits, eta Andrzej Duda, hurrenez hurren— bitartekari izateko aurkeztu dira. «Bakartzeak ez du garapenerako eta hobetzeko aukerarik uzten. Bielorrusian irtenbide baketsu bat lortzeko bitartekari lanetan aritzeko prest gaude; herrialdearen independentzia eta subiranotasuna indartzeko», adierazi zuten, atzo zabaldutako prentsa ohar batean. Bielorrusiako agintariei proposatu zieten «mahai inguru» batera biltzea, gobernuko eta gizarte zibileko ordezkariekin. Horrez gain, atxilotutako manifestariak «berehala» askatzeko eskatu zuten.
Txekiako Errepublikako lehen ministroak Twitterren eskatu du, gaur, Bielorrusiako bozak berriro egitea: «Bielorrusiako hauteskundeak gardentasunean eta nazioarteko behatzaileen presentziarekin egin behar dira berriro».
Bielorrusian igandetik izandako protestetan atxilotutakoak askatzen hasi dira; Barne Ministerioaren arabera, 2.000 lagun baino gehiago utzi dituzte libre. Hala egin dute, gaurko Atzerri ministroen bilkura baino lehenago. Askatutako batzuek orbainak zituzten; ziegan estu egon zirela esan dute, eta gaizki tratatu dituztela. Aleksander Barsukov Barne ministrordeak ezeztatu egin du hori dena.
Josep Borrell Europako Batasuneko diplomaziaburuak gaurko deituta dagoen bilkurari begira adierazi du EBk Bielorrusiako subiranotasuna eta independentzia babesten duela. «[EBk] Ezin ditu Bielorrusiarekin harremanak izan giza eskubideak eta askatasun politikoak urratzen diren bitartean», zehaztu du diplomaziaburuak. Beste gai batzuez gain, iragan igandeko hauteskundeak eta Bielorrusiako egungo egoera politikoa izango dituzte hizpide.
Ursula von der Leyen Europako Batzordeko presidentea herrialdeko protestetan izandako biolentziaren erantzuleei zigorrak ezartzearen alde agertu da gaur. Era berean, Angela Merkel Alemaniako kantzilerrak atxilotu guztiak askatzeko eskatu du, Alemaniako Gobernuko bozeramaile baten arabera.
Igandeko bozetan Aleksander Lukaxenko gailendu zen, Hauteskunde Batzordearen arabera, botoen %80 lortuta; beste bost urterako agintaldia bermatu zuen. Haren atzetik geratu zen Svetlana Tikhanovskaia, oposizioko hautagai nagusia, botoen %9,9 eskuratuta. Oposizioak «iruzurra» salatu zuen, eta ez zituzten onartu emaitzak. Ondorioz, hainbat protesta izan dira, eta 6.700 atxilotu inguru utzi dituzte, Minsk hiriburuan eta herrialdeko gainontzeko hirietan.
ESLAren oharra
Europako Segurtasun Lankidetzako Antolakundeak (ESLA) eskatu du bertan behera uzteko manifestazioetan ikusi ahal izan den «biolentzia». Protesten inguruko txostenetan, indarraren «gehiegizko» erabileraren berri ematen da, eta horren inguruan «ardura» azaldu du George Tsereteli ESLAko presidenteak. Horrez gain, gogorarazi du, ESLAko kide den heinean, Bielorrusiak konpromisoa hartua zuela giza eskubideen arloan; hala nola biltzeko eskubidea eta iritzi askatasunerako eskubidea errespetatzeko: «agintariei eskatzen diet eskubide eta askatasun horiek bermatu eta errespetatzeko, eta arbitrarioki atxilotu dituzten guztiak ahalik eta azkarrena askatzeko». |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185634/gallartako-zahar-etxe-batean-hamasei-positibo-atzeman-dituzte.htm | Gizartea | Gallartako zahar etxe batean hamasei positibo atzeman dituzte | 11 egoiliar eta bost langile kutsatu dira. | Gallartako zahar etxe batean hamasei positibo atzeman dituzte. 11 egoiliar eta bost langile kutsatu dira. | Beste zahar etxe batera sartu da birusa. Atzo, Zamudioko zahar etxe batean eta Bilboko beste bi egoitzatan izandako kasuen berri eman zuen Bizkaiko Foru Aldundiak, eta gaur kasu gehiagoren berri eman du. Gallartako zahar etxe bateko 11 egoiliar eta bost langile birusarekin kutsaturik daude. Egoiliar guztiak asintomatikoak dira, eta Bilboko Birjinetxe zentrora eraman dituzte. Bertan artatzen dituzte Bizkaiko zahar etxeetako kasuak. Diputazioak azaldu du zentroko langile eta egoiliar guztiei eginiko PCR proben ondorioz atzeman dituztela kasuak.
Oraintxe, Bizkaiko zahar etxeetako 53 egoiliarrek eman dute positibo COVID-19aren proban, eta 116 langileri ere eragin die birusak: 49 langilek positibo eman dute, eta beste 67 bakarturik daude, prebentzio neurri gisa. Gallartako zahar etxean, bertan behera geratu dira bisitak, eta kutsaturik ez dauden egoiliarrak ezingo dira zentrotik irten. |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185635/langabezia-pirinioetan-eta-leitzaldean-igo-da-gehien-nafarroan.htm | Ekonomia | Langabezia Pirinioetan eta Leitzaldean igo da gehien Nafarroan | Sektoreka, kontratazioak nabarmen egin du behera autogintzan eta ostalaritzan, %90 eta %80 jaitsi baita aurreko hiruhilekoarekin alderatuta. | Langabezia Pirinioetan eta Leitzaldean igo da gehien Nafarroan. Sektoreka, kontratazioak nabarmen egin du behera autogintzan eta ostalaritzan, %90 eta %80 jaitsi baita aurreko hiruhilekoarekin alderatuta. | «Inoiz ez bezalako krisi batean gaude», nabarmendu du gaur goizean Carmen Maeztuk, Nafarroako Gobernuko Gizarte Eskubideen kontseilariak. Horrek isla izan du lan munduan bigarren hiruhilekoan, baina uztailean egoerak apur bat hobera egin du bederen. Goiz da ezer ondorioztatzeko, eta «zuhurtziaz» jokatu nahi du Maeztuk uztaileko «suspertze zantzu ahularen inguruan, ziurgabetasuna handia baita».
Gaur, Nafarroako Errealitate Sozialaren Behatokiak lan munduari buruz landutako txosten bat laburbildu du Maeztuk, Luis Campos behatokiko zuzendariarekin batera. Txostenean, besteak beste, eskualdekako eta sektorekako azterketa egin dute. Bigarren hiruhilekoan, langabeziak %16 egin zuen gora Nafarroan, lehen hiruhilekoarekin konparatuta. Batez besteko hori baino handiagoa dute Iruñerriak (+%17,9), Iruñerri inguruko eskualdeek (+%22,3), Izarbeibarrek (+%17,7), Sakanak (+%18,1), Leitzaldeak (+%24,4) eta Pirinioek (+%29,5). Langabezia ez da hainbeste igo eskualde hauetan: Bidasoan %8,1 handitu da; Zangoza aldean, %6,7; eta Lizarraldeko Erriberan, %2,5.
Apiril eta ekain artean, 40.681 lagun zeuden izen emanda batez beste Nafar Lansareren bulegoetan. Lehen aldiz, langabe kopurua baino handiagoa izan da prestazioa jaso dutenena (43.454). Izan ere, aldi baterako erregulazio espedientean egon direnek saria jaso dute, baina ez dira langabe gisa kontabilizatu, enpresek konpromisoa baitute langileak berriz hartzeko eta sei hilabetean ez kaleratzeko. Maeztuaren arabera, konfinamenduak enplegua azkar suntsitu badu ere, erregulazio espedienteak babesleku bat izan dira. Alta, txostenean kezka bat islatzen dute: «Babes tresna bikaina dira orain, baina langabezia handiagoa ezkutatu dezakete, erregulazio espedienteak luzatzeko aukera dela eta».
Langabeziaz gain, kontratazioak eta afiliazioak ere behera egin dute nabarmen. Deigarria da bigarren hiruhilekoan 39.222 kontratu gutxiago izenpetu direla lehengoan baino, eta horietatik gehienak 27.306 Iruñerrian egin direla; hots, jaitsiera handiena izan duen eskualdean.
Sektoreka, konfinamenduak ia sektore guztiei eragin die, baina batik bat autogintzari eta ostalaritzari. Autogintzan, lehen hiruhilekoan baino 4.457 kontratu gutxiago egin dira, eta %90 erori da kontratazioa. Ostalaritzak ateak itxita eduki dituenez, kontratazioa %80 jaitsi da batez beste. Konfinamenduak eragindako beste sektoreetan ere islatu da jaitsiera: hezkuntzan %76 jaitsi da; metalgintzan, %69; garraioan, %62,8; bankuetan eta enpresen zerbitzuetan, %50,9; eta plastikoen ekoizpenean, %49,1.
Errealitate horri lotuta, afiliazioak behera egin du sektore guztietan, hirutan ezik: nekazaritzan %0,8 igo da Gizarte Segurantzan izena eman duten langileen kopurua; administrazio publikoan, %2; eta osasun zerbitzuetan, %1,7. Hain zuzen, aurreko urtean aldean, osasun beharrei aurre egiteko 1.995 langile gehiago daude izen emanda.
Gaztea eta gizonezkoa
Lan munduaren erradiografia horrek adierazten dituen beste datuetako bat hau da: nori eragin dion gehien langabeziak. Langabeziaren igoera handia izan da, apiriletik ekainera 9.274 langabe gehiago izan baitira. Sexuka, gizonezkoek gehiago nabaritu dute igoera hori, haien artean langabezia %40 igo baita. Emakumeen artean %22,6 handitu bada ere, oraindik ere emakumeak dira langabeen %57. Adinari erreparatuz gero, gazteak gogor jo ditu egoerak: 25 urtetik azpikoen artean %50,8 handitu da, eta 25 eta 34 urte dituztenen artean, berriz, %46,2.
Halaber, hiru hilabeteotan lanik gabe geratu direnen artean, hamarretik bat aurretik langabezian egon da luzaroan. |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185636/artikoko-izotza-2035-urterako-urtu-daitekeela-ondorioztatu-dute.htm | Gizartea | Artikoko izotza 2035. urterako urtu daitekeela ondorioztatu dute | Ikerlariek Artikoan duela 130.000-116.000 urte inguru zer gertatu zen hartu dute oinarritzat. Zientzialarien arabera, izotzaren gainazalean eratzen diren putzuek urtze prozesua azkartzen dute. | Artikoko izotza 2035. urterako urtu daitekeela ondorioztatu dute. Ikerlariek Artikoan duela 130.000-116.000 urte inguru zer gertatu zen hartu dute oinarritzat. Zientzialarien arabera, izotzaren gainazalean eratzen diren putzuek urtze prozesua azkartzen dute. | Nature Climate Change aldizkarian argitaratutako ikerketa batean ondorioztatu dutenez, 2035. urterako Artikoko itsasoko izotza urtu egingo da. Aurkeztutako txostenak oinarritzat hartu du Lurraren azken aro beroan zer gertatu zen —duela 130.000-116.000 urte inguru— eta etorkizunean zer gerta daitekeen. Izan ere, Louise Sime British Antarctic Survey erakundeko modelatzaile eta ikertzaileak adierazi duenez, Lurraren azken aro beroan zer gertatu zen ulertuz gero, zientzialariei askoz errazagoa zaie ulertzea etorkizunean zer gertatuko den.
Groenlandiako izotza urtzen, artxiboko irudi batean. Eric Rignot / EFE
Ikertzaileek jakinarazi dutenez, Lurraren garairik beroenean eguzkiaren eraginez ur putzuak eratu ziren Artikoko izotzaren gainazalean. Putzu horietan eguzkiaren erradiazioa pilatzen zen, eta horrek izotzaren urtze prozesua azkartu zuen.
Izotzaren gainazal zuriak eguzki izpiak islatzen ditu, baina, hura urtzean, izpiak ezin dira islatu, eta itsasoko urak xurgatu egiten ditu. Ondorioz, ura berotu egiten da, eta ur horrek izotz gehiago urtzen du. Etorkizunean berriro ere hori gertatzen bada, Artikoko itsasoko izotza datozen hamarkadetan urtu egingo dela kalkulatu dute ikertzaileek.
Hartz zuri bat, izotz zati baten gainean, harrapakina jaten. Comm Photo / EFE
Izotza urtzea kaltegarria izan daiteke planetako iparraldeko faunarentzat; izan ere, izotzak ekosistema polarretako hainbat bizimodu mantentzen ditu. Esate baterako, ikerketa baten arabera, klima aldaketaren eraginez izotza urtuz doanez, hartz zuriak 2.100. urterako gal daitezke. |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185637/diskotekak-eta-gaueko-tabernak-ixteko-agindu-du-madrilek.htm | Gizartea | Diskotekak eta gaueko tabernak ixteko agindu du Madrilek | Neurriak zorroztuko dituzte Hego Euskal Herrian, egoera epidemiologikoak okerrera egin duela eta. Gainerako taberna edo jatetxeek 01:00ean itxi beharko dute, eta gauerditik aurrera ezingo da bezero gehiagorik sartu. Kalean erretzea ere debekatuta egongo da, bi metroko tartea bermatu ezin bada. | Diskotekak eta gaueko tabernak ixteko agindu du Madrilek. Neurriak zorroztuko dituzte Hego Euskal Herrian, egoera epidemiologikoak okerrera egin duela eta. Gainerako taberna edo jatetxeek 01:00ean itxi beharko dute, eta gauerditik aurrera ezingo da bezero gehiagorik sartu. Kalean erretzea ere debekatuta egongo da, bi metroko tartea bermatu ezin bada. | Salvador Illa Espainiako Osasun ministroak neurri berriak iragarri ditu. Egoera epidemiologikoak okerrera egin duela eta, arau berriak adostu ditu Osasun Ministerioak autonomietako presidenteekin. Hitzartutako arau gehienek gaueko aisialdiari eragingo diote; izan ere, Illaren esanetan, «ezinbestekoa» da gaueko aisialdia bertan behera uztea pandemiaren bilakaera eteteko. Beraz, diskotekak eta gaueko tabernak ixteko agindua eman du. Gainerako taberna eta jatetxeek ere izango dituzte murrizketak: 01:00ean itxi beharko dute, eta gauerditik aurrera ezingo da bezero gehiagorik sartu.
Egunotan hizpide izan den beste arau bat ere ezarri du Illak: erretzea debekaturik egongo da Hego Euskal Herrian, bi metroko tartea utzi ezin daitekeenetan, eta kaleko zurruta ere debekaturik egongo da. Ministroaren esanetan, ezin da edari alkoholdunik edan kalean, eta isunak ezartzeko eskatu die udalei.
Aisialdiari ez ezik, bestelako eremuei eragingo dieten neurriak ere iragarri ditu Illak. Zahar etxe guztietan PCR probak egin beharko dizkiete egoiliar berriei bertara sartu baino 72 ordu lehenago. Gainera, oporretatik itzuli diren edo lanean hasi berri diren langileei ere egingo dizkiete testak. Era berean, zahar etxeek mailaka antolatu beharko dituzte bisitak, jendea ez pilatzeko, eta egoiliarren irteerak mugatuak izango dira. Bestalde, ekitaldi jendetsu bat egiten den aldiro arriskuen azterketa bat egin beharko dute tokiko agintariek, Espainiako Osasun Ministerioak jarduera horien inguruan adosturiko irizpideei jarraituz. Ministroak, era berean, jakinarazi du PCR probak egingo dizkietela talde jakin batzuei agerraldiak daudenetan; besteak beste, zahar etxeetakoei, ikastetxeetakoei edo kolektiborik zaurgarrienei.
Neurriak zehazteaz gain, hainbat gomendio ere eman ditu Espainiako Osasun ministroak: eskatu du harremanak ahalik eta gehien murriztea, eta jende taldeak hamar pertsona baino gehiagokoak ez izatea. Era berean, tokiko agintariei galdegin die arlo soziosanitarioan lan egiten duten langileei aldizkako PCR probak egiteko. |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185638/herri-kultura-jai-herrikoiak-eta-zerbitzu-publikoak-babestera-deitu-dute-bilboko-konpartsek.htm | Bizigiro | Herri kultura, jai herrikoiak eta zerbitzu publikoak babestera deitu dute Bilboko Konpartsek | Aste Nahasia bertan behera utzita, Bilboko konpartsek balorazioa egin dute. Bilboko Udalaren jarrera salatu dute, «elkarlana» baino gehiago «inposizioa» erakutsi dutelako | Herri kultura, jai herrikoiak eta zerbitzu publikoak babestera deitu dute Bilboko Konpartsek. Aste Nahasia bertan behera utzita, Bilboko konpartsek balorazioa egin dute. Bilboko Udalaren jarrera salatu dute, «elkarlana» baino gehiago «inposizioa» erakutsi dutelako | «Osasun krisiarekin batera etorri den krisi ekonomikoa betikoek ordaindu ez dezaten», herri kultura, jai herrikoiak eta zerbitzu publikoak defendatzera deitu dute Bilboko Konpartsek. Aste Nahasia bertan behera utzita, Haizea Arriolak eta Iñigo Iglesias kideek Bilboko Konpartsen balorazioa azaldu dute gaur goizean, Bilboko Arriaga plazan. Hartutako erabakiaren gako nagusia erantzukizuna izan dela azaldu du Arriolak: «Gure konpartsakide nagusiengandik ikasi genuen zer den arduratsu izatea. 1983ko uholdeetan, beste auzokideekin, instituzioekin... pala eskuan, Zazpikaleak eta Bilboko beste leku batzuk auzolanean garbitzen ibili zirenean».
Elkarrizketaren eta elkarlanaren ordez, hainbat instituziok inposizioa eta debekuak ezarri dituztela kritikatu dute konpartsek. Horregatik, jai herrikoiak defendatzeko antolakuntza eta egitasmoak inoiz baino beharrezkoagoak izango direla azaldu du Arriolak, Euskal Herri osoan eta baita Bilboko kaleetan ere, lan eginez.
Bilboko Konpartsek aho batez erabaki zuten joan den astelehenean Aste Nahasia bertan behera uztea. «Osasun neurririk zorrotzenak izan arren», jende-pilaketarik txikiena ere ez sustatzea erabaki dute. Ohiko Aste Nagusia eta Aste Nahasia ezin antolatzeak «pena handia» eragin diela adierazi du Arriolak: «Alde batetik, ehunka konpartsakide joan den irailetik ibili dira lanean; eta, beste aldetik, bilbotarrek merezi zuten, ez bazen bata, gutxienez bestea gozatzea». Aste Nahasia 51 egitasmo ludiko eta kulturalen egitarau xumea izan behar zen, «udalak aldebakarrez bertan behera utzitako Aste Nagusia ordezkatu behar zuena». Egitasmo horietan erabiliko zituzten hainbat material erakutsi dituzte Arriaga plazan: besteak beste, saskibaloi pilotak, hiru puntuko saskiratzeen lehiaketa jokatzeko, zeinak 6,75 metroko tartea gordetzea eskatzen baitu; eta xake taula, «mundu guztiak baitaki jende asko pilatzen duen kirol bat dela».
Bilboko Udalaren jarrera bi hitzetan deskribatu dute konpartsek: «Inposizioa eta hipokrisia». Elkarlana baino gehiago, udalak inposizioa erabili duela salatu du Arriolak, jai batzorde mistoari «funtzio denak, erabakitze gunea eta aurrekontua lapurtuz». Are gehiago, nabarmendu du auzoko jaiekin portatu dela okerren, prentsaren bidez izan baitute debeku guztien berri.
Joan den asteartean, Bilboko Udalak eskatu zien Aste Nagusian ekitaldiak antolatzen dituzten eragileei aurten ezer ez egiteko. Hala ere, udalaren Bilbao Uda kultur programa bereziak aurrera jarraitzen du: «Atzo kale antzerkia egon zen hemen bertan. Ziur gaude ahalik eta osasun neurri zorrotzenak erabili zituztela, baina bitxia da burutu izana, herritarrenganako errespetu, erantzukizun eta elkartasunagatik jarduerak ez antolatzeko beste batzuei egindako eskaeren ostean». Bilbo Udaren azken ekitaldia abuztuaren 21ean izango da, Aste Nagusia hasi beharko litzatekeen larunbata baino egun bat lehenago.
Bilboko Konpartsak laster hasiko dira urteroko barne hausnarketarekin, baina Arriolak aitortu du, etorkizunari begira, aurtengo San Tomas eta hurrengo urteko aratusteak ez direla erronka errazak izango, «COVID-19ak bertan segituko baitu, ezusteko pozgarririk egon ezean». Jai herrikoi, parte hartzaile, feminista, euskaldun eta ekologistak babesteko, auzoetako jai batzordeak eta Bilboko Konpartsak indartsuak izatea komeni dela adierazi du; eta herritarron parte hartzea aldarrikatu: «Herritarrok badugu non aukeratu; eta, gustuko konpartsarik aurkitu ezean, beti dago konpartsa berri bat sortzeko aukera». |
2020-8-16 | https://www.berria.eus/albisteak/185639/amek-idazten-dutenaz.htm | Gizartea | Amek idazten dutenaz | Amatasuna gai korapilatsua da feminismoarentzat: historikoki andreen patu izaki, kartzela bihurtu da, baina aldatu nahian ari dira gazteak. Gaiari buruzko gogoetak euskarara ekarri dituzte Katixa Agirrek eta Maialen Berasategik. | Amek idazten dutenaz. Amatasuna gai korapilatsua da feminismoarentzat: historikoki andreen patu izaki, kartzela bihurtu da, baina aldatu nahian ari dira gazteak. Gaiari buruzko gogoetak euskarara ekarri dituzte Katixa Agirrek eta Maialen Berasategik. | Amek ez dute idazten, idatzita daude», esan zuen Susan Suleiman idazle eta literatura ikertzaileak 1985ean. Ordurako, baina, paperean zegoen amatasunari buruzko saiakera feminista nabarmenetako bat: Of Woman Born argitaratu zuen Adrienne Rich poeta eta aktibistak 1976an. Suleimanen esaldi hartako ezezkoak inspiratu zuen Katixa Agirre bere azken eleberriari izena eta izana emateko: 2018an publikatu zuen Amek ez dute, eta gaztelaniara eta katalanera itzuli dute azken hilabeteotan. Justu Richen klasikoaren euskarazko bertsioa argitara ateratzearekin batera: apirilean aurkeztu zuten Emakumeagandik jaioak. Amatasuna esperientzia eta instituzio gisa, Maialen Berasategi Catalanek itzulita. Gasteizen jaioak dira Agirre eta Berasategi, eta hango Oihaneder euskararen etxean elkartu ditu BERRIAk. Segituan abiatu da orrialdeen eta pasarteen arteko solasaldia.
Bi liburu mahai gainean: bat Katixak idatzia, eta bestea Maialenek itzulia. Zer hausnarketa eragin dizue bestearen lanak?
KATIXA AGIRRE: Ni asko oinarritu nintzen Emakumeagandik jaioak liburuan Amek ez dute idazteko; gaiaren inguruan dokumentatzen hasi nintzenean, lehen irakurketetako bat izan zen. Asko poztu nau euskaratu izanak, nik ingelesez irakurri bainuen. Oso liburu interesgarria da, kapitulu bakoitza mundu bat da, eta niretzat kontu bitxi bat du: azken atala infantizidioari buruzkoa da; nik ez nekien liburua erosi nuenean, eta harritu ninduen amatasunari buruzko liburu batean kapitulu oso bat eskaintzeak gaiari. Horrek esan nahi du infantizidioa ez dagoela amatasunetik hain urrun, beti egon dela hor, amatasunaren alde ilun bezala. Kapitulu hartatik asko hartu nuen liburua idazteko; biak irakurri dituenak sumatuko zuen.
MAIALEN BERASATEGI CATALAN: Egia da lotura handia dagoela bien artean... Bi urte dira Amek ez dute argitaratu zenetik, baina nik justu Richen liburua itzuli ostean irakurri nuen: hor zegoen irakurri beharrekoetan, eta uste dut ez zela kasualitatea izan itzulpena bukatu eta Katixarena hartzea. Oso gustura irakurri nuen; iruditu zitzaidan literatura tresna oso baliotsua dela, ondo erabiltzen denean —hemen bezala—, bizitza zeharkatzen diguten gauza horiek esplikatzeko, eta, kasu honetan, amatasunaren gorabeherak eta argi-ilunak kontatzeko, baina zurietan eta beltzetan kateatu gabe, eta gogoeta eginarazteko. Liburua narratiboki oso ondo dago, eta asko eskertu nuen ironia eta autoumorea, liburuaren abiapuntua hain gogorra eta tragikoa izanda.
ENDIKA PORTILLO / FOKU
Maialen, zuk itzulitako liburua pixka bat zeure sentitzen duzu?
M. B. C.: Liburua, literatura sisteman dagoenean, inondik ere ez da nirea: Emakumeagandik jaioak da hau, eta Adrienne Rich da egilea. Beste kontu bat da norberak nola daraman. Nik esaten dut Adrienne Richekin bizi izan naizela hamar hilabete, etxe berean, gure gorabeherekin... Saihetsezina da pixka bat zeure sentitzea liburua, baina uste dut irakurle batek ere bere senti dezakeela, asko gustatu bazaio edo miresten badu Richen idazkera.
Katixa, zuk euskaraz idatzi duzu, baina gaztelaniara ere zeuk itzuli duzu. Alderik al dago bien artean? Euskarazkoak zeureago sentitzen al dituzu?
K. A.: Ez dakit... Amek ez dute-k bere bidea egin du euskaraz, eta orain gazteleraz atera denean, bai, sentitu dut neure: nire ahotsa da, nik neuk itzuli dudalako. Halere, nahi nuke hurrengo liburuetan —baldin badaude— beste norbaitek itzultzea; batetik, lan hori beste bati ez kentzeko, eta, bestetik, ikusteko zenbateraino ezagutu dezakedan neure burua beste batek itzulita.
Zenbateraino da itzultzaile lana ikusezin? Itzultzaileak zer arrasto uzten du itzulpenean?
K. A.: Ni ez naiz itzultzailea; hau itzuli arren, ez dut neure burua itzultzailetzat. Baina suposatzen dut oreka kontu bat dela: jatorrizko ahotsa errespetatzea, baina, aldi berean, zubi lana egitea eta kulturalki gerturatzea, ez?
M. B. C.: Hor betiko auzia dago: itzultzaileak ikusezina izan behar du? Horri buruz mendeak daramatzagu eztabaidatzen. Normalean jendeak esaten du itzultzailea ez nabaritzea seinale ona dela, eta hor aurreiritzi bat dago: bakarrik akordatzen zara itzultzaileaz itzulpena txarra denean, edo iruditzen zaizunean txarra dela. Nire ustez, itzultzaileak lan ona egiten duenean, eta aurkezten duen testu hori egokia bada, jatorrizkoari leiala bazaio eta bere funtzioa betetzen badu, orduan itzultzaileak bere zigilua utzi du, nolabait ere; beraz, ez da ikusezina. Baina kuriosoa egiten zait idazle bakoitzak bide diferentea hartzea: batzuetan animatzen zarete zuek itzultzera, besteetan ez... Egoeraren araberakoa izango da, ezta?
K. A.: Nik agenteak eskatuta egin nuen: pixka bat itzultzea proposatu zidan, eta gero pixka bat gehiago, eta, konturatu orduko, liburu erdia neukan eginda. Beste baldintza batzuetan, beste norbaiten esku utziko nuke.
Uste duzue hizkuntza batek izaera bat edo tonu bat eman diezaiokeela lan bati?
M. B. C.: Nik uste dut ezetz. Hizkuntza guztiek balio dute funtzio berberetarako. Igual irakurlearen esperientzian nabarituko da berezitasun bat. Adibidez, euskararekin harreman sentimentala baldin badaukazu —askotan gertatzen baita—, agian euskaraz irakurriko duzu liburu bat eta oso etxeko sentituko duzu, eta piztuko dizkizu sentsazio batzuk gaztelaniak edo frantsesak piztuko ez lizkizukeenak, edo alderantziz. Ohiturarekin ere lotuta dago: euskaraz irakurtzeko ohitura gutxiago dugu, eta agian horregatik erreparatzen diegu gehixeago itzultzailearen edo idazlearen berezitasunei, zerbait exotikoa balitz bezala.
K. A.: Euskarak behar du itzulpena, gehiago irakurtzeko euskaraz eta ez jotzeko zuzenean gaztelaniazko itzulpenetara. Oraindik oso nobedade gutxi ditugu euskaraz; orain hasi gara pixkanaka bide hori jorratzen.
Hain justu, klasiko feministak ere orain ari dira apurka euskaratzen. Garai egokian datoz ala berandu?
M. B. C.: Berandu den edo ez, ni gehiago nago aurrera begira. Nahiko argi dago egarria dagoela, eta batzuk egarri horretaz konturatu dira, eta baliabideak lortu eta jarri dituzte liburu horiek atera daitezen; hori oso pozgarria da, eta eskertzekoa. Pentsatu nahi dut hurrengo belaunaldientzat arraroa izango dela liburu horiek euskaraz ez izatea.
K. A.: 1949koa da Bigarren sexua, ezta? Orain arte euskaraz egon ez izana nahiko etsigarria da; bazen garaia, bai. Orain da momentua, eta aprobetxatu da. Euskaraz idatzitako saiakeran ere ikusi da garai berri bat hasi dela. Euskadi sarietako epaimahaian egon naiz hainbat urtez, eta gaiak beti ziren berberak, orokorrean: euskara, gerra zibila... Feminismoa sartzean, nik arindua hartu dut.
Eta eleberrigintza feminista ere badago? Amek ez dute liburu feminista da?
K. A.: Niri ez zait gustatzen literatura lanei etiketak jartzea. Ideologia dago liburuan? Bai. Baina bakarra, norabide bakarrekoa eta zalantzarik gabea? Uste dut ezetz. Niretzat, ideologia gauza bat da, eta zure militantzian egon zaitezke oso ziur, baina literatura ez da horretarako; kontrakoa: geratu, begiratu, kontraesanak mahai gainean jarri eta aztertu bizitzaren konplexutasuna. Ideologiek erantzun zuzenak ematen dituzte; hein batean, bizitzan zuzen ibiltzeko mapak dira, eta literaturan mapek ez dute balio: bidean galtzea da helburua, ea zer topatzen duzun basoetan. Horregatik kostatzen zait esatea nobela feminista dela. Idazleak feministatzat du bere burua? Bai, ez dut arazorik hala izendatzearekin, baina idazteko orduan ez dut nahi ideologia horrek nire idazletza baldintzatzea. Badakit nondik natorren, baina gustatzen zait hortik aldentzea, galtzea eta beste gauza batzuei begiratzea, agian nire ideologiaren kontraesanekin topo egiteko.
Amatasuna gai aproposa al da bidaia hori egiteko?
K. A.: Bai; feminismoaren barruan ere oso kontu polemikoa izan da eta da. Oraindik badago kontrako diskurtso bat. Adibidez, Simone de Beauvoirrek esaten zuen amatasuna emakumeen esklabotza dela, espeziea jartzen dela indibiduoaren gainetik... Rich beste garai batekoa da, diferentziaren feminismoan kokatu zen, eta irudi osoagoa eman zuen: samurtasunaren eta krudeltasunaren arteko konbinazioaz hitz egin zuen. Beauvoir ez zen ama izan, ezingo zuen berdin hitz egin esperientziaz. Edonola ere, ulergarriak dira kontrako diskurtsoak, egia baita emakumeentzat esklabotza izan dela amatasuna: duela gutxi arte, ezkondu ostean, emankorra izateko zorte txarra zuenaren bizitza zera zen, haurdunaldiak kateatzea. Noski, esklabotza zen, baina hala izan da sistema patriarkal gogor batean; beste sistema baterantz bagoaz, amatasuna ere beste modu batean bizi daiteke, eta hori erreibindikatu beharko genuke feminismotik, nire ustez.
Emakumeagandik jaioak-en azpititulua Amatasuna esperientzia eta instituzio gisa da. Maialen, amatasunaz hitz egin daiteke esperientzia hori gabe?
M. B. C.: Hitz egin dezakegu Hondarribiko eta Irungo alardeaz hangoak izan gabe? Eta abortuaz, inoiz abortatu gabe? Nik uste dut baietz. Richek ere hori aldarrikatzen du: bakoitzak bere esperientzia du, eta ama ez garenok bestelako esperientziak ere baditugu, eta oso aberasgarria da elkarri entzutea. Halere, berak dio amatasunaren instituzioak emakume guztioi eragiten digula, txiki-txikitatik hezita gaudelako amatasuna nahi izateko; are gehiago, hezita gaude, gure sozializazio femenino horretan, gizonekin oro har amazko jarrerak edukitzeko: amazko pazientzia eta beste gauza asko.
Katixa, ama ugari ageri dira zure nobelan. Infantizidioak gainerako esperientziak estaltzen ditu? Irakurleen artean zer harrera izan du gai horrek?
K. A.: Jende askok esan dit liburuko pasarterik gordinena ez dela izan bi ume bainuontzian itotzeari buruzkoa, baizik eta zesarea bat nola egiten den azaltzen duena. Eta jendeak amatasunaren esperientziatik ere hartu du; irakurle klubetan emakume asko hasi dira beren bizipenak kontatzen, intimitateak, inoiz kontatu gabeak, eta batzuetan sentitu dut ardura pixka bat: «Zer desestali dut?».
M. B. C.: Lehen esan duzu liburua ez zenukeela feministatzat etiketatuko, eta ulertzen dut, baina gero horrelako ondorioak ikusten dituzunean... Efektu feminista bat izan dezake literaturak: emakumeek hitza hartzeko edo amatasuna desnaturalizatzeko bide izan daiteke.
Emakumeagandik jaioak-en pasarte bat ageri da Amek ez dute-n: «Gogoan ditut bake momentuak, zeinetan, edozein zela arrazoia, komunera bakarrik joatea posible zitzaidan».
K. A.: Ama asko senti daitezke aipu horrekin identifikatuta. Umeek, batez ere txikiak direnean, ez dute ulertzen zu pertsona bat zarenik, uste dute haientzat zaudela; eta intimitatea erabat desagertzea da hori amarentzat: jada ez dago mugarik, zure gorputza haiena bezalakoa da, nahi dutena egin dezakete berarekin. Eta komunean sartzen zara, eta haiek atzetik... haiek eta zu bat zaretelako. Hori 24 orduz bizitzea gogorra izan daiteke. Gogoan dut lehen umea izan ostean lanera itzuli nintzenean plazera zela bulegoan egotea eta komunera lasai joatea.
ENDIKA PORTILLO / FOKU
Amek ez dute-n, hala ere, ia kartzela gisa deskribatzen da amatasuna pasarte askotan. Gauzak ez dira hainbeste aldatu?
K. A.: Esango nuke hobera egin dugula alde askotatik, baina gauzak ez dira hain erraz aldatzen. Kartzela horren zantzuak emakume liberatuenengan ere ikusten dira: erruduntasunean, batez ere, oso barneratua duguna, eta gizonek sentitzen ez dutena, inondik inora. Baten bat agian ofendituko da, baina gizon bat hitzaldi edo kontzertu batera joaten denean inork ez dio galdetuko nor geratu den umezain, eta emakumeoi oraindik esaten digute, umeek bi guraso dituztenean ere.
Bi liburuetan aipatzen da amatasunak eragiten duen nekea, eta bietan ageri da tesi bat: instituzioak esperientzia itotzen duela.
K. A.: Bai, nik identitatearen kontzeptutik heldu diot: amatasunak beste identitateak xurgatzen dituela, nolabait zeure burua ahazten duzula. Ez dakit benetan zer dagoen hor, zeren jaioberri batek dena eskatzen dizu: fisikoki eskatzen zaitu, mentalki eta emozionalki, eta zure beste atalak anulatzen dira. Nik hori sentitu nuen lehen umearekin, dena aldatzen denean: iragana ezabatzen da, zaila egiten zaizu pentsatzea urtebete lehenago nolakoa zinen edo non zeunden. Nire sentipena zen: «Hau beste bizitza bat da, eta nire aurreko bizitza ez da itzuliko. Orain hau naiz: umea eta titia». Orduko egoera emozional nahasiagatik izango zen; gero berreskuratu ditut nire beste identitateak, integratu ditut ama identitatearekin.
M. B. C.: Kontua da zailtasun horiek nondik datozen. Richek dio: esperientzia bat badago, baina zergatik? Zer baliabide material eta kondizio erreal dago hau horrela bizitzeko? Bada kontu pertsonal bat hor, baina gizarte baten barruan dira emakumeak ama, eta hor dago, besteak beste, gizonek zaintzarekin duten harremana, eta, oro har, gizarteak duena.
1976an argitaratu zuen Richek Emakumeagandik jaioak. 40 urte geroago, zertan da indarrean?
M. B. C.: Ia dena, Katixak zioenaren haritik: gauza asko aldatu dira, baina oraindik emakumeak (eta amak) ez dira beren gorputzaren, bizitzaren eta ugalmenaren jabe guztiz. Hori zen liburuaren tesia 1976an, eta feministek hala diote egun ere. Has gaitezke hezibideetatik, neskak nola hezten diren amatasunaren inguruan eta mutilak nola, antisorgailuak noren eskura dauden, zenbat andre behartzen dituzte ama izatera bortxatuak izan arren, zer gertatzen den erditzeetan indarkeria obstetrikoarekin...
K. A.: Forzepsari buruzko kapitulua... Ufa!
M. B. C.: Oso gogorra da, bai...
K. A.: Eta erditze naturalaren kontuak oso berria ematen du, baina Richek kontatzen du erditzeak ospitalera eramaten hasi zirenean sarraski bat izan zela. Ez zekiten orain badakigun oinarrizko gauza bat: eskuak garbitu ezean infekzioak paziente batetik bestera transmititzen zituztela medikuek. Eta eremu horretan oraindik borroka bat dago: ez infekzio bategatik hilko zarelako, baina bai zergatik erabili den oxitozina behar ez denean, adibidez. Adrienne Richek arazo hori detektatu zuen, eta, gainera, aztertu zuen nola joan zen emaginaren rola murriztuz, medikuaren autoritate maskulinoaren aurrean, eta hori oraindik ere ikusten da.
Maialen, esan izan duzu liburuak aldatu zizula amatasunaz zenuen ideia. Zertan?
M. B. C.: Aldatu baino gehiago, sakondu. Amatasunaren materialtasuna eta espiritualtasuna testuinguru soziokultural eta historiko batean jartzen ditu, eta hobeto ulertarazi dit nola heldu garen honaino. Gainera, liburuak badauzka pasarte batzuk nahiko narratiboak, nahiz eta saiakera bat izan, eta hor Richek bere luma finarekin ederki deskribatzen du zer zen beretzat ama izatea: pozaldiak eta asperraldiak eta desesperazioak... Nik ez ditut halakoak bizi izan, eta lagundu dit hobeto ulertzen zer izan daitekeen ama izatea mundu honetan. Eta, horretaz gainera, Richek autokritika gisa esaten zuen oso zentratuta zegoela mendebaldeko amatasunean, baina harago begiratu behar dela, badaudelako beste modu batzuk haurdunaldiak eramateko, umeak zaintzeko... Eta hor ere bada zer ikasi.
Emakumeak gero eta askeago diren garai hauetan, amatasuna emakumeak bezatzeko erabiltzen da?
M. B. C.: Nire ustez, amatasuna egun dagoen bezala, horretarako balio du. Sistemari komeni zaio emakumeek umeak egitea eta ume horiek oso ondo egokitzea sistemara. Ez dakit ez ote dizudan zuri irakurri, Katixa, amatasuna eta egun osoko zaintza hain zoragarria balitz gizonek honezkero hartua luketela beretzat, ugalmenaren kontrola bere egin duten bezala. Ez dut esan nahi emakumeek ama bihurtzean ez dutenik erabakimenik, baina bezabide bat badela, zoritxarrez, bai.
ENDIKA PORTILLO / FOKU
K. A.: Bai, agerikoa da hori izan dela modua emakumeak kontrolatzeko, eta beren rola zein den argi uzteko. Umerik ez duten emakumeei oraindik galdetzen zaie zergatik, eta beti dago susmo bat. Azkenean, horren atzean dago emakumeen gorputza esplotatzea, baliabide natural bat balitz bezala: oraindik entzuten da herrialdeek umeak behar dituztela, eta horretarako daudela emakumeak, eta orduan berpizten dira abortatzeko eskubidearen inguruko debateak.
M. B. C.: Adin batetik aurrera ama ez bazara, arraroa zara, edo zeurekoia, edo sorgina. Hierarkia sozialean zenbait gauzak puntuak ematen eta kentzen dituzte, eta ama izateak eman egiten dizkie emakume zuri eta ez-pobreei. Oso sotila da: egun, ematen du libreak garela nahi duguna egiteko, baina inguratzen gaituen sistemak susmagarri gisa ikusten zaitu umerik izan nahi ez baduzu eta argi esaten baduzu.
Richek infantizidioaz idatzitakoa oso kritikatua izan zen bere garaian. Horretara jotzen duten amak ulertu zituelako?
M. B. C.: Halako batean aipatzen du: «Nork ez du halako ametsik izan?». Joanne Michulskiren kasua kontatzen du, eta oso argi dio emakume hark ez zuela hainbeste umerik nahi: zortzi izan zituen, eta hirugarrena jada bere borondatearen kontra [bi txikienak hil zituen]. Lehen esan dugu: zenbat emakumek dauzkate umeak behartuta? Eta, gainera, haien kargu geratzen dira.
K. A.: Nik ez nuen nahi nobelako kasuan hain agerikoa izatea: familia dirudun bat da, umea bilatu duena... Zeren egia da bestea ulergarria suertatzen dela. 20-21 urte nituenean, laneko nagusiak behin esan zidan: «Umeek zure mugetara eramaten zaituzte, ez naiz batere harritzen emakumeek beren umeak hiltzen dituztenean». Gogoratzen naiz izututa geratu nintzela orduan, baina gero ulertzera iritsi naiz: tentsio handiko egoeretan hortik hausten dira emakume batzuk.
Emakume guztiak ez dira amak, baina bai alabak. Semeei buruz asko idatzi da, baina alabatasunaz hitz egitea aldarrikatu zuen Richek.
M. B. C.: Berak zioen emakumeak hezita gaudela gizonekin enpatizatzeko eta gure artean ez enpatizatzeko, eta hori ama-alaben artean islatzen dela. Richek uste zuen nolabaiteko ahizpatasun bat sortu beharko litzatekeela amen eta alaben artean, eta niri ideia hori asko gustatu zait: emakumeak gara gizonen mundu batean, eta elkar askatzeko bideak aurkitu behar ditugu. Gero badira kontraesanak, Amek ez dute-n ikusten direnak, adibidez: protagonistaren ama ez da batere izan beharko lukeen modukoa, eta, alde batetik, zer ondo, zer liberatua dagoen, baina, bestetik, alaba zaren heinean, zer kontraesan pizten dizkizun horrek...
K. A.: Seme-alabon patua da geurekoiak izatea, baita heldutan ere, konturatu arte gurasoak pertsona osoak direla, beren beharrizanak dituztela eta zu ez zarela beti izango haien bizitzaren erdigunea. Baina batzuetan zaila da hori onartzea... Literaturaren ikuspegitik, ama-alaba harremanek askorako ematen dute. Egia da beti egon direla markatuta konfiantza faltarekin eta lehiakortasunarekin; emakumeen artean sustatu den lehia horren beste adibide bat da, intimitate eta gertutasun giro batean gertatzen dena. Feminismoaren ikuspegitik, hori hautsi egin behar da.
Richek esan zuen amatasunaren instituzioa suntsitu egin behar dela, baina ez abolitu. Nolakoa izango litzateke bestelako amatasun hori?
K. A.: Gizarte osoa aldatu behar da amatasuna bestelakoa izateko; ezin da amatasuna bakarrik aldatu eta beste guztia dagoen bezala utzi. Lanak, adibidez, ez du zentzurik nik buruan daukadan amatasunean. Bitxia da nola jendea kexatzen den umeek dakarten lanaz eta zer denbora gutxi duten hau eta beste egiteko, baina zortzi edo bederatzi ordu egiten dituzte lanean eta horretaz ez dira kexatzen, ez dute esaten lanean hasi zirenetik ezin dituztela lagunak ikusi. Umeekin ezin duzu lorik egin, baina lanera joateko 06:00etan esnatzeak ez al dizu loa hondatzen? Hortaz, nola izan ama gure sistema honetan, lan egin behar baduzu hainbeste ordu, garraioan ordubete pasatu...? Ezin da egin, dena aldatu ezean.
M. B. C.: Erabat ados nago. Eta hain urrutira joan gabe, badago zer hobetu: gizonek dagokien partea hartu behar dute, Katixak aipatu duen lanaldien gaia lehentasunetan jarri, mutilak eta neskak hezteko moduak aldatu... Dena irauli behar genuke. |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185640/maialen-berasategi-catalan.htm | Maialen Berasategi Catalan | Maialen Berasategi Catalan. | Berriako Euskara taldeko lankidea da Maialen Berasategi. Itzulpengintza eta Interpretazioa ikasi zuen EHUn, eta azken urteetan zenbait literatura lan ekarri ditu euskarara, batik bat feminismoari lotuta: 2017an Lisipe bildumarako Monique Wittigen Pentsamendu heterozuzena itzuli zuen taldean jardun zen, eta 2018an Carole Patemanen Kontratu sexuala euskaratu zuen (Eskafandra). Adrienne Richen Emakumeagandik jaioak (Txalaparta) kaleratu du aurten, eta aurrez haren poesia antologia ere euskaratu zuen, Munduko Poesia Kaierak bildumarako. Argia-ko eta Euskadi Irratiko kolaboratzailea ere bada. | ||
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185641/katixa-agirre.htm | Katixa Agirre | Katixa Agirre. | Ikus-Entzunezko Komunikazioan doktorea da Katixa Agirre, eta EHUn dihardu egun. Dena dela, literaturaren eremuan utzitako uztak egin du ezagun. Bi eleberri idatzi ditu: 2015ean, Atertu arte itxaron argitaratu zuen (Elkar), eta 111 Akademia saria jaso; 2018an, Amek ez dute publikatu zuen (Elkar), Zubikarai bekaren bidez. Bi nobelak zenbait hizkuntzatara itzuli dituzte. Bi ipuin bildumaren egilea da: Sua falta zaigu (2007, Elkar) eta Habitat (2009, Elkar). Haur literaturan ere hainbat lan kaleratu ditu. | ||
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185642/azpeitiko-erdikalean-ibili-zirenei-proba-egiteko-eskatu-die-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Azpeitiko Erdikalean ibili zirenei proba egiteko eskatu die Jaurlaritzak | Abuztuaren 7tik 9ra bitartean kale horretan ibilitakoek egin beharko dute testa. | Azpeitiko Erdikalean ibili zirenei proba egiteko eskatu die Jaurlaritzak. Abuztuaren 7tik 9ra bitartean kale horretan ibilitakoek egin beharko dute testa. | Azpeitian (Gipuzkoa) hamahiru positibo atzeman dituzte azken orduetan, eta Osasun Sailak PCR proba egitera joateko eskatu die abuztuaren 7tik 9ra kale horretan ibili zirenei. Arratsaldean hasiko dira probak egiten, herriko osasun etxearen ondoan jarritako karpan. Ordua hartzeko, osasun etxera edo osasun aholkularitzara deitu behar da.
Kutsatzeak direla eta, Azpeitiko Udalak itxi egin ditu, kale horretako tabernez gain, eguneko zentroa, kiroldegia eta igerilekua. Nagore Alkorta alkateak arduraz jokatzeko eskatu die herritarrei. |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185643/koronabirusa-ia-bost-metrora-kutsa-daitekeela-ondorioztatu-dute.htm | Gizartea | Koronabirusa ia bost metrora kutsa daitekeela ondorioztatu dute | Ikerketa egiteko, ospitaleko gela batean jasotako aerosol laginak aztertu dituzte. Zientzialarien arabera, bi metroko segurtasun tarteak ez luke balioko eremu itxietan. | Koronabirusa ia bost metrora kutsa daitekeela ondorioztatu dute. Ikerketa egiteko, ospitaleko gela batean jasotako aerosol laginak aztertu dituzte. Zientzialarien arabera, bi metroko segurtasun tarteak ez luke balioko eremu itxietan. | Floridako Unibertsitateko (AEB) zientzialari talde batek egindako ikerketa baten arabera, koronabirusa ia bost metrotik kutsa daiteke. Aurkeztutako txostenean, ospitaleko gela batean egindako esperimentu baten emaitzak jaso dituzte; gela horretan, COVID-19a zuten bi pertsona zeuden, eta bietako batek arnas infekzio aktiboa zuen. Beste aditu batzuek oraindik ez dute egiaztatu ikerketa.
Esperimentuan, aerosol laginak aztertu dituzte 2 eta 4,8 metro bitarteko distantzietan —airean zintzilik geratzen diren partikula oso txikiak—. Ondorioztatu dutenaren arabera, partikula horiek kutsagarriak dira segurtasun distantzia pasatuta ere.
Ikertzaileek adierazi dutenez, aerosolen bidezko transmisioa kontuan harturik, bi metroko segurtasun distantzia ez litzateke baliagarria izango eremu itxietan. |
2020-8-16 | https://www.berria.eus/albisteak/185644/estereotipoen-kaiolan.htm | Kultura | Estereotipoen kaiolan | Soldadu, musikari poeta, bohemio, erbesteratu, artzain, erromantiko peto. Mito bat. Gernikako arbola kantaren sortzailea baino gehiago. Jose Mari Iparragirre (1820-1881). Jaio zela bi mende, asteon. Hari buruzko film bat iragarria zuten negurako, baina tiraderan geratu da proiektua; ez da hala gertatzen zaion lehena. Tiradera hori zabaltzeko eta mitoa egurasteko saio bat da sail hau. | Estereotipoen kaiolan. Soldadu, musikari poeta, bohemio, erbesteratu, artzain, erromantiko peto. Mito bat. Gernikako arbola kantaren sortzailea baino gehiago. Jose Mari Iparragirre (1820-1881). Jaio zela bi mende, asteon. Hari buruzko film bat iragarria zuten negurako, baina tiraderan geratu da proiektua; ez da hala gertatzen zaion lehena. Tiradera hori zabaltzeko eta mitoa egurasteko saio bat da sail hau. | Jose Mari Iparragirreren garrantzia zertan datza? Zer izan zen, gizon politiko inportante bat? Ez. Kulturalki lan handia egin zuen gizon bat? Ez. Musikari edo artista izugarri inportante bat? Ezta hori ere. Nik uste dut Iparragirreren izana edo izaera, batez ere, bere artista izate horretan datzala. Baina, batez ere, Iparragirre garrantzitsua da euskaldunontzat, garai hartakoentzat eta gaurkoentzat ere, ikur bat delako, sinbolo bat, irudi bat, mito bat kasik». Xabier Lete kantari eta poeta da, hitzaldia ematen Urretxun (Gipuzkoa), 1981ean, bardoaren heriotza mendeurrenaren karietara prestatu duten egitarauaren barruan. «Lehenbizi, Gernikako arbola-ren bitartez, sinbolo bat sortu zuen: materialki jada existitzen zen eta Euskal Herriko askatasun eta eskubide politiko zaharrak sinbolizatzen zituen zuhaitzaren bigarren sinbolizazio bat sortu zuen musikalki, artistikoki, abesti baten bitartez. Bigarren fase batean, Gernikako arbola abestia da, nolabait, Iparragirre birmoldatzen eta konfiguratzen duena». Bardoak berak onartutako birmoldaketa eta konfigurazioa betiere, Leteren arabera. Sentimental, histrioniko, besteren arabera jokatzen duen pertsona dakusa kantari poetak harengan, XX. mendeko bere begietatik.
Jon Maia bertsolariak (Urretxu, 1972), aldiz, gaur egundik «benetakotasuna» ikusten du Iparragirrerengan. «Kantatzen zuena benetan bizi zuen pertsona iruditzen zait. Uruguaira artzain joan, eta musika sortzen eta jotzen aritzen zen, ardiek ihes egin bitartean, burua joanda. Hori ez zuen inoren aurrean egiten, ez zen jokatzen ari. Zoroa izango zen, agian, baina benetako zoroa, ez itxurazkoa».
Dokumental bat
Denbora, poligrafo hori. Akuilu ere bai, zenbaitetan. Bigarren mendeurren batek bardoaren jaiotzarenak ekarri du Maia, esaterako, Iparragirreri buruz gogoeta egitera. Duela urtebete hasi, eta hilabeteak eman ditu 200 urte, 100 metro film dokumentalerako gidoia idazten, Urretxuko Udalaren enkarguz. Ispilu jokoa egiten saiatu da bertsolaria lan horretan, duela bi mendetik honainoko Euskal Herria aztertu ahal izateko. «Iparragirreren profilak ertz asko ditu, eta gai asko jorratzeko aukera ematen du: gerra, espetxea, subiranotasuna, industrializazio prozesua, kantagintza, bertsolaritza, emigrazioa, euskararen galera, maitasuna...».
Lehen ispilua: duela mende eta erdi eta egungo musikariak lotzen dituena. Lehendabiziko «abeslari nazionala» izan zen bardoa; «subertsiboa», gainera, Maiaren hitzetan: «Ereserki bihurtu zen berehala haren Gernikako arbola, eta horrexegatik isildu nahi izan zuten, Marseillaise kantatu zuenean bezalaxe: preso sartuz eta desterratuz. Beren musikagatik jazarritako musikariak ezagun ditugu gaur ere».
Beste ispilu bat: abertzaletasunaren bilakaerarena. «Hendaian nago txoraturikan,/ zabal-zabalik begiak./ Hara España, lur hoberikan/ ez da Europa guzian» kantatu zuen Iparragirrek, izan ere, Hara nun diran ezagunean, Uruguaitik Euskal Herrira itzultzean. Ez zuen lehen aldia bardoak Espainia kantatzen. «Abertzaletasunaren aurreko» ikuskera dakusa Maiak hizkera horretan. «Iparragirre foruen kantaria zen, eta bere garaiaren betaurrekoetatik ari zen, ez gureetatik. Egongo da, agian, Espainia orduan sekula erabili ez zuenik, baina Xenpelarrek 'gu gera hiru probintzi, lehengo legerik ez utzi' zioen; hark ere ez zuen zazpi herrialdeen ikuspegirik». Iparragirrek, bada, lau herrialde aipatzen zituen.
Iparragirreren kontzeptu politikoek ez diote baliorik kentzen haren lanaren ekarpenari, Maiaren aburuz: «Oso leku gorena izan behar luke gure kulturan, eta ez zaio aitortzen. Haren kantek gure artean diraute, modu herrikoian. Alde horretatik, pertsonaia handi bat da, kontraesanez betea izanik ere, eta denborarekin asko estereotipatua».
Jose Mari Iparragirre musikari eta poeta. BERRIA
Iparragirre bizi bitartean hasi zen haren inguruko estereotipoen eraikuntza; soka hori ez zen eten hura hil eta gero, eta horren emaitza da musikariari buruz belaunaldiz belaunaldi eraiki den irudi nagusia, pasadizo ustez umoretsuak eta irakurketa interesatuak lagun. Haren biografia eta irudia erabat desitxuratzeraino, askotan. «Estatuek —kasu honetan Espainiak— eraikitako marko interpretatiboaren barruan ikusten ditugu gauza asko. Ez dakit horren eraginagatik den, baina gure errelato epikotik desagertuta dago Iparragirre», dio Maiak. Berak ere zaharkitu itxura hartzen omen zion bardoari, Iparragirre. Erro-urratsak «antologikoa» irakurri zuen arte, 1999an.
Gontzal Mendibil kantariak (Zeanuri, Bizkaia, 1956) koordinatu zuen Maiak goratutako lana. 1992an aldatu zitzaion horri Iparragirrerekiko ikuspegia. Iparragirre hegalaria herri antzerki musikala prestatzen hasi zen urte hartan, Zeanurin. «Atipiko» begitandu zitzaion orduan aurkitu zuen pertsonaia: «Ez zen akademikoa, ezta bere garaian hemen entzuten zen musika herrikoiaren errepikatzaile ere, tarteko zerbait baizik. Bohemio hutsa zen, eta Europan ikusi eta ikasi zuen guztia hona ekarri zuen, bai gai, bai hitz, bai doinu aldetik». Arrazoi politiko zein ekonomikoengatik milaka eta milaka euskal herritarrek kanpora jo zuten mendean. Sorterria ahaztu gabe inoiz.
«Gaur-gaurko mezua iruditzen zait harena, euskaldunoi hainbeste falta zaiguna aldarrikatuz: askatasuna eta batasuna. Eta kulturatik ekarri zuen mezu hori, bere musika eta ahotsa lagun». Klabe horretan ulertzen du Mendibilek Gernikako arbola abestiaren ekarpena; klabe horretan Euskal Herriko ereserki gisa aldarrikatuz asteon dozenaka musikariren sinadurarekin aurkeztu duen manifestua. Kanta horren «garrantzi soziologikoa» azpimarratzen du Mendibilek.
Beste klabe batean ulertzen duenik ere bada. Darabilen hizkera erlijiosoa aipatu dute kontrako jarrera erakutsi duten gehienek; ereserki bat sortu ordez, duela mende eta erdi pasako kanta bat berreskuratzeak izan dezakeen zentzua jarri dute auzitan beste askok. Laburbilduz: XXI. mendeko ereserkia izateko zumerik ez duela uste dute.
Toulouse-Lautrec
1893ko abuztuak 27 ditu. Donostian da Henri Toulouse-Lautrec, Dario de Regoyos adiskideak gonbidatuta. Gauerdian, ehunka eztarrik batera kantatutako abesti bat dator kaletik gora: Gernikako arbola da. Logelako leihoa ireki duenean, ehunka lagun ikusi ditu artista frantsesak Getaria kaletik Askatasunaren hiribidera sartzen, parez pare daukan Londres hotelera hurbiltzen. Praxedes Sagasta Espainiako gobernuburua bertan da, ostatu hartuta, eta gero eta beroago ageri da jendetza, «biba foruak! Sagasta zulora!» builaka, eta harrika. Halako batean, ezkutuan sartu diren 30 guardia zibil tiroka hasi dira hoteletik jendetzaren aurka. Hogei bat minutuz entzun dira tiroak. Soldaduak agertu dira gero, hotela inguratu eta babestera. Beste infanteria konpainia bat Miramar jauregira joan da, uda bertan egiten ari den Isabel II.a Espainiako erreginarenera. Giroa baretu denean, zaurituak zenbatzen hasi dira. Hildakoren bat ere bai. Dozenaka pertsona atxilotu dituzte gauean. Toulouse-Lautrec bera bat. Biharamunean alde egingo du Donostiatik, ziztu batean, libre geratu orduko. Hala utzi du kontatuta Dario Regoyosek bere idatzietan.
Lautrecek atzean utzi duen hirian, Gernikako arbola kantatzen eta protestan segitu dute hainbat egunez foruzaleek. Dozena bat urte badira Jose Mari Iparragirre hil zela. Hala irakur daiteke egunotako prentsan: udal banda Bulebarreko kontzertua bukatzen ari zenean, Gernikako arbola jotzeko eskatu zuten entzule batzuek. Ezezkoa erantzun zien bandaren zuzendariak, eta jendearen haserrea piztu, propio debekatua ziotela argudiatuta. Hortxe Mendibilek aipatutako fenomeno soziologikoaren aztarna bat.
Juan Gimon du izena 1893an Donostiako Udal Bandaren zuzendari den horrek. Lau urte lehenago, arrakasta handiz estreinatua du Iparraguirre opera, Bulebarreko kioskotik oso gertu dagoen Teatro Circon. Tokitan daude orduko txaloak.
Zerrenda
Gimon ez zen izan bakarra Iparragirreri buruzko lan bat egiten. Bardoa ardatz duten lanen zerrenda luzean, genero eta diziplina ia guztietako aleak ageri dira. Gutxi batzuk aipatzearren: Antonio Maria Lekuona margolariaren erretratua (1887); Francesc Font i Ponsen estatua (1890); Bitoriano Gandiagak eskainitako poema datatu gabeak; Joxe Maria Iparragirre Patxi Andionen'era diskoa (1973); Urdiñarbe herriak Jean Mixel Bedaxagarren zuzendaritzapean taularatutako pastorala (1980); Iparragirre, zure oroiz disko kolektiboa (1981); Oskorrik Urretxuko herriarekin grabatutako Iparragirre bueltan etxera (1999); eta Julen Gabiriak idatzitako biografia (2001).
Koldo Izagirrek, aurten bertan argitaratu duen Bertsoaren harria liburuan, lehen pertsonan jarri du hizketan Iparragirre, Urretxuko plazan haren omenez ezarrita dagoen harri zurizko estatuatik: «Euskalduna nintzela mundura irten, munduko bazterrak ikusi, munduko hizkuntzak ikasi, munduko herriak maitatu nituen, eta euskaltasuna galdu gabe bueltatu nintzen euskaldunen artera, baforean Marco Poloren liburua irakurtzen».
1987an, Hendaia (Lapurdi) eta Irun (Gipuzkoa) batzen dituen Santiago zubia zeharkatzen irudikatu zuen Izagirrek berak bardoa, Iparragirre rides again narrazioan. Sinopsia: Yamaha Guitar FG-140 Nippon Gakki bat eta Winchester bat daramatza berekin musikariak, apirilaren 6 batez —egun horretan hil zen bardoa—; literatur kritikari biboteduna akabatuko du Donostiako terraza batean; Gernikako arbolari su emango azkenean.
«Denetarik egin da Jose Mari Iparragirreri buruz. Film bat egitea bakarrik falta zaigu», dio Mendibilek. Espoilerra: «Inoiz egingo da, ziur naiz». Jon Maiaren dokumentala, behintzat, tiraderan geratu da. Urte hau bukatu aurretik ziren estreinatzekoak; hala zegoen iragarrita: Baleukok eta Pixelek ekoitziko zutela, ETBren parte hartzearekin. Azken horrek ezetz esan du, baina, eta bertan behera geratu da proiektua, diru faltagatik.
Diru faltak geldiarazi zuen Mendibilen beste proiektu bat ere, duela bi hamarkada luze: film epiko bat. Gidoia idatzi ere egin zuen, Toulouse-Lautrec ez, Pablo Picasso erabiliz abiapuntu gisa. Hala hasten zen filma: Gernika margolanaren trazetatik 1937ko benetako Gernika bonbardatura joz; eta, handik, 1828ko Urretxura, Iparragirreren haurtzarora. «Denetarik dauka Iparragirrek film bat egiteko, benetan. Pertsonaia tragikoki erromantikoa da». Eusko Jaurlaritzak dirua jartzeko eta Sean Connery aktoreak bardoa haragizta zezan izandako kontaktuak ditu gogoan Mendibilek, eta ekoizle estatubatuar batek filma egiteko aukera sortu zenekoa ere bai. «Dirutza eskatu zuen, baina, ezertan hasi aurretik». Halaxe geratu zen gidoi hura ere. Tiraderan.
Horixe, Iparragirreri buruz sekula egin gabeko filmaren sekuelako protagonista nagusi posiblea: tiradera bat.
Pantaila beltzera.
Amaiera. |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185645/donibane-lohizuneko-polizia-etxeko-langile-guziei-egin-diete-proba.htm | Gizartea | Donibane Lohizuneko polizia etxeko langile guziei egin diete proba | Bi poliziak positibo eman zutela eta, gaur beste 80 langileri egin diete proba. | Donibane Lohizuneko polizia etxeko langile guziei egin diete proba. Bi poliziak positibo eman zutela eta, gaur beste 80 langileri egin diete proba. | Abuztuaren 9an eta 10ean, Donibane Lohizuneko (Lapurdi) komisariako bi poliziari COVID-19a atzeman zieten. Ber brigadako poliziak dira biak. Bi agenteek eta haiekin kontaktua ukan duten guziek etxean egon behar dute hamalau egunez.
Lurraldeko Osasun Agentziak erabaki du komisariako langile guziei proba egitea. Gaur 80 pertsona ingururi egin diete. Emaitzak asteburu honetan iritsiko dira. Oraindik zerbitzuak lanean segitzen du, eta, beharrezkoa bada, departamenduko beste polizia etxeen laguntza galdeginen dute, jakinarazi dutenez.
Bi poliziekin kontaktuan izan ziren guziek proba egin zuten aste honetan. Emaitza guziak negatiboak izan ziren. |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185646/bizkaira-bidaiatzea-debekatu-die-belgikako-gobernuak-herritarrei.htm | Gizartea | Bizkaira bidaiatzea debekatu die Belgikako Gobernuak herritarrei | Belgikako Atzerri Ministerioak kudeatutako kolore kodearen arabera, Bizkaia eta Nafarroa eremu gorrian daude; Araba eta Gipuzkoa, berriiz, gune laranjan. | Bizkaira bidaiatzea debekatu die Belgikako Gobernuak herritarrei. Belgikako Atzerri Ministerioak kudeatutako kolore kodearen arabera, Bizkaia eta Nafarroa eremu gorrian daude; Araba eta Gipuzkoa, berriiz, gune laranjan. | Belgikako Gobernuak Bizkaira joatea debekatu die herritarrei, guztiz beharrezkoa ez den kasuetan izan ezik. Bizkaitik herrialdera iristen direnek hamalau eguneko berrogeialdia bete beharko dute, eta PCR proba egin.
Osasun krisiak iraun bitartean, atzerritik egin beharreko bidaiak antolatzeko, Atzerri Ministerioak kudeatutako kolore kode bat erabiltzen du Bruselak. Horren arabera, funtsezkoak ez diren bidaiak debekatzen dira gune gorrietara; eta eremu horietatik iritsitako bidaiariak, PCR proba egitera behartzeaz gain, hamalau egunez bakartu behar dira herrialdera iristen direnean —gune gorrian kokatzen dira Bizkaia eta Nafarroa—. Eremu laranjako lurraldeetan, ordea, betebehar horiek gomendioak dira —eremu laranjan kokatzen dira Araba eta Gipuzkoa—. Gune berdeetan, berriz, ohiko neurriez gain, ez da inolako eginkizunik bete behar. |
2020-8-14 | https://www.berria.eus/albisteak/185647/eusko-jaurlaritzak-osasun-larrialdia-ezartzeko-asmoa-du.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak osasun larrialdia ezartzeko asmoa du | Urkullu jarduneko lehendakaria litzateke batzorde bereziaren burua berriro ere, eta aukera izango luke jendea bakartzeko eta joan-etorriak mugatzeko. Murgak eta Tapiak agerraldi bat egingo dute bihar, hartuko dituzten neurriak esplikatzeko. | Eusko Jaurlaritzak osasun larrialdia ezartzeko asmoa du. Urkullu jarduneko lehendakaria litzateke batzorde bereziaren burua berriro ere, eta aukera izango luke jendea bakartzeko eta joan-etorriak mugatzeko. Murgak eta Tapiak agerraldi bat egingo dute bihar, hartuko dituzten neurriak esplikatzeko. | Koronabirusaren kutsatzeen datuek duela hilabete batzuetako kopuruen itxura hartu dute azken egunetan, eta Eusko Jaurlaritzak lehengoratu egin nahi du birusaren hedatzeari eusteko ezohiko plana. Zenbait hedabidek aurreratu dutenez, jarduneko gobernuak erabaki du datorren asteleheneko EAEko aldizkari ofizialean argitaratzea atzera osasun larrialdia ezarriko duen neurria.
Bihar eguerdian agerraldi bat egingo dute Nekane Murga jarduneko Osasun sailburuak eta Arantxa Tapia jarduneko Garapen Ekonomia sailburuak, birusaren hedatzeari aurre egiteko hartuko dituzten neurrien xehetasunak azaltzeko.
PCR probak eginda atzemandako positiboen kopurua asko hazi da asteon. Azken orduetan, beste 618 kasu detektatu dituzte Hego Euskal Herrian; gehienak, Bizkaian: 292. Araban, 112; Gipuzkoan, 92; eta Nafarroan, 108. Datu horiek egunez egun izan duten bilakaera jaso du BERRIAk grafiko interaktibo sorta batean.
Murgak joan den astean adierazi zuen pandemiaren «bigarren olatua» iritsia zela Euskal Herrira, eta, ordutik, datuek okerrera egin dute. Esan zuen egungo egoera ezin dela konparatu martxokoarekin, kasuen igoera apalagoa delako orain, baina nabarmendu zuen birusaren eragina ez dela «gutxietsi» behar. Hori esan zuen egunean, hilaren 7an, 419 positibo detektatu zituzten Hegoaldean; atzo, 651.
Osasun larrialdia ezarriz gero, Eusko Jaurlaritzak agindu ahal izango du herritarrak etxean konfinatzeko, eta moldatu ahal izango ditu ekintza batzuk, baita zerbitzuen erabilerak ere. Alegia, lehendakariak eskumena izango du herritarren joan-etorriak murrizteko eta jendea bakartzeko.
Kutsatuen areagotzeak are gehiago estutu du osasun etxeetako egoera. Bizkaiko anbulatorio bateko mediku batek BERRIAri adierazi zion «lan gainkargarekin» dabiltzala, eta egoera «lehertzeko zorian» dagoela. Haserre hitz egin zuen: «Osasun sistema lehertzear dago, eta, langileok eztanda egiten dugunean, hau pikutara joango da. Benetan, oso gaizki tratatzen gaituzte. Jendea behar dugu, lehenbailehen. Ezin dugu gehiago itxaron». |
2020-8-15 | https://www.berria.eus/albisteak/185667/eusko-jaurlaritzak-neurri-murriztaileak-ezarriko-ditu-pilaketarik-ez-sortzeko.htm | Gizartea | Eusko Jaurlaritzak neurri murriztaileak ezarriko ditu pilaketarik ez sortzeko | Tapia jarduneko sailburuak adierazi du «agertoki berri bat» iritsiko dela, eta osasun larrialdia ezartzeak ez duela esan nahi iragan hilabeteetako neurriak hartuko dituztenik. Jendea ez pilatzeko, edukiera murriztuko dute zenbait lekutan, eta ordutegiak mugatuko dituzte. | Eusko Jaurlaritzak neurri murriztaileak ezarriko ditu pilaketarik ez sortzeko. Tapia jarduneko sailburuak adierazi du «agertoki berri bat» iritsiko dela, eta osasun larrialdia ezartzeak ez duela esan nahi iragan hilabeteetako neurriak hartuko dituztenik. Jendea ez pilatzeko, edukiera murriztuko dute zenbait lekutan, eta ordutegiak mugatuko dituzte. | Eusko Jaurlaritzak atzo aurreratu zuen astelehenean jarriko dutela indarrean berriro osasun larrialdia, eta Nekane Murga jarduneko Osasun sailburuak eta Arantxa Tapia jarduneko Ekonomiaren Garapen sailburuak agerraldi bat egin dute gaur xehetasun gehiago emateko. Neurri zehatzak, ordea, asteartean erabakiko dituzte, orduan egingo baitu lehenengo bilera plan berriaz arduratuko den batzorde bereziak. Iñigo Urkullu jarduneko lehendakaria izango da batzordeko burua.
Neurri horietako batzuen berri eman du Tapiak. Edukierak murriztuko dituzte; «inoiz ez hamar pertsona baino gehiago». Azaldu du, ordea, horrek ez diela eragingo leku batzuei —zinema aretoei, besteak beste—, jendea maskara jantzita, eserita eta «modu ordenatuan» egoten baita. Beste batzuetan, aldiz, jendea «gehiago erlaxatzen» da, eta pilaketak sortzen dira. Horiek eragoztea izango da helburua. Ordutegiak mugatuko dituzte ostalaritzan eta garraio publikoan.
Ez da egoera «atsegina», Tapiaren esanetan, baina «atzerapauso bat eman behar da ezinbestean». Murgak eta biek adierazi dute orain arte hartutako neurriek balio izan dutela osasun sistema indartzeko; aztarnarien lana nabarmendu du jarduneko Osasun sailburuak. Azken astean kutsatuen kopurua asko hazi da, ordea, eta datorren asteleheneko EAEko Aldizkari Ofizialean argitaratuko dute berriro osasun larrialdia ezarriko duen araua. Tapiak adierazi du osasun larrialdia ezartzeak ez duela esan nahi iragan hilabeteetan hartu zituzten neurri guztiak hartuko dituztenik, eta errepikatu du jarduneko gobernuak ez duela asmorik herritarrak etxean konfinatzeko.
Hiru helbururi buruz hitz egin du: osasun sistema babestea, gainezka egin ez dezan; beste konfinamendurik ez ezartzea; eta «birusarekin bizitzen ikastea», horretarako eguneroko bizitzako zenbait arlo aldatuta.
Birusaren hedatzeari aurre egiteko tresna bat izango da osasun larrialdia eta hartaz arduratuko den batzordea. «Berme juridiko bat», dagoeneko hartzen ari diren neurriak hartzen jarraitzeko, eta leku batzuetan arau murriztaileagoak ezartzeko, egoera «egunez egun» aztertu ondoren. Batzordeak bi neurri mota erabakiko ditu astearteko bileran: batetik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritar guztiei eragingo dieten neurri murriztaileak; eta bestetik, soilik herri, auzo edo gune batzuei eragingo dietenak. «Egoera hau ez da hilabeterako izango, luze iraungo du, eta neurri horiek konbinatuko ditugu. Neurri dinamikoak izango dira», esan du Tapiak.
Jarduneko Ekonomiaren Garapen sailburuak adierazi du orain arteko bidetik jarraituko dutela. Uztailaren bukaeran, esaterako, Hernaniko (Gipuzkoa) eraikin bateko herritarrak konfinatu zituzten, birusaren agerraldi bat egon zitekeelakoan. Neurri horien «eraginkortasuna frogatuta dago», Tapiaren esanetan.
Atzo baino positibo gehiago
Azken orduetan, 575 positibo atzeman dituzte Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan egindako PCR probetan: 126 Araban, 378 Bizkaian eta 64 Gipuzkoan. COVID-19 gaitza zuten 31 pertsona ospitaleratu dituzte, eta denera hamahiru gaixo daude zainketa intentsiboetako unitatean. Atzo 8.263 PCR proba egin zituzten; orain arte egun bakarrean egindako test kopururik handiena da, Murgaren arabera.
Jarduneko Osasun sailburuak esan du datuek birusaren igoaldi bat erakusten dutela, eta hori «kezkagarria» dela, nahiz eta martxoan baino motelago ari den zabaltzen eta kasuak ez diren horren larriak izan. «Birusa zahar etxeetara iritsi da berriz, 60 urte baino gehiago dituzten pertsona gehiago ari dira gaixotzen. Egungo neurriek balio izan dute alarma egoeraren ondorenerako, baina oraingo egoerara moldatzen jakin behar dugu», esan du. |
2020-8-15 | https://www.berria.eus/albisteak/185668/joan-mari-torrealdairi-omenaldia-egin-diote-foruan.htm | Gizartea | Joan Mari Torrealdairi omenaldia egin diote Foruan | Dozenaka lagunek oroitu dute Torrealdai haren jaioterrian. | Joan Mari Torrealdairi omenaldia egin diote Foruan. Dozenaka lagunek oroitu dute Torrealdai haren jaioterrian. | Uztailaren 31n hil zen Joan Mari Torrealdai (Forua, Bizkaia, 1942 - Usurbil, Gipuzkoa, 2020), euskal kulturaren erreferente eta eragile handi bat. Euskal kulturako intelektual handietako bat izan zen, eta euskalgintzako ekintzailea. Askotariko jendea elkartu zen haren hil kaperan, baita Usurbilen egin zioten hiletan ere. Gaur, Forua jaioterrian egin diote omenaldia. Euskalgintzako hainbat eragilek hartu dute parte, eta Torrealdaik egindako ibilbidea goraipatu dute berriro.
BERRIAk gehigarri berezi bat argitaratu zuen Torrealdairen heriotzaren biharamunean, eta artikulu bilduma batean jaso zituen orduan idatzitako testu guztiak. |
2020-8-15 | https://www.berria.eus/albisteak/185669/674-kasu-atzeman-dituzte-hegoaldean-pandemia-hasi-zenetik-kopururik-handiena.htm | Gizartea | 674 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, pandemia hasi zenetik kopururik handiena | Bizkaian atzeman dituzte kasu gehienak: 378. | 674 kasu atzeman dituzte Hegoaldean, pandemia hasi zenetik kopururik handiena. Bizkaian atzeman dituzte kasu gehienak: 378. | PCR probaren bidez lortutako emaitzak ematen hasi zirenetik, gaur atzeman dituzte kasu gehienak Hego Euskal Herrian: 679. Berriz ere, Bizkaia da kezka iturri nagusia; izan ere, 378 kasu atzeman dituzte —atzo baino 86 gehiago—. Kasuak igo egin dira Araban ere: 126 kasuren berri eman dute, bezperan baino hamalau gehiago. Aldiz, kasuak jaitsi egin dira Gipuzkoan eta Nafarroan. Gipuzkoan, 64 kasu detektatu dituzte, atzo baino 28 gutxiago, eta 99 pertsona kutsatu dira Nafarroan, bederatzi gutxiago.
COVID-19aren gaitza zuten 32 pertsona ospitaleratu dituzte Hego Euskal Herrian, eta, denera, hemezortzi gaixo daude zainketa intentsiboetako unitateetan. Atzo 9.886 PCR proba egin zituzten, horietako 8.263 Araban Bizkaian eta Gipuzkoan. Eusko Jaurlaritzako Osasun sailburu Nekane Murgaren hitzetan, orain arte egun bakarrean egindako test kopururik handiena da.
Jarduneko Osasun sailburuak esan du datuek birusaren igoaldi bat erakusten dutela, eta hori «kezkagarria» dela, nahiz eta martxoan baino motelago ari den zabaltzen eta kasuak ez diren horren larriak izan. «Birusa zahar etxeetara iritsi da, berriz ere; 60 urte baino gehiago dituzten pertsona gehiago ari dira gaixotzen. Egungo neurriek balio izan dute alarma egoeraren ondorenerako, baina oraingo egoerara moldatzen jakin behar dugu», esan du. Gipuzkoako Foru Aldundiak jakinarazi duenez, Gipuzkoako adineko egoitza batean zegoen pertsona bat hil da COVID-19arekin. |
2020-8-15 | https://www.berria.eus/albisteak/185670/eraikuntzaren-sektorea-izango-da-susperraldiaren-ardatza.htm | Ekonomia | «Eraikuntzaren sektorea izango da susperraldiaren ardatza» | Instituzioek obra publikoak eta etxebizitza berriak sustatu behar dituztela uste du Jon Ansoleagak, Eraikune eraikuntza sektoreko klusterreko zuzendari nagusiak. | «Eraikuntzaren sektorea izango da susperraldiaren ardatza». Instituzioek obra publikoak eta etxebizitza berriak sustatu behar dituztela uste du Jon Ansoleagak, Eraikune eraikuntza sektoreko klusterreko zuzendari nagusiak. | Build, build, build (eraiki, eraiki eraiki). Lelo hori hautatu du Boris Johnson Erresuma Batuko lehen ministroak, koronabirusak gehien zigortu duen sektoreetako bat erreskatatzeko: eraikuntzarena. %35 egin du behera krisiaren lehenengo hiru hilabeteetan, eta horri buelta emateko plan bat aurkeztu du. Etxebizitzak izango ditu oinarri: berri gehiago eraikitzeko eta zaharrak birgaitzeko, legeak malgutuko dituela aurreratu du.
Euskal Herrian ere handia da pandemiaren eragina sektorean. Eusko Jaurlaritzaren aurreikuspenen arabera, jardueraren %5,4ko beherakada izango du urte amaieran, baina espero du datorren urtean horren parte handi bat suspertzea —%4,6ko igoera—. Eraikune eraikuntza sektoreko enpresen klusterreko zuzendari nagusi Jon Ansoleaga ere itxaropentsu azaldu da. «Eraikuntza izango da datozen hiru urteetan susperraldi ekonomikoaren ardatza».
Ansoleagak, etxebizitza berrietan baino gehiago, obra publikoetan jarri du arreta. Azpimarratu du alor horietan aritzen diren enpresek aurreikuspen hobeak dituztela. Lan publiko batzuen adjudikazioak eta obren hasierak geldirik daude gaur egun, baina uste du erakundeek inbertsio publikoari eutsi egingo diotela, aitortuta ere administrazioen diru bilketan izandako jaitsierak eragina izan dezakeela.
Hori orekatzeko, uste du administrazioen zorpetzeko ahalmena handitzea ona dela. «Ez da albiste ona [diru bilketan izandako jaitsiera], inbertsio txikiagoa eragin baitezake, baina Jaurlaritzaren mezuekin geratzen gara: defizitaren eta gastu publikoaren gaitasuna handitzearen alde azaldu da». Gainerako erakundeek ere aukera hori izatea defendatu du, udalek bereziki —gaur egun ezin dute—. «Positiboa izango litzateke hori, azpiegituran eta obra publikoan inbertsio publikoa mantentzea ahalbidetuko lukeelako». Horrekin batera, uste du Europako erakundeek ere bultzada emango diotela sektoreari, «lehiakorragoa izan dadin».
Etxebizitza berriak eta lanpostuak
Eraikuntza pribatuaren alorrean, berriz, aurreikuspenak ez dira obra publikoetan bezain onak. Dena den, Ansoleagak uste du etxebizitzen birgaitzean eta, bereziki, berrien eraikuntzan badagoela aurrera egiteko tartea. Salerosketak, oro har, apaldu egin diren arren, azpimarratu du etxebizitza berrien salmentetan ez dela ia geldialdirik egon eta prezioak mantentzen ari direla. «Bigarren eskukoak gutxiago saltzen ari dira, baina berrietan, krisiaren aurretik bezala jarraitu du jendeak».
Lanpostuen inguruan, aitortu du COVID-19aren krisia dela-eta enplegu galera bat egotea aurreikusten zuela sektoreak, baina uste du horri buelta ematen hasiko direla bigarren seihilekoan eta 2021ean —konfinamendu garaian, gainera, debeku gutxiago izan zuen eraikuntzak, bereziki obra zibilak, eta lehenago itzuli ziren lanera; hori dela eta, langileak galdu ez dituen sektore bakarrenetarikoa izan da maiatzean, ekainean eta uztailean.
Horrez gain, Ansoleagak azpimarratu du azken hiru urteetan Euskal Herriko gainerako jarduera ekonomikoak baino hazkunde handiagoa izan duela sektoreak, eta espero duela oraingo enpresa kopuruari eta lanpostuei eustea.
Uste du, halaber, egungo egoeran «beste alor batzuetako talentua» erakarriko duela eraikuntzak, eta horrek bestelako egitasmo batzuk lantzeko emango diola, sektorea modernizatzeko eta garai berrietara egokitzeko. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185695/zaldibarko-zabortegian-gorpu-baten-aztarnak-topatu-dituzte.htm | Gizartea | Zaldibarko zabortegian gorpu baten aztarnak topatu dituzte | Berna hezur bat topatu zuten atzo baskula zegoen lekutik 23 metro sakonago, eta gaur jarraitu dute bi beharginak bilatzeko lanetan. Ertzaintzaren arabera, bost egun barru izango dituzte DNA proben emaitzak. | Zaldibarko zabortegian gorpu baten aztarnak topatu dituzte. Berna hezur bat topatu zuten atzo baskula zegoen lekutik 23 metro sakonago, eta gaur jarraitu dute bi beharginak bilatzeko lanetan. Ertzaintzaren arabera, bost egun barru izango dituzte DNA proben emaitzak. | Sei hilabete dira Zaldibarko zabortegian (Bizkaia) lur jausi bat gertatu eta Alberto Sololuze eta Joaquin Beltran azpian harrapatuta geratu zirela, eta haiek bilatzeko lanetan ari diren ertzainek giza arrasto batzuk topatu zituzten igandean. Bertara joan zen Polizia zientifikoa, aztertzeko topatu duten hezurra gizaki batena den eta, zehatzago, Beltranen edo Sololuzeren arrastoak izan daitezkeen.
Gaur, berriro ekin diete bilaketa lanei, eta erreskate taldeek gorpu baten aztarnak atzeman dituztela baieztatu du Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailak. Zehazki, atzo berna hezur bat topatutako eremu berean aurkitu dituzte arrasto gehiago. Oraingoz ez dakite norenak izan daitezkeen aztarna horiek; hipotesi nagusia da atzo eta gaur aurkitutako arrastoak pertsona berarenak direla, baina ikertzaileek ez dute hipotesirik baztertzen. Jaurlaritzako Segurtasun Sailak baieztatu du gorpu baten aztarnak direla topatutakoak. Ertzaintzaren unitate zientifikoko buru Juan Vicente Bilbaok adierazi du bost egunen buruan izango dituztela DNA proben emaitzak.
Gaur bertan, Alberto Sololuzeren senideekin batzartu da Iñigo Urkullu Jaurlaritzako lehendakaria. Joaquin Beltranen senideek Euskadi Irratiari adierazi diotenez, berriz, uko egin diote bilerara joateari, azalduta informazioa nahi dutela, ez argazki bat egitea.
Baskulatik 23 metrora
Atzo Jaurlaritzak jakinarazi zuenez, 17:00 aldera aurkitu zuten hezurra, baskula zegoen eremuan (B1); hain zuzen, bilaketa lanak indartu zituzten eremuan, bi langileak bertan egon zitezkeelakoan. Tela zati batean inguratuta zegoen hezurra, eta Polizia zientifikoak 18:30 aldera itxi du gunea, bilaketa lanak geldiaraztearekin batera.
Josu Zubiaga Jaurlaritzako Segurtasuneko sailburuordeak eta Aitor Zulueta Natura Ondare eta Klima Aldaketako zuzendariak agerraldia egin dute 20:30ean, azalpenak emateko. Zubiagaren hitzetan, "250.000 metro kubo hondakin mugitu eta gero, oso baldintza gogorretan lan egin eta gero, lan horrek emaitza eman du: arrasto bat aurkitu da". Baieztatu du hezurra pertsona batena dela; zehazki, tibia bat. Inguru hori mugatu egingo dute aurrerantzean, zehatzago lan egiteko, ez obra makinariarekin. Gaur bertan jarraitu dute biak bilatzeko lanetan; 09:00 aldera berrekin diete. Era berean, topatutako hezurraren DNA proba egingo dute, Beltranena edo Sololuzerena den jakiteko. Espero dute astebete inguruko epea izatea emaitzak.
Haren hitzetan, luizia gertatu zenean bi beharginak zeuden lekuaren "perpendikularrean" topatu dute arrastoa, baskula zegoen lekutik 23 metro sakonago. Zubiagak bi familiei "pazientzia pixka bat" izateko eskatu die, bilaketa lanak "emaitzak" ekartzen ari delako.
Zuluetak, berriz, Euskadi Irratian azaldu du makina handiak alboratuko dituztela orain, eta txikiagoekin egingo dutela lan: "kilo bakoitza" aztertuko dute aurrerantzean, arrasto gehiago topatzeko aukera dagoela eta. Erantsi du ez dutela "presaka" aritu nahi, eta "ondo" lan egitea dela helburua.
Zer gertatu da Zaldibarko zabortegian?
Sei hilabete
Eitzagako zabortegia (Zaldibar, Bizkaia) otsailaren 6an amildu zen, eta bi langileak desagertu ziren orduan. 50.000 herritar inguru konfinatzea ere eragin zuen amiltzeak. Sei hilabete eta 11 egun pasatu dira dira hondamendia gertatu zenetik, eta auzia argitzeko eta gorpuak aurkitzeko eskatu dute hilabeteotan senideek eta Zaldibar Argitu plataformak. Duela bi aste, bi beharginak oroitzeko ekitaldiak egin zituzten Markina-Xemeinen eta Zallan, haien sorterrietan. Aurrez, horrelakorik “berriro ez gertatzeko bermeak” galdegin zituzten.
Egunean bertan hasi ziren bi langileak bilatzeko lanak, baina gorabehera asko izan dituzte. Besteak beste, luizi gehiago egoteko arriskuak, eremuan amiantoa aurkitu izanak eta hondakinek eragindako suteek lan egiteko modua aldatzera behartu zuten. Apirilaren 6an, zabortegia amildu eta bi hilabetera, Sololuzeren autoa topatu zuten, baina harrezkero ez da izan bi beharginen arrastoei buruzko albisterik.
Verter Recycling 2002 SM enpresak kudeatutako zabortegia da amildutakoa, eta enpresak eginiko kudeaketa eta hondamendian izandako ardura auzibidean dira. Uztailaren 21ean, Jose Ignacio Barinaga Verterren jabea, Arrate Bilbao kudeatzailea eta Juan Etxebarria azpiegituraren ingeniaria atxilotu zituen Ertzaintzak, baina bi egun geroago aske utzi zituen epaileak, karguak egotzita. Gainera, atxiloketek zeresana eman zuten, Jaurlaritzako Segurtasun Saila eta Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusia ez baitziren bat etorri atxiloketen prozeduran. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185696/osasun-larrialdia-ezarri-du-gaurtik-eusko-jaurlaritzak.htm | Gizartea | Osasun larrialdia ezarri du gaurtik Eusko Jaurlaritzak | Besteak beste, edukierak murriztuko dituzte: «Inoiz ez hamar pertsona baino gehiago». Bihar emango dute neurri zehatzen berri, baina erabateko konfinamendua ezartzea baztertu du Arantxa Tapia sailburuak. | Osasun larrialdia ezarri du gaurtik Eusko Jaurlaritzak. Besteak beste, edukierak murriztuko dituzte: «Inoiz ez hamar pertsona baino gehiago». Bihar emango dute neurri zehatzen berri, baina erabateko konfinamendua ezartzea baztertu du Arantxa Tapia sailburuak. | Eusko Jaurlaritzak berriro ezarri du osasun larrialdia gaurtik aurrera, COVID-19aren krisiari aurre egiteko neurriak hartzeko. Neurri zehatzak asteartean erabakiko dituzte, orduan egingo baitu lehenengo bilera Labi planaz (Larrialdiei Aurre Egiteko Bidea) arduratuko den batzordeak. Euskal Autonomia Erkidegoko Aldizkari Ofizialak gaur argitaratu ditu osasun larrialdia emateko eta plana aktibatzeko aginduak, eta Iñigo Urkullu jarduneko lehendakaria izango da batzordeko burua.
Neurri horietako batzuen berri eman zuten larunbatean Nekane Murga jarduneko Osasun sailburuak eta Arantxa Tapia Ekonomiaren Garapenerako jarduneko sailburuak. Edukierak murriztuko dituzte: «Inoiz ez hamar pertsona baino gehiago». Azaldu zuen, ordea, horrek ez diela eragingo leku batzuei —zinema aretoei, besteak beste—, jendea maskara jantzita, eserita eta «modu ordenatuan» egoten baita. Beste batzuetan, berriz, jendea «gehiago erlaxatzen» da, eta pilaketak sortzen dira. Horiek eragoztea izango da helburua. Ordutegiak mugatuko dituzte ostalaritzan eta garraio publikoan.
Ez da egoera «atsegina», Tapiaren esanetan, baina «atzerapauso bat eman behar da ezinbestean». Murgak eta biek adierazi zuten orain arte hartutako neurriek balio izan dutela osasun sistema indartzeko; aztarnarien lana nabarmendu zuen jarduneko Osasun sailburuak.
Tapiak adierazi zuen osasun larrialdia ezartzeak ez duela esan nahi iragan hilabeteetan hartu zituzten neurri guztiak hartuko dituztenik, eta errepikatu zuen jarduneko gobernuak ez duela asmorik herritarrak etxean konfinatzeko. Dena dela, ez zuen baztertu arloka edo eremu geografiko jakinetan itxialdiak ezartzea.
Hiru helbururi buruz hitz egin zuen: osasun sistema babestea, gainezka egin ez dezan; beste konfinamendurik ez ezartzea; eta «birusarekin bizitzen ikastea», horretarako eguneroko bizitzako zenbait arlo aldatuta.
Birusaren hedatzeari aurre egiteko tresnak izango dira osasun larrialdia eta hartaz arduratuko den batzordea. «Berme juridiko bat», dagoeneko hartzen ari diren neurriak hartzen jarraitzeko, eta leku batzuetan arau murriztaileagoak ezartzeko, egoera «egunez egun» aztertu ondoren. Batzordeak bi neurri mota erabakiko ditu astearteko bileran: batetik, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako herritar guztiei eragingo dieten neurri murriztaileak; bestetik, soilik herri, auzo edo gune batzuei eragingo dietenak. «Egoera hau ez da hilabeterako izango: luze iraungo du, eta neurri horiek konbinatuko ditugu. Neurri dinamikoak izango dira», esan du Tapiak.
Datuak, okerrera
Izan ere, egoera larriagotzen ari da egunez egun; igandean zabaldutako datuen arabera, larunbatean 770 kasu zenbatu zituzten Euskal Herrian; bezperan baino 96 gehiago. Araban 130, Bizkaian 370, Gipuzkoan 106 eta Nafarroan 160 zenbatu zituzten. Gainera, beste 24 pertsona erietxeratu zituzten. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185697/zarautzen-ere-nagusituta-jantzi-du-oriok-euskotren-ligako-txapela.htm | Kirola | Zarautzen ere nagusituta jantzi du Oriok Euskotren ligako txapela | Eusko Label ligan, Hondarribiarentzat izan da Zarauzko bandera, hirugarrenez jarraian. | Zarautzen ere nagusituta jantzi du Oriok Euskotren ligako txapela. Eusko Label ligan, Hondarribiarentzat izan da Zarauzko bandera, hirugarrenez jarraian. | Euskotren ligako txapela beste garaipen bat eskuratuta ospatu zuen atzo Oriok, Zarauzko bandera ere eskuratuta. Oriok ia hamar segundoren aldearekin ekin zion atzo Zarauzko Estropaden bigarren jardunaldiari, eta tarte hori handitu egin zuen bigarren jardunaldian, abantaila beste hamahiru segundo handituta.
22:01ko denbora osatu zuen Oriok bi jardunaldietan, eta 46 puntu lortu ditu guztira ligan. Donostiarra izan zen bigarren atzo, banderaren sailkapen nagusian nahiz ligan, Oriok baino hamar puntu gutxiago eskuratuta. Hiru kasuetan, Arraun Lagunak izan da hirugarren, eta Hondarribia laugarren. Horrela, liga amaituta, hamabi estropadatik hamarretan izan da garaile Orioko trainerua, eta zortzigarren bandera eskuratu du. Bigarren urtez jarraian irabazi du Euskotren liga.
Eusko Label ligan, berriz, Hondarribiarentzat izan da Zarauzko Ikurrina, hirugarren urtez segidan. Santurtzi izan zen garaile bigarren jardunaldian, eta bizkaitarrek handitu egin dute Oriorekiko aldea; 114 puntu dituzte orain, eta 109 Oriok. 107na puntu dituzte, berriz, Hondarribiak eta Bermeok. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185698/gizonezko-bat-hil-da-bakioko-hondartzan.htm | Gizartea | Gizonezko bat hil da Bakioko hondartzan | Uretatik irteteko zailtasunak zituela ikusi zuten herritar batzuek. 51 urte zituen. | Gizonezko bat hil da Bakioko hondartzan. Uretatik irteteko zailtasunak zituela ikusi zuten herritar batzuek. 51 urte zituen. | Bilboko gizonezko bat hil zen atzo iluntzean Bakioko hondartzan, Bizkaian. Eusko Jaurlaritzako Segurtasun Sailaren arabera, 20:15 inguruan herritar batzuek ikusi zuten gizonezko bat itsasoan zegoela, uretatik atera nahi eta ezin.
Gizonezkoa alaba adingabea laguntzera sartu zen uretara, itsasotik atera ezinik zebilela eta. Surflari batzuen laguntzaz atera zen alaba, eta haiexek eraman zuten aita itsasertzera.
Lehorrean, gizonezkoa suspertzen ahalegindu zen Ertzaintza. Anbulantzia bat heldu zen geroago, baina osasun arloko langileek ere ezin izan zuten gizonezkoa onik atera, eta hondartzan bertan hil zen. Auzitegi medikuntzako institutura eraman zuten gorpua, gizona nola hil zen ikertzeko. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185699/jaurlaritzak-abenduan-egingo-du-hezkuntza-arloko-lan-eskaintza-publikoa.htm | Gizartea | Jaurlaritzak abenduan egingo du hezkuntza arloko lan eskaintza publikoa | 1.148 lanpostu eskainiko dituzte. Ekainean ziren probak egitekoak, baina COVID-19aren eraginez atzeratu zituzten. | Jaurlaritzak abenduan egingo du hezkuntza arloko lan eskaintza publikoa. 1.148 lanpostu eskainiko dituzte. Ekainean ziren probak egitekoak, baina COVID-19aren eraginez atzeratu zituzten. | Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailak jakinarazi du abenduan egingo dituela alor horretako lan eskaintza publikoko azterketak. 1.148 irakasle plaza eskainiko dira, Bigarren Hezkuntzakoak (1.021) eta Lanbide Heziketakoak (127).
Euskal Autonomia Erkidegoko Aldizkari Ofizialak gaur argitaratu du epeei eta denbora erreferentziei buruzko agindua. Oposizio faseko lehen proba abenduan egingo dute, hil horretako hirugarren asteburuan, betiere osasun egoerak horretarako aukera ematen badu. Era berean, hautagaiek kontuan hartu beharreko epe hauek ere zehazten ditu: irailaren 30etik urriaren 9ra, programazio didaktikoa aurkeztu beharko dute, eta, 2021eko lehen hiruhilekoan, merezimenduak aurkezteko zortzi eguneko epea irekiko dute. Hezkuntza Sailak behar den aurrerapenez iragarriko du data.
Izena emateko ireki diren epeetan (otsailean eta martxoan lehenik, eta ekaineko lehen egunetan ondoren), 6.042 izen emate izan dira lan eskaintza publikoan parte hartzeko. Dena den, hautagai horiek guztiek programazio didaktikoa aurkeztu beharko dute, zehaztutako epeen barruan, oposizio faseko lehen proba egin ahal izateko.
Erabaki honekin, Eusko Jaurlaritzaren asmoa da "lan egonkortasuna dakarren" prozesua burutzea, horrek "hezkuntza sistemaren kalitatean eta milaka profesionalen bizi proiektuan duen eragin zuzenaren jakitun baitago".
Hezkuntza Sailak uste du osasun egoerak aukera emango duela lan eskaintza publikoa adierazitako egunetan egiteko: "Garaia iristean, osasun agintariek prozesua ez egitea gomendatuko balute, sailak ahalik eta lasterrena jakinaraziko du data aldatu beharra, egoera horrek interesdunen artean eragin ditzakeen eragozpenen jakitun", erantsi du. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185700/altzoko-handiaren-hezurrak-aurkitu-dituzte-altzoazpiko-hilerrian.htm | Bizigiro | Altzoko Handiaren hezurrak aurkitu dituzte Altzoazpiko hilerrian | 1861ean lurperatu zuten Altzoazpiko hilerrian aurkitu dituzte Migel Joakin Eleizegiren hezurrak. "Hezurduraren elementu gehienak" aurkitu dituzte, eta oso egoera onean daude. | Altzoko Handiaren hezurrak aurkitu dituzte Altzoazpiko hilerrian. 1861ean lurperatu zuten Altzoazpiko hilerrian aurkitu dituzte Migel Joakin Eleizegiren hezurrak. "Hezurduraren elementu gehienak" aurkitu dituzte, eta oso egoera onean daude. | Argitu da misterioa. Migel Joakin Eleizegi Arteagaren hezurrak aurkitu ditu Aranzadi zientzia elkarteak Altzoazpiko (Gipuzkoa) hilerriko hezurtegian. Joan den asteazkenean, hau da, abuztuaren 12an ekin zion Aranzadik Altzoko Handiaren hezurrak bilatzeko lanari, eta abuztuaren 14ko arratsaldean aurkitu zituzten, hilerriko hezurtegian. Aranzadi zientzia elkarteko Lurdes Herrastik adierazi duenez, "eskeletoaren elementu gehienak" aurkitu dituzte. 1861. urtean hil zen Altzoko Handia, eta gorpua Altzoazpiko hilerrian lurperatu zuten. Azken urteetan, ordea, bi teoria nagusitu ziren haren gorpuzkien inguruan: bata, lurperatutako leku berean zeudela; bestea, behin lurperatu eta gero hezurrak lapurtu egin zituztela. Teoria bakarra gailendu, eta misterioa argitu da: Altzoko Handia etxean egon da 160 urtez.
Hogei urte zituela hasi zen neurririk gabe hazten Migel Joakin Eleizegi —akromegalia zuen—, eta laster ekin zion Europan zehar bere handitasun harrigarria jendeari erakusteari: 2,40 metro inguru. Hainbat herrialde bisitatu eta gero, jaioterrira itzuli zen, eta 1861. urtean hil zen. Azken urteetan, bereziki ezagun egin da haren historia Jon Garaño eta Aitor Arregik zuzenduriko Handia filmari esker. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185701/baionako-herriko-etxeko-zentro-teknikoa-hetsi-dute-langile-bat-kutsatu-ondoan.htm | Gizartea | Baionako herriko etxeko zentro teknikoa hetsi dute, langile bat kutsatu ondoan | 250 langilek etxean gelditu beharko dute gaur, protokolo sanitarioa aktibatu bitartean. Baigorrin (Nafarroa Beherea), kasu batzuk aztertzen ari dira. | Baionako herriko etxeko zentro teknikoa hetsi dute, langile bat kutsatu ondoan. 250 langilek etxean gelditu beharko dute gaur, protokolo sanitarioa aktibatu bitartean. Baigorrin (Nafarroa Beherea), kasu batzuk aztertzen ari dira. | Sud Ouest egunkariaren arabera, Baionako herriko etxeko zentro teknikoa hetsi dute, langile bati koronabirusa atzeman diotelako. Donibane Lohizuneko (Lapurdi) polizia etxeko bi kasuekin lotura izan du emakumeak, eta positibo agertu da PCR proban. Zentroa hetsirik egonen da gaur, eta protokolo sanitarioa aplikatuko dute gunea desinfektatzeko. Beste hamabost langile bakartu dituzte, emakumearekin harremana izan dutelakoan, eta datozen egunetan egin beharko dute PCR proba.
Orotara, 250 langile ari dira zentro teknikoan; ez dute lanera joan beharko protokolo sanitarioa bete arte.
Ipar Euskal Herrian ere, gaitza hedatzen ari da, eta azken egunotan zenbait kasu agertu dira Baigorrin (Nafarroa Beherea). Eskualdeko Osasun Agentziaren arabera «goizegi» da agerraldi bat den jakiteko, baina BERRIAri baieztatu dio kate epidemiologikoa ikertzen ari dela.
Bestalde, Eskualdeko Osasun Agentziak Ziburun (Lapurdi) izandako agerraldiarekin 14 pertsona lotu ditu dagoeneko, guztiek PCR proban positibo eman ondotik. Iragan astean, agentziak hamahiru kasu atzeman zituen agerraldiarekin lotuta. Horietatik hamar euskal herritarrak dira. Itsasontzi batean eginiko festa pribatu batean du jatorria agerraldiak, eta iragan astelehenean Ortzaizen (Nafarroa Beherea) atzeman ziren hiru kasuak ere agerraldi horrekin lotuta bide daude. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185702/lukaxenkoren-aurkakoak-greba-egiten-ari-dira-bielorrusian.htm | Mundua | Lukaxenkoren aurkakoak greba egiten ari dira Bielorrusian | Zortzigarren egunez jarraian, milioika herritar atera ziren atzo karrikara Bielorrusian. Lukaxenko bere zaleen aitzinera atera zen, eta nabarmendu zuen «hilda ere» ez duela herrialdea «entregatuko». Bihar bilduko da Europako Kontseilua Bielorrusiako egoera aztertzeko. | Lukaxenkoren aurkakoak greba egiten ari dira Bielorrusian. Zortzigarren egunez jarraian, milioika herritar atera ziren atzo karrikara Bielorrusian. Lukaxenko bere zaleen aitzinera atera zen, eta nabarmendu zuen «hilda ere» ez duela herrialdea «entregatuko». Bihar bilduko da Europako Kontseilua Bielorrusiako egoera aztertzeko. | Lukaxenkoren aurkako protestak egin zituzten atzo Minsken, zortzigarren egunez jarraian. Milioika herritarrek bete zituzten hiriburuko karrikak, baita bertze hainbat hiritakoak ere. Gaurko, gainera, greba deialdia egin dute Lukaxenkoren aurkakoek. Manifestazioa egin dute Minsken, eta milioika pertsona atera dira karrikara. BT, herrialdeko telebista kate garrantzitsuena, grebarekin bat egin duten enpresen artean dago.
Lukaxenkok ukatu egin du greba indarra izaten ari dela. Presidentea grebarekin bat egin duen Volat enpesan izan da gaur goizean, eta, bertan, nabarmendu du grebak ez duela «industria gelditu», eta enpresa bateko 200 pertsonak greba egiteak ez duela «herrialdea geldituko».
1994tik da Bielorrusiako presidentea Alexandr Lukaxenko, eta, datu ofizialen arabera, joan den igandean berriz ere irabazi zituen hauteskundeak, botoen %80 lortuta. Oposizioak, ordea, iruzurra salatu du, eta karrikara atera da Lukaxenkoren gobernuaren kontra. Oposizioko buruak, Svetlana Tikhanovskaiak, Lituaniara ihes egin zuen joan den astelehenean, bera eta familia arriskuan daudela ohartarazita. Protestak hasi zirenetik, 7.000 pertsonatik gora atxilotu dituzte Bielorrusian, eta bi pertsona hil dira protestetan. Gainera, atxilotutakoek salatu dute torturatu egin dituztela ziegetan egon diren denboran.
Atzo, milioika pertsona haren aurka protestan ari ziren bitartean, Lukaxenko ere Minskeko karriketara atera zen, bere garaipena zaleen aitzinean ospatzera. «Lukaxenko garaitzen badute, bukaeraren hasiera izan da», nabarmendu zuen. Hauteskundeak legezkoak izan direla ihardetsi zuen, eta argi utzi zuen ez duela berriz ere hauteskundeetara deitzeko inolako asmorik.
Azken egunetan egin bezala, bera menderatzeko kanpoko konplot dagoela azpimarratu zuen Lukaxenkok. Hala, mendebaldeko potentziei leporatu zien herrialdearen subiranotasuna oztopatzea eta Bielorrusiako mendebaldeko mugetan unitate militarrak biltzea. «Hilda ere ez dut herrialdea entregatuko», nabarmendu zuen presidenteak. Barne Ministerioaren arabera, 60.000 pertsona bildu ziren Lukaxenkok antolatutako ekitaldian; kazeta independeteen arabera, berriz, 4.000.
Larunbatean lehenegoz eta igandean bigarrengoz, Vladimir Putin Errusiako presidentearekin mintzatu zen Lukaxenko. Hark erran zion laguntza emango diola Bielorrusiako egoera hobetzeko.
Europako Kontseiluaren bilera
Azken egunetako tentsioa ikusita, Charles Michel Europako Kontseiluko presidenteak aurreratu du Europako Kontseilua bihar bilduko dela Bielorrusiako egoera aztertzeko. Ortzegunean aurreratu zutenez, Europako Batasunak neurriak hartuko ditu hauteskunde ondoren indarkeria ekintzetan nahastuta egon diren Bielorrusiako ofizialen aurka. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185703/steilasek-salatu-du-hezkuntza-sailak-ez-duela-ikasturtea-hasteko-laquobenetako-planikraquo.htm | Gizartea | Steilasek salatu du Hezkuntza Sailak ez duela ikasturtea hasteko «benetako planik» | Batez beste, ikastetxe bakoitzeko gutxienez bost langile gehiago —guztira, 3.000— behar direla dio sindikatuak; osasuna babesteko eta hezkuntza eskubidea bermatzeko, berriz, hezkuntza publikoan 6.000 langile gehiago behar direla ziurtatu du. | Steilasek salatu du Hezkuntza Sailak ez duela ikasturtea hasteko «benetako planik». Batez beste, ikastetxe bakoitzeko gutxienez bost langile gehiago —guztira, 3.000— behar direla dio sindikatuak; osasuna babesteko eta hezkuntza eskubidea bermatzeko, berriz, hezkuntza publikoan 6.000 langile gehiago behar direla ziurtatu du. | Ikasturte hasierari begira jarrita daude sindikatuak, eta Steilasek agerraldia egin du gaur goizean Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailaren jarrera salatuz: «Eusko Jaurlaritzak ez du benetako planik proposatzen hiru aste barru hasiko den ikasturteari ekiteko».
Sindikatuaren iritziz, Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako ikastetxe publikoetan, batez beste, bost langile gehiago behar dituzte gutxienez. Gainera, talde txikiagoak sortzeko, beste horrenbeste langileren beharra ikusten dute. «Gutxienez, 6.000 langile gehiago beharko genituzke hezkuntza publikoan osasuna babesteko eta hezkuntza eskubidea bermatzeko». Horrez gain, eskoletan erizainak egoteko beharra dagoela ikusten dute. «Hori guztia egiteak aurrekontuak handitzea eskatzen du».
Steilasek aipatu du Hezkuntza Sailak dokumentu bat atera duela ikastetxeetan lan arriskuak prebenitzeko. Bertan, besteak beste, honako eginbehar hauek ageri dira: kontingentzia plana egitea, ikastetxera sartzeko eta ateratzeko ordutegiak malgutzea, ikastetxeek gela bat edukitzea sintomak dituzten pertsonentzat, udalen espazio publikoak eskain ditzaketen tokiko erakundeekin koordinatzea... Steilasek esan duenez, bertan jasotakoa betetzea ezinezkoa izango da ikastetxeetan langile gehiago ez badaude: «Benetan uste al du nahikoa dela Hezkuntza Sailak eskoletan osasuna babestu eta eskola presentzialak bermatzeko jasotako neurriak betetzeko egungo langile taldea?».
Langile gehiago eskatzearekin batera, egungoak babestea ere nahi du sindikatuak: «Egoera honek langileen babes juridikoa eskatzen du, zuzendaritza taldeena bereziki». Horretarako, Hezkuntza Sailari eskatu diote dokumentu bat egiteko ikastetxe publikoetako irakasleen babes juridikoa bermatuko duena. Horrez gain, COVID-19arekin «bereziki zaurgarriak» diren langileen osasuna babesteko protokoloa ere eskatu dute.
«Hezkuntza eskubidea bermatzeko modu bakarra eskola presentziala da, etapa guztietan eta salbuespenik gabe», oroitarazi du sindikatuak. Horrenbestez, giza baliabideak eta baliabide materialak ezinbestekoak iruditzen zaizkio, osasun baldintzak bermatzeko eta konfinamendura ez itzultzeko. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185704/erabiltzen-ez-diren-pneumatikoetatik-erregaia-lor-daitekeela-ondorioztatu-dute.htm | Gizartea | Erabiltzen ez diren pneumatikoetatik erregaia lor daitekeela ondorioztatu dute | EHUko Ingeniaritza Kimikoko ikertzaileek egin dute ikerketa. Erabiltzen ez diren preumatikoetatik lortzen diren konposatuak aztertu dituzte, erregai edo lehengai gisa erabiltzeko. | Erabiltzen ez diren pneumatikoetatik erregaia lor daitekeela ondorioztatu dute. EHUko Ingeniaritza Kimikoko ikertzaileek egin dute ikerketa. Erabiltzen ez diren preumatikoetatik lortzen diren konposatuak aztertu dituzte, erregai edo lehengai gisa erabiltzeko. | Renewable and Sustainable Energy Review aldizkariak Euskal Herriko Unibertsitateko (EHU) Ingeniaritza Kimikoko Saileko ikertzaileek egindako ikerketa bat argitaratu du. Txostenaren helburua da aztertzea zein diren pirolisi katalitikoa prozesuan lortzen diren produktuak eta zer aplikazio izan ditzaketen erregai gisa.
Miriam Arabiourrutia Gallastegi EHUko PROCAT-VARES (Prozesu katalitikoak - Hondakinen balorizazioa) taldeko irakasleak azaldu duenez, pirolisia da oxigenorik gabeko ingurune batean gurpilaren kautxua beroaren bidez degradatzea. Horrez gain, azpimarratu du beren prozesuan «spouted bed konikoa delako erreaktorea» erabili dutela, eta «pirolisi katalitikoak oso baldintza espezifikoak» dituela: «Erreaktorean sortzen diren gasen iraupena laburra da, eta horrek erreakzio batzuk eragiten ditu, adibidez, frakzio likidoaren errendimendu handia lortzeko».
Pirolisi katalitikoaren bidez pneumatiko erabiliak balorizatzeak dituen abantaila nagusiak aztertu ditu ikerketa taldeak, izan ere, pneumatiko erabiliak biltegiratzeak ingurunean kalteak eragin ditzake, eta, Unibertsitatearen arabera, pneumatikoek berriro ere balioa hartzea herrialde garatuetan interes handia pizten ari den gaia da. Arabiourrutiak azaldu duenez, «pirolisi bidez pneumatiko hondakinak balorizatzeko interes nagusia lortutako produktuen potentzialean oinarritzen da: gasa, likidoa eta solido bat, char deritzona. Horien guztien errendimendua eta osaera pirolisiaren baldintzen araberakoak dira».
Irakaslearen arabera, lortzen den likidoa da prozesuan eskuratzen den produktu nagusia: «Likido hori da, funtsean, interesik handiena duena, erregai gisa erabil daitekeelako, adibidez, findegi batean sartuz gero». Pirolisi gasei dagokienez, «energia lortzeko erregai gisa ere erabil daitezke». Char, aldiz, «degradatu gabe geratzen den solidoa da, eta funtsean pneumatikoak duen ikatz beltzez osatuta dago; ikatz beltza da pneumatikoari urraduraren aurkako propietateak ematen dizkion konposatua. Ikatz aktibo gisa erabiltzeko char hori aktiba daitekeen aztertzen ari dira —beharbada, ikatz beltz gisa berrerabil liteke pneumatikoaren fabrikazioan—».
Arabiourrutiak adierazi duenez, egindako lanei esker, pirolisi prozesua aldatuz eta hobetuz doaz, «konposizio egokiagoa duten produktuen banaketa lortzen saiatzeko eta, hala, erregai edo lehengai gisa erabili daitezkeen konposatu interesgarriak lortzeko». |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185705/gizon-bat-hil-da-mugarrako-sakanetik-erorita.htm | Gizartea | Gizon bat hil da Mugarrako sakanetik erorita | Helikopteroan eraman zuten Ertzaintzaren Iurretako instalazioetara. | Gizon bat hil da Mugarrako sakanetik erorita. Helikopteroan eraman zuten Ertzaintzaren Iurretako instalazioetara. | Ertzaintzak jakinarazi duenez, atzo goizean 41 urteko gizonezko bat hil zen Mañariko (Bizkaia) Mugarra mendiko sakanetik erorita. 10:40an jaso zuten abisua, eta Ertzaintzaren helikoptero bat joan zen gizona erori zen tokira. Azaldu dute zaila zela leku horretara iristea, eta, bertan suspertzen saiatu ziren arren, helikopteroan eraman zuten Ertzaintzak Iurretan dituen instalazioetara. Mediku batek artatu zuen gizonezkoa bertan, baina biktimaren heriotza baieztatu besterik ez zuen egin ahal izan. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185706/joseba-mujika-eajko-politikaria-zendu-da.htm | Gizartea | Joseba Mujika EAJko politikaria zendu da | Elorrioko EAJko zinegotzia eta Gipuzkoako Foru Aldundiko Herritarren Parte Hartzerako zuzendaria zen Mujika. Bihotzekoak emanda zendu da. | Joseba Mujika EAJko politikaria zendu da. Elorrioko EAJko zinegotzia eta Gipuzkoako Foru Aldundiko Herritarren Parte Hartzerako zuzendaria zen Mujika. Bihotzekoak emanda zendu da. | Joseba Mujika Elorrioko (Bizkaia) EAJko zinegotzia eta Gipuzkoako Foru Aldundiko Herritarren Parte Hartzerako zuzendaria zendu zen atzo, Sabiñanigon (Huesca), bizikletan zebilela bihotzekoak jota. Mujika hirugarren legegintzaldia betetzen ari zen EAJko zinegotzi gisa Elorrioko Udalean, eta herriko bigarren alkateordea ere izana zen aurreko bi legegintzaldietan.
Mujikaren espero gabeko heriotzak samina piztu du alderdi jeltzalean. Alderdiak berak Twiterrren zabalduriko mezu baten bidez eman zuen albistea, eta Mujikak alderdiarekin izandako konpromisoa nabarmendu zuten: «Ez dugu ahaztuko urte hauetan guztietan herriarekin eta Alderdi honekin izan duzun konpromisoa. Gizon ausarta, langilea eta kementsua. Beti gogoan izango zaitugu, lagun. Besarkada estua familia eta lagunentzat. Goian bego».
Bizkai Buru Batzarreko lehendakari Itxaso Atutxak ere oroitu du Mujika, eta betiko oroituko zutela nabarmendu du. Eider Mendoza Gipuzkoako Gobernantza diputatua eta foru bozeramaileak ere samina adierazi du: «Ez dugu ahaztuko urte hauetan guztietan herriarekin eta Alderdi honekin izan duzun konpromisoa. Gizon ausarta, langilea eta kementsua. Beti gogoan izango zaitugu, lagun. Besarkada estua familia eta lagunentzat. Goian bego»”.
Alderdi jeltzaleaz harago, Mujikaren heriotzak samina eragin du euskal politikan. Bertzeak bertze, Eneko Andueza PSE-EEko buruak eta Esti Elduaien EH Bilduko legebiltzarkideak ere doluminak eman dizkiete senide eta alderdikideei. Idoia Buruaga Elorrioko alkateak ere babesa adierazi die senide, lagun eta alderdikideei. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185707/425-positibo-atzeman-dituzte-hego-euskal-herrian.htm | Gizartea | 425 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian | Bezperako datuekin alderatuta, ia erdira jaitsi dira kutsatzeak. Bizkaian, 204 baieztatu dituzte; Gipuzkoan, 80; Araban, 65; eta Nafarroan, 61. Horiez gain, azken orduetan 21 lagun ospitaleratu dituzte. Oraintxe 200 gaixo baino gehiago daude erietxeetan, COVID-19aren eraginez. | 425 positibo atzeman dituzte Hego Euskal Herrian. Bezperako datuekin alderatuta, ia erdira jaitsi dira kutsatzeak. Bizkaian, 204 baieztatu dituzte; Gipuzkoan, 80; Araban, 65; eta Nafarroan, 61. Horiez gain, azken orduetan 21 lagun ospitaleratu dituzte. Oraintxe 200 gaixo baino gehiago daude erietxeetan, COVID-19aren eraginez. | Azken zenbaketetan, beste 425 kasu atzeman dituzte Hego Euskal Herrian: bezperan baino 345 gutxiago. Halaber, egin diren PCRak ere gutxiago izan dira: 6.000 test inguru egin dituzte azken orduetan; aurreko bi egunetan, berriz, 9.000ren bueltan ibili dira. Kasurik gehienak Bizkaian izan dira, 204; Gipuzkoan, 80 kasuren berri eman dute; Araban, 65 kasu atzeman dituzte; eta Nafarroan, 61. Jaurlaritzaren esanetan, erkidegotik kanpo bizi diren hamabost pertsonari ere atzeman diete gaitza. Ospitaleratzeen berri ere eman dute. Azken orduetan 21 pertsona sartu dira erietxeetan birusaren ondorioz: azken astean izan den ospitaleratze kopururik apalena izan da. Erietxeetan daudenen kopuruak, ordea, 200en langa gainditu du. Oraintxe 235 gaixo daude birusarengatik ospitaleratuak Hegoaldean, horietatik hogei ZIU zaintza intentsiboetako unitateetan.
Ostiralean, PCR proba egitera joateko eskatu zien Jaurlaritzak Azpeitiko (Gipuzkoa) Erdikalean ibili zirenei. Asteburuan, test masiboak egiten aritu dira osasun langileak, eta 89 kasu atzeman dituzte dagoeneko. Agerraldiaren ondorioz, udal zerbitzu guztiak bertan behera utzi dituzte, besteak beste igerilekua eta kiroldegia; eta alde zaharreko tabernak ere itxita daude.
Lapurdin eta Nafarroa Beherean ere izan dira kasuak azken orduetan. Baionako herriko etxeko zentro teknikoko langile batek positibo eman dute, eta, ondorioz, itxi egin dute zentroa. Iragan astean Donibane Lohizuneko (Lapurdi) polizia etxean izandako bi kasurekin lotura izan bide du kutsatu den langileak. Baigorrin (Nafarroa Beherea) hainbat kasu izan dira egunotan, eta Eskualdeko Osasun Agentzia kate epidemiologikoa ikertzen ari da.
Egunotako kasuen gorakadak direla-eta osasun larrialdia ezarriko zuela iragarri zuen Jaurlaritzak ostiralean. Gaur bertan argitaratu dute agindua Euskal Autonomia Erkidegoko Aldizkari Ofizialean, eta bihar iragarriko dituzte lehen neurriak. Nafarroako Gobernuak, bestalde, arratsaldean jakinaraziko ditu COVID-19ari aurreko egiteko onarturiko foru dekretuaren inguruko xehetasunak. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185708/biologoen-elkargoko-buruak-covid-19ari-buruz-emandako-argudioak-ezeztatu-dituzte.htm | Gizartea | Biologoen elkargoko buruak COVID-19ari buruz emandako argudioak ezeztatu dituzte | Dekanoak zalantzan jarri zituen koronabirusari buruzko datu batzuk eta maskaren erabilera. Elkargoak ezabatu egin du agiria, eta bi adituk puntuz puntu ukatu dituzte haren argudioak. | Biologoen elkargoko buruak COVID-19ari buruz emandako argudioak ezeztatu dituzte. Dekanoak zalantzan jarri zituen koronabirusari buruzko datu batzuk eta maskaren erabilera. Elkargoak ezabatu egin du agiria, eta bi adituk puntuz puntu ukatu dituzte haren argudioak. | Jon Ander Etxeberriak, EBEO EAEko Biologoen Elkargo Ofizialeko dekanoak, burutazio batzuk argitaratu zituen abuztuaren 6an, COVID-19aren inguruko zenbait datu eta pandemiari aurre egiteko neurri batzuk zalantzan jarriz. Asintomatikoek ez dutela kutsatzen, PCR probek ez dutela koronabirusa detektatzeko balio handirik, maskaren erabilera orokortzeak ez duela zentzurik, konfinamendu luzeek ez dutela eraginkortasunik... eta gisako zenbait ideia zabaldu zituen, EBEOren logotipoa erabiliz, eta agiria elkargoaren webgunean jarriz. Baina ez zuen elkargoaren baimenik horretarako.
Kontrako dozenaka erreakzio eragin ditu agiri horrek, eta, handik lau egunera, abuztuaren 10ean, biologoen elkargoak kendu egin zuen agiria bere webgunetik —gaur egun, ez da posible kontsultatzea—. Ohar bat ere kaleratu zuen elkargoaren biltzarrak, eta azaldu dekanoak bere kasa erabaki zuela iritzi hori argitaratzea webgunean, biltzarreko beste inoren babesik eta adostasunik gabe. Zehaztu zuen, gainera, iritzi horiek ez direla elkargoko biologoen iritzi orokorra, inondik ere: «Dekanoak bere iritzi pertsonala soilik adierazten du».
Aise zabaldu ziren dekanoaren burutazioak, eta aurkakotasun handia sortu dute arlo horretan ari direnen artean. Biologo eta zientzialari ugarik ohartarazi dute ideia oker eta erdi egia asko zabaldu zituela Etxeberriak. Abuztuaren 11n, artikulu luze eta sakon batean, Elizabeth Diago Navarro eta Ignacio Lopez Goñi adituek puntuz puntu gezurtatu zituzten Etxeberriaren ideiak. Hura ez bezala, Diago Navarro eta Lopez Goñi adituak dira mikrobiologian eta osasun publikoan, eta askoz gertuagotik aztertzen ari dira koronabirusaren garapena eta gaitz horri buruzko ikerketak. Diago Navarro biokimikan eta osasun publikoan doktorea da New Yorkeko Stony Brook Unibertsitatean, eta Lopez Goñi Mikrobiologia katedratikoa da Nafarroako Unibertsitatean. Hauek dira eztabaidan ukitu dituzten puntuetako batzuk:
Konfinamenduaz. Etxeberriak aipatzen zuen, adibidez, konfinamendu laburrak izan dituzten herrialde batzuetan konfinamendu luzeak izan dituzten beste batzuetan baino heriotza gutxiago izan direla. Diagok eta Lopezek erantzun diote arrazoia eta ondorioa nahastu egiten dituela interpretazio horretan. Arazoa ez baita konfinamendua luzea edo motza izan, baizik eta konfinamendua garaiz ezarri zen edo ez. Datuek erakusten dute, izatez, koronabirusa zabalduegi zegoen leku batzuetan konfinamendua berandu iritsi zela, luzeagoa edo motzagoa izan. Euskal Herrian bertan gertatu dira gorabehera horiek; konfinamendua hasi zenean, gaitza beste herrialdeetan baino gutxiago zabaldua zegoen Gipuzkoan, eta herrialde horretan izan dira heriotza gutxien proportzioan.
PCR testei buruz zalantza ugari zabaldu zituen Etxeberriak, eta detektatzen ziren positiboen erdiak faltsuak izan zitezkeela aipatzen zuen. Erabat ezeztatu dute Diagok eta Lopezek. Puntuz puntu esplikatu dute PCRak nola erabiltzen ari diren SARS-CoV-2 birusa detektatzeko, eta positibo faltsuak ez direla hainbeste inondik ere: «Positibo faltsuak gerta litezke laginak prozesatzeko orduan kutsatu direlako, beste birus batekin gurutzatu delako, edo baita etiketatzeko orduan akatsen bat egin delako ere, baina horrelakoak gertatzeko probabilitatea oso txikia da».
Asintomatikoei buruz, Etxeberriak aipatzen zuen kasuen %80 izan daitezkeela, eta ez dutela kutsatzen gaitza. Hori ere guztiz gezurtatu dute Diagok eta Lopezek, hainbat ikerketatan ondorioztatu dutelako sintomarik ez dutenek ere kutsatzen dutela gaitza, zama biriko antzekoa dutelako; eta asintomatikoak, asko jota, guztien %30-50 izan daitezkeela zehaztu dute.
Maskarez. Dekanoak aipatzen zuen ez dagoela ebidentziarik haien eraginkortasunaz eta OME Osasunaren Mundu Erakundeak ere ez duela agintzen derrigorrezkoak izan behar dutela. Diagok eta Lopezek erantzun diote ikerketa batzuek egiaztatu dutela koronabirusa airean zabaltzea zailtzen dutela maskarek. Aitortu dute OMEk esan duela ez dagoela ebidentziarik komunitatean maskarak erabiltzearen onurei buruz; baina erantsi dute, hala ere, OMEk berak esana duela sintomak dituztenekin harremanean egoteko sudurreko tantatxoei kontu egiteko eraginkorrak direla.
Gripeaz. Koronabirusa gripea baino arinagoa dela egiaztatzen saiatu zen Etxeberria, baina datuak oker erabiltzea aurpegiratu diote Diagok eta Lopezek. Dekanoak bere kasa landutako datuen arabera, gripeak %9,3ko hilgarritasuna dauka —alegia, gripea harrapatzen duten ehunetik bederatzi hiltzen dira—; COVID-19a orain arte harrapatu dutenen artean, %3,8 hil dira —ehunetik, ia lau—. Erabat gezurtatu dituzte datu horiek: gripeak urtero zenbat jende gaixotzen eta hiltzen duen ezin da jakin; ez dago kopuru zehatzik horri buruz, gaixotutako askoren berriak ez direlako iristen osasun zerbitzuen ezagutzara. Halere, kalkuluak egiten dira, eta gripearen heriotza tasa %0,1 dela ados daude zientzialariak. Koronabirusaren hllgarritasuna zenbatekoa den ere ezin da erabat jakin oraindik, baina bi gaitzen portaera guztiz diferentea da. Etxeberriak, ordea, koronabirusa gripe bat baino arinagoa balitz bezala aurkeztu zuen bere agirian.
Ez dira Diago eta Lopez izan agiri horren aurka mintzatu diren bakarrak. Komunitate zientifikoan ezinegona sortu du biologoen dekanoaren jokabideak. Ignacio Perez Iglesias Biologian doktorea da EHUn, eta hark ere kritikatu du: «Elkargo profesionalak elkargoak dira. Elkargoko kideen interes profesionalak babesteko existitzen dira. Ez dira instituzio akademikoak. Elkargo profesional bateko presidenteak baimena du jendaurrean zerbaiti buruz adierazpenak egiteko, ordezkatzen duen kolektiboko interesei edo jardun profesionalari buruz. Beste ezertarako baldin bada, norbere izenean soilik egin beharko luke. Elkargo profesional bateko presidenteak erakunde horren tribuna horrela erabiltzea arrazoi nahikoa da haren zorroztasuna zalantzan jartzeko, eta haren intentzioen ohoragarritasunari buruz dudak izateko».
Elkargoaren biltzarrak aztertu egingo du Etxeberriaren aurka neurriren bat hartuko duen edo ez. Edozein moduz, airera zabaldutako mezu eta datu okerrek sortutako kaltea geratu da airean. Perez Iglesias berak esana da: «Hamar aldiz esfortzu handiagoa behar da gezur pseudozientifiko bati kontra egiteko, hura sortzeko baino». |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185709/juan-carlos-borboikoa-arabiar-emirerri-batuetan-dago.htm | Mundua | Juan Carlos Borboikoa Arabiar Emirerri Batuetan dago | Espainiako errege emerituak abuztuaren 3an alde egin zuen Espainiatik. Errege etxeak berak jakinarazi du Juan Carlos Borboikoa non dagoen. | Juan Carlos Borboikoa Arabiar Emirerri Batuetan dago. Espainiako errege emerituak abuztuaren 3an alde egin zuen Espainiatik. Errege etxeak berak jakinarazi du Juan Carlos Borboikoa non dagoen. | Espainiako errege etxeak abuztuaren 3an jakinarazi zuen errege emeritua Espainiatik kanpo biziko zela, bere "iraganeko bizitza pribatuko zenbait gertakari" izaten ari ziren oihartzun publikoarengatik. Errege etxeak azaldu duenez, «Juan Carlos erregeak Errege etxeari adierazi dio abuztuaren 3an Arabiar Emirerri Batuetara joan zela eta bertan jarraitzen duela gaur egun".
Errege emerituaren erabakiaren berri eman zutenetik, inork ez du azalpenik eman Juan Carlos Borboikoaren kokalekuaren inguruan; errege etxeak jakinarazi zuen ez zuela bidaiari buruzko azalpenik emango, «errege emerituaren erabaki pertsonal bat» zelako. Hala ere, Espainiako komunikabideek zabaldu zuten Dominikar Errepublikara joan zela.
Suitzako eta Espainiako fiskaltzak zenbait ustelkeria kasurengatik ikertzen ari dira Borboikoa, ustez zenbait paradisu fiskaletan zituen funtsengatik. Suitzako Polizia Judizialeko agenteak, fiskaltzaren aginduetara, Arturo Fasanaren funts gestoriara sartu ziren, eta herrialde hartako bankuetan kontuak irekita zeuzkaten bi fundazio aurkitu zituzten. Suitzako fiskaltzak kontu guztiak enbargatu zituen, eta auzi bat ireki zuen, sekretupean, diru zuritzeagatik. Oraintxe Espainiako errege emeritua ez dago ikerketapean.
Suitzak Espainiako fiskaltzari emaniko datuak kontuan izanik, estatuko fiskal nagusi Dolores Delgadok Auzitegi Gorenaren esku utzi zuen kasuaren ikerketa. Hura da Juan Carlos Borboikoa epaitu dezaken auzitegi bakarra. Orain ikertzen ari direna da ea errege emerituak abdikatu eta gero deliturik —diru zuriketa eta delitu fiskalak— egin izanaren zantzurik baden. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185710/udalek-finantzaketa-nahikoa-izatea-nahi-dute-eh-bilduko-alkateek.htm | Ekonomia | Udalek finantzaketa nahikoa izatea nahi dute EH Bilduko alkateek | Iñigo Urkulluri eta Maria Txibiteri dei egin diete udalak defendi ditzaten eta ez dezaten ezarri udalen superabitak baliatzeko Espainiako Gobernuaren dekretua. Alkateek gaitzetsi egin dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundien jokaera. «Ez du balio Madrilen aurrean kexatzea, hemen gauza bera egiten ari badira». | Udalek finantzaketa nahikoa izatea nahi dute EH Bilduko alkateek. Iñigo Urkulluri eta Maria Txibiteri dei egin diete udalak defendi ditzaten eta ez dezaten ezarri udalen superabitak baliatzeko Espainiako Gobernuaren dekretua. Alkateek gaitzetsi egin dute Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundien jokaera. «Ez du balio Madrilen aurrean kexatzea, hemen gauza bera egiten ari badira». | EH Bilduko alkateek uste dute pandemiak agerian utzi duela udalen garrantzia eta eraginkortasun politikoa. Hori azpimarratu dute gaur Usurbilen (Gipuzkoa) egindako agerraldian, eta segidan azaldu tokiko erakundeek baliabideak ere behar dituztela, autonomiaz gain. «Udalek finantzaketa sendoa eta inbertitzeko malgutasuna izatea ezinbestekoa izango da datozen hilabete eta urteetan».
Tokiko erakundeen finantzabideak hizpide eta eztabaidagai dira egunotan. Abuztu hasieran, Pedro Sanchezen gobernuak Espainiako Udalerrien eta Probintzien Federazioarekin akordioa sinatu eta dekretua argitaratu zuen, zeinetan jasotzen den tokiko erakundeek laguntzak eta interesak jasoko dituztela, egun dituzten soberakinak Espainiako Gobernuari maileguan ematearen truke.
Izan ere, udalak ez dira aske euren finantzaketarako: Aurrekontuen Egonkortasun Legeak eragotzi egiten die defizitik izatea, eta, superabitik izanez gero, behartuta daude diru horiek zorra kitatzeko erabiltzera.
Hori bai, legearen baldintza horiek Hego Euskal Herriko tokiko erakundeentzat indargabetu egingo zirela jaso zuten EH Bilduk berak Espainiako Gobernuarekin maiatzaren 20an sinatutako akordioan. Koalizioaren arabera, «EH Bilduk lanean jarraituko du akordio hori betearazteko bidean».
Koalizioko alkateek uste dute Espainiako Gobernuaren dekretuak ez dituela errespetatzen foru berezitasunak, eta dei egin diete Iñigo Urkullu Eusko Jaurlaritzako lehendakariari eta Maria Txibite Nafarroako presidenteari ez dezaten dekretua ezartzen utzi eta udalen finantzaketa defendi dezaten.
Anomaliak
Superabitaren erabilera horrekin Espainiako Gobernuaren helburua bere burua finantzatzea dela uste dute EH Bilduko alkateek, eta antzeko mekanismoak ikusi dituzte Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako aldundien jokaeran. «Udalen foru funtsen gaineko aurreikuspena murriztu dute, eta, beraz, udalek uste zuten baino diru sarrera txikiagoak izango dituzte, %20 gutxiago».
Beste anomaliaren bat ere ikusi dute udal finantzekin. Bizkaian, alkateek salatu dutenez, aldundiak erabaki du bere altxorrean gordetzea 2019ko funtsaren likidazioko udalen aldeko 26 milioi euroko saldoa, 2020ko balizko likidazio negatiboa konpentsatzeko.
Horrez gain, EH Bilduk salatu du «tirabirak» izan direla Espainiako Gobernuak martxoaren 17an sortutako Ezohiko Gizarte Funts Bereziaren banaketan. Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako udalek ez dute ezer jaso hortik, eta «beste erkidegoetan, berriz, funts hori apirilean eta maiatzean entregatu zaie».
EH Bilduko alkateen ustez, «ez du balio Madrilen aurrean kexatzea, gure udalei finantza bideak kendu zaizkielako hemen gauza bera egiten ari badira». |
2020-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/185711/ukimena-zentzumenik-sentikorrena.htm | Bizigiro | Ukimena, zentzumenik sentikorrena | Eskuez gain, larruazalak ere badu garrantzia ukimenean. Horiei esker, gizakiak zenbait sentsazio izan ditzake: adibidez, norbaitekiko hurbiltasuna. Eskuek badute beste funtzio bat ere: lanabes dira askorentzat. | Ukimena, zentzumenik sentikorrena. Eskuez gain, larruazalak ere badu garrantzia ukimenean. Horiei esker, gizakiak zenbait sentsazio izan ditzake: adibidez, norbaitekiko hurbiltasuna. Eskuek badute beste funtzio bat ere: lanabes dira askorentzat. | Bost zentzumenen artean gertukoena, hurbilekoena izan daiteke ukimena, akaso. Hari esker ukitzen dira objektuak, baita alboan ditugun pertsonak ere. Sarri asko, hari esker egiten dira harremanak ere. Zeinu afektiboen bidez adierazten dira sentimenduak, ezinegonak eta nahiezak, besteak beste. Halaxe jasotzen eta sentitzen dira ere estimuluak. Ikerketa batzuen arabera, ukimenak, kalteak baino gehiago, onurak dakartza gizakiarentzat; esaterako, autoestimua eta egoera emozionala landu daitezkeela diote adituek. Guztiaren erdigunean, berriz, eskuak daude, eta larruazala dago. Eremu emozionalaz gain, ordea, lan arloarekin ere badu harremana ukimenak, eta sorkuntzarekin. Hainbat dira eskuak lanabes nagusi dituzten langileak eta sortzaileak.
Ukimena zer den azaltzen zaila da askorentzat; eskuekin ukitu eta egin daitekeenaz harago, nekeza baita zein funtzio duen jakitea. «Ukimena gizakiok ditugun bost zentzumenetako bat da, eta, horretaz hitz egiten dugunean, pentsatzen dugu zer den eskuekin transmititzen duguna, baina ahazten zaigu ukimena larruazal osoaren bidez ere transmititu daitekeela», adierazi du Beatriz Oronoz psikologoak. Hark dioenez, larruazala giza gorputzeko organorik handiena da, eta sentsazio ugari elkartzen dira bertan. Are, funtzio artatzailez beteta dagoela gaineratu du, eta eremu batzuk beste batzuk baino sentikorragoak direla. Horrez gain, ukimenaren bidez mina sentitu daitekeela ere azaldu du: esate baterako, bero-bero dagoen ura larruazalera erortzean. Hein batean, psikologoak uste du ukimenak «gorputz eskema egituratzen» laguntzen duela. Sentsazio fisikoak sortzeaz gain, ordea, alderdi emozionalean ere rol garrantzitsua duen zentzumena da.
Haur bat jaiotzen den momentutik, inportantea da ukimenaren estimulazioa martxan jartzea, Oronozek azaldu duenez. «Ukimena garatzen den lehen zentzumena da, umetoki barrenean jada badagoena; jaiotzean, umearentzat garrantzitsua da amaren azala kanpotik ukitzea, eta lehen harremana sortzea». Psikologoak funtsezkotzat jotzen du laztantzen jarraitzea urteek aurrera egin ahala, baina hutsune bat identifikatzen du. «Handitu ahala, ahaztu egiten zaigu zer garrantzitsua den besarkatzea, baina hori ezin dugu ahaztu, beti izan behar da inportantea». Gainera, gehitu du ukimena dela galtzen den azken zentzumena, eta beste era batera komunikatu ezin daitekeen harekin erlazionatzeko aukera ere eman dezakeela: esate baterako, koman dagoen pertsona batekin. Beste zentzumen batzuk garatuta ez dauzkatenek ere badute hari esker zenbait gauza atzemateko aukera: adibidez, ikusmen urritasuna duen batek.
Beatriz Oronoz psikologoa, Pasaian (Gipuzkoa). JON URBE / FOKU
Ukimena, hurbiltzeko
Harreman afektiboetan, askotan, ukimena da nagusi. Baita sexu harremanetan ere. Gehienetan, hark ematen du bide beste baten edo norberaren gorputza ezagutzeko, eta sentsazioak izateko zein gozatzeko. Oronozen arabera, zentzumen horrek gauza «positibo» ugari eskaini litzake. «Pertsona batek kontaktu fisikoa sentitzen duenean, automatikoki, maitatua eta babestua sentitzen da, eta emozio egoera indartsuagoa bilakatzen da, segurtasun handiagoarekin». Sistema immunologikoa indartzen laguntzen duela ere erantsi du, eta, esaterako, estresa eta antsietatea gutxitzen dituela. Azkenik, adierazi du ukitzearen bidez giza harreman «sakonagoak eta zintzoagoak» sortzen direla, eta horren oinarrian ezarri du hitzezkoa ez den komunikazioaren garrantzia. «Esaten dute eguzkiak ematen dituela bitaminak, baina uste dut jendearen kontaktua ere bitamina dela».
Fisioterapeuta da lanbidez Amaia Diez, eta eskuak ditu lanabes nagusi egunerokoan. Lan fisikoaz harago, alderdi emozionalari ere garrantzia ematen dio: «Pertsonalki, ukimena ezinbesteko tresna da bizitza pertsonalean eta profesionalean; lehen unetik saiatzen naiz pazientea hurbil sentiarazten, eta hari segurtasuna adierazten». Haren ustez, fisioterapiaren alorra, gehienetan, esku terapiarekin lotzen da, eta aitortu du hori ere egiten dutela, baina beste metodo batzuk ere erabiltzen dituztela. «Pertsona batek gainkarga bat izanez gero, eskuen bitartez askatzen dugu; paziente neurologiko batek, ordea, baliteke gorputzeko atal bat ez sentitzea; beraz, ukimena erabiltzen dugu nerbio sistemari estimuluak bidaltzeko, eta leku konkretu horretan zer eduki behar duen sentitzeko». Gainera, azaldu du minduta dagoen atala ez ezik, gorputzaren osotasuna hartu behar dela kontuan. «Eskuak pilula bezala dira: mina arinduko dute, baina horren atzean dagoen mina ez bada sendatzen, berragertu egingo da».
Diezek adierazi du txikitatik izan duela harremana ukimenarekin, goxotasunean egotea gustuko duelako, adibidez. Horregatik egin zituen Fisioterapia ikasketak, baita jendearekin lan egin nahi zuelako ere. Azaldu du ikasketak egin zituenean handitu egin zela zentzumenarekin zuen erlazioa: «Garatu egiten da, eta ikasten da zer sentitu behar den eskuekin; aurretik, beso bat ukitzean ez nuen beste ezer atzematen, baina orain jakin dezaket zer dagoen horren azpian, hala nola muskuluak eta ehunak». Hala ere, aitortu du ikasketa horietan pazientzia ere ezinbestekoa dela. Ukimenaren beharra aipatu du: «Patologia bat tratatzeaz harago, pazientearen eta langilearen artean konfiantza ezartzeko ukitu beharra dugu fisioterapeutok, betiere mugak non dauden jakinda; pazientearekin sortutako harremanak badu zerikusia eraginkortasunarekin».
Amaia Diez fisioterapeuta, bere lantokian, Bilbon. LUIS JAUREGIALTZO / FOKU
Eskuak, sortzeko Eskulangileek ere harreman estua dute ukimenarekin. Hitzaren esanahiak dioen moduan, hainbat dira ukimenari eta eskuei esker sorkuntzari ekiten dieten sortzaileak. Leire Aiartzaguenak, esate baterako, bere ama Mila Bravorekin batera abiatutako proiektu bat du momentu honetan esku artean: Ehule. Batak puntu eta kakorratz lanak sortzen ditu, eta besteak, poltsak. Haria erabiltzen dute material nagusi gisa. «Guk eskuekin egiten dugu lan, eta guretzat gauzak ukitzea oso ohikoa izaten da; esango nuke atzamarrarekin gauza pila bat sentitzen ditudala nik neuk», adierazi du Aiartzaguenak. Kasu horretan, egunerokoaren parte dute hariak eskuekin ukitzea eta horiek sentitzea. Gainera, uste du eskulangile orok eduki beharko lukeela sentimendu hori ukimenarekin; eskuekin sentitu beharra, hain zuzen.
Diezen eran, eskulangile horrek ere aitortu du txiki-txikitatik izan duela gertuko harremana zentzumen horrekin. «Betidanik eduki ditut martxan eskuak eta ukimena; orokorrean, hari artean aritu izan naiz, baina baita beste gautza batzuetan ere; adibidez, sukaldean kozinatzen aritzean, asko gustatzen zait gauzak eskuekin ukitzea». Haren ustez, baliteke beste zentzumen batzuk baino garatuago edukitzea ukimena, eta horren adierazle izan daiteke erabili ohi duten materialaren kalitatea nabaritzeko gai dela sarri askotan. «Kakorratza egitean, eskuekin nabaritzen dugu materiala egokia den ala ez, ea artilea bertako ardiena den edo ez, esaterako». Hala ere, gaineratu du nabaritu duela ekoizpenak egiten joan ahala zentzumena garatu egin zaiola. Gainera, gehitu du gehienetan gauzak ukimenaren bitartez hautatzeko ohitura ere baduela egunerokoan: «Erosketetara joaten naizenean, garrantzitsua iruditzen zait gauza bat edo beste ukitzea, eta horri esker aukeratzea». |
2020-8-20 | https://www.berria.eus/albisteak/185712/munduari-begiratzeko-manerak.htm | Bizigiro | Munduari begiratzeko manerak | Bost zentzumenen artean, ikusmenak du informazio gehien igortzeko gaitasunaz, eta ezinbestekoa da autonomia pertsonal erabatekoa izateko. Itsuek, kasurako, zenbait muga eta traba dituzte egunerokoan. | Munduari begiratzeko manerak. Bost zentzumenen artean, ikusmenak du informazio gehien igortzeko gaitasunaz, eta ezinbestekoa da autonomia pertsonal erabatekoa izateko. Itsuek, kasurako, zenbait muga eta traba dituzte egunerokoan. | Ikusmenaren bidez heltzen da gizakiek jasotzen duten informazioaren %70-80; hau da, begiek informazioa jaso, eta burmuinera igortzen dute, eta organo horrek datu bisualak interpretatu, irudia eraiki, eta horren araberako erantzun bat ematen du. Ikusmenaren bidez ulertzen da espazioa, eta ikusmenak eskaintzen du aurrean dagoenaren inguruko informaziorik osatuena eta azkarrena. Ikusmenak aukera ematen du gidatzeko, irakurtzeko, bideo jokoetan ibiltzeko eta futbolean aritzeko, besteak beste. Bereganatu dezakeen informazio kopuru handia dela-eta, funtsezko zentzumena da eguneroko jarduera ia guztietarako.
Pertsona orok, baina, ez du mundua berdin ikusten. Argazkilari batek begirada zorrotza eta selektiboa du; itsu batek ikusmenik gabeko begirada du, eta optiko batek sendatu beharreko gaitza detektatzeko baliatzen du begirada, besteak beste. Bakoitzak ikusmenaren pertzepzio oso ezberdina du, eta bakoitzari oso maila ezberdinetan zaio erabilgarri zentzumen hori, egokitu zaizkion edo aukeratu dituen zirkunstantzien arabera.
Ander Cornejo eta Inma Arrieta, Bilbon. LUIS JAUREGIALTZO / FOKU
Santiago Yaniz laudiarra argazkilaria da, eta baieztatu du bere kasuan ikusmena etengabe lantzen eta zorrozten duen zentzumena dela: «Ikusmena tresna bat da, baina ikusmenaren arima begirada da». Yanizek ariketa gisa ulertzen du inguratzen duen munduari begiratzea: gerora argazki bat eraiki ahal izateko urrats bat da. «Begiratzea oinarrizko ariketa bat da niretzat. Askotan, argazkiak ateratzen obsesionatzen gara, eta ez dugu tarterik hartzen inguruan dagoena behatzeko». Yanizek azaldu du urteen poderioz begirada «hezi» duela, eta argazkilariak prozesu horren bidez «konektatzen» duela inguratzen duen munduarekin. «Hori da nire lana: ingurua arretaz behatzen dut; hor dauden elementuak analizatu, eta aukeraketa egiten dut; argazkiak atera aurretik, buruan eraikitzen ditut irudiak. Ikusitakoaren berreraikuntza bat dira nire argazkiak». Azaldu du bide hori senari segika egiten duela, eta «bulkada» baten ondorio dela. Azkenean, Yanizen argazkiak haren begirada propioz lotutako piezen batuketa dira. Ofizio bihurtutako afizio eta pasio du Yanizek argazkilaritza, eta, era berean, ikusmen garatu eta zorrotza ezinbesteko tresna da harentzat.
Keinu optometria zentroko Naia Zabala optometristak ere lanerako tresna du ikusmena, nahiz eta ikuspuntua eta erabilera beste bat diren. Zabalarentzat, «garunak informazio bisuala jaso eta interpretatzeko duen gaitasuna» da ikusmena.
Yanizen ikuspegi abstraktua ez bezala, ikusmena era teknikoan ulertzen du Zabalak, zentzumen horrekin arazoak dituztenak artatzen baititu. «Beti esan digute ikusmen onaren seinale dela zorroztasuna; hau da, hizki nimiñoena ere ikustea; guk beste gaitasun bisual batzuei ere erreparatzen diegu: begiak zelan mugitzen diren espazioan; enfokatzeko zer gaitasun daukaten, eta bi begiak nola koordinatzen diren beren artean». Ondoren, arazorik bada, nola konpondu daitekeen planteatzen dute. Zabalak esplikatu duenez, arazo batzuk betaurreko edo lentillen bidez konpontzen dira, eta beste multzo batean sailkatzen dituzte, aldiz, errehabilitazio bisualaren bidez zuzendu daitezkeenak. Azken multzo horretako urritasunak interpretazio arazoak dira; hots, garunak dituen gabeziak begietatik jasotako informazioa ulertu eta interpretatzeko.
Zaindu eta babestu
Zabalak jakinarazi duenez, «hurbileko lanaren»ondorioz, ikusmenari lotutako gaitzak sortzen ari dira. «Gizakia ez dago prestatuta, edo ez zegoen prestatuta, hurbileko lana egiteko eta toki itxi batean lan egiteko, eta luzaroan pantailaren aurrean egonda, eta lanak ahalegin mental handia eskatzen badu, arazoak sor daitezke». Gaitzik ohikoenak hauek dira: nekea, buruko mina, ikusmen bikoitza eta miopia, besteak beste.
Zabalak «osotasun» baten parte gisa eta beste «sistema»batzuekin elkarreraginean ulertzen du ikusmena. Horregatik, ordu eta laurden irauten duten ikusmen azterketa «sakonak» egiten ditu, arazoak identifikatu eta neurrira doitutako konponbideak emateko. «Ikusmena ez da gorputzeko gainerako sistemetatik aparte dagoen zerbait; dena lotuta dago, eta horri erreparatzea oinarrizkoa da guretzat». Halere, begien funtzioekin zerikusia duten gaitzak artatzen dituzte Keinun, eta bestelako «egiturazko gaitzak» beste espezialista batzuek lantzen dituzte, hala nola gaitz degeneratiboak eta atzera-bueltarik ez duten urritasun kasuak.
Ikusmen proba bat, Berrizko Keinu optometria zentroan. LUIS JAUREGIALTZO / FOKU
Ikusmena falta denean
Inma Arrietak ikusmen urritasuna dauka; zehazki, nerabezaroan garatu ohi den Stargardten gaixotasuna. «15 urterekin hasi nintzen ikusmena galtzen: ikastolan, ez nuen arbela ondo ikusten, adibidez». Zailtasunak zailtasun, ikasten segitzeko manera topatu zuen Arrietak, eta Euskal Filologian lizentziatu zen. Hamar urtez aritu zen irakaskuntzan, baina berriz egin zuen topo ikusmen urritasunaren mugekin. «Ikasleekiko ardura sentitzen nuen; kalitatezko hezkuntza bat eman nahi nien, eta, niretzako, ahalegin izugarria zen eskolak prestatzea». Gerora, ONCEren bitartez bueltatu zen irakaskuntzara, ikasle itsuei laguntzeko.
Arrietak jakin badaki zenbait oztopori aurre egin behar diela egunerokoan, baina uste du alferrik dela frustrazioan sumintzea. «Garrantzitsua da onartzea ikusmen urritasuna dugunok muga batzuk ditugula, baina muga horiekin bizitzen ikasi, eta beste bide batzuk topatu behar dira». Autonomia pertsonalari dagokionez nabaritzen ditu mugak Arrietak, eta ez hainbeste harreman sozialak garatzeko aukeretan. Kasurako, Arrietak ezin du autoa gidatu eta era «arruntean» irakurri, baina «moldatzen» da. Onartu du ikusmen partziala izatea abantaila handia dela: «Nik ez dut jendea ezagutzen kalean; telebista ezin dut ikusi; ezin dut egunkaria irakurri... Baina kalean ibil naiteke bakarrik. Ez ditut detaileak ikusten, baina bolumenak ikusten ditut, eta horrek asko errazten dit eguneroko bizimodua».
Santiago Yaniz argazkilaria bere estudioan. LUIS JAUREGIALTZO / FOKU
Bestelakoa da Ander Cornejoren kasua. 9 hilabete zituenetik, ia erabat itsua da: «Argia eta itzal batzuk ikus ditzaket, baina nire ikusmen arrastoa oso-oso txikia da; makilarekin eta entzumena erabiliz moldatzen naiz». Soinuen eta oihartzunaren bidez orientatzen da Cornejo, eta, harentzat, «erraza» da entzumena erabilita toki batetik bestera mugitzea. «Bizitza osoa ikusmenik gabe egin dut, eta ez naiz kontziente izan inoiz ikusi ahal izan dudala; niretzat horrela da, eta kito. Egia da begiek funtzio pila bat betetzen dituztela, eta guk, itsuok, belarriekin ordezkatzen ditugu funtzio horiek».
Bestalde, badira egin ezin dituen eta gustura egingo lituzkeen zenbait gauza: futbolean eta bideo jokoetan jokatzea, eta mendira eta hondartzara bakarrik joatea, esaterako. «Gauza batzuk guztiz neure kabuz egiteko askatasun falta hori sumatzen dut». Cornejok salatu du hezkuntzan aukerak dauden arren lan mundua ez dagoela prestatuta itsuentzat, oro har: «Lanpostu gehienak ez dira irisgarriak, eta, digitalizazioak lagundu digun arren, oraindik gauza asko falta dira egiteko». Arrieta bat dator: uste du mundua ondo ikus dezaketenentzat prestatuta dagoela. «Ikusmena oso zentzumen ahaltsua da: gai da informazio orokor asko azkar igorri eta prozesatzeko; ez ikusteak asko luzatzen du edozer gauza egiteko behar den denbora». |
2020-8-21 | https://www.berria.eus/albisteak/185713/plazeraren-bidaietan-barrena.htm | Bizigiro | Plazeraren bidaietan barrena | Memoriarekin, oroipenekin eta gertaerekin zer lotura duen, hori nabarmendu dute usaimenaren jiran lan egiten duten adituek. Urteen poderioz entrenatu daitekeela esan dute: ezagutza da horretarako giltza. | Plazeraren bidaietan barrena. Memoriarekin, oroipenekin eta gertaerekin zer lotura duen, hori nabarmendu dute usaimenaren jiran lan egiten duten adituek. Urteen poderioz entrenatu daitekeela esan dute: ezagutza da horretarako giltza. | Sarritan, txikitako oroitzapenekin lotu ohi dira usain ugari. Belar bustiarena, adibidez, edo moztu berri dagoenarena, agian. Itsaso gaziarena, edota hondartzatik bueltan hutsik egin gabe jan ohi den banillazko izozkiarena. Edo amamaren gazta tartarena. Usain ugari dira, eta guztiek dute lotura esturen bat oroitzapenen batekin. Ez da lotura harrigarri bat; izan ere, sarritan azpimarratu izan da usaimena dela oroitzapenekin eta memoriarekin loturarik estuena duen zentzumena. Hori berretsi dute, behintzat, bai Donostiako Hunky Dory Laboratory lurrindegiko kide Maddalen Marzolek, bai Mikel Garaizabal enologo eta ardoaren eta euskal sagardoaren dibulgatzaileak, eta bai Azpeitiko (Gipuzkoa) Kimu Bat lantaldeko Aitziber Otaegik, baratzeen zaintzaz arduratzen den langileak.
Mikel Garaizabal, Elorrion (Bizkaia). JAIZKI FONTANEDA / FOKU
Marzol lurrinez inguratuta bizi da. Lurrin andana usaintzen du egunero. Askotarikoak dira, baina ikasi du guztiak bereizten. Hein batean, landa lana egina duelako: «Guk asko usaindu izan dugu bizitza osoan, frikiak izan gara. Hala, memoriak usaimen artxibo bat izatea ahalbidetu digu denborarekin». Lurrin ezezagun gisa deskribatu ditu laborategian eskaintzen dituzten ia guztiak: «Marka asko eta asko dauden itsaso batean uztairik hoberena arrantzatzen saiatzen gara». Hori egiteko, balizko instrumentutzat dute sudurra, eta, era berean, usaimena: «Usainduz erabaki behar dugu zer den ona, zer ez, zer berezia... Gure lana da».
Garaizabal ere antzera bizi da: usain askoz inguratuta. Haren kasuan, ordea, usain horiek ez dira hain ugariak: ardoarekin dute lotura. Urte asko dira ardo dastaketetan parte hartzen hasi zela: bi mila baino gehiago egin ditu dagoeneko. Garaizabalen arabera, usaimena da dastaketa batean garrantzi handien duen zentzumena: «Ardo bat ahora eramaten dugunean, inpresioen %70 baino gehiago usaimena dira. Hotzeria dugunean, adibidez, ez dugu ezer nabaritzen, ez dugu deus ere hautematen». Marzolen antzera, memoriarekin lotu du usaimena, eta artxibategiari egin dio erreferentzia: «Datuak sartu behar ditugu disko gogorrean: garunean. Batzuek erraztasun handiagoa dute datu horiek sartu eta gordetzeko, eta, beraz, usain gehiago bereizteko gai dira».
Otaegi, bestalde, baratzeetan ibili ohi da, zaintza lanetan eta aholkularitza lanetan, bereziki. Azpeitian dute denda, baina leku batetik bestera ibili ohi da bera. «Baratzeetan landare aromatiko deritzen landareak egoten dira. Loreek baino askoz ere usain fuerteagoa izan ohi dute, eta funtzio ugari betetzen dituzte». Intsektuak uxatzeko erabiltzen dituzte normalean: «Intsektuak landare ugaritara hurbiltzen dira, baina usaina dute aldagai: ez dira lore eta landare guztietara joaten, eta baratzean ere gauza berbera gertatzen da». Adibideren bat ere jarri du: «Euli zuria azakietara joaten da. Baina inguruan landare aromatikoak jartzen badituzu, ez dute usain hori antzemango; beraz, ez dira hara hurbilduko».
Entrenatu ahala garatuz
Entrenatu ote daiteke usaimena? Marzolen aburuz, «usaimena lantzen dugun horretan, ekintza hori kontzienteago egiten dugun horretan, gure buruak askoz ere hobeto ikasten du identifikatzen: hau ezaguna egiten zait, baina ez dakit zer den... Lanketa hori zenbat eta gehiago egin, orduan eta hobeto ikasten dugu identifikatzen». Bat dator Garaizabal: «Egin behar duguna da gure burua garatu, erakutsi egin behar diogu, eta, ondoren, datu horiek sailkatu eta gorde. Entrenamendu bat da». Gaitasunean egin du azpimarra, aldiz, Otaegik, eta sudur finaren kontzeptua eraitsi du: «Gauza ez da gaitasun handiagoa izan edo ez; ezagutza kontua da. Memoria jolasa da: zenbat eta usain gehiago ezagutu, orduan eta usain gehiago bereizteko gai izango gara».
Aitziber Otaegi baratzeen zaintzako arduraduna, Azpeitian. GORKA RUBIO / FOKU
Usainduz ikasten da, beraz. Eta, batzuetan, ez da beharrezko usain horren jatorria ezagutzea. Lurringileak, adibidez, badaki nola usaintzen duen eliotropoak, nahiz inoiz usaindu ez: «Ez dut inoiz usaindu, baina ongi dakit lurrin bati zer ematen dion. Ikasi dut identifikatzen. Lanketa bat dago atzean, eta denbora pasatu ahala lortzen da». Alderantziz ere gertatzen da: jatorri jakin bat usain jakin batekin lotzea, lotura hori egiazkoa ez izanda ere. Lore askorekin gertatzen da, guztiak usaintsuak direla pentsatzea. Ez da horrela. Otaegiren hitzetan: «Arrosa guztiek ez dute usainik; are, gehienek ez dute. Dendetan, gehienbat itxurari ematen zaio garrantzia; jende gutxi etortzen da lore-sorta usaintsuen eske».
Kasuak kasu, usaimena oso presente dagoen zentzumen bat da egunerokoan, nahiz askotan jabetu ez. Marzolen ustez,«ez digute erakutsi usaimenari behar bezalako garrantzia ematen, edo, behintzat, usaimenaz gozatzen. Zentzumenetan gehien ahaztua da, eta informazio eta gozamen iturri oparo bat da». Horregatik, bere kabuz ikasi du hori egiten: «Ni orain adiago nago zer usaintzen ari naizen une oro; jende askori oharkabean pasatzen zaizkio egunerokoan topatu ditzakeen milaka eta milaka usain». Bidaia baten antzera definitu du, ostera, enologoak. «Usaimena bidaia bat da. Zergatik? Zerbait usaintzen duzunean, bidaia bat egiten duzu: zerbait gogoratzen duzu. Ardo baten usainak egokia eta atsegina izan behar du. Gaizki usaintzen badu, aldiz, bidaia katastrofe bat izan daiteke».
Erreboilaren bitartez usaintzen da: nerbio edo iragazki moduko bat da, eta horra joaten dira molekula aromatikoak. Molekula horien arabera, seinale bat igortzen zaio garunari, eta orduan hautematen da lurrina. Ardo dastaketetan, bi bide bereizten dira: «Arnastean edo usaintzean, batetik. Eta ardo hori ahora eramaten dugunean eta aroma guztiak sudurbidearen atzetik erreboilara iristean, beste aldetik». Eta, bidaia hori ahalik eta gozoena izan dadin? «ardoak inpresionatu egin behar du», dio enologoak. «Oreka mantendu behar du ardoaren intentsitatea, konplexutasuna eta fintasuna aintzat hartuta». Jolas moduko baten bidez jakiten du ardoa ona dagoen edo ez: «Bost segundoz kopa bat ardo sudurrera eramateko eskatzen diet. Bost segundoren ostean horrela jarraitzen badute, seinale ona da».
Maddalen Marzol, Donostiako Hunky Dory Laboratory lantokian. JON URBE / FOKU
Esplotatu gabeko plazera
Hiztegietako definizioez harago, zer da usaimena? Nola ulertzen du gizarteak? Marzolen hitzetan, «ahaztuta dugun plazer iturria» da usaimena. Ahaztuta dagoen ideia azpimarratu du, gizartearen jarrera begiz jota: «Garrantzia kentzen diogu, baina plazer iturri bat da, eta ez dugu esplotatzen». Garaizabalen iritziz, berriz, bizi gozamena da: «Batzuek esango dute dastamena dela gozamena ematen duena... Bai, baina bidaia hori arometan hasten da; aroma horiek garraiatzen eta gidatzen gaituzte». Otaegiren ustez, «plus gehigarri» bat eskaintzen du: «Ahaztuta dugun zentzumena da... Jateko orduan ez badugu usaintzen, janariak ere zapore txikiagoa izan ohi du».
Eta, horrela, usaimena zer den definitu nahian, ideia berbera errepikatu dute behin eta berriro: memoriarekin eta oroipenekin zer lotura duen. Marzolen iritziz, «polita da oroitzapenekin zer harreman duen. Zerbait sentimentala da, jendeak asko disfrutatzen du». Eta oroitzapenen inguruan solasean hasita, euren memorian bidaiatu dute hiru adituek. Nora? Haurtzarora. Izebaren lurrin bat etorri zaio Marzoli: labanda da. Amaren laranja zukuarekin eta Maria galleten usainarekin oroitu da Garaizabal. Aitona-amonen baserrian txekorrei jaten ematean erabiltzen zituzten hauts zuriez Otaegi. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185714/emakume-transek-jokatu-ala-ez-eztabaidatuko-du-world-rugbyk.htm | Kirola | Emakume transek jokatu ala ez eztabaidatuko du World Rugbyk | Erakundeak arau bat ezarri nahi du, eta, horren arabera, World Rugbyk erregulatzen dituen lehiaketetan emakume transek debekatuta edukiko dute parte hartzea, «joko segurua eta bidezkoa» bermatzeko. | Emakume transek jokatu ala ez eztabaidatuko du World Rugbyk. Erakundeak arau bat ezarri nahi du, eta, horren arabera, World Rugbyk erregulatzen dituen lehiaketetan emakume transek debekatuta edukiko dute parte hartzea, «joko segurua eta bidezkoa» bermatzeko. | World Rugby nazioarteko errugbi erakundeak arau bat proposatu du «joko segurua eta bidezkoa» bermatzeko. Neurria onartuz gero, emakume transek ezingo dute parte hartu erakundeak arautzen dituen lehiaketetan —nazioarteko lehiaketetan—. Estatu mailako txapelketetan eta amateurretan, berriz, federazio nazionalen menpe egongo da araua. World Rugbyk gaur itxiko du arau berriaren inguruko feedback-a jasotzeko epea.
Gaur egun indarrean dagoen legedia Nazioarteko Olinpiar Batzordearen jarraibideetan jasotako bera da. Horren arabera, testosterona maila gutxienez 12 hilabetez jaisten bada, emakume transak errugbian aritu daitezke. World Rugbyren arabera, ordea, egungo araua «ez da egokia». Izan ere, erakundeak azaldu duenez, azken ikerketek adierazi dute testosterona murrizteak ez dakarrela indarraren eta potentziaren murrizketa proportzionala. Beraz, «emakume transekin, eta haien aurka, aritzen diren cis jokalariek —transgeneroak ez direnak— arrisku handiagoa dute lesioak izateko».
Araudi berriak ez die gizon transei neurri berean eragiten, baina adierazpen bat sinatu beharko dute jokatu ahal izateko. The Guardian egunkariak adierazpenaren zirriborroa ikusi zuen, eta zera adierazten zen: «Aitortzen eta onartzen ditut errugbian jokatzen duten gizon transgeneroen lesio arriskuak, estatistiken arabera gizon transgeneroak baino indartsuagoak, azkarragoak eta astunagoak diren gizonekin aritzen baitira, irakurri eta ulertu ditudan World Rugby transexualentzako jarraibideetan deskribatzen den bezala».
Legearen inguruko erabakia azaroan hartzea espero da, sindikatuek Munduko Errugbi Kontseiluaren bilera batean proposamenei buruz bozkatzen dutenean.
Proposamenaren inguruan, erantzuna
Asko dira World Rugbyk proposatutako arauaren aurka azaldu diren talde eta jokalariak. Sinadura bilketa bat jarri dute martxan erakundeak bertan behera utz dezan proposamena —16.000 sinadura baino gehiago jaso dituzte jada—, eta sare sozialetan #takletransphobia (plakatu transfobia), #LetUsPlay (utzi guri jokatzen) eta #RugbyForAll (errugbia denontzat) traolak erabiltzen ari dira. Alev Kelter AEBetako errugbi selekzioko jokalariak —Rio de Janeiroko Olinpiar Jokoetan aritu zen (2016)—, esaterako, «Denek merezi dute maite dituzten kirolak praktikatzea!!» jarri du bere Twitter kontuan:
Caledonian Thebans Edinburgoko gay errugbi talde inklusiboak zera adierazi du: «Errugbia denentzat da. Kaledoniako tebastarrek ez dute babesten trans emakumeei jokoa debekatzeko World Rugbyren proposamena. Beti bezala, gure trans anai-arrebei elkartasuna adierazten diegu».
Horrez gain, abuztu hasieran, egoitza Estatu Batuetan duten errugbi klubek, unibertsitatetako taldeek eta AEBetako selekzioko jokalari eta entrenatzaileek adierazpen bateratu batean adierazi zuten trans jokalarienganako babesa, Instagramen argitaratutako lau minutuko bideo batean. Bideoan parte hartu zuten Alev Kelter eta J.J. Javelet errugbi jokalariek —biak aritu ziren 2016ko Olinpiar jokoetan AEBetako selekzioan—; Jenny Lui AEBetako errugbi selekzioko jokalari ohiak eta egungo entrenatzaileak; eta Lisa Rosen Estatu Batuetako Aire Armada Akademiako emakumeen buruak. 23 klubetako jokalariek ere parte hartu zuten.
Espainiako Estatuari dagokionez, Florencio Michelenak, Titanes gay errugbi talde inklusiboko presidenteak, adierazi du transei lesioak eragitea leporatzea «lekuz kanpo dago tamaina bateko eta besteko jokalariak dauden kirol batean», eta zera aldarrikatu du: «Emakume trans bat emakume bat da. Hau transfobia arazo bat da». Michelenaren klubak, gainera, abian jarri du sinadura bilketa bat, emakume transek errugbian jokatzen jarrai dezaten; eskaerak 26.500 sinadura baino gehiago lortu ditu jada. |
2020-8-19 | https://www.berria.eus/albisteak/185715/americas-first.htm | Mundua | 'America's first' | Bost milioi kasurekin eta 165.000 hildakorekin baino gehiagorekin, AEBak dira COVID-19ak kalte handien eragin dion herrialdea. Ezusteko etsaia agertu zaio Trumpi kanpaina betean. Demokratek lau urtean lortu ez dutena lortu du izaki mikroskopikoak, haren irudia ahultzea. | 'America's first'. Bost milioi kasurekin eta 165.000 hildakorekin baino gehiagorekin, AEBak dira COVID-19ak kalte handien eragin dion herrialdea. Ezusteko etsaia agertu zaio Trumpi kanpaina betean. Demokratek lau urtean lortu ez dutena lortu du izaki mikroskopikoak, haren irudia ahultzea. | Karguaren zina egin zuenean, 2017ko urtarrilaren 20 hartan, hala esan zuen Donald Trump presidente estreinatu berriak: «Gaurtik aurrera, ikuspegi berri batek zuzenduko du gure herria. Hemendik aurrera, Amerika izango da lehena». Eta asmatu egin zuen, baina ez zuen jakin kristalezko bolan ikusitakoa egoki interpretatzen.
Amerika, zehazki AEBak, lehenak bilakatu dira, bai; lehenak COVID-19ak kutsatutakoen kopuruan eta lehenak hildakoetan. Dagoeneko bost milioi kasu baino gehiago atzeman dituzte han urtarriletik, eta hildakoak 165.000tik gora dira. Osasun krisiak urteetan ikusi gabeko krisi ekonomikoa eragin du, eta langabezia tasa %10 da.
Koronabirusaren proba egiteko auto ilarak, Miamin (Florida). CRISTOBAL HERRERA-ULASHKEVICH / EFE
Urte hasieran, AEBetan lehen kasuak agertu zirenean, dena «kontrolpean» zuela berretsi zuen estatuburuak, eta, egun batean, mirari bat balitz bezala, «berez» desagertuko zela. Ez zen miraririk izan, ordea, eta New Yorkera heldu zen pandemia, eta milaka hildako utzi itxialdia ezarri behar izan zuen hiriak. «Gerra garaiko presidente» izendatu zuen orduan Trumpek bere burua, eta hainbat neurri bultzatu zituen; besteak beste, arnasa hartzeko aparatuak ekoizteko agindu zien autogintza enpresei .
Dena den, azkar ahaztu zitzaizkion osasun neurriak, eta enpresari sena atera zuen. Apirilerako, amaitutzat eman zuen pandemia, eta ekonomia jarri zuen lehentasun, eta estatuei eskatu ireki zitzatela ateak eta has zitezela normaltasunera itzultzen. Alde horretatik, hegoaldeko estatuak izan ziren Trumpen aholkuak betetzen lehenak; hain zuzen ere, gaur egun kasu gehien jakinarazten ari diren horiek berak.
Texas izan zen horietako bat. Hura da koronabirusak Trumpen kanpainari egin dion kaltearen adibiderik argiena. Han ez du presidentegai demokrata batek irabazi 1976tik, baina, uztailaren amaierako inkesten arabera, Joe Biden presidentegai demokrata Trumpen aurretik dago bi punturen aldearekin. Filemon Vela Texas hegoaldeko ordezkari demokratak argi du horren zergatia: «Pandemia hasi zenetik, Trump presidenteak eta gure gobernadoreak, Greg Abbottek [errepublikanoa], ehunka lagun hil dituzten erabakiak hartu dituzte bata bestearen atzetik. Erokeria litzateke berriro haien alde bozkatzea, ikusita zer bidetatik daramaten estatua».
Iritzi berekoa da Bill Glaston ere, Bill Clinton presidente ohiaren aholkulari izandakoa. Haren esanetan, hauteskundeak pandemiaren kudeaketaren inguruko erreferenduma balira, ezinezkoa litzateke Trumpek irabaztea.
Presidentegai errepublikanoak ezin izan ditu hain gustukoak dituen kanpainako ekitaldiak ere baliatu bere diskurtsoarekin hautesleak erakartzeko. Duela lau urteko irudirik ez da ikusi aurten. 2016an ohikoa bilakatu zen jendez gainezka zeuden kiroldegi eta zelaiak ikustea, guztiak AEBak handi egingo zituen buruzagia noiz entzungo zain eta «Eraiki hesia» oihuka. Aurten, pandemiak ez du halakorik ahalbidetu. Ekainean, egoera kontrolpean zuela erakutsi nahian-edo, kanpainako ekitaldi bat antolatu zuen Trumpek Tulsan, Oklahoman, eta beste bat Portsmouthen, New Hampshiren. Baina kutsatzeko beldurrak estatuburua entzuteko nahia gainditu zuen, eta oso jende gutxi bildu zen lehenengoan, eta bigarrena bertan behera utzi zuten errepublikanoek. Ez dute geroztik besterik iragarri, eta abuztuan Floridan egitekoa zuten kongresua bera ere moldatu egin behar izan dute.
Trumpen agerraldia, Tulsan (Oklahoma). ALBERT HALIM / EFE
Azken ikerketen arabera, atez atekoa da hautesleak erakartzeko modurik eraginkorrena, eta hori ere ezinezko bilakatu du pandemiak, nahiz eta Errepublikanoan Batzorde Federalak esan astean milioika ate jotzen dituztela. Ironiatik asko du egoerak. Izan ere, koronabirusaren ondorioz, milaka estatubatuarrek ordu gehiago egiten dituzte etxean, eta, beraz, errazagoa litzateke haiengana heltzea. Gainera, azken inkesten arabera, herritarren %85 gogoz daude hauteskundeetan parte hartzeko. Alderdiek ahaleginak egin dituzte beste bide batzuekin: telefonoa, sare sozialak, posta... baina emaitza ez da bera.
Gaitza zabalduz doa
Hauteskundeetarako lau hilabete falta izanda kanpaina arduraduna aldatzea ez da seinale ona izaten. Bada, horixe egin zuen Trumpek, uztailaren 16an. Ordura arte bere kanpainaburu izan zena, Brad Parscale, kargutik kendu zuen, eta Bill Stepien jarri zuen haren tokian. Stepienek Trumpen kanpaina zuzendu zuen, 2016ko presidentetzarako bozetan, Hillary Rodham Clinton hautagai demokrataren aurka. Duela lau urte ezinezko zirudiena lortu zuen hark, eta, mugimendu horrekin, Trumpek berak ere onartu du bigarren agintaldia eskuratzeko nolabaiteko miraria beharko duela.
Azken inkesten arabera, bederatzi eta hamabost puntu arteko aldea ateratzen dio presidentegai demokratak errepublikanoari. Egia da duela lau urte antzeko aldea ateratzen ziola Clintonek, eta hura iraultzeko gai izan zela hautagai errepublikanoa. Baina 2016an berria zen Trump, elite politikotik at zegoen norbait zen, herritarren itxaropena pizteko gaitasuna zuen. Orain, aldiz, hainbeste kritikatutako eliteko kide bat gehiago da.
Trumpi burla egiteko mozorroa, Bidenen aldeko kanpainan, Miamin. CRISTOBAL HERRERA-ULASHKEVICH / EFE
Duela lau urte asko ziren Trumpen jarrera eta irudia kritikatzen zutenak, baina, aldi berean, haren plan ekonomikoetan zituzten jarriak itxaropenak. Baina pandemiak azken urteetan ikusitako krisi ekonomikorik okerrena ekarri du berarekin, eta, lehen aldiz, ekonomiaren kudeaketa egokiaz galdetuta, herritarren gehiengoak Joe Biden aukeratzen dute.
Hautagai errepublikanoaren kudeaketak alderdi osoari eragin dio. Izan ere, azaroaren 3an, presidentea ez ezik, hainbat senatari eta ordezkari ere hautatuko dituzte estatubatuarrek. Urteetan errepublikanoen alde egin duten bi estatutan, Montanan eta Kansasen ere, estu dabiltza egun. Duela lau urte, hogei punturen aldea atera zion Trumpek Clintoni; orain, aldiz, bederatzi puntu eskasera du Biden. Kansasko egungo gobernadorea beldur da primarioetan Trumpen gertuko populista bat hautatzen badute, estatuak gobernadore demokrata izango duela 1932tik lehen aldiz.
Gero eta gehiago, hauteskundeak erreferendum itxura hartzen ari dira. Koronabirusa zabaldu ahala doa Trumpen irudia ilunduz. Ekainaren hasieran, estatubatuarren %47k uste zuten egoera hobera egiten ari zela; hiru aste geroago, soilik %23 ziren iritzi horretakoak, eta bikoiztu egin ziren okerrera egingo duela uste zutenak.
Brookings Institution erakundeko William Galstonentzat ere berria da hau guztia: «Inork ez du inoiz halakorik sekula ikusi, eta inork ez daki zer-nolako ondorioak izango dituen. Ez dakit 2016ko kanpainako ekitaldiek zenbateraino lagundu zioten Trumpi presidentetzarako bozetako garaipen handi hura lortzen, baina gauza ziurra da orduko estrategiak ez duela balio oraingoan».
Ekonomia erabakigarria izan zen hautesleen duela lau urteko hautuan; askorentzat, Trump zen hura onbideratu zezakeen bakarra, baina oraingoan egoera bestelakoa da, Galstonen iritziz: «Agintaldiko lehen hiru urteak oso erosoak izan dira harentzat, ez du inolako krisirik konpondu behar izan, eta, haren irudia apur bat ahuldu den arren, herritarrek iritzi ona zuten, sendo zegoen. Baina, orain, edozeini galdetzen badiozu zer iritzi duen haren kudeaketaz, ez du zalantzarik egingo, 'oso txarra', esango dizu».
Dena aurka duela ikusita, aurkariarekin bat egiten ahalegindu da buruzagi errepublikanoa, eta bozak atzeratzeko aukera jarri zuen mahai gainean uztailean, argudiatuz posta bidezko botoa ez zela «segurua». Arazoa da, ordea, presidenteak ez duela halako erabakirik hartzeko eskumenik, eta nahitaezkoa duela AEBetako Kongresuaren onespena. Hark, baina, baztertu egin zuen aukera hori, eta Trumpek esandakoa gezurtatu zuen.
New York izan zen COVID-19aren lehen epizentroa AEBetan. JUSTIN LANE / EFE
Hori ikusirik, zientzialarien esku dago kanpaina bideratzeko aukera bakarra. Estatuburuak Argiaren abiadura operazioa jarri du abian, eta iragarri koronabirusaren aurkako txertoa eskuragarri izango dela urrirako, hauteskundeak baino hilabete lehenagorako. Gobernuak milaka milioi dolar jarri ditu proiekturako, eta eskura dituen baliabide guztiak jarri dizkie egitasmo horretan lanean ari diren zientzialariei, ezinezkoa dirudiena lortu eta Trumpi bigarrenez Etxe Zurira sartzeko bidea eman diezaioten.
Oraingoz, baina, ate hori ere itxi egin zaio buruzagi errepublikanoari. Zientzialariek ohartarazi dute azkarrenik ere aurtengo urte amaieran edo datorren urte hasieran egongo dela txertoa eskuragarri; betiere, hura garaiz aurkitzen badute eta milaka miloi dosi egiteko gai baldin badira. Baina hori da, oraingoz, Trumpen itxaropen bakarra, eta horrixe eusten dio. Abuztu hasieran Pennsylvanian egindako agerraldian, hala iragarri zuen: «Txertoa izango dugu urtea bukatu baino lehen. Garaiz helduko gara jarritako epemugara». Ikusi behar, ordea, oraingoan kristalezko bola behar bezala interpretatu ote duen. |
2020-8-17 | https://www.berria.eus/albisteak/185716/argindarrik-gabe-geratzear-dago-gaza-israelek-ezarritako-blokeoagatik.htm | Mundua | Argindarrik gabe geratzear dago Gaza, Israelek ezarritako blokeoagatik | Gazako zentral energetiko bakarra erregairik gabe dago, igandetik. Argindar faltak ospitaleetan nahiz azpiegituretan «eragin larriak» eragin ditzake. | Argindarrik gabe geratzear dago Gaza, Israelek ezarritako blokeoagatik. Gazako zentral energetiko bakarra erregairik gabe dago, igandetik. Argindar faltak ospitaleetan nahiz azpiegituretan «eragin larriak» eragin ditzake. | Gazako konpainia elektrikoak atzo ohartarazi zuen lurraldeko zentral energetiko bakarra «larri» dagoela erregai faltagatik, eta bihar itxi lezake zentrala, Israelek erregaia sartzeko blokeoa kentzen ez badu. Bihartik aurrera elektrizitaterik gabe utz ditzake Gazako ia bi milioi biztanleak, Israelgo Yedioth Aharonoth egunkariak jasotako jakinarazpen baten arabera.
Aurreko astetik, Gazak salgaientzat duen Karem Shalom sarbide bakarrak itxita dirau, Benny Gantz Israelgo Defentsa ministroaren aginduz. Horrez gain, arrantzarako eremua murriztu zuen hemezortzi itsas miliatik hamabost miliara. Bada, igandetik, arrantzatzea ere debekatu du. Neurri horiei lurraldean erregaia sartzeko debekua gehitu zaio, eta hala, hornidura elektrikoa are gehiago murriztu zaio Gazako lurraldeari, herrialde osoa argindarrik gabe uzteraino.
Gazako zentral elektrikoak lurralde osoan kontsumitzen den elektrizitatearen %35 ekoizten du, eta beste guztia Israeletik eta Egiptotik inportatzen dute. Halere, erregai eskasiagatik Gazan bizi diren palestinarrek sarritan itzalaldiak pairatu izan dituzte. Orain erregaia lurraldean sartzea debekatuta dutenez eta elektrizitate planta bakarrak energia sortzeari uzten badio, herrialdeak argindarra soilik egun erdiz izango luke, modu irregularrean: palestinarrek sei orduan izango lukete elektrizitatea erabilgarri; datozen hamabi orduetan, ordea, argi mozketa pairatuko lukete; eta hurrengo sei orduetan berriz itzuliko litzaieke. Zafer Melhem Palestinako Energia eta Baliabide Naturaleko presidenteak adierazi duenez, hornidura elektrikoak «%75eko defizita» izango du baliabide faltagatik. Gauzak horrela, herritarren bizi baldintzak gehiago oker litezke. Egun, bi milioi herritar bizi dira Gazan, eta horietatik erdia baino gehiago pobrezia mugaren azpitik daude, Munduko Bankuak emandako datuen arabera.
Israelek hartutako neurri zorrotzek Palestinako komunitatea sutu dute. Azken egunetan hainbat manifestarik protestak egin dituzte bi herrialdeen arteko mugan, Israelek palestinarrei 2007az geroztik ezarritako blokeoa altxatzeko exijitzeko eta giza laguntza mugaz zeharka dezan.
Egoera larri horri SARS-COVID-19 birusak gizartean eragin duen ondorioa gehitu behar zaio. Palestinako agintariek martxoaren 5ean ezarri zuten «larrialdi egoera», koronabirusaren lehen kasuak erregistratu ziren unean. Mail Alkaila Palestinako Osasun ministroak jakinarazi duenez, azken 24 orduetan beste 456 kasu atzeman dira, 23 herritar daude zaintza intentsiboetan, eta horietatik bost arnasa hartzeko makinarekin konektaturik daude. Birusa Palestinan sartu zenetik, orotara, ia 22.000 herritar kutsatu dira, eta 121 lagun hil ditu. Bestalde, argindar faltarengatik, besteak beste, ura punpatzeko eta urak tratatzeko arazoak izango lituzkete, eta zentralaren itxierak hezkuntzan nahiz azpiegituretan eragina izango luke.
Pandemiak eragindako zailtasun ekonomikoek aurretik zuten krisi ekonomikoa are luzeago eta gogorrago pairatzea eragingo duela salatu du Fawzi Barhoum Hamaseko bozeramaileak. Oro har, elikagai edo finantza laguntzak asko murriztu zaizkie. Bestalde, Israelek Gazari ezarritako blokeoarengatik «isiltasuna» kritikatu du.
Erasoek ez dute etenik
Israelgo armadak Gazako hainbat gune bonbardatu ditu, enegarrenez. «Israelgo tankeek eraso egin diete Hamas erakunde terroristak Gazan dituen hainbat helburu militarri, Gazak Israelgo lurraldeetara jaurti dituzten suziriei eta puxika lehergaiei erantzunez». Hala adierazi du Israelgo armadak ohar bidez. Zauriturik egon den ez du berririk eman.
Aurreko astetik Israel Gazako hainbat gune bonbardatzen ari da, tartean, Nazio Batuen Erakundeko Errefuxiatuentzako Agentziaren eskola bat leherrarazi zuten. Bestalde, Gazatik Israelera puxika bidez bidalitako dozenaka lehergaiek 31 sute eragin zituzten atzo. «Bi lurraldeen arteko gatazka baretzeko xedez», Egiptoko segurtasuneko ordezkaritza baten bisita izan dute Hamaseko agintariek gaur. |
2020-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/185718/realak-david-silva-fitxatu-du.htm | Kirola | Realak David Silva fitxatu du | Azken hamar urteak Manchester Cityn egin ditu Silvak. Kontratua amaituta, Donostiako klubak ez dio jatorrizkoari ordaindu beharrik izan. Bi sasoirako sinatu du. | Realak David Silva fitxatu du. Azken hamar urteak Manchester Cityn egin ditu Silvak. Kontratua amaituta, Donostiako klubak ez dio jatorrizkoari ordaindu beharrik izan. Bi sasoirako sinatu du. | Azti ibili da Reala, eta kolpea jo du. David Silvak elastiko txuri-urdina jantziko du datozen bi sasoietan, Manchester City utzi eta donostiarrekin hitzartu baitu bere etorkizuna. Aurrelariak baiezkoa eman dio donostiarren eskaintzari, eta 2022ra arte ariko da Anoetako taldearekin. Ezusteko fitxaketa izan da; Erromako Laziorekin tratua ixtear zen, baina Realaren aukera hobetsi du azkenerako. Manchester Cityrekin kontratua amaitu duenez, jatorrizko klubari deus ordaindu gabe iritsiko da Donostiara aurten 34 urteko jokalari kanariarra.
Gisa horretara, Realak azkar bete du Martin Odegaardek utzitako hutsunea. Puntaerdi lanak egiten ditu Silvak, eta azken urteetan jokalari garrantzitsua izan da Josep Guardiolaren taldean. Hain justu, astelehenean bertan utzi du Manchester City, eta Ingalaterrako klubak Silvaren estatua bat ezarri du estadioaren kanpoaldean, esker ona adierazteko. Taldeko kapitaina izan da oraintsu arte.
Izan ere, Silva hamar denboraldiz aritu da Manchesterren (2010-2020), eta hamalau garaikurreko zerrenda oparoa osatu du han: lau Ingalaterrako liga, bi kopa, hiru superkopa eta bost ligako kopa irabazi ditu. Espainiako selekzioarekin ere goia jotakoa da Silva; bi Eurokopa eta Munduko Kopa bat eskuratutakoa da.
Eibarren aritutakoa da
Realeko aldia ez da Silvak Euskal Herrian egingo duen lehendabizikoa izango. Artean Valentziako (Herrialde Katalanak) jokalaria zela, utzita aritu zen Eibarren, Jose Luis Mendilibarren esanetara. Silvak parte hartze handia izan zuen talde hartan; ordura artean armaginek egindako sasoirik onentsuenetako bat izan zen. Bost gol sartu zituen Eibarrekin.
Silvarena da Realak datorren urtera begira egindako lehen fitxaketa. Bestalde, klubak gaur egin du ofizial Zourdine Thiorrek ez duela txuri-urdinekin segituko. Jokalari oriotarra Portugalgo Coimbra taldean ariko da aurrerantzean, bi aldeek akordioa itxi eta gero. |
2020-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/185740/eaeko-alderdi-popularrak-positibotzat-jo-ditu-alderdiak-espainian-egin-dituen-aldaketak.htm | Politika | EAEko Alderdi Popularrak «positibotzat» jo ditu alderdiak Espainian egin dituen aldaketak | Pablo Casadok Espainiako Kongresuko bozeramaile postutik kendu du Alvarez de Toledo. Amaia Fernandez EAEko popularren lehendakariak kargudun berrien «jarrera moderatua» nabarmendu du. | EAEko Alderdi Popularrak «positibotzat» jo ditu alderdiak Espainian egin dituen aldaketak. Pablo Casadok Espainiako Kongresuko bozeramaile postutik kendu du Alvarez de Toledo. Amaia Fernandez EAEko popularren lehendakariak kargudun berrien «jarrera moderatua» nabarmendu du. | EAEko PPk begi onez ikusi ditu azken orduetan Espainiako Alderdi Popularrean izandako aldaketak. Izan ere, Pablo Casado popularren idazkariak kargutik kendu zuen atzo Espainiako Kongresuan alderdiaren bozeramaile zen Cayetana Alvarez de Toledo. Orain arte alderdiko Politika Sozialen idazkariorde zen Cuca Gamarra izendatu du Casadok bozeramaile berri. Gamarraren postua, berriz, Ana Pastorrek beteko du, Rajoyren gobernuan Osasun Ministro eta Parlamentuko presidente izandakoak. Popularrek, gainera, bozeramaile berria izango dute: Jose Luis Martinez-Almeida, Madrilgo alkatea.
«Hirurek bide luzea egin dute alderdiaren barruan, eta ongi ezagutzen dituzte bai alderdia, bai haren lurralde erakundeak», nabarmendu du Amaia Fernandez PPko EAEko behin-behineko presidenteak. Radio Euskadin egin diote elkarrizketa Fernandezi, eta bertan Gamarraren, Pastorren eta Martinez-Almeidaren «jarrera moderatua» nabarmendu du. Kargudun berriek duten esperientzia nabarmendu du Fernandezek: «Jendearen kezkak ongi ezagutzen dituzte, eta ezegonkortasun garai hauetan ezinbestekoa izango da haien ekarpena». Martinezek ez du mintzatu nahi izan, ordea, Alvarez de Toledo kargutik kendu izanaz.
Casadoren apustua izan zen Alvarez de Toledo bozeramaile izendatzea. Alderdiaren alorrik kontserbadoreena ordezkatzen du orain arte bozeramaile izandakoak, eta alderdiaren barruan desadostasunak eragin dituzte bai haren izendatzeak, bai egin dituen hainbat adierazpenek. Atzo, erabakia jakin berritan, prentsaren aitzinera atera zen Alvarez de Toledo, eta kritika gogorrak egin zizkion Casadori: «Casadok uste du askatasunaz dudan ikuskera bateraezina dela bere agintaritzarekin».
Fernandezek ez du zalantzan jarri Pablo Casadok Carlos Iturgaizen aldeko apustua egin izana Eusko Legebiltzarrerako hauteskundetarako. «Gure lehentasunak osasun egoera, ekonomia eta gizartea dira, eta gainerako guztiak bigarren mailako auziak dira», nabarmendu du Fernandezek. Hala, oroitarazi du bera dela alderdiko burua, eta Iturgaiz Eusko Legebiltzeko PP eta C's-en koalizioarena.
Alderdiaren barruan egin beharreko hauteskundeez galdetuta, berriz, Fernandezek nabarmendu du oraindik ez dutela kongresurik antolatu, eta argi utzi du orain ez dela «lehentasuna». «Garaia iristen denean, denon artean erabakiko dugu zein den aukerarik egokiena gaur egungo zailtasunei aurre egiteko eta Euskadiren berezitasunei alternatiba bat eskaintzeko, gehiengo soziala biltzeko gai den moderazio eta zentraltasun proiektu batean». |
2020-8-18 | https://www.berria.eus/albisteak/185741/gorpuzkiak-aurkitutako-leku-berean-objektu-pertsonal-batzuk-aurkitu-dituzte-zaldibarren.htm | Gizartea | Gorpuzkiak aurkitutako leku berean objektu pertsonal batzuk aurkitu dituzte Zaldibarren | Argazki kamera bat, erloju baten uhala, eguzkitako betaurrekoak eta giltzarrapo bat aurkitu dituzte. Jaurlaritzak uste du bortz egunen buruan jakingo dituztela DNA proben emaitzak. | Gorpuzkiak aurkitutako leku berean objektu pertsonal batzuk aurkitu dituzte Zaldibarren. Argazki kamera bat, erloju baten uhala, eguzkitako betaurrekoak eta giltzarrapo bat aurkitu dituzte. Jaurlaritzak uste du bortz egunen buruan jakingo dituztela DNA proben emaitzak. | Objektu pertsonal batzuk aurkitu dituzte Zaldibarren atzo gorpuzkiak agertutako leku berean. Argazki kamera bat, erloju baten uhala, eguzkitako betaurrekoak eta giltzarrapo bat topatu dituzte. Tibia bat aurkitu zuten igandean; bestelako hezur eta gorpuzkiak atzo. Otsailaren 6an amildu zen Zaldibarko zabortegia, eta azpian harrapatuta geratu ziren Joaquin Beltran eta Alberto Sololuze langileak. Baskula inguruan eta lur azpian 23 metrora aurkitu dituzte gorpuzkiak eta objektu pertsonalak.
Igandean lehen aztarnak aurkitu zituztenetik lanean jarraitzen dute Zaldibarren, uste baitute gorpuzkiak aurkitu dituzten leku berean daudela Sololuze eta Beltran lurperatuta. Gorpuzkiak atzeman ondotik, epailearen esku dago ikerketa. DNA proba egingo dute gorpuzkiak norenak diren jakiteko, eta laster analisien emaitzak izatea espero du Jaurlaritzak. Juan Vicente Bilbao Polizia zientifikoko ertzainburuak atzo baieztatu zuen bost egunen buruan jakin ahal izango dituztela emaitzak.
Eitzagako zabortegia (Zaldibar, Bizkaia) otsailaren 6an amildu zen, eta orduan desagertu ziren bi langileak. 50.000 herritar inguru konfinatzea ere eragin zuen luiziak. Egunean bertan hasi ziren bi langileak bilatzeko lanak, baina gorabehera asko izan dituzte. Besteak beste, luizi gehiago egoteko arriskuak, eremuan amiantoa aurkitu izanak eta hondakinek eragindako suteek lan egiteko modua aldatzera behartu zuten. Apirilaren 6an, zabortegia amildu eta bi hilabetera, Sololuzeren autoa topatu zuten, baina harrezkero ez da izan bi beharginen arrastoei buruzko albisterik. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.