Datasets:
clui
/
it-pl

Dataset card Data Studio Files
xet
 Community
1
it
stringlengths
2
914
pl
stringlengths
1
915
Vengono chiamati esopianeti .
Nazywamy je egzoplanetami .
Fino al 1995 non sapevamo nemmeno dell' esistenza di altri pianeti , oltre quelli attorno al nostro Sole .
Do 1995 roku nikt nie miał pojęcia o planetach znajdujących się w innych układach słonecznych .
500 di questi sono sistemi multi-planetari .
500 z nich to systemy z wieloma planetami .
Ci sono pianeti simili a Giove che sono caldi , altri sono ghiacciati , altri ancora sono mondi acquatici e ci sono poi pianeti rocciosi come la Terra , chiamati " super-Terre " e ci sono stati persino pianeti creduti mondi di diamanti .
Niektóre są jak Jowisz , inne są gorące . Są planety pokryte lodem i planety pokryte wodą . Niektóre są skaliste , jak Ziemia , nazywamy je superziemiami . Istnieją też spekulacje o istnieniu diamentowych planet .
Sappiamo che c' è almeno un pianeta , la nostra Terra , nel quale c' è vita .
Przynajmniej na jednej planecie znajduje się życie - to Ziemia .
Abbiamo persino trovato pianeti che orbitano attorno a due stelle .
Są planety które krążą wokół dwóch gwiazd .
Non è più il campo della fantascienza .
To nie jest już tylko domeną science fiction .
Include l' Australia , la Corea del Sud , e sono felice di dire , stando qui a Rio , che il partner più recente è il Brasile .
Członkowie to : Australia , Korea Południowa z radością dodam , będąc w Rio , że naszym nowy partnerem jest Brazylia .
Coinvolge anche il Cile .
Członkiem jest też Chile .
Prendete dei pezzi di vetro e fondeteli in una fornace ruotante .
Tłuczone szkło wytapia się w piecu obrotowym ,
Accade sotto 52 000 posti a sedere .
Schowany pod 52 000 miejsc .
Nessuno se ne accorge .
Nikt o tym nie wie .
E c' è praticamente un calderone ruotante .
Jest tam obracający się kocioł .
Pensate alla precisione di questi specchi , agli urti sullo specchio , su tutti i suoi otto metri , che arrivano a meno di un milionesimo di un centimetro .
Żeby zrozumieć skalę precyzji , wyobraźcie sobie nierówność na ośmio metrowym zwierciadle , rzędu jednej milionowej centymetra ?
Riuscite a visualizzarlo ?
Możecie to sobie wyobrazić ?
Ahi !
Auć !
( Risate ) È un cinquemillesimo della larghezza del mio capello , su tutti gli otto metri .
( Śmiech ) To jedna pięciotysięczna grubości włosa na 8 metrowej powierzchni .
È un risultato spettacolare .
Spektakularne osiągnięcie .
È ciò che ci permette di avere la precisione che avremo .
Taka dokładność pozwala nam na niezwykłą precyzję .
Quindi , a cosa ci porterà quella precisione ?
Co to oznacza dla nas ?
Ma scommetto che anche dalla prima fila non riuscite a vederlo .
Przypuszczam , że nawet pierwszy rząd nie może tego zobaczyć .
Ecco la risoluzione straordinaria e il potere di questo telescopio .
Takie możliwości daje nam wysoka rozdzielczość i moc tego teleskopu .
Del tutto straordinario .
Nadzwyczajne .
Questa è una simulazione di un ammasso stellare in una galassia vicina .
To jest symulacja skupiska gwiazd w pobliskiej galaktyce .
" Vicina " in termini astronomici , è tutto relativo .
" Pobliska " w astronomii jest pojęciem względnym .
Guardate questi quattro oggetti luminosi , e ora confrontiamoli con una fotocamera del Telescopio Hubble .
Popatrzcie na cztery jasne obiekty . Teraz porównamy je z kamerą Teleskopu Hubble ' a
Potete vedere che dei piccoli dettagli iniziano a venire fuori .
Widać więcej detali , gwiazdy są lepiej widoczne .
Ora finalmente , e guardate la differenza , questo è ciò che vedrà il GMT .
Na końcu zdjęcie , jakie wykonałby GMT .
Ha una precisione straordinaria .
Niezwykła precyzja .
Quindi , a che punto siamo ?
Jak postępują prace ?
Abbiamo raggiunto la vetta delle montagne in Cile .
W Chile wyrównano szczyt , na którym rozpocznie się budowa .
E abbiamo iniziato a lavorarci .
Wysadzono go w powietrze .
Abbiamo testato e lucidato il primo specchio .
Przetestowano i wypolerowano pierwsze zwierciadło .
Abbiamo fuso il secondo e il terzo .
Odlano drugie i trzecie .
Stiamo per fondere il quarto specchio .
Trwają przygotowania do odlania czwartego .
L' intero telescopio sarà terminato nella metà del prossimo decennio , con tutti e 7 gli specchi .
Wszystkie prace powinny być zakończone w połowie następnej dekady . Z wszystkimi siedmioma zwierciadłami .
Ora siamo pronti a guardare indietro verso l' Universo lontano , verso l' alba dell' Universo .
Jesteśmy gotowi spojrzeć w przeszłość . Na narodziny kosmosu .
Potremo studiare gli altri pianeti in dettaglio .
Będziemy mogli badać odległe planety z niezwykłą dokładnością .
Ma per me , una delle cose più emozionanti della costruzione del GMT , è l' opportunità di scoprire qualcosa che ancora non sappiamo e che non possiamo nemmeno immaginare , qualcosa del tutto nuovo .
Dla mnie najbardziej ekscytującą możliwością , związaną z budową GMT , jest szansa na odkrycie czegoś nowego . Niewyobrażalnego w tym momencie , czegoś zupełnie nieznanego .
E spero che con la costruzione di questa e altre attrezzature , molti giovani saranno ispirati a puntare alle stelle .
Mam też nadzieję , że budowa tego obiektu , zainspiruje młodych ludzi , żeby sięgnąć do gwiazd .
( Applausi ) Bruno Giussani : Grazie , Wendy .
( Brawa ) Bruno Giussani : Dziękuję Wendy .
Rimani qui , perché ho una domanda per te .
Zostań ze mną . Mam pytanie .
Hai menzionato diverse attrezzature .
Wspomniałaś o innych obiektach .
Il Magellan Telescope sta crescendo , ma anche ALMA e altri in Cile e altrove , comprese le Hawaii .
Teleskop Magellana jest w budowie , a co z ALMA i innymi w Chile i w innych miejscach , w tym na Hawajach .
Si parla di cooperazione e complementarità , o di competizione ?
Czy chodzi tu o kooperacje i komplementarność czy o rywalizację ?
So che c' è competizione riguardo i fondi , ma riguardo la scienza ?
Istnieje rywalizacja o fundusze ,
Wendy Freeman : In termini di scienza , sono molto complementari .
Wendy Freedman : W nauce działają one na zasadzie komplementarności .
Così , quando scopriamo altri pianeti , potremo testare quelle osservazioni , potremo misurare le atmosfere e guardare nello spazio ad alta risoluzione .
Kiedy odkryjemy inne planety , będziemy mogli użyć ich obserwacji , dokonać pomiaru atmosfer . Będziemy spoglądać w niebo , używając wysokiej rozdzielczości .
WF : Grazie .
WF : Dziękuję .
Sono un oncologo , e uscendo dal mio ufficio passo davanti alla farmacia dell' ospedale , 3 o 4 anni fa , e questa era la copertina di Fortune che appariva in vetrina .
Jestem onkologiem , 3 albo 4 lata temu wyszedłem z gabinetu i wszedłem do apteki w szpitalu , i tak oto wyglądała okładka magazynu Fortune na wystawie apteki [ " Dlaczego przegrywamy walkę z rakiem ? " ]
Insomma , un oncologo vede una cosa del genere e si scoraggia .
A więc , jako onkolog , spoglądasz na to i trochę cię to przygnębia .
Ma poi comincia a leggere l' articolo di Cliff , che è sopravvissuto al cancro , ed è stato salvato da una sperimentazione clinica . I suoi genitori lo hanno portato fuori New York per una terapia sperimentale contro quello che all' epoca era detto ' morbo di Hodgkin ' , che gli ha salvato la vita . L' articolo contien...
Ale gdy zaczniesz czytać artykuł Cliffa , który sam przeżył raka , który został uratowany dzięki próbie klinicznej , gdy rodzice zawieźli go z Nowego Jorku do północnej części stanu , by wziął udział w eksperymentalnej terapii na — w tym czasie — nieuleczalną chorobę Hodgkina , co uratowało jego życie . Prezentuje on r...
E il nocciolo dell' articolo è che siamo diventati riduzionisti nella nostra visione della biologia , nella nostra visione del cancro .
Sednem artykułu jest to , że staliśmy się redukcjonistami w naszym spojrzeniu na biologię , w naszym spojrzeniu na raka .
Negli ultimi 50 anni ci siamo concentrati sulla cura del singolo gene , sullo studio del cancro , ma non su come controllarlo .
Przez ostatnie 50 lat skupialiśmy się na leczeniu pojedynczych genów , w rozumieniu raka , nie w kontrolowaniu go .
Ecco , questo è un grafico stupefacente ,
Oto zdumiewający wykres .
da tenere a mente ogni giorno , nel nostro campo : certo , ci dicono , abbiamo fatto notevoli progressi contro le malattie cardiovascolari , ma guardate la colonna del cancro . Il tasso di mortalità per tumori non è cambiato negli ultimi 50 anni .
A także to , co zasmuca ludzi z mojej dziedziny ponieważ w widoczny sposób udało nam się wpłynąć na choroby sercowo-naczyniowe . Ale spójrzmy na nowotwory . Śmiertelność z powodu raka przez 50 lat nie uległa zmianie .
Abbiamo ottenuto piccoli successi nella leucemia mieloide cronica , dove c' è un farmaco che porta al 100 % della remissione . Ma in generale non si è progrediti nella guerra contro il cancro .
Odnieśliśmy małe sukcesy w walce z chorobami takimi jak przewlekła białaczka szpikowa , gdzie istnieje już pigułka , która w 100 procentach daje remisję choroby . Ale , ogólnie rzecz biorąc , nie wywarliśmy wpływu w walce z nowotworami .
Quello di cui voglio parlarvi oggi è il perché , secondo me , ci troviamo in questa situazione e , abbandonando le certezze del mio campo d' azione abituale , dove penso che stiamo andando , e il nuovo approccio che speriamo di proporre nella cura dei tumori .
To , co zamierzam wam dzisiaj powiedzieć , jest trochę o tym , dlaczego według mnie tak jest , a potem przejdę do mniej wygodnego dla mnie tematu i powiem wam do czego to moim zdaniem zmierza , o nowym podejściu — które mamy nadzieję upowszechnić w zakresie leczenia nowotworów .
Perché questo è sbagliato .
Ponieważ jest ono niewłaściwe .
Dunque , prima di tutto : cos' è il cancro ?
A więc , po pierwsze , czym jest nowotwór ?
Se si ha una massa o un valore anomalo nel sangue , si va dal medico . Ci infilano un ago .
Jeśli ktoś ma guza albo nienormalne wartości w badaniach krwi , idzie do lekarza . Wykonuje się biopsję .
Oggi le diagnosi si fanno seguendo degli schemi . L' apparenza è normale ? Oppure anomala ?
Obecny sposób diagnozowania to rozpoznawanie wzorców . Czy to wygląda normalnie czy nie ?
È come se il patologo osservasse questa bottiglia :
A więc , patolog jak gdyby patrzył na tą butelkę .
questa è una cellula normale , questa è cancerogena .
To jest normalna komórka . To jest komórka nowotworowa .
È questo lo stato dell' arte nella diagnosi del cancro .
Takie są dzisiejsze procedury w diagnozowaniu raka .
Nessun test molecolare . Nessuno sequenziamento dei geni , del quale si è parlato ieri . Nessuna ricercata analisi dei cromosomi .
Nie ma molekularnego testu . Nie ma sekwencjonowania genów , o którym był referat wczoraj . Nie ma wymyślnego obserwowania chromosomów .
Questo è il metodo più all' avanguardia usato oggi .
Takie są obecnie stosowane procedury .
Come oncologo , so bene di non poter curare un tumore avanzato .
Wiecie , jako onkolog dobrze wiem , że nie potrafię wyleczyć zaawansowanego raka .
Per questo , credo molto nell' importanza di riconoscerlo in tempo .
Jako osoba stojąca z boku , mocno wierzę w dziedzinę wczesnego rozpoznawania raka .
L' unico modo per combattere il cancro è prenderlo in tempo .
Jedynym sposobem rozpoczęcia walki z rakiem jest jego wczesne wykrycie .
Siamo in grado di prevenire la maggior parte dei tumori .
Umiemy zapobiec większości nowotworów .
La presentazione di prima alludeva a prevenire le malattie cardiache .
Poprzedni wykład odnosił się do zapobiegania chorobom serca .
Potremmo fare lo stesso col cancro .
Moglibyśmy zrobić to samo z nowotworami .
Ho co-fondato una società , la Navigenics . Qui , basta un campione di saliva per rilevare fra i 35 e i 40 marcatori genetici per malattia , la cui insorgenza può in molti casi essere ritardata . Una volta che si identifica quel che si ha , si può iniziare a lavorare alla prevenzione .
Jestem jednym z założycieli firmy Navigenics , w której , jeśli naplujesz do probówki , możemy spojrzeć na 35 lub 40 genetycznych markerów chorób , które można opóźnić w wielu typach raka . Zaczynasz rozpoznawać , na co możesz zachorować , więc możemy zacząć zapobiegać tym chorobom .
Perché quando si ha un tumore in fase avanzata , non c' è molto da fare al giorno d' oggi , secondo le statistiche .
Problem jest bowiem taki , że jeśli masz zaawansowanego raka , to obecnie niewiele można z tym zrobić , jak wskazują statystyki .
Bene , il cancro è una malattia dell' età avanzata .
Tak więc , nowotwory są chorobą ludzi starszych .
Come mai ?
Dlaczego tak jest ?
Perché l' evoluzione non bada a noi dopo che abbiamo avuto figli .
Ponieważ ewolucja nie troszczy się o nas po tym , jak dochowaliśmy się własnych dzieci .
Ci protegge durante gli anni fertili e poi , dopo i 35 / 45 anni , smette di farlo , perché abbiamo avuto la nostra progenie . Se ci facciamo caso , è molto , estremamente raro il cancro nei bambini : sono solo poche migliaia di casi all' anno .
Ewolucja chroniła nas gdy byliśmy w wieku rozrodczym , ale później , po osiągnięciu 35 albo 40 albo 45 lat , dla ewolucji jesteśmy bez znaczenia , bo dochowaliśmy się potomstwa . Tak więc , jeśli spojrzymy na raka , to niezwykle rzadko spotykamy nowotwory u dzieci , z częstością kilku tysięcy przypadków na rok .
Più l' età avanza , invece , più diventa frequente .
Wraz ze starzeniem się częstość ta rośnie .
Perché il cancro è così difficile da curare ?
Dlaczego trudno to wyleczyć ?
Perché è eterogeneo , e questo è il substrato perfetto perché un cancro si evolva .
Ponieważ nowotwory są niejednorodne , a to idealna podstawa dla ewolucji samego nowotworu .
Comincia selezionando le cellule cattive , aggressive , nella fase che chiamiamo selezione clonale .
Zaczyna się selekcja złych , agresywnych komórek , co nazywamy selekcją klonalną .
Ma se cominciamo a capire che il cancro non è solo un difetto molecolare , ma qualcosa di più , arriveremo anche ad avere nuovi modi per curarlo .
Jednak , jeśli zaczniemy rozumieć , że rak to nie jest po prostu defekt molekularny , ale coś więcej , wtedy dotrzemy do nowych sposobów jego leczenia , co wam pokażę .
Uno dei problemi principali riguardanti il cancro è che ora lo descriviamo con vari aggettivi e sintomi . ' Sono stanco , gonfio , mi fa male ' , ecc ..
Jeden z podstawowych problemów z nowotworami jest obecnie taki , że opisujemy je wieloma przymiotnikami , symptomami . Jestem zmęczony , mam opuchliznę , boli mnie , itp .
Poi abbiamo delle descrizioni anatomiche . Si fa la TAC . Si trova una massa di 3 cm nel fegato . Poi ci sono le descrizioni basate sulle parti del corpo . ' È nel fegato , nel seno , nella prostata ' .
Poza tym są opisy anatomiczne . Robi się tomografię komputerową i stwierdza trzycentymetrowy guz w wątrobie . Dalej mamy różne opisy części ciała . Jest w wątrobie , w piersi , w prostacie .
Tutto qui .
I to by było na tyle .
Il nostro vocabolario per descrivere il cancro è quindi molto povero .
Tak więc , nasze słownictwo do opisywania nowotworów jest bardzo , bardzo ubogie .
Praticamente solo i sintomi ,
Tak właściwie to symptomy .
le manifestazioni della malattia .
To przejawy choroby .
La cosa entusiasmante è che , negli ultimi 2 o 3 anni , il governo statunitense ha speso $ 400 milioni , ai quali è stato aggiunto un altro miliardo , in un progetto chiamato ' Atlante genomico del cancro ' .
Emocjonujące jest to , że przez ostatnie dwa czy trzy lata , rząd wydał 400 milionów dolarów i przeznaczył dodatkowy miliard dolarów na tak zwany Projekt stworzenia Atlasu Genomu Nowotworowego .
L' idea è quella di sequenziare tutti i geni del cancro , e creare un nuovo lessico per descriverlo .
Pomysł polega na zsekwencjonowaniu wszystkich genów nowotworu i dostarczeniu nam nowego słownika , by go opisać .
A metà ' 800 , in Francia , hanno cominciato a denominare il cancro secondo le parti del corpo .
W latach 1850. we Francji zaczęto opisywać nowotwory poprzez części ciała .
In più di 150 anni nulla è cambiato .
To nie uległo zmianie przez ponad 150 lat .
È del tutto arcaico dire ' alla prostata ' , ' al seno ' , ' al muscolo ' .
To zupełnie archaiczne , że opisujemy nowotwory jako raka prostaty , piersi , mięśni .
Non ha senso , se ci pensate .
Jeśli się nad tym zastanowić , to nie ma sensu .
Oggi abbiamo la tecnologia che ci serve per cambiare le cose nel giro dei prossimi anni .
Oczywiście , obecnie mamy odpowiednią technologię i w ciągu kilku najbliższych lat to się zmieni .
Non si andrà più in una clinica per i tumori al seno ,
Nie będzie już klinik raka piersi .
ma in una per l' HER2 amplificato , o in una per l' EGFR attivato . E si agirà solo su alcune delle lesioni patogene che avranno contribuito a causare il tumore .
Będą kliniki zamplifikowanego genu HER2 albo zaktywowanego EGFR , zajmujące się wybranymi patogenicznymi zmianami zaangażowanymi w rozwój tego konkretnego nowotworu .
Speriamo quindi di passare dall' arte della medicina alla scienza della medicina , e di poter agire come già si fa sulle malattie infettive , ovvero osservare un dato organismo , un dato batterio e poter dire che un dato antibiotico funziona perché quel batterio reagisce ad esso . Se si contrae l' H1N1 , si prende del ...
Miejmy nadzieję , że ze sztuki medycznej staniemy się nauką medyczną , i że będziemy w stanie robić to samo co w przypadku chorób zakaźnych , gdzie spogląda się na organizm powodujący chorobę , na bakterie i potem decyduje : ten antybiotyk ma sens , gdyż mamy do czynienia z bakterią , która jest na niego wrażliwa . Gdy...