texte_wolof
stringlengths 3
829k
|
|---|
Tey, kenn du jaamloo jammbuur
|
Dinaa la ca yóbb.
|
Ñaanal ma ndam !
|
Te bu Nu la dëgaralul woon, tuuti kon nga xaw a jeng jëm ci ñoom
|
Mba ya ngi ci jàmm ?
|
Doonul nag nguur gu yàgg, ci 539 la ko waa-persi yi sanc.
|
Mustafa Kemal Atatürk thumb right 300px Mustafa Kemal Atatürk . Mustafa Kemal Atatürk mi ngi juddoo ca Saloniki ci 19 Mee ci atum 1881, génn àdduna ca Istanbul ca Tirki ci 10 Nowembar 1938. Nekkoon taalifkat, bindkat doonoon it killifa aada ca Tirki. .--------------------.Atatuerk.Atatuerk
|
Ku weddi, weddeem ga dana dal ca kawam. Ñay jëf yiw nag... Ñoom ña ngay waajal seen bopp [daluwaay bu maase] néeg,
|
Bi ñu njëkkee daje ci Ndakaaru, Jaraaf a ko dóoroon 20.
|
Nataal bi ngeen ma yónnee de nataal la boo xam ne gis naa ci lu bula ak lu wert, ba noppi mu am ay couleur yoo xam ne benn bokku ci ak moroomam waaw. Ak lu mel ni saari jumbax la daal lay nuru.
|
ku sopa doom àm du ko ñaka ratah
|
bu sa loxo ubbiku ndax nangu té tëju ndax maye
|
Jërëjëf ci màndarga mi.
|
muy lem loosam [di rëy-rëylu] ngir réerloo [nit ñi] soreel leen yoonu Yàlla. Kooku dey am na ci àddina toroxtaange ; te Dananu ko mosal Bis-pénc ba mbugal muy tàng di lakkaate.
|
Way-dëkk thumb upright 1.5 Suufi Way-dëkk1994.Maanaam ña dëkk ca réew mà ñoom lanuy woowe way-dëkk budee kenn nak aji-dëkk lanu koy wax . .Wàll:Melosuuf.id:Penduduk Penduduk dunia
|
bu jëkk la saxaar yéexoon léegi loolu deñ na
|
Waxal ne : “Yàlla sama Boroom mooy yaatalal ku ko soob wërsëg, di ko xatal it. Waaye li ëpp ci nit ñi waxuñu”.
|
Doomi Senegaal yi nag joxe nañu lu tollu ci fukk ak juróomi milyaar
|
Danuy wàññi daamar gi.
|
Damaa nekk ci ak daamar waaye buma wàccee dinaa kii bu soobee Yàlla.
|
Dafa ame jikko.
|
ni njóof di muure jaasi war ma bebb boor
|
CAX Di Caabal ak Xarala gi.
|
Am naa lekk.
|
Masaï yi ca Kenya Engaï
|
Bu ñu indi woon sax ñeenti seede, waaye bu ñu ko indiwul [ngeen daldi xam fa saa sa] ne ñoom kat ay fenjat lañu.
|
Ndax am nga ag daamar?
|
Woowaatleen seen i xaj !
|
Mustafaa Suraŋ yokku na ca ña jot a dem.
|
Man ngaa leen a wóolu.
|
px Réew yu Bennoo yu Amerig
|
Ma ne manoon na caa dem.
|
Ku damm toogu gi ?
|
Damaa jekki rekk tasee ak moom.
|
Xawuñoo eggale seen njàmbat loolu ba Nu def leen ni am ngóobit mu ne selaw.
|
Nataal bii mi ngi wone ak nit ku yéeg cib welo. Boo xoolee mi ngi yeb kenn gu jigéen. Li ngi gàddu benn defu ci kanam bu def ay mbir ci biir.
|
Ku tuub ginnaaw ba mu tooñee, te mu sellal jëfam, Yàlla dana ko jéggal. Ndax Yàlla Jéggalaakoon la, Jaglewaakoon la.
|
dañu fay béel. Ndaw dëkkuwaay bu neex !
|
Tom tegoon na benn dëgg-sërax.
|
Dox naa ngir jot ci ag kër.
|
Di ay kàddu yu mu yékkati ci RFM.
|
Xool Diiney Afrig
|
Waxleen Tom mu noppi.
|
Ma tëdd fan ?
|
am na genn sàppóoti gu nekk ca diggu ëtt ba
|
Ndax danoo dàq ?
|
Gis naa leen ñoom ñépp.
|
Sol Nanu [Nun Yàlla] leerug Yonent ci yaw [Muhammad] ni Nu ko sole woon ca [Nooh] ak Yonent ya toppoon ca moom. Sol Nanu ko Ibraahiima ak Ismaahiila ak Isaaqa ak Yanqooba, ak sët ya ak Iisaa, ak Ayuuba, ak Yuunusa, ak Haaruun, ak Suleymaan, te jox Nanu Daawuda ab Téere bu tudd [Zabuur].
|
Aakimoo jawwu ji, walla xare bi ngir teg loxo ci jawwu ji sanc ko
|
Am bukki yomb na, waaye bukki buy xalam a jafe.
|
- Neel : “Sama Boroom, Yaw miy Boroom nguur. Yaay jox nguur ku la soob, di rocci nguur ci ku la soob ; Yaay teral ku la soob, Yaay toroxal ku la soob. Yiw wépp a ngi ci sa loxo te kàttanu nga ci def lu ne.
|
Peggu ndox ak suuf la ñuy woowee tefes.
|
bër set mu daldi fàqlu lu dooni yari daqaar laxasante ko
|
Damaa tëju ci biti.
|
Dangaa yàkkamti ba.
|
Yirim Ndaten Buubu
|
man naa wax siinwaa.
|
Man naa noppalu benn pan a?
|
dañu mànkoo ne dootuñu wax ak moom
|
Kawlak ab selebiyoon bu mag la
|
Teg Nanu nitu Firawna bekkoor ay at ak wàññikug meññent ndax xéy-na ñu fàttaliku [seen Boroom].
|
Nguurug Piemonte ak Bennalug Itaali
|
gaa ñi daldi fetal sox yi till gi daldi daanu
|
Dinaa la woo ci kanam.
|
Ndax say yos la?
|
Manu leen koo sikk.
|
Bëtub mbëggeel du gis melo
|
Fa mu sëgg di metitlu.
|
Nun daal, kenn dunu mbugal”.
|
Xam na li nekk ci seen kanam ak la weesu nekk ca seen ginnaaw. Te ca Yàlla la mbir yépp di dellusi.
|
Anam bi muy soppeeku dafa gaaw te jéggi dayo
|
Gisal ab fajkat !
|
Xeet Iniwersite bu Senegaal
|
Koolute gi nag di secretariat bi, ci dëkkub Geneve bi nekk Siwis la nekk
|
kaasu meew, bés bu ne.
|
Ndax nangu nañu ko?
|
Lan moo dal sunu mbokki réewum Afrig-bëj-Saalum ? Su ma nee ‘’mbokk’’, nit ñu ñuul ña fa fekk baax a may tax a wax. Nook nun benn lañu, koo ci ni woon tey diw mii Simbabwe la bokk walla Somali walla Niseryaa, kenn du la weddi. Ci lu amul benn werante, nooy nun, nun nooy ñoom. Nun ñépp la sunu der ñuul, sunuy aada doon daanaka benn, nu bokk jaar-jaar ndax ni nu Tubaab yi boolee metital, nangu sunu alal, jàppenu niy bàyyima. Moo tax jamono ja African National Congress (ANC) fippoo ci njiiteefu baay Nelson Mandelaa, ñuy xeex apartheid– doon boddikonte ci biir xeet bu yoon daganaloon – kenn bankul sa loxo di leen seetaan. Ni leen réewi Afrig yépp sotlee jarul di ci delsi ndax kenn wóor na ma ni fàttewu ko. Xanaa rekk fàttali askan wi ne fii ci Senegaal, muy woykat yi, di bindkat yi walla ñeneen, kenn desul ginnaaw. Dem nan sax ba lekool boo dugg gis ñu bind fa baat yii ci kow tablo bi, gone yiy janook moom bés bu Yàlla sàkk : L’apartheid est un crime contre l’humanité. Ci weeru awril 1994 la ANC dakkal apartheid, Mandelaa toog ci jal bi. Kon, bi buumu-njaam gi dogee Afrig-bëj-Saalum yàggul, ndax ci wàllu mboor (histoire) 20i at ak juroom du dara. Bi mu ko defee, doomi-Afrig yu bare jóge Senegaal gii mbaa Mosàmbig mbaa Kóngook Niseryaa wutali réew ma, fas-yéene faa daan seen doole. Ñu bare ci ñoom, nag, dañoo jàngoon ba ni arr, am i lijaasa yu wóor, rawatina waa kër Robeer Mugaabe yi seen réew sësook réewum Afrig-bëj-saalum. Doomi-Afrig di Sidd, ñoom, dese woon nañoo xareñ ci lenn mbaa am xam-xam, ndax ci jamonoy apartheidTubaab yi bëgguñu woon seen njàng sore. Loolu daldi jur lii : doxandéem yu ñuul yiy am xéy, doomi-réew mi ci seen bopp di taxawaalu. Looloo indi coow li, du leneen. Teewul 10i at mbaa lu ko ëpp a ngii ñuy siis nit ñu ñuul ñi, di leen bóom, di lakk seeni bitig. Dañuy def yooyu ñaawteef, teg ciy fan mu mel ni du woon ñoom. Waaye dangay jékki-jékki rekk dégg ne songaat nañu nit ñu ñuul ña ! Looloo fa xew fan yii weesu ba fukki doomi-aadama ñàkk fa seen bakkan. Lu ni mel mi ngi tàmbali ci ndorteelu sàttumbar te ba tey jii ñu ngay wéy di song doxandéem yi bawoo Afrig. Siril Ramafoosa, njiitu réew ma, naqarlu na ko, teg ci ne congi aji-xeetale yi jaaduwul te xel mënu koo nangu. Waaye boo seetloo bu baax, yéex naa yéy yàbbi ci mbir mi. Am na sax ñuy joxoñ baaraamu-tuuma nguur gi ak kujje gi yépp, ni ñoom ci seen bopp ñooy ruux seenuw askan, muy def musiba yooyu. Waaw, xanaa du ñoom ci seen bopp ñooy ndamoo li boddikonte dakk ci seen réew ? Kon, lu tax ñuy metital ay doom-aadama ndax li seen der ñuul, di leen rendi niy xari tabaski ? Àddina sépp a ngi teg i bëtam ci seeni ñaawteef. Ci kaw loolu, Buxaari miy njiitu Niseryaa fas-yéene woon na sol ay dàllam wutali réewum Afrig-bëj-Saalum toog ak naataangoom Ramafoosa, ñu jéem a saafara mbir mi. Gémmiñ bu waxul dëgg, wax fen : mbugël mi mënul a wéy. Waa Niseryaa tàmbali nañoo feyu. Naam, reyuñu kenn waaye ñu ngay yàq ay bérébi liggéeyukaay yu am maanaa yu ay doomi-réewum Afrig-bëj Saalum moom. Ci noonu la MTN (kurélu xaralay jokkalante gi ëpp doole ca dëkk ba) ak Shoprite – ñu mën koo méngaleek Auchan añs – tiitee ba tëjëndi yenn ci seeni bànqaas. Dëgg la, lu ëpp tuuru, waaye mer bay defante ak a tëj ay àmbasad, du saafara mbir mi. Nee ñu Niseryaaa ngiy waaj a génne ci dëkkam doomi- réewum Afrig-bëj-Saalum ya fa ne waaye loolu fajul dara. Li am solo mooy fexe ba Doomi Afrig yi jéem a booloo, di xàccandoo, di dóorandoo. Lu ko moy, sunuy sët dinañ nu mere, naan nun danoo xeeboon sunu bopp. Bu loolu weesoo, ndaje mu mag ñeel koom-koomu Afrig, door na ci 4u fan ci weeru sàttumbar ca Keep Taawun waaye Niseryaa dafa mujjee gedd, ne moo lànk du fa teew… Lu mat tamit 600 ci ay doomam nangu nañoo dellu seen réew, 300 ci ñoom àgg nañ sax Niseryaa, bàyyi ginnaaw seen liggéey ak seen teraanga. Li xew tey réewum Baay Màndelaa, nag, mënees na ni luy raam la, jëm ci ñag bi ; te ku deful ndànk réewi Afrig yu bari diñañ topp ciy tànki reewum Afrig bëj-saalum, dal ci kow doxandéem yu ñuul yi fekk baax Afrig. Am na benn boroom xam-xam bu ma ne lii lépp ba muy door démb la woon, tey soog a ñëw. Ci gis-gisam, ndajem Berleηci atum 1885, lu mat a bàyyi xel la. Ca la réewi Ërób yi ëppoon doole séddoo Afrig, ku nekk ñu ni la suuf sii yaa ko moom, nit ña fay yeewoo tamit yaa leen moom, lu la neex defal. Moo tax nuy noonoo ci sunu biir, ñi seen bopp xaw a woyof naan fii maa ko moom, ku fi bokkul ñëw di xëccook man, dinaa ko digaaleek yow. Njiiti réewi Afrig yi nga xam ni ay dunguru tubaab yi lañu lu jiin Njaag a te ñooy Njaag. Ndax taluñu dara lu dul dajale xaaliis ak nguuru. Ñaawtéef yii ak xeex bu tar bii mënees na koo tudde xeexu way-néew-ji-doole yi seen biir, muy li Silyuus Maleema naan : dungeen dégg mukk ci réewum Afrig-bëj-Saalum ñu ni dóor nañ fa ab Sinwaa walla nit ku weex tey taafantoo li mu amul kayit walla leneen. Maleema yokk na ci sax ne ñi yaakaar ni dañoo bañ doomi Simbabwe walla Somali, daanaka seen bopp lañu bañ ndax li leen Tubaab yàgg a wax ne nit ku ñuul ak malaa yem, ñu dem ba gëm ko, képp ku ñu gis nga ñuul ni ñoom ñu dal ci sa kow. Tabo Mbéki tamit, bi mu toogee ci jal bi def na kem-kàttanam ngir moytu réeroo bi jur lii. Ñu dàq ko, Sakob Zuma wuutu ko, di nag ku matadi daanaka ci faan yépp, di seetaan ñaawteef yi dem tey ba ëpp loxo. Waaye mënees naa am yaakaar ne lu ni mel dootul am Sowaneesbuur ak Peretoryaa. Ramafosaa jéggalu na ciy naataangoom, ñépp di ci dégg te bu sàmmee kàddoom nguur gi dootul bank i loxoom bu ay sàmbaa-bóoy dee bóom ay doomi-Afrig di lakk seeni kër ak seeni bitig.
|
Weer wii di ñëw laay dem.
|
Gaal Jiloor giy doxal yaaleg ndefka yi diggante Sigicoor ak Ndakaaru.
|
Maa fa jiitu woon.
|
Fab jox nu ndam lii
|
Loo wax ci benn kaasu sàngara?
|
Leeraay bi dafa ëpp.
|
Ku fi naan jox sa morom naan!
|
Jamono ju bees ja ba fippug waa-frãs ci 1789
|
Ginnaaw bi aji ligeey ji far li mu bindoon, ñu neeti ko bindal
|
Jëlleen ci yii benn !
|
Tom dimbali na.
|
Nu may ko Isaaqa ak Yàqooba, muy ndollent, Nu def leen ñu nekk ñoom ñépp di ñu sell.
|
Jollasu yi neex nañu la.
|
bu ngeen paree ñu gam gamle seeni liggéey
|
Wan waxtu la ndéego li ?
|
ci ñeeloon Yonent bi kem sunu tolluwaay.
|
Damaa bëgg ub lolli.
|
xeet la ci juddalkaayu mbëj
|
Samag dund jeex na.
|
Buy déllusi yal na nu fekk ak topp Yàlla gu wér
|
Li nga beqi tamit manees na koo nangu.
|
Dom yoyu di dundé ñaam bi ci biir,bañu magg
|
Danoo bëgg a jóge fii.
|
End of preview. Expand
in Data Studio
📚 Wolof Text Dataset
🎯 What you can do with this Wolof text data
🤖 Language Model Pre-training
- Train a BERT, GPT or LLaMA model specific to Wolof
- Create word embeddings (Word2Vec, FastText)
- Fine-tune multilingual models (mBERT, XLM-RoBERTa)
📝 Language Modeling
- Next Token Prediction
- Masked Language Modeling (MLM)
- Perplexity calculation
✍️ Text Generation
- Automatic text generation in Wolof
- Sentence completion
- Chatbots and virtual assistants in Wolof
🔤 Tokenization & Analysis
- Create Wolof-specific tokenizers
- Morphological analysis
- Sentence segmentation
🌐 Machine Translation
- Data for Wolof ↔ French/English models
- Neural machine translation training
🏷️ Text Classification
- Sentiment analysis
- Topic categorization
- Language detection
🔍 Information Extraction
- Named Entity Recognition (NER)
- Keyword extraction
- Automatic summarization
📥 Usage
from datasets import load_dataset
dataset = load_dataset("Lahad/wolof_only-dataset")
print(dataset)
- Downloads last month
- 14