text stringlengths 421 164k |
|---|
[Wikipedia:ga] Matamaitic
thumb|Eoiclídéas, matamaiticeoir Gréagach ón 3ú haois RCh
Is éard is matamaitic ann (ón tSean-Ghréigis μάθημα; máthēma: 'eolas, staidéar, foghlaim ') ná réimse eolais a chuimsíonn topaicí amhail; uimhreacha (Teoiric na matamaitice agus na huimhirtheoirice), foirmlí agus struchtúir ghaolmhara... |
[Wikipedia:ga] An tEanáir
Is é an tEanáir nó Mí Eanáir an chéad mhí den bhliain. Tá 31 lá ann.
thumb|Joachim von Sandrart, an tEanáir, 1642|clé
Tagann an t-ainm ón Laidin Januarius (le Janus - dia na ngeataí agus na ndoirse ag na Rómhánaigh). Sean-nós atá ann doirse a bheannú tráth na hEipeafáine (6 Eanáir) – chun a ... |
[Wikipedia:ga] 14 Feabhra
Is é an 14 Feabhra an 45ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 320 lá fágtha sa bhliain nó 321 lá i mbliain bhisigh.
Féilte
* Lá Fhéile Vailintín
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1818 — Frederick Douglass, leasaitheoir sóisialta, scríbhneoir, agus daonfhuascailteoir Afrai-Mheiriceána... |
[Wikipedia:ga] 17 Márta
Is é an 17 Márta an 76ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 77ú lá i mbliain bhisigh. Tá 289 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* Lá Fhéile Pádraig
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1473 — Séamas IV Alba (b. 1513)
* 1785 — Ellen Hutchins, luibheolaí Éireannach (b. 1815)
* 1834 — Gottlieb D... |
[Wikipedia:ga] Amhrán na bhFiann
Is é Amhrán na bhFiann (Béarla: The Soldiers' Song) amhrán náisiúnta na hÉireann. Scríobh Peadar Ó Cearnaigh na liricí, agus chum Patrick Heaney an port.
Ba i mBéarla a scríobhadh na liricí ar dtús, ach is é an leagan Gaeilge is gnách a chloisteáil inniu. Ní chantar ach an curfá de gh... |
[Wikipedia:ga] An Meitheamh
clé|mion|An samhradh i gCiarraí (Páirc Náisiúnta Chill Airne|Páirc Náisiúnta Chill Áirne)|alt=Radharc anuas ar loch ar lá breá
Is é an Meitheamh nó Mí an Mheithimh an séú mí den bhliain.
De réir fhéilire na hÉireann, is é Meitheamh mí lár an tsamhraidh. Is iad na míonna is grianmhaire ná B... |
[Wikipedia:ga] An Bhealtaine
Is í Bealtaine nó Mí na Bealtaine an cúigiú mí den bhliain.
clé|mion
Síltear go mb’fhéidir go gciallaíonn an focal beal ‘solas geal’ agus is ionann an dara cuid den fhocal agus ‘tine’. Tá baint láidir idir an fhéile seo agus tinte i mbéaloideas na hÉireann.
Nósanna
Nuair a bhíonn duine a ... |
[Wikipedia:ga] Iúil
clé|mion|Mí Iúil, Féilire i 1260
Is í Mí Iúil an seachtú mí den bhliain. Úsáidtear an leagan Béarla d'ainm na míosa go forleathan sna canúintí, agus is minic a thugtar July an Chabáiste ar Mhí Iúil fosta, ó nuair a bhí drochbhliain ann, ní bhíodh le hithe ag na daoine bochta ach cabáiste, sula n-ai... |
[Wikipedia:ga] An Lúnasa
Is é Lúnasa, mí Lúnasa nó Lughnasadh an, t-ochtú mí den bhliain. Is é an 1 Lúnasa, Lá Lúnasa (nó Lughnasa) agus an chead lá den fhómhar, de réir Fhéilire na nGael.
Baineann Lúnasa le laethanta móra an chultúir Phagánaigh ina raibh béim faoi leith ar fhéilte le go mbainfí an leas is fearr ón t... |
[Wikipedia:ga] An tSamhain
Is í An tSamhain nó Mí na Samhna an t-aonú mí déag den bhliain.
Is é Lá Samhna an chéad mhí den Gheimhreadh in Éirinn.
Is é 1 Samhain Lá Samhna agus Lá Fhéile na Naomh Uile. Is í an tSamhain ainm na féile Ceiltí freisin. Bliain Úr na gCeilteach is ea an tSamhain, tráth nach mbíonn aon teora... |
[Wikipedia:ga] Mí na Nollag
:Baineann an t-alt seo le Mí na Nollag. Tá eolas faoin bhféile Chríostaíoch le fáil ar an leathanach An Nollaig.
Is í Nollaig nó Mí na Nollag an dara mí déag den bhliain sa bhFéilire Ghréagóra, le 31 lá inti.
Tagann an t-ainm ón bhféile Chríostaí an Nollaig a thiteann ar an 25ú lá.
* Ar 2... |
[Wikipedia:ga] An tSeapáin
Is tír in oirthuaisceart na hÁise í an tSeapáin (Nippon/Nihon; 日 (grian); 本 (fréamh ach bunús); 国 (tír), go litriúil tír bunús na gréine). Tá sí suite idir an tAigéan Ciúin agus Muir na Seapáine.
Tíreolaíocht
Oileánra atá sa tSeapáin. Tá timpeall ar 6,800 oileán ann ar fad, ach is iad Kyūsh... |
[Wikipedia:ga] Eurodicautom
Is bunachar sonraí téarmaíochta an Aontais Eorpaigh (AE) é Eurodicautom. Tá comhéadain ann ar an Idirlíon atá ina bhealaí chuig an tseirbhís saor in aisce seo, agus leis an gcóras seo is féidir leis na húdaráis foclóir an AE a aistriú idir na teangacha oifigiúla.
Sa bhliain 2007, cuireadh I... |
[Wikipedia:ga] An Vicipéid
Is ciclipéid ar líne é an Vicipéid atá scríofa agus á chothabháil ag pobal oibrithe deonacha, ar a dtugtar Vicipéideoirí, trí chomhoibriú oscailte agus trí úsáid a bhaint as córas eagarthóireachta vicí-bhunaithe ar a dtugtar MediaWiki.
Is í an Vicipéid an saothar tagartha is mó agus is mó lé... |
[Wikipedia:ga] Gaelscoil
thumb|Comhartha le haghaidh Gaelscoil in Iúr Cinn Trá, [[Contae an Dúin]]
thumb|Tá breis is 50 Gaelscoileanna i gContae Átha Cliath ina freastalaíonn os cionn ná 13,000 dalta orthu
thumb|Chuaigh an dornálaí MMA agus UFC Éireannach Conor McGregor chuig Gaelscoileanna ag an mbun agus dara-leib... |
[Wikipedia:ga] Seacláid
Is í seacláid ná an gnáth-chomhábhar ina lán milseán — an comhábhar is coitianta. Tugann daoine bosca seacláidí mar bhronntanas go minic.
Ábhar bia a fhaightear ón síol cócó, a shaothraítear den chuid is mó in iarthar na hAfraice.
Monarú
Is as síolta an chrainn cócó (Theobroma cacao) a dhéant... |
[Wikipedia:ga] Cócaireacht
mion|Bricfeasta Cócaireacht na hÉireann|Gaelach
Is í an chócaireacht an t-athrú a dhéantar ar bhia, de ghnáth tré theas a chur faoi. Is féidir cócaireacht a dhéanamh le tine a ullmhaíodh le hadhmad, le móin, le gual, le gás nó le leictreachas.
Déantar cócaireacht ar bhia chun é a dhéanamh ní... |
[Wikipedia:ga] George W. Bush
An 43ú hUachtarán ar na Stáit Aontaithe, 2001-2009, is ea (a rugadh ar an 6 Iúil 1946). Tháinig sé i gcomharbacht ar Bill Clinton sa bhliain 2001. Is ball den Pháirtí Poblachtach é.
clé|mion|Físeán: Síniú USA PATRIOT Act (26, D.F. 2001)
clé|mion|Físeán: Bush agus Cogadh na hIaráice|ionrad... |
[Wikipedia:ga] An tIdirlíon
mion
Is líonra ríomhairí poiblí é an tIdirlíon, a nascann líonraí ríomhaireachta ar fud an domhain trí úsáid de chórais teileachumarsáide poiblí.
Seoltar sonraí mar mheascán de chomharthaí analógacha (seanaimseartha anois) agus comharthaí digiteacha thar an Idirlíon.
Caithtear seoladh uat... |
[Wikipedia:ga] Stáit Aontaithe Mheiriceá
Is poblacht fheidearálach de 50 stát iad Stáit Aontaithe Mheiriceá (SAM), ag a bhfuil trí bhrainse rialtais, mar atá: craobh na mbreithiúna, an Chomhdháil, agus an feidhmeanas. Toghtar uachtarán don bhrainse dheireannach do thréimhse cheithre bliana, agus é mar cheann stáit agu... |
[Wikipedia:ga] Bricfeasta Éireannach
Tugtar Bricfeasta Éireannach ar bhricfeasta te ina mbíonn ispíní, ubh, bagún, putóg dubh agus trátaí friochta. Bíonn an béile seo ar fáil go coitianta i dtithe lóistín ar fud na tíre agus sa Bhreatain, áit a dtugtar British Breakfast air, agus is áil le cuid de mhuintir Uladh "bric... |
[Wikipedia:ga] An Fhrainc
Is tír í an Fhrainc (Fraincis: La France) nó Poblacht na Fraince (Fraincis: République française) atá suite in iarthar na hEorpa. Tá teorainn aici leis an mBeilg, Lucsamburg, an nGearmáin, an Eilvéis, an Iodáil, Monacó, Andóra agus an Spáinn. Is ball den Aontas Eorpach í an Fhrainc ó bhunú na... |
[Wikipedia:ga] Taoiseach
deas|mion|150px|Mícheál Ó Máirtín, Taoiseach na hÉireann faoi láthair.
In Éirinn inniu, is é an Taoiseach (Taoisigh an uimhir iolra) ceannaire rialtais nó príomh-aire Phoblacht na hÉireann. Sa stair, thugtaí taoiseach ar cheannaire treibhe (mar shampla Geronimo nó Vercingetorix), nó go gineará... |
[Wikipedia:ga] Bertie Ahern
Is polaiteoir Éireannach é Pádraig Parthalán Ó hEachthairn nó Bertie Ahern mar a thugtar air de ghnáth, a rugadh ar an 12 Meán Fómhair 1951. D'ob é an 10ú agus 11ú Taoiseach (ceann Rialtais na hÉireann) ó 26 Meitheamh 1997 go dtí 6 Bealtaine 2008. Tháinig sé i gcomharbacht ar Sheán de Briot... |
[Wikipedia:ga] 12 Meán Fómhair
Is é an 12 Meán Fómhair an 255ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 256ú lá i mbliain bhisigh. Tá 110 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* Rinn Verde - Lá Náisiúnta
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1774 — William Neilson, scoláire Preispitéireach i gCúige Uladh go luath san 19ú hao... |
[Wikipedia:ga] 1951
Eachtraí
mion|deas|upright|9 Meán Fómhair: Osclaíodh ceanncheathrú na Náisiún Aontaithe i gCathair Nua-Eabhrac.
* 4 Eanáir – Ghabh fórsaí de chuid na Síne Seoul sa Chóiré den dara huair.
* 1 Feabhra - D'fhógair Comhthionól Ginearálta na Náisiúin Aontaithe gur stát saightheach í Daon-Phoblacht na S... |
[Wikipedia:ga] 6 Iúil
Is é an 6 Iúil an 187ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 188ú lá i mbliain bhisigh. Tá 178 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* An Mhaláiv - Lá na Saoirse (1964) agus Lá na Poblachta (1966)
* Oileáin Chomóra - Lá na Saoirse (1975)
* Poblacht na Seice - Lá Jan Hus (1415)
Daoine a rugadh a... |
[Wikipedia:ga] 1946
Eachtraí
* 19 Eanáir - Fosclaíodh Binse Tóiceo inar cúisíodh coirpigh cogaidh Seapánacha.
* 29 Eanáir – Cuireadh an Grúpa Lárnach Faisnéise ar bun sna Stáit Aontaithe, ath-ainmnithe mar an CIA an bhliain ina dhiaidh.
* 6 Márta - Cuireadh tús le díbirt 2.5 milliún Gearmánach ón Sudetenland sa tSeic... |
[Wikipedia:ga] 2004
Ba bliain bhisigh an bhliain 2004.
* Bliain Shíneach (22 Eanáir): Moncaí (猴)
Eachtraí
* 29 Márta - Chuir Poblacht na hÉireann cosc ar tobac a chaitheamh in láithreacha oibre.
* 1 Bealtaine - Leathnú an Aontais Eorpaigh: tháinig an Chipir, an Eastóin, an Laitvia, an Liotuáin, Málta, an Pholainn, an... |
[Wikipedia:ga] 17 Eanáir
Is é an 17 Eanáir an 17ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra. Tá 348 lá fágtha sa bhliain nó 349 i mbliain bhisigh.
Féilte
*
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1504 — Pápa Pius V (b. 1752)
* 1600 — Pedro Calderón de la Barca, drámadóir Spáinneach (b. 1681)
* 1706 — Benjamin Franklin, Aithr... |
[Wikipedia:ga] Tánaiste
Is é an Tánaiste leascheannaire rialtais na hÉireann, nó an tOireachtas mar a thugtar air. Caithfidh an Taoiseach, an Tánaiste agus an tAire Airgeadais bheith ina mbaill de Dháil Éireann, an teach ísle san Oireachtas. Ceaptar an Tánaiste ag Uachtarán na hÉireann, tar éis ainmníocht ón Taoiseach... |
[Wikipedia:ga] Uachtarán na hÉireann
Is é ceann stáit na hÉireann an tUachtarán. Bunaíodh an post seo le Bunreacht na bliana 1937 nuair a cuireadh post an Ghobharnóra, a bhí ina ionadaí ag Rí Shasana in Éirinn agus í ina ballstát de Chomhlathas na Breataine, ar ceal.
Is beag cumhachta atá ag an Uachtarán i ndáiríre a... |
[Wikipedia:ga] Ceol
thumb|Nótáil ceoil Pyotr Ilyich Tchaikovsky - coinséartó bpianóIs éard atá i gceist le ceol ná leanúint fuaimeanna eagraithe, leis na comhpháirteanna seo: séis, armóin, agus rithim. Beagnach chomh tábhachtach le nádúr bunúsach an cheoil atá fuaimniú, a chuimsíonn dinimic, míriú is beocht an léirith... |
[Wikipedia:ga] An Iaráic
Tír sa Mheánoirthear agus in iardheisceart na hÁise í Poblacht na hIaráice. Tá sí ag críocha aici leis an Araib Shádach agus le Cuáit ó theas, leis an Tuirc ó thuaidh, leis an Siria san iarthuaisceart, leis an Iordáin san iarthar, agus leis an Iaráin san oirthear. Thugtaí an Mheaspatáim ar an ... |
[Wikipedia:ga] Stair iarnróid na hÉireann
Tháinig na hiarnróid go luath go hÉireann, de bharr tionchar na Breataine in Éirinn ag an am. Sin an tír inar thosaigh an chéad iarnród ar domhan i 1825. Níos lú ná deich mbliana ina dhiaidh sin, d'oscail an chéad iarnród in Éirinn i 1834. I 1920 bhí na hiarnróid go forleathan... |
[Wikipedia:ga] An Bheilg
Is tír í an Bheilg (Ísiltíris: België, Fraincis: Belgique, Gearmáinis: Belgien) atá suite in Iarthar na hEorpa. Tá teorainn aici leis an Ísiltír, an nGearmáin, Lucsamburg, an bhFrainc, agus tá cósta aici ar an Muir Thuaidh.
Tá sí ag crosbhóthar cultúrtha idir an Eoraip Ghearmánach (le cainteo... |
[Wikipedia:ga] An Chipir
Is stát oileánda í an Chipir (i nGréigis: Κύπρος, rómhánaithe: Kýpros; i dTuircis: Kıbrıs) nó Poblacht na Cipire go hoifigiúil (i nGréigis: Κυπριακή Δημοκρατία, rómhánaithe: Kypriakí Dimokratía; i dTuircis: Kıbrıs Cumhuriyeti), atá suite in oirthear na Mheánmhara. Is í an t-oileán is mó de réi... |
[Wikipedia:ga] An Danmhairg
Is í an Danmhairg (Danmhairgis: Danmark) an tír Nordach is lú. Tá sí suite i gCríoch Lochlann, i dtuaisceart na hEorpa, idir an Mhuir Bhailt agus an Mhuir Thuaidh, ar leithinis agus ar mhórán oileáin. Tá sí lastuaidh ón Ghearmáin agus ón bPolainn, siar ó dheas ón tSualainn agus ó dheas ón I... |
[Wikipedia:ga] An tÚdarás um Bóithre Náisiúnta
Is údarás in Éirinn é an tÚdarás um Bóithre Náisiúnta (i mBéarla: National Roads Authority nó NRA), atá freagrach do na bóithre náisiúnta sa tír. Cruthaíodh an NRA mar chuid den Roads Act, 1993, ag tosnú oibre ó 1 Eanáir 1994.
Tá na comhairlí contaetha fós freagrach as n... |
[Wikipedia:ga] Corda (ceol)
mion
mion|sliocht as "Pictures at an Exhibition", Modest Mussorgsky
Sa cheol, is éard atá i gceist le corda ná níos mó ná nóta amháin a fhuaimnítear ag an am céanna. I gceol tonach ó timpeall 1600- 1920 d'fheidhmigh corda mar aonad i sraith armónach i leith gléasláir ar leith, nó ag eisréim... |
[Wikipedia:ga] Patrún
Is éard is patrún ann ná rialtacht sa domhan nádúrtha, i ndearthaí de dhéantús an duine, nó i smaointe teibí. Mar sin, timthriallann na heilimintí i bpatrún ar bhealach intuartha. Is cineál patrúin déanta as cruthanna geoiméadracha é patrún geoiméadrach, agus de ghnáth timthriallann na cruthanna ... |
[Wikipedia:ga] Foirmiúlachas (matamaitic)
I bhfealsúnacht na matamaitice, is éard atá san fhoirmiúlachas ná an dearcadh nach bhfuil i ráitis mhatamaiticiúla nó loighciúla ach teaghráin (seichimh siombailí alfa-uimhriúla, go minic mar chothromóidí) a fhaightear trí rialacha réamhbhunaithe láimhsithe. De réir na fealsún... |
[Wikipedia:ga] Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann
Is éard atá i Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann, ar a dtugtar An Ríocht Aontaithe (RA) agus An Bhreatain fosta (Béarla: United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland nó United Kingdom nó UK), ná stát atá suite... |
[Wikipedia:ga] 14 Iúil
Is é an 14 Iúil an 195ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 196ú lá i mbliain bhisigh. Tá 170 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* An Fhrainc - Fête Nationale nó quatorze juillet (Lá Bastille)
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1207 — San Eilís na hUngáire, naomh Críostaí (b. 1231)
* 1602 — ... |
[Wikipedia:ga] 21 Iúil
Is é an 21 Iúil an 202ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 203ú lá i mbliain bhisigh. Tá 163 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* Féile náisiúnta na Beilge
Daoine a rugadh ar an lá seo
* 1414 — Pápa Sixtus IV (b. 1484)
* 1693 — Thomas Pelham-Holles, Príomh-Aire na Breataine (b. 1768)
* ... |
[Wikipedia:ga] 3 Deireadh Fómhair
Is é an 3 Deireadh Fómhair an 276ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 277ú lá i mbliain bhisigh. Tá 89 lá fágtha sa bhliain.
Féilte
* An Ghearmáin - Tag der Deutschen Einheit nó Lá Aontais na Gearmáine, ar a ndéantar ceiliúradh ar imeachtaí a chuir deireadh le críochdhei... |
[Wikipedia:ga] Seosamh Ó Cuaig
In Aill na Brún, Cill Chiaráin, a rugadh agus a tógadh Seosamh Ó Cuaig. Tá sé pósta le Treasa Ní Loideáin as Roisín na Mainíoch, Carna, agus tá ceathrar clainne orthu. I Raidió na Gaeltachta a oibríonn sé.
Ó d'fhág sé an mheánscoil, tá sé ag seasamh a gcearta do Chonamara agus d'Árainn.... |
[Wikipedia:ga] Eilís II na Ríochta Aontaithe
Ba í Eilís II, (Elizabeth Alexandra Mary; 21 Aibreán 1926 - 8 Meán Fómhair 2022) banríon cheannasach agus ceann stáit Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann agus ar 15 tír eile i gComhlathas na Náisiún. Ba cheannaire an Chomhlathais agus Gobharnóir Uac... |
[Wikipedia:ga] An Eilvéis
Is tír bheag thalamhiata atá suite in iarthar na hEorpa í an Eilvéis nó an (ainm oifigiúil: Cónaidhm na hEilvéise). Tá teorannacha aici leis an Ostair, le Lichtinstéin, leis an bhFrainc, leis an Iodáil, agus leis an nGearmáin.
Teangacha
Tá ceithre theanga oifigiúil san Eilvéis: an Ghearmáini... |
[Wikipedia:ga] Míochaine
deas|250px|thumb|Míochaine
Is éard is míochaine nó leigheas ann ná an eolaíocht a bhaineann le haire don cholainn agus don aigne, agus an freastal a thugann dochtúirí leighis. Is mór é a réimse, agus baineann líon mór saineolaíochtaí leis - na trí réimse is ginearálta ná máinliacht, míochaine ... |
[Wikipedia:ga] Eolaíocht sláinte
mion|Health Sciences Authority
Is é atá i gceist le heolaíocht sláinte ná an eolaíocht a bhaineann leis an gcorp daonna, ar na galair a bhaineann dó, agus ar na modhanna a úsáidtear leis na galair sin a chur i gceart; Mar shampla, cógas leighis, radaiteiripe, nó le bunchúiseanna na nga... |
[Wikipedia:ga] Nua-Gheirsí
Stát in oirthuaisceart Stáit Aontaithe Mheiriceá (S.A.M.) é Nua-Gheirsí (Béarla: New Jersey), a bhfuil meastachán daonra 9,005,644 ann de réir an Daonáirimh 2017. Tá abhainn an Hudson agus Cuan Nua-Eabhrac mar theorainn dó ar an taobh thoir, agus abhainn an Delaware mar theorainn ar an taobh... |
[Wikipedia:ga] Manhattan
thumb|220px|Manhattan (~1931)
thumb|220px|Suíomh (buí).
Manhattan a thugtar go hiondúil ar bhuirg Nua-Eabhrac, ceann de na cúig bhuirg atá i gcathair Nua-Eabhrac, agus ar an oileán ar a bhfuil sé suite. Is cuid den chathair é, maille le Queens, Brooklyn, Oileán Staten agus an Bronx. Tá daonr... |
[Wikipedia:ga] Lá Fhéile Pádraig
Déanann pobal na hÉireann ceiliúradh ar an 17ú lá de Mhárta ar Lá Fhéile Pádraig (nó Lá ’le Pádraig uaireanta). Deirtear gur cailleadh Naomh Pádraig, aspal náisiúnta na hÉireann ar an dáta seo. Déantar ceiliúradh ar chultúr, teangacha, spórt, reiligiúin agus ceol na tíre. Tá an fhéile ... |
[Wikipedia:ga] Síciatracht
mion|Siomból
Is é atá sa síciatracht ná an chraobh den leigheas a bhaineann leis an meabhair agus le galar meabhrach nó galar intinne.
Tugtar síciatraí ar dhochtúir leighis a chleachtann síciatracht.
Tugtar síceolaí ar dhuine a traenáladh i ngnáth-shíceolaíocht agus i síceolaíocht galra me... |
[Wikipedia:ga] Néareolaí
Tugtar néareolaí ar dhochtúr leighis a chleachtann le h-othair a bhfuil galra néaracha orthu nach gnáthach galra intinne a thabhairt orthu, m.sh. titimeas, galar Parkinson nó stróc. Tugtar néareolaíocht ar an roinn sin den leigheas. De ghnáth, ní bhíonn mórán dá gcleachtadh ag baint le galar i... |
[Wikipedia:ga] Tuaisceart Éireann
Is cuid tír den Ríocht Aontaithe é Tuaisceart Éireann. Tá Tuaisceart Éireann ar cheann de cheithre thír na Ríochta Aontaithe (Béarla: Northern Ireland; Ultais: Norlin Airlann) agus limistéar na sé gcontae úd Aontroim, Ard Mhacha, Doire, An Dún, Tír Eoghain agus Fear Manach a dealaíodh... |
[Wikipedia:ga] Ogham
᚛ᚑᚌᚐᚋ᚜
Is aibítir sheanda é an tOgham nó Aibítir na gcrann (Sean-Ghaeilge Ogam), an t-oghamchraobh, a bhíodh in úsáid roimh theacht na Críostaíochta go hÉirinn, idir 300 A.D. agus 600 A.D. Tuairiscíonn na saineolaithe nárbh aibítir neamhspleách é, ach rúnscríbhinn de shaghas áirithe a bhí bunaithe... |
[Wikipedia:ga] An Pháil
thumb|An Pháil (liath) t.1450
Tugadh an Pháil ar limistéir tíre timpeall Bhaile Átha Cliath ina raibh tiarnas ag na Gaill ón 12ú haois ar aghaidh. Cé gur éirigh go maith leis na Normannaigh ina bhfeachtais míleata in aghaidh na nGael ar dtús níorbh fhada go raibh orthu cúlú go dtí na tailte seo... |
[Wikipedia:ga] Canáil Erie
Canáil a cheanglaíonn abhainn an Hudson is ea Canáil Erie, gar do Albany, agus a thrasnaíonn Stát Nua-Eabhrac go Loch Erie, ceann de na Locha Móra ar theorainn Cheanada agus Stáit Aontaithe Mheiriceá. Bhí an-tábhacht ag an chanáil le forbairt Chathair Nua-Eabhrac, mar gur féidir loingeas a s... |
[Wikipedia:ga] Néareolaíocht
Tugtar néareolaíocht ar an roinn sin den leigheas a bhaineann le tubaistí agus galair a bhaineann leis na gcillín néarach (néaróg). Tugtar néareolaí ar dhochtúir leighis a dhéanann freastal ar othair a bhfuil galra néaracha orthu, m.sh. titimeas, galar Parkinson nó stróc.
In Éirinn, i ndi... |
[Wikipedia:ga] Cnáimhseachas
Brainse den mhíochaine a bhaineann le toircheas is luí seoil is ea cnáimhseachas (nó asaoideolaíocht uaireanta).
Cúram
Cleachtann lia, bean chabhrach, bean ghlúine, cnáimhseoir nó cnáimhseach an cnáimhseachas, sé sin, aire ban torrach chomh maith le bainistíocht na breithe féin. Tugtar cú... |
[Wikipedia:ga] California
Is stát de chuid na Stát Aontaithe é California.
Úsáidtear an giorrúchán CA don phost, agus baineann an Associated Press feidhm as Calif.
Ainm an Stáit
Creidtear go dtagann ainm an stáit ó Las sergas de Espladián (Eachtraí Spladian), úrscéal ón 16ú haois le Garci Rodríguez de Montalvo, a ra... |
[Wikipedia:ga] Síceolaíocht
Is éard atá i gceist leis an tsíceolaíocht (nó an aigneolaíocht uaireanta) ná an brainse sin den eolaíocht a bhaineann le aireachtáil, smaoineamh, mothúcháin, agus iompar, agus mar a éiríonn siad as próisis orgánacha agus in imoibriú leis an timpeallacht nádúrtha agus shóisialta.
Tá naisc ... |
[Wikipedia:ga] Dlúthdhiosca
Is éard atá i ndlúthdhiosca (DD nó CD, Compact Disk) ná diosca plaisteach a stórálann fuaim nó eolas digiteach. Tá sé thart ar 12 cm / 4.7 orlach ar leithead, agus 1.2 mm (0.047 orlach) ar tiús.
Is éard atá i ndlúthdhiosca fuaime ná saghas dlúthdhiosca a úsáidtear chun píosaí ceoil nó cain... |
[Wikipedia:ga] Wall Street
mion|clé|Comhartha sráide
Is sráid chúng i Manhattan íochtarach, i gcathair Nua-Eabhrac, í Wall Street. Tá an tionscail airgeadais agus infheistíochta i Stáit Aontaithe Mheiriceá lonnaithe ar Wall Street agus sna sráideanna mórthimpeall.
Ionad airgeadais
Ar Wall Street atá an New York Stock... |
[Wikipedia:ga] Lucsamburg
Is tír bheag thalamhiata í Lucsamburg (Lucsamburgais: Lëtzebuerg, Fraincis: Luxembourg, Gearmáinis: Luxemburg), go hoifigiúil Ard-Diúcacht Lucsamburg (Lucsamburgais: Groussherzogtum Lëtzebuerg, Fraincis: Grand-Duché de Luxembourg, Gearmáinis: Großherzogtum Luxemburg) atá suite in iarthar na h... |
[Wikipedia:ga] Oileáin Árann
I gCuan na Gaillimhe atá Oileáin Árann nó na hÁrainneacha; is iad na trí phríomh-oileán ná Árainn (ar a dtugtar Inis Mór go minic), Inis Meáin agus Inis Oírr.
Tá Cill Rónáin, an baile measartha amháin atá ar na hoileáin, tuairim agus 50 ciliméadar siar as cathair na Gaillimhe. Ach níl Cil... |
[Wikipedia:ga] Conamara
mion|clé|Conamara, Contae na Gaillimhe, leis na [[Beanna Beola sa chúlra.]]
Conamara a thugtar ar cheantar in iarthar Chontae na Gaillimhe in iarthar na hÉireann. Tagann an t-ainm as Conmhaicne Mara, ceann de líon Conmhaicne sa tír, tailte a bhain le clann áirithe, agus bhí an ceann seo buailt... |
[Wikipedia:ga] Comhairleoir leighis
Tugtar comhairleoir leighis ar dhochtúir leighis ar shaineolaí é i ngné den leigheas. De ghnáth is i mbailte móra a chleachtann sé. Tá comhairleoirí leighis a dhéanann an-chuid múinteoireachta agus taighde, go háirithe sna cathracha.
I ndiaidh sé bliana i ndámh an leighis san ollsc... |
[Wikipedia:ga] Cúige Uladh
Is é Ulaidh nó Cúige Uladh an cúige atá suite i dtuaisceart na hÉireann, agus tá naoi gcontae ann. Tá sé cinn acu á riar mar chuid den Ríocht Aontaithe, ar a dtugtar Tuaisceart Éireann. An trí chontae eile, is cuid de Phoblacht na hÉireann iad. Tá 2.1 milliún daoine ina gcónaí ann.
Tabhair ... |
[Wikipedia:ga] Cúige Laighean
Is é Cúige Laighean nó Laighin an dara cúige is lú in Éirinn, agus an cúige leis an líon is mó contaetha ann, dhá chontae déag. Is é an cúige leis an daonra is mó in Éirinn, áfach, mar gheall ar go bhfuil Baile Átha Cliath, príomhchathair na tíre, ann.
Agus na Normannaigh tagtha i dtír i... |
[Wikipedia:ga] Cúige Chonnacht
Tá Cúige Chonnacht nó Connachta in iarthar na hÉireann. Tá sé suite laistiar den tSionainn, an abhainn is mó sa tír. Tá lárphointe an chúige gar do Chnoc Mhuire, in oirthear Chontae Mhaigh Eo. Is é an Cnoc Maol Réidh (814m), i ndeisceart Chontae Mhaigh Eo, an sliabh is airde ann. Tá an t... |
[Wikipedia:ga] Cúige Mumhan
Is í An Mhumhain nó Cúige Mumhan (Béarla: Munster) an cúige in iardheisceart na hÉireann, agus tá sé chontae inti. Tá Contae Thiobraid Árann roinnte ina dá leath. Corcaigh, Luimneach agus Port Láirge na cathracha móra atá inti.
Stair
mion|Carraig Phádraig, Co. Thiobraid Árann, ríchathaoir ... |
[Wikipedia:ga] Contae na Gaillimhe
Tá Contae na Gaillimhe i gCúige Chonnacht in iarthar na hÉireann. Tá taobh thoir an chontae buailte leis an tSionainn, agus tá talamh measartha maith sa chuid sin den chontae agus i ndeisceart an chontae. Tá an talamh in iarthar an chontae garbh don chuid is mó, agus é buailte idir s... |
[Wikipedia:ga] Liam Ó Flaithearta
Scríbhneoir mór as Árainn ba ea Liam Ó Flaithearta, nó Liam O'Flaherty (28 Lúnasa 1896 - 7 Meán Fómhair 1984). Ba é an cainteoir dúchais Gaeilge é is mó a ndeachaigh a chuid leabhar Béarla i gcion ar mhuintir an domhain. I mBéarla a scríobh sé formhór a shaothair, ach d'fhoilsigh sé l... |
[Wikipedia:ga] Gaillimh
Cathair in iarthar na hÉireann is ea Gaillimh (). Is í Gaillimh príomhbhaile Chontae na Gaillimhe. De réir cuntais Ruaidhrí Uí Fhlaithbheartaigh, tagann ainm an bhaile ó Abhainn na Gaillimhe.thumb|left|Léarscáil ó 1651.
clé|mion|Treibheanna na Gaillimhe
Stair
Is eisceacht i measc cathracha na... |
[Wikipedia:ga] Cill Rónáin
Is í Cill Rónáin (Kilronan as Béarla) an príomhbhaile in Árainn.
An baile
thumb|leftTagann báid isteach ina chalafort as Dubhlainn i gContae an Chláir agus as Ros a' Mhíl i gContae na Gaillimhe. Tá aerstráca in aice lámha i gCill Éinne. Is iad na príomh-thionscail ná an iascaireacht agus an... |
[Wikipedia:ga] Contae an Chláir
I dtuaisceart Chúige Mumhan atá an Clár nó Contae an Chláir. Tá teorainn aige le Contae na Gaillimhe ó thuaidh, agus tá an tAigéan Atlantach ar an taobh thiar de. Tá Inbhear na Sionainne ar an dtaobh ó dheas, agus an tSionainn í féin agus Loch Dearg ar an taobh thoir.
Daoine
Is í Inis ... |
[Wikipedia:ga] Cuan na Gaillimhe
Cuan leathan domhain in iarthar na hÉireann atá i gCuan na Gaillimhe. Is í Gaillimh í féin an príomhchalafort ann. Ar a imeall thuaidh tá Cois Fharraige agus Conamara i gContae na Gaillimhe, agus ó dheas tá Contae an Chláir. Tá Oileáin Árann amuigh sa chuan, agus siar uathu sin, tá an ... |
[Wikipedia:ga] Abhainn na Gaillimhe
Abhainn ghairid a cheanglaíonn Loch Coirib le cathair na Gaillimhe agus Cuan na Gaillimhe in iarthar na hÉireann í Abhainn na Gaillimhe nó An Ghaillimh (i mBéarla River Corrib agus i mBéarlachas, Abhainn na Coiribe nó an Choirib). Níl ach aistear tuairim is 15km inti, ach tá iascair... |
[Wikipedia:ga] An Eoraip
thumb|Gnéithe ilchríocha na hEorpa. Is féidir sliabhraonta, leithinsí, oileáin agus réigiúin níos loiscní agus níos fuaire a fheiceáil san íomhá satailíte comhshuite seo
thumb|right|Léarscáil Pholaitiúil den Eoraip sa bhliain 814
Is ilchríoch í an Eoraip, leis na teorainneacha seo a leanas aic... |
[Wikipedia:ga] Mór-roinn
Séard atá i mór-roinn (nó ilchríoch) ná cuid ollmhór leanúnach den domhan. Glactar go coitianta leis go bhfuil seacht n-ilchríoch ar domhan:
* an Afraic
* an Áise
* an Antartaice
* an Astraláise (an Aigéine)
* an Eoraip
* Meiriceá Theas
* Meiriceá Thuaidh
Sin ráite, níl aon liosta cinnte de na... |
[Wikipedia:ga] An Afraic
Is ilchríoch mhór í an Afraic. Is í an dara ilchríoch is mó sa domhan, seachas An Áise. Tá achar de 30,244,050 km² (11,677,240 mi²) inti, a cuid oileán san áireamh. Clúdaíonn sí 20.3 faoin gcéad den achar iomlán an domhain. Tá thart ar 1.0 billiún daoine agus 54 tír ann. Is ann atá thart ar 15... |
[Wikipedia:ga] An Afraic Theas
Is tír i ndeisceart na hAfraice í an Afraic Theas. Tá sí ag críochantacht leis an Aigéan Atlantach agus an Aigéan Indiach, Esuaitíní, An Namaib, An Bhotsuáin, An tSiombáib, Mósaimbíc agus Leosóta.
Féilte
Ceiliúrtar Lá na Saoirse san Afraic Theas ar an 27 Aibreán gach bliain. Tharla an c... |
[Wikipedia:ga] John Kerry
Polaiteoir, taidhleoir agus dlíodóir Meiriceánach is ea John Forbes Kerry. Seanadóir na Stát Aontaithe ó Massachusetts a bhí ann ó 3 Eanáir, 1985 go dtí 1 Feabhra, 2013. Ba é iarrthóir an Pháirtí Dhaonlathaigh é i dtoghchán Uachtaránachta Stáit Aontaithe Mheiriceá sa bhliain 2004. Ina choinne... |
[Wikipedia:ga] Máirtín Ó Direáin
File as Árainn ab ea Máirtín Ó Direáin (26 Samhain 1910 - 19 Márta 1988). "Baineann an Direánach le Tríonóid Naofa na Filíochta; é féin, Ó Ríordáin agus Máire Mhac an tSaoi ba mhó a chuir borradh faoin fhilíocht chomhaimseartha" sa Ghaeilge. Is fada dánta dá chuid ar chúrsaí scoile agu... |
[Wikipedia:ga] Académie française
, áras ina bhfuil lonnaithe an Académie française.]]
mion|Cardinal de Richelieu
Comhairle teanga is ea L’Académie française (Gaeilge: Acadamh na Fraincise) a stiúrann an Fhraincis. Ba é an Cairdinéal de Richelieu a bhunaigh í sa bhliain 1635, rud a dhein sé i gcaitheamh réimeas Louis ... |
[Wikipedia:ga] Oideachas
mion|Bamozai, an Afganastái
mion|Téann indoctrination sa seomra ranga, ionchorprú ábhar polaitiúil san ábhar staidéir nó múinteoirí a bhaineann mí-úsáid as a ról chun mic léinn a ionchoiriú i gcoinne chuspóirí an oideachais a lorgaíonn saoirse smaoinimh agus smaointeoireacht chriticiúil.
Is é ... |
[Wikipedia:ga] Máinliacht
Craobh den leigheas é an mháinliacht a bhaineann le galair a bhfuil leigheas orthu tré obráid, agus leis na modhanna a n-úsáidtear leis an leigheas sin a chur ar bun. Tugtar máinlia ar dhochtúir leighis a dhéanann freastal ar a leithéid d'othair, agus a dhéanann na hobráid, go háirithe nuair ... |
[Wikipedia:ga] Liacht bhan
thumb|right|228px|1822
Tugtar liacht bhan nó gínéiceolaíocht (ar bhrí leis as Gréigis ná eolaíocht ban) ar an gcraobh den leigheas a bhaineann le galair agus mífheidhmiú chórais giniúna ban. Lia ban a thugtar ar dhochtúir leighis a dhéanann freastal ar mhná le béim ar a mbaill giniúna.
Cnái... |
[Wikipedia:ga] Altra
Tugtar altra (banaltra an fhoirm bhaineannach) ar chleachtaitheoir a thugann aire do othair agus ar féidir leis nó léi scrúdú teoranta a dhéanamh.
I measc na rudaí a dhéanann sé nó sí tá piollaí a thabhairt don othar agus insteallaithe uaireanta, cuidiú le lia ag obráid, aire othar roimh agus i n... |
[Wikipedia:ga] Lá saoire
mion|Camille Pissarro, 'Bank Holiday, [[Kew', 1892]]
I measc na laethanta saoire in Éirinn, tá:
* Lá Caille - 1 Eanáir tá lá saoire ar fud na hEorpa ar an chéad lá den bhliain.
* Lá Fhéile Bríde - 1 Feabhra.
* Lá Bealtaine - 1 Bealtaine, saoire poiblí in Éirinn ar nós cuid mhór den Eoraip.
* A... |
[Wikipedia:ga] Hidrigin
Dúil cheimiceach neamh-mhiotalach is ea an hidrigin (Laidin: hydrogenium, ó Ghréigis: hydro: uisce, genes: ag cumadh, ag gineadh, ag cruthú). Is í an hidrigin an dúil is éadroime amuigh, is é "H" an tsiombail atá aici, agus is é a haon (1) an uimhir adamhach atá aici. Tá sí ina gás leis an ngná... |
[Wikipedia:ga] Tábla peiriadach
mionIs cóiriú ar dhúile de réir méid na huimhreach adamhaí é an Tábla Peiriadach. ar a dtugtar tábla peiriadach Meindeiléiv uaireanta (nó clár peiriadach na ndúl).
Struchtúr
Cuirtear na dúile in ord de réir a struchtúir leictreonaigh, agus na saintréithe ceimiceacha agus fisiceacha ag ... |
[Wikipedia:ga] Héiliam
Is é an héiliam an dara dúil is éadroime. Is é an ceann is éadroime de na triathgháis, leis, agus ós rud é nach bhfuil ach aon leictreonsceall ann, níl an t-ochtréad leictreonach aige ar an sceall is faide amuigh, nó ní thugann an K-sceall áit ach do dhá leictreon.
Tá fiuchphointe agus leáphoin... |
[Wikipedia:ga] Litríocht
mion
Díolaim scríbhinní í an litríocht a bhaineann feidhm as an gcumadóireacht chun smaointe suntasacha ardsuimiúla a chur in iúl. Déantar é seo le filíocht, le scéalta, le haistí, le drámaíocht agus eile. Ina theannta sin is féidir an focal a úsáid i dtaobh na scríbhinní go léir a bhaineann l... |
[Wikipedia:ga] Samuel Beckett
Úrscéalaí, drámadóir agus file Éireannach ba ea Samuel Beckett (13 Aibreán 1906 – 22 Nollaig 1989). Tugtar léiriú diúltach ar an staid dhaonna i saothar Beckett. Ba rí "Théatar na hÉigéille" é.
Bronnadh Duais Nobel na Litríochta ar Beckett sa bhliain 1969 as a chuid scríbhneoireachta Tog... |
[Wikipedia:ga] James Joyce
Scríbhneoir a rugadh i mBaile Átha Cliath in Éirinn ab ea James Augustine Aloysius Joyce (gaelaítear a ainm mar Séamus Seoige scaití). (2 Feabhra 1882 – 13 Eanáir 1941).
Ba i mBéarla a scríobh sé a chuid saothair, ach feictear ina mhórshaothair ar nós Ulysses (1922) agus Finnegans Wake (193... |
[Wikipedia:ga] Drámaíocht
thumb|300px|right|Amharclann i [[Chicago. Ligeann cruth an dín don fhuaim dul timpeall na hamharclainne.]]
thumb|200px|right|Maisc amharclainne Greann|grinn agus [[tragóide, deilbhín traidisiúnta drámaíochta.]]
Saothar a chur i láthair beo in amharclann nó i spás poiblí eile atá sa drámaíoch... |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.