text stringlengths 280 467k | id stringlengths 38 40 | metadata dict |
|---|---|---|
Carlos Tévez
Carlos Alberto Tévez (fæddur Carlos Alberto Martínez 5. febrúar 1984 í Ciudadela, Buenos Aires) er argentínskur knattspyrnumaður. Hann hóf feril sinn með Boca Juniors 16 ára gamall en fór til Corinthians í Brasilíu árið 2005. Árið eftir gerði hann samning við West Ham United og lék með liðinu eitt ár áður en hann fór sem lánsmaður til tveggja ára til Manchester United þar sem hann spilaði en nú er hann í Manchester City.
Carlos Tévez hefur leikið meira en 40 leiki með argentínska karlalandsliðinu. | is/CC-MAIN-2015-18/01463.jsonl.gz.gz/19 | {
"data_id": "<urn:uuid:1420f4b0-4200-4e63-a0d9-e0b914231565>",
"date": "2015-04-27T22:14:49Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246659483.51/warc/CC-MAIN-20150417045739-00110-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9998970031738281,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 52,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Carlos_T%C3%A9vez"
} |
Ferðaþjónusta
|Sameina skal þessa grein við:Ferðamennska|
Ferðaþjónusta er atvinnugrein sem snýst um ýmsa þjónustu við ferðamenn, s.s. fólksflutninga, gistingu, veitingarekstur og afþreyingu. Ferðaþjónusta á sér langa sögu, en venjan er að miða við Grand Tour eða menningarferðir á slóðir klassískrar menningar á 18. öld sem upphaf skipulegrar ferðaþjónustu. Fjöldaferðamennska hefst með auknum kaupmætti verkafólks og ákvæðum um sumarfrí á 20. öld. Síðustu ár hefur fjöldaferðamennska smám saman vikið fyrir dreifðari ferðamennsku, meðal annars vegna sveigjanlegri frítíma almennings. Ferðaþjónusta er undirstöðuatvinnugrein í mörgum löndum. | is/CC-MAIN-2015-18/01463.jsonl.gz.gz/20 | {
"data_id": "<urn:uuid:30cb2a7b-deb5-4ddd-a11c-c2b306df60e5>",
"date": "2015-04-27T22:14:44Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246659483.51/warc/CC-MAIN-20150417045739-00110-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.999806821346283,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 48,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Fer%C3%B0a%C3%BEj%C3%B3nusta"
} |
Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/1767
Grenndarkennsla á Heimaey : á slóðum Tyrkjaránsins 1627
Ritgerð þessi er lokaverkefni til B.Ed.-prófs við kennaradeild Háskólans á Akureyri á vormisseri 2008. Í verkefni þessu er fjallað um mikilvægi grenndarkennslu í leikskólum, en í grenndarkennslu fléttast saman sagan, umhverfið og einstaklingurinn. Verkefnið skiptist í tvo hluta.
Í fyrri hlutanum er fjallað um hugtakið grenndarkennslu, sjálfsvitundina og undirhugtök hennar söguvitund, grenndarvitund og umhverfisvitund. Einnig er komið inn á mikilvægi umhverfismenntar í leikskólum. Þá er fjallað um kennimennina John Dewey, Lev S. Vygotsky og Loris Malaguzzi og skoðaðar hugmyndir þeirra um að nám barna eigi að byggja á og tengja reynslu þess. Einnig eru skoðaðar hugmyndir þeirra um hlutverk og mikilvægi leikskólakennarans. Mjög miklar breytingar verða á þroskaferli barns á leikskólaárum þess. Skoðaðar eru helstu breytingarnar sem verða á vitsmunaþroska, málþroska og hreyfiþroska.
Í seinni hluti verkefnisins er fjallað um þemanám og vettvangsferðir sem eru kennsluaðferðir sem fela í sér beina reynslu barns. Fjallað er um heimabæ minn Vestmannaeyjar og einn atburð tengdan sögu hans það er Tyrkjaránið árið 1627. Gerðar eru tillögur að sjö þematímum þar sem meðal annars er farið í vettvangsferðir á staði sem bera örnefni er tengjast atburði þessum. Í ferðum þessum er athygli barna einnig beint að umhverfinu og náttúrunni og hvatt til góðrar umgengni. Komið er með tillögur að leikjum sem hægt er að tengja Tyrkjaráninu og að lokum er svo úrvinnsla úr vettvangsferðum.
Hvað ungur nemur gamall temur segir gamalt máltæki. Í dag ver mikill hluti íslenskra barna stærstum vökutíma sínum í leikskóla. Því er mikilvægt að leikskólarnir vinni markvisst með nágrenni sitt þar sem sýnt hefur verið fram á hversu mikilvægt það er fyrir sjálfsmynd barnsins að þekkja sögu sína og uppruna og því að tilheyra samfélaginu. | is/CC-MAIN-2015-18/01463.jsonl.gz.gz/22 | {
"data_id": "<urn:uuid:36c4b0b3-7240-4410-b56a-6fc9964c918f>",
"date": "2015-05-05T05:39:15Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1430455235303.29/warc/CC-MAIN-20150501044035-00054-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000070333480835,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 16,
"url": "http://skemman.is/item/view/1946/1767"
} |
Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/7312
Áhrif starfsleitarnámskeiða á trú atvinnuleitenda á eigin getu til náms- og starfsákvörðunartöku
Markmið þessarar er að skoða hvort starfsleitarnámskeið auki trú atvinnuleitenda á eigin getu til náms- og starfsákvörðunartöku. Rannsóknin byggir á blandaðri rannsóknaraðferð með megindlegum og eigindlegum gögnum. Gagna var aflað annarsvegar með styttri útgáfu sjálfsmatslistans Career Decision Self-Efficacy Scale (CDSE-SF) og hinsvegar með viðtölum til að öðlast skilning á reynslu og upplifun þátttakenda af starfsleitarnámskeiðum. Að auki notar höfundur kenningu fræðimannsins Jack Mezirow um umbreytingu í námi (e. transformative learning) til að meta áhrif kennsluaðferða starfsleitarnámskeiðanna.
Helstu niðurstöður úr tölfræðilegum gögnum sýna að marktækur munur var á trú atvinnuleitenda á eigin getu til náms- og starfsákvörðunartöku fyrir og eftir námskeið, þ.e. hún mældist meiri eftir námskeiðið. Niðurstöður úr viðtölum við lykilþátttakendur rannsóknar sýna sömu tilhneigingu. Viðmælendur voru sammála um að námskeiðið auki trú á eigin getu til náms- og starfsákvörðunartöku sem einnig má greina í breytingu á framtíðarmarkmiðum og aukinni virkni eftir námskeið. Flestir lykilþátttakendur fóru á önnur námskeið eftir að þeir luku námskeiðinu.
Kennsluaðferðir starfsleitarnámskeiðanna samræmast hugmyndum Mezirow um umbreytingaráhrif náms á þann hátt að atvinnuleitandinn endurskoðar hugmyndir um hver hann er og hvert hann stefnir með mati á eigin styrkleikum, sjálfseflingu og verkfærum sem nýtast í atvinnuleitinni. Þátttakendur töldu kennsluaðferðir sem felast í samræðu við aðra nemendur gagnlega og góða leið til að mynda nýja sýn á eigin starfsmöguleika.
Niðurstöður rannsóknar sýna að starfsleitarnámskeið sem bjóða nemendum að meta eigin færni og útbúa framtíðarmarkmið geta haft þau áhrif að auka trú á eigin getu til ná árangri í atvinnuleit. Að auki geta starfsleitarnámskeiðin haft þau áhrif að þátttakendur sækja í meira nám en áður. | is/CC-MAIN-2015-18/01463.jsonl.gz.gz/23 | {
"data_id": "<urn:uuid:49caea13-6193-43a4-8b98-2f632d87aa54>",
"date": "2015-05-05T05:59:42Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1430455235303.29/warc/CC-MAIN-20150501044035-00054-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999979734420776,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 56,
"url": "http://skemman.is/item/view/1946/7312%3Bjsessionid=3B00A8D0CAC261BBDF57242F55D8A0AF"
} |
29.1.10
28.1.10
27.1.10
26.1.10
Þessa borðstofu gæti ég alveg hugsað mér að eiga. Gömlu Grand Prix-stólarnir sem Arne Jacobsen hannaði árið 1957 fara einstaklega vel við þetta nútímalega borð. Stólarnir eru í framleiðslu nú einungis með stálfótum en þessir gömlu með viðarfótunum eru nú mikið fallegri.
21.1.10
Sjáiði nú hvað ég fann á Barnalandinu, Ball Chair! -ekki eru nú margir slíkir til hér á landi. Vonandi er hér um ósvikinn stól að ræða, en óskað er eftir tilboðum í gripinn. Eero Aarnio hannaði stólinn árið 1966 og framleiðandi er Adelta. Epal selur þessa stóla og mér skilst að í dag myndi slíkur stóll kosta um eina milljón króna ... en meira um hann hér.
20.1.10
19.1.10
Það er ekki oft sem maður sér Svani til sölu í smáauglýsingum en ég rakst á einn í morgun: til sölu, arne jacobsen svanur stimplaður júni 1972. fjólublár að lit. þeir gerast ekki fallegri. upplýs. í síma 844-6868. * Einstakt tækifæri :)
18.1.10
17.1.10
AJ-lamparnir sem Arne Jacobsen hannaði árið 1960 hafa hingað til verið fáanlegir í þremur litum, hvítum, gráum og svörtum. En nú eru að bætast við 5 nýjir litir, rauður, blár, blágrænn, gulgrænn og sandlitur og verða þeir til afgreiðslu í mars. Ég hef lengi hrifist af þessum lömpum en þeir kosta líka sitt - ekki fyrir venjulegar húsmæður. | is/CC-MAIN-2015-18/06463.jsonl.gz.gz/4 | {
"data_id": "<urn:uuid:3c0762fb-6283-4c6a-ad5a-5e168bc9d3d7>",
"date": "2015-04-19T15:39:38Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246639191.8/warc/CC-MAIN-20150417045719-00203-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999960660934448,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 68,
"url": "http://olofjakobina.blogspot.com/2010_01_01_archive.html"
} |
YFIRLIT OG HELSTU NIÐURSTÖÐUR
Í tengslum við komu nýrrar ferju færeyska fyrirtækisins Smyril Line áætlar Hafnarsjóður Seyðisfjarðar að gera ný hafnarmannvirki innan hafnarinnar á Seyðisfirði. Markmiðið með fyrirhugaðri byggingu hafnarmannvirkjanna er að skapa góðar aðstæður fyrir ferjuna til að leggjast að bryggju og fyrir afgreiðslu farþega og ökutækja. Bakland hafnarsvæðisins nýtist annarri hafsækinni starfsemi og eða annarri atvinnuuppbyggingu í komandi framtíð. Nýja hafnarsvæðið mun verða í botni Seyðisfjarðar neðan við byggðina að sunnanverðu. Það mun verða staðsett á grynningum við ósa Fjarðarár og mun hafnarsvæðið liggja um 190 til 240 m út í fjörðinn.
Áætlað er framkvæmdir hefjist á síðari hluta ársins 2001 og stefnt er að þeim verði að fullu lokið árið 2004. Áætlað er að starfsmenn, um 15 til 20 manns, verði að vinna við framkvæmdirnar þegar mest er yfir sumartímann, en búast má við að yfir háveturinn liggi þær að mestu niðri. Heildarkostnaður við dýpkun og uppfyllingu, gerð hafnarkants, ekjubrúar, landgangs, farþega- og tollafgreiðslu ásamt brú yfir ósa Fjarðarár er áætlaður um 500 milljónir króna.
Ný hafnarmannvirki - Matsskýrsla | is/CC-MAIN-2015-18/06463.jsonl.gz.gz/7 | {
"data_id": "<urn:uuid:fbd3562c-4cd5-4a6b-823e-070c845a5aef>",
"date": "2015-04-19T15:36:40Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246639191.8/warc/CC-MAIN-20150417045719-00203-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.999987006187439,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 21,
"url": "http://www.mannvit.is/Mataumhverfisahrifum/Matsskyrslur/Sjananar/26"
} |
Sýndarþjónar hjá 1984 ehf eru mjög áreiðanlegir og stöðugir í rekstri. Sýndarþjónarnir keyra á hágæða vélbúnaði í íslenskum gagnaverum við bestu aðstæður. Við setjum upp það frjálsa stýrikerfi sem þú vilt þér að kostnaðarlausu.
1984 ehf býður nafnaþjónustu með FreeDNS kerfinu sem við erum mjög stolt af. FreeDNS býður upp á hágæða nafnaþjónustu með Anycast virkni og DNSSEC. Þjónustan er og verður ókeypis og frjáls til afnota hverjum sem vill.
Lénsskráningar og tilfærsla léna auk næðisvarnar fyrir þær tegundir léna sem það leyfa.
1984 ehf er stærsta vefhýsingarfyrirtæki á Íslandi, mælt í markaðshlutdeild. Markmið 1984 ehf er að bjóða hágæða vefhýsingu sem er bæði snörp og örugg í rekstri auk þess að verja lýðréttindi viðskiptavina okkar, svo sem tjáningarfrelsi, prent- og útgáfufrelsi og réttinn til nafnleysis og næðis.
Vefhýsing og tölvupóstþjónusta hjá 1984 ehf er einföld í notkun og sérlega áreiðanleg í rekstri. Þjónustan byggir á frjálsum hugbúnaði og vistvænni orku, viðskiptavinum til gleði og svefnfriðar. 1984 ehf býður upp á Sýndarþjóna, deilda vefhýsingu, lénaskráningarþjónustu, FreeDNS nafnaþjónustu og DDoS varnir. | is/CC-MAIN-2015-18/06463.jsonl.gz.gz/12 | {
"data_id": "<urn:uuid:a7482177-1912-4a06-8b19-c47b00798909>",
"date": "2015-04-25T08:44:10Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246648209.18/warc/CC-MAIN-20150417045728-00065-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999997615814209,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 131,
"url": "https://1984.is/"
} |
er með einn behringer bcd 3000 midi controller til sölu, keyptur í tónabúðinni fyrir stuttu síðan, og hefur bara verið notaður einu sinni live og reyndist mjög vel…frábær græja sem ég mæli eindregið með…kassinn, diskar með traktor 3, audiocity og fleirri forritum, ábyrgðarnóta og allt draslið fylgir með… http://www.youtube.com/watch?v=deIRzaXUIaI http://www.behringer.com/BCD3000/index.cfm?lang=ENG verðhugmynd 25 þús. | is/CC-MAIN-2015-18/06463.jsonl.gz.gz/19 | {
"data_id": "<urn:uuid:0109bcbf-f5a2-4479-acf6-fb7b54c44c2c>",
"date": "2015-04-27T05:34:13Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246657216.31/warc/CC-MAIN-20150417045737-00240-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9989952445030212,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 39,
"url": "http://www.hugi.is/notendur/raggimassi/"
} |
Í framhaldi af setningu nýrra laga árið 2008 um leikskóla, nr. 90/2008 , grunnskóla, nr. 91/2008 og framhaldsskóla, nr. 92/2008 hefur mennta- og menningarmálaráðuneyti gefið út nýjar aðalnámskrár fyrir öll skólastigin.
Aðalnámskrá er rammi um skólastarf í leik-, grunn- og framhaldsskólum og leiðsögn um tilgang þess og markmið. Hún birtir heildarsýn um menntun og útfærir nánar þá menntastefnu sem felst í lögum um skólastigin. Aðalnámskrá er ætluð stjórnendum skóla, kennurum og öðru starfsfólki í skólakerfinu. Einnig veitir hún nemendum, foreldrum þeirra, opinberum stofnunum, félagasamtökum, aðilum atvinnulífsins og almenningi upplýsingar um tilgang og starfsemi skóla.
Í námskránum birtist menntastefna sem hefur það meginmarkmið að rækta með markvissum hætti þá þekkingu, leikni og viðhorf sem styrkir getu einstaklinga í framtíðinni til að verða gagnrýnir, virkir og hæfir þátttakendur í jafnréttis- og lýðræðissamfélagi. Kjarni menntastefnunnar er settur saman úr sex grunnþáttum: læsi, sjálfbærni, lýðræði, jafnrétti, heilbrigði og velferð og sköpun.
Á þessum vef eru birtar aðalnámskrár leik-, grunn- og framhaldsskóla. Vefurinn inniheldur einnig námskrárgrunn mennta- og menningarmálaráðuneytis, sem heldur utan um áfanga- og brautarlýsingar framhaldsskóla.
Á vinnuvef kennara eru birt gögn er varða námskrárgerð. Þar má m.a. finna hæfnikröfur starfa, ýmsar leiðbeiningar, hæfniviðmið í ýmsum námsgreinum og önnur vinnugögn kennara.
Hér má finna upplýsingar og gögn um málþing sem haldin eru reglulega á vegum mennta-og menningarmálaráðuneytis og varða aðalnámskrár leik-, grunn- og framhaldsskóla.
Kynningarvefur mennta- og menningarmálaráðuneytis um grunnþætti menntunar og nýjar aðalnámskrár. | is/CC-MAIN-2015-18/02463.jsonl.gz.gz/5 | {
"data_id": "<urn:uuid:22d9aa14-d94d-4c1d-ad15-a68aeeadfe67>",
"date": "2015-04-21T14:37:57Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246642037.57/warc/CC-MAIN-20150417045722-00134-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.000001311302185,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 117,
"url": "http://namskra.is/"
} |
Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/6510
Handbók : efling hreyfifærni leikskólabarna
Meginmarkmið fræðsluefnisins er að hvetja til aukinnar hreyfivirkni leikskólabarna í útiverunni með því að gefa öllum starfsmönnum leikskólans hugmyndir um það hvernig nýta má útisvæði og leiktæki. Handbókin gefur hugmyndir um það hvernig má nýta leikskólalóðina og þau áhöld og hluti, sem yfirleitt eru til í leikskólum. Hún á þannig að gefa starfsmönnum leikskólanna dæmi um æfingar og leiki sem með tímanum geta aukið sjálfstraust þeirra til þess að nýta sér fjölbreytileika þeirra hluta sem nú þegar eru til á starfssvæði leikskólans. Aukin hreyfivirkni leikskólabarna hefur það að markmiði að efla hreyfifærni þeirra. | is/CC-MAIN-2015-18/02463.jsonl.gz.gz/6 | {
"data_id": "<urn:uuid:03c97949-9b65-4221-a25d-49a827407071>",
"date": "2015-04-21T15:59:43Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246642037.57/warc/CC-MAIN-20150417045722-00134-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.000009536743164,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 63,
"url": "http://skemman.is/item/view/1946/6510%3Bjsessionid=9BC5E214D014A41EA7AB8018C449B3D9"
} |
Frumeind
Hver frumeind samanstendur af þremur gerðum einda:
- nifteindum sem ekki hafa hleðslu
- rafeindum sem eru neikvætt hlaðnar
- róteindum sem eru jákvætt hlaðnar
Eiginleikar[breyta | breyta frumkóða]
Eiginleikar frumeinda eru ákvarðaðir aðallega út frá kjarna og rafeindaskýi þeirra, þar má nefna massa, hleðslu, kjarnakraft, geislun, seguleiginleika og ástand þeirra.
Frumeind má einnig skipta í tvo hluta: kjarna og rafeindasvigrúm. Rafeindasvigrúmið hýsir allar rafeindir frumeindarinnar og mynda rafeindirnar ský um kjarnann. Kjarninn samanstendur af róteindum og nifteindum. Frumeind er sögð vera óhlaðin ef fjöldi róteinda og rafeinda er jafn. Annars kallast hún jón, og hefur jákvæða rafhleðslu ef róteindir eru fleiri en rafeindirnar, annars neikvæða hleðslu. Þótt ómögulegt sé samtímis að ákvarða bæði hraða og staðsetningu einstakra rafeinda nákvæmlega, má skipta rafeindaskýinu upp í hvolf eftir orkustigi rafeindanna. Hvolfin samsvara þá fjarlægð frá kjarnanum, þar sem hærra orkustig merkir meiri fjarlægð frá kjarnanum. Rafeindirnar leitast við að fylla orkulægri hvolfin, en hvert hvolf getur aðeins rúmað ákveðinn fjölda skv. reglunni 2n2 þar sem n er raðtala hvolfsins talið frá kjarna. Rafeindir sem sitja yst í tiltekinni frumeind nefnast gildisrafeindir og hafa mest áhrif á efnafræðilega hegðun hennar. Þær gegna lykilhlutverki í að binda frumdeindir saman og þannig mynda sameindir. Efnishlutur sem eingöngu er gerður úr einni tegund frumeinda kallast frumefni.
Sætistala frumefna ræðst af fjölda róteinda. Frumeindir sem hafa sömu sætistölu geta haft ólíkan fjölda nifteinda, þessar eindir eru kallaðar samsætur. Dæmi um þær eru til dæmis:
Kjarni[breyta | breyta frumkóða]
Hvert atóm hefur kjarna sem samanstendur af kjarneindunum róteind og nifteind. Þessum eindum er haldið saman af sterka kjarnakraftinum. Radíus kjarnans er u.þ.b. fm þar sem A er fjöldi kjarneinda í kjarnanum. Þessi stærð er mun minni en heildar radíus atómsins sem er á stærðargráðunni 105 fm, þannig að kjarninn er aðeins brotabrot af heildar stærð atómsins en næstum allur massi atómsins er bundinn í kjarnanum, massi rafeindanna er mun minni er massi kjarnans og yfirleitt ekki tekinn með í útreikningum sem varða atómið í heild.
Kjarneindirnar eru fermíeindir og því gildir einsetulögmál Paulis um þær. Þ.e. hver róteind er með sér skammtaástand og deilir því ástandi ekki með annarri róteind, sama gildir um nifteindirnar en þar sem þessar tvær kjarneindir hafa mismunandi hleðslu þá gildir einsetulögmálið ekki á milli þeirra.
Fjöldi róteinda ákvarðar sætistölu atómsins og þar með stöðu atómsins innan lotukerfisins. Hvert atóm getur haft mismunandi samsætur þar sem fjöldi nifteinda getur verið mismunandi en fjöldi kjarneinda ákveða kjarnagerðina.
Rafeindasvigrúm[breyta | breyta frumkóða]
Umhverfis kjarnann eru rafeindir. Þessar rafeindir skiptast niður í svokölluð rafeindasvigrúm, sjá má fyrstu fimm svigrúmin á mynd hér til hliðar. Rafeindasvigrúmin hafa ákveðið rúmmál, sem eru háð skammtafræðilegum eiginleikum rafeindanna og eru þær að finna innan þessa rúmmáls en nákvæmlega hvar innan þess er ómögulegt að ákveða með tilraunum eða útreikningum (sjá óvissulögmál Heisenbergs), aðeins líkindi á staðsetningu og hraðavigur rafeindarinnar er hægt að reikna með skammtafræðilegum útreikningum. Rafeindasvigrúmin eru kyrrstæð m.t.t. kjarna frumeindarinnar.
Saga[breyta | breyta frumkóða]
Grískir heimspekingar komu fyrst með þá kenningu að allt efni væri gert úr ódeilanlegum eindum og nefndu þeir þessar eindir atomos sem samanstendur af a, sem er neitandi forskeyti og tomos, skurður, sem sagt, eitthvað sem ekki er hægt að skera eða deila og lýsti þetta trú þeirra um eðli þessara einda (atomos=ódeili). Demókrítos frá Abderu er sérstaklega kenndur við þessa kenningu. Hér ber að undirstrika að þessar fyrstu hugmyndir um ódeilanlegar frumeindir eru í mikilsverðu tilliti frábrugðnar hugmyndum nútímamanna. Grísku frumeindasinnarnir hugsuðu sér að frumeindirnar væru í raun allar gerðar af sama efni en að þær aðgreindust í óendanlegan fjölda tilbrigða eftir stærð og lögun, þar sem eindir af hverju tilbrigði/tegund áttu að vera eilífar og óbreytanlegar. Stærð (þó alltaf örsmá) og lögun eindanna átti að ákvarða efnafræðilega eiginleika þeirra. Þetta áttu að vera grunneiningar alls hversdagsleg efnis, sem yfirleitt er hrærigrautur einda af mismunandi gerðum. Þó fyrirfinnast efnishlutir sem samanstanda eingöngu af eindum af tiltekinni gerð, sem átti t.d. að gilda um vatn, loft og eld. Þannig var hægt að tala um frumefni, þ.e.a.s efni sem samanstæði aðeins af eindum af tiltekinni gerð. En það er m.a. þetta atriði sem tengir þessi fornaldarfræði við nútíma hugmyndir um frumeindir.
Spurningin um tilvist frumeinda/ódeila var mjög umdeild allt frá fornöld og fram á seinni hluta 19. aldar. Spurningin var alltaf nátengd efnafræði og snérist um það hvort frumefni væru til og þá hvort tiltekið frumefni samanstæði af ódeilanlegum frumeindum. Smá saman tókst þó að renna stoðum undir kenninguna um tilvist frumefna, t.d. með uppgötvun fosfórs á 17. öld og síðar súrefnis á 18. öld. Árið 1808 setti John Dalton síðan fram þá kenningu að frumefni væru samsett af einni gerð frumeinda, sem líkt og frumeindir Demokrítosar væru óbreytanlegar í lögun og byggingu. Önnur efnasambönd mætti síðan fá fram með því að blanda ólíkum frumefnum saman. Um miðja 19. öld vann rússneski efnafræðingurinn Mendelejevs við að setja upp töflu eða kerfi frumefna sem byggðist á upplýsingum um atóm massa frumefna, en menn höfðu ekki hugmynd um innri gerð atóma á þessum tíma. Þetta kerfi kallast lotukerfi.
Af þessu má ljóst vera að það var skilgreiningar atriði um frumeindir/atóm að þær væru ókljúfanlegar, sbr. nafnið atomos. Það er því dálítið kaldhæðnislegt að þær tilraunir og uppgötvanir sem loks leiddu til þess að frumeindirnar voru teknar í sátt, sýndu beinlínis að frumeindirnar voru kljúfanlegar. Með uppgötvun rafeindarinnar undir lok 19. aldar fóru menn að velta því fyrir sér hvort atómið væri samansett úr fleiri eindum og voru það einna helst uppgötvanir J. J. Thomson, Henri Becquerel og Ernest Rutherford sem ruddu brautina í þeim efnum. 1896 uppgötvaði Becquerel geislavirkni og ári síðar uppgötvaði Thomson rafeindina. Rutherford tilkynnti svo um uppgötvun kjarnans 1911. Allan þennan gerjunartíma veltu menn því fyrir sér hvernig frumeindir væru uppbyggðir og hvernig þær viðhéldu stöðugleika. Loks árið 1913, tókst Niels Bohr að setja fram líkan fyrir vetnisfrumeindina, sem skapaði grundvöll fyrir áframhaldandi starf og skilning á byggingu frumeinda. Ekki náðust myndir af atómum fyrr en á 20. öld með tilkomu rafeindasmásjárinnar. | is/CC-MAIN-2015-18/02463.jsonl.gz.gz/8 | {
"data_id": "<urn:uuid:ac27aa20-024c-4762-b5b7-dd09b23c3413>",
"date": "2015-04-21T14:41:40Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246642037.57/warc/CC-MAIN-20150417045722-00134-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999896287918091,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 71,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Frumeind"
} |
Hlutafélög
Hlutafélög geta verið þrenns konar. Hlutafé í hlutafélagi (hf) skiptist í tvo eða fleiri hluti, einkahlutafélag (ehf) getur verið í eigu eins manns eða fleiri en opinbert hlutafélag (ohf) er ætíð í eigu hins opinbera, beint eða óbeint.
Einkahlutafélag/ hlutafélag/ opinbert hlutafélag
- Í hlutafélagi ber enginn félagsmanna persónulega ábyrgð á heildarskuldbindingum heldur er fjárhagsleg ábyrgð þeirra takmörkuð við það hlutafé sem þeir leggja fram.
- Hlutafélagaformið hentar fyrst og fremst stærri og viðameiri rekstri sem ætlað er að skrá í kauphöll.
Félagaréttur á vef atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis
- Í einkahlutafélagi er ekkert hámark á hlutafé eða fjölda hluthafa og hentar því félagsformið jafnt stærri sem minni fyrirtækjum. Enginn félagsmanna ber persónulega ábyrgð á heildarskuldbindingum félagsins.
Stofna rekstur, rsk.is
- Opinbert hlutafélag er að öllu leyti í eigu hins opinbera, beint eða óbeint. Hluthafar eru einn eða fleiri.
- Útibú erlendra félaga á Íslandi þarf að skrá í fyrirtækjaskrá.
Útibú erlendra félaga á Ísland, rsk.is
- Hlutafélög, einkahlutafélög og opinber hlutafélög eru bókhaldsskyld og ber að halda tvíhliða bókhald.
Bókhald og tekjuskráning, rsk.is
- Einkahlutafélag, hlutafélag og opinbert hlutafélag verður að skrá innan ákveðins tíma hjá hlutafélagaskrá. Óskráð félag getur hvorki öðlast réttindi né tekið á sig skyldur.
- Fyrirtæki sem greiðir laun þarf að skrá á launagreiðendaskrá staðgreiðslu hjá ríkisskattstjóra eða skattstjóra viðkomandi umdæmis.
Skattyfirvöld á landinu
- Forsvarsmönnum einkahlutafélags ber að reikna endurgjald, samanber viðmiðunarreglur um reiknað endurgjald.
Staðgreiðsla og reiknað endurgjald, rsk.is
- Við stofnun og skráningu einkahlutafélags eins aðila, einkahlutafélags fleiri en eins aðila, hlutafélags og opinbers hlutafélags þarf að skila inn stofnskrá/stofnsamningi, samþykktum og stofngerð/stofnfundargerð til ríkisskattstjóra.
Um skráningu einkahlutafélaga á vef rsk.is
Um skráningu hlutafélaga á vef rsk.is
Vert að skoða
- Almenn þjónusta hlutafélaga- og fyrirtækjaskrár rsk.is
- Félagaréttur á vef atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytis
- Lögbirtingablaðið | is/CC-MAIN-2015-18/02463.jsonl.gz.gz/20 | {
"data_id": "<urn:uuid:8eb2be31-bf08-42a1-838f-a125e6fdfad3>",
"date": "2015-04-26T06:15:48Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246653426.7/warc/CC-MAIN-20150417045733-00309-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 17,
"url": "https://www.island.is/flokkur1/stofnun-og-rekstur-fyrirtaekja/hlutafelag"
} |
-4-
NORDINFO RÁÐSTEFNAÁ HANK0. NOREGI, 12.-15. ÁGÚST
1991
Dagana 12.-15. ágúst var haldin í Noregi ráðstefna/námstefna
undir heitinu: NORDINFO-PROSJEKTET KLASSIFIKASJON OG
INDEKSERING. Fór hún fram á eynni Hanko á Oslóarfirði og var
efnið. eins og nafnið ber með sér, einkum flokkun og lyklun. Fjöldi
þátttakenda takmarkaðist við 4-5 frá hverju landi. Af Islands hálfu
sóttu ráðstefnuna fulltrúi Þjónustumiðstöðvar bókasafna, Dögg
Hringsdóttir, formaður flokkunarnefndar, Guðrún Karlsdóttir,
Háskólabókasafni, formaður skráningarnefndar, Hildur G.
Eyþórsdóttir, Landsbókasafni, og Sigbergur Friðriksson,
Háskólabókasafni.
Forsaga þessarar ráðstefnu er í stuttu máli sú, að um nokkurt
skeið hefur verið unnið að könnun umfangs og aðferða við
efnisgreiningu á Norðurlöndum. í þessu skyni voru sendir út
spurningalistar til þjóðbókasafna og nokkurra annarra valinna safna í
hverju landi auk þjónustumiðstöðva. Spurt var meðal annars um
flokkunarkerfi, notkun efnisorðaskráa, ennfremur um
leitarmöguleika í tölvustýrðum gagnagrunnum og ýmislegt fleira.
Norski bókavarða- og upplýsingafræðiháskólinn (Statens bibliotek-og
informasjonshogskole) sá um framkvæmdina og gaf síðan út í júní
siðastliðnum allþykka skýrslu er nefnist: BRODD RAPPORT :
klassifikasjon og indeksering i Norden, Fase 1 : kartlegging av
praksis.
Skýrslan dregur fram margvislegt samræmi og ósamræmi milli
bæði safna, safnategunda og landa og var um margt af þvi vitað áður,
t.d. mismunandi flokkunarkerfi, mismunandi aibrigði sama
flokkunarkerfis, mismunandi áherslur og hefð í lyklun eftir löndum
og stofnunum. í könnuninni er þetta nú sett fram í töflum og
heildarniðurstöður svo kynntar í fáum orðum og tek ég þær hér
orðrétt upp:
Undersokelsen viser at klassifikasjonspraksis ikke er ens
hverken innen ett land eller innen en type bibliotek.
Undersokelsen víser ogsá at det heller ikke er ens praksis
innen ett og samme bibliotek nár biblioteket er av en viss
storrelse.
Et annet resultat af undersokelsen er at bruken av kontrollerte
emneord ikke er utbredt. Blant de vokabularer som brukes finner
man báde internasjonale, sásom MESH og LCSH, og helt lokalt
utviklede sá som Topograflsk katalog ved Universitetet i
Trondhjem."
Fyrsta dag ráðstefnunnar kynnti Llv Holm frá Norska bókavarða-
og upplýsingafræðiháskólanum efni skýrslunnar og spunnust af því
nokkrar umræður. | is/CC-MAIN-2015-18/02463.jsonl.gz.gz/23 | {
"data_id": "<urn:uuid:f204b589-e57b-4fa2-af92-9871c3be094b>",
"date": "2015-04-28T03:44:53Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246660628.16/warc/CC-MAIN-20150417045740-00171-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.997551679611206,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 36,
"url": "http://timarit.is/view_page_init.jsp?pageId=3182620"
} |
Príor (titill)
Príor (úr latínu hinn fyrsti, sá fremsti) var embættistitill í kaþólskri munkaklausturshefð. Upphaflega var það notað í elstu klausturreglunni, Benediktsreglu, um forstoðumann klausturútibús sem var undirmaður ábóta aðalklaustursins. Síðar var hugtakið einnig notað um aðstoðarmann abóta. Að jafnaði var ábóti æðsti maður klausturs af Benediktsreglu og príor er næstur ábóta að tign.
Í reglu dómeníkana var yfirmaður klaustursins nefndur príor og samsvaraði þar með ábóta.
Í klaustrum af Ágústínusarreglu voru munkarnir prestvígðir, og átti forstöðumaðurinn að vera fremstur meðal jafningja. Var hann kallaður præpositus og síðar príor. Klaustrin voru þá undir yfirstjórn biskups, sem fór með ábótavaldið, og voru munkarnir þá jafnframt prestar í þjónustu biskupsdæmisins. Þetta átti t.d. við um Möðruvallaklaustur í Hörgárdal, þar fór Hólabiskup með ábótavaldið og hafði príor sem umboðsmann sinn á klaustrinu. Að jafnaði var miðað við að príor tæki engar meiriháttar ákvarðanir án samráðs við yfirmann sinn.
Heimild[breyta | breyta frumkóða]
- Gunnar F. Guðmundsson: Kristni á Íslandi II; Reykjavík 2000, bls. 212-213. | is/CC-MAIN-2015-18/07463.jsonl.gz.gz/4 | {
"data_id": "<urn:uuid:db9004fe-dfea-4af5-b1b0-e4493546c196>",
"date": "2015-04-19T21:02:26Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246639482.79/warc/CC-MAIN-20150417045719-00264-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.000007152557373,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 110,
"url": "http://is.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADor_(titill)"
} |
Sveitarstjórn
Sveitarstjórn eða bæjarstjórn er stjórn sveitarfélags. Stjórnarmenn eru oftast kjörnir af íbúum sveitarfélagsins og geta síðan myndað meirihluta um stjórn þess. Talsmaður sveitarstjórnar er titlaður sveitarstjóri, stjórnarformaður eða bæjarstjóri eftir atvikum. Hann getur verið einn af sveitarstjórnarmönnum eða ráðinn sérstaklega í þetta embætti. Í sumum tilvikum er auk hans formaður eða forseti sveitar-/bæjarstjórnar. Í borgum eru sveitarstjórnir kallaðar borgarstjórnir. | is/CC-MAIN-2015-18/07463.jsonl.gz.gz/6 | {
"data_id": "<urn:uuid:859a359b-8813-4e05-910e-88aca8f0ae1b>",
"date": "2015-04-19T21:03:08Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246639482.79/warc/CC-MAIN-20150417045719-00264-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.999967098236084,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 95,
"url": "http://is.wikipedia.org/wiki/Sveitarstj%C3%B3rn"
} |
Það var altítt í einni stórborginni, að þegar kvölda tók og sólin rann og skýin glóðu sem gull á milli efstu reykháfanna, þá heyrðu hinir og þessir í smástrætunum eitthvert undarlegt hljóð, eins og eim af kirkjuklukku, en það heyrðist ekki nema rétt í svip, því vagnaskröltið og hrópið á strætunum tók yfir og truflaði. "Nú er verið að hringja kvöldklukkunni," sögðu menn, "nú gengur sólin undir."
Þeir, sem voru á gangi fyrir utan borgina, þar sem húsin stóðu strjálar innan um trjágarða og smáekrur, sáu kvöldhimininn í enn meiri fegurðarljóma og heyrðu betur klukkuhljóðið. Það var eins og hljóðið bærist frá einhverri kirkju úr innstu fylgsnum hinna ilmandi skóga, og fólkið horfði þangað eins og gagntekið af einhverjum hátíðlegum anda.
Nú leið og beið, og stundum sögðu menn sín á milli: "Ætli það sé kirkja í skóginum þarna út frá? Þessi klukka er svo hljómfögur, að það gegnir undrum. Eigum við að gera okkur ferð þangað og skoða hann betur?" Og nú fór ríka fólkið akandi og fátæka fólkið gangandi, en það teygðist svo undarlega úr veginum, og þegar komið var þangað, sem pílviðir nokkrir stóðu í þyrpingu við skógarjaðarinn, þá var setzt niður og horft upp í trjágreinarnar langar og laufmiklar, og kunni fólkið sér ekki læti af feginleik yfir því að vera komið út í græna sumardýrðina. Sætabrauðsbakari nokkur kom þangað úr borginni og reisti upp sölutjaldið sitt, og svo kom annar sætabrauðsbakari og hengdi upp klukku rétt andspænis móti tjaldinu sínu, og meira að segja, það var klukka, sem var bikuð, til þess að hún skyldi þola regn og vætu, en kólfinn vantaði. Þegar nú fólkið fór heim aftur, þá sagði það, að þetta hefði verið svo dásamlega fagurt. Það voru einhverjir þrír, sem staðhæfðu, að þeir hefðu komizt í gegnum allan skóginn, og alltaf hefðu þeir heyrt undarlega hljóðið til klukkunnar, en þeim hefði látið svo fyrir eyrum, sem það kæmi úr borginni. Einn þeirra orti um það heilt kvæði og sagði, að klukkan hljómaði eins og móðurrödd við skýrleiks óskabarn, og ekkert sönglag væri fegra til en ómur klukkunnar.
Þessi tíðindi komu nú einnig fyrir keisarann í þessu landi, og hét hann því, að hver sá, sem með sönnu fengi uppgötvað, hvaðan hljóðið kæmi, hann skyldi fá þá nafnbót, að vera kallaður "heimshringjari", og það enda þó svo reyndist, að klukkan væri ekki til.
Eftir það fóru margir þessa erindis til skógarins, en það var ekki nema einn, sem kom heim aftur með einhvers konar skýringu leyndardómsins. Það hafði sem sé enginn brotizt nógu langt inn í skóginn, og hann þá ekki heldur, en svo mikið kvaðst hann þó vita, að klukkuhljóðið kæmi frá uglu nokkurri stórri sem byggi í holu tré, og það væri eins konar vísdómsugla, sem alltaf lemdi hausnum í tréð, en hvort hljóðið kæmi úr kolli hennar eða holum tréstofninum, það þóttist hann ekki geta sagt með áreiðanlegri vissu. Fyrir þetta var hann skipaður "heimshringjari", og samdi hann síðan á ári hverju eina vísindalega ritgerð um ugluna, en jafnfróðir voru menn eftir sem áður.
Það var nú einhvern dag, að börn voru fermd. Presturinn hafði haldið fagra og hjartnæma ræðu, og börnin höfðu viknað svo innilega, þetta var líka merkisdagur á ævi þeirra, því að nú áttu þau úr börnum að verða fullorðin svna allt í einu, og það var eins og barnssálin myndaði sig til að taka þessari breytingu. Það var glaðasólskin; fermingarbörnin gengu út úr borginni, og klukkan mikla og ókunna ómaði nú með undrasterkum hljómi úr skóginum. Þau urðu þegar í stað svo óðfús að komast þangað, öll þrjú. Eitt, sem var stúlka, varð að fara heim til að máta á sér danskjólinn sinn, því það var ekki vegna nokkurs annars en kjólsins og dansins, að hún var fermd í þetta skipti; hún hefði annars verið látin bíða. Annað barnið var fátækur drengur, sem hafði orðið að fá fermingartreyjuna sína og stígvélin að láni hjá syni húseigandans, þar sem hann átti heima, og átti hann að skila því aftur á tilteknum tíma. Þriðja barnið, sem líka var drengur, sagðist aldrei fara á nokkurn ókunnan stað, nema því aðeins að foreldrar sínir færu með. Hann hefði alténd verið hlýðið barn, og það ætlaði hann sér einnig að vera eftir ferminguna, og eiga menn ekki að gera gys að slíku, en það gerðu menn nú samt.
Þessi þrjú fóru því ekki með, en hin örkuðu af stað. Sólin skein í heiði, og fuglarnir sungu, og fermingarbörnin sungu með og héldust í hendur, því enn sem komið var höfðu þau ekki fengið embætti og voru öll saman fermingarbörn fyrir guði.
En skammt var þess að bíða, að tvö minnstu börnin urðu þreytt, og sneru þau þá bæði aftur til borgarinnar. Tvær smámeyjar settust niður og fóru að knýta blómkerfi; ekki komust þær heldur með; en þegar hin börnin voru komin að píltrjánum, þar sem sætabrauðsbakarinn hafði búð sína, þá sögðu þau: "Skoðum til, nú erum við komin hingað. Klukkan er í rauninni ekki til, hún er ekki annað en einhvers konar hugarburður."
Í sama bili hljómaði klukkan langt inni í skóginum svo skært og blítt og hátíðlega, að fjögur eða fimm börn réðust í að halda nokkuð lengra inn í skóginn. En svo var hann þéttgróinn og laufmikill, að harðsótt var að komast áfram; það lá við, að blákukkurnar og krossgrösin væru of hávaxin, klukknablóm og brómberjaklasar héngu í löngum fléttum frá einu tré til annars, og þar söng næturgalinn dillandi og sólargeislarnir iðuðu. Ó, sá unaður, sem þar var! en ekki var smámeyjunum hent að fara þann veg, því hætt er við, að kjólarnir hefðu rifnað. Þar voru stórgrýtisbjörg og klappir, algrónar allavega litum mosa, og spruttu þar upp tærar lindir með suðandi nið, og var eins og þær segðu: "glúk, glúk!"
"Skyldi nú ekki þetta vera klukkan?" sagði eitt af fermingarbörnunum og lagðist niður til að hlusta betur; "það verður að rannsaka til hlítar." Og svo beið það kyrrt og hirti ekki um, þó hin börnin héldu áfram.
Það er nú af þeim að segja, að þau komu að húsi einu, sem gert var af berki og trjágreinum. Stórvaxið tré, sem bar villiepli, slútti ofan yfir það, eins og það ætlaði að hella allri ávaxtablessun sinni yfir þakið, sem var rósum vaxið. Löngu greinarnar á trénu seildust fram með gaflinum, og á honum hékk lítil klukka. Það skyldi þó ekki vera klukkan, sem til hafði heyrzt og eftir var leitað! Jú, jú! Allir voru samdóma um, að svo væri, nema einn. Hann sagði, að þessi klukka væri smáfelldari og lítilfjörlegri en svo, að það gæti heyrst til hennar þvílíkan óraveg eins glöggt og þeir hefðu heyrt hljóðið, og það væru líka allt aðrir hljómar, sem gætu gripið mannlegt hjarta svo innilega. Sá, sem þetta mælti, var kóngssonur, og þá var það viðkvæðið hjá hinum, að hann væri einn af þeim, sem þættust vitrari en allir aðrir.
Honum var þá lofað að fara einum, því hinum leizt ekki að fara lengra, og gekk hann leiðar sinnar áfram, en að því skapi sem honum miðaði áleiðis, eftir því varð hjarta hans æ gagnteknara af töfrum skógarkyrrðarinnar. Samt heyrði hann enn til litlu klukkunnar, sem honum líkaði svo vel, og stæði vindurinn þaðan, sem sætabrauðsbakarinn hafðist við, þá heyrði hann óminn öðru hverju, þegar fólkið var að syngja yfir tedrykkjunni, en dimmrödduðu klukkuslögin voru hljómmeiri og sterkari. Það fór að heyrast eins og leikið væri undir á orgel, og hljóðið kom frá vinstri hlið, þeirri hliðinni, þar sem hjartað slær.
Nú skrjáfaði í runnunum, og allt í einu stóð frammi fyrir kóngssyninum lítill piltur á tréskóm og treyjugarmi, æði ermastuttum, svo ekki náði fram á úlnliðina. Báðir þekktust, því þessi drengur var einmitt sá hinn sami, sem fyrr er um getið, að ekki komst með í ferðina, af því hann varð að fara heim og skila treyjunni og stígvélunum, sem hann hafði fengið að láni af syni húseigandans. Þessu hafði hann aflokið og síðan labbað af stað í fátæklegu flíkunum sínum á tréskónum, því klukkan dunaði fyrir eyrum hans með svo aflmiklum og undarlega djúpum hljómi. Hvað sem tautaði, varð hann að reyna að komast þangað út.
"Við getum þá orðið samferða," sagði kóngssonurinn. En fátæki fermingarpilturinn á tréskónum varð feiminn við, strauk um stuttu treyjuermarnar og sagðist ekki treysta sér til að ganga nógu hart, svo hann gæti fylgzt með; auk þess hélt hann, að það yrði að leita klukkunnar þeim megin, sem til hægri handar vissi, því að þeirri hliðinni hneygðist allt, sem veglegt er og mikilfenglegt.
"Þá er ekki að hugsa til að við finnumst," segir kóngssonurinn og kinkar kolli til fátæka drengsins. Fór þá sá fátæki inn í skóginn, þar sem hann var þykkastur og skuggalegastur og allur þyrnum gróinn, enda rifnuðu líka föt hans, og fætur hans og hendur urðu blóðrisa. Kóngssonurinn fékk líka margan skinnsprett, en sólin skein þó á hans leið, og skulum við nú fylgja honum eftir, sem vert er, því hann var dugandi drengur.
"Klukkuna vil ég og skal ég finna," sagði hann, "og það þó ég ætti að ganga á heimsenda."
Ófrýnir apar sátu uppi í trjánum og glottu, svo að skein í tanngarðinn. "Eigum við að lemja hann? Eigum við að lumbra á honum? Hann er kóngssonur."
En hann brá sér ekki við það og gekk inn í skóginn lengra og lengra, þar sem hann var gróinn kynlegustu blómum; þar stóðu bjartar stjörnuliljur með dreyrrauðum duftþráðum, himinbláar hjálmrósir, sem blikuðu í vindblænum, og eplatré með eplum, sem glóðu álengdar eins og gljágeislandi sápubólur; það má nærri geta, hvað falleg tré þessi voru í sólskininu. Allt umhverfis ljósgræn engin, þar sem hjörturinn og hindin leikur sér í grasinu, gnæfðu laufskrýddar eikur og beykitré, og væri börkurinn sprunginn á einhverju trénu, þá uxu bæði grös og langflæktar, öngóttar jurtir út úr sprungunum. Þar voru skóglendi mikil með lygnum stöðuvötnum, og syntu á þeim fannhvítir svanir og böðuðu vængjunum. Kóngssonurinn stóð oft við og hlustaði, og þótti honum stundum eins og klukkan sendi óminn upp til hans úr þessum djúpu vötnum, en hann fann í hvert sinn, að klukkuhljómurinn kom ekki þaðan, heldur lengra innan að úr skóginum.
Nú settist sólin, og loftið varð rauðglóandi sem eldur, það varð svo hljótt og svo rótt í skóginum. Þá féll hann á kné og söng kvöldsálminn sinn og sagði: "Aldrei finn ég það, sem ég leita eftir, nú rennur sólin og nú kemur nóttin, hin dimma nótt. Þó veit ég ekki, nema ég geti ennþá einu sinni séð kvöldsólina kringlótta og eldrauða, áður en hún hverfur alveg undir jörðina. Ég ætla að komast upp á klettana þarna, þar sem þeir gnæfa jafnhátt hæstu trjánum."
Og hann þreif í rætur og tágar og klifraðist upp eftir votum steinunum, þar sem vatnssniglarnir hringuðu sig og froskpaddan glennti upp skoltinn, eins og til að gelta að honum, en upp komst hann samt, áður en sólin var alveg gengin undir, og var sjón að sjá hana úr þeirri hæð. Ó, hvílík dásemdarprýði! Hafið, hið mikla og dýrðlega haf, sem velti löngum bylgjum inn að ströndinni, lá opið fram undan honum, og sólin glóði eins og gullaltari út við yztu brúnina, þar sem haf og himinn mættust. Allt rann saman í leiftrandi litadýrð. Skógarnir sungu og hafið söng og hann söng með. Öll náttúran var ein stór og heilög kirkja, þar sem tré og sveimandi ský voru súlurnar, þar sem blóm og grös voru glitofin gólfábreiða og himinninn sjálfur hvelfing hins mikla musteris. Hið efra slokknuðu rauðu litirnir, þegar sólin hvarf, en þá tendruðust þúshundruð stjörnur, og þá lýstu þúshundruð demantslampar, og kóngssonurinn breiddi faðminn móti himninum, móti hafinu og skóginum, og rétt í sama bili kemur fátæki drengurinn með stuttu ermarnar, á tréskónum, út úr hægra hliðargangi. Hann var þá kominn jafnsnemma hinum og kominn það á sínum vegi, og nú runnu þeir í fangið hvor á öðrum og héldust í hendur í hinni miklu kirkju náttúrunnar og skáldskaparins. Yfir þeim hljómaði hin ósýnilega, heilaga kirkja, og kringum hana svifu sælir andar í danshring með fagnandi lofgerðarröddum.
Netútgáfan - mars 1999 | is/CC-MAIN-2015-18/07463.jsonl.gz.gz/12 | {
"data_id": "<urn:uuid:3623ee16-ef17-4825-8b96-9c522de3923e>",
"date": "2015-04-25T14:22:22Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246649738.26/warc/CC-MAIN-20150417045729-00126-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000064373016357,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 39,
"url": "http://www.snerpa.is/net/thjod/klukkan.htm"
} |
Ninja
Ninja eða shinobi (忍者 bókst. „Sá sem læðist“) á einkum við sögulega stríðsmenn í Japan til forna sem voru sérþjálfaðir í hinu japanska ninjutsu, með það að megin markmiði að skapa hljóðlausa, ósýnilega og banvæna launmorðingja. Ninjan var virk á mismunandi sviðum óhefðbundins stríðsrekstrar, þar sem sérsvið hennar var oftast launmorð, umsátur, njósnir, hryðju- og skemmdarverk. Ninjan líkt og samúræinn fylgdi sínum eigin siðareglum sem kallaðar voru ninpo. Þó ninja þyki almennt hafa verið sérstök tegund af sérhæfðum launmorðingjum þá samkvæmt nútíma iðkendum budo nin-juitsu, var sérgrein ninjunar ekki launmorð, heldur njósnir.
Það er almennt trúað því að hin forna ninja hafi verið kotbændur, sem bannað var með lögum að nema sverðlistir samúræjans vegna erfðastéttskiptingar samfélagsins. Mönnum greinir þó þar á, þar sem heimildir fyrir því að ninjur hafi einnig verið samúræjar starfandi sem njósnarar, hafa fundist.
Ninjan hefur birst í fleiri kvikmyndum, sjónvarpsþáttum, bókum og tímaritum en nokkur annar sögulegur stríðsmaður.
Uppruni[breyta | breyta frumkóða]
Upphaf ninjunar þykir sveipað leyndardómi, sérstaklega þar sem ninjan skildi lítið eftir á skriflegu máli og lýstu aldrei tilræðum á hendur sér. Nákvæmur uppruni þessara stríðsmanna er óþekktur en lykilhlutverk þeirra í hernaði virtist vera nokkurs konar skæruhernaður þar sem þeir sáu aðalega um njósnir, launmorð og sérhæfð hryðjuverk til að skapa bæði ótta og ringulreið á svæðum óvinana. | is/CC-MAIN-2015-18/03463.jsonl.gz.gz/4 | {
"data_id": "<urn:uuid:4f9a3c97-d4f8-4a98-8ac3-4c3d294a68c5>",
"date": "2015-04-21T21:03:48Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246643283.35/warc/CC-MAIN-20150417045723-00195-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999904632568359,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 76,
"url": "http://is.wikipedia.org/wiki/Ninja"
} |
Vantar þig grasalæknir?
Ásthildur Kristín Einarsdóttir
GSM: 692-8151
Ásthildur er Grasalæknir og Fegrunarsérfræðingur. Ásthildur notar eingöngu íslenskar jurtir sem hún tínir víðsvegar um landið þar sem jurtirnar fara aldrei úr hennar augnsýn , þá veit hún hvar og hvernig þær hafa verið...
Hvað er draumur.is?
Er verið að færa okkur skilaboð
með draumum?
Eru draumar að miðla til okkar
skilaboðum
eða ráðleggingum?
Viltu vita hvað draumarnir þínir
merkja?
Á draumur.is getur þú flétt upp
draumatákninu þínu, tekið þátt á
spjallborði síðunnar eða pantað
tíma hjá áhugaverðum
einstaklingum eða jafnvel skráð
þig á námskeið.
Góða skemmtun :) | is/CC-MAIN-2015-18/04463.jsonl.gz.gz/1 | {
"data_id": "<urn:uuid:f22f27b3-e0c8-469e-968b-35daaf56b214>",
"date": "2015-04-20T00:44:44Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246644200.21/warc/CC-MAIN-20150417045724-00256-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999719858169556,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 38,
"url": "http://www.draumur.is/"
} |
Sjónarmið
Samband íslenskra sveitarfélaga í samvinnu við Jöfnunarsjóð sveitarfélaga stóð fyrir umræðu- og upplýsingafund 19. febrúar undir yfirskriftinni: ,,Málefni fatlaðs fólks innan samþættrar nærþjónustu sveitarfélaga.“ Ekki fór hjá því að fjárhagsmálefni bæri á góma í erindi undirritaðs á fundinum, enda óaðskiljanlegur hluti flutnings þessa stóra verkefnis sem nú er á fimmta ári hjá sveitarfélögunum. Á rúmum fjórum árum er þjónusta við fatlað fólk farin að festa sig í sessi sem hluti af samþættri nærþjónustu sveitarfélaga. | is/CC-MAIN-2015-18/04463.jsonl.gz.gz/2 | {
"data_id": "<urn:uuid:22a6c576-36f1-4417-b6ec-8cfe4cdcc50e>",
"date": "2015-04-20T00:44:13Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1429246644200.21/warc/CC-MAIN-20150417045724-00256-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999821186065674,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 6,
"url": "http://www.samband.is/?year=2013&month=2"
} |
Please use this identifier to cite or link to this item: http://hdl.handle.net/1946/12657
Hvernig stendur Tal í samanburði við samkeppnisaðila?
How does Tal compare among its rivals?
Viðfangsefni þessarar ritgerðar er að kanna það hvernig Tal standi í samanburði við samkeppnisaðila sína. Kannaður var markaðurinn út frá tölfræðiupplýsingum frá Póst- og fjarskiptastofnun og helstu kenningar varðandi samkeppnisforskot. Einnig var send út spurningakönnun til að kanna hvað neytendur eru að greiða fyrir fjarskiptaþjónustu í dag og hvaða þættir þeim þykja mikilvægastir þegar að kemur að vali á fjarskiptafyrirtæki.
Helstu niðurstöður ritgerðar þessarar sýna það að Tal getur farið í ýmsar markaðsaðgerðir til þess að auka hlutdeild sína á markaði. Fyrirtækið þarf þá að taka mið af kenningum um
samkeppnisforskot og með því aukið möguleika sína á aukinni markaðshlutdeild. Einnig sýna helstu niðurstöður að aðgreining Tals á ekki við í dag með innkomu nýrra aðila á markaði og
þurfa þeir því að aðgreina sig á nýjan hátt. Einnig sýna niðurstöður könnunar að þeir þættir sem neytendum þykja mikilvægir eru þeir þættir sem Tal hefur lagt niður við breytingu á viðskiptamódeli sínu. | is/CC-MAIN-2015-18/04463.jsonl.gz.gz/14 | {
"data_id": "<urn:uuid:0882ee31-ebae-40a4-a59d-47c3aba40180>",
"date": "2015-05-06T13:03:06Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-18",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-18/segments/1430458592487.16/warc/CC-MAIN-20150501053632-00054-ip-10-235-10-82.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000091791152954,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 49,
"url": "http://skemman.is/en/item/view/1946/12657"
} |
Fálkaveiðar
Fálkaveiðar eru veiðar villtra fugla með aðstoð sérþjálfaðra fálka. Fálkaveiðar voru nær eingöngu stundaðar af konungum og aðalsmönnum.
Fálkaveiðar á Íslandi[breyta | breyta frumkóða]
Fálkar voru útflutningsafurð frá Íslandi frá miðöldum fram til 1800. Fálkarnir voru teknir úr hreiðrum eða veiddir í gildrur og var rjúpa gjarnan notuð fyrir agn. Þeir sem veiddu fálka voru kallaðir fálkafangarar og var það virðingarheiti. Fálkarnir voru geymdir yfir veturinn í sérstöku húsi og sendir að vori eða sumri til Danakonungs. Fálkahús var á Bessastöðum og síðar í Reykjavík. Um miðja 18. öld voru greiddir 5-15 ríkisdalir fyrir hvern fálka eftir lit og gæðum. Hvítir fálkar voru verðmestir. Vegna mikilvægis fálka í útflutningi Íslands fyrr á öldum var mynd af fálka skjaldarmerki Íslands á árunum 1904-1918. | is/CC-MAIN-2015-22/04919.jsonl.gz.gz/1 | {
"data_id": "<urn:uuid:9585f8a9-3272-4100-aed8-55e8adb9a73c>",
"date": "2015-05-23T05:47:12Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207927245.60/warc/CC-MAIN-20150521113207-00089-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999983310699463,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 67,
"url": "http://is.wikipedia.org/wiki/F%C3%A1lkavei%C3%B0ar"
} |
Miklibanki
Miklibanki eða Miklugrunn er neðansjávarslétta út af Norður-Ameríkulandgrunninu suðaustan við Nýfundnaland. Sjór er tiltölulega grunnur (24-101 m) á bankanum. Þar mætast hlýr Golfstraumurinn að sunnan og kaldur Labradorstraumurinn að norðan. Blöndun þessara tveggja strauma verður til þess að lyfta næringarefnum upp að yfirborði sjávar sem skapar kjöraðstæður fyrir fiska. Miklibanki er því ein af auðugustu fiskimiðum heims. Þar veiðast meðal annars þorskur, ýsa, loðna og sverðfiskur. Á botninum finnast bæði hörpuskel og humar. Þar er líka að finna stóra hópa sjófugla eins og súlu og skrofu og sjávarspendýr á borð við seli og hvali.
Hnit: | is/CC-MAIN-2015-22/04919.jsonl.gz.gz/2 | {
"data_id": "<urn:uuid:f87b09e5-5c69-4846-bab9-e3f55430dd72>",
"date": "2015-05-23T05:48:19Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207927245.60/warc/CC-MAIN-20150521113207-00089-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000017881393433,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 55,
"url": "http://is.wikipedia.org/wiki/Miklibanki"
} |
Ashley Tisdale
|Ashley Tisdale|
|
|
Tisdale í Júlí 2012
|Fædd(ur)||Ashley Michelle Tisdale
|
2. júlí 1985 (29 ára)
West Deal í New Jersey í Bandaríkjunum
|Þekktur fyrir||Leikkona, söngkona|
|Starf/staða||Leikkona, söngkona, lagasmiður, kvikmyndaframleiðandi, sjónvarpsframleiðandi o.fl.|
|Heimasíða||ashleytisdale.com|
Ashley Michelle Tisdale (fædd 2. júlí 1985) er Bandarísk söng- og leikkona og framleiðandi sem varð fræg fyrir að leika ritarann Maddie Fitzpatrick í The Suite Life of Zack and Cody á Disney stöðinni og fyrir að leika Sharpay Evans í High School Musical-myndunum. Myndaröðin varð mjög vinsæl sem innihélt tvær sjónvarpskvikmyndir, kvikmynd og nokkrar plötur. Vinsældir Tisdale í myndunum gerði það að verkum að hún skrifaði undir plötusamning við Warner Bros. árið 2006. Fyrsta platan hennar, Headstrong, kom út í febrúar 2007 og náði 5. sæti á bandaríska vinsældarlistanum og seldist í 64.000 eintökum fyrstu vikuna. Önnur stúdíóplatan hennar, Guilty Pleasure kom út árið 2009.
Tisdale á framleiðslufyrirtæki og unnið sem aðalframleiðandi nokkura kvikmynda, m.a. sjónvarpskvikmyndarinnar Picture This. Tisdale er í áberandi raddhlutverki sem Candace Flynn (Eydís Árnadóttir) í Disney stöðvar þáttunum Finnbogi og Felix (e. "Phineas & Ferb"), teiknimyndaþættir sem hafa eitt mesta áhorf í Bandaríkjunum og hafa fengið mikið lof gagnrýnenda. Árið 2009 var hún ráðin í fyrsta stóra sjónvarpshlutverkið sitt í þáttunum Hellcats þar sem hún leikur Savönnuh Monroe sem er ákveðin og mjög trúuð klappstýra.
Efnisyfirlit
Æska[breyta | breyta frumkóða]
Tisdale fæddist í West Deal í Monmouth-sýslu í New Jersey 2. júlí 1985 og heita foreldrar hennar Lisa (áður Morris) og Mike Tisdale og eiga þau byggingafyrirtæki. Eldri systir hennar, Jennifer Tisdale, er leikkona og afi hennar, Arnold Morris, þróaði Ginsu hnífana. Í gegnum afa sinn er hún einnig skyld kaupsýslumanninum Ron Popeil. Hún ólst upp í Ocean Township. Móðir Ashley er gyðingur og lítur Ashley á sjálfa sig sem gyðing.
Þriggja ára hitt hún núverandi umboðsmann sinnn, Bill Perlman, í verslunarmiðstöð í New Jersey. Hann sendi Ashley í margar áheyrnarprufur fyrir auglýsingar sem varð til þess að hún lék í yfir 100 sjónvarpsauglýsingum þegar hún var lítil. Ashley byrjaði leikhúsferilinn á því að leika í Gypsy: A Musical Fable og The Sound of Music í leikhúsi í sýslunni.
Átta ára var hún ráðin í hlutvrk Cosette í túristavænni útgáfu af söngleiknum Vesalingarnir. "Þegar ég var lítil sá ég leikritið Vesalingarnir á Broadway og mér fannst það vera eitt þar stórkostlegasta sem ég hef séð, svo ég fór til umboðsmannsins míns og sagði honum að mig langaði að leika í því", sagði Tisdale í viðtali við Newsday árið 2007. Hún hefur einnig sagt að hún hafði aðeins farið í einn söngtíma áður en hún fékk hlutverkið. Tisdale ferðaðist um í tvö ár með Vesalingunum áður en hún fékk hlutverk í Annie. Þegar Ashley var tólf ára söng hún fyrir Bill Clinton í Hvíta Húsinu.
Ferill[breyta | breyta frumkóða]
1997-2006[breyta | breyta frumkóða]
Seinni hluta 10. áratugarins lék Tisdale lítil hlutverk í nokkrum sjónvarpsþáttum eins og The Hughleys, Smart Guy, 7th Heaven, Boston Public og Bette og í kvikmyndum á borð við A Bug's Life og Donnie Darko. Á þessum tíma vann hún einnig sem Ford-módel. Hún fékk tilnefningu til Young Artist Awards árið 2000 fyrir frammistöðu sína í Boston Public. Árið 2004 var Ashley ráðin í hlutverk Maddie Fitzpatrick í The Suite Life of Zack & Cody á Disney stöðinni sem byrjaði í mars 2005 og endaði árið 2008.
.
Þrátt fyrir að framleiðendur High School Musical kvikmyndarinnar höfðu ekki tekið hana til greina fyrir hlutverk í myndinni vegna þess að hún er svo "góð stelpa" í The Suite Life, var Tisdale ráðin sem vinsæla, sjálfhverfa menntaskólastelpan Sharpay Evans í myndunum. Platan með lögunum úr myndinni, þar sem Tisdale söng nokkur lög, varð mest selda platan í Bandaríkjunum það árið. Ashley varð fyrsta söngkonan til að eiga tvö lög samtímis á Billboard Hot 100 listanum með lögin "What I've Been Looking For" og "Bop to the Top" en bæði lögin eru úr myndinni. High School Musical varð vinsælasta mynd Disney-stöðvarinnar það árið en 7,7 milljónir manna horfðu á frumsýningu myndarinnar.
Í júlí 2006 skrifaði Tisdale undir plötusamning við risann Warner Bros. og byrjaði að vinna að sinni eigin plötu. Hún gaf út lagið Last Christmas með Wham!, en það var fyrsta lagið sem hún gaf út undir samningi hjá Warner Bros. Hún söng einnig lagið „Kiss the Girl“ og lék í myndbandi við lagið sem síðan fór á DVD diskinn Litla Hafmeyjan: Platínu útgáfa á DVD. Í desember 2006 gaf hún út nokkur lög til þess að vekja athygli á nýju plötunni sinni. Hún lagði síðan af stað í tónleikaferð með High School Musical og söng lög úr myndinni. Árið 2007 kom tónleikaferðin út á DVD.
2007-2009[breyta | breyta frumkóða]
Headstrong er fyrsta sólóplata Ashley sem kom út í febrúar 2007 hjá Warner Bros, fór í gullsölu og náði 5. sæti Billboard listans þegar hún kom út og seldist í 64.000 eintökum fyrstu vikuna. "Be Good to Me" var fyrsta smáskífa plötunnar og kom hún út í desember 2008. "He Said She Said" kom út önnur í september 2007. Árið 2008 komu út "Not Like That" og "Suddenly" í nokkrum löndum en ekki Bandaríkjunum.
Ashley endurtók hlutverk sitt sem Sharpay Evans í High School Musical 2, annarri myndinni í kvimyndaröðinni og söng hún einnig nokkur lög í þeirri mynd. Gagnrýnendur voru sammála um að frammistaða Ashley í myndinni væri mjög góð. Alls sáu 17 milljónir manna myndina þegar hún var frumsýnd á Disney stöðinni.
Sem framleiðandi, stofnaði Tisdale hennar eigið framleiðslufyrirtæki árið 2008 og nenfndi það Blondie Girl Productions (eða ljósku-framleiðsla). Tisdale fékk fyrsta aðalhlutverkið sitt í sjónvarpskvikmyndinni Picture This árið 2008, þar sem hún lék Maddie Gilbert sem er óvinsæl og verður fyrir einelti. Hún var einnig aðalframleiðandi myndarinnar en alls horfðu 4,3 milljónir manna á myndina á frumsýningarkvöldinu.
Tisdale endurtók hlutverk sitt sem Sharpay Evans árið 2008 í Disney-kvikmyndinni High School Musical 3: Senior Year. Frammistaða hennar í kvikmyndinni gaf henni kvikmyndaverðlaun MTV fyrir "framúrskarandi frammistöðu konu árið 2009" og fékk mikla athygli frá Entertainment Weekley sem sagði hana eina af stjörnum ársins. High School Musical 3 halaði inn 42 milljónum dollara á opnunarhelginni sem er stærsta opnunarhelgi tónlistarkvikmyndar.
Önnur platan hennar, Guilty Pleasure, kom út árið 2009. Tisdale sagði hana rokkaðari og beittari en fyrri plötuna en hún fékk blandaða dóma og Billboard sagði að söngkonan fengi ekki nóg svigrúm til að sleppa sér. Guilty Pleasure komst í 12. sæti Billboard 200 listans og seldist í 25.000 eintökum fyrstu vikuna gekk ekki eins vel og fyrstu plötunni. Lagið "It's Alright, It's OK" var aðalsmáskífa plötunnar en hún kom út í apríl 2009 og önnur smáskífan, "Crank It Up" kom út í október sama ár.
Ashley lék í kvikmyndinni Aliens in the Attic. Hún var í hlutverki Bethany Pearson, eldri systur fjölskyldunnar og þrátt fyrir að vera flokkuð sem aðalpersóna sagði New York Times að Tisdale væri mestan hlut myndarinnar ekki á skjánum. Myndin halaði inn 60 milljónir dollara um allan heim.
2010-[breyta | breyta frumkóða]
Á þessu ári hefur Tisdale verið orðuð við fjölmörg kvikmyndahlutverk. Það var tilkynnt að Ashley myndi leika í myndinni Sleapless Beauty sem er endurgerð myndarinnar Teen Witch frá árinu 1989. Tilkynnt var að hún myndi leik hlutverk í sjónvarpsþáttaröðinni Hellcats í mars. Sharpay's Fabulous Adventures er kvikmynd sem stefnt er að að sýna sumarið 2011 á Disney stöðinni en þar mun Ashley vera í hlutverki Sharpay Evans og einnig vera aðalframleiðandi. 21. maí 2010 staðfesti leikarinn Jason Fuchs að Tisdale mun leika ástarævintýri hans í nýjustu kvikmynd hans, The Last First Time, en búist er við að hún komi í kvikmyndahús haustið 2010.
Tónlistarstíll[breyta | breyta frumkóða]
Tónlist Tisdale er aðallega popp og hefur innihaldið ballöður og popp-rokk. Ást og ástarsorg spila stóran þátt í lögum hennar og notar hún mikið rafmagnshljóðfæri eins og trommuvélar og rafmagnsgítara. Hún samdi sum lögin á plöturnar sínar ásamt öðrum. Það tónlistarfólk sem hefur haft áhrif á hana eru Kelly Clarkson, The Used, Boys Like Girls, Michael Jackson, My Chemical Romance, Lady Gaga og Fergie og í viðtali við AOL sagði Tisdale: "Ég hef verið mikill aðdáandi Pink alveg síðan hún byrjaði. Ég elska húmor Katy Perry og popp/rokk fílinginn hennar. Ég elska tónlist Pat Benatar. Allar þessar konur hafa áhrif á mig þegar ég er á leiðinni í stúdíóið, en næstum allt hefur áhrif á mig."
Ímyndin og einkalíf[breyta | breyta frumkóða]
Tisdale er meðlimur í Creative Artist Agency. Árið 2007 birtist Tisdale í herferð fyrir Staples Inc. sem hét "Geared 4 School" en hún hefur einnig verið í herferðum fyrir Eckō Red fatamerkið. Ashley átti í ástarsambandi við Jared Murillo en sambandið endaði í mars 2009. Í mars 2007 sagði Ashley við Blender að hún væri laus við áfengi og vímuefni og reykti ekki og sagði til viðbótar: "mamma mín hefur mjög mikla trú á mér, svo ég er ekki einhver sem er undir hópþrýstingi." Hún var í 28. sæti yfir 100 "heitustu" konur heims árið 2008.
Ashley gekkst undir lýtaaðgerð í nóvember 2007 til þess að láta laga á sér nefið. Samkvæmt Tisdale var þetta gert heilsu hennar vegna en ekki vegna trúar á lýtaaðgerðir. Aðgerðin lagaði tvö brot á nefinu sem truflaðu hana við andadrátt. Hún talaði við tímaritið People um aðgerðina og sagði að hún hefði verið nauðsynleg og hún hafi viljað vera hreinskilin við aðdáendur sína.
Hlutverk[breyta | breyta frumkóða]
|Kvikmyndir|
|Ár||Kvikmynd||Hlutverk||Athugasemd|
|1998||A Bug's Life||Bláberja-Skáti||Talsetning|
|2001||Doonie Darko||Kim|
|Nathan's Choice||Stephanie|
|2002||The Mayor of Oyster Bay||Jennifer||Sjónvarps-Kvikmynd|
|2006||High School Musical||Sharpay Evans||Disney Channel Mynd|
|Whisper of the Heart||Yuko Harada||Talsetning|
|2007||High School Musical 2||Sharpay Evans||Disney Channel Mynd|
|Bring it On: In It To Win It||Hún sjálf||Beint á DVD|
|2008||Picture This||Mandy Gilbert||Beint á DVD
|
Aðalframleiðandi
|High School Musical 3: Senior Year||Sharpay Evans|
|2009||Aliens in the Attic||Bethany Pearson|
|2011||Phineas and Ferb: Across the Second Dimension||Candace Flynn||Talsetning|
|High Stakes||Sharpay Evans||Disney Channel mynd
|
Aðalframleiðandi,aðalhlutverk
|2012||The First Last Time||Miranda|
|Sjónvarp|
|Ár||Titill||Hlutverk||Athugasemd|
|2005-2008||The Suite Life of Zack & Cody||Maddie Fitzpatrick||Stórt hlutverk (75 þættir)|
|Síðan 2007||Phineas and Ferb||Candace Flynn||Talsetning, stórt hlutverk (102 þættir)|
|2010||Hellcats||Savannah Monroe|
|Gestahlutverk í Sjónvarpi|
|Ár||Titill||Hlutverk||Athugasemd|
|1997||Smart Guy||Amy|
|7th Heaven||Janice|
|2000||Beverly Hills 90210||Nicole Loomis|
|Movie Stars||Kvenkyns nemandi|
|The Amanda Show||Kvef-læknir||3 þættir|
|The Geena Davis Show||Tracy|
|Boston Public||Carol Prader|
|2001||Bette||Jessica|
|Once Again||Marni|
|Kate Brasher||Winona|
|Charmed||Unglingur á flótta||Lítið hlutverk|
|2002||The Hughleys||Stephanie||3 þættir|
|2003||Strong Medicine||Sherry Lowenstein|
|Grounded for Life||Leah|
|George Lopez||Olivia|
|Still Standing||Bonnie||4 þættir|
|2006||Hannah Montana||Maddie Fitzpatrick|
|2007||Kim Possible||Camille Leon||Rödd, 3 þættir|
|2008||Studio DC: Almost Live||Hún sjálf|
|2009||The Suite Life on Deck||Maddie Fitzpatrick|
|Extreme Makeover: Home Edition||Hún sjálf|
|The Cleveland Show||Lacey Stapleton||Talsetning, margir þættir|
|2010||Glenn Martin, DDS||Talsetning, gestahlutverk|
Tenglar[breyta | breyta frumkóða]
- Opinber vefsíða Ashley
- Opinber tónlistarvefsíða Ashley
- Ashley á imdb
- Ashley á TV.com
- Ashley flett upp á Amazon.com | is/CC-MAIN-2015-22/04919.jsonl.gz.gz/9 | {
"data_id": "<urn:uuid:a027cfb9-a618-472f-9ca7-d127f1ce520a>",
"date": "2015-05-25T09:38:17Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207928479.19/warc/CC-MAIN-20150521113208-00154-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999339580535889,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 61,
"url": "http://is.wikipedia.org/wiki/Ashley_Tisdale"
} |
Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/9607
Frekja frekja : fræðileg umfjöllun um barnabókmenntir og barnabók ásamt greinargerð
Freyja frekja er saga af stelpu sem getur verið mikill óþekktarangi. Sagan á að vera börnum til viðvörunar, þ.e. hún hefur að geyma uppeldislegan boðskap. Þar sem aðalsögupersónan lærir að græðgi borgar sig ekki. Hef ég fengið Elísu Ósk Viðarsdóttur, upprennandi listakonu, til að myndskreyta bókina mína.
Markmið bókarinnar er að taka á græðgi.
Í greinargerðinni eru gerð skil á barnabókmenntum, skoðað verður sögulegt yfirlit barnabókmennta á Íslandi og einnig eru gerð skil á þeim flokkum sem mest ber á í barnabókmenntum, þjóðsögur og ævintýri, fantasíur og myndabækur. Stuttlega er farið í gildi barnabókmennta því þær menntir eru ómissandi þáttur í uppeldi barna.
Fræðileg umfjöllun um barnabókmenntir
og barnabók ásamt greinargerð | is/CC-MAIN-2015-22/04919.jsonl.gz.gz/10 | {
"data_id": "<urn:uuid:31d01631-5d78-4204-b88c-bdadee0343f7>",
"date": "2015-05-25T10:15:36Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207928479.19/warc/CC-MAIN-20150521113208-00154-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000042915344238,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 46,
"url": "http://skemman.is/item/view/1946/9607%3Bjsessionid=F21FF428C979785CDAF034CF11F16D83"
} |
Heimskautarefur
|Heimskautarefur|
|
|
Tófa í sumarbúningi á Svalbarða
|Ástand stofns|
|Vísindaleg flokkun|
|
|
|Tvínefni|
|Vulpes lagopus
|
(Linnaeus, 1758)
|
|
Heimkynni heimskatarefsins
Heimskautarefur eða fjallarefur (fræðiheiti: vulpes lagopus, áður alopex lagopus), einnig nefndur tófa eða refur á íslensku, er tegund refa af ættkvísl refa (vulpes) sem tilheyrir hundaætt (canidae). Heimskautarefurinn er eina landspendýrið í íslensku dýraríki, sem hefur borist til Íslands án aðstoðar manna.[2] Dýrafræðingar hafa greint ellefu undirtegundir heimskautarefsins en ekki eru allir fræðimenn sammála um þær greiningar. Tófur má finna um allar Norðurslóðir. Tegundin er í útrýmingarhættu í Noregi, Svíþjóð og Finnlandi og á eyjum við austur Síberíu.
Efnisyfirlit
Nöfn á refum[breyta | breyta frumkóða]
Karldýrin eru oftast nefnd steggur eða högni en einnig kemur fyrir að þeir séu nefndir refur. Kvendýrin eru nefnd læða eða bleiða en einnig kemur fyrir að þær séu nefndar tófur.
Ekkert annað dýr á Íslandi hefur haft eins mörg heiti. Má það meðal annars rekja til þeirrar algengu trúar um alla Evrópu að ekki megi nefna nafn hins illa upphátt til þess að kalla hann ekki fram. Fyrir utan þau algengustu refur og tófa má nefna: dratt(h)ali, gortanni, lágfóta, melrakki, skaufhali, skolli og vemma. Refir sem leggjast á fé eru nefndir bítur, dýrbítur og bitvargur. Snoðdýr er tófa sem aldrei fær fallegan belg með vindhárum. Refalæða sem lögst er í greni til að gjóta er kölluð grenlægja. Afkvæmið nefnist yrðlingur.
Einkenni[breyta | breyta frumkóða]
Tófan er einstaklega vel hæf til að lifa í heimskautaloftslagi og hefur mjög þéttan feld sem einangrar hana vel, jafnvel í miklum kulda. Um 70% af feldinum er undirhár sem gerir það mögulegt að halda eðlilegum líkamshita þó umhverfið fari allt niður í 35°C frost. Feldurinn er sem þéttastur frá desember til mars. Tófan hefur mjög stutt skott, trýni, háls og lítil eyru miðað við aðrar refategundir og hefur þróast þannig til að takmarka hitatap.
Villtar verða tófur 6–10 ára gamlar, en geta orðið allt að 20 ára undir mannahöndum. Fullorðnir íslenskir refir eru á bilinu 3 til 4,5 kg að þyngd. Líkaminn er 40 til 70 cm frá trýni aftur á rass, skottið er svo 30 cm í viðbót. Hæðin upp á herðakamb er um 30 cm og líkist tófan litlum hundi.
Tófan er aðallega á ferðinni að degi til, ekki síst í ljósaskiptum kvölds og morgna.
Tvö meginlitarafbrigði eru af tófu, hvít dýr og mórauð. Hvítu dýrin hafa hvítan feld að vetrarlagi en á sumrin mógrábrún á baki og utan á útlimum en grá á kviðnum og innan á útlimum. Mórauðu tófurnar eru dökkbrúnar allt árið um kring. Á Íslandi er um 70% dýranna mórauð en á heildina litið er hvíta litarafbrigðið í miklum meirihluta. Mórauðir refir eru einkum á eyjum og við strendur en á meginlandi Síberíu og stærstum hluta heimskautasvæðis Kanada eru hvítir refir um 90% af stofninum.
Útbreiðsla[breyta | breyta frumkóða]
Heimskautarefurinn lifir á eyjum og meginlöndum allt í kringum Norðurslóðir. Á tveimur svæðum er stofninn í útrýmingarhættu, annars vegar á Fennóskandíuskaganum, þar má nú einungis finna refi af þessari tegund hátt til fjalla í suður Noregi og norður Svíþjóð og þar að auki nyrst í Finnlandi og á norðurhluta Kolaskaga og hins vegar á eyjunum austan við Kamtsjatkaskaga. Annars staðar á útbreiðslusvæðinu, frá norðurhluta Rússlands austur Síberíu, Alaska og heimskautasvæði Kanada og einnig á Grænlandi, Íslandi og Svalbarða er stofninn í góðu ástandi. Jan Mayen og Bjørnøya (Bjarnarey við Svalbarða) eru þó undantekningar en þar var tófum útrýmt um 1930 vegna ofveiði.[3] Aðstæður á útbreiðslusvæðinu eru mjög breytilegar, allt frá tiltölulega mildu loftslagi á suðurhluta Alaska og á eyjum í Beringssundi til freðmýranna á kanadísku heimskautaeyjunum og í Síberíu þar sem einna kaldast verður á jörðinni.
Útbreiðslan takmarkast að sunnan á meginlandssvæðunum af útbreiðslu rauðrefs (Vulpes vulpes). Rauðrefur drepur iðulega tófur og hrekur þær burtu þar sem vistarsvæði skarast enda er tófan um 25% minni en rauðrefurinn. Útbreiðsla rauðrefs norður eftir ræðst af framboði af æti en rauðrefur er miklu þurftarfrekari en tófa og þolir þar að auki miklu ver kulda.
Undirtegundir[breyta | breyta frumkóða]
Dýrafræðingar hafa greint ellefu undirtegundir heimskautarefa en fjöldi tegunda er umdeild.
- Vulpes lagopus lagopus (Fennóskandíuskagi og norðurhluti Rússlands)
- Vulpes lagopus beringensis (Beringseyjar austan við Kamtsjatkaskaga)
- Vulpes lagopus fuliginosus (Ísland)
- Vulpes lagopus groenlandicus (Grænland)
- Vulpes lagopus hallensis (Hall-eyja í Beringssundi)
- Vulpes lagopus innuitus (Við Point Barrow nyrst í Alaska)
- Vulpes lagopus pribilofensis (St. Georgeseyja og Pribilofeyjarnar í Alaska)
- Vulpes lagopus semenovi (Mednijeyja, ein af Komandorskieyjum í Beringshafi)
- Vulpes lagopus sibiricus (Síbería)
- Vulpes lagopus spitzbergensis (Svalbarði)
- Vulpes lagopus ungava (Norðurhluti Quebec í Kanada)
Æti og lifnaðarhættir[breyta | breyta frumkóða]
Refurinn er bókstafleg alæta. Nyrst á Norðurslóðum er algengt að refir fylgi ísbjörnum og éti selshræ sem þeir leifa. Víðast hvar á útbreiðslusvæðinu lifa þeir aðallega á nagdýrum ýmiss konar, sérstaklega eru læmingjar mikilvægur hluti fæðunnar. Hræ af ýmsum toga, til dæmis af sjávarspendýrum, hreindýrum og sauðfé eru mikill þáttur í fæðuvalinu. Tófan fúlsar ekki heldur við úrgangi manna ef til fellur. Á Íslandi eru fuglar aðaluppistaða í fæði tófunnar. Sjófuglar, fýll, mávar og svartfugl eru mikilvægir við strendurnar en að sumarlagi inn til lands eru farfuglar svo sem gæsir, vaðfuglar og spörfuglar aðalfæðan og rjúpa að vetrarlagi.
Refir safna gjarna fæðu ef nóg er framboðið, þeir grafa niður bita hér og þar til seinni tíma. Dýrafræðingar hafa sýnt fram á að tófan notar bæði lyktarskyn og minni til að finna felustaðina.
Steggurinn og læðan mynda par sem heldur saman meðan bæði lifa. Yrðlingarnir fæðast eftir um 50 daga meðgöngu og er oftast um miðjan maí á Íslandi. Þeir eru blindir við fæðingu en augun opnast þegar þeir eru um 15 daga gamlir. Fyrstu þrjár vikurnar eru yrðlingarnir algjörlega háðir móðurmjólkinni en fara síðan að éta annað æti í auknum mæli. Við 6 til 10 vikna aldur venur læðan þá af spena. Yrðlingarnir fara fyrst að leita út fyrir grenið við fjögurra vikna aldur og eru þá enn dökkbrúnir á lit. Um átta vikna gamlir eru þeir búnir að fá litarfar fullorðna refa. Að öllu jöfnu fara yrðlingarnir af greni þegar þeir eru um það bil 12 vikna gamlir, sem er snemma í ágúst á Íslandi.
Stærsti hluti heimskautarefa lifir aðallega á læmingjum. Læmingjastofninn er mjög misstór og fylgir nokkuð reglulegum sveiflum milli ára. Þar sem heimskautarefir lifa aðallega á læmingjum aðlagast tímgun þessum sveiflum. Fjöldi yrðlinga fylgir þessu, í góðum læmingjaárum getur læðan átt allt að 25 afkvæmi þó það sé sjaldgæft. Venjulega, og á það einnig við á Íslandi, eignast tófan um 6 yrðlinga á ári.
Greni refsins er margvísleg og fer það eftir staðháttum. Oft eru þau í stórgrýtisurðum en þau geta einnig verið grafin í moldarjarðveg. Vitað er að greni geta verið notuð í áratugi og hugsanlega árhundruð. Þau geta þakið mjög stórt svæði, meðalstærð grenja sem var mæld voru í Noregi reyndist vera 363 m² og höfðu 27 innganga.[4]
Tófuparið markar sér heimasvæði sem það fer um í ætisleit og ver það gegn öðrum refum. Þó kemur fyrir að heimasvæði refapara skarist og virðast bardagar milli granna vera sjaldgæfir.
Íslenska tófan[breyta | breyta frumkóða]
Talið er að refir hafi komið til Íslands þegar í lok síðustu ísaldar fyrir um 10.000 árum og hafi upphaflega borist hingað með hafís. Íslenski refastofninn er mjög sérstakur vegna langvarandi einangrunar frá öðrum refastofnum og aðlögunar að sérstökum aðstæðum hérlendis enda greind sem sérstök undirtegund, Alopex lagopus fuliginosus (sem nánast má þýða sem sótarrefur). Það er þó sennilegt að grænlenskar tófur hafi borist til Íslands með hafís öðru hvoru þó engar heimildir séu til um það.
Áætlað er að íslenski refastofninn árið 2007 sé á bilinu 6000 til 8000 dýr.[5]
Allt frá landnámi haf veiðar verið stundaðar á refum og var bændum og búaliði mjög illa við þá. Bæði var að tófan var talin skæður keppinautur um fugla ekki síst æðarfugla, egg þeirra og unga. En sérstaklega var sauðfé í hættu og einnig hænsni.
Refarækt[breyta | breyta frumkóða]
Refir hafa verið ræktaðir alllengi erlendis en refarækt hófst á Íslandi upp úr 1930 og átti að glæða atvinnumöguleika í sveitum. Sú ræktun leið undir lok eftir nokkra áratugi en hófst að nýju upp úr 1980. Árið 2004 voru 13 refabú á landinu og framleiddu þau um 15.000 refaskinn á ári.[6]
Tvær refategundir eru notaðar í loðdýrarækt á Íslandi.
Önnur tegundin er það afbrigði af heimskautaref sem oftast er nefnt blárefur og er um 90% af stofninum á Íslandi. Blárefir eru upphaflega ættaðir frá Alaska en síðar hefur þeim verið blandað við refi frá Kanada, Grænlandi, Svalbarða og Síberíu. Þeir eru stærri en íslensku tófurnar, oftast ljósari á lit og miklu frjósamari. Blárefir og villta tófan eru af sömu tegund og geta þau átt frjó afkvæmi innbyrðis og hefur það oft komið fyrir þegar refir hafa sloppið úr búri.
Hin tegundin eru kallaðir silfurrefir og er það litarafbrigði af rauðref (Vulpes vulpes). Þar að auki eru ræktaðir svo nefndir gullrefir sem einnig er litarafbrigði af rauðref. Rauðrefir og þar með silfurrefir geta átt afkvæmi með heimskautaref en þau eru ófrjó vegna þess að þetta eru skildar tegundir (eins og múlasnar). Talsvert hefur verið um það að silfurrefir hafa sloppið frá refabúum hérlendis en þeir hafa ekki tímgast í náttúrunni svo vitað sé. Ein undantekning er þó, vitað er að silfurrefur æxlaðist með villtum íslenskum ref í Lóni, Kelduhverfi 1945 og er það eina dæmið sem vitað er í heiminum um að rauðrefur og heimskautarefur hafi æxlast úti í náttúrunni.[7]
Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]
- Angerbjörn, A., Hersteinsson , P. & Tannerfeldt, M. (2004). Alopex lagopus. 2007 Rauði listi IUCN. IUCN 2007. Sótt 23. apríl 2008.
- Ísbirnir berast með hafís til Íslands nokkrum sinnum á áratug en tilheyra ekki íslensku dýraríki enda enginn varanlegur stofn ísbjarna á landinu.
- Fakta om truete pattedyr i Norge: FJELLREV Alopex lagopus (L. 1758)
- „Kan vi redde fjellreven?“
- „Stofnstærð refa“ á vef Umhverfisstofnunar.
- „Nefndarálit um vanda loðdýraræktarinnar“ (skýrsla nefndarinnar í pdf-skjali).
- Björn Guðmundsson Guðmundsson, 1945. „Kynblendingur af silfurref og fjallref í Lóni, Kelduhverfi“. Náttúrufræðingurinn 15: 108–112.
Heimildir[breyta | breyta frumkóða]
- Páll Hersteinsson, ritstj. og aðalhöfundur (2004): Íslensk spendýr. Með vatnslitamyndum og skýringarmyndum eftir Jón Baldur Hlíðberg. Vaka-Helgafell, Reykjavík. ISBN 9979-2-1721-9
- Alderton, David. 1994. Foxes, Wolves, and Wild Dogs of the World. Blandford Press: United Kingdom. ISBN 0-8160-2954-7
- Nowak, Ronald M. 1999. Walker's Mammals of the World: 6th edition. Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5789-9
- Wilson, Don E., and DeeAnn M. Reeder. 1993. Mammal Species of the World. 3rd edition. Washington: Smithsonian Institution Press. ISBN 0-8018-8221-4
Ítarefni[breyta | breyta frumkóða]
- Íslenska tófan
- Arctic Fox (Alopex lagopus), Lioncrusher's Domain
- Arctic fox (Alopex lagopus), IUCN/SSC Canid Specialist Group
- Vísindavefurinn: „Eru til margar tegundir af refum á Íslandi og hverjar eru þær?“
- Vísindavefurinn: „Hvað verða refir gamlir?“
- Vísindavefurinn: „Hvað eru yrðlingar stórir við fæðingu?“ | is/CC-MAIN-2015-22/04919.jsonl.gz.gz/13 | {
"data_id": "<urn:uuid:9a4af729-6a93-40ca-8c2c-f93e4a63223c>",
"date": "2015-05-27T16:06:16Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207929012.53/warc/CC-MAIN-20150521113209-00219-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999912977218628,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 111,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Heimskautarefur"
} |
Hér getur þú sent okkur nýjar spurningar um vísindaleg efni.
Hafðu spurninguna stutta og hnitmiðaða og sendu aðeins eina í einu. Einlægar og vandaðar spurningar
um mikilvæg efni eru líklegastar til að kalla fram vönduð og greið svör. Ekki er víst að tími vinnist til að
svara öllum spurningum.
Persónulegar upplýsingar um spyrjendur eru eingöngu notaðar í starfsemi vefsins, til dæmis til að
svör verði við hæfi spyrjenda. Spurningum er ekki sinnt ef spyrjandi villir á sér heimildir eða segir ekki
nægileg deili á sér.
Spurningum sem eru ekki á verksviði vefsins er eytt.
Að öðru leyti er hægt að spyrja Vísindavefinn um allt milli himins og jarðar!
Orsakir streitu geta verið margvíslegar. Hægt er að fá fram streituviðbrögð hjá tilraunadýrum með áreitum á borð við kulda, hávaða, hormón, raflost og sýkla. Einnig hafa mun flóknari streituvaldar verið rannsakaðir, til dæmis áhrif breytinga og áfalla á heilsufar, tengsl mataræðis og streitu, áhrif mengunar, búsetu og atvinnu. Hér að neðan er fjallað nánar um nokkra þessara þátta.
Samskipti
Streituviðbrögð má oft rekja til mannlegra samskipta. Óöryggi og kvíði gera oftast vart við sig innan um annað fólk; sömuleiðis geta komið upp hagsmunaárekstrar eða samkeppni, eða fólk orðið fyrir andstöðu, upphefð eða niðurlægingu. Þá hafa atriði eins og starfsskilyrði, andrúmsloft á vinnustað, heimilisaðstæður og hjónaband mikil áhrif á streitustig fólks og vellíðan.
Breytingar
Ýmsir fræðimenn telja skort á stöðugleika og festu í þjóðfélaginu leiða til óöryggis og streitu. Máli sínu til stuðnings benda þeir á að í sumum löndum heims, þar sem iðnvæðing hefur ekki enn hafið innreið sína að neinu marki, séu streitutengdir sjúkdómar eins og kransæðastífla nær óþekkt fyrirbæri hjá yngra fólki en fertugu.
Á sumum landsvæðum, svo sem í Georgíu og Kákasus, er fólk óvenju langlíft. Það sem virðist greina þessi svæði frá öðrum er stöðugleiki og hæfileg líkamleg vinna. Ungir sem aldnir hafa ákveðnu hlutverki að gegna í samfélaginu og lífið missir ekki gildi sitt og innihald við ákveðin aldursmörk; það er gott að vera barn, gott að vera fullorðinn og gott að vera gamall. Þar sem þetta kerfi riðlast og mikill félagslegur hreyfanleiki, hörð samkeppni og auknar kröfur til sérhæfingar og símenntunar kemur í staðinn, breytast lífslíkurnar og verða sambærilegar við það sem gerist annars staðar. Slíkt samfélag gerir stöðugt kröfur um árvekni og krefst aðlögunar, sem aftur leiðir til streitu og streitutengdra sjúkdóma.
Með iðnvæðingu hafa atvinnuhættir líka gerbreyst. Að mati margra fræðimanna hafa þessar breytingar leitt til þess að fólk fær oft litla fullnægju í daglegum störfum sínum. Gleði og stolt nútímamannsins eru oftar en ekki bundin neyslu; hamingjan mælist í kaupgetu og eignum, íbúðarstærð, bílum, utanlandsferðum og öðru slíku. Sumir ganga svo langt að halda því fram að hér sé komin undirrót alls þess sem miður fer í nútímasamfélagi; tilraunir til að kaupa hamingjuna eða sanka að sér utanaðkomandi gleðigjöfum séu dæmdar til að mistakast og leiði einungis til tómleika og streitu.
Höft
Eitt af því sem kemur við sögu í streitumyndun eru höft. Ekki verður hjá því komist að setja nokkuð strangar reglur um mannleg samskipti á svæðum þar sem margir ólíkir einstaklingar búa saman, og reglur setja fólki alltaf vissar skorður. Þegar það er hindrað í að gera það sem það langar til bregst það gjarnan við með reiði eða árásargirni sem aftur veldur streitu.
Mikil þrengsli geta valdið vanlíðan.
Nefna má þrennt sem er heftandi í daglegu lífi. Í stórborgum nútímans geta mannmergð og þrengsli valdið streitu. Sumir fræðimenn fullyrða að flestum dýrum, þar með talið manninum, sé eðlilegt að hafa sæmilega rúmt um sig; þéttbýli, troðningur á götum og stöðug návist annarra valdi þvingunartilfinningu og hefti hreyfingar. Ýmsar tilraunir á dýrum benda til þess að of mikill fjöldi einstaklinga á afmörkuðu svæði valdi margs konar líkamlegum kvillum þegar til lengdar lætur og jafnvel afbrigðilegri hegðun.
Mismunun er líka talin heftandi og getur því verið streituvaldur. Mikið hefur verið fjallað um mismunun kynþátta, en mönnum er einnig mismunað út frá trúarbrögðum, stétt, menntun, kyni, líkamlegu útliti, þjóðerni, fötlun og fleiru.
Að lokum geta efnahagslegir þættir verið heftandi og má þar nefna verðbólgu, atvinnuleysi og skattheimtu. Meiriháttar efnahagslegar sveiflur, svo sem heimskreppan á 3. og 4. áratug 20. aldar, eru taldar hafa mikil áhrif á andlega og líkamlega heilsu þjóðfélagsþegnanna. Það sama má segja um viðvarandi fátækt.
Kröfur
Kröfur umhverfisins til einstaklingsins geta orðið svo miklar að hann hafi hvorki krafta né tíma til að sinna þeim öllum. Það sem við eigum ógert veldur ekki síður streitu en það sem við gerum eða verðum fyrir.
Þegar grannt er skoðað má þó segja að of miklar kröfur séu ekki eingöngu umhverfinu eða öðru fólki að kenna; einstaklingurinn hlýtur sjálfur að geta ráðið ferðinni að einhverju leyti. Kröfurnar sem við gerum sjálf til lífsins eru oft óraunhæfar, auk þess sem kröfur annarra eru vitaskuld meira eða minna háðar samþykki okkar. Því má segja að álag sé oft sjálfskaparvíti: Þau áhrif sem kröfur umhverfisins hafa á okkur fara eftir því hvað við sjálf kjósum að gera úr þeim.
Einangrun
Einangrun er talin algengur streituvaldur. Afleiðingar leiðinda og einmanaleika bitna harðast á ákveðnum hópum samfélagsins. Sumir rannsakendur halda því til dæmis fram að nálega 20% unglinga í Bandaríkjunum þjáist beinlínis af leiðindum. Leiðindin leiða svo oft til alvarlegri meinsemda á borð við vímuefnanotkun, geðtruflanir, afbrot og sjálfsvíg.
En það eru fleiri en unglingar sem þjást af leiðindum. Helstu dánarorsakir nútímamanna, svo sem hjarta- og æðasjúkdómar, krabbamein og bílslys, eru mun algengari meðal einhleypra, ekkna, ekkla og fráskilinna af báðum kynjum heldur en þeirra sem búa við fastan félagsskap. Fullyrt hefur verið að dánarlíkur ókvæntra karla á aldrinum 45-54 ára séu að minnsta kosti 120% meiri en kvæntra jafnaldra þeirra.
Neysla
Mataræði getur haft mikil áhrif á streitustig. Það getur einkum gerst með tvennu móti, annaðhvort með því að örva beint virkni svokallaðs semjuhluta sjálfvirka taugakerfisins, eða með því að valda veikleika eða ertingu líffæra sem aftur veldur streitueinkennum.
Af þeim efnum sem örva semjuhluta sjálfvirka taugakerfisins og þar með streituviðbrögðin er koffín vafalítið algengast. Koffín er örvandi efni sem aðallega er að finna í kaffi, svörtum gosdrykkjum, tei og fleiri drykkjum. Það eykur alls kyns streitueinkenni, svo sem hraðan hjartslátt og hækkaðan blóðþrýsting. Nánar má lesa um áhrif koffíns í svari Björns Sigurðar Gunnarssonar við spurningunni Eru guarana og koffein holl eða óholl? Hver er virki þátturinn í þeim og hver er efnafræðileg verkun þeirra á líkamann?
Óhófleg kaffineysla getur verið streituvaldandi.
Af öðru sem talið er hafa bein eða óbein áhrif á streitu má nefna vítamínskort, óhóflegt sykurát, óhóflega saltneyslu og tóbaksreykingar. Í hinu síðastnefnda munar ef til vill mestu um efnið nikótín, sem er í rauninni afar sterkt eitur. Það er algengt að reykingafólk telji sig slaka best á með sígarettu, enda vita menn að það að hætta að reykja getur valdið mikilli streitu. En sú streita er tímabundin og líður hjá, en stöðugar reykingar viðhalda langvarandi streitu.
Kyrrseta
Iðnvæðingin hefur breytt lífi fólks á marga vegu. Vinnan krefst ekki líkamlegra átaka í sama mæli og áður og líkamleg áreynsla telst núorðið til tómstundaiðju hjá flestum.
Hreyfingarleysi, lítil áreynsla og einhæfar hreyfingar hafa margslungin áhrif á streitumyndun. Líta má á óæskilega streitu sem uppsafnaða spennu sem nýtist ekki til átaka. Einföld leið til að vinna á spennu er því að hreyfa sig, nota líkamann til átaka. Þó að það kunni að hljóma mótsagnakennt er holl og góð líkamsrækt oft árangursrík leið til að ná fram góðri slökun og endurnæringu.
En streita tengist lítilli hreyfingu á fleiri vegu. Flest vinnum við sitjandi eða standandi allan daginn og hreyfingar okkar eru oft einhæfar. Einhæf vinna krefst þess að fáir vöðvar séu í notkun, en hins vegar þarf oft mikla orku til að halda öðrum vöðvum kyrrum; það getur verið orkufrekt að hreyfa sig ekki. Ónotaðir vöðvar eru því stundum spenntir, en hins vegar berst þeim ekki það blóðmagn sem æskilegt væri. Það veldur vöðvagigt og öðrum óþægindum sem ýta undir streitu, streitan eykur svo aftur vöðvabólguna og vítahringur myndast.
Þetta svar er stytt og örlítið breytt útgáfa greinar sem birtist upphaflega á vefsetrinu Persóna.is, og birtist hér með góðfúslegu leyfi aðstandenda þess. Hægt er að nálgast heildarútgáfu greinarinnar hér.
Myndir | is/CC-MAIN-2015-22/04919.jsonl.gz.gz/20 | {
"data_id": "<urn:uuid:0df4ddab-e469-4487-8fd5-ed6c1378484c>",
"date": "2015-05-29T14:15:35Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207930143.90/warc/CC-MAIN-20150521113210-00284-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000004768371582,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 35,
"url": "http://www.visindavefur.is/svar.php?id=5837"
} |
Arkímedes
Arkímedes frá Sýrakúsu (287 f.Kr. — 212 f.Kr.) var grískur stærðfræðingur, stjarnfræðingur, heimspekingur, eðlisfræðingur og vélfræðingur. Hann er oft talinn með mestu stærðfræðingum allra tíma. Hann er þekktastur fyrir framlög sín til rúmfræðinnar (geometríu). Hann fann meðal annars upp aðferðir til að reikna rúmmál og yfirborðsflatarmál kúlu og flatarmál fleygbogasneiðar. Hann skrifaði frægt verk um vökvaaflfræði og um jafnvægi. Rit sem hann skrifaði hét Aðferðin. Það glataðist en fannst aftur árið 1906.
Arkímedes er þekktur fyrir að hafa fundið lögmálið um uppdrif hluta, sem sökkt er í vökva og sagt er að hann hafi átt aðgæta hvort kóróna kóngsins væri ósvikin. Sagt er að hann hafi fundið það er hann var í baði og þegar hann fór í baðið hækkaði yfirborð vatnsins og þannig fattaði hann hvernig hann gæti mælt kórónu kóngsins. Sagt er að hann hafi verið svo glaður er hann fann það að þá hafi hann risið upp úr baðinu og hlaupið nakinn um götur borgarinnar Sýrakúsu á Sikiley þar sem hann bjó, hrópandi: „Hevreka! Hevreka!“ („Ég hef fundið það, ég hef fundið það!“).
Sagan segir að þegar Rómverjar gerðu innrás á Sikiley og tóku hana af Grikkjum var Rómverjum bannað að drepa Arkímedes. Arkímedes var staddur á ströndinni og teiknaði myndir af hringum í sandinn. Rómverskur hermaður kom að honum og Arkímedes bannaði honum að snerta hringina: „Noli turbare circulos meos!“ („Snertu ekki hringana mína!“) en Rómverjinn drap hann á staðnum. | is/CC-MAIN-2015-22/00919.jsonl.gz.gz/3 | {
"data_id": "<urn:uuid:5cbc9ca9-e87d-46c3-a850-538c0062472f>",
"date": "2015-05-22T11:34:23Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207924991.22/warc/CC-MAIN-20150521113204-00229-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000085830688477,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 73,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Ark%C3%ADmedes"
} |
Einkunn: 0.5
Utgafuar: 2008
Label: Geffen
Síðasti naglinn við líkkistuna!
Þegar ég heyrði fyrst í Weezer fyrir einum fjórtán árum eða svo fannst mér sem ég hefði himinn höndum tekið. Jafn grípandi og heillandi rokk hafði ég aldrei heyrt og gerðist ég að sjálfsögðu sannur og tryggur aðdáandi þegar í stað. Eftir útgáfu annarar plötu Weezer, Pinkerton, og brotthvarf Matt Sharp bassaleikara fór að halla undan fæti og hægt og rólega var sem bandið sykki dýpra og dýpra í heim útvarpsvænnar sölumennsku með hverri plötunni. Áfram hélt ég þó tryggð við hetjurnar mínar og trúði því statt og stöðugt þeir væri bara að fara í gegnum eitthvað tímabil og að brátt myndu þér finna aftur þá gömlu takta sem heilluðu mig í upphafi. Það gerðist þó ekki og áfram hélt sveitin að hjakka í sama gamla farinu, kreistandi síðasta lífsþróttinn úr því sem nú má líkja við liðið lík.
Á plötunni er að finna upptökur sem eru svo slæmar bæði í flutningi og gæðum að það er hreint óskiljanlegt, nema auðvitað að tilgangurinn hafi verið að græða aðeins meiri pening á aumingja aðdáendunum, hversvegna nokkrum manni datt í hug að gefa hana út. Einhversstaðar las ég að haft hefði verið eftir Cuomo sjálfum að tilgangur útgáfunnar hefði verið að veita fólki innsýn í hugarheim sinn og ef það reynist satt er ljóst að sá heimur er orðinn bæði myrkur og líflaus.
Ég hef nákvæmlega ekkert gott að segja um þessa plötu og ef ekki væri fyrir þörf mína að líta á það sem samfélagslega skyldu mína, að forða fólki frá því að eyða tíma og fjármunum í að verða sér úti um og hlusta á þessa plötu, hefði ég líklegast alveg geta sleppt því. Platan gerir ekkert til að auka hróður Weezer né bjarga ferli Rivers Cuomo sem tónlistarmanns. Þvert á móti á líkja henni við síðasta naglann líkkistuna.
Og ef líkja má ferli Rivers Cuomo og Weezer við liðið lík þá má halda myndlíkunni áfram og líkja útgáfu þessarar plötu við það að Cuomo standi yfir eigin gröf og mígi á hana. | is/CC-MAIN-2015-22/00919.jsonl.gz.gz/5 | {
"data_id": "<urn:uuid:aba7341e-6393-447a-80ce-b77c5a832b1b>",
"date": "2015-05-24T09:02:37Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207927863.72/warc/CC-MAIN-20150521113207-00294-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000088214874268,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 42,
"url": "http://rjominn.is/2008/02/23/rivers-cuomo-alone-the-home-recordings-of-rivers-cuomo/"
} |
Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/10916
Kenndu mér að lesa vel! : um þróun sjónræns orðaforða hjá sex til níu ára börnum
Markmið rannsóknarinnar er tvíþætt; annars vegar að skoða hvernig sjónrænn orðaforði þróast hjá sex til níu ára börnum og hins vegar að útbúa til þess matstæki fyrir kennara til að fylgjast með framþróun lestrarnámsins með einföldum og skjótum hætti svo veita megi viðeigandi inngrip. Matstækið hefur hlotið heitið Leið til læsis: Sjónrænn orðaforði og er unnið í samstarfi við Námsmatsstofnun. Staðlað orðlestrarpróf er ekki til á Íslandi og felst því stór hluti af rannsókninni í því að búa til slíkt matstæki og vinna að stöðlun þess. Prófið er hugsað sem tæki til að meta framfarir nemenda í 1.-4. bekk yfir visst tímabil með það að markmiði að bæta kennslu og læsi nemenda almennt. Rannsóknir sýna að með slíkum prófum fáist góðar vísbendingar um stöðu nemenda í lestri og á annars konar hátt en með hefðbundnum lestrarprófum. Með hefðbundnum lestrarprófum er verið að prófa lesfimi eða hversu hraður, nákvæmur og sjálfvirkur lesturinn er, en með orðlestrarprófum fást upplýsingar um hvaða lestækni nemandinn notar; hvort hann þekki orðin sjónrænt, giski út frá samhengi eða þurfi að hljóða sig í gegnum orðin. Lestur stakra orða er þannig afar góður mælikvarði á undirstöðufærni í lestri. Prófið er hugsað sem eftirfylgdarpróf með lesskimunarprófinu Leið til læsis: Lesskimun sem Námsmatsstofnun gaf út haustið 2010. Kennarar geta sjálfir nýtt prófið í kjölfar fyrirlagnar á skimunarprófinu til að meta stöðu nemenda reglubundið yfir fyrstu ár grunnskólans og fylgjast þannig með framförum þeirra. Niðurstöður gefa kennurum tækifæri til að vinna markvisst að því að styrkja stöðu nemenda sinna, jafnt þeirra sem standa vel að vígi og hinna sem slakari eru.
Prófið var lagt fyrir um 1500 nemendur í 1.-4. bekk í 18 grunnskólum á landinu og helstu niðurstöður eru þær að gögnin sýna mjög góðan samhljóm með mati á sjónrænum orðaforða samhliða mati á stöðu nemenda í lestri í tengslum við lesfimi. Fram kom að fylgni villufjölda á sjónrænum orðaforða við leshraða er mjög góð og hærri en fylgni villufjölda á lesfimiprófum. Prófið er því skjót, en um leið örugg leið til að meta getu nemenda og óhætt að halda því fram að sjónrænn orðaforði sé einn af þeim þáttum sem fylgjast þarf vel með í lestrarkennslu ungra barna. Því fyrr sem sjónrænn orðaforði er metinn hjá börnum og farið er að þjálfa þætti tengda honum, því betur ætti lestrarnámið ganga.
The aim of this master´s thesis is twofold: first, to see how sight word reading develops in six to nine year old children and second, to make a new assessment tool (Sight word vocabulary test). A test that teachers can use to monitor the progress of their students reading ability with a simple and rapid manner in order to provide appropriate interventions. The assessment tool,
titled Leið til læsis: Sjónrænn orðaforði (Route to literacy: Sight word vocabulary), has been developed in collaboration with Námsmatsstofnun (Educational Testing Institute). Standardized word reading tests have not been available in Iceland and therefore, a large part of the study has been to create an appropriate tool to make the standardization. The test is designed as a tool to assess the progress of students in 1st-4th grade over a certain period of time, with the aim to improve teaching methodology and literacy of students in general. Previous studies have shown that such tests are valuable indicators of students reading ability and provide a different
approach of assessing literacy than traditional tests do. Traditional reading tests examine fluency, or how fast, accurate and automatic the student reads, but with word reading tests we gain information regarding which reading technique the student is using, whether it is sight word reading, guessing from context or if the reader needs to sound out the words. Reading single words is a very good measure of basic skills in reading. The test is designed as a follow-up test accompanying the screening test of
reading titled Leið til Læsis: Lesskimun (Route to literacy: Screening test of reading) released by Námsmatsstofnun in the fall of 2010. Teachers can use the test Sight word vocabulary test to evaluate students periodically over the first years of school to see how they are progressing. The results give teachers the opportunity to work pro-actively to strengthen the reading skills of their students, both those who are well placed, and those who have difficulties. About 1500 students in 1st-4th grade in 18 schools all over Iceland took the Sight word vocabulary test. The main findings are that the data show very good harmony with the assessment of the word reading test and test of fluency. The correlation between reading speed and the number of errors made during the word reading test is strong and higher than the correlation between the number of errors at the fluency test. It is safe to argue that sight word vocabulary is one of the factors that need to be taken into consideration when teaching young children to read. The earlier the sight word vocabulary is assessed in children and they gain appropriate training,
the better they will do in learning to read. | is/CC-MAIN-2015-22/00919.jsonl.gz.gz/6 | {
"data_id": "<urn:uuid:affec144-29b0-46be-8659-b0e986885919>",
"date": "2015-05-24T10:39:53Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207927863.72/warc/CC-MAIN-20150521113207-00294-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9958840012550354,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 53,
"url": "http://skemman.is/item/view/1946/10916%3Bjsessionid=6F3A08B69CF80BFF4FC4876B2C5478D5"
} |
Scream 2
Scream 2 (ísl. Öskur 2) er bandarísk hrollvekjumynd frá 1997 og er framhaldsmynd af Scream frá 1996. Höfundur fyrstu myndarinnar, Kevin Williamson, samdi framhaldsmyndina og Wes Craven, leikstjóri fyrstu myndarinnar, leikstýrði framhaldinu. Með aðalhlutverkin fara David Arquette, Neve Campbell, Courtney Cox og Jamie Kennedy ásamt öðrum leikurum.
Söguþráður[breyta | breyta frumkóða]
Tvö ár eru liðin frá Woodsboro-morðunum og Sidney er byrjuð í Windsor-háskólanum ásamt Randy, sem lifði fyrri myndina af. Sidney er byrjuð í leiklist og er á föstu með strák sem heitir Derek. Cotton Weary var sýknaður morðinu á móður Sidneyar og Gale Weathers hefur gefið út bók byggt á Woodsboro-morðunum. Á frumsýningu hrollvekjumyndarinnar Stab (sem er byggð á bók Gale) eru tveir Windsor nemendur (Maureen Evans og Phil Stevens) myrtir af Ghostface. Skyndilega fylkjast fjölmiðlarnir að Sidney meðal þeirra Gale og smáfréttakonan Debbie Salt. Dewey kemur til Windsor til að vernda Sidney og fær hrollvekjusérfræðinginn Randy að hjálpa sér að klófesta morðingjann. Þegar Casey „Cici“ Cooper er myrt sjá Gale og Dewey að morðinginn er að herma eftir Woodsboro-morðunum (Maureen Evans - Maureen Prescott; Phil Stevens - Steven Orth; og Casey Cooper - Casey Becker).
Endir[breyta | breyta frumkóða]
Í enda myndarinnar kemur í ljós að morðingjarnir voru Mickey og Debbie Salt. Debbie var í rauninni frú Loomis, móðir Billys, og ætlaði að drepa Sidney fyrir að hafa drepið son sinn. Hún fann Mickey á spjallsíðu og fékk til að hjálpa sér þegar hún borgaði háskólanámið hans. Mickey ætlaði að láta lögregluna handtaka sig og síðan ætlaði hann að kenna kvikmyndunum um og öðlast frægð í gegnum réttarhöldin. Frú Loomis skýtur síðan Mickey og reynir að drepa Sidney en Cotton Weary bjargar henni. Í endanum lifðu bara Sindey, Dewey, Gale og Cotton af (Randy var myrtur af frú Loomis fyrir að tala illa um Billy og Derek var myrtur af Mickey).
Upphaflega áttu Hallie, Derek og frú Loomis að vera morðingjarnir en handritið var opinberað þannig að Hallie og Derek voru drepin og Mickey var gerður að hinum morðingjanum.
Leikarar[breyta | breyta frumkóða]
- David Arquette sem Dwight „Dewey“ Riley
- Neve Campbell sem Sidney Prescott
- Courtney Cox sem Gale Weathers
- Jamie Kennedy sem Randy Meeks
- Jerry O'Connell sem Derek
- Laurie Metcalf sem Debbie Salt/frú Loomis
- Timothy Olyphant sem Mickey, kvikmyndanemandi og vinur Dereks
- Liev Schreiber sem Cotton Weary
- Elise Neal sem Hallie, vinkona og herbergisfélagi Sidneyar
- Duane Martin sem Joel, myndatökumaður Gale
- Lewis Arquette sem Hartley lögregluforingi
- Sarah Michelle Gellar sem Casey „Cici“ Cooper
- Jada Pinkett sem Maureen Evans
- Omar Epps sem Phil Stevens
- Roger L. Jackson sem rödd Ghostface
Vinnsla[breyta | breyta frumkóða]
Meðan var verið að taka upp fyrstu Scream-myndina stakk Kevin Williamson upp á því að gera þetta að þríleik ef fyrsta myndin yrði nógu vinsæl og var hún heldur betur það. Wes Craven ákvað að leikstýra framhaldsmyndinni og leikurunum leist vel á handritið og komu aftur. Þrátt fyrir að koma út einu ári eftir að fyrri myndin kom út er tvö ár liðin frá Woodsboro-morðunum.
Viðtökur[breyta | breyta frumkóða]
Myndin fékk ágætisdóma og flestum finnst myndinn jafngóð ef ekki betri en fyrri myndin (sem er sjaldgjæft hjá framhaldsmyndum). Það eina sem aðdáendunum líkaði ekki var að Randy þurfti að deyja enda var hann uppáhaldspersóna flestra. | is/CC-MAIN-2015-22/00919.jsonl.gz.gz/16 | {
"data_id": "<urn:uuid:27de2b81-e1f4-459c-a654-d2de24207818>",
"date": "2015-05-28T16:19:59Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207929422.8/warc/CC-MAIN-20150521113209-00079-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999198913574219,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 59,
"url": "http://is.wikipedia.org/wiki/Scream_2"
} |
Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/13028
"The response plan was our saviour." Health security and pandemic response: A test-case of the pandemic influenza A(H1N1) in Iceland
„Áætlunin var okkar björg." Heilbrigðisöryggi og viðbrögðin við svínainflúensunni A(H1N1) á Íslandi
Health and security have long been distinct fields, whereby health was only seen as a medical problem and security was a matter of military defence. But when the security debate changed and was redefined and broadened after the Cold War’s end - moving from the security of the state to human values - these two matters merged into one. In cases today of infectious disease and other acute health events that spread across international borders, no country is fully protected. Increased international cooperation is required to prevent further outbreaks and decrease transmission both within and between countries. A country with a good health system, risk assessment and response plan is better able to take on security threats like pandemic and is more likely to be less affected than one that lacks these things, but it still cannot expect to master the challenge without external help.
The aim of this thesis is to analyze how the Icelandic authorities responded to the Pandemic Influenza A(H1N1) that circled the globe in 2009 and 2010. It is already known that there was a pandemic response plan available in Iceland before the pandemic occurred, but what has not been revealed is how it was used during the pandemic. Two questions are put forward in examining the test-case: (a) was the pandemic defined and handled as a security issue and were the responses adequate and successful (in line with the pandemic response plan)?; and (b) did the pandemic present a sufficient threat to justify and to test the activation of broader, multi-sectoral emergency measures? Seeking answers to these questions, two types of research methods are used. The greater part of the thesis is based on already existing written materials, e.g. books, articles, reports and minutes of meetings, but part of it is also based on interviews with two experts in the Icelandic health security field.
The main findings are that Icelandic authorities worked mostly according to the response plan and clearly defined and handled the pandemic as more than just a health security issue, as shown by the way they took other aspects of national and societal security into account. Also, it can be concluded that the responses were adequate and successful: the measures taken by the Icelandic authorities prevented more people from getting infected, and avoided further hospitalizations and deaths. Regarding the second question, only part of the response plan was activated and had to be activated to handle the pandemic properly. What was activated was exactly what corresponded to the given need for ensuring the security of the public and the country as a whole; there was no need for broader action as this was not the worst case scenario as put forward in the response plan. Some more detailed lessons can however be drawn from the experience that could help Iceland handle - and learn from - similar crises even better in the future.
Heilsa og öryggi voru lengi vel tvö aðskild rannsóknarefni þar sem heilsa var skilgreind sem verkefni læknavísinda og öryggi varðaði hernaðarvarnir ríkja. En þegar öryggisumræðan tók að breytast og öryggishugtakið var endurskilgreint og víkkað eftir að kalda stríðinu lauk, sameinuðust þessi hugtök í eitt; frá því að vera öryggi ríkis yfir í öryggi einstaklinga. Þegar farsóttir eða aðrir skyndilegir atburðir sem geta haft áhrif á heilsu fólks dreifast um ríki heims er ekkert ríki að fullu varið og aukinnar alþjóðasamvinnu er krafist til að koma í veg fyrir og draga úr frekari útbreiðslu, bæði innanlands og milli landa. Ríki með gott heilbrigðiskerfi, áhættumat og viðbragðsáætlun getur betur tekið á öryggisógnum eins og farsóttum og eru líklegri til að verða fyrir minni skaða en þau ríki sem skortir slíkt. Samt sem áður getur ríkið ekki tekist á við ógninni án utanaðkomandi aðstoðar.
Markmið þessarar ritgerðar er að skoða hvernig íslensk stjórnvöld brugðust við farsóttinni, hinni svokallaðri svínaflensu, sem breiddist um heiminn 2009 og 2010. Fyrirfram var vitað að á Íslandi væri til staðar viðbragðsáætlun við heimsfaraldri inflúensu en almenningur hefur ekki verið upplýstur um hvernig áætlunin var notuð í faraldrinum. Þess vegna voru tvær spurningar settar fram til að skoða viðbrögðin: (a) var farsóttin skilgreind og meðhöndluð sem öryggisatriði og voru viðbrögðin fullnægjandi og árangursrík (í takt við viðbragðsáætlunina)?; og (b) stafaði það mikil ógn af farsóttinni að hægt sé að réttlæta og láta reyna á virkjun víðtækra og fjölbreytilegra neyðaraðgerða? Til að leita svara við þessum spurningum var stuðst við tvenns konar gagnaöflun. Ritgerðin byggir að stórum hluta á fræðilegum heimildum, svo sem bókum, greinum, skýrslum og fundargerðum en einnig á viðtölum sem tekin voru við tvo sérfræðinga á sviði heilbrigðisvarna fyrir Ísland.
Helstu niðurstöður eru þær að íslensk stjórnvöld unnu að mestu út frá viðbragðsáætluninni og greinilegt er að farsóttin var skilgreind og meðhöndluð sem meira en einungis mál heilbrigðisöryggis, sem sést á því að atriði er varða þjóðaröryggi og samfélagslegt öryggi voru hluti af viðbrögðunum. Einnig má álykta að viðbrögðin hafi verið fullnægjandi og árangursrík: viðbrögð íslenskra yfirvalda komu í veg fyrir að enn fleiri sýktust, fleiri sjúkrahúslegur og dauðsföll. Þegar notkun viðbragðsáætlunarinnar er skoðuð má sjá að einungis hluti henni var virkjaður og þurfti að virkja til að geta tekist á við farsóttina á viðeigandi hátt. Það sem var virkjað var í samræmi við þá þörf að tryggja öryggi almennings sem og landsins; ekki var þörf fyrir víðtækari aðgerðir þar sem þessi farsótt var ekki af verstu gerð, eins og sett er fram í viðbragðsáætluninni. Ljóst er að hægt er að læra margt af þessari farsótt og hvernig var brugðist við henni. Þessi reynsla gerir yfirvöldum kleift að takast enn betur á við svipað hættuástand sem skapast getur í framtíðinni. | is/CC-MAIN-2015-22/00919.jsonl.gz.gz/17 | {
"data_id": "<urn:uuid:35e56f70-5296-4626-badf-81d217d07986>",
"date": "2015-05-28T16:05:11Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207929422.8/warc/CC-MAIN-20150521113209-00079-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9963350892066956,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 91,
"url": "http://skemman.is/item/view/1946/13028%3Bjsessionid=7065282A1FB864D1E51B2F448ACACE62"
} |
Ekki alls fyrir löngu hélt Gunnlaugur Jónsson athyglisverða ræðu þar sem hann færði rök fyrir því að frjálshyggja væri „hin sanna miðjustefna.“ Frjálshyggja er miðjustefna að mati Gunnlaugs þar sem hún gengur út á að lágmarka ofbeldi sem felst í boðum og bönnum af hálfu ríkisins. Hann hélt því fram að þeir sem aðhylltust boð og bönn – svo sem til dæmis skattlagningu til þess að halda úti opinberu heilbrigðiskerfi – væru hinir raunverulegu öfgamenn í stjórnmálum.
Ég er fylgjandi skattlagningu til þess að halda úti opinberu heilbrigðiskerfi en tel mig samt ekki vera öfgamann. Ég skrifaði því pistil hér á Eyjuna þar sem ég rakti það sjónarmið að frá mínum bæjardyrum séð væri frjálshyggja af því tagi sem Gunnlaugur talaði fyrir öfgafull stefna. Ástæðan er að frjálshyggja af þessu tagi leggur svo mikið upp úr því að lágmarka boð og bönn að ekkert annað færi nokkuð vægi. Almenn hagsæld fær til dæmis ekkert vægi.
Ég tók dæmi um mikilvægt svið þar sem frelsi og almenn hagsæld fara ekki saman: markaður fyrir heilbrigðistryggingar. Frjálsir markaðir fyrir heilbrigðistryggingar eiga það til að „rakna upp“ fyrir ákveðna þjóðfélagshópa (aðallega þá sem þurfa á mestri heilbrigðisþjónustu að halda) vegna „hrakvals“ sem orsakast af því að kaupendur trygginga hafa betri upplýsingar um heilsu sína en tryggingafélögin sem bjóða tryggingar. Ein lausn á þessum vanda er að skylda alla til þess að kaupa heilbrigðistryggingar.
Í nýrri grein á Pressunni andmælir Gunnlaugur rökum mínum. Kjarninn í svargrein Gunnlaugs er að röksemd mín nái ekki nægilega langt. Gunnlaugur segir:
„Hrakval er dæmi um svokallaðan markaðsbrest og taka má fleiri slík, þótt Jón geri það ekki í grein sinni. Að mínu mati er ekki nægilegt að sýna fram á tilvist markaðsbrests til að sýna gildi þvingunar. Jón hættir rökstuðningi sínum of snemma að mínu mati. Spyrja þarf áfram: Mun þvingunin bæta ástandið? Ekki er nóg að sýna galla á frelsinu. Sýna þarf fram á að ofbeldið sem lagt er til hafi veigaminni galla.“
Hér sýnist mér Gunnlaugur víkja í grundvallaratriðum frá þeim rökum sem hann færði fyrir frjálshyggju í fyrri grein sinni. Sú grein gékk út á það að ofbeldi væri siðferðislega rangt. Hvort ofbeldið hefði góðar afleiðingar varðandi hagsæld skipti ekki máli í þeirri grein. Ofbeldi var einfaldlega siðferðislega rangt og tilgangurinn mátti ekki helga meðalið.
Síðari grein Gunnlaugs virðist hins vegar ganga út á það hvort hið tiltekna ofbeldi sem ég lagði til – skyldutryggingar á sviði heilbrigðistrygginga – hefði góðar afleiðingar eða slæmar hvað varðar almenna hagsæld. Gunnlaugur virðist því hafa fallist á að meta réttmæti ofbeldis að einhverju leyti út frá afleiðingum ofbeldisins (í þágu rökræðunnar held ég þó bara). Það leggur grunninn að allt annars konar rökræðu.
Vísindaleg rökræða eða siðferðisleg?
Gunnlaugur leggur sérstaka áherslu á meintar slæmar afleiðingar skyldutrygginga á framþróun þekkingar og þar með langtíma hagsæld mannkyns. Hann segir að framþróun þekkingar trompi allt annað með tímanum og því sé varhugavert að skerða frelsi þar sem boð og bönn dragi úr framþróun þekkingar. Hann kallar röksemdafærslu mína „statíska“ þar sem hún taki ekki tillit til áhrifa skyldutryggina á framþróun þekkingar.
En hvað hefur Gunnlaugur fyrir sér varðandi það hvort óheft frelsi hámarki framþróun þekkingar. Hann virðist aðhyllast þá kenningu að svo sé. En það er mikilvægt að hafa það hugfast að röksemd hans hvað þetta varðar er vísindaleg kenning (ekki siðferðisleg kenning). Hún er vísindaleg kenning vegna þess að empírísk gögn gætu útkljáð hvort kenningin er rétt eða ekki. Gunnlaugur setur hins vegar ekki fram nein empírísk gögn til þess að styðja þessa kenningu.
Ég get auðveldlega sett fram aðra vísindalega kenningu þess eðlis að lágmarksöryggisnet af hálfu ríkisins (á þeim sviðum þar sem hrakval kemur í veg fyrir að frjáls markaður leiði til hagkvæmrar niðurstöðu) sé til þess fallið að ýta undir hámarksframþróun þekkingar þar sem það tryggir betur að allir í samfélaginu búi við nægilegt öryggi til þess að geta hugsað skýrt og skapað nýja þekkingu.
Kannski er mín kenning rétt. En kannski ekki. Eitt er hins vegar ljóst: Það er empírísk spurning hvor kenningin er rétt. Og ef þetta er aðalatriði að mati Gunnlaugs þegar kemur að því að ákvarða hvort það sé réttlætanlegt að skylda fólk til þess að kaupa heilbrigðistryggingu þá er sú spurning í grunninn empírísk spurning, ekki siðferðisleg.
Þetta þýðir að til þess að útkljá þetta atriði þurfum við að finna snjallar aðferðir til þess að átta okkur á því hvort samfélög sem búa við skyldutryggingar skapi meiri þekkingu en samfélög sem ekki búa við skyldutryggingar að öðru óbreyttu. Það er ekki nóg að setja fram fallegar keningar. Það þarf að setja fram sannfærandi gögn sem styðja þessar kenningar.
Hinn stóri vandi í félagsvísindum er að það er afskaplega erfitt að finna sannfærandi gögn sem styðja eða ganga gegn kenningum sem þessum. Vandinn er að samfélög sem búa við skyldutryggingar eru öðruvísi en samfélög sem ekki búa við skyldutryggingar á svo margan hátt. Það er því erfitt að útiloka með sannfærandi hætti að eitthvað annað orsaki þann mun sem er á þessum tveimur hópum samfélaga. Í hnotskurn er vandinn sá að félagsvísindamenn geta ekki gert eiginlegar tilraunir á samfélögum eins og vísindamenn á sviði náttúruvísinda geta gert á þeim sviðum sem þeir rannsaka.
Af hverju þessi vissa?
Við Gunnlaugur erum augljóslega ósammála um þann þátt þessa máls sem hefur með siðfræði að gera. Fyrri grein hans ber þess vitni að ofbeldisleysi hafi mun meira vægi siðferðislega í hans huga en í mínum huga. Að svo miklu leyti sem afstaða okkar byggir á mismunandi siðferðismati er ólíklegt að við getum nokkurn tíma náð saman um þetta mál.
Í síðari grein sinni víkur Gunnlaugur hins vegar að vísindalegum spurningum varðandi afleiðingar frelsis. Hvað það varðar er ég mun bjartsýnni á að við Gunnlaugur getum á endanum orðið sammála. Það „eina“ sem þarf væri sannfærandi empírísk rannsókn. (Já, ég veit, „easier said than done.“)
En það er vegna þeirrar vísindalegu óvissu sem í dag ríkir um afleiðingar frelsis sem ég er oft hissa á afstöðu frjálshyggjumanna. Þeir virðast oft svo vissir um að ENGIN frávik frá frelsi leiði til góðs. Á hverju byggist þessi vissa? Ekki empírískum gögnum sem ég þekki og þó fylgist ég nokkuð vel með á þessu sviði.
Gunnlaugur mun vafalítið svara því til að frelsið eigi að njóta vafans. En þá erum við aftur komin yfir í siðfræði. Vísindalegu rökin fyrir því frelsi sem Gunnlaugur vill berjast fyrir á Íslandi eru ekki sterk. Frjálshyggjumenn eru sterkastir á svellinu að mínu mati þegar þeir halda sér við siðfræðirök. | is/CC-MAIN-2015-22/00919.jsonl.gz.gz/21 | {
"data_id": "<urn:uuid:a7548c52-036f-44a9-9af2-99f0ac5d3f52>",
"date": "2015-05-30T14:17:35Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207932182.13/warc/CC-MAIN-20150521113212-00144-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000077486038208,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 36,
"url": "http://blog.pressan.is/jonsteinsson/2012/11/25/frelsi-og-framthroun-mannkyns/"
} |
Bylting undirbúin
Við lifum á gullöld stjörnufræðinnar. Á síðasta áratugi einum og sér hafa stjörnufræðingar gert fjölmargar stórmerkar uppgötvanir, t.d fundið reikistjörnur á braut um fjarlægar sólstjörnur og uppgötvað að útþensluhraði alheims er að aukast þar sem hin óþektu hulduefni og hulduorka ráða ríkjum.
Evrópa er í fararbroddi á öllum sviðum nútíma stjarnvísinda, þökk sé stjörnustöðvum ESO sem eru fremstu fjölþjóðlegu vísinda- og tæknisamtök heims í stjörnufræði. Mikilvægt er að styrkja þessa stöðu enn frekar fyrir framtíðina, meðal annars með smíði nýs byltingarkennds risasjónauka eins og European Extremely Large Telescope (E-ELT). Þessi sjónauki mun safna margfalt betri upplýsingum um alheiminn en þeir sjónaukar sem fyrir eru. Hann gæti bylt skilningi okkar á alheiminum á svipaðan hátt og sjónauki Galíleós gerði fyrir rúmum 400 árum.
Hinn 39 metra European Extremely Large Telecsope er nú á nákvæmu hönnunarstigi. Fyrirhugað er að hefja smíði E-ELT síðla árs 2014 og rannsóknir snemma næsta áratug.
„Auga“ sjónaukans verður næstum helmingur af fótboltavelli að þvermáli og mun safna 15 sinnum meira ljósi en stærsti sjónauki sem til er í heiminum í dag. Sjónaukinn verður búinn nýstárlegri fimm spegla hönnun sem felur í sér aðlögunarsjóntækni til að leiðrétta ókyrrð lofthjúpsins og skila framúrskarandi myndgæðum. Safnspegillinn verður úr næstum 800 sexhyrndum speglum. | is/CC-MAIN-2015-22/05919.jsonl.gz.gz/13 | {
"data_id": "<urn:uuid:7087e2b9-d40c-4bb4-be75-c24875fbe616>",
"date": "2015-05-27T23:14:11Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207929171.55/warc/CC-MAIN-20150521113209-00184-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9998905658721924,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 127,
"url": "http://www.eso.org/public/iceland/teles-instr/e-elt/e-elt_rev/"
} |
Hidetoshi Nakata
Hidetoshi Nakata (á japönsku: 中 田 英 寿) (fæddur 22. janúar 1977 í Kofu á Japan) er japanskur fyrrverandi knattspyrnumaður sem spilaði sem miðjumaður við fjölda evrópskra klúbba og Bell Mare Hiratsuka í heimalandi sínu. Sýningar hans hafa aflað honum sess sem einum af bestu japansku leikmönnunum.
Nakata var árið 2004 eini japanski leikmaðurinn sem valinn var í FIFA 100 í yfirferð yfir 125 bestu knattspyrnumenn sögunnar. Hann var einnig valinn leikmaður ársins í Asíu bæði 1997 og 1998.
Nakata vann 2001 Serie A með AS Roma og árið eftir Coppa Italia með Parma FC. | is/CC-MAIN-2015-22/01919.jsonl.gz.gz/3 | {
"data_id": "<urn:uuid:b437c36b-c003-405a-9907-70ff1e35400b>",
"date": "2015-05-22T16:06:41Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207925696.30/warc/CC-MAIN-20150521113205-00194-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999434947967529,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 35,
"url": "http://is.wikipedia.org/wiki/Hidetoshi_Nakata"
} |
Draumur um Nínu
Draumur um Nínu (oftast kallað Nína) var framlag Íslands til Söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva árið 1991. Lagið var flutt af dúettinum Stefán & Eyfi, en hann skipuðu þeir Stefán Hilmarsson og Eyjólfur Kristjánsson. Lagið var valið vinsælasta íslenska Eurovision-lag allra tíma í könnun sem tímaritið Monitor stóð fyrir árið 2010. | is/CC-MAIN-2015-22/01919.jsonl.gz.gz/19 | {
"data_id": "<urn:uuid:66bd8fc5-166f-4932-bc23-5ad5fb294960>",
"date": "2015-05-26T13:56:18Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207928864.16/warc/CC-MAIN-20150521113208-00324-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999964237213135,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 50,
"url": "http://is.wikipedia.org/wiki/Draumur_um_N%C3%ADnu"
} |
Gjafakort
Gjöf sem er alltaf efst á óskalistanum
Með gjafakorti Íslandsbanka geturðu verið viss um að gjöfin þín hitti í mark. Eins og önnur greiðslukort gildir það jafnt í verslunum um allan heim og á netinu. Þú færð kortið í fallegum gjafaumbúðum og þarft ekki að gera annað en að velja upphæðina.
QR kóði á gjafakort
Aftan á gjafakortinu er svokallaður QR kóði sem handhafar kortsins geta lesið með snjallsíma og fengið upp stöðu kortsins. Hvert kort er með einstakan QR kóða þannig að ekki þarf að slá inn kortanúmerið til að fá stöðuna.
Hreyfingar gjafakorta eru uppfærðar daglega þannig að ávallt er sýnd staða síðasta virka dag.
- Upphæðir gjafakorta geta verið frá 2.000 kr. til 100.000 kr.
- Tveggja ára gildistími
- Endurnýjanlegt ef glatast
- Hægt að kaupa í útibúum Íslandsbanka
- Möguleiki að taka út reiðufé hjá gjaldkera gegn gjaldi
- Hægt að nota hjá fjölda söluaðila, hvar sem er í heiminum, nema í verslunum þar sem krafist er PIN númers (sjá spurninguna „Fylgir örgjörvi og PIN númer kortinu“ í Spurt og svarað)
Spurt og svarað
Gjafakort Íslandsbanka kostar 500 kr. en meðlimir í Vildarþjónustu Íslandsbanka fá 50% afslátt. Kaupandi gjafakortsins greiðir fyrir stofnkostnað þess. Greitt er fyrir framleiðslukostnað kortsins og gjafaumbúðirnar sem kortið kemur í. Notandi gjafakorts borgar hins vegar ekkert fyrir notkun þess.
Færslur á gjafakorti birtast næsta virka dag
Kortið er hefðbundið greiðslukort sem nota má til að greiða fyrir vöru og þjónustu hjá milljónum söluaðila sem taka á móti MasterCard og VISA kortum, bæði innan lands sem utan. Einnig er hægt að nota kortið til þess að versla á Internetinu hjá söluaðilum sem nota CVC kóða sem og fá inneign greidda út hjá gjaldkera Íslandsbanka gegn gjaldi samkvæmt verðskrá kreditkorta. Handhafi kortsins getur notað það eins oft og hann vill á meðan kortið er enn í gildi og innstæða er á kortinu. Í hvert sinn sem kortið er notað lækkar innstæða kortsins sjálfkrafa sem nemur þeirri upphæð sem verslað er fyrir.
Gjafakort Íslandsbanka virkar eins og hefðbundið gjafakort og lítur út eins og kreditkort. Kortið má gefa til vina, vandamanna, samstarfsmanna og jafnvel barna, svo fremri sem viðtakandinn getur skrifað nafnið sitt aftan á kortið. Gefandi velur upphæðina en lætur þiggjanda ákveða hvaða gjöf skuli keypt, hvar sem er í heiminum þar sem tekið er á móti MasterCard og VISA kreditkortum. | is/CC-MAIN-2015-22/01919.jsonl.gz.gz/22 | {
"data_id": "<urn:uuid:3d1fd82b-3ac7-4999-b493-5f5558511cc9>",
"date": "2015-05-26T13:34:33Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207928864.16/warc/CC-MAIN-20150521113208-00324-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.000001311302185,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 25,
"url": "https://www.islandsbanki.is/einstaklingar/kort/gjafakort/"
} |
Jöns Jakob Berzelius
Hann fæddist í Linköping í Austur-Gotlandi og lærði læknisfræði í Uppsalaháskóla. Árið 1802 hóf hann kennslu og fimm árum síðar var hann tilnefndur prófessor í læknisfræði í Stokkhólmi við skurðlækningaskóla, sem varð hluti af Medico-Chirurgisku stofnuninni árið 1810, sem seinna varð Karolinska stofnunin, en þar varð Jöns Jakob prófessor í efna og lyfjafræði.
Hann sýndi fram á að ólífræn efnasambönd væru samsett úr ólíkum frumefnum í ákveðnum hlutföllum út frá þyngd. Því útbjó hann töflu þar sem frumefnum var raðað út frá þyngd, súrefni gaf hann massann 100. Hann afsannaði kenningu Prouts sem sagði að öll efni væru úr vetni. Hann merkti ýmis efni með bókstöfum t.a.m. súrefni merkti hann O og járn Fe. Hlutföll frumefna í efnasamböndum merkti hann með tölum, svipað og tíðkast í dag, en þær ritaði hann fyrir ofan en ekki neðan tákn frumefnanna.
Ævisaga[breyta | breyta frumkóða]
J. Erik Jorpes gaf út ævisögu Jöns Jakobs á sænsku 1949. | is/CC-MAIN-2015-22/01919.jsonl.gz.gz/26 | {
"data_id": "<urn:uuid:95669264-9a3d-4a4a-b06a-c8bc0921ca7f>",
"date": "2015-05-30T20:46:21Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207932705.91/warc/CC-MAIN-20150521113212-00109-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.000003695487976,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 83,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/J%C3%B6ns_Jakob_Berzelius"
} |
Íslendingar greiði vexti
Viðræður samninganefnda íslenskra, hollenskra og breskra stjórnvalda hófust í Hollandi í dag. Talsmaður hollenska fjármálaráðuneytisins, Niels Redeker, segir að gert sé ráð fyrir því að Íslandi muni endurgreiða lánið auk sanngjarna vaxta. „Íslandi ber lagaleg skylda til þess," segir hann í samtali við AFP fréttastofuna í dag.
AFP fékk staðfest hjá íslenska og breska fjármálaráðuneytinu að viðræðurnar væru hafnar en hvorugt ráðuneytið vildi tjá sig um þær að öðru leyti.
Síðustu fundir með Bretum og Hollendingum í deilunni voru í byrjun júlí. Þá hafði ekkert verið fundað um málið frá því í mars, eftir að lögum um ríkisábyrgð á innstæðutryggingar vegna Icesave var hafnað í þjóðaratkvæðagreiðslu.
Samkvæmt frétt AFP er Icesave einn helsti ásteytingarsteinninn í viðræðum um aðild Íslands að Evrópusambandinu. | is/CC-MAIN-2015-22/06919.jsonl.gz.gz/5 | {
"data_id": "<urn:uuid:bc66d87d-08c9-4568-96ee-947af159c5bc>",
"date": "2015-05-23T14:52:50Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207927767.46/warc/CC-MAIN-20150521113207-00019-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999945163726807,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 41,
"url": "http://www.mbl.is/frettir/thjodaratkvaedi/2010/09/02/islendingar_greidi_vexti/"
} |
Iceland
OWASP Iceland
Welcome to the Iceland chapter homepage. The chapter leaders are Reynir Hubner, Þröstur Spörri Jónasson, Sigmundur Jónsson, Thorlaug Agustsdóttir, Sverrir Davíðsson and Theodor Gíslason.
Click here to join the local chapter mailing list.
Participation
OWASP Foundation (Overview Slides) is a professional association of global members and is and open to anyone interested in learning more about software security. Local chapters are run independently and guided by the Chapter_Leader_Handbook. As a 501(c)(3) non-profit professional association your support and sponsorship of any meeting venue and/or refreshments is tax-deductible. Financial contributions should only be made online using the authorized online chapter donation button. To be a SPEAKER at ANY OWASP Chapter in the world simply review the speaker agreement and then contact the local chapter leader with details of what OWASP PROJECT, independent research or related software security topic you would like to present on.
Sponsorship/Membership
Or consider the value of Individual, Corporate, or Academic Supporter membership. Ready to become a member?
Local News // Fréttir
11.4.2014 - Apríl-fundi lokið
Þann 8.apríl var haldinn fundur með yfirskriftina "Staða netöryggis á Íslandi" - Svavar Ingi Hermansson kom og færði okkur fyrirlestur sem byggði á rannsókn sem hann stóð að hjá KPMG.
Fyrirlesturinn var mjög góður og spruttu margar góðar spurningar og umræður upp frá honum. Glærurnar frá fyrirlestrinum má sjá hér:File:OWASP april 2014.pdf (birtar með góðfúslegu leyfi Svavars og KPMG)
Við þökkum Svavari kærlega fyrir komuna og hans framlag, en einnig þökkum við fyrir stuðningsaðilum okkar, svo sem Hugsmiðjunni, Þekkingu og Miracle.
12.3.2014 - OWASP Iceland formlega stofnað
OWASP hópurinn á Íslandi hefur nú verið stofnaður formlega. Samþykktir félagsins má sjá hér: Samþykktir OWASP Iceland Félagið var formlega stofnað 7.janúar 2014, og stjórn kjörin. Hún hefur nú lokið umsóknarferlinu við OWASP.
Tilgangur félagsins er að efla netöryggi með því að afla og miðla upplýsingum, veita ráðgjöf um netöryggi, og halda fundi, ráðstefnur og námskeið.
Félagið heldur utan um starfssemi sína í facebook hópi félagsins
Fundir félagsins
State of Icelandic network security - Tuesday, April 8, 2014 from 8:00 PM to 11:00 PM (GMT) (LOKIÐ / OVER) [1] -
Allir eru velkomnir! Everyone is welcome to join us at our chapter meetings. | is/CC-MAIN-2015-22/06919.jsonl.gz.gz/21 | {
"data_id": "<urn:uuid:94fa85dd-e151-4862-abfb-1b91c7c7e38a>",
"date": "2015-05-28T04:07:25Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207929230.43/warc/CC-MAIN-20150521113209-00149-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9799200296401978,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 40,
"url": "https://www.owasp.org/index.php?title=Iceland&oldid=172425"
} |
Próflok og útskrift
Nú er prófum í Kvennaskólanum þetta vorið að ljúka, útskrift stúdenta og skólaslit á næstu grösum. Það styttist í að nemendur hverfi til sumarvinnu eða á vit nýrra ævintýra eftir vetur við Tjörnina í Reykjavík sem vonandi hefur reynst öllum gagnlegur og skemmtilegur.
Síðustu prófin að þessu sinni eru miðvikudaginn 16. maí og sjúkrapróf föstudaginn 18. maí. Mikilvægt er fyrir þá sem þreyta sjúkrapróf að muna eftir vottorðunum!
Einkunnaafhending er í Uppsölum þriðjudaginn 22. maí klukkan 9:00 og prófsýning strax á eftir.
Endurtökupróf fyrir nemendur í 1., 2. og 3. bekk eru síðan miðvikudaginn 30. maí og fimmtudaginn 31. maí.
Útskrift stúdenta árið 2007 er í Hallgrímskirkju föstudaginn 25. maí klukkan 13:00. Eftir athöfnina er nýstúdentum og aðstandendum þeirra boðið í móttöku í aðalbyggingu Kvennaskólans að Fríkirkjuvegi.
Til baka
Síðast breytt: 27.08.2013 09:19 | is/CC-MAIN-2015-22/06919.jsonl.gz.gz/31 | {
"data_id": "<urn:uuid:8c5dc09e-c418-4c8b-9ecc-be79a9ae3a2c>",
"date": "2015-05-30T02:03:04Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207930866.66/warc/CC-MAIN-20150521113210-00214-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000075101852417,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 26,
"url": "http://www.kvenno.is/Pages/12?NewsID=187"
} |
Hlutverk
Megin verkefni Sjúkratrygginga Íslands er að:
- annast framkvæmd sjúkratrygginga
- semja um heilbrigðisþjónustu
- annast kaup á vöru og þjónustu sem stofnuninni ber að veita
- greiða fyrir heilbrigðisþjónustu sem veitt er samkvæmt lögum og samningum
- hafa eftirlit með gæðum og árangri starfsemi þeirra sem veita heilbrigðisþjónustu samkvæmt samningum
- sinna öðrum verkefnum sem stofnuninni eru falin samkvæmt lögum, stjórnvaldsfyrirmælum eða ákvörðun ráðherra.
Framtíðarsýn
Sjúkratryggingar Íslands eru framsækin stofnun sem nýtur trausts og virðingar í samfélaginu.
Markviss þróun og fagleg vinnubrögð skapa orðspor sem endurspeglar nútímalega og áreiðanlega stofnun. Stofnunin er þekkt í samfélaginu fyrir gagnsæi, jafnræði og árangur.
SÍ veita þjónustu sem er aðgengileg og lipur.
Lögð er áhersla á rafræna og skilvirka þjónustu sem auðveldar viðskiptavinum samskipti og tryggir jafnræði og gagnsæi.
Þjónustan er einstaklingsmiðuð og byggir á vel skilgreindum réttindum. Upplýsingagjöf er skýr og miðuð að öllum hópum viðskiptavina.
SÍ eru góður vinnustaður með hæft og ánægt starfsfólk.
Starfsfólk sýnir metnað og er ánægt í starfi. Starfsfólk tekur virkan þátt í því að bæta vinnustaðinn og þjónustuna. Fræðsla og þjálfun skilar sér í síaukinni hæfni starfsmanna.
Aðbúnaður starfsfólks er til fyrirmyndar og eftirsótt að starfa fyrir stofnunina.
SÍ vinna að gæðum og hagkvæmni í heilbrigðisþjónustu í góðu samstarfi við veitendur þjónustunnar.
Samningar við veitendur heilbrigðisþjónustu tryggja góða og vel skilgreinda þjónustu.
Hagkvæmni og traust kostnaðargreining eru lykilþættir um leið og jafnræðis er gætt. Eftirlit með framkvæmd þjónustunnar er árangursríkt.
SÍ eru ábyrg og vel rekin stofnun
Agaður rekstur tryggir skilvirka starfsemi.
Unnið er með hagsmunaaðilum að forgangsröðun verkefna og ríkir gagnkvæmt traust á milli þeirra.
Verkaskipting er skýr og tekur skipulag stofnunarinnar mið af ríkjandi áherslum.
Stefnuskjöl
- Jafnréttisáætlun Sjúkratrygginga Íslands
- Upplýsinga- og kynningarstefna Sjúkratrygginga Íslands
- Vefstefna Sjúkratrygginga Íslands
- Samgöngustefna Sjúkratrygginga Íslands
- Tilvísun: Lög nr. 112/2008 um sjúkratryggingar | is/CC-MAIN-2015-22/02919.jsonl.gz.gz/14 | {
"data_id": "<urn:uuid:f057f6ef-f033-44ac-95ee-dd0489fa7e38>",
"date": "2015-05-27T03:28:35Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207928869.6/warc/CC-MAIN-20150521113208-00289-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000026226043701,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 35,
"url": "http://www.sjukra.is/um-okkur/markmid-og-stefna/hlutverk-sjukratrygginga-islands/"
} |
Mest andstaða hjá kjósendum Sjálfstæðisflokksins
Mest andstaða er á meðal kjósenda Sjálfstæðisflokksins við inngöngu í Evrópusambandið samkvæmt niðurstöðum skoðanakönnunar sem Rúnar Vilhjálmsson, prófessor í félagsfræði við Háskóla Íslands, gerði og birtar voru fyrir helgi. Meirihluti kjósenda allra stjórnmálaflokka er andvígur aðild að ESB fyrir utan Samfylkinguna og Bjarta framtíð.
Samtals eru 77% kjósenda Sjálfstæðisflokksins andvíg inngöngu í ESB samkvæmt könnuninni en 10,2% hlynnt. Afgangurinn, 12,7%, taka ekki afstöðu. Næstmest er andstaðan við inngöngu í ESB á meðal kjósenda Framsóknarflokksins eða 64,3% en 11,2% stuðningsmanna flokksins vilja hins vegar að Ísland verði aðili að sambandinu. Athygli vekur að um fjórðungur er óákveðinn eða 24,5%.
Samtals 53,5% kjósenda Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs vilja ekki í ESB en 19,2% eru því hlynnt. Ríflega fjórðungur, 27,3%, tekur hins vegar ekki afstöðu. Meirihluti kjósenda Samstöðu er að sama skapi andvíg inngöngu í ESB samkvæmt könnuninni eða 51,6% á móti 20,3% sem vilja í sambandið.
Meirihluti stuðningsmanna Bjartrar framtíðar vill hins vegar aðild að ESB eða 44,1% gegn 37,3% sem eru því mótfallin. Þá eru 73,8% kjósenda Samfylkingarinnar hlynnt því að Ísland gangi í ESB en 12,3% eru því mótfallin.
Nánar verður fjallað um skoðanakönnunina í Morgunblaðinu á morgun. | is/CC-MAIN-2015-22/07919.jsonl.gz.gz/8 | {
"data_id": "<urn:uuid:10e5e240-f933-4c81-b516-7a8be70a6f3b>",
"date": "2015-05-26T03:34:03Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207928757.11/warc/CC-MAIN-20150521113208-00049-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.99998939037323,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 29,
"url": "http://www.mbl.is/frettir/innlent/2012/04/29/mest_andstada_hja_kjosendum_sjalfstaedisflokksins/"
} |
Windows Live
Windows Live mail póstuppsetning.
- Opnaðu Windows Live mail.
- Smelltu á Accounts-flipann og svo á Email.
- Settu netfangið þitt í reitinn Email address og lykilorðið fyrir netfangið í Password. Í reitinn Display Name þarf að setja inn nafn þess sem notar netfangið. Hakaðu við Manually configure server setting og smelltu á Next.
- Næst velur þú POP. Við Server address skaltu skrifa mail.internet.is og svo skrifa netfangið þitt í Logon user name. Í Server address við Outgoing server skaltu skrifa mail.internet.is. Smelltu svo á Next.
- Núna ætti netfangið að vera uppsett. Smelltu á Finish. | is/CC-MAIN-2015-22/07919.jsonl.gz.gz/9 | {
"data_id": "<urn:uuid:1706fc16-c8eb-48e3-ba59-d504f7c3fe43>",
"date": "2015-05-26T03:16:21Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207928757.11/warc/CC-MAIN-20150521113208-00049-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9982710480690002,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 20,
"url": "http://www.vodafone.is/internet/tolvupostur/windowslive/"
} |
Vidkun Quisling
|Vidkun Quisling|
|Fædd(ur)||18. júlí 1887
|
Fyresdal, Telemark, Noregi
|Látin(n)||24. október 1945 (58 ára)
|
Akershus Festning, Oslo
Aftaka
|Búseta||Oslo, Noregi|
|Þekktur fyrir||Fyrir að hafa svikið Noregi í hendur nasista í seinni heimsstyjöld og fyrir að vera forsætisráðherra Noregs í stríðinu|
|Starf/staða||Varnarmálaráðherra og seinna forsætisráðherra Noregs|
Vidkun Abraham Lauritz Jonssøn Quisling (18. júlí 1887 – 24. október 1945) var norskur stjórnmálamaður, herforingi og diplómati. Hann starfaði ásamt Fridtjof Nansen á árunum 1921 - 1922 við að skipuleggja hjálpastarf gegn hungursneyð í Sovétríkjunum og var varnarmálaráðherra í ríkisstjórn Bændaflokksins (Bondepartiet) 1931 - 1933. Árið 1933 sagði hann skilið við ríkisstjórnina og tók þátt í stofnun þjóðernissinnaflokksins Nasjonal Samling (Þjóðleg samstaða), en stefna flokksins einkenndist af ákafri þjóðernishyggju og andstöðu við kommúnisma og verkalýðshreyfingu. Flokkurinn fékk sáralítið fylgi í þingkosningum, 2,23 % í kosningunum 1933 og 1.83 % í kosningunum 1936[1]. Í september 1939, þegar seinni heimsstyjöldin hafði skollið á, sótti Quisling Hitler heim, tókst Quisling þá að beina athygli Hitlers að Norðurlöndum. Þjóðverjar gerðu innrás í Noreg 9. apríl 1940 og sama kvöld lýsti Quisling því yfir að stjórnin væri fallin og hann væri hinn nýi forsætisráðherra. Quisling sat þó einungis skamma stund að völdum í þetta sinn. Þjóðverjar gerðu hins vegar Quisling að forsætisráðherra í leppstjórn sinni 1942 og hélt hann því embæti til stríðsloka 1945. Hann var ákærður og dæmdur til dauða fyrir landráð og ýmsa aðra stríðsglæpi eftir stríð. Hann var tekinn af lífi 24. október 1945.
Á fjölmörgum tungumálum hefur nafn Quislings orðið að samheiti fyrir föðurlandssvikara[2]. Á íslensku er orðið iðulega skrifað kvislingur sem merkir, samkvæmt Íslenskri orðabók, „landráðamaður, sá sem svíkur land sitt í hendur óvinahers”.[3]
Efnisyfirlit
Æskuár[breyta | breyta frumkóða]
Vidkun Quisling fæddist 18. júlí 1887 í Fyresdal í Telemark á bænum Moland. Móðir hans hét Anna Karoline Bang og faðir hans Jon Quisling, en hann var sóknarprestur í Fyresdal. Aðeins einu og hálfu ári eftir að Vidkun fæddist, fæddist bróðir hans Jørgen Quisling en þeir voru alla tíð mjög nánir. Vidkun bjó á Moland fyrstu sex ár ævi sinnar en árið 1893 fluttist fjölskyldan til Drammen. Sumarið 1900 fluttist fjölskyldan aftur til Telemark þar sem faðir hans starfaði sem prestur í Gjerpen og Skien. Vidkun og bróðir hans Jørgen fóru í latínuskóla í Skien og urðu brátt með bestu nemendum skólans enda báðir mjög greindir. Vidkun sýndi sérstakan áhuga á stærðfræði og sögu en heimspekin átti eftir að vekja áhuga hans seinna meir.[4] Að loknu stúdentsprófi 1905 ákvað Vidkun Quisling að velja framtíð innan hersins. Hann lauk námi frá herskóla 1907 og frá Herháskólanum 1911 og þótti eiga fyrir sér mikla framtíð innan hersins.
Alþjóðastarf[breyta | breyta frumkóða]
Í mars 1918 var hann sendur til Petrograd sem hernaðarsendifulltrúi við norska sendiráðið. Veran þar var þó stutt, í desember var sendiráðinu lokað í kjölfar átaka og kúgunar bolsévíka. Ári síðar, í desember 1919, tók hann við stöðu hernaðarsendifulltrúa við sendiráðið í Helsingfors.
Þegar Fridtjof Nansen fékk það verkefni frá Alþjóða Rauða krossinum að skipuleggja aðstoð gegn hungursneyð í Sovétríkjunum árið 1921 fékk hann Quisling í lið með sér. Quisling hafði aðalstöðvar í Kharkov í Úkraínu og dvaldi þar fram í september 1922. Samkvæmt öllum heimildum var hann mjög framkvæmdasamur og góður verkstjóri. Tókst þessu verkefnin Rauða krossins að bjarga miljónum manns frá sultardauða og varð Quisling frægur fyrir heima í Noregi.
Í Úkraínu kvongaðist Quisling sextán ára stúlku, Alexandra Voronine, og fylgdi hún með honum til Noregs. Nansen kallaði að nýju á Quisling í febrúar 1923 og héldu þau hjónin þá aftur til Úkraínu. Þar hélt Quisling áfram störfum fyrir Rauða krossinn en kvæntist einnig í annað sinn, í þetta skipti Maria Paseshnikova. Þegar Quisling snéri til Noregs seint á árinu 1923 fylgdi Maria með honum. Alexandra hélt til Parísar og Quisling tilkynnt að hún mundi héðan eftir vera kjördóttir hans. Hvenær þau skildu er óljóst, þær Maria og Alexandra bjuggu saman, ýmist í Ósló eða París á árunum 1923 til 1926 og bjó Quisling með þeim báðum eftir því sem best er vitað.[5]
Sumarið 1926 hélt Quisling enn í austurveg, hafði hann fengið stöðu við norska sendiráðið í Moskvu og var verkefnið að sjá um samskipti Bretlands og Sovétríkjanna en þau höfðu þá slitið diplómatískum samskiptum. Þótti Quisling standa sig vel í þessu verkefni og var hann 1929 sæmdur bresku orðunni Order of the British Empire sem honorary commander. Hann var sviptur orðunni 22. maí 1944. Quisling snéri svo endanlega aftur til Noregs 1929 og fylgdi Maria með honum en Alexandra varð eftir í Sovét. Hún hélt síðan til Kína og þaðan til Bandaríkjanna 1947.[6]
Stjórnmál[breyta | breyta frumkóða]
Quisling kom sér á kortið með því að skrifa greinar í blöð. Greinar hans vöktu mikla athygli og fljótlega fór hann að fá heimsóknarboð frá hinum ýmsu embættismönnum og stjórnmálamönnum. Hann var oft beðinn um að halda ræður, sem þóttu með þeim betri. Quisling var síðan valinn í ríkistjórn árið 1931 þrátt fyrir að tilheyra ekki neinum sérstökum flokki og hafa ekki einu sinni verið í framboði. Það var Peder Kolstad sem valdi Quisling sem varnarmálaráðherra.[7]
Eftir tvö erfið ár í ríkisstjórn en á þessum árum voru erfiðir tímar í Noregi sökum efnahagskreppu, stofnuðu Quisling og félagar sinn eigin flokk, Nasjonal Samling eða Þjóðarhreyfinguna. Kjarninn í flokknum voru Quisling og félagi hans Fredrik Prytz. Strax vorið 1930 höfðu þessir menn byrjað að safna að sér hópi háskólamenntaðra embættismanna. Hópur þessi hittist reglulega heim hjá Prytz þar sem stjórnmál voru ætíð aðal umræðuefnið. Hópurinn varð síðan uppistaðan í hinum nýja flokki.
Flokkurinn fékk 3,5% fylgi í sínum fyrstu kosningum árið 1933, sem voru mikil vonbrigði. En Quisling lét það ekki á sig fá og lagði mikið á sig til að halda flokknum saman.[8] Flokkurinn og Quisling urðu á þessum árum meira og meira fyrir áhrifum af hugmyndum nasista í Þýskalandi og National Samling hefur stundum verið kallaður Hinn norski nasistaflokkur. En þrátt fyrir þessar breytingar á stefnu flokksins og ötulli vinnu innan flokksins gekk enn verr í kosningunum 1936.
Eftir lélegt gengi í tveimur kosningum var flokkurinn mjög illa staddur, þeir höfðu ekki stuðning fólksins og meðlimir fóru að efast um að Quisling væri rétt maðurinn til að leiða flokkinn.[9] Þessar vangaveltur enduðu snögglega um leið og seinni heimsstyrjöldin braust út 3. september 1939 en Quisling hafði þá í mörg ár varað við stríði og sagt að Noregur yrði að taka afstöðu með eða á móti Þýskaland. Meðlimir flokksins og fleiri landsmenn sáu þá að Quisling hafði haft rétt fyrir sér og efasemdir um hann hættu snarlega.[10]
Seinni heimsstyrjöld[breyta | breyta frumkóða]
Stríðið setti Noreg í mjög erfiða stöðu, flestir Norðmenn vildu að landið væri hlutlaust eins og í fyrri heimsstyrjöldinni og Noregur, ásamt hinum Norðurlöndunum, lýsti yfir hlutleysi sínu mjög snemma. Fremstu leiðtogar þessara landa hittust á fundi í Kaupmannahöfn 18.-19. september og tóku sameiginlega ákvörðun um að löndin skyldu standa saman í hlutleysi sínu.
En þegar leið á stríðið var ljóst að það yrði erfitt. Í fyrsta lagi er Noregur með mjög langa strandlengju sem gæti orðið mjög mikilvægt vopn bæði fyrir Breta og Þjóðverja ef til átaka kæmi á sjó. Í öðru lagi þurfti Noregur að leggja niður nær alla verslun til landa sem voru þátttakendur í stríðinu. Verslun við Breta setti þá upp á móti Þjóðverjum og verslun við Þjóðverja setti þá upp á móti Bretum.[11]
Svona erfiðir tímar kalla á erfiðar ákvarðanir. Quisling stóð með Hitler og nasistunum og jafnvel eru til heimildir um að hann hafi sent Hitler afmæliskveðjur. Þann 10. desember 1939 fór Quisling til Berlínar en þýski sendiherrann í Oslo, Curt Bräuer, hafði reynt að fá hann ofan af því. Bräuer varaði meira að segja yfirmenn sína í utanríkisráðneytinu í Þýskalandi við og sagði að Quisling og hans flokkur hefði lítinn stuðning í Noregi og að Quisling hefði ekkert til að bera sem stjórnmálamaður. Yfirmenn hans voru honum sammála en Quisling náði sínu fram og með aðstoð Alfreds Rosenberg og Raeder náði hann að koma á fundi með Hitler. Hann hitti leiðtogann tvisvar, 14. desember og 18. desember. Tilgangur fundanna var að fá Hitler til að aðstoða sig við að ná völdum í Noregi. Quisling sannfærði hann um að hann nyti stuðnings samstarfsmanna sinna í Noregi og að konungur myndi beygja sig fyrir vilja hans myndu Þjóðverjarnir gera innrás.[12]
Það kann að virðast skrítið en Quisling taldi að hann væri að gera það eina rétta fyrir Noreg. Þjóðverjar höfðu mikla yfirburði í Evrópu og þóttu mun sterkari en flest önnur lönd. Qusling og stuðningsmenn hans töldu því að það væri betra að vera með þeim í liði en að treysta á Breta og Frakka.
Nasistar réðust á Noreg 9. apríl 1940. Um hálfátta leytið að kvöldi 9. apríl lýsti Quisling því yfir í útvarpi landsmanna að núverandi stjórn hefði flúið og ný stjórn hefði tekið við, stjórn sem hann hefði myndað með hann sem forsætisráðherra. Seinna um kvöldið kom hann aftur fram í útvarpi og tilkynnti þá nánar um þessa nýju stjórn og hvatti einnig Norðmenn til að veita Þjóðverjum enga mótspyrnu. Orð Quisling komu flatt upp á bæði Norðmenn og Þjóðverja en það var Hitler sjálfur sem brást fyrstur við og samþykkti nýju stjórnina og skipaði Bräuer að fara á fund konungs og neyða hann til að samþykkja stjórnina.
Quisling hafði þá framið nokkurs konar valdarán í Noregi með hjálp Hitlers, einmitt eins og hann hafði haft í hyggju á fundum sínum með Hitler í desember 1939. Ekki er vitað hvort heimsókn hans til Þýskalands hafi hvatt Þjóðverja til að ráðast inn í Noreg eða hvort afskipti hans hafi ekki haft neitt að segja um þróun mála. En á þessum tímapunkti hafði hann svikið landa sína með því að neyða uppá þá stjórn sem studdi innrás annarra þjóða og með því að reyna að fá aðra þjóð til að ráðast á landið. Eftir stríðið komst það einnig upp að á þessum fundum sínum hafði Quisling lekið leynilegum og mikilvægum upplýsingum um hermál í Noregi.[13]
Starfið sem forsætisráðherra var ekki eins frábært og Quisling hafði haldið. Í fyrsta lagi neitaði gamla stjórnin að víkja til hliðar og hún hafði einnig stuðning konungsins á bak við sig. Um miðjan apríl ríktu því tvær stjórnir í Noregi sem skapaði sundrung meðal landsmanna jafnt sem stjórnarmeðlima.
Þýski sendiherrann, Bäuer, vann einnig ötullega gegn Quisling en Hitler var ekki ánægður með það og 24. apríl var Bäuer kallaður aftur heim til Þýskalands og maður að nafni Josef Terboven tók til starfa sem æðsti fulltrúi Þýskalands í Noregi. Stuðningur og trú Hitlers á Quisling fór hins vegar að dvína, hann hafði ekki þann stuðning í Noregi sem hann hafði haldið fram og í júni 1940 neyddi Terboven hann til að víkja til hliðar.[14][15]
Stríðið hélt hins vegar áfram og þegar Þjóðverjar náðu Frakklandi varð krafan um nýja stjórn sem hefði hagsmuni Norðmanna að leiðarljósi, en gæti unnið með Þjóðverjum, æ háværari í Noregi. En Þjóðverjar höfðu á þessum tíma lagt undir sig allt landið og réðu nær öllu í Noregi. Af þessu varð hins vegar ekki. Vegna yfirvofandi árásar Þjóðverja á Sovétríkin varð þörfin fyrir algert þýskt vald í Noregi sterkari.
Í september 1940 lýsti Terboven því yfir að allir flokkar nema Nasjonal Samling (Þjóðarhreyfingin) væru bannaðir, einnig afnam hann konungsvaldið og þáverandi ríkistjórn. Ný stjórn var mynduð með nær eingöngu meðlimum Nasjonal Samling og Quisling sem leiðtoga og satt sú stjórn það sem eftir var stríðsins.[16]
Dómurinn og aftakan[breyta | breyta frumkóða]
Í maí 1945 varð öllum ljóst að Hitler og nasistarnir höfðu tapað stríðinu. Var þá farið að vinna að því í Noregi að frelsa landið undan valdahendi nasista. Byrjað var að leita uppi stuðningsmenn Hitlers í Noregi. Quisling var handtekinn 9. apríl 1945 en alls voru í kringum 53 000 Norðmenn handteknir fyrir að vinna með eða fyrir þýsku nasistana. Quisling var færður í fangelsi þar sem hann sat fram að réttarhöldunum.
Réttarhöldin hófust 20. ágúst 1945 og þann 7. september eftir tæplega þriggja vikna réttarhöld var dómurinn klár. Dómurinn var langur og flókinn en í aðalatriðum var Quisling dæmdur til dauða fyrir stríðsglæpi þá sérstaklega föðurlandssvik, stuðning við óvinaþjóð og fyrir meðvirkni og ábyrgð á morðum sem voru framin eftir ólögmætar stjórnarskrár breytingar 22. janúar 1942. Þann 24. október 1945 var dómnum fylgt eftir og Quisling var skotinn á Akershus Festning klukkan hálf þrjú um nótt, hans síðustu orð voru „Ég er saklaus”.[17]
Heimildir[breyta | breyta frumkóða]
- Norges offisielle statistikk, IX. 26 og IX. 107, Stortingsvalget 1933 og 1936
- Eða með orðum Winston Churchill: „the vile race of Quislings, which will carry the scorn of mankind down the centuries“. Sir Winston Churchill (1874-1965), Speech at St. James's Palace, London, June 1941 í Never Give In: The Best of Winston Churchill's Speeches, Hyperio, 2003, ISBN-10: 1401300561
- Íslensk orðabók, fjórða útgáfa, ritstjóri Mörður Árnason 2007. Edda útgáfa hf., Reykjavík, ISBN 978-9979-3-2853-7
- Dalh, Hans Fredrik. Quisling, en Norsk Tragedie. Aschehoug, Oslo 2004. Bls 25-13.
- Arve Juritzen, Quisling privat, Juritzen forlag, 2008, ISBN-13: 9788282050272
- Alexandra Andreevna Voronine Yourieff Papers
- Dahl, Hans Fredrik. Bls 89-92.
- Dahl, Hans Fredrik. Bls 193-202.
- Dahl, Hans Fredrik. Bls 143 og bls 149
- Dahl, Hans Fredrik. Bls 157-159
- Nøkelby, Berit. Da krigen kom. Gyldendal Norsk Forlag, Oslo 1989.
- Dahl, Hans Fredrik. Bls 170 -181
- Dahl, Hans Fredrik. Bls 193-202
- Nøkleby, Berit. Bls 116-117
- Dahl, Hans Frederik. Bls 211-212
- Emblem, Terje o.fl. Norge 2, Norges historie etter 1850. J.W. Cappelens Forlag A.S, Oslo 1989.
- Dahl, Hans Frederik bls 466-478 | is/CC-MAIN-2015-22/07919.jsonl.gz.gz/15 | {
"data_id": "<urn:uuid:37e8dc3c-a178-4abe-8ec3-2d81ac8968a5>",
"date": "2015-05-28T10:12:50Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207929272.95/warc/CC-MAIN-20150521113209-00114-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999943971633911,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 61,
"url": "http://is.wikipedia.org/wiki/Vidkun_Quisling"
} |
Lýtalækningar
Sjúkratryggðir einstaklingar eiga rétt á styrkjum vegna nauðsynlegra lýtalækninga.
Í fylgiskjali með reglugerð nr. 722/2009 eru upplýsingar um hvort greiðsluþátttaka SÍ er til staðar vegna sjúkdóms/ástands sem veldur verulega skertri líkamsfærni. Ef greiðsluþátttaka er til staðar getur hinn sjúkratryggði fengið þjónustuna hjá samningsbundnum sérfræðilækni sem getur veitt hana og er hún þá niðurgreidd af Sjúkratryggingum Íslands.
Styrkur er veittur þegar meðferð bætir verulega skerta líkamsfærni sem orsakast af fæðingargalla, þroskafrávikum, áverkum, sýkingum, æxlum eða öðrum sjúkdómum og þegar um er að ræða lagfæringu lýta eftir sár eða slys.
Upphæðir styrkja frá Sjúkratryggingum Íslands eru samkvæmt reglugerð 14/2010 sem gefin er út af heilbrigðisráðuneyti.
Ef óskað er eftir undanþágu frá skilyrðum reglugerðarinnar þarf að sækja um greiðsluþátttöku fyrirfram til Sjúkratrygginga Íslands. Með umsókn um undanþágu þarf að fylgja vottorð heilsugæslu- eða heimilislæknis um skerta líkamsfærni. Með skertri líkamsfærni er átt við verki eða aðra skerðingu á líkamsstarfsemi sem truflar athafnir daglegs lífs.
Sjúkratryggingar Íslands meta hvort um sé að ræða skerta færni sem heimili stofnuninni að veita undanþágu. Ef um er að ræða þjónustu sem krefst innlagnar á sjúkrahús verður sjúkrahúsið að ákveða hvort veita skuli undanþágu. | is/CC-MAIN-2015-22/07919.jsonl.gz.gz/20 | {
"data_id": "<urn:uuid:ca59ef84-efd7-47bf-874f-9370d31ebe2b>",
"date": "2015-05-30T08:15:11Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207930916.2/warc/CC-MAIN-20150521113210-00179-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9998984336853027,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 40,
"url": "http://www.sjukra.is/heilbrigdisthjonusta/laeknisthjonusta/serfraedilaeknar/lytalaekningar/"
} |
Lungnabólga
|Þessi grein þarfnast hreingerningar svo hún hæfi betur sem grein hér á Wikipediu.|
Lungnabólga er smitsjúkdómur og bólga í lungnavef og er orsakavaldur hennar örverur (veirur, bakteríur, sveppir og sníkjudýr) eða ertandi eiturefni.Lungnabólga er, eins og nafnið gefur til kynna bólga í lungunum, eða lungnavefnum, Það sem er algengast að orsaka sjúkdóminn eru örverur, t.d. veirur, bakteríur, sveppir, bakteríur og sníkjudýr, einnig getur orsökin verið innöndun á eitruðum gastegungum. En spurningin er hvernig örverurnar orsaka sjúkdóminn. Tökum sem dæmi, gerilveiru, hún festir sig við geril frumu og spýtir erfðaefni sínu í hana, svo myndast fleiri gerilveirur úr erfðaefninu og brjótast á endanum út, svo hópast þær saman, fjölga sér og ráðast á fleiri frumur. En inní gerast hlutirnir, þar taka veirurnar völdin og gerillinn fer að framleiða orku til að fjölga veirunum en hættir að sinna lífverunni sem hann er í. Þannig fær maður lungnabólgu og marga, marga aðra sjúkdóma. Svo smitast sjúkdómurinn líka, það gerist langoftast með andrúmslofti (úðasmiti), veirurnar geta ekki smitast með heitu blóði og fólk með lungnabólgu er oftast of veikburða til að kasta upp. Helstu einkenni lungnabólgu eru: Veirusýking áður en lungnabólgan kemur fram, sjúklingur fær snögga hrolli, háan hita, verk í brjóst og þurran hósta. Einum til tvemur sólarhringum síðar fylgir hóstanum ælukast en uppgangurinn getur verið rauður eða grænn, grænn vegna slíms og rauður vegna blóðs. Einnig getur sjuklingurinn fengið frunsur við munnin sem bendir til skertrar starfsemi ónæmiskerfisins. Sjúklingurinn andar einnig oft ört og grunnt sem segir til um það að hvoru megin lungnabólgan er. Ef sjúklingurinn er gamlingi þá getur hann oft orðið ruglaður um hvenær og hvar hann er. Þeir sem eru líklegastir til að fá lungna bólgu eru: Fólk sem hefur misst miltað, veikt roskið fólk, fólk sem þjáist af alkóhólistar og með skert ónæmiskerfi. Læknar greina sjúkdóminn oft með hrákasýni og til frekari greiningar er tekinn lungnamynd. Hvernig læknirinn læknar sjúkdóminn er hins vegar önnur saga. Það er vanalega gert með sýklalyfinu Pensillíni en hvaða áhrif hefur Pensillín á gerilveirunni sem skapaði öll þessi læti? | is/CC-MAIN-2015-22/07919.jsonl.gz.gz/22 | {
"data_id": "<urn:uuid:58b9580b-2ff2-46ef-a2d2-46c51ec30cc4>",
"date": "2015-05-30T08:35:38Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207930916.2/warc/CC-MAIN-20150521113210-00179-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999384880065918,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 93,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Lungnab%C3%B3lga"
} |
Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/2980
Trúarefi og trúleysi um aldamótin 1900
Vantrúarbylgja skall á Íslandi undir lok 19. aldar. Íslenskir menntamenn hófu gagnrýni á trúarbrögð sem einkenndust af trúarefa og trúleysi. Áhrifavaldar þeirra komu erlendis frá og var Daninn Georg Brandes í miklum metum. Róttækir ritstjórar í landinu eins og þeir Jón Ólafsson, Valdimar Ásmundsson og Þorsteinn Gíslason skrifuðu á gagnrýnan hátt um trúna og höfðu aðrar hugmyndir um guðdóminn en kirkjan hafði. Aðrir gengu lengra og gengust opinberlega við trúleysi og gagnrýndu trúna harðlega. Til dæmis um það eru Guðmundur Hannesson læknir og Þorsteinn Erlingsson skáld. Gagnrýnin losaði um trúmálaumræðu í landinu og færði boðskap kirkjunnar af þeim palli óskeikaleikans niður á plan þar sem lærðir og leikir gátu tekist á um gildi hans. | is/CC-MAIN-2015-22/03919.jsonl.gz.gz/4 | {
"data_id": "<urn:uuid:9ce81498-3b42-45bf-975c-a05f15d3f6a5>",
"date": "2015-05-25T03:39:14Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207928350.51/warc/CC-MAIN-20150521113208-00189-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000039339065552,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 44,
"url": "http://skemman.is/item/view/1946/2980%3Bjsessionid=A53D477446F38FD92B191137852DD2A0"
} |
Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/12139
Oddeyri and its image : where does the image come from and where can it be seen?
Oddeyri er frekar smátt og gamalt hverfi á Akureyri. Hverfið byggðist upp frá miðri nítjándu fram á miðja tuttugustu öld. Til að byrja með var hverfið ekki hluti af Akureyrarkaupstað en það breyttist fljótlega eftir að hverfið byrjaði að byggjast upp.
Ímynd Oddeyrar hefur alla tíð skorið sig úr og verið frekar neikvæð. Ímyndin hefur fylgt hverfinu í fjölda ára og áratuga. Markmið þessarar ritgerðar er að varpa ljósi á þessa ímynd, skoða hvaðan hún kemur og hvernig hún birtist. Þessi neikvæða ímynd orsakast meðal annars af því að húsin í hverfinu eru lítil og gömul. Annar áhrifaþáttur er saga hverfisins. Á Eyrinni, eins og hverfið er yfirleitt kallað, hefur alla tíð búið margt fólk sem ekki hefur haft mikið á milli handanna. Litlu og gömlu húsin hafa því ekki endilega fengið það viðhald sem þau hefðu þurft. Allt ýtir þetta undir hina neikvæðu ímynd sem segir að hverfið sé á einhvern hátt verra en önnur hverfi í bænum.
Til að varpa sem bestu ljósi á ímyndina var saga hverfisins skoðuð. Einnig voru tekin viðtöl við fólk sem hefur búið og/eða starfað á Eyrinni og/eða starfað í bæjarstjórn Akureyrar.
Oddeyri is a small and old neighbourhood in Akureyri. The neighbourhood was built from around the mid 19th century till the mid 20th century. In the beginning Oddeyri was not a part of Akureyri but that changed shortly after settlement started in the area.
The image of Oddeyri has always been different from the image of Akureyri and been quite negative. The image has followed the neighbourhood through many years and decades. The aim of this essay is to clarify this image, its reasons and the way it can be seen. This negative image is for example caused by the fact that the houses in the neighbourhood are old and small. Another factor is that in the history of Oddeyri, or Eyrin as it is usually called, the inhabitants of the neighbourhood have not been the wealthiest in town. Therefore, the small and old houses have not necessarily got the maintenance they would have needed. These facts promote this negative image, that the neighbourhood is somehow worse than other neighbourhoods in Akureyri.
In order to show the image in the most realistic way, the history of the neighbourhood will be reported along with interviews with people that have lived in Eyrin, worked in the neighbourhood or in the town council. | is/CC-MAIN-2015-22/03919.jsonl.gz.gz/8 | {
"data_id": "<urn:uuid:ea8786f4-d92d-4665-a537-a867929c8b59>",
"date": "2015-05-27T10:32:42Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1432207928923.85/warc/CC-MAIN-20150521113208-00254-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9991542100906372,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 22,
"url": "http://skemman.is/item/view/1946/12139"
} |
Opinberun gefin með Joseph Smith í Manchester, New York, í mars 1830 (History of the Church, 1:72–74). Í sögu sinni kynnir spámaðurinn hana sem „boðorð Guðs en ekki manna til Martins Harris, gefið af honum, sem eilífur er” (History of the Church, 1:72).
1 ÉG er Alfa og Ómega, Kristur Drottinn. Já, ég er einmitt hann, upphafið og endirinn, lausnari heimsins.
2 Ég hef leitt til lykta og fullnað vilja hans, sem ég tilheyri, já, föðurins, hvað mig varðar— það hef ég gjört, svo að allt geti orðið mér undirgefið—
3 Ég hef allt vald, jafnvel til að tortíma Satan og verki hans við endalok veraldar og hinn síðasta mikla dómsdag, sem ég mun láta koma yfir íbúa hennar, og dæmi hvern mann í samræmi við verk hans og þær dáðir, sem hann drýgði.
4 Og vissulega verður hver maður að iðrast eða þjást, því að ég, Guð, er óendanlegur.
5 Þess vegna afturkalla ég ekki þá dóma, sem ég felli, en vei mun verða, grátur, kvein og gnístran tanna, já, hjá þeim sem verða mér á vinstri hönd.
6 Engu að síður er ekki skráð, að enginn endir verði á kvöl þessari, en skrifað stendur óendanleg kvöl.
7 Enn fremur stendur skrifað eilíf fordæming. Þess vegna er það greinilegra en aðrar ritningargreinar, svo að það geti haft áhrif á hjörtu mannanna barna, einvörðungu nafni mínu til dýrðar.
8 Ég mun þess vegna útskýra fyrir þér þennan leyndardóm, því að rétt er að þú þekkir hann eins og postular mínir.
9 Ég tala til þín, sem útvalinn ert í þessu, já, sem hinn eini, svo að þú megir inn ganga til hvíldar minnar.
10 Því að sjá hversu mikill leyndardómur guðleikans er! Því að sjá, ég er óendanlegur og sú refsing, sem hönd mín veitir, er óendanleg refsing, því að Óendanlegur er nafn mitt. Þess vegna—
11 Eilíf refsing er Guðs refsing.
12 Óendanleg refsing er Guðs refsing.
13 Þess vegna býð ég þér að iðrast og halda boð þau, sem þú hefur meðtekið í mínu nafni af hendi þjóns míns Josephs Smith yngri—
14 Og það er með almáttugu valdi mínu að þú hefur meðtekið þau—
15 Þess vegna býð ég þér að iðrast— iðrast þú, ella mun ég ljósta þig með munnsprota mínum og með bræði minni og heilagri reiði, og þjáningar þínar verða sárar— hversu sárar veist þú ekki, hversu nístandi veist þú ekki, já, hversu erfiðar að bera veist þú ekki.
16 Því að sjá, ég, Guð, hef þolað þetta fyrir alla, svo að þeir þurfi ekki að þjást, ef þeir iðrast—
17 En iðrist þeir ekki, verða þeir að þjást, alveg eins og ég—
18 Þjáningu, sem varð þess valdandi, að ég, sjálfur Guð, æðstur allra, skalf af sársauka og blóð draup úr hverri svitaholu, og þjáðist bæði á líkama og í anda—og með hrolli óskaði ég þess að þurfa ekki að bergja þennan beiska bikar—
19 Dýrð sé föðurnum eigi að síður, og ég tæmdi hann og lauk undirbúningi mínum fyrir mannanna börn.
20 Þess vegna býð ég þér enn að iðrast, ella auðmýki ég þig með almáttugu valdi mínu, og að þú játir syndir þínar, ella verður þú að þola þær refsingar, sem ég hef talað um og þú reyndir í örlitlum mæli, já, í hinum alsmæsta, þegar ég dró anda minn í hlé.
21 Og ég býð þér að prédika ekkert nema iðrun, og sýna þetta ekki heiminum fyrr en ég tel það viturlegt.
22 Því að þeir þola ekki kjöt nú, en mjólk verða þeir að fá. Þess vegna mega þeir ekki vita þetta, svo að þeir farist ekki.
23 Lær af mér og hlusta á orð mín. Gakk í hógværð anda míns og þú munt eiga frið í mér.
24 Ég er Jesús Kristur. Ég kom að vilja föðurins og ég gjöri hans vilja.
25 Og enn býð ég þér, að þú skalt ekki girnast konu náunga þíns, né sækjast eftir lífi náunga þíns.
26 Og enn býð ég þér, að þú skalt ekki horfa í eigur þínar, heldur láta þær fúslega af hendi til prentunar Mormónsbókar, sem geymir sannleikann og orð Guðs—
27 Sem er orð mitt til Þjóðanna, svo að brátt geti það borist Gyðingum, sem Lamanítar eru leifar af, svo að þeir megi trúa fagnaðarerindinu, en vænti ekki komu Messíasar, sem þegar hefur komið.
28 Og enn býð ég þér, að þú skalt biðja upphátt jafnt og í hjarta þínu. Já, frammi fyrir heiminum jafnt og í leynum, opinberlega jafnt og í einrúmi.
29 Og þú skalt boða gleðitíðindi, já, birta þau á fjöllunum og á hverri hæð, meðal allra þeirra, sem þér verður leyft að sjá.
30 Og þú skalt gjöra það í fullri auðmýkt og treysta á mig og lasta ekki lastmælendur.
31 Og þú skalt ekki ræða kennisetningar, heldur boða iðrun og trú á frelsarann og fyrirgefningu syndanna með skírn og með eldi, já, sjálfum heilögum anda.
32 Sjá, þetta eru mikil boð og þau síðustu, sem ég gef þér varðandi þetta mál, því að þetta mun nægja þér á daglegri göngu þinni, já, allt til æviloka þinna.
33 Og vansæld muntu hljóta, ef þú lítilsvirðir þessar ráðleggingar, já, bæði tortímingu þína og eigna þinna.
34 Lát af hendi hluta eigna þinna, já, jafnvel hluta lands þíns, allt utan þess, sem þarf til framfærslu fjölskyldu þinnar.
35 Greið þú skuldina sem þú hefur samið um við prentarann. Losa þig úr ánauð.
36 Yfirgef hús þitt og heimili, nema þegar þú æskir að sjá fjölskyldu þína—
37 Og tala frjálst til allra. Já, prédika, hvetja, boða sannleikann, já, hárri röddu, með gleðihljómi og hrópa—Hósanna! Hósanna! Blessað sé nafn Drottins Guðs!
38 Bið ávallt og ég mun úthella anda mínum yfir þig og mikil verður blessun þín—já, jafnvel meiri en þó að þú hlytir fjársjóði á jörðu og spillingarhneigð í sama mæli.
39 Sjá, getur þú lesið þetta án þess að fagna og lyfta hjarta þínu í gleði
40 Eða getur þú ráfað um lengur eins og blindur leiðsögumaður
41 Eða getur þú verið auðmjúkur og hógvær og hagað þér viturlega frammi fyrir mér? Já, kom til mín, frelsara þíns. Amen. | is/CC-MAIN-2015-22/03919.jsonl.gz.gz/16 | {
"data_id": "<urn:uuid:02a921a6-1e00-42b8-87e5-c2650fe39aa6>",
"date": "2015-06-03T02:13:45Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-22",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-22/segments/1433195036613.12/warc/CC-MAIN-20150601214356-00075-ip-10-180-206-219.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000007152557373,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 43,
"url": "https://www.lds.org/scriptures/dc-testament/dc/19.16?lang=isl"
} |
leikfang
Þegar málheimildir fyrri alda eru teknar til vitnisburðar koma í ljós fleiri merkingarafbrigði. Af notkunardæmum má ráða að upphafleg merking orðsins er 'viðureign, fangbrögð, glíma', jafnvel 'leikur eða skemmtun'.
Djarft er að eiga leikfang við ljónið, stendur í Málsháttasafni Guðmundar Jónssonar frá því um 1800.
Allt of margir taka þennan dag hvað helst til ýmislegs leikfangs og skemmta holdi sínu á honum með ýmsum leikum, segir í kristilegum hugvekjum frá miðri 18. öld.
Síðar kemur fram merkingin 'viðfangsefni í leik', en það er ekki fyrr en um miðja 19. öld að merkingin 'efni eða hlutur sem einhver leikur sér með' verður sýnileg.
Lengi vel virðist orðið eingöngu haft um efnisheiti bundið við eintölu: barnaglingur og ýmislegt leikfang, stendur í Felsenborgarsögum frá miðri 19. öld. Loks nær orðið fótfestu sem hlutarheiti eins og það er notað í nútímamáli og tekur fleirtölu eins og önnur nafnorð með hliðstæðu tákngildi.
Merkingartengsl af því tagi sem hér birtast gera oft vart við sig í málinu. Óhlutstæð merking, hvort sem vísað er til athafnar, hugarástands eða annars, hefur sér við hlið hlutstæða merkingu, t.d. um það sem athöfnin beinist að. Oft lifa báðar merkingarnar góðu lífi hlið við hlið, en það kemur einnig fyrir, eins og saga orðsins leikfang sýnir, að óhlutstæða merkingin hverfur að meira eða minna leyti í skuggann.
júlí 2002 | is/CC-MAIN-2015-27/02649.jsonl.gz.gz/8 | {
"data_id": "<urn:uuid:6051c168-4faf-4690-9187-312827d3b665>",
"date": "2015-07-02T21:25:46Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375095671.53/warc/CC-MAIN-20150627031815-00109-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999923706054688,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 29,
"url": "http://www.arnastofnun.is/page/arnastofnun_ord_pistlar_leikfang"
} |
Hvernig smitast þetta?
Þetta smitast auðveldlega við kynlíf, og við að snerta sýkt kynsvæði.
Konur sem eru hrjáðar af HPV eiga að ræða við kynsjúkdómasérfræðing, þar sem veiran getur stuðlað að vexti krabbameinsfruma í leghálsi. Aðrar tegundir HPV geta leitt til leghálskrabba.
Regluleg stroksýnispróf hjálpa til við að greina þetta og geta komið í veg fyrir þróun leghálskrabba.
Hver eru einkennin?
Flestir fá ekki sýnilegar vörtur og veiran hverfur án íhlutunar.
Þeir sem fá vörtur, fá lítil holdug útbrot á húðina, hvar sem er á líkamanum. Stundum fylgir kláði og sviði við kynfærin.
Hvernig losna ég við þetta?
Þó að hægt sé að lækna kynfæravörtur getur tekið langan tíma að losna við þær.
Boðið er upp á margar mismunandi meðferðir, t.d.:
· Meðferð með leysi
· Frystingu
· Skurðaðgerð
· Lyfseðilskyld lyf – krem eða vökva
Báðir aðilar eiga alltaf að fara í meðferð.
Til að hjálpa til að koma í veg fyrir þetta – notaðu þá smokk!
*HPV smitast ekki í gegnum smokk, en smokkar þekja ekki öll kynfærin, svo það er hægt að smita húðina í kring. | is/CC-MAIN-2015-27/02649.jsonl.gz.gz/9 | {
"data_id": "<urn:uuid:ed170444-6950-4de0-be74-e81dcf8658c8>",
"date": "2015-07-02T21:28:36Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375095671.53/warc/CC-MAIN-20150627031815-00109-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000091791152954,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 46,
"url": "http://www.durex.com/is-IS/SexualLifestyle/STI's/Pages/GenitalWarts.aspx"
} |
Brussel skrifstofa
Samband íslenskra sveitarfélaga rekur skrifstofu í Brussel, en skrifstofan er hluti af þróunar- og alþjóðasviði sambandsins. Starfsemi skrifstofunnar er styrkt af Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Meginhlutverk skrifstofunnar er að gæta hagsmuna íslenskra sveitarfélaga gagnvart Evrópusambandinu og í EES-samstarfinu og aðstoða sveitarfélög og landshlutasamtök þeirra við að nýta sér tækifæri í evrópskum samstarfsáætlunum.
Skrifstofan tekur þátt í samstarfi evrópskra systursambanda um hagsmunagæslu gagnvart ESB, í gegnum Samtök evrópskra sveitarfélaga, CEMR. Skrifstofan er til húsa í Evrópuhúsi sveitarfélaga í Brussel þar sem skrifstofa CEMR er til húsa. Þar hafa einnig fjölmörg önnur evrópsk sveitarfélagasambönd skrifstofur, svo sem öll norrænu systursamböndin.
Skrifstofan hefur einnig samvinnu við fastanefnd Íslands gagnvart Evrópusambandinu, EFTA skrifstofuna og aðra aðila sem vinna að hagsmunum Íslands í Brussel.
Forstöðumaður skrifstofunnar er Guðrún Dögg Guðmundsdóttir. Hægt er að ná sambandi við skrifstofuna í gegnum skiptiborð Sambands íslenskra sveitarfélaga í síma eða með því að senda tölvupóst á netfangið: gudrundogg@samband.is - beinn íslenskur sími er 515 4902.
Brussel-skrifstofa
Samband íslenskra sveitarfélaga
Square de Meeûs 1
B-1000 Brussel
Belgium | is/CC-MAIN-2015-27/02649.jsonl.gz.gz/11 | {
"data_id": "<urn:uuid:942a006e-2d9a-4de8-9375-414050264510>",
"date": "2015-07-02T21:26:37Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375095671.53/warc/CC-MAIN-20150627031815-00109-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999361038208008,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 71,
"url": "http://www.samband.is/verkefnin/althjodamal/brussel-skrifstofa"
} |
Nauðgun
Nauðgun er líkamsárás og glæpur sem að felur í sér að fórnarlambið er neytt til einhverskonar kynlífsathafna, yfirleitt samfara, gegn vilja sínum. Nauðgun er samkvæmt íslenska réttarkerfinu næst refsiverðasti glæpur á eftir manndrápi.
Lagaákvæði[breyta | breyta frumkóða]
Í Jónsbók stendur í kafla um níðingsverk: „Það er enn óbótamál, ef maður tekur konu nauðga, ef þar eru til tvö lögleg vitni, að það sé satt. Nú eru eigi vitni til, en hún segist nauðug tekin, og segir hún það samdægurs, þá dæmi tólf menn hinir skynsömustu eftir því, sem þeim þykja líkindi til bera, og hvort þeirra þykir líkt til sanninda. En þótt kona geti varið sig fyrir góðkvensku sakir, svo að hann komi eigi vilja sínum fram, þá ber með engu móti, að hann hafi eigi refsingu fyrir eftir dómi, ef sannprófast, að hann hafði fullan vilja til þess, og haldi þó lífinu."[1]
Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]
- Jónsbók, Ólafur Halldórsson gaf út, 2. útgáfa, bls. 39, Odense Universitetsforlag 1970. | is/CC-MAIN-2015-27/02649.jsonl.gz.gz/12 | {
"data_id": "<urn:uuid:372b92ad-dbf6-4e31-b3f2-b51b909b693f>",
"date": "2015-07-02T21:33:19Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375095671.53/warc/CC-MAIN-20150627031815-00109-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999855756759644,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 91,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Nau%C3%B0gun"
} |
Mat á umhverfisáhrifum framkvæmda (MÁU) er ferli sem notað er við að meta hugsanleg umhverfisáhrif framkvæmda á kerfisbundin hátt. Ferli þetta er nauðsynlegur þáttur í undirbúningi stærri framkvæmda sem falla undir lög um mat á umhverfisáhrifum.
Sérfræðiþekking á mörgum sviðum
MÁU teymi EFLU samanstendur af fjölbreyttum hópi sérfræðinga með mikla reynslu. Auk þeirra sérfræðinga sem starfa innan Eflu leggur fyrirtækið mikla áherslu á að vinna með helstu aðilum hvers fagsviðs og hefur því komið sér upp öflugu tengslaneti við sérfræðinga utan stofunnar.
Sérfræðiþekking okkar nær meðal annars til eftirfarandi sviða:
Gæði, hlutleysi og samráð
Í vinnu við mat á umhverfisáhrifum leggur EFLA áherslu á:
Víðtæk reynsla í MÁU
Sérfræðingar EFLU hafa unnið að fjölmörgum verkefnum á sviði mats á umhverfisáhrifum framkvæmda. Dæmi um framkvæmdir: | is/CC-MAIN-2015-27/02649.jsonl.gz.gz/16 | {
"data_id": "<urn:uuid:610ab09c-3689-4f07-a198-48fb64a08631>",
"date": "2015-07-05T00:08:44Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375097038.44/warc/CC-MAIN-20150627031817-00049-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.99991774559021,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 72,
"url": "http://www.efla.is/mat-a-umhverfisahrifum"
} |
Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/11815
Tengsl þunglyndis og offitu
Markmið þessa verkefnis var að athuga tengsl þunglyndis og offitu, athuga sameiginlega orsakaþætti sjúkdómanna og fylgisjúkdóma. Teknar voru fyrir 10 rannsóknir í þessu verkefni og var heildarfjöldi þátttakenda í öllum rannsóknunum á bilinu 203 til 33.000 (N= 105.040). Þáttakendur í rannsóknunum voru á aldursbilinu 6-102 ára. Tvær af greinunum voru yfirlitsgreinar, annars vegar samantekt 15 greina (8) um viðfangsefnið og hinsvegar yfirlit yfir 23 greinar (2). Níu rannsóknir voru þversniðnar (1,3,4,6-11) og tvær íhlutandi (2,5). Í rannsóknunum voru könnuð tengsl þunglyndis og yfirþyngdar (líkamsþyngdarstuðull 25 -29,9) og tengsl þunglyndis og offitu (líkamsþyngdarstuðull ≥30). Þátttakendur tóku ýmist þátt í mánaðarupprifjun um atferli og hegðun eða tóku þátt í langtímarannsóknum og mættu í viðtöl og mælingar reglulega. Í rannsóknunum var notast við K-SADS þynglyndisskala til að meta alvarleika þunglyndis hjá einstaklingum og offita var mæld sem líkamsþyngdarstuðull yfir 30. Niðurstöður rannsóknanna sýndu flestar martæk tengsl á milli þunglyndis og offitu og má álykta út frá niðurstöðum að tengsl eru til staðar á milli sjúkdómanna.
Leitarorð í rannsókninni voru offita, kviðfita, líkamsþyndarstuðull, þunglyndi, þunglyndiseinkenni, serótónín, ónæmiskerfi og þyngdarstjórnun.
Abstract
The objective of this report was to evaluate the association between depression and obesity, and discuss their causes and the diseases they have in common. Ten studies were evaluated in this report and participants were 203-33.000 (N=105.040) in all of the studies. Age of participants was from 6-102 years old. Two of the studies were systematic reviews, one based on 15 studies (8) and the other on 23 studies (2). Nine studies were cross-sectional (1,3,4,6-11) and two were intervention studies (2,5). In the studies, the association between depression and obesity and depression and overweight were examamined. Major depressive symptoms were evaluated using a modified version of the K-SADS questionnaire and obesity was defined as BMI greater than 30. People were interviewed regularly and weighed by professionals. The results suggested that there is a positive association between depression and obesity.
Keywords in this report where obesity, belly fat, body mass index, depression, depressive symptoms, serotonin, immune system, and weight control. | is/CC-MAIN-2015-27/02649.jsonl.gz.gz/23 | {
"data_id": "<urn:uuid:5820fffd-f567-4b39-a596-0f71ae8d63a6>",
"date": "2015-07-07T01:11:31Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375098924.1/warc/CC-MAIN-20150627031818-00299-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9970006942749023,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 16,
"url": "http://skemman.is/item/view/1946/11815"
} |
Ættkvísl (flokkunarfræði)
Ættkvísl er hugtak sem er notað við flokkun lífvera. Ættkvísl inniheldur eina eða fleiri tegundir. Tegundir innan sömu ættkvíslar eru formfræðilega líkari hver annarri en tegundum annarra ættkvísla. Heiti ættkvíslarinnar er fyrra heitið í tvínafnakerfinu, en það seinna er tegundarheitið. Ættkvísl í einu ríki getur fengið sama nafn og ættkvísl annars ríkis.
Ættkvíslir tilheyra ættum sem er næsta skipting fyrir ofan. Sumum ættkvíslum er skipt í undirættkvíslir. | is/CC-MAIN-2015-27/02649.jsonl.gz.gz/27 | {
"data_id": "<urn:uuid:3d36c6ce-0077-4d14-9e52-d4f6cbd56137>",
"date": "2015-07-07T00:27:43Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375098924.1/warc/CC-MAIN-20150627031818-00299-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999873638153076,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 225,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/%C3%86ttkv%C3%ADsl_(flokkunarfr%C3%A6%C3%B0i)"
} |
Bilið milli þeirra sem segjast treysta Steingrími J. Sigfússyni, sjávarútvegs-, landbúnaðar-, efnahags- og viðskiptaráðherra og formanns Vinstri grænna (VG), og þeirra sem segjast vantreysta honum heldur áfram breikka líkt og það hefur gert allverulega sl. tvö ár.
Þetta sýnir ný könnun MMR á trausti almennings til forystufólks í stjórnmálum sem birt var í gær. Frá því að Steingrímur settist í ríkisstjórn í febrúar 2009 hefur þeim farið sífellt fjölgandi sem segjast vantreysta honum. Þá hafa þeir aldrei mælst jafn fáir sem segjast treysta honum en nú.
Tæplega 20% aðspurðra segist bera „frekar eða mjög mikið“ traust til Steingríms J. samkvæmt könnuninni. Í febrúar 2009, þegar Steingrímur J. varð ráðherra í ríkisstjórn, sögðust 38% bera frekar eða mikið traust til hans. Það var þó ekki fyrr en eftir vorið 2010 sem bilið fór að breikka milli þeirra sem segjast treysta honum eða vantreysta. Til gamans má geta þess að fyrsti Icesave samningurinn, hinn svokallaði Svavars-samningur, var birtur í júní 2010.
Á myndinni hér að ofan má sjá þróunina á trausti til Steingríms J. frá því í desember 2008. Fjöldi þeirra sem segjast bera „frekar eða mjög lítið“ traust til Steingríms J. hefur aldrei verið meiri en nú frá því að MMR birti fyrstu könnun sína í þessum flokki í desember 2008. Nú segjast rúmlega 61% aðspurðra vantreysta Steingrími J.
Missir mesta traustið meðal stuðningsmanna Samfylkingarinnar
Á myndinni hér að neðan má sjá þróun á trausti til Steingríms J. flokkað eftir stuðningi almennings við stjórnmálaflokka. Þar sést hvernig traust til hans hefur dalað í öllum flokkum fyrir utan sinn eigin flokk þar sem traustið eykst á ný. Í desember 2008 sögðust tæplega 84% stuðningsmanna VG treysta Steingrími en nú segjast um 91% stuðningsmanna VG treysta honum. Mest fór traustfylgið meðal stuðningsmanna VG í 93% í september 2009 en lægst fór það í mars í fyrra, eða um 82%.
Steingrímur J. nýtur líka töluverðs trausts meðal stuðningsmanna Samfylkingarinnar þó það hafi farið ört minnkandi. Frá því í mars í fyrra, þegar síðasta könnun var birt, missir Steingrímur mest traust hjá stuðningsmönnum Samfylkingarinnar, eða átta prósentustig.
Í desember 2008, á meðan Samfylkingin var í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum, voru aðeins um 25% stuðningsmanna Samfylkingarinnar sem sögðust treysta Steingrími J. Eftir að VG og Samfylkingin mynduðu ríkisstjórn í febrúar 2009 jókst traust stuðningsmanna Samfylkingarinnar á Steingrími J. og mest fór hæst í 78% í maí 2010. Síðan þá hefur það minnkað og nú segjast um 59% stuðningsmanna Samfylkingarinnar treysta honum.
Traustið meðal stuðningsmanna Framsóknarflokksins hefur einnig minnkað verulega, úr 35% í febrúar 2009 í rúmlega 7% nú. Stuðningsmenn Sjálfstæðisflokksins hafa þó sveiflast örlítið í afstöðu sinni til Steingríms J. Í desember 2008 sögðustu 12% stuðningsmanna Sjálfstæðisflokksins treysta honum. Eftir að vinstri stjórnin var mynduð í febrúar 2009 fór traustið þverrandi en jókst þó aftur fram að maí 2010 þegar traust Steingríms J. mældist aftur um 12% meðal stuðningsmanna Sjálfstæðisflokksins. Nú er það komið niður í 1,7%. | is/CC-MAIN-2015-27/07649.jsonl.gz.gz/8 | {
"data_id": "<urn:uuid:e73b1b55-a034-4db9-a479-2df2e3a1c0d3>",
"date": "2015-07-04T06:59:08Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375096579.52/warc/CC-MAIN-20150627031816-00149-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999926090240479,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 34,
"url": "http://www.vb.is/frettir/71697/"
} |
Snjór
|Veður|
|Árstíðir|
|Tempraða beltið|
|Vor • Sumar • Haust • Vetur|
|Hitabeltið|
|Þurrkatími • Regntími|
|Óveður|
|Stormur • Fellibylur
|
Skýstrokkur • Öskubylur
|Úrkoma|
|Þoka • Súld • Rigning
|
Slydda • Haglél • Snjókoma
|Viðfangsefni|
|Veðurfræði • Veðurspá
|
Loftslag • Loftmengun
Hnattræn hlýnun • Ósonlagið
Veðurhvolfið
Snjór er úrkoma vatns í formi kristallaðs íss, sem fallið hefur til jarðar. Hann er samsettur úr miklum fjölda óreglulegra korna, sem nefnast snjókorn. Snjór er oftast mjúkur viðkomu, enda er hann gisinn og loftríkur, nema að utanaðkomandi kraftar þjappi honum saman.
Snjór myndast að jafnaði í allmikilli hæð við þéttingu vatns í andrúmsloftinu við hitastig undir 0 °C. Eftir að smáir ískristallar hafa myndast taka þeir að loða saman og mynda hin óreglulegu snjókorn, sem falla svo til jarðar. Hægt er að framleiða snjó með sérstökum vélum og er það oft gert á skíðasvæðum þegar náttúrulega fallinn snjór er af skornum skammti.
Snjókoma[breyta | breyta frumkóða]
Úrkoman nefnist snjókoma og þegar hún fellur í logni og snjókornin ná að verða stór, er snjórinn laus í sér og kallast lausamjöll. Þegar rakastig snævarins er hátt og mikil samloðun er á milli kornanna verða þau mjög stór og er þá að jafnaði talað um hundslappadrífu. Slík snjókoma á sér oftast stað í mjög vægu frosti og hægum vindi eða logni. Þegar snjóar í roki er oftast talað um hríð og ef lausamjöll fer að fjúka myndast skafrenningur. Hann er algengastur þegar frost er talsvert og stífur vindur.
Oft er miðað við 35°N sem syðstu mörk snjókomu á láglendi á norðurhveli jarðar, en langt sunnan þessara marka snjóar í há fjöll, jafnvel í grennd við miðbaug. Nefna má fjallið Kilimanjaro í Tansaníu sem dæmi, en toppur þess er síþakinn snjó. Á heimskautasvæðunum er svo til öll úrkoma sem fellur snjór, en oft er þar þurrt og úrkoma mjög lítil.
Skráð heimsmet í snjókomu er á Mount Baker í Washingtonfylki í Bandaríkjunum, en þar féllu samtals 28 metrar af snjó á eins árs tímabili 1998 – 1999. Fyrra skráð met var á Mount Rainier í sama fylki, 25 metrar á einu ári, 1971 – 1972. Mesta sólarhringssnjókoma sem mælst hefur var við Silver Lake í Kaliforníu en þá mældust 1,93 metrar á einum sólarhring. Það gerðist 1921.
Snjór í tómstundum og í umferðinni[breyta | breyta frumkóða]
Snjór er að jafnaði kærkominn börnum og þeim sem hafa gaman af ýmsum vetraríþróttum, svo sem skíðamennsku, snjósleðasporti eða jeppamennsku. Á hinn bóginn getur snjór verið varhugaverður í umferðinni, hvort sem fólk er akandi eða gangandi. Snjónum fylgir þung færð, hálka og oft lélegt skyggni og geta þessar aðstæður valdið alvarlegum slysum. Snjór sem safnast hefur saman í fjallshlíðum getur undir vissum kringumstæðum tekið upp á því að æða ofan hlíðarnar og myndar þá snjóflóð, en þau hafa frá því sögur hófust hrifið með sér fjölda mannslífa. Snjóflóð eru og hafa alltaf verið alltíð á Íslandi. Einnig eru þau algeng í Alpafjöllum og víðar.
Tengt efni[breyta | breyta frumkóða]
Tenglar[breyta | breyta frumkóða]
- Vísindavefurinn: „Af hverju er snjórinn hvítur?“
- Vísindavefurinn: „Hvaða orð eiga Íslendingar yfir snjó?“
- Vísindavefurinn: „Við hvaða hita snjóar? Getur snjóað í miklu frosti?“
- Snjóvefsíða geimferðastofnunar Bandaríkjanna.
- Útskýringar á ýmsum íslenskum orðum yfir snjó á ensku.
- „Why do snow crystals form in such complex symmetrical shapes?“ | is/CC-MAIN-2015-27/07649.jsonl.gz.gz/17 | {
"data_id": "<urn:uuid:51f05882-b5eb-4bdc-af2e-765a11e6793f>",
"date": "2015-07-06T05:10:05Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375098059.60/warc/CC-MAIN-20150627031818-00089-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999061822891235,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 142,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Snj%C3%B3r"
} |
Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/1663
Almenn menntun til alhliða þroska
Þessi ritgerð fjallar um almenna menntun og mikilvægi hennar til alhliða þroska grunnskólabarna. Alla tíð hefur mannskepnan mótað hugmyndir um menntun, hvað hún er og hvaða leiðir við getum farið til þess að öðlast hana. Almenn menntun er meginstoð lýðræðis, menningar og velferðar fyrir einstaklinga og þar með samfélagið. Það er mikilvægt að hverju sinni ríki sátt um hvað menntun er því grunnskólinn er skyldunám sem er ætlað að undirbúa ungar manneskjur til þess að takast á við lífið í dag og eftir að skólaskyldu lýkur. Það er hverju samfélagi nauðsynlegt að sem flestir öðlist grunnmenntun til þess að skilja sem flesta þræði samfélagsins. Skólinn þarf fagmenn sem vinna samkvæmt aðalnámskrá með sveigjanleika í kennsluaðferðum og námsmati sem hentar fyrir námsgrunn og áhugasvið ólíkra nemenda. Til þess að verða að manni þurfa margir þættir að liggja saman í námi nemenda. Skólinn og kennarar þurfa að vinna eftir markmiðum sem sett eru af stjórnvöldum sem hafa þróast frá örófi alda. Heimilin geta styrkt börnin með því að taka þátt í heimanámi þeirra og vera þannig órjúfanlegur þáttur í uppeldi og menntun barns. Samvinna allra sem koma að mótun og menntun barns í grunnskóla er mikilvæg svo stefnan sé á hreinu og barnið viti um tilgang verkefna sinna og hvernig það getur nýtt þá þekkingu sem skólinn og heimilin miðla til þess gegnum nám. Samfélagið þarfnast almennrar menntunar einstaklinga og að þeir séu vel upplýstir um sjálfa sig og sína menningu. Ekki síður er mikilvægt að hin almenna menntun veiti börnum þekkingu á ólíkum siðum og gildum manna til þess að öðlast umburðarlyndi og víðsýni. Alhliða þroski er grunnur til að byggja ofaná, hver og einn ætti að hafa möguleika til þess að halda áfram að þroska kosti sína og velja sér leið til þess að vera virkur samfélagsþegn eftir að grunnskóla lýkur. | is/CC-MAIN-2015-27/04649.jsonl.gz.gz/2 | {
"data_id": "<urn:uuid:acbb898d-c71a-4b30-8624-45132429860c>",
"date": "2015-07-01T02:39:53Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375094634.87/warc/CC-MAIN-20150627031814-00309-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.000009536743164,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 47,
"url": "http://skemman.is/item/view/1946/1663"
} |
Fyrsta hjálp
Hringið í eitrunarmiðstöðina hvenær sem á þarf að halda. Sími 543 2222.
Inntaka
Þynning er ráðlögð ef um er að ræða ertandi efni fyrir slímhúð í munni og hálsi t.d. sápur, hreinsiefni og ýmis súr eða basísk efni. Meta skal þó hvert tilfelli fyrir sig. Ef alvarleg einkenni eins og slæmur verkur í vélinda eða maga, kyngingarörðugleikar eða öndunarerfiðleikar eru til staðar, á strax að leita læknishjálpar. Í slíkum tilfellum er hætta á að efnið hafði brennt gat á vélinda eða maga og getur þá gert illt verra að drekka eða borða. Ef þessi einkenni eru ekki til staðar, gefið 1-2 glös af vatni eða mjólk að drekka.
Gæta skal þess að þröngva aldrei vökva ofan í fólk.
ATH
Ef um er að ræða inntöku á lyfjum getur þynning orðið til hins verra. Rannsóknir hafa sýnt að þynning með vatni getur aukið styrk ýmissa lyfja í blóði eða blóðvökva
og þannig aukið eituráhrif þeirra. Að drekka eða borða eftir lyfjainntöku getur flýtt ferð lyfsins gegnum meltingarveginn þannig að erfiðara verður að framkvæma magatæmingu.
Uppköst
Uppköst eru aldrei ráðlögð í heimahúsi nema í sérstökum tilfellum (alltaf í samráði við eitrunarmiðstöð eða lækni). Ef uppköst eiga sér stað þarf að gæta að líkamsstöðu sjúklings svo sem að hann liggi alls ekki á bakinu.
Augu
Ef efni berst í augu er mikilvægt að skola það burt sem fyrst.
Dæmi um efni eru hreinsiefni, sýrur, basar og piparúði.
Augnskol
Notið þægilega volgt vatn, haldið auganu opnu og hallið höfðinu aftur og til hliðar, látið vatnið renna frá augnkrók þvert yfir augað. Haldið áfram í 15 mínútur. Stundum þarf að skola mun lengur svo sem ef um sterkar sýrur eða basa er að ræða.
Innöndun
Komið sjúklingi í ferskt loft og losið um föt sem þrengja að.
Dæmi um efni sem valdið hafa eitrunum við innöndun eru ertandi lofttegundir eins og klórgas og ammoníak, eitraðar lofttegundir eins og kolmónoxíð og brennisteinsvetni og ýmis lífræn leysiefni.
Muna ávallt að fara ekki inn í lokuð rými þar sem hætta er á að mengast sjálfur nema í viðeigandi hlífðarútbúnaði.
Húð
Skola með miklu vatni og mildri sápu, fjarlægja föt og skartgripi. Dæmi um efni sem valda eitrun eru sýrur, basar og ertandi hreinsiefni. | is/CC-MAIN-2015-27/04649.jsonl.gz.gz/5 | {
"data_id": "<urn:uuid:2913e4ec-1a45-4be9-a117-8d425f134900>",
"date": "2015-07-01T01:52:46Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375094634.87/warc/CC-MAIN-20150627031814-00309-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000028610229492,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 43,
"url": "http://www.landspitali.is/sjuklingar-adstandendur/klinisk-svid-og-deildir/flaedissvid/neydarthjonusta/eitrunarmidstod/fyrsta-hjalp/"
} |
Starfsmannastjóri Hvíta hússins
Starfsmannastjóri Hvíta hússins er æðsta staðan innan skrifstofu framkvæmdastjóra handhafa forsetavaldsins í Bandaríkjunum. Staðan hefur oft verið nefnd sú næst valdamesta í Washington . Eins hafa verið færð rök fyrir því að Starfsmannastjóri Hvítahússins sé eins konar forsætisráðherra Bandaríkjanna. Núverandi starfsmannastjóri er Pete Rouse.
Saga embættisins[breyta | breyta frumkóða]
Upphaflega féllu þau verkefni sem nú falla undir starfsmannastjórann undir embætti einkaritara forsetans. Embætti einkaritarans var skipað nánustu ráðgjöfum og trúnaðarmönnum forsetans. Einkaritari forsetans var í raun æðsti aðstoðarmaður forsetans og sinnti bæði persónulegum verkefnum sem og verkefnum tengdum starfinu, oft og tíðum krefjandi verkefni sem kröfðust bæði færni og trúnaðar.
Frá 1933 til 1939, á tímum kreppunar miklu, treysti Roosevelt sérstaklega á teymi ráðgjafa sem hann kallaði „gáfumannaráðið“ (e. Brains Trust). Þetta var teymi sérfræðinga sem sett var saman til þess að ráðleggja Roosevelt í hinum ýmsu málefnum og ákvarðanatökum. Vegna niðurskurðar og aðhalds í opinberum rekstri var ekki hægt að búa til stöður innan Hvíta hússins fyrir þessa sérfræðinga og voru þeir því skráðir fyrir hinum ýmsu lausu stöðum innan stjórnkerfisins svo hægt væri að greiða þeim laun. Það var ekki fyrir en árið 1939, á seinna kjörtímabili Roosevelt, að lagður var grunnur að sérstökum stöðum fyrir ráðgjafa forsetans. Þetta gerðist þegar Roosevelt fékk þingið til þess að samþykkja stofnun skrifstofu framkvæmdastjóra handhafa forsetavaldsins (e. Executive Office of the President of the United States) sem myndi heyra beint undir forsetann sjálfan.
Með auknum umsvifum framkvæmdavaldsins í Bandaríska ríkinu var árið 1946 sett á laggirnar staða aðstoðarmanns forsetans. Þessi staða er beinn undanfari að embætti starfsmannastjóra Hvíta hússins því árið 1953, í stjórn Eisenhower var þáverandi aðstoðarmaður forsetans gerður að starfsmannastjóra hvíta hússins og var það í fyrsta sinn sem sá titill var notaður.
Embætti starfsmannastjórans var þó ekki komið í fastar skorður og var verkefnum starfsmannastjórans deilt með aðstoðarmanni forsetans, fjölmiðlafulltrúum Hvíta hússins og fleiri aðilum. Staðan varð ekki að fastri stöðu innan Hvíta hússins fyrir en í stjórn Nixons.
Meðalstarfsaldur starfsmannastjórans er um það bil tvö og hálft ár en sá sem lengst hefur gegnt embættinu er John R. Steelman en hann var starfsmannastjóri í sex ár.
Flestir starfsmannastjórar hafa verið fyrrverandi stjórnmálamenn og margir halda áfram í stjórnmálum eftir tímabil sitt sem starfsmannastjóri. Alexander Haig sem var starfsmannastjóri í stjórn Nixons varð seinna utanríkisráðherra og Dick Cheney, sem var starfsmannastjóri í stjórn Geralds Ford var seinna varnarmálaráðherra og varaforseti. Eins var Donald Rumsfeld starfsmannastjóri áður en hann varð varnarmálaráðherra.
Hlutverk starfsmannastjórans[breyta | breyta frumkóða]
Þó hlutverk starfsmannastjórans sé breytilegt eftir hverri stjórn fyrir sig snúa helstu verkefni hans bæði að skipulagningar- og ráðgjafarstörfum. Eftirfarandi þættir gætu fallið undir starfssvið starfsmannastjórans:
- Velja og hafa umsjón með helstu ráðgjöfum forsetans
- Skipuleggja skipurit ráðgjafateymis forsetans
- Stjórna aðgangi að skrifstofu forsetans
- Stjórna upplýsingaflæði til forsetans
- Verja hagsmuni forsetans
- Semja við þingið, aðra aðila innan stjórnkerfisins og hagsmunahópa um að greiða fyrir því að áætlanir forsetans nái fram að ganga
Þó svo að oft sé talað um embætti starfsmannastjórans sem það næst valdamesta í Washington er ljóst að mikill munur er á mismunandi starfsmannastjórum. H.R. Haldemann var fyrsti starfsmannastjóri Nixons og vann hann sér inn orðspor sem mikill harðstjóri og var vanur að hitta aðra embættismenn fyrir hönd Nixon og koma síðan skilaboðum frá þeim á leiðis til hans. Andrew Card sem var starfsmannastjóri í embættistíð George W. Bush þótti hinsvegar ekki vera valdamikill og segja sumir að hann hafi einfaldlega fallið í skuggan á Karl Rove sem er talinn vera arkítektinn að pólitískum frama Bush. | is/CC-MAIN-2015-27/04649.jsonl.gz.gz/6 | {
"data_id": "<urn:uuid:73143e60-e4b5-4f64-bde5-650003c1048e>",
"date": "2015-07-01T01:57:34Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375094634.87/warc/CC-MAIN-20150627031814-00309-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000001192092896,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 65,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Starfsmannastj%C3%B3ri_Hv%C3%ADta_h%C3%BAssins"
} |
The Boeing Company er bandarískur flugvélaframleiðandi stofnaður af William E. Boeing í Seattle, Washington. Boeing hefur stækkað með tímanum og sameinaðist keppinaut sínum, McDonnell Douglas, árið 1997. Alþjóðlegu höfuðstöðvar fyrirtækisins hafa verið í Chicago, Illinois síðan 2001. Boeing er stærsti flugvélaframleiðandi í heimi eftir tekjum, pöntunum og sendingum. Fyrirtækið er líka stærsti útflytjandi Bandaríkjanna eftir verði. Boeing er skráð í Dow Jones-vísitölunni.
Flugvélar framleiddar af Boeing eru nokkrar þekktustu í heimi, til dæmis Boeing 737 og Boeing 747, þekktasta farþegaflugvél heims. | is/CC-MAIN-2015-27/04649.jsonl.gz.gz/16 | {
"data_id": "<urn:uuid:892ca72a-0071-4da0-89ab-431478c76438>",
"date": "2015-07-07T15:34:20Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375099755.63/warc/CC-MAIN-20150627031819-00129-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9996963739395142,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 31,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Boeing"
} |
Sigketill
- „Askja“ vísar hingað. Aðgreiningarsíðan vísar á aðrar merkingar orðsins.
Sigketill eða (gos)askja er dæld á fjalli sem getur myndast við ýmsar aðstæður, oftast myndast þeir þegar eldfjallið fellur saman sökum holrúms sem myndast hefur undir því við tæmingu kvikuþróar þess, en þeir geta einnig myndast við sprengingar í eldfjallinu eða jafnvel við rof eins og í talið er að sigketillinn á Caldera de Taburiente á La Palmaeyju í Kanaríeyjaklasanum hafi myndast. Í sigkötlum er oft að finna vatn. | is/CC-MAIN-2015-27/00649.jsonl.gz.gz/12 | {
"data_id": "<urn:uuid:660a6cc5-99b8-40b0-afda-49c7bafdfa47>",
"date": "2015-07-06T11:38:06Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375098196.31/warc/CC-MAIN-20150627031818-00159-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000015497207642,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 171,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Sigketill"
} |
Original Animation Video
Original Video Animation (japanska: オリジナル・ビデオ・アニメーション, orijinaru bideo animēshon- íslenska: upprunlegt hreyfimyndband), oft stytt yfir í OVA (オーブイエー, Ōbuiē) er hugtak notað í Japan yfir anime sem er gefið út beint til sölu, án þess að vera fyrst sýnt í sjónvarpi eða í bíói. Upphaflega voru OVA titlar gefnir út á VHS, en nú til dags eru þeir gefnir út á mynddiskum.
Upphaflega var OAV (sem stendur fyrir "Original Animation Video") var notað í stað OVA og þýðir það sama, en OAV er of líkt hugtakinu AV (Adult Video eða dónamyndband), sem olli misskilningi meðal kaupenda, sem varð til að þessu var skipt yfir í OVA. | is/CC-MAIN-2015-27/05649.jsonl.gz.gz/7 | {
"data_id": "<urn:uuid:a23699d9-b19d-482a-952a-a130b801beb9>",
"date": "2015-07-01T12:00:24Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375094924.48/warc/CC-MAIN-20150627031814-00069-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999275207519531,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 67,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Original_Animation_Video"
} |
Upplýsingar um tækifæri í sjálfboðastarfi
Upplýsingar um störf, frumkvöðlastarf, þjálfun og skammtíma vinnu
Tækifæri í námi og þjálfun um alla Evrópu
Hafðu þitt að segja um stjórnmál og samfélagsmál og taktu þátt í Stefnumótunarsamræðum
Listir, vísindi og nýsköpun í þínum höndum
Allt um heilsu þína, vellíðan og íþróttir
Réttur þinn til að líða vel og búa við öryggi
Uppgötvaðu heiminn utan Evrópu
Áætluninni Örugg framvinda (Youth Guarantee, YG) er ætlað að tryggja að allt ungt fólk yngra en 25 ára fái raunhæft og gott tilboð innan fjögurra mánaða frá því að það hætti skólagöngu eða varð atvinnulaust. Evrópuríki vinna nú að því að þér gangi vel!
Based in the heart of Europe, the European Union institutions offer a multi-cultural environment and an international career to ambitious and capable graduates. Find out how you can work for the EU and give your career a definite boost.
Making it easier to search and apply for a job in another EU country.
Hvort sem þú ert nýútskrifaður eða hefur nú þegar smá reynslu af vinnumarkaðinum í heimalandinu, þá er ekkert því til fyrirstöðu að þú leggir grunninn að starfsferli þínu hver sem er í Evrópu – það er að segja ef þú ert fáanlegur til að prófa nýtt land.
Ert þú ástríðufullur áhugamaður um þróun á alþjóðavettvangi og hefur jafnvel metnað til þess að verða heimsþekktur leiðtogi í framtíðinni? Taktu þá fyrsta skrefið með því að sækja um verkefni Alþjóðabankans ungir atvinnumenn.
Við vitum jú að atvinnuleysi meðal ungmenna í Evrópu er hátt – en þó var næstum helmingur þeirra sem fundu sér vinnu á árinu 2010 á aldrinum 19 til 29. Þetta þýðir að næstum 20 milljónir ungra Evrópubúa fundu sér vinnu árið 2010. Hvernig gætir þú orðið einn þeirra?
Að vinna í fríinu getur verið frábært tækifæri til þess að fjárfesta í þínum eigin starfsframa og auka færni þína, en þéna jafnframt örlitlar aukatekjur. Hvort sem þú ert námsmaður eða atvinnulaus, þá getur smávegis árstíðabundin vinna hjálpað þér af stað.
Með því að gerast au pair – og þar með tímabundinn meðlimur gestagjafafjölskyldunnar – þá getur þú öðlast bæði starfs- og lífsreynlu á öðru menningarsvæði. | is/CC-MAIN-2015-27/05649.jsonl.gz.gz/9 | {
"data_id": "<urn:uuid:e0e14433-b262-4ecc-877f-1b36b3557199>",
"date": "2015-07-03T21:35:30Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375096209.79/warc/CC-MAIN-20150627031816-00009-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999805688858032,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 62,
"url": "http://europa.eu/youth/EU/employment-and-entrepreneurship/jobs_is"
} |
Arkílokkos
Lítið er vitað um ævi Arkílokkosar annað en það sem álykta má af kvæðum hans. Slíkar áyktanir eru þó varasamar. Arkílokkos fæddist á eynni Paros. Faðir hans Telesíkles flutti með fjölskylduna til nýlendunnar Þasos, samkvæmt fyrirmælum frá Véfréttarinnar í Delfí.
Arkílokkos lýsir sjálfum sér ef til vill sem hermanni:
- Εἰμὶ δ' ἐγὼ θεράπων μὲν Ἐνυαλίοιο ἄνακτος,
- καὶ Μουσέων ἐρατὸν δῶρον ἐπιστάμενος.
- Ég er þjónn herrans Enýalíosar [þ.e. Aresar, stríðsguðs],
- og einnig lærður í yndislegum gjöfum sönggyðjanna.
Sagan hermir að Arkílokkos hafi verið rekinn úr Spörtu fyrir annað kvæði, þar sem hann kveðst hafa fórnað skildi sínum og flúið af hólmi.
Meðal varðveittra kvæða Arkílokkosar eru einnig nokkur klúr ljóð um samfarir og svallveislur. | is/CC-MAIN-2015-27/05649.jsonl.gz.gz/16 | {
"data_id": "<urn:uuid:bce7f604-f57d-4aea-99ee-5529205bcb28>",
"date": "2015-07-05T17:32:24Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375097546.28/warc/CC-MAIN-20150627031817-00259-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999693632125854,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 71,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Ark%C3%ADlokkos"
} |
Bein
Efnisyfirlit
Tegundir beina[breyta | breyta frumkóða]
Fjórar megintegundir eru löng, stutt, flöt og óregluleg bein.
- Löng bein hafa meiri lengd en breidd og samanstanda af skafti (e. diaphysis) og breytilegum fjölda enda (e. epiphysis). Oftast er einhver sveigja á löngum beinum. Löng bein eru í lærinu, fótlegg, handlegg, upphandlegg, fingrum og tám.
- Stutt bein eru nokkurs konar teningslaga og jöfn í lengd og breidd. Stutt bein eru til dæmis í úlnliði og ökkla.
- Flöt bein eru almennt þunn. Þau veita töluverða vernd og eru með mikið yfirborð fyrir vöðvafestingar. Dæmi um flöt bein eru höfuðkúpubeinið, sem verndar heilann, bringubeinið og rifbein auk herðablaða.
- Óregluleg bein hafa flókna lögun. Óregluleg bein eru til dæmis hryggjarliðir og nokkur andlitsbein.
Gerð beins[breyta | breyta frumkóða]
Miðja beins nefnist skaft, (e. diaphysis), endar beins nefnast beinköst, (e. epiphysis), endafletir beins heita liðfletir en þeir eru brjóskklæddir. Allt beinið er þakið beinhimnu (e. periosteum), nema á liðflötum, þar er það þakið liðbrjóski (e. articular cartilage). Í löngum beinum er merghol (e. medullary cavity)sem er þakið að innan þunnri himnu, mergholshimnu, (e. endosteum). Í mergholinu er fituvefur sem nefnist guli beinmergurinn. Þéttbein (e. compact bone) eru að mestu leyti utan til í beininu þar sem þarf sterkan vef en frauðbein (e. spongy bone) eru mestmegnis innan í beinendum og utan við mergholið.
Beinvefur[breyta | breyta frumkóða]
- Beinforfrumur (e. osteogenic cells) eru stofnfrumur sem taka mítósuskiptingu og verða að beinkímfrumum. Beinforfrumur eru til dæmis í beinhimnu.
- Beinkímfrumur (e. oseoblasts) mynda beinvef utan um sig og verða imlyksa í lacunae beins.
- Beinfrumur (e. oseocytes) sjá um daglegt starfsemi beina.
- Beinátfrumur (e. osteoclasts) leysa upp bein við þroskun og viðgerðir.
Endurnýjun beina[breyta | breyta frumkóða]
Beinin eru í stöðgri endurnýjun út allt lífið, hraði endurnýjunarinnar fer eftir álagi og öðrum kröfum sem eru gerðar til beinana.
Tvær gerðir frumna sjá um að byggja upp bein og brjóta þau niður, það eru beinkímfrumur og beinátfrumur. Þessar frumur vinna hlið við hlið að við það að lagfæra beinin í líkamanum.
Myndun beina[breyta | breyta frumkóða]
Það ferli þegar bein myndast er kallað beingerð/beinmyndun (e. ossification). Beinmyndun á sér stað aðallega af fjórum ástæðum.
- Frummyndun beinanna í fósturvísi.
- Vöxtur beinanna í bernsku og unglingsárum þar til fullri stærð hefur verið náð.
- Endurmótun beinanna. Þ.e. gamall beinvefur leystur af fyrir nýjan.
- Endurlögun byggingar.
Tvær mismunandi beinmyndanir eru innanhimnu beingerð (e. intramembranous ossification) og innanbrjósks beingerð (e. endochondral ossification).
Vöxtur beina[breyta | breyta frumkóða]
Allt til unglingsáranna vaxa beinin bæði að lengd og þykkt. Lengd beina tengist starfsemi vaxtarlagsins. Vaxtarlagið (e. epiphyseal growth plate) er á milli beinendans og skaftsins. Í vaxtarlaginu eru brjóskfrumur sem eru stanslaust að skipta sér. Þegar bein vex í lengd myndast nýjar brjóskfrumur í vaxtarlaginu beinenda megin á meðan bein myndast skaft megin, og skaftið lengist. Þegar unglingsárin taka enda minnkar myndun nýrra fruma og millifrumu matrix og hefur endanlega stoppað í kringum 18-25 ára. Þá hefur bein tekið við af öllu brjóski vaxtarlagsins.
Endurbygging beina[breyta | breyta frumkóða]
Bein eru stanslaust að endurbyggjast. Endurbyggingin stafar af stanslausri skiptingu gamals beinvefs fyrir nýjan. Þetta er ferli sem inniheldur það að beinátfrumur hreinsa steinefni og kollagenþræði frá beininu og nýjum steinefnum og kollagenþráðum er komið fyrir með beinkímfrumum. Endurbygging sér einnig um að gera við meidd bein.
Eyðing beina[breyta | breyta frumkóða]
Beinátfrumur eru stórar frumur, sem ferðast um og vella leysihvötum, sem melta beinið.
Heimildir[breyta | breyta frumkóða]
- Introduction to the Human Body, the essentials of anatomy and physiology. | is/CC-MAIN-2015-27/05649.jsonl.gz.gz/17 | {
"data_id": "<urn:uuid:b4b6d731-b882-4f00-bec3-7c68512e7b01>",
"date": "2015-07-05T17:33:35Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375097546.28/warc/CC-MAIN-20150627031817-00259-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.999761164188385,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 118,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Bein"
} |
Kyrrleg breyta
Í tölvunarfræði hefur kyrrleg breyta (e. static variable) nokkrar merkingar sem fara eftir notkun og samhengi. Í öllum tilfellum vísar þó nafnið til þess að breyta haldist óbreytt og stundum tiltæk á fleiri stöðum í forriti en aðeins þar sem hún er skilgreind.
Meðal annars er hægt að nota kyrrlegar breytur sem fasta, sem breytur í local föllum og sem klasa breytur. | is/CC-MAIN-2015-27/01649.jsonl.gz.gz/2 | {
"data_id": "<urn:uuid:9d98e1d1-868f-4391-9920-678baa15c93d>",
"date": "2015-06-30T08:26:12Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375091925.14/warc/CC-MAIN-20150627031811-00099-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000097751617432,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 64,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Kyrrleg_breyta"
} |
Hótel: ,,Boutique". Leitin að hinu fullkomna hóteli hefur aldrei verið einfaldari þökk sé umfangsmiklu hótelframboði okkar. Skoðaðu frábært úrval og berðu saman herbergjaverð á hverskyns hótelum í borginni. Allt sem þú þarft að gera er að:
- Leita að hóteli í valinni borg
- Velja hið fullkomna hótel og skoða herbergjaverð, hótellýsingu, dóma viðskiptavina og ljósmyndir.
- Bókaðu hótelherbergi á öruggan hátt á netinu í dag!
- Fáðu staðfestingu í tölvupósti um bókun þína á netinu og upplýsingar um hótelpöntunina. | is/CC-MAIN-2015-27/01649.jsonl.gz.gz/3 | {
"data_id": "<urn:uuid:b1f86eaf-b356-4afd-a9ee-04b8c22c5532>",
"date": "2015-07-04T17:06:30Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375096780.24/warc/CC-MAIN-20150627031816-00289-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999611377716064,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 5792,
"url": "http://is.hotels.com/de1311307-th4/boutique-hotel-kathu-tailand/"
} |
Aachen
|Skjaldarmerki Aachen||Lega Aachen í Þýskalandi|
|
|
|Upplýsingar|
|Sambandsland:||Norðurrín-Vestfalía|
|Flatarmál:||160,85 km²|
|Mannfjöldi:||241.683 (31. desember 2013)|
|Þéttleiki byggðar:||1503/km²|
|Hæð yfir sjávarmáli:||173 m|
|Vefsíða:||www.aachen.de|
Aachen er borg í þýska sambandslandinu Norðurrín-Vestfalíu og er með 242 þúsund íbúa (31. desember 2013). Hún er vestasta borgin í Þýskalandi. Aachen er þekktust fyrir að vera aðsetur Karlamagnúsar og var sem slík höfuðborg og krýningaborg þýska ríkisins. Karlamagnús hvílir í dómkirkjunni í borginni, sem jafnframt er á heimsminjaskrá UNESCO.
Efnisyfirlit
- 1 Lega
- 2 Skjaldarmerki
- 3 Orðsifjar
- 4 Saga Aachen
- 5 Íþróttir
- 6 Viðburðir
- 7 Vinabæir
- 8 Frægustu börn borgarinnar
- 9 Byggingar og kennileiti
- 10 Myndasafn
- 11 Tenglar
- 12 Tilvísanir
- 13 Heimildir
Lega[breyta | breyta frumkóða]
Aachen liggur vestast í sambandslandinu, nokkuð fyrir suðvestan Ruhr-héraðið. Hún er vestasta borg Þýskalands og liggur við hollensku og belgísku landamærin. Næstu borgir eru Köln til austurs (50 km), Maastricht í Hollandi til vesturs (20 km) og Liége í Belgíu til suðvesturs (30 km).
Skjaldarmerki[breyta | breyta frumkóða]
Skjaldarmerki Aachen sýnir svartan örn á gulum grunni. Örninn er tákn um gamla þýska ríkið, enda var Aachen keisaraborg. Örninn er búinn að vera tákn borgarinnar í margar aldir og hefur breyst örlítið með tímanum. Síðustu breytingar áttu sér stað 1980.
Orðsifjar[breyta | breyta frumkóða]
Nafnið Aachen er vatnanafn eða árnafn og er dregið af gamla germanska orðinu Ahha eða Ache, sem aftur er dregið af latneska orðinu aqua, sem merkir vatn. Á 8. öld hét bærinn Aquis Villa (Vatnabær). Meintar eru uppsprettur sem lengi hafa verið notaðar við böð og heilsuböð. [1] Aachen heitir öðru nafni á hinum ýmsu tungumálum. Franska: Aix-la-Chapelle. Latína: Aquisgranum. Hollenska: Aken.
Saga Aachen[breyta | breyta frumkóða]
Keisaraborgin[breyta | breyta frumkóða]
Það voru Rómverjar sem fyrstir settust að á núverandi borgarstæði. Þeir fundu lindir sem þeir notuðu fyrir böð. Bærinn sem Rómverjar reistu var þó ekki stór, enda við jaðar Rómaveldis. Rómverjar hurfu í upphafi 5. aldar og settust þá germanir að í bænum, ekki síst frankar. Árið 765 kemur Aachen fyrst við skjöl er Pippin yngri frankakonungur hélt upp á jólin þar og páska árið eftir. Sonur hans, Karlamagnús, lét reisa kastalavirki í Aachen og gerði staðinn að aðalaðsetri sínu. Það með varð Aachen að höfuðborg hins mikla frankaríkis. Karlamagnús varð síðan fyrsti keisari hins mikla ríkis. Hann lét einnig reisa dómkirkjuna. Árið 817 lét Karlamagnús krýna son sinn Lúðvík hinn fróma til meðkonungs í Aachen. Síðan þá hafa rúmlega 30 konungar þýska ríkisins verið krýndir í dómkirkjunni í Aachen og voru margir þeirra seinna krýndir til keisara. Síðasta krýningin í Aachen fór fram 1531 er Ferdinand I var krýndur til konungs. Seinni konungar voru að mestu leyti krýndir í Frankfurt. Margir konunganna og keisaranna hvíla í dómkirkjunni í Aachen. Hún er enn talinn mesta keisaraborg Þýskalands.
Fríborg[breyta | breyta frumkóða]
Friðrik Barbarossa var krýndur til konungs í Aachen 1152. Hann lét gagnpáfann Pascalis III lýsa Karlamagnús heilagan árið 1165. Á næsta ári gerði hann Aachen að fríborg í ríkinu. Borgin fékk skömmu seinna veglega borgarmúra, sem kölluðust Barbarossamúrar. 1248 varð Vilhjálmur frá Hollandi gagnkonungur í þýska ríkinu, meðan Friðrik II var keisari. Vilhjálmur vildi láta krýna sig í Aachen, en borgarbúar lokuðu á hann borgarhliðunum og stóðu fast með Friðriki keisara. Vilhjálmur lét því gera umsátur um borgina. Eftir nokkra mánuði fór honum þó að leiðast þófið og lét gera stíflur í nokkra læki sem runnu í gegnum Aachen. Fyrir vikið hækkaði í þeim vatnið og flæddi út um alla borg. Borgarbúar gáfust loks upp eftir sex mánaða úthald og var Vilhjálmur þá krýndur. Til krýninga konunga voru þrjú ríkisdjásn notuð: Myndabók guðspjallamannanna, Stefánsskrínið (með mold frá Jerúsalem og dreypt með blóði heilags Stefáns) og korði Karlamagnúsar. Þessi ríkisdjásn voru í fyrsta sinn notuð í helgigöngu í Aachen 1349. Síðan þá hefur helgigangan farið fram á sjö ára fresti í Aachen, sem varð ein af mest sóttu pílagrímsstöðum kristninnar í Evrópu.
Siðaskiptin[breyta | breyta frumkóða]
Siðaskiptin gengu hægt fyrir sig í Aachen. Það var ekki fyrr en eftir 1560 að nokkrir íbúar snerust til lúterstrúar. En með tilkomu hollenskra innflytjenda stórjókst hlutfall lúterstrúarmanna í borginni. 1581 voru lúterskir borgarráðsmenn í fyrsta sinn í meirihluta í borgarráðinu. Þá voru sett lög um trúfrelsi í borginni og í raun voru allir sáttir við aðstæður. En keisaranum, Rúdolf II, mislíkaði að keisaraborgin skyldi snúast til lúterstrúar. Hann sjálfur hafði verið krýndur til konungs í Regensburg í Bæjaralandi. Seinasta konungskrýningin í Aachen hafði farið fram 1531. Rúdolf setti ríkisbann á borgina og í kjölfarið varð borgarráð eingöngu skipað kaþólikkum. Þeir stóðu hins vegar andspænis lúterskum íbúum borgarinnar, sem þar voru í miklum meirihluta. Í fyrstu varð ágreiningur lítill, en smájókst með árunum. 1611 voru lúterskar messur bannaðar og lúterstrúarmenn áttu að missa réttindi sín. Þessu gátu borgarbúar ekki unað og gerðu allsherjar uppreisn. Þeir stormuðu í ráðhúsið og handtóku allt borgarráðið. Einnig brutust þeir inn í kaþólskar innréttingar og eyðilögðu ýmislegt þar. Keisarinn krafðist hlýðni af borgarbúum, en hann lést nokkrum mánuðum síðar. Nýr keisari varð Matthías. 1614 sendi hann 16 þúsund manna her undir stjórn Spánverjans Spinola herforingja til Aachen. Þegar herinn birtist við borgarhliðin, urðu borgarbúar svo skelfdir að þeir gáfust upp án þess að einu einasta skoti hafði verið hleypt af. Spinola gekk hart fram gegn lúterstrúarmönnum. Nokkrir voru teknir af lífi, aðrir voru gerðir útlægir. Afleiðingarnar voru þær að kaþólska kirkjan varð einráð í Aachen þar til Frakkar hertóku borgina í upphafi 19. aldar.
Bruninn mikli og friðarsamningar[breyta | breyta frumkóða]
1656 kom eldur upp í bakaríi í borginni. Eldurinn breiddist hratt út og næstu 20 tíma brann nær gjörvöll miðaldaborgin. Opinberar tölur segja til um að 4.664 hús af 5.300 hafi eyðilagst. Þó létust aðeins 17 manns í eldsvoðanum. Í kjölfarið var borgin endurreist sem einn glæsilegasti baðstaður Evrópu. Baðlæknirinn Francois Blondel frá Liége stjórnaði verkinu. Mikið af heldra fólki í Evrópu sótti böðin heim. Þeirra á meðal má nefna Pétur mikla frá Rússlandi og Friðrik mikla konungur Prússlands. Tvisvar fóru fram friðarsamningar í Aachen. 1668 sömdu Frakkar og Spánverjar um frið í fransk-spænska stríðinu en í því hafði Loðvík XIV tekið nokkur landsvæði af spænsku Niðurlöndum. 1748 var aftur samið um frið í Aachen en að þessu sinni í austurríska erfðastríðinu. Stríðið hafði verið nokkurs konar allsherjarstyrjöld í Evrópu og var einnig háð í nýlendum Evrópubúa í Norður-Ameríku og Asíu.
Frakkar[breyta | breyta frumkóða]
Franskur byltingarher þrammaði inn í borgina 1792 og plantaði friðartré á markaðstorginu. Þeir reyndu að koma hugmyndum um frelsi og réttlæti áleiðis. En 1. mars 1793 sigruðu Austurríkismenn Frakka í orrustunni við Aldenhoven og frelsuðu Aachen. Það stóð þó stutt. 22. september sama ár sigruðu Frakkar Austurríkismenn og hertóku borgina á nýjan leik. Að þessu sinni héldu Frakkar borginni og 1797 var hún innlimuð Frakklandi. Napoleon var tíður gestur í Aachen og notaði þá böðin þar óspart. Eitt sinn var meira að segja Jósefína keisaraynja með í för til að njóta baðanna. Sonur Napoleons var skírður í Aachen 1811. Hann lét rífa niður alla borgarmúra og umbreyta ásýnd borgarinnar. Eftir hrakfarir Napoleons í Rússlandi yfirgáfu Frakkar Aachen. 1815 úrskurðaði Vínarfundurinn að Aachen skyldi tilheyra Prússlandi.
Prússar[breyta | breyta frumkóða]
1818, aðeins þremur árum eftir Vínarfundinn, var haldin Aachen-ráðstefnan. Á henni voru fulltrúar Prússlands, Englands, Rússlands og Austurríkis mættir og ræddu þeir um stríðsskaðabæturnar sem Frakkar höfðu verið að greiða eftir Napoleonsstríðin. Þar var ákveðið að fella niður allar eftirstöðvar. Þjóðhöfðingjarnir sjálfir mættu til borgarinnar og sátu minningarguðsþjónustu um orrustuna við Leipzig sem farið hafði fram fimm árum áður. Þetta voru Friðrik Vilhjálmur III frá Prússlandi, Frans I frá Austurríki og Alexander I frá Rússlandi. 1830 var uppreisn meðal borgarbúa. Tilkoma gufuvélarinnar í vefnaðariðnaði í borginni hafði orsakað mikið atvinnuleysi og fátækt. Iðnbyltingin var hafin. 1841 fékk Aachen járnbrautartengingu. Teinarnir urðu að fara yfir Wurmdalinn. Til þess var reist 275 metra löng járnbrautarbrú og þótti þá mikið afrek. Hún er enn elsta þýska járnbrautarbrúin sem enn er í notkun. Íbúafjöldinn fór yfir 100 þúsund árið 1890 og í 150 þúsund 1906.
20. öldin[breyta | breyta frumkóða]
Í lok heimstyrjaldarinnar fyrri hertóku Frakkar og Belgar borgina. Frakkar yfirgáfu Aachen 1920, en Belgar ekki fyrr en á kreppuárinu 1929. Eftir að nasistar náðu völdum í Aachen 1933, reyndu borgarbúar að mótmæla með því að efna til helgigöngu. 800 þús manns tóku þátt í þessari göngu, sem er enn í dag ein mesta fjöldaganga þýskrar sögu. Í upphafi heimstyrjaldarinnar síðari voru 40 þúsund þýskir hermenn staðsettir í Aachen. Þeir tóku þátt í innrásinni í Hollandi. Aachen varð fyrir fimm loftárásum í stríðinu og eyðilagðist um 65% borgarinnar. 1944 létu nasistar rýma borgina að mestu og breyttu henni í vígi. Þeir höfðu á 5.000 manna herliði að skipa. Í október réðust Bandaríkjamenn á borgina og nærsveitir. Þeir náðu ekki að hertaka hana fyrr en eftir tveggja vikna bardaga og var hún þá fyrsta þýska borgin sem féll í hendur bandamanna. Aðeins 11 þús almennir borgarar voru þá eftir í borginni. Strax var hafist handa við að endurreisa Aachen og náði íbúatalan 100 þúsund á ný 1946 en hún var sett í hið nýstofnaða sambandsland Norðurrín-Vestfalíu. Bandaríkjamenn hurfu úr borginni og við tóku breskir og belgískir hermenn. 1950 voru Karlsverðlaunin stofnuð í Aachen, en það eru friðarverðlaun nefnd eftir Karlamagnúsi. Margir þekktir leiðtogar Evrópu hafa hlotið þessi verðlaun, þar á meðal Angela Merkel, Gro Harlem Brundtland, Václav Havel og Jóhannes Páll II páfi.
Íþróttir[breyta | breyta frumkóða]
Í Aachen fór fyrsta alþjóða hestaíþróttin fram árið 1925. Síðan þá hefur hestamót farið fram árlega í borginni. Hér er um stökkmót, göngumót (Dressur) og hestvagnahlaup að ræða, allt í senn. HM 2006 í hestaíþróttum fór fram í Aachen.
Aðalknattspyrnufélag borgarinnar er Alemannia Aachen sem leikur ýmist í 1. eða 2. deild. Besti árangur félagsins er 2. sæti 1969. Liðið hefur þrisvar komist í úrslit bikarkeppninnar, síðast 2004 (tapaði þá fyrir Werder Bremen).
Viðburðir[breyta | breyta frumkóða]
- Karneval er haldið að vori. Einkennandi fyrir hátíðina í Aachen er að þátttakendur eru að mestu í herklæðum en sá siður á uppruna sinn í hernámi Frakka á tímum Napoleons.
- Öcher Bend er heiti á leiktækjahátíð borgarinnar, en skemmtisvæðið nær yfir 40 þúsund m2 svæði. Hátíðin er haldin tvisvar á ári (apríl og ágúst) og lýkur ávallt á flugeldasýningu.
- Jólamarkaður Aachen er einn þriggja stærstu og fegurstu jólamarkaða í Þýskalandi. Hann sækja 50 þús manns daglega á aðventunni, en 1,5 milljóns manns alls.
Vinabæir[breyta | breyta frumkóða]
Aachen viðheldur vinabæjatengslum við nokkrar borgir:
|Röð||Vinabær||Land||Síðan|
|1||Reims||Frakklandi||1967|
|2||Halifax||Bretlandi||1979|
|3||Toledo||Spáni||1985|
|4||Ningbo||Kína||1986|
|5||Naumburg||Þýskalandi||1988|
|6||Arlington||Virginíu, BNA||1993|
|7||Höfðaborg||Suður-Afríku||1999|
|8||Kostroma||Rússlandi||2001|
Frægustu börn borgarinnar[breyta | breyta frumkóða]
Byggingar og kennileiti[breyta | breyta frumkóða]
- Dómkirkjan í Aachen er keisarakirkja Karlamagnúsar. Í kirkjunni hafa rúmlega 30 konungar þýska ríkisins verið krýndir. Karlamagnús og Otto III keisari hvíla í steinkistum í kirkjunni. Kirkjan er á heimsminjaskrá UNESCO.
- Ráðhúsið í Aachen var reist á 14. öld á lóð gamla kastalans sem Karlamagnús lét reisa (og er horfinn nú). Í húsinu er hinn svokallaði krýningarveislusalur. Þar eru stór málverk sem sýna fræga atburði úr lífi Karlamagnúsar. Á 17. og 18. öld var húsinu breytt í barokk-kastala.
- Marschiertor er heiti á stærstu byggingu gömlu borgarmúranna sem enn stendur í dag. Hliðið er reyndar með allra stærstu borgarhliðum Vestur-Evrópu. Það var reist 1257 og þjónaði þá sem vopnahús. En á síðari árum hefur hliðið verið gistiheimili, geymsla og munaðarleysingahæli. Eftir skemmdir úr seinna stríðinu var gert við hliðið, þannig að úr varð einstaklega falleg bygging. Í vopnasalnum er pláss fyrir 200 manns í sæti og er hann notaður fyrir ýmsa viðburði.
- Frankenberg er forn kastali sem menn töldu að Karlamagnús hafi látið reisa. En hann mun vera frá 13. öld og var aðsetur greifanna þar. Greifinn Adam III barðist með Hollendingum í sjálfstæðisstríði þeirra gegn Spánverjum á 17. öld og því réðust Spánverjar á virkið og eyðilögðu það að hluta. Það var endurreist 1661 en á 18. öld var það mannlaust og grotnaði niður. Í upphafi 20. aldar notaði flugvélasmiðurinn Hugo Junkers frá Münster byggingarnar sem flugvélaverkstæði. Virkið eyðilagðist að nýju að hluta í loftárásum seinna stríðsins. 1971 var lappað upp á nokkra hluta þess og þjónar í dag sem sögusafn.
Myndasafn[breyta | breyta frumkóða]
Tenglar[breyta | breyta frumkóða]
Tilvísanir[breyta | breyta frumkóða]
- Geographische Namen in Deutschland. Duden. 1993. Bls. 29.
Heimildir[breyta | breyta frumkóða]
|
| | is/CC-MAIN-2015-27/01649.jsonl.gz.gz/10 | {
"data_id": "<urn:uuid:0628370e-3c26-4290-9d1b-afdb8c1e39ca>",
"date": "2015-07-06T18:05:33Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375098685.20/warc/CC-MAIN-20150627031818-00229-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.999994158744812,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 101,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Aachen"
} |
Klerkaveldi
Klerkaveldi, guðveldi eða guðveldisstjórn er tegund stjórnarfars þar sem stjórnin er í höndum kirkju eða klerkaráðs sem stjórna í nafni einhverra æðri máttarvalda. Slíkt stjórnarfar stjórnar oftast samkvæmt guðslögum.
Í dag eru það fyrst og fremst tvö ríki sem sögð eru búa við klerkaveldi: Vatíkanið, þar sem páfinn er þjóðhöfðingi en þar sem löggjöf er í meginatriðum sú sama og á Ítalíu, og Íran þar sem klerkaráð undir forystu æðstaklerks eru samkvæmt stjórnarskrá Írans sett yfir lýðræðislega kjörna fulltrúa, forseta og þing. | is/CC-MAIN-2015-27/01649.jsonl.gz.gz/12 | {
"data_id": "<urn:uuid:66a0a9a7-66a9-4b1d-9fae-f6787e0f081a>",
"date": "2015-07-06T18:04:00Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375098685.20/warc/CC-MAIN-20150627031818-00229-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9998286366462708,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 110,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Klerkaveldi"
} |
Samkeppni
Samkeppni er keppni milli einstaklinga, hópa, dýra, þjóða eða annarra um svæði eða auðlindir af einhverju tagi svo sem mat eða vatn. Samkeppni er sjálfsprottið fyrirbæri sem á sér stað í hvert skipti sem tveir eða fleiri keppa um eitthvað sem ekki er hægt að deila þeirra á milli með góðu móti. Hugtakið samkeppni er sérstaklega notað í hagfræðilegu tilliti og er þá (oftast) átt við samkeppni fyrirtækja á markaði. Þegar samkeppni er takmörkuð er gjarnan talað um fákeppni. Samkeppni getur þó átt við allt milli himins og jarðar. Til að mynda er sagt að samkeppni milli íþróttamanna hvetji þá til afreka. | is/CC-MAIN-2015-27/06649.jsonl.gz.gz/5 | {
"data_id": "<urn:uuid:b957e876-cf63-4a95-8421-9f4c03bcc0c5>",
"date": "2015-07-01T17:00:35Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375095183.13/warc/CC-MAIN-20150627031815-00139-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000054836273193,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 105,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Samkeppni"
} |
Guru Granth Sahib (punjabí: ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ) er hin heilaga ritning síkismans allt frá 1604, en öðlaðist 1708 stöðu sem hinn ellefti lifandi gúruinn.
Bókin er 1430 blaðsíður og samanstendur af textum frá meisturum síkisma, gúrunum tíu og frá hindúiskum og múslimskum spámönnum og dýrlingum. Bókin er ætíð í hásæti í musterum Síka. | is/CC-MAIN-2015-27/06649.jsonl.gz.gz/9 | {
"data_id": "<urn:uuid:db70c44f-0db6-4dab-8267-23bd83c2c324>",
"date": "2015-07-04T01:43:09Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375096293.72/warc/CC-MAIN-20150627031816-00079-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9951321482658386,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 93,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Guru_Granth_Sahib"
} |
Vesúvíus
Hnit:
Vesúvíus (ítalska Monte Vesuvio, latína Mons Vesuvius) er eldfjall við Napólíflóa á Ítalíu. Vesúvíus er um það bil 9 km austan við Napólí og nálægt ströndinni. Það er eina eldfjallið á meginlandi Evrópu sem hefur gosið síðustu hundrað ár en síðasta umtalsverða eldgos þar var árið 1944. Tvö önnur virk eldfjöll eru á Ítalíu, Etna og Strombólí, en þau eru bæði á eyjum.
Vesúvíus er þekktast fyrir eldgosið árið 79 e.Kr. sem eyðilagði rómversku borgarnir Pompeii og Herculaneum. Borgirnir voru aldrei byggðar aftur upp en eftirlifandi íbúar og ræningjar fjarlægðu mikið af verðmætum þaðan eftir gosið. Staðsetning borganna gleymdist allt fram á 18. öld þegar þær voru enduruppgötvaðar fyrir tilviljun. | is/CC-MAIN-2015-27/06649.jsonl.gz.gz/10 | {
"data_id": "<urn:uuid:78d4af7a-17c1-4cba-b8b6-1259912c3f39>",
"date": "2015-07-04T01:42:14Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-27",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-27/segments/1435375096293.72/warc/CC-MAIN-20150627031816-00079-ip-10-179-60-89.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999903440475464,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 80,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Ves%C3%BAv%C3%ADus"
} |
Los angeles - Universal studios
Trip Start Jun 11, 2013
1
18
36Trip End Jul 13, 2013
Map your own trip!
Loading Map
Loading Map
Map Options
Show trip route
Hide lines
Žaš var mikiš af fólki mętt ķ garšinn žennan morgun, viš byrjušum į aš fara ķ Studio tour žar sem mašur fer um stśdķó svęšiš ķ vagni meš leišsögn og stoppar į żmsum stöšum žar sem sjį mį leikmyndir śr kvikmyndum og sjónvarpsžįttum. Rśtan fór lķka ķ jaršskjįlftahermi og 3D king kong risaešlu tęki.
Sķšan fórum viš ķ öll tękin ķ garšinum :) žaš eru engir rśssibanar ķ žessum skemmtigarši og hann er ekki eins stór og Universal į Florida. Langar bišrašir voru ķ hvert tęki, allt aš 60 mķnśtur lengst.
Okkur fannst Transformers tękiš skemmtilegt og Jurassic Park stendur alltaf fyrir sķnu.
Viš klįrušum sķšasta showiš ķ garšinum kl. Hįlf 9 og fórum žį śt og löbbušum Citywalk sem er fyrir utan garšinn, fullt af verslunum og veitingastöšum. Viš fengum okkur aš borša og héldum svo į hóteliš žreytt eftir skemmtilegan dag.
Į morgun er planiš aš skoša okkur um į vinsęlum tśristaslóšum, kķkja ķ vaxmyndasafniš og fleira. Vešurspįin er góš fyrir morgundaginn, hįlfskżjaš og ca. 24 stiga hiti į Celcius. | hr/CC-MAIN-2015-32/04625.jsonl.gz.gz/12 | {
"data_id": "<urn:uuid:abc9359e-d162-4108-b6a7-31b9069925cb>",
"date": "2015-07-29T07:27:21Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042986148.56/warc/CC-MAIN-20150728002306-00166-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9134328961372375,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 24,
"url": "http://www.travelpod.com/travel-blog-entries/ferdalangar/1/1372101781/tpod.html"
} |
Beyblade
Beyblade er kanadískur og japanskur anime sjónvarpsþáttur sem var sýndur á árunum 2002 til 2005.[1] Fjórum árum síðar var framhaldsþátturinn Beyblade: Metal Fusion frumsýndur og hefur verið í sýningu síðan.[2]
Þættirnir snúast um keppni tveggja hluta. Aðalhluturinn nefnist Beyblade sem er ekki ósvipaður skopparakringlu að útliti, en ólíkt venjulegri skopparakringu hefur Bayblade ýmis tól og tæki til að verjast öðrum og sigra andstæðinginn. | is/CC-MAIN-2015-32/04043.jsonl.gz.gz/4 | {
"data_id": "<urn:uuid:3a884053-47ad-4ced-874f-40a13e3cffc5>",
"date": "2015-07-29T02:40:58Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042985647.51/warc/CC-MAIN-20150728002305-00270-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000004768371582,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 68,
"url": "http://is.wikipedia.org/wiki/Beyblade"
} |
Dagatal
Dagatal eða Almanak er útgáfa upplýsinga fyrir ákveðið tímabil, eins og viðurkenndu stjarnfræðilegu tímatali eða Almanaksári, skiptu í ár, mánuði, vikur, daga osf., eða eftir öðrum oftast náttúrulegum viðmiðunum eins og sáningu og uppskeru, skíðaalmanak osf. Upplýsingum í almanökum er raðað í lista eða töflur eftir eðli þeirra og til hvers innihald þeirra skal notað.
Í almennum almanökum eru upplýsingar um hluti svo sem sjávarföll, gang tunglsins og himintunglanna, veðurupplýsingar, stærðar-og tímamælingar, einnig upplýsingar eins og um tunglmyrkva, sólmyrkva, halastjörnur, kirkju-og veraldlegarhátíðir ásamt ýmsum öðrum fróðleik tengdum tilteknum tíma eða dögum í viðkomandi almanaki eða Almanaksári.
Íslandsalmanakið[breyta | breyta frumkóða]
Á vef Almanaksins stendur: „Almanak Háskólans, öðru nafni [Íslandsalmanakið, hefur komið út samfellt síðan 1837. Það er því mun eldra en Almanak Hins íslenska þjóðvinafélags sem hóf göngu sína árið 1875. Þessum tveimur ritum er oft ruglað saman, sem skiljanlegt er, því að Þjóðvinafélagið fékk í öndverðu heimild til að taka Almanak Háskólans upp í almanak sitt. Hefur sú hefð haldist síðan, ef frá eru talin árin 1914-1918 þegar ritin voru algjörlega aðskilin. Frá 1923 til 1973 framseldi Háskóli Íslands einkaleyfi sitt til almanaksútgáfu til Þjóðvinafélagsins, og á því tímabili annaðist félagið útgáfu beggja almanakanna. Almanak Háskólans er nú gefið út í 4000 eintökum og Almanak Þjóðvinafélagsins í 1700 eintökum. Einkaleyfi Háskólans til útgáfu almanaka, sem veitt var með lögum nr. 25 frá 27. júní árið 1921, var fellt úr gildi með lögum nr. 13 hinn 7. mars árið 2008. Breytingin miðaðist við áramótin 2008-2009.“[1] | is/CC-MAIN-2015-32/04043.jsonl.gz.gz/15 | {
"data_id": "<urn:uuid:4f9b6c2e-f4d3-4456-8289-aaf01b75f8f3>",
"date": "2015-08-02T02:19:52Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042988930.94/warc/CC-MAIN-20150728002308-00149-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999759197235107,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 154,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Dagatal"
} |
Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/559
Virðing og skólastarf : betri menntun - bætt þjóðfélag
Í þessu verki er lagt upp með þá sannfæringu að vinna í skólum með hugtakið virðingu sé lykilatriði í öllum umbótum í menntun. Sannfæringin byggist á því að í gegnum vinnu með virðingu geri starfsfólk skóla sér ljóst að framkoma af virðingu við börn skilar sér í sjálfsvirðingu barnanna og af því leiðir að þau læra að bera virðingu fyrir öllu öðru. Þetta ætti að smita út frá sér til foreldra, bæði núverandi foreldra og ekki síður foreldra framtíðarinnar, enda eru núverandi nemendur verðandi foreldrar. Samkvæmt þessu yrði útkoman ekki bara bætt menntun, heldur líka betra þjóðfélag í framtíðinni.
Sú vinna sem lögð var í þetta verk var því unnin til að styðja þá kenningu að gera ætti vinnu með virðingarhugtakið að opinberu sameiningartákni allra skólaumbóta.
Í þessu skyni var lagt í eins yfirdrifsmikla heimildarannsókn og rúmast innan marka þessa ritverks. Fyrst var rýnt í merkingu lykilhugtaka og síðan skoðaðar áherslur eldri menntafrömuða með tilliti til þess hvort þar væri byggt á virðingu. Þá var litið til nokkurra metnaðarfullra skólaþróunarverkefna sem eru í gangi á Íslandi í dag og kíkt á enn önnur verkefni og stefnur í menntunarumbótum. Að lokum var gerð grein fyrir því hvað Avatarfræðin hafa upp á að bjóða.
Þessi heimildarannsókn, sem þó var hvorki ítarleg né yfirgripsmikil, bendir til þess að virðing sé undirrót og sameiginlegt stef í flestu hugsjónastarfi, stefnum og kenningum sem snúa að menntunarumbótum. Útgangskenning verksins fékk því góðan meðbyr.
En þó má gera betur. Avatarfræðin byggja á því að viðhorf stjórni veruleika hvers einstaklings. Með því að læra að stjórna eigin viðhorfum má læra að stjórna eigin lífi. Kennslutækni Avatar byggir á þjálfun í heiðarleika, athygli, samkennd og ákveðni viljans. Þessi aðferð nær til undirstöðu sjálfsvirðingarinnar. Leiðin til stjórnunar eigin lífs er leiðin til virðingar. | is/CC-MAIN-2015-32/04043.jsonl.gz.gz/18 | {
"data_id": "<urn:uuid:c6c40f02-136b-470e-a77c-62dfd2b78933>",
"date": "2015-08-04T02:46:55Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042990177.43/warc/CC-MAIN-20150728002310-00260-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000066757202148,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 50,
"url": "http://skemman.is/item/view/1946/559%3Bjsessionid=2021E740C2B28C3FF862C54A680BF65D"
} |
join@mbl.is
"ÉG mæli með þorska- eða Krakkalýsi bæði fyrir börn og fullorðna. Úr lýsi er fólk að sækjast eftir A- og D-vítamínum og omega-3 fitusýrum. Sami ráðlagði dagskammtur af D-vítamíni er fyrir einstaklinga frá sex mánaða til sextugs, en börn þurfa mun minna af A-vítamíni en fullorðnir. Engum er hollt að fá of stóra skammta af A-vítamíni og því mæli ég ekkert sérstaklega með ufsalýsinu, sem er ríkt af A-vítamíni og alls ekki ætlað börnum til inntöku.
Með því að taka þorskalýsi fram yfir ufsalýsi fær fólk líka meira af omega-3 fitusýrum í kaupbæti, ef svo má segja, því það tekur fleiri millilítra af þorskalýsinu en ufsalýsinu," segir Brynhildur Briem, næringarfræðingur á matvælasviði Umhverfisstofnunar.
Öll lifrin er brædd samanÞorskalýsi er ekki bara unnið úr þorsklifur og ufsalýsi ekki einvörðungu úr ufsalifur heldur innihalda báðar þessar vörutegundir lýsi úr lifur þorskfiska, þorski, ýsu og ufsa. "Við söfnum saman lifur úr þessum fisktegundum og bræðum saman austur í Þorlákshöfn. Það er hins vegar of kostnaðarsamt að halda lifrinni aðgreindri því fisklifur er viðkvæm," segir Jón Ögmundsson, gæðastjóri hjá Lýsi.
A-vítamín minnkað um helmingLýsið er hreinsað til að losa úr því mengunarefni, en í hreinsunarferlinu tapast náttúrulegu vítamínin. Það þarf því að bæta við vítamínum í lýsið að loknu vinnsluferlinu.
Helsti munurinn á þorska- og ufsalýsi felst því í mismikilli vítamínbætingu. Ufsalýsið er mun vítamínríkara en þorskalýsið. Að sögn Jóns er bæði A- og D-vítamínum bætt í lýsið, en nýlega hefur A-vítamín í ufsalýsi verið minnkað um helming, í samráði við sérfræðinga Lýðheilsustöðvar, til að unnendur ufsalýsis fari ekki yfir ráðlagðan dagskammt af A-vítamíni. Fólk fær almennt ekki D-vítamín úr daglegri fæðu sinni, nema í síld, laxi, eggjum og sumum mjólkurafurðum, en getur aftur á móti fengið A-vítamín eða forvera A-vítamíns úr mjólkurvörum, fiski, grænmeti og ávöxtum auk lýsisins. A-vítamín hefur áhrif á sjón, stuðlar að heilbrigði húðar, hefur áhrif á vöxt beina, styrkir ónæmiskerfið og flýtir fyrir að sár grói.
Þungaðar konur og mjólkandi mæður hafa lítils háttar aukna þörf fyrir A-vítamín. En hætta eykst á fæðingargöllum ef teknir eru á meðgöngu stærri skammtar en ráðlagt er.
Túnfiskur líka í Krakkalýsinu"Við höfum vissulega stundum velt nafnabreytingu á lýsinu fyrir okkur þar sem ufsalýsið er ekki bara unnið úr ufsalifur og þorskalýsið ekki bara unnið úr þorsklifur. Það hefur þó enn ekki orðið úr því vegna þess að við teljum að nafnabreyting myndi ekki falla í góðan jarðveg. Neytendur eru íhaldssamir og vilja bara fá sitt lýsi undir heitunum þorskalýsi og ufsalýsi.
Persónulega kýs ég þó að taka Krakkalýsi því mér finnst það langbest. Það er ekki stór munur á Krakkalýsi og þorskalýsi, en það er á hinn bóginn mikill munur á þessu tvennu og ufsalýsi enda erum við að ráðleggja mun minni inntöku á ufsalýsinu en hinu og alls ekki er mælt með ufsalýsi fyrir börn yngri en 12 ára. Í Krakkalýsið notum við þorsk-, ýsu- og ufsalifur, en bætum túnfiski út í það til að fá í það aukið magn af fjölómettuðu DHA-fitusýrunni, sem er hluti af svokölluðum omega-3 fitusýrum.
DHA-fitusýran er talin hafa mikilvægu hlutverki að gegna í uppbyggingu heila, miðtaugakerfis og sjónar," segir Jón.
Í einu grammi af þorskalýsi eru 2 míkrógrömm af D-vítamíni, 50 míkrógrömm af A-vítamíni og 1 milligramm af E-vítamíni. Í einu grammi af ufsalýsi eru nú um 4 míkrógrömm af D-vítamíni og 100 míkrógrömm af A-vítamíni og 2 milligrömm af E-vítamíni. Eitt gramm af Krakkalýsi inniheldur 2 míkrógrömm af D-vítamíni, 35 míkrógrömm af A-vítamíni og 1 milligramm af E-vítamíni. Lýðheilsustöð mælir í sínum leiðbeiningum með þorskalýsi umfram ufsalýsi því of stórir skammtar af A-vítamíni geta verið skaðlegir vegna eituráhrifa. | is/CC-MAIN-2015-32/04043.jsonl.gz.gz/20 | {
"data_id": "<urn:uuid:d81a73a7-4ac5-4c7f-9b3a-ec9ab8b4c364>",
"date": "2015-08-04T01:23:08Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042990177.43/warc/CC-MAIN-20150728002310-00260-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999849796295166,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 36,
"url": "http://www.mbl.is/greinasafn/grein/1145868/"
} |
Jarðskjálftar á Íslandi í nóvember 2010
Tæplega 1300 jarðskjálftar voru staðsettir á landinu eða við landið í nóvember. Mest var skjálftavirknin við Kleifarvatn. Skjálftar mælast enn sunnan undir Blöndulóni og við Esjufjöll. Stærsti jarðskjálftinn sem var staðsettur í mánuðinum var undir Lokahrygg í Vatnajökli. Hann var 3,5 stig.
Á annan tug skjálfta mældist úti á Reykjaneshrygg í nóvember, allir innan við þrír að stærð. Fjöldi jarðskjálfta, yfir 400, mældist sunnan og vestan við Kleifarvatn. Flestir, hátt í hundrað, urðu dagana 9. og 30. nóvember. Stærsti skjálftinn, 2,7 stig, varð rétt eftir miðnætti 11. nóvember og fannst á höfuðborgarsvæðinu. Nokkrir smáskjálftar mældust við Fagradalsfjall, Grindavík og Reykjanestá.
Smáskjálftar mældust af og til á Hengilssvæðinu og í Ölfusi og Flóa. Skjálfti með upptök rétt vestur af Ölkelduhálsi fannst í Hveragerði 16. nóvember, en hann var aðeins 1,8 að stærð. Fáir skjálftar voru staðsettir á Suðurlandsundirlendinu, en smáskjálftar mældust af og til á Holta- og Hestvatnssprungum og nokkrir við Vatnafjöll.
Að morgni þriðjudagsins 26. október hófst skjálftahrina við suðurenda Blöndulóns. Virkni hélt áfram á svæðinu í nóvember, og mældust skjálftar þar af og til allan mánuðinn, um 50 í allt. Stærstu skjálftarnir voru tæplega þrjú stig. Nokkrir stakir skjálftar mældust annars staðar í vestara gosbeltinu, við Þórisjökul, Ok, undir Geitlandsjökli og við Hagafell.
Um 90 skjálftar mældust undir Mýrdalsjökli, langflestir undir vestanverðum jöklinum við Goðabungu. Stærstu skjálftarnir voru um 2,5 stig. Nokkrir skjálftanna voru staðsettir undir Sandfellsjökli, austan öskjunnar. Nokkrir smáskjálftar mældust undir Eyjafjallajökli og á þriðja tug á Torfajökulssvæðinu.
Talsverð smáskjálftavirkni var undir Grímsvötnum samfara jökulhlaupi úr vötnunum sem hófst í lok október. Yfir 50 skjálftar voru staðsettir á svæðinu í nóvember, sá stærsti 2,4 stig. Enn mælast jarðskjálftar undir Esjufjöllum í Vatnajökli, en skjálftahrina hófst þar 19. október. Stærsti skjálftinn sem mældist þar í nóvember var 3,1 stig. Jarðskjálfti 3,5 að stærð átti upptök undir Lokahrygg, austan við Hamarinn, 25. nóvember. Hann var stærsti skjálftinn sem mældist í nóvember. Skjálftar mældust einnig við Bárðarbungu, Kistufell og Kverkfjöll.
Norðan Vatnajökuls var mesta skjálftavirknin við Herðubreið síðustu vikuna í nóvember. Þar mældust um 80 skjálftar og af þeim voru 52 í skjálftarunu þann 28. nóvember. Stærstu skjálftarnir í rununni voru um tvö stig. Um 20 smáskjálftar mældust við Öskju og nokkrir tugir við Herðubreiðartögl. Einnig var smáskjálftavirkni við Hlaupfell, þar sem um 40 skjálftar voru staðsettir.
Rúmlega tugur smáskjálfta var staðsettur bæði á Kröflu- og Þeistareykjasvæði, allir undir tveimur að stærð. Flestir jarðskjálftar norðan við land í nóvember voru staðsettir við Grímsey eða um 80, sá stærsti rúmlega þrjú stig. Í Öxarfirði mældust um 40 jarðskjálftar, stærsti 2,5 stig. Einnig mældust skjálftar úti fyrir mynni Eyjafjarðar og við Flatey. | is/CC-MAIN-2015-32/04043.jsonl.gz.gz/21 | {
"data_id": "<urn:uuid:4b1a913e-1638-47cd-a514-e3546f039f6e>",
"date": "2015-08-04T01:17:20Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042990177.43/warc/CC-MAIN-20150728002310-00260-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999737739562988,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 37,
"url": "http://www.vedur.is/um-vi/frettir/nr/2067"
} |
Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/12372
„Rosaleg óvissa hjá okkur og vondur tími“ : um starfsöryggi og líðan kennara eftir hrun
Markmið þessarar greinar er að skoða starfsöryggi og líðan grunn- og leikskólakennara hér á landi í kjölfar efnahagshrunsins 2008. Blönduðum aðferðum var beitt við gagnaöflun og greiningu. Rafrænn spurningalisti var sendur í tvígang til alls starfsfólks 20 sveitarfélaga, fyrst árið 2010 og svo aftur ári síðar. Jafnframt voru tekin rýnihópaviðtöl við grunn- og leikskólakennara í tveimur sveitarfélaganna, samtals við 30 einstaklinga. Niðurstöður rannsóknarinnar leiddu m.a. í ljós að í mörgum grunn- og leikskólum hefur starfsfólki verið sagt upp og starfsöryggi minnkað milli áranna 2010 og 2011. Tengsl eru á milli óöryggis og neikvæðrar heilsu og líðanar starfsfólks. Skert starfsöryggi hafði sterkust tengsl við löngun til að hætta í starfi og sterkari tengsl við sjálfmetna andlega heilsu en sjálfmetna líkamlega heilsu.
Ráðstefnurit Netlu : Menntakvika 2011 | is/CC-MAIN-2015-32/00043.jsonl.gz.gz/5 | {
"data_id": "<urn:uuid:7cb25e7b-b9d4-4094-973b-d4b01d9f576c>",
"date": "2015-07-30T05:56:49Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042987127.36/warc/CC-MAIN-20150728002307-00154-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999475479125977,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 60,
"url": "http://skemman.is/item/view/1946/12372%3Bjsessionid=BAC863B0CE3D31C8080F688BC8D6F09B"
} |
Texti
ÍSLENSK HÓMILÍUBÓK
FORNAR STÓLRÆÐUR
Fögnuður verður þessa heims sá hæstur, er góður maður fagnar engla tilkvomu á
dauðastundu sinni.
[Þjónusta kennimanna]
Menn þeir, er bera kennimannanöfn og vígslur yfir ólærðum mönnum, þeir eru skyldir að
þjóna Guði skapera sínum á öllum hátíðum með tvinnri þjónustu. Þeirri annarri að veita
tíðagjörð í heyrn yður slíka sem til hverrar hátíðar er gjör á bókum og reka svo erindi
yðvart við Guð að halda fyr yður bænum þeim, er til eru settar.
En sú þjónasta önnur er oss boðin við Guð á helgum tíðum, að vér skulum hans erindi
reka við yður og kynna yður miskunn þá alla, er hann hefir oss veitt í burð sínum og
hérvist sinni og písl og upprisu af dauða og þeirri skipun margfaldri, er þeim jarteinum
fylgdi. Ættim vér og að kynna yður boðorð hans, hve hann vill, að vér skipim voru athæfi,
þess er vér megim þá farsælu nýta oss, er Kristur sjálfur hefir oss til boðið.
Nú þó að vér séim mjög vanbúnir til hvorrar, sem vér fremjum, guðsþjónustu, þeirra er nú
hefi eg til tíndar, þá verður þó að hvoru yður það allra auðsýnst, hve mjög vér erum
vanbúnir við því, er vér skulum Guði þjóna á þá tungu og á þá mállýsku, er ér kunnuð
jamt skilja og um að mæla sem vér. Þurfum vér fyr því of þann hlut einkum mest yðvarrar
vorkunnar og þess, að ér færið þau orð áleiðis, er vér vildum mæla til þurftar öllum oss,
þó að ér finnið á því sanna málstaði, að eigi sé öllu málinu orðfimlega farið eða
skörulega. Vitum vér þess von ofvalt, er vér mælum fyr mjög mörgum mönnum, að þeir
munu á ór orð heyra flestir, er bæði munu betur búnir að viti og að máli en vér
séim.
Nú ef ér vilið þó að hvoru taka við kenningu hugþekklega og lítillátlega, þótt eigi sé með
forkunnarorðum framfærð, þá mun Guð, Drottinn vor, við yður dýrst virða, ef ér þekkist þó
vel hans orð og erindi, þótt eigi sé með snilld mikilli fram túlkað.
Assumptio sancte Marie
[Uppnumning heilagrar Maríu]
In helga mær, María, móðir Drottins vors, var ins besta kyns, komin frá Abraham og úr
kyni Davíðs konungs. Inir nánustu frændur hennar vóru réttlátir og höfðu mikið kraftalán
af Guði, en lítið auralán af heimi.
En þegar er María kunni góðs greinir og ills, þá lagði hún þegar ást við Guð, svo að hún
var ávallt í Guðs þjónustu, annað tveggja á bænum eða hún hugði að spámannabókum
eða var í nekkveru góðu verki. Fyrst kvenna hét hún því heiti Guði að halda hreinlífi, og
nam hún eigi það af annarra dæmum né kenningum, heldur glíkti hún það eftir Guðs
englum.
Hafa megu góðir menn hreinlífi það, er María hafði, áður hún bæri Krist. En þó er hennar
hreinlífi dýrlegra en annarra, því að meiri vegur er að sýna in bestu dæmi en eftir að
glíkja. En síðan er hún bar Drottin vorn, þá var allt líf hennar helgara en menn megi eftir
glíkja eða frá segja. En af því að hún tókst meira á hendur Guði að þjóna en boðorð væri
til eða dæmi, þá lét Guð hana framar góðum ná verkum en aðra helga menn. Öll góð
verk, þau er aðrir menn gera við liðu Guðs, þau gjörði María við sjálfan Drottin. Aðrir
menn gefa hungruðum fæðslu, en þyrstum drykk, en María fæddi Drottin vorn sjálfan á
brjósti sér og af sínu erfiði. Aðrir menn klæða þá, er kalnir eru, en María klæddi son
Guðs holdi sínu og reifum og klæðum. Aðrir menn vitja þeirra, er í myrkvastofum eru eða
veita þeim miskunn, er fyrdæmdir eru af ofríki vondra manna. En María flæði
undan ofríki Heródes með Drottin vorn til Egiptalands. En meðan Drottinn vor var þessa
heims, þá fylgdi María honum og nam að honum alla speki og gæsku, svo sem maður
má of nema eða vita, og framar miklu en hver annarra heilagra manna.
En þó að Guð veitti henni þessa hluti, þá virti hún sig þó lítils og var þess að lítillátari
ávallt sem Guð veitti henni meiri dýrð.
Þeir menn eru og mikils virtir af Guði, er píningar taka af vondum mönnum fyr hans
sakar, en þó hefir María þessa dýrð framar en aðrir, því að aðrir helgir menn tóku
píningar á líkami sína, en önd Maríu var pínd, þá er hún sá augum sínum á píning
Drottins vors. En það of markar að glíkindum, hve sár henni myndi vera sú sýn að sjá
einkason sinn píndan, þann er hún hafði getinn af helgum anda, og hún vissi hann hafa
allan guðdóm með þeim líkam, er hann tók af hennar holdi, þars öðrum mönnum fellur
nær, þótt lítið sé í mein gjört barni þeirra, því er af syndum er getið og sjálfum hefir lítils
góðs kost. En þeim mun unni María meiri ást og helgari sínum syni sem hennar sonur
var helgari en aðrir. Það má og sjá, hve miklu heldur hún myndi vilja taka sjálf allar
píningar á sinn líkam, heldur en sjá son sinn píndan, þar er hún unni honum miklu meira
en sjálfri sér. Því er hennar píning meiri og helgari en annarra manna, að öndu hennar
varð sárara við dauða Drottins en engi maður megi kenna á líkam sínum.
Eftir píning Drottins vors og upprisu, þá fylgdi hún postulum Guðs, og varðveitti hag
hennar allra mest Jóan postuli, systursonur hennar, svo sem Drottinn bauð honum, þá er
hann hékk á krossinum, að hann skyldi henni fylgja sem sinni móður. Meðan hún var í
þessum heimi, þá var hún í þeim stöðum, er Kristur var borinn eða píndur eða hann sté
til himna eða fór þar á milli, að henni skyldi aldregi fyrnast stórmerki Drottins vors. En
það er eigi sagt, að hún gerði jarteinir í lífi sínu, því að allt líf hennar var jarteinum
æðra, af því að vondir menn gera jarteinir stundum sem góðir. En ekki var þess í lífi
Maríu, er vondir of hafi, en margt helgara en góðir of nái.
En þó er ein hennar jartein helgari og æðri en allar jarteinir heilagra, sú er hún bar Drottin
vorn, þann er allar jarteinir og alla miskunn veitir helgum mönnum. Og það allt, er Guð
hefir oss veitt miskunnar í hingaðkomu sonar síns, þá höfum vér það allt af henni hlotið,
því að hún gjörðist verð að bera þann, er oss leysti með sínu blóði frá helvítis kvölum.
Eða hvað of jafni öðrum mönnum við hana, þar er hún hefir svo miklu meiri návistu hafða
við guðdóminn sjálfan en aðrir menn, þeir er náðu framast, er sáu Drottin eða heyrðu orð
hans eða vóru í föruneyti hans og áttu mat við hann eða svefn. En María náði því framar,
að hún hafði hann níu mánuður sér í kviði, og tók hann af hennar holdi allt líkamlegt eðli.
Nú svo sem allir hlutir urðu að helgum dómum, þeir er Drottni órum vóru nálægstir, sem
etan, er hann var í lagður, þá er hann var barn, eða klæði eða margir hlutir aðrir, þá má af
slíku marka, hve heilög sjá mær er, er alla ævi hafði Guði þjónað og var glíkari Guðs
englum en mönnum í atferð sinni, áður hún bæri Drottin vorn, og náði svo mikilli
samvistu við Guð, að hún hafði hann luktan líkama sínum. En þar er vér erum jarðlegir að
atferð vorri, þá megum vér hug órum eigi nær of koma himneskum hlutum, nema vér
takim dæmi af jarðlegum hlutum, að vér megim ið andlega skilja. En þau dæmi of tekur
til þessa: Þá er sól skín á gler í heiði, þá er glerið lýsist og hitnar af sólunni, en geisli sá,
er skín í gegnum glerið, hefir lýsi og hita af sólunni, en líkneski af glerinu. Sólin merkir
guðdóm, en glerið ina helgu Maríu, en geislinn Drottin vorn Iesum Christum. Þá er sól
skín á glerið, þá er hún jafnbjört sem áður, og tekst ekki af lýsi hennar. Svo var og
guðdómurinn heill og óskaddur í öllum krafti á himnum, þótt hann tæki manndóm
á sig hér á jörðu. En glerið er hreint og gagnsætt, svo að í gegnum það má sjá sem ekki
sé fyrir bæði sól og annað. Svo má og líta himneskt líf í atferð Maríu, er svo hreinan hug
hafði ávallt til Guðs, að engi varð líkamleg munúð í holdi hennar, svo að hún kenndi
aldregi munúðarinnar heldur en léreft, er það í sundur er skorið.
Því mátti hún maklega son geta af helgum anda, að hún var þeim mun öllum hreinlífri en
aðrir menn sem gler er hreinna og gagnsærra en annað smíði. En Drottinn átti að taka
líkam með þeirri meyju, er svo væri hreinlíf sem líkneski verður með þeim lit og geisla,
sem í gegnum skín. Þótt gull og silfur sé í sólskini, þá er þó engi geisli í gegnum það,
því að það er eigi gagnsætt. Svo sem margar konur höfðu dýrlega atferð sem gull og
silfur eru gjörsemar, voru af því eigi verðar að bera Drottin, að þær höfðu eigi hreinlífi sem
sankta María, svo sem eigi má geisli skína í gegnum það smíði, er eigi er gagnsætt,
þótt það sé fagurt álits og gott að reyna. Á góðu gleri er bæði gulls litur og silfurs og allir
inir fegurstu litir. Svo var og í atferð Maríu allir inir dýrlegstu kraftar, svo að hún hafði eigi
hreinlífi aðeins nema og alla gæsku, þá er menn vissu dæmi til, og þeim mun hvern
góðgerning framar en aðrir menn sem allir litir eru bjartari á glerinu í sólskini en hvar
annars staðar.
Gler það, er hvítt er aðeins, jarteinir engla Guðs, því að það er allra hreinst og skírst, svo
sem góðir englar eru svo helgir og hreinir, að þeir hafa í öngum hlut sitt eðli saurgað. Ef
sól skín á hvítt gler, þá er geisli í gegnum og eigi líkneski með þeim geisla, því að glerið
er með einum lit og með öngu líkneski. Svo hafa og Guðs englar glíking
guðdómsbirtinnar í eðli sínu. En þó mátti eigi manndóm taka af þeirra eðli, þar er þeir
hafa eigi líkami, svo sem eigi er líkneski í geislanum, ef eigi er af glerinu. Svo hafði María
hreinlífi slíkt sem englar og alla manndýrð að aukahlut. Því mátti hún maklega vera móðir
Guðs, að hún hafði hreinlífi sem Guðs englar og mannlegt eðli, svo að
guðdómurinn mátti taka af hennar holdi manndóminn, svo sem hann hafði skapað fyr
öndverðu, að maður skyldi frá manni getast.
En geislinn skín í gegnum glerið og hefir bæði birti sólskins og líkneski af glerinu. Svo
hefir og Drottinn vor, Jesús Kristur, bæði guðdóm af Guði, en manndóm af Maríu. En alla
gæsku sína varðveitti María með lítillæti, svo að henni grandaði aldregi ofmetnuður, og
kvaðst hún hafa lítillætis síns að því mest notið, er Guð veitti henni svo mikla dýrð. En
meðan hún var í þessum heimi, þá skipti hún sér lítið af flestu og var hljóð ofvalt og
hógvær og hafði í hug sér Guðs dýrð og jarteinir, en gerði það eitt að uppburðum, er
nauðsynjum sætti. En við andlát hennar vóru staddir allir postular, því að hún andaðist
fyrr en þeir skiptist til landa.
Það finnst oft í sögum heilagra manna, að englar Guðs vitrast í andláti þeirra með ljósi,
eða þeir, er hjá standa, kenna himneskan ilm eða heyra fagran söng. En ef Drottinn
Jesús Kristur veitir oft slíka dýrð í andláti þræla sinna, þá megum vér að glíkindum
marka, hversu mikla dýrð hann myndi sýna í andláti móður sinnar, er drottning er
omnium sanctorum.
Eða ella hefði hann eigi haldin þau lög, er hann bauð hverjum manni, að göfga föður sinn
og móður. Af því skulum vér trúa, að Drottinn Jesús Kristur fór í gegn önd móður sinnar
með allri himna dýrð og góðum ilm, og var sén í andláti hennar og heyrð öll sú dýrð, er
menn máttu standast að sjá eða heyra.
En alls líkamur hennar fannst eigi, þá hyggja margir, að hún hafi upp verið numin bæði
með önd og líkama. En líkamur hennar var grafinn í dal þeim, er heitir Vallis Jósafat, og
var þar gjör síðan kirkja dýrleg henni til vegs. En nú er þar tóm fundin gröfin. En önd
hennar var upp hafin yfir öll engla fylki, og lúta henni allir englar og allir helgir menn.
Jeronimus prestur segir skýrt, að hún andaðist og var grafin, en hann segir eigi
víst, hvort heldur var, að hún tók upprisu líkams síns litlu eftir andlát sitt, eða Guð fal
líkam hennar, að syndgir menn megi eigi sjá.
Hátíð uppnumningar móður Guðs veitir mikinn fögnuð englum á himni og mönnum á
jörðu. Ef Drottinn sagði fögnuð vera englum á himni yfir einum manni, þeim er iðrast
synda sinna, þá má sjá að glíkindum, hversu mikill fögnuður þeim myndi þá verða, er
þangað kom drottning þeirra og móðir Drottins þeirra. Á jörðu er mönnum skylt að fagna
dýrð hennar, því að hún vill hjálpa öllum þeim, er hana dýrka, og má hún öllum hjálpa,
þeim er hún vill. En sá dýrkar réttlega Guðs móður, er líf sitt myndir eftir hennar atferð,
svo að hann metur son hennar til allra góðgerninga sinna og lætur hans ást banna sér
munúðir rangar.
Nú ræddum vér nakkvað of heilagleik Maríu, að yður mætti skiljast, hversu miklu hún er
helgari en aðrir helgir menn. En svo sem vér trúum, að hún er öllum helgari, svo skulum
vér og því trúa, að hún sé öllum vorkunnlátari og betri bæna, því að allt huggæði er af
Guði, og eru þeir hugabestir, er honum eru glíkastir.
Af því skulum vér á hana kalla til árnaðarorðs fyrst allra heilagra manna og óhræddir of
það vera, að eigi muni hún oss því betri áheits en aðrir sem vér þurfum hennar meir.
Verður að því, að eigi þyki hún betri áheits en aðrir helgir menn við sóttum eða öðrum
líkamlegum meinum, en þó að svo reynist, þá er víst í hverju áheiti við hana, að hún mun
annað tveggja það veita, er hún er beðin eða annað nauðsynlegra ella. En hvað sé af
meiri rækt við oss en að veita oss betra en vér kunnim biðja? Því að vér biðjum oft, að
þeir hlutir hverfi frá oss, er vér værim síst án að hafa, en viljum eigi þess biðja, er vér
ættim mesta þörf að geta. Því skal það upphaf bæna vorra, að Guð gefi oss það vit, að
vér megim skilja, hve miklu meira eru verðir andlegir hlutir en líkamlegir og betra að
þiggja himneska speki en jarðleg auðæfi og meiri þörf heilagrar ástar við Guð og
menn en vegsemdar af mönnum.
Svo sem Dominus sýndi of sjálfan sig, að hann var þessa heims svo sem volaðir menn
og var hlýðinn móður sinni og fóstra og vann það á löngum degi, er þau kvöddu hann,
eða þá að öðrum, og kvaðst eigi til kominn þess í heim þenna að láta sér þjóna, heldur
að þjóna sjálfur öðrum, - nú, hver þeirra, er hans sporgöngumaður vill gerast, þá taki fyrst
allra hluta að hafna öllum hlutum, þeim er til eftirlífis eru í þessum heimi, en síðan að
vera námgjarn að Guðs lögum og góður kenninga við sér ófróðari menn og leita að fremja
það allt í verkum, er hann kennir öðrum með orðum. En ef svo má verða, þá hefir hann
öðlast ið æðsta lán af Guði, það er meira er vert en líkamlegar jarteinir, því að hver hefir
allt ærið, er góðs er verður af Guði.
Dominus bar vitni sjálfur í guðspalli of þetta, þá er hann taldi fyr mönnum, en kona
nekkver heyrði mál hans. "Sæll er sá kviður er þig bar og það brjóst, er þú sóst." En
hann svaraði: "Hví in síður eru þeir sælir, er heyra orð Guðs og varðveita þau síðan."
Þessi orð munu svo þykja horfa sem aðrir hafi heyrt orð Guðs og varðveitt heldur en in
helga María, er bar Drottin og hafði sér á brjósti. En ef rétt er greint, þá er þetta einkum
mælt of sankta Maríu. Og skal þá sérhvort greina, verðleik hennar og laun verðleiksins,
hver sé sá manna, er jafnframarla hafi náð að heyra orð Guðs, þar er Gabríel bar henni
að eyrum ið helgasta erindi, og heyrði þau orð, er hirðarnir sögðu, og svo það, er
austurvegskonungarnir mæltu.
En allt þetta varveitti hún í hug sér. En er Drottinn vor tók að kenna kenningar, þá fylgdi
hún honum og heyrði lífskenningar úr hans munni. En allt það, er hún heyrði, skildi hún
betur en aðrir og var minngari að eftir og gjörði betri lok á að efna.
Fyr þetta var verðleikur hennar. En slík laun tók hún að móti, sem nú mun eg
segja: Hún bar Drottin í þenna heim og er nú drottning himins og jarðar og öllum helgum
mönnum helgari. En þessi orð Drottins, er hann mælti í guðspjalli, skulum vér svo skilja,
að hann hafi svo ljóslega mælt: Þótt ér megið það skilja, að sú mær er sæl, er mig bar
og fæddi sér á brjósti, þá skulum vér eigi minna virða atferð hennar góða, þá er hún vildi
vita Guðs orð og halda þau síðan.
Kostum vér þess nú, góðir bræður, að glíkjast inni helgu Maríu í góðri atferð og í heilagri
námgirni, í lítillæti, í ást við Guð og menn, í hófsemi og í öllum góðum hlutum, þeim er
hún gjörði. En hver þeirra, er svo gjörir, mun öðlast árnaðarorð hennar við Drottin vorn og
fullting við allri freistni fjandans í þessum heimi og samvistu hennar eftir andlát í
himinríkis dýrð með Guði og helgum mönnum.
En Drottinn vor sjálfur mun að ráðnu vera með oss, ef hann sér góðfýsi vora, og efla oss
til alls ins góða, svo að hver góðgerningur vor mun betur lúkast en vér hafim upp hafið og
vaxa verðleikur vor við Guð dag frá degi, meðan vér erum þessa heims, en í öðru lífi veita
oss meiri dýrð en vér kunnim nú biðja. Sá inn sami Jesús Kristur, er með feður og
helgum anda lifir og ríkir per omnia secula seculorum.
Nativitas sancti Johannis baptiste
[Fæðing heilags Jóhannesar skírara. Á Jónsmessu]
Svo segir Lúkas evangelista, að á dögum Herodis konungs var biskup sá, er Sakarías
hét, en kona hans hét Elísabet. Hún var komin frá Aron, bróður Moises. Þau vóru réttlát
bæði fyr Guði og gerðu eftir hans boðorðum, svo að engi fann að þeim. Ekki áttu þau
barna, því að Elísabet var óbyrja.
En þá er kom að hleyti Sakarías að fremja biskupsembætti, þá fer hann til templum
Domini að bera þar reykelsi. En aðrir menn stóðu á bænum úti, meðan hann bar
reykelsið. Þá sér hann engil Guðs til hægri handar, en ótti mikill fylgdi sýn engilsins.
Engillinn kvaddi hann: "Eigi skaltu óast, Sakarías, því að heyrð er bæn þín. Munuð ið
Elísabet son eiga, og skaltu hann Jóan kalla. Mun hann þér verða að yndi og gleði, og
margir munu fagna í burð hans. Mikill mun hann verða fyr Guði. Muna hann vín drekka né
það, er áfengið er, heldur mun hann taka gift ins helga anda, fyrr en hann sé borinn, og
mörgum lýð mun hann snúa Guði til handa af kenningum sínum".
Sakarías svaraði englinum:
"Hvaðan af skal eg þetta vita? Eg em gamall, en kona mín hefir eigi eðli til barna eldis".
Þá svaraði engillinn: "Eg em Gabríel, er stend eg fyr Guði, og em eg sendur að
mæla við þig og segja þér þessa hluti. Nú skaltu missa máls þíns, uns þessir hlutir
fyllast og koma fram, fyr því að eigi trúir þú orðum mínum, þeim er fram munu koma."
Þjóðin beið úti Sakarías og undraðist, er hann varð svo seinn. En hann mátti eigi mæla
við þá, en þó vissu þeir, að fyrir hann hafði borið, fyr því að hann benti þeim.
Síðan fór Sakarías heim og vitjaði konu sinnar. Þá verður Elísabet hafandi og leyndi hún
því fimm mánuður. "Braut tók," kvað hún, "Drottinn brigsli mitt frá mér."
Á inum sétta mánaði var sendur inn sami engill til Maríu guðsmóður. En eftir það fór
María til fundar við Elísabet, og kveður drottning hana fyrr. En er Elísabet heyrði heilsun
Marie, þá kemur það fram, er engillinn kvað sveininn mundu taka inn helga anda í
móðurkviði. Tekur þaðan af Elísabet gift ins helga anda, er sveinninn hafði áður tekið.
En er kom sú tíð, sem nú höldum vér, þá verður Elísabet léttari. En er það heyrðu
frændur hennar og vinir, að Guð leit miskunnaraugum á hana, þá fögnuðu þeir. Inn átta
dag komu þeir að gefa skurðarskírn sveininum og nafn og vildu hann heita láta Sakaríam.
En Elísabet lét hann Jóan skyldu heita. Þeir létu of því kynlega og töldu engi svo heita
hennar frænda, báru síðan ritfæri að Sakaría og báðu hann ríta, hve hann skyldi heita.
En þá er hann hafði ritið, þá gefst honum málið. "Jóan skal hann heita," kvað hann.
Þessi tíðindi fóru víða, og þótti öllum mikils um vert. Var of það tíðrætt, hver sveinn sjá
myndi verða fyr sér. Þá tekur Sakarías af gift ins helga anda að yrkja: Benedictus
Dominus Deus Israel.
Jóan magnaðist síðan, sem von var of þann, er inn helgi andi stýrði, að hann leitaði að
sjá við syndum öllum og fremja manndýrð hverja. Hann varaðist svo afgjörðir, að hann
vildi eigi heldur láta sig sækja smalvömm en stærri glæpi. Hann orkaðist svo að
því að forðast rangar hugrenningar og orðaslaug, að hann fór frá öðrum mönnum til
Jórdanar og kenndi þar háleitar kenningar, þeim er til hans sóttu, fyr því að eigi vildi hann
heldur misgera í þögninni en í málinu.
Skyldur er sá hver til að kenna öðrum heil ráð, er Guð lér hyggindi til of það fram, sem
annar kann sér, hvort er hann er lærður eða ólærður. Hann kenndi svo mikla örlyndi, að
maður skyldi gefa annan kyrtil sinn, þeim er engi ætti, og þannig svo taka nær sér enn
að skipta fæðslunni við aðra. Það boðorð mun flestum mönnum ærið örlyndlegt þykja og
það vel gjört, er svo er. Og eigi er maður skyldur að gefa framar, en eigi þverrir það
dýrðarverkið, að maður geri framar en honum sé boðið, og vilji hann heldur hneppa við
sig þann inn eina búninginn, er honum er leyfður. Það sýna oss dæmi ins sæla Marteins
biskups, þar er hann gaf tysvar svo klæði af sér, að hann var varla óber eftir.
Jóan kunni og vildi velja sér inn besta hlut. Því kaus hann að eiga ekki, að það er góðu
betra. Gott er að gefa fé sín fyr Guðs sakar þurföndum, en enn er æðra að vilja ekki eiga
og una við það. Það sýndi oss sjá Guðs dýrlingur, er nú höldum vér burðartíð, Jóan
baptiste, hversu gjörla skal fyrláta aurana, sá er sanna höfnun fjárhlutanna færir Guði.
Það er sannlega eins manns búningur, að eigi sé í einu klæði verð tveggja eða þriggja
eða meir. Fáum ætla eg það í hug koma að varast það, þótt hann vilji algjör vera, að hafa
ullklæði til fata sér, nema þessum Jóani, er nú ræðum vér um. Hann lét klippa flóka af
úlföldum og gera sér þar kyrtil úr. Það klæði hafði hann ávallt, fyr því að sá einn var; það
var hvorki hægt né skrautlegt. Þannig svo varaðist hann syndir skrauts og hóginda. Þau
setti hann ráð við ofáti að hafa það eitt til fæðslu sér, er soltinna manna matur
þótti vera. Fugla þá veiddi hann sér til handa, er locuste eru kallaðir, og drakk þar við
vatn eða skógarhunang. Því er kallað beiskt að bergja.
En við það, er hann þeir fóru til fundar við hann og spurðu, ef hann væri Kristur. En við
svör þau, er hann svaraði, lýsist yfir því, í hverjum krafti lítillætisins hann stóð. "Eigi em
eg Kristur," kvað hann, "en stendur sá á meðal yðvar, er eg væra þeygi verður að leysa
skóþveng hans, þótt eg lægja allur við jörðu rakinn fyr honum. Mun hann vaxa að
virðingu, en eg mun þverra."
Margir menn síðan leituðu sér hjálpráðs af honum, hversu þeir skyldu afgerðir sínar
bæta. En hann leggur það mark á þá alla, er iðruðust synda sinna og tóku ráð af honum,
að hann skírði þá alla í ánni Jórdan, og var sú kölluð iðranar skírn.
Þá bar göfugt vitni Jesús sjálfur, hve honum þótti fundin sú breytni, alls hann sótti sjálfur
heim Jóan og bað hann skíra sig. Jóan óaðist og leit, að sá var kominn, er hann þurfti að
hvívetna, en sá þurfti hans að engu, og svaraði: "Hví ertu kominn til mín, þars eg em
þræll þinn, en þú ert Drottinn minn, og áttu mig að skíra syndgan, en þú ert syndalaus."
"Svo skulum við gera allt, sem best er," kvað Jesús, "og skaltu skíra mig í vatninu, fyr
því að vötnin þurfu helgunar." Þá bar Jóan það vitni Jesú, að "þar meguð ér nú," kvað
hann, "sjá þann Guðs gymbil, er á braut tekur syndir heimsins." Og hann sá inn helga
anda koma yfir hann í dúfu líki, þá er hann skírði hann. Er hann af því kallaður Jóan
baptiste, að hann skírði bæði Guð og menn.
Nú af því að meira vóru metin orð hans en annarra manna, þá vildu menn enn og,
að hann sæti fyr vandindum þeim, er á urðu. Þá urðu missáttir bræður tveir og konungar,
að nafni Herodes og Philippus, synir Herodis þess, er börnum lét fara. Hafði Heródes
vélta konu bróður síns frá honum. Bar hann fagurmæli síðan á Jóan. Sagði Jóan, að
öngum manni væri lofað að hafa bróðurkonu sína. Þá lét Herodes taka Jóan og setja í
myrkvastofu. Síðan fyllist hann þess ofmetnaðar, að hann heldur burðartíð sína, sem
honum eður öðrum væri veitt í, að hann væri borinn.
Herodiadis hét kona sú, er hann hafði af Philippo tekið. Dóttir hennar fylgdi henni. En er
mannboðið þreifst, þá lék mærin vel fyr konungi og boðsmönnum. Þá mælir Herodes við
meyna: "Kjóstu það er þú vill að leiks launum, og mun eg veita þér, þótt þú viljir hálft ríki
mitt." Mærin rennur þá til móður sinnar og leitar ráðs undir hana, hvers biðja skyldi. En
þaðan kom ið mesta óráð. "Þess skaltu biðja," kvað hún, "að þér sé fært höfuð Jóans
baptiste á diski." Mærin kýs þetta, sem móðir hennar hafði fyrir hana lagt. Kom það þar
fram, sem mjög oft þykir verða, að köld eru kvenna ráð. Var Jóan fyr þessa sök af lífi
tekinn, og var fólgið höfuð hans langa ævi, uns hann sagði sjálfur hvar var. Lærisveinar
hans grófu líkama hans virðilega.
Burðartíð Jóans baptiste höldum vér í dag, góð systkin, en það er öngum leyft fleirum
heilagra. Guðs sonar eins og Maríu og Jóans er burðartíð haldin. Óbyrjan bar Jóan og
átti hann við búanda sínum, en mærin gat Jesúm af gift ins helga anda. Mikill er Jóan
sjá, af því að sjálfur Jesús bar honum það vitni, að engi væri honum meiri karla borinn,
þeirra er af hjúskap væri getnir. En að það kæmi fram, sem hann sagði sjálfur, að "hann
mun vaxa," kvað hann, "en eg þverra," því að Jóan var borinn fyrst þegar á þeim degi, er
þaðan af skemmast dagar, en Jesús á þeim degi, er þeir taka að lengjast.
Því höldum vér burðartíð Jóans, að hún er full af tákni lægðar vorrar, sicut
burðartíð Domini nostri er full af tákni hæðar vorrar. Lægjum vér oss sjálfir, að Guð hefji
oss. Lægist dirfð mannsins, að vaxi misericordia Domini. Tákn þessa hlutar fylltist í písl
þeirra. Því var höggvið höfuð af Jóani, að minnkaðist maðurinn, en því var Jesús festur á
kross, að Guð hæfist upp.
Segja mun eg yður, fyr hví græðarinn kallaði Jóan ljósker eða fyr hví hann vildi senda
hann fyrir sig í heim þenna. Af því er hann enn kallaður fyrirrennari Domini.
Jóan er svo sendur fyr Guði sem rödd fyr orði, ljós fyr sólu, kallari fyr dómanda, þræll fyr
drottni, vinur fyr brúðguma. En áður Jóan kæmi, þá höfðu svo liðið of allan heim
syndamyrkur og nótt ótrúunnar, að eigi máttu of sjá sól réttlætis, þeir er óskyggnir vóru
orðnir af illsku sinni. Nú, þeir er eigi máttu líta mikið ljós og satt, því var Jóan sendur, að
þeir vendist fyrst við ið minna ljós kenninga hans, það er þó firrði þá syndum, að þeir
mætti njóta þess ins himneska, þá er kæmi Iesus Christus Dominus noster. Sicut verða
kann, ef þú ber að manni bjart ljós, og sé honum illt í augum, þá vex verkur í augum
hans við, en eigi er honum gagn að. Svo er og meðan maður unir við syndir sínar, þá
verðura honum gagn að ljósi kenninga, heldur mein.
Því gerði Guð og vor Drottinn svo, að hann sendi Jóan fyrst, að eigi of stóðust mennirnir
ellegar bjartleik hans. Svo verður og að að fara við óstyrkja menn að minna þá hóglega á
þurft sína. En hví sé eigi þá sem von var, að mikið stoðaði til gagns það, er Jóan var
sendur, alls hann þýðist misericordia Guðs.
En að vér megim, góð systkin, halda hátíð hans eigi síður andlegum fagnaði en
líkamlegum, færum vér hug vorn til miskunnar við vesalinga og verum friðsamir við alla,
kostgæfum að stöðva oss sjálfa, sem vér megum á slíkum hátíðum, að ferlegu orðalagi
og svo alla þá, er hjá oss eru fyr Guðs sakar, og látum hvorki oss saurga svo helga tíð
grimmdar orð né munúðar. Þá má sanctus Jóan geta að Guði, það er hann biður fyr oss,
ef hann sér oss halda hátíð sína friðsama og hreina og grandvara.
Á þessa hluti hefi eg yður minnt, góð systkin, af föðurlegri umhyggju. En svo treystumst
eg yðvarri gæsku, að ér, bræður, munuð varðveita yður hreinlega og svo alla þá, er ér
meguð orðum við koma. Þaðan af gjöri eg þakkir almáttkum Guði, og þess bið eg, að sá
er yður gaf að hefja helga hluti, sá láti yður vel til loka leiða, það er ér hófuð vel. En ef vér
erum staðfastir í góðum hlutum, en leiðumst annmarka, þá mun hann laða oss til eilífrar
vistar með sér á dómsdegi, Dominus noster Jesus Christus, qvi cum patre et spiritu
sancto vivit et regit per omnia secula seculorum.
Postulamál
Allar hátíðir heilagra Guðs votta eigum vér ástsamlega að dýrka, góðir bræður, en allra
rækilegast skulum vér göfga hátíðir postula Guðs, er höfðingjar eru allrar kristni og
forystusauðir Guðs hjarðar. Allir helgir menn eru Krists sauðir, sem sálmaskáldið mælir:
"Vér lýðir Guðs erum sauðir haga hans." En postular eru hirðar þessa sauða, því að þeir
fylltu það, er Dominus mælir of sjálfan sig: "Góður hirðir lætur önd sína fyr sauðum
sínum."
Postular kallast réttlega hirðar, því að þeir sömnuðu saman Guðs hjörðu of allan heim og
varðveittu með svo mikilli elsku lýð þann, er þeir leiddu Guði til handa úr úlfs munni, það
er djöfuls veldi, til þess að þeir seldu sig til dauða, heldur en þeir léti af hendi sauði
Krists.
Maklega kallast postular forystusauðir Krists hjarðar, því að þeir gjörðu götu til lífshaga
öllum völdum mönnum Guðs í kenningum sínum. Af því er oss nauðsyn að halda réttlega
hátíðir postula og rækilega, að þeirra kenningar lærðu oss til miskunnar Guðs. En það
er vitanda, að þá göfgum vér réttlega postula Guðs alla, er vér dýrkum maklega einn
þeirra, því að sú er ást og elska á millum heilagra manna, að þá þykist hver þeirra vera
göfgaður einn sér, er allir eru göfgaðir saman, og allir, er einhver er göfgaður.
En nú lítum vér á það, hvert veldi Guð gaf postulum sínum, að vér megim þá gjör skilja,
hverja miskunn vér höfum hlotið af þeim. Svo mælir Dominus við postula:
"Hvatki, er ér bindið á jörðu, skal bundið á himni, og hvatki, er ér leysið á jörðu, skal
laust á himni vera."
Mikillar tignar er það, er Dominus veitti postulum sínum, að þeir skyldi ráða boði og
banni yfir alla kristni, svo að fyr þeim væri upp lokið himinríki, er þeir vildi upp lúka, en fyr
þeim byrgt, er þeir vilja byrgja.
Enn mælir Dominus svo við postula sína: "Ér eruð ljós heims og ér eruð salt jarðar.
Maklega kallast postular ljós, því að kenningar þeirra lýstu of allan heim þá, er áður vóru
í villumyrkri. Jörð kallast hjörtu jarðlegra manna, en það fúnar eigi, er saltað er. Postular
kallast salt jarðar, því að kenningar þeirra styrktu jarðleg hjörtu, að þau fúnaði eigi af
sauri. Þessir tólf postular eru dómendur órir, er of oss skulu dæma með Kristi á inum
efsta degi, svo sem hann mælir sjálfur við þá: "Ér er fylgduð mér, munuð sitja yfir tólf
dómstólum og dæma of tólf kyn Ísrael, þá er sonur manns situr í sæti veldis síns."
Maklega valdi Dominus sér tólf postula, því að Dominus kallast inn sanni dagur á
bókum. En tólf stundir dags merkja tólf postula, er Domino fylgdu sem stundir degi.
Þessa sá spámaðurinn Guðs vini fyrir í helgum anda, þá er hann mælir: "Hverir eru
þessir, er fljúga sem ský og svo sem dúfur við glugga sína?" Postular kallast sem
fljúgendur, því að þeir hófu upp hugskot sín til himneskra hluta frá jarðlegum og veittu
hjörtum heyranda ástsamlegar kenningar, svo sem regn úr skýjum gefur ár á jörð. Dúfur
kallast þeir við glugga sína, því að þeir litu einföldum augum til allra hluta, þeirra er þeir
sáu á jörðu, og girntust þeir engra hluta líkamlegra. Þessir eru tólf gimsteinar, þeir er
Jóhannes postuli sá í himnasýn sinni yfir tólf hliðum innar himnesku Jerúsalem.
Jerúsalem þýðist: "friðar sýn" og merkir himneskan frið, þann er Guð gefur
vinum sínum með sér á himnum. Tólf hlið þessar borgar eru kenningar tólf postula, þeirra
er lúka upp fyr oss inngöngu himinríkis og almennilegrar trúu. Sjá borg er maklega
ferskeytt og jafnmikil á alla vega, því að ein er almennileg trúa boðuð í öllum áttum
heims og himinríkis dýrð öllum þeim, er með jöfnum verðleikum fara eða koma til
hennar. Tólf gimsteinar yfir þessum hliðum eru tólf postular, þeir er prýddu alla kristni
Guðs í sínu lífi og kenningum.
Það er oss merkjanda, er Jóan sá nöfn þeirra postula ritin yfir hliðum innar himnesku
Jerúsalem. Fyr hví vóru nöfn postula ritin yfir hliðum himneskrar borgar, nema nekkvert
tákn fylgdi það nöfnum þeirra, er oss vísi leið til himins dýrðar? Af því er oss nauðsyn, að
vér þýðim til vors máls nöfn þeirra og leitim síðan, hverja skynsemi vér finnim í þýðingu
nafnanna.
Petrus þýðist steinn, Andreas drengilegur, Jakobus undirgrefill, Jóhannes miskunn
Guðs, Tómas tvefaldur, Filippus lýsikersmunnur, Barþólomeus sonur þess er uppheldur
vötnum, Maþeus gjöfum reifður, Símon hlýðinn, Júdas játandi, Maþías lítill Guðs.
Þetta allt skulum vér draga til vorrar atferðar, ef vér viljum inn ganga í himna dýrð í hlið
postullegra kenninga. Hver er eignast vill á himnum hlut með postulum Guðs, þá er
nauðsyn fyrr, að hann verði Petrus, það er lifandi steinn í musteri Guðs, svo sem Páll
mælir: "Ér skuluð smíðast í andleg hús svo sem lifandi steinar."
En hver er smíðast til Guðs miskunnar hallar, þá skal hann vera Andreas, það er
drengilegur, sicut Davíð mælir: "Gerið ér drengilega og styrkið hjörtu yður allir ér, er
traust hafið und Guði." En engi má hraustlega gerast, nema hann sé Jakobus,
það er undirgrefill synda og ljótra hugrenninga úr hjarta sínu og atferð. En mangi má
grafa undir syndum sínum, nema hann sé Jóhannes, það er, að hann eigni Guðs
miskunn allt það, er hann má gott gera, sicut Páll mælti: "Miskunn Guðs em eg, það er
eg em." En sá er tekur hlut Guðs misericordie, þá verður hann Þómas, þá verður hann
tvefaldur, fullur Guðs elsku og náungs. En engi má fylla Guðs elsku og náungs nema
hann sé Filippus, það er lýsikersmunnur. Sá er lýsikersmunnur, er kenningarljós veitir
náungum sínum og dæmi góðra verka, sicut Dominus mælir sjálfur: "Lýsi ljós yðvart fyr
mönnum, að þeir sjái verk yður góð." En sá er lýsir hjörtu heyranda í kenningum sínum,
glíkist hann Guði og gerist Bartholomeus, það er sonur upphaldandi vötnum, svo sem
Dominus mælir í guðspjalli: "Sælir eru friðsamir, því að þeir munu kallast synir Guðs."
Því að Guð heldur upp vötnum, þá er hann stöðvar regn og hríðir. En sá er Guðs sonur
gerist í sinni friðsemi, þá er hann þegar Maþeus, það er reifður gjöfum margfaldrar
miskunnar. En sá er eignast ástgjafar Guðs, þá skal hann vera Símon, það er hlýðinn
Guðs vilja. En sá, er hlýðinn er Guði, eigi skammast hann að boða Guðs vilja og nafn
hans, heldur gerist hann Júdas, það er játandi Kristi fyr alþýðu. Sicut Dominus mælir:
"Sá er mér játir fyr mönnum, þeim mun eg játa fyr feður mínum." En sá er óhræðilega
játir Krists nafni, þá skal hann eigi dramba af sínu lífi, heldur skal hann vera Maþías, það
er lítill Guðs. Sá er lítill Guðs, er sig sjálfan virðir lítils fyr hans elsku.
Maklega eru nöfn postula ritin yfir hliðum þeim, er kenningar þeirra merkja, því að þeir
kenndu bæði í orðum og í verkum götu til Guðs öllum þeim, er elska eilífa dýrð,
því að það var eftir nöfnum þeirra.
En það skal eigi um líða óskilið, er sagt er frá þessum tólf hliðum, er vér segjum merkja
kenningar tólf postula. Þrjú hlið vóru austan á borginni og þrjú sunnan, þrjú vestan og
þrjú norðan. Þrjú hlið á fjórum veggjum borgarinnar merkir þrenningar trúu þá, er boðuð er
í fjórum guðspjöllum. En þau fjögur guðspjöll merkja þessa fjóra veggi borgar, því að engi
má inn ganga í almennilega trúu, nema hann játi þrenningar trúu, sicut engi má komast í
borg, nema hann gangi inn í hliðin.
En á þessi inni himnesku borg eru hlið austan og vestan, sunnan og norðan. Þeir er
þegar á unga aldri snúast til trúu og góðrar atferðar, sem fjögur guðspjöll kenna, þeir
ganga austan í borgina, því að það, er sól er í austri snimma dags, merkir unga aldur
mannsins. En þeir eru sumir, er á fulltíða aldri snúast til Guðs frá syndum. Þeir merkja
miðjan dag, er sól er í suðri, og er þá mest megin dagsins sem mannsins á þeim aldri.
Þeir ganga sunnan í borgina. Sumir bíða elli og taka þá að leiðast syndir, er þeir taka að
mæðast að líkams afli, sicut dagurinn, er sól er í vestri, kólnar, þá er sólin lægist, svo
kólnar líkamur mannsins í ellinni og óstyrkist. Þeir ganga vestan í borgina, ef þeir halda
þá þrenningar trúu og eru hlýðnir boðorðum fjögurra guðspjalla. Sumir halda gáleysi, uns
þeir koma á örvasa aldur. Sá aldur mannsins merkir enda dagsins, er sólin er úr vestri
og í norðri. Þá gerist kalt, er engi hefir verman af sólinni, er hún sest. Svo er og líkamur
mannsins kaldur og óstyrkur, er hann á þann aldurinn. En þeir taka þá enn að iðrast
synda sinna af öllum hug og taka þá að varðveita og halda þrenningar trúu og hlýðni
boðorða fjögurra guðspjalla. Þá ganga þeir norðan í borgina.
Svo eru kenningar postula Guðs nytsamlegar, að þær megu öllum eilífa hjálp veita, þeim
er sér vilja þær nýta, því að þær leiða suma til Guðs þegar á unga aldri, en
suma miðaldra, en suma á örvasa aldri.
En alls vér höldum í dag hátíð N.N. postula, góð systkin, þá skulum vér veita
ástsamlega göfgun öllum saman postulum, því að þá er einn þeirra göfgaður, er allir eru,
og þá allir, er einn er dýrkaður. Elskum vér og þá af öllu hjarta þessa dómendur, er oss
leiddu til trúu sannrar frá villu, og köllum oft á þá til árnaðarorðs í bænum órum, að þeir
sé oss hlífskildir á dómsdegi, sicut þeir vóru leiðtogar órir hér til réttrar trúu. Varðveitum
vér ástsamlega kenningar postula, því að þeir eru himinríkis hlið þeim, er þeirra
boðorðum halda. Kostgæfum vér að vita, hvað postular kenndu, eða hvað þeir gjörðu, því
að jöfn heilsugata er í verkum þeirra sem í kenningum þeirra. Lesum vér nöfn þeirra, er
yfir borgarhliðum eru ritin, það er, að vér dragim til vorrar atferðar dæmi verka þeirra, þau
er samþykk eru við kenningar. Göngum vér inn í borgina Guðs austan, það er, að vér
snúimst til góðra verka og til Guðs þegar á ungum aldri. En ef undan líður æskutíð, þá
gleymum vér eigi fulltíða aldri og hverfum frá syndum, svo að vér megim komast sunnan í
borgina. En sá er gálaus var í æsku eða á fulltíða aldri, kosti hann þó að leiðréttast í elli
sinni, að hann komist í vesturhlið borgarinnar. En sá er órækinn var of alla tíð lífs síns
allt til ellitíðar, þá skal hann enn eigi örvilnast, því að hlið eru norðan á borginni, þau er
hann má finna, ef hann snýst til Guðs af öllu hjarta á sjálfum örvasa aldrinum.
Ef vér erum hjörð Guðs, sem vér skulum vera, þá skulum vér renna til hirða vorra, það er
til kenninga postula, er oss leiddu til lífshaga, það er til réttrar trúu og góðra verka.
Sækjum traust og hald þeirra, því að þeir megu oss verja gínanda úlfi, það er grimmum
djöfli. Göfgum vér Guðs postula á jörðu til þess að þeir sé árnendur órir á himni við
Drottin vorn Jesúm Krist, þann er lifir og ríkir, Guð of allar aldir.
Ascensio Domini
[Uppstigning Drottins]
Dýrð Drottins vors Jesú Krists, sú er varð af upprisu hans, er nú fyllt. Í dag sté græðari
vor til himna, svo er allir postular sáu. Jesús Kristus er Guð vor og Drottinn, sá er á
krossi hékk oss til hjálpar, en nú situr hann á himni, einn öllu stýrandi. Sá inn sami mun
koma í enda heims að dæma of allt mannkyn.
Nú alls vér höldum í dag uppstigudag Drottins vors, þá skulum vér hefja upp huginn til
hæðar himinsins eftir honum, þó að vér megim eigi fylgja honum að líkama. Fyrir því
skulum vér nú önn hafa, að langvistir órar skildi aldregi og vér ættim ráðna vist með
lausnera órum eftir þenna heim, værim þá fleygir og færir honum til handa, er önd ór
skilst við holdið.
Þau verða upphöf að því að vera að fá oss nú föruneyti það, er oss vinni þörf til hans.
Varðhaldsengil vorn skulum vér aðhyllast og gera honum fátt í mein. En það er hægst í
því máli, að þá er hann ráðinn þegar til fylgjunnar, ef vér erum verðir vistarinnar með Guði.
Tvo vængi skulum vér fá oss til heimfarar með Guði: Vér skulum unna honum og virða
hann framar en sjálf oss. Hinn er annar vængur, að hvert vort skal unna öðru sem sjálfu
sér. Engi má hefjast langt frá jörðunni með einn væng. Af því skulum vér unna bæði Guði
og mönnum. Alúð og friður vor á meðal, hreinsa hugar og líkama, stilling allra hluta,
þolinmæði og lítillæti, viðursjá synda og leiðindi allra illra hluta, iðrun og yfirbót
algjör synda vorra, það er allt vert himinríkis fullsælu.
Nú kalla eg þann mann virðulega halda uppstigudag Domini sui, er og leggur hug sinn á
slíkt athæfi, að hann nái uppstigningu andar sinnar eftir andlát. Margur sækir knálega
þangað, er minna erindis mun fara og minni forvitnisbót en hitt, að hann varðveiti sig svo,
að hann næði að sjá Drottin sinn í magni guðdóms síns og dýrð Maríu, móður hans,
greinda alla virðing allra engla fylkja, hvað hvert þeirra ber af öðru. Líta síðan dýrð Jóans
baptista, er Guð sjálfur bar það vitni, að engi mætti framar komast en til jafns við hann.
Postula alla síðan, er dómendur órir skulu vera og ráða við Guð, hvort vér skulum vera
fullsælir eða alls andvana þess, er betra er að hafa en án að vera. Píslarvotta Guðs
heimsækja, er kennt hafa oss, hversu vér skulum fast halda trú vorri, að fyrr skulum vér
brenna láta líkam vorn og járnum skera en neita Guði.
Það er oss uggsamlegt, að þó megi verk ór vond metast til neitingar, þótt eigi mælim vér
svo. Eftir það síðan renna hug órum til heilagra biskupa, er kenningar sínar hafa eftir sig
leift í heiminum, til þess að þá kynnim vér heldur himinríkis götu, ef vér vildim ganga.
Ábótum og prestum, munkum og nunnum og meyjum, kvonguðum mönnum og giftum
konum, og af hverri sveit þessa heims háttar er þar skipað.
Ef sá maður er, er hann vill sér nýta þessa áminning og hafa hug sinn á Guði og helgum
mönnum, og hyggur hann enn meir að því, hve þeir skína í dýrð himnaríkis, og hversu
sæll sá maður væri, er næði þeirra návistu allra og mætti reyna sjálfur fullsælu þá, er
Guð hyggur sínum ástvinum, heldur en að því, hvar þeir hvíla hér á jörðu, þá líst mér sá
maður þerfliga uppstigning sér velja á þessum degi. En þó að allra mest þyki það til
hátíða koma að ræða of þekktarhluti, þá er þó enn sem nauðsyn beiði að láta
yður vita, við hví varast skal, alls þó verður mjög langt á meðal áminninganna. Óvinur
mannanna fær sér illrar sveitar að hefta för óra, svo að vér megim eigi ná föðurleifð vorri,
og gjörir oss svo afleita og áttlera af sínu tilstilli, að faðirinn telur oss eigi skírgetin sín
börn, heldur laungetin og ekki mega þangað til arfs telja, alls vér höldum það illa, er órir
umhyggjendur hétu fyr oss í skírn. Djöfull fær sinni sveit fjötra til meina oss.
Fjötur er lagður á þann mann, er svo er metnaðarfullur, að hann þykist yfir öllum öðrum
og vill lof sitt heyra ávallt, en virðir til lygi, hverjum er hann lastar. Sá fjötur er svo
rammlegur, ef hann er eigi brotinn með lítillæti, að ekki má til þess ætla að stíga í
himininn með hann. Alls eigi mátti inn bjartasti engill halda ljósi dýrðar sinnar með lesti.
Þá meguð ér marka, hvort maðurinn sá, er er maðka fæðsla eftir heim þenna, mun
öðlast mega dýrðina.
Annar fjötur er öfund, er vesalla gerir sinn vin en hver annarra, því að öfundarmaðurinn
versnar af annars gæsku, þá er hann nennir eigi að gera þá hluti, er hinn tekur að
verðleikum lof fyrir, og vildi lof hafa.
En til þess að eigi geri yður langmál leiðindi, þá munum vér skyndilegar atkvæðum leiða,
hvað oss heftir mest til Guðs að koma: Grimmd og óþokki, úlfúð og þústur, saurlífi og
þjófskapur, illýðgi of þá menn, er vér megum ekki reyna annað en vel sé. Sicut þeim
manni verður harla þungt að svimma, ef hann vill eigi kasta fötum sínum áður af sér,
hvort er hann svimmur í sjó eða vatni, þá er þó torveldlegri byrður öndinni að komast með
syndirnar í loftið upp.
Nú er sem á sé kveðið, hvað oss liggur til, er of það skulum önn ala, að vér næðim
föðurleifð vorri og værim nakkvað í þá ina himnesku ættina. Látum vér oss
óræktina alla og ómennskuna leiða vera, en rakklætið og prúðlífið tökum vér í venju
athæfisins. Það veiti oss vor Deus og vor Dominus Jesus Christus, sá er með föður og
helgum anda lifir og ríkir per omnia secula seculorum.
De sancte spiritu
[Um heilagan anda. Á hvítasunnudag]
Sá dagur, er nú höldum vér, er inn fimmtigundi frá páskadagnum fyrsta. Þessa hátíð
köllum vér til mestra loka komið hafa vors þrifnaðar, er inn helgi andi gerði svo máttka og
styrkja sína menn, að þeir óttuðust ekki nema Guðs reiði og urðu svo spakir, að þeir
kunnu til hversvetna ráð.
Mjög harðla hefir Jesús Kristur saman látið bera stórmerki sín og inar fyrri hátíðir Moises
laga. Á inum fimmtigunda degi eftir yfirgöngu ins Rauða hafs, þá gaf Guð Moisi lög þau,
er hans vinir héldu síðan, til þess uns hann gaf gift ins helga anda postulum sínum á
inum sama degi. Því var fjölmenni svo mikið komið í Jórsalaborg á þessum degi, að
Gyðingar héldu hátíðlega þann dag lengi síðan, er Guð hafði in fornu lög gefin. Og fóru
þangað af öllum þjóðum, er þar voru í nánd, margir menn ávallt að hátíð þessi. Og svo
voru þar Rómverjar komnir. Nú svo sem vanur er veiðimaðurinn að verpa þar neti sínu, er
hann veit mestrar veiði von, svo gerði og Guðs sonur, að hann beið þessa fjölmennis og
gaf huggera vinum sínum á þeirri tíð, er menn mætti víðast bera lof hans og segja,
hverjar vingjafar hann veitti ástmönnum sínum.
Nú skulum vér að því hyggja, hvílíkir Guðs postular voru, þá er sjá dagur kom, eða hversu
þeir skipuðust að dagmálum dagsins.
Frá píslartíð Jesú voru þeir svo örhjarta orðnir við illsku Gyðinga, að trauðla þótti
þeim háskalaust sér að ganga í augsýn þeim, þótt þeir ætti nauðsynjar. Þeir luktu sig í
því lofthúsi, er Jósef af Arimaþia hafði fengið þeim til ívistar að páskum áður. Þar var
saman tólfrætt hundrað manna, þeir er allir lofuðu Guð dag og nótt. Þar var með þeim
mær og móðir Guðs, María, og mundi hvert orð sonar síns til áminningar við þá. Engi
þeirra hafði á bók numið, því að flestir höfðu þeir við sýslu hafðir verið, bæði sér til
atvinnu og sínu liði. Litla virðing höfðu menn á þeim, að auðsýnna væri, hve máttugur
Guðs kraftur miklaði þá, alls ekki var það til virðingar, er af heiminum væri.
Þeir sátu í þessu húsi allir saman með sínu liði, þá er leið að dagmálum. Þá heyra þeir
sem vindur kæmi á húsið. Þeir litu upp og sá sem eldur væri inn kominn í húsið, sá er
lýsti af, en eigi brann. Hann var eigi allur saman, heldur greindist hann, var svo vaxinn
sem tungur til að sjá, jafnmargar þeim. Liðu síðan tungur þær að þeim. En eftir það þá
tóku þeir svo fulllega inn helga anda sem menn megu of bera. Það sýndist bráðast í því,
hve þeir urðu sér óglíkir, sem eg sagða fyrr, að þeir voru til þessa bæði hræddir um sig
og ófróðir. En nú gengu þeir þegar á stræti út og þangað, er þeir sáu fjölmennast vera og
tóku þá að mæla á allar tungur, þar er þeir þorðu eigi áður þegjandi að ganga. Við það
brá síðan allri alþýðu og ræddu um, hví mikil svo dirfð eða málsnilld var gefin "ófróðum
mönnum að því er vér hugðum," kváðu þeir, "og galverskum." Sumir svöruðu, að þeir
mundu drukkið hafa vín ungt og mundu af því svo máldjarfir.
Þá svaraði Pétar postuli: "Enn er ekki liðið af dagmálum og er engi von þess of siðláta
menn, að þeir muni drukknir vera svo snimma dags. Það er fram komið," kvað hann, "er
Jóel spámaður sagði fyrir, að Guð mundi senda inn helga anda sinn sínum vinum."
Síðan telur Pétar tölu fyrir Gyðingum og útlendum of stórmerki Iesus Christus, bæði
of písl hans og upprisu og uppstigning. En hver þjóð þóttist sína tungu skilja, þótt hann
mælti á eina. Þá þóttust þeir of skilja, hve mikill Guðs kraftur fylgdi máli hans. Tóku trúu
af tölu hans þessi þrjátíu hundraða tíræðra, en af annarri litlu síðar fimm tugir hundraða.
Þar megum vér sjá, hve inn helgi andi er stórvirkur og fljótvirkur, er þeir skyldu þegar allt
kunna, er hann vitjaði, er þeir vildu. En þeir vildu og hafa orð þeirra, er áður vildu þeir ráða
þeim banaráð.
Það var síðan önn ólítil að skíra þá menn, er til trúu komu.
Látum oss þykkja að betra bæði að vinna og fasta of hvítadaga, að þá gerum vér glíkt að
því, er segir Lúkas guðspjallamaður, að þeir hefði trauðla tóm til að matast, heldur æti
þeir brauð undir borgarveggjum. Nú er fyr þeim sökum imbrudagar haldnir á þessi viku, er
þeir misstu meir þá fæðslu en aðrar. Af því eru þessir imbrudagar með hátíðarhaldi, bæði
haft allelúja og gloria in og credo in og ekki knébeðjarfall, að engi hryggð skal merkjast í
föstunni, heldur skulum vér svo verða fegnir tilkomu ins helga anda, að oss þyki kaupa
best, að hann kæmi í staðinn magfyllarinnar. Það táknaði í starfi postula og föstum, að
þeim þótti miklu minna hátíðarhald í sýsluleysinu og matarnautn heldur en vér virðim.
Engi maður mun svo matvís vera, að hann megi jafnfús til síns dögurðar of vera sem þeir
voru fúsir frá að ganga og leiða lýðinn Guði til handa frá djöfuls vilja. Og kom það fram,
sem mælt er, að létt eru lostverk.
Þekk á oss sú frásaga að vera, er Guðs postular tóku inn helga anda. En þó beiðir oss
allra mest nauðsyn að heimta til vor nakkvað af giftum hans.
Sjö eru geislar hans taldir. Inn fyrsti er spektar geisli. Þann værim vér eigi án að hafa fyr
því, að aldregi verður manni svo gjörla kennt, að eigi þyrfti hann sér nakkvað að
kenna umfram. Sá er og sannlega spakur, er hann vill meira meta himneska hluti en
jarðlega. Annar heitir skilningar geisli. Þá fáum vér þann geisla, ef vér kunnum greiningar
góðs og ills og viljum eftir góðu hverfa. Inn þriði er ráðs geisli. Þá öðlumst vér þann, ef vér
rösum að engu svo skjótt, að eigi leitimst vér fyrir, hve hæfa mun, þá er oss kemur í hug,
og ráðum hverjum heilt, ef vér kunnum heldur sjá en annar. Inn fjórði er styrktar geisli. Þá
öðlumst vér hann, ef vér víkjum hvorki af Guðs götu fyr stranga hluti né hægja. Fimmti er
fróðleiks geisli. Þá hljótum vér þann, ef vér viljum kostgæfa að vita sem flest það, er
betra er að vita en án að vera, og látum aðra ná að nema að oss og gjöldum það Guði,
er hann á að oss, en það mönnum, er þeir eigu. Mildi Guðs heitir inn sétti. Þá höfum vér
hann, er vér venjumst góðum hlutum sjálfir og eggjum aðra til góðs. Inn sjöundi er
hræðslu geisli. Þá njótum vér þess geisla, er vér virðum sem er, að ógurlegt er að gera í
gegn Guði, því að hann má sínum óvinum steypa í helvíti, og kemur þar, er það vill hann,
ef vér viljum eigi afturhvarfs leita.
Nú hef eg yfir farið of giftir eða geisla ins helga anda. Þarf eg aðbótar af yður. Verðið ér
að hafa það af minni áminningu, er yður þykir af hafanda, en þar enn annan veg
skipanda, er svo hæfir heldur. Biðjum oss varðveislu af almáttkum Guði, meðan vér erum
þessa heims, en eftir þenna heim sælu Paradísar til dómsdags. Biðjum, að þá laði hann
oss blíðlega, sín börn, heim með sér, og leiði oss þá í dýrð himinríkis ei og ei með sér
að vera.
Drottinsdaga mál
Sá er mikill vandi veraldar, að meira virðist allt það, er sjaldnar verður, þó að til þess sé
minni tilkvoma, en það virðist minna, er auðgætara er, þó að það sé raunar meira. Af
þessum veraldar vanda hefir það orðið, að mikill hluti alþýðu virðir velflestar helgar tíðir,
þær er sjaldnar eru á tveim misserum, framar en drottinsdaga, er á hverri viku eru
haldnir. Eigi af því að domini dagarnir séu minni, heldur af því, að þeir eru oftar haldnir en
aðrar hátíðir, og þverrar það virðing drottinsdagsins í margra hugskotum, er mest ætti að
æxla ást óra við Guð. Því að oss er því skyldara að elska Guð sem hann veitir oss fleiri
hátíðir miskunnar sinnar. Af því er nauðsyn, góð systkin, að mæla of dýrð
drottinsdagsins og skýra, hver tign hans er, eða af hverjum rökum hann er haldinn.
Þess er fyrst leitanda, fyr hví sjá dagur er haldinn eða kallast heldur Drottins dagur en
aðrir, þar er Drottinn skóp alla daga, og eru hans dagar allir, þeir er eru.
Af því er inn fyrsti hver vikudagur kallaður Drottins dagur, að Drottinn vor sýndi á þeim
vikudag flest rök sinnar dýrðar, bæði fyrir burð Krists og eftir. Svo segir í uppreistarsögu,
að í upphafi skapaði Guð himin og jörð, og skildi hann ljós frá myrkri, og var þá orðinn
inn fyrsti dagur. Í nafni himins og jarðar er merkt öll skepna himins og jarðar, því að
Drottinn skapaði alla hluti senn, þó að hann greindi skepnu sína síðan á sex
dögum. Á drottinsdag var öll skepna sköpuð himins og jarðar, þó að sýndist síðar algjör
vera. Þá skildi Guð ljós frá myrkri, það er góða engla frá illum, því að hann skóp síðar sól
og tungl, er skilur dag og nótt.
Það gerðist enn á drottinsdag, að Nói sté á þurrt land með liði sínu af örkinni eftir ið
mikla flóð, sem Drottinn bauð honum, og endurnýjaðist jörðin á þeim degi, sem hún var
sköpuð.
Þá var enn drottinsdagur, er Guð leiddi sonu Ísrael af Egiptalandi yfir ið Rauða haf og
sökkti óvinum þeirra í sævardjúp. Og komu þeir enn á drottinsdag til fyrirheitsjarðar eftir
fjóra tugi vetra úr eyðimörk.
Þá var enn drottinsdagur, er Gabríel engill var sendur til Mariam að boða henni burð
sonar Guðs. Austurvegskonungar komu á drottinsdag í Betlehem og færðu fórnir Jesú
Kristi, þá er hann var borinn. En þá er hann vildi taka písl á sig fyrir syndir órar, þá reið
hann ösnu til Jórsalaborgar á drottinsdag og var göfgaður konunglegri göfgun af vinum
sínum, en óvinir hans öfunduðu hann og réðu honum bana. En síðan, er hann dó á
krossinum, reis hann upp á drottinsdag og hafði á braut með sér úr helvíti alla sína
menn, og helgaði hann alla drottinsdaga í upprisu sinni, svo sem öll himintungl lýsast af
sólu. En síðan, er Kristur sté upp til himins, þá sendi hann helgan anda postulum sínum
á drottinsdag og styrkti þá, svo að þeir hræddust öngvar ógnir heims né píslir, heldur fóru
þeir of allan heim og efldu kristni Guðs.
Af þessum rökum öllum, er nú töldum vér, og mörgum öðrum, hefir drottinsdagurinn
helgast, og er oss boðið að halda minning lausnar vorrar, til þess að vér gleymim eigi
miskunn Guðs. En það er vitanda, að þessi rök öll, er nú töldum vér, megu fyllast
andlega yfir oss, ef vér höldum hreinlega drottinsdagana.
Guð skóp himin og jörð á drottinsdag og skildi ljós frá myrkri. Guð skapar þá himin í
hjörtum órum, er vér rennum hug órum með elsku til himinríkis dýrðar. Jörð skapaðist þá
í brjóstum órum, er vér minnumst með lítillæti, að vér erum jörð og skulum enn í
jörð fara. Þá skiljum vér ljós frá myrkrum, er vér látum skína trúljós í hjörtum órum að úti
byrgðum villumyrkrum. Á endurhreinsaða jörð stígum vér af örk þeirri, er Guð stýrði í
miklu hafi og flóði, þá er líkamir órir og andir hreinsast frá syndum í skírnarbrunni fyr
almennilega trúu. Úr Egiptalands ánauð leysumst vér að sökktum óvinum órum í ið
Rauða haf, þá er vér ráðumst frá syndum í iðranartárum, svo að þeir sökkvi í helvítis djúp,
en vér hjálpimst fyr iðrun óra. Þá komum vér til fyrirheitsjarðar af eyðimörk eftir fjóra tugi
vetra, er vér erum leiddir frá syndum heims til Paradísar fagnaða fyr varðveislu tíu
lagaorða, þeirra er fylltust í boðorðum fjögurra guðspjalla, svo sem fjórum sinnum tíu fylla
fjóra tugi.
Þessi tákn öll gjörðust maklega á drottinsdag, því að hjálp ór og leiðrétting er af Guðs
miskunn einni saman, en eigi af órum verðleikum. Sicut Gabríel, engill Guðs, var sendur
að loknum dyrum að boða Maríu tilkvomu sonar Guðs, svo sendist og til vor styrkt Guðs
af himni að efla sína byggð í brjósti óru, ef vér byrgjum dyr hjarta vors fyr ljótum
hugrenningum. Svo sem Austurvegskonungar færðu Kristi fórnir, svo skulum vér og færa
honum góða siðu, það er speki og kostgæfi bæna og hreinlífi. Sicut Krists vinir göfguðu
hann með pálmum, þá er hann reið ösnu til Jórsalaborgar, svo skulum vér og dýrka með
ástarverkum lítillæti píslar hans. Sicut Dominus reið ösnu til Jórsala, svo skulum vér og
stýra líkam órum fyr skynsemi til andlegs siðar.
Upprisa Drottins af dauða veitir oss tvenna upprisu. Aðra þá, er vér rísum upp af andar
dauða, það er frá syndum, en aðra þá, er vér skulum upp rísa á dómsdegi með önd og
líkam að loknum öllum heims meinum.
Þá tökum vér helgan anda með postulum, ef Guðs ástareldur kyndist í hjörtum
órum, sá er braut rekur hræðslu.
En þess er oss nauðsyn, góð systkin, að halda rækilega og hreinlega þann dag, er vér
vitum helgastan vera með svo mörgum og miklum táknum Guðs miskunnar. En til þess
er oss boðin helgin og hvíldin af erfiðisverkum á drottinsdeginum, að hugur vor tæmist til
himneskrar hvíldar, þá er líkaminn hvílist af erfiði. Sicut Dominus mælir fyr spámann
sinn: "Tæmist ér og vitið, að eg em Guð." Sicut hann þetta mælir berlega: "Tæmist eigi
til jarðlegra leika né til gáleysis, heldur til þess að vita kraft Guðs." Þá tæmumst vér til
þess að vita Guðs krafta, er vér sækjum tíðir og helgar kenningar og erum staðfastir á
bænum, þá er vér hvílumst af erfiði. En ósæmt er, að vér tæmimst af nýtu erfiði til
jarðlegs gáleysis, þá er vér skulum halda minning himneskrar hvíldar.
Allar hátíðir merkja himneska hvíld, en allra helst drottinsdagar, er helgaðir eru af upprisu
Krists. Af því er maklega haldinn drottinsdagurinn sjöundi hver. Sex rúmhelgir dagar
merkja sex miskunnarverk, þau er oss er nauðsyn að vinna til eilífrar hvíldar, það er að
fæða hungraðan og veita húsrúm vistlausum og klæða nöktan, fága sjúkan, vitja þess, er
í höftum situr, og grafa dauðan.
Inn sjöundi heilagur dagur merkir eilífa umbun þessa sex miskunnarverka og þá hvíld, er
kemur eftir allt erfiði og meinlæti heims. Af því er eigi lofað að vinna erfiði né fasta
drottinsdaga, að þeir merkja þá hvíld, er án erfiði er og án öllum hryggleik og meinlæti.
Enn má þetta skiljast á annan veg: Sex rúmhelgir dagar merkja sex aldra heims, þá er
allir valdir menn Guðs nýttu sér til nytsamlegra verka og unnu fyr eilífri hvíld, meðan þeir
voru í heimi. Eyktarhelgi á þvottdag merkir þá hvíld, er andir réttlátra manna hafa
frá andlátsdegi sínum til innar efstu upprisu. En inn sjöundi dagur er inn sanni og inn eilífi
drottinsdagur og upprisudagur, sá er valdir menn Guðs rísa upp til eilífrar dýrðar með önd
og líkam og taka eilífa dýrð fyr erfiði sitt, það er þeir drýgðu hér fyr ást Guðs. Of þenna
inn sama drottinsdag mælir sálmaskáldið: "Betri er einn dagur í görðum þínum, Drottinn,
en margar þúsundir annarra." Enn mælir hann svo: "Sjá er dagur sá, er Drottinn gerði.
Fögnum vér og gleðjumst á honum."
Af því höldum vér, góðir bræður, svo hreinlega og ástsamlega drottinsdag á jörðu, til
þess að vér séim verðir að halda eilífan drottinsdag á himni.
Fögnum vér og gleðjumst í öllum miskunnarverkum, þeim er Guð sýndi á drottinsdegi,
að í oss megi fyllast andlega, það er Guð gjörði sýnilega. Rennum vér hug órum til
himins dýrðar, þó að vér séim á jörðu fæddir að líkam. Köstum vér af oss myrkraverkum,
það er syndum, og skrýðumst ljósum búningi, það er ást og hreinlífi. Rísum vér upp af
dauða til lífs, það er frá syndalöstum til kosta, að vér megim fagna upprisu líkama vors
og andar á inum efsta degi Drottins, þeim er aldregi verður endir. En þann fögnuð veiti
oss sjálfur sá, er oss skóp og leysti, Dominus noster, Iesus Christus, sá er með feður
og helgum anda lifir og ríkir of allar aldir.
Oratio Domini
[Bæn Drottins]
Postular báðu Drottin vorn kenna sér bæn, því að Jóan baptista kenndi bænir
lærisveinum sínum. Jesús svaraði: "Þá er ér biðjið, þurfuð ér eigi margt að mæla sem
heiðnir menn, er með langmæli kalla á guð sinn, heldur þessi in fáu orð: "Pater noster
qui in celis."
Því eru heiðnir menn langmæltir við goð sín, er eigi megu í öllum stöðum senn vera, að
þau verða að fara til fundar viður þá. En við Guð almáttkan, er í öllum stöðum er senn og
heyrir allt senn, þarf eigi langmælis. Hann veit, hvað hugur hyggur, eða heyrir, hvað hann
mælir. Og kenndi bæn með fám orðum, að þá mætti heldur allur hugur fylgja henni, og
væri hún auðnæmri, mætti þó að hvoru, sem prófetinn sagði, með skömmu máli fylla
alla þurft óra til fulls réttlætis, þess er himinríki má með kaupa.
Fyrirhlynning bænar þessar eru in fyrstu orð: Faðir vor, þú ert á himnum, er oss
jarðneska menn, er áður vórum í syndum getnir og syndugra manna börn, af vatni og
helgum anda í skírn heilagri með himneskum getnaði frá öllum syndum leysta hefir,
andlega gjörva sína óskasonu og síns eigins sonar liðu, eilífs lífs að njóta í þeim
himnum, er hann er í síns eilífs vist.
Nú er sagt, hversu Guð er faðir vor, það er Krists og allra hans liða, kristinna manna, og
á hverjum himnum.
Einn himinn er líkamlegur. Á þeim eru himintungl. Annar andlegur. Þar er anda vist.
Þriðji skilningar himinn, það er sýn eins Guðs þrenningar.
Inn æðsta föður biðjum vér innar æðstu bænar: Sanctificetur nomen tuum.
Eigi má faðir heita nema barn eigi. Hví megim vér að réttu Guð kalla föður vorn, nema vér
séim hans börn, honum að nekkvi lík? Vér syndugir menn, að því sem til vor kemur,
óhelgum oss nafn ins himneska, vors heilags föður, er vér týnum af jarðneskum
munúðum heilagleika Guðs barna, þeim er oss var í skírn heilagri gefinn. En þá helgast
nafn hans, er heiðnir menn kristnast, villumenn vitkast, syndgir réttleiðast, réttlátir
helgast.
Sá heilagleikur má eigi að fullu takast í þessum heimi. Því biðjum vér þar næst: Adveniat
regnum tuum.
Þá er allir Guðs menn eru komnir til ríkis ins himneska föður, eru þeir ódauðlegir, alhelgir
og alsælir, sínum himneskum föður líkir. Þá er það ríki er til komið, má engi synd ríkja,
er engi má gjör verða, og einskis ofríki Guðs börn þjá, er eigu allt ríki með föður sínum.
Því ríki megu eigi jarðneskir menn ná, meðan þeir eru með dauðlegum líkama. Af því
biðjum vér. Fiat voluntas tua sicut in celo et in terra.
Tveir eru viljar Guðs. Annar miskunnar vilji, en annar réttlætis. Þeim má ekki bregða,
sem Davíð sagði: "Omnia qvaecunqve voluit Dominus fecit in celo et in terra," því að
hann er alls skiljandi og skipandi og dómandi að síns réttlætis vilja. En
miskunnar vilji hans teygir og neyðir eigi. Of þann er svo mælt: Qvi vult omnes homines
salvos fieri: sá er vill alla menn heila verða láta. Af þeim inum sama vilja mælir hann:
"Eigi vil eg dauða syndugs að þokka miskunnar minnar, þó að eg dæma hann, ósnúinn
frá syndum, til píninga fyr vilja réttlætis míns, heldur er að þokka vilja mínum, að hann
snúist og lifi."
Eigi fylgir þokki Guðs því réttlæti, er hann vill fyrdæma vonda menn, heldur því er hann
dæmir til fagnaðar réttláta menn eftir miskunnar vilja, þeim er hann vill allra manna hjálp.
Að þessum þokka vilja hans að öllu lifa allir á himnum, en margir gera í gegn hans vilja á
jörðu, þeir er eigi vilja góðir vera né við syndir skiljast.
Nú biðjum vér, að verði þokkavilji Guðs, það er heilagt líf réttlátra en að fullu aflát synda
og yfirbót vor, syndugra manna, svo á jörðu sem á himni. Enn er rétt að skilja: Svo á
jörðu með syndugum mönnum eða með líkamsfýstum sem á himni með helgum englum
eða réttlátum mönnum eða rétts hugar fýstum.
Það má eigi að fullu þessa heims verða. Því biðjum vér: Panem nostrum cotidianum da
nobis hodie.
Brauð vort er öll gift og veisla, er Guð veitir oss, bæði himnesk og jarðnesk. Því kallaðist
Iesus Christus lifandi brauð, er niður sté af himni. Sá er kraftur og spekt ins almáttka
föður, að hann er öll atvinna öllum englum heima á himnum í guðdómseðli sínu, og hér á
jörð öllum mönnum, bæði af guðdómi og af manndómi sínum.
Brauð er vaxinna manna matur en eigi barna, og þó að hvoru barna atvinna, því að þá er
móðirin etur gnógt brauð, er það bæði hennar fæðsla og ið sama hverfur það niður í
brjóst hennar, enda er þá mjólk og fæðsla barnsins. Guðs, almáttugs föður, styrktar
spekt er sem brauðs fæðsla heilagra engla, er guðlegt líf hafa, og með tvennum eðlum,
Guðs og manns, og tvennum ástarboðorðum, það er Guðs og náungs, svo sem
mjólk í tvískipt móðurbrjóst, sté niður af himnum til jarðar og fæðir oss hér, síns máttar
börn, á mjólk sinna kenninga og jarteikna og sínu holdi og blóði og allri þessa heims
atvinnu. Þeir allir hlutir eru brauð vort yfirveranlegt, kvað Matteus, því að Guðs gift er yfir
hvívetna og allra eðla fylling og ofan komin og á uppvega.
Lúkas kallar þetta brauð hversdaglegt, það er hvern dag nauðsynlegt að bergja með
nekkverri mynd.
Gefðu oss í dag. Það er: Nú þegar þessa heims. Þess erum vér eigi verðir, syndgir
menn. Af því skulum vér biðja og láta bæn þessi fylgja, ef vér viljum hana geta, það sem
sá lagði á hendur oss, er hana orti: Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos
dimittimus debitoribus nostris.
Skuldir órar eru syndir órar. Fyrir þær eigum vér að gjalda yfirbætur Guði, svo að vér
gjörim nekkvern hlut þann til alúðar við hann og yfirbótar, er vér værim eigi skyldir til, ef
vér hefðim eigi syndir gjörvar. Hann kveður á þann hlut, er vér værim áður skyldir til fyr
vors bróðernis sakar, og meta hann til þess föður vorn, er einkason sinn, Jesúm Krist,
sendi að kaupa dauða sínum oss syndabörnum líf og síðan gera sér að óskabörnum.
Sem vér fyrgefum, kveður hann, skulderum órum, þeim er eigu skuldir að gjalda eða
sakar að bæta. Sá verður ósmákvæmur við sín systkin að vera, er með lítilli yfirbót við
sinn föður fyr stórar sakar vill reiði af sér þiggja. Allar sakar eru smáar og fáar, þær er
órir bræður gera við oss, við það að virða, er vér gerum við vorn almáttkan föður. Hann
skulum vér svo biðja: Fyrgefðu oss sem vér fyrgefum. Þetta er svo rétt skilið: Fyrgef svo
þú oss syndir órar nú, er vér biðjum þig, sem vér fyrgefum þeim, er við oss hafa
misgert, þá er þeir biðja oss. Þeim einum mönnum verður sjá bæn að forbæn, er eigi
vilja sakar gefa, þá er þeir eru beðnir lítillátlega og boðnar þeim yfirbætur. En að þeim vill
Guð eigi skriftabætur heimta, er fyr Guðs sakar vilja eigi sakbætur taka.
Þetta hugskot er flestum mönnum of megin, er í mikla freistni koma. Því biðjum vér, að
oss verði eigi in fyrri bæn að forbæn: Et ne nos inducas in temptationem, sed libera nos
a malo. Amen.
Og eigi leið þú oss í freistni. Margur verður fyr freistni, sá er eigi er leiddur í freistni, er vel
stenst. Oft er in leyndari synd sök innar ljósari. Þess biðjum vér Guð í þessu máli, að
eigi gildi hann oss svo ina leyndari synd, að vér rasim í ina ljósari og ina torbættari.
Margir menn leiða sig sjálfir í freistni. Þeir bakferla of mjög, það er þeir biðja Guð, og er
harla hættlegt, að Guð leiði þá í freistni, það er fyr dóm sinn réttan, og hlífi þeim eigi í
freistninni og fái þeim færi til fýstar þeirrar af réttri reiði sinni, að þeir, er saurgir vilja vera,
skuli saurs kost eiga. Nú biðjum vér svo: Lát þú þetta eigi verða að verðleik órum, heldur
leystu oss frá illu, það er frá djöfuls illsku, frá syndum og svikum, sóttum og sorgum og
allri þessa heims meinsemi.
Adam var frjáls skapaður og til sælu, svo ef hann vildi sínu sjálfræði halda til hlýðni við
sinn skapera, þá mundi Guð hann svo styrkja, að hann stæðist freistni djöfulsins og
vissi aldregi til ills né vesaldar, svo að hann reyndi. En nú er hann hugði að sinni einni
sælu og gáði eigi síns skapera, hlífði Guð honum eigi, og gat djöfull yfir hann stigið og
varð hans illsku þræll. Því varð hann fyr svikum og syndum, sóttum og sorgum og allri
þessa heims meinsemi.
En Jesús Kristur, er þessa bæn orti, frelsir alla kristna menn í skírn heilagri, er hann
kallar sína bræður, og firrir allri djöfuls illsku, svikum og syndum, nema þeir ráði
sjálfir til. En til þess að eigi verði oss Adams dæmi, er eigi kunni gott þiggja sjálfur, þá
sælu, er honum var veitt, hefir Drottinn vor eigi enn öll synda víti af oss tekið, það er
bæði erfiði og mæði og mörg þessa heims meinsemi, sótt og dauði, sorg og umhugi,
hungur og þorsti, volað og vílsiðr.
Nú biðjum vér vorn föður, að hann frelsi oss frá illu. Það er svo rétt skilið: Þó að svo illa
hafim vér fyr oss leitað, er vér vorum Guðs börn, að nú séim vér djöfuls mansmenn og
synda þjónar og þýjar, að Guð frelsi oss frá þeirri ánauð, svo að vér þjónim hans réttlæti
og standimst freistni og megim fyrgefa þeim, er oss misbjóða, til þess að Guð fyrgefi
oss órar syndir, svo að vér séim maklegir að taka þeirrar styrktar brauð, er vér lifim að
Guðs þokka, svo að vér verðim himinríkis menn og heilög Guðs börn, honum að öllu
þokkuð, eftir dómadag, þá er vér erum að fullu frelst frá öllu illu, frá helvíti og djöfli og
öllum hans árum, frá öllum svikum og frá sótt og dauða og öllum synda vítum og öllum
þessa heims meinum í fullri sælu og eilífum fagnaði ei og ei. Amen.
Oratio Domini
[Bæn Drottins]
Pater noster qui es in celis, faðir vor, er ert á himnum.
Til mikils kyns erum vér komnir. Und þessum feður eru bræður drottinn og þræll,
konungur og ríðeri, auðugur og aumur.
Allir kristnir menn eigu ýmsa feður á jörðu, sumir tigna, en sumir ótigna, en þó heita þeir
á einn föður allir, þann er á himnum er.
Nú ef þar er faðir vor, þá eigum vér þar von erfðar vorrar. En þann veg er sjá faðir, að við
sjálfan hann skal eiga það, er hann gefur oss. Því að hann veitir svo erfðina, að hann
skilst eigi sjálfur við, og komum vér eigi svo til erfðarinnar, að hann falli sjálfur frá, heldur
er hann ávallt inn sami, að vér megim til hans komast.
Nú því að vér höfum numið, hvern vér skulum biðja, þá skulum vér og vita, hvers biðja
skal, að eigi gerim vér slíkan föður reiðan, ef vér biðjum hann illra hluta eða annars en
skal.
Hvað hefir Drottinn vor kennt oss að biðja þenna föður?
Sanctificetur nomen tuum, helgist nafn þitt.
Hvað bæn er það, er vér biðjum Guð, að nafn hans skuli helgast? Ávallt er það heilagt.
Til hvers biðjum vér þá, að það helgist, nema til þess að vér helgimst af því?
Nú skulum vér svo biðja, að nafn Guðs helgist í oss, það er ei er sjálft
jafnheilagt. Þá helgast nafn Guðs í oss, er vér erum skírðir. Hví skulum vér þess biðja,
þá síðan er vér tókum skírn, nema til þess að sú helgi haldist í oss, er vér náðum í
skírn?
Þar fylgir önnur bæn: Adveniat regnum tuum, til komi ríki þitt.
Ríki Guðs mun koma, hvort sem vér biðjum þess eða eigi. Til hvers biðjum vér þess þá,
nema til þess að það komi svo of oss sem of helga menn, að Guð hafi oss í tölu heilagra
manna sinna, þeirra er ríki hans skal yfir vera?
Þá mælum vér svo í inni þriðju bæn: Fiat voluntas tua sicut in celo et in terra, verði vilji
þinn svo sem á himni og á jörðu. Hví sætir það nema því, að svo þjónim vér Guði á jörðu
sem englar hans þjóna honum á himni, þeir er gera honum ekki í mein og fremja boð
hans með elsku? Þess skulum vér biðja, að vér megim gera boðorð Guðs með ást sem
þeir.
Þessi orð má enn skilja á annan veg: Önd er kölluð himinn en líkami jörð. Hvað er það
þá: Verði vilji þinn á jörðu sem á himni? Að svo geri líkamur vor boðorð Guðs sem öndin
má skilja, og verði þau eigi ósátt á milli sín og vilji bæði jafnt Guðs vilja fylla.
Þetta fylgir í bæninni: Panem nostrum cotidianum da nobis hodie, brauð vort
hversdagslegt gefðu oss í dag.
Það má skilja svo, að vér biðjim atvinnu líkama órum og merki brauð allt, það er vér
þurfum að hafa hér. Eða ella skulum vér ætla vera brauð hversdagslegt corpus Domini,
það er vér skulum taka af altari, og biðjum að Guð gefi oss það. En hvers skulum vér
biðja heldur en þess, að vér gerim ekki svo illa, að vér verðim frá húsltekju skildir?
Orð Guðs má enn kalla brauð, því að það er fæðsla andarinnar, þó að það sé eigi
líkamsfóður. En þá er líður líf þetta, þá þurfum vér eigi að biðja brauðs þessa, er
líkamur þarf hér, og þá þurfum vér eigi að taka corpus Domini, því að þá erum vér
samvistum við Guð. Og þá þarf eigi að kenna öðrum orð Guðs sem nú, og eigi þarf þá
bók að lesa, því að þá skulum vér sjá son Guðs, þann er orð Guðs heitir, þann er fæðir
er engla og allra heilagra manna. Og af honum verða þeir allir spakir og lofa hann ei og
ei. Því að svo mælir sálmur: "Sælir eru þeir, Drottinn, er búa í húsi þínu. Lofa munu þeir
þig of allar aldir."
Nú biðjum vér þess í þvísa lífi, er eftir fer: Et dimitte nobis debita nostra, fyrgefðu oss
skuldir órar.
Oss eru allar syndir fyrgefnar í skírn, en það eru skuldir órar. En af því að mangi má hér
lifa syndalaust, þótt hann forðist stórsyndir, þær er hann skilja frá húsltekjunni, þá má
þó mangi án synd lifa, enda megum vér eigi oftar en of sinn skírðir vera, þá megum vér
þvo af oss allar syndir á hverjum degi í bæn þessi, ef vér gerum það er fylgir: Sicut et
nos dimittimus debitoribus nostris, svo sem og vér fyrgefum skulderum órum.
Nú minni eg yður, synir mínir, minni eg yður, bræður mínir, að þá er nekkver hefir
misgjört við yður, og kemur hann og gengur í gegn og biður miskunnar, þá fyrgefið ér
honum af öllum hug, að eigi heftið ér miskunn þá, er Guð hefir yður hugða. Því að eigi
mun hann fyrgefa yður syndir yðrar, nema ér fyrgefið hverjum, er við yður misgerir.
Þessa biðjum vér í þvísa lífi, því að hér þarf, að syndir sé fyrgefnar, er þær eru gjörvar. En
í öðrum heimi eru þær af því eigi fyrgefnar, að þær eru eigi þar gjörvar.
Þá biðjum vér og mælum: Og eigi leið þú oss í freistni, heldur leys þú oss frá illu, et ne
nos inducas in temptationem, sed libera nos a malo. Amen. Þess þarf enn í þessum
heimi að biðja, að vér standimst freistni, því að hér verður vor freistað. Og svo þess, að
vér séim leystir frá illu, því að í þessu lífi er margt illt.
Nú eru hér bænir sjö alls saman. Eru þær þrjár, er til annars heims koma, en
fjórar til þessa heims þurfta. Helgist nafn þitt, það skal ei vera. Til komi ríki þitt, það skal
ei vera. Verði vilji þinn svo sem á himni og á jörðu, það skal ei vera. Brauð vort
hversdagslegt gef þú oss í dag, það þarf í þessum heimi. Fyrgef þú oss skuldir órar, það
þarf í þessum heimi. Leið þú eigi oss í freistni, það þarf eigi annars heims. Heldur leystu
oss frá illu, það þarf í þvísa lífi. Því að þar er engi er freistni og ekki ið illa, þá þarf eigi
þessa þar að biðja.
Nú skulum vér þess biðja Guð, að hann forði oss við allri freistni, þeirri er óstyrkt ór má
eigi standast né við varast, sá inn sami Dominus vor Iesus Christus, er lifir og ríkir með
feður og helgum anda per secula seculorum.
Imbrudaga hald og mál
Móises bauð Gyðingum að halda imbrudaga ferna á hverjum tólf mánuðum, eina of vor,
en aðra of sumar, ina þriðju of haust, fjórðu of vetur.
Á hverri tíð þessa fjögurra bauð hann lýð sínum þriggja daga föstu. En það verða tólf
dagar allt saman, sicut tólf mánuður eru í tveimur misserum. Hann setti föstu þá til árs,
að menn skyldi biðja Guð miskunnar, að hann gæfi regn á jörðina og ávöxt þann, er
alþýðan mætti bjargast við. Imbrudagar of vetur eru til þess settir, að Guð láti eigi svo
mikinn þela verða í jörðu, að eigi megi sáði niður koma.
Imbrudagar of vor eru til þess settir, að Guð láti sáð rætast í jörðu og upp renna, er hann
lætur fyrst sáið verða í jörð.
Imbrudagar of sumar eru til þess settir, að sá akur rætist og frævist til skurðar, er Guð
lét sáinn verða og upp renna.
Imbrudagar of haust eru til þess settir, að Guð láti hirðast og haldast uppskorið korn af
akri þeim, er hann lét vaxa og frævast.
En öll boðorð, þau er í inum fornum lögum voru boðin líkamlega, veita oss mikla hjálp, ef
vér skiljum þau andlega.
Fernir imbrudagar merkja boðorð fjögurra guðspjalla. Þrír imbrudagar fjórum sinnum
haldnir merkja þrenningartrúu þá, er oss er sýnd í fjórum guðspjöllum. Tólf samtaldir
imbrudagar merkja kenning tólf postula. Sá heldur andlega imbrudaga, er
varðveitir þrenningartrúu og gerist hlýðinn boðorðum fjögurra guðspjalla og kenningum tólf
postula. En það er fasta, dag og nótt að varna við allri heims ágirni rangri í farsælum og
sjá við óþolinmæði í meinum.
Þessa imbrudaga skal halda of vor og of sumar, of haust og of vetur. Vor merkir æsku
óra, því að í æsku þróast líkamsafl sem sólargangur of vor.
Sumar merkir fulltíða aldur, því að þá hefir líkamur allt afl sitt sem sumar allan sólarhita.
Haust merkir elli, því að svo þverr líkamsafl við elli sem sólargangur of haust.
Vetur merkir örvasa aldur, því að þá er líkamur þrotinn að öllu afli og hita sem vetur er
sóllauss og kaldur. En sá heldur réttlega alla imbrudaga, er trúlega þjónar boðorðum
Guðs í æsku og á fulltíða aldri, í elli og á örvasa aldri.
Enn má þetta mál skilja á annan veg: Sicut imbrudagar voru settir forðum til líkamlegs
árs á jörðu, svo skulum vér nú halda þá, að vér náim andlegu ári í hjörtum órum.
Svo sem imbrudagar of vetur eru haldnir, til þess að Guð færi þela úr jörðu, svo að sáð
megi niður komast, svo skulum vér nú halda þá ina sömu imbrudaga, að Guð færi úr
brjósti óru grimmleiks frost og öfundar þela, svo að orðasáð hans megi koma í hjörtu ór.
Þá kemur orðasáð hans í hugskotsjörð óra, er vér girnumst að heyra kenningar og
rekum frá oss illsku kulda.
En hvað stoðar að heyra orð Guðs, nema vér varðveitim þau í minningu?
Af því höldum vér aðra imbrudaga, til þess að Guð láti rætast í minningu orðasáð sitt,
það er hann seri í hjörtu ór. Þá rætist orðasáð Guðs, er vér leggjum elsku á kenningar
hans og sýnum svo sem upprennanda akur af Guðs sáði, það er vér sækjum oft til bæna
og til kenningar. En þá stoða oss bænir til heilsu, ef vér þægjum þær Guði með
góðum verkum órum, því að til þess eru oss kenningar kenndar, að líf vort batni af þeim.
En af því höldum vér ina þriðju imbrudaga, að Guðs akur frævist, sá er rættist og upp
rann í hjörtum órum. Þá frævist akur Guðs í brjósti óru, ef vér færum Guði ávöxt góðra
verka af kenningum þeim, er vér heyrðum og elskuðum af hlýðni. Þá eru góð verk ór
Guði þæg, ef vér hirðum þau í lítillæti og höldum þeim allt til dauðadags.
Af því höldum vér ina fjórðu imbrudaga, að hirðast megi góðgjörningar órir í lítillæti og í
staðfesti, þeir er frævðust af orðum Guðs, að eigi bæri frá oss ofmetnaðar veður ávöxt
þann, er vér sömnuðum í góðum verkum.
Ef vér höldum imbrudaga á þessa lund, sem nú er tínt, þá mun Guð gefa oss ár og frið á
jörðu, en leiða oss eftir dómsdag í eilífa dýrð með sér á himna. Amen.
De sancta cruce
[Um heilagan kross]
Nauðsyn er oss að skilja vandlega jartein píslar Domini nostri Iesu Christi, því að
píslarmark hans er tákn heilsu vorrar og lausnar. Kross var dauðamark illra manna, áður
Kristur væri píndur á honum, en síðan varð hann lífsmark góðra manna. Fyrir písl Krists
var mönnum krossinn andstyggur og leiður, en nú er hann göfgaður af englum og
vegsamaður af mönnum, en leiður djöflum. Því að þá sté Kristur yfir djöfulinn og leysti
allt mannkyn úr ánauð, er hann dó á krossinum, og bætti hann það á píslartré, er inn
fyrsti maður misgjörði á girndartré. Af því var Drottinn í miðjum heimi píndur, þar er
jafnlangt er til allra heimsenda, að jafnnær er öllum miskunn píslar hans, þeim er hann
göfga með trúu og góðum verkum. Þessa lausn alls mannskyns merkir krossinn í vexti
sínum, því að fjórir endar hans horfa í fjórar áttir heims, þá er niður er lagður krossinn.
Sedúlíus skáld segir svo frá písl hans: "Höfuð Jesú horfði austur, en fætur vestur, in
hægri hönd norður, en in vinstri suður. Hann var píndur fyr norðan Jórsalaborg."
Höfuð Krists merkir guðdóm hans, en fætur manndóm, því að höfuð horfði til himins, en
fætur niður til jarðar, svo sem guðdómur kom af himni og tók manndóm á jörðu. Austur
merkir upprisu hans, en vestur dauða hans, því að sól rennur upp í austri, en sest í
vestri. Höfuð Krists horfði austur, en fætur vestur, því að manndómur hans tók
dauða, en guðdómur efldi hann til upprisu. In vinstri hönd hans horfði suður, en norður in
hægri, því að Jórsalalýður og Gyðingar gjörðist vinstri handar menn, það eru rekningar,
fyr ótrúu sína, en hann valdi eftir písl sína hægri handar menn sér af heiðnum mönnum úr
norðri.
En þá er krossinn er upp reistur, þá stendur hann sumur fastur í jörðu, en sumur er hann
í lofti, því að Kristur samtengdi himneska hluti og jarðlega, þar er hann sætti jarðlega
menn við sig og engla sína. Rétti hann frá sér báðar hendur á krossinum, því að hann
býður faðm miskunnar sinnar öllum þeim, er hann elska. Ina hægri hönd rétti hann, því
að hann leysti alla sína vini úr helvíti og laðaði þá með sér til eilífrar dýrðar. Ina vinstri
hönd rétti hann, því að hann kallar marga óverða til sinnar miskunnar og hreinsar þá fyr
iðrun. Sá hlutur krossins, er upp var frá höfði Drottins, merkir von, er vér skulum vætta
upp frá oss til himna og umbunar fyr allt gott, það er vér gerum. En armar krossins
merkja ást við Guð og menn.
Sá hlutur krossins, er efstur er, merkir enn Guðs ást, en armarnir náungs elsku, bæði
við vini og við óvini.
Fætur eru endir líkama. Því jarteinir sá hlutur krossins, er fætur hans vóru á negldir,
staðfesti góðra verka allt til enda lífs. En sá hlutur, er niður var frá fótum hans, merkir
lítillæti. Því að svo sem hugur vor skal upphefjast til launa við Guð, svo skal hann lægja
sig fyr mönnum í lítillæti. En sá hlutur, er í jörðu var, svo að eigi mátti sjá, en þó hélt
hann upp öllum höfga krossins, hann jarteinir trúu ósýnilegs máttar og leyndra hluta. Því
að svo sem það hélt upp öllum krossi, er í jörðu var og eigi mátti sjá, svo stýrir og
ósýnilegur Guðs máttur öllum sýnilegum hlutum.
En hvað stoðar oss að skýra jarteinir krossins í orðum, ef þó fyrlítum vér þær í verkum?
Því að svo mælti Drottinn í guðspjalli: "Eigi er sá mér maklegur, er eigi tekur
kross sinn og fylgir mér." Sá tekur kross og fylgir Kristi, er hans sporgöngumaður gerist
í meinlætum, sem helgir menn gerðu. Á tvo vega megum vér bera kross Drottins, annan
á líkam, en annan í hugskoti. Þá berum vér píslarmark Guðs á líkam, ef vér mæðum
hold vort í meinlætum og hirtum oss frá syndum, sem Páll postuli gerði: "Hirti eg líkama
minn," kvað hann, "og leiði eg hann í ánauð, að eigi verða eg vondur, þá er eg kenni
öðrum gott."
Þá berum vér kross í hugskoti, ef hjarta vort harmar annars mein eða syndir, sem enn
gerði Páll: "Hver er svo sjúkur," kvað hann, "eða svo villtur, að eigi kenna eg mér hvers
meina í brjósti." "Sá er tekur kross sinn," kvað Dominus, "fylgi hann mér." Sá tekur
kross og fylgir eigi Kristi, er mæðir líkam sinn í meinlætum og heldur til mannalofs meir
en fyr Guðs ást eða veitir þá vorkunn syndgum mönnum, er heldur verði synda efling en
hegning.
Sá ber kross Krists og fylgir honum, er fyr hans sakar hirtir líkam sinn og fyr hans elsku
veitir þá miskunn náungum sínum, er hann hati ávallt syndir þeirra, en elski þá sjálfa og
snúi hag þeirra áleiðis sem hann má.
Því er kross Drottins vors öllum helgum dómum helgari, að af honum helgast öll kristnin
og öll sú þjónusta, er gift ins helga anda fylgir. Ekki má vígja án krossinum, svo sem
engi mátti til himinríkis komast án písl Krists. Þá er vér gerum krossmark yfir oss
sjálfum eða yfir því, er vér viljum helgast láta af krossinum, þá skulum vér minnast,
hvaðan hann helgaðist eða hvað hann merkir eða hvað hann má. Fyr krossi Drottins
flæja djöflar, hræðist helvíti, dauði firrist, syndir forðast, skammast óvinir, friður magnast,
en ást þróast og allir góðir hlutir. Heilagur kross er sigurmark Guðs, en
lausnarmark manna, en fagnaðarmark engla, helgaður af Guði, dýrkaður af englum, en
göfgaður af mönnum og vegsamaður af allri skepnu. Heilagur kross er hlífskjöldur við
meinum, en hjálp í farsællegum hlutum, huggun við harmi og hugbót í fagnaði, hlíf við
háska, lækning við sóttum, lausn í höftum, en leiðrétting frá syndum, sigur í orrustum,
en efling við allri freistni, styrkt volaðra, en stjórn auðugra, friður góðum, en ógn illum, fyr
miskunn þess, er á krossi leysti frá dauða allt mannkyn, Drottinn vor Jesús Kristur.
Honum sé dýrð og vegur með feður og syni og anda helgum of allar aldir alda.
Á allra heilagra messu
Omnium sanctorum
Allsvaldandi himinríkis konungur, almáttugur Guð, launi yður tíðasókn þá, er þér hafið
hingað sótt í dag, almáttkum Guði til dýrðar og til vegsemdar og öllum helgum mönnum
hans, oss til hjálpar og til miskunnar.
Svo er sagt á bókum, að heilagur Bonifacius páfi, er inn fjórði var frá Gregorio, lét vígja
hús það í Rúmaborg Guði til dýrðar og öllum helgum mönnum hans, er áður hafði verið
allra djöfla blótstaður. Því að það sýndist honum maklegt, að þar héldist minning allra
heilagra, er áður var braut rekin saurgun allra djöfla. Þenna dag bauð hann, páfinn
Bonifacius, að halda hátíðlegan í upphafi mánaðar þess, er nóvember heitir, öllum
kristnum mönnum, til lofs og dýrðar Drottni órum og sancte Marie og öllum Guðs
helgum, til þess að í þessu hátíðarhaldi mætti hreinsast allt það, er mannleg órækt
saurgaði í vanþyrmslu annarra hátíða.
En nú skulum vér fyrst að upphafi nefna og dýrka og lofa þann sjálfan, er skóp alla hluti
og einn er alls upphaf og endir, sjálfur án upphaf og enda, allrar skepnu skapari, einn
Guð í þrenningu, einn í guðdómi, þremur nöfnum nefndur í skilningu, faðir og sonur og
andi heilagur.
Með Guði og næst Guði er sjá hátíð helguð sancte Marie, mater Domini nostri Iesu
Christi, er svo hreinlega varðveitti hjarta sitt og líkam sinn, að hún var verð að
heyra engils orð og bera af sínu holdi Guð og mann hingað í heim án sótt og synd.
Þessa hátíð eignast og allir helgir englar Guðs, þeir er skapaðir vóru í upphafi heims
andlegir og ólíkamlegir að þjóna andlegum og ólíkamlegum Guði, þeir er greinast í níu
sveitir. Það eru ærir og höfuðærir, kraftar, veldisenglar og höfuðenglar, drottnar og stólar,
kerúbím, það er fylling speki, og serafím, það eru brennendur eða logendur.
En sjá hátíð er eigi aðeins haldin englum, heldur og öllum helgum mönnum, þeirra er
fyrstir vóru aldarfeður, siðsamir menn í lífi sínu og máttkir að líkamsafli. Þeir náðu oft að
sjá Guð sjálfan og tóku við englum á gistingu. Þess liðs vóru höfðingjar þeir Abel inn
réttláti og Enok, er upp var numinn til himins, Nói, Abraham, Ísak og Jakob. Þessum
næstir vóru dómendur undir lögum þeim, er Guð gaf Moisi, réttdæmir menn, þeir er
hegndu ósiðu og efldu réttlæti og friðuðu fyr lýð Guðs og börðust styrklega í gegn Guðs
óvinum og sínum. Þar næst vóru spámenn þeir, er fyrir sögðu óorðna hluti, svo sem Guð
sagði fyrir sjálfur þeim, burð Krists og písl og upprisu, og sendi þá að segja mönnum
lausn, þá er hann hafði ráðið að leysa menn frá helvítis kvölum.
Þessum öllum, er nú töldum vér, er sjá hátíð helguð, bæði þeim, er fyrir lög vóru og undir
lögum.
En nú er að ræða of þá, er undir miskunn vóru og náðu að sjá Krist í mennskum líkam
og heyra orð hans og kenningar og styrkjast af hans jarteinum. Þeirra fyrstur var
Jóhannes baptista, sá er fyrstur kenndi mönnum synda iðrun og ruddi götur fyr Kristi í
hjörtum manna og lifði svo dýrlegu lífi á eyðimörk, að margir ætluðu hann sjálfan Krist
vera. Honum bar Drottinn sjálfur það vitni, að engi væri honum betri maður borinn frá karli
og konu. Hann eignast og hlut í þessi hátíð.
Enn er sjá dagur helgaður sveinum þeim, er Herodes lét drepa í Betlehem inn
næsta vetur eftir burð Krists, og eig eru með Guði.
Þessar hátíðar hluttakendur eru og allir þeir, er sjálfur Drottinn valdi af alþýðu og sendi of
heim innan að setja grundvöll kristni sinnar, svo að kenningar þeirra efldist of allan heim,
sem vóru postular Guðs og lærisveinar.
Þessa hátíð eignast og píslarvottar Guðs, þeir er fyrlitu þessa heims líf og boðorð
heiðinna konunga. Sumir vóru sverðum höggnir, en sumir í eldi brenndir, sumir í vatni
kafðir, en sumir stöngum barðir, sumir hengdir, en sumir í hvéli brotnir, sumir sveltir, en
af sumum kvikum skinn flegið. En fyr slíka hluti alla taka þeir eilífa dýrð á himni.
Sjá hátíð er eignuð helgum biskupum og öllum Krists játerum, þeim er guldu Guði með
ávexti lán það, er hann veitti þeim, og höfðu þeir þann áhuga, að þeir mundu fúslega taka
píslir, ef Guð vildi þá þess krefja. Svo er og sjá hátíð helguð einsetumönnum þeim, er
fyrlitu auðævi og veraldar metnuð og byrgðu sig í þröngum hellisskútum og réðu sig frá
alþýðuskjali, að þeir mætti tæmast ávallt til bæna og sjá við öllum tómum orðum.
Enn er sjá hátíð haldin helgum meyjum þeim, er gengu í spor heilagrar Marie drottningar,
í því er þær höfnuðu öllum líkamsmunúðum fyr ást Guðs og vildu þjóna himneskum
brúðguma í öllu athæfi sínu heldur en saurgast af jarðlegri munúð.
Þessa hátíð trúum vér og helgaða þeim öllum, er andir þeirra lifa í fagnaðarstöðum, þó
að líkamir þeirra liggi í jörðu, eða menn viti eigi heilagleik þeirra fyr Guði.
En alls vér höldum í dag hátíð omnium sanctorum, þá er oss nauðsyn að glíkjast þeim í
siðum, er vér dýrkum í hátíðarhaldinu. Því að lítið stoðar að halda ina ytri hátíð
omnium sanctorum á jörðu, ef hjörtu ór fýsast eigi til innar innri hátíðar þeirra á himni. Ef
vér erum musteri Guðs, sem Páll postuli mælti, þá skulum vér braut reka frá oss alla
djöfullega illsku og syndir, svo að hjörtu ór verði eigi djöflahof, heldur byggð Guðs og allra
heilagra.
Þá helgum vér Guði musteri í hjörtum órum, ef vér virðum hans ást eina saman til allra
góðgerninga vorra. Musteri drottningar helgum vér, ef vér verðum því lítillátari ávallt og
virðum oss sjálfir minna sem vér höfum meira lán af Guði. Níu englasveitum helgum vér
musteri, ef hver vor er hlýðinn boðorðum Guðs í þeirri þjónustu, er hann er til settur, og
öfyndar eigi þann, er meira lán hefir en hann sjálfur. Helgum aldarfeðrum vígjum vér
musteri, ef vér skiljum og fyllum andlega verk þau, er þeir gjörðu líkamlega og vóru
siðsamir í lífi og máttkir í líkamsafli og sáu oft Guð sjálfan, tóku og við englum að gisting.
Þá fyllum vér andlega þessa hluti, ef vér berum áhyggju í hug órum og höfum kostgæfi til
að vera siðsamir og hlýðnir Guði. Þá erum vér andlega máttkir og styrkir, ef vér styrkjum
hjörtu ór með trúu og ást, lítillæti og þolinmæði, svo að vér megim með þeim mætti og
krafti stíga yfir fjándans vélar og teygingar. En svo sem þeir náðu að sjá Guð oftlega
líkams augum, svo skulum vér og renna hug órum á himna til Guðs að biðja oss
miskunnar og hjálpar, að hann fyrgefi oss syndir, og vætta oss vissar miskunnar, ef vér
snúumst frá syndum til Guðs og fyrgefum þeim, er við oss misgjöra. En þeir tóku við
englum á gisting. Svo skulum vér og andlega taka engla Guðs á gisting, svo að vér
haldim oss frá syndum og hafim hug vorn fastan til Guðs og haldim oss í hreinlífi, svo að
englar vilji hafa návistir við oss og varðveita oss við öllum meinum andar vorrar.
Lögmönnum helgum vér musteri vor, ef vér varðveitum með réttlæti lög Guðs, þau er oss
eru boðin. En þess er oss nauðsyn, að vér kunnim rétta grein góðs og ills og
hafim ávallt sátt og frið við alla góða hluti, en mótstöðu í gegn löstum, og vígjum vér þá
kirkju helgum konungum og dómöndum.
Þá vígjum vér kirkju spámönnum, ef vér sjáumst fyrir og hræðumst ógn ins efsta dóms
og stund dauða vors, svo sem spámenn sáu fyrir og sögðu óorðna hluti. En ef vér
hræðumst inn efsta dóm, þá munum vér gjöra iðrun synda og búa Guði götu í brjóst ór,
en það er að helga kirkju Jóhanni baptista, er fyrstur kenndi mönnum synda iðrun.
Sá vígir helgum börnum musteri, er eigi er slóttugur og einfaldur er og fyllir það, er
Drottinn mælti í guðspjalli: "Sá er sig lægir sem lítill sveinn, sá mun mikill verða í
himinríki." En ef vér viljum vera miklir og auðgir í ríki himna, þá skulum vér veita
þurföndum auð vorn á jörðu. Því að svo helgum vér kirkju postulum, ef vér glíkjum eftir
mildi þeirra. Því að þeir gjörðu jafndeilda aura með öllum, svo að engi var auðugur né
volaður.
En þá höldum vér maklega hátíð píslarvotta Guðs, ef vér glíkjum nekkvern hlut eftir
þolinmæði þeirra. Þeir báru þolinmóðlega sárar píslir. En vér skulum standast
þolinmóðlega óskil náunga vorra. Þeir seldu líkam sinn til dauða, en vér skulum varast
allar girndir rangar.
Þá dýrkum vér maklega hátíð heilagra biskupa, ef vér erum hlýðnir boðorðum
kennimanna. Því að sú hlýðni helgar biskupum kirkju í hjörtum órum. En ef vér firrumst
ónýt orð og hégómlega gleði og rekum á braut þys ljótra hugrenninga frá byrgi hugar vors
með oftlegum bænum, þá helgum vér musteri munkum og einsetumönnum.
Sá heldur maklega hátíð meyjum Guðs, er varðveitir líkam sinn frá saurlífi, en hjarta sitt
frá andlegum hórdómi, það er frá óhreinum hugrenningum. En þá vígjum vér musteri þeim
helgum mönnum, er með Guði eru helgir, en heilagleikur þeirra leynist fyr
mönnum, ef vér gjörum þau verk, er þæg eru Guði, en leynast fyr mönnum.
Þetta er andlegt hátíðarhald og sjá sönn prýði, sú er fegrir hjörtu ór og líkami og laðar til
hugskota vorra Drottin sjálfan og engla hans og alla helga. Ef vér höldum á þessa lund
hátíð allra heilagra, þá munu þeir láta sér sóma að vera árnendur órir á dómsdegi við
Guð.
Það vil eg láta fylgja máli mínu, er mér þykir oss hjálpvænlegast vera og mestur
leiðarvísir til paradísarvistar, að það er upphaf hjálpar vorrar allrar, að vér haldim trúu
rétta, þá sem töld er í credo, skiljim það allt undir þá trúu, er helgir menn hafa oss til
kennt, að þar skal undir felast. Eigum vér á einn Guð að trúa, föður og son og inn helga
anda. Skulum vér trúa, að Guð er bæði þrír og einn, almáttugur Guð, allrar skepnu
skaperi og allrar stýrandi. Eigum vér því að trúa mörgu of Guð almáttkan, er vér megum
eigi hug á koma, hví svo má vera, sem vér skulum trúa, að er. Því skulum vér trúa, að
Guð, Drottinn vor, var borinn hingað í heim bæði Guð og maður. Trúa því og, að hann var
píndur af aðkalli Gyðinga, en Pílatus jarl lét hann á kross negla, og tók hann þar dauða á
sinn líkama, hreinan og syndalausan, en guðdómur hans var þá jafnheill sem áður.
Eigum vér því að trúa, að þar er öll hjálp ór í fólgin í písl hans og í dauða. Hann reis upp
af dauða eftir písl sína inn þriðja dag og var síðan samvistum við lærisveina sína fjóra tugi
daga. En síðan sté hann upp til himna og situr nú á hægri hönd feður sínum. Eigum vér
því að trúa, að hann mun koma að enda heims þessa með þeim líkam, er hann hafði
hér, og dæma of allt mannkyn. Eigum vér þá og allir upp að rísa, hver með þeirri önd og
líkam, sem hann hefir haft hér í heimi, og taka þá þvílíkan dóm af Guði sem vér höfum
hér til verkað.
Trúan er og eigi einhlít til hjálpar oss. Þarf henni og að fylgja góðgerningur
margur, bæði föstur og annað meinlæti margt, ölmusugæði og vorkunnlæti við þá menn,
er sér megu lítið. Er sá góðgerningur Drottni einkum þægstur, ef vér getum það að oss
að vera við þá menn góðir, er oss gjöra í gegn og við oss eru illir. Er sá hlutur svo einna
helst, er talinn sé andvirði himinríkis, ef vér fyrgefum þeim, er við oss misgjöra.
Synda viðsjá ætti og trúnni að fylgja, varna við ofmetnaði og öfund, við hatri og hæðni, við
bræði og langræki, við líkams afgjörðum inum stærstum, svo ið sama við stuldum og
ránum öllum. Ættim vér og að varast við munúðlífi, allra helst það, er mest fylgja mein og
umfram er of eðlið. Vilda eg svo um það mæla, er flest mætti í felast í skömmu máli:
Skipun sú öll, er maður hagar svo líkam sínum eða breytir honum á laun
hann mundi skammast slíks athæfis fyr alþýðu manna, hvort sem hann vélir um það
einn saman eða skiptir því við annan mann, þá á hann það allt til skriftar að bera við
lærða menn og bæta yfir það við Guð.
Það vil eg og segja yður, að aldregi verða syndir órar svo stórar eða svo margar, að eigi
vilji Guð þegar fyrgefa þær, ef af er látið að misgjöra og svo yfirbætt, sem máttur er til. Er
fyr Guði engi hlutur aldregi óbótaböl, ef hann sér iðrun manns eftir afgjörðina.
Nú veit eg, að yður munu þykja vandhæfi mörg og mikil finnast á lífi óru í máli mínu. Vil
eg nú þess geta fyr yður, hvar til þau vandhæfi skulu oss leiða að lokinu.
Vér eigum dag þann fyr hendi, er dómadagur heitir. Tíðindi þau öll, er mest hafa verið í
heimi þessum of burð Krists og písl hans og upprisu, og það er hann sté til himna upp,
það er allt tilbúnaður einn til þess ins ógurlega dags. Þá munu Guðs englar vekja upp af
dauða alla þjóð, þá er verið hefir hér í heimi, með ópi miklu og með ákalli. En síðan tekur
eldur að gnauða of jörðunni allri, en úr þeim eldi lesa englar Guðs og hefja í loft
upp Guðs vini alla. En Guðs óvinir verða í eldinum eftir og eigu þaðan til Drottins að sjá
og að líta. Hann kemur og í því úr lofti ofan með miklu ljósi og með ógn mikilli. Honum
þjónar þá öll himinríkis hirð, bæði englar og helgir menn hans. Guðs englar bera þar
kross inn helga fram, er Kristur Drottinn vor var píndur á, svo dreyrgan og svo blóði roðinn
sem hann var í písl Krists. Drottinn vor sýnir þar sinn líkama svo hræktan og hurðan,
barðan og blóðgaðan sem hann hékk á krossi. Hann sýnir þar, hver meinlæti hann tók á
sér oss til hjálpar og miskunnar. Það verður þá augljóst fyr þeirri alþýðu, er þar er þá
komin, hversu hvergi vor hefir honum þá miskunn launaða. Afgjörð sú hver, er maður hefir
eigi bætta í þessum heimi, þá á hann þar þeirrar að skammast fyr Guði og fyr öllum
helgum. Þar er ótti svo mikill og andvari að þeim dómi, að þá skjálfa englar Guðs og allir
helgir menn, og er þá hvaðvetna hrætt annað nema skaperinn sjálfur. En síðan fer
Drottinn vor heim í himinríkis dýrð og með honum öll englafylki, ljósari miklu en sól í
heiði. Honum fylgja og allar sveitir heilagra manna, allar fjölmennar og dýrlegri mörgum
hlut en maður megi hyggja. Þær eigu þá aldregi að sér ótta von né ugga engi hlut. Má
þess eigi mun gjöra, hvort sú vist er meir, að hún er veglegri og tígulegri og göfgari en
héðan megi ætla, eða hitt, að hún er sællegri og feginsamlegri og andvaralausari en
maður megi hyggja.
Nú meguð ér það ætla, ef ér viljið leiða að huga, hversu vel sú þjóð mun þá umhyggjast,
er hún lítur þá á bak volkum þeim og vandræðum öllum, þeim er hún þoldi í þessum
heimi, er hún á það eitt fyr hendi, er fögnuður og farsæla er í, er aldregi skal þrjóta. Frá
þeim dómi fara síðan Guðs rekningar í mein og í myrkur með fjánda og í meiri angursemi
á hverja lund en maður megi engi hyggja svo mikla vesöld sem hún er. Og skulu
þær píningar aldregi endast, er Guð lætur þá þaðan frá hafa í helvíti.
En ef vér höldum á þessa lund allra heilagra hátíð, þá munu þeir láta sér sóma að vera
árnendur órir á dómsdegi við Guð.
Nú skulum vér biðja almáttkan Guð, að hann fyrgefi oss sakar og syndir og veiti oss
eilífa miskunn með sér að vera, þar er hann er sæll sjálfur í, með allri himinríkis dýrð.
Nativitas Domini. Á jóladag
[Fæðing Drottins]
Svo er oss sagt, góðir bræður, að Adam væri svo skapaður af almáttkum Guði, að hann
mætti andlega lifa og neyta fagnaða Paradísar í augliti og í löguneyti engla Guðs. En þá
er hann var tældur af djöfullegri vél, þá vildi hann eigi hlýða Guðs boðorðum. Fyr því
rændist hann veislu eilífrar sælu og týndi hann engils sælu og varð útlagur gjör í nauð
þessa lífs, er nú lifum vér fyr réttan dóm guðlegrar hefndar. Frá honum er komið allt
mannkyn í þenna heim og var ávallt bundið stríðlega af sekt ins fyrsta manns, og mátti
engi maður komast undan því oki, heldur féllu allir undir ríki eilífs dauða og djöfullegs
máttar.
Þaðan af gerðist það, að almáttugur Guð, skaperi allra sýnilegra hluta og ósýnilegra, var
borinn í þenna heim af mikilli mildi sinni og miskunn og sleit bönd eilífs dauða og þungrar
syndar. Og þá er hann var borinn, þá vóru gengnir frá upphafi veraldar fimm þúsundir og
átta ár ins þriðja tugar ins þriðja hundraðs.
Þessa tilkomu Domini nostri Iesu Christi höfðu fyrir sagt höfuðfeður og spámenn, og
mörg önnur tákn vóru sýnd.
Svo sem Abraham höfuðfaðir var borinn á inu fertugunda ári Ninus, konungs Asie, sá er
ríki hafði eftir Bel konung, svo var og Kristur borinn á öðru ári ins fimmta tugar
ríkis Augustus keisera, þess er ríkti eftir Iulium fimm tugi vetra og sex ár og þrjá
mánuður.
Nú svo sem allir konungar Rómverja vóru Augusti kallaðir af Augusto, svo erum vér
kallaðir kristnir menn af Christo Domino nostro. Og svo sem sendur var Cirínus jarl að
boðorði þessa keisera á öðru ári ins fimmta tugar ríkis hans til Gyðingalands að heimta
skatt til handa honum, svo sendi Guð á því inu sama ári almáttkan son sinn í þenna
heim að heimta af oss skatt boðorðs og réttlætis hans.
Hann var borinn í borg Gyðinga, þeirri er Betlehem heitir, frá Maríu meyju án holdlegum
föður. Og sá er ávallt hafði guðlegt upphaf, sá tók upphaf manndómsins af meyjar kviði.
Sá inn sami setti Augustum keisera til ríkis alls heims, og í hans ríki lét hann verða inn
mesta frið, því að það hæfði, að friðarkonungurinn kæmi í sannan frið, þá er hann kæmi
til jarðar.
Á tíð Augustus urðu margar jarteinir, þær er sýndu, að Kristur var borinn í ríki hans.
Augustus kom í upphafi ríkis síns með Tiberio syni sínum í Rómaborg í einni kerru,
síðan er hann fékk ríki fyr utan haf. Svo kom Kristur í kerrum miskunnar sinnar til heims
þessa að stýra heimi þessum sem fyrr og nú og ávallt með guðlegum föður í einum vilja
og í einni vesningu.
Í ríki Augustus var sénn guðlegur hringur um sól, sá er merkti, að sá mundi borinn verða
í hans ríki, er hans máttur, fegurð og ljós, spekt og prýði og kraftur mundi yfir bera og
ráða mundi sólu og tungli og öllum hlutum. Í ríki Augustus spratt upp viðsmjörsbrunnur
frá morgni til aftans, sá er merkti, að í hans ríki mundi borinn verða, sá er er brunnur
miskunnar og viðsmjör allrar sælu.
Þá er Augustus kom í Rúmsborg og gaf alla skuld, þá er fólkið átti að gjalda honum á því
ári, svo að vísu gefur oss Dominus noster syndir órar og skuldir fyr helga skírn
og fyr sanna játning og algjörva iðrun glæpa vorra, þeirra er vér gerðum í gegn vilja hans.
Í hans ríki gerðist svo mikill friður of allan heim, svo að engi maður bar hervopn, því að
horvetna var friður og samþykki og eitt ríki. Fyr það boðast friðsamt ríki sonar Guðs
lifanda, sá er frið gerði á meðal himins og jarðar, og hann gerði eitt ríki.
Í ríki Augustus gerðist landskjálfti mikill, sá er merkti, að í hans ríki mundi verða borinn,
sá er hræra mætti af sínum krafti allar höfuðskepnur á dómsdegi, sicut scriptum est:
"Stjörnur munu falla af himni og himnakraftar munu hrærast fyrir augliti Drottins, þá er
hann kemur að dæma of alla menn."
Það barst að í hans ríki, að sól rann upp á miðri nótt í gegn eðli sínu. Það merkti, að á
hans tíð mundi berast sönn sól, Kristur sjálfur, sá er lýsir allan heim af villu eilífs
blindleiks sem Malakias spámaður sagði: "Yður uggundum nafn Domini mun upp renna
sól réttlætis."
Cesar, það er höfðingjanafn. Það merkir Krist þann, er heldur höfðingsskap liðinna hluta,
nýlegra og óorðinna. Sjá keiseri Augustus sendi boð of allan heim, að hver maður, jafnt
auðugur sem fátækur, ungur og gamall, karlar og konur, að hver maður skyldi gjalda
honum einn penning heilan, þann er denarius heitir. Sá er við aðra tíu. Svo sendi
Dominus vor, Jesús Kristur, postula sína of allan heim, að hver sem einn gyldi honum
penning boðorða hans.
En oss er vitanda, hversu hver maður mátti teljast of allan heim, að honum gyldi skatt.
Svo var fyrst að farið að skipta heiminum í þriðjunga. Asía heitir austurhálfa heimsins,
Afríka inn syðri hlutur, Evrópa inn nyrðri hlutur. Þaðan af taldi hann, hversu margar þjóðir
hafði hver hlutur heimsins og hversu mörg kyn hafði hver sem ein þjóð og hversu margar
borgir hvert sem eitt kynið hafði og hversu margir menn vóru í hverri borg. En þá
er þetta var að gjört, þá var allur heimurinn saman samnaður svo vandvirklega, að engi
mátti komast undan skattgildinu.
Svo er nú engi sá í þessum heimi, er komast megi undan skattgildi konungs vors og
Domini Iesu Christi, sá er borinn var í dag til hjálpar heiminum.
Vel er það sagt, að Augustus ríkti í Rúmaborg, því að Róma þýðist hálega sett.
Betlehem þýðist brauðshús, þar er Kristur var borinn. Hvort tveggja nafn hæfir Kristi,
þeim er ríkir í hám hlutum, og sjálfur er hann lifandi brauðhleifur heilagra anda og engla, í
þess augliti hungrar aldregi, og eigi þyrstir, heldur seðjast allir að eilífu af dýrlegri sýn
skapera síns.
Drottinn vor Jesús Kristur var borinn í Betlehem, borg Gyðinga, í einu húsi, því er var á
meðal tveggja veggja og var tvídyrt. Önnur vóru inn í borgina, en önnur úr borginni. Hús
þetta merkir kristni allra kristinna manna, sú er sett er á meðal Paradísar og þessa
heims. Og svo sem húsið er hvíldarstaður, svo er kristnin hús og hýski allra trúfastra. Í
þeirri er játt heilagri þrenningu og sannri einingu.
Nú svo sem sumir fóru úr húsinu í borgina til hvíldar, en sumir úr borginni út til reikunar,
svo fara sumir í heim þenna að misgera, en sumir til himins að vera með Guði.
Þá er vor Drottinn var borinn, þá var hann í reifum vafður og í etu lagður, þar er fyrr var
kykvenda fæðsla. Það merkir í því, að sjálfur var og er konungur, sá er seður alla sína
menn á líkama sínum og blóði og göfuglegum kenningum.
Kostum vér, góð systkin, til ágætrar byggðar vorrar, því að vor bíður þar eilífur konungur,
sá er borinn var á þessi nótt, með löguneyti engla sinna. Og eigi vill hann, að né einn
tortryggi of líkn miskunnar hans. Vér skulum trúa á almáttkan Guð, skapera allra hluta,
sýnilegra og ósýnilegra, sá er sendur var af faðmi föður til lausnar mannkynsins, sá er
gerði himin og jörð og alla hluti. Því var hann fátækur, að oss auðgaði hann
óumræðilegum góðum hlutum vermunandi dýrðar. Af því skulum vér elska hann ávallt, að
vér öðlimst af honum að elskast og leiðast til hallar himneskrar föðurleifðar. Mættim vér
þá sjá föður og son og anda helgan í einu veldi og fagurt eðli yfirengla. Þar munum vér
sjá helga friðarsýn, þá er vor bíður með sínum trúlegum borgmönnum, fulla af allri dýrð
og fegurð, að hún megi oss skýla, fyrr en komi dagur ógurlegur dóms, þá er koma mun
Dominus að dæma góða og illa og veröldina fyr elds ógn. Á þeim dag verður glöggur
dómur of alla hluti. Af því skulum vér við búast áður, að vér finnimst syndalausir þá í þeirri
ógn, er fyr hvert ónýtt orð skal gjalda. Grátum vér syndir órar, því að sælir munu þeir, er
nú gráta ill verk sín, því að enn munu þeir huggast í eilífri sælu. Og sælir munu verða
þeir, er hungraðir eru nú, því að þeir munu seðjast að því konunglegu borði, þar er
gleðjast Abraham, Ísak og Jakob og allir helgir. Og sannlega sæll mun verða sá, er
staðfastur er í góðum hlutum og sér við syndum og kann sjá, að ekki stoða teygingar
heimsins, ef hann skal eftir dauðann þola eilífa kvöl. Það má maður fyr sér hyggja, hvað
hann mundi til vilja vinna, að eigi brynni hann ávallt. Hvað stoðar nú þeim, er lifðu í
munúð holdsins og í eftirlífi þessa lífs allt til dauðadags? Förum vér til grafa þeirra og
þekkjum, hvort vér megim finna þar nekkvert mark hræsni þeirra eða lostasemi eða
auðæfa. Hvar eru klæði góð eða mjög vandaðar fæðslur eða margir menn, þeir er þeim
þjónuðu? Liðinn er óstilltur hlátur og leikur. Á lítilli stundu hverfa þessir allir hlutir á braut
sem reykur, og er þar ekki eftir nema bein ein og maðka daunn, þeirra er átu hold þeirra.
Hvötum vér að gera vilja þess, er á þessi tíð var borinn frá Maríu meyju. Því að vér sjáum
eiginlegum augum órum, að heimur sjá hrörnar á leið fram, og engi varð svo máttugur í
heiminum, sá er dauða mætti forðast, heldur skyldu allir hann taka, jafnt máttkir
sem ómáttkir, jafnt tignir sem ótignir, gamlir sem ungir, og taka síðan slíkt verkkaup,
sem þeir gerðu hér til.
Þess skulum vér biðja miskunnar almáttugs Guðs, að eigi missim vér eilífra fyrirheita
eilífs konungs og eigi séim vér þá úti byrgðir frá Guðs augliti, er hans vinir eru inn laðaðir.
Og eigi skyldim vér það heyra, sem óvinir hans munu heyra: "Flæið ér frá mér bölvaðir í
eld eilífan." Heldur kostgæfum vér að vera lastvarir og fremjum prúðlífis hluti, að stríður
dómandi, sá er á þessum degi gerðist maður fyr heilsu mannanna, þá er hann kemur á
dómsdegi, kalli oss miskunnsamlega og laði blíðlega til sín, og svo mæli hann: "Komið
ér til mín, blessuð af föður mínum, og takið ríki með mér nú, alls ér hafið þungt erfiði
drýgt fyr mínar sakar og grétuð fyr ásthuga mínum. Fagnið ér nú og gleðjist ei og ei í
augliti mínu, er fyrr gerðuð minn vilja." Þar munum vér skína sem sól og ávallt oss una.
Og þaðra mun Kristur sýna oss alla dýrð sína, sá er með föður og helgum anda lifir og
ríkir, Guð of allar aldir.
Alia sermonis
[Önnur jólaræða]
Bið eg yður, góð systkin, að ér þiggið vel áminning mína á hátíð þessi, er upphaf má
kalla alls þrifnaðar vors og svo mikill kraftur veitist, að ótrúir geta iðrun, en grimmir
vorkunnlæti, vættir líknar grátandi og heimkomu hertekinn, en sár fýsist lækningar.
Á þessi tíð var borinn sá Guðs gymbill, er á braut tók mein heimsins. Í þess burðartíð á
að fagna, sá er hreinan hug hefir, en óast syndugur. Sá er góður er, biðji af öllum hug fyr
sér og öðrum, en syndugur gerist þarflátur í bæn sinni. Blíður dagur og öllum iðröndum
líknsamur. Heit eg yður, synir mínir, og víst veit eg, að á þessum degi mun þiggja það,
er biður, sá er iðrast í hugnum og eigi hverfur allt til leiðinda syndarinnar og er efalaust í
trúnni.
Í dag er á braut tekin örvilnun syndanna.
Nú sjáið ér, hvílík iðrunin skal vera. Margir kalla sig syndga vera og vilja þó misgera. Það
er játning, en eigi yfirbót. Rægist öndin, en eigi græðist. Sagt er þá til meinanna, en eigi
á braut tekin. Eigi gerir vísa iðrun nema hatur afgjörða og ást Guðs.
En ef svo iðrast þú, að þér þykir það illt og leiðint í lífi þínu, er fyrr undir þú við, þó að eigi
væri vel, þá sýtir þú vel fyr Guði, og mátt þú þá segja honum svo: "Við þig einn misgjörði
eg, því að þú einn ert saklaus, gef nú líkn ringum, þú er svo lengi vægðir lastauðgum.
Hneigi þig til lækningar lítillæti biðjandans, alls þú barst lengi vandræði
syndugs, þú in frábæra mildi og miskunn, lít þú til vesals og grimms. Örvilnaður kem eg
til almáttugs, renn eg særður til læknisins. Haltu hógværinni, því að þú frestaðir
hefndinni. Má þú glæpina með fjölda líknanna."
Sjá er sönn iðrun, góð systkin, að svo snúist hver frá syndum, að hann komi eigi aftur til
þeirra síðan.
Nú vætti eg þess, að ér munuð svo hyggja fyrir yður á þessum degi að skiljast við órekki
en fylgja manndýrðum. Því að styrkur er sá, er berst í gegn sjálfum sér. Hyggi sá nú að
Guðs boðorðum, er til þarfleysu hlýddi hingað til, og sjái til Guðs dýrðar nú sá, er á
hégóma einn leit áður. Hafi nú iðrun annmarkanna, þeir er haft hafa yndi munúða. Hefji
upp kostirnir þá, er lestirnir felldu. Sá lúki upp augum hjarta yðvars, er sér lét sóma að
berast í dag fyr oss, að ér sjáið, hversu beiskt verða mun í eilífum eld, það er ærið blítt
þykir nú, og hve þungri og eilífri písl mun pínt verða skammætt yndi syndarinnar. Það
yndi vegur öndina, særir og gerir alls vesala, enda er þá lokið því gamni.
Hversu fagurt er skin andarinnar og hve sælt hugskot það, er fyllist góðra hluta. Ef sig
trúir sælan hér, sá er það eignast, er hann missir eftir dauðann, hve öryggur er sá, er
þess bíður, er hann skal aldregi týna. Ef sá er ríkur kallaður, er stjórnar heiminum,
hversu sæll er sá, er Guð hefir í hug sér.
Og af því, bræður mínir, girnist ér hreinsu hjartans. Hafið elsku Guðs og náungs, fyrgefið
sakar misgjörendum við yður, að yður fyrgefist, verið réttlátir og eigi syndgir, að Kristur
sé í yður.
Nú sýnist mér, góð systkin, að bornum Drottni, tæjara órum, heitim vér gæskuheitum og
endim svo sem ritið er: "Heitið ér og gjaldið ér Drottni, Guði yðrum." Heitum vér blíðlega
og traustlega. Hann mun gefa máttinn til að efna.
Nú má vera, að ér spyrjið mig, hví ér skuluð heita. Því að margir heita að skreyta
helga staði eða lýsi til að fá eða vax. Sumir, að þeir skuli eigi í drykkjum hafast eða
fasta eða eta eigi kjöt. Betri vil eg enn heitin en þessi sé. Eigi beiðir Guð jafnmjög fjár
þíns eða föstu sem þess, er hann fór í dag að leysa. Færðu honum það. Það er önd þín.
Ef þú spyr mig: Hversu skal eg færa önd mína, þá er hann hefir í veldi? Eg mun segja
þér: Með hreinum hugrenningum og helgum siðum, ávaxtsamlegum verkum, snústu frá
illu til góðs, fyrdæm löst, elskaðu Guð og náung, veittu miskunn vesölum, því að vesalir
vorum vér, áður vér værim leystir. Virð einskis við þá, er þér gera í mein, því að allir
misbjóðum vér Guði. Lemdu dramblæti þitt, því að fyr drambið var tældur inn fyrsti
maður. Verp þú frá þér öfund, því að fyr hana tældi djöfullinn mannkynið.
Hefjið upp nú þá allir hugi yðra, og sé sá engi, er eigi heiti nekkvi góðu og endi. Því að
ósæmt er, að eigi færim vér nakkvað Guði af óru, alls hann lét önd sína fyr oss og tók
hold, þar er hann er eilífur. Góða fórn færir sá Guði, er hann virðir eigi við annan sakar.
Þekkilega fórn færir sá Guði, er hann lætur af saurlífi og mælir svo með tárum við Guð:
Drottinn minn, ærið lengi hefi eg þig fyrlitið og unað við illlífi. Nú heit eg þér því, að eg
skal af láta.
Þann telur Guð enn sig meta mikils, er honum heitur því að leggja niður öfund við mann
þann, er honum þykir svo illur, að honum þykir vesöld hans aldregi fullmikil, en hann
kann illa því, er honum gengur vel. Era það annað, er skyldra sé úr hug sér að færa, því
að þar versnar maður af gæsku annars.
Ef nekkver er sá, er hefir í hug sér á mönnum að vinna eða ráða aðra til þess, þægja fórn
færir sá Guði, ef hann heitur því og efnir að láta það hvergi fram koma, enda leggi hann á
hendur sér yfirbót og iðrun óþokkans og taki eigi corpus Domini, meðan hann
hyggur öðrum svo illa.
Það kann enn verða, að maður venst á það að lesa of aðra og hafa uppi löstu manna, en
hyggja mjög lítt að sjálfum sér. Heiti hann því nú Guði og mæli svo: Ekki hefi eg að mér
hugt hingað til og amað ei öðrum, þar er of mig hefir horvetna verr verið en aðra. Nú vil eg
bæta og hafa tungu mína til gagns mér héðan frá, meðan Guð lér mér máls.
Sú er enn virðileg fórn.
Sá er grimmur er, heiti hann miskunnsemi, en lítillæti dramblátur, grandfengi gráðugur.
Ef nekkver gjörir sakar við yfirmann sinn, biðji hann líknar, en fyrgefa skal inn hærri, þótt
inn lægri kunni sér eigi biðja þess.
Þægilegar fórnir færið ér Guði, ef ér gerið slíka hluti, og munuð hafa umhyggju hans.
Munu heit yður koma fyrir hann, en hann mun svo mæla við yður: "Sjá er minn lýður, er
eg fékk með blóði mínu. Hann gladdi mig með heitum, eg skal vera hans Drottinn, og
skal engi hann taka af mér." Ætlum vér, hve fegnir vér munum verða, þá er
varðhaldsenglar órir færa heit ór slík vel efnd í auglit Guðs. Ef vér vættum mjög mikils
tænaðar af jarðlegum manni, þá er vér gefum honum gjafar, miklu máttkara fullting
munum vér af Guði hafa fyr siðbót óra.
Fögnum nú þá með Guði og minnumst á tign hans og herfang vort. Sá er virðingar hefir,
láti hann sér í hug koma lítillæti Krists, að eigi sé hann svo ávítaður: "Hvað drambar þú,
jörð og aska."
Þá er vér sjáum vesalinga, minnumst vér miskunnar Guðs. Þá er herfenginn lítum vér,
munum vér þá, hve Guð leysti oss. Ef fýsir að misgera, þá látum vér það fyrir standa, er
áður eru fyrgefnar syndir órar, og glötum eigi verði blóðs Krists. Saurgum eigi
skraut andarinnar fyr ranglæti eða rán eða girnd. Lágum vér og erum upp reistir, vorum
sárir og erum græddir. Engi fæst undanfærslan. Djöfull má eggja til ills, en neyða eigi.
Nú vík eg máli mínu til meyja fyrir burð sællar Maríu, og þó til allra, því að eigi er annar
manna munur með Guði nema verðleika. Heyrið ér, karlar og konur, er hreinlífi haldið, að
eigi séið ér óhreinni í hjarta en í líkama. Sá má fagna hreinlífi líkamans, er eigi hefir
skaða andarinnar. Fagni þó af svo dýrlegri gjöf Krists með lítillæti og geri þakkir, er hann
öðlaðist svo mikla sælu. Biðji hann staðfastlega, að eigi taki frá honum slíka gjöf yndi
veraldar eða öfund djöfuls eða dökkvi svo mikinn bjartleik. Gerist hann styrkur og týni
eigi hreinleiknum til lýtis andarinnar fyrir fegurð kvennanna. Sigri hann eigi girndin. Heldur
sá sinni gjörsemi, er mér hlýðir, en sá er eigi hlýðir, týnir sér þeim hlut, er hann bíður
aldregi bætur.
Nú vil eg mæla við kvongaða menn, að ér hafið þær stillilega. Því að Elísabet lifði góðu
lífi með búanda sínum og öðlaðist þann son að geta, er allrar ættar prýði var.
Hlýði og ekkjur máli mínu. Varðveitið ér ekkjudóm yðvarn, verið ómálgar og bíðið svo
Drottins, því að hann tekur bæði við stoðlausum og góðum ekkjum, þeim er búnar eru til
bænahalds eða lítillætis eða ölmusugæðis. Sá er eigi hefir fémuni að veita, hafi hann þó
góðan viljann og sé aldregi verri en engi lítillátum voluðum. Ér, góðar konur, bölvið eigi og
sverjið eigi og verið hljóðar.
Nú mæli eg við þá, er skriftir halda. Staðfestist ér í gráti og grátið víslega. Sá grætur
víslega, er eigi leitar tíðlegra hluta í bæninni, heldur bíður hann eilífrar sælu og lausnar
syndanna. Sá biður víslega, er svo biður. Meir skuluð ér elska Guð en hræðast hann, því
að þeim verður margt fyrgefið, er mikið ann. Því skuluð ér unna honum, að hann vill
heldur bera vandræði yður en pína yður og leiða yður svo til iðrunar.
Nú vil eg mæla við yður, fátækja menn, er æstið yður klæðnaðar og matar og
lifið við ölmusugæði góðra manna. Huggist ér, kvöl yður mun snúast í gleði og harmur
yðvar í fögnuð. Látið ér eigi yður leitt að biðja, því að Guð er réttlátur og mildur í öllum
verkum sínum. Af því gerði hann yður auma, að ér skuluð bera vel skamma öreigð, en
hafa eilífa fullsælu. Og af því gerði hann auðgan, að sá fengi lækning syndum sínum, ef
hann gæfi yður fé sín.
Nú skal mæla við griðmenn og griðkonur. Hlýðið ér húsbúöndum yðrum og
forráðskonum. Vinnið svo fyr þeim sem fyr yður sjálfum munduð ér, og látið yður miklu
þykja varða, hversu lýkur sýslu yðvarri, því að Guð lét þau ráða, en yður vinna. Ef ér
vinnið vel, þá mun launa yður Guð, hvars sem menn gera. Ef ér gerið vel, þá eruð ér betri
illum forráðsmönnum.
Fyr því mælti eg nú við alla, því að Kristur var fyr öllum píndur, og af því varðveitið ér þá
hluti, er eg kenndi, að bæði mega eg njóta batnaðar yðvars og yður laði miskunnsamur
Drottinn í himneskar vistir, þær er hans vinir hafa án enda.
Circumcisio Domini. Áttadagur
[Umskurn Drottins]
Lúkas guðspjallamaður skýrir fám orðum helga minning þessar hátíðar, en ekki er hún
þá minni í himneskum táknum en áður, að skýrðum drottinlegum burð. Þess fagnaði
færðu fram englarnir maklegum lofum dýrðarinnar, hirðarnir héldu góðfúsri sýn, allir
undruðust þeir er heyrðu. Vér höldum og sem Guð gefur oss vitsmuni til. Þessi eru
guðspjallsorðin:
Síðan er fylltir eru átta dagar, kvað hann, að umsniðist sveinninn. Þá var hann kallaður
Jesús, sem engillinn bað hann heita, fyrr en hann væri getinn.
Þessir eru göfuglegir fagnaðir þessar tíðar, sem Páll postuli segir: Þá er kom fylling
tíðarinnar, sendi Guð son sinn orðinn af konu og undir lögum, að hann leysti þá, er undir
lögum vóru, og vér yrðim að óskmögum.
Af mikilli skipun mildinnar sendi Guð faðir eingetinn son sinn til lausnar mannkynsins,
en eigi engla. Þann máttum vér eigi sjá í guðdómi sínum. Þá fékk hann það ráð til að
láta hann hafa manndóm þann, er allrar óstyrktar kenndi og væri að öllu sem aðrir menn
hafa, þess er syndalaust er. Þann líkama tók hann af holdi móður sinnar. Var síðan fullur
guðdómur í þeim líkama. En að Guð leiddi oss til hlýðni, því sendi hann son sinn í
heiminn og lét vera undir lögum. Eigi af því, að hann væri skyldur til öðrum að hlýða,
heldur að hann styddi þá af sinni vorkunn, er eigi máttu bera ströng atkvæði
laganna, og hann gerði sér að óskmögum þá, er hann leysti úr þrældómi lögmálsins.
En þó að hann tæki skurðarskírnina, sem boðið var, þá var hans hold þó syndalaust.
Tók hann þá hluti á sig, sem syndgir menn hafa sér til lækningar, bæði skurðarskírn og
vatsskírn. Það vil eg yður vita láta, að slíkt fullting veitti skurðarskírn í gegn upphafssynd
sem vatsskírn, en engi mátti komast til himnaríkis fyrir písl Domini, þó að góðir menn
biði í sælli hvíld Abrahams faðms himinríkisfagnaðar eftir dauðann. Sá er nú segir
ógurlega og heilsamlega, að engi má ná Guðs návistu óskírður, hann mælti svo fyrr, að
fyrfarast mundi sá maður, er eigi tæki skurðarskírn og færður úr sveit heilagra manna,
nema honum væri borgið af heilsamlegri lækningu. Hvortveggja skírn var til þess sett að
taka af ina fyrstu synd.
Aldregi missti veröldin Guðs umhyggju. Þeir, er Guði líkuðu frá upphafi heims af öðrum
þjóðum til skurðarskírnarinnar eða eftir, leystu sig af böndum innar fyrstu syndar eða
sektar með fórnum eða fólu andir sínar og sinna manna á hendi skapera sínum í einum
saman krafti trúunnar. Því að engi líkar Guði trúlaus, en réttlátur lifir af trúunni. En Guðs
sonur hafði af Adam eðli holdsins, en enga saurgun syndarinnar. Og sá, er getinn er af
helgum anda og borinn frá Maríu meyju, hvorugrar þurfti hann skírnar. Þá tók hann
skurðarskírn af frændum á inum átta degi burðarins, en á inu þrítuganda ári aldursins
skírn af Johanne. Lét hann og fórnir fyr sér á inum þriðja degi ins fjórða tugar héðan frá.
Það gerði hann að fornri venju, er hann tók nafn sitt á inum átta degi eftir burð sinn.
Abraham tók fyrstur skurðarskírn og var þaðan frá kallaður Abraham, en áður Abram, og
kona hans Sara, en áður Saraí. Sæll Pétar postuli bað eftir Söru gera konur þær, er
hann vildi leiða til lítillætis og hreinlífis og hófsemi. "Svo sem Sara," kvað hann,
"hlýddi Abrahe búanda sínum og kallaði hann drottin sinn, hennar dætur eruð ér, ef vel
gerið ér." Allir þeir, er Guðs vinir vóru forðum, vóru ei kenndir við trúu Abrahams, en nú
eru allir rétttrúaðir kenndir við Krist sjálfan og kallaðir kristnir menn. Ekki er nafn það, er
hjálpvænlegt sé, nú annað en þetta. Engillinn þýddi Jesú nafn, þá er hann mælti svo:
"Sjálfur mun hann heilan gera lýð sinn af syndum þeirra." Og óefanlega trúum vér og
vættum, því að sá, er græðir af syndum, sjálfur mun hann oss firra og píslum þeim, er
verða fyrir syndirnar, sem Davíð mælti: "Sá er líknar öllum ranglætum yðrum, sá mun
græða allar sóttir yðrar." Þá eru græddar sóttir órar að eilífu, er kemur inn efsti dagur.
Sjá er sönn og full umskorning ór, þá er vér erum skildir við öll mein andar og líkama á
dómsdegi, og eftir dóminn göngum vér í höll Guðs að sjá eilíflega andlit skapera vors og
mælum Davíðs orðum við Guð: "Sleist þú bönd ór, Drottinn, nú munum vér lofa þig."
Þá tíð himneskrar inngöngu merkir sjá inn átti dagur.
Sex eru aldrar heims þessa. Nú er það nauðsyn, að menn nýti sér veittar stundir og vinni
sér til eilífrar hvíldar í heiminum. Inn sjöundi aldur er paradísarvist til dómsdags. Inn átti
aldur er sjálfur upprisudagur með eilífri sælu, þá er góðri önd er eigi mein að líkama
sínum, því að þau eru þá samþykk og eru ávallt hjá skapera sínum. Til slíks fagnaðar
skyldi hver maður langa og of það önn ala, að eigi missti hann, taka sem bráðast
lækningar sára sinna, ef hann veitir sér, og þyrma sem best skriftarumböndunum og
ánýja eigi sárin, meðan önnur eru eigi grædd.
Eigi skulum vér forna skurðarskírn taka, heldur þá sem Páll kenndi. "Hreinsum
vér oss," kvað hann, "af allri saurgun holds og anda, og algjörum gæskuna í Guðs
hræðslu." Allra vitsmuna vorra skulum vér skírn taka, bæði augna, heyrnar og máls,
ilmingar og kennisemi. Sá er fyr sýnar sakar þýðist konuna, þá er óskírð sýn hans, og
þarf hann að taka skurðarskírn sýnarinnar og af að sníða þarfleysuna. Þeir þurfu
skurðarskírn eyrnanna, er það er þekkt að heyra, er þeim er mein að, en þeir forðast
góðar fyrirtölur. Þeir eru og skírnarlausir í tungu og í höndum, er mæla sér til óþurftar eða
öðrum eða eru meinsamir í verkum, láta blíðlega og hyggja flátt. Þeir verða margt af að
sníða, og er þeim nauðsyn að taka skurðarskírn sinna vamma. Þeir er eta og drekka of
þurft fram, þurfu enn atgjörðar of þau vömm sín sem önnur og hreinsa enn í aftekju og
afláti og taka svo skurðarskírn. Ilming þurfu þeir að hreinsa, er þef og anga hafa sér til
yndis og synda auka. Göngur þurfu þeir að hreinsa, er rasa að öðru óráði, er annað líður,
og snúast skulu þeir á Guðs boðorðastíg.
Þeir sýna sig þerfilega skurðarskírn tekið hafa allra hluta, er varðveita hjarta sitt í góðum
hlutum og snúa augum sínum frá hégóma, byrgja eyru sín við illri heyrn, bergja og sjá,
hve hýr Drottinn er og hve sæll sá er, er þar hefir von sína, er hann er, láta hvorki mæla
löst né lygi tungu sína, sýsla það eitt, er gagn er að með höndum sér, ganga og til réttra
hluta fótum sínum. Slíka skurðarskírn skyldum vér hvern dag taka. Mundum vér þá njóta
mega nafnsins, þess er vor Drottinn á, er hann heitir græðari, því að erum vér græddir, er
öll syndamein eru af oss tekin.
Það veiti oss Guð og vor Drottinn, sá er lifir og ríkir með föður og helgum anda, Guð of
allar aldir.
Apparicio Domini
[Birting Drottins. Á þrettándanum]
Svo segir Matteus postuli og guðspjallaskáld, að Guð og vor Drottinn, Jesús Kristur, var
borinn í Betlehemborg á dögum Herodis konungs. En þá komu Austurvegskonungar til
Jórsala og spurðu Herodes konung, hvar borinn mundi vera konungur Gyðinga. "Sáum
vér stjörnu hans í austri og fórum af því að göfga hann." Herodes varð hryggur við og allt
fólk hans með honum, samnaði saman öllum höfðingjum kennimanna og ritmönnum,
frétti þá síðan, hvar Kristur mundi berast. En þeir sögðu honum: "Í Betlehemsborg á
Gyðingalandi, því að svo mælti spámaðurinn: "Þú Betlehem, jörð Gyðinga, með öllu eigi
ertu lítil í höfðingjum Gyðinga, því að sá hertogi mun af þér koma, er stýra mun
Ísraelþjóðu.""
Þá heimti Herodes konungana til máls við sig á laun, grefur að síðan vandvirklega,
hvenær þeir sæi stjörnuna, sendi þá síðan til Betlehemsborgar, bað þá vandlega frétta
að sveininum. "En ef ér finnið hann, þá segið ér mér, og vil eg finna hann og göfga hann."
Nú fara þeir og sáu þegar stjörnuna, er þeir komu úr borginni, en þeir sáu hana eigi,
meðan þeir vóru með Herode, af því að slokknar ljós trúunnar fyr hverjum, er glæpi gerir
og snýst til fjanda. En þá er hann fremur góða hluti og hverfur til Guðs, þá kviknar fyrir
honum ljós miskunnar.
Stjarnan fór fyrir þeim, uns hún kom yfir það hús, er sveinninn var í. Þeir fögnuðu
mjög, er þeir sáu hana, ganga síðan í húsið inn, hitta þar sveininn og móður hans, Maríu,
falla til jarðar og lutu honum. Færðu honum síðan góðar gersemar, það var gull og
reykelsi og myrra.
En þá er þeir ætluðu aftur að hverfa til fundar við Herodem, þá vitraðist engill Guðs þeim í
draumi og bað þá aðra leið aftur hverfa, en hitta eigi Herodem.
Svo sem ér heyrðuð, góð systkin, í guðspjallinu sagt, að jarðarkonungurinn hræddist, þá
er himinskonungurinn var borinn, af því að lítils þykir verð heimstignin, þá er upp lýkst
himnesk hæð. En þess er oss leitanda, hvað helst sé það, er engill vitraðist á
Gyðingalandi féhirðum að bornum lausnera órum, en stjarna, en eigi engill, leiddi
vísindamenn úr austurvegi að göfga hann.
Það var rétt, að spakur engill boðaði Guð borinn spökum Gyðingum, en heiðnir
Austurvegskonungar, spektarlausir í þeim hlutum, er til Guðs komu, vóru eigi leiddir fyr
raddar sakar eða kenninga til Guðs, heldur fyr tákn. Því að Gyðingum vóru spár gefnar
svo sem trúlegum, en heiðnum mönnum tákn svo sem ótrúum. En merkjanda er oss, að
postular kenndu þeim inum sömum heiðnum þjóðum lausnera vorn, þá er hann var
algjörs aldurs. Og þann inn litla svein og eigi enn mælanda fyr aldurs sakar boðaði stella
heiðnum þjóðum. Það beiddi háttur skynseminnar, að mælanda Drottin kynnti oss
mælandi kennerar, en meðan hann var mállaus að líkamsaldri, þá boðuðu hann dumbar
höfuðskepnur.
En oss er þekkjanda í öllum táknum, þeim er sýnd eru bæði að bornum Drottni og
deyjanda, hve mikil illska hefir verið í hjörtum nekkverra Gyðinga, er hvorki kenndust þeir
við Guð fyr spár né fyr jarteinir. Því að allar höfuðskepnur vottuðu komið hafa skapera
sinn. Í því kenndu himnarnir Guð, er þeir sendu stjörnuna. Hafið kenndi hann, því að það
spratt eigi undan fótum hans, þá er hann gekk yfir það. Jörðin kenndi hann, því
að hún skalf að honum deyjanda. Sólin kenndi hann, því að hún gerði eigi skína. Steinar
kenndu hann, því að þeir sprungu á tíð dauða hans. Helvíti kenndi hann, því að það varð
aftur að selja þá dauða menn, er það hélt áður.
En þó að allar höfuðskepnur vottaði hann Guð vera, þá vildu öllungis eigi hjörtu ótrúrra
Gyðinga trúa hann Guð vera, og harðari steinum vildu þau eigi kljúfast til iðrunar og vilja
eigi játa þeim, er allar skepnur skilja Guð vera. Þeim var það til auka fyrdæmingar
sinnar, er þeir fyrlitu þann borinn, er þeir vissu miklu fyrr, að borinn mundi verða og hvar
hann mundi borinn vera, því að þeir skýrðu stað burðar hans, þá er þeir vóru spurðir af
Herode. Því að þeir vissu af röksemd ritningar og báru vitnin, að Betlehem mundi
vegsamast af burð hans.
Að sjálfur fróðleikur þeirra yrði þeim til fyrdæmingar, en oss til tænaðar, þá merkti Ísak,
þá er hann blessaði Jakob son sinn, sá er bæði var óskyggn og spáandi. Eigi sá hann
son sinn hjá sér, en þó sagði hann margt fyr of hann, sem síðan fór. Því að Gyðingar,
fullir af spálegum anda og blindir, kenndust eigi við Guð, þá er hann var hjá þeim, þó að
þeir vissi tilkomu hans. En Herodes snörist til slægra bragða, þá er hann vissi burð
konungs vors, að eigi rændist hann jarðlegu ríki. Því bað hann sér segja, hvar sveinninn
væri, og lést göfga hann skyldu, að hann mætti yfir hann stíga, ef hann fyndi hann. En
hvað má manns illska í gegn Guðs ráði? Svo segir Ritningin: "Eigi er spekt, og eigi er
ráð á móti Guði."
Stjarnan leiddi Austurvegskonunga og fundu borinn Drottin. Færðu þeir fórnir og á vóru
þeir minntir, að eigi skyldi þeir fara til Herodes. Og svo verður, að Herodes má eigi finna
Jesúm, þó að hann leiti. Þeir merkja hann, er verr gera en yfir þykir að sjá, láta sem Guð
virði þeir, en þó meta þeir sinn vilja framast. Þeir finna Guð aldregi.
Konungar færðu gull, reykelsi og myrru. Gull hæfir konungi en reykelsi Guði, en
myrra dauðum líkömum. Í gullinu trúa þeir hann konung, en Guð sanna þeir hann í
reykelsinu, en mann dauðlegan í myrrunni.
Þeir eru nekkverir, er hann trúa Guð vera, en eigi trúa þeir hann horvetna ríki hafa. Þeir
færa honum reykelsi, en eigi vilja þeir færa honum gull. Þeir eru sumir, er hann ætla
konung, en neita hann Guð vera. Þeir færa honum gull, en eigi reykelsi. Þeir eru enn, er
bæði játa hann Guð og konung, en þeir trúa eigi, að hann hafi manndóm tekinn. Þeir
færa honum bæði gull og reykelsi en eigi myrru. Nú láta þeir allir nekkvers að vant of
þjónkun við Guð. Eigi skulum vér svo gera. Vér skulum gull færa bornum Drottni órum.
En þá færum vér honum gull, ef vér játum hann horvetna ríkja. Þá færum vér honum
reykelsi, að vér trúim þann Guð fyrir tíðir, er mannseðli tók frá Maríu. Þá færum vér
honum myrru, ef vér trúum þann dauðlegan í óru holdi, er ópínilegur er í sínum guðdómi.
Hafa fórnirnar aðra skilning. Spekt merkist í gullinu, að því er Salómon sagði: "Girnileg
gjörsemi hvílist í munni spaks manns." En í reykelsi skýrist bænarkraftur, að því er Davíð
sagði: "Greiðist," kvað hann, "bæn mín svo sem reykelsi í augliti þínu." Fyr myrruna
merkist dauðleikur holdsins.
Þá færum vér gull bornum konungi, ef vér skínum í augliti hans af bjartleik yfirlegrar
spektar. Reykelsi færum vér honum, ef vér brennum í hjartanu hugrenningar holdsins fyr
helgar bænir, að vér mættim vel ilma fyr Guði í góðum verkum eða siðum. Myrru færum
vér, ef vér deyðum löstu holdsins fyr bindindi. Það gjörir myrra, að dautt hold fúnar eigi.
Þá fúnar dautt hold, er dauðlegur líkami lifir við munúðlífi svo sem spámaðurinn sagði:
"Fúnuðu kykvendi í sauri sínum, er holdlegir menn láta lífið í saurlífinu." Þá
færum vér myrru Guði, er vér kostgæfum að varðveita dauðlegan líkama vorn frá
leiðindum munúðlífis fyr bindindi.
Mikið nakkvað benda fyr oss Austurvegskonungar í því, er þeir fóru aðra götu heim til
héraða sinna, í því er þeir vóru áminntir. Sýna þeir oss, hvað vér skulum gera. Hérað vort
er Paradís, en þó er oss bannað að fara ina sömu götu aftur, alls vér kenndum Jesúm.
Frá héraði óru hurfum vér fyr metnaðar sakar og óhlýðni, fylgdum heims hlutum,
bergðum bannaðri fæðslu. Nú má eigi þannig þangað komast, heldur megum vér þangað
komast fyr grát og hlýðni og höfnun heimsins og stöðvandi beiðni holdsins.
Aðra götu förum vér til héraðs vors, þá er vér sækjum fyr sút og sorg til þess en vér
hurfum á braut fyr eftirlífi. Þaðan af er nauðsyn, góð systkin, að ávallt séim vér óttafullir.
Setjum vér fyr hugskotsaugu oss annmarka óra og þar með ógn dómadags. Virðum vér,
hve stríður dómandinn kemur, sá er ógnar dóminum og leynist hann, sýnir hann ógnir
syndgum mönnum og bíður. Af því frestar hann komunni, að síður finni hann þá, er hann
fyrdæmi.
Nú ef vér pínum sjálfir oss í tárum fyrir annmarkana, þá víkst dómandinn til hógværis.
Engi blekkni tæli oss, engi hégómleg gleði sýkvi oss. Nálægur er dómandinn, sá er svo
mælti: "Ó, hossun yður, er hlæið, því að ér munuð sýta og gráta." Svo mælir og
Salómon: "Hlátur virti eg villu, og sagði eg fagnaðinum: "Hvað tælist þú að ónýtu."" Og
enn mælir hann svo: "Hlátur mun harmi blandast, og grátur mun þryngva ina efstu hluti
fagnaðar." Og enn sagði hann: "Hjarta spakra manna heldur hryggð, en heimskra manna
hjarta hefir gleði."
Uggum vér boðorð Guðs og höldum vér þá sannlega hátíð Guðs. Þekk fórn er Guði
meinlæti manns í gegn syndum, að því er sagði Davíð konungur: "Fórn er Guði
píndur andi," kvað hann. Syndir órar liðnar eru afmáðar í skírn og þóþóru gerum vér
margar eftir skírnina. En eigi megum vér þvost oftar í vatni skírnarinnar. Nú af því að vér
saurgum líf vort eftir skírn óra, þá skulum vér skíra hugskot ór í tárum, að vér megim
sækja hérað vort aðra götu.
Á þessum degi gjörði vor Drottinn vín úr vatni að brullaupi. En þá gjörum vér vín úr vatni,
er vér snúum góðri heims venju til Guðs ástar. Á þessum degi lét vor Drottinn Jóhann
baptista skíra sig í Jórdan, til þess að hann helgaði öll vötn, svo að til skírnar væri hæf,
hvargi er menn eru skírðir í heiminum. Á þessum degi saddi vor Drottinn fimm þúsundir
karla, og var margt kvenna og barna, á fimm brauðhleifum. Til slíks ávaxtar færir Guð
Drottinn hotvetna þess, er vér gjörum fyr hans sakar.
Nú megum vér, góð systkin, of skilja, hve háleitlega almáttugur Guð hefir prýddan dag
þenna og margfaldlega, og hve hann lætur fögnuð koma á fögnuð ofan. Fyr skömmu
héldum vér burðartíð Drottins vors. En nú höldum vér lýsingartíð guðdóms hans með
margföldum stórmerkjum. Sá inn sami, þrinnur í nafni og einn í guðdómi, laði oss
blíðlega, sín börn, þá er vér komum fyr dómstól hans, og bjóði oss þá til eivistar með sér
að vera í dýrð himinríkis.
In capite Jejunii
[Í föstuinngang]
Fyrst allra hluta eru hverjum manni þrír nauðsynlegstir, trúa og von og ást. Trúa, að hann
trúi á Guð föður almáttkan og son og anda helgan, þrjár greinir og eitt veldi. Von, að
hann vætti eilífra umbuna. Ást, að hann sé fullur af elsku Guðs og náungs, því að allir
helgumst vér í skírn sonar Guðs, að vér séim bræður andlega í ást Krists. Una skulum
vér í elsku Guðs og náungs, að hann sé ávallt staðfastur með oss. Því að svo sagði
Jóan, að Guð væri ástin og að sá, er unir í ástinni, í Guði unir og Guð í honum.
Sex eru nauðsynlegir hlutir heilagri kristninni: Siðsemi, og allra helst á þessum dögum,
játning, skriftarganga með iðrun, vökur, föstur, bænir og ölmusugæði. Játning er gjörandi
af syndum, þær er fremjast í hugrenningu eða í máli eða í verki.
Átta eru höfuðlestir, þeir er eigi má auðveldlega alla forðast. Fyrst er talin matvísi að fylli
kviðarins, annar löstur er hórdómur, þriðji torveldi hugar, fjórði er ágirni, fimmti hégómleg
dýrð, sétti öfund, sjöundi reiði, átti skeitun og dramblæti. Sú er drottning allra illra hluta.
Fyr hennar sakar féll af himni dásamleg skepna englanna.
Þá er maður gengur til skrifta, þá skal vandvirklega að grafa, með hverjum hætti eða af
hverjum atburð hann hefir framið það, er hann telur sig gjört hafa. Skal síðan bjóða
honum skrift að því, er hann hefir til gjört eða hann er til fær. Fýsa, að hann segi
til rangra hugrenninga og ónýtra orða svo sem til verka. Nú er hann svo fáfróður eða
ódjarfur í skriftagöngunni, þá skal kennimaðurinn inna fyrir honum, hvað annmarkar eru
eða glæpir, en hann verður við að ganga, ef hann hefir slíkt sótt. Guð fýsist játningar
vorrar, að hann hafi rétta sök til þess að vorkynna. Játning græðir og hreinsar og gefur
líkn annmörkum. Öll von líknarinnar stendur saman í játningunni. Skriftarganga er
miskunnarverk og hjálp sjúkra manna. Einkalækning er hún öflum órum með iðrun, er
eigi megum annan veg hjálpast, nema vér játim syndum órum. Þaðan af sagði Salómon
frá játningu syndanna: "Eigi mun hjálpast sá, er felur syndir sínar, en sá, er játir og
fyrlætur þær, mun fá miskunn."
Játningu fylgir iðrun og að halda skriftir þær, er boðnar eru. Of hana ræðir græðerinn í
guðspjalli: "Iðrun gjörið ér, því að nálgast ríki himna, og maklega ávöxtu iðranar."
Maklegur ávöxtur iðrunar er að gráta liðnar syndir og gera eigi síðan inar sömu. Svo sem
Ritningin sagði: "Bið eg þig, að eigi leggir þú synd á synd ofan." Enn mælti Dominus fyr
Isajam spámann: "Þvoist ér, og verið hreinir." Þvæst, og er eigi hreinn sá, er grætur það,
er hann misgerði, en þó gerir hann jafnt sem áður.
Það er oss vitanda, að sú er sönn iðrun, er gerist af leiðindi afgerðanna. Sönn iðrun
dæmist eigi að vetratölu, heldur beiskleik hugarins. Því að Guð heimtir eigi jafnmjög
lengd tíðarinnar sem hann virðir, hve mikill hreinleikur gerist í hjarta iðrandans. Þó að
maður viti sig syndgan vera, þá skal hann þó efalaust vætta sér líknar af miskunn Guðs.
Guðs miskunn mun bjarga þeim, er iðrast synda sinna í þessi veröldu.
Skriftinni eigu vökur að fylgja, því að þær hefja hug manns frá jörðu til himins.
Þaðan af hæfir oss að vaka sem Isajas sagði: "Á nóttinni vakir andi minn til þín,
Dominus, því að ljós eru boðorð þín á jörðu." Enn mælir Davíð: "Á miðri nótt reis eg upp
að játa þér yfirdóma réttlætisbragða þinna." Sjálfur Jesús eggjaði sína förunauta til
vökunnar, þá er hann taldi sæla þá þræla, er hann fyndi vakendur, þá er hann kemur.
"Satt segi eg yður, að hann mun setja þá yfir alla góða hluti sína." "Elska eg mig
elskendur," kvað Dominus, "og finna munu mig þeir, er snimma vaka til mín." "Vakið ér,
því að eigi vituð ér, hvenær Drottinn mun koma, síð eða snimma eða á miðri nótt, að eigi
finni hann yður sofendur, þá er hann kemur." En að eigi ætlaði menn postulum einum
þetta boðið, þá lét hann það fylgja: "Það er yður segi eg, öllum segi eg: "Vakið ér.""
Það fylgdi og, að eigi kenndi hann vökurnar orðum aðeins, heldur styrkti hann þær með
sínu dæmi. Svo er sagt í guðspjalli, að Jesús vakti nætur í gögnum á bænum. Vakanda
er öllum trúföstum, því að góðfýsi vaknanna er venja allra heilagra, því að þeir vitu, að eigi
kemur til einskis að vaka of nætur til bæna, því að Drottinn hét vegsemd vököndum.
Næst þessum hlutum fylgja föstur. Of þær ræðir loflega Ísidórus: "Fasta er heilagur
hlutur, himneskt verk, dyr himnaríkis, háttur óorðinnar veraldar, samtengist Guði, er
heilaglega gerir, firrist heiminum og gerist andleg. Fyr þessa föstu falla niður lestir, en
holdið lægist, en sigrast raunir djöfuls." Ágústínus segir: "Fasta hrein þiggur tákn og
keyrir löstu á braut, en lýsir öndina." Jerónímus mælir: "Fastan hirtir líkamann, stöðvar
löstuna, en vekur krafta." Föstur eru styrk skreyti í gegn raunum andskota. Skjótt
stígast lestir yfir fyr bindindi. Mikið má fasta. Lýður Nínívítaborgar fastaði sex dægur, en
fyr það öðlaðist hann miskunn Guðs og fyrirgefning synda sinna. Lýður Guðs
fastaði, fyrr en hann æti páskalamb. Fyr það öðlaðist hann að líða of Hafið rauða þurrum
fótum og að sjá óvini sína drekkta í sæ. Moises fastaði í eyðimörk, og mælir Guð við
hann. Davíð fastaði eftir synd sína og var af því fyrgefin sem hann sagði: "Lægða eg önd
mína í föstu." Kristur fastaði fjörutíu daga og fjörutíu nætur. Fyr það sté hann yfir
andskota, og þjónuðu honum englar Guðs. Petrus fastaði. Af því leysti Guðs engill hann
úr myrkvastofu. Jóan postuli fastaði, og sagði af því engill Guðs honum tákn. Páll
fastaði. Var hann af því græddur af blindleik og tók skírn. Jerónímus sagði: "Meðan
Adam át eigi, þá var hann í Paradís. En þá er hann át var hann rekinn á braut þaðan."
Góð er fasta, góð systkin, ef hún er með stillingu framin, því að það er allt hjálpvænlegt,
er stillt er, en hvatki er vanstillingin fylgir, þá er háskasamlegt. Sicut ákaflegt regn verður
að meini, það er þó er stundum allnauðsynlegt til árs, ef það er skaplega mikið.
Jerónímus sagði: "Sé þér hversdagsleg fasta, þó að þú matist." Það er svo að skilja, að
maður matist hvern dag og aldregi sem fýsir.
Þekkjar eru Guði föstur með góðum verkum, því að sú er algjör fasta, er líður til himins
með ölmusugæði og bænum og kemur fyr hásæti ins hæsta Guðs. Þá eigu bænir að
fylgja. Of þær ræðir Ísidórus: "Af bænum hreinsumst vér, af bókalestri lærumst vér."
Mikið má við Guð oftleg bæn, að því er Páll segir: "Oftleg bæn heilags manns orkar
miklu við Guð." Bað Moises, og snöri hann reiði Guðs frá lýðnum. Bað Elía, að eigi
rigndi á jörðina, og varð sjö misseri. Þá bað hann enn, að rigna skyldi, og gaf þá
himinninn skúr, en jörðin ávöxt sinn. Bað Jónas í hvalskviði, og barg Guð honum. Bað
Daníel í gröf inna óörgu dýra, og komst hann þaðan. Bað Elísa Elía, að hann
tæki tvefaldan anda hans. Bað Esekías í sótt sinni, og veitti Guð honum fimmtán ár
lengur að lifa.
Sá er með Guði vill vera, þá skal hann oft biðjast fyrir og oft á bækur sjá. Þá er vér
biðjumst fyrir, þá mælum vér við Guð. Þá er vér lesum, þá mælir Guð við oss.
Þá skulum vér enn leggja hug á ölmusugæði. Það er fylling og algjörvi góðra verka. Hana
lofar Ágústínus: "Ölmusugæði er heilagur hlutur, og mun láta sinn þjón Guði nálægjan
og mun leysa syndir og margfaldar það lífsdaga manns, tignar hugskotið og hreinsar alla
hluti, leysir af dauða og frá písl, samtengir englum, en skilur frá djöflum, hlífskjöldur
öndinni, en brautrekning andskota, laðar heim engla til fulltings." Jerónímus sagði:
"Ölmusugæði og armvitki flýgur í gögnum heiminn og fer fyrir gefandann, knýr dyr
himnaríkis og vekur engilinn á mót sér, kallar hún Guð til umhyggju við sinn förunaut."
Origenis prestur sagði svo: "Ölmusugæði á ebresku þýðist "verk Guðs míns."" Það nafn
sýnir, að vorkunnlætið er heldur guðlegt en mannlegt.
Þrjú eru kyn ölmusugæðis. Eitt líkamlegt, að gefa þurfamönnum það er þú mátt. Önnur
andleg, að fyrgefa sakar eða meingerðir, þeim er honum gerist fjandmaður. In þriðja, að
bæta fyr syndgum mönnum og leiða þá frá illu til góðs.
Þessa hluti veiti oss sjálfur græðari heimsins, sá er með föður og syni og helgum anda
lifir og ríkir of allar aldir.
In cena Domini
[Um borð Drottins. Á skírdag]
Svo segir Jóan guðspjallamaður, að á þessum aftni reis vor Dominus undan borði og
lagði skikkju af sér og gyrti sig líndúki og tók að þvo fætur lærisveina sinna.
Hverja undanfærslu megum vér hafa, góð systkin, drambs vors, er öngva umhyggju
nennum að veita þeim, er vér metum lítils, en alls Dominus þó fætur þræla sinna? Illa
þiggur sá miklar virðingar eða mörg hógindi, er Guð hefir honum veitt, ef hann þykist þá
óskyldri að mynda eftir lítillæti Guðs, að hann sé mikils virður. Nú alls vér vitum ógjörva,
hver mikla virðing á að hafa eða litla, þá er það háskalausara að geta ins betra til of það
allt, er leynt er. Mistekja sú mun oss eigi að meini verða, þótt vér ætlim þann góðan, er
vondur er, og veitim þeim miskunn. En það er ofgeigur, ef vér leggjum óvirðingardóm á
góða menn og veitum þeim önga mennsku eða með mikilli óþekkt, það er vér veitum.
Svo segir oss Ágústínus episcopus, að sú hefnd muni koma fyrir fyrirlitning aumra
manna, þeirra er vér sjáum ekki nema gott eitt, að þeir muni skildir úr sveit þeirra á
dómsdegi, þá er þeir eru til sælu dæmdir fyrir vel þegið volæði sitt. Það mun meiri
skemmd að bera og torveldlegri óförnuður að bíða, þá er síngjarnir pínast iðranarlausir,
og þeir sjá þá líða í fullsælu himinríkis dýrðar.
Hræðumst vér, bræður, er sæll Petrus apostolus hræddist, þá er Guð mælti við
hann: "Ef eg þvæ eigi fætur þína, þá muntu engi hlut hafa með mér." Þvoi hver vor með
lítillæti fætur annars og svo fátækra manna, þeirra er í vorri sveit eru á þessum aftni, að
vér öðlimst að hafa sælu með þeim af Guðs dæmi. Lútum vér að fótum tötrugra með
helgu lítillæti og þvoum saur af fótum þeirra með höndum oss. Þá munu hreinsast andir
órar fyr trúu og lítillæti bæði af inum minnum syndum og inum meirum.
Góð systkin, skammt eigum vér nú til fagnaðartíða. Verum nú góðir og algjörvir synir
kristninnar og kostgæfum með Guðs fulltingi, svo sem vér megum, við þeirri tíð að búast,
að eigi gjörim vér það né eitt, er gráts sé fyrir vert á þeirri páskatíð fyr óstilling áts eða
drykks. Því að það verður hætt, ef maður tekur fæðslu ramma með vanstillingu eftir
mikla svengd og langar föstur, að hann haldi verr fæðslu sinni. Það fylgir annað þessi
vanþyrmslu, að ekki kveikir svo skjótt hug manns og hold til munúðlífis sem magfyllin.
En ekki vel ræðst um, ef vér skulum á lítilli stundu týna því, er vér höfum samnað of alla
langaföstu.
Það er rétt páskahald að halda siðlæti öllu inu sama sem of föstu og viðsjá synda. En
þá er þegar of sællífi, ef oss er að nekkvi þá óhógráðara við oss. Það gruna eg, að
margur maður ætli sér svo skylt sællífi of páska, að nær sé ekki undir, hve annað fer. En
sællífi er þá eins rétt, er það er svo þegið, að maður langar að meir til Guðs, að hann
reyni, hve miklu betra er að hafa hægt en óhægt.
Því er langafasta sett með margri mæðingu, að vér sjáim að meir við þeim meinum, er
aldregi endast, ef vér löngum til að fastan endist. En páskatíð með sællífi sett vísar oss
til þess fagnaðar, er vér skyldim ekki til spara, að vér næðim. Því skulum vér bæði vera
of páska góðir og sælir, að vér næðim þeim fagnaði eftir upprisu óra, er góðir
menn eru til laðaðir. Gefum þau dæmi, þeim er hjá oss eru, bæði í orðum og í verkum,
er þeir geri vel, er eftir oss glíkja. Ef maður gerir svo illa, að menn vitu, þeir er óstyrkir
eru, og gera þeir af því illa, að þeir vitu, að þeygi verða þeir einleitir, þá geldur hann
hvorstveggja, síns verks og þeirra. En ef vér sýnum í góðum verkum, það er vér kennum í
helgum orðum, þá munum vér njóta bæði vorrar gæsku og hvers þeirra, er að nekkvi gerir
þá betur.
Því treystist eg, að ér munuð það fyrirberast að halda hreinlífi því, uns páskaviku líður, er
eg ætla yður haldið hafa of alla langaföstu. Svo vil eg og, að ér séið hreinir í hjarta sem í
líkama og hyggið hverjum manni vel. Meguð ér þá með öryggu hjarta ganga til Guðs
altera og frjálsum hug að taka hold hans og blóð, eigi til áfallsdóms, heldur til lækningar
anda yðvarra. Séið nú vandvirkir of yðvart ráð þessa stund, er til páska er, að bæði
megið ér hvíldar njóta fyr sakar hátíðarinnar og góðra verðleika yðra. Vér eigum svo ávallt
þessa tíð ólatlega gæsku að vinna og á bænum að vera sem þá, að heimurinn ætti eigi
lengur að standa. Mun þá verða Guð feginn börnum sínum og vér honum.
Þess skulum vér Guð biðja, er honum sé mest dýrð í að veita oss, en vér verðim
farsælstir af að þiggja, að hann varðveiti oss dag og nótt og hverja stund frá annarri,
meðan vér erum í þessum heimi, en eftir andlát vort láti hann engla sína leiða andir órar í
frið og í fögnuð Paradísar. En þá er vér komum fyrir dómstól á dómsdegi, laði hann oss
blíðlega, sín börn, heim í himinríkis dýrð ei og ei með sér að vera.
Passio Domini
[Písl Drottins. Á pálmasunnudag]
Alls nú nálgast píslartíð Drottins vors, Jesú Krists, þá byrjar oss að auka í nekkvi
meinlæti ór og glíkja í nekkvi eftir meinlætum Domini vors, er hann tók fyr órar sakar, því
að þá gerumst vér verðir að fagna dýrð hans upprisu, ef vér höldum með lítillæti og
þolinmæði minning píslar hans. Dominus sýndi öll dæmi lítillætis og þolinmæðis í písl
sinni, þau er vér eigum eftir að glíkja, ef vér viljum gerast liðir hans. Litlu áður Dominus
vor væri höndlaður og til píslar leiddur, þá varð hann hryggur og mælti: "Faðir, tak þú af
mér píslardrykk þenna, ef það má verða, en þó verði vilji þinn, en eigi minn."
Jesús sýndi vorkunn við óstyrkja liðu sína, þá er hann ógladdist fyrir písl sína. Því að
hann vorkynnir oss, þótt hugur vor hryggvist, þá er vér verðum fyr sóttum eða helstríðum
eða sköðum. Rétt er manni að biðja sér huggunar í meinum eða heilsu, því að Dominus
bað föður taka af sér píslardrykk. En þess skulum vér minnast, þá er vér biðjum oss
líkamlegrar heilsu eða huggunar, að vér leitim vilja Guðs í allri bæn vorri, því að hann veit
gjörr en vér sjálfir, hvers vér þurfum og vill oss það gefa, er vér þurfum helst að hafa.
"Vakið ér og biðjið fyrir yður," kvað Dominus, mælti við lærisveina sína, "að eigi komi þér
í freistni." Af þessum orðum Domini megum vér það skilja, að mikla hlíf veita oss
bænir og vökur við allri freistni, því að þá megum vér standast freistni, ef eigi þröngvir oss
óræktarsvefn, heldur verum vér vakrir og biðjum Guð fulltings í allar þurftir.
Dominus lét eigi hefna sín né verja sig, þá er hann var höndlaður og bundinn af
Gyðingum, heldur græddi hann eyra þræls eins, er Petrus hafði af höggvið. Skammist
og þá ljótur ofstopi vor og hefnisemi, er vér gerum við óvini óra allt það, er vér megum og
viljum það margt gjöra, er vér megum eigi. En Dominus vor, er allt má gera, það er hann
vill, hefndi sín eigi sjálfur og lét eigi aðra hefna, heldur veitti hann góðgerning óvinum
sínum og græddi þann, er særður var.
Hversu megum vér verða liðir Krists, ef vér gjörum oss aðra götu en hann gekk fyrir?
Christus sat þolinmóðlega Gyðingum bönd og bardaga, brigsli og hlátur, háðung og lygi,
að hann leysti oss úr syndaböndum og frá kvölum helvítis og frá vélum og hlátri
djöfulsins. Svo skulum vér og sitja þolinmóðlega meingerðir náungum órum, til þess að
þeir megi réttast af vorri þolinmæði.
Þá er Gyðingar báru ljúgvitni í gegn Drottni órum og kölluðu hann fjölkunngan eða
villumann, þá svaraði hann þeim eigi og lét dæma sig til dauða með þjófum. Virðum vér,
góðir bræður, hversu sundurleit er óþolinmæði ór við þolinmæði Krists. Vér reiðumst,
þótt vér séim ávítaðir of sannar sakar, og ljúgum lýtum á annan á móti, en Dominus
svaraði engu, þá er logið var á hann, og gerði hann eigi ávíta óvini sína of sannar syndir
þeirra, að eigi sýndi hann sig hefna meinmæla, en veita kenning.
Vér látum oss eigi sóma fyr ofstopa órum að þola réttan lagadóm af öðrum, heldur
gefum vér ríkismönnum fé til, að þeir efli oss í gegn lögum. En Drottinn vor lét sér sóma
að sitja rangan dóm óvinum sínum. Vér höldum lengi hatur og heift í hjörtum órum í gegn
þeim, er oss sekja of sannar sakar, en Dominus vor bað fyr óvinum sínum, þeim
er hann dæmdu saklausan til krossfestingar, og mælti hann: "Faðir, fyrirgefðu þeim
synd þessa, því að þeir vitu eigi, hvað þeir gera."
Það er merkjanda, að Dominus bað eigi fyr öllum þeim, er að písl hans voru, heldur fyr
þeim, er eigi vissu, hvað þeir gerðu. Því að allir réttust eftir upprisu Krists, þeir er hann
bað fyrir. Af því máttu eigi höfðingjar Gyðinga réttast, að þeir misgerðu meir af illsku en
af ókænsku, því að þeir vissu of síðir, að Jesús var Guðs sonur, en þeir vildu eigi trúa á
þann, er þeir öfyntu, fyrr en þeir vissi, hver hann var. En hinir leiðréttust af kenningum
postula, er óvitendur píndu Dominum vorn og hugðu það satt, er yfirgyðingar sögðu þeim,
að hann væri fjölkunnugur.
Af þessum dæmum megum vér sjá, að torbættri eru þær syndir, þótt þær sé minni að
nafni, er af illsku eru gjörvar, en hinar, er af ókænsku eða óstyrkt verða framdar, þótt þær
sýnist meiri vera.
Kristur lét sér sóma að deyja meðal vondra manna og þeim dauða, sem títt var að bana
vændismönnum, að hann sýndi sig til þess hafa komið í heim að samtengja góða menn
og illa þeirri samtengingu, er illir menn mætti batna af samvistum góðra og hverfa frá
illsku, en þeim yrði að áfallsdómi, er eigi vildi batna. Þau dæmi sýna þjófar þeir, er
krossfestir vóru með Kristi, því að annar þeirra hæddi að Drottni, en annar ávítaði hann
þegar og mælti: "Eigi hræðist þú Guð, og erum vér nú allir í einni fyrirdæmingu, og
höfum við það, er við erum verðir, en sjá gerði ekki illt." Síðan mælti hann við Jesúm:
"Minnst þú mín, Drottinn, þá er þú kemur í ríki þitt." Síð kom illvirki sjá til trúu, en mikil
varð trúa hans, því að hann játti þeim, er postularnir flæðu og þorðu eigi berlega að játa
honum.
Tveir lærisveinar Krists gerðu mikla synd á píslartíð hans. Annar seldi hann við
fé, en annar neitti honum, og iðruðust báðir síðan og leiðréttist annar, en annar eigi.
Júdas seldi Drottin og fyrfórst, því að hann misgjörði af illsku, en iðraðist af örvilnun.
Petrus neitti Kristi og leiðréttist, því að hann misgerði af óstyrkt, en eigi af illsku og
iðraðist með vilnun.
Tveir syndgir voru krossfestir með Drottni. Annar fyrfórst, en annar leiðréttist, því að
annar vildi eigi trúa á Krist, en annar leitaði hjálpráðs bæði sér og öðrum. Öðrum leitaði
hann hjálpráðs, þá er hann ávítaði ótrúan þjóf, er mælta hafði guðlöstun, en sér, þá er
hann mælti við Jesúm: "Minnst þú mín, Drottinn, er þú kemur í ríki þitt." En því að þjófur
iðraðist synda sinna af öllu hjarta og tók algjörva trúu, þá náði hann brátt miskunn þeirri,
er hann bað. Því að Dominus svaraði honum: "Satt segi eg þér, í dag muntu vera með
mér í Paradiso."
Skamma stund leiðréttist sá, er lengi hafði misgjört, því að Guð virðir eigi mjög, hve
langa tíð iðrunin er sem hugskot iðrandans. Eigi fyrlítur Guð iðrun synda, þótt skamma
tíð sé, ef hún er gjör af öllu hjarta. Af því örvilnist engi sér líknar, þótt hann hafi margt eða
stórt afgjört, því að þjófur sjá hafði lengi syndugur verið, en hann iðraðist og leiðréttist á
inni efstu stundu lífs síns, enda treystist engi sér sjálfum né drambi í góðgerningum
sínum. Því að Júdas villtist og fyrfórst, sá er prýddur hafði verið postullegri tign.
En það er merkjanda, er Dominus vildi á krossi deyja, enda horfa í allar áttir heims, er
hann er niður lagður. Því að dauði Krists leysti frá eilífum dauða, þá er byggva í fjórum
áttum heimsins. Dominus rétti hendur sínar á píslartré, því að hann bætti þeirra synd, er
hendur sínar réttu til girndartrés.
Þá er Dominus hékk á krossi, þá gerði myrkur of allan heim allt frá miðjum degi til nóns.
Því að það var maklegt, að líkamlegt ljós slokknaði, þá er andlegt ljós dó. Jörð skalf og
sprungu steinar, og opnuðust leiði dauðra, því að skepnan mátti eigi þola að sjá
skapera sinn deyja á krossinum.
En allt það er gerðist í písl Domini vors merkir áfallsdóm ótrúrra Gyðinga, en hjálp þeirra,
er af heiðnum þjóðum hurfu til trúu. Sól gjörði eigi skína, því að postular þorðu eigi að
veita mönnum ljós kenninga sinna á píslartíð Krists. Myrkur gerði of allan heim, því að
braut hvarf ið sanna ljós frá hjörtum Gyðinga, þá er þeir píndu skapera ljóssins. Jörðin
skalf og sprungu steinar, því að jarðleg og steinleg hjörtu heiðinna manna hræddust og
hurfu til synda iðranar, þá er þeir heyrðu tákn píslar Christi. Leiði dauðra opnuðust, og
risu upp líkamir dauðra manna, þeir er í moldu höfðu legið. Því að margir syndgir opnuðu
leynda hluti hjarta síns fyr skriftargöngu, þá er postular skýrðu andlega orð og verk
heilagra feðra eftir upprisu Domini vors, þau er áður vóru sem í jörð væri grafin, meðan
þau vóru eigi andlega skilin.
Höldum vér og þá, góðir bræður, tákn píslar Krists og þessa atburði, er nú hefi eg frá
sagt. Leggjum niður alla flærð og vél, og mælum eigi þá fagurt, er vér hyggjum flátt, að
eigi glíkimst vér þeim, er með kossi seldi Drottin sinn. Leggjum niður ranga fégirni og
tökum enga ranga fégjöf til þess að efla það, er rangt er. Því að sá selur Drottin við verði,
er fyr fégirni hneigist frá Guðs lögum.
Höfum til þess ráð ór öll að efla réttlæti og siðsemi, en eyða rangindum og ósiðum, að
eigi glíkimst vér Gyðingum þeim, er Jesúm seldu til bana, en þeir kuru sér illvirkja og létu
þann undan ganga. Höfum vér og þá þolinmæði í hjörtum órum og hófsemi í málum, að
sjálf þolinmæði ór gjöri oss eftirglíkendur píslar Krists. Krossfestum vér líkami óra og
hjörtu frá syndum og röngum girndum, það er, að vér mæðim hold vort í meinlætum, en
hug vorn í vorkunn við náunga óra. Það er oss skylt og að gefa vax til páskakertis, því að
það er oss mestur leiðarvísir til Paradísar. Svo sem þeim Moises var stólpi sá, er fór fyrir
þeim á nóttum og var þá litt sem eldur, en það sýndist of daga ský ljóst. Slíkur leiðarvísir
er oss páskakertið til Paradísar sem þeim var of Hafið rauða, en páskakertið
merkir stólpann.
Höldum vér í hjörtum órum minning píslar Krists og dauða, sicut Jósef huldi líkam
Domini hreinum dúki og lagði í gröf. Hirtum vér oss frá syndum, að vér séim dauðir frá
girndum heimsins og vér lifim fyr Guði, til þess að vér megim öðlast þann fögnuð á
upprisutíð vorri, er Dominus gaf oss í písl sinni og sýndi í upprisu sinni. Sá er lifir og ríkir.
Oratio. Passio Domini
[Bæn á föstu]
Biðjum vér, góð systkin, fyr heilagri kristni Guðs, að Guð og vor Drottinn láti sér sóma
að friðsama hana, samþykkja og varðveita í öllum heiminum, veitandi ei höfðingja og
yfirmenn, og gefi hann oss hægt og rótt líf, svo að vér megim dýrka Guð föður almáttkan.
Biðjum vér fyr páfa órum, að Guð og vor Drottinn, sá er hann valdi til yfirmanns allrar
kristninnar, varðveiti hann heilan til þess að stýra kristni Guðs.
Nú skulum vér biðja fyr öllum biskupum, prestum og djáknum, súbdjáknum, acolytis,
exorcistis, lectoribus, ostiariis, confessoribus, meyjum og ekkjum og fyr öllum Guðs
lýð. Biðjum vér fyr keisara og konungi órum, að Guð og vor Dominus láti þeim allar þjóðir
hlýðnar vera til eilífs friðar vors.
Vér skulum biðja fyr primsigndum mönnum órum, að Guð og vor Dominus lúki upp
durum miskunnar sinnar fyrir hugskotum þeirra, svo að þeir verði honum maklegir fyrir
skírnina að tekinni lausn allra synda.
Biðjum vér, góð systkin, Guð föður almáttkan, að hann hreinsi heiminn af öllum villum,
taki sótt af sjúkum, en hungur frá soltnum, láti hann upp lúkast myrkvastofur
og lausa þá, er bundnir eru, ljái hann heimkvomu útlendum, veiti hann góða höfn, þeim er
á skipi fara, en heilsu sárum.
Nú skulum vér biðja fyr villumönnum og þrætumönnum, að Guð og vor Dominus leiði af
öllum villum og leiði þá til heilagrar og postullegrar kristni.
Biðjum vér fyr ótrúum Gyðingum, að Guð og vor Drottinn taki ótrúumyrkur af hjörtum
þeirra, svo að þeir kenni sinn Dominum vera Jesúm Krist vorn Drottin. Nú skulum vér
biðja fyr heiðnum mönnum, að Guð almáttugur færi illsku frá hjörtum þeirra og þeir fyrláti
skurðgoð, en þeir snúist til Guðs lifanda og sanns og einkasonar hans Jesú Krists,
Guðs og Drottins vors. Með þeim lifir og ríkir Guð með helgum anda of allar aldir.
Resurrectio Domini
[Upprisa Drottins. Á páskadag]
Upprisutíð Drottins, sú er vér höldum nú, er æðst og helgust allra hátíða þeirra, er oss
sé boðnar að halda í þessum heimi.
Þessa tíð kallar Gregoríus páfi hátíð hátíða, fyr því að svo sem hátíðir eru helgari en
aðrar tíðir, svo eru páskar göfgari og hærri en aðrar hátíðir. Svo kalla helgar bækur sem
nótt myrk synda og villu og þar með reiði Guðs lægi yfir allri veröld frá synd ins fyrsta
manns allt til upprisu Domini, sú er allt mannkyn leiddi til dauða og til helvítis myrkra
héðan úr heimi. Sú nótt endist í upprisu Krists, og rann þaðan af dagur bjartur trúu réttrar
og miskunnar Domini, sá er alla góða menn sendir úr þessum heimi til eilífs fagnaðar, og
lýkst sá dagur aldregi heldur hefst hann svo á þessi tíð, að hann endurnýjast öllum Guðs
vinum allra mest eftir þetta líf í öðrum heimi.
Af því er og öllu kristnu fólki meiri fögnuður boðinn á þessi tíð en á hverri annarri, að hún
hefir meir alla heima birta með dýrð sinni í upphafi en hver tíð önnur, og helst sá
fögnuður síðan ei og ei að vilja Guðs þeim mönnum öllum, er góðu vilja fagna. Það
merkti bjartur búnaður, sá er engill sá hafði, er sat hjá gröf Drottins og boðaði upprisu
hans konum þeim, er þangað komu að ríða smyrslum á lík hans, ef það væri þar, að allri
himinríkis hirð varð mikill fögnuður að upprisu Drottins, fyr því að þaðan af fyllist
skarð það, er orðið var á sveit engla Guðs í villu og ofmetnaði ins fyrsta engils og þeirra,
er með honum fórust, er Kristur Drottinn leysti sína menn úr helvítis nauðum og opnaði
fyrir þeim himinríki, er þangað til var byrgt fyr öllu mannkyni, í upprisu sinni af dauða.
Þaðan af má helst marka, hver fögnuður englum helgum mun orðið hafa að hjálp alls
mannkyns, þeirri er gerðist af upprisu Krists, er hann mælti það sjálfur við postula sína,
að "eg segi yður það víst," kvað hann, "að allir englar Guðs fagna því, er einn syndugur
maður snýst til góðs frá illlífi sínu."
Sá var og margfaldur fögnuður í þessum heimi af upprisu Krists, er tóku ástmenn hans,
þeir er áður vóru hryggvir og daprir af dauða hans og af píningu. Þeir þurftu og eigi ætlun
sinni einni til að hlíta of upprisu hans, hvort hún væri fram komin eða eigi. Það var í
öndverða lýsing páskadagsmorgun, er María Magdalena og aðrar tvær ástfrændkonur
Drottins komu til leiðis hans, og var þá leiðið opið, en lík hans var á brautu. Þá höfðu
þær viðurmæli af englum Guðs, þeim er það sögðu, að þá var Jesús Kristur risinn upp af
dauða. Þeir boðuðu svo Petro og öðrum lærisveinum hans, að þeir myndi hann sjá í
Galílea.
Á þeim sjálfum inum fyrsta páskadegi sýndist Kristur Drottinn fimm sinnum ástmönnum
sínum, svo að í guðspjöllum sé getið. Fyrst sýndist hann Marie Magdalene, þá er hún
stóð grátandi yfir leiði hans og syrgði því, er hún mátti eigi finna hann. Þá nefndi hann
hana á nafn, og þaðan af kenndi hún hann og mælti: "Góði lærifaðir." En hann mælti:
"Far þú til bræðra minna og seg þeim, að eg stíg upp til föður míns og föður yðvars, til
Guðs míns og Guðs yðvars."
Síðan kom María og sagði lærisveinum, að "eg sá Drottin og slíkt mælti hann við mig."
Öðru sinni sýndist Drottinn konum tveim, þeim er fóru frá leiði hans. Þá kvaddi hann þær
fyrri og mælti: "Heilar sé þið." Þær féllu niður til jarðar og tóku á fótum hans.
Hann mælti: "Hræðist eigi. Farið og segið bræðrum mínum, að þeir fari í Galíleam. Þar
munu þeir mig sjá."
Þriðja sinni sýndist Dominus Petro fyrstum karla allra. Þess geta guðspjöll, að hann
sýndist honum, en eigi segja þau, með hverjum atburðum það var.
Fjórða sinni sýndist Dominus tveimur lærisveinum sínum, þeim er fóru í kastala þann, er
Emmaus er nefndur. Þeirra hét annar Kleofas, en annar hyggja menn, að verið hafi
Lúkas guðspjallamaður. Þeir kenndu fyrst eigi Drottin, er þeir tóku við að ræðast. Þá
rakti hann fyrir þeim helgar ritningar, þær er of hann sjálfan vóru skrifaðar. En er þeir
kómu í kastala, þá löðuðu þeir hann til borðs með sér. Og er þeir sátu of matborði, þá
tók hann að brjóta brauð fyrir þá. Í því bili kenndu þeir hann, enda hvarf hann þeim þá. Þá
undruðust þeir, hví þeir höfðu eigi kenndan hann. Síðan risu þeir upp skyndilega og fóru í
Jerúsalem og fundu ellefu postula, þá er ræddu of það, að Drottinn var upp risinn að
sönnu, og hann hafði sýnst Petro. Þá sögðu þeir, hversu þeir höfðu kenndan hann of
matborði og hve það fór allt.
Fimmta sinni sýndist Drottinn postulum sínum á páskadegi þá er framorðið var dags. Þá
var Þómas eigi við staddur. Þá kom Dominus inn til þeirra að loknum durum og stóð á
meðal þeirra og mælti við þá: "Friður sé yður." Sýndi hann þeim og hendur sínar og
fætur með merkjum píningar sinnar. Þá urðu discipuli fegnir fundi Drottins. Síðan mælti
hann við þá í annað sinn: "Friður sé yður. Svo sem faðir sendi mig, svo sendi eg yður."
Þá blés hann á þá og mælti: "Takið ér helgan anda. Fyrgefnar skulu syndir þeim
mönnum, er ér fyrgefið, og eigi munu fyrgefast þeim, er ér fyrgefið eigi."
Að þessum fundi mataðist Jesús með postulum sínum, og þá gaf hann þeim
skynsemi til að skilja ritningar. Og síðast mælti hann við þá: "Svo samdi Kristi að láta
pínast og rísa upp af dauða og láta boða iðrun synda öllum þjóðum í nafni sínu."
Með slíkum stórmerkjum lýstist fögnuður upprisu Domini fyr vinum Guðs, þeim er sér
þótti einskis vant, ef þeir yrði vísir sannrar upprisu hans.
Sá fögnuður upprisu Domini gengur þó lengst umfram of hugvit hvers manns, er fengu
vinir Guðs í helvíti, þá er þeirra vitjaði almáttugur lausnari, sonur Guðs, sá er þeir höfðu
margar aldir langað til að sjá og allir helgir spámenn höfðu fyrirheitið, að alla sína menn
myndi leysa úr helvítis nauðum og leiða með sér til eilífs fagnaðar, sem hann gerði á
upprisutíð sinni.
Það megum vér ætla, góðir bræður, að engi maður aldregi hefir í svo miklum nauðum
staddur verið, að hann mætti jafnfeginn verða brautkvomu sinni, þaðan sem helgir
yfirfeður urðu því, er Kristur leysti þá úr helvíti og opnaði fyr þeim himneskt ríki, það er nú
er öllum góðum mönnum til boðið.
Af slíkum táknum er margfaldaður fögnuður upprisu Domini í öllum heimum umfram of
allar aðrar hátíðir. Það hefir páskatíð umfram enn of aðrar helgar tíðir, að þær eru mjög
svo allar haldnar aðeins í minning þeirra tákna, er þær hófust af fyr öndverðu. En
páskatíð er ekki miður haldin í göfgun innar efstu upprisu, þeirrar er verða skal á
dómsdegi, heldur en í dýrkun drottinlegrar upprisu, er fram kom á inum fyrsta páskadegi.
Af því líða og svo um aðrar hátíðir, að þeirra er eigi oftar minning gjör á inu sama ári, að
þær merkja aðeins umliðin tákn í haldi sínu. En göfgun páskleg er endurnýjuð í haldi
hvers drottinsdags frá öðrum of öll misseri fyr þá sök allra mest, að hún jartegnir eilífan
fögnuð, þann er öllum góðum mönnum mun verða að inni efstu upprisu.
Af þessum jartegnum raskar engi föstutíð drottinsdagshaldi, hvégi skyldleg er
hún væri, ef hana bæri á annan dag, að drottinsdagur merkir í haldi sínu eilífa hátíð, þá
er allir helgir munu halda með almáttkum Guði að liðnum öllum vandræðum heims
þessa í himinríkis dýrð, öruggir og óttalausir of allar aldir.
Svo og sem páskar eru helgari en aðrar tíðir, svo er margfaldlega meir vönduð tíð til
páskahalds en til annars hátíðahalds.
Það er fyrst í því merkilegt, að páska skal eigi halda fyrr vors en að liðnu jafndægri, því er
að bóktali verður Benediktusdag. Fyr því að það er maklegt, að minning sigurs Domini,
þess er hann vá á höfðingja helvítismyrkra í upprisu sinni, sé í þann tíð árs haldin, er
dagur má meira en nótt að lengd og sól er meira hlut dægra fyr ofan jörð en undir.
Á inum næsta mánaði eftir jafndægri skal páska halda, fyr því að sá mánuður er upphaf
árs að ebresku tali. Var á honum heimur skapaður í upphafi, og á honum hófst
páskahald Gyðinga á Egiptalandi, og á honum var framin píning Krists, og þá kom fram
upprisa hans. En þó hæfir, að in hæsta hátíð Domini líði eigi af inum æðsta mánaði árs.
Á drottinsdegi skal páskadagur vera, fyr því að hann hefir margfalda dýrð umfram of aðra
vikudaga. Á drottinsdag í upphafi heims vóru englar skapaðir, er æðstir vóru allrar Guðs
skepnu í eðli sínu. Á drottinsnótt leystist lýður Guðs af Egiptalandi úr veldi Faraonis með
leiðslu Moisi og Aron, bræðra tveggja, og á inum fimmtugunda degi þaðan frá gaf Guð
lög Moisi á fjalli því, er Sína heitir, og var það enn á drottinsdag. Jesús Kristur helgaði
drottinsnótt með upprisu sinni. Og á fimmtugunda degi eftir upprisu hans var inn helgi
andi gefinn postulum á hvítadrottinsdegi. Það segja menn og, að inn helgi andi kom með
Maríu á drottinsdegi. Svo kenna og helgar bækur sem á drottinsdag skuli allir menn upp
rísa að inum efsta dómi.
Af slíkum stórmerkjum skal eigi páskahald þoka af sunnudegi á annan dag
viku. Það er og boðið, að páska skal halda á inni þriðju viku tungls, þaðan frá er það er
fimmtán nátta, og uns það hefir eina nótt og tuttugu.
Þrjár vikur tungls merkja þrjár tíðir veraldar. Ein var fyrir lög, önnur var undir lögum Moisi
fyr burð Krists, in þriðja er undir miskunn frá burð Krists til enda veraldar.
Á þriðju tíð veraldar leysti Kristur allt mannkyn undan ánauð aumlegs dauða og skal af
því minning þeirrar lausnar halda þriðju viku tungls.
Tungl jarteinir jafnan helga kristni, fyr því að svo sem það lýsist af sólu, en hefir ekki ljós
í sér sjálfu, því glíkt tekur og heilög kristni allt ljós, er heitir sól réttlætis og er ið sanna
ljós, það er lýsir hverjum manni komanda í heiminn. Fylling tungls, sú er verður áður
páska megi halda, merkir fylling heilagrar kristni, þá er verða skal fyrir ina efstu upprisu,
fyr því að eigi mun dagur koma, fyrr en það manntal er til loks fullnað, er Guð hefir valið
til eilífrar dýrðar með sér sjálfum.
Vér skulum líta, góð systkin, á dýrð upprisu Drottins vors og mildi hans.
Skjótt vildi hann upp rísa af líkams dauða, að önd ór væri eigi lengi í ótrúu dauða. Sicut
sálmaskáldið mælti: "Af fossi drakk hann á götu, en fyr því hóf hann upp höfuð."
Frá upphafi heims flaut dauðafoss yfir allt mannkyn. En af þeim fossi drakk hann of götu,
því að hann bergði dauða í framför skyndilega svo sem of farinn veg. Af því hóf hann upp
höfuð, það er hann lagði í gröf deyjandi. Það hóf hann yfir alla engla upprísandi og sté
hann þá yfir inn forna fjanda, er hann lét ófriðarmenn berjast gegn sér.
Það sýndi Drottinn, þá er hann mælti við inn sæla Job: "Mun eigi þú draga
Levíaþan á öngli eða bora kinnur hans með baugi." Sjá gleypandi hvalur merkir gráðgan
andskota, þann er svelgja vill allt mannkyn í dauða. Agn er lagt á öngul, en hvass
broddur leynist. Þenna orm tók almáttugur Guð á öngli, þá er hann sendi son sinn til
dauða, sýnilegan að líkam en ósýnilegan að guðdómi. Diabolus sá agn líkams hans,
það er hann beit og vildi fyrfara. En guðdómsbroddur stangaði hann svo sem öngull. Á
öngli varð hann tekinn, því að hann beiddist að grípa líkams agn það, er hann sá, en
hvass guðdómsbroddur, sá er leyndur var, særði hann. Á öngli varð hann tekinn, því að
hann fékk skaða af því, er hann beit, og glataði hann þeim, er hann hafði áður veldi yfir.
Því að hann treystist að grípa þann, er hann hafði ekki veldi í gegn.
Af því lifir María Magdalena, og af því réttumst vér hvern dag til lífs frá syndum, að
Drottinn vor gekk syndalaus til píslar vorrar. Nú glatar fjandinn þeim sigri vélar sinnar, er
hann bar fyrr af öllu mannkyni, og snúast hvern dag syndgir til lífs og verða gripnir með
Guðs hendi úr munni óvinarins. Sicut nú var hér mælt við Job: "Eða muntu bora kinnur
hans með baugi?"
Baugur merkir Guðs miskunn, því að hún gerðir um oss öllum megin sem baugur, þar er
hann er um lagður. Sú Guðs miskunn borar kinnur Levíaþans, þá er hún sýnir oss hjálp
iðranar eftir gjörðar syndir, þær er Guð bannaði.
Drottinn boraði kinnur Levíaþans með baugi, því að sett er miskunn í gegn illsku
fjandans, svo að þeir falla sumir úr munni hans, er hann hefir tekna, þá er þeir réttast frá
syndum fyr iðrun. Hví væri eigi Pétar postuli í munni hans, þá er hann neitti Drottni? En
er hann hvarf til lífs fyr iðrun, þá féll hann úr munni fjandans í gegnum kinnarrauf
hans. Í gegnum kinnarrauf falla allir úr munni hans, þeir er leiðréttast fyr iðrun.
En hver megi forðast munn ormsins, svo að hann geri ekki það, er ólofað er? Af því erum
vér skyldir þakkir að gjöra lausnera órum, er hann bannar oss fyrst að ganga í munn
orminum og lætur oss vita, við hverjum verkum vér skulum sjá, en síðan veitir oss enn á
braut að fara úr munni hans.
Hvorvetna rennur Guðs lækning á mót oss. Gaf hann oss boðorð, að eigi misgerim vér,
og gefur oss iðrun, að eigi örvilnimst vér.
Af því er oss viðsjáanda mjög við syndum, að eigi verðim vér gripnir í munni orms þessa.
En þeigi skulum vér örvilnast, þótt vér verðim gripnir, því að vér megum finna rauf á kinn
hans að forðast, ef vér grátum syndir órar.
Sjá María, er vér segjum nú frá, er vottur Guðs mildi. Hún var syndug, en hún þó af
flekka hjarta síns, þá er hún þó fætur Drottins í tárum sínum. Sat hún hjá fótum hans og
hlýddi orðum hans, fylgdi honum lifanda og fann hún lifanda, þá er hún leitaði hans
andaðs, og sagði postulum upprisu hans.
Í þessum hlut eigum vér, góðir bræður, að dýrka mildi skapera vors, er oss sýnir til
dæmi iðranar, þá er hann lætur leiðréttast eftir syndir. Þá er eg lít á Pétar postula eða
eg hygg að þjófinum, er leiðréttist á krossinum, eða þá er eg sé Sakkeum eða Maríu, þá
finn eg þar sett dæmi vilnaðar og iðranar fyr augu hugar vors. Ef nekkver hefir villst frá
trúu, líti hann á Pétar postula, er sárlega grét það, er hann neitti Drottni. Ef nekkver hefir
grimmleik eða illsku í gegn náungi sínum, líti hann á illvirkja þann, er á dauðastundu
iðraðist allrar illsku sinnar og kom til lífs. Ef nekkver er fégjarn og tekur annars eigin að
röngu, líti hann á Sakkeum, er ferfalt galt, það er hann tók að röngu. Ef nekkver hefir týnt
hreinlífi fyr líkams munúð, líti hann á Maríu Magdalena, er í Guðs ástareldi
brenndi af sér líkamssyndir.
Hvorvetna setti almáttugur Guð fyr augu oss þá, er vér skulum glíkjast, og sýndi oss
hvorvetna dæmi miskunnar sinnar.
Nú og fyr því að vér skulum á degi þessum inum dýrlega taka corpus Domini, þá ina
helgustu þjónustu, er Guð hefir hugða til handa oss og miklu er margfaldri dýrð og hjálp í
fólgin, heldur en hugur manns né eins megi að fullu of rannsaka, þá gengur einkanlega
hátt nauðsyn sú, að vér leitim við á alla vega að búast við því inu mikla ráði, sem vér
kunnum vandlegast. Því að sú in helga þjónasta af jafnmiklum krafti, sem hún er, má eigi
að svo litlu lægjast, að eigi verði hún hverjum manni annað tveggja, að inni mestu líkn
eða að áfallsdómi. Sicut mælir of það Páll postuli: "Fyr því verðið ér," kveður hann,
"voveiflegum sóttum sjúkir eða bráðdauðir, að of mikil dirfð verður til borin að taka corpus
Domini."
Þess má eigi örvænt þykja, að nekkver það fyrir sér, eða ellegar sé það ráð nekkvers
kennimanns við hann að taka eigi corpus Domini, að svo mikilli ábyrgð, sem á er, en
viðbúningur til lítill, sem oft kann verða. Og ef hann gerir svo fyrir Guðs sakar, að hann
fyrdæmir sig sjálfur lítillátlega frá þjónustu þeirri, þá viljum vér víst vilnast þess, að Guð
muni honum það láta verða að nekkverri líkn.
En þó að hvoru er eigi háskalaust, meðan svo fer fram, að sá er betri kosturinn að taka
eigi corpus Domini. Svo sem mælir of það Ylarius biskup: "Er maður er lengi andvani
þeirrar þjónustu," segir hann, "þá er og hættlegt, að hann verði andvani heilsu og
hjálpar." Svo mælir og Ágústínus biskup: "Líkar mér lítillæti yðvart, það er ér eruð
hræddir of hag yðvarn og óist að taka corpus Domini, en meðan ér takið eigi, þá líkar
mér eigi." Af því mælir hann svo, að hann kveður sér líka og þó eigi líka, að
hann veit glöggt tvennar ábyrgðir á því ráði. Enda mun eigi mega við dyljast, að ábyrgðin
mun raunhátt ganga. Því að vér sjáum eigi sjaldan þau in sömu dæmi, sem postulinn
sjálfur minnti á, hve mjög á venst bæði sóttir voveiflegar eða svo baninn bráður eða
næsta alls kyns angur, það er yfir tér að ganga of veröld.
En hvað megi að sönnu skyldra vera en það að sjást um á alla vega, hverir þeir hlutir eru
í óru fari, er einkum mest megi fyrir þeirri þjónustu of standa, þeir inir sömu, sem oss
banna inngöngu himinríkis, ef óbættir eru, eða allra helst leyndir eru með oss.
Öngum manni er ráð að taka corpus Domini, ef hann veit leynda glæpi á hönd sér, svo
að hann hafi eigi til skrifta borna, og vilji hann eigi við skiljast og iðrast af öllum hug og
leita alls við að gera eigi slíka hluti síðan.
Nú alls vér höldum ina hæstu hátíð Krists Drottins, þá er miklu er helgari og dýrlegri en
vér megim hyggja eða um ræða, þá kostum vér, góð systkin, og eggjumst á það að
vanda svo atferðir órar, er það hæfi hátíð þeirri, er vér höldum. Leitum alls við of þá
atferðarbót, er vér höfum fengið á langaföstu, þeirri er nú er liðin, í föstum og í
meinlætum og í ölmusugjöfum, að sú fyrfarist eigi í endurnýjun synda þeirra, er nú höfum
vér við skilist og til skrifta borið.
Kostum að þjóna Guði Drottni á hátíð þessi með hreinlífi, með lítillæti og með
þolinmæði, með ást og með elsku bæði við Guð og við náunga óra. Sjáum vér við að
spilla hátíðarhaldi óru í munúðlífi röngu eða í heiftúð við náunga óra. Heftum vér oss að
ofáti og að öllu orðalagi illu og ónýtu.
Allar hátíðir er oss skylt að halda með góðlífi og með viðvörnun synda. En þó fyr því, að
nú tökum vér corpus Domini, og blöndum vér líkama órum við hold og blóð Krists
Drottins, þá liggur nú allra mest sekt við, ef vér misförum með oss á nekkvern veg í
munúðlífi eða í ofáti, í ágirnd rangri eða í grimmleik, í ofmetnaði eða í öfund eða í orðum
illum.
Hátíðir þær, er vér höldum hér í heimi, eru geislar nekkverir himinríkis dýrðar,
og á sá maður von, að hann mun komast til eilífs hátíðarhalds í samneyti allra heilagra
annars heims, er hann heldur hér í heimi vel og grandvarlega hátíðir Krists Drottins og
heilagra manna hans. En þess er lítil von of þann mann, er hann virðir hér vettergis
helgar tíðir, heldur hann þá á verki veraldlegu, fer að lokleysu margri, en gefur engi gaum
að tíðahaldi, að hann muni fram á leið verða laðaður til þess að heyra lof Guðs með
helgum mönnum hans, þar er hann gaumgæfir nú ekki tíðahald það, er hér er lagt
mönnum til líknar og til fyrgefningar synda, þeim er það vilja gaumgæfa.
Það hæfir oss, góð systkin, meðan vér erum hér í heimi, að samþykkja hugarfar vort við
Guð Drottin svo sem vér megum framast. Fögnum góðlífi allra manna, en látum oss illt
þykja bæði vort illlífi og svo annarra manna. Felum oss í bænahaldi óru á alla vega sem
mest undir miskunn Guðs á hverjum degi lífs vors.
Biðjum nú þess einkum á þessi tíð, að Guð Drottinn efli oss til þess að svo megim vér
halda upprisutíð Krists lausnera vors, er vér náim öll fegin hann að líta á upprisutíð vorri.
Og þaðan frá séim vér ei og ei með honum í himnesku ríki, þar er hann sjálfur hefir veldi
með Guði föður almáttkum og með helgum anda lifir og ríkir of allar aldir. Amen.
Epifania Domini
[Opinberun Drottins. Á þrettándanum]
Hátíð sú er vér höldum nú í dag, góðir bræður, hefir helgast af þremur stórmerkjum. Á
þessum degi færðu þrír austurvegskonungar fórnir Drottni órum Jesú Kristi; það var gull,
reykelsi og myrru. Á þessum degi var Drottinn skírður í Jórdan, þá er hann var þrítugur
að líkamsaldri. Á þessum degi gerði hann vín úr vatni að brúðhlaupi í héraði því, er
Galílea heitir.
Þrennum jarteinum lét Guð helgast eina hátíð, að hann sýndi sig vera einn Guð í
þrenningu og þrennan í einingu.
En að því skuluð ér hyggja, hversu skyldir vér erum að gera Guði þakkir, þeim er oss
veitir annan fögnuð á annan og gefur oss aðra hátíð á aðra. Fyr skömmu glöddumst vér
af burð hans, en nú fögnum vér skírn hans. Trautt er enn lokið burðartíð hans og höldum
vér nú þegar skírnartíð hans. Svo vildi Guð setja, að nálægjar yrði hátíðir burðar hans og
skírnar, þótt þess væri margir vetur á milli, að svo sem vér dýrkuðum Krist borinn frá
ósaurgaðri meyju, svo göfgim vér hann nú þveginn í hreinni báru.
Þessu hvorutveggja verki Domini vors eigum vér að fagna, er mær gat son og er hrein, en
Jórdan þó Krist og er heilög. Og svo sem dýrkaðist hreinlífi Maríu eftir burð Krists, svo
göfgaðist hreinsun vatsins eftir skírn hans.
Fyr það utan, að vatnið öðlaðist í sumu meiri gjöf heilagleiks, því að María
öðlaðist sér aðeins gjöf hreinlífis, en vatn veitti oss heilagleik. María náði að forðast allar
syndir, en vatnið náði að hreinsa syndir. María gat einn son og er mær, en vatnið gat
marga sonu fyr miskunn heilags anda og er hreint.
Of þenna sonagetnuð mælti Dominus: "Nema hver sem einn verði endurgetinn fyr vatn
og helgan anda, eigi má hann inn ganga í ríki Guðs."
Í dag á nekkverja lund er annar burðardagur Drottins vors og græðara. Vér vitum, að
hann var borinn með miklum rökum, en þó var hann með meirum táknum skírður, því að
inn sami andi, sá er með honum var í móðurkviði, sá kom yfir hann í dúfulíki í skírn. Og
sá er þá lýsti Mariam, nú helgaði hann öll vötn. Faðir af himni, sá er veitti skugga síns
krafts í burð, nú kallaði hann í röddu og bar vitni inu sanna og mælti: "Sjá er sonur minn,
er eg ann vel, honum skuluð ér hlýða." Sjá er og þá bjartari burður Krists en inn fyrri, því
að sá burður sendi Krist hingað í hljóði án vitni, en sjá skírði Drottin með guðdómsvitni.
Þá var Jósef ætlaður faðir hans, sá er eigi var, en nú sýndi Guð sig föður, sá er eigi var
ætlaður. Þá var móðir grunuð, því að engi gekk í gegn faðerni, en nú vegsamaðist móðir,
því að Guð vottaði faðerni sonar.
Göfgari er og þá in eftri burðartíð en in fyrri, því að hér sýndist Guð faðir, en þá var
ætlaður Jósef pater, því að göfgari er sá, er kallaði af himni en hinn, er starfaði á jörðu.
Jósef smiður var ætlaður faðir Jesú Krists á jörðu. Það má ráða til réttrar skilningar, er
smiður var ætlaður faðir hans, því að Guð er hinn sanni smiður, sá er með
óumræðilegum mætti smíðaði himin og jörð og sæ með öllu sínu skrúði. Smiður er
hann, því að hann lægir ofmetnuð, en hefur lítillæti og sníður ónýt verk af siðum
órum, en styrkir nytsamleg.
Í dag skírði Jóan baptista Krist í Jórdan. Hvílík er sjá skírn, er sá er skírnarbrunninum
hreinni, er skírður er, og vatnið helgaðist af þeim, er það tók við? Hvílík er sjá skírn
græðera vors, er í þeirri hreinsast vötn heldur en þau hreinsi? Því að með nýju tákni
heilagleiks vors var heldur vatnið skírt af Kristi en hann skírðist af vatninu, því að þá er
heimsgræðeri sté niður í vatnið, þá helgaði hann öll vötn og brunna í tákni skírnar sinnar,
svo að hver maður hreinsast í Krists brunni, hvargi sem hann vill skírast í nafni Domini.
Til þess vildi Dominus skírast, að hann helgaði oss vötn til hreinsunar. En eigi þurfti hann
sjálfur að hreinsast fyr skírnina. Yfir hann flaut vatnið, en það bar órar syndir braut með
sér. Af honum drupu skírnardropar, en af oss flutu syndir í þeim dropum.
Allt gerir senn Guðs máttur og mildi. Eigi eru vér enn þá bornir í heiminn og þó þegar
þvegnir í skírn Domini. Hreinsaðir erum vér og þá í skírn Domini, fyrr en vér værim bornir,
því að sú var skynsemi skírnar hans, að af honum helguðust vötn þau, er oss skyldu
hreinsa af syndum.
En er hann sté upp úr vatni, þá opnaðist himinn yfir honum. Eigi opnaðist þá nýlega
himinn yfir honum, því að augu hans sáu ávallt ina innstu hluti himins.
En af því sýndist himinn opna, að skírnartákn vitraðist. Því að þá eru manni upp lukin
himinríkis dyr, er hann er skírður.
Heilagur andi kom yfir Drottin í skírn, því að þeir taka miskunn heilags anda, er skírast í
nafni þrenningar Guðs.
En þess er leitanda, fyr hví heilagur andi vitraðist í dúfulíki heldur en annars kykvendis
nekkvers.
Ekki er gall í dúfu, og grandar hún öngu kykvendi með nefi né klóm. Rödd hennar er sem
stynur, og fæðir hún annarra unga sem sína, etur ekki hrátt né óhreint. Oft er
hún vön að sitja yfir vötnum í trjám og sjá þaðan, ef nekkvað fer að henni hræðilegt, og
gerir hún hreiður í steinveggjum.
Þessi öll dúfueðli skulum vér, góðir bræður, glíkja í atferð vorri, ef vér viljum eignast
miskunn heilags anda, því að til þess vitraðist heilagur andi í dúfulíki, að hann sýndi
hvílíka hann gerir alla þá, er hann fyllir.
Svo sem ekki er gall í dúfu, og grandar hún engu kykvendi með nefi né klóm, svo skulum
vér eigi hafa heiftar beiskleik við náunga óra og færa þeim eigi í orðum né í verkum. Dúfa
etur ekki hrátt né óhreint. Svo skulum vér eigi láta finnast í munni órum saurug orð né
gálausleg, því að sá etur óhreint, er munn sinn fyllir sauryrða. En sá etur hrátt, er það
mælir allt, er á munn kemur án athuga.
Stynur dúfu merkir bænir órar, því að vér skulum af öllu hjarta kalla á Guð svo sem
stynjendur í sótt. Svo sem Davíð mælti í sálmi: "Dominus, fyr þér er öll fýsi mín, og er
eigi fólginn stynur minn."
En þá verða heyrðar af Guði bænir órar, og þá stoðar oss til fullrar heilsu að granda eigi
náungum órum, ef vér kostgæfum að duga þeim, sem vér megum.
Sicut dúfa fæðir annarra unga jafnt sem sína, svo skulum vér og elska náunga óra sem
sjálfa oss og duga þeim í þurftir. Því að ást leitar eigi sinnar þurftar, heldur náungs.
Dúfa situr oft í limum yfir vötnum, að hún megi sjá skugga í vatni, þess er hræðilegt fer
að henni í lofti og forðast það.
Vatn merkir helgar ritningar, þær er sýna allar fljúgandi vélar ins forna fjanda svo sem
skugga skaðsamlegra fugla. En þá sitjum vér í limum yfir vötnum sem dúfur, ef vér
minnumst oft píslar Domini og sækjum oft helgar ritningar, þær er oss vara við
skaðsamlegri freistni.
En þótt vér sjáim við syndum eða gerim góðverk, þá skulum vér ekki oss sjálfum eigna,
það er vér gerum, heldur allt Guðs miskunn.
Dúfa er vön að gera hreiður í steinveggjum. Steinveggur merkir Dominum, sicut Páll
mælti: "Kristur var steinn." Þá gerum vér hreiður í steinveggjum sem dúfa, ef vér virðum
Krist til alls þess, er gerum vér, og eignum hans mildi allt það, er vér megum vel gera.
Heilagur andi vitraðist yfir Kristi í dúfulíki, því að þá gerumst vér verðir heilags anda og
köllumst liðir Krists, ef vér erum óslægir í hjörtum og meinlausir í orðum, mildir í verkum
og athugasamir í bænum, vakrir í gegn allri freistni og ástsamir við Guð og miskunnsamir
við náunga.
Þessi verk eru öll andlegar fórnir, þær er vér skulum hvern dag færa Guði í eftirglíkingu
þess, er Austurvegskonungar færðu fórnir Drottni órum á þessum degi, því að líkamlegar
fórnir þeirra merkja andlegar órar fórnir. Svo sem þeir færðu þrennar fórnir dýrlegar, svo
skulum vér og færa Guði þrennar fórnir, það er hreinan hug og skynsamleg orð og góð
verk.
Gull merkir sanna speki hugar, sem Salómon mælti: "Fýsileg gullhirsla hvílist í hjarta
spaks manns."
Reykelsi merkir ilm góðra verka og heilagra bæna, sicut Davíð mælti í sálmi: "Greiðist
bæn mín í augliti þínu, Domine, svo sem reykelsi."
Myrra er urt sú, er eigi lætur fúna líkami dauðra manna. Hún merkir hreinlífi og synda
viðsjá þá, er andir órar og líkami varðveitir við synda dauni.
Þessar fórnir skulum vér færa Guði óspilltar, það er óblandnar heimsskrauti, ef vér viljum
öðlast tákn skírnar, það er Dominus gaf oss á þessum degi í skírn sinni.
Skírum vér hug vorn í tárum, en líkam vorn í meinlætum og öll verk ór í ást og lítillæti, að
vér megim sjá himna opna yfir oss og komast til þeirra fagnaða, er Dominus lauk upp fyr
oss í skírn sinni, sá er lifir og ríkir per omnia saecula saeculorum. Amen.
Purificatio s. Marie
[Hreinsun heilagrar Maríu. Kyndilmessa]
Hátíð sú, er vér höldum í dag, góðir bræður, hófst af þeim rökum, að á þessum degi
gekk María, móðir Domini vors, í kirkju fjörutíu daga eftir burð hans og færði Guði fórnir
fyr honum, sem boðið var í Moises lögum, tvo turtura og tvær dúfur.
Sjá hátíð kallast á bókum "hreinsun Maríu," og eigi fyr því, að hún þurfti að hreinsast eða
sonur hennar fyr fórnir, heldur af því að hún lét sér sóma fyr lítillæti að fylla þau boðorð,
er lög buðu óhreinum mæðrum til hreinsunar.
Af því megum vér merkja, hversu skyldir vér erum að fylla það, er Guð býður oss til
syndabótar, er Kristur sjálfur eða móðir hans létu sér sóma syndalaus að ganga undir
lög þau, er syndgum mönnum vóru til hreinsunar sett.
Hátíð sjá er kölluð hreinsun sancte Marie, en hennar lítillæti merkir hreinsun óra, það er
hún sýndi á þessum degi.
Innganga Maríu í kirkju með fórnum merkir himinríkis inngöngu réttlátra manna með
góðum verkum. Þessa minning gjörum vér, þá er vér stöndum í kirkju með logöndum
kertum á þessum degi, því að Dominus mælti svo í guðspjalli: "Sé brennandi kerti í
höndum yður." Það skýrði hann í öðrum stað og mælti: "Lýsi ljós yðvart fyr
mönnum, að þeir sjái verk yður góð og dýrki föður yðvarn, er á himnum er."
En það er merkjanda, er tveir turturar eða tvær dúfur vóru færðar fyr Kristi. Þetta var
volaðra manna fórn, því að lög buðu að færa lamb og dúfu eða turtura til altera, en volaðir
menn skulu færa tvo turtura eða tvær dúfur.
Í því vildi Dominus enn sýna lítillæti sitt, er hann lét frá voluðum mönnum berast heldur
en frá auðgum.
En þess má spyrja, hví þessir fuglar vóru heldur boðnir í lögum til fórnar Guðs en aðrir.
Því að Abraham, er miklu var fyrir lög, færði þessa fugla Guði. Og finnst það hvorvetna í
fornum lögum, að þessa fugla skyldi færa Guði, sá er hreinsunar þurfti.
Dúfa er meinlaus, en turturi er hreinlífisfugl, svo að hann leitar eigi annars til lags með
sér, ef þeim verður nekkvað, er honum hefir fylgt. Af því merkir dúfan einfeldi, en turturinn
hreinlífi, því að þeirra líf er þæg fórn Guði, er meinlausir eru og hreinlífir.
Hvortveggi sjá fugl hefir styn fyr söng, en það merkir bænir heilagra. Turturar eru fáir
saman, en dúfur flykkjast. Og merkja af því turturar leyndar bænir heilagra, en dúfur
merkja kirkjusóknir þær, er menn sækja til tíða eða til kenninga.
Sicut aldregi má finnast hreiður turturans, svo mátti og aldregi inn forni andskoti
rannsaka tákn burðar Krists.
Gamall maður hét Símeon í Jórsölum. Sá var réttlátur og siðsamur, og var heilagur andi
með honum. En hann fékk þau svör bænar sinnar af helgum anda, að hann myndi eigi
deyja, fyrr en hann sæi Krist.
Það skuluð ér vita, að fornir feður og spámenn vóru fúsir að sjá Krist, sicut Dominus
sagði í guðspjalli: "Margir réttlátir og spámenn vildu það sjá, er ér sjáið, og sáu
þeygi eða heyra það, er ér heyrið, og heyrðu eigi."
En það var veitt þessum inum réttláta Símeoni, því að hann bað þess nótt og dag með
allri fýsi hjarta síns, að hann næði að sjá Krist. En er Jesús var borinn í musteri, þá tók
Símeon höndum við honum.
Mikils er virðandi miskunn Guðs, er hann veitir oss framar en vér kynnim biðja.
Þess bað Símeon, að hann næði að sjá Christum. En honum var því framar veitt, að
hann náði að hafa hann með höndum. Símeon tók í hendur sér manndóms óstyrkt, en
hann kenndi guðdóms afl í manndómi og mælti: "Nú lætur þú, Domine, fara þræl þinn í
friði eftir orðum þínum." Sicut þetta mælti hann nú: "Nú lætur þú þræl þinn í friði fara, því
að eg sé nú friðinn sjálfan. Því að augu mín sáu þrifsemi þína, þá er þú bjóst fyrir augliti
allra þjóða."
Þrifsemi Guðs kallast Dominus Iesus Christus, því að af honum hljóta allir þrifnuð, þeir er
þrífast megu bæði þessa heims og annars. Sjá þrifsemi segist búin fyrir augliti allra lýða,
því að allir tóku hjálp af honum, þeir er hugskots augum máttu sjá hann og elska.
Eigi aðeins spáði Símeon hjálp Gyðinga í burð Krists, heldur og leiðrétting heiðinna
þjóða, því að þessi orð fara eftir: "Ljós til vitranar þjóða og dýrð kyni Ísraels."
Fyr hví kallaði hann Krist ljós þjóða, en dýrð kyns Ísrael heldur en ljós kyns Ísrael og
dýrð þjóða?
Heiðnar þjóðir vóru í hugarmyrkri, því að þeir sáu eigi ið sanna ljós, þá er þeir kunnu eigi
skapera sinn. En Gyðingar höfðu ljós, því að þeir trúðu rétt á Guð. En af því kallast
Kristur heldur ljós heiðinna þjóða en Gyðinga, að heiðnar þjóðir lýstust í hingaðkvomu
hans, en Gyðingar margir týndu þá því ljósi, er áður höfðu þeir, því að þeir vildu eigi trúa
á hann. En hann kallast af því dýrð kyns Ísrael, að hann lét úr Gyðingakyni
berast og kenndi sjálfur þeim allar kenningar, meðan hann var hér í heimi.
Anna hét spákona ein. Sú var gömul ekkja og hafði hreinlífi haldið áttatíu og fjóra vetur
eftir andlát búanda síns. Hún tók enn við Jesú Kristi í musteri á þessum degi og boðaði
öllum himneska lausn, þeim er biðu ríkis Guðs.
Maklega tók karlmaður og kona við Drottni, þá er hann var í kirkju borinn, því að hann
kom hingað í heim að hjálpa bæði körlum og konum.
Það byrjar oss að leiða það miklum athuga, af hverjum rökum vér höldum helgar hátíðir
til dýrðar Guði og hans helgum mönnum.
Vér skulum oss biðja Drottin vorn miskunnar með tárum og hans helga menn
árnaðarorðs til fyrirgefningar allra synda vorra, og hefja svo upp bænir órar, að hverr vor
skal áður fyrgefa öðrum allt það, er vér misgjörumst við. Vér skulum fyrst oss til hjálpar
kalla ina helgustu mey, Maríu, móður almáttugs Guðs, af því að hún er göfgust allra
heilagra manna. En því næst Mikael engil og alla engla, Jóan baptistam og Pétar
postula, er hefir himinríkis lukla að varðveita, og alla lærisveina Guðs, alla Guðs dýrlinga,
pínda og sóttdauða. Vér skulum unna Guði umfram of alla hluti, en hver vor öðrum sem
sér sjálfum. Þær ástir tvennar eru dýrlegar í Guðs augliti. Þeim ástarvængjum tveim má
hvers manns önd fljúga á himna til eilífrar dýrðar með Guði.
Vér eigum á það að minnast á hverri stundu lífs vors, hve mikil meinlæti vor Drottinn hefir
tekið á sinn líkama fyr órar sakar í þessi veröld. Hann lét hingað í heim berast til þess að
leysa alla kristna menn frá helvítiskvölum eilífum, og gerði hann margar jarteinir, til þess
að vér skulim á þær minnast og trúa þeim efalaust. Hann var þolinmóður við sína
misbjóðendur í öllum hlutum og gaf oss dæmi, hversu vér skulum gera við óra
meingerðamenn.
Drottinn vor sat Gyðingum mörg meinmæli og sáran bardaga, stórlega píning, er hann lét
sig negla á kross fjórum nöglum, tveim í hendur, öðrum tveim í fætur, til hjálpar oss
skírðum mönnum. Hann var særður á krossi inu fimmta sári með spjóti eins ríðera, þess
er Longinus heitir. Úr vors Drottins sári rann bæði vatn og blóð. Það jarteinir í því, að vér
erum í vatni skírðir, en leystir með blóði Guðs. Hann lét önd sína á krossi, til þess að
önd ór sé lifandi ei og ei með Guði.
Af því var Guð á kross negldur, að hann gaf oss dæmi, hve hendur órar skulu vera
negldar eða bundnar frá syndum í fjórum skautum þessa heims, sicut krossinn er
ferskeyttur. Af því tók hann á krossi dauða heldur en á annan veg, að af trénu kom það
epli, er þau Eva og Adamur átu fyrboðið. Af því vóru fætur og hendur Drottins vors á tré
negldar, að fætur Evu og Adams gengu til afgerðar, en hendur þeirra tóku epli trés
dauða.
Hann reis upp af dauða á þriðja degi eftir andlát sitt, fyr því að hann leysti oss frá þremur
hlutum, þeim er til hverrar syndar eru hafðir áður algjör verði, af fjanda áminningu og
manns fýst og ráðnum vilja.
Guð vitraðist fyrst eftir píning sína Maríu Magdalenu, sicut Gregorius sagði: "Af því
byrlaði María Magdalena lífsdrykk heiminum öllum, að Eva byrlaði dauðadrykk öllu
mannkyni, þá er hún át epli í Paradiso, það er henni var eigi lofað."
Guð sté til himna inn fimmta dag í gagndögum, til þess að vér stígim upp á dómsdegi til
eilífrar dýrðar með Guði almáttkum. Hann settist á hægra veg Guðs, föður síns á
himnum.
Nú hefi eg sagt yður í nekkverjum orðum, hvað Guð hefir unnið til þess í sínum
meinlætum, að vér unnim honum um alla fram. En þá viljum Guði svo unna, ef vér gerum
hans vilja á hverri stundu lífs vors, en brjótum óra munúð ranga og höldum vel boðorð
Guðs öll. Vér skulum fyrláta öll þessa heims auðæfi heldur en hafna Guði. Og þeim mun
framar, að vér skulum heldur láta líf vort fyr Guðs sakar en hafna honum eða hans
boðorðum.
Þá unnum vér Guði, sem boðið er, ef vér gerum svo, en eigi ella.
Það er oss mest nauðsyn, að vér leitim við, að vér sém búnir við andláti óru ávallt hverja
stund frá annarri, af því að vér vitum eigi, hvort vér tökum öndina, síð er vér hrindim henni
frá oss.
Leiðum það athuga miklum, hvað vér drýgjum á hverjum degi, hvort það sé að Guðs vilja
eða í gegn hans boðorðum. Því að annað tveggja er allt það er vér gjörum, til Guðs eða
frá Guði ella, sicut hann mælti sjálfur: "Sá er eigi er með mér, í gegn er sjá mér."
Dómadags ógn látum vér oss aldregi úr hug ganga og minnumst á það, að Guð mun
koma skjótt að dæma of allar þjóðir og munum þá taka slíkan dóm af Guði sem vér
dæmum órum misbjóðöndum nú í þessi veröld. Munu þá fara illir menn í helvítiskvalar
eilífar, en réttlátir menn í eilífa dýrð með Guði.
En alls vér höldum nú hátíð í minning lítillætis Drottins vors Iesu Christi og sancte Marie
móður hans, þá skulum vér varðveita lítillæti í allri atferð vorri. Því að þá stoðar oss að
halda hátíðir, ef vér samþykkjum líf vort við tíðina, þá er vér höldum. Því að svo mælti
Drottinn sjálfur: "Nemið ér að mér, því að eg em mjúklyndur og lítillátur í hjarta." Færum
vér og þá Guði turtura og dúfur, það er einfaldleikur og hreinlífi hugar og líkams og
kostgæfi bæna. Birti ástarlogi hjörtu ór og brenni ljós góðra verka í höndum
oss, svo að góð dæmi ór lýsi innan musteri Guðs, það er kristinn lýð.
Rennum vér á mót Kristi með ást og góðum siðum, og löðum hann með
miskunnarverkum til musteris hjarta vors og tökum við honum með höndum réttrar trúu,
að hann leiði oss inn í musteri dýrðar sinnar og láti oss fara í þann frið og fögnuð, er vér
megim án enda sjá þrifsemi Guðs, sjálfan Drottin vorn Jesúm Krist, þann er með feður
og helgum anda lifir og ríkir per omnia secula seculorum. Amen.
In Passione Domini
[Um písl Drottins. Á föstu]
Jóhann postuli segir frá því, að Jesús Kristur spurði Gyðinga, ef nekkver þeirra sakaði
hann of syndir eða hví þeir tryði eigi honum, þar er hann kenndi þeim ið rétta eitt. "En
heyra mun," kvað hann, "Guðs orð, sá er af Guði er, en af því heyrið ér eigi, að ér eruð
eigi af Guði."
Þá svöruðu Gyðingar og töldu hann djöful með sér hafa og Samaritanum vera.
Jesús svaraði: "Hefka eg djöful, heldur göfga eg föður minn, en ér óvirðið mig. Eigi leita
eg mér sjálfur virðinga, en þó er sá, er leitar og dæmir. Sannlega segi eg yður, að engi
mun taka eilífan dauða, ef hann gerir sem eg býð."
Gyðingar svöruðu: "Nú vitum vér víst, að þú hefir djöful, þar er Abraham er dauður og
spámenn, en þú lætur engi munu deyja eilíflega, ef að þínum orðum gjörir. Eða ertu meiri
Abraham föður órum, alls hann er andaður? Spámenn eru og liðnir. Hvern lætur þú þig
vera nú?"
Jesús svaraði: "Ekki er dýrð mín, ef eg dýrka mig sjálfan. Faðir minn dýrkar mig, en
þann kallið ér Guð yðvarn og kunnuð hann eigi. Eg kann hann, og ef eg látumst hann
eigi kunna, þá em eg lyginn sem ér. Af því geri eg vilja hans, að eg veit, hve hann vill.
Abraham faðir yðvar langaði til að hann sæi dag minn og varð feginn, er hann
sá."
Gyðingar svöruðu: "Hvað myndir þú Abraham sjá, alls þú ert eigi fimmtugur maður?"
"Satt segi eg yður: Eldri em eg Abrahe."
Þá vildu þeir grýta hann.
Jesús gengur þá úr musterinu og falst fyrir þeim.
***
Góð systkin, virðið ér, fratres carissimi, hógværi Guðs. Til syndalausnar kom hann og lét
hann þó sér sóma að sýna sig af skynsemi syndalausan vera, sá er mátti af
guðdómskrafti hreinsa syndga menn.
En ógurlegt er það, er fylgir: Heyrir hver Guðs orð, er hans maður er. Af því hlýðið ér eigi
Guði, að ér eruð eigi hans menn.
Nú ef það ræður, hve maður vill hafa það, er Guð býður, hvort hann er hans maður, þá
rannsaki nú hver sjálfan sig, hve þekk hann lætur sér Guðs boð. Það vill Dominus
noster, að sé annað hvort, að vér varimst syndir eða bætim þær ólatlega, séim fúsir
héðan af heimi til himneskrar föðurleifðar, knosim girndir holdsins, hneigjumst frá virðingu
veraldar, tökum eigi frá öðrum, heldur veitum vér óra hluti.
Virði nú þá hver vor, hversu ér hafið þessi Guðs boð og reynið ér í því, hvort ér eruð Guðs
menn.
Því kemur djöfull stundum við sína menn, að þeir gera eigi heyra kenningar, af því að
hann þykist þá mest komast fyr allan þrifnuð þeirra og undir sig spenja þá. Þeir eru enn
sumir, er heyra vilja og fylgir þó engi alúð. Sumum fær mikils, er þeir heyra Guðs orð, en
þó eru þeir inir sömu, er það líður.
Öngir megu þessir sér treystast, ef þeir vilja eigi eftir því gera, sem kennt er.
Líf yðvart, bræður, leiðið ér fyrir hugskotsaugu yður og óist það, er Guð taldi þá eina sér
líka, er hafi það er hann bauð. Skildu Gyðingar, að hann mælti einkum þetta til
þeirra og svöruðu: "Djöful hefir þú og ert Samaritanus."
Sú þótti þjóð þá í verra lagi, in samverska.
Nemum dæmi af órum Drottni, ef vér verðum fyr illum orðum, og hyggjum að svörum
hans. "Ekki hefi eg djöfuls traust," kvað hann, "heldur dýrka eg föður minn, en ér óvirðið
mig."
Samaritanus þýðist vörður. Af því neitti hann eigi því, að hann væri Samaritanus, því að
hann er vörður mannkynsins. Nú ef hann teldi sig eigi Samaritanum vera, þá væri sem
hann teldi sig eigi vörðinn vera, lét sem honum þætti einskis of það vert, er hann mátti til
rétts færa, þótt þeim gengi illt til, en taldi það eigi satt, er þeir lugu.
Í þeim orðum hneykist dramb vort, þar er vér gjöldum oft miklum óþokka smáar sakar,
gjörum það illt, er vér megum, og látum þó enn í hótum fleira en vér megim. En vor
Dominus hefndi eigi meingerða, og eigi svaraði hann með reiði. Satt segði hann, þótt
hann teldi þá djöfulóða, fyr því að eigi mætti þeir slík orð við Guð mæla, ef eigi stýrði
djöfullinn þeim. Af því vildi hann eigi satt of þá ræða, að eigi þætti sem hann gyldi þeim
þá illyrði sín.
Hvað er oss þá í því kennt nema það, að vér skulum eigi illyrðum berjast við
meingerðarmenn óra, þó að til sé það of þá að ræða, er þeim sé kinnroði að. Ekki of
ætlar til annars en mótgöngu vondra manna hver þeirra, er halda býður ríkt réttan sið, því
að þeim þykir þá sínum vilja á mót mælt.
Því kvað Dominus svo að: "Eg göfga föður minn, en ér óvirðið mig."
Svo gengur ríkt óvenja syndugra manna, að þeir óþokka meir þá menn, er betri eru að því
að enn þykjast þeir þá ljósari verða að ókynnum sínum, er þeir nenna eigi eftir þeim að
gera.
Vor Dominus Iesus Christus sýndi oss, hversu þolinmóðir vér eigum að vera, alls hann
vildi sín eigi hefna. Nú ef sá er alskyldur til að bera meingerðir, er fyrir verður og felur sig
Guði á hendi í eftirgöngu hans dæma, þá of sér sitt mál, sá er meingerðirnar
veitir fyrir engi ásthuga Guðs boðorða, hversu hann ræður sig frá Guði og í sveit rekninga
hans, alls Guð býður svo, að hverr vor skal öðrum unna sem sjálfum sér
Dýrlegra er af Guðs dæmum að flæja meingerðir þegjandi en yfir að stíga annan í
svörum.
En þetta mælir drambið í hjartanu: "Engi maður mun þér til góðs meta það, er þú þegir
við og slotir, heldur þykjast nú allir víst vita, að þú ert sönnu sagður." En þá er slíkt
hyggjum vér, virðum vér menn meir en Guð.
Oft skulum vér hug órum til þess renna, hve langælega sæla Guð gerir sína menn, og
hve þungt er að verða fyr reiði hans. Nú af því að hér er skammætt allt, þá er oss mikið
undir, að heldur ættim vér fögnuð fyr höndum en vesöld eftir heim þenna, þar er allt skal
endalaust vera, það er maður hlýtur.
Gott líf og fagurleg laun góðrar atferðar veiti oss Guð vor og Dominus, sá er lifir og ríkir of
óendar veraldir. Amen.
De sancto Michaele et omnium angelorum
[Um heilagan Mikael og alla engla. Á Mikjálsmessu]
Níu eru engla sveitir, þær er helgar ritningar nefna. Það eru ærir og höfuðærir, kraftar og
veldisenglar, höfðingjar, drottnar og stólar, kerúbín, það er fylling speki, og serafím, það
eru brennendur eða logendur.
Allra bóka vitni sannar, að eru ærir og höfuðærir. En spámannabækur nefna oft fyr oss
kerúbín og serafím. En Paulus apostolus mælti svo: "Allir hlutir eru af Guði skapaðir á
himni og á jörðu sýnilegir, stólar og drottnar, höfðingjar og veldisenglar og kraftar."
Á spámannabókum eru nefndar fjórar englasveitir, en Paulus nefndi aðrar fimm. Þá eru
níu, er sú tala kemur öll saman.
En til hvers nefnum vér þessar englasveitir, nema vér skýrim gjörr þjónustu þeirra? Því að
það er vitanda, að engla nöfn eru af þjónustu þeirra, en eigi af eðli, því að helgir englar
eru ávallt andar, en þeir megu ávallt ærir heita, svo sem sálmaskáldið mælti: "Guð gjörir
anda áru sína." Svo sem hann þetta mælti: "Þeir, er ávallt eru andar, þeir gjörast ærir
Guðs, þá er hann vill."
Þeir heita ærir, er hina minni hluti boða, en þeir höfuðærir, er hina hæstu hluti
boða. Af því var Gabríel höfuðengill sendur til Mariam heldur en einn hver annar engill, því
að höfuðár var maklegur að boða hið hæsta erindi.
En þeir eru af því eiginlegum nöfnum nefndir, að þeir merki í nöfnum, hvað þeir megu í
verkum. Eigi hafa englar af því eiginleg nöfn, að eigi megi hver þeirra vita annars vilja án
nöfn. En er þeir koma til vor, þá taka þeir hér nöfn af þjónustu sinni.
Mikael þýðist: Hver er sem Guð. Gabríel kallast styrkt Guðs, en Rafael lækning Guðs.
Mikael er til þess sendur að gjöra ágætlega krafta, að það megi sýnast í nafni hans og í
verki, að einn Guð má gjöra það, er engi má annar. Af því er sagt í Himnasjón Johannis,
að hinn forni fjándi mundi drepinn verða í enda heims af Mikaele archangelo. Sá fjándi, er
fyr metnuð sinn vildi glíkjast Guði og hefja sæti sitt yfir ský himins og setja stól sinn í
gegn Guði, það er maklegt, að sá engill brjóti kraft hans, er það sýnir í nafni sínu, að
engi er slíkur sem Guð. Því að engi má Guði glíkjast fyr ofmetnuð.
En Gabríel var sendur til Mariam, er kallast styrkt, því að hann kom þann að boða, er
sterklega barðist í gegn fjándanum og sté yfir hann í lítillæti, svo sem sálmaskáldið
mælti: "Drottinn er styrkur og máttugur í orrustu, sjálfur Drottinn krafta, hann er konungur
dýrðar." Maklegt var, að styrkt Guðs boðaði þann, er Drottinn er krafta og styrkur að
berjast í gegn andlegri illsku.
Rafael þýðist lækning Guðs, því að hann tók blindimyrkur af augum Tobie fyr lækningar
embætti. Það var maklegt, að Guðs lækning kallaðist sá, er sendur var að græða
sjúkan.
En nú höfum vér þýdd nöfn engla. Af því skulum vér og nekkvað ræða of þjónustu þeirra.
Þeir andar kallast kraftar, er oftast sýna hingað jarteinir. Veldisenglar kallast
þeir, er það hafa í mætti sínum að stöðva djöfla, svo að eigi megi þeir freista manna sem
þeir vilja. Höfðingjar kallast þeir, er senda aðra góða engla til Guðs þjónustu. Drottnar
kallast þeir, er það hafa umfram of aðra engla, að öll englafylki hlýða þeim og þjóna þeim
framar en öðrum. Stólar kallast þau fylki, er Drottinn sýnir fyr þá dóma sína og situr yfir
þeim sem dómandi á stóli, svo sem sálmaskáldið mælti: "Þú, Drottinn, situr yfir stóli og
dæmir réttan dóm."
Fylling speki kallast þau fylki, er því fullara vitu alla speki Guðs, að því er skepnan má
skaperann skilja, sem þau eru nálægri Guðs ljósi fyr hæð verðleiks síns.
Brennendur og logendur kallast þau fylki, er af návistu skapera síns brenna í ósýnilegri
ást og eru því heitari í elsku Guðs sem þeir sjá hann gjörr en aðrir, því að engi fylki eru á
milli Guðs og þeirra. En ást er logi þeirra, því að þeir glóa því meir í ástarhita sem þeir
sjá gjör guðdóms ljós.
En hvað stoðar oss að hafa þetta sagt frá englum Guðs, nema vér dragim dæmi
þjónustu þeirra til batnaðar vors? En því er trúanda, að jafnmikill fjöldi mannkyns skal
koma til himins dýrðar sem þar eru englar Guðs fyrir, svo sem ritið er: "Guð setti
endimörk þjóðar eftir tölu engla."
Af því skulum vér draga dæmi af þjónustu til vorrar atferðar og kynda ástareld í oss til
auka góðra verka. En nauðsyn er, að þeir menn, er til himinríkis skulu fara, glíki nekkvað
eftir englafylkjum Guðs, því að greinir mannalífs gegna sérhverri engla.
Þeir eru sumir, er lítið lán skilningar hafa, en þó kenna þeir öðrum gott af því láni, er þeir
hafa. En þeir menn koma í það fylki, er ærir heita.
Þeir eru sumir, er mikillar hyggjendi er léð, og kunnu þeir skilja hin hæstu tákn
himneskra hluta og boða það öðrum með góðum verkum. Þeir koma í þá sveit, er
höfuðærir heita.
Þeir eru sumir, er jartegnir megu gjöra í krafti Guðs, og fylla þeir þá englasveit,
er kraftar heita.
Þeir eru sumir, er djöfla megu reka frá óðum mönnum og stíga yfir ósýnilega fjándur í
bænakrafti, og skulu þeir hverfa í tölu veldisengla.
Þeir eru sumir, er í kröftum sínum og verðleikum eru góðum betri, og verða þeir af því
settir til forráðs yfir aðra góða menn, og fylla þeir þá sveit engla, er höfðingjar kallast.
Þeir eru sumir, er svo drottna hug sínum og hnekkja frá sér öllum syndum og girndum,
að þeir eru rétt kallaðir drottnar á meðal manna fyr hreinlífi hugar síns og líkams, sicut
Guð mælti við Moisen: "Eg setta þig guð Faraonis." En hvert eigu þessir að hverfa nema
í drottna fylki?
Sumir eru vakrir í Guðs hræðslu að varðveita sig vandlega og hafa þá gift af Guði, að þeir
megu réttlega of aðra dæma. Í þeirra hugskotum situr Drottinn svo sem dómandi á stóli,
þá er hann lýsir rétta dóma sína fyr þá. Hvað eru þessir nema stólar skapera síns og í
það fylki taldir, er stólar heita.
Sumir eru svo fylltir Guðs ástar og náungs, að þeir vilja það gjöra nótt og dag, er flestir
megi njóta. En Paulus mælti svo: "Ást er fylling laga." En hvað eru þeir, er þessar ástar
fyllast nema kerúbín, það er fylling speki?
Sumir kyndast svo af eldi Guðs ástar, að þeir fýsast einskis í heimi nema hyggja að
skapera sínum einum, og hafna þeir öllum jarðlegum hlutum, og brenna þeir í elsku
Guðs og dreifa ástarloga í kenningum yfir alla þá, er þeir mæla við. Hverjum glíkjast
þessir nema serafím, það eru brennendur og logendur. Því að logi lýsir og brennir. Svo
lýsa kenningar þeirra hugskotsaugu manna til himneskra hluta og brenna syndir af
mönnum í iðranareldi.
En er vér mælum þessa hluti, góðir bræður, þá hyggið ér að sjálfum yður og
rannsakið líf yðvart og hugskot og vitið, ef nekkvað finnið ér þeirra hluta í atferð yðvarri, er
ér meguð komast til þess englaliðs, er nú segjum vér frá. En sú önd er vesöl, er ekki
finnur í sér af þeim góðum hlutum, er nú tíndum vér. En sú önd er enn vesalli, er eigi
grætur það, er hún missir þessa dugnaða. Sá er mest harmandi, er slíkur er, og harmar
sig eigi sjálfur. Virðum vér og þá kraft Guðs vina og fýsumst af öllum mætti til svo
heilagrar ástar. Harmi sá, er þessa láns er andvani, en sá, er lítið hefir af, öfundi hann
eigi þann, er meira hefir. Því að sú er grein heilagra engla á himni, að aðrir eru öðrum
æðri og öfundar engi annan.
Það finnst í kenningum Dionisii biskups, að hin minni ein engla fylki eru send af Guði til
hjálpar mönnum, sýnilega eða ósýnilega. Það eru ærir og höfuðærir. En hin æðri fylki
fara hvergi til hinnar ytri þjónustu. Því mun Isajas spámaður þykja í gegn mæla, þá er
hann kvað svo að orði: "Einn af serafím fló til mín og hafði glóð í hendi, er hann tók af
altari, og brá hann því á munn mér og mælti: "Þetta snart varar þínar, og mun hreinsast
synd þín.""
Í þessu atkvæði spámanns má það skýrast, að þeir englar, er sendir eru, bera oft hinna
nöfn, er þá þjónustu eigu, er þessir fremja. Því að sá engill, er eld bar af altari og brenndi
syndir af munni spámanns, var réttkallaður serafím, er brennandi þýðist. Þvísa máli
fulltingir það, er Daníel mælti: "Þúsund þúsunda þjónaði honum, og tíu þúsundum sinna
hundrað þúsunda stóðu fyr honum."
Annað er að þjóna, en annað er að standa fyr Guði. Þeir þjóna Guði, er að boðorði hans
fara til vor. En þeir standa fyr Guði, er aldregi fara frá honum til hinna ytri sendinga. En
það, er finnst í helgum ritningum, að kerúbín eða serafím gjöri nekkver þjónustuverk, þá
vitum vér eigi víst, hvort þeir gjöra sjálfir þau verk eða senda þeir nekkverja af
hinum minnum fylkjum að gjöra. En þeir, er sendir eru, taka af hinum æðrum fylkjum
nöfn, þá er þeir fara að þeirra sendingu.
En það vitum vér víst, að aðrir englar senda aðra til þjónustu, svo sem Sakarías
spámaður mælti: "Engill sá fór, er mælt hafði við mig, en annar engill rann á mót honum
og mælti við hann: "Renn þú og seg sveini þessum, að Jerúsalem mun eyðast.""
Þar er engill bað annan renna, þá er eigi efi, að annar engill sendir annan. En það er víst
vitanda of þá, er sendir eru, að þeir fylla hina ytri þjónustu og koma til vor, en þeir standa
þó ávallt í Guðs ljósi, því að Guð er allur í öllum stöðum senn, þótt englar sé eigi í öllum
stöðum senn.
Það er enn vitanda, að englafylki hljóta oft nafn af þeirri sveit, er næst þeim er. Stóla fylki
segjum vér vera sæti Guðs og mælti þó Davíð svo: "Guð situr yfir kerúbín." Því að hvert
englafylki hefir mikla glíking af öðrum, þeim er næst eru. En svo eru sumir hlutir
sérhverjum eignaðir í himnaborg, að þó eignist allir allt saman, og það er hver eignast í
sér sumt, það eignast hann allt í öðrum, því að hver fagnar annars dýrð.
Af því kallast eigi öll fylki einu nafni, að greinast megi sérhver sveit af nafni þeirrar giftar,
er mest fylgir sérhverju englafylki. Og eignast þau þó öll alla gift saman.
Serafím kallast brennendur, og eru þó öll englafylki heit í ást Guðs. Kerúbín kallast
fylling speki, og eru þó allir þar spektar fullir, er þeir sjá sjálfa Guðs speki í krafti sínum.
Stólar kallast þau fylki, er Drottinn situr yfir þeim, og má þó engi sæll verða, nema Guð
sitji í hugskoti hans.
En af þeirri gift hafa sérhver englafylki nöfn, er þau tóku fullasta af Guði. En þó hafa allir
englar hlut af öllum giftum, því að sú er ást yfir öllum, að engi öfyndir annan,
heldur þykist hver eiga það, þótt hann hafi eigi sjálfur, er hann sér annan hafa.
En vér, góðir bræður, skulum ávallt fýsast til dýrðar þeirra, er nú segjum vér frá, og
minnast þó, að vér erum jarðlegir, og þerra af oss syndadust með iðranarhendi fyr augu
skapera vors, að vér megim hreinir verða og komast til himneskrar borgar.
[Kirkjuhelgi]
Hvegi oft er vér höldum kirkjuhelgi, þá skulum vér vita, góðir fratres, ef vér lifum
heilaglega og hreinlega, að hvatki er gjört er í kirkjunum í tíðagjörð eða í bænahaldi eða
ljósbruna, að það fyllist allt andlega oss til þurfta í vorri atferð. Því að eigi lýgur sá, er
þetta mælti: "Mustari Guðs er heilagt, það er ér eruð sjálfir. Eða vituð ér eigi, að líkamir
yðrir eru mustari heilags anda?"
En hverja verðleika hafim vér til þess að líkamir órir megi kallast Guðs mustari?
Öngva. Guð gjörir svo af miskunn sinni. En þó er nauðsyn að leita við, svo sem vér
megim, að hrjóða á braut syndasauri og lundarlöstum, að ekki finni Guð það í hugarfari
óru, er augu hans styggvist við, heldur leitum vér, að hjartahöll ór leysist frá löstum, en
lýsist kostum, firrist hatur og heiftir, en fyllist gift og gæsku, byrgist fyr djöfli, en lúkist
upp fyr Kristi. Og leitum við að lúka upp himinríkis dyr með luklum góðgerninga vorra,
þær er vér höfum læstar fyrir oss sjálfir af syndum órum. Því að svo sem himinríkis dyr
byrgjast fyrir oss af misgjörðum órum svo sem með lokum eða lásum, svo og eflaust
lúkast þær upp af góðgerningum svo sem með luklum.
Og fyr því, bræður, líti hver hugskot sitt og atferð. Og þegar er maður finnur sig sáran af
nokkurum lesti, þá skal hann fyrst bera til skriftar og taka skrift af lærðum manni, en
síðan með bænum og föstum og ölmusugerðum leita að bæta löstuna og dirfist
eigi að taka þjónustu skriftalaus.
Þess er meiri venja á öðrum löndum en hér með oss, að menn taka þjónustu á mörgum
hátíðum. Nú sá er sig fyrlítur ákaflega af syndum sínum, svo að fyr þær sakar skilji hann
sig frá þjónustutekjunni, og láti hann þar fylgja yfirbót atferðarinnar síðan, og sé honum
þó lofað af kennimönnum að taka, ef hann vill annað, en taka skal hann þó páskadag að
hvoru sem aðrir menn með skriftagangi, ef hann er eigi frá skilinn. Þá mun Guð mikla
miskunn hyggja honum að móti, því að sá hver - sem Drottinn vor segir sjálfur - er sig
lægir fyr Guðs sakar, mun upp verða hafinn af Guði, svo sem þar í mót mun sá verða
lægður og mýgður af Guði, er sig vill sjálfur upphefja og mikils meta.
Það fylgir og, að sá, er sig skilur frá samneyti og þjónustu af lítillætis sökum og gæsku,
en eigi af glæpsku né af því að hann sé frá skilinn, að sá mun eigi á dómsdegi skilinn frá
eilífum fagnaði.
Nú þar er oss er heim boðið hér til einshvers auðugs manns eða ríks, þá vill engi annan
veg fara en vanda búning, hafa góð föt og hrein, að hann þyki sæmilegur þar í sveit góðra
manna.
Þá má sjá, hve miklu hitt er þó enn skyldra, að þeir, er sækja samkundu og heimboð
himnakonungs, það eru kirkjumessur og heilagt tíðahald og kenningar Guðs boðorða hér
innan heims, búi vel innan brjóst sín, hrjóði á braut öfund og hatri, heift og ofmetnaði. Fyr
því að svo mælir Dominus noster s fyrr sættast við þann, er hann er missáttur við, en
hann færi Guði fórn. En sá færir Guði fórn hver, er hann fremur Guðs þjónustu í heilagri
tíðagjörð eða bænahaldi eða svo öðrum góðgerningum, þeim er maður gjörir fyr Guðs
sakar og til syndalausnar sér.
Nú þar er svo er til farið, að sá er hvarfjarri, er maðurinn er missáttur við, og má
eigi fyr því sættast við hann, þótt vilji, að eigi má ná fundi hans, þá er eigi örvænt, að
sumir þykist eigi vita, hvernig fyrr megi þá sættast við hann heldur en færa fórnina.
En þó má sættast við óvin sinn, ef maður vill, þótt hann megi eigi finna hann. Skal þá
renna hugnum til sættar og láta Guð það sjá, að hann vill fyrgefa hinum það, er sá hefir
misgjört við hann, og hann vill taka slíka yfirbót af hinum, sem góðir menn ráða að gera
til handa hinum. Nú þegar er Guð sér þá hugrenning, þá má hver örugglega ganga til að
færa fórn sína Guði, fyr því að þá kallar Guð vera sæst, þegar er hann sér viljann til
sættarinnar og fyrgefningar við hinn.
Verður svo gera sem Salómon inn spaki sagði, að þá, er maður ætlar góðgerninga upp
að hefja og Guðs þjónustu að fremja, sem allt er það Guðs þjónasta, er í góðgerningum
er gjört, að þá verður hann búast við þolinmæði og leita að standast freistni, þótt að komi
á hverngi veg, er því er farið, hvort sem maður verður fyr fjárskaða eða frænda dauða eða
vina sinna, þeirra er honum vóru ástfólgnir og honum þykir sér mikið tjón að, eða verði
hann fyr vanheilsu nakkverri, eða hvort tveggja sem stundum kann verða. Kann svo að
bera iðulega, að þá, er maður vill slítast úr höndum fjandanum og leggja niður syndalíf og
snúast til Guðs í góðlífi, að fjándinn vekur nekkverja vá að móti manni og ýmiss konar
freistni eða gagnstöður, svo sem þar, er heilagur Job var. En þar aðeins gerir hann það
þó, er hann tekur leyfi til áður af Guði, fyr því að eigi þorir hann ella. Hefði hann viljann til,
sem þar ber vitni um, hversu fór of tilmæli hans við Drottin vorn, að hann skyldi lofa
honum að freista Jobs. Fjándi kom til fundar við Drottin vorn, en Dominus noster spurði,
hvaðan hann væri kominn. Hann sagði, kvaðst hafa farið of allan heim og leitað
að færa afleiðis atferðir manna. En Dominus noster dicit við hann: "Fanntu nakkvað Job
vin minn, þann mann, er of fáir eru slíkir, maður einarður og réttlátur og hræddur við Guð
og syndvar." En Satan svarar: "Eigi er kynlegt, nema Job þjóni þér rækilega eða gjöri að
þínum vilja, svo mikils láns sem þú hefir léð honum, bæði í fjárhlutum og í metorðum, í
heilsu góðri og hverskyns farsælu. Þyki mér eigi vita, hve trúfastur hann er eða
ástúðugur við þig áður, svo fremi er þú lætur freista hans nakkvað og tekur frá honum
lánið það ið mikla, er þú hefir léð honum."
En Drottinn vor svaraði: "Lofa eg þér nú að leita til og reyna, hve trúfastur hann sé við
mig eða ástúðugur. Skal þér leyfa að taka frá honum fjárhlutina fyrst og vita, hversu hann
verði við, hvort hann láti rakna nakkvat eða réna trú eða vinfengi við mig."
Eigi mælti Guð af því svo, að eigi vissi hann áður, hversu Job mundi við verða, þótt þess
væri freistað, heldur af hinu, að hann vill, að þeir, er þetta heyra, skuli vita, að hann vill
reyna alla sína vini, vita, hvort þeir geri góðgerninga sína meir fyr trúu sakar og ástar við
Guð og snuggi eigi til annars af honum að móti en til eilífrar sælu, eða gjöri þeir meir til
þess, að Guð veiti þeim veraldlega giftu, bæði fjárhluti og metorð og heilsu hér innan
heims. Eru margir þeir, er hvorttvegga vildi hafa af honum fyr góðgerningana, þessa
heims gæði og annars.
Annars heims sælu skal hver biðja sér og æskja af Guði fyr það allt, er hann gerir vel.
Og sá mun hvorttveggja öðlast, fyr því að sá fer rétt bæninni, svo sem Dominus dicit
sjálfur: "Leitið ér fyrst," kvað hann, "og biðjið Guðs ríkis og réttlætis, það er himinríkis
sæla, og þá mun annað allt, og það er ér þurfuð hér innan heims, að hendi bera."
En þeir, er meir biðja þessa heims gæðanna af Guði en annars heims sælu, þá er hætt,
að þeir hafi hvorki, enda ber þá vitni um ávallt, er Guð reynir mennina og tekur
frá þeim lánið það er hann hefir léð, hversu hvergi verður við eða hvað hver hefir mest
kostgæft af Guði.
Nú þeir allir, er þar þykir mest undir því, að þeir öðlist annars heims gæði af Guði, þá
munu halda þá trúfesti sinni og ástríki við Guð ekki þá síður en áður. En hinir, er meir
girnast þessa heims lánið af honum en annars heims gæði, þá láta þeir rakna trúna og
ástríkið við hann, þegar er hann tekur gæðin frá þeim, þau er hann hefir léð þeim. Of það
sakaði Drottinn vor eitt sinn postula, að þeir bæði eigi ávallt í Guðs nafni, og fyr þær
sakar gæti þeir stundum eigi það, er þeir báðu, en kvað þá geta myndu hitt allt, er þeir
bæði í Guðs nafni. En þeir biðja allir í Guðs nafni, er annars heims þrifa og gæða biðja,
og þeir munu það öðlast, er þeir biðja, ef þeir láta atferðina góða fylgja bæninni.
Hitt fylgir og oft, sem eg gat fyrr, að þeir öðlast hvorttveggja. Því gat Páll postuli eigi eitt
sinn af Guði bæn þá, er hann bað þrisvar, að hann hafði eigi í Guðs nafni beðið svo, að
hann hefði þess beðið, er til eilífrar hjálpar kæmi, heldur bað hann hins, að Guð skyldi
taka af honum freistni þá og mannraun, er hann þóttist fyrir verða. En Guð var honum
hollari en hann sjálfur og veitti honum eigi þá bæn, fyr því að hann sá, að Páll mátti eigi
hjálpast ellegar, nema hann hefði þá freistni og þraut. Nú þá er Páll hafði þrisvar þess
beðið, að Guð skyldi taka af honum nauð þá, þá svaraði Dominus noster eum: "Eigi
skaltu þess biðja, fyr því að þér mun þörf vinna miskunn mín. Verðleikar þínir munu vaxa
mjög við freistnina, en eg mun þig styrkja, svo að þú munt standast mega freistni þessa
og mannraun með miskunn minni."
Nú megu því góðir menn allir vel af berast, þótt Guð láti þá í nekkverri freistni verða eða
mannraun, að þeir skulu það til hafa til syndalausnar og verðleika við Guð, að
þeir þoli vel hreinsunareld þann, er Guð leggur á hendur þeim hér og brennir af þeim
syndasóttir.
Nú skal þar til máls taka, er mest fylgir enn þessu, er nú er mælt áður og fyrr var getið
nakkvað, er inn helgi Job er, er mesta mannraun og freistnun stóðst vel og lét eigi réna
né rakna trúu og ást við Guð, þótt hann tæki frá honum lánið það ið mikla, er hann hafði
léð honum.
Nú síðan er Satan hafði leyfi tekið af Guði að freista Jobs, þá gerðist atburður sá, að
synir hans og dætur sátu að boði sonar hans, þess er elstur var. Sjö átti hann sonu og
dætur þrjár. Sjö þúsundir átti hann sauða, en þrjár þúsundir úlfalda, fimm hundruð öxna
og fimm hundruð asna. Að slíku skapi annan enn og mikinn fjölda húskarla og
mansmanna. Hafði metorð mikil af öllum góðum mönnum og réttsýnum, því að þeir sáu,
að hann hafði margt umfram of menn aðra í gæsku og í Guðs láni.
En þá er þau voru að boðinu börn Jobs, þá kom maður of dag til fundar við Job og sagði,
að hermenn höfðu tekið öxn hans alla og drepið þá menn, er varðveitt höfðu áður, "en eg
komumst einn undan að segja þér."
En er sá hafði trautt enn lokið sinni sögu, þá kom annar og sagði þau tíðindi, að "eldur
kom í úr lofti og drap sauði þína alla og þá menn, er varðveittu, nema komumst einn
undan að segja þér."
Þá er sá hafði mjög harðla lokið sínu máli, þá kom inn þriðji og mælti við Job: "Kaldear
komu með liði miklu og tóku úlfalda þína alla, þá er þú áttir, drápu þá menn, er
varðveittu, nema eg sóttag undan að boða þér."
En er sá hafði sagt þau tíðindi, þá kom inn fjórði til fundar við Job og sagði, að þar er
synir hans og dætur sátu að boði, "þá kom hregg og felldi ofan hús á þau og fórust þau
þá öll börn þín. Eg einn komumst á braut þeirra manna, er þar vóru, að segja
þér þessi tíðindi."
Þá reis Job upp og kastaði ösku í höfuð sér og féll til jarðar og þakkaði Guði freistnun og
mælti: "Nökkviður kom eg í heim frá móðurkviði og áttag engi fé, enda skal eg enn
nökkviður fara á braut úr þessum heimi og í jörðina. Dominus hafði gefið mér féin, enda
tók hann á braut. Þá er vel ávallt, ef svo er gjört sem Guði líkar. Sé Guð lofaður."
Nú varð hann eigi verr við freistnina en svo.
Og enn nökkvi síðar og þó eigi miklu eftir þenna atburð, þá kom Satan enn til fundar við
Dominus
kannað enn þá heimsbyggðina. En Dominus svarar: "Nú muntu fundið hafa Job síðan,
vin minn, og muntu nú vita glöggra en áður, hver dýrðarmaður hann er. Sáttu nökkvern
betur verða við freistnina svo ákaflega mikla en hann eða þolinmóðlegar bera, svo sem
eg vissa áður að vera mundi."
En Satan svaraði: "Eigi þyki mér mjög til reynt, hve þolinmóðlega hann muni bera,
meðan hann er heill sjálfur. Sá þykir eldurinn heitastur, er á sjálfum liggur. Er flestum og
ósárara þó nökkvi enn bæði frænda dauði eða svo fjárskaði heldur en hitt, ef sjálfur hefir
allmikla kvöl á sér. Þyki mér svo fremi vita og reyna með fullu, hve þolinmóður Job verði
við, ef þú lætur hann kenna kvala nakkvað og sárleika á sínum líkama."
En Dominus noster svaraði: "Lofa eg þér enda, að þú reynir til, hversu hann verði við
vanheilsuna og við sárleika þá, er þú veitir honum í líkams kvölinni. Veit eg áður, hversu
hann mun við verða, en þú munt eigi trúa áður reynt sé, því að þú veist eigi áður."
Hér má vita af þessum orðum, að fjándinn veit eigi óorðna hluti fyrir. Hann myndi eigi
freistað hafa hvorki Drottins vors, þá er hann var hér í heimi, eða svo heilagra
manna hans, ef hann vissi fyrir skemmd sína og yfirstigning af þeim. Og eigi myndi hann
fyr öndverðu hafa viljað snúast að móti sjálfum Guði, skapera sínum, og viljað keppa við
hann, ef hann vissi fyrir, að svo mikill munur myndi verða máttar þeirra og ríkis sem varð,
eða slíka vesöld hljóta sem hann hefir hlotið.
En þá er Satan hafði leyfi þegið enn af Guði til þess að freista Jobs enn meir, þá fór
hann og laust hann með líkþrá inni leiðilegstu, svo að ein skán var allt úr hvirfli ofan og
niður á tær og rann vogur of hann allan á jörð niður. Gerði svo álengur er holdið tók að
fúna og féll af beinum með vográsinni sem hann sæti í fúlum stað, þá þóttust mennirnir
eigi nýta að vera hjá honum og varð hann einn saman. Kona kom stundum að finna hann
og búar þeir, er næst sátu, og kómu til þess að ávíta hann heldur en hugga og mæltu
svo: "Hvar eru góðgerningar þínir nú? Eigi nýtur þú þeirra mjög. Get eg, að það sé
hégómi mikill, er þar hefir á trúað."
En hann svarar henni, konu sinni, og mælti svo: "Svo koma þér orð sem heimskri konu.
Si bona sumimus de manu Domini: ef vér tökum góða hluti og glaðlega úr Guðs hendi,
hví skylim vér þá og eigi bera leita hina, þótt oss þyki gagnstaðlegir og harðir. Sú er mín
trúa, að Guð elski mig ekki í þessu miður, er hann lætur mig nú hart hafa. Sér hann, að
eg þarf þess fyr syndir mínar, heldur en í því, er hann lét mig lengi sælan vera. Til þess
em eg maklegri miklu að þola hart. Get eg enn þess, ef Guði þætta eg þetta bera eigi
stórilla og láta eg eigi rakna trúu né ást við hann að heldur, að mjög brátt muni hann
hugga mig."
Nú þá er Guð sá, hve vel hann varð við ákaflega mikla raun, þá tók hann af honum
vanheilsuna alla og lét hann verða mann heilan. Hann lét og aftur koma fjárhluti
hans þeim mun meir en alla, að hann lét Job þá eiga fé hálfu fleira en fyrr, bæði naut og
sauði og úlfalda og asna og svo húskarla og mansmenn.
Kirkjudagsmál
Salómon rex gjörði fyrstur musteri Guði til dýrðar og bauð lýð sínum að halda hátíð, þá
er algjört var musterið.
En er allur lýður kom til hátíðarhaldsins, þá stóð Salómon á bæn og mælti svo: "Heyrðir
þú, Drottinn, bæn þræls þíns, þá er eg bað þig, að eg smíðaða þér musteri. En nú helga
þú og blessa hús þetta, er eg smíðaða í þínu nafni. Heyr þú, Drottinn, bæn þá, er þræll
þinn biður þig í dag, að augu þín sé upp lokin og eyru þín heyrandi yfir hús þetta dag og
nótt. Ef lýður þinn misgerir og snýst til syndaiðranar og kemur til þessa musteris og
biður fyr sér, þá heyr þú bænir þeirra í þessum stað og leys þá úr höndum óvina sinna."
En er Salómon lauk bæn sinni, þá vitraðist Drottinn með ljósi, og sáu allir dýrð Guðs
koma yfir húsið, og lutu allir Guði, þeir er í musterinu vóru.
Af þessum rökum hófust kirkjur og allt kirkjudagahald.
En alls vér höldum kirkjuhelgi í dag, góð systkin, þá er oss fyrst nauðsyn að vita, hversu
margfalda miskunn vér tökum í kirkjunni.
Fyrst er maður kemur í heim, þá skal hann til kirkju bera og þar skíra, og gerist hann þá
Guðs sonur, þar er hann var áður syndar þræll. Í kirkju skal vígja hold og blóð Drottins
Jesú Krists, það er allur kristinn lýður skal bergja til syndalausnar. Í þeirri
þjónustu lúkast upp himnar, og koma helgir englar með mönnum og fylla þjónustu
kennimanns.
Í kirkju er settur sáttarfundur milli Guðs og manna, og verða þar allar bænir Guði
þægstar, þær er vér biðjum fyr oss, þótt Guð heyri bænir órar, hvargi sem vér biðjum fyr
oss af öllu hjarta.
Ef vér verðum missáttir við Guð og föllum í stórsyndir, þá skulum vér enn til kirkju fara og
taka þar skriftir af kennimönnum og sættast við Guð.
Þá er maður andast, þá skal líkam hans til kirkju færa og þar grafa, og skulu þar
kennimenn fela á hendi Guði önd hans með oftlegum bænum og sælusöngvum.
Af því eigum vér, góðir bræður, að vegsama kirkjur órar í oftlegum bænum og fórnum og
tíðatilsóknum, því að vér sækjum þangað Guðs miskunn, þá er vér komum í heim, og
þangað meðan vér erum í heimi, og þangað þá er vér förum úr heimi.
En alls einu nafni kallast á bókum kirkjan og allur saman kristinn lýður, þá munum vér
segja, hversu kirkja merkir lýðinn eða hversu kristinn lýður kallast höll Guðs: "Ér eruð
heilagt musteri Guðs, þess er byggvir í yður."
Svo sem kirkja er gjör úr mörgum steinum eða trjám, svo safnast lýður til trúu af mörgum
þjóðum og tungum. Sumur kristinn lýður er nú á himni með Guði, en sumur er í heimi
hér. Af því merkir sumt það, er í kirkjunni er, himinríkis dýrð, en sumt merkir jarðlega
kristni.
Sönghús merkir helga menn á himni, en kirkjan kristna menn á jörðu. Altari merkir Krist,
því að svo sem allar fórnir þægjast Guði og helgast yfir altari, svo verða og eigi verk ór
þæg Guði nema þau helgist í ást Krists.
Altarisklæði eru helgir menn, þeir er skrýða Krist í góðum verkum, svo sem
Paulus mælti: "Ér allir, er skírðir eruð í Kristi, Krist skrýdduð ér."
Syllustokkar kirkjunnar merkja postula og spámenn, er undirstokkar eru allrar trúu, sem
Paulus mælti: "Ér eruð smíðaðir yfir grundvöll postula og spámanna."
Dyr kirkju merkja trúu rétta, þá er oss leiðir inn til almennilegrar kristni. Hurð fyr durum
merkir skynsama menn, þá er hraustlega standa í gegn villum mönnum og byrgja þá fyr
utan kristni Guðs í kenningum sínum, en veita inngöngu trúöndum.
Gólfþili merkir lítilláta menn, þá er sig lægja í allri virðingu, og veita þeir því meira upphald
öllum lýð sem þeir verða meir fyr allra átroða.
Setupallar kirkjunnar merkja vorkunnláta menn, þá er hægja meinum óstyrkra náunga í
vorkunnlæti, svo sem pallar veita hógindi sitjöndum.
Tveir kirkjuveggir merkja tvennan lýð, kominn til einnar kristni, annan af Gyðingum, en
annan af heiðnum þjóðum.
Brjóstþili, er samtengir báða veggi, merkir Drottin vorn, er samtengdi tvennan lýð í einni
trúu sinni, og er hann sjálfur brjóst og hlífskjöldur fyr kristni sinni.
Á þessu brjóstþili eru dyr inn að ganga í kirkju og gluggar þeir, er lýsa kirkjuna, því að
Drottinn lýsir alla þá, er inn ganga í trúu hans.
Brjóstþili það, er er á milli kirkju og sönghúss, merkir helgan anda, því að svo sem vér
göngum inn í kristnina fyr trúu Krists, svo göngum vér inn í himnadýrð fyr miskunnardyr
heilags anda. Og svo sem Kristur samtengdi tvenna lýði í einni trúu, svo samtengir
heilagur andi þá ina sömu lýði í einni ást.
Á þessu brjóstþili eru mikil dyr, svo að öll tíðindi má sjá í sönghús úr kirkju, því að hver,
er finnur miskunnardyr heilags anda, má líta hugskotsaugum marga himneska hluti.
Fjórir hornstafar kirkju merkja fjögur guðspjöll, því að þeirra kenningar eru inar
sterkstu stöður allrar kristninnar.
Ræfur kirkju merkir þá menn, er hugskotsaugu sín hefja upp af jörðu til himins dýrðar, og
hlífa þeir kristninni í bænum sínum við freistni, sem ræfur hlífir kirkju við regni.
Langviðir í kirkju, það eru staflægjur og ásar, er styðja og saman halda bæði röftum og
veggþiljum, þeir merkja forráðsmenn þá, er settir eru til stjórnar og til eflingar kristninnar
svo sem abbátar yfir munkum eða höfðingjar yfir lýðum.
Þvertré, er skorða staflægjur og upphalda dvergum, er ása styðja, merkja þá menn í
kristninni, er efla veraldarhöfðingja í ráðum, en heilög munklíf í auðæfum.
Klukkur merkja kennimenn þá, er fagurt hljóð gjöra fyr Guði og mönnum í bænum sínum
og kenningum.
Krossar og róður merkja meinlætismenn þá, er píslarmark Krists bera á líkam sínum og
mæða hold sitt í föstum og í vökum.
En svo sem kirkja merkir allan kristinn lýð, svo má hún og merkja sérhvern kristinn
mann, þann er sannlega gerist musteri heilags anda í góðum siðum, því að hver, er Guði
þjónar, smíðar í sér andlega kirkju, eigi úr trjám né steinum, heldur úr góðum verkum.
Þessar kirkju sönghús eru bænir og sálmasöngur.
Altari merkir ást, en altarisbúningur góð verk þau, er ást eigu að fylgja. Svo sem allar
fórnir helgast yfir altara, svo helgast og þægjast öll góð verk í ást. En sjá ást skiptist í
tvenn boðorð, það er Guðs elska og náungs. Þá tvenna elsku merkja tvenn brjóstþili
kirkjunnar, ið ytra náungs elsku, en ið innra Guðs elsku.
Á inu innra brjóstþili eru mikil dyr í sönghús, því að hverjum sýnist því síður þröng vera
Guðs gata sem hann elskar framar Guð. Á inu ytra brjóstþili eru gluggar, því að "ljóst er
boðorð Drottins," kvað Davíð, "og lýsir það augu ór." Það boðorð skýrði
Drottinn sjálfur, þá er hann mælti svo: "Það er boðorð mitt, að hver yðvar elski annan."
Hurð fyr durum merkir tungu stilling, svo sem sálmaskáldið mælti: "Settu varðhald munni
mínum, Drottinn, og hurð að gæta vara minna."
Enn má hurð merkja skynsemi þá, er kann grein góðs og ills, að vér lúkim upp hjörtu ór
góðum hlutum, en byrgim úti illar hugrenningar.
Syllustokkar þessar kirkju merkja trúu, því að yfir þann grundvöll og undirstokk skulum
vér smíða öll góð verk, að þau megu verða musteri Guðs.
Fjórir hornstafir merkja fjóra höfuðkostu. Það er vitra og réttlæti, styrkt og hófsemi.
Gólfþili merkir lítillæti og hlýðni og þolinmæði þá, er eigi skammist að þola læging og
vanrétti af mönnum.
Setupallar merkja miskunnarverk þau, er veita huggun þurföndum sem pallar hvíld
sitjöndum. Veggir merkja öll saman góð verk og allt nytsamlegt erfiði, það er gjört er fyr
Guðs ást og náungs.
Staflægjur, er saman halda veggþiljum, merkja staðfesti góðra verka. Ræfur yfir veggjum
merkir von þá og áhuga, er vér skulum hafa upp til Guðs yfir öllum góðum verkum órum.
Ásar, er upp halda ræfurviðum, merkja biðlund þá, er styður von óra, að eigi þrjóti oss að
vætta miskunnar af Guði.
Þvertré þau, er veggi styðja, að eigi falli þeir fyr ofveðri, merkja frið og samþykki það, er
styður og samtengir öll góð verk ór, svo að þau megi eigi falla fyr ofveðri djöfullegrar
freistunar.
Krossar og róður merkja líkams meinlæti. Það eru föstur og vökur. Klukkur merkja
kenningar þær, er oss vekja til góðra verka. Garður of kirkju merkir varðveislu þessa allra
góðra hluta, er nú eru hér taldir.
En þá megum vér vel varðveita þessa alla góða hluti, ef vér hyggjum að verkum
þeirra, er úr heimi eru farnir, svo að góð dæmi styrki oss til eftirglíkingar, en ill dæmi vari
oss við syndir. Þenna athuga merkir gröftur líkama í kirkjugarði.
En það er vitanda, að allt má andlega fyllast og merkjast í oss, það er til kirkjubúnings
skal hafa eða þjónustu, ef vér lifum svo hreinlega, að vér séim verðir að kallast musteri
Guðs. Af því er oss nauðsyn, góðir bræður, þá er vér höldum kirkjudagshelgi, að vér
hreinsim brjóstkirkjur órar, svo að ekki finni Guð í musteri sínu, því er vér sjálfir erum,
það er hann styggvist við. Og svo sem vér viljum sýnast fatprúðir utan og hreinir á
hátíðardegi, svo skulum vér og innan þvo í tárum syndaflekka af öndum órum og prýða
þær með góðum verkum. Og svo sem vér fæðum oss ítarlegri fæðslu á hátíðum, svo
skulum vér og fæða andir órar hátíðlegri fæðslu, það er orð Guðs. Því að ósæmt er, að
líkamur fæðist og klæðist ítarlega, en inn innri maður sé óprúður og missi sinnar fæðslu.
Ekki stoðar að vér komim fatprúðir til ins ytra kirkjudags, ef vér órækjum ina innri
kirkjuhelgi, það er varðveislu góðra verka. Því að til þess höldum vér kirkjudaga að
jafnlengdum á jörðu, að vér megim halda eilífan kirkjudag, það er sannan fögnuð allra
heilagra á himni. En þá megum vér þann fögnuð öðlast, ef vér varðveitum margfalda
miskunn náungum órum í þurftir þeirra.
Gott er að gefa fé til kirkna, en betra er að hugga volaða náunga í nauðsynjum sínum.
Því að kirkjur farast með heimi, en andir manna fyrfarast aldregi. Ef vér viljum vera
musteri heilags anda, þá skulum vér þvílíka miskunn veita þurföndum náungum sem
kirkjan veitir oss. Svo sem vér erum í kirkju leiddir til handa Guði fyr skírnarbrunn, svo
skulum vér og leiða frá villu náunga óra og biðja fyr þeim með tárum, því að tár hreinsa
syndir sem skírnarbrunnur. Og svo sem vér tökum skriftir í kirkju fyr syndir órar, svo
skulum vér og veita náungum órum synda hegning. Og svo sem vér tökum í kirkju
himneska fæðslu, það er corpus Domini, svo skulum vér veita jarðlega fæðslu
þurföndum. Og svo sem kirkjan varðveitir hjá sér gröft líkömum dauðra, svo skulum vér
og veita bænir fyr öndum þeirra.
Prýðum vér og þá andir órar góðum siðum, en kirkjur órar oftlegum fórnum og ljósi og
tíðahaldi.
Þá er vér komum til kirkju og sækjum tíðir, þá höfum vér ást og frið hver vor við annan,
því að ósæmt er, að vér hafim hatur í hjörtum órum, þá er vér stöndum að sáttarfundi
Guðs og manna.
Ef vér höldum með slíkum áhuga stundlega hátíð á jörðu, þá munum vér eignast eilífa
hátíð á himni með lausnera órum, Drottni Jesú Kristi, þeim er lifir og ríkir með feður og
anda helgum per omnia secula seculorum. Amen.
[Grandvarlegt líf]
En of þann mann, er hann vill lifa að Guðs vilja í þessum heimi, þá vill Guð, að hann
elski grandvarlegt líf.
Grandveri er göfugleg og ítarleg og drengileg atferð fyr Guðs augum, því að af henni
gerast margir góðir hlutir. Af henni gerist hreinlífi, en hún heldur aftur síngirni. Forðast
hún þrætur, og stöðvar hún reiði, varast hún við ofdrykkju, þröngvir hún losta, stillir hún
beiðni, hirtir hún girndir. Hún eykur eigi orði of orð, forðast hún ofát og ofdrykkju, og
fyrdæmir hún stuld. Alla löstu þröngvir hún, en allt það, er loflegt er fyr Guði og góðum
mönnum, það fylgir allt grandveri og ráðvendi.
Tveim háttum stendur saman kraftur sannrar ráðvendi og grandveri líkams og hjarta.
Grandveri líkams er að girnast eigi á annars manns eigin og forðast hórdóm ljótan, fasta
vel, þá er maður skal fasta, mæla eigi ónýt orð né flærðsamleg og hafa skipulegan
búning að öllu og maklegan sinni fyrirætlun og svo hár og klæðnuð sem sæmir. Hafa og
eigi vináttu við vonda menn, ygglast á engi, láta eigi geiga augu sín, gera engum
kinnroða og lasta engi, hlæja eigi að gömlum manni né vanheilum, dæma eigi of það, er
þú veist eigi, og mæla eigi allt það, er þú veist.
Þessir hlutir gera mann ynnilegan Guði og þægjan.
En grandveri hugar er að gera framar alla hluti fyr Guðs augum en manna og
stilla beiðni ljótra hugrenninga, ætla alla sér betri, öfynda mangi, treystast að öngu
sjálfum sér, fela alla hluti undir Guðs fulltingi, saurga eigi hug af villu né af ágirni þessa
heims, vera atlátssamur kenningum lærðra manna, elska Guð af öllu hjarta og færa
órum Drottni hreinlífi ins innsta hugar og enda með dauðamarki einu öll upp tekin
góðverk og vætta á himni verkkaups fyr góða atferð sína.
En of ráðvendina verður nú margt rætt, því að á helgum bókum er svo of hana mælt, að
hún er kölluð prýði göfugra manna, en tign ógöfugra manna, fegurð ljótra manna, en
farsæla góðra, huggun harmanda, auki allrar fegurðar, vegur siðlætis og vörn glæpa,
minnkun misverka, en miklun verðleika. Hún er og kölluð vinátta meðal Guðs og góðra
manna.
En nú gjörist hreinlífi af ráðvendi sem sagt. Og Drottinn vor mælti svo: "Flæið ér
hórdómsmenn og forðist hórdóm." Því að hverri synd er hórdómur ljótari, er hver synd er,
er maðurinn gerir, er fyr utan líkam önnur. En sá, er hórdóm drýgir, misgerir í líkam
sínum, og er Guði af því sú synd leiðari en hver annarra. Eigi megu hórdómsmenn
eignast ríki Guðs. En lítil er stund munúðlífisins, en fyr þá týnir maður eilífu lífi. Og kann
svo verða, að maður hyggur að hórdómi, þótt hann geri eigi.
Nekkver siðsamur munkur var mæddur af freistni ins forna fjanda, því að fjandi tók
höndum klæði það, er hann hafði lagt til hirslu. En af því áhaldi fjandans varð klæði hins
svo saurugt og fúlt og leiðilegt, að til einskis mátti nýta, þótt þvegið væri. En þess var
spurður Gregorius páfi, af hví almáttugur Guð gæfi það veldi í gegn þessum manni. Hann
svaraði, að hann lést það ætla, að Guð vildi sýnast láta utan á klæðum óhreinsu þá, er í
hjartanu var og í hug. Eða ellegar var til þess gjört, að hinn varðveitti þá allra
helst hreinlífi hjarta síns, eða ellegar hvorttveggja væri, og mætti hann merkja af saurgum
klæðum sínum hórdómssaurgun hjarta síns.
[Fasta]
Nú er komin tíð sú að höndum, er vér eigum alla nauðsyn til, góðir bræður, að leiða huga
ráð vort, fyr því að sjá stund veitir oss mesta hjálp, ef vér færum oss til gagns og nytja.
Svo mælti Páll postuli of þessa tíð: "Nú er viðtækileg tíð, og nú eru heilsudagar."
Þá verða oss þessar stundir að heilsudögum, ef vér leitum við með öllu kostgæfi að
bæta yfir annmarka óra með bænahaldi og öðrum góðum verkum.
Þar eigum vér að hefja áminning óra að inna, af hverjum rökum fastan hefir hafist og hver
laun fyrir komu við þá, er föstuðu.
Þá er sú þjóð, er Guðs þjónustu gætti og Gyðingar hétu, höfðu verið í ánauð og þrælkun
út á Egiptalandi, og Guð hafði þá þaðan leysta með mörgum stórmerkjum og að loki
leidda þá í gegnum ið Rauða haf, þá eftir það bað Moises, er þá hafði forystu fyr öllu því
fólki, að Guð skyldi gefa lögmál til, hverja lund stýra skyldi lýðnum eða hve lýðurinn
skyldi lifa þess, er Guði mætti vel líka.
Þá fór Moises frá öðrum mönnum upp á fjall og fastaði fjóra tugi daga með nóttum. En
eftir það gaf Guð lögmál það, er með þeim lögum skyldi hann stýra öllu því fólki, er of
hafið hafði farið.
Það var miklu síðar, er sá maður, er Elía hét, fastaði enn jafnlanga stund sem Moises
hafði fastað, til þess að Guð tæki hann úr vandræðum þeim, er hann þoldi af
þeim lýð, er honum var í nánd. En eftir það nam Guð hann frá öðrum mönnum í fögnuð
Paradísar, og er hann nú í þeim fagnaði lifandi, uns hann skal koma í niðurlagi þessar
veraldar að mæla á mót Antakristo og fær líflát af píningum Antakrists.
En síðast prýddi þeirra föstu, en helgaði óra föstu, sjálfur Guð Drottinn vor, þá er hann
var þessa heims.
Eftir það er hann hafði skírn tekið af Johanne baptista, þá gekk hann í eyðimörk og
fastaði þar fjóra tugi daga og nátta. En eftir það kom djöfull að freista hans í þrem
hlutum, bæði í átgirni og tómri dýrð og ágirni. En af því að fjandi hafði með þeim þremur
hlutum stigið yfir Adam, þá ætlaði hann, að hann myndi með þeim hlutum geta Guð
fýstan rangra hluta, sem hann hafði yfir Adam stigið. En Guð lét af því svo verða, að
bæði bætti hann þá það, er Adam varð yfirstiginn, og svo eyddi hann djöfuls magni því,
er hann hafði yfir öllu mannkyni eftir Adams synd.
Nú er oss það sjáanda, hve mikið góðs í keyptist, þá er fastan var föstuð, er það þá hvor
sem til fýstist. Moises þá laga tilvísun, svo að þá mátti hann stýra þeim lýð, er honum
var á hendi fólginn. En Elía var numinn upp í Paradísar unað eftir sína föstu. En sjálfur
Guð sýndi það í sinni föstu, að vér skyldim vera fúsir eftir honum að glíkja. Því að hver
sem ein eftirglíking, sú er vér megum þar eftir mynda, er hann hefir gjört fyrir, þá er oss
skylt, er hans menn viljum vera, að ganga glaðlega undir og láta oss allt þykja of lítið
það, er vér glíkjum þar eftir. Og má oss þar allt undir þykja, að oss yrði til gagns sem
mest meinlætin, þau er vér höfum. En þá megu þau oss stoða algæft, ef Guð sér ástúð í
hug órum við sig lýsta meir heldur en siðfylla ein gangi til, þá er vér fremjum það, er oss
þykja meinlæti vera. Þar til kemur það, er Páll postuli mælti við þá menn, er á hans
kenning hlýddu: "Þess bið eg yður," kvað hann, "að eigi virðið ér einskis miskunn
Guðs." Hortamur vos.
Þá verður sem vér virðim einskis miskunn Guðs, ef vér færum oss eigi til nytja
þær tíðirnar, er Guð hefir mest til syndabóta sett. Því að sjá stund, er héðan er til páska,
má eigi svo umlíða, að eigi sé hún annað tveggja oss til áfalls, ef hún er lítt gaumgæfð,
eða til gagns og nytsemi, ef vér gaumgæfum að slíku, er vér erum í færum. En oss mun
öllum einn veg sýnast það, að vér þyrftim heldur miklu umbótar of vort ráð og slökkvingar
að syndum órum heldur en áfalls og auka við þá annmarka, er vér erum áður í vafin.
En oss mun eigi þörf vinna til fullra nytja, að vér fastim dag hvern drottinsdaga á milli
héðan til páska, nema vér látim föstunni fylgja góð verk önnur. Svo mælti spámaður
Guðs: "Helgið ér föstuna," kvað hann.
Þá helgum vér föstu óra, ef vér látum henni fylgja miskunnsemi við þurfamenn og gjörum
sjálfir iðrun fyr það, er vér höfum illa gjört. En þá tæir oss iðrun synda vorra, ef aflát og
yfirbót fylgir, svo sem Davíð sálmaskáld mælti: "Snúst þú frá illu," kvað hann, "og gjör
gott."
Það er oss alls bráðast að snúast frá inu illa og hverfa eigi aftur til þess. En þó má eigi
það eitt að gnógu þörf vinna, nema vér gerim in góðu verk til yfirbótarinnar.
Nú verðum vér fyr því skyldir á þessi tíð að ganga til skrifta með rækt og vandvirki og
hefja þar in góðu verk að snúast frá inu illa, að segja einum hverjum presti til þess alls
glöggt og skýrt, er vér munum, að oss hefir hent. Því að það má víst vita, að aldregi
verður oss fyrgefið af Guði, það er vér höfum honum á mót gjört, fyrr en vér höfum til sagt
og játt oss sanna að afgerðum.
En það kemur sumum mönnum í hug og svo verður mælt, hví muni svo mikið undir því að
segja til glöggt of alla annmarka, þar er Guð veit allt það, er yfir mig hefir gengið. En það
ber til, er það skal svo skylt þykja, að Guð vill, að vér virðim oss svo lítils að segja
jafnoka órum til, hvað herfilegast hefir yfir oss gengið. Því að það er inn mesti
ofmetnuður að virða Guðs ást svo lítils að gera því á mót, er Guð hefir boðið, og verður af
því skylt að bæta ofmetnuðinn með lítillætinu svo miklu að ganga því í gegn og segja
sjálfur á hendur sér, það er honum þykir mest undir, að engi vissi nema einn hann.
En svo verður engi syndin gjör, að eigi viti djöfullinn, og skráir hann þegar í sínu minni
allt. En skriftargangan skefur af skránni og tekur úr minni hans allar þær syndir, er til er
sagt. Svo mælti Páll postuli: "Ef ér rægið yður glöggt nú sjálfir," kvað hann, "þá munuð
ér víst eigi verða rægðir annars heims."
En það megum vér ætla og látum oss það í hug koma, þá er vér göngum til skriftanna,
hve ófegnir vér munum verða á dómsdegi þeim syndum, er þá ber fjandinn fram til brigsla
við oss og vér höfum leynt þangað til.
Nú er og það næst þessu skylt að muna eftir gjörva, hvað oss er boðið, og leggja ekki
óra virðing á, hvort sem oss er boðið meira eða minna, ganga undir það léttlega, sem á
hendur er lagt, og enda eigi miður eða slælegar heldur oss er boðið.
Frestum eigi til innar efstu stefnu að ganga til skriftanna, því að þá megum vér betur
njóta góðgerninga vorra allra, þeirra er vér nennum að gjöra of föstuna, ef vér höfum
hreinsað oss áður í skriftargöngunni. Því að oss er mikið undir því of þá inu góðu hluti, er
vér nennum með Guðs fulltingi að gera, að vér orkaðim svo að, er vænst væri, að oss
mætti mest gott í kaupast.
Kostum þess, að eigi hendi oss þegar inir sömu lestir, sem vér höfum til skriftar borna.
Of það mælti spámaðurinn svo: "Lavamini mundi:" "Þvoist ér," sagði hann, "og verið
hreinir."
Þá er sem vér þvoimst og séim hreinir, ef vér hreinsum oss í skriftargöngu og gerum eigi
það ið sama síðan. En sá þvæst og er eigi hreinn að heldur, er segir til
lastanna, en forðast eigi að gera þegar enn ið sama.
Látum fylgja skriftargöngunni góð verk, þau er vér megum eða nennum helst að gera.
Firrum úr hug oss öfund og ofmetnuð, dramb, hæðni og atfyndli, óstillta gleði og ólund.
Minnumst þess, er einn spekingur mælti: "Bjóð þú það eitt náungi þínum," kvað hann,
"er þér líki vel, að slíkt bjóði aðrir þér." En vér myndim eigi vera allhefnisamir of allt það,
er oss er misbúið, ef vér hygðim að, hve vér vildim, að aðrir gerði við oss.
Nú er sá margur ólundvær við aðra, er hann kann illa því, ef aðrir eru við hann óhægir. Sá
er margur atfundull og áleitinn of annarra hagi, er við hvert orð verður illa, það er honum
er til áleitni lagt. Sá vill margur fátt eða ekki sitja öðrum það, er honum þykir til leitað við
sig, er nær vill mjög sjaldan jöfnuð öðrum bjóða.
Nú of slíkt eða annað þessu glíkt, þá má maður það helst með sér of merkja, hvern
jöfnuð hann þykist öðrum bjóða, og mun það ekki allstórum rangt gjört, ef hann veit það
sér í hug, að honum mætti vel þykja, að hann gerði svo við hann.
Leitum vér við að skyldu að færa hugi óra til þolinmæði og að fyrgefa þeim, er við oss
misgera eða hafa til saka gjört. Því að sá hlutur er engi í óru fari, er jafnmikið megi til
himinríkis andvirðis sem það að fyrgefa öðrum, enda er engi ráðnari hlutur, að fyrir hjálp
vorri mun standa heldur en heiftrækin. Það megum vér ætla, hve skylt oss mun að
fyrgefa, er Guð sjálfur setti svo bænarorðin í pater noster, að vér skulum þess hann biðja
og eigi framar, að svo fyrgefi hann oss órar afgerðir, þær er vér misgerum við hann, sem
vér viljum fyrgefa það, er menn misgera við oss.
Nú er það allsýnt, að vér þurfum þess mjög, að bænarorðin, þau er vér syngum til þess
að slökkva syndir órar með, að þær snúist eigi oss til forbæna. Því að stórum
hættlegt er að biðja Guð þess jafnaðardóms, ef vér búum svo óvænt vóra sök til, að vér
viljum eigi fyrgefa það, er oss er misboðið. Því að það er allsmátt, er við oss er afgjört,
við hitt að virða, hve oft og stórum vér misgerum við Guð.
Verum vér kostgæf og iðin að biðjast fyrir, og búumst svo til bænarinnar hverrar, er
vænst er, að vér slökkvim annmarkana, en aukim eigi.
Sjáum vér vandlega nú við hórdómi öllum og öllu saurlífi og höfum meiri varúð í meðför
vorri heldur en vér hafim hingað til haft. Því að það megum vér of finna, að vér verðum þá
leidd í freistnina, svo að oss gyggvir geigvænlega, er vér erum áður óvarir og sjáum eigi
við færunum, þeim er þaðan gerist freistnin af.
Mælgi ónýta og þá gleði, er viti til meins oss eða öðrum, þurfum vér að skyldu að varast
og einkum skyldast, þá er vér erum í kirkjum eða vér höfum fæðslu, því að ósæmt er að
hafa saurug orð eða gálausleg þá í munni, er vér skulum matarins neyta.
Nú er skylt að vér séim sjaldnast sýslulausir og hafim nakkvað með höndum hvern dag,
er til nýtrar iðnar komi, þeir í sýslu og verkum, er til þess eru settir, en þeir að nema eða
kenna, það er nytsemi fylgir, er til þess eru færir.
Verum ölmusugjarnari nú heldur en hingað til og beinum fyr vesalingum. Leggi þeir
fémuni til í fæðslu eða klæðnaði, er á því hafa færi, en þeir, er eigi hafa þess færi, veri í
beinisemi örvir að greiða það, er nauðsyn kveður, því að vesalingurinn þarf oft eigi miður
umhyggjunnar heldur en matarins. Látum vér oss það í hug koma, þá er vér sjáum
þurfamanninn, er almáttugur Guð segir oss svo á dómsdegi, að það sé honum sjálfum
gefið, er vesalinginum er í hönd selt, og kallar sér varnað, ef þurfamanninum er synjað.
Nú má oss það sýnt þykja, að á þeim inum fjölmenna fundi mun öllu meira í
þykja deila, að vér hefðim beint oftar en sjaldnar fyr þurfamönnum, ef þeir skulu vera
laðaðir til ins eilífa fagnaðar, er það hafa gaumgæft, en hinir skulu fyrdæmdir í eilífa kvöl,
er það hafa órækt.
Tíðafarar og kirkjusóknir eigum vér að kostgæfa nú, og skuluð ér það vita, að nú er eigi
minna í veitt ina rúmhelgu daga tíðir að sækja heldur en löghelga daga utan föstu. Höfum
hvern dag minning tíða vorra. Minnumst átta tíða hvern dag.
Höfum það upphaf hversdagsathæfis vors, að þá er maður vaknar fyrst of morguninn,
syngvi hann credo in Deum og signi sig áður. En eftir það leiti hann að varast
þarfleysuhjal, meðan hann fer í klæði sín. Fari síðan brátt til kirkju eða kross. En er þar
kemur, falli á knébeð og syngvi pater noster og biðji sér líknar fyr alla hluti, þá er á þeirri
nótt hafa yfir hann gengið. En síðan er hann lýkur þeirri bæn, þá hefji hann upp tíðir
sínar, minnist fyrst óttusöngs ins fyrra og syngvi eigi færri pater noster en tólf í þá tíð.
Minnist hann svo burðar Guðs og þess, er Guð herjaði helvíti á miðri nótt og leysti þaðan
alla vini sína, en batt djöfulinn og eyddi þá ofurafli hans öllu oss á mót.
Syngum af því tólf pater noster í þá tíð, að þá sé líknar beðið fyr hverja stund þeirrar
nætur. Því að hvert dægur er deilt í tólf stundir. Skulu tólf stundir í degi og aðrar tólf í
nótt.
Eftir þá tíð skulum vér minnast ins efra óttusöngs í minning upprisu Drottins vors.
Syngva þá eigi færri pater noster en sjö og biðja oss svo sjöfaldrar giftar ins helga anda.
Þá er næst að minnast miðsmorgunstíðar, þá er vér köllum prima tíð í þá minning, er
Guð þoldi af Gyðingum háðungarorð og álygi, hálshögg og brigsli. Syngvi þar fimm pater
noster og credo in Deum. Af því fimm pater noster, að Guð gæti fimm líkamsvita vorra,
sýnar og heyrnar, bergingar, ilmingar og kennisemi. En af því skal credo þar að
skyldu fylgja, að í upphafi dagstíðanna er skylt að játa trú sína og minnast kenningar tólf
postula fyr tólf stundir dagsins.
Þá skal næst halda dagmálatíð í minning þess, er Guð var dæmdur til krossfestingar, og
hann var barður að forráði Pilatus jarls og í minning þeirrar miskunnar, er Guðs postular
tóku gift ins helga anda. Syngvi þá enn fimm pater noster í minning fimmfaldra meinlæta,
þeirra er Guð Drottinn þoldi af þessa heims ánauð, það var harmur og mæði, kuldi,
hungur, svefnleysi.
En þar næst er að halda miðsdagstíð í minning krossfestingar Guðs og uppstigningar til
himna. Syngvið enn þá fimm pater noster í minning þeirra meinlæta, er Guð þoldi af
vondum mönnum, fyrst eftirsókn Gyðinga, er þeir vildu grýta hann, og hann þoldi bönd og
hálshögg, kinnhesta og hrækingar og bardaga.
Þá er að halda eyktartíð í minning þess, er þjófurinn leiðréttist á krossinum. Og þá skal
minnast dauða Drottins vors og syngva enn fimm pater noster í minning fimm sára
þeirra, er Guð tók á sig til lausnar vorrar.
Eftir það er að minnast aftansöngstíðar í minning matmáls ins efsta, þess er Guð
helgaði að því matmáli hold sitt úr brauði og blóð úr víni. Syngvið þá enn sjö pater noster
enn í minning sjöfaldrar giftar ins helga anda, því að bæði morgun og aftan er oss
nauðsyn að biðja hins helga anda tilkvámu.
Síðast er að minnast náttsöngs. Hann er í minningu graftar Guðs og bænar þeirrar, er
Guð bað fyrir öllu kristnu fólki, þá er Gyðingar höndluðu hann eftir það og leiddu til
píningar. Þá skal syngva enn fimm pater noster og credo in Deum og biðja Guð þess, að
hann gæti svo of nóttina allra fimm líkamsvita vorra sem vér báðum í prima tíðinni, að
hann skyldi of daginn gæta. Og með slíku credo að syngva sem of morguninn.
Nú hefi eg skýrt of hvers dags tíðahald, það er eg vætti að uppi skuli halda ef
með nekkverjum athuga er fram fært. En ef manni er skriftað annað tíðahald, þá skal
hann það hafa að skyldu. En of bænahald það, er boðið er í skriftum, þá gjörið það með
rækt og ásthuga.
Knébeð skal falla tysvar ið minnsta með hverri tíð, falla bæði að upphafi hverrar tíðar og
lúka henni svo, að maður hvíli á knébeð. Það skal láta sér í hug koma, þá er hann fellur
á knébeð að upphafi tíðar, að hann er skyldur að lægja sig fyr Guðs augliti, þá er hann
gerir minning svo háleits lítillætis Guðs, sem í hverri tíðinni er minningin gjör.
Nú þó að hann gái þessa athuga bæði í knébeðjarfallinu og svo í tíðarhaldinu, þá skal
hann þó svo virða að réttu, að hann er lítils verður fyr Guðs augliti og hann veit engi
annan sér lægra. Því skal svo lúka hverri tíð, að hann hvíli á knébeð og horfi til jarðar og
minnist þess, áður hann rísi upp, að hann er af jörðu skapaður og hann skal í jörð fara.
Það verður og skylt að koma til kirkju eða kross eigi sjaldnar en þrisvar hvern dag. Koma
fyrst of morguninn sem áður tíndum vér, en í annað sinni komi hann of eyktarskeið og
minnist þá nekkverra tíða, áður hann gangi til matar. Ið þriðja sinn komi til kross, áður
maður fari að sofa og minnist þá náttsöngs síns og svo þess bænahalds, ef eigi hefir of
daginn gáð verið, þess er honum hefir boðið verið í skriftum.
En þá er maður kemur í rekkju og hann býst til svefns, syngi hann pater noster og
credo, hafi eigi hjal þá þaðan frá, renni þá hug yfir athæfi sitt, hvert verið hefir of daginn,
geri nekkverja iðrun fyrir, ef hann finnur það, er stórum sé ávant, en þakki Guði, ef hann
finnur eigi það, er stórannmörkum sæti, láti sér í hug koma, hve honum mun gegna að
sofna svo, er hann skuli vakna annars heims.
Nú hefi eg tínt hversdagsathæfi allra vor saman og farið yfir það, er einkum er
oss nauðsynlegast hvern dag að minnast.
En almáttugur Guð gefi oss hér viðurauka í góðum atferðum og ásthuga við sig, svo að
oss verði hald föstu þessar að aflausn allra synda þeirra, er vér höfum oss í vafið, og vér
fáim efling af Guði til þess að sjá við þeim löstum, er enn höfum vér ódrýgða, svo að á
inum helga páskadegi hafim vér brjóst ór og hug og líkama svo hreinan, að vér séim
verðug að bergja þá holdi Guðs og blóði. Takim vér þaðan af efling til alls ins góða, þess
er í þessum heimi höfum vér að oss. En eftir þenna heim séim vér öll saman löðuð af
almáttkum Guði til eilífrar dýrðar og samvistu með öllum hans dýrlingum.
Nú skulum vér hreinsa oss fyr hversdagslega annmarka, þá er vér megum eigi fyr fjölda
sakar hálflega eftir muna, svo að segja nú Guði og játa hversdagslegri atferð í
skriftargöngu og jáorði réttrar trúu: "Eg segi það almáttkum Guði, Drottni mínum,..."
[Enn um föstu]
Nú er komin tíð sú, er þægileg er Guði til yfirbótar synda vorra, og eru nú komnir
heilsudagar. Nú skulum vér bæta oss í mikilli þolinmæði.
Þau orð mælti Páll postuli of langaföstu tíð sem helst, þótt ávallt skyldim vér þau vel
halda. En meiri hluti manna, er alþýða heitir, veit það eigi, hve mikilla bóta vant er á
hennar líf til þess er hlýða megi nema batni, alls sá er mikill hluti manna, er það hyggur
sér traust vera, ef svo fær gjört sem flestir gera, og er sá alþýðuáhugi glíkur flestum
öðrum, langt frá réttu að því er Drottinn mælti með munni spámannsins: "Svo sem langt
eru," kvað hann, "himnar frá jörðu, svo eru og langt mínar hugrenningar frá yðrum
hugrenningum og áhuga."
Hvers viti menn lengra á meðal en himins og jarðar? Svo er og einskis lengra á meðal en
þess, er réttur áhugi er, og hins, er þar er jafnt í gegn, sem það er að hyggja það að
marki mega hafa, að vel muni gjört eða skilið, ef flestir gera svo eða skilja, þar er það er
heldur hins mark, að þá muni eigi vel gjört, ef svo er gjört sem inir fleiri gera eða skilja.
Einrænlegt er málið, bræður mínir, og er þó satt að hvoru. Og er að sannara, að
nýnæmlegt sé. Því að inn nýi maður og sjálft ið sanna, Jesús Kristur, sannar
það í þessum orðum og öðrum mörgum: "Margir kallaðir, en fáir kjörnir."
Þeir eru allir taldir kallaðir vera og öngvir fleiri, er trúa verður kennd, og eru þeir margir.
En úr þeim inum mörgum eru fáir kjörnir til himna. Því að þeir eru fáir, er að láti að kallinu
og haldi boðorðin.
Það er gott að vita, að hinir völdu menn eru eigi af því fáir sagðir, að þeir sé fáir, heldur af
hinu, að rekningar eru svo miklu fleiri, að inir völdu verða fáir hjá þeim.
Það er og gott að vita, að öngum manni stendur það fyrir að vera valinn, þótt fáir sé
valdir, heldur hitt, ef hann fyrlítur ina völdu fyr það, er þeir eru fáir og göfgar hina fyr það,
er þeir eru margir. En sá göfgar ina mörgu og fyrlítur ina fáu, er það hefir að marki, hvað
vel sé mælt eða unnið, hve margir mæla eða gera það, er um verður rætt, þar er hann
skyldi heldur það hafa að marki, hverjir mælti en hitt, hve margir mælti, og heldur það,
hvað mælti en hitt, hverjir mælti eða gjörði, fyr utan þeirra dæmi, er vel aðeins gera eða
mæla, Guðs eða hans heilagra manna.
Hvorki skal Guðs hyggjandi merkja að mannfjölda né að mannmetnaði, heldur er hennar
von í lítillátum hjörtum, sem Jesajas mælti spámaður: "Hver dalur," kvað hann, "mun
fyllast og hvert fjall og hóll mun lægjast."
Þá fyllist dalur, er lítillátur maður tekur vel við Guðs orðum svo sem dalur við dögg og
grær þar síðan góðra verka gras af. En það launar Guð með eiveranda uppangri.
En þá lægist fjall eða hóll, er metnaðarmenn fyrlíta Guðs kenning, svo sem fjall eða hóll
skýtur af sér dögginni og þeir missa svo ástarverka grátsins, og verður þá tekinn af þeim
uppangur himinríkis hæðar sem Dominus mælti: "Þeim mun gefið verða," kvað
hann, "er áður á, og mun hann gnótt fá. En of þann, er eigi á, þá mun það ið litla, er
hann þykir eiga, verða af honum tekið."
Sá á, er ástina á, en sá er hana á eigi, sá er hver öreigi. Því að hún er sá kostur, ef án er
þann kost, megu aðrir kostir eigi vera kostir. Og hún ein er himinríkis verð. Og sá, er
hana fyllir, sá fyllir öll lög Guðs, og öll brýtur sá, er hana brýtur. Þar mælti Jakobus
postuli um: "Sá," kvað hann, "er hendi drepur við einu boðorðinu, sá er allra sekur." Það
gengur eitt fyr öll boðorð sem Dominus mælti: "Það er boðorð mitt," kvað hann, "að hver
yðar elski annan, svo sem eg elskaða yður." Þar mælti Páll postuli um: "Þótt eg hafa
alla spekt og spár og engla mælsku og eg gefa alla eigu mína aumum og á það ofan
gerumst eg vottur Guðs og ganga eg í eld brennanda fyr hans sakar og brenna eg fyr
hans sakar, en eg hafa eigi ástina, þá stoðar mér það þó allt ekki." Þar mælti Ágústínus
um: "Þótt eg ynna allt ið góða og unna eg hverjum manni, nema eg hataða einn kristinn
mann, þá mætta eg þeigi hjálpast að heldur."
Nú er að sönnu og sá sannur eigandi, hver er ástina á, þá er boðin er, en sannlega sá
hver öreigi, er hennar er andvani, þótt margt þyki annað eiga.
Nú er nakkvað á leið vísað, hve skyld hún er, en eigi það, hví hún er svo skyld, og skal
þó nokkrum orðum of það ræða, þótt lítil líðan verði á við það, sem til lægi.
Af því er ástin svo skyld og er svo góð, og skal af því það rannsaka, hvað hún sé eða
hvern veg hún sé haldandi.
En hún er svo haldandi, að hana skal halda að sumum hlut við Guð, en sumum við
kristna menn.
Þá tvo þáttu ástarinnar skal eigi einn veg halda. Þann þátt, er til Guðs tekur, skal svo
halda, að því er hann sjálfur bauð, að maður skal Drottin Guð sinn af öllum
alhuga elska og af allri hyggindi sinni og með öllum styrkleik sínum.
En þar fylgir annað boðorð jafnskylt þvísa, kvað hann: "En þú elska náung þinn svo sem
sjálfan þig." "Í þeim tveim boðorðum er allt lögmál og spámannabækur," kvað hann.
En hvenær er Guð með þeim þremur hlutum elskaður? Þá er Guð með öllum ölhuga
elskaður, er manni verður ekki meir né ölhuglegar né oftar né brjóstfastlegar hjarta
brugðið við en Guð. En þá er hann af allri hyggindi elskaður, ef maður lætur hvorki
ölhuga sínum fylgja munúðir líkams né girndir skapsins of stýra, heldur hitt, er hann veit
eða hann vita má, ef hann vill námgjarn vera, hvað Guði líkar.
En þá elskar maður Guð með öllum styrkleik sínum, ef það lætur hann sér eigi ægja að
gera fyr Guðs sakar, er hann bæði vill og skilur að Guði líkar. Sá elskar Guð, er það hefir
að sér, er hann býður sem hann sjálfur mælti: "Hver er mér ann," kvað hann, "sá mun
halda það, er ég býð honum," en það býður hann, að vér hafnim vorum vilja röngum og
gerim hans vilja sem hann kennir oss að biðja í pater noster: "Verði vilji þinn." Svo sem
svo mælim vér nú: "Alls þú mælir svo, Drottinn, með munni spámanns þíns: "Eigi er
minn vilji svo sem yðvar vilji," þá verði þinn vilji unninn í órum ölhuga og í atferð líkama
vors, en eigi vilji sá, er vér myndim vilja, ef þú býður oss eigi annað." En þá biðjum vér
vel, ef vér biðjum þess Guð, er vér viljum geta. En þá viljum vér geta það, er vér biðjum,
ef vér færum oss og sjálfir til þess vilja og verka, sem vér biðjum hann eflingar til og hann
býður oss eða vér viljum það nekkvars kostar, að hér hafim vér eigi munúð óra eða vér
viljim að gott hafi óvinir órir, alls vér erum þess skyldir að biðja hvors tveggja. En ef
munnurinn biður þess, er hjartað vildi eigi geta, þá er það ekki annað en svo
sem maður hrósi við Guð betra hugskoti en hann hafi og ljúgi svo að honum. En það er
eigi ást við Guð.
Sá gerir það, er Guði þykir af mestri ást við sig, er það gerir, er Guð megi að réttu
manninum bestan dóm fyrir dæma. En þá gerir hann svo, ef hann lætur engu það um
ráða, hve hann skal við manninn skipa, hve maðurinn hefir á mót ráðið, heldur hitt eitt,
hvað Guð býður honum. En hann býður þetta: "Það er boð mitt, að hver yðvar unni
öðrum."
"Hver veit," kveður maður, "nema eg gerða svo við aðra, ef aðrir héldi það boð við mig."
Dominus noster svarar þeim manni, þá er hann mælir þetta: "Ef ér elskið vini yðra eina,
hvert verkkaup munuð ér fyr það hafa? Gera eigi heiðnir menn svo þegar? Hvað þykist ér
framar gera en þeir?" "Þó skuluð ér gera vel," kvað Páll, "að aðrir geri illa til við yður."
Ef vér gjörum svo sem Páll bauð þar, þá gefum vér Guði færi þess dóms of oss, er áður
mátti hann eigi dæma, því að eigi var rétt. En hann vildi gjarnlega, ef rétt væri. En nú
álengur, er vér veitum honum það eftirlífi, að honum verði þann miskunnardóm rétt að
dæma oss til handa, er áður var honum eigi rétt að dæma oss til handa, en nú er rétt
álengur, er vér dæmum óverðum fyrri miskunnardóm, þá telur hann það eftirlífi ást vera
við sig, af því að þá hægjum vér svo, að hann of stoði oss.
Alls engi veg of gjörum vér þess, að vér of stoðim honum, er einskis góðs er andvani.
Vér þurfum, að vér látum í mein oss, til þess að þá of lifi hann eftir oss. Vér þurfum, að
hann geri í mein oss, til þess að hann of huggi oss, sem þá mun hann svo gera, nema
vér kunnim til illa meingerðum hans, alls sá, er þeim kann illa svo alls kostar, að hann
vildi þær að öngum kosti hafa, ef hann of réði þær af sér, þá er honum þess
manns dæmi, er rær leiðina, enda geldur þó leiðvítið allra helst, ef þó hefir hann
meinlætin. Það fylgir og því, er eigi nýtur þess, er nauðugur þolir, að eigi nýtur þess en
heldur og, er nauðugur gerir, alls Guð mælti þetta: "Þann einn lofar Guð gjafvin sinn, er
glaðlega gefur."
Hve muni Guð þann gjöfum reifa fyr nauðungarverkið, er nauðugur vinnur gott, ef hann
gerir þatki, að hann lofi þann, er óneyddur gerir gott, ef þó gerir hann treglega? Þar
kemur það til, er hann mælti í guðspjallinu: "Þá er ér gerið allt það, er eg býð yður, þá
skuluð ér þetta mæla: "Ónýtir þrælar erum vér."" Það skal svo skilja sem hann hafi svo
mælt: "Þá er ér gerið allt það, er eg býð yður, þá er mér því aðeins þægt, ef yður þykir
það alls til lítið allt, er ér hafið mér þjónað." Eða hver sé svo ófróður nú þá, að eigi viti
það þó, að sú gjöf er hver óþæg Guði, er afturmund er á lögð, þótt fyrst sé með allgóðum
vilja unnið.
Hve mikinn vilgala sá maður mælir mönnum, er það sannar, að þó muni Guði líka, þótt
að nauðugur maður þjóni honum, sá er aldregi hafði viljann til að gera það verk, heldur
allan óvilja, ef honum stoðar ekki, er með mikilli ást gjörði verkið, nema hann legði það
við, að hann þóttist mikils til lítið hafa að gjört. Þatki er þegar, bræður mínir, að sá gjöri,
er nauðugur gjörir, þótt vér kveðim svo að, né það sé hans verk, þótt hann þyki mönnum
vinna, alls Guð dæmir ekki voðaverk né nauðungarverk, heldur sjálfs verk þess, er vinnur,
hvort er það er gott eða illt. Og skal af því hvorki sá njóta, þótt gott sé, né gjalda, þótt illt
sé. Lesum heldur þá vilreitni, góðir menn, er bæði er heilög og falslaus, og
tökum þá við þessi falsvilnun, að þau hin góðu verk, er vér elskum þá, þótt aðrir vinni þau
en vér, þá eru þau ór verk fyr Guðs augum og að hans dómi réttum. En hin sem síst, er
vér vildum ógjör hafa, þótt vér hafim nauðgir gjör. Svo er og of in illu verk, að þeigi eru
þess verk, er vinnur eða þolir eða á hendur berast, nema vilji þess sé til, er vinnur eða
þolir. Þar kemur það til, er ritið er: "Aldregi má," kveður bókin, "karlmaður konu saurga."
Það er svo að skilja, að kona verður því aðeins af karlmanns sauri saurug, ef hennar vilji
er til. En ef viljinn er til og þá, þá er þó þess synd, er hana elskar, þótt hann vinni eigi
sjálfur hana, sem Páll mælti: "Slíkir hlutir," kvað hann, "skilja mann frá himinríki, eigi
aðeins þá menn, er gera þá, heldur bæði og hina, er samþykkir eru við slíka atferð."
Nú ef þó skal ills gjalda, en góðs njóta, ef viljinn er til, þótt eigi geri sjálfur, þá skal hvorki
og ills gjalda né góðs njóta, ef viljinn er frá, þótt að neyddur geri svo að annar neyði til.
En það er allt í öðru máli, ef vér sjálfir neyðum sjálfa oss fyr Guðs sakar til góðs. Það er
bjargkostur og þó inn lægsti, að maður unni svo lítt Guði og svo mjög syndafanginu, að
hann þurfi neyða sig til að skiljast við syndirnar og neyða sig til þess að tengjast við
Guð. Það kalla sumir menn, þeir er vísir eru taldir, eigi bjargkost og finna það til, sem
satt er, að það er ekki Guði þægt, er ástlauslega er gjört. En þó höldum vér þá kenning,
að hvergi, er sér kemur til að skiljast við sína glæpi fyr Guðs sakar með þeim ölhuga, að
hann hverfur eigi síðan til að gera, muni víst hjálpast, þótt hann neyði sig til, því að hann
neyðir eigi allur allan sig til, heldur sumur suman sig. Sú nauðung kemur af hinum innra
manni til þess að bindast munúða sinna fyrboðinna, og gerir hann það ónauðugur við
hinn nauðgan. Enda verður af því eigi alls kostar það nauðungarverk, að hinn
göfgari hlutur mannsins vinnur lostugur sitt verk. En það er forráð alls manns.
En það er eigi fjallamannvit, að maðurinn viti það, hvað hann er eða hverjar greinir hans
vesningar eru. Líkami heitir einn, inn óæðsti hlutur mannsins og inn ysti. En sá heitir
önd, er bæði er innri og æðri. En sá heitir andi, er miklu er æðstur og göfgastur og
innstur.
Líkaminn er sýnilegur hlutur, en öndin er ósýnileg. Hans gróði og kennisemi, berging og
ilming, sýn og heyrn, þeir hlutir allir eru af öndinni honum gefnir. Og allt líf hans er af
hennar dugnuðum og afl og hræringar. En þau bæði eru eitt kykvendi og eru kölluð inn
ytri maður. Því að þótt hún sé ósýnileg og í þeirra hluta tölu, er andlegir eru, þá er þó
hún þess eins ávita, er líkamlegt er og munúðsamlegt, en einskis þess, er guðdómlegt
er.
Inn þriðji hlutur heitir andi, sá er miklu göfgastur og innstur og æðstur er í manninum. Sá
gefur hugkvæmi og skilning, dómspekt og minni, mál og skynsemi, næmleik guðstrúar
og sjálfræði manninum. Hann er kallaður inn innri maður og engill. Honum er á hendi
fólgið forráð alls mannsins. Það er að skilja bæði ins innra og ins ytra. En þeir jarteina
þau Adam og Evu og svo hver önnur tvö hjú. Enda skal af því andinn ráða fyr báðum
þeim, sér og öndinni með hennar líkama, að svo var Adami boðið, að hann skyldi fyr
báðum þeim hyggja sem nú er og hverjum hjúum sú skipun boðin. Misfórust þau í því, er
þau missnöru þessi skipun. Svo misfarast enn þau hjú, er þá skipun missnúa og svo sá
maður, er sinn Adam, andann sjálfan, lætur til mjög lifa eftir sinni Evu, öndinni beiðulli.
Og situr þá misskipun í þeim hjúskap, enda jarteinir sá maður þau in fornu hjú og in
týndu. En hitt er boðið hverjum hjúskap, að búandinn stýri báðum hjónum og andinn
inum ytra manni sínum. Því að þá hjálpast þau hjú vel og jarteina eigi þá inn
týnda Adam og ina týndu Evu, heldur inn nýja Adam líf gefanda, Krist sjálfan, og ina nýju
Evu, líf þiggjandi kristnina sjálfa, alls hún hlýðir Kristi, sínum búanda. En hann skirrist og
ekki við það að stýra henni. Sá hjúskapur er hjálpvænlega haldinn nú og þá, er búandinn
ræður fyr konu sinni, en andinn fyr andar og holds óstyrkt sinni. En þá ræður andinn
fyrir, ef maður lætur það sinni atferð ráða, hvern hans andi getur skildan Guðs vilja vera
af orðum lærðra manna, en eigi það, hvers hans önd er fús af skapi sínu eða af munúð
síns líkama. Þar mælti Páll um: "Slökkvið ér," kvað hann, "holds verkin með andanum."
Og enn mælti hann: "Gangið ér að andans forráði." Og enn mælti hann: "Andinn girnist
á mót öndinni ávallt."
Nú af því að hvers manns andi skal á dómsdegi sína önd og líkama taka og vera einn
maður öll þau þrjú og saman seljast eða saman kveljast af andans forráði eða misfarast
af illu eftirlífi hans við öndina. Og má af því eigi öndin fyrfarast, sú er andinn hefir vel fyrir
ráðið, þótt nauðungarhlýðni hafi verið, að af ins æðra hlutar kosti á heldur það að vera,
að báðir hjálpist, en það að báðir fyrfarist af ins óæðra lesti, þars báðir skulu saman fara
og eitt hafa. En þar er hvorgi hlutur mannsins hefir viljann til þess, er maðurinn gerir, þá
tekur það mál til þess manns, er Drottinn mælti í guðspjallinu: "Þeim skal gefa," kvað
hann, "er áður á, en of þann, er áður á ekki, þá mun það ið litla, er hann þykir eiga,
verða af honum tekið."
Sá á, er ástina á, en sá er hver öreigi, er hennar missir. Nú fer að firr og þá, að þess
njóti, er annar neyðir til að gera, þótt ið góða sé unnið, að þeygi nýtur, þótt viljandi vinni,
nema með ást vinni. Heldur er hitt, að það skal hins verk bæði heita og vera, er ástarvilja
hefði til að gera, en eigi átti kost fyr vanefnum. Svo er þó þegar, þótt maður geri
góð verk lostigur og þótt fús geri hann, enda færi hann það til, að honum þyki manna
orðlof gott fyrir að hafa. Þá hefir hann þó ekki verkkaup fyrir sem hann sjálfur mælti of
þess konar menn: "Satt segi eg yður," kvað hann, "tekið hafa þeir allt verkkaup sitt." Og
þótt maður launi góðu gott, þá er það fyr sig, ef hann gerir svo, en verr en fyr sig, ef hann
gerir eigi svo. Það sannar Drottinn í guðspjallinu, þá er hann mælir svo: "Ef ér gerið við
vini yðra eina vel, hvert verkkaup munuð ér af Guði feður fyr það hafa?"
Menn skulu það launa, er til manna ástar er gjört, en það eitt launar Guð, er fyr hans
sakar er unnið. Það var í Moises lögum lofað, að slíku skyldi hefna, sem af væri brugðið.
En nú mælir Dominus noster við oss nú: "Elskið ér," kveður hann, "óvini yðra og gjörið
vel við þá, er yður hata, og biðjið fyr áverkamönnum yðrum, til þess að ér sannið yður
vera sonu föður yðvars, þess er í himnum er og sól sína lætur skína jafnt á rangláta sem
á réttláta."
Ef vér hefðim rétt eitt við Guð haft, þá myndim vér hjálpast við það að gera svo við hvern
sem vert væri og hvorki betur né verr.
En af því að vér of stöndumst eigi það, að Guð dæmi svo jafnt of oss sem vert er, þá er
sá einn til að gera betur en vert sé við þá, er ills eru verðir frá oss, til þess að Guð geri
við oss betur en vert sé. Sem þá mun hann svo gera, fyr því að svo kennir hann oss að
biðja í pater noster: "Og fyrgefðu oss syndir órar, svo sem vér fyrirgefum þeim, er oss
misbjóða."
Það er réttur dómur, að svo aðeins sé beðið og veitt. Nú hefði Guð miskunn til þess að
þiggja þjónustu eða bænir að oss, þótt eigi væri svo mjög vönduð, við þann kost, að
hann hefði eigi svo mikinn miskunnardóm sem mikil er miskunnin til. Þeir kostir tveir
Guðs eru jafndýrir, er þó sé þeir sums kostar gagnstaðlegir. Það er miskunn
að gera eigi rétt og gera betur en rétt, en það réttlæti að gera hvorki betur né verr en rétt.
Og hefir Guð þá höfuðkosti báða við alla dóma sína og fellir þá svo vel saman, þótt þeir
sé nær gagnstaðlegir. Sem Davíð sagði: "Miskunn," kvað hann, "og ið rétta fórust á mót,
en þá er þau fundust, þá kysstust þau."
Ef Guð væri réttlátur aðeins, þá myndi mangi hjálpast. En ef hann væri miskunnsamur
að einu, þá myndi mangi fyrdæmdur verða, hvegi vondur sem væri.
Nú er miskunnarþátturinn fyrri fram réttur í því, er vér skulum kost eiga sjálfir að dæma of
oss og fyrdæma illa atferð óra svo að hafna henni og dæma rétta yfirbót Guði til handa
fyrir syndalífið, það er verið hefur. Eða ef því orkum vér eigi, að þá grípim vér hinn
fulltrúann: að láta, sem áður var getið, engu það ráða, hve til er gjört við oss, heldur gera
við alla vel. Sá er inn efsti fulltrúi lífsins álengur, er hinir tveir kostir eru úr hendi gengnir,
er áður voru til, að lifa rétt eða bæta rétt og að fullu yfir þeirra nakkvarn þriggja hluta
réttlætisins skal hvert Guði færa ávöxt á dómsdegi, ef hann í réttlátra manna tölu þá vill
verða og valdra. Enda er þá Guðs miskunn svo þegin, að þá má maðurinn enn of
standast Guðs réttlætisdóm, því að þá verður eigi miskunnarlaus dómurinn, enda telur
þá Guð ástina við sig haldna vera, er honum eru þess færi dóms gefin.
En of þann, er eigi vill miskunnina svo nýta sér, þá er honum er sjálfræði til þess gefið
að dæma, nær sjálfur um sig, og velji hann ekki þessa þriggja sér til handa, þá neyðir sá
Guð til þess ins harða dóms, og þó ins rétta dóms, er hann vildi öngum til handa dæma,
ef inn mjúkari væri réttur. Þar kemur það til, er Drottinn mælti: "Þann vinn eg eið," kvað
hann, "að eg vil eigi dauða syndugs manns, heldur hitt, að hann snúist til góðrar atferðar
og hafi lífið eilífa."
Nú hvort sem hyggjandi andans þarf að teygja eða temja eða þótt neyða þurfi
skap eða þokka eða munúð eða óstyrkt andarinnar til góðrar þjónustu, þá metur þó Guð,
sem eg kvað, það til ástarhalds við sig. Það skilur Guðs ástarhald og mannsins ástar,
að Guði skal svo unna sem honum þykir best, því að þann veg er best, en manninum
skal svo unna sem honum gegnir best, en oft eigi sem honum þykir best, því að oft er
honum annað betra. Eftirlífi við sig eða við vini sína eða gagngerð við óvini sína villir oftast
réttan dóm fyrir manninum, alls það er mannsins kynni að virða það allt illa gjört, er eigi
verður sjálfum í skap, en hitt allt vel gjört, er þokkinn leggst á, og dæma ekki annan veg
um en svo muni vel vera sem honum þykir vel, allra helst ef svo þykir og mörgum vel. En
þeim manni, er svo er lýðskaður, berst oft svo að, að hann telur þann vin sinn, er óvinur
hans er, en þann óvin, er vinur hans er. Því að hann elskar eftirmælismanninn, en hatar
bermælismanninn. Jafnt í gegn því, er Davíð æskti sér til handa: "Hirti mig," kvað hann,
"réttlátur maður og ávíti mig, en viðsmjör syndugs manns skal aldregi mitt höfuð
smyrva."
Höfuðið er sett fyr hjartað í þessum stað, en viðsmjörið fyr eftirmæli.
Virðum heldur bermælismennina vini óra nú þá, þótt fáir virði svo, en eftirmælismennina
eigi vini, þótt margir virði þá vini, alls inir mörgu eru svo kallaðir, að þeygi eru kjörnir að
heldur, en inir fáu eru svo kallaðir, að kjörnir eru.
Það skulum vér eigi láta oss fyrnast, að aldregi of var réttlátur, nema þolinmóður sé, og
eigi þolinmóður, nema réttlátur sé. Því að oft er annars fús en réttast of skilur vera og
þarf af því þolinmæðina með réttlætis viljanum á móti fýstar viljanum röngum.
Höfum þolinmæði nú þá við eftirmælismennina, og látum eigi viðsmjör syndugs manns
vort höfuð smyrja, en þá er svo, ef vér látum hjarta óru engi fögnuð að
eftirmælinu vera. Nú skal elska þó að hvoru eftirmælismennina, þótt eftirmælið sjálft
skuli víst hata. En eigi skal svo elska þá að heldur sem vini sína, heldur sem óvini, því að
þeir gjöra oss dul. En eigi skal hata, heldur elska bæði bermælismennina og bermælið
sjálft. Og eigi skal þá svo elska sem óvini, heldur sem vini. Því að læknar órir, þá er þeir
skera synda veilindi vort með tunguknífinum... Bakmælismenn og umlesmenn og
meinsmenn óra skulum vér eigi hata, heldur elska, eigi sem vini, heldur sem óvini. Eigi
fyr þeirra verðleiks sakar, heldur fyr Guðs sakar, enda fyr sakar nauðsynja bæði vorra og
þeirra. Nú ef vér gerum svo, þá höldum vér það boðorð ástarinnar að unna Guði betur en
sjálfum oss. Því að í ást óvinanna verður meira Guðs boðorð virt en skap vort. Þá er og
náungs ástin haldin, því að ekki má honum ástsamlegra gera til hags en það að fyrgefa
honum það, er hann hefir misboðið manninum og biðja ölhugað fyr honum.
Það er enn gott að vita, að oft stoðar báðum það, er vel verður fyrgefið eða beðið fyr
óvinum, en aldregi hvorumgi. En þótt óvinurinn geri sig óverðan nytjanna, þá nýtur þó sá,
er fyr honum bað eða honum kenndi gott eða honum fyrgaf og honum unni að njóta.
Eigi tekur inn góðgjarni maður verkkaupið eftir því sem hann of stoðar mörgum, heldur að
því, hve mörgum hann vildi stoða.
Það skal enn vita of inn velviljaða mann, að hann nýtur eigi þess eins, er hann sjálfur
gerir, heldur bæði og þess alls góðs, er hann elskar og vill gera, ef hann má, enda fagnar
því, að annar geri, ef hann má eigi sjálfur gera. Og er hann svo öfundarlaus og ástarfullur.
Rammlega nýtur, er svo nýtur, að öll heilög verk og mannkostir eru hans kostir og hans
verk. Þar er sú gjöf, er Drottinn hét í guðspjallinu, þeim er ástina á. "Þeim mun gefið
verða," kvað hann, "er áður á." Hvern veg gefið þá? Svo að Guð dæmir þann
dóm, að sá, er svo mikill vinur er öllu góðu, að hann gerir það allt í því, er hann man, en
vill meira gera en hann má. Enda fagnar, sem eg kvað, því, að þó gjöri annar þá, þótt
hann megi eigi gera, skuli þó svo alla mannkosti eignast sem þá, að hann hefði þá alla
unnið einn, þótt hann þyki mönnum eigi unnið hafa. Og verður svo þeim gefið, er áður á.
En þvísa máli svarar hugur vor. En ef einum verður svo gjörla gefið og er búið of annarra
hlut allra, svo þó að þeir eru rændir öllu því góðu, er þeir höfðu Guði að færa á dómsdegi
og þeim öllum launum, er þeir skyldu og myndu þar fyrir taka.
Mikið er til þeirra svara haft, alls þessa heims hlutir eru nær allir svo ódeilsamir sem þá,
ef einum væri allt gullið gefið, þá væri allir aðrir gulllausir. Svo fer of eiginorð allra
sýnilegra hluta, að ef einum væri allir gefnir, þá myndu allir aðrir allra þeirra andvana.
Á sólina koma flestir nytjum, og eru þó rændir aðrir andfætingar hennar ljósi, þá er aðrir
hafa. Nú ef líkamlegir hlutir einir væri til að deila með mörgum, þá væri þessi orð og
andsvör ærin á mót þeirri deilsperi, að svo of gæfi einum allt, að þó sé engi sínum hlut
rændur. Nú fyr því, að Guð miðlar eigi líkamlega hluti eina með sínum vinum, heldur
bæði og andlega, þá eru þeir hlutir, er svo eru deilsamir, að ekki eyðast fyr öðrum við
það, er öðrum eru gefnir. Og eru þeir ólíkamlegir hlutir og ósýnilegir, er svo vel deilast, og
betur sumir.
Hve er þá, er betur deilast?
Þá deilast betur, er vex þess hlutur, er fyrst tekur við öllum þeim í því er með mörgum
eru miðlaðir og því meir fyr hverjum einna sem fleiri verða ínyta.
Nú skulum vér á þessi tíð sjá við öllum löstum og sömnum öllum slíkum mannkostum,
sem nú var um rætt, að sjálfir sé svo deilsamir, að eigi þverri við margra nautn, en þann
dragi ávöxt, er vaxi við nautnina, sem himinríkis hlutir eru allir. Sjá er forverks tíð
ór. En vort forverk er sömnun slíkra mannkosta, sem nú höfum vér um rætt, er
hvorki þverr eiginorðið né nytin fyr né einum við það, er fleirum eru eignaðir og fleiri koma
nytjum á. Þar má framast komast í þessi veröldu. En hitt finnst eigi fyrr en í himna dýrð,
er við það vaxi, er margir neyta af.
Þess konar hluti jarteindi Drottinn í brauðs drýgindum þeim, er hann saddi fimm þúsundir
karla á fimm brauðhleifum og fiskum tveim í fjalli, alls fjallið jarteinir himinríkis hæð, en
sú in litla fæðsla óx svo við átið, að þar urðu fullir tólf vandlaupar af hleifunum stórir.
[Um messuna]
Í upphafi messu er antiphona sungin við raust. Það er kallað introitus -söngur, sá er fyrst
er sunginn, en það er innganga messunnar, fyr því að sá gengur inn til guðsþjónustu. En
það jarteinir orð spámanna þeirra, er með miklum fagnaði sungu of hingaðkomu Drottins
í heim, er sannur er kennimaður og færði hjálparfórnir fyr öllum oss, Moises, þjónn forns
lögmáls, og spámenn, þjónar nýs lögmáls. Því að Moises sagði frá inum fyrsta hlut
þessa heims skepnu, en aðrir frá inum eftrum hlutum heims.
Vers það, er fylgir eftir, jarteinir ina fyrri spá of hingaðkomu Krists og heilög göfgun sú, er
episcopus eða prestur skal þá ganga í versinu til altera, því að það eru spámanna orð úr
sálmi tekin. Því að þá er boðandi fyrst Guðs miskunn, er kennimaður kemur til altera og
kyssir altera. Af þeim kossi merkir frið Krists helgan, er boðinn er, og samþykki með
mönnum, og heldur oss í ríki Krists.
Þá er kennimaður kemur til altera og skal lúta, þá merkir hann sig í dæmi lítillætis
Krists, er hlýðinn var feður allt til dauða.
Síðan er sungið: Gloria patri et filio et spiritui sancto, því að friður er gjör af Kristi í
himnum og á jörðu. Því skulum vér ástsamlega lofa Guð og dýrka.
Þessi orð eru sett af Damaso páfa og Ieronimo presti til þess að syngva á
meðal sálma að greina svo sálm frá sálmi. En alls þetta vers er eitt saman, þá gerðu
þeir annað til að fylgja hinu: Sicut erat in principio. Þá er þetta vers er sungið, skal djákn
kyssa altera. En það jarteinir frið þann, er Guð gaf, og mælti: „Í hvertki hús, er ér gangið
inn, mælið þetta fyrst: „Pax huic domui" : friður sé þessu húsi."
Þá er djákn fer fyrir prestinum, þá jarteinir djákninn Jóhannes baptista, er borinn var
hingað í heim fyrir Drottni órum.
Þá er sungið er kiriall, þá skulu akoliti setja kerti þau, er þeir héldu þangað til. Kiriall er
sungið níu sinnum í minning níu englasveita, er sungu Drottni lof opinberlega er hann var
borinn. Því syngum vér kirial níu sinnum, að vér verðim að eilífu í safnaði með englum í
Guðs lofi af þeirra bæn og trausti og návistu með oss að þessu embætti. Kiriall þýðist:
Miskunna þú, Drottinn. Christe eleison: Kristur, miskunna þú yma oss.
Þá hefur síðan einn kennimaður Gloria in excelsis Domino, en síðan standa undir
margir, því að einn engill boðaði fögnuð féhirðum of hingaðburð Krists en þá tók fjöldi
engla undir síðan og sungu orð þessi, er nú heitir engla ymni, gloria in excelsis . Þann
söng jók síðan Hilarius biskup, er messudag á inn átta dag frá inum þrettánda.
Eftir þann söng heilsar kennimaður fólkinu og kveður: Dominus vobiscum, Drottinn sé
með yður. Biskup kveður: Pax vobiscum, friður með yður, því að Drottinn boðaði
mönnum frið í hingaðkomu sinni. Lýður svarar: Et cum spiritu tuo, og með anda þínum,
sem hann mæli svo, að Drottinn sé með anda þínum til hreinsunar og helgunar,
að þú gjörir fyr oss þægjar bænir.
En síðan mælir kennimaður: Oremus, biðjum vér. Þá kallar hann á þjóðina, að þeir biðji
með honum. Þá skal þjóðin hneigja höfuð sín til prests og hug sinn til bænarinnar með
prestinum og standa svo hneigðu höfði, allt til þess uns kennimaður kveður per omnia
secula seculorum.
Þessar bænir, er vér köllum kollektur, þá skulum vér biðja Guð, að hann safni oss
saman og varðveiti oss í kristninni, að vér megim fremja hans vilja og sjá við syndum en
gera góð verk. Ein er bæn eða þrjár eða fimm eða sjö. Því er bænatal í odda, en eigi í
jafna, að sú tala, er í odda er, merkir eining og má eigi deila í tvo hluti jafna. Svo er og
trúa ór, er trúum á einn Guð í þrenningu, má eigi skiptast í tvær deildir, þær er
hvortveggja sé rétt. Ein bæn jarteinir eining, en þrjár þrenning, og það, að Dominus baðst
þrisvar fyrir, áður hann væri píndur. En fimm tákna sár hans fimm, en sjö bænir þær sjö,
er hann orti í pater noster til hjálpar oss.
Lexía eða pistuli jarteinir Jóan baptistam eða kenning lærisveina Domini, er hann sendi
tvo og tvo fyrir sér í borgir að boða komu sína, svo skuli hann og nú koma til vor og lýsa
hugskot ór, af því er vér leiðum að huga, það er lesið er.
Sá söngur, er fylgir, heitir pallasöngur, því að hann er oft fyr pöllum sunginn, jarteinir það
lof og embætti, er vér veitum Guði þessa heims, er vér skyldim svo heimtast fram í góðu
lífi sem vér stígim annan pall upp af öðrum.
Allelluja er sungið er á ina æðstu tungu, er ebreska er, jarteinir ið himneska lof, er
vér vættum og biðjum að vér náim ei og ei að syngja með öllum Guðs helgum annars
heims.
Slíkt jarteinir og seqventia sem allelluja, því að hún er af alleluja leidd að
auka þann fagnaðarsöng.
Traktur, er sunginn er á föstutíðum eða í sálumessum er, táknar erfiði það er vér þurfum í
Guðs þjónustu að hafa, í föstum og í meinlætum, í vökum og bænum og öðrum góðum
verkum, er vér skulum bæði með áhyggju og þó með unaði fram færa, að vér komimst til
eilífs unaðs.
En þá er djákn les guðspjall, þá jarteinir hann Iesum Christum, því að hann boðar þá orð
Guðs. Sá er guðspjall les, snýst í norður, því að hann sýnir það, að Guðs orð er til skjóls
mönnum á mót djöfli, er norðurátt táknar. Því standa þá allir menn upp, er guðspjall er
lesið, að vér veitum virðing Guðs orði, og vér skulum upp reisa hugi vora til athuga. Því
signum vér oss fyrir guðspjall, að frá oss flæi illir hlutir og vér hafim hug hreinan og oss
gefist skilning. En því eftir guðspjall, að sá dugnuður, er vér tökum af guðspjalli, hirðist í
brjósti óru. Því leggjum vér niður stafi og styðjumst hvergi viður, að vér lýsum það, að
traust vort allt og stoð er í Guðs orði. Því tökum vér höttu af höfði oss, að ekki sé þess,
er byrgi hlust vora og allra helst hugskots vors hlust frá orði Drottins. Því er ljós borið, að
Guð Dominus lýsti alla veröld guðspjalli sínu. Því er reykelsi borið, að af hans orði hefir
ilm lagið góðra verka of allan heim. Því er credo sungin, að vér játum trúu þeirri, er
guðspjallið boðar. Því er bók borin að kyssa á, að Guð Dominus gaf frið öllum, er trúa og
játa hans kenningu. Þann frið báru postular of veröld innan öllum að hendi þeim, er trúa
vildi sem bók er færð að kyssa á.
Hingað til heitir primsigndra messa, því að þeir skulu hingað til inni vera í kirkju að því
sem títt hafði verið, þá er eldri menn vóru skírðir. Því er ljós og bók færð á ið nyrðra horn
altera eða ið vinstra að guðspjalli, að ljós guðspjallskenningar færðu postular
heiðnum lýð, er vóru af kyni Gyðinga, er vóru í fyrnd lýður innar hægri handar Drottins.
Því er inn fyrsti hlutur og inn efsti messu sunginn á inu hægra horni altera, að trúa hófst í
Gyðingafólki og mun þangað koma á lesti. Því er á inu vinstra horni miðhlutur messu
sunginn, að nú standa aðrar þjóðir undir trúu, en þeir eru nú mjög utan brautar
Gyðingarnir.
Sjá söngur, er sunginn er eftir credo, heitir offerenda, þýðist fórnarsöngur. Hann syngum
vér til þess að vér megim Drottni svo fórn færa, að líf vort sjálfra verði honum að þægri
fórn.
Því er brauð fært, að Drottinn sagði svo: "Eg em brauð lífs." Svo sem hleifur er gjör af
mörgum kornum. Því vín, að hann sagði í öðrum stað: "Eg em víntré satt, en ér eruð
kvistirnir, meguð engi ávöxt gera án mér." Því er vatni blandið við vín, að vatn jarteinir
mannkind. Sá er færir vín óblandið, er sem eigi trúi því, að Dominus léti pínast fyr þær
sakar, að hann vildi mönnum hjálpa. Sá er vatn færir eitt saman, er sem því trúi, að
menninir mætti hjálpast án píning Domini.
Sá er Guðs líkami, er kristnin er, af mörgum mönnum saman lesin. Því færum vér
honum brauð, að vér verðim að eilífu í því samsinni fæddir á hans holdi. Því vín og vatn,
að vér takim fulla syndalausn og firring píninga af hans blóði og drekkim að eilífu drykk
eilífs unaðs af honum sjálfum, er er og heitir brunnur lífs.
Þá er kennimaður kveður: "Orate pro me," þá biður hann alla fyr sér biðja, að hann megi
þá svo fórn af hendi leysa, er allir eiga jafnsaman, að honum verði að eilífri hjálp og
öðrum. Spiritus sanctus, exaudiat, allt til confirmet. En eftir það snýst prestur
til altera að syngva secreto. Sú bæn þýðist leynileg. En hún jarteinir þá bæn, er
Dominus bað fyr sér lágt.
Prefatia þýðist formál eða forgildi, því að sú bæn er sem búi hugi vora til innar æðstu
bænar, er eftir fer í lágasönginum. Og því er þar engla og allra himneskra krafta minning
gjör, að vér biðjum þess, að Dominus láti vorar raddir samtengjast við þeirra raddir og
lofsöng þann, er vér trúum, að þeir syngva náverendur ósýnilega að þessu embætti, og
mælum svo: Sanctus, sanctus, sanctus Dominus Deus, heilagur, heilagur, heilagur
Drottinn Guð sabaoth, himneskra herja. Pleni sunt coeli et terra gloria tua, fullir eru
himnar og jörð af dýrð þinni. Þau orð sungu englar í lofi Domini að heyranda Isaja
spámanni. Osanna in excelsis, hjálp þú, sá er ert í inum hæstum hlutum. Benedictus
qui venit in nomine Domini, blessaður sá er kemur í nafni Domini. Osanna in excelsis,
þessi orð sungu Guðs vinir á mót honum, þá er hann fór í insta sinn til Jórsala og sungu
að kenningu heilags anda.
Þenna söng saman settan af inu æðsta engla lofi, því er menn viti, og inu æðsta lofi, því
er menn veiti Drottni órum, syngum vér til þess að vér verðim með hvorumtveggjum að
eilífu í Guðs lofi af þeirra tænaði. Og því signum vér oss, þá er vér kveðum þessi orð, að
vér þiggim eilífa blessing af þeim inum blessaða, er til þess kom í heim að gefa blessun
eilífs lífs, þeim er til hans vilja hverfa af öllu hjarta.
Lágasöngur er því eins hlutar lágt sunginn, að eigi verði þau orð í óvirðingu eða með
fíflsköpum fram færð, ef þau kunnu margir. Því að það er sagt, að það yrði í fyrnd, þá er
sú bæn var hátt sungin, að féhirðar sungu of brauði og víni of dag, það er þeir kunnu úr
messu eða lágasöngum og létu gálauslega, að þeir fengu bráðan bana. En það var síðan
af tekið, að hátt skyldi syngva.
Lágasöngur er sunginn í minning píningar Domini. Því skal prestur ávallt
höndum halda upp, meðan hann syngur hann og taka eigi fingrum á öðru en á corporale
eða á oblet eða kalek, ef hann má svo. Krossa skal hann svo gera of hvorutveggja
saman, að hæð kross sé yfir oblet, en þvertré yfir hvorutveggja. Slíkt er fólgið í krossa
tali sem fyrr var sagt of bænir. Í inum fyrstum bænum tveim er minning gjör lifandi manna
í þrennri grein, fyrst yfirmanna, en þá þar er vér kveðum: Memento, Domine, famulorum,
fyrst nauðheitamanna eða annarra hugðarmanna. En í inni þriðju bæn löð allra þeirra, er
við eru staddir og þá fórn færa með kennimanninum í sinni trúu og aðstuðningu og bæn.
En þá er prestur lýtur ofan fyr altera, þá er hann kveður: hanc igitur, jarteinir lítillæti
Krists, er sig lægði svo, að hann þoldi píning á krossi til hjálpar oss. En þá er hann
kveður: Qui pridie qvam, þá hefur hann upp oblet fyrst og signir en síðan kalek í minning
þess, er Drottinn gerði, þá er hann gaf postulum sínum hold sitt og blóð. Er svo til vísað,
að í þeirri bæn snúist fórn í hverri messu í hold og blóð Domini í þeim orðum, sem hann
kvað sjálfur, þá er hann svo mælti: Accipite et manducate.
Þá er prestur hnígur til hægri handar hjá altera, jarteinir andlát Domini á krossi, er hann
hneigði höfuð sitt til hægri handar, þá er hann lét önd sína fyr órar sakar og kvað orð
þessi: Pater, in manus.
Eftir það er gjör minning andaðra manna allra rétttrúaðra, því að í hans dauða tókum vér
hjálp og taka ávallt síðan, er sú minning er gjör, bæði lifendur og dauðir. Er engi messa
rétt sungin nema hvorratveggju sé minnst, því að Dominus píndist fyr horratveggju sakar.
En því eru eigi nefndir hvárigir Domini dagar vilgis margir, að þá skal gera
lágasöng skemmra, er menn koma of lengra til tíða. En í því er kennimaður hefur rödd
upp, er hann kveður: Nobis qvoqve, er það táknað í því, að svo sem framliðnir menn
leysast úr píningum fyr dauða Krists og fyr þessa þjónustu, svo og ið sama lifna úr
dauða syndanna allir syndgir menn, þeir er sýta og klökkva, það er þeir misgerðu, og er
stynur þeirra í því markaður og játning. Sem hundraðshöfðingi sá, er heiðinn var, er sagt
er í passio, þá er hann sá þau stórmerki, er gerðust í dauða Domini, játti Guði og mælti
orð þessi: "Vere filius Dei erat iste:" að sönnu var sjá Guðs sonur.
Það er prestur hefur upp corpus Domini og kalek og kyssir á hvorttveggja saman,
jarteinir það er þeir Jósef ab Aremaþia og Nikodemus tóku lík Domini af krossi og bjuggu
um vandlega og lögðu í gröf, svo sem prestur býr þjónustu eftir það og kveður þrjár
bænir, praeceptis salutaribus, pater noster, libera nos. Þær jarteina þrjá graftardaga
Domini. Það er presturinn brýtur oblet í þrjá hluti jarteinir það, að Guðs líkami er í þremur
löðum. Sá er einn hlutur líkama Domini, er upp reis af dauða, og er sá jarteindur í þeim
oblátum, er prestur lætur í kalek, þá er hann kveður: "Pax Domini sit semper vobiscum."
Annar sá er líf er í hans mönnum á jörðu. En þriðji sá er hvílist í framliðnum mönnum
rétttrúuðum.
Svo má vel, að prestur leifi einn hlut, ef hann vill til leiðarnests sjúkum mönnum.
Því er agnus Dei sungið, að Guðs sonur, er fyr meinleysis sakar heitir lamb, miskunni
oss og gefi oss eilífan frið, sá er sæfast lét fyr órar sakar. Því gefur hver frið öðrum í
friðarkossi, að sá má frið öðlast af Guði, er friðsamur er við náunga sína. Því er
sálumessa hvorki sungin við gloria eða alleluja eða sekventíu eða friðarkoss,
heldur með hryggðarsöng, að hún er fyr þeim einkum sungin framliðnum, er enn eru eigi
komnir til fulls unaðs og friðar.
Því er corpus Domini með inni sömu ásjá og það er eftir vígslu sem fyrir, að vér hafim því
meiri hjálp af sem vér trúum framar orðum hans, er hann mælti svo: "Brauð það, er eg
gef til lífs heimi, er hold mitt. Hvergi er etur af þessu brauði, mun lifa ei og ei. Enda er
það alls máls í því, að vér mættim oss eigi of nýta þá ina helgu þjónustu fyr óstyrktar
sakar, ef vér sæim hana sem hún er.
Takið fagurleg laun af almáttkum Guði fyr tíðasókn þá, er ér hafið hingað sótt í dag til
dýrðar almáttkum Guði og sancta Mariam drottningu, en oss öllum til hjálpar og til
miskunnar.
Die annunciationis beate Marie virginis ac Dei genitricis
[Á boðunardegi sællar Maríu meyjar og móður Guðs]
Sjá dagur, góð systkin, er nú er kominn yfir oss, er harla háleitur fyr þess sakar, að nú
kom sú gift til handa lýðnum, er inn helgi andi kom að holdgast með Maríu, með því að
hún var þess verð að bera drottningarnafn ávallt síðan, er hún fékk þessa gift af Guði og
þar með að vera alls ráðandi, þess er hún vildi oss árnað hafa til miskunnar við
almáttkan Guð.
Við þessi hátíð eigum vér harða feginsamlega að taka, inu kærstu bræður, og í öllum
hlutum, sem vér kunnum heilaglegast halda og gaumgæflegast göfga og virðilegast
halda og Drottni órum sína miskunn þakka, þá er hann hefir oss veitta. Skulum þangað
til allrar miskunnar sjá og græðingar, því að hann er sannur græðari.
Hann skapaði fyr öndverðu Adam í Paradiso til eilífrar sælu. En af djöfuls fyrirtölum og af
tilfýsingu Evu þá tóku þau fyrboðið epli. En í því boðorðsbroti, er þau tóku eplið fyrboðið,
þá fyrfóru þau sér sjálfum og öllu sínu kyni.
En með því að Drottinn vor sá örmu á mannkyni því, er fyrfarist hafði, þá vitraði hann á
marga vega fyr sínum erindrekum þá miskunn og hjálp, er hann vildi sínum mönnum
veita.
Hann sendi Gabríel engil til fundar við Maríu á þessi tíð og það erindi að boða
henni, að hún skyldi af inum helga anda ins almáttka Guðs föður, son, Jesúm Krist,
Drottin vorn, bæði Guð og mann, hingað í heim ala af sínu holdi einnar saman án
karlmanns samlagi, þann er alla þjóð mundi í sinni píningu frá djöfuls veldi og ánauð
leysa og í sinni upprisu til fagnaðar fylgja og eftir dómsdag mun öllum mönnum eilífan
fögnuð gefa þeim er hans boðorð halda.
Dýrkum drottningu, móður almáttugs Guðs, umfram of alla helga menn, því að hún má
oss ein stoða meira en allir aðrir helgir menn. Hún vill hverjum manni að líkn og að
miskunn verða, er á Guð kallar og á hana til árnaðarorðs, er iðrast vill hafa af öllum hug
misverka sinna og af láta og yfirbæta. Við þann mann hvern vill Guð Drottinn sættast að
kennimanna sinna dómi, er góðra manna dóm vill þiggja. Fyr allar sakar, þær er menn
gera við hann, vill Guð Drottinn og eigi sjálfur hefna, heldur vill hann hlíta þeirra manna
forráði, er líta kunnu hver efni hinn hefir til að bæta yfir, er misgjört hefir. Þó að miklu sé
minna boðið en að sjálfs hugarlund, þá er órum Drottni almáttkum jöfnuður boðinn. Og
verður oss þá sú bæn að líkn, er hann orti oss til hjálpar, er vér kveðum: Dimitte nobis
debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Það er sem svo sé að skilja og
ljóst mælt og miskunnsamlega fært í óra lýðsku: Fyrgef svo þú oss órar syndir, nú er vér
biðjum þig, Guð Drottinn, af öllum hug og endum yfirbætur slíkar, er kennimenn þínir
bjóða oss, sem vér fyrgefum þeim mönnum, er afgjöra við oss í þessi veröldu og bjóða
oss yfirbætur slíkar, er þeir hafa til að góðra manna dómi, þá er þeir biðja oss af öllum
hug sínum.
Oss er Guð Drottinn því auðbænni sem vér erum líknsamari.
En sjá er inn fyrsti hlutur bæði til ástar við Guð og til yfirbótar synda vorra, að oss þyki
góðar helgar kenningar, og viljim vér þær oft heyra og kosta við það að muna þær eftir,
minnast oft á þær og um ræða við þá, er skilja kunnu.
En sá er annar hlutur til syndabótar að biðja Guð af öllum hug með föstum og
ölmusugerðum, að hann vorkynni oss óstyrkt óra og hann gefi oss vilja til afláts synda
og iðranar, svo að vér megim tár fella - þau geta bráðast bænir að Guði - og hann styrki
oss til góðra verka. Megim vér í þeim haldast og fyr þau taka himinríki að launum.
En sá inn þriði hlutur, að vér berim fyr kennimenn allar afgjörðir og haldim boð þeirra. Vér
skulum trúa því öllu, er helgar bækur segja, unna Guði almáttkum og öllum mönnum fyr
hans sakar, vætta sér af honum allrar hjálpar og miskunnar.
Sú er von rétt, að vér vættim þess, að Guð muni leysa oss úr öllum syndaböndum og
staðfesta í góðum verkum og fyr þau gefa oss líf eilíft.
Örvilnun er verst allra synda, því að hún tortryggvir miskunn Guðs. En ofvilnun þar næst,
því að hún tortryggvir réttlæti hans. Örvilnun enn það næst að hyggjast eigi munu bætt
geta syndir sínar með miskunn Guðs. Ofvilnun að ætla sér himinríki, þó að maður uni í
stórglæpum og láti eigi af þeim né bæti yfir. Þeim mun er örvilnun verri en ofvilnun sem
hún er réttri von ólíkari.
Það er eitt þriðja verst, ef vér gjörum oss syndir órar að veg eða kennum þær Guði, en
oss góðverk þau, er hann eflir oss til að gera af miskunn sinni. Þá er sem vér kennim
Guði syndir órar, ef vér teljum það skapað, er vér misgjörum af órækt og gáleysi og af
ofmunúð. Þá kennum vér Guði og þökkum maklega allt það, er vér gjörum gott, ef vér
unnum honum lofs fyrir og viljum eigi manna lof fyrir, heldur ást Guðs eilífa.
Að því megum vér marka, hve mjög vér eigum að skammast synda vorra, er oss er boðið
mörgum góðgerningum órum að leyna. Í leyndum góðgerningum lýsum vér ást við Guð
en í ljósum góðgerningum ást við menn. Því skulum vér sumum góðgerningum leyna, en
suma fyr mönnum lýsa, að vér eigum hvorartveggju syndir að bæta, leyndar og ljósar.
Órækt og gáleysi stendur mest fyr iðrun synda vorra, ofmunúð tælir flesta,
ofmetnaðarskaps munúð hún er oss síst vorkynnd.
Öll kristnispell, þau er bannsakar eru, og allir lagalestir, þeir er sakaraðili á vígt um, svo
ið sama þær inar leiðilegu launþurfasyndir, er sumir menn gera, þeir er eigi þyrma
körlum heldur en konum eða misþyrma kykvendum ferfættum, þessir hlutir allir lykja
himinríki, þeim er eigi vill af láta né upp bera fyr kennimenn.
Þó að maður fái á inni efstu stundu lífs síns aflátshug allra synda með iðrun fullri, honum
er heitið miskunn Guðs. Því er svo ritið eftir orðum Drottins vors, að englum Guðs sé inn
mesti fögnuður yfir einum syndgum manni, þeim er til Guðs snýst, að þeir lofa þá Guð
fyr inn mesta mátt sinn, þann er hann gjörir gott úr illu, og syngva þá lof Guði til dýrðar:
Gloria in excelsis Deo et in terra pax hominibus bonae voluntatis.
Nú er sem yður sé sagt í orðum engla Guðs almáttugs, að friður er boðinn öllum þeim
mönnum, er með góðum vilja eru. Þeir eru með góðum vilja, er á Guð almáttkan trúa og
hans boðorð halda og þykjast und honum allt traust eiga, en ekki und sjálfum sér. Og
þeir eru enn með góðum vilja, er Guði unnu umfram of alla hluti, vilja að honum allt lifa,
en færra að sjálfum sér. Þeir eru enn með góðum vilja, er fyrgefa allt fyr Guðs sakar, það
er þeim þykir misgjört við sig vera, og halda Guðs lög, vilja sér sjálfum refsa ósiðu og
kenna öðrum góða hluti, vera lítillátir og lastvarir, miskunnsamir og eigi mikillátir,
hógværir og eigi heiftrækir, hafa bindandi og brjóstgæði, skiljast frá allri rangri ágirni,
stilla sig of alla hluti, búast óbreytilega, haldast í hreinlífi, þyrma vel yfirmönnum sínum í
orðum, gjörast óágjarnir og ölmusugóðir. Stilla sig að reiði, haldast í þolinmæði, hafna
heimsskrauti, haldast í Guðs lofi. Ofléttir til góðra verka, gaumgæfa vel tíðir,
vera góðmálgir og gásamir, trúfastir og eigi tunguskæðir. Bjóða slíkt öðrum sem sjálfir
vilja þiggja, gjöra sér ekki að angri, það er eigi sé með syndum, gleðjast fyr Guðs sakar
og gáleysi hafna, haldast í Guðs lofi og í góðum verkum.
Á því eru yður kynnleikar gjörvir til hvers hvort leiðir oss, góðgerningarnir eða syndir.
Góðgerningar leiða oss til himinríkisvistar, en syndirnar til helvítisvistar.
En nú er oss á því örmikil nauðsyn, að vér kostim að halda svo nú þessa hátíð
drottningar Maríu, að vér megim helst þenna inn góða vilja geta og hans friðar njóta með
hennar árnaðarorði og allra heilagra.
Og þá hún sjálf, sancta virgo María sú er öðlaðist að geta Dominum og manngræðara
heimsins. Sóma láti hún sér ávallt oss að tæja sínum vegsemdum og hreinsa oss frá
löstum með mildi heilagra bæna sinna og öllum hlutum góðum að fylgja, knegim vér
hana sjá og saman lofa með öllum helgum í himinríki of allar aldir veralda. Amen.
[Önnur ræða á boðunardegi Maríu]
Á þeim degi og á þeirri stundu dags, sem Adam hafði misgjört og þau Eva í Paradís og
brotið boðorð Guðs og etið epli það, er Guð hafði bannað þeim, og fyr þær sakar var
himinríki byrgt bæði fyr þeim og öllum áttboga þeirra, sendi Guð Drottinn engil sinn
Gabríel til fundar við Maríu með því erindi að segja henni það, að Guð sjálfur kaus hana
til móður sér og hún skyldi verða hafandi að Guðs syni. En það erindi bar engillinn henni
á þessum degi, er nú höldum vér.
Hún var þá einsaman í húsi, er engillinn kom að segja henni þessi stórmerki. Engillinn
kvaddi hana vel og mælti svo: "Heil þú, María, full miskunnar, Drottinn Guð er með þér.
Blessuð ertu umfram of aðrar konur, og lofaður er ávöxtur kviðar þíns."
En hún hugði að kveðju engilsins, og fékk henni ógnir. En Gabríel fann það og mælti við
hana: "Eigi þarftu að hræðast, María, fyr því að þú hefir miskunn mikla öðlast af Guði.
Þú munt geta í kviði og ala son og skalt kalla hann Jesúm. Hann mun mikill vera og
sonur ins hæsta Guðs, og mun Drottinn Guð gefa honum konungdóm Davíðs, föður síns,
og mun hann ríkja og stýra kyni Jakobs ávallt, og eigi mun endir verða ríkis hans né
konungdóms."
Því sagði engillinn, að Guð myndi gefa sveini þeim, er María æli, konungdóm Davíðs
föður síns, að Drottinn vor var borinn úr Davíðs kyni, fyr því að María var, móðir hans,
komin úr Davíðs kyni konungs. Eigi kvað engillinn af því svo að, að Davíð væri
faðir Drottins vors, að hann ætti Maríu né hann væri faðir Jesú Krists Drottins vors, fyr því
að María, móðir Guðs, var mörgum vetrum síðar í heim en Davíð væri konungur. Heldur
fyr því kvað hann svo að, að Drottinn vor var úr Davíðs kyni kominn í móðurátt sína, og því
öðru, að Davíð merkir Guð sjálfan, föður Drottins vors Jesú Krists, og er Davíð af því
kallaður faðir hans, að hann merkir Guð, þann er að sönnu er pater Drottins vors. Og
hefir Guð nú svo gjört sem þá sagði engillinn Maríu, að Drottinn myndi gefa Jesú, syni
hennar, konungdóm Davíðs föður síns, og myndi hann ríkja og stýra ávallt kyni Jakobs
og eigi mundi verða endir ríkis hans né konungdóms.
Eigi myndi Gyðingum þá þykja það veitt, er Drottinn vor lét þá styrma yfir sér og pína sig
til andláts, og þeir þóttust þá hann yfir hafa stigið til loks, að hann myndi ná konungdómi
Davíðs eða vera konungur yfir þeim, er komnir vóru frá Jakob. Og allra síst hitt, að þeir
ætlaði það sem var, að hann myndi vera rex celi et terre og alls mannkyns bæði í
þessum heimi og öðrum, og mun aldregi endir verða hans konungdóms og ríkis sem
engillinn sagði Maríu.
En þá er Gabríel hafði sagt þessi stórtíðindi Maríu, þá svarar hún og spurði, hversu það
mætti verða, að hún yrði hafandi að barni, þar er hún hafði öngu við karlmann skipt og
kvaðst heitið hafa Guði því, að hún skyldi hreinlífi halda allar stundir.
En engillinn sagði og brosti að, að eigi þyrfti hún að ugga, að hreinlífið hennar myndi
fyrfarast við þann getnuð, heldur myndi helgast mjög. "Og fyr því að eigi mun sjá
getnuður á þann veg sem veraldarvenja er til meðal karla og kvenna, heldur mun Guðs
kraftur og heilagur andi koma til að vitja þín, og mun þú af honum og barnshafandi verða,
og muntu Guð sjálfan bera níu mánuður í kviði. Nú ef þér er þetta of afl að trúa
sögu minni einni saman, þá mun eg segja þér dæmisögu til þessa, þá er þú mun eigi
vita áður og þá er þú reynir, að sú er sönn, er þér mun óglíkleg þykja fyrst, er eg segi
þér. Þá máttu og trúa, að þetta mun svo eftir ganga sem eg hefi sagt þér, því að Guði er
auðvelt að láta þann veg vera allt sem hann vill. Eg kann það segja þér, að Elísabet
frændkona þín, kona Sakarías spámanns, fer eigi ein saman, sú kona, er alla ævi hefir
óbyrja verið og er nú orðin svo gömul, að hún mætti eigi barn ala fyr aldurs sakar og
eðlis, þótt hún hefði fyrr börn átt. Nú fer hún með höfn, og er sjá inn sétti mánuður frá
getnaði, er nú er, og Guð sendi mig hingað að segja þér þessi tíðindi öll saman."
Allt var senn, að engill hafði borið Maríu þetta ið helga erindi og hitt, er Guð var kominn
að byggva með Maríu.
En er engillinn hafði lokið erindinu og fyrirsögninni, þá svaraði María: "Ecce ancilla
Domini: Sé hérna ambátt Drottins, verði mér þetta svo sem þú hefir fyrir sagt."
Og litlu síðar þá fór María til fundar við Elísabet frændkonu sína og vildi vita, hvort það
væri satt, er engillinn hafði sagt henni, að Elísabet færi með höfn. Og er þær fundust, þá
kvaddi María hana vel og heilsaði henni, en það gerðist, þá er María heilsaði Elísabet, að
barnið gladdist í kviði hennar Elísabet, og fékk hún helgan anda Guðs og spáleik og
mælti við Maríu: "Blessuð ertu af Guði umfram of aðrar konur allar á jarðríki, og lofaður er
ávöxtur kviðar þíns. Og sjá gifta er umfram of verðleika mína, að sjálf Guðs móðir sé
komin til fundar við mig. Þegar áður, er eg heyrða kveðju þína, þá kennda eg, að barnið
gladdist í kviði mínum. Nú ertu sæl, fyr því að þú trúðir sögu engilsins. Allt mun það svo
eftir ganga og framkvæmt verða sem þér er sagt af Guði."
Þá hafði Elísabet Jóan baptistam í kviði, og kenndi hún þess, er hann gladdist í
kviði hennar og laut Maríu, er hún fór með Drottin vorn.
Þá söng María sálm þann, er nú er hafður síðan í aftansöngum, er heitir Magnificat, og
mælti þessa kostar:
"Lofar önd mín Drottin, og gleðst andi minn af Guði, þrifgjafa mínum. Því að hann leit
lítillæti ambáttar sinnar. Sé hérna, af þessu munu allir mig kalla sæla of allar aldir, því að
sá er máttugur, er gerði mikil stórmerki við mig og heilagt er nafn hans. Og miskunn
hans er yfir allt mannkyn, það er þar sér til hjálpar, er hann er. Hann gerði mikinn mátt
með sinni hendi, og dreifði hann dramblátum og mýgði metnaðarfullum með einum
saman vilja sínum. Niður lagði hann máttka undir fætur úr hásæti sínu, en setti lítilláta í
hásætið í staðinn. Hungraða fyllti hann, og fátækja framdi hann í góðum hlutum, en
auðga gerði hann fátækja. Tók hann Jakob, svein sinn, minnandist miskunnar sinnar,
svo sem hann mælti við feður óra og hét þeim fyrir Abraham og kyni hans fram í aldir."
Því gat hún þess við, að Guð tæki Jakob, svein sinn, og minntist miskunnar sinnar, að
Guð hafði því heitið þeim Abraham og Jakob langfeðgum, að hann mundi sjálfur láta
berast hingað í heim úr þeirra kyni, sem hann endi síðan, því að María var frá þeim
komin.
Nú eru allar Maríumessur göfgar og vegsamlegar, svo að eigi megu aðrir messudagar
komast til jafns við, nema þeir einir taka umfram, er sjálfum Guði eru haldnir. Og er þó
engi hennar hátíð göfgari en sjá, fyr því að hér hafa allar hátíðir af gjörst af þessum degi,
er Guð kom með henni, bæði þær er Drottni órum eru haldnar og svo hinar, er helgum
mönnum hans eru haldnar. Má þar sjá, hve ríkt langafasta gengur, er slík hátíð kemur
eigi föstunni af. Fylgist þá vel, að bæði sé borið meinlæti nakkvað á líkamanum
af föstunni, fyr því að þá er kross Drottins vors borinn ávallt, er maðurinn ber meinlætin
nokkvur á líkamnum fyr Guðs sakar sem hann mælti sjálfur, að sá er vill til mín koma,
taki hann kross sinn og fylgi mér, en elsku Guðs boðorða og kenninga í brjóstinu. Því að
svo sem lærðir menn eru skyldir að kenna yður Guðs boðorð og segja yður Guðs vilja,
svo eruð ér og skyldir til að hlýða og hafa síðan það er kennt er. Skal hver, er hjálp vill
öðlast, neita sjálfum sér, en fylgja Krists vilja.
Má vera, að nakkvar spyrji í hug sér, hvernig að því skuli fara að neita sjálfum sér.
Þá neitir maður sér sjálfum, er hann lætur eigi eftir sér rangar girndir, fastar hann vel
föstutíðir, þótt hann fýsi til að matast, heldur hann hreinlífi ókvongaður maður, þótt hann
fýsi til losta, sækir vel tíðir, þótt heima þyki hægra, fylgir réttu, rækir löstu og rekur frá
sér rangar fýstir. Sá neitir sér, er svo gjörir.
Segir Drottinn svo: "Ef vondur maður snýst frá illsku sinni og skilst við, en tekur upp
góðlífi og Guðs boðorð á móti, að þá kveðst hann ekki munu á minnast á illsku hans og
einskis virða. Svo enn og, ef góður maður og gallalaus snýst frá gæsku sinni og hverfur
til illsku og snýst til synda, þá kveðst hann eigi munu á minnast á gæsku hans né virða
hana, heldur mun hann deyja þá í syndum sínum, ef hann skilst eigi við þær."
En þetta mælir hann við kennimennina: "Ef ér segið eigi ólærðum mönnum, við hví þeir
skulu varna eða hvað þeir skulu gera, geri þeir af því illa glæpi, að þeir viti eigi, við hví
varna skal fyr þær sakar, að þeim sé latlega til kennt, þá munu þeir þó farast í glæpum
sínum, en eg mun heimta önd þeirra að yður," segir Guð. "En ef ér kennið þeim oftlega
og segið þeim, hvað þeir skulu varast eða hvað gera, en þeir gefi eigi gaum áminningum
yðrum og gleymi eða óræki og geri það, er þeir eru við varaðir, þá munu þeir
farast með meiri sekt af syndum sínum, en ér hafið þá leysta yður undan sektum við
Guð of þann hlut og heimtir hann þá ekki manngjöldin að yður."
Þarf eigi alla á einn veg að læra eða á að minna, því að oft kann það verða, að sú
kenning stoðar öðrum, er öðrum stoðar eigi. Svo sem Páll postuli mælti við lærisveina
sína Titum og Timoteum. Það mælti hann við Titum, að hann skyldi ávíta með ríki, en við
Timoteum mælti hann, að hann skyldi kenna með þolinmæði og hógværi.
Hví sætir það, er hann bauð öðrum að kenna með ríki, en öðrum með hógværi og
þolinmæði, nema því, að Titus var hógvær og mjúklyndur, og mælti hann af því, að hann
skyldi kenna með ríki, að þá væri síður hægt að órækja, ef með ríki gengi. En Timoteus
var ríklyndur og hvass í hugskoti, og mælti hann því, að hann skyldi kenna með hógværi
og þolinmæði, að þeim þurfti heldur aftur að halda og að stöðva, er ákaflyndur var, að
eigi veitti þau áhlaup í bræði sinni í bannsetningum eða forboðum, er geig sætti, og
særði hann heldur heila, en græddi sjúka.
Það verður sá og líta, er kennir, til hvers þeir eru fallnir, er til hlýða, að eigi mæli hann fyr
þeim myrkt, er litla skilning hafa, og eigi svo langt saman, að torvelt sé þeim, er til
hlýða, að muna eftir, það er mælt er.
Nú skal segja yður boðorð þau, er fylgja eigu kristnum dómi og kristnir menn verða
skyldir til að fylla, þau er Drottinn vor sjálfur hefir boðið í guðspjöllum og kvað þau hvern
verða að hafa, þeirra er hjálp vildi öðlast og himinríkis sælu. Og svo hitt með, við hvað
hann varaði að eigi skyldi gera.
Fyrst skal maður elska Drottin Guð sinn af öllum hug og öllum krafti, en álengur þar
næst elska hvern kristinn mann sem sjálfan sig. En álengur skal maður eigi vega mann
né særa og eigi stela, eigi æra, eigi girnast á annars eigin að röngu, eigi ljúgvitni bera.
Vera við alla menn góður, þá er vel fara með sér, og það eitt við annan gera, er
manni þyki vel gjört við sig, að svo sé. Hirta líkama sinn og mæða hann nakkvað í
meinlætum, að hann verði óbeiðull til rangra hluta. Virða hvorvetna Guðs vilja meira en
sinn, ef að móti stenst. Elska meir föstur en krásir. Beina fyr fátækjum, klæða nökta,
vitja sjúkra og leita þeim hóginda, grafa dauða, hugga þá, er hryggvir eru af harmi, leggja
eigi hug á veraldarskemmtun skammælega, fella heldur ást sína þangað til er Guð er.
Reiðast eigi, þá láti hann brátt farið og sé skammrækur. Veri eigi vélinn né ótrúr í skapi,
mæla eigi þar fagurt, er maður hyggur flátt, sverja eigi rangsæri, heldur skal ið sanna
segja ávallt, ef maður veit. Gera öngum manni meingjörð, en fyrgefa öðrum brátt, þótt
annar misbjóði. Gjalda eigi illt á móti illu. Elska óvini sína fyr Guðs sakar, vera vel við vini
sína og trúlyndur. Mæla vel við þann að móti, þótt manni sé bölvað. Þola vel meingjörðir
og hefna eigi. Vera eigi metnaðarmaður og eigi öfundsamur, eigi ofdrykkjumaður né
ákaflega ger. Eigi svefnugur né latur né óhlýðinn eða möglunarsamur né bakmáll eða
umlassamur. Fela von sína alla undir Guði og þakka Guði það allt, er maður má gott
gera, en saka sjálfan sig fyr það allt, er misgjört verður. Láta sér eigi úr hug ganga
andlátsdægur sitt né helvítiskvalar. Vera eigi hláturmildur né fjölmálugur, allra síst
heimskmálugur. Vera eigi þrætinn né þjörkudrjúgur. Vera oftlega á bænum og elska
helgar kenningar. Iðrast synda sinna og bera til skriftar og leita við að gera eigi oftar inar
sömu. Vera réttlátur og jafngjarn, hafa himinríkis fögnuð oft í hug sér og vera gjarn til
Guðs. Örvilnast aldregi Guðs miskunnar.
Nú ef þessir hlutir væri hafðir, sem hér eru tíndir, þá mun Guð það verkakaup að móti
reiða, sem hann hefir sjálfur fyrirheitið, það er auga manns má eigi hér sjá innan heims
þvílíkt, og engum má í hug koma að ætla slíka sælu, sem Guð lætur þá menn
hafa, er hans boðorð fylla.
Of stórmerki og of dýrðir dags þessa eru margir hlutir merkilegir fram að greiða, þeir er
þokkulegir eru að heyra, og forvitni mætti mikil á vera, ef þeir væri fram færðir af
kunnandi góðri eða og með orðfæri. En nú er hvorstveggja er til vant, þá hæfir það eigi
við sig og langmæli mikið. En þó að hvoru skylda ákaflega Guðs boðorð til þess hvern
sem einn þeirra mannanna, er kennimanns nafnið bera, að þegja eigi með öllu yfir
táknum tíðarinnar. Enda eigi er minni skylda að hvoru, að vér lítim vandlega á nauðsyn
óra, þá er vér eigum til þess að Guði líkaði hátíðarhaldið vort. Því að hann mun
glöggþekkinn að vera, með hverjum ræktarþokka það er framið af hvers vors hendi.
[Stundlegt og eilíft]
Frá upphafi heims hefir þetta líf svo ótrútt verið, að það vélir alla, og má engi því trúa. Og
eigi aðeins lýgur það að vinum sínum, heldur dregur það þá til allra synda.
Þetta líf eggjar gálausa menn til ofáts og ofdrykkju og hórdómsmenn til saurlífis. Minnir
það þjófinn, að hann steli, en reiðan, að hann vegi, en skrökmann, að hann ljúgi. Þetta líf
veldur skilnaði meðal hjóna og gjörir sundurþykki með vinum og þrætur með friðsömum
og styggð með bræðrum. Þetta líf tekur réttlæti frá dómöndum og hagleik frá smiðum og
hófsemi frá siðum. En bróðir vegur bróður eða faðir banar syni sínum eða sonur föður
eða hverjargi ódáðir, er gjörvar eru, þá verður það allt gjört af trausti og fyrirtölu þessa lífs.
Og gjörist þá hatur með mönnum, er þeir elska þetta líf meir en rétt er.
Til hvers herja víkingar á kaupmenn eða illvirkjar á brautingja, eða til hvers tefja sælingar
ógöfga menn, nema til þess að þeir þjóna þessu lífi og vætta þeir þess, að þeir muni
lengi njóta ástar þessa lífs. En þetta líf eggjar glæpamenn og býður ósiðu og teygir
menn til ódáða. En síðan selu[r það þ]jóna sína og vini til eilífs dauða.
Af þessu lífi gjörðist eilífur dauði á þeirri tíð, er hinir fyrstu menn þjónuðu losta sínum og
girnd augna sinna, og urðu þeir þaðan reknir í þetta dauðahérað, er áður vóru skaptir til
lífs. En nú urðu þeir þaðan reknir til helvítis og höfðu ekki með sér nema syndir
einar.
Nú köstum, góðir menn, hyggjum að, hvað oss hæfir, og miðlum við auma menn fjárhluti
vora.
Oss þykir nú fagurt gull og gersemar, hallir góðar og bæir góðir og eiga ór önnur.
Hyggjum að, hversu fagrar þær hallir eru, er skína öll sæti í gulli og gimsteinum. Þar
fölnar eigi blómi grasa, þar hrörna eigi aldin skóga, þar falla hunangsfljótandi lækir á ei
grænum völlum. Þar ilma öll grös sem ið dýrsta reykelsi. Þar skín ljós án skugga og
bjart heið án þoku og eilífur dagur án myrkri. Þar bannar ekki fögnuð né krásir. Þar er
aldregi heyrður grátur né stynur né engi leiðileg rödd. Þar má ekki sjá ljótt né svart né
saurugt né hræðilegt. Þar eru allir hlutir í fegurð og í hreinu ljósi. Þar má ekki sjá né
heyra, það er hugur hræðist. Þar hreystir organasöngur, sá er englar syngva lof Guði.
Þar gnýja eigi reiðarþrumur. Þar fljúga eigi eldingar. Þar er eigi beiskleikur né illur daunn.
Þar bera viðir á sér hin dýrstu smyrsl. Þar gjörir eigi fæðsla saur í kviði manns. Svo sem
eyru fagna góðum tíðindum og nasar góðum ilm, en augu fagrindum, svo er og þar
fæðsla hunangsfljótandi og svo hverjum þokkuð í munni sem honum líkar best. En af
þeirri fæðslu er eigi saur né synd. En hvatki er önd manns girnist þar, þá þjóna allir hlutir
þegar girndum hans. Því að sá, er hér í dauðlegu lífi berst í gegn munúðum sínum, þá
mun hann þær þar finna óbrugðnar og hirðar af Guði.
Guð skapaði menn og leysti þá, og setti hann hræðslu dauðans á mót munúðum þeirra,
að þeir, er fýstist að lifa, leitaði annars lífs, þess er eigi þyrfti þar að hræðast dauðann,
þar er réttlátir hafa eilífan veg, en ranglátir eilífa píning.
En er maður reynir, að þessir hlutir eru svo sem sagðir eru, þá má hann þess
spyrja, til hvers Guð skapaði marga fagra hluti og unaðsamlega hér í heimi, ef því skal
öllu hafna, eða til hvers honum var að skapa holdlegar girndir og fýsi munúðlífis í
líkömum manna, ef þeir verða sekir og eilífra píninga verðir, er að munúðum lifa. "Til
hvers eru mér auðæfi veitt af Guði," kveður maður, "ef eg skal hafna þeim?"
Elskið svo auðæfi yður, að ér megið ávallt njóta þeirra. Því að þau megu eigi koma eftir
yður deyjöndum, en þau megu fara fyrir yður liföndum, ef ér viljið sjálfir. Fégjarn maður
og síngjarn akurkarl, annar selur manni fé sitt að leigu, að hann taki hálfu meira á móti,
en annar selur jörðu sáð sitt, að hann taki þar hundraðfalt á móti, er hann söri einfalt, og
geldur skuldarmaðurinn fé með leigum, en jörðin geldur akurkarli sæði með
hundraðföldu. Fyr hví er eigi óhæft að ætla það, að Guð muni eigi gjalda þér með miklum
ávexti þau auðæfi, er Guð gefur þér.
"Til hvers gaf Guð mér auðæfin," kveður þú, "ef eg skal þegar gjalda þau?"
Guð seldi þér auðæfin, að þú megir vita, hversu mikið unað að þeim má vera, ef þú hefir
ást með auðæfum þínum og seljir þau til tryggrar hirðslu. Ef þú vill það eigi, þá mun ofát
og ofdrykkja eða lostasemi taka frá þér auðæfi þín, eða ella mun til koma bráður dauði
og grípa þau frá þér, svo að þú megir þau aldregi hafa síðan né sjá.
Ef þú, maður, færir þar, er illvirkja væri von á götu þinni, og fyndir þú vin þinn, þann er þér
hefði fé gefið, og bæði hann þig selja sér til hirðslu fé það, er hann gaf þér, "því að
illvirkjarnir vilja ræna þig eða bana þér," fyr hví myndir þú eigi falla til fóta honum og biðja
hann, að hann tæki við fénu, þar er þú vissir víst, að hann mundi þér selja féð meira en
hann tæki við, og mættir þú þá forðast fjándur þína?
Af því er oss nauðsynlegt að selja Kristi auðæfi ór. Ef vér elskum auðæfi ór eða krásir,
þá seljum vér þeim þau til varðveislu, er þau hirðir oss til handa óbrugðin, þar er
vér megum njóta þeirra ei og ei. Ef vér viljum neyta auðæfa vorra í þessu lífi, þá megum
vér eigi ná þjónustu þeirra í öðrum heimi.
Fyr því látum vér aura vora þjóna hér aumum mönnum og þurföndum og þeim, er í
myrkvastofum eru eða á heiðnum löndum, að vér megim lengi njóta þjónustu þeirra í
dýrð sona Guðs. Öll munúð fyrferst eigi, ef hún er hirt til óorðins lífs, því að maður má
eigi mikið gull varðveita, nema hann feli það í jörðu. En hann má því örugglegar hirða gull
sitt sem hann felur vandlegar.
Neyti maður eigi krása né fagnaða í þessu stundlegu lífi, að eigi týni hann þeim í því lífi,
er aldregi líður. Líf þetta er hundrað vetra hið lengsta, en er líður inn efsta dag, þá sýnist
það svo sem eigi hafi verið lengra en einnar nætur gisting. En annað líf er ei og ei, og
eldist það aldregi né endist. En sá maður er áttleri og andvani alls góðs, er eigi elskar
þetta ið fagra líf, er aldregi ferst. Þar eru eilífir fagnaðir og auðæfi og krásir og dýrð sú, er
svo hefst upp, að aldregi endist.
En sá er eigi vill elska þetta ið bjarta líf, þá má sá eigi til þess komast, heldur verður
hann tekinn af eilífum dauða og haldinn í eilífum loga. Þar eru hræðilegir fjándur. Þeirra
augu skjóta af sér eldlegum örum, þeirra rödd er svo sem grenjun hinna óörgu dýra,
þeirra viðurlit gera hræðslu og sárleik og dauða. Og væri svo vel, að dauðinn mætti
bjarga við þessum meinum. Heldur er hitt þyngra, að þar er til þess lifað, að ávallt sé þeir
í kvölum, er þar eru. Og til þess endurnýjast liðir þeirra, að þeir sé ávallt slitnir af
höggormum, fyr því að þeir vildu ekki geyma Guðs boðorða.
Hræðumst vér eigi líkams þyngdir né sóttir né fjárskaða, og látum fjárhluti vora fara fyrir
oss til almáttugs Guðs með sigri, að vér megim forðast eilífar kvalar og komast
til himneskra fagnaða. Snúum vér tárum vorum í fögnuð, og grátum nú syndir vorar, og
höfum hug vorn þangað, er Guð er. Fögnum vér þeim, er sigur vógu á fjöndum og nú eru
tignir gjörvir, allir helgir í himnakonungs hirð.
Nú er sá dagur haldinn, er djöfull varð yfir stiginn, þá er hann hugðist sigur hafa, og
bundinn, þá er hann hugðist binda, og varð hann veginn, þá er hann vildi vega, í því er
hann var á braut rekinn úr hofi sínu og inni.
En nú vekjum vér hugi vora til Guðs ástar, að vér megim styrklega stíga yfir þann, er oss
vill glata. Vekjumst vér nú af óræktarsvefni, og hefjum upp hugskotsaugu ór, að vér sjáim
tálgrafar þær, er óvinurinn grefur til þess að véla oss í og megim vér forðast með Guðs
fulltingi. En diabolus sjálfur og hans ærir falli í tálgröf sína, svo að vér megim þetta mæla
með spámanninum: "Grófu þeir gröf fyr augliti mínu og féllu í sjálfir."
[Trúarjátningin]
Lítillátlega játning skulum vér hafa vor á meðal og svo mæla í lýsingu trúu vorrar:
Eg trúi á Guð, föður almáttkan, skapera himins og jarðar og allrar skepnu skapera.
Eg trúi á hans einkason, Drottin vorn Jesúm Krist, er getinn er af anda helgum og borinn
frá Maríu meyju hingað í þenna heim bæði Guð og maður.
Eg trúi því, að hann óx hér upp í þessum heimi sem ella hver maður fyr utan syndir. Eg
trúi því, að hann fastaði fjóra tugi daga og nátta samfast og sat fjándanum freistni. Eg
trúi því, að hann gjörði alls kyns jarteinir sem í guðspjöllum er sagt. Eg trúi því, að hann
var seldur og höndlaður síðan að vilja sínum, bundinn og barður, hræktur og að háði
hafður. Eg trúi því, að hann var píndur undir pontskum Pilato jarli. Eg trúi því, að hann var
á kross festur á þeim degi, er vér köllum föstudaginn langa að miðjum degi og dó á
krossinum líkams dauða í eykt dags. Eg trúi, að hann var lagður spjóti andaður á
krossinum undir höndina hægri. Eg trúi því, að þar kom úr bæði blóð og vatn.
Eg trúi því, að líkami hans var grafinn, en önd hans með guðdómskrafti sté niður til
helvítis og braut helvítis byrgi og batt fjandann.
Eg trúi því, að hann leysti oss með því blóði frá veldi fjandans.
Eg trúi því, að hann leysti úr helvíti alla þá menn, er honum þóttu þess vera verðir.
Eg trúi því, að hann reis upp af dauða á þriðja degi eftir písl sína með því
mannfólki öllu, er hann leysti úr helvíti.
Eg trúi því, að hann sýndist Maríu móður sinni og postulum sínum, át og drakk með
þeim.
Eg trúi því, að hann var hér, síðan er hann reis upp af dauða, uns hann sté til himna upp
að augsjáöndum postulum sínum á þeim degi, er vér köllum uppstigningardag.
Eg trúi því, að hann er í himna dýrð, stýrandi skepnu sinni með Guði, almáttkum feður.
Eg trúi því, að hann mun þaðan koma á inum efsta degi að dæma of allt mannkyn, það
er dóms er vert.
Eg trúi á anda helgan, að hann er jafnt Guð sem faðir og sonur.
Eg trúi því, að sá er einn Guð, faðir og sonur og inn helgi andi.
Eg trúi því, að sú er heilög kristni og almennileg trúa, er postular Guðs buðu.
Eg trúi því, að heilagra manna samneyti er hjarta hreint og heilagt.
Eg trúi því, að mér munu syndir fyrgefast, ef eg vil af láta og yfirbæta og við sjá við
ógjörvum syndum.
Eg trúi því, að það er hold og blóð Drottins míns, er vér köllum corpus Domini. Vil eg því
bergja of sinn eða oftar á tveimur misserum að kennimannaráði mér til hjálpar og
syndabótar.
Eg trúi því, að eg skal upp rísa á dómsdegi og taka þá umbun verka minna, hvort er verið
hafa góð eða ill.
Eg trúi því, að illir menn munu hafa og reknir vera í helvítis píningar með djöfli og árum
hans. Því trúi eg og, að góðir menn eigu þá vistar von með Guði almáttkum í himinríkis
dýrð, svo að aldregi kemur fyr enda.
Með þeirri trúu játi eg Guði almáttkum, en eg níti fjánda og hans verkum.
Syndajátning
Eg segi það Guði, Drottni mínum, og inni helgu Maríu, móður hans, og öllum Guðs
helgum og yður, systkinum mínum, að eg hefi syndir gjörvar, aumur og vesall, allar þær,
er maður má misgera með mennskri önd og mennskum líkama í orðum og verkum og í
huga röngum, í öfund og í ofmetnaði, í heift og í reiði, bræði og í langræki. Hefi eg syndir
gjört í morði og í manndrápi, í áverkum á kristnum mönnum. Eg hefi syndir gjört í
hórdómsatferð og í öllu saurlífi röngu, svo sem vondur maður má sér spilla. Vilda eg það
margt gera, er eg mátta eigi. Eg hefi syndir gjört í stuld og í ráni, í kaupafari röngu og í
allri ójafngirni og í alls konar órakklæti og ómennsku, í gildingi bæði fyr Guði og
mönnum.
Eg hefi syndir gjört í dómum röngum, í ljúgvitnum, í eiðum röngum og í alls kyns orðalagi
ónýtu. Bæði hefi eg illur verið við menn og fénuð. Eg hefi syndir gjört í hæðni og í hlátri, í
gleði og í ógleði. Eg hefi syndir gjört í bölvun og í gauðrifi, í grimmleik og í illgirni.
Eg hefi syndir gjört í bakmælgi og í bermælgi, í rógsemi, í háðsemi og í skelkni. Eg hefi
syndir gjört í illmælgi og í tunguskæði, í ójafngirni fjár og ofmetnaðar, í síngirni rangri, í
flærð og í alls kyns vélum við þá, er mér trúðu, og aðra.
Eg hefi syndir gjört í hindurvitni og í forneskju, í átrúnaði röngum.
Eg hefi syndir gjört í órækt að halda helgar tíðir eða föstutíðir, í sýslu andmarka minna.
Eg hefi syndir gjört í ofáti og í ofdrykkju, í ofsvefngi frá góðum hlutum og í vökum til
andmarka, í inndælgirni og leti allra góðra verka.
Eg hefi syndir gjört bæði sofandi og vakandi, vitandi og óvitandi, að vilja mínum og óvilja.
Eg hefi syndir gjört í því, að eg hefi annarra manna á milli það saman fært, er eg skylda
skirra. Hefi eg latlega til skrifta gengið og órækilega til sagt, illa haldið, það er mér var
boðið. Illa hefi eg varðveitt Guðs boðorð öll, laklega hefi eg tíðir sótt og illa hlýtt, haft
hégóma fyr bænaorð í helgum stöðum.
Eg hefi syndir gjört í guðlöstun og í atfyndli bæði við lærða menn og ólærða, í oflítilli
rækt og ást við föður og móður og alla frændur mína.
Eg hefi syndir gjört í mikilli ofdirfð að taka hold og blóð Drottins míns skriftalaus og
gálaus. Hefi á allar lundir misfarið með þeim helgum dómi.
Eg veit mig svo vesalan mann, að eg hefi mér fyr gjört í öllum vitum líkams, í sjón og í
heyrn, í ilming og berging og í allri hneigingu líkams míns.
Nú tel eg mig sem em allra synda sekjan og saurgan þeirra, er vondur maður má sér
spilla í. Nú vil eg allra þeirra iðrast, af láta og yfir bæta við Guð og við alla menn, þá er eg
hefi misgjört við. Vil eg öllum fyrgefa, þeim er misgjört hafa við mig, mismælt eða
mishugað, til þess að Guð fyrgefi mér mínar syndir.
Eg bið Guð, Drottin minn, miskunnar, en Maríu, móður hans, árnaðarorðs og alla Guðs
helga, að fyrr geta eg bætt syndir mínar en eg fara úr heimi þessum.
Credo
[Trúarjátningin]
Petrus ait:
Credo in deum. (Eg trúi á Guð.)
Sá trúir efalaust á Guð, er alla hjálp og ærna þykist í Guði eiga sem er. En sá mun hver
á ekki girnast fyrboðið og einskis varna þess, er veita skal.
Patrem omnipotentem. (Föður almáttkan.)
Því er hann ei faðir, að hann hefir ei son áttan, en því almáttugur, að hann má allt það
gera, er hann vill.
Creatorem celi et terre. (Skapara himins og jarðar.)
Í nafni himins skal skilja andlega hluti alla og ósýnilega, en jörðin jarteinir alla líkamlega
hluti og sýnilega, það eru allar skepnur.
Andreas dixit:
Et in Iesum Christum. (Og á Jesús Krist.)
Jesús er hjálpari á óra tungu, því að hann helpur öllum sínum mönnum. En Kristus er
smurður að þýða, því að hann er fullur ins helga anda, er andleg smurning er kallaður.
Jacobus dicit:
Filium eius unicum dominum nostrum, qui conceptus est de spiritu sancto.
Natus ex Maria uirgine. (Son hans eingetinn, Drottin vorn, þann er getinn er af anda
helgum, borinn frá Maríu meyju.)
Þótt vér séim allir óskmegir föður af hans miskunn, þá er þó Jesús einn einkasonur
hans, er getinn er af anda helgum og borinn frá Maríu meyju sem engi maður annar.
Iohannes ait:
Passus sub Pontio Pilato. Crucifixus mortuus. (Píndur undir pontverskum Pilato,
krossfestur.)
Píndur er hann, til þess að vér séim ópíndir, í veldi Pilatus og á kross festur til þess að
gefa oss dæmi, hve hendur órar skulu negldar vera eða bundnar frá syndum og fætur
allra þeirra manna er kristnir erum í fjórum skautum heimsins sem krossinn er
ferskeyttur. Þar um mælti Davíð konungur þetta mál nú: "Syngvi allir lof Guði, þeir er
leystir eru í austri og í vestri, í norðri og í suðri." Dauður var hann líkams dauða til að
gefa oss andar líf, er áður vorum dauðir í syndum.
Et sepultus. (Og grafinn.)
Þá erum vér dauðir í gröf lagðir og rísum kykvir upp, er vér erum syndgir áður og fjandans
þrælar, komum síðan hreinir úr skírnarbrunninum og Guðs börn til lífs borin.
Descendit ad inferna. (Niður sté hann til niðurstaða.)
Niður sté önd hans til helvíta að leysa alla sína menn þaðan.
Philippus dixit:
Tertia die resurrexit a mortuis. (Á þriðja degi reis hann upp frá dauðum mönnum.)
Því reis hann upp á inum þriðja degi heldur en fyrr eða síðar, að hann leysti oss frá
þremur hlutum, þeim er til hverrar syndar eru hafðir áður algjörvir verði, frá fjánda
áminningu og mannsfýst og ráðnum vilja.
Thomas ait:
Ascendit ad celos. (Upp sté hann til himna.)
Matheus dicit:
Sedet ad dexteram dei patris omnipotentis. (Situr hann til hægri handar Guðs föður
almáttugs.)
Upp sté hann, til þess að vér of stígim upp, og situr til hægri handar Guðs föður
almáttugs.
Inde venturus est iudicare vivos et mortuos. (Þaðan mun hann koma að dæma kykva og
dauða.)
Faðir er ólíkamlegur og hefir önga líkamshönd, en sonur situr svo á hægri hönd föður, að
hann er slíkur sem faðir. En því er hann sitja sagður heldur en standa, að hann er þar til
hvíldar kominn, og af því öðru, að sitjandi maður skal dæma. En hann mun þaðan koma
að dæma lifendur í góðum verkum og dauða í syndum.
Iacobus dixit:
Credo et in spiritum sanctum. (Eg trúi enn og á anda inn helga.)
Sanctam ecclesiam catholicam, sanctorum communionem, remissionem peccatorum.
Eg trúi enn og á anda inn helga, sem á föður og á son, því að þær þrjár skilningar eru
aljafnar og eitt.
Sanctam ecclesiam catolicam. (Helga kristni almennilega.)
Helga trúi eg vera þá eina kristni, er almennileg er, en eigi þá helga, er villumenn
kenndu.
Maþias dixit:
Sanctorum communionem. (Heilagra sameigin.)
Heilagra sameign í trúu og ástarverkum.
Judeas taddeus:
Remissionem peccatorum. (Aflausn synda.)
Aflausn synda er í sjö hlutum, í skírn og í synda iðrun, í ölmusugerðum og í óheiftræki, í
kenningu við bræður óra, að þeir varni við illu, en gjöri gott, í huslun og í bana
fyr Guðs sakar.
Carnis resurrectionem. (Holds upprisu.)
Trúi eg, að hver maður skal upp rísa á dómsdegi með sínum líkama, björtum eða
svörtum.
Et vitam eternam. Amen. (Og líf eilegt. Víst.)
Það líf er eilegt, er ei hefur verið og er og vera mun himinríkis líf eða sá, er þetta mælti:
"Eg em gata og ið sanna og líf."
Á allra heilagra messudag sermon
Þau eru upphöf að máli mínu, að því er sjá hátíð var sett, að páfi sá, er Bonifacius heitir,
inn helgasti maður - hann var inn fjórði frá Gregorio páfa - bað þess Fókam keisara, að
hann skyldi gefa kristnum mönnum til forráðs hof það, er lengi hafði staðið í Rómaborg,
er eignað var öllum djöflum. Það hof lét gera Domicianus keisari, sá er inn fjórði var
verstur við kristna menn, þeirra er keisera nöfn höfðu haft. Hann lét taka Jóan postula frá
stóli sínum úr Efeso og færa í útlegð frá öðrum mönnum öllum í ey þá, er heitir Paþmos,
til þess að svelta hann þar til bana. En Guð veitti þá huggun postula sínum, að hann
leiddi hann upp á himna og lét hann þar sjá sinn almátt og öll tíðindi, þau er gjörðust í
heiminum.
En á þeim misserum inum sömum sem Domicianus lét ferja Jóan postula í útlegðina, þá
var hann drepinn af Rómverjum svo, að þeir steyptu gulli leikanda, nýteknu úr afli, í munn
honum og deyddu hann svo; kváðust ætla, að þá skyldi hann ærið hafa gullið.
En fyr því að Guði var ást mikil á postula sínum, þá lét hann niður brjóta allt og ónýta, er
Domicianus hafði boðið. Gerðu menn þá eftir Jóhanni og létu hann fara heim með
vegsemd mikilli til borgar sinnar Efeso. En Fóka keiseri gaf Bonifacio páfa og kristnum
mönnum hof það svo sem páfinn æskti. En síðan fór páfinn til með fjölda lærðra manna
og svo ólærðra í upphafi mánaðar þessa, er nú er kominn, er heitir nóvember,
að vígja hús það. Hann helgar hús það almáttkum Guði fyrst að upphafi og sankta Maríu
móður hans og englum Guðs, höfuðfeðrum og spámönnum, postulum og píndum
mönnum, sóttdauðum og meyjum og öllum helgum mönnum Guðs, að þar, er áður var
ómaklegur vegur veittur öllum djöflum, væri veittur maklegur og skyldur vegur nú síðan
öllum helgum. Var svo sett, að allt kristið fólk of allan heim skyldi halda hátíð þessa
sem jóladag inn fyrsta, öllum saman helgum mönnum Guðs til dýrðar, en oss til hjálpar,
fyr því að margir eru þeir helgir menn, er ekki verða messudagar þeirra haldnir á tólf
mánuðum og margir þeir með ekki minni dýrð eða tign með Guði heldur en hinir, er
haldnir eru messudagar og gjörvar tíðir. Þótti fyr því nauðsyn, að væri nokkur sú hátíðin,
er haldin væri öllum saman Guðs helgum mönnum, til þess að öngvir væri hlutlausir
helgir menn af þeirri dýrð, er vér mættim veita, að þá mættim vér öðlast allra þeirra
árnaðarorð við almáttkan Guð. Enda fyr því, að í mörgu lagi verða eigi haldnar svo helgar
tíðir sem verðugt væri, bæði af óræktum og nauðsynjum í sumu lagi, þá var sjá hátíð til
þess sett, að nú skyldi það bætast í haldi þessa dags.
Nú helgar hátíð þessa fyrst að upphafi, sá er allt helgar, það er heilagt verður, Drottinn
vor Jesús Kristur. Frá hans speki segir spámaðurinn: "Alla hluti settir þú með mælingu
og hræðslu og tölu." Svo skal sjálfum Guði halda dag þenna til dýrðar og unna honum
um allt annað fram, virða hans vilja meira en sinn, þar er á móti stenst, gera alla
góðgerninga fyr Guðs sakar og til syndalausnar sér og svo til hjálpar. En þeir, er Guð
elska, munu elskaðir vera af Guði og munu koma til samfelldrar hátíðar með honum, svo
sem hann mælti sjálfur: "Ego diligentes me diligo et qvi mane vigilaverint ad me invenient
me: Eg elska þá, er mig elska," kveður Drottinn, "og þeir, er vöku halda til mér að þjóna,
munu finna mig. Og þar sem eg em sjálfur," segir Guð, "þar mun sá vera hjá
mér, er mér þjónar."
Nú er slíkt feginsamlegt, góðir menn, þeim er Guði þjóna með ást og góðum verkum.
En þar næst á þenna dag með Guði María, móðir hans, sú er allt á með honum, domina
celi og jarðar. Vér skulum henni halda hátíð þessa næst almáttkum Guði á þann veg að
bera Guð sjálfan með henni, og má vera að nökkurum þyki kynlegt, það er svo er að
kveðið og spyrji í hug sér, á hvern veg þess megi vera, að vér berim Krist sem María bar.
Eigi megum vér Krist í kviði bera sem María bar níu mánuður. Henni einni var sá vegur
veittur að vera móðir skaperans sjálfs, bæði líkamlega og andlega. Nú megum vér bera
Guð andlega með henni, en eigi líkamlega. Andlega svo að bera boðorð hans í brjósti og
láta verða framkvæmd í atferðinni. Þá berum vér sjálfan Guð, ef vér berum gæskuna í
brjóstinu, ást og elsku við Guð og við menn, unna Guði meira en öllu öðru, en hverjum
kristnum manni sem sjálfum sér. Eru þau ástarboðorð tvö æðst allra boðorða og fyr því,
að þar felast öll Guðs boðorð önnur í.
En síðan hverfur hald hátíðar þessar þangað til, er englar Guðs eru, þeir er Guð hefir
skapað til þjónustu við sig á himnum bæði og til fulltings við mennina á jörðunni. Sumir
eru til þess settir að varðveita kost mannanna, að þeir fari eigi að fíflsköpum né gangi
glapstígu eða gleymi réttlæti, en sumir til þess settir að hefta fjándur, að þeir of geri eigi
svo mikið illt sem þeir vilja og þeir myndu gera, ef þeir næði, banna þeim að bana
mönnum eða brjóta hendur og fætur eða taka vit frá mönnum og slá órum á, að þeir
gleymi Guði og gæsku allri, eða drepa fé manna eða slá menn sóttum, svo sem þeir fóru
við Job. Þeir lömdu hann með líkþrá, en felldu hús á sonu hans og deyddu þá,
en drápu fénuð hans allan.
En hitt skuluð ér þó vita, góðir menn, að þar aðeins gera þeir slíkt eða svo annað
þvíglíkt, er þeir hafa leyfi til tekið áður af Guði sem þar segir í bókinni Jobs, að þar er
manna var margt komið til fundar við Guð að þjóna honum og þiggja af honum hjálp og
heilsu, þá kom þar og fjándi farandi. En Drottinn varp orðum á hann og spurði, hvaðan
hann væri kominn. Hann sagði, kvaðst hafa farið umhverfis heiminn. "Finna myndir þú
Job vin minn," sagði Drottinn, "þann mann, er nú fást trautt slíkir í heimi að gæsku sem
hann er." "Það er eigi kynlegt," kvað Satan, "að Job sé vel við þig, þar er hann hefir allt
gott af þér, það er hann vill, bæði metorð mikil og morð fjár, heilsu góða og hyggjandi.
Nú þætti mér þá vita mega, ef þú tækir þetta lán frá honum, allt er nú hefir þú léð
honum, hve fast hann héldi vináttunni við þig."
"Lofa eg þér nú," kvað Drottinn vor, "að þú takir frá honum það lán allt, er nú hefir hann,
annað nema lífið, svo og vit, það skal hann hafa hvorttveggja, svo að þú skalt því ekki
granda. En tak frá honum annað allt, ef þú vill fyrst of stundar sakar, og reynum til, hve
fast hann haldi vináttunni við mig."
En þegar er fjándi hafði leyfi tekið af Guði, þá fór hann og laust Job líkþrá leiðilegri, svo
að allt úr hvirfli og niður á tær var svo sem ein skán væri of allan líkamann og vogföll mikil
með. Síðan laust hann sonu hans og deyddi þá, en álengur fénuðinn allan, þann er hann
átti, þá deyddi.
Nú skal hitt heyra, hve Job verði við freistnina svo mikla sem var: "Nökkviður kom eg í
heiminn frá móðurkviði, enda mun eg nökkviður fara úr heiminum. Dominus gaf mér þá
eigu, er eg átta, enda var að hans ráði á braut tekið frá mér. Nú er svo gjört sem Guði
líkaði. Nú alls vér tökum góða hluti af Guði, hví skylim vér nú og eigi taka
feginsamlega við freistninni, þeirri er Guð hefir til handa sent. Og með því ef Guð sér oss
vel við verða, þá mun hann enn á leið rétta." Enda reyndist það svo, að þá er Job var
mæddur nekkverja stund í freistni þessi allri saman, og það var reynt, hversu vel hann
bar og þolinmóðlega, þá tók Guð af honum vanheilsuna, og varð hann maður heill, svo
sem þá er hann var best heill. Lét Guð aukast þá og helmingi eigu hans alla, svo að þá
átti hann allt hálfu fleira en fyrr, þá er flest var. Sonu átti hann og síðan sjö. Hann lifði og
lengi síðan og varð elstur þeirra manna, er þá væri, tuttugu vetur og hundrað tólfrætt lifði
hann síðan.
Nú skaut eg af því dæmisögu þessi í þetta mál, að það er styrking mikil þeim mönnum,
er fyr vanheilsu verða eða mannamissi eða fjárskaða. Nú er slíkt hreinsunareldur hér
innan heims og brennir það syndir af mönnum þeim, er svo verða við sem Job.
Hitt fylgir og þar er Drottinn vor reynir sína menn á þann veg, þá mun hann hugga þá
brátt, ef þeir bera vel, svo sem hann gerði við Job.
Sumir Guðs englar eru til þess sendir að gefa mönnum sigur í sóknum þeim, er þar hafa
traust sitt, er hann er, en sumir til þess að veita mönnum lækning, þeim er á Guð heita
eða helga menn hans.
Nú þótt allir sé göfgir Guðs englar og með miklum mætti, þá eru þó sumir enn göfgari en
sumir og enn með meira mætti, og öfundar þó engi þeirra annan að heldur. Færir hver
svo fram sína sýslu, sem Guð hefir fyrir hann lagið.
Höldum vér þá og englunum vel þenna dag, og vér glíkjum það og eftir þeim, að hver fylgi
vel þeirri iðn, sem Guð hefir hann til settan, og engi öfundi annan, þótt sumir hafi meira
lán af Guði en sumir.
Síðan eignast dag þenna þeir höfðingjar heims þessa, er höfuðfeður eru kallaðir.
Þar er fyrst í því tali Adam, frændi vor, sá maður, er Guð skapti fyrstan í heim þenna og
allir eru frá komnir. En þar næst Abel, sonur hans, inn helgasti maður. Hann er til dæma
tekinn ávallt síðan í hverri messu og þess beðið, að svo skuli Guð gera
þægilegar órar bænir og góðgerninga sem hann gerði fórnir Abels.
Enn var síðar nökkvi í heimsbyggðinni Enok. Hann var inn sjöundi maður frá Adam og
svo heilagur maður, að Guð tók hann kykvan úr þessum heimi, og lifir hann enn og skal
hingað aftur í heim þenna, og þeir Helias báðir spámaður, litlu fyr dómsdag, að kenna
rétta trúu og atferð þeim mönnum, er í Antikrists villu vefjast. Eru þeir af því báðir kykvir
með líkömum héðan teknir, Enok og Helias, annar fyrir Nóaflóð, en annar miklu eftir, að
Guð hefir þá til þess ætlað, að þeir skulu þá hingað koma úr öðrum heimi og kunna
segja, að sú er rétt trúa, er nú hafa kristnir menn, og sannur og eilífur er fögnuður góðra
manna með Guði, enda svo og í öðru lagi eru sannar og eilífar kvalar vondra manna með
djöfli.
Þá trúu vill Antikristur niður brjóta og ónýta, og segir hann það rétt, er rangt er, en það
rangt, er rétt er. Snýr hann svo um inu rétta öllu, að hann segist sjálfur Guð vera, sá er
inn versti fjándi er, og segir það himinríkis götu, er helvítis gata er, að lifa allt að
munúðum, fasta lítt og gera margt það, er nú er kristnum mönnum bannað.
Nú fyr því að þeir ganga mest á mót honum, Enok og Helias, og leiða marga þá aftur
Guði til handa með réttri trúu, er Antikristur hefir áður villta, þá lætur Antikristur þá taka
báða og pína, og láta þeir þar líf sitt, fyr því að deyja verða allir úr heiminum þessum. Er
þá og skammt að bíða, að Guð lýstur Antikrist með eldingu, og verður hann bráðdauður.
Sjá menn til þess, að hann muni upp rísa á inum þriðja degi eftir dauðann, svo sem hann
hafði sagt. En það frestast og verður ekki úr upprisunni hans, fyr því að hann laugst
öllum guðdómskrafti á, og mátti hann þá eina stund lifa sjálfur eða slíkar sjónhverfingar
gera sem hann gjörir, er Guð bannar honum eigi. Forvitnast menn um það síðan, hví
hann rísi eigi upp og fara að sjá líkið og líta brátt, að það vellur möðkum allt og
ódaunan af. Og finna menn þá, að það var villa ein allt það, er hann hefir kennt, en hin er
rétt trúa og sönn, er þeir Enok og Helias kenndu og góðir menn höfðu áður í
heimsbyggðinni. Snýst þá síðan öll heimsbyggð til réttrar trúar, það er þá lifir eftir. Veit
þá engi nema Guð einn, hve langt eftir er heimsstöðunnar, en það vitu margir, að
skammt mun eftir.
Nú skiptir það eigi allmiklu þá menn, er nú eru í heiminum, hve langt það skeið er, er þar
er á milli dráps Antikrists og dómadags. Hitt skiptir hvern miklu meira, að þá væri vel við
búinn, er hann kemur. En svo er sem hverjum komi dómadagur, þegar er hann andast,
fyr því að veit hver þá þegar sinn hluta, hvort hann skal helvítis kvalar hafa, þær er aldregi
skal þrjóta, eða skal hann hafa hreinsunareld nekkverja stund og þau meinlæti, er af
honum brenni inar smærri syndir, þær er hann hefir óbættar, áður hann andist. Af því
nefni eg heldur inar smærri, til þess að hreinsunareldurinn megi af brenna, en inar stærri,
að þær einar má hreinsunareldurinn af taka, er hinar smærri syndir eru kallaðar, en hinar
öngar, er höfuðsyndir eru.
Er því mikið undir, góðir menn, að höfuðsyndirnar væri til skriftar bornar, áður maður
skildist við lífið, að engi má hjálpina fá ellegar, nema sagt hafi til inna stærri syndanna,
álengur er hreinsunareldurinn má engar þær hreinsa, er stærri eru. Hafa engir menn svo
helgir verið í heiminum, að eigi hafi nekkvað misgjört, þótt sumir hafi bæði fátt og smátt,
nema Drottinn vor sjálfur. Hann einn er svo, er ekki misgerði, hvorki í orðum né í verkum
eða hugrenningum og því máttuglegar, að hann einn hefir veldi til og almátt að slökkva
syndirnar og fyrgefa þær.
María, móðir Drottins vors, var og svo sem þeir menn, er helgastir hafa verið í þessum
heim, áður Guð Dominus kom með henni, og hún varð hafandi að Guðs syni. En síðan
varð hún helgari en hver maður annarra og Guði næst að göfugleik öllum og
gæsku.
En að ræða of þá menn, er vóru snemma í heiminum, miklu fyrir hingaðburð Drottins
vors, sem vér gátum fyr stundu áður, þar er Enok var, og hafið ér heyrt nú, hve kær hann
var Guði, er eigi annað enn merkilegra stóru en geta Nóa við nakkvað, þess öldurmanns,
er Guð sjálfur mælti það við, að hann skyldi örk gera og hjálpa svo við því öllu, er Guð
vildi lifa láta, bæði af mannkyni og kykvenda og fugla, meðan hann deyddi óvini sína í
djúpi vatnanna, þeirra er þá lét hann ganga yfir allan heiminn. Svo sem Guð lét þá vatnið
ganga yfir allan heiminn og deyddi svo allt mannfólk, það er í heiminum var, nema það
eitt er í örkinni var með Nóa, þeir átta menn, Nói og kona hans, synir hans þrír, Sem,
Kam og Jafet, og konur þeirra. Og hefir þaðan kvíslast og græðst síðan allt mannkyn.
Svo mun og Guð láta eldinn ganga yfir allan heiminn að nestlokunum og deyða svo allt
mannkyn, það er þá er í heiminum, og lífga enn allt síðan, áður til dóms ins efsta komi.
Eru þessi in fyrri heimsslit kölluð, er vötnin gengu yfir alla veröldina, en hin in síðustu, er
Guð lætur eldinn ganga of allan heiminn milli himins og jarðar. Væri nauðsyn mikil, góðir
menn, að haga svo hér atferðinni, að eigi yrði maður þeim eldi í staddur. En góðir menn
allir, þeir er nú fara úr heim, áður Antikristur kemur að villa fólkið, enda hafi eigi
höfuðsyndir á höndum staðið óbættar og ósagðar, áður þeir skilist við heiminn. Kenndi
inn helgi Abraham og þeir langfeður, Ísak og Jakob, mönnum góð dæmi í atferð sinni.
Skyldum vér vera jafntrúfastir sem þeir og svo hlýðnir Guðs boðorðum sem Abraham, að
þá er Guð reyndi til, hve hlýðinn Abraham myndi honum vera og mælti, að hann skyldi
taka Ísak son sinn, þann er hann unni sem sjálfum sér, og höggva og færa hann svo
Guði í fórn. En ér meguð ætla, hvort nakkvað mundi honum jafnmikið þykja
sem það, og vildi hann þó það virða meira, er Guð mælti en sinn vilja, tók sveininn og brá
sverði og vildi höggva hann, sem Guð hafði mælt. En Guð sendi til engil sinn að stöðva
höggið og mælti við Abraham: "Nú sé eg, að þú vill því hlýða, er bauð eg þér, og þessu á
móti skal koma, að í þínu kyni skulu allar þjóðir blessast, og þitt kyn skal betur að
þrifum verða en ekki kyn hafi fyrr orðið, og hinir göfgustu konungar munu frá þér koma.
Nú svo sem þú vildir eigi þyrma einkasyni þínum, heldur vildir þú höggva hann fyr Guðs
sakar, þegar er hann mælti það, svo mun Guð og gera að móti við þig, að hann mun eigi
vægja einkasyni sínum, og mun hann senda hann af himni hingað í heim til lausnar öllu
mannkyni, því er frá þér kemur.
Skulum vér svo halda þeim inum helgum feðrum, er nú ræðum vér um, þessa hátíð að
vera svo trúfastir sem þeir vóru og réttdæmir og hlýðnir, svo sem ér heyrðuð nú, hver
laun að móti komu af Guði hlýðninni. Skyldim vér þann veg móta oss mest, sem Guð
kenndi postulum sínum, og kvað þá eigi mega komast ellegar í himinríki, nema þeir væri
þannig mótaðir. Þá er postularnir spurðu Drottin vorn, hver þeirra myndi mestur vera í
himinríki, - hann sagði, að sá myndi mestur vera þar, er minnst bærist á hér og væri
lítillátastur og hlýðnastur Guðs boðorðum og lét það fylgja: "Verið ér vitrir sem
höggormar, en einfaldir sem dúfur." Þar þarf hvort að styðja annað, hyggjandin
einfaldleikinn, en einfeldin hyggjandina. Skal gefa einfaldleikinum nafn annað ljósara,
veitka eg, nema eigi viti menn ellegar svo glöggt, hvað það er, og kalla það gæsku sjálfa.
Er sá einfaldur, er eigi er tvefaldur í skapinu. Nú sá hver, er einfaldur er, sá mun fályndur
vera
hreinlífi, trúfesti og tárfelling, staðfesti hugskots og stjórn atferðar, geðfesti og
gásemi, og er það mikil gæska allt saman. En tvefaldleikinum fylgir margt illt, slægð og
saurlífi, lygi og lausung og lestir margir, gildingur og geðleysi, grand er það andar.
Kann það verða stundum, að einfaldleikinum og þeirri gæsku, er þar fylgir, grandar
ónenning og auvirðskapur. Mælti af því Drottinn vor það við postulana, að þeir skyldi vera
hyggnir eða hvassir sem höggormar, að hyggjandin og hvassleikurinn skal hvessa
einfaldleikinn til nenningarinnar, en einfaldleikurinn og gæskan skal stilla hyggjandinni,
að hún snúist eigi til slægðar eða til svika. Af því sem dúfur, að dúfan er óslæg og hrein,
svo að ekki er gall í henni, vill hún öngu granda né skeðja. Vill Guð og svo láta vera sína
menn.
En af því sem höggormar, að það er eðli höggormsins, þá er vetur kemur, að hann
skríður á milli trjáa, þar er þröngt er, og strýkur úr sér eitrið allt og verður þá spánnýr
eftir.
Skulum vér og það glíkja eftir honum að þröngva líkamanum til þess, að eitrið fari úr
hugnum, þröngva með meinlætum, föstum og vökum, að vaka of tíðir vel, í erfiðlífi að
vinna trúlega, þeir er verkmenn eru, eða þótt eigi heiti verkmenn, og er þó hverjum
hjálpvænlegt að erfiða sér í nökkvi, ef hann er heill, svo sem hver er helst til fær, sumir í
bænahaldi og knébeðjarföllum, í smíðum, þeir er hagir eru, fylgja ófærum mönnum yfir
vötn, eða slíkt er Guð skýtur hverjum í hug að gera til hjálpar sér og strýkva svo eitrið úr
hugnum, reiði og ranglæti, bölvun og bakmæli, öfund og ofmetnuð. Eitur er slíkt kallað.
Og verða svo spánnýr og ungur í annað sinn, þótt hann sé áður gamall, svo sem Drottinn
vor mælti sjálfur við lærisveina sína enn í öðru guðspjalli og heimti til sín svein lítinn og
mælti við þá: "Gjörist ér slíkir sem sveinn sjá er, ef ér viljið öðlast himinríki, en
ellegar megið ér eigi."
Eigi mælti hann það við þá, að þeir skyldi svo litlir vexti sem sveinninn var, þar er þeir
vóru flestir áður miklir vexti, heldur hitt, að þeir skyldi skapið hafa svo gallalaust sem
barnið hafði og jafnvéllaust. Er þá bæði postulum Guðs og spámönnum sjá hátíð haldin,
ef vér erum ölmusugóðir og veitum voluðum sem postular Drottins vors gerðu, en lifum
forsjálega og spaklega, sem spámenn kenna. Og svo sem þeir sáu fyrir óorðna hluti, þá
er síðar komu fram, svo skulum vér og ætla fyrir óorðna hluti, þá er enn eru eigi fram
komnir og munu þó fram koma. Það er andlát vort og annars heims vistir góðra manna
og vondra. Nú þótt það sé þeim mönnum enn eigi fram komið, er nú lifa, þá sjáum vér,
að þó er mörgum fram komið. Og megum vér af því vita, að slíkt eigum vér fyr hendi.
Nú fyr því, að þess er á einigri stundu örvænt, að dauðinn komi að hendi, þá skyldim vér
ávallt vera við búnir, að eigi komi hann, þá er síst varir, ef hans er gleymt. En sá er hlutur
vænstur til að stöðva annmarkana, ef andlátinu verður eigi gleymt. Er þá forsjálega og
spálega lifað og bæði sótt postula traust og spámanna í hátíðarhaldinu.
Konungar helgir hafa og eignast dag þenna með Guði, þeir er herjað gátu himinríki og
unnið af Guðs miskunn bæði með líkamlegum vopnum og andlegum. Svo með
líkamlegum, að þeir börðust til friðar og réttinda og ráku fyrir Guðs andskota og sína, að
góðir menn mætti í friði vera, þeir er Guði vildu þjóna. Börðust til laga og landssiðar, að
Guðs lög gengi ríkra heldur en óvenja vondra manna eða siðleysi svikaþjóðar, svo sem
Davíð gerði konungur eða Konstantínus síðan, er hann tók trúu og skírn af Silvestro páfa,
Ósvald rex eða Edmundur eða Ólafur, er til siðar og friðar barðist í Norvegi og landslaga
réttra, og margir aðrir helgir konungar. En þannig með andlegum vopnum unnu
þeir himinríki, sem oss er boðið, ef vér skulum komast mega til hásæta slíkra, sem þeir
hafa nú öðlast með Guði, að þeir börðust hvern dag á móti löstum og lýtum og ráku svo
fyrir ósýnilega fjándur með andlegum vopnum, það er siðum góðum og stjórn, að þeir
stýrðu bæði sér og sínu fólki til lagahalds og Guðs boðorða varðveislu sem þeir ráku
sýnilega andskota af höndum með sýnilegum vopnum.
Er þá þeim hátíð haldin, er vér glíkjum það eftir þeim að berjast á mót löstunum og reka
svo fyrir fjándur þá, er færa vilja oss frá fósturjörðu vorri, að láta eigi eftir spaningum
þeirra og standa á mót styrklega og stíga svo yfir andskota andar vorrar. Munu styðja
oss prýðilega píslarvottar Drottins vors, þeir er enn hafa eignast dýrð af Drottni órum og
samfellda hátíð, þar er hvern dag er haldin allra heilagra messa í himinríkis fagnaði.
Þeir höfðu ást á Guði og á boðorðum hans, að þeir lögðu lífið á og létu heldur kvelja sig
sárlega en þeir vildi af Guðs boðorðum ganga. Nú þeir er þangað vilja til hátíðarhaldsins
komast með þeim, þá verða og meinlæta sér nakkvað. Er miklu það auðveldra að láta í
mein sér að gera eigi ólofað en hitt sé að bæta yfir syndina, þá er gjör er, enda er það
Guði enn þægilegra meinlætið að pína heldur hugskotið bæði og líkamann í því að láta í
mein sér að gera eigi glæpinn, þótt maður verði fús til. Og er þó sá einn til að bæta yfir
sem bráðast í nökkurum meinlætum og skriftagangi, ef misgjört verður.
Gilt mun þykja meinlæti að halda þolinmæði að móti, þar er manni er allmikill ósómi
boðinn í hvígi sem það er, og verði maður allfús að hefna og megi hann, ef hann vill. Er
svo og margt annað það, er maður verður fús til að gera, það er syndafang er í, að
meinlæti mun í vera að standa á mót og gera eigi, og tekur hann fyr það þó
launin af Guði, ef hann lætur í mein sér. Kallar Guð þá pínda menn sína, er sér meinlæta
til þess að misgera eigi, þótt þá fýsi til.
Eru margir þeir menn, er eigi þykir það betra að gera, er verra er, heldur eru þeir hins
fúsari miklu að gera það, er þeir vitu, að gott er, og líkar Guði við þá allra best. Og ef
hann kallar þá píslarvotta sína, er sér halda sárt og standa að móti misgjörðinni, þótt til
fýsi eða meinlæta sér til yfirbótanna, ef misgjört verður, þá má ætla, hve vel Guði mun
við hina líka, er þess eru fúsari ávallt, er vel er, og það þykir betra, er betra er, sem betra
mun þykja að vera laus en bundinn og betra að verða eigi þræll ánauðugur, þótt hann
komist úr ánauðinni of síðan eða svo úr böndunum.
Ávallt er maður gerir glæpinn, þá er hann þræll gjör, ánauðugur af syndinni og bundinn
frá himinríki. En ábyrgð er á mikil, góðir menn, hvort maður verður frjáls, ef hann kemur í
þrældóminn, eða svo laus, ef hann verður bundinn. Og er því öruggara miklu að koma
eigi í ánauðina og þrældóminn né böndin fyr öndverðu.
Kenna það oss helgir biskupar og svo aðrir góðir menn og gæskufylltir, þeir er sóttdauðir
hafa orðið úr heim héðan, að þann veg má til himinríkis fagnaðar komast að láta margt í
mein sér hér, það er maður veit, að ólofað er, þótt hann fýsi til, og svo hitt með að gjöra
sem flest gott. Hafa helgir menn það sýnt oss bæði í orðum sínum og í atferðum, að eigi
þörf vinnur grandverin ein saman nema fylgi góðgerningarnir. Og eigi góðgerningarnir að
fullu nema fylgi grandverin og góðlífið. En ef allt fer saman, grandverin og
góðgerningarnir, þá er Guði þægilegt, og eru það vængir tveir, þeir er manninn megu upp
hefja til himna af jörðinni.
Skal svo hátíð halda helgum mönnum hér á jörðunni að leita að hafa nakkvað af orðum
þeirra og atferðum og þá von að komast megi til eilífs hátíðarhalds með þeim.
Munkar og meyjar eignast enn dag þenna með Drottni órum. Skal þeirra dýrð svo gera í
dagshaldinu að forðast veraldarmetnuð fallvaltan og skammælegan, hafa hreint
hugskot og líkama svo sem Dominus noster kenndi sjálfur: Beati mundo corde quoniam
ipsi deum videbunt: Sælir eru þeir, sagði hann, er hreint hafa hjarta, því að þeir munu
sjálfir Guð sjá. Beati misericordes quoniam ipsi misericordiam consequentur: Og þeir
eru sælir, er miskunnsamir eru, því að þeir munu miskunnina sjálfir öðlast að Guði.
Nú er þar yfir mælt í nökkurum orðum of göfugleik hátíðar þessar og svo hve halda skal
hverjum sveitum til þess að Guði og öllum helgum mönnum hans verði þægilegt þessa
dags hald. Og mættim vér öðlast af veraldlegra hátíðahaldinu að komast til eilífra hátíða
og fagnaða með almáttkum Guði, qui vivit et regit per omnia secula seculorum. Amen.
Á jóladaginn
Því að hingaðburð Drottins vors, Jesú Krists, kennum vér skýrt af frásögu sanctorum
guðspjallaskálda, Matteus og Lúkas, og mannseðli það, er hann bar hér til þurftar oss
með jarteinagerð og stórmerkjum.
Þá er og nauðsyn að rannsaka orð heilags Jóans postula, þau er hann hefir sagt frá
guðdómi Guðs og eilífi því, er hann hefir ávallt lifað og verið án upphafi, og mun svo ávallt
vera án enda. Er hann einn svo, að ávallt hafi lifað án upphafi. En skepnan öll hefir
upphaf tekið af honum. Og hefir hann svo nú gjört af miskunn sinni og hingaðburði og
hérvist, að þeir allir, er vel halda boðorð hans og lifa lastvarir, skulu ávallt lifa með honum
án enda sem hann sjálfur.
Sankt Jóan postuli segir í guðspjalli þessu, er í dag er lesið í hámessu, að allir þeir, er
við honum tóku og trúðu á hann og hlýddu boðorðum hans, gaf hann það veldi, að þeir
urðu synir hans og sameilífir honum, svo sem nú eru helgir menn hans eða svo góðir
menn, þeir er hér eru enn innan heims, sem hann var, Jóan postuli, þá innan heims, er
hann sagði í guðspjalli sínu, þessu er nú er upphafið lesið í dag í hámessunni, frá
guðdómi Guðs og kvað svo að fyrst, er hann hóf: In principio erat verbum: í upphafi var
orð, og orð var með Guði, og Guð var orð.
Guð er upphaf sjálfur allrar gæsku, fyr því að hann er fyrstur og æðstur. Og fyr því
upphaf, að hann hóf allt fyr öndverðu og skapaði, þar er ekki var áður. Hann er
bæði upphaf og endir alls. Eigi fyr því að hann hafi hvorki upphaf né enda sjálfur, sá er ei
hefir verið og ávallt mun vera, heldur fyr því upphaf og endir, að hann var fyrr og æðri en
allt annað, og af honum hefir skepnan öll hafist. Enda mun hann og lúka öllu og láta
enda verða alls þess, er þessa heims er.
En orð var með Guði.
Eigi er það vant að skilja og skýra. Ætla má, hvort sá mun haft hafa orð með sér, er
málið hefir gefið og skapað mönnunum. En það er allt eitt, orð Guðs og spekt hans, því
að ekki mælir hann annað nema spektina. En svo mikill er máttur guðdómsins, að orð
hans og spekt er kallað sonur hans. En sonur Guðs er og Guð, slíkt sem faðirinn sjálfur,
og eigi minni né meiri, heldur samjafn feðurnum. Því að eigi er spekt Guðs minni en
hann sjálfur, fyr því að svo er rétt að ætla, að Guð er spektin sjálf og gæska. Er þar
faðirinn, er hugvitið er. Með hugvitinu má finna allt. En þar er sonurinn, er minnið er. En
þar er hinn helgi andi, er skilning er.
Nú það er hugvitið finnur, það má muna með minninu, en skilja og greina með
skilningunni, hvílíkt það er, er maður sér eða heyrir eða sjálfum kemur í hug. Og er þó
ein spekt allt saman, hugvit og minni og skilning. Svo er og einn Guð, faðir og sonur og
heilagur andi. Sá byggvir í brjósti góðra og situr þar svo sem í himnum sem hann sagði
sjálfur, að himinn er stóll minn, en jörðina hefi eg að fótborði. Segir svo og Salómon hinn
spaki, að önd réttláts manns er sess speki. En Páll postuli segir, að Kristur Jesús er
kraftur Guðs og speki. Það er og sýnt, alls Guð er sjálfur spektin, en önd góðs manns er
stóll spektarinnar, að þá er önd góðs manns stóll Guðs. Það er allt eitt og
himinn, sem Davíð segir í Saltera, að himnarnir boða dýrð Guðs. Himnar eru kallaðir
kennimenn góðir, þeir er Krist bera í brjósti með gæsku. Það er allt eitt, og þeir bera
helga spekt Guðs boðorða í brjósti með ástríki.
Og eigi aðeins kennimenn eru svo kallaðir, heldur allir trúfastir menn og ráðvandir sem
dominus noster sagði sjálfur, að glíkt er himinríki konungmanni þeim, er gerði brúðkaup
syni sínum.
Hver er sá konungur, er brúðkaup gerði syni sínum? Hver nema sá, er sálmaskáldið
sagði frá: "Guð, gefðu dóm þinn konungi og réttlæti þitt syni konungs." Sá gerði
brúðkaup syni sínum. Þá gerði Guð faðir brúðkaup Guði, syni sínum, er hann samtengdi
hann mannlegu eðli í meyjarkviði og samtengdi honum síðan helga kristni.
Heilagur meyjarkviður var brúðhvíla þessa brúðguma. Þaðan segir Davíð: "Í sólu setti
hann búð sína, og svo sem brúðgumi fór hann fram úr brúðhvílu sinni."
Hann sendi erindreka sína að bjóða mönnum til brúðkaups þessa. Sendi hann of sinn og
í annað sinn. Því að fyrst lét hann spámenn boða hingaðburð sinn, en síðan postula. En
fyr því að þeir, er fyrr var boðið, vildu eigi fara, þá var svo að kveðið í annað sinn, er
mönnunum var boðið: "Sjá hérna, dögurð minn bjó eg til, griðungar mínir og alifuglar
höggnir og allir hlutir búnir. Komið ér til boðsins."
Hvað skal þar merkja í griðungum og alifuglum? Hvað nema helga feður hvorstveggja
lagahalds, forns og nýs.
Það var lofað í lögum Moises, að góðir menn og Guðs vinir skyldi reka fyrir, ef þeir
mætti, Guðs andskota og sína, og bauð svo í fornu lagahaldi, því er Moises tók af Guði,
að maður skyldi elska vin sinn, en hata óvini sína. En það er nú bannað af Guði
að hata óvini sína í þessum lögum nýjum, er í guðspjöllunum standa, sem Dominus
noster segir sjálfur í guðspjalli: "Elskið ér óvini yðra, og gerið ér vel við þá, er yður hata,
og biðjið fyr þeim, er yður bölva, að ér gerist synir föður yðvars, þess er á himnum er, og
sól sína lætur skína jafnt yfir vonda sem góða og rignir slíkt yfir illa og lætur gróa jarðir
þeirra sem góðra." Og svo gerði hann sjálfur, þá er hann hékk á krossinum fyr órar
sakar. Þá bað hann fyr óvinum sínum og þeim, er að voru að pína hann, og mælti svo:
"Faðir, fyrirgef þú þeim, því að þeir vitu eigi, hvað þeir gera." Enda sýndi hann svo mikla
miskunn við þá, er að voru að pína hann, að hann lét þá réttast og iðrast og yfir bæta.
Eigi er það nú óskyldra heldur en í Moises lögum að elska vini sína og vera þeim trúr.
Hvað merkja griðungarnir nema feður hins forna lagahalds, þar er þeim var lofað í þeim
lögunum að stanga andskota Guðs og sína með horni haturs.
Eða hvað merkja alifuglarnir nema feður hins nýja lagahalds, þeir er girndir sínar hafa til
Guðs og fljúga með helgum skilningum og Guðs boðorða ást svo sem með vængjum til
Guðs.
Góðgerningar og Guðs boðorða hald og vilji góður hefur manninn upp til Guðs sem
vængir.
En þeir sendimenn Guðs, er hann sendi að boða og reka sín erindi, fyrst spámenn, en
síðan postular, þoldu ófrið mikinn af vondum mönnum, svo að lífi voru teknir margir, sem
að var kveðið í guðspjallinu, fyr þeim er boðið var til fagnaðarins: "Griðungar mínir og
alifuglar eru höggnir og allir hlutir búnir. Komið ér til boðsins." Sem þetta er mælt:
"Fyrirfarandi feðra dæmi og dauða lítið ér og ætlið þaðan af lækningar lífs yðvars."
En þeir gerðu eigi fara, er boðið var, og fór annar í þorp sitt, en annar til kaupskapar síns.
Sá er í þorpið fór, merkir þá menn, er ekki gá annars nema jarðlegra hluta og
verka og halda órækilega helgar tíðir eða bænahald sitt.
En sá, er til kaupskapar fór og vildi eigi þiggja heimboðið konungsins, merkir þá menn,
er svo mikinn hug leggja á kaupskap veraldlegan og ávöxt fjár, að fyr þær sakar gá eigi
Guðs boðorða.
Nú þá er sumir leggja hug á veraldar önn og vinna til fjár sér, þeir er eigi þurfu fyr ómegð
að leggja og eigu fyr einum sér að leita, og girnast þeir svo ákaflega févöxtinn af
verkunum, að þeir gefa eigi gaum Guðs boðorðum öðrum fyr því, helga daga að halda
eða tíðir að hafa eða kenningar að heyra eða föstu dægur, sem sumir gera. Eða gefa sér
eigi tóm til fyr verkönninni að biðjast fyrir. Og fyr ágirni reyndar fjárhlutanna, þá komast
þeir eigi til fagnaðarins með konunginum.
En eigi skuluð ér svo ætla, þá er eg mæli þetta, að eigi sé verkið þó gott, þar er maður
vinnur hólega á rúmhelgum tíðum. Vanstillið er illt og misskiptið og ágirni sú fjárins, að
fyr því verður eigi annað haldið, það er sett er í kristnum dóminum. En sumir leggja hug á
kaupskapinn, svo að þeir gá eigi fyr því Guði að þjóna eða hlýða hans boðum. Og er þó
ágirnin undir hvortveggja fjárhlutanna, en hvorvetna þess, er mikil er fjárágirnin, þá mun
fylgja þar metnaðargirnin með, að maður ætlar, að féin muni honum afla metorðanna eða
sællífis.
Nú þeir er á slíkt leggja meira hug heldur en á heimboð konungs, þá koma þeir eigi til
fagnaðarins með honum. En þeir er eigi koma til fagnaðar með honum, þeir koma allir til
eilífrar vesaldar með fjánda.
Hitt kann stundum verða, er enn er þyngra, að margir eru þeir, er eigi gefa gaum sjálfir
Guðs heimboði, en hitt að fórnaði, að þeir veita mótstöðu og ófrið Guðs þjónum og
erindrekum, sem segir í guðspjallinu, að sumir þeir, er eigi vildu heimboðið
þiggja að konunginum, þá tóku sendimenn hans og drápu. En þá er konunginum var
sagt, hvað þeir höfðu gjört, þá sendi hann her sinn og lét drepa víkinga þá og brenndi upp
borgir þeirra.
Svo gerir Guð jafnan við þá, er ófrið veita og mótstöðu erindrekum hans, að hann tekur
þá fyrst af lífi, en síðan brennir hann og borgir þeirra, það eru líkamir þeirra, er byggðu
andir þeirra í svo sem í borgum, meðan þeir lifðu, en kvelur hann hvort tveggja og brennir
í helvíti, önd þeirra og líkama.
Og sendir hann her sinn til að glata víkingunum.
Þar eru englar hans, er her sá er. Þá sendir hann til þess, er hann vill láta sýsla, hvort
sem hann vill láta drepa andskota sína eða vill hann láta gæða vini sína. Verður svo sem
orðskviðurinn mælir: "Að sér stríðir vesæll maður, er mat hafnar." Þeir stríða sér og
sjálfum, er eigi vilja þiggja heimboð að konunginum, fyr því að þeygi mun hann skorta
boðsmennina. Hann býður þá öðrum þegar, sem segir í guðspjallinu, að þá mælti
konungurinn við þræla sína: "Búinn fögnuðurinn, en þeir voru óverðir að njóta, er boðið
var." Og báru þeir vitni um það sjálfir, þar er þeir níttu heimboðinu og gerðu eigi þiggja.
Farið ér nú til gatnamóta og bjóðið öllum þeim, er ér finnið, til brúðkaupsins.
Það kann oft verða, að þeir þiggja fúslegar heimboðið að Guði, er hér hafa færra til
skemmtunar af heiminum. Og ei bilar að nakkvað ávallt, þótt þeir kostgæfi gaman
veraldarinnar eða eftirlífi, að þeir fái.
Nú fara þeir sendimenn konungsins og sömnuðu saman öllum þeim, er þeir fundu,
góðum og illum, og varð þá manna fjöldi mikill.
Bera boðsmennirnir vitni um, er margir vóru vondir, að það brúðkaup, er þar er um rætt í
guðspjallinu, merkir þetta mannboð hér innan heims, er Guð býður öllum jafnsaman til
sín í heilagri trúu og skírn, en eigi hitt, er á dómadegi býður hann góðum mönnum einum
heim og helgum til sín, en rekur vonda menn á braut alla frá sér í eld eilífan með djöfli.
Hér er sambland mikið góðra og illra fiska í trúarnótinni, og má hér eigi of
greina og verður alla saman til lands að draga og bíða, uns sá skiptir á dómadegi, er
veit, hverjir góðir eru eða hverjir eigi. Eru góðir einir hvergi nema í himinríki og svo enn og
illir einir hvergi nema í helvíti. En í þessu lífi, er á milli er himins og helvítis, svo sem
þetta er í miðju sett, svo tekur þetta og hvoratveggju, góða og vonda. Nú þeir er hér eru
góðir í þessa heims lífinu, þá verða bera hér vandræði og meingerðir vondra manna. En
sá er eigi vill bera mótstöðu illra manna, þá ber sjálfur vitni um, að hann er eigi góður.
Nítir sá Abel að vera, er eigi vill þola gagnstöðu Kains. Er svo og í láfanum, að kornið
liggur undir sáðunum. Er svo og, að blómarnir renna upp á milli þyrnanna og rósan vex
upp á milli klungra og þyrna og ilmir hún, en þeir þröngva henni, er þeir vaxa upp hjá og
særa hana, af því að þeir eru snarpir og hvassir.
Tvo sonu átti inn fyrsti maður Adam, og var annar þeirra góður, en annar vondur. Abel var
góður, en Kain vondur.
Þrír voru synir Nóa í örkinni með honum. Vóru tveir góðir, en einn var vondur. Sem og
Jafet vóru góðir, en Kam var illur.
Tvo sonu átti Abraham, og var annar góður, en annar illur. Ísak var góður, en Ismael illur.
Átti Ísak og tvo sonu. Var annar góður, en annar vondur. Er Jakob góður og inn helgasti
maður, en Esaú vondur.
Tólf sonu átti Jakob, og var einn sá, er öllum gaf þeim líf, en þeir höfðu hann seldan
mansali fyr öfundar sakar og illsku. Jósef gaf þeim öllum líf og fékk þeim atvinnu of
hallærið, þar er þeir myndu svelta ellegar og farast. Tólf voru postular Krists, og var einn
rekningur og djöfull heldur en maður.
Sjö vóru djáknar vígðir af postulum Guðs, og vóru sex helgir, en einn gerðist villumaður.
Eigi megu góðir menn án of vera vonda mennina. Mun það þykja yfirskotlegt,
svo sem vondir menn megu of vera eigi án góða, mun það þykja öllum auðsýnt. Til þess
þarf illa mennina með góðum, að þeir reyna þá, hvort þeir sé góðir. Þeir reyna í
meingerðum og í mótstöðu, svo sem fjándinn reynir mennina innan í hugskotinu og
teygir þá til rangs. En of þá, er eigi láta að því leiðast, er hann teygir, þá hleypir hann að
þeim rökkum sínum fram, það er vondum mönnum á hendur þeim, að þeir geri þeim
meingerðir, bæði í orðum og í verkum, og vita, ef þeir verði í því yfirstignir, að þeir
standist eigi meingerðirnar og vilji snúast til hefnda. Og verða margir svo yfirstignir, þeir
er hitt stóðust.
Látum vér oss í hug koma umliðnar tíðir og vitum það, að ávallt hafa góðir menn orðið að
bera vandræði og meingerðir vondra manna. Og ætlum enn til þess, að svo muni vera,
meðan heimurinn stendur, og búumst við því að bera meingerðir missnúinna manna. Og
ef vér viljum koma til sælu með þeim, þá munum vér verða gera að þeirra dæmum. Nú
var engi sá góður aldregi, að eigi yrði að bera mótstöður vondra.
Héðan af er það, er sæll Job segir frá sér: "Bráð var eg orma og samtengur
eiturkykvendum." Og það sannar Salómon: "Svo sem lilium rennur upp á milli þyrna, svo
er og vinkona mín á milli kvenna."
Héðan af er það, er Drottinn vor mælti við Esekielem spámann: "Sonur manns, ótrúir eru
með þér, og með eiturormum byggvir þú."
Það fylgir og þessu, er Petar postuli segir frá helgum Lot, að réttlátur Lot var þröngdur af
vondri atferð illra manna, byggvandi milli þeirra, er dag frá degi vildu önd réttláts missnúa
af vondum verkum sínum.
Þetta segir og Páll postuli hið sama, mælti við lærisveina sína: "Þér byggvið
með ranglátu fólki og missnúnu, lýsið svo milli þeirra sem stjörnur á himni bjarta atferð
hafendur."
Hér fylgja og orð Jóans postula, er hann mælti við góðra manna flokk, þann er var í borg
þeirri, er Pergamis heitir. Þar var fólk illt, þegar er þann flokk leið, er á hafði hlýtt á
fyrirtölur Jóans og voru trúfastir. Hann sagði þeim orð Drottins vors, þau er hann mælti
við góða menn, þá er þar voru og á hann trúðu, og mælti svo sem við einn mann: "Veit
eg, hvar þú byggvir, þar er fjánda setur er. Er að meiri raun að, er þú heldur vel trúu mína
og göfgar nafn mitt."
Sjá hérna, bræður mínir, að svo dregur öll dæmin til, og hafið ér nú heyrt margra heilagra
manna orð, að engi varð góður, nema reyndur væri af vondum.
Eigi má hvasst verða járnið ellegar, nema til eggjar sé hvatt eða sorfið. Svo má og eigi
verða önd ór hvöss, nema hún sé til eggjar hvött með þröngvingar þélinni eða hegningar
harðsteini.
En eigi skal yður það skelfa, góðir menn, þó að margir sé vondir í kristninni, en fáir góðir.
Því að merkir vöxtur arkarinnar Nóa, að fleiri eru vondir en góðir.
Örkin var og niður breið og víð, en upp mjó og þröng, eigi meir en faðms breið ofan. Vóru
niður í örkina ferfætt kykvendi og skriðkykvendi, þar er hún var breið og víð, en upp, þar
er hún var mjórri, vóru menn og fuglar. Eru svo og í kristninni margir kykvendlegir, og eru
þeir neðar, en andlegir eru færri, og eru þeir ofar og æðri í kristninni.
Þeir eru kykvendlegir, er allan hug hafa á heiminum sem kykvendin og eru ósiðlátir. Er
því meiri þörf að bera þolinmóðlega gagnstöður þeirra sem þeir eru fleiri. Því að í láfanum
eru og mjög fá kornin, þau er hirt eru og í hlöður borin hjá því sem eru sáða
haugarnir eða agna, þeir er til einskis eru nýtir, nema kasta í eld og láta brenna.
En fyr því að Guði veitanda hafið ér og allir vér öðlast inn að ganga í brúðkaupshús Guðs,
það er heilaga kristni, þá er oss nauðsyn, góðir menn, að hyggja að vandlega, að ekki
sé það í hugarfari óru, er himna konungur styggvist við. Með mikilli hræðslu má heyra
það, er fylgir í guðspjallinu: Konungur gekk inn í höllina og sá yfir lið það, er komið var til
boðsins, og getur hann að líta þar mann þann einn, er eigi hafði boðsæmilegt klæði.
En hvað skulum vér þá ætla, bræður, það klæði merkja ið boðsæmilega, eða hvað klæði
það sé, er hann kallar svo?
Hvað nema ástina? Að vera ástúðugur við Guð fyrst að upphafi og við mennina síðan.
Þykir Guði sá eigi sæmilegur að boðinu í kristinna manna liði, er hann hefir eigi ástríkið
við bræður sína, kristna menn. En sá hefir ástina, er hann lætur ósparað við annan, það
er hann er í betrum færum, í hvígi sem það er. Sá glíkir eftir Guði sjálfum, er svo gerir
sem Jóan postuli segir, að Guð elskaði svo mannfólkið, að hann fór hingað sjálfur í
heiminn að leysa lýðinn og lúka upp himinríki, það er aldregi yrði upp lokið ellegar, nema
hann ynni það til að fara hingað.
Nú sá er af ástríkinu fór hingað til vor að leysa oss, þá ber hann sjálfur vitni um, að það
er klæði, svo er hann vill, að allir hafi kristnir menn: Ástin. Og honum þykir engi hæfur
ella í kristinna manna liði, nema svo sé búinn. Sem segir í þeim orðum, er eftir fara, að
þá er konungurinn sá þann, er eigi hafði það ið boðsæmilega klæði, þá mælti hann við
þann: "Vinur, hví fórstu svo hingað til boðs, að þú hafðir eigi boðsæmilegt klæði?" En sá
þagnaði vesall. Síðan mælti konungurinn við þræla sína, að þeir skyldi binda hendur
hans og fætur og kasta honum í kvalar.
Þeir eru þá bundnir nauðgir í kvölinni, er hér binda sig lostga í glæpalífinu. Og þeir, er nú
vilja eigi höndum til taka að þjóna Guði eða hjúka fátækjum mönnum, eru þá
bundnir í píslinni, og er þeim kastað í myrkur in ytri. Þar er grátur og gnísting tanna.
In ytri myrkur eru helvítis myrkur og augljósar kvalar, en in innri myrkur eru eru hugskots
myrkur og blindleikur brjósts.
Nú þeir, er hér vilja sjálfkrafa þola myrkur misgerðanna, þeir verða þar þola nauðgir
meiðingar, myrkur og eiverandi nótt. Þar er grátur augna og gnísting tanna. Þar skulu
augun gráta, þau er hér renna til rangra fýsta, og tennur þær, er tyggja, þá er þær skyldu
fasta, eða svo þær, er tekið tyggva allra helst, er bæði er óheimilt og á föstutíðum etið,
skulu gnísta sárlega.
Þá fylgir síðan ógurlegt atkvæði, góðir menn, í guðspjallinu: Að margir eru kallaðir, en
fáir eru kjörnir.
Allir erum vér kallaðir til Guðs í skírninni og í trúunni. Og vitum vér þó ekki til, hve margir
þeir eru af þessu liði, er kjörnir sé af Guði til himinríkis sælu. Er fyr því skylt, að hver
haldi sig í lítillæti og góðri atferð, að þá mun hann kjörinn vera af Guði, en ellegar eigi.
Eru sumir þeir, er fátt taka þegar upp, það er gott sé að gera. En sumir hefja upp mjög
margt í góðgerningum og leiða ekki til loka. En sumir fylgja syndalífi næsta allan aldur
sinn og snúast þá til gæsku sumir þeir að nestlokum ævinnar og iðrast þá ákaflega
glæpa þeirra, er þeir hafa gjört. En sumir þykja góða atferð hafa alla ævi, en við enda
aldurs síns, þá glæpast þeir og gera illsku. En sumir hefja svo upp góða atferð, að þeir
halda henni, meðan þeir lifa. En sumir eru alla ævi illir og batna aldregi.
Nú þarf hver sér að ugga og vera hræddur of sig, því að hann veit eigi, hvað eftir kemur.
Hitt er sýnt, að eftir illa atferð mun illt koma, ef eigi verður hér bætt innan heims í
skriftum og í iðrun. En eftir góða atferð mun koma og meira gott en menn of hyggi. Þyki
Guði Dominum nostrum af því eigi mikil vorkunn á við oss, að vér skylim meira
meta lokkun og teygingar fjánda heldur en vilja Guðs og boðorð, svo mikið sem hann
hefir til unnið á marga vega til hjálpar oss, skapað manninn fyrst til meiri sælu en öngur
kunni ætla eða segja, þar er himinríkis dýrð er, en settan hann þó í svo mikla sælu, þar
er Paradísar fögnuður er, að oss má það, þeim mönnum, er staddir erum í vesöld
veraldar þessar, í sóttum og sárleik, hríðum og frostum og óárum, sulti og manndauð og
margháttuðum meinlætum, þeim er hér verða að hafa þeir menn, er heiminn byggva,
heldur þykja himinríkis fagnaði glíkara en veraldlegri sælu. Og var þó því heitið
manninum, ef hann kynni vel þiggja þá ina minni Paradísar sælu og gæfi meira gaum
Guðs boðorði og vilja og æti eigi aldin af tré því, er Guð hafði bannað heldur en
spanningu fjánda, að þaðan skyldi hann fara til meiri sælu, himinríkis fagnaðar. En nú
alls maðurinn varð yfirstiginn af spanningu fjánda og gat eigi haldið það hið eina Guðs
boðorð, að eigi æti hann epli það, er Guð hafði bannað, þá rak Guð hann á braut úr
sældar staðnum og hingað í vesöld veraldar þessar. Og missti hann þá hvorstveggja,
Paradísar sælu og himinríkis fagnaðar.
En nú síðan er maðurinn hafði týnt öllum fagnaðinum fyrir sér, en ráðið sig til
allsvesaldar af misgerðinni, þá harmaði Guð af huggæði, það er maðurinn hafði farist og
misst dýrðarinnar, þeirrar er Guð hafði manninum ætlað, og vildi hann heldur leggja
ánauðina á hendur sér heldur en maðurinn missti til allsendis dýrðarinnar eða fjándinn
skyldi því ávallt hælast, að hann hefði ríkri orðið af illsku sinni og flærð heldur en Guð af
gæskunni.
Nú vildi Guð manninn efla á móti fjándanum með guðdóminum og þótti það eiga að vera,
að sá, er manninn hafði tælt og yfirstigið og frá dýrðinni flæmt, yrði og af manninum
yfirstiginn og maðurinn efldur svo af Guði, að hann mætti ná þeirri dýrðinni, er fjándinn
hældist þá sig hafa rænt hann. Tók Guð af því manndóminn og huldi svo holdi
guðdóminn, að bæði fjándinn og hans liðar ætluðu þar mann vera einn hvern. Því að þeir
sáu líkamann, þann er hann bar, en eigi guðdóminn. Sáu þeir stórmerki þau og jarteinir,
er hann gerði af guðdóminum og duldust við og snörust til vinstri handar við. En það vóru
Gyðingar. Og tóku að öfunda og bakferla og kváðu hann gera slíkt af djöfuls krafti, en
eigi guðdóms.
En hann sýndi hógværi á móti, sá er alls átti kost við þá, og svaraði: "Ef eg geri í djöfuls
krafti jarteinir, í hvers krafti skulu yðrir frændur þá gera jarteinir?"
Það kom til postula Drottins vors og annarra heilagra manna, þeirra er þaðan voru
æskaðir og komir frá Gyðingum.
Nú leitum vér að samtengjast þeim, er samtengdi guðdóminn og manndóminn og efldi
svo manninn á móti fjándanum, að hann gerðist bæði Guð og maður, Jesús Kristur,
Dominus noster, sá er hingað lét berast á þessi nótt til hjálpar heimsbyggðinni. Qvi vivit
et regnat per omnia saecula saeculorum. Amen.
[Um písl Krists]
Eg bið ekki, að þú takir þá úr heimi, heldur að þú varðveitir þá frá illu. Helgaðu þá í
sannleik. En mál þitt er sannleikur. Svo sem þú sendir mig í heim, svo sendi eg þá í
heim. Eigi aðeins bið eg fyr þeim, heldur og fyr öllum þeim, er á mig trúa fyr orð þeirra,
að þeir sé allir eitt, svo sem eg em með þér og þeir sé eitt í okkur, að þeir trúi því, að þú
sendir mig. Eg gaf þeim bjartleik þann, er þú gafst mér, að eg sjái í þeim, en þú í mér,
og séim vér allir eitt, að heimur kenni, það þú sendir mig og elskaðir þá, svo sem þú
elskaðir mig. Pater, það vil eg, að þeir sé þar, er eg em, ef þú gafst mér, að þeir sjái
bjartleik þann, er þú gafst mér. Því að þú elskaðir mig fyrir upphaf heims. Eigi kann
heimur þig, faðir, en eg kann þig, og kenndu þessir, að þú sendir mig. Kunnt gjörða eg
þeim nafn þitt, og mun eg enn kynna, að elska sú, er þú elskar mig, sé í þeim og sé eg
með þeim.
Síðan er Drottinn Jesús Kristur hafði þessi orð mælt og önnur mörg fyr lærisveinum
sínum, þá gekk hann út í garð nekkvern með postulum sínum. En Júdas vissi, að Jesús
var vanur að koma þangað, og fór hann þangað með Gyðinga liði, og fóru þeir með sverð
og stangir og log.
En Jesús vissi, hvað verða mundi og mælti: "Hvers leitið ér?" En þeir svöruðu:
"Jesum Nasarenum." Jesús mælti við þá: "Ego sum." Þá féllu þeir á bak eftir, þegar er
hann hafði það mælt.
Enn spurði hann þá: "Qvem qveritis?" "Jesum Nasarenum." En hann mælti við þá:
"Sagða eg yður áður, að eg em sá. En ef ér leitið mín, þá látið ér þessa út ganga, er
mér fylgja."
Enn mælti Jesús við þá, er komnir vóru: "Svo fóruð ér að sækja mig með sverðum og
stöngum sem þjóf. En eg var hvern dag í musteri með yður, og tókuð ér mig eigi. En sjá
er stund yðar, og veldi myrkra."
En er sendimenn Gyðinga höndluðu Jesúm, þá brá Símon Pettar sverði og hjó af eyra ið
hægra af þræli einum, en sá hét Malkus. En Jesús mælti við Pettar: "Fel þú sverð þitt í
umgjörð, því að sá mun sverði höggvinn verða, er sverði vill vega. Eða ætlar þú eigi, ef eg
bæða föður minn, að hann sendi mér meir en tólf hervígi engla? Eða hversu mundu
fyllast þá ritningar spámanna, er ritið er of mig? Eða viltu eigi, að eg drekka drykk þann,
er faðir minn gaf mér?"
En er Jesús tók hendi sinni á eyra þrælsins, þá var hann heill þegar.
En Gyðingar tóku Jesúm og bundu og leiddu fyrst í skíðgarð biskups þess, er Annas
hét. En lærisveinar ejus omnes fugierunt ab eo. En Petrus fór eftir stundu síðar og gekk
inn í skíðgarðinn. En frost var mikið og var eldur kynntur í skíðgarðinum, og stóðu þrælar
við eldinn og vermdu sig, og var Pettar þar með þeim.
En er ambátt nekkver leit hann, þá mælti hún við hann: "Ertu af lærisveinum þessa
Jesú?" En hann neitti og mælti: "Eigi em eg þess liðs."
Enn kom önnur ambátt litlu síðar og sannaði á hendur honum, að hann væri af
liði Jesú. En Pétur neitti og mælti: "Eigi kann eg þann mann."
Enn mælti þræll unus við Pétur, frændi þess, er hann hjó eyrað af: "Og sá eg þig í garði
með honum." Þá neitti Pétur með svardaga, að hann hafði aldregi með Jesú verið.
En er hann þetta mælti, þá gól hani. Þá minntist Petrus orða þeirra, er Jesús sagði
honum, að hann mundi fyrr honum þrisvar neitt hafa en hani gæli. Og gekk Pétur út
skyndilega og grét sárlega.
En Annas episcopus spurði Jesúm að kenningum hans og að lærisveinum hans.
Jesús svaraði honum: "Eg kennda kenningar berlega í heimi og talda eg fyr mönnum í
musteri og á mótum, þar er allir Gyðingar komu saman, og mælta eg ekki leynilega.
Hvað spyr þú mig? Spyr þú þá, er heyrðu, hvað eg mælta. Þeir munu kunna segja þér."
En einn af þrælum laust á kinn Jesú og mælti: "Fyr hví svararðu svo stuttlega
episcopo?" Jesús svaraði: "Ef eg mælta illa, þá fá þú vitnis til þess. En ef eg mælta vel,
hvað lýstur þú mig þá?"
Þá sendi Annas Jesúm bundinn til Kaifas mágs síns. En sá Kaifas hafði ráðið
Gyðingum, að einn maður skyldi deyja fyr öllum lýð.
En að morgni drógu Gyðingar sveit saman mikla og leiddu Jesúm á þing sitt og leituðu
ljúgvitna í gegn honum.
Þá komu tveir skrökvottar og mæltu: "Þenna heyrðum vér mæla, að hann mundi ofan
brjóta musteri þetta og upp gjöra það á þremur dögum."
Þá mælti höfðingi kennimanna við Jesúm: "Fyr hví svarar þú engu í gegn því, er þessir
sanna á hendur þér?"
En Jesús þagði.
Þá reis upp höfðingi kennimanna og mælti: "Særi eg þig fyr Guð lifanda, að þú
segir oss, ef þú ert Kristur, sonur Guðs." Jesús svaraði: "Eg em sá, er ér segið, og
munuð ér sjá son manns sitjanda til hægri handar Guðs og komanda úr skýjum himins."
Þá sleit höfðingi kennimanna klæði af sér og mælti: "Hvað þurfum vér nú votta? Sjálfir
heyrðum vér nú guðlöstun úr hans munni. Eða hvað sýnist yður?"
Þá kölluðu allir og mæltu: "Dauða er hann verður." Þá tóku nekkverir að spýta í andlit
honum, og huldu þeir dúki andlit hans og lustu á háls honum og hlógu og mæltu: "Spá
þú nú, Kristur, og seg hver þig laust."
En er þeir höfðu hlegið að honum og mælta marga guðlöstun við hann, þá seldu þeir
hann Pilato jarli.
En Pilatus spurði þá og mælti: "Hvaða sök hafið ér í gegn þessum manni?"
Gyðingar svörðuðu: "Eigi myndum vér selja þér hann, ef hann hefði eigi illa gjört."
Pilatus mælti: "Hvað gjörði hann illa?"
En þeir svöruðu: "Villir hann þjóð óra og bannar að gjalda keisara órum skatt og segir sig
konung vera."
Pilatus mælti: "Takið ér hann og dæmið að lögum yðrum."
Gyðingar svöruðu: "Eigi er oss lofað að vega mann á páskum." Þá spurði Pilatus Jesúm
og mælti: "Ertu konungur Gyðinga?" Jesús svaraði: "Hvort mælir þú þetta af þér sjálfum,
eða sögðu aðrir þér þetta frá mér?"
Pilatus mælti: "Eigi em eg Gyðingur. Þín þjóð og þínir biskupar seldu þig mér. Hvað
gjörðir þú?"
Jesús svaraði: "Eigi er af þessum heimi ríki mitt. En ef af þessum heimi væri ríki mitt, þá
myndu þjónar mínir standa í gegn því, að eg væra seldur. En eigi er héðan ríki mitt."
Pilatus spurði: "Ert þú konungur þó?"
Jesús svaraði: "Þú segir, að eg em rex. Eg em til þess borinn og til þess kom
eg í heim, að eg bæra vitni hinu sanna. En hver heyrir rödd mína, er af sönnu er."
Þá mælti Pilatus við Gyðinga: "Önga sök finn eg í þessum manni."
En Gyðingar héldu á sínu máli og mæltu: "Villti hann lýð í kenningum sínum of allt
Gyðingaland og hóf upp í Galileu allt hingað til."
En er Pilatus heyrði nefnda Galileu, þá spurði hann, ef Jesús væri þaðan. En er hann
varð þess vís, að Jesús var úr Herodis veldi æskaður, þá sendi hann hann til Herodis, er
þá var og til Jórsala kominn á þeim dögum. En Herodes varð feginn, er hann sá Jesúm,
því að hann heyrði margt sagt frá honum, og var hann fús að finna hann, því að hann
vænti jarteinar nekkverrar af honum. Herodes spurði hann margra mála. En hann svaraði
öngu. En Gyðingar stóðu hjá staðfastir og rægðu hann við Herodem. En Herodes fyrleit
hann og sendi hann aftur til Pilatus og gjörðust þeir Pilatus og Herodes vinir frá þeim
degi, þar er þeir vóru áður óvinir.
Þá heimti Pilatus þangað Gyðinga og mælti við þá:
"Ér færðuð mér þenna mann og sögðuð hann villa þjóð alla, og spurða eg hann, svo að
ér heyrðuð, og fann eg enga dauðasök í honum og eigi Herodes. Berja mun eg hann láta
og undan ganga."
En sá var vandi, að hann lét undan ganga á páskum einn bandingja, þann er Gyðingar
vildu þiggja til lífs. Þá spurði Pilatus Gyðinga: "Viljið ér, að eg gefa yður konung
Gyðinga."
En þeir svöruðu: "Eigi viljum vér hann, heldur Barabban." En Barabbas var illvirki.
Þá lét Pilatus berja Jesúm.
En ríðerar undu saman kórónu úr þyrnum og drógu á höfuð honum og skrýddu hann
konungsskrúði, og hlógu Gyðingar að honum og lustu á kinnur honum. En sumir féllu á
kné fyrir fætur honum og lutu honum og mæltu: "Heill þú, konungur Gyðinga."
Síðan leiddi Pilatus Jesúm á þing Gyðinga, og hafði hann þorngjörðina á höfði. En er
biskupar og yfirgyðingar sáu hann, þá kölluðu þeir og mæltu: "Krossfestu, krossfestu
hann."
Pilatus mælti: "Takið ér hann og krossfestið, ef ér viljið, því að mér sýnist hann
saklaus."
Gyðingar svöruðu: "Vér höfum lög þau, er hann er dauða verður, því að hann kallar sig
son Guðs."
En Pilato varð ógn að þessu máli, og leiddi hann Jesúm í skíðgarð sinn, og spurði hann
Jesúm og mælti: "Hvaðan ertu?"
En Jesús svaraði honum eigi.
Þá mælti Pilatus: "Svarar þú eigi mér? Veistu eigi, að eg hefi veldi að krossfesta þig og
svo að láta þig undan ganga."
Jesús svaraði: "Ekki veldi hefir þú í gegn mér, nema þér væri leyft af himni. Af því hefir sá
meiri synd, er mig seldi þér."
Enn leitaði Pilatus máls við Gyðinga að láta undan ganga Jesúm. En þeir kölluðu: "Ef þú
lætur þenna undan ganga, þá ertu eigi vinur kesari, því að sá gerir í gegn keisera, er sig
kallar konung."
En er Pilatus heyrði þessi mál, þá sat hann á dómstóli í stað þeim, er kallaður er
Gabbata. Þá sendi kona hans eftir honum og mælti: "Ekki áttu að sækja að þessum
réttlátum manni, því að margt ber í sýn fyr mig í dag fyr hans sakar."
Þá leiddi Pilatus Jesúm til Gyðinga og mælti við þá: "Hér er nú rex yðvar." En þeir
kölluðu: "Tolle, tolle, crucifige eum." Pilatus mælti: "Skal eg krossfesta regem
vestrum?" Episcopi svöruðu: "Engi höfum vér konung nema keisera, og hver sá, er sig
gerir konung, og svo hinn, er hefja vill hann eða halda, þá stendur á mót keisera. Mun
Tiberius kesar, sá er þér gaf þessi metorð að ráða hér boði og banni of land
allt, mun hann brátt taka af þér allt veldið; þeygi víst, hvort þú heldur lífinu, ef hann veit,
að þú vill svo standa á vélum við hann að halda konung annan og gerast svo drottinsviki."
Þá tók Pilatus vatn og þó hendur sínar og mælti við Gyðinga: "Sjáið ér, að eg sé hreinn
af úthellingu blóðs þessa hins réttláta manns." En allur lýður svaraði: "Sé blóð hans yfir
oss og yfir óra sonu."
Þá gaf Pilatus Gyðingum illvirkja þann, er þeir báðu. En hann lét Jesúm leiða til
krossfestingar í stað þann, er heitir Calvarie locus.
Þá gripu þeir nekkvern mann, þann er Símon hét og neyddu hann að bera krossinn eftir
Jesúm.
En er ríðerar leiddu Jesúm til krossfestingar, þá fylgdi honum lið margt og konur þær, er
grétu písl hans. Þá leit Jesús til þeirra og mælti: "Ér, dætur Jerúsalem, grátið eigi mig,
heldur yður sjálfar og sonu yðra. Því að þeir dagar munu koma, er ér munuð það mæla,
að þær sé sælar, er eigi hafa börn alið og óbyrja eru."
Þá krossfestu þeir Jesúm að miðjum degi föstudags, og vóru krossfestir með honum
tveir þjófar á sína hönd hvor.
En Jesús mælti: "Faðir, fyrgef þú þeim, því að þeir vitu eigi, hvað þeir gera."
En fjórir ríðerar, þeir er krossfestu Jesúm, skiptu með sér klæðum hans. En kyrtill hans
var lokur ofinn, en eigi saumaður. Þá mæltu ríðerar með sér: "Eigi skulum vér slíta
kyrtilinn, heldur hluta með oss." Þá fylltist það, er sagt er í sálmi: "Skiptu þeir með sér
fötum mínum og lögðu hlut yfir klæði mitt."
En Pilatus reit rit og festi yfir höfuð Jesú. En það var ritið latínustöfum og grískum og
hebreskum: "Sjá er Jesús, konungur Gyðinga."
Gyðingar stóðu hjá krossi Jesú og hlógu að honum og mæltu: "Ef þú ert
Kristur, sonur Guðs, gjörðu heilan sjálfan þig og stíg niður af krossi." Similiter hlógu að
honum yfirgyðingar og mæltu: "Aðra gjörði hann heila, en hann má sig eigi heilan gjöra.
Ef hann er konungur Gyðinga, stígi hann niður af krossi, og munum vér trúa honum."
Svo hæddu og að honum ríðerar og báru ramman drykk að munni honum, en hann saup
á og svalg eigi niður. En annar af þeim þjófum, er krossfestir vóru með honum, Jesú, hló
að honum og mælti: "Ef þú ert Kristur, gjörðu þig heilan og oss."
Þá svaraði annar og ávítaði hinn og mælti: "Fyr hví hræðist þú eigi Guð, þar er vér erum
allir í einni písl, og höfum við það, er við erum verðir fyr verk okkur, en sjá gjörði aldregi
illt."
Þá mælti hann við Jesúm: "Minnstu mín, Drottinn, þá er þú kemur í ríki þitt."
"Satt segi eg þér: "Í dag skaltu með mér í Paradiso.""
En hjá krossi Jesú stóðu móðir Jesú og systir móður hans, María Kleofe, og María
Magdalena.
En er Jesús sá móður sína og Jóan postula, þá mælti hann við móður sína: "Kona, sjá
hér þú son þinn." Síðan mælti hann við lærisvein: "Sjá, hér er móðir þín." En frá þeirri tíð
tók Jóan að fylgja Maríu og þjóna henni að öllu því, er hún þurfti.
En Jesús vildi fyllast láta allar ritningar, og mælti hann: "Þyrstir mig."
Þá fylltu þeir drykkjarker fullt örvínans og réttu til hans. Þá er Jesús hafði tekið örvínan,
mælti hann: "Nú er lokið."
Þá kallaði Jesús hátt: "Faðir, fel eg anda minn á hendi þér."
Frá miðjum degi gjörði myrkur mikið of alla jörð til nóns dags. En að nóni kallaði Jesús
hátt: "Eli, eli, lama sabaktani." Það er: "Guð minn, Guð minn, hví fyrlætur þú mig."
En nekkverir þeir, er hjá stóðu, mæltu: "Elías kallar sjá nú." En einn af þeim fór
rennandi og fyllti ker af örvínani og gaf honum að drekka. En sumir mæltu: "Sjáum vér
nú, hvort Elías muni koma að frelsa hann eða eigi."
En þá kallaði Jesús í annað sinn hátt og fór frá líkam. Þá gjörði landskjálfta mikinn, svo
að steinveggir hrundu, og rifnaði tjald úr ofanverðu í neðanvert og margir líkamir
sanctorum, þeir er grafnir voru, þá risu upp. Og þeir, er upp risu úr gröfum, komu þeir
eftir upprisu hans í helga borg og sýndust mörgum.
En hundraðshöfðingi og þeir, er með honum vóru varðveitendur Jesúm að liðnum
landskjálftanum, þeir er þar vóru, hræddust harla og mæltu: "Sannlega var sá Guðs
sonur."
En þar vóru margar konur of langt, þær er fylgt höfðu honum þangað.
[Píslarvætti Stefáns.
Í gær héldum vér tíðlegan burðardag himnakonungs, en í dag höldum vér sigursæla písl
Á annan í jólum]
ríðera hans. Í gær skrýddist konungur vor líkamsbúningi og lét sér sóma að koma hingað
í heim, út gangandi frá meyjarkviði, en í dag fór sigursæll ríðeri til himinshallar, út
gangandi úr tjaldbúð líkams síns. Í gær var Kristur vafður í reifum, en í dag var Stephanus
skrýddur ódauðlegu skrúði. Í gær tók þröng eta við Kristi, ungum sveini, en í dag tók rúm
höll himins við Stephano, Krists ríðera. Í gær var Kristur borinn á jörðu, að Stephanus
væri í dag borinn á himni. Kristur sté niður holdi huldur, en Stephanus sté upp blóði
helgaður. Í gær sungu englar glaðir lof Guði, en í dag tóku þeir Stephanum fagnendur í
sína sveit. Fyr þá hátíð, er í gær héldum vér, erum vér leystir, en fyr þá hátíð, er í dag
höldum vér, er sýnt dæmi eftirglíkingar.
Heilagur Stephanus var valdur til djákns af postulum Krists, en úr djákni gjörðist hann
frumvottur Guðs.
Frumvottur Guðs kallast Stephanus, því að hann tók fyrstur písl eftir Drottin vorn. Petrus
postuli valdi Stephanum til djákns, en Stefan kenndi dæmi Petro staðfastrar trúu.
Maklegt nafn var Stephano gefið, því að Stephanus þýðist á óra tungu prýddur. Maklega
kallast hann prýddur, því að hann tók fyrstur prýði píslarvættis fyr Guðs nafni.
Kristur gerði jarteinir. Stephanus gerði og jarteinir. Kristur gerði án Stephano, en
Stephanus mátti eigi gera án Kristi. Stephanus var fylltur af helgum anda og leit hann í
himni og sá dýrð Guðs. Heilagur andi, sá er brjóst hans fyllti, lét hann eigi sjá jarðlega
hluti heldur himneska.
Biðjum vér og þá, að sá inn sami andi fylli hjörtu ór, svo að vér elskim meir himneska
hluti en jarðlega og fýsimst meir eilífra hluta en fallvaltra.
"Sé eg himna opna," kvað Stephanus, "og son manns standa til hægri handar Guðs
föður."
Af því kallaði hann heldur Krist manns son en Guðs, að hann hneykti ótrúu Gyðinga,
þeirra er eigi trúðu Jesúm Krist upp hafa risið af dauða né upp stigið til himna. En fyr hví
sá hann Krist standa, þar er almennileg trúa ór játir hann sitja til hægri handar Guðs
föður?
Það vitum vér, að dómendur skulu sitja, en sá stendur, er öðrum vill tæja í orrustu. Af því
segjum vér Krist sitja til hægri handar föður, að vér játum hann vera dómanda allrar aldar.
En Stephanus sá hann standa, því að Kristur tæði ríðera sínum, að hann mætti stíga yfir
grimmleik Gyðinga. Stephanus var grjóti barður, en Kristur hélt hlífiskildi fyrir honum og
tók við steinum.
En er Gyðingar grýttu Stefan, þá kallaði hann á Guð og mælti: "Domine, accipe spiritum
meum." Síðan féll hann á kné og kallaði mikilli röddu og mælti: "Drottinn, gjald þú eigi
þeim synd þessa."
Hyggið að ér, góðir bræður, hversu mikla ást hafði Stephanus. Standandi bað hann fyrir
sér, en hann féll á kné, er hann bað fyr óvinum. Nemum vér og þá dæmi Stefans að
elska vini óra í Guði, en óvini fyr Guð, að vér megim öðlast eilífa fagnaði.
En sú bæn, er Stephanus bað fyr óvinum, var heyrð af Guði, því að Saulus, sá er einn
gætti allra fata þeirra, er grýttu Stephanum, hann snörist til Guðs af bæn
Stefans og gjörðist postuli og kennandi þjóða.
Af því minnum vér yður, góðir bræður og systur, á þetta, að sá er góður, er glíkist
Stephano í staðfesti góðra hluta, en sá, er vondur er, finni hann dæmi leiðréttingar Páls.
Sá, er góður er, haldi hann réttlæti allt til enda með Stephano, en sá, er illur er, hverfi
skjótt frá illsku með Paulo. Hyggi að góður, að eigi falli hann, en illur kosti upp að rísa.
Sá er illur er, lægist hann með Paulo í illu, að hann rísi upp með honum í góðu, því að
hann féll niður illur og reis upp góður. Niður féll hann grimmur ofstopamaður, en hann
reis upp ágætur kennandi. En nú er hann samtengdur Stephano í dýrð á himni, því að
hann gjörðist sauður úr vargi. Nú fagnar Saulus með Stephano og nýtur Guðs miskunnar
með Stephano og eignast eilíft ríki með Stephano. Því að þangað sem fyrir fór
Stephanus, grýttur af steinum Pauli, þangað kom eftir Paulus leiðréttur af bænum
Stephani. Þar skammast eigi Paulus dráps Stephani, heldur fagnar Stephanus af
samlagi Pauli. Því að ást fagnar í hvorum tveggja. Ást Stefans sté yfir grimmleik
Gyðinga, en ást Páls bætti fjölda synda.
Ást er brunnur og upphaf allra góðra hluta og ágæt hlíf við syndum og gata sú, er leiðir til
himins. Heilög ást Stefans girntist að hjálpa þeim í bænum, er hann mátti eigi leiðrétta í
kenningum. Því að eigi elskaði hann þá aðeins óvini sína, er hann bað fyr þeim, heldur
elskaði hann þá og ávítaði þá of ótrúu. Sjálf in sama ást varðveitti þolinmæði sanna í
bæn, sú er heldur rétta stjórn hirtingar í kenningu. Af því varð bæn hans heyrð í hógværi,
að eigi voru ástlaus ávít hans í kenningu. Því að hvort sem hann bað fyr óvinum eða hann
ávítaði þá, þá varðveitti hann ást í hvoru tveggja, því að hann leitaði ávallt heilsu villtra. En
hann sýndi í bæninni, að ávít hans voru eigi af hatri heldur af ást.
En er Guðs vottur gjörði svo, þá sýndi hann ást, þeim er þá lifðu, en hann leifði
nytsamleg dæmi ókomnum í heim. Af því verið ér, góðir bræður, og staðfastir í
góðum verkum, og veiti hver öðrum ást og miskunn, að ér megið sjá himna opna með
Stephano.
En alls vér heyrðum sagt frá þolinmæði Stefans, góðir fratres, þá hverfum vér aftur til vor
sjálfra og hyggjum, að vér glíkim í nekkvi ást hans og þolinmæði við vini óra og óvini. Því
að þá stoðar oss að halda hátíðir sanctorum eða vita líf þeirra, ef vér bötnum í
eftirglíkingu atferðar þeirra.
En það er vitanda, að engi má að réttu teljast undan elsku náungs. Má maður segja, að
maður megi eigi fasta eða vaka eða fyrláta alla eigu sína. En það má hann eigi segja,
nema hann vilji ljúga, að hann megi eigi elska náung sinn eða hann megi eigi fyrgefa
misgjöröndum við sig. Verður að því, að nekkver mæli svo í hugrenningu: "Margt hefir
óvinur minn misgjört við mig, og lætur hann enn eigi af að misgjöra. Af því má eg honum
eigi fyrgefa." Hver er svo mælir í hug sér, þá hyggur hann að, hvað maður misgjörir við
hann, en hann lítur eigi á, hvað hann misgjörir við Guð sjálfur.
Ef vér hyggjum að vandlega, hvað vér höfum misgjört við Guð, þá mun oss lítils virðast
allt það, er náungar órir misgjöra við oss. En því gjörsamlegar fyrgefast oss syndir órar af
Guði sem vér fyrgefum gjörsamlegar óvinum órum það, er þeir misgjöra við oss. Svo sem
Dominus mælti sjálfur: "Ef ér fyrgefið mönnum syndir þeirra, þá mun faðir yðvar
himneskur fyrgefa yður syndir yðrar. En ef ér fyrgefið eigi, þá mun og faðir yðvar eigi yður
fyrgefa."
Sá er elskar óvin sinn og fyrgefur misgjöröndum við sig, öruggur má hann vera af fyrirheiti
Guðs, að honum munu syndir fyrgefast.
En það er vitanda, að sá er fyrri veldur óskilum við náung sinn, hann er skyldur að bæta
fyrri yfir og biðja fyrri sáttar, en hinn er síðan skyldur að fyrgefa honum af öllu hjarta. En
ef annar veldur fyrri óskilum en annar hefnir og gjörir slík óskil að móti eða
meiri, þá er skyldur hvortveggi yfir að bæta fyrri og hvortveggi skyldur að fyrgefa. En sá
er fyrri bætir yfir við óvin sinn og veldur þeygi fyrri afbrigðum, hann glíkist Drottni sjálfum,
er bað fyr óvinum sínum, þá er hann var til krossfestingar leiddur og mælti: "Pater fyrgef
þú þeim þessa synd, því að þeir vitu eigi, hvað þeir gjöra."
Ef vér elskum óvini óra og fyrgefum misgjöröndum við oss, þá verðum vér eigi aðeins vinir
Guðs, heldur og synir hans, svo sem hann mælti sjálfur: "Elskið ér óvini yðra og gjörið
vel við þá, er yður hata, og biðjið fyrir þeim, að ér séið synir föður yðvars, er á himnum
er."
Slægur freisteri teygir menn til missættis. Þá fýsir hann annan fyrra til óskila, en annan
að hefna meingjörða, og ber hann þá sigur af þeim, er hann getur teygðan fyrra til
meingjörðar. En ef annar reiðist eigi meingjörðum og launar góðu illt, þá má inn forni
fjándi þann eigi yfir of stíga, heldur týnir hann hinum, er hann hafði áður yfir stiginn. Því
að sá mun brátt skammast, er óskilum olli og iðrast afbrigða og mun yfir bæta, þá er
hann reynir þolinmæði annars í gegn sínum óskilum.
Ef vér erum þolinmóðir við meingjörðir náunga vorra, þá munum vér bera sigur af djöfli og
gjörast verðir að sjá dýrð Guðs með Stephano, þeim er í dag höldum vér hátíð.
Það láti sér sóma að veita oss sjálfur Drottinn vor Jesús Kristur, sá er með föður og
helgum anda lifir og ríkir per omnia secula seculorum.
[Hátíð Jóhannesar postula
Þriðja dag jóla]
Alls vér höldum í dag, góðir bræður, hátíð Jóhannis postula og guðspjallaskálds, þá
skulum vér mæla nakkvað of dýrð allra saman guðspjallamanna Drottins.
Þess er fyrst leitanda, fyr hví Drottinn vildi hafa fjóra kennendur boðorða sinna heldur en
færri eða fleiri.
Maklega valdi Drottinn sér fjóra guðspjallamenn, því að kenningar hans áttu að fara of
fjórar áttir heims.
Þessa fjóra guðspjallamenn merkja fjórar ár þær, er falla úr Paradiso hingað í heim, því
að himneskar kenningar þeirra fljóta of alla veröld sem rennandi ár og döggva til andlegs
gróðrar hjörtu trúaðra og slökkva andarþorsta og hreinsa oss af syndasauri.
Þessa fjögurra glíking lést sjá sá inn sami Jóhannes, er vér höldum hátíð í dag, þá er
hann sá himnasýn og mælti: "Sá eg hjá dómstóli Guðs fjögur kykvendi augnafull utan og
innan umhverfis."
Guðspjallamenn kallast af því augnafullir umhverfis, að þeir skyggndu of allra þurft í
kenningum sínum og sáu glöggt, hvað til hverskis átti að koma. Innan og utan kallast
þeir augnafullir, því að þeir vóru skyggnir innan að varðveita hug sinn og orð og verk, og
skyggnir utan að duga nauðsynjum náunga.
Enn skýrði Jóhannes gjör líkneski þessa kykvenda og mælti: "Eitt af þessum
kykvendum var glíkt inu óarga dýri, annað var glíkt uxa, ið þriðja hafði álit manns, en ið
fjórða var glíkt erni fljúganda."
Ef vér lítum á upphöf allra fjögurra guðspjalla, þá megum vér skilja, hvern guðspjallamann
hvert merkir þetta kykvendi eða fyr hví þeir eru í þessum líkjum sýndir, því að Esekíel
spámaður, er miklu var fyrir burð Krists, sá þessi in sömu kykvendi á himni sem
Jóhannes sá í himnasýn sinni.
Matteus hóf guðspjall sitt af langfeðratölu og taldi kyn langfeðra allt frá Abraham til
Krists, en síðan sagði hann frá jarteinum burðar Krists. Af því er hann maklega sýndur
svo sem maður, er hann hóf guðspjall sitt af mönnum og taldi þær jarteinir Krists
gjörsamlegast, er manndóm hans merkja.
Markús hóf guðspjall sitt af Guði heldur en af mönnum og mælti svo: "Þetta er upphaf
guðspjalls Drottins vors Jesú Krists, sonar Guðs." Af því er Markús. sýndur í líkneski ins
óarga dýrs, er sterkst er allra dýra, að hann sýndi fyrr í guðspjalli sínu sterkleik máttar
Guðs, en læging manndóms. Í því merkir ið óarga dýr guðdóm, að svo sem öll dýr eru
hrædd við ið óarga dýr svo hræðist öll skepna Guð.
Lúkas hóf guðspjall sitt af kennimönnum og sagði fyrst frá Sakaría kennimanni og frá
Jóhanni baptista, syni hans. En hann reit í guðspjalli sínu þau verk Drottins flest, er hann
gjörði í musteri eða nær musteri. Af því er Lúkas merktur í uxa líki, að kennimenn færðu
forðum öxn til musteris og sæfðu þar í fórn Guðs. En þær fórnir, er sæfðar voru Guði
forðum, merktu písl Drottins, er sæfður var á krossi lifandi fórn til lausnar vorrar. En svo
sem Lúkas er af því merktur uxi, að hann segir gjörst frá písl Krists, svo er og Markús af
því merktur sem ið óarga dýr, að hann sagði gjörst frá upprisu Drottins. Því að ið óarga
dýr er dautt borið, en á inum þriðja degi lifnar það og vaknar af röddu og
áblæsti föður síns. En það merkir upprisu Drottins, er upp reis á þriðja degi í krafti föður.
Það er arnar eðli, að hann flýgur hærra en aðrir fuglar, og drepur honum aldregi ský fyr
augu, þótt hann sjái allan dag í gegn sólu. Jóhannes er af því merktur sem örn, að
honum drap aldrigi villuský í hugskotsaugu, þótt hann sæi á guðdómssól Drottins. Aðrir
guðspjallamenn gengu á jörðu með Drottni, því að þeir mæltu fátt of guðdóm hans, en
sögðu fleira frá táknum manndóms hans. En Jóhannes fló upp til himins með Drottni, því
að hann ræddi fátt of manndóm Krists, en hann skýrði glöggt tákn guðdóms hans.
En þessi fjögur kykvendi, er vér segjum merkja fjóra guðspjallamenn, þau megu og
merkja Drottin, þann er borinn var í heim og píndur fyrir syndir órar, því að sá, er berast
lét hingað í heim frá meyju sem maður, hann lét sér sóma að vera sæfður í písl sinni
sem uxi. En í upprisu sinni glíktist hann inu óarga dýri, en hann hófst upp yfir ský sem
örn í uppstigningu.
En hvað stoðar oss að skýra þessi tákn í orðum, nema vér varðveitim glíking þeirra í
verkum. Því að vér megum hafa í atferð vorri glíking þessa fjögurra kykvenda, ef vér
varðveitum boðorð fjögurra guðspjalla.
Þá höldum vér manns ásjónu í atferð vorri, er vér veitum skynsamlega ást og mennsku
náungum órum og dugum í þurft þeirra, svo sem Drottinn sýndi ást og lítillæti, þá er
hann tók manndóm á sig. Svo sýnum vér og skynsamlega mennsku í oss, ef vér höldum
ást og lítillæti í öllum hlutum og minnumst oft, að vér erum úr moldu skapaðir og skulum
í mold fara.
Þá glíkjumst vér inu óarga dýri, ef vér rísum upp af andar dauða, það er frá syndum, svo
sem ið óarga dýr lifnar á þriðja degi.
Í þremur hlutum algjörvist hver synd. Það er í hugrenningu og í fýsi og í atláti. En þá
lifnum vér á þriðja degi af röddu og áblæsti föður, ef vér höldum oss með
miskunn heilags anda frá atláti synda þeirra, er hugur og fýsi teygir oss að gjöra.
Uxa líkneski sýnum vér á atferð vorri, ef vér berum ok Drottins og drögum orðaplóg
Guðs, það eru helgar kenningar, yfir hugskotsjörð náunga vorra. Svo sem forðum sæfður
uxi merkti Krist píndan svo merkir nú sjá uxi líkamsmeinlæti ór, þau er vér mæðum oss
fyr syndir órar.
En þá glíkjumst vér fljúganda erni, ef vér hefjum hug vorn yfir ský til himins dýrðar og
umbunar fyr allt það, er vér gjörum gott á jörðu. Þá glíkjumst vér fljúganda erni, ef vér
lítum vandlega á bjartleik Guðs og hyggjum oft að helgum ritningum, þeim er sýna
guðdóm Krists.
En þessi fjögur kykvendi segjast augnafull vera umhverfis, því að vér skulum um lítast á
alla vega og sjá við öllum vélum fjánda og við allri freistni heims.
Varðveitum vér og þá, góðir bræður og systur, kenningar guðspjalllegra boðorða, að vér
megim komast til þeirra fagnaða, er oss er heitið í guðspjöllum. Veitum vér miskunn og
mennsku náungum órum, að vér megim njóta þeirrar miskunnar, er Dominus tók
manndóm á sig fyr oss. Mæðum vér líkam vorn í meinlætum fyr syndir órar, að vér
megim gerast eftirglíkendur píslar Drottins. Rísum vér upp frá syndadauða til góðra
verka, að vér megim fagna dýrð upprisu Krists.
Fljúgum vér með tvennum ástarvængjum, það er með Guðs elsku og náungs, til
himneskra hluta frá jarðlegum girndum, að vér megim upp stíga eftir erfiði þessa lífs til
eilífra fagnaða, þeirra er guðspjallamenn sýndu oss í kenningum sínum, þar er vér megim
fagna með þeim og með öllum Guðs helgum of ódauðlegar aldir alda.
[Barnamorðin í Betlehem]
Svo segir Mattheus guðspjallaskáld, að engill Drottins vitraðist Jósef í draumi og mælti:
"Rístu upp og far til Egiptalands með svein og með móður hans, og ver þar, uns eg segi
þér, því að Herodes mun leita sveinsins og vilja glata honum."
Þá reis Jósef upp og fór til Egiptalands með Mariam og svein, og var hann þar allt til
dauða Herodis konungs, að fylltist það, er sagt var fyr Ysaiam prophetam: "Af
Egiptalandi kallaði eg son minn."
En er Herodes konungur sá, að hann var tældur af austurvegskonungum, þá sendi hann
menn í Betlehem og lét drepa alla tvævetra sveina og yngri, þá er vóru í Betlehem og í
öllum endimörkum hennar. Þá fylltist það, er sagt var fyr Hieremiam prophetam: "Rödd
var heyrð í loft, grátur mikill og hryggleikur, þá er Rakel grét sonu sína, og vildi hún eigi
huggast, því að þeir heyrðu eigi."
Hér er sagt í guðspjalli frá dauða barna þeirra, er Herodes rex lét drepa, en þar er fyrir
merktur dýrlegur dauði allra píslavotta Guðs.
Lítil börn vóru höggvin, því að lítillátir einir og meinlausir megu verða píslarvottar Krists,
svo sem hann mælti sjálfur: "Eigi meguð ér inn ganga í ríki himna, nema ér lægið yður
og verðið meinlausir sem börn."
Í Betlehem og í öllum endimörkum hennar vóru sveinar drepnir, því að eigi
aðeins gerðist ófriður Guðs vinum á Gyðingalandi, þar er heilög kristni tók upphaf, heldur
ofraðist grimmleikur ótrúumanna, en dýrkaðist þolinmæði réttlátra í öllum endimörkum
kristninnar svo víða sem hún deilist of heim.
Tvævetrir sveinar merkja algjörva menn að lærdómi og að góðum verkum, en inir yngri
merkja ólærða menn og einfalda, þá er þó hafa jafna staðfesti réttrar trúu sem hinir.
Sveinar vóru höggnir, en Kristur forðaðist lifandi, og var honum helst bani ætlaður. Því að
vondir menn megu bana líkömum réttlátra, en þeir megu eigi skilja þá frá Kristi né Krist
frá þeim kykvum né dauðum, og gera þeir þó til þess eins allan ófrið kristnum mönnum,
að þeir megi þá skilja frá Kristi.
Rödd sú og grátur, er Hieremias spámaður sagði heyrða vera í lofti, merkir grát heilagrar
kristni, þann er hún grætur dauða liða sinna, þeirra er óverðir eru dauðans. En sú rödd
var heyrð í hæð, því að grátur heilagrar kristni er heyrður á himnum í Guðs augliti.
Rakel þýðist sauður eða sjáandi Guð, en hún merkir almennilega kristni, þá er allt
kostgæfi hefir til þess að sjá Guð. Sjá hin sama kristni er sá sauður, er góður hirðir
leitaði á jörðu að eftirlátnum níu tugum og níu sauðum englaliðs á himni, og lagði hann á
axlar sér sauðinn, er hann fann hann, og bar hann aftur til himins.
Rakel grét sonu sína og vildi eigi huggast, því að þeir eru eigi. Því að heilög kristni
grætur brautrekning sinna manna úr heimi, en eigi vill hún svo huggast, að hún vilji aftur
kalla til heims vandræða, þá er með dauða sínum stigu yfir heiminn. Eigi eru í annað
sinn aftur kallandi í heim, þeir er of sinn forðuðust vandræði heims og komu til Krists.
Drottinn flæði til Egiptalands og firrtist Herodem, því að Guðs kenningar hurfu til heiðinna
þjóða, þá er Gyðingar gjörðu ófrið Guðs vinum. Þá er Dominus flæði undan
ófriði Herodis, þá sýndi hann það, að helgir menn mundu oft verða braut reknir úr sínum
stöðum og dæmdir í útlegðir. Þar er og gefið dæmi trúuðum mönnum, að þeir treystist
að flæja ófrið vondra manna, er þess gjörast færi, þá er þeir minnast að Dominus gjörði
svo.
En alls vér höldum í dag hátíð inna fyrstu Guðs votta, góðir bræður, þá skulum vér oft
hyggja að eilífri hátíð Guðs vina á himni og glíkjast þeim í öllu því, er vér megum, að vér
verðim hluttakendur dýrðar þeirra, þá er vér gjörumst eftirglíkendur píslar þeirra. "Því að
sá tekur hlut huggunar heilagra," kvað Paulus apostolus, "er tekur hlut meinlætis þeirra."
Eigi skulum vér jafnmjög gráta ómaklegan dauða þeirra sem vér skulum fagna maklegu
verkkaupi sigurs þeirra, því að in himneska Hierusalem hefir nú tekið við þeim og senda
þá í eilífan fögnuð Drottins síns.
Verður að því, að nekkver spyrji svo: "Hverja eftirglíking megim vér gera barna þessa, er
vér höldum hátíð í dag, þar er þau vóru öll óvitar, en sum ómála?"
Dominus sjálfur skýrði það, hversu vér skulum börnum glíkjast, þá er hann var spurður af
discipulis hver mestur væri í ríki himna. Þá setti hann svein lítinn á milli þeirra og mælti:
"Sá yðvar, er sig lægir svo sem sveinn sjá, sá mun mestur verða í ríki himna." Svo sem
hann þetta mælti skýrra: "Svo sem sjá sveinn heldur eigi lengi heift í hjarta, þótt hann
verði reiður, og girnist eigi til gólegrar konu, þótt hann sjái, og hyggur eigi annað en hann
mæli, svo meguð ér eigi inn ganga í ríki himna, nema ér verðið jafn einfaldir og
meinlausir." Svo mælti og Paulus postuli: "Verðið ér bernskir að illsku, en rosknir að
viti."
Sá heldur hátíð heilagra, er batnaðardæmi tekur af atferð þeirra, því að þá stoðar oss að
halda hátíð á jörðu, ef vér lifum svo líf vort, að vér séim verðir að koma til hátíðar á himni.
[Brúðkaupið í Kana]
Fyrra dag sögðum vér nekkvað frá tvennum rökum hátíðar þeirrar, er vér höldum of stund,
góðir bræður, en alls vér höldum í dag inn átta dag frá inum þrettánda, þá skulum vér
nekkvað ræða of in þriðju rök hátíðarinnar.
Jóhannes guðspjallaskáld segir svo, að brúðkaup var gjört í Galilea á bæ þeim, er Kana
heitir, og var þar móðir Jesú, og var boðið þangað Jesú og lærisveinum eius. En er vín
þraut að samkundu, svaraði: "Hvað er með mér og þér, kona? Eigi er enn komin stund
mín."
Þá mælti móðir Jesú við reiðumenn: "Gjörið ér það, er Jesús býður yður."
En vatnker sex stóðu þar, þau er í lágu málskjólur tvennar eða þrennar. Jesús mælti við
reiðumenn: "Fyllið ér steinkerin vats." En þeir fylltu þá. Þá mælti Jesús: "Ausið ér upp
nú og færið arkitriclino." Og þeir færðu.
Öndvegismaður bergði vatni því, er að víni var orðið, og vissi eigi unde komið var.
Reiðumenn vissu, er vatn höfðu upp ausið.
Þá kallaði öndvegismaður á brúðguma og mælti við hann: "Hver annarra gefur
fyrst gott vín, en síðan ið verra, þá er menn eru drukknir. En þú hirtir gott vinum allt til
þessa."
Þessa jartein gjörði Jesús fyrsta í augliti lærisveina sinna og sýndi þeim dýrð sína, og
trúðu á hann lærisveinar hans.
Þótt vér skiljim eigi undirstöður guðspjalls þessa, þá veita oss orðin sjálf mikla kenning í
gegn villu þeirra, er löstuðu brúðkaup og hjúskap. Því að ef synd væri í rétthöldnum
hjúskap, þeim er að lögum Guðs og manna er gjör, þá mundi eigi Drottinn til brúðkaups
koma og eigi þar þá jarteinir gjöra, er hann gleddi alla boðsmenn.
En í sinni hingaðkomu gjörði Drottinn maklega grein þriggja palla kristninnar og sýndi, að
góður er hjúskapur, en betra hreinlífi þeirra, er eftir hjúskap hverfa frá öllum
líkamsmunúðum. En þeirra best er meydómsdýrð, því að Kristur lét sjálfur frá meyju
berast, en ekkja sú, er Anna hét og tók við honum, þá er hann var í musteri borinn fjórum
tugum daga síðar, og kenndi hann fyr helgan anda.
En þá er hann var fulltíði, þá kom hann til brúðkaups og vegsamaði hjúskaparmenn með
hinni fyrstu jartein sinni.
En því helgari og hreinni sem hver verður í lífi sínu, þá skal hann því lítillátari vera og
vorkunnlátari við óstyrkja náunga í þeim hlutum öllum, er lofað er að vorkynna. Þau
dæmi gefur það, er eftir fer í guðspjallinu:
En er vín þraut að samkundu, þá mælti móðir Jesú við Jesúm: "Eigi hafa menn vín."
Heilög María, mær meyja, domina heims og jarðar, öllum englum hreinni og öllum
mönnum helgari, hún bar vorkunnaráhyggju fyr brúðkaupsmönnum og sýsti um við son
sinn, Dominum Iesum, að eigi yrði háttaföll að samkundu og sagði, að menn
höfðu eigi vinum.
En hvað vill sér það, er Dominus svaraði móður sinni: "Hvað er með mér og þér, kona?
Eigi er enn komin stund mín."
Eigi mælti Dominus af því þetta, að hann duldist við móður sína, heldur af því að hann
hafði eigi af móður sinni jartein þá, er hún bað hann gjöra. "Hvað er með mér og þér
kona?" Svo sem hann þetta mælti: "Eigi hefi eg af þér jarteinir þær, er eg gjöri af
guðdómi, heldur óstyrkt þá, er eg sýni í manndómi. Eigi er enn komin stund mín, sú er
eg mun sýna, hvað það er, er eg hefi sameigið við þig." Sú stund kom, er hann sýndi
það, þá er hann hékk á krossi og mælti við móður sína: "Kona, sjá hér son þinn."
Mannslíkam, þann er píndur var, hafði hann af móður, en eigi guðdómsjartein þá, er hann
gjörði vín úr vatni. En þótt aðrir skildi eigi, hvað Jesús mælti, þá skildi María eigi aðeins,
hvað hann mælti, heldur og hvað hann mundi gjöra, því að hún mælti við reiðumenn:
"Gjörið ér það, er Jesús býður yður."
Ekki mundi hún einkum mæla við reiðumenn, ef hún vissi eigi, að Jesús mundi bjóða
þeim nekkverja hluti.
Jesús mælti við þá: "Fyllið ér steinker þessi vats."
Dominus gjörði vín úr vatni, að hann sýndi sig vera sjálfan skapera þann, er skipta mátti
skepnu sinni sem hann vildi. En til þess gladdi hann samkundumenn nýju víni, að hann
teygði hugi þeirra til nýrrar trúu veldis síns, því að svo er sagt í enda guðspjallsins:
"Þessa jartein gjörði Jesús fyrsta í augliti lærisveina sinna og sýndi dýrð sína og trúðu á
hann discipuli eius."
Nú höfum vér rætt nekkvað of ina ytri skilning guðspjallsins. En þó eru enn eftir in innri
og in æðri tákn þess óliðuð.
Brúðkaup var gjört í Galilea á bæ þeim, er Kana heitir, og var Jesús þar og
móðir hans og lærisveinar hans.
Sonur Guðs lét sér sóma að koma til brúðkaups á jörðu, að hann sýndi sig vera sannan
brúðguma, þann er sálmaskáldið sagði frá og mælti: "Sjálfur er hann svo sem brúðgumi
fram farandi úr sæti sínu."
Kristur er brúðgumi, en heilög kristni brúður hans. Boðsmenn þessar samkundu eru allir
trúaðir menn. Brúðgumasæti er kviður ósaurgaðrar guðsmóður, því að þá samtengdi
Kristur sér helga kristni, er hann lét berast frá meyju. Sjá samkunda hófst fyrst á
Gyðingalandi á þeirri tíð, er Kristur tók manndóm á sig. En nú deilast fagnaðir þessar
samkundu of allan heim, svo víða sem kristin þjóð er.
Vín þraut að samkundu, því að lög þau, er Gyðingum vóru gefin, höfðu þá dofnað eða
enn heldur þrotnað í hjörtum þeirra á þeirri tíð, er Kristur lét hingað berast.
Steinker sex stóðu þar tóm, þau er í lágu tvennar eða þrennar málskjólur.
Steinker þessi merkja hjörtu þeirra, er trúðu hingaðkomu Krists, en þau vóru tóm á þeirri
tíð, er eyddust in fornu lög, uns Kristur gaf in nýju. Tvennar eða þrennar málskjólur lágu í
steinkerum, því að sumir kunnu skilja of föður og son aðeins, en sumir skildu glöggt of
alla þrenning Guðs. Tvennar málskjólur lágu í steinkeri, þá er spámaður mælti svo: "Alla
hluti gjörir þú í speki, Drottinn." Þrennar málskjólur lágu í steinkeri, þá er svo mælti
spámaður: "Orði Drottins eru himnar styrktir og anda munns hans allur kraftur þeirra."
En þessi steinker vóru sex, því að sex eru heimsaldrar og vóru nekkverir á öllum þessum
heimsöldrum, þeir er skilja kunnu of þrenning Guðs.
Jesús mælti við reiðumenn: "Fyllið ér steinkerin vats." Og fylltu þeir.
Þess er leitanda, fyr hví Dominus vildi gjöra vín úr vatni heldur en skapa vín í
tómum steinkerum.
Vatn merkir helgar ritningar, þær er svo þvo oss af syndasauri sem vatn þvær oss af
líkamssauri og svo þorsta andar vorrar sem vatn líkamsþorsta.
Reiðumenn, er steinker fylltu vats, merkja kennimenn þá, er helgar ritningar boðuðu
hjörtum trúaðra manna. Dominus gjörði vín úr vatni, þá er hann bauð að skilja það
andlega, er í inum fornum lögum var boðið að halda líkamlega. Úr vatni gjörði hann vín
heldur en úr öngu, quia hann kom eigi að brjóta in fornu lög, heldur að bæta, það er að
snúa því öllu til andlegrar skilningar, er líkamlega var boðið í lögum. Ekki ónýtti hann
það, er í fornum lögum var ritið, heldur bætti hann, og hóf hann öll boðorð sín af inum
fornum ritningum, svo sem hann gjörði vín úr vatni og eigi úr öngu.
Þessa víns fyllti hann sex steinker, því að hann fyllti brjóst sinna manna andlegrar
skilningar að skilja andlega helgar bækur, þær er gjörvar hafa verið á öllum sex öldrum.
Viljið ér heyra, góðir bræður, hversu Dominus gjörði andlega vín úr vatni?
Jesús vitraðist eftir upprisu sína tveim lærisveinum sínum og lauk upp vit þeirra, að þeir
skildi ritningar spámanna, þær er of hann vóru ritnar. Viljið ér enn heyra, hversu þetta vín
fékk á þá, er því bergðu?
Síðan er Jesús hvarf frá augliti þeirra og þeir höfðu kenndan hann, þá mæltu þeir með
sér: "Brennanda var hjarta í oss, þá er hann mælti við oss of götu fyr."
Maklega kallast andleg skilning heilagra ritninga vín, því að svo sem vín tekur mæði af
manni og gleður hjarta hans, svo gjörir og andleg skilning manni létt öll erfiði fyr Guðs
ást og gleður huginn himneskri huggun, en lætur hann gleyma jarðlegum hlutum sem
víndrukkinn mann.
Jesús mælti við reiðumenn: "Ausið upp ér nú, og færið öndvegismanni."
Reiðumenn, er byrluðu vín það, er úr vatni var gjört, merkja postula Guðs, er
boðuðu trúu andlegrar skilningar. Öndvegismaður merkir kennimenn Gyðinga, því að þeir
höfðu ið æðsta sæti að samkundu Guðs, meðan þeir héldu trúu réttri. Dominus bað fyrst
byrla vín öndvegismanni, því að hann bauð postulum fyrst að boða Gyðingum trúu sinnar
miskunnar. En er nekkverir af Gyðingum létu sér skiljast kenningar postula, þá fundu
þeir, hversu sjálf in fornu lög höfðu dofnað í hjörtum þeirra eða hversu mikið á milli var
inna fornu laga og inna nýju, því að það, er öndvegismaður bergði vatni því, er að víni var
orðið, þá kallaði hann þangað brúðgumann og mælti við hann: "Hver maður gefur fyrst
gott, en síðan ið verra, þá er menn eru drukknir, en þú hirtir gott vín allt til þessa." Hve
kenning, sú er var í Gyðingalögum, var fyrst best haldin, en síðan gleymdist hún af
óræktum lýðs og af breytni yfirgyðinga, svo sem ið verra vín væri byrlað drukknum
mönnum. En er Krists boðorð komu, svo að nekkverir Gyðingar létu sér þau skiljast, þá
undruðust þeir það, er Guð hafði dvalið svo lengi að sýna þeim svo gott andarvín.
En endilok guðspjallsins bera vitni, að andleg jartein fylgir líkamlegri, þá er Dominus
gjörði vín úr vatni, því að svo er ritið: "Þessa jartein gjörði Jesús fyrsta í augliti discipuli
sui og vitraði gloria sua, og trúðu á hann lærisveinar hans."
Þá er Jesús fecit líkamlegt vín úr vatni í augliti lærisveina sinna, þá gjörði hann andlegt
vín fyr hugskotsaugum þeirra, það er hann snöri hjörtum þeirra frá ótrúu Gyðinga til
sinnar trúu. Þá er þeir glöddust utan af líkamlegu víni, þá glöddust þeir og innan af
andlegu víni, það er ást Krists.
Þessa hina andlegu samkundu og víndrykkju skulum vér elska af öllu hjarta, góðir
bræður, og drekkum svo andlegt vín, að það fái á oss, en fylli eigi. Þann fyllir
andlegt vín, er hann þrútnar í ofmetnaði af lærdómi sínum. En svo verður drukkinn af
Guðs víni, er hitnar í ást Guðs og gleymir jarðlegum hlutum, því meir skilur fleira af
himneskum hlutum.
Kostgæfi hver að skilja sem flest af himneskum táknum. En hann drambi eigi af lærdómi
sínum, heldur byrli hann náungi sínum þetta vín og láti njóta annan hyggindi sinnar.
Hitni ást Guðs í hjörtum órum, svo að vér gleymim jarðlegum girndum, en gleðjimst í
himneskum fögnuðum. Höldum vér svo samkundu Guðs á jörðu, það er friður og
samþykki almennilegrar kristni, að vér megim koma til eilífrar samkundu hans á himni,
þar er vér fagnim með honum of allar aldir alda. Amen.
[Boðorð Guðs]
Það er upphaf elsku vorrar, að vér elskim Guð af öllum krafti órum og af öllu hjarta óru,
en síðan náunga óra svo sem sjálfa oss. En síðan er þér boðið, að þú drýgir eigi saurlífi.
Skalat þú stela og eigi vera of ágjarn. Skaltu eigi bera ljúgvitni. Skaltu göfga alla menn
og gera við engi mann, það er þér mislíkar, ef við þig er gjört. Skaltu eigi gjöra þinn vilja
rangan, heldur fylgja Guðs boðorðum. Hirtu líkam þinn og gjörst eigi sællífur. Elskaðu
föstur, gefðu fátækjum, klæð nökta, vitja þú sjúkra, graf þú dauða, far þú að finna
nauðstadda, hugga harmaða. Skaltu ekki láta æðra en Krists elsku.
Láttu eigi verða algjörva reiði þína, minnstu eigi á reiðina eftir. Haf þú eigi vél í hug þér,
gef þú eigi sviksamlegan frið. Fyrlát eigi elskuna, þótt við þig sé misgjört. Skalt þú
aldregi vinna eið, að eigi meineiðir þú. Gjör þú Guðs boðorð í orðum og í huga og í
verkum. Gjald þú eigi illu illt. Gjör þú eigi angursamlega hluti við annan mann, heldur ber
þú þolinmóðlega, ef við þig er misgjört. Elska þú óvini þína og vini. Bið þú fyr þeim, er þér
blóta. Þú skalt þola ranglæti af öðrum fyr réttlæti þitt. Vertu eigi ofmetnaðarmaður og
eigi ofdrykkjumaður og eigi ofátsmaður. Ver þú eigi svefnugur og eigi latur og eigi
bakmálugur og eigi möglunarsamur.
Set þú von þína ávallt með Guði, en láttu eigi þá hluti af þér orðna, er vel eru í hag
þínum, heldur af Guði, en þú ætla þá hluti af þínum völdum, er illa eru.
Hræðstu dómsdag ávallt og óast helvítiseld. Haf þú dauða þinn í hug þér ávallt. Girnstu
til lífs eilífs ávallt á hverjum degi. Vittu víst, að Guð sér þig í hverjum stað og svo atferð
þína alla.
Varðveittu munn þinn frá orðum illum og óskyldum. Skaltu eigi mæla mart og eigi
hláturmildur vera. Gjör þú eigi líkamlegar girndir. Skaltu hata þinn vilja eiginlegan.
Heyr þú fúslega heilög mál og kenningar. Vertu oftlega á bæn þinni, og ját Guði syndir
þínar að gráta á hverjum degi með tárum, og með iðrun leita þú að batna þaðan frá.
Vertu hlýðinn yfirmanni þínum. Ef hann misgjörir, þá minnstu þess, er Drottinn vor mælti:
"Gjörið ér þá hluti, er hann kenni yður, en eigi þá alla, er hann gjörir sjálfur." Segstu eigi
fyrr góður en þú ert, að eigi of segir þú síðar sannara.
Fylg þú Guðs boðorðum á hverjum degi í öllum hlutum. Elska þú hreinlífi og hata engi
mann. Skaltu hvorki hafa í hug þér hatur né öfund. Göfga þú gamalmenni og elska
ungmenni. Bið þú fyr óvinum þínum af Krists elsku. Ef þú verður reiður, þá skaltu
huggast samdægris. Skalt þú aldregi örvilnast Guðs miskunnar.
Þessi eru andleg smíðartól, nauðsynlega fyllandi af oss bæði nótt og dag. Ef vér gjörum
svo sem hér er kennt, þá munum vér fá þau laun á dómsdegi, er Drottinn noster hefir
heitið sínum vinum.
[Altari og musteri Krists]
Þá er vér höldum helgi altera og musteris Krists, ef vér hyggjum að trúlega og rækilega,
hvatki er gjörist í musterum höndum gjört, það skyldi fyllast allt í oss og í andlegri
timbrun. Því að eigi er lygi, það er sagt er: "Því ér eruð heilagt musteri Guðs." Og enn er
mælt í öðrum stað: "Vituð ér það, að líkamir yðrir eru musteri anda heilags, þess er í
yður byggvir." Og fyr því, inir fratres carissimi, kostum vér svo sem vér megum með
Guðs fulltingi, að vér gjörimst verðir að vera Guðs musteri fyr Guðs miskunn, að eigi finni
Dominus noster í musteri, það er í oss eða í óru lífi, er honum þyki reiði vert, heldur
tæmi hann byggð hjarta vors frá löstum og fylli það af helgum kröftum.
Sé aftur lokið brjóst vort fyr djöflinum, en upp lokið fyr Kristi. Og svo kostum vér með
öllum afla órum, að vér megim upp lúka fyr oss með luklum góðra verka dyr himinríkis.
Svo sem aftur lúkast fyrir oss dyr eilífs lífs af illum verkum órum, svo mun og upp lúkast
dyr eilífs lífs án efa með góðum verkum.
Og fyr því, inir kærstu bræður, þekki hver sem einn hugvit sitt, og ef hann kennir sig vera
sáran af nekkverri höfuðsynd, þá kosti hann fyrr að hreinsa hugskot sitt með iðrun og
föstum og bænum og ölmusugjörðum og fari svo búinn á Guðs hátíð til Guðs musteris
að biðja fyr sér. Og munu þá verða þægilegar bænir hans, og mun þá mikill fjöldi synda
fyrgefast honum.
Ef þú kennir þig syndgan vera, snýst þú til lítillætis, og mun skjótt koma líkn
guðlegrar miskunnar, því að svo sem sá, er sig miklar, mun lægður verða, en sá er sig
lægir sjálfur, sá mun vera miklaður og upp hafinn af Guði.
Eg bið yður, bræður, að ér hyggið að þessum orðum rækilega.
Ef boð er sett til samkundu göfugs manns, þá skal eigi þangað koma með slitnum
klæðum né saurgum. Hve miklu meiri skyld er að koma hreinlega búinn til samkundu
eilífs konungs. En þá er það, er ér komið til altera Drottins. Ef ér finnið í skapi yðru eða
atferð öfund eða reiði eða hatur eða aðra hluti, þá er til synda eru, þá er sem ér komið
með slitnum klæðum eða saurgum. Þá skuluð ér hreinsa hjörtu yður með iðrun, með
ást, með lítillæti, með þolinmæði, með fyrirgefningu við þá, er við yður misgera, og færið
þá síðan fórn Guði til altera og munu þær þá þægilegar vera Guði.
Eg bið yður, bræður. Sá er eigi vill lúka í örk sinni eldsgneista, fyr hví hræðist hann eigi
að keykva loga reiði í öndu sinni? Því að vér látum fyr því eigi eld í örk óra, að vér elskum
klæði ór, en fyr því slökkum vér eigi loga reiðinnar, því að eigi aðeins elskum vér, heldur
höfum vér í hatri önd óra, svo sem ritið er: Sá er elskar illverk, hann hatar önd sína. Og
fyr því, inir kærstu bræður, kostum vér að varðveita rækilega í hugvitum órum svo sem
vér megum með Guðs fulltingi af þessum dæmum, að þá er dómsdagur kemur og góðir
kristnir fara í eilífa sælu, þar er aldregi byggvir illur og þaðan aldregi á braut vísað góðum,
að eigi verðim vér út reknir í myrkur og sýnimst úti loknir, heldur skrýðum vér oss með
ódauðlegu skrúði, með gimsteinum hreinlífis og réttlætis, með björtum klæðnaði
ölmusugjörða og gjörimst verðir að heyra við oss mælt af Guði: "Komið ér blessaðir til
föður míns. Og þú, góður þræll og trúr, gakk þú inn í fögnuð Drottins þíns."
Biðjum vér vorn Dominum, að hann leiði oss í þann fögnuð, er sá er í, er lifir og
ríkir per omnia secula seculorum. Amen.
[Bæn til Krists]
Dominus Iesus Christus, konungur eilífrar dýrðar, ins hæsta föður almáttugt orð, kraftur
og spekt skynjandi alla hluti, þér játi eg, og þig göfga eg, þér lýt eg, lausnari alls
mannkyns. Þú harmaðir aumlegan dauða þræla þíns veldis. Þú, sjálfur synda laus og
saka, þoldir sárar píningar allt til bana þess, er þú tókst á krossinum helga til hjálpar og
til miskunnar syndgum mönnum. Nú vil eg þakka þér af öllum hug píning þína og öll
meinlæti þau, er þú þoldir til hjálpar mér og til lausnar öllu mannkyni. Bið eg þig,
almáttugur sonur Guðs lifanda, lækna þú sár andar minnar með smurning heilags anda.
Kenn þú mér, heilagur hjálpari heims, hve eg mega helst nálgast miskunn þína. Styrk þú
mig, Guð minn mildur og miskunnari, með krafti kross ins helga á mót allri freistun
fjánda, og efl mig til afláts synda og til iðrunar þér þægilegrar. Eg bjóðumst undir
bardaga þinn og heiti á þig af öllu hjarta, að þú hirt mig og hreinsa í þessum heimi af
öllum annmörkum mínum. Og lát mig svo búast við andláti mínu, er eg megak annars
heims miskunnardóm af þér taka og eg mega þá njóta eilífrar sælu með þér sjálfum í
samneyti allra heilagra í því ríki og veldi, er þú hefir með Guði feður almáttkum og hinum
helga anda per omnia secula seculorum.
[Bæn til Maríu]
Heilög María, móðir Drottins míns, blómi hreinlífis, herbergi heilags anda, þú ert öllum
helgum helgari og hærri að verðleikum. Þú þiggur allt það, er þú vilt, af syni þínum,
almáttkum Guði. Eg þykjumst þig á engi veg maklega mega kveðja fyr sakar synda
minna. En alls þó veit eg þig vera besta bæna og máttkasta í árnaðarorði við Guð, þá vil
eg þó þér felast á hendi af öllum hug, og vætti eg af þér allrar miskunnar næst Guði, að
þú munir mér við hjálpa af huggæði þínu og eigi mig fyr róða láta í nauðsyn minni. Þú in
sæla Domina celi et terre, mater allrar miskunnsemi og allrar gæsku, færðu mig í frið við
einkason þinn og þigg af mér alla Guðs reiði. Firr þú mig öllum þessa heims vandræðum
og gæt mín við öllum svikum fjánda, en þú efl mig til allra góðra verka. Ver þú mér að
trausti í andláti mínu og svara fyr mig þeim orðum, er mér komi til hjálpar, þá er kem eg
fyr dæmistól sonar þíns. Vald þú því, in helga María, af verðleikum þínum, að eigi dæmi
sá mig til eilífra kvala fyr sakar synda minna, er mig leysti frá eilífum dauða af miskunn
sinni með blóði sínu sjálfs, Jesús Kristur, filius tuus, Dominus noster, sá er í einingu
guðdóms með feður og með helgum anda vivit et regnat per omnia secula seculorum.
Amen.
[Faðir vor]
Lúkas guðspjallamaður segir frá því, að einu hverju sinni, þá er Dominus Jesús reis upp
af bæn, þá er hann hafði áður mælst fyrir við Guð föður, þá gekk að honum einn af
lærisveinum hans og mælti: "Dominus, kenndu oss að biðjast fyrir svo sem Jóhannes
kenndi lærisveinum sínum."
"Farið eigi með langmæli í bæn yðvarri sem áburðarmenn biðjast fyrir, þeir er sénir vilja
verða löngum af mönnum á bæn sinni. Á þessa lund meguð ér mæla, þá er ér biðjist
fyrir:
Pater noster, qui es in celis: Faðir vor, sá er ert í himnum."
Til þess ber margt, er vér skulum svo Guð kveðja í upphafi bænar vorrar. Af því er oss
boðið að kalla Guð föður, að vér skulum enn heldur unna honum sem föður, heldur en
hræðast hann sem Drottin. Það minnir oss á heita ást, þá er vér eigum Guði að unna, er
vér köllum hann föður með leyfi hans, fyr því að þeim nöfnum fylgir ávallt ástúð, er sonur
kallar föður eða faðir son. Af þessu kalli tökum vér og mikið traust, að vér munum þiggja
það, er vér biðjum, fyr því að von er, að sá mun oss allt annað vilja veita, það er vér
þurfum að þiggja, er það sjálft veitir að heita og vera faðir vor, sem Guð vill vera. Í því og,
er vér köllum Guð föður, erum vér mjög áminntir, hve tígulegt er að öðlast það faðerni
með kostum eða hve óvirðilegt er að missa þess fyr illlífis sakar. Í því og, er vér
köllum til Guðs: Faðir vor, en eigi faðir minn, eigum vér að muna bróðerni það, er er allra
kristinna manna á milli. Í því sönnu bróðerni á ekki systkina að fyrlíta annað, fyr því að
göfugur er sá hver, er Guð vill sitt barn kalla. Það má og mjög í hug koma, að sá mun
firrast föðurástina, er eigi vill hann virða til þess að rækja systkinin samfeðra.
Kristur Drottinn kallaði oft svo til Guðs, að hann mælti: "Faðir minn," og hæfði honum
svo að mæla, fyr því að hann er einkanlega getinn af eðli föðurins, og er hann af því
einkasonur Guðs. En vér köllum: "Faðir noster," fyr því að allir góðir menn eru óskbörn
Guðs af gjöf hans og miskunn, en eigi af eðli. Og er þaðan af oss skylt að rækjast vel,
er vér köllum samheitilega Guð föður vorn, sem einkasonur hans kenndi oss að kalla.
Þú er ert í himnum.
Af því er oft svo að kveðið, að Guð sé í himnum, að fyr ofan himin er staður engla Guðs,
er nálægast sjá eðli guðdóms af hreinleik sínum og af dýrð eðlis þess, er þeir hafa. Í því
er vér kveðum svo að, sá er ert í himnum, eigum vér að minnast á það, að oss hæfir að
leggja hug vorn frá rækt jarðlegra hluta, en girnast á himneskan föður vors fögnuð, þann
er hann býður oss til, fyr því að þá megum vér því maklega hælast, að vér eigim föður á
himnum, ef vér lifum réttlega á jörðu og gerumst þess verðir að koma loks í þann inn
andlega himin, er Guð faðir himneskur byggvir með helgum englum.
Í þessum orðum lýsum vér, hvar vér þykjumst traust eiga, er vér mælum svo: "Faðir vor,
sá er ert á himnum." En síðan segjum vér, hvers vér viljum biðja. Þá er vér mælum faðir
vor, lýsum vér, hvað vér þykjumst eiga til að telja, að hann skuli veita oss það, er vér
biðjum. En er vér segjum: "Sá er ert í himnum," þá lýsum vér, hve máttugur sá er, er vér
heitum á.
Síðan biðjum vér og mælum:
Sanctificetur nomen tuum: Helgist nafn þitt.
Nafn Guðs er ávallt heilagt í sér sjálfu, og þarf það eigi og eigi má það í sér helgara vera
en það er áður. En á þann veg biðjum vér, að helgist nafn Guðs, að vér, er trúum rétt á
Guð og köllumst börn Guðs og kunnum réttlega kalla nafn Guðs, megim svo lifa, að af
góðlífi óru og af heilagleik sé öllum sýnt, hve heilagur sá er, er vér helgumst af, í því er
vér trúum á hann og þjónum honum. Þá helgast nafn Guðs á oss, ef vér lifum svo, að svo
sé honum og vegur að oss, óskbörnum sínum, fyr því að svo sem tign föður dýrkar barn
svo göfgast faðir af góðum börnum. Þá helgast nafn Guðs föður á börnum, er fleiri og
fleiri trúa rétt, og þeir lifa betur og betur, er rétt trúa. Þessar helgunar nafns Guðs eigum
vér hversdagslega að biðja.
Síðan segjum vér:
Adveniat regnum tuum: Til komi ríki þitt.
Þó mun ríki Guðs koma, þótt vér biðjim þess eigi. Ríki Guðs er nú og mun ávallt vera.
En þó er mönnum sjálfræði mikið gefið í þessum heimi, og er margur óhlýðinn Guði. Í
öðrum heimi gengur því fastara ríki Guðs, að þá hefir hver, sem verður er, og er engi
óhlýðinn Guði. Við því ríki Guðs kvíða vondir menn og ótrúir, fyr því að þeir eigu þá hart
fyr höndum. En góðir menn og vel trúaðir biðja og æskja, að það ríki komi, fyr því að þeir
vitu, að sá mun fegnastur því ríki verða, er mest langar til að það komi.
Þá kemur og ríki Guðs til vor, er hann stýrir og ræður öllum hag órum og athöfnum eftir
vilja sínum. En þess eigum vér ávallt að biðja, að á þann veg sé Guðs ríki yfir oss.
Fiat voluntas tua sicut in celo et in terra: Verði vilji þinn svo sem á himni svo og á jörðu.
Þess biðjum vér í þessum orðum, að svo sem englar Guðs á himnum bregða í öngu af
Guðs vilja svo verði og menn á jörðu hlýðnir Guði of alla hluti. Himnar eru og oft
að bókmáli kallaðir réttlátir menn, þeir er himnesku lífi lifa í hreinleik sínum. En illir
menn, þeir er sauruglega lifa og mjög að munúðum, eru jörð kallaðir. Eftir þessi skilningu
biðjum vér þess, þá er vér mælum: "Verði vilji þinn svo á jörðu sem á himni," að svo sem
góðir menn fremja vilja Guðs í öllu svo snúist og syndgir menn til góðlífis og drýgi í því
vilja Guðs, er allra farsælu fagnar.
Oft ber og svo til, að andi manns, er upp á vega, jarteinir himin, en líkami, er við jörð á
eðli, jarteinir jörð. Andi fýsist góðs jafnan, en líkama lystir munúðlífis. Eftir þessi
tilinningu verður þess beðið, að svo sem andi hnígur eftir vilja Guðs svo verði og líkami
hlýðinn boðorðum Guðs.
Enn kenna sumar bækur þá skilning þessa máls, að Kristur jarteini himin, en kristni
jörð, af því að svo sem himinn er yfir jörðu og af honum frævast jörð, svo er Kristur efri
jörðu heilagrar kristni, og gjörir sú jörð allan andlegan ávöxt af kenningum hans, svo sem
jörð tekur gróður af dögg himins.
Eftir þessi skilningu verður þess beðið, að svo sem Kristur Dominus var hlýðinn Guði
feður til bana svo verði og heilög kristni unnandi Guði, svo framarla að hún óttist eigi að
deyja fyr Guðs sakar, ef þess þarf.
Hingað til koma þessar þrennar bænir í Pater noster allra mest til annars heims hluta,
þótt þær þurfi fram að koma í þessum heimi að nokkurum hlut. En þær fjórar bænir, er
eftir eru, koma aðeins til þessa heims þurfta.
Panem nostrum cotidianum da nobis hodie: Brauð vort hversdagslegt gef þú oss í dag.
Brauð jarteinir oft að bókmáli alla atvinnu, þá er menn þurfu að hafa. Af því má svo skilja,
að vér biðjum í þessum orðum Guð föður gefa oss alla atvinnu, þá er oss er nauðsynleg í
fæðslu og í klæðnaði.
Það er oss boðið að hafa eigi samfellda áhyggju fyr þessa heims hlutum, en þó
er rétt að biðja Guð alls þess, er vér þurfum að hafa, og það er alskylt að þakka honum
allt gott, það er vér höfum.
Vel má og skilja í því brauði, er vér biðjum Guð gefa oss hvern dag, orð Guðs og
kenningar, er vér þurfum að hafa skyldlega til lífs anda vorra.
Sumar helgar bækur skýra svo, að brauð þetta, er vér biðjum Guð gefa oss, sé corpus
Domini, fyr því að svo sem eigi má líkami lifa án jarðlega fæðslu svo má eigi og önd
manns lifa án holdtekju Dominus. Það brauð biðjum vér Guð gefa oss, fyr því að
þjónustu holds og blóðs Dominus gefur Guð sjálfur hverjum þeirra, er njóta má. En ekki
stoðar þeim að taka af kennimanni, er eigi verður að þiggja af Guði sjálfum.
En það, er vér mælum: "Gefðu oss í dag," kemur til þess, að svo er sem hvern dag taki
sá maður hver corpus Domini í samneyti heilagrar kristni, er vel þjónar Guði og biðst
rækilega fyrir, þótt hann taki eigi húsl sýnilega á hverjum degi.
Et dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris: Og fyrgef þú
oss skuldir órar, svo sem vér fyrgefum skuldurum órum.
Ljós er skilning þessa máls, eftir því sem Dominus mælti: "Fyrgefið ér, og mun fyrgefið
verða."
Þess verðum vér alskyldir að fyrgefa þeim mönnum, er misgera við oss og láta af að
misgera og iðrast og vilja yfir bæta. Hirta eigum vér þá, er misgera, til þess að þeir batni,
og skulum vér það gera af ást og af elsku, en eigi af heift né af reiði. Engum manni
skulum vér svo reiðast, að eigi skulim vér þó honum líknar unna af Guði, fyr því að hann
líknar hverjum með réttindum og fyrdæmir engi með rangindum.
Sjá bæn má haldkvæm oss vera við Guð, ef vér erum fyr hans sakar óhefnisamir við þá,
er við oss misgjöra. En á það megum vér vandlega og líta, hve þungleg sjá forbæn mun
verða þeim, er eigi vill fyrgefa það, er við hann verður misgjört, þar er vér biðjum
svo Guð oss fyrgefa syndir órar sem vér fyrgefum þeim, er við oss misgera.
Et ne nos inducas in temptationem: Og eigi leiðir þú oss í freistni.
Mangi leiðir Guð í freistni, en svo má skilja sem þá leiði Guð í freistni, er hann lætur
leiða í freistni og fyrlætur í freistni. En það er víst, að engi maður má vel freistni standast,
ef hann er fyrlátinn af Guði í freistninni. Vér eigum og eigi þess að biðja, að vér komim í
enga freistni, fyr því að það er hverjum manni verðleikaauki, að hans sé freistað og
standist hann vel freistni. Af því er og í þessum orðum, er vér mælum: "Leið þú oss eigi í
freistni," þess beðið að réttri skilningu, að Guð skuli eigi fyrláta oss í freistni og láta oss
í þá eina freistni koma, er vér megim vel of standast og oss komi til gagns en eigi til
meins.
Sed libera nos a malo: Heldur leystu oss frá illu.
Í þessum orðum biðjum vér Guð að firra oss öllu illu, eftir því sem hann veit, hvað illt er,
fyr því að svo er allt sem honum sýnist, en oss þykir margt það illt er eigi er svo. En þá
má oss ekki til angurs vera, ef Guð leysir oss frá öllu illu, því er í hans virðingu er illt, en
það eru syndir og djöflar og helvítiskvalar. Þeir hlutir eru að sönnu illir, en þeygi megum
vér þá firrast, nema Guð firri oss.
Amen: Það sé.
Svo er sem það mæli, amen, þetta er vér segjum eftir Pater noster, að hversgis er vér
biðjum þess í Pater noster, er oss gegnir að þiggja, hvort sem vér kunnum það skynja
eða eigi, þá veiti oss það Guð allt eftir gnótt mildi sinnar, fyr því að hann veit allt ið sanna
og hann vill allt ið góða.
Þessar sjö bænir, er í Pater noster megu finnast, samtengjast sjö giftum heilags anda,
þeim er Isaias taldi fylgja mundu syni Guðs. En það er andi spektar og
skilningar, ráðs og styrkleiks, fróðleiks og mildi og hræðslu Drottins.
Sú er fyrst andagift talin, er hæst er, en það er spekt guðleg. Sú er lægst, er síðast er
talin, en það er hræðsla Drottins. Sá er hver algjörvastur að sér, er mest verður áviti
Guðs spektar, en sá, er hræðist Guð, hann er eigi algjör að sér, fyr því að ást fylgir
algjörleik, en eigi hræðsla. Sú er hæst bæn í Pater noster, er fyrst er og vér mælum:
"Helga þú oss í nafni þínu." Algjör er sá hver, er heilagur er. Það má engi að fullu hér í
heimi öðlast, fyr því að engi er maður úr allri ábyrgð, meðan hann er eigi skilinn við
þenna heiminn. Sú er lægst bæn, er efst er í Pater noster. Þá mælum vér: "Leystu oss
frá illu." Það er þeirra manna bæn, er í freistni eru og í vandræðum. Þá bæn þurfu eigi
góðir menn fram að hafa annars heims, fyr því að ekki ið illa má þá þeim að hendi koma.
In efsta bæn hæfir inni hæstu andagift. Svo nökkvað hæfir þar á milli hver bæn að
annarri sem hverri andagift.
Eftir þessi skýringu Pater noster megum vér fám orðum á þessa lund fyrirmælast við
Guð:
"Faðir vor, er oss annt föðurlegri ást og vér eigum að elska af öllum hug, sá er ríki hefir
yfir öllum hlutum og hvívetna ert æðri, helga þú oss í nafni þínu. Ráð þú fyrir oss
allskostar og lát oss nálgast ríki þitt. Styrk þú oss, til þess að vér fremjim í öllu vilja þinn
á jörðu, svo sem englar fremja á himni. Lát og líkama vorn eigi hverfa til illlífis á mót því,
er önd ór vildi þér hlýðin vera. Fá þú oss alla atvinnu, þá er vér þurfum að hafa hér í
heimi. Lát þú oss hversdagslega njóta holdtekju Krists Drottins. Fyrgef þú oss syndir
órar og gef oss það hugskot, er vér megim réttlega fyrgefa þeim, er við oss misgjöra.
Skilst þú eigi frá oss, þá er vér verðum í freistni, og lát oss batna af freistni, en eigi
versna. Leystu oss frá öllu illu. Amen. Það allt vildim vér af þér þiggja, sem þú veist, að í
þessi bæn er beðið, er vér syngjum Pater noster."
[Andi heilagur]
Andi heilagur er algjörleikur og fylling verka Drottins, því að án vóru sýslulausir postular
Guðs, þá er þeir sátu hræddir fyr ógn manna. Hvorvetna eru sýslulaus boð Guðs, engla
og manna, nema andi heilagur komi í brjóst þeim, er heyra. Hann keikvir vilja góðan í
brjóstum manna og gefur styrkleik að gera verk góð. En sá maður gerir tákn in mestu í
lífi sínu, er svo reynist fastur í ást Guðs og algjör, að þá er hann er staddur milli eigna
þessa heims og tilfýsilegra hluta, og hneigir hann frá þeim, sicut scriptum est. Það er
dýrð eilíf, ef hann mátti misgera, enda misgerði hann eigi, mátti gera illa, og gerði hann
eigi.
Það er raun, er Guð reyndi inn fyrsta mann og alla menn í þessum heimi, að hann setur
hjá tilfýsilega hluti og býður, að eigi skuli til girnast og mælir fyr postula sinn Iohannem:
"Hirðið eigi ér að elska heim þenna né þá hluti, er í heimi eru." En hver þeirra, er Guði vill
þjóna, þá skal hann sig frá öllum stöðva þeim hlutum, er trú hans og réttlæti megu
dvelja. Skal hann slíka hluti með kappi kenna og gera, er hann sér, að gerandi eru og
leggja líkam sinn undir þján á allar lundir, sem hann má með lítillæti, að eigi verði hann
sjálfur rekningur, ef hann gerir eigi sem hann býður.
Maðurinn er þjónn Guðs, enda ef hann þjónar Guði með góðum vilja, þá tekur
hann himinríkis vist. En hann skal Guð elska sem sonur góður föður sinn, en eigi
hræðast sem þræll drottin sinn. Maðurinn skal óast Drottin, því að hann er máttugur að
gjalda víti eilíft, þeim er misgera. En af því skal eilíft vera víti ranglátra, að þeir réðu eigi lífi
sínu, því að þeir misgerðu, meðan þeir máttu. Maðurinn skal elska Guð af öllu hjarta, af
því að hann vill gefa eilíft líf þeim, er ávallt vilja vel gera. Enda á af því viljinn góður að vera
og þrágjarn á góðu verki í lífi mannsins kristins, að sjálfur Jesús Kristur, Drottinn vor,
mælir: "En að hví kallið ér mig Drottinn, Drottinn, enda gerið ér eigi það, er eg mæli." Og
enn í öðrum stað mælir hann: "Eigi mun inn ganga í ríki himna hver þeirra, er mælir:
"Drottinn, Drottinn," heldur sá, er gjörir vilja föður míns, er í himnum er, sá mun inn
ganga í ríki himna."
Heyra skal maður boð Drottins og gera, enda leita þeirra hluta, er Guðs eru, en eigi sín
sjálfs, og hata svo líf sitt í þessum heimi í óhógöndum þessa heims, að hann bíði eigi
skaða lífs síns, heldur finni hann í himnavist líf sitt með syni Guðs og vegsamaður af
Guði feður.
Hver megi meira veg bíða maðurinn að veislu Guðs orðinn en hann sé vinur Guðs og
sonur fyr það, er hann glíkir verk sín eftir syni Guðs, og hann sé þar, er er sonur Guðs?
Síðan er hinir fyrstu frændur órir vóru út reknir frá fagnaði Paradísar, þá komu þau í erfiði
og vesöld þessa heims, enda ólst hér upp kyn þeirra. En þótt þau vissi vera Guð
almáttkan skapera sinn í himnum og engla Guðs og alla þá hluti ósýnilega, er í þessum
heimi má eigi raun á koma, þá mátti þó efa kyn þeirra, þótt þau segði þá hluti, er þau
höfðu reynda. Ef sú kona væri sett í myrkvastofu, er kviðug væri, enda æli hún
son, og fæddi hún þar upp, og segði hún honum í þessum heimi vera menn og kykvendi,
sól og stjörnur, en hann tryði eigi sögu hennar, fyr því að hann vissi ekki annað nema
myrkvastofu og myrkur hennar, þá myndi hans það óhyggilegt kallað. Svo er og vor það í
þessum heimi óhyggilegt, ef vér trúum eigi vera ósýnilega hluti himneska, þótt vér hafim
eigi séna.
Allir hafa trúu. Ef maður er spurður, hvern föður eða hverja móður hann eigi, þá segir
hann efalaust, þótt hann hafia minni að muna annað en honum er sagt. Trúa er raun allra
þeirra hluta, er menn megu eigi sjá eða kenna. Guð, almáttugur eilífur andi, skapaði
anda þrenna, það er engla og manna og kykvenda. Andi er einn sá, er eigi er hulinn
holdi, sá engla andi, er ávallt skal lifa fyr mátt skapera síns. Annar andi er ósýnilegur, sá
er holdi hulinn og eigi deyr með holdi. Sá er andi manna, sá skal og ávallt lifa fyr mátt
skapera síns. Inn þriðji er andi og ósýnilegur, sá er holdi er hulinn og deyr með holdi. Sá
er andi kykvenda.
Nú má eigi af því mistrúa ósýnilega hluti, að þeir sé, fyr því að öngir eru sýnilegir hlutir,
þeir er standist nema fyr ina ósýnilegu hluti. Líkamur manns má eigi standast, nema
öndin keykvi hann.
En maðurinn má á enga lund líka Guði nema fyr trúu. En því að líkamur án anda er
dauður, enda trúan án verk góð sýslulaus, en án trúuna má engi maður líka Guði, þá
verður trúan fyrst nauðsynlegust og með henni verk góð. En trúa er rétt að trúa á einn
Guð, föður og son og á anda helgan, og trúa þrenning í skilningu, en eining í guðdómi og
í öllum mætti. Síðan á að fylgja trúinni von, að maður vilnist í öngum aldregi nema í Guði
almáttkum, og viti hann og treystist, að af honum koma allir góðir hlutir þessa heims og
annars. Enda með von þeirri, er hann hefir til Guðs, þá veri hann hlýðinn boðum
og táknum Drottins, sýnilegum og ósýnilegum, og kennerum þeirra, og vilnist hann þau
sér annars heims stoða svo sem hann elskar þau hér.
Elskan öðlast hæstan metnuð að Guðs, að maðurinn elski Guð um alla hluti og hafni
öllum munúðum þessa heims fyr Guðs sakar og geri öll góð verk Guði til lofs og dýrðar,
en ekki sér til lofs né til eftirmælis af mönnum, enda elski hann svo náunga sína sem sig
sjálfan, það er að hann hjálpi þeim svo í nauðsynjum sem hann vildi, að Guð hylpi
honum. En af því gengur elska hæst, að þá er þessa heims hlutir lúkast allir og vinir
Guðs hafa tekna eilífa vist, þá er fyr trúu og fyr von og verk góð eignuðust þeir, þá hefst
upp elska eilíf að unna Guði og englum hans, fyr því að þá sjá þeir, hvað þeir hafa öðlast
fyr Guðs miskunn. Enda of skilja þeir þá, er þeir sjá kvalar ranglátra, hvað þeir hafa með
Guðs miskunn forðast. Enda megu þá góðir í engri vorkunn miskunna ranglátum, af því
að þeir sjá það allt rétt, er Guð Drottinn dæmir, enda væri eigi fullt yndi í himnum, ef
nakkvað þætti illa.
En þess er þörf in mesta ungum og gömlum að varðveita hjarta sitt, að það kveykvi eigi
rangar hugrenningar, af því að Drottinn mælir: "Og góður maður úr góðri hirslu hjarta síns
ber fram góða hluti, og illur maður úr illri hirslu hjarta síns ber fram illa hluti, því að af
gnótt hjarta mælir munnurinn. Hvert orð það, er menn mæla þarflaust, þá skulu þeir
gjalda of það skynsemi á dómsdegi. Af orðum þínum skaltu réttlátur verða, og af orðum
þínum muntu meiddur verða."
Stýra menn hestum, þangað er vilja, með beislum þeim, er í munn þeim eru látin, og svo
skipum, þótt mikil sé, með litlu stýri, þangað er stýrimaður vill. Svo ið sama stýrir tunga
manns allri rás lífs hans. Öll kykvendi verða tamin af mönnum, en tungu má engi maður
temja, að hún mæli eigi þarflausa hluti. En sá er eigi misgerir í orði, sá er algjör
kallaður. Með tungunni lofum vér Guð föður, með henni bölvum vér mönnunum, er til
glíkingar Guðs eru skapaðir, enda fer fram þaðan lof og bölvun. En brunnur lætur eigi
fram úr inni sömu rás bæði sætt vaða og beiskt senn. Eigi þekkist Guð almáttugur
bænir og lof af þeirri tungunni, er mælir ónýta hluti. En þessir hlutir eru svo, að seinast
eldast að líkama: Hjarta að hyggja og tunga að mæla, það er í huginn kemur.
Ofmetnuð allan skulum vér niður leggja, fyr því að vér megum eigi ellegar til þess yndis
koma, er inn fyrsti engill tapaði fyr ofmetnuð.
Öfund skulum vér allir forðast, því að fyr öfund djöfuls kom dauði í heim þenna, af því að
hann öfundaði inum fyrsta manni og kyni hans himna vistar, og spandi hann hann fyr
öfund frá yndi því, er honum var ætlað, til dauða og helvítis kvala. Enda er af því nauðsyn,
að vér forðimst að öfunda öðrum góða þann, er þeir hafa, að aldregi of var verra en að
glíkjast fjánda og gera sér illt af annars góða og synd. Vér eigum að elska heldur þá hluti
góða í öðrum, er vér höfum eigi að veislu Guðs í oss sjálfum.
Óhlýðni eigum vér að firrast, því að í óhlýðni misgerðu inir fyrstu menn, og var það upphaf
syndar þeirra, að þau átu það, er þeim var bannað og hlýddu eigi því, er þeim var boðið af
almáttkum Guði. Af því var synd Adams mikil, að hann var settur svo sem fyrir Drottni og
mælt, að hann skyldi eigi frá Guði líta, enda láta á bak sér allan þenna heim og eigi frá
Guði líta, þótt allur færist heimurinn. Nú fyr því að hann hlýddi eigi Guði, en Guði líkar
betur hlýðni en aðrar fórnir, þá var óhlýðni hans meiri en bani alls heimsins. En með
óhlýðni misgerðu þau í átgirni.
Nú eigum vér og skyldlega að varna við áti og við ofdrykkju um nauðsynjar. En fyr því að
þau stóðust í yndi, meðan átu eigi, en þegar átu, þá töpuðu þau yndinu, svo megum vér
og eigi til þess yndis koma, er þau fyrlétu, nema vér elskim föstur og sparneytni og
fæðim með því þá menn, er þurfa eru, er vér drögum af við oss.
Hórdóm og allan líkamslosta og saurgun meiri og minni skulum vér rækja, af
því að eigi megu hórdómsmenn né saurlífismenn né blautir menn eignast ríki Guðs. En
minni hórdómur er sá kallaður, er að eðli gerist með körlum og konum, en sá er inn
meiri, er í gegn eðlinu er gjör af karlmanni við karlmann eða við kykvendi. Blautir eru þeir
kallaðir, er eftir kvenna sið breyta atferð sinni.
Vér eigum að elska hreinlífi, af því að það er engla líf. Tælum vér oss, bræður mínir,
nema vér stöðvim í oss allan líkamslosta og gjörim verk góð, af því að eigi megum vér
ellegar inn ganga til himna vistar með syni Guðs.
Reiði ranga, ólund og hatur skulum vér firrast, af því að reiði bráð og stöðvuð er hugskoti
manns sem ögn auga. En ef hún fæðist í skapi manns lengi, þá snýst hún í háls og
meiðir athygli mannsins, enda fellur hann síðan í óþolinmæði eða í hatur og í manndráp,
enda minnist hann eigi þolinmæðinnar, er vörður er allra góðra hluta. Engi er góður né
verður eilífs lífs, nema hann sé þolinmóður.
Járn hvessist á járni, og maður hvessir ásjónu vinar síns. Eigi megum vér glöggt góðir
vera í hugskotinu, nema þél ranglætis hvessi oss, en vér fyrgefim meingerðina.
Svo eigum vér og niður að leggja ágirnd aura og eigna til fýsilegra hluta og eignast enga
hluti fyr rán né fyr stuld né fyr vél, því að Guð almáttugur er þess alls hegnari á inum
efsta degi, þá allir skulum vér að standa fyrir dómstóli Krists, og skulum vér þar fram
bera, það sem vér gerðum hver sem einn, hvort sem var gott eða illt.
Ágirnd tengir Páll postuli í orðum sínum við hórdóm og saurlífi og mælir svo: "Það skuluð
ér vita, bræður mínir, og skilja, að hver hórdómsmaður og saurlífismaður og ágjarn, það
er skurðgoðaþjónun, hefir eigi erfð í ríki Krists og Guðs. En fyr það kemur reiði
Guðs yfir menn, ef þessa hluti mistrúa."
Ógleði veraldlega og leti skulum vér forðast, því að þjónn Guðs skyldi aldregi sýslulaus
vaka. Síður má fjándi finna vél að sýkva þann mann, er í góðri sýslu er staddur. Ógleði er
röng að harma þessa heims mein, þau er hann stöðva frá þessa heims munum eða
annan, af því að fyr stundarharm þessa heims, ef þolinmóðlega er borinn, skulu menn
koma til eilífs lífs. Fagna skulum vér með þeim, er fagna góðum verkum sínum og
annarrra og lofi Drottins, en gráta með þeim í samneyti, er syndir sínar gráta, því að
Drottinn mælir: "Sælir eru þeir, er gráta, því að þeir munu huggast." Sælir erum vér, er
vér grátum það sárlega, er vér misgerðum eftirlátlega að sjálfræði óru, af því að vér
skulum fagna að fyrgefnum oss syndum. Gráta skulum vér bæði verk ór röng og
hugrenningar rangar og það, er vér höfum eigi efnt það, er vér hétum Guði í skírn, að vér
myndim níta og hafna fjánda verkum og hans skrauti.
Saurmælgi og heimsmælgi og ferleglæti og bakmælgi skulum vér niður leggja, því að
bakmálgir menn og illmálgir eru Guði haturlegir. Engi maður, kykur né dauður, má flæja
dóm Guðs.
Hégómadýrð og vegsemd þessa heims skulum vér flæja, af því að þeir, er það vilja hafa
fyr verk sín góð, þeir hafa tekna umbun þá, er þeir munu. Margir menn gera verk góð og
bera fram mikið meinlæti í föstum og í bænum fyr mönnum og vilja það lofað láta vera af
mönnum og sig með fé gædda. Þeim eru verk í höndum sem þeir beri dust í vindi.
Það vilja og margir lofa láta of sig, að þeir gera illa. Það er mælt fyr Davíð: "Því að lofaður
verður syndugur í girndum lífs síns og illgjarn er vel kvaddur." Þær syndir eru seinar til
yfirbóta, er svo duldar eru, að lofaðar eru sem góðverk. Þær eru hættari þeim, er
gera en þær, er mjög eru hataðar. Líkamslosti á þessu landi er hafður í ræðum á
milli manna að gamni svo sem ofdrykkja í Norvegi. Eða kapp milli manna, það er
grátanda er allt miklum gráti eða ellegar ber það að eilífa kvöl.
Ljúgvitni og meinsæri skulum vér forðast, fyr því að Salómon mælir svo: "Ljúgvottur skal
eigi vera ópíndur."
Með lítillæti skulum vér græða synd ofmetnaðar, því að Drottinn mælir: "Til hvers mun eg
líta nema til lítilláts og kyrrs og ugganda mál mín." Með ást skulum vér græða sár
öfundar, því að Páll postuli mælir: "Elska öfundar eigi, eigi gerir hún miska, eigi drambar
hún, eigi er hún ágjörn, eigi leitar hún sinna hluta, eigi hæðir hún, eigi hyggur hún illa,
eigi fagnar hún illu, en hún samfagnar góðu. Alla hluti ber hún, öllum trúir hún, öllum
vilnast hún, öllum heldur hún upp, aldregi fellur hún." Slíkir hlutir gerast í hjarta þess
manns, er elskar Guð almáttkan, að hann vill eigi í mein gera Guði né mönnum. En
lausneri vor býður oss hlýðni í gegn óhlýðni, en í gegn ofáti eða ofdrykkju sparneytni, en
í gegn líkamslosta og saurlífi bindandi, hreinlífi og grandveri. En haldsömum og ágjörnum
býður hann örleik, en ólundarmönnum hógværi og frið. Í gegn leti býður hann
þrágjarnlega góðar sýslur fram að hafa, en í gegn ógleði blíðleik góðan og fögnuð of góða
hluti og vilnun himneskra. Í gegn mælgi ónýtri og gleði óhæfilegri býður hann lof Guðs
fram að færa og bænir fyr sér og allri kristni, heyra orð Guðs og kenna og harm að hafa
og grát og meinlæti fyr syndir sínar. Og virða sig ónýtan og öllum minna, þá er hann
gjörir verk góð, þau er boðin eru, af því að hann veit eigi, hve Guði líka verk hans, enda
veit hann eigi, hverjir góðir hlutir leynast í skapi annars.
Svo skal forðast hégómadýrð að virða Drottni almáttkum hvern góðan vilja og hvert gott
verk í sér og öðrum, svo sem Páll postuli mælir: "Sá er dýrkast í Drottni,
dýrkast hann." Og í annað sinn mælir hann: "Miskunn Guðs em eg það, er eg em." Nú
eigum vér mjög að harma oss of það, er vér gjörum eigi góð verk þrágjarnlega og gráta
það og Guði játa og helgum mönnum hans og hver öðrum, að vér höfum misgjört á alla
vega, vakendur og sofendur, sýnilega og ósýnilega, vitendur og óvitendur, hyggjendur og
mælendur og vinnendur þá hluti, er bannaðir eru. En sá er gjörir það, er bannað er, sá
skal í mein sér láta og gera eigi lofaða hluti. Játa skal maður kennimanni syndir sínar,
en síðan bæta með iðrun, sem hann má og kennimaður í vökum og í föstum, í bænum
og í miskunnarverkum við þá, er þurfa eru, því að Drottinn mælir: "Sælir eru
miskunnsamir, því að þeir munu öðlast miskunn." Sá er miskunnsamur er, sér er hann
góður, af því að sá er grimmur við sig, er illa gjörir.
Maðurinn æskir sér góðra hluta allra í þessum heimi. Það er og in mesta nauðsyn, að
hann sé góður milli þess, er hann á. Hann vill líf sitt langt láta vera. Þá er nauðsyn, að
gott sé. En ef skammt skal vera, þá er og in mesta nauðsyn, að gott sé.
Dvelji maður eigi að snúast til góðs og vel að gera, fyr því að hann veit eigi dag dauða
síns. Enda þó að hann viti, hvað í dag er, þá veit hann eigi, hvað á morgun mun vera. Sig
sjálfan skal maður Guði færa, því að Guðs sonur, Jesús Kristur, gaf sig sjálfan í dauða
fyr oss. Guð Drottinn á heim allan og alla þá hluti, er í heimi eru. Hann segir fyr
spámann sinn Davíð, hvað hann vill af oss þiggja: "Sæfðu Guði blót lofs, og gjaltu inum
hæsta heit þín, enda kalla þú á degi kvalar, frelsa mun eg þig og skaltu vegsama mig."
Lofa skulum vér almáttkan Guð, því að hann er máttugur að frelsa oss frá illu og gjalda
eilíft líf, þeim er vel gera. Hann er máttugur að gjalda víti þeim, er illa gera.
Hann mælir enn fyr Davíð við syndga og segir, að hann vill eigi lof þeirra, nema þeir taki
læring Guðs og iðrun synda. Við syndga mælir Guð: "Fyr hví boðar þú réttlæti mín og
tekur upp fyr munn þinn lögmál mitt? En þú hataðir læring, og varpstu ráðum mínum á
bak aftur. Ef þú sást þjóf, rannstu með honum, og með saurlífismönnum lagðir þú hlut
þinn. Munnur þinn gnægðist illsku og tunga þín vatt saman vélar. Sitjandi í gegn bræður
þínum mæltir þú, og í gegn syni móður þinnar lagðir þú hnöggving. Þessa hluti gjörðir
þú, en eg þagða. Ætlaðir þú að hefna hörðu vondur og hitt, að eg muna vera þér glíkur.
Ávíta mun eg þig og setja í gegn augliti þínu. Skiljið ér þessa hluti, er gleymið Guði, að
eigi þrífi hann of síðan og sé eigi sá, er frelsi." Guð mun koma berlega, góðir menn, Guð
vor, og mun hann eigi þegja. Eldur mun brenna í augliti hans og hríð ákafleg umhverfis
hann. Þá mun hann til kalla himin ofan og jörð að skilja þjóð sína. Þá munu brenna fjöll
in hæstu, enda munu skjálfa allir helgir. Mikil mun þá ógn í heimi vera, er konungur vor
kemur reiður. En að því skulum vér nú hyggja iðulega, hvað þá skulu inir vesölstu syndgir
menn, þeir er þá eru settir fyr auglit sín sjálfra, svo að þeir sjá sjálfir þá öll verk sín og
hugskot, og þeir skammast þá synda óbættra, er iðrun er án hjálp. Hvað skulum vér þá,
vesalir og syndgir, mæla eða gera, er vér höfum vættki góðs að bera fyrir Guð almáttkan,
dómara vorn?
Nú skulum vér tína siðu óra og hjörtu og flæja syndir og kosta að vér séim verkmenn
Drottins, að við oss verði mælt af Drottni: "Maklegur er verkmaður verkkaups síns." Vér
skulum vaka, bræður mínir, og vera varir of oss, af því að vér vitum hvorki dag né tíð, og
líta vandlega á orð Drottins, er hann mælir: "Biðjið ér, að eigi verði flótti yðvar á
vetri eða hríðardegi." Hríð þröngir fæti manns á veturinn, en lög hefta menn frá göngu á
hvíldardegi. Í sótt manns er ósýn iðrunin til hjálpar, en eftir dauðann má eigi flæja syndir,
ef maður vill eigi áður iðrast, af því að þá þröngva kvalar syndgum, og er öngum lofað þá
að vinna sjálfum sér til hjálpar.
Nú eigum vér að biðja Drottin vorn, að hann sé nú á þessi tíð hjálpari vor og miskunn ór,
því að sjá tíð er þægileg til iðrunar og nú er dagur þrifsamlegur. Sé Guð Drottinn hjálperi
vor, að vér megim flæja syndir órar og gera verk góð, svo að hann vilji vera viðtakari vor
eftir þetta líf.
Eggjumst vér á það að biðja Guð og svo gera sjálfir, að eigi sé sýslulaus miskunn hans í
oss, það er skírn og kristindómur, svo að vér verðim með fornum klæðum á dómsdegi frá
Guði reknir, það er með syndum í helvítis kvalar, heldur fylgim vér svo trúu og góðum
verkum, að vér megim laðaðir vera með hjörðum Guðs og til himna, skrýddir dýrð eilífri af
syni Guðs, er með feður og anda helgum lifir og ríkir per omnia secula seculorum.
[Jól]
Það er af miskunn guðdómsins, inir kærustu bræður mínir, að sá dagur er nú kominn yfir
oss, er vér skulum halda með miklum fagnaði, burðartíð vors lausnera. Og af því bið eg
og áminni eg, að svo leitim vér við óra hjálp nú sem mest megum vér með Guðs fulltingi,
að á þeim degi megim vér með svo hreinu hjarta, að vér vitim gott eitt á hendur oss og
hreinum líkama ganga til altera að taka hold og blóð vors Drottins, eigi til áfallsdóms,
heldur til þess að vér náim að taka til endurbótar andar vorrar. Því að í Krists líkama er líf
vort, alls svo mælti hann sjálfur: "Nema ér etið," kvað hann, "hold sonar manns og
drekkið blóð hans, þá munuð eigi hafa líf í yður."
Skipti sá nú lífinu, er taka vill lífið, því að við annan kost spillist meir við þess lífs tekju en
bætist, og meir deyr við en kykni. Og svo er sem postulinn mælti, að sá er Krists líkama
etur og hans blóð drekkur ómaklega, hann etur sér áfallsdóm og drekkur. Og þótt oss sé
á hverri tíð það eitt fallið að skrýða oss góðum verkum og prýða, þá skulum vér allra
helst þó á burðartíð Drottins, sem hann sjálfur mælti í guðspjalli: "Sé nú, eg stend fyr
durum, og ber eg á hurð, hvergi er upp rís, og lýkur mér upp hurðina, þá mun eg inn
ganga til hans og hafa nátturð með honum og hann með mér." Og mun sæl sú önd, er
svo kostgæfir með Guðs fulltingi að stýra lífi sínu, að hún nái að hafa Krist gest
og íbyggvara sinn, svo sem þar í gegn er sú vesöl og mikils gráts verð, er svo blóðgar sig
í illum verkum, að í henni hvílist eigi Kristur, heldur hitt, að í henni taki djöfull orð að hafa.
Slík önd, ef eigi helpur henni brátt iðrunar lækning, verður myrkrum horfin, ljós andvana
og allra hóginda, en full allrar vesaldar. Dauðinn fargar henni, en lífið fyrlætur hana. Þeygi
skal sá efa of Drottins mildi að heldur, þótt slíkur sé, og eigi örvilnast, heldur renni hann
aftur til iðrunar sem bráðast og hafi svo við sig heilsamlegar lækningar, meðan enn er nú
og vörm syndasár hans. Því að læknir vor er almáttugur, og svo er hann vanur að græða
sár ór, að hann lætur eigi örin á sjá eftir.
Svo jafnt nú og þá, bræður mínir, sem á hverri tíð varnið ér við inum hörmulegum og inum
örmum byrgiskonum. Svo skuluð ér og bindast við konur sjálfra yðvar mjög marga daga,
fyr en ér haldið annað tveggja, Drottins burðartíð eða aðrar hátíðir. Flæið æ ofdrykkjuna
fyr hvetvetna fram og óstillta reiði. Flæið ér og þær leyndar syndir, þær er ér vitið, að
Guð muni styggur við verða, því að þótt Kristur, Drottinn vor, hafi eftir písl sína risið upp
af dauða og stigið upp til himna, þá sér hann þó að því, er vér trúum, og miðar glöggt,
hversu hvergi þræla sinna kosti að halda sig frá ágirni og reiði, frá ofmetnaði og
lostasemi til að halda hans burðartíð, og veitir af því hverjum sem einum gjöf sinnar
miskunnar, sem hann sér hann búinn vera góðra verka skrúði. En ef hann sér manninn
klæddan gæskuljósinu og skrýddan miskunnar gimsteinum, hreinan, lítillátan,
góðgjarnan, miskunnsaman og dágjarnan, þá mun hann gefa þeim af þjónustu presta
sinna hold sitt og blóð, eigi til áfallsdóms, heldur til lausnar. En ef hann sér nakkvern
manns konu misþyrmt hafa eða ofdrykkjumann, ágjarnan eða ofmetnaðarmann, þá uggi
eg, að það verði við hann mælt, er Drottinn mælti í guðspjallinu: "Þú, vinur, hví
máttir þú hér inn ganga, svo að þú hafðir eigi það klæði, er að brúðkaupi sæmir að
hafa?" Og það uggi eg honum enn, er þar fylgir, og það er Guð láti eigi við oss mælt
verða: "Bindið ér hendur hans og fætur, og verpið honum í myrkur in ytri, þar er vera mun
grátur og gnísting tanna." Heyrið þar ér nú, hvílíka bölvun sá tekur á dómsdegi, er til
Drottins hátíðar kemur í lastasaurinum volkaður, svo að hann hefir eigi iðrun tekna.
Á burðartíð Drottins, inir innilegu bræður, er Kristur tengdur við brúði sína, kristnina
sjálfa, svo sem að andlegu brúðkaupi. Þá er ið sanna af jörðu upp runnið og þá leit
réttlætið úr himni ofan til jarðar. Þá gekk brúðguminn úr hvílugólfi sínu. Hvað en heldur en
orð Guðs úr meyjarkviði? Hann gekk þaðan með sinni brúði. Það er svo að skilja, að
hann tók þá mannskapinn á sig.
Nú þá, er oss er boðið til þess ins svo helga brúðkaups og vér skulum inn ganga til
samkundu föður og sonar og ins helga anda, þá hyggið ér gjörla að, með hvílíkum
klæðnaði vér skulum skrýddir vera. Að þessum hlutum skulum vér hyggja, inir kærstu
bræður, eigi lauslega, heldur með mikilli hræðslu. Vér erum laðaðir til borðs þess, er eigi
aðeins er manna fæðsla er á borin, heldur bæði og heilagra engla brauð. Og fyr því
skulum vér að hinu hyggja, að eigi verði svo illa, að innan í öndinni, þar er vér skyldim
góðra verka gimsteinum búnir vera, að þar sýnimst vér vafðir í fornum tötrum. Þá er
hreinlífið sýnir þá menn bjarta, er fyr Guðs augum eru góðir, þá mun lostalífið sýna þá
menn saurga, er óráðvandir eru. Af því skuluð ér og þá eigi aðeins við inu illa
byrgiskvenna samlagi varna, sem eg oft áminni, heldur bæði og við samlagi yðvarra
heimilla kvenna. Meguð ér og varna marga daga áður fyrir það, er ér haldið jólatíð eða
aðrar hátíðir. Leggið niður allt óskap. Og þær syndir, er fyr voru gjörvar, verði af leystar
með aflátsiðrun og ölmusugerðum. Vergi við engi mann hatur haft. Sá er hingað
til eyddi í drykkju og í áti fénu, hann taki nú að gefa aumum mönnum. Þótt ávallt sé gott
að gefa aumum mönnum, þá skulum vér þá gera meira þó að, er vér höldum hátíðirnar.
Gefið ei til þess mestan kost, að ér kallið ina aumu til yðvars fagnaðar. Eigi er það rétt,
að á heilagri hátíð skuli í kristnum lýð, þeim er allir ætla sér til eins góðs að koma, að
þar skuli sumir of drukknir vera, en sumir svelti. Bæði vér og allur kristinn lýður erum
eins Drottins þrælar og einu verði úr ánauð leystir, komum og með jöfnum rétti í þenna
heim, munum glíkum skilnaði við heiminn skiljast. Og ef vér gerum vel, þá skulum vér og
allir saman til einnar fullsælu koma. Hví skal vesalingurinn eigi taka fæðsluna með þér,
sá er taka skal himinríki með þér? Hví skal inn aumi eigi taka með þér þó fornan kyrtil
þá, sá er með þér skal taka eilífisprýðina? Hví skal inn aumi eigi ná á brauði þínu að
bergja, sá er ná skyldi skynsemi skírnar með þér? Hví skal sá eigi maklegur þykja til að
neyta krása þinna með þér, er með þér skal taka fæðslu englanna? Heyrið ér, bræður,
eigi mitt boðorð, heldur Drottins, það er til allra manna tekur. Svo mælti hann í
guðspjalli: "Þá er þú fremur dögurð eða nátturð, þá hirð þú eigi að bjóða auðgum
mönnum, þeim er þér bjóði í gegn, heldur bjóð þú vesalingum og höltum mönnum, og
muntu af því sæll verða, því að þeir eigu ekki til að launa þér, en þér verður launað í
upprisu réttlátra manna."
En svo mælir nekkver nú: "Svo segir þú nú, að hvorki skal bjóða vinum né frændum."
Bjóða skal þeim, en eigi skulu óstillilega mikil tillög vera í krásum eða í drykkju, heldur
skal hagspaklega vera og þó sæmilega, að eftir sé það, er inir aumu styðjist við, til þess
að þá, er dómsdagur kemur, skylim vér eigi með þeim mönnum, er auma menn fyrlíta,
heyra þetta við oss mælt nú: "Hverfið á braut ér frá mér, inir bölvuðu menn, í
eldinn eilega," heldur til þess að vér heyrim með inum réttlátum mönnum þetta við oss
mælt nú: "Komið ér nú, inir blessuðu menn, og takið himinríki, því að mig hungraði, og
gáfuð ér mér þá að eta. Enda þyrsti mig, og gáfuð ér þá mér að drekka." Komi og það ið
girnilega mál þar með til vor, er í guðspjallinu er mælt: "Ei þú heill, inn góði þræll og inn
tryggvi. Af því nú að þú varst tryggur of þessa ina fáu hluti, þá mun eg nú setja þig of
marga hluti, gakk inn þú nú í fögnuð Drottins þíns."
Og enn mun eg inna fám þeim orðum, það er nú mælta eg, til þess að bæði sé, að ér
munið að lengur og skiljið að betur.
Á það minntum vér, bræður mínir, að þaðan af, er nú nálgast burðartíð Drottins, búimst
vér of alla jólaföstuna við henni sem við brúðkauplegri og himneskri samkundu, svo að
vér séim skírir allrar lostasemi og skrýddir góðum verkum og gefim fé aumum mönnum
og rekim ólund eða hatur úr hjörtum órum sem eitur mundum vér. Hafið hreinlífi við yðrar
konur þegar. Verið eigi málgir í kirkju. Kallið auma menn til samkundu yðvarrar. Komið
snemma til kirkju fyr hátíðir og fjölmennið mjög. Þá er ér standið í kirkjunni, þá gjörið ér
annað tveggja, að ér biðjið fyr yður eða ér syngið Guði lof. Gjörið svo of þau orð, er að
öngu þarf að hafa eða veraldleg orð eru, að ér mælið þau eigi sjálfir, heldur hitt, að ér
stöðvið aðra að mæla þau. Hafið frið við alla sjálfir, en þá er ér sjáið sundurþykkja, þá
skuluð ér til samþykkis færa.
Nú ef ér viljið trúlega fylla þessa hluti með Krists fulltingi, þá munuð ér mega bæði í
þessi veröldu örugglega taka Drottins hold og blóð og í annarri veröldu komast sællega
til innar eilegu sælu með þess fulltingi, er lifir og ríki heldur fram í veraldir veralda.
Gert með Concordance | is/CC-MAIN-2015-32/00043.jsonl.gz.gz/11 | {
"data_id": "<urn:uuid:be9a2cd8-0f0b-4f95-b75f-3d945b3d7fb8>",
"date": "2015-08-01T01:24:58Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042988399.65/warc/CC-MAIN-20150728002308-00265-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999315738677979,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 57,
"url": "http://www.lexis.hi.is/ordlyklar/homilia/homil.txt1.htm"
} |
Háliðagras
|Háliðagras|
|
|
Axpuntur háliðagrass með sýnilega fræfla
|Vísindaleg flokkun|
|
|
|Tvínefni|
|Alopecurus pratensis
|
Linnaeus
Háliðagras (fræðiheiti: Alopecurus pratensis) er grastegund af ættkvíslinni Alopecurus. Háliðagras vex jafnan í Evrópu og Asíu. Á Íslandi vex tegundin villt og er lítillega notuð til túnræktar. Háliðagras líkist nokkuð Vallarfoxgrasi í útliti.
Háliðagras getur orðið allt að 110 cm hátt og hefur frekar breið, slétt blöð. Slíðurhimnan er 1-2 mm á lengd. Tegundin er viðkvæm fyrir ryðsveppi og má því oft greina ryðrauða bletti á blöðum. Axpunturinn, er einnig nefnist kólfur, er sívalur, allangur og mjúkur viðkomu.
Háliðagras þrífst best í rökum, frjósömum jarðvegi og er viðkvæmt fyrir þurrki. Það er snemmþroska og er gott fóður ef það er slegið nokkuð snemma því orkugildi þess fellur hratt eftir því sem það sprettur úr sér. Tegundin gefur góða uppskeru og þolir vel beit og traðk. Hinsvegar hentar það illa í blöndu með öðrum tegundum túngrasa, þar sem það er oftast úr sér sprottið á meðan aðrar tegundir eru enn lítið þroskaðar.
Heimild[breyta | breyta frumkóða]
- „Greinasafn: Kynbætur á háliðagrasi“, skoðað þann 12. ágúst 2006. | is/CC-MAIN-2015-32/00043.jsonl.gz.gz/14 | {
"data_id": "<urn:uuid:e68bc34c-37a8-417e-8f7f-5bf10a1645a7>",
"date": "2015-08-01T01:32:29Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042988399.65/warc/CC-MAIN-20150728002308-00265-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999912977218628,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 54,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/H%C3%A1li%C3%B0agras"
} |
Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/9791
Ný tækifæri á tryggingamarkaði með aksturstengdum ökutækjatryggingum
Ökutækjatryggingar hafa hingað til ekki mikið verið ræddar í sömu andrá og nýsköpun eða vöruþróun, heldur þvert á móti. Nú eru hins vegar blikur á lofti á tryggingamarkaðinum, því þann 1. mars árið 2011 gaf Evrópudómstóllinn út tilskipun um að frá og með 21. desember 2012 væri tryggingafélögum innan sambandsins óheimilt að nota kyn sem hluta af áhættugreiningu. Konum hefur fram til þessa, vegna lægri tjónatíðni, víða staðið til boða að kaupa hagstæðari tryggingar en körlum. Það telur Evrópudómstóllinn ólögmæta mismunun vegna kynferðis. Margir telja að þessi dómur verði fordæmisgefandi fyrir aðra þætti hefðbundins áhættumats eins og þegar áhætta er reiknuð með tilliti til aldurs eða búsetu. Tilgangur þessarar ritgerðar er að rannsaka samband milli aksturs og slysa á Íslandi og kanna kosti aksturstengdra ökutækjatrygginga og áhættumats byggðu á upplýsingum um notkun ökutækja, sem hugsanlega gætu leyst af hólmi núverandi aðferðir við áhættumat tryggingafélaga. Það er gert með því að rannsaka hvort mat á notkun ökutækis gefi betri mynd af raunáhættu, auk þess sem skoðað er hvað það myndi hafa í för með sér fyrir tryggingafélög og viðskiptavini þeirra ef boðið væri upp á slíka vöru. Niðurstaða ritgerðarinnar er að mæling á notkun farartækis gefi betri upplýsingar til að meta raunáhættu á slysum en hefðbundið áhættumat. Sé sú leið valin ásamt virkri endurgjöf um aksturslag til ökumanna, er hægt að draga enn frekar úr áhættunni. Enn fremur vinnur aðferðin gegn vandamálum tengdum ósamhverfum upplýsingum auk þess sem hún getur að líkindum haft mikil og jákvæð ytri áhrif á samfélagið allt.
Viðskiptafræði | is/CC-MAIN-2015-32/00043.jsonl.gz.gz/15 | {
"data_id": "<urn:uuid:df2cb18b-a89e-4396-bcc5-9e856a6a5546>",
"date": "2015-08-03T02:51:16Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042989443.69/warc/CC-MAIN-20150728002309-00033-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999853372573853,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 63,
"url": "http://skemman.is/item/view/1946/9791%3Bjsessionid=5C4810C930C2622E96A229D5FEB4D240"
} |
Euro-NCAP stendur fyrir „European New Car Assessment Programme.“ EuroNCAPstofnunin er sameign bifreiðaeigendafélaganna í Evrópu. EuroNCAP árekstursprófar nýja bíla og metur öryggi þeirra á hlutlægan hátt.
Í öryggisprófunum EuroNCAP er styrkur og þol bíla prófað m.a. í árekstrum m.a.framanfrá og frá hlið. Kannað er einnig hvaða öryggisbúnaður er til staðar í bílnum og hvernig hann virkar þegar slys verður. Út frá þessu er síðan metið hversu vel bíllinn verndar þá sem í honum eru, bæði fullorðna sem börn, og gefnar eru stjörnur fyrir öryggi hans.
Meginþáttur stjörnugjafar er vernd fullorðinna í bílnum (Adult occupant). Einnig eru gefin stig fyrir vernd barnanna í bílnum (Child occupant). Öryggi gangandi vegfarenda sem fyrir bílnum verða (Pedestrian). Hvernig nýtist nýjast tækni bílnum á götunni (Safety Assist). Hæsta stjörnugjöf er fimm stjörnur. | is/CC-MAIN-2015-32/05043.jsonl.gz.gz/8 | {
"data_id": "<urn:uuid:8831a475-f929-41e4-9a28-f868e198e7e5>",
"date": "2015-07-31T09:26:17Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042988065.26/warc/CC-MAIN-20150728002308-00009-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999197721481323,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 39,
"url": "http://www.kia.com/is/euroncap/content-page/"
} |
Eleanor Roosevelt
Eleanor Roosevelt (11. október 1884 – 7. nóvember 1962) var bandarískur stjórnmálaleiðtogi sem nýtti sér óspart stöðu sína sem forsetafrú Bandaríkjanna til að berjast fyrir hugsjónum eiginmanns síns Franklin D. Roosevelt, auknum borgararéttindum og mannréttindum. Hún átti þátt í því að Sameinuðu þjóðirnar voru stofnaðar eftir Síðari heimsstyrjöldina og var formaður nefndarinnar sem lagði fram drög að Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna 1948. | is/CC-MAIN-2015-32/05043.jsonl.gz.gz/9 | {
"data_id": "<urn:uuid:db3f5450-ef29-4d2a-8f53-b0f37846187a>",
"date": "2015-07-31T09:22:15Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042988065.26/warc/CC-MAIN-20150728002308-00009-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000056028366089,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 67,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Eleanor_Roosevelt"
} |
Greinar
Stígum varlega til jarðar - upptaka af hádegisfyrirlestri Andrésar Arnalds
Stígum varlega til jarðar - Álag ferðamennsku á náttúru Íslands
Um 100 manns sóttu hádegisfyrirlestur Andrésar Arnalds þann 20.maí um álag ferðamennsku á náttúru Íslands (sjá frétt). Landvernd og Landgræðsla ríkisins stóðu að viðburðinum. Nú er hægt að sjá upptöku af fyrirlestrinum á vef Landverndar.
Andrés Arnalds er fagmálastjóri Landgræðslunar og hefur mikið látið sig varða áhrif aukinnar ferðamennsku á viðkvæma náttúru landsins. Andrés fjallaði um að álag væri of mikið á sumum ferðaleiðum og það hafi leitt til skemmda á landi, og því væri mjög brýnt að fara í úrbætur og uppbyggingu þeirra. Til þess þyrfti að stórefla fagmennsku við slíkar úrbætur, ef tryggja ætti framtíð ferðaþjónustunnar í sátt við náttúru landsins.
Í máli Andrésar kom einnig fram að það skorti heildræna stefnu og sýn bæði hjá stjórnvöldum og hagsmunaaðilum og að málaflokkinn skorti líka faglegan vettvang með einhvers konar miðstýringu, en nú væru málefnin á höndum alltof margra aðila og stjórnun og yfirsýn því of dreifð.
Að auki lagði Andrés til að við nýttum okkur reynslu annarra landa sem hafa með góðum árangri náð að vernda viðkvæm svæði samhliða aukinni ferðamennsku.
Í umræðum kom m.a fram að innviðir stjórnsýslunar séu ekki nægjanlega virkir eða yfir höfuð til sem endurspeglar skort á áherslum og faglegri þekkingu á málaflokkinn.
Ræða Snorra Baldurssonar á Paradísarmissi - Enginn selur sjálfviljugur úr sér hjartað
Ræða Snorra Baldurssonar á Paradísarmissi? Hátíð til verndar hálendi Íslands þ. 16. apríl 2015.
„Ég var beðinn að koma með fræðilega vídd inn á þennan fund og reyni að byrja þannig.... en tala þó ekki síður frá hjartanu, enda er vernd hálendisins hjartans mál ekki síður en höfuðsins.
Landslag er afurð andstæðra afla sem hlaða upp annars vegar og rífa niður hins vegar. Eldvirknin hefur byggt upp landið og ísaldarjökullin er það meginafl sem hefur rofið það og mótað. Þótt þessi öfl hafi verið mikilvirkust á ísöld hafa þau síður en svo látið af störfum. Enn eru megineldstövar í óða ...
Ræða Andra Snæs Magnasonar á Pardísarmissi - Sáttin er möguleg
Ræða Andra Snæs Magnasonar á Pardísarmissi? Hátíð til verndar hálendis Íslands þ. 16. apríl 2015:
Ég hitti einu sinni mann sem sagði - þú þekkir ekki manneskju fyrr en þú hefur skipt með henni arfi.
Einhvernveginn mætti heimfæra það upp á þjóð. Þú þekkir ekki þjóð fyrr en hún hefur skipt með sér náttúruarfinum.
Við horfum á þetta núna þar sem þeir sem eitt stærsta útgerðarfyrirtækið gæti notað 10% af hagnaðnum og greitt hverjum einasta starfsmanni milljón meira í árslaun - en kemst upp með að gera það ekki.
Við sjáum þetta sama mynstur í alþjóðlegu samhengi. Fyrirtæki eins og Alcoa - sem ...
Inngangsræða Guðmundar Inga Guðbrandssonar á Pardísarmissi
Ræða Guðmunar Inga Guðbrandssonar, framkvæmdastjóra Landverndar á Pardísarmissi? Hátíð til verndar hálendis Íslands þ. 16. apríl 2015:
Gott kvöld góðir gestir!
Fyrir hönd hinna fjölmörgu skipuleggjenda býð ég ykkur öll hjartanlega velkomin á þessa hátíð til verndar hálendi Íslands.
Hvers vegna er blásið til baráttufundar núna? Jú, vegna þess að sjaldan hefur verið jafnmikil nauðsyn á samstöðu um vernd hálendisins og á næstu misserum. Það er komið að ögurstundu.
Ögurstund er magnþrungið orð. Er þessi dramatík mín einvörðungu vegna þess að ég er fæddur dramadrottning, sem ég fúslega viðurkenni, eða hangir fleira á spýtunni? Skoðum það nánar.
Landsnet hyggst reisa ...
Ræða Kristínar Helgu Gunnarsdóttur á Pardísarmissi - Jarðkerfisfræðin
Ræða Kristínar Helgu Gunnarsdóttur á Pardísarmissi? Hátíð til verndar hálendis Íslands þ. 16. apríl 2015:
Leikur öræfaandi,
hvísla einveruhljóð,
breiðist hátignarhjúpur
yfir heiðanna slóð.
O'n af fornhelgum fjöllum
þrumar forlagamál.
Á þeim afskekktu stöðum
ríkir ómælissál.”
Þannig fangaði Jóhannes úr Kötlum öræfaandann - galdurinn sem býr í auðninni og kyrrðinni.
Og við spyrjum okkur: Hvers virði er þetta? Getum við búið til gjaldskrá? Hvað borgum við fyrir að sjá og upplifa? Er verðmiði? Hvaða rekstrarforsendur má leggja til grundvallar hér.
Hagfræðileg viðmið, hagræn gildi, hagvöxtur, arðsemi fjármagns, framleiðni hagkerfa, krafa um stöðugan vöxt, einkaneysla og kaupmáttaraukning. Hér eru aðeins örfá ...
Öskudagur
Hann var áður fyrsti dagur langaföstu og dregur nafn sitt af rómversk-katólskum helgisið. Leifarnar af pálmunum, sem vígðir voru á pálmasunnudag síðasta árs, voru brenndar, askan látin í ker á altarinu og vígð fyrir hámessu. Presturinn býður síðan söfnuðinum að ganga nær, dífir fingri sínum í öskuna og gerir krossmark á enni þeirra eða krúnu, ef um klerka var að ræða. Um leið mælir hann þessi orð: „Mundu að þú ert dugt og að dufti skaltu aftur verða.“ Þessa siðar er fyrst getið seint á 10. öld, og er hann táknrænn fyrir iðrun og yfirbót. Í kringum siðbreytinguna á 16 ...
Ávarp Gunnsteins Ólafssonar á Gálgahraunstónleikum í Háskólabíói
Hér á eftir fer ávarp Gunnsteins Ólafssonar á Gálgahraunstónleikunum í Háskólabíói þ. 29. október sl. en tónleikarnir voru skipulagðir af Bubba Mortens til styrktar níumenningunum í Hraunavinum er handteknir voru sl. haust og dæmdir í fjársektir í Hæstarétti fyrir að verja Gálgahraun friðsamlega:
Undarleg ósköp að deyja
hafna í holum stokki
himinninn fúablaut fjöl
með fáeina kvisti að stjörnum.
Þannig sér Hannes Pétursson, skáldið á Álftanesi, fyrir sér dauðann. Þú ert innilokaður í kassa og sérð ekkert nema fáeina kvisti í þekjunni fyrir ofan þig. Og þannig er þeim innanbrjósts sem gistir fangaklefa í fyrsta sinn. Þú ert látinn dúsa ...
Viðbrögð við ágangi í raun gert illt verra
Margt af því sem gert hefur verið til að bregðast við ágangi ferðamanna og vernda viðkvæm svæði, hefur í raun gert illt verra. Þetta segir Bob Aitken, skoskur landfræðingur og ráðgjafi í umhverfismálum.
Hann hefur í 30 ár sérhæft sig í ráðgjöf um lagningu göngustíga á viðkvæmum svæðum og viðhaldi á þeim. Hann hefur heimsótt ýmsa staði hér á landi. „Umfang ferðaþjónustunnar er orðið slíkt að margir staðir sem voru án eftirlits, til dæmis staðir sem aðeins Íslendingar þekktu, verða nú fyrir miklu meiri ágangi en áður,“ segir Aitken. „Sumt af því starfi sem þar hefur verið unnið er þannig ...
Um stórfyrirtækið Monsanto
Fyrirtækið Monsanto var stofnað í St. Louis Missouri árið 1901 af John Francis Queeny sem hafði lengi starfað innan lyfjaiðnaðarins. Fyrsta framleiðsluvara fyrirtækisins var gervisætuefnið sakkarín sem fyrirtækið seldi til Coca Cola fyrirtækisins.
Árið 1919 fór Monsanto að framleiða salisílsýru og aspirín og fyrirtækið hóf einnig framleiðslu á brennisteinssýru. Á fimmta áratug 20. Aldar hóf Monsanto framleiðslu á plastefnum eins og pólýstýren og gervitrefjum. Síðan hefur Monsanto þróast smám saman yfir í einn helsta efnaframleiðanda heims. Fyrirtækið hefur framleitt skordýraeitur, DDT og fyrirtækið framleiddi hinn alræmda Agent Orange sem var notaður í Víetnamstríðinu. Fyrirtækið framleiðir einnig efni eins og NutraSweet ...
Opið bréf til forstjóra Landsvirkjunar, umhverfisráðherra og iðnaðarráðherra
Reykjavík, 18. september 2014
Við viljum með þessu bréfi vekja athygli á hættu á stórkostlegum skemmdum á lífríki Þjórsárvera.
Við framkvæmdir við Kvíslaveitu á 9. og 10. áratug síðustu aldar var kvíslum sem falla í Þjórsá úr austri veitt í Þórisvatn með neti skurða og lóna. Stærsta lónið er Kvíslavatn austan Þúfuvers. Við vesturströnd lónsins, þ.e. ofan Þúfuvers, eru nokkrar stíflur og ein þeirra er flóðvar. Hún er lægri en hinar stíflurnar og hönnuð til þess að bresta við flóð en veitir um leið öllu vatninu beint niður í Þjórsárver. Kvíslaveita var byggð áður en lög um mat á ...
Bein tengsl milli fæðu og hegðunar - segir Michael Clausen
Michael Clausen barnalæknir hefur um árabil stundað rannsóknir á fæðuofnæmi og hann nefnir rannsóknir á áhrifum fitusýra á ónæmiskerfið sem einn þeirra þátta sem hann hefur beint athygli sinni að. „Út frá því vaknaði áhugi minn á því hvernig fæðan sjálf hefur áhrif á hegðun. Það er svo sem ekkert nýtt í sjálfu sér þar sem kjörorðið Þú ert það sem þú borðar hefur lengi verið þekkt en spurningin snýst frekar um hvernig maður nálgast þetta,” segir Michael.
Um þetta fjallaði málþing á Læknadögum sem Michael skipulagði, en þar var fjallað frá ýmsum sjónarhornum um áhrif fæðunnar á líkamann, áhrif ...
Sanngjörn viðskipti / Fair Trade Iceland
FairTrade samtökin hafa sáð fræi vonar meðal annars í Palestínu þar sem eru 1700 bændur á Vesturbakkanum sem vinna saman innan FairTrade samtaka og rækta ólívur.
Nú í vor voru stofnuð Fair Trade samtök á Íslandi með nafninu Sanngjörn viðskipti / Fair Trade Iceland. Formaður er Guðbjörg Eggertsdóttir rekstrarhagfræðingur, gjaldkeri er Lilja Salóme H. Pétursdóttir mannfræðingur og ritari er Sara Lillý Þorsteinsdóttir læknanemi.
Tilgangur félagsins er að vekja áhuga almennings á sanngjörnum viðskiptum sérstaklega við þróunarlöndin. Einnig er samtökunum ætlað ...
Hugleiðingar á Ólafsdalshátíð 2014, um sjálfbærni þá og nú
Dominique Plédel Jónsson flutti eftirfarandi erindi á Ólafsdalshátiðinni í ár:
Góðir gestir.
Ég kynntist Ólafsdal í Möðrudal. Já, þetta hljómar sérkennilega, en tengingin er þó ekki svo fjarstæðukennd. Húsfreyjan unga í Möðrudal var að lesa bókina „Sigríður stórráða“ eftir Játvarð Jökul Júlíusson og Sigríður var jú frá Skáleyjum á Breiðafirði. Jón Sigurðsson hafði sent hana til Danmerkur í kringum 1860 til að læra að meðhöndla mjólk og taka þá þekkingu með sér heim að námi loknu. Sem hún og gerði og var hún svo lengi bústýra – og jafnvel meira – í Möðrudal. Þetta leiddi mig til að lesa bók Játvarðs um ...
Áburðargjöf í lífrænni ræktun á Íslandi
Skýrslan Áburðargjöf í lífrænni ræktun á Íslandi er komin út hjá Landbúnaðarháskóla Íslands. Rannsóknarverkefnið var unnið í samvinnu við bændur í lífrænni ræktun. Verkefnisstjóri var Christina Stadler.
Fram til þessa hafa grænmetisbændur í lífrænni ræktun einkum notað sveppamassa (1,9% N) til áburðargjafar. En nú hefur verið bannað að nota sveppamassa í lífrænni ræktun vegna þess að hann inniheldur hænsnaskít úr hefðbundinni hænsnarækt. Það er því brýn þörf á því að finna aðra áburðargjafa sem uppfylla næringarþörf plantna og má jafnframt nota í lífrænni ræktun.
Sett var upp pottatilraunin með plöntumoltu (0,9% N), moltu úr búfjáráburði (1,9-2,6 ...
Verndum fagfólk, viðskiptavini og náttúru
Síðastliðin 15 ár hefur orðið bylting á Norðurlöndunum hvað varðar vitneskju um innihaldsefni snyrtivara og forvarnir um hollustuhætti í hársnyrtifaginu. Danir fara þar fremstir í flokki með virtar rannsóknir, vottaðar Grænar stofur og fræðslu innan fagsins.
Á Gentofte sjúkrahúsinu í Danmörku er staðsett þekkingasetur fyrir hársnyrta og snyrtifræðinga.
Þar eru gerðar rannsóknir sem varða húðvandamál og öndunarfærakvilla hjá hársnyrtum og snyrtifræðingum ásamt því að barist er fyrir bættum vinnuaðstæðum.
Í þessari grein verður stiklað á stóru um það hvernig við, hársnyrtar, getum farið betur með okkur sjálf, viðskiptavini okkar og umhverfið í leiðinni.
Húðsjúkdómar
Samkvæmt rannsóknum innan Evrópusambandsins eru hársnyrtar ...
Verndun hafsins föst í neti skrifræðis
Ákvörðunarferlar sem eiga að tryggja jafnvægi milli umhverfissjónarmiða og sjávarútvegs í Norðursjó eru flóknir og óskilvirkir og hafa neikvæð áhrif bæði á umhverfi hafsins og ríkisfjármálin. Í nýrri skýrslu frá Norrænu ráðherranefndinni er kallað eftir skilvirkara ferli.
Alþjóðlegt samstarf um sjávarútveg og umhverfisvernd í Norðursjó er tímafrekt, dýrt og óskilvirkt. Með nýju, skilvirkara ferli væri hægt að spara tíma, peninga og aðrar auðlindir og um leið bæta samskiptin milli hagsmunaaðila þannig að bæði vistkerfin og ríkisfjármálin hafi gagn af. Þetta kemur fram í nýrri skýrslu sem hugveitan Nordic Marine Think Tank (NMTT) hefur tekið saman fyrir Norrænu ráðherranefndina.
Flókið ákvörðunarferli ...
Virkjanasinnar fá hreinan meirihluta í sveitastjórnum utan Reykjavíkur
Virkjanasinnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknar fá hreinan meirihluta næstum allsstaðar utan Reykjavíkur. Grænt ljós er gefið á virkjanaframkvæmdir um allt land. Umhverfissjónarmið mega sín lítils og verða undir.
Þetta eru stóru fréttirnar úr kosningunum í gær. Með hverjum Samfylking myndar meirihluta í Reykjavík er smámál miðað við virkjanamálin.
Kaupfélag Skagfirðinga og Framsóknarflokkurinn fær hreinan meirihluta í Skagafirði. Kaupfélagsstjórinn hefur lýst yfir skýrum vilja til að virkja Héraðsvötnin og núna hlýtur hann að sæta lagi og setja Villinganesvirkjun af stað.
Virkjanaglöð ríkisstjórn situr í Stjórnarráðinu, tilbúin að finna erlent lánsfé sem hægt er að nota til framkvæmda. Lánstraust Íslands er að batna ...
Garðyrkjustöðin Akur er ekki lengur með lífræna vottun
Frá byrjun lífrænnar ræktunar á Íslandi hefur svepparotmassi þjónað sem einn öflugasti áburðargjafinn í ylrækt en svepparotmassinn fellur til sem aukaafurð úr sveppaframleiðslu Flúðasveppa.
Árið 2007 fengu Vottunarstofan Tún og Sölufélag garðyrkjumanna breska sérfræðinginn Dr. Roger Hitchings til að meta kosti og galla lífrænnar ylræktar og möguleika á aukningu hennar hér á landi. Dr. Hitchings taldi m.a. að jarðvegssuða væri ofnotuð í ylrækt, sem bæri aðeins að leyfa í undantekningar tilvikum vegna neikvæðra áhrifa á lífríki jarðvegsins. Hann taldi þörf á að efla skiptiræktun og þá væri sömuleiðis nauðsynlegt að hætta notkun svepparotmassa sem byggði á hráefnum úr verksmiðjubúskap ...
Leiðbeiningar til hjólreiðamanna vegna umferðarmengunar
Hjólreiðamenn verða að gæta sín sérstaklega þegar hjólað er í borgum þar sem er mikil umferðarmengun. Rannsóknir hafa sýnt að hjólreiðamaður í áreynslu andar dýpra en t.d. ökumaður bifreiðar, þannig að ef hjólreiðamaður verður fyrir mikilli útsetningu gegn mengandi efnum er hætta á því að þau berist auðveldlega ofan í lungu.
Svifryk er yfirleitt ekki mjög hættulegt nema það sé minna en PM 2,5. Það fína svifryk sem er undir PM 2,5 kemur yfirleitt beint frá útblæstri bifreiða, það fer beint ofan í lungu og kemur sér fyrir í lungnablöðrunum þar sem það leysist upp og efnin ... | is/CC-MAIN-2015-32/01043.jsonl.gz.gz/4 | {
"data_id": "<urn:uuid:fe0c2717-c67d-4be5-b22c-09300ed7162c>",
"date": "2015-07-28T08:37:08Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042981753.21/warc/CC-MAIN-20150728002301-00014-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999995231628418,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 727,
"url": "http://www.nature.is/greinar/1584/"
} |
Steindafræði
Steindafræði er undirgrein jarðfræðinnar sem fæst við rannsóknir á efnafræði, kristalbyggingu og eðliseiginleikum (þ.á m. ljósfræði) steinda. Þau ferli sem stuðla að myndun og eyðingu steinda eru einnig meðal viðfangsefna steindafræðinnar. Þeir sem leggja stund á greinina kallast steindafræðingar. Georg Agricola er álitinn upphafsmaður steindafræðinnar.
Frá árinu 2004 eru yfir 4.000 tegundir steinda viðurkenndar af alþjóðasteindarfræðisamtökunum (IMA). Af þessum steindum eru 150 taldar vera algengar en aðrar 50 sagðar koma einstöku sinnum fyrir. Afgangurinn flokkast til mjög sjaldgæfra steinda. | is/CC-MAIN-2015-32/01043.jsonl.gz.gz/7 | {
"data_id": "<urn:uuid:886808fd-a5cc-4ecd-bbb7-66ee101f6912>",
"date": "2015-07-28T08:27:02Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042981753.21/warc/CC-MAIN-20150728002301-00014-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000052452087402,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 81,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Steindafr%C3%A6%C3%B0i"
} |
Sólborg Una Pálsdóttir tók til starfa sem nýr héraðsskjalavörður Skagfirðinga nú í ágúst. Hún er sagnfræðingur frá Háskóla Ísland. Árið 2003 útskrifaðist hún með MSc. gráðu í upplýsingatækni í fornleifafræði (Archaeological information System) frá Háskólanum í York og hefur einnig sótt fjölmörg námskeið um upplýsingakerfi, uppbyggingu gagnagrunna o.fl
Síðustu ár hefur Sólborg starfað hjá Minjastofnun (áður Fornleifavernd) við stöðlun, skráningu og miðlun upplýsinga um fornleifar á Íslandi. Þá hefur hún reynslu að skráningu muna og fornleifa í gangagrunna og hefur haldið fjölda fyrirlestra og ritað greinar um sagnfræðileg og fornleifafræðileg efni.
Sólborg er boðin velkomin til starfa og Unnari Ingvarssyni, sem hefur snúið sér að öðru eftir 14 ára farsælt starf sem héraðsskjalavörður Skagfirðinga, er þakkað ánægjulegt og gefandi samstarf.
Ný lög nr. 77/2014 um opinber skjalasöfn hafa verið sett nú í maí og leysa af hólmi lög nr. 66/1985 um Þjóðskjalasafn Íslands og að nokkru upplýsingalög nr. 50/1996, en með nýjum upplýsingalögum nr. 140/2012 var tekin sú ákvörðun að danskri fyrirmynd að skipta löggjöf um upplýsingarétt á milli upplýsingalaga og laga um opinberar skjalavörslustofnanir. Hefur því verið haldið fram að með þessu myndist “heildstæðari rammi um upplýsingarétt almennings” sem vekur undrun því tvenn lög eru tæplega heildstæðari en ein.
Hin nýju lög um opinber skjalasöfn hafa í för með sér ýmsar breytingar er varða skjalavörslu sveitarfélaga og stöðu héraðsskjalasafna.
Í nýju lögunum er beinlínis kveðið á um að héraðsskjalasafn sé sjálfstætt opinbert skjalasafn og að það skuli hafa eftirlit með með skjalavörslu þeirra aðila sem eru afhendingarskyldir þangað um skjöl sín. Skv. hinum eldri lögum nr. 66/1985 var sjálfstæði héraðsskjalasafna aðeins á grundvelli reglugerðar og eftirlitshlutverkið framselt héraðsskjalasöfnum af Þjóðskjalasafni Íslands. Sérstaða þeirra og sjálfstæði að lögum hefur því aukist frá því sem áður var.
Umdeilt er hvort afhendingarskylda til héraðsskjalasafna hefur aukist eða minnkað við þær lagabreytingar sem hafa átt sér stað með upplýsingalögum nr. 140/2012 og þessum nýju lögum, vegna ágreinings um túlkun hinna fyrri laga nr. 66/1985. Skýrari viðmið um eignarhald skilgreina nú afhendingarskylduna.
Sérstakar refsiheimildir eru komnar í lögin er varða þagnarskyldu og vanrækslu á vörslu skjala en áður varð aðeins byggt á almennum hegningarlögum hvað varðaði tjón á eigum hins opinbera þegar skjöl voru annars vegar.
Ákvörðunarvald um eyðingu opinberra skjala er nú aðeins í höndum þjóðskjalavarðar en var áður í höndum fjölskipaðs stjórnvalds, stjórnarnefndar Þjóðskjalasafns Íslands og þar áður háð samþykki landsstjórnarinnar. Stjórnarnefndin fer ekki lengur með yfirstjórn Þjóðskjalasafnsins og er nú þjóðskjalaverði aðeins til ráðgjafar.
Staða Þjóðskjalasafns Íslands og skjalavörsluskyldu hefur veikst að því leyti að Alþingi og umboðsmaður Alþingis lúta nú ekki lengur lögum um opinbera skjalavörslu og skjalavarsla þeirra er ekki bundin neinni löggjöf. Skjalavarsla löggjafarsamkomunnar er því laus undan lögum. T.d. kemur ekki skýrt fram í lagatextanum hvort ríkisendurskoðun, sem er ein stofnana Alþingis eigi að lúta þessari löggjöf.
Lögin hafa að geyma meiri texta en fyrri löggjöf. Þau eiga sér nokkurn aðdraganda, en heildarendurskoðun laga um Þjóðskjalasafn Íslands hófst með því að menntamálaráðherra skipaði starfshóp um hana 24. september 2008 og drög laganna voru sett í almennt umsagnarferli í desember 2010, þá fyrst höfðu héraðsskjalaverðir tækifæri til að koma faglegum sjónarmiðum sínum að. Djúpstæður ágreiningur hefur verið um ýmsa þætti laganna sem snerta fagleg efni, almannahag og upplýsingaöryggi eins og hefur komið fram áður á þessum vef. Sumt í hinum nýju lögum er óneitanlega til bóta, en ljóst er að betur hefði mátt standa að undirbúningi lagasetningarinnar með samstarfi við héraðsskjalasöfnin þegar í upphafi. Lögin eru ekki gallalaus, en eftir þeim starfa opinber skjalasöfn nú.
Mánudaginn 9. júní er Alþjóðlegi skjaladagurinn sem skjalasöfn um allan heim taka þátt í með einum eða öðrum hætti. Á þessum degi er vakin athygli á mikilvægi starfs skjalasafna og mikilvægi þess að skjöl varðveitist með tryggilegum hætti. Á Íslandi taka héraðsskjalasöfn landsins þátt í deginum að vanda. Daginn ber upp á annan í hvítasunnu að þessu sinni og mun því Félag héraðsskjalavarða á Íslandi standa fyrir málþingi fyrir starfmenn héraðsskjalasafna miðvikudaginn 11. júní. Gagnger endurskoðun á vefsíðu félagsins stendur yfir þessa dagana og er stefnt að því að henni ljúki hið fyrsta.
Um Alþjóðlega skjaladaginn á vef Alþjóða skjalaráðsins.
Vefur Alþjóðlega skjaladagsins 2014.
Héraðsskjalasöfnin eru tuttugu talsins um land allt. Meginhlutverk þeirra er að safna, varðveita og afgreiða úr skjölum bæjar- og sveitastjórna, stofnana þeirra og fyrirtækja. Jafnframt taka þau til varðveislu skjöl einstaklinga, félaga og fyrirtækja á safnasvæðinu. Héraðsskjalasöfnin varðveita því söguna heima í héraði og gegna margvíslegu menningarlegu og stjórnsýslulegu hlutverki sem skilgreint er í lögum.
Í maílok 2014 hleypti Héraðsskjalasafn Austfirðinga af stokkunum ljósmyndavef á þessari slóð myndir.heraust.is.
Á vefnum eru um 55 þúsund myndir í eigu Ljósmyndasafns Austurlands, sem er sérstök deild innan Héraðsskjalasafnsins. Þar er hægt að skoða fjölbreytt myndasöfn allt frá mannamyndum teknum fyrir aldamótin 1900 til frétta- og íþróttamynda frá síðari helmingi 20. aldar.
Vefurinn er afrakstur sérstaks átaksverkefnis um skönnun og skráningu ljósmynda sem hefur staðið yfir frá árinu 2011 með sérstökum styrk frá ríkissjóði, Fljótsdalshéraði, Fljótsdalshreppi og fleiri aðilum.
Verkefnið er unnið í samstarfi við Héraðsskjalasafn Árnesinga og Héraðsskjalasafn Skagfirðinga.
Heildarfjöldi mynda hjá Ljósmyndasafni Austurlands er um 80 þúsund og sífellt bætist við safnið. Myndum á ljósmyndavefnum á því eftir að fjölga enn frekar eftir því sem fjármagn fæst í verkefnið.
Sveitarfélagið Skagafjörður auglýsir laust til umsóknar starf héraðsskjalavarðar á Héraðsskjalasafni Skagfirðinga
Héraðsskjalavörður er forstöðumaður Héraðsskjalasafns Skagfirðinga. Hann leiðir starfsemi safnsins og sér um fjárhagslegan rekstur þess.
Menntunar- og hæfniskröfur:
- Háskólamenntun í sagnfræði eða skyldum greinum.
- Gerð er krafa um mjög góða almenna tölvukunnáttu og æskilegt að viðkomandi hafi þekkingu á notkun tölvuforrita, s.s. Navision, OneSystems, Fotostation, Photoshop og Office.
- Umsækjandi þarf að hafa góð tök á íslensku máli í ræðu og riti og hafa ríka samskiptahæfileika.
- Æskilegt er að umsækjandi hafi þekkingu og reynslu í rekstri opinberra stofnana.
- Þekking og áhugi á skagfirskri sögu er kostur.
Um 100% starf er að ræða.
Laun og starfskjör eru samkvæmt kjarasamningum BHM við Samband íslenskra sveitarfélaga.
Umsóknarfrestur um starfið er til og með 15. júní 2014.
Umsóknum sem greina frá menntun og fyrri störfum skal skila í gegnum heimasíðu sveitarfélagsins www.skagafjordur.is (störf í boði) eða í gegnum íbúagátt sveitarfélagsins. Öllum umsóknum verður svarað og umsækjendum tilkynnt um ráðstöfun starfsins þegar ákvörðun um ráðningu hefur verið tekin.
Nánari upplýsingar um starfið veitir Unnar Ingvarsson héraðsskjalavörður, unnar@skagafjordur.is , eða í síma 892-6640 og Hrefna G. Björnsdóttir, mannauðsstjóri, hrefnag@skagafjordur.is eða í síma 455-6065.
Héraðsskjalasafn Skagfirðinga er elsta héraðsskjalasafn landsins, stofnað árið 1947. Safnið varðveitir stærsta safn einkaskjala utan Reykjavíkur auk mikils magns opinberra heimilda og ljósmynda. Fjölmargir gestir sækja safnið heim árlega. Starfsfólk þess svarar miklum fjölda fyrirspurna og safnið tekur virkan þátt í menningarlífi héraðsins.
Ólafur S. Ásgeirsson fyrrverandi þjóðskjalavörður lést sunnudaginn 11. maí 2014. Ólafur fæddist 20. nóvember 1947, sonur Ásgeirs Ólafssonar er var forstjóri Brunabótafélagsins og konu hans Dagmarar Gunnarsdóttur, elstur fjögurra systkina.
Ólafur var cand. mag. í sagnfræði frá Háskóla Íslands 1971, kenndi svo við Menntaskólann við Hamrahlíð og var skólameistari Fjölbrautaskóla Vesturlands á Akranesi frá árinu 1977 um sjö ára skeið.
Hann var skipaður þjóðskjalavörður frá 1. desember 1984 og lét af því starfi 1. júní 2012 og er því sá maður sem lengst hefur gegnt því embætti. Í tíð hans sem þjóðskjalavarðar fluttist Þjóðskjalasafn Íslands úr Safnahúsinu í núverandi húsakynni sín að Laugavegi 162. Héraðsskjalasöfnum fjölgaði úr 13 í 20 á þessum tíma. Ólafur sat í ýmsum nefndum á vegum Alþjóða skjalaráðsins (ICA) og var heiðursfélagi þess.
Ólafur var kvæntur Vilhelmínu Elsu Johnsen og eignuðust þau þrjú börn.
Héraðsskjalaverðir þakka fyrir gott samstarf við Ólaf og góð kynni af honum og votta fjölskyldu hans samúð.
Útför Ólafs verður gerð frá Hallgrímskirkju föstudaginn 23. maí nk. kl. 15:00.
Orkuveita Reykjavíkur afhenti í dag, 9. desember, átta vörubretti af skjölum Orkuveitunnar. Einkum er um að ræða eldri skjöl frá Orkuveitunni, þ.e.frá árunum 1921 til 1955. Nú munu starfsmenn Borgarkjalasafns skrá og flokka skjölin. Ljóst er að þarna er margt merkra skjala tengd Orkuveitunni og sögu orkumála á í Reykjavík og hjá nágrannasveitarfélögum.
Á myndinni má sjá Guðjón Indriðason,deildarstjóra með hluta skjalanna sem afhent voru.
Þessa mynd tók Herbert Gränz málarameistari, 1963, þegar unnið var að því að koma steinkistu Páls biskups Jónssonar, 1155-1211, í kjallarann undir Skálholtskirkju. Kista Páls fannst við fornleifauppgröft í Skálholti 1954.
Fyrsta desember opnar Héraðsskjalasafn Árnesinga jólaljósmyndasýningu sína. Um er að ræða ljósmyndir sem varpað er með skjávarpa á 2×3 m skjátjald í glugga á Ráðhúsin Árborgar. Á árinu 2011 hafa verið skannaðar inn um 20.000 ljósmyndir á safninu og um helmingur þeirra verið skráðar inn í leitarbæran gagnagrunn. Á sýningunni eru tæplega 300 ljósmyndir sem rúlla á skjánum og mun þeim fjölga þegar nær dregur jólum. Myndirnar koma víðsvegar að úr sýslunni, en þær koma úr ljósmyndasöfnum frá Tómasi Jónssyni, Sigurði Jónssyni, bræðrunum Herbert og Gunnari Gränz, Árna Sverri Erlingssyni. Rögnu Hermannsdóttur, Eyjólfi Eyjólfssyni, Ellu dönsku Jónasson, Gísla Bjarnasyni o.fl.
Björn úr Firði sýnir æfingar á tvíslá á landsmóti UMFÍ í Hveragerði 1949. Ljósmyndari Daníel Ágústínusson.
SLÓ
Stjórn Sögufélags Kópavogs f.v. Frímann Ingi Helgason, Gunnar Svavarsson, Þórður Guðmundsson, Ólína Sveinsdóttir og Arndís Björnsdóttir.
Héraðsskjalasöfn eiga mikið undir sögulegum áhuga íbúa á svæðinu sem þau starfa á og gagnkvæmur stuðningur sögufélags og héraðsskjalasafns á hverjum stað getur skilað miklum árangri við að efla þekkingu á heimahögum og mannlífi þar. Elsta héraðsskjalasafn landsins, Héraðsskjalasafn Skagfirðinga, á t.d. rætur að rekja til Sögufélags Skagfirðinga.
Sögufélag Kópavogs var stofnað fimmtudagskvöldið 17. nóvember sl. í safnaðarheimili Kársnessóknar, Borgum. Undirbúningsnefnd skipuð þeim Arndísi Björnsdóttur, Frímanni Inga Helgasyni, Gunnari Svavarssyni, Ólínu Sveinsdóttur og Þórði Guðmundssyni ásamt starfsmönnum Bókasafns Kópavogs og Héraðsskjalasafns Kópavogs, þeim Hrafni Harðarsyni, Hrafni Sveinbjarnarsyni og Gunnari Marel Hinrikssyni skipulagði fundinn og samdi drög að lögum fyrir hið nýja félag.
Um 90 manns sóttu stofnfundinn og var gerður góður rómur að framtakinu.
Frímann Ingi hélt tölu fyrir hönd undirbúningshópsins og sagði frá aðdraganda þess að félagið var stofnað. Bæjarstjóri Kópavogs, Guðrún Pálsdóttir, flutti ávarp, færði félaginu veglega bókagjöf og árnaðaróskir. Þá voru lög félagsins borin undir atkvæði og samþykkt. Kosin var bráðabirgðastjórn fram að fyrsta aðalfundi og voru þau Arndís Björnsdóttir, Frímann Ingi Helgason, Gunnar Svavarsson, Ólína Sveinsdóttir og Þórður Guðmundsson úr undirbúningshópnum kosin einróma með lófataki. Magnús Óskarsson fyrrverandi yfirkennari við bændaskólann á Hvanneyri flutti erindi um upphaf þéttbýlismyndunar í Kópavogi sem hann varð vitni að þar sem hann ólst upp á Kópavogsbúinu á fyrri hluta 20. aldar. Sýndar voru gamlar myndir úr bænum. Einnig tók til máls Rannveig H. Ágeirsdóttir bæjarfulltrúi og óskaði hinu nýja félagi velfarnaðar. Ömmubakstur og sælgætisgerðin Freyja gáfu veitingar með kaffinu.
Fyrsti aðalfundur félagsins verður haldinn í febrúar og verður hann nánar auglýstur síðar. Þeir sem ganga í félagið fyrir annan aðalfund, þ.e. 2013, teljast stofnfélagar. Allir sem áhuga hafa á sögu hins unga bæjarfélags eru hvattir til að hafa samband við einhvern úr bráðabirgðastjórninni og ganga í félagið.
Starfsfólk Héraðsskjalasafnsins lagði land undir fót á Dögum myrkurs (og svo aftur í síðustu viku) og heimsótti fjóra staði á Austurlandi. Tilefnið var að sýningin Austfirsk menning í ljósmyndum sem Menningarráð Austurlands styrkti við síðustu úthlutun.
Dagana 7.-9. nóvember heimsóttu Arndís og Hrafnkell þrjá staði, en þeir voru Fáskrúðsfjörður, Seyisfjörður og Djúpivogur, og voru þær sýningar hluti af dagskrá Daga myrkurs. Síðastliðinn miðvikudag (16. nóvember) var svo haldið til Vopnafjarðar í sömu erindagjörðum.
Efni sýninganna var þríþætt, en auk ljósmyndanna (sem voru í aðalhlutverki) var starfsemi Héraðsskjalasafnsins kynnt og sýnd voru myndskeið úr safni Austfirska sjónvarpsfélagsins sem varðveitt er í Héraðsskjalasafninu. Þó uppbygging sýninganna væri sú sama á öllum stöðum var hver og ein sýning sérsniðin að hverjum sýningastað og var efnið að mestu eða öllu leyti frá viðkomandi stað.
Hrafnkell Lárusson héraðsskjalavörður á efri mynd og Arndís og Jósep á þeirri neðri.
Sýningarnar voru vel sóttar en um 200 manns mættu á þessar fjórar sýningar og dreifðist gestfjöldinn nokkuð jafnt, en hann var á bilinu 40-55 manns. Viðtökur gesta voru afar góðar og var það einkar ánægjulegt fyrir starfsfólks safnsins að fá svo jákvæð viðbrögð. Heimamenn á hverjum stað gerðu einnig sitt til að gera sýningarnar að veruleika en sveitarfélögin voru safninu innan handar varðandi húsnæði fyrir sýningarnar. Á öllum stöðunum söfnuðust upplýsingar varðandi einstakar myndir í sýningunum, en af slíkum upplýsingum er mikill fengur til að bæta skráningu mynda.
Á vefsíðu Vopnafjarðarhrepps má finna umfjöllun um sýninguna í Kaupvangi og myndir sem teknar voru þar.
Ekki má gleyma að nefna að lokum sýninguna Þekkir þú myndina? sem haldin var í Hlymsdölum á Egilsstöðum þann 10. nóvember sl. Á þá sýningu mættu milli 40 og 50 manns. Markmiðið með þeirri sýningu var að afla upplýsinga um lítt þekktar eða óþekktar myndir í vörslu safnsins. Söfnuðust heilmiklar upplýsingar um myndirnar og voru viðstaddir, bæði starfsfólk safnsins og gestir, ánægðir með hvernig til tókst.
HL | is/CC-MAIN-2015-32/01043.jsonl.gz.gz/8 | {
"data_id": "<urn:uuid:0a3a8ccb-8033-44fe-a94e-ff0bfe31bd8d>",
"date": "2015-07-30T10:05:56Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042987171.38/warc/CC-MAIN-20150728002307-00125-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999998807907104,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 212,
"url": "http://heradsskjalasafn.is/?option=com_content&view=article&id=257:grundvallarreglur-um-aegengi-ae-skjalasoefnum&catid=77:frettir&Itemid=100"
} |
Hvað getið þið sagt mér um lundann?
Heimkynni lundans eru við norðanvert Atlantshaf. Hann verpir meðal annars á Nýfundnalandi og meðfram strandlengju Maine-fylkis í Bandaríkjunum, á Írlandi, eyjum norður af Skotlandi, Íslandi, Færeyjum og Noregi. Fuglafræðingar telja að heildarstofnstærðin sé eitthvað í kringum 14 milljónir fugla. Stærstu lundabyggðir heims eru í Vestmannaeyjum. Vegna sérstaks sköpulags og hátternis gengur lundinn undir mörgum gælunöfnum. Hann er til dæmis kallaður „prófasturinn“ vegna göngulagsins og ákveðins virðuleika sem hann hefur yfir að bera þegar hann gengur beinn og sperrtur, auk þess sem liturinn á fjaðrahaminum minnir mjög á hempu. Víða erlendis gengur hann undir nöfnum sem þýða sjópáfagaukur, og hann er einnig nefndur „trúður hafsins“ vegna göngulagsins sem þykir fyndið. Hér við land er maðurinn án efa helsti óvinur lundans. Árlega eru tugir þúsunda fugla veiddir hér við land, aðallega í Vestmannaeyjum. Ýmsir fuglar geta auk þess reynst lundanum hættulegir, svo sem svartbakurinn (Larus marinus) sem rænir hann oft fæðu og jafnvel drepur. Skúmurinn (Stercorarius skua) drepur einnig lunda sér til matar. Kjóinn (Stercorarius parasiticus) er alræmdur ræningi og miðar af fagmennsku út lunda sem eru á leið heim í holuna sína með gogginn fullann af sílum. Sennilega taka brúnrottur (Rattus norvegicus) og minkar (Mustela vison) sinn skerf, en þessi dýr eru að öllum líkindum nokkuð algeng meðfram ströndinni hér við land og er hægur leikur fyrir þau að vinna lundanum mein. Þeir sem hafa kynnst lundanum náið, til dæmis lundaveiðimenn, kannast vel við lundalúsina. Á þessari vefsíðu má fræðast um kvikindið sem gert hefur mörgum veiðimanninum gramt í geði, alla þá tíð sem menn hafa sótt sér lunda til matar. Heimildir og myndir: | is/CC-MAIN-2015-32/01043.jsonl.gz.gz/21 | {
"data_id": "<urn:uuid:ec7d539b-31ec-4b30-b735-9fcc42a05814>",
"date": "2015-08-01T07:46:10Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042988598.68/warc/CC-MAIN-20150728002308-00236-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999855756759644,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 33,
"url": "http://visindavefur.is/svar.php?id=3420"
} |
Laugardaginn 21. apríl nk. verður haldinn sérstakur klæðskiptadagur í rúmlega 60 bæjum og borgum í Svíþjóð. Þennan dag getur fólk mætt á tiltekin stað með nýleg föt sem það er orðið leitt á, fengið greitt fyrir þau í sérstakri klæðskiptamynt, og notað svo myntina til að greiða fyrir nýleg föt sem einhver annar er orðinn leiður á. Með þessu móti getur þetta sama fólk aukið lífsgæði sín meira en ella með þeim peningum sem það vinnur sér inn. Ef grannt er skoðað eykur það nefnilega ekki lífsgæði fólks að kaupa föt eða annan varning og grafa í jörð það sem það er orðið leitt á.
(Þessi pistill er byggður á frétt dagsins á heimasíðu sænsku náttúruverndarsamtakanna Naturskyddsföreningen, eftir ábendingu félaga Hans Nilsson. Myndin sem fylgir er hins vegar tekin beint úr íslenskum veruleika). | is/CC-MAIN-2015-32/01043.jsonl.gz.gz/25 | {
"data_id": "<urn:uuid:bf4fb606-e949-43c8-a926-c3198c1dd9a5>",
"date": "2015-08-03T08:34:10Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042989790.89/warc/CC-MAIN-20150728002309-00004-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999984502792358,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 105,
"url": "http://stefangisla.com/tag/lifsgaedi/"
} |
Djassrapp
|Djass rapp|
|Uppruni||Seinni hluta níunda áratugarins í Bandaríkjunum|
|Hljóðfæri||Tölvur – djasshljóðfæri|
|Vinsældir||Fyrri hluti tíunda áratugarins|
|Tengdar stefnur|
|djass rapp|
Djassrapp er ákveðin tegund rapp-stefnunar sem er undir áhrifum djass tónlistar. Tónlistarstefnan á rætur sínar að tekja til seinni hluta 9. áratugarins og til upphafs 10. áratugarins. Textarnir höfða aðallega til pólitískra viðhorfa og bjartsýni samfélagsins. Tónlistin í djassrappi er aðalega fólgin í reglulegum töktum úr rapptónlist en bætt er við hljóðum úr djass tónlist, til dæmis trompet hljómur, tvöföld bassalína og svo framvegis. Þessir hljómar eru aðalega hljómar úr gömlum og oftast vel þekktu djasslögum. Ungir djass rapparar leituðu í marga klukkutíma af gömlum djassplötum í plötubúðum sem þeir gætu notað til þess að búa til hinn fullkomna taktfasta djass takt. Rímurnar í textunum eru eins og í hefðbundnu rappi og er flæðið mjög svipað. Það sem einkennir textana í djassrappi eru eins og áður sagði pólitísk viðhorf og bjartsýni en einnig er mikið um samtöl rappara hvorn við annan þar sem léttur húmor er meðal annars notaður.
Áhrifavaldar[breyta | breyta frumkóða]
Þrátt fyrir að djassrapp varð ekki að sér tónlistarstefnu fyrr en á 9. áratugnum má sjá ýmis dæmi um djassrapp tónlist í gegnum 20. öldina. Louis Armstrong, víðsfrægur djasstónlistarmaður, gaf út lagið „Heebie Jeebies“ sem oft er talið flokkast undir rapptónlist en hafði undirspil úr djasstónlist. Einnig má rekja áhrifin til 8. áratugarins en The Last Poets, Gil Scott-Heron og The Watts Prophets gáfu þá út lög þar sem textarnir voru taktföst ljóð og djasstónar hljómuðu undir. Þrátt fyrir þessi dæmi úr sögunni, varð djass rapp ekki að sér tónlistarstefnu fyrr en seint á 9. áratugnum.
Upphaf[breyta | breyta frumkóða]
Það sem markaði upphaf stefnunar var djasshljómsveitin Cargo, með Mike Carr í fararbroddi. En árið 1985 gáfu þeir út lagið Jazz Rap, og var það lag á samnefndri plötu þeirra. Djass rapp fór svo að verða vinsælla árið 1988 þegar rapparinn Gang Starr gaf út sitt fyrsta lag „Words I Manifest“, þar sem hann tók undirspil úr lagi Dizzy Gillespie, „Night in Tunisia“, frá árinu 1952 og bjó til taktfastann djass takt.[1] Sama ár gaf Stetsasonic út lagið „Talkin’ All That Jazz“ en hann tók undirspil úr lagi Lonnie Liston Smith og gerði það sama og Gang Starr hafði gert. | is/CC-MAIN-2015-32/01043.jsonl.gz.gz/34 | {
"data_id": "<urn:uuid:d5ecc7c3-b15e-4111-a496-3141586721e2>",
"date": "2015-08-05T08:30:16Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438043062723.96/warc/CC-MAIN-20150728002422-00115-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000016689300537,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 53,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Djassrapp"
} |
John Fogerty
Um viðburðinn
John Fogerty ásamt hljómsveit á tónleikum í Laugardalshöll 21. maí n.k.
John Fogerty gerði garðinn ansi frægan með Creedence Clearwater Revival sem söngvari, gítarleikari og helsti lagasmiður sveitarinnar. Af þekktum lögum Creedence Clearwater Revival má nefna; Fortunate Son, Who´ll Stop the Rain, Down on the Corner og Proud Mary.
Fogerty hefur ekki einungis samið Creedence Clearwater Revival lög því hann samdi til að mynda hinn ódauðlega slagara Rockin´ All Over the World sem Status Quo fluttu og allir ættu að þekkja. Á tónleikaprógrammi Fogerty má m.a. finna alla helstu smelli Creedence Clearwater Revival.
Aðgöngumiðum verður skipt þannig í forsölu að helmingur þeirra verður í sætum í stúku Laugardalshallar og pöllunum fyrir neðan stúkuna. Hinn helmingurinn verður í standandi formi á gólfi Laugardalshallar.
Alls verða 4.000 aðgöngumiðar í boði á tónleika John Fogerty og hljómsveitar í Laugardalshöll 21. maí n.k. | is/CC-MAIN-2015-32/06043.jsonl.gz.gz/5 | {
"data_id": "<urn:uuid:2d4f8c3a-f22c-4aab-bba1-c2c8b4f2b832>",
"date": "2015-07-31T13:20:42Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042988305.14/warc/CC-MAIN-20150728002308-00323-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999045133590698,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 38,
"url": "http://midi.is/concerts/1/5141/"
} |
Mest lesið á RÚV
Sarpurinn
Dögun skal hún heita
18.03.2012 - 21:22
Um hundrað manns voru í dag á seinni stofnfundi Dögunar, samtaka um réttlæti, sanngirni og lýðræði. Samtökin höfðu gegnt vinnuheitinu Breiðfylkingin.
Lýður Árnason, læknir og einn af forsvarsmönnum samtakanna, segir að enginn formaður verði í Dögun heldur talsmenn, tengdir málaflokkum. Fimm voru kjörnir í dag og tveir verða valdir slembivali úr röðum félagsmanna. Í dögun sameinast Hreyfingin , Borgarahreyfingin, Frjálslyndi flokkurinn og ráðsmenn úr stjórnlagaráði undir einn hatt. Í kjarnastefnu samtakanna kemur fram að leggja á áherslu á að bæta stöðu heimilanna, lýðræðisumbætur, uppstokkun á stjórn fiskveiða, siðvæðingu stjórnsýslu og fjármálakerfis, uppgjör við hrunið og Evrópusambandið. | is/CC-MAIN-2015-32/06043.jsonl.gz.gz/6 | {
"data_id": "<urn:uuid:fbe695f6-cfb4-4b4d-9af9-3c8b0a2b207f>",
"date": "2015-07-31T13:21:15Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042988305.14/warc/CC-MAIN-20150728002308-00323-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9998829364776611,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 38,
"url": "http://www.ruv.is/frett/dogun-skal-hun-heita"
} |
Fóstbræðra saga
1. kafli
Á dögum hins helga Ólafs konungs voru margir höfðingjar undir hans konungdæmi, eigi aðeins í Noregi heldur í öllum löndum, þeim er hans konungdómur stóð yfir, og voru þeir allir mest virðir af guði er konungi líkaði best við.
Í þann tíma var höfðingi ágætur á Íslandi í Ísafirði er Vermundur hét. Hann var Þorgrímsson, bróðir Víga-Styrs. Vermundur hafði bústað í Vatnsfirði. Hann var vitur og vinsæll. Hann átti konu þá Þorbjörg hét. Hún var kölluð Þorbjörg digra, dóttir Ólafs pá. Hún var vitur kona og stórlynd. Jafnan er Vermundur var eigi heima þá réð hún fyrir héraði og fyrir mönnum og þótti hverjum manni sínu máli vel komið er hún réð fyrir.
Það barst að einhverju sinni þá er Vermundur var eigi heima að Grettir Ásmundarson kom í Ísafjörð þá er hann var sekur, og þar sem hann kom hafði hann það nær af hverjum er hann kallaði. Og þó að hann kallaði það gefið eða þeir er laust létu féið þá voru þær gjafir þann veg að margir menn mundu sitt fé eigi laust láta fyrir honum ef þeim sýndist eigi tröll fyrir dyrum. Því söfnuðu bændur sér liði og tóku Gretti höndum og dæmdu hann til dráps og reistu honum gálga og ætluðu að hengja hann. Og er Þorbjörg veit þessa fyrirætlan fór hún með húskarla sína til þess mannfundar er Grettir var dæmdur. Og þar kom hún að sem gálginn var reistur og snaran þar við fest og Grettir þegar til leiddur og stóð það eitt fyrir lífláti hans er menn sáu för Þorbjargar. Og er hún kom til mannfundar þess þá spyr hún hvað menn ætluðust þar fyrir. Þeir sögðu sína fyrirætlan.
Hún segir: "Óráðlegt sýnist mér það að þér drepið hann því að hann er ættstór maður og mikils verður fyrir afls sakir og margrar atgervi þó að hann sé eigi gæfumaður í öllum hlutum og mun frændum hans þykja skaði um hann þótt hann sé við marga menn ódæll."
Þeir segja: "Ólífismaður sýnist oss hann vera því að hann er skógarmaður og sannur ránsmaður."
Þorbjörg mælti: "Eigi mun hann nú að sinni af lífi tekinn ef eg má ráða."
Þeir segja: "Hafa muntu ríki til þess að hann sé eigi af lífi tekinn hvort sem það er rétt eða rangt."
Þá lét Þorbjörg leysa Gretti og gaf honum líf og bað hann fara þangað sem hann vildi. Af þessum atburð kvað Grettir kviðling þenna:
Mundi eg sjálfr
í snöru egnda
helsti brátt
höfði stinga
ef Þorbjörg
þessu skáldi,
hún er allsnotr,
eigi byrgi.
Í þessum atburði má hér sýnast hversu mikill skörungur hún var.
2. kafli
Hávar hét maður. Hann var Kleppsson. Hann bjó á bæ þeim er heitir að Jökulskeldu. Hávar var kynjaður sunnan af Akranesi og hafði farið þaðan fyrir víga sakir því að hann mikill vígamaður og hávaðamaður og ódæll. Hann átti konu þá er Þórelfur hét. Hún var breiðfirsk að kyni. Hún var dóttir Álfs úr Dölum, göfugs manns og ágæts. Hávar og Þórelfur áttu son þann er Þorgeir hét. Hann var bráðger maður og mikill vexti og sterkur og kappsfullur. Hann nam á unga aldri að hlífa sér með skildi og vega með vopnum.
Bersi hét maður er bjó í Ísafirði. Hann bjó á bæ þeim er á Dyrðilmýri heitir. Hann átti þá konu er Þorgerður hét. Son þeirra hét Þormóður. Hann var þegar á unga aldri hvatur maður og hugprúður, meðalmaður vexti, svartur á hárslit og hrokkinhærður.
Í þenna tíma bjó á Reykjahólum á Reykjanesi Þorgils Arason. Hann var mikill höfðingi, vitur og vinsæll, ríkur og ráðvandur. Illugi hét bróðir hans, hirðmaður hins heilaga Ólafs konungs. Hann var farmaður mikill og var jafnan annan vetur með Ólafi konungi en annan á Reykjahólum. Hann hafði út kirkjuvið og skálavið.
Þeir bræður, Þorgils og Illugi, voru synir Ara Mássonar, Atlasonar, Úlfssonar hins skjálga er nam Reykjanes, Högnasonar hins hvíta, Ótryggssonar, Óblauðssonar, Hjörleifssonar konungs. Þorgerður hét móðir þeirra Þorgils og Illuga. Hún var dóttir Álfs úr Dölum. Móðir Álfs var Þórhildur Þorsteinsdóttir hins rauða, Óleifssonar hins hvíta, Ingjaldssonar, Fróðasonar. Móðir Ingjalds var Þóra, dóttir Sigurðar orms í auga. Móðir Sigurðar var Áslaug, dóttir Sigurðar Fáfnisbana. Þorgeir Hávarsson var systrungur Þorgils Arasonar.
Þorgeir og Þormóður óxu upp í Ísafirði og var snemmendis vingan með þeim því að þeir voru í mörgu skaplíkir. Snemmendis sagði þeim svo hugur um, sem síðar bar raun á, að þeir myndu vopnbitnir verða því að þeir voru ráðnir til að láta sinn hlut hvergi eða undir leggja við hverja menn sem þeir ættu málum að skipta. Meir hugðu þeir jafnan að fremd þessa heims lífs en að dýrð annars heims fagnaðar.
Því tóku þeir það ráð með fastmælum að sá þeirra skyldi hefna annars er lengur lifði. En þó að þá væru menn kristnir kallaðir þá var þó í þann tíð ung kristni og mjög vanger svo að margir gneistar heiðninnar voru þó þá eftir og í óvenju lagðir. Hafði sú siðvenja verið höfð frægra manna, þeirra er það lögmál settu sín í milli, að sá skyldi annars hefna er lengur lifði. Þá skyldu þeir ganga undir þrjú jarðarmen og var það eiður þeirra. Sá leikur var á þá lund að rista skyldi þrjár torfur úr jörðu langar. Þeirra endar skyldu allir fastir í jörðu og heimta upp lykkjurnar svo að menn mættu ganga undir. Þann leik frömdu þeir Þormóður og Þorgeir í sínum fastmælum.
Þormóður var nokkuru eldri en þó var Þorgeir sterkari. Uppgangur þeirra gerðist brátt mikill. Fara þeir víða um héruð og voru eigi vinsælir. Töldu margir þá ekki vera jafnaðarmenn. Höfðu þeir hald og traust hjá feðrum sínum sem von var að. Virtu margir menn sem þeir héldu þá til rangs.
En þeir menn sem vanhluta þóttust verða fyrir þeim fóstbræðrum fóru á fund Vermundar og báðu hann koma af sér þessum vandræðum.
Vermundur bauð Hávari og Bersa á sinn fund og sagði þeim að mönnum líkaði lítt til sona þeirra. "Ertu, Hávar, utanhéraðsmaður, sagði hann, "og hefir sest hér niður að engis manns leyfi. Höfum vér ekki amast við byggð þína hér til en nú sýnist mér standa af Þorgeiri syni þínum órói og stormur. Viljum vér nú að þú færir bústað þinn og byggð brott úr Ísafirði en Bersa og son hans munum vér af því eigi á brott reka að þeir eru hér kynjaðir. Væntum vér og að minni stormur standi af Þormóði ef þeir Þorgeir skiljast."
Hávar segir: "Ráða muntu því Vermundur að vér munum ráðast í brott úr Ísafirði með fé vort en eigi veit eg nema Þorgeir vilji ráða vistum sínum."
Nú eftir þessa þeirra ráðagerð færði Hávar bústað sinn suður til Borgarfjarðar og byggði þar sem nú heita Hávarstóftir. Þorgeir var þá ýmist með föður sínum eða vestur í Ísafirði með Þormóði og var hann mörgum mönnum nokkur andvaragestur þar sem hann kom þó að hann væri á ungum aldri. Löngum var hann á Reykjahólum með Þorgilsi frænda sínum og hafði af honum gott yfirlæti. Mikið vinfengi var með þeim Ara Þorgilssyni þegar á unga aldri og hélst þeirra vinfengi meðan þeir lifðu báðir.
Jöður hét maður er bjó á bæ þeim er heitir á Skeljabrekku. Hann var garpur mikill og höfðingi, ódæll og lítill jafnaðarmaður við marga menn, ríkur í héraðinu og stórráður, vígamaður mikill og bætti menn sjaldan fé þótt hann vægi.
Það bar að einn vetur að Jöður og húskarlar hans fóru út á Akranes að mjölkaupum. Í þeirri för kom hann til Hávars og bað að hann mundi ljá honum hest út á Nes.
Hann léði honum hestinn "og vil eg að þú látir hestinn hér eftir er þú ferð aftur og hafir þú eigi lengra."
Jöður kvað svo vera skyldu. Síðan fór hann út á Nes og keypti mjöl sem hann ætlaði og fór heimleiðis þá er hann hafði það annast að honum bar nauðsyn til. Og þá er hann fór utan með Grunnafirði um bæ Hávars þá ræddu förunautar hans um við hann að þeir mundu koma þar til húss og láta þar eftir hestinn.
Jöður segir: "Eigi nenni eg að dveljast að því. Mun eg nú hafa hestinn heim undir klyfjum og senda honum þegar aftur er eg hefi haft í mína nauðsyn."
Þeir segja: "Gera máttu það ef þú vilt en eigi hefir Hávari jafnan líkað ef af því væri brugðið er hann vildi vera láta."
"Ekki mun nú fyrir það gert," segir Jöður.
Hávar sér ferð þeirra og kennir mennina, fer til fundar við þá og heilsar þeim og mælti: "Nú munuð þér láta hér eftir hestinn."
Jöður segir: "Þú munt vilja lána mér hestinn heim til Skeljabrekku."
Hávar segir: "Eigi vil eg að nú fari hesturinn lengra."
Jöður segir: "Þó munum vér hafa hestinn þóttú viljir eigi ljá."
Hávar segir: "Svo má vera að það sé."
Hann hleypur að hestinum og hjó ofan klyfjarnar og tók í tauma hestsins og sneri heim á leið. Jöður hafði krókaspjót í hendi. Hann snarar þá að Hávari og leggur spjóti í gegnum hann. Af því sári lét Hávar líf sitt. Jöður tók hestinn og hafði með sér og fór leið sína til þess er hann kom heim. Heimamönnum Hávars þótti honum seint heim verða. Þeir leituðu hans og fundu hann dauðan þar sem hann hafði veginn verið. Þeim þótti þau tíðindi mikil vera.
Í þann tíma var Þorgeir vestur í Ísafirði. Víg Hávars spurðist skjótt víða um héruð og er Þorgeir spurði víg föður síns þá brá honum ekki við þá tíðindasögn. Eigi roðnaði hann því að eigi rann honum reiði í hörund. Eigi bliknaði hann því að honum lagði eigi heift í brjóst. Eigi blánaði hann því að honum rann eigi í bein reiði. Heldur brá hann sér engan veg við tíðindasögnina því að eigi var hjarta hans sem fóarn í fugli. Eigi var það blóðfullt svo að það skylfi af hræðslu heldur var það hert af hinum hæsta höfuðsmið í öllum hvatleik.
3. kafli
Svo er sagt að Þorgeir væri lítill kvennamaður. Sagði hann það vera svívirðing síns krafts að hokra að konum. Sjaldan hló hann. Óblíður var hann hversdaglega við alþýðu. Mikill var hann vexti og drengilegur í ásjónu, rammur að afli. Þorgeir átti exi breiða, stundar mikla sköfnungsexi. Hún var snarpegg og hvöss og fékk mörgum manni exin náttverð. Hann átti og mikið fjaðurspjót. Það var með hörðum oddi og hvössum eggjum, mikill falurinn og digurt skaft. Í þann tíð var á Íslandi sverð ótíð mönnum til vopnabúnings.
Nú er Þorgeir spurði víg föður síns þá fór hann á Reykjahóla til Þorgils og sagði honum að hann vildi fara suður í Borgarfjörð að hitta móður sína og bað að hann skyldi fá honum flutning yfir Breiðafjörð. Þorgils gerði sem hann bað. Nú fer hann suður í Borgarfjörð og er ekki getið um náttstaði hans. Færðir voru góðar og snælaust í héraðinu. Vötnin lágu öll. Og er hann kom suður yfir Hvítá þá lagði hann leið sína til Skeljabrekku. Veður var þykkt og hlætt, myrkt úti bæði fyrir veðurs sakir og nætur. Þorgeir kom til Skeljabrekku síð um aftan og er hann kom á bæinn þá voru dyr aftur loknar og menn nýkomnir í stofu frá eldi. Ljós brann í stofunni. Þorgeir drap á dyr.
Jöður tók til orða: "Á dyr er drepið. Gangið út nokkur sveina."
Þá sá út húskarl einn og sér mann úti fyrir dyrunum standa með vopnum og spyr hver hann væri.
Hann svarar: "Vigfús heiti eg."
Húskarlinn mælti: "Gakk inn þú. Heimul mun þér gisting."
Þorgeir segir: "Eigi þigg eg gisting að þrælum. Mæl þú að Jöður gangi út."
Húskarl gengur inn er Þorgeir stóð úti.
Bóndi spurði húskarl er hann kom í stofu: "Hver kom maður úti?"
Húskarl svarar: "Veit eg að síður hver hann er að eg ætla að hann viti eigi sjálfur."
Jöður segir: "Hvað bauðst þú honum hér gisting?"
Hann svarar: "Bauð eg."
Jöður mælti: "Hverju svaraði hann?"
"Eigi lést hann vilja þiggja gistingarboð að þrælum. Bað hann þig út koma."
Jöður tók spjót í hönd sér og setti hjálm á höfuð sér og gengur út í dyr og tveir húskarlar með honum, sér mann standa fyrir dyrum og snýr spjótinu og setti spjótsoddinn í þröskuldinn. Hann spurði hver hinn komni maður væri.
Sá sagði: "Eg heiti Þorgeir."
Jöður segir: "Hver Þorgeir ertu?"
"Eg er Hávarsson."
Jöður mælti: "Hvert er erindi þitt hingað?"
Hann sagði: "Eigi veit eg hvað til tíðinda verður en eftir vil eg leita ef þér viljið nokkuru bæta víg það er þú vóst Hávar föður minn."
Jöður mælti: "Eigi veit eg hvort þú hefir það spurt að eg hefi mörg víg vegið og eg hefi ekki bætt."
"Ókunnigt er mér það," segir Þorgeir. "En hvað sem um það er þá kemur þetta til mín að leita eftir þessum vígsbótum því að mér er nær hoggið."
Jöður segir: "Eigi er mér allfjarri skapi að minnast þín í nokkuru. En fyrir því mun eg eigi þetta víg bæta þér Þorgeir að þá þykir öðrum skylt að eg bæti fleiri víg."
Þorgeir svarar: "Þér munuð ráða hvern sóma þér viljið gera en vér munum ráða þykkju vorri."
Nú ræddust þeir þessi orð við og stóð Þorgeir eigi allnær dyrunum. Hann hefir spjót í hægri hendi og sneri fram oddinum en exi í vinstri hendi. Jöður og hans menn áttu dimmt út að sjá þar sem þeir voru frá ljósi komnir en Þorgeiri var nokkuru hægra að sjá þá sem stóðu í dyrunum. Nú er þá varir síst þá gengur Þorgeir að dyrunum og lagði spjóti á honum miðjum og þegar í gegnum hann svo að hann féll í dyrnar inn í fang þeim fylgdarmönnum sínum.
Þorgeir snýr í brott þegar í náttmyrkrinu en húskarlar Jöðurs stamba honum. Þá var Þorgeir fimmtán vetra gamall er víg þetta varð sem Þormóður kvað í erfidrápu Þorgeirs:
Starf hófst upp þá er arfa
auðveitir lét dauðan,
hestrennir var hlunna
hugsnjallr, Klæings falla.
Efnd tókst Hávars hefndar
hafstóðs þá var Móði,
hann varð happ að vinna
hvettr, fimmtían vetra.
Þorgeir fór um nóttina og nam eigi fyrr staðar en á Hávarsstöðum. Hann drap þar á dyr og var seint til hurðar gengið. Þórelfur kvaddi til húskarl einn út að ganga.
Hann vaknar og gnýr fast augun og lætur illa við upp að standa og mælti: "Eigi veit eg að nauðsyn sé út að ganga þótt menn fari um nætur."
Þórelfur mælti: "Sá einn mun um nætur fara í miklu myrkri að nauðsyn mun á þykja."
"Eigi veit eg það," segir húskarl og rís upp og heldur seint og gengur til hurðar og sér mann úti fyrir dyrum í náttmyrkri og heilsar honum eigi, snýr inn aftur til rekkju sinnar og leggst niður og breiðir á sig klæði sín. Þorgeir gengur inn og lýkur aftur hurðina eftir sér og snýr til stofu.
Þórelfur tók til orða: "Hver kom maður?"
Húskarl svarar: "Það er bæði að eg veit eigi hver hann er enda þykir mér ekki undir."
Hún mælti: "Óforvitinn maður ertu."
Hún mælti þá við griðkonu eina: "Rís upp þú og gakk til stofu og vit hver maður sá er að þangað gekk."
Griðkona reis upp og gekk til stofu og lýkur upp hurðinni lítt að og spyr að hvort nokkuð sé manna í stofunni.
Henni var sagt: "Hér er maður víst."
Hún spyr hver hann væri.
Hann svarar: "Þorgeir heiti eg."
Hún lýkur aftur hurðina og gekk í skála.
Þórelfur mælti: "Hver kom maður?"
Hún svarar: "Það ætla eg að kominn sé Þorgeir son þinn."
Þórelfur rís þá upp og kveikir ljós, gengur til stofunnar og fagnar vel syni sínum, spyr tíðinda.
Þorgeir segir: "Áverki nokkur gerðist í kveld að Skeljabrekku."
Þórelfur spyr: "Hverjir áttu hlut í því?"
Þorgeir svarar: "Eigi má eg það af mér bera."
Þórelfur segir: "Hversu mikill áverki var það?"
Þorgeir svarar: "Eigi ætla eg að þar muni umbanda þurfa er hann fékk af mér. Það sá eg á spjóti mínu að út mundi tekið hafa í gegnum hann og féll hann á bak aftur í fang fylgdarmönnum sínum."
Þórelfur mælti þá með glöðu brjósti: "Óbernslegt bragð var það og njóttu heill handa, son minn. En hví lögðu þeir eigi eftir þér, fylgdarmenn hans?"
Þorgeir svarar: "Fengin voru þeim í fyrstu önnur verkaefni en brátt fal sýn meðal vor fyrir myrkurs sakir."
Þórelfur segir: "Svo má vera."
Þá var settur náttverður fyrir Þorgeir og er hann var mettur þá mælti Þórelfur: "Það sýnist mér ráð að þú leggist niður til svefns en rís upp ofanverða nátt og stíg þá á bak hesti þínum og ríð vestur til Breiðafjarðar. Húskarlar mínir skulu fylgja þér svo langt sem þú vilt. Hér munu menn koma á morgun að leita þín og höfum vér eigi ríki til að halda þig fyrir fjölmenni. Vötn mun og skjótt leysa ef þeyrinn helst og er þá verra að fara ef þau leysir. Hefir þú nú unnið það hér er mest nauðsyn bar til. Berðu Þorgilsi frænda mínum orð til þess að hann taki mér nokkurn ráðstafa vestur þar hjá sér. Eg mun selja jarðir mínar hér. Vil eg ráðast þangað í átthaga minn."
Þorgeir gerði sem móðir hans gaf ráð til, lagðist til svefns og reis upp ofanverða nótt og reið eftir það í brott. Og er eigi getið um hans ferð fyrr en hann kom vestur í Breiðafjörð, fékk sér þar skip og fór á því vestur á Reykjanes og segir þar víg Jöðurs.
Sýndist öllum mönnum þeim er heyrðu þessa tíðindasögn sjá atburður undarlegur orðinn að einn ungur maður skyldi orðið hafa að bana svo harðfengum héraðshöfðingja og svo miklum kappa sem Jöður var. En þó var eigi undarlegt því að hinn hæsti höfuðsmiður hafði skapað og gefið í brjóst Þorgeiri svo öruggt hjarta og hart að hann hræddist ekki og hann var svo öruggur í öllum mannraunum sem hið óarga dýr. Og af því að allir góðir hlutir eru af guði gervir þá er öruggleikur af guði ger og gefinn í brjóst hvötum drengjum og þar með sjálfræði að hafa til þess er þeir vilja, góðs eða ills, því að Kristur hefur kristna menn sonu sína gert en eigi þræla en það mun hann hverjum gjalda sem til vinnur.
Þorgeir hafðist þá við ýmist á Reykjahólum eða vestur í Ísafirði. Um vorið eftir þessi tíðindi réðst Þórelfur vestur á Reykjanes með allt fé sitt. Það sumar var sæst á víg þeirra Hávars og Jöðurs. Þorgeir var þá löngum með Bersa. Voru þeir Þormóður hinir bestu vinir, fengu sér einn ferjustút og réðust til þess skips sjö menn aðrir með þeim, létu reiða yfir um sumarið í ýmsa staði og voru miðlungi vinsælir.
Ingólfur hét maður er bjó í Jökulsfjörðum. Hann var kallaður Ingólfur sviðinn. Sá bær var kallaður á Sviðinsstöðum er hann bjó á. Þorbrandur hét son hans. Hann var garpur mikill og ódæll og óvinsæll. Þeir feðgar báðir voru ójafnaðarmenn miklir, tóku jafnan annarra manna fé með kúgan eða ránum. Þeir voru báðir þingmenn Vermundar og hélt hann mjög hendi yfir þeim því að þeir gáfu honum jafnan góðar gjafir. Og var þeim því eigi skjótt hefndur sinn ofsi, sá er þeir höfðu við marga menn, að eiður Vermundar stóð fyrir þeim.
Sigurfljóð hét kona og var ekkja og bjó í Jökulsfjörðum. Hún var vitur og vinsæl og var mörgum manni mikill gagnsmaður. Fjörður var í milli byggða þeirra Sigurfljóðar og Ingólfs og bar hún í mörgum hlutum stór vandræði fyrir þeim.
Þorgeir og Þormóður bjuggust til ferðar norður á Strandir og fara að föngum. Og er þeir voru búnir þá lagði á fyrir þeim andviðri og gaf þeim eigi lægi út úr firðinum. Höfðu margir menn af þeim um sumarið mikil óhægindi.
Og er komið var að vetri þá rann á byr og tóku þeir þá til segls og sigldu út úr Ísafirði gott veður og lítið. Skip gekk lítið fyrir veðurs sakir og er þeir höfðu siglt um stund þá tók veðrið að þykkna og því næst að drífa. Og er þeir voru komnir fyrir Jökulsfjörðu þá kom veður í móti þeim hvasst og kalt með fjúki og frosti. Vissu þeir þá eigi hvert þeir fóru. Gerðist þá myrkvi mikill bæði af nótt og fjúki. Sneru nú forviðris skipinu og fengu stór áföll, urðu allir alvotir og fraus að þeim klæðin. Reyndu Ránar dætur drengina og buðu þeim sín faðmlög. Komu að lyktum í fjörð einn, héldu þar inn eftir og í fjarðarbotninum voru naust og þar skip inni. Þar settu þeir skip sitt og bjuggu um og ganga á land síðan og leita bæjar nokkurs, finna um síðir bæ einn lítinn, drepa þar á dyr og gengur þar út karlmaður og heilsar þeim, biður þá inn ganga er úti voru í illu veðri og ganga þeir til stofu og brann þar ljós. Skipa þeir annan bekk. Þeim var heilsað. Þá spyr ein kona hver fyrirmaður væri þeirra er komnir voru.
Henni var sagt að komnir voru Þorgeir og Þormóður "eða hver spyr að því?" sögðu þeir.
Þeim var sagt að Sigurfljóð húsfreyja spurði að því. "Heyrt hefi eg ykkar getið," segir hún, "en eigi hefi eg séð ykkur fyrr. En hvort hafið þið verið veðursælir í dag eða vinsælir?"
Þeir sögðu: "Margir menn munu það mæla að það sé mjög líkt og mun þó skipta nokkuru hverjir um ræða."
Sigurfljóð svarar: "Vera má að það sé."
4. kafli
Nú biður hún taka við klæðum þeirra og var eldur upp kveiktur fyrir þeim og þídd klæði þeirra er frerin voru. Eftir það var þeim matur fenginn og eftir það til rekkju fylgt og búið um vel. Sofna þeir skjótt. Fjúk og frost gekk alla nóttina. Gó elris hundur alla þá nótt óþrotnum kjöftum og tögg allar jarðir með grimmum kuldatönnum. Og er lýsa tók um morguninn þá var út séð og er sá kom inn er út hafði séð þá spyr Þorgeir hvað veðurs væri úti. Sá segir að veður væri hið sama og verið hafði um kveldið.
Sigurfljóð mælti: "Þér þurfið eigi veðursjúkir að vera því að vel skuluð þér hér komnir að því er vér megum og farið þér héðan eigi fyrr en gott veður er."
Þorgeir svarar: "Vel fer þér húsfreyja boð við oss en eigi bíta oss illviðri. Vér eigum hvorki að sjá fyrir konum né börnum né kvikfé."
Illviðri tók þá að lægja á víkur og fjörðu og gerði íslög mikil.
Einn morgun reis Sigurfljóð upp snemma og sá út, kemur inn farandi og spyr Þorgeir hvað veðurs væri úti.
Hún segir: "Nú er gott veður, þunnt og óvindlegt."
Þormóður mælti: "Stöndum upp þá sveinar."
Sigurfljóð mælti: "Hvað ætlist þér fyrir?"
Þormóður svarar: "Vér munum fara norður á Strandir og vita hvað þar vilji til fanga bera en láta hér eftir skip vort."
Sigurfljóð mælti: "Undarlegir menn eruð þér, viljið fara á Strandir að hvölum en taka eigi nálægari föng og drengilegri."
Þormóður mælti: "Hvar eru þau föng?"
Hún segir: "Drengilegra sýnist mér að drepa þá illvirkja er hér ræna menn en starfa að hvölum."
Þormóður mælti: "Til hverra manna mælir þú?"
Hún segir: "Það mæli eg til þeirra Ingólfs og Þorbrands er mörgum manni hafa gert skömm og skaða. Hefðuð þá margra manna hefnt í yðru verki ef þér dræpuð, og mundu það verk margir yður allvel launa."
Þormóður mælti: "Eigi veit eg hversu heilráð þú ert oss nú því að þeir eru vinir Vermundar og mun það eigi laust eftir renna ef þeim er nokkuð til meins gert."
Hún mælti: "Að því kemur nú sem mælt er að spyrja er best til válegra þegna. Þér þykist vera garpar miklir þá er þér eruð í þeim veg að kúga kotunga en hræðist þegar er í mannraunir kemur."
Þá spratt Þorgeir upp og mælti: "Standið upp sveinar og launið húsfreyju gisting."
Og þá stóðu þeir upp og vopnuðu sig, gengu út er þeir voru búnir, fara yfir fjörðinn á ísi, koma á bæinn áður menn voru upp staðnir. Ingólfur vaknar og heyrir að menn ganga úti hjá húsunum eigi allfáir saman, á frernum skóm. Þeir Þorgeir ganga til dyra og drepa á dyr. Við það vakna menn þeir sem í skálanum voru og standa á fætur skjótt. Hvíldu þeir feðgar jafnan í klæðum því að þeir áttu sökótt við marga menn. Þeir höfðu með sér tvo húskarla. Þeir herklæddust allir. Tekur sitt spjót hvor þeirra í hönd sér, ganga til hurðar og lúka upp, sjá mennina úti átta og alla vopnaða, spyrja hver þar sé flokksforingi.
Þorgeir segir til sín "ef þér hafið heyrt getið Þorgeirs Hávarssonar eða Þormóðar Bersasonar þá megið þér hér þá sjá."
Þorbrandur svarar: "Efalaust er það að vér höfum heyrt getið Þorgeirs Hávarssonar og Þormóðar og sjaldan að góðu eða hvert er erindi yðvart hingað?"
Þorgeir svarar: "Það er vort erindi hingað að skapa skor og jafna ójafnað. Vér viljum gera yður tvo kosti. Annaðhvort að þér gangið hér frá fé yðru öllu því er þér hafið ranglega fengið og kaupið yður þann veg líf, eða þér verjið féið með karlmennsku meðan yður endist líf til."
Þorbrandur svarar: "Vér höfum fengið féið með karlmennsku og hraustleik og munum vér eigi annan veg láta en vér höfum fengið en eg hygg Þorgeir að þú neytir fyrr dagverðar á spjóti mínu en á fénu."
Þorgeir segir: "Eg er berdreymur sem eg á kyn til og hefir mig einkar órýrlega dreymt um mig en allrýrlegt um þig og mun það eftir ganga sem mig hefir um þig dreymt og mun Hel, húsfreyja þín, leggja þig sér í faðm og muntu svo láta fé þitt allt því að firnum nýtur þess er firnum fær."
5. kafli
Nú að svo mæltu sækja þeir Þorgeir og Þormóður að þeim feðgum en bönnuðu förunautum sínum að vinna á þeim feðgum því að þeir vildu sjálfir yfir þá stíga. Þeim Þorgeiri var dimmt að sjá inn í dyrnar því að lítt var lýst en út var ljósara að líta og var þeim hægra að verjast er inni voru en hinum að að sækja er úti voru. Húskarlar Ingólfs hlaupa annað skeið út og sæta áverkum við förunauta Þorgeirs. Þau urðu endalok þessa fundar að Þorbrandur féll fyrir Þorgeiri en Ingólfur fyrir Þormóði. Húskarlar Ingólfs urðu sárir mjög þess að þó batnar þeim. Þessa getur Þormóður í erfidrápu Þorgeirs:
Aldrspelli kveð eg ollu
Ingólfs sonar, þingað
frétt er víg sem vættig,
vald há-Sleipnis tjalda.
Féll fyr fræknum stilli,
fjörtjón var það ljóna,
lítt var það til þrætu,
Þorbrandr drasils vandar.
Þeir tóku hesta tvo, Þorgeir og hans menn, og klyfjuðu þá af mat. Þeir ráku á brott þrjú naut þau er helst voru hold á, fara við svo búið aftur yfir fjörðinn. Sigurfljóð var úti er þeir koma heim. Hún heilsar þeim og spurði tíðinda. Þeir segja þau sem gerst höfðu.
Hún mælti: "Vel hafið þér heiman gengið og haglegan hafið þér haft hvalskurðinn, rekið og vel margra manna harma og sneypu og svívirðu. En nú mun eg fara til Vatnsfjarðar á fund Vermundar og segja þessi tíðindi en þér skuluð mín heima bíða."
Þeir báðu hana fara. Hún kvaddi til ferðar með sér húskarla sína. Þau tóku einn sexæring er hún átti, róa inn eftir Ísafirði og létta eigi fyrr en þau koma í Vatnsfjörð síð um aftan.
Hún mælti við förunauta sína: "Nú skuluð þér vera haldinorðir og segja ekki frá tíðindum þeim er gerst höfðu. Látið mig hafa orð fyrir oss."
Þeir sögðu svo vera skulu. Nú ganga þau til bæjar og hitta menn að máli. Tekur Vermundur vel við þeim og spyr þau tíðinda. Þau létust engi kunna að segja, voru þar um nóttina í góðu yfirlæti. Um morguninn sagði Sigurfljóð að hún mundi heimleiðis fara.
Vermundur latti hana mjög "og ertu hingað sjaldsén," sagði hann, "og er það ráð að fara eigi svo hvatlega."
Hún mælti: "Eg á lítt heimangengt en nú er gott veður og vil eg eigi þetta færi láta undan ganga. Vildi eg Vermundur að þú fylgdir mér til skips."
Þá mælti hann: "Förum þá."
Nú fara þau til skips.
Þá mælti Sigurfljóð: "Hvort hefir þú spurt vígin þau er gerðust þar í Jökulsfjörðum?"
Vermundur segir: "Hver víg eru þau?"
Hún segir: "Þorgeir Hávarsson og Þormóður Bersason drap þá feðga, Ingólf og Þorbrand."
Vermundur mælti: "Mjög ganga þeir fóstbræður nú af sér er þeir drepa menn fyrir oss og mundum vér það vilja að þeir dræpu eigi vora menn marga."
Hún mælti: "Það er sem von er að yður sé svo um gefið en það munu sumir menn mæla að þeir hafi eigi þessa menn fyrir yður drepið heldur má hinn veg að kveða að þeir hafi þessi víg fyrir yður unnið. En hver skal hegna ósiðu, rán eða hernað ef eigi viljið þér er stjórnarmenn eru kallaðir héraða? Sýnist oss að þeir Þorgeir og Þormóður hafi það unnið er þér skylduð gert hafa eða láta gera og mun yður svo sýnast sem eg segi ef yður gefur eigi missýni í þessu máli. Fór eg af því á yðvarn fund að eg vildi mennina í frið kaupa, þá er vígin hafa vegið, en eigi fyrir þá sök að þeir séu bóta verðir er vegnir eru því að þeir hafa fyrir löngu fyrirgert lífi sínu og fé, heldur viljum vér gera í öllu þinn sóma sem vér erum skyld til. Og eru hér nú þrjú hundruð silfurs er eg vil gefa þér til friðkaups þeim Þorgeiri og Þormóði."
Nú tekur hún fésjóð undan belti sér og steypir fénu í kné Vermundi. Silfrið var gott. Vermundur hefur upp brún við fégjöfina. Sefast hann af reiðinni og heitir hann Þorgeiri og Þormóði nokkurum friði, sagðist þó eigi vilja langvistir Þorgeirs þar um Ísafjörð.
Nú skiljast þau að sinni. Fer hún heim til bús síns og segir þeim Þorgeiri hversu farið hafði með þeim Vermundi. Þeir þakka henni sitt tillag er hún hafði þeim veitt. Nú eru þeir með henni um veturinn. Og er vorar og veðrátta batnar þá flota þeir skipi sínu og búa það. Og er þeir voru búnir til ferðar þá þakka þeir henni þarvist sína og allan velgerning þann er hún hafði þeim veitt, slíkan drengskap sem hún hafði þeim sýnt. Skiljast þau vinir.
Þeir fara norður á Strandir, hafast þar við um sumarið. Verður þeim gott til fjár og fangs. Hafa þeir það af hverjum manni sem þeir kveðja, voru allir við þá hræddir sem fénaður við león þá er hann kemur í þeirra flokk.
Bersi fór byggðum á Laugaból í Laugadal því að Vermundur vildi eigi svo nær bæ sínum láta vera hráskinn þeirra Þorgeirs og Þormóðar. Um haustið fóru þeir norðan af Ströndum til Ísafjarðar og settu upp skip sitt þar er þeim þótti vel komið og búa um. Fer Þormóður þá til föður síns en Þorgeir ætlaði að fara suður á Reykjanes til frænda sinna. Leitar þá hver fyrir sér þeirra förunauta, þangað hver sem óðal átti. Mælast þeir það við er þeir skiljast að þeir skulu þar finnast er skipið stóð þá er vora tæki og fara þá enn allir samt til fangs norður á Strandir. Skiljast nú að svo mæltu og biður hver þeirra vel fyrir öðrum.
6. kafli
Þorkell hét maður er bjó í Gervidal. Hann var vel fjáreigandi en lítill í þegnskap en eirinn í skaplyndi, huglaus í hjarta. Hann var kvongaður maður og hafði eigi fleiri hjón en þrjú. Griðkona var hið þriðja hjón.
Maður hét Butraldi. Hann var einhleypingur, mikill maður vexti, rammur að afli, ljótur í ásjónu, harðfengur í skaplyndi, vígamaður mikill, nasbráður og heiftúðigur. Hann hafði vistir um sumrum og tók kaup en lét reiðast yfir á vetrum með þriðja mann og settist á bæi nokkurum nóttum saman. Hann var nokkuð skyldur að frændsemi Vermundi í Vatnsfirði og því var honum eigi skjótt goldið það verkkaup sem hann gerði til.
Butraldi kom með þriðja mann til gistingar í Gervidal til Þorkels um kveld og þótt Þorkeli væri sár matur þorði hann þó eigi að synja þeim gistingar og er þeim til stofu fylgt og kveikt ljós. Sitja þeir þar með vopnum sínum en heimamenn voru fram í skála. Þá var nokkuð kominn snjór á fjöll í skafla en mjög snjólaust í héraðinu, vötnin upp gengin en þá var frostviðri. Var þá og fjúk nokkuð.
Þorkell kom í stofu að spyrja þeirra hluta er honum var forvitni á að vita. Hann spyr Butralda hvert hann ætlar að fara. Hann kveðst fara skyldu suður yfir Breiðafjörð. Þorkeli þótti eigi víst hvort honum mundi veður gefa hinn næsta dag yfir heiðina. Þá drap stall úr hjarta hans og þótti ill seta þeirra því að í hans hjarta mættist sínka og lítilmennska.
Og í því bili heyrir hann að drepið er á dyr og batnar honum ekki við það. Gengur hann fram og til dyra og lýkur upp hurðunni og sér einn mikinn mann standa með vopnum fyrir dyrunum. Þorkell spyr þann mann að nafni. Hann nefndist Þorgeir. Þorkell spyr hvers son hann væri. Hann kveðst vera Hávarsson. Þá kemur æðra í brjóst Þorkeli og dattaði hjarta hans við.
Þorkell mælti þá: "Hér er kominn Butraldi við þriðja mann og veit eg eigi hvern frið hann býður þér. Hygg eg að hann hafi illan hug á þér því að hann er vinur Vermundar, óvinar yðvars, en eg má eigi manns blóð sjá og mun eg í öngvit falla ef þér berist á."
Þorgeir segir: "Ekki mun til skaða bóndi þótt vér séum hér komnir."
Gengur Þorgeir inn og til stofu. Þorkell kemur og í stofu og kerling hans. Hann tekur borð og setur fyrir Butralda.
"Skammur er skutill minn," segir Þorkell, "og gakk þú hingað Þorgeir og sit hjá Butralda."
Þorgeir gerir svo, gengur um þvert gólf og sest niður hjá Butralda undir borðs endann. Frá verðgetum er sagt vandlega. Tveir diskar voru fram bornir. Þar var eitt skammrifsstykki fornt á diskinum hvorum og forn ostur til gnættar. Butraldi signdi skamma stund, tekur upp skammrifið og sker og neytir og leggur eigi niður fyrr en allt var rutt af rifjum. Þorgeir tók upp ostinn og skar af slíkt er honum sýndist. Var hann harður og torsóttur. Hvorgi þeirra vildi deila við annan kníf né kjötstykki. En þó að þeim væri lítt verður vandaður þá fóru þeir þó eigi til sjálfir að skepja sér mat því að þeim þótti það skömm sinnar karlmennsku. Þá var matur fram settur fyrir Þorkel og kerlingu hans. Þau mötuðust við eld. Þau komu stundum í stofu og luku upp hurðu og skyggndu í stofuna allóframlega.
Og er gestir voru mettir þá kom Þorkell í stofu og kerling hans og tekur hún mat af borði en Þorkell tók til orða: "Þau gistingarlaun vildi eg hafa að þér ættust ekki illt við meðan þér eruð hér á mínum bæ því að mér orkar það margra vandræða ef þér berist hér á. Sýnist mér það ráð að Þorgeir sofi fram hjá oss í skála en Butraldi og hans förunautar sofi hér í stofunni."
Svo gera þeir, sofa nú af nóttina. Og er lýsa tók var Butraldi snemma á fótum og Þorkell. Þorgeir var og snemma á fótum. Þá var kveikt ljós í stofu og borð fram sett og matur á borinn með sama hætti og um kveldið hafði verið. Þá tekur Þorgeir upp skammrifið og sker en Butraldi býr þá við ostinn.
Og er þeir voru mettir þá fer Butraldi á brott og hans förunautar. Hann fer upp eftir dalnum svo sem leið liggur. Nokkuru síðar fer Þorgeir. Hann fer og upp eftir dalnum. Á fellur ofan eftir dalnum. Brött heiðarbrekka var upp úr dalnum Gervidal þar sem þjóðleið liggur. Í brekkunni var þá skafl mikill og harður.
Þorgeir sér þá hvar þeir Butraldi fara og þykist vita að þeir muni eiga harðfenni mikið í heiðarbrekkunni og torvelda leið, snýr yfir ána og fer upp öðrum megin árinnar, en þeir fóru upp á brekkuna, og snýr þá aftur á þjóðleiðina. Butraldi kom að skaflinum og skorar með exi sinni fyrir sér. Þorgeir sér þá hvar Butraldi fór en Þorgeir var uppi á brekkunni.
Butraldi mælti þá: "Rann kappinn nú?"
Þorgeir segir: "Eigi rann eg. Því fór eg aðra leið að eg þurfti eigi að skora fönn fyrir mér en nú mun eg eigi renna undan yður."
Þorgeir stendur þá á brekkubrúninni en Butraldi skorar fönnina. Og er hann kom í miðja brekkuna þá setur Þorgeir spjótskefti sitt undir sig og snýr fram oddinum en hefir exina reidda um öxl, rennir fönnina ofan að Butralda. Hann heyrir hvininn af för Þorgeirs og lítur upp og finnur eigi fyrr en Þorgeir hjó framan í fang honum og þar á hol. Fellur hann á bak aftur. En Þorgeir rennir fram yfir hann, til þess að hann kemur á jöfnu, svo hart að förunautar Butralda hrjóta frá í brott. Um þenna atburð er þetta erindi ort:
Vel dugir verk að telja
vopna hreggs fyr seggjum,
oft flýgr gránn frá gunni
gjóðr, Butralda hljóðan,
þótt kynni mun minni
margrjóðanda þjóðir,
né hnekki eg því, þakkar
þess vígs fetils stíga.
Förunautar Butralda þora eigi að hefna hans né ráða á Þorgeir því að þeim þótti illt að eiga náttból undir vopnum Þorgeirs. Styrma þeir yfir Butralda en Þorgeir snýr upp á heiðina og fer til þess er hann kemur suður á Reykjahóla. Hann hefir þar góðar viðtökur, var þar um veturinn í góðu yfirlæti.
Vetrarríki var mikið víða um héruð og féll fé fyrir mönnum, búin óhæg. Sóttu margir menn norður á Strandir til hvalfanga.
7. kafli
Um vorið eftir fór Þorgeir til Ísafjarðar þangað sem skip þeirra stóð uppi. Þar kom og Þormóður og skipverjar þeirra. Þeir fara norður á Strandir þegar þeim gaf byr.
Þorgils hét maður er bjó að Lækjamóti í Víðidal. Hann var mikill maður og sterkur, vopnfimur, góður búþegn. Hann var skyldur Ásmundi hærulang, föður Grettis. Hann var og skyldur Þorsteini Kuggasyni. Þorgils var Mársson. Hann fór og á Strandir og var genginn á hval þann er kom á Almenningar og förunautar hans.
Þorgeiri verður eigi gott til fangs þar sem hann var kominn. Ber honum engi hvalföng í hendur, þar sem hann var kominn, né önnur gæði.
Nú spyr hann hvar Þorgils var á hvalskurðinum og fara þeir Þormóður þangað. Og er þeir komu þar þá mælti Þorgeir: "Þér hafið mikið að gert um hvalskurðinn og er það vænst að láta fleiri af njóta en yður þessa gagnsmuna. Er hér öllum jafnheimult."
Þorgils svarar: "Vel er það mælt. Hafi hver það sem skorið hefir."
Þorgeir mælti: "Þér hafið mikinn hluta skorið af hvalnum og hafið þér það sem nú hafið þér skorið. Og vildum vér annaðhvort að þér gangið af hvalnum og hafið þér það sem þér hafið af skorið en vér þann hluta er óskorinn er eða hvorir að helmingi bæði skorinn og óskorinn."
Þorgils svarar: "Lítið er mér um að ganga af hvalnum en vér erum ráðnir til að láta eigi lausan þann hlut fyrir yður er skorinn er meðan vér megum á halda á hvalnum."
Þorgeir mælti: "Það munuð þér þá reyna verða hversu lengi þér haldið á hvalnum fyrir oss. "
Þorgils svarar: "Það er og vel að svo sé."
Nú herklæðast hvorirtveggju og bjuggust til bardaga. Og er þeir voru búnir þá mælti Þorgeir: "Það er vænst Þorgils að vér sækjumst því að þú ert fulltíði að aldri og knálegur og reyndur að framgöngu og er mér forvitni á að reyna á þér hver eg er. Skulu aðrir menn ekki til okkars leiks hlutast."
Þorgils segir: "Vel líkar mér að svo sé."
Mjög voru þeir jafnliða. Nú sækjast þeir og berjast hvorirtveggju. Þeir Þorgeir og Þorgils láta skammt höggva í milli því að hvortveggi þeirra var vopnfimur en fyrir því að Þorgeir var þeirra meir lagður til mannskaða þá féll Þorgils fyrir honum. Í þeim bardaga féllu þrír menn af Þorgils liði. Aðrir þrír féllu af liði þeirra Þorgeirs.
Eftir þenna bardaga fóru förunautar Þorgils norður til héraðs með miklum harmi. Þorgeir tók upp allan hvalinn, skorinn og óskorinn. Fyrir víg Þorgils varð Þorgeir sekur skógarmaður. Fyrir hans sekt réð Þorsteinn Kuggason og Ásmundur hærulangur.
Þeir Þorgeir og Þormóður voru það sumar á Ströndum og voru þar allir menn hræddir við þá og gengu þeir einir yfir allt sem lok yfir akra. Svo segja sumir menn að Þorgeir mælti við Þormóð þá er þeir voru í ofsa sínum sem mestum: "Hvar veistu nú aðra tvo menn okkur jafna í hvatleika og karlmennsku þá er jafnmjög séu reyndir í mörgum mannraunum sem við erum?"
Þormóður svarar: "Finnast munu þeir menn ef að er leitað er eigi eru minni kappar en við erum."
Þorgeir mælti: "Hvað ætlar þú hvor okkar mundi af öðrum bera ef við reyndum með okkur?"
Þormóður svarar: "Það veit eg eigi en hitt veit eg að sjá spurning þín mun skilja okkra samvistu og föruneyti svo að við munum eigi löngum ásamt vera."
Þorgeir segir: "Ekki var mér þetta alhugað, að eg vildi að við reyndum með okkur harðfengi."
Þormóður mælti: "Í hug kom þér meðan þú mæltir og munum við skilja félagið."
Þeir gerðu svo og hefir Þorgeir skip en Þormóður lausafé meira og fer á Laugaból. En Þorgeir hafðist við á Ströndum um sumarið og var mörgum manni andvaragestur. Um haustið setti hann upp skip sitt norður á Ströndum og bjó um og stafaði fyrir fé sínu. Síðan fór hann á Reykjahóla til Þorgils og var þar um veturinn. Þormóður víkur á nokkuð í Þorgeirsdrápu á misþokka þeirra í þessu erindi:
Frétt hefr öld að áttum,
undlinns, þá er svik vinna,
rjóðanda naut eg ráða,
rógsmenn saman nóga.
Enn vil eg einskis minnast
æsidýrs við stýri,
raun gat eg fyrða fjóna,
flóðs nema okkars góða.
8. kafli
Skip stóð uppi í Norðurá í Flóa. Þar var þá skipahöfn tíð. Í því skipi keypti Þorgils og Illugi bróðir hans á laun til handa Þorgeiri og létu búa um varnað að þeim hluta er Þorgeir átti í skipinu. Þeir Þorgils og Illugi riðu eigi til öndverðs þings um sumarið því að þeir vildu eigi fyrr fara um Breiðafjarðardali en Þorsteinn Kuggason væri riðinn úr héraði til þings því að þeir vildu þá fylgja Þorgeiri til skips, skógarmanni Þorsteins. (Úr Flateyjarbók)
([Nú fréttu þeir Þorgísl og Illugi að Þorsteinn var til þings riðinn, ríða nú heiman með sex tigu manna. Þeir voru þar í för fóstbræður Þorgeir og Þormóður. Ríða nú undan flokkarnir. En er þeir fóstbræður riðu inn að á þeirri er heitir Drífandi, hún er í Gilsfirði, þá mælti Þorgeir: "Hvar veistu aðra tvo fóstbræður, þá að okkur séu jafnir að hraustleika og framgöngu?"
Þormóður mælti: "Finnast ætla eg munu ef víða er leitað."
Þorgeir mælti: "Það ætla eg að hvergi finnist á Íslandi. En hvað ætlar þú hvor okkar muni af öðrum bera ef við reynum með okkur?"
"Það veit eg eigi," segir Þormóður, "en hitt veit eg að sjá spurning þín mun skilja félag með okkur og föruneyti."
Í þessu bili ríður Þorgeir fram fyrir hamarinn. Sjórinn var að fallinn svo að hesturinn var nær á sundi undir honum. Og er hann kom fyrir forvaðann þá hleypur hann af baki. Hann sá þá að Þormóður sneri hesti sínum út með firðinum. Þorgeir kallaði þá að Þormóður skyldi ríða fyrir hamarinn.
Þormóður svarar: "Skilja mun með okkur fyrst að sinni og far þú heill og vel."
Eftir það reið Þormóður út aftur með Gilsfirði og létti eigi fyrr ferð sinni en hann kom heim á Laugaból til Bersa föður síns.
Eftir skilnað þenna stígur Þorgeir á hest sinn og ríður eftir flokkinum og er hann kemur í Saurbæ þá var flokkurinn riðinn upp til Svínadals. Þorgeir reið snúðigt mjög.
Sá maður bjó að Máskeldu er Hlenni hét. Sá maður var á vist með honum er Torfi hét. Hann var kallaður böggull. Hann var farinn ofan til árinnar að höggva hrísbyrði á bak sér. Hann hafði lagt hana upp á bak sér en Þorgeir reið neðan eftir bökkunum. Og er Þorgeir kom gegnt honum þá kallaði hann á hann og spurði hvað er hann héti. En Torfi heyrði eigi að hann kallaði á hann í því að veðrinu laust í byrðina. En Þorgeir vildi spyrja að flokkinum og kallaði á hann nokkurum sinnum en Torfi heyrði aldrei. En er Þorgeiri leiddist á hann að kalla reiddist hann við er honum var áður skapþungt. Hann ríður þá yfir ána að Torfa og leggur spjóti í gegnum hann. Torfi var þegar dauður. Þar var síðan kallaður Böggullækur. Þorgeir reið þá leið sína þar til er hann náði þeim Illuga suður í Mjósundi. Segir hann þeim þá víg Torfa. Þeir láta lítt yfir verki þessu.])
Maður hét Skúfur er bjó í Hundadal í Dölum. Skúfur var góður bóndi og gagnsamur við menn. Bjarni hét sonur Skúfs er þar var heima með honum. Skúfur hét og sauðamaður Skúfs í Hundadal.
Nú fara menn til þings en þeir fara vestan af Reykjahólum. Þeir hafa sent menn fyrir til þings að tjalda búðir sínar. Þeir hafa náttverð í Saurbæ en ríða um nóttina vestan í Dali og ætluðu að hafa dagverð í Hundadal. Þeir koma er morgnast í Miðdali, fram fyrir Þykkvaskóga. Þeir eta þar og sofa.
Þorgeir hefir rauðan hest, vænan og reiðgóðan og mikinn vexti. Og er liðinn var miður morgunn þá bjóða förunautar þeirra að taka hesta. Nú rísa þeir upp og fara að hrossum. Hestur Þorgeirs fannst eigi. Þeir fóru að leita hestsins því að þar voru miklir skógar um alla hlíðina. Svo lýkur að hesturinn finnst eigi. Taka þeir þá einn klyfjahest og skipta klyfjum á fleiri hesta. Þorgeiri er þá fenginn sá hestur. Geta þá að líta hvar einn maður ríður rauðum hesti, reiðgóðum, og rekur sauði nokkura fyrir sér upp eftir eyrunum frá Sauðafelli. Hann eltir hart sauðina því að hann hafði skjótan hest. Þorgeiri sýnist þessi hestur vera líkur sínum hesti. Nú lætur hann sem hann viti eigi, hefir af augabragð hvert maðurinn ríður og sér hann hvar maðurinn eltir sauðina til bæjarins í Hundadal. Skúfi höfðu goldnar verið ær nokkurar vestan úr Laxárdal og höfðu þær gengið í brott og fór Bjarni son Skúfs að leita ánna og hafði hann tekið hest Þorgeirs.
Nú ríður flokkurinn til bæjarins í Hundadal og bjóða þeir bræður förunautum sínum að þeir taki af hestum sínum utan garðs og láta eigi hrossin ganga í túnið. En þeir bræður riðu til húss með fá menn. Þorgeir reið til kvíanna þar sem hann þóttist kenna hest sinn. Skúfur er þá heim kominn og rak sauðinn í kvína. Bjarni situr á hestinum og hefir þá rekið ærnar í kvína þær sem hann hafði fundið.
Þorgeir spyr: "Hver er þessi maður er hér situr á hestbaki?"
"Sá heitir Bjarni."
Þorgeir segir: "Þú hefir vænlegan hest eða hver á hestinn?"
Bjarni svarar: "Sannspurt er það að hesturinn er vænlegur en það veit eg eigi hver hann á."
Þorgeir segir: "Fyrir hví tókstu hestinn?"
Bjarni svarar: "Því tók eg hestinn að mér þótti betra að ríða en ganga."
Þorgeir mælti: "Það sýnist mér nú ráð að þú stígir af baki og látir hestinn koma í hendur eiganda."
Bjarni mælti: "Eg mun nú litlu við auka um reiðina því að eg mun eigi lengra ríða en heim til dyra."
Þorgeir mælti: "Það vil eg að þú stígir nú þegar af baki."
Bjarni segir: "Ekki mun hestinn skaða þótt eg ríði heim til húss."
Þorgeir mælti: "Eg vil þessu ráða að þú ríðir eigi lengra að sinni."
Bjarni vill snúa hestinum heim til garðshliðsins og ríða heim til húss en Þorgeir leggur spjótinu til hans og þegar í gegnum svo að hann féll þegar dauður af baki.
Skúfur sauðamaður sá að Bjarni féll af baki. Hann hleypur úr kvíadyrunum þar sem hann var að byrgja kvíadyrnar. Hann tekur exi sína og höggur til Þorgeirs tveim höndum. Þorgeir laust við spjótskafti sínu við högginu og bar af sér en hann hjó til Skúfs hinni hægri hendi með exinni í höfuðið og klauf í herðar niður og dó hann þegar.
Förunautar Þorgeirs fara heim skyndilega og segja höfðingjum tíðindin. Þeim þótti þetta ill tíðindi vera sem þau voru. Fá þeir þegar menn til að fylgja Þorgeiri í brott að hann gengi eigi í augsýn föður hins vegna eða frændum þeirra er vegnir voru. Eftir það sögðu þeir Skúfi tíðindin. Þá sá hann sér engan sóma sýnna en þiggja sjálfdæmi þau er þeir bræður buðu fyrir vígin og fébætur fyrir menn sína að svo göfgum mönnum sem þeir bræður voru, allra helst er sá var sekur er vígin hafði vegið. Nú sættust þeir að svo mæltu.
Þessa víga getur Þormóður í Þorgeirsdrápu:
Kapp lét höldr með heppni,
hríð gerðist þá sverða,
hrátt gat hrafn að slíta
hold, Más syni goldið.
Enn var vogs að vígi
viggríðandi síðan,
kænn bar greipr að gunni
gjarna, Skúfs og Bjarna.
Þeir Þorgils og Illugi átu dögurð í Hundadal og eftir það riðu þeir suður til Borgarfjarðar og fylgdu Þorgeiri til skips.
(Úr Flateyjarbók)
([Þorgeir hafði riðið undan suður og er hann kom til Hvassafells stóðu þar menn úti. Sauðamaður var þá heim kominn frá fé sínu og stóð þar í túninu og studdist fram á staf sinn og talaði við aðra menn. Stafurinn var lágur en maðurinn móður og var hann nokkuð bjúgur, steyldur á hæli og lengdi hálsinn. En er Þorgeir sá það reiddi hann upp öxina og lét detta á hálsinn. Öxin beit vel og fauk af höfuðið og kom víðsfjarri niður. Þorgeir reið síðan í brott en þeim féllust öllum hendur er í túninu höfðu verið.
Litlu síðar komu þeir frændur eftir. Voru þeim þá sögð þessi tíðindi og þótti þeim þetta eigi hafa vel til borið. Er svo sagt að þeir frændur bættu víg þetta fyrir Þorgeir. Riðu þeir síðan til móts við Þorgeir. Hann fagnar þeim vel. Þeir spurðu hví Þorgeir hefði þetta víg vegið eða hvað Þorgeir fyndi til um mann þenna.
Þorgeir svarar: "Eigi hafði hann nokkurar sakar til móts við mig en hitt var satt að eg mátti eigi við bindast er hann stóð svo vel til höggsins."
"Það mun sýnast í því," sagði Þorgísl, "að þú munt óhandlatur reynast en bætt höfum við nú víg þessi."
Síðan ríða þeir allir saman til skipsins.])
Sá maður var til skips kominn er Gautur hét. Hann var son Sleitu. Hann var náinn að frændsemi Þorgilsi Márssyni er Þorgeir hafði vegið. Gautur var mikill vexti og sterkur að afli, ódæll og harðfengur. Hann hafði sér fari tekið af stýrimanni og vissi engvar vonir til þess að Þorgeir ætlaði þar utan að fara. Hann færði brún á nef við komu Þorgeirs og sýndist þeim nakkvað vandræði vera að þeir séu samskipa við það skaplyndi sem hvor þeirra hafði. Skip var albúið og bundinn búlki og vara Gauts komin í búlka.
Nú er Þorgeir heyrði gnadd Austmanna um návistu þeirra Gauts þá mælti hann: "Vel má eg nýta að vera samskipa við Gaut hversu síða brún sem hann setur."
En hvað sem Þorgeir ræddi um samvist þeirra þá var það ráð tekið að brotinn var upp búlkinn og vara Gauts á brott borin. Reið hann þá norður til héraða.
Austmenn leggja skipi sínu ofan eftir ánni og út til Seljaeyrar. Þeir bræður ríða eigi fyrr úr héraði en skipið lét út og í haf. Síðan riðu þeir til þings með miklu fjölmenni og sættust fyrir hönd Þorgeirs á víg Þorgils Márssonar, færa fram sýknu hans.
Þorgeir og hans félaga velkti úti í hafi nokkura hríð, sjá að lyktum land fyrir stafni og kenna Austmenn landið og er það Írland. Sýnist þeim ósýnn friðurinn ef þá rekur þar.
Þorgeir mælti: "Það er sýnna ef vér verjumst vel að vér fáum nokkurum mönnum ærinn náttverð áður vér erum drepnir og er þá hæft nokkuð í vorri vörn."
Nú kasta þeir akkerum eigi allnær landi og brjóta upp vopn sín og búast þeir til bardaga ef þess þyrfti við. Síðan sjá þeir fjölmenni mikið á land upp og mörg spjót sem á skóg sæi. Þó að Írar hefðu háskeft spjót þá tóku þau þó eigi til þeirra. Nú halda þeir fé sínu og fjörvi og sigldu á brott þá er þeim gaf byri. Þeir fóru þaðan til Englands og voru þar um hríð og hefir Þormóður svo um ort að Þorgeir þægi þar góðar gjafir af höfðingjum.
Eftir það fór hann til Danmerkur og fékk þar svo mikla virðing að Danir tignuðu hann nær sem konung að því sem Þormóður hefir um ort.
Síðan fór hann til Noregs og á fund Ólafs konungs hins helga og gengur fyrir hann og kvaddi hann vel. Konungur tók vel kveðju hans og spurði hver hann væri.
Hann svarar: "Eg er íslenskur maður og heiti eg Þorgeir."
Konungur mælti: "Hvort ertu Þorgeir Hávarsson?"
Hann svarar: "Sá er maður hinn sami."
Konungur segir: "Heyrt hefi eg þín getið. Þú ert mikill maður vexti og drengilegur í ásjónu og munt eigi vera í öllu gæfumaður."
Konungur bauð Þorgeiri með sér að vera og þá gerðist hann hirðmaður Ólafs konungs. Konungur lagði mikla virðing á Þorgeir því að hann reyndist í öllum mannraunum hinn röskvasti maður og góður drengur. Þorgeir fór kaupför suður til Vindlands og var þar lítill friður í þenna tíma kaupmönnum norðan úr löndum. Af þessi ferð varð hann ágætur því að hann hafði það af hverjum sem hann vildi. Þorgeir hafðist þá í förum við og var annan vetur jafnan með Ólafi konungi í Noregi en annan á Íslandi, á Reykjahólum. Jafnan kom hann skipi sínu í Borgarfjörð og héldu því í Flóa í Norðurá og setti þar upp á vetrum fyrir vestan ána þar sem nú er kallað Þorgeirshróf. Það er suður frá holti því er Smiðjuholt heitir.
Þorgeir bjó sjö sinnum skip sitt af Íslandi að því er Þormóður segir:
Sex lét Sævar faxa
sviprunnr héðan Gunnar,
snjallr var ár að öllu
undlinns, búinn sinnum.
Sortóttum réð Særir
seims, frá eg það heiman,
oft vann auðar skiptir
erring, í haf knerri.
9. kafli
Nú er að segja frá Þormóði hvað hann hafðist að meðan Þorgeir var í förum. Þormóður fór til föður síns Bersa á Laugaból þá er þeir Þorgeir skildu félag sitt og var með honum mjög marga vetur. Honum þótti löngum dauflegt því að þar var fámennt.
Kona hét Gríma er bjó á bæ þeim er í Ögri heitir. Hún var ekkja og vel fjáreigandi. Það var mælt um Grímu að hún kynni sér mart og það töluðu menn að hún væri fjölkunnig. Nú fyrir því að kristni var ung og vanger þá sýndist það mörgum mönnum atgervi að maður væri fjölkunnigur.
Þórdís hét dóttir Grímu. Hún var væn og vinnugóð og var heima með henni. Hún var oflátleg. Kolbakur hét þræll Grímu. Hann var mikill og sterkur og vænn yfirlits og þó mjög harðlegur. Þormóður lagði mjög komur sínar í Ögur og sat löngum á tali við Þórdísi dóttur Grímu og af hans komum og tali var kastað orði til að hann mundi fífla Þórdísi.
Og er Gríma vissi þær umræður þá kom Gríma að máli við Þormóð eitthvert sinn og tekur svo til orðs: "Það er orðtak mjög margra manna Þormóður að þú fíflir Þórdísi dóttur mína og er mér það lítt að skapi að hún hljóti orð af þér. Eigi fyrir því að henni sé varboðið þar sem þú ert heldur fyrir þá sök að vera kann að þeir menn er til hafa gerst að biðja hennar, ef þeir vissu að þú ert nokkuð riðinn við hennar mál, má vera að þeim sýnist tröll standa fyrir dyrum þar sem þú ert. Nú ef þú vilt biðja hennar þá mun eg gefa þér hana."
Þormóður svarar: "Vel fara þér orð um þetta mál og víst skal eg meta þín orð en eigi er skaplyndi mitt til þess að kvongast. En þó vænti eg mér ekki framar en eiga dóttur þína en þó mun það fyrir farast."
Nú skiljast þau að svo mæltu. Fer Þormóður heim og var heima það skeið er eftir var sumarsins. Og er vetra tók þá gerðust íslög mikil og færðir góðar. Lagði og Ögursvatn. Þormóði þykir dauflegt því að fátt var til skemmtunar á Laugabóli. Endurnýjar hann þá ferðir sínar í Ögur til Þórdísar. Kemur þá aftur hinn sami vandi og orðræður og fyrr um vinfengi þeirra Þórdísar og Þormóðar. Þormóður gekk með skjöld og sverð jafnan er hann fór í Ögur því að hann átti nokkuð sökótt við suma menn.
Gríma ræddi þá enn um við Þormóð að hann skyldi af venja komur sínar "og firra svo," segir hún, "dóttur mína ámæli."
Þormóður svarar vel hennar máli en þó kom í sama stað niður um ferðir hans.
Það var einn dag þá er Þormóður var í Ögri að Gríma mælti við Kolbak: "Eg vil senda þig inn á bæi með veft er hafa skal í vef þann er þar er ofinn."
Kolbakur býst til ferðar en Gríma lauk upp örk einni er hún átti og tekur þar upp vindur nokkurar og mikið höggsax, fornt og hvasst og biturlegt, lætur það koma í hönd Kolbaki og mælti svo: "Haf þú þetta í hendi og ver eigi slyppur."
Kolbakur tók við saxinu. En Gríma lét vindurnar koma í meðal stakka Kolbaki. Hún fór höndum um hann allan og svo klæði hans. Eftir það fór Kolbakur leiðar sinnar. Veður tók að þykkna og hlána og tók af það snjáföl er komið hafði.
Þá er leið á daginn mælti Þórdís við Þormóð: "Það vildi eg að þú færir aðra leið heim en þú ert vanur og færir fyrir innan víkina Ögursvík og hið efra inn eftir hlíðinni til Laugabóls."
Þormóður svarar: "Hvað ber til þess er þú vilt að eg fari þá leið?"
Þórdís mælti: "Vera kann að ís hafi versnað á víkinni er veðrið hlánar og vildi eg að þú færir engum slysförum."
Þormóður mælti: "Öruggur mun ís vera."
Þórdís mælti: "Eigi bið eg þig fleira en svo Þormóður að mér mun verr þykja um ef þú varnar mér þess er eg bið."
Nú sér Þormóður að Þórdísi þykir máli skipta á því er hún biður og heitir hann henni að fara þá leið er hún bað. Síð um kveldið fór Þormóður úr Ögri. Og er hann var skammt kominn frá dyrum þá kemur honum í hug að Þórdísi mundi engu skipta hverja leið hann færi. Hann bregður á sitt ráð og fer hið gegnsta yfir víkina á ísi.
Sauðahús stóð fyrir innan víkina og var tún um sauðahúsið. Þormóður gekk fram fyrir húsdyrnar og í því bili hljóp maður frá húsinu með brugðið sax og hjó þegar til Þormóðar. Það högg kom á hönd Þormóði fyrir ofan olboga og verður það mikið sár. Þormóður kastar skildinum og bregður sverðinu hinni vinstri hendi og höggur tveim höndum til Kolbaks og lætur skammt höggva í millum. Sverðið beit eigi því að Kolbakur var svo magnaður af yfirsöngvum Grímu að hann bitu ekki vopn.
Kolbakur hjó eigi oftar til Þormóðar en um sinn. Hann mælti: "Alls á eg kosti Þormóður við þig þess er eg vil en eigi mun eg nú fleira að gera."
Kolbakur snýr nú heim á leið og segir tíðindin. Grímu þótti Kolbakur of lítið hafa að gert við Þormóð og lét svo sem hún hefði ekki Þormóði svik veitt. Þormóður reist í sundur línbrók sína og batt sár sitt og gengur heim við svo búið. Verkakona Þormóðar beið hans í stofu og var þar ljós en aðrir menn voru í rekkju komnir. Og er Þormóður kom í stofu þá var sett borð fyrir hann og matur á borinn. Þormóður neytti lítils matar. Heimakona sér að hann er blóðugur. Hún gengur fram og segir Bersa að Þormóður var heim kominn og það með að blóðug voru klæði hans. Bersi reis upp og gekk til stofu, heilsar Þormóði og spyr tíðinda. Þormóður segir frá fundi þeirra Kolbaks og áverka þeim er hann hafði fengið.
Bersi mælti: "Var svo að Kolbak bitu engi járn?"
Þormóður svarar: "Oft hjó eg til hans með sverðinu og beit ekki heldur en eg berði hann með tálknskíði."
Bersi mælti: "Þar kom fram tröllskapur Grímu."
Þormóður kvað vísu:
Hrundar bar eg af hendi
hjaldrs, urpum þá skjaldi,
söngs höfum sár um fengið
siklings, flugu mikla,
nærgi er hrafns um hefna
hlunns glapvígum runni,
umnýsandi, ósa
ár kyndils, má eg sára.
Bersi mælti: "Svo er víst. Eigi er sýnt nær þessar sneypu verður hefnt því að við tröll er um að eiga."
10. kafli
Bersi bindur nú sár Þormóðar því að hann var læknir góður. Um morguninn fór Bersi með marga menn í Ögur.
En fyrr en hann kom á bæinn þá mælti Gríma við húskarla sína: "Nú skuluð þér fara í stofu og skipa hinn óæðra bekk og sitja þar meðan þeir Bersi eru hér."
Þeir gerðu svo sem hún bauð, fóru í stofu og skipuðu hinn óæðra bekk og allir vopnaðir. Gríma skipaði Kolbaki á miðjan bekk og brá höndum yfir höfuð honum. Nú koma þeir Bersi á bæinn og drápu á dyr. Gríma gekk til hurðar og heilsar þeim.
Bersi mælti: "Það hyggjum vér að þér þyki lítið undir um vora heilsu en vittu það fyrir víst að oss þykir eigi verr að þú sért lítt heil."
Gríma mælti: "Mjög kemur mér á óvart orðtak þitt þetta. Vér hugðum að þú værir vor vin sem vér erum þínir. Eða segið þér nokkur tíðindi?"
Bersi svarar: "Þau ein tíðindi segjum vér að þér munu áður kunnig vera."
Gríma mælti: "Vér höfum engi tíðindi nýlega spurt eða hvað kunnið þér að segja?"
Bersi mælti: "Vér kunnum að segja þann áverka er Kolbakur þræll þinn vann á Þormóði syni mínum."
Gríma svarar: "Það eru ill tíðindi og mikil og þó verr að sönn séu því að eg sendi Kolbak inn í hús með veft og kom hann eigi heim í gærkveld og get eg að hann hafi eigi þorað að koma á minn fund því að hann vissi hvert vinfengi mér er til Þormóðar. Hefir mig það grunað lengi að Kolbakur hafi þóst vera í þingum við Þórdísi en nú hefir hann sýnt mikla fólsku er hann hefir unnið á Þormóði, svo góðum dreng, fyrir vandlætissakir og fært svo ámæli á hendur dóttur minni en gert oss skömm og hneisu. Er eg skyld að reka þessa réttar sem eg hefi föng á."
Bersi mælti: "Það mæla sumir menn Gríma að þú kunnir stundum um hug þér að mæla en raun mun enn sanna hversu þér er þetta mál gefið."
"Nú kann eg þökk og aufúsu að þér gangið inn í hús mín og rannsakið vor herbergi og dragið svo af grun að vér séum samvitandi þessa illvirkis er Kolbakur hefir unnið."
Nú gengur Bersi inn í stofuna með sínu föruneyti og skipar hinn æðra bekk, situr þar um stund og sér eigi Kolbak þar er hann situr gagnvert honum því að Gríma hafði brugðið huliðshjálmi yfir hann svo að menn máttu eigi sjá hann. Bersi gengur fram. Hann rannsakar bæinn og fann eigi Kolbak. Eftir það lýsir hann áverka á hönd Kolbaki, þeim er hann hafði unnið á Þormóði, og fer heim við svo búið.
Sár Þormóðar hafðist illa og lá hann lengi og var jafnan örvendur síðan meðan hann lifði.
Kolbakur var í Ögri um veturinn og varðveitti Gríma hann á laun. Um vorið eftir voru mál til búin á hendur Kolbaki. Á því þingi varð hann sekur skógarmaður.
Skip stóð uppi í Vaðli. Því stýrði norrænn maður sá er Ingólfur hét. Skipið var mjög búið að alþingi en þeim gaf eigi veður á brott.
Þá er menn voru riðnir úr héraði til þings kom Gríma að máli við Kolbak og mælti svo: "Þess er mér von að þú munir verða sekur skógarmaður um áverka Þormóðar. En fyrir því að sekt þín hlýst af mér þá vil eg það frelsi gefa þér að þú skalt eigi lengur þræll vera. Þar með skaltu búa hesta fjóra á laun, tvo til reiðar en aðra tvo til klyfjaburðar undir vöru og vist þá er eg vil fá þér. Vil eg fylgja þér til skips á laun ef svo má um búa og taka þér fari í Vaðli."
Kolbakur verður feginn frelsisgjöfinni og þeim fégjöfum er Gríma gaf honum. Hann bjó um nótt ferð þeirra á laun á brott úr Ögri svo að engir menn urðu þar varir við. Þau ríða Glámuheiði til Arnarfjarðar og svo hið efra út eftir fjöllum til Barðastrandar og koma um nótt í Vaðil. Þá voru kaupmenn í svefni á skipi en stýrimaður sjálfur í tjaldi á landi. Gríma sprettir tjaldskörum en Kolbakur varðveitti hesta þeirra. Hún gengur inn í tjaldið og vekur upp Ingólf stýrimann því að hún kunni hann að sýn.
Ingólfur heilsar henni og spyr tíðinda og eftir það mælti Gríma: "Það er erindi mitt hingað á yðvarn fund að eg vildi taka einum manni fari með yður þeim er hér er nú kominn."
Ingólfur segir: "Hver sá maður?"
Gríma svarar: "Kolbakur heitir hann."
Ingólfur segir: "Vann hann á Þormóði Bersasyni?"
Gríma segir: "Sjá hinn sami gerði það."
Ingólfur mælti: "Mikið vandræði sýnist mér vera að taka við þeim manni að mest von er að sekur skógarmaður verði nú í sumar og svo harðfengir menn eru til eftirmáls sem þeir feðgar eru, Þormóður og Bersi. Höfum vér nú og lengi legið hér með búnu skipi og kann vera að Bersi komi fyrri heim í hérað en oss gefi á brott og má vera að vér fáum eigi leynt manninum fyrir honum."
Nú er Gríma sér að Ingólfur tekur seint hennar máli vindur hún þá fram fésjóð undan kápu sinni og hellir þar úr tveim hundruðum silfurs í kné stýrimanni og mælti svo: "Þetta fé vil eg gefa þér til viðtöku og ásjá við Kolbak."
Ingólfur segir: "Fagurt er fé þetta en alkeypt mun verða ef þeir feðgar finna oss áður vér komumst á brott og tökum vér við skógarmanni þeirra."
Síðan segir Gríma: "Sé eg kaup með okkur. Þú munt taka við Kolbaki og fé þessu er eg hefi boðið þér og flytja hann af Íslandi og veita honum ásjá ef þér gefur á brott í dag."
Ingólfur segir: "Svo skal vera sem þú vilt."
Nú tekur Ingólfur við fénu, stendur upp og fylgir Kolbaki á skip út með varnað sinn. Gríma hafðist á landi uppi við um daginn og minnist á þau hin fornu kvæði er hún hafði í barnæsku sinni numið. Í því bili fellur andviðrið það er áður hafði lengi á legið. Lét Ingólfur þá bera út húðföt þeirra. Taka þeir að hvata út á skipið og eru árdegis búnir að öllu. Þá er sól var í landsuðri rann byr á. Ganga þeir Ingólfur og Kolbakur á land upp og biðja Grímu vel lifa. Býst hún til heimferðar og fær sér föruneyti og er eigi getið um ferð hennar fyrr en hún kom heim í Ögur og var það fyrr sýnu en menn komu heim af þingi. Ingólfur gengur á skip þá er Gríma var á brott og því næst undu þeir segl upp. Þeim gefur vel byri og eru litla hríð í hafi, koma við Noreg. Kolbakur réðst í lið með víkingum og reynist harðfengur maður í öllum mannraunum.
Þormóður kom heim af þingi á Laugaból og var með föður sínum nokkura vetur. Eigi höfum vér heyrt getið að Þormóður hafi fengið meiri sæmd síns áverka en sektir Kolbaks.
11. kafli
Þormóði þótti jafnan dauflegt er hann var heima með föður sínum. Eftir þingið um sumarið réðst hann til ferðar með húskarla föður síns er þeir skyldu sækja fiska er Bersi átti út í Bulungarvík. Þeir höfðu einn ferjustút er Bersi átti. Þeir sigla gott veður út eftir Ísafirði. Þeir koma út fyrir Arnardal. Þá kom andviðri á móti þeim. Verða þeir sæhafa að Arnardölum. Kasta þeir akkerum fyrir skipinu, fara sjálfir á land upp og reisa tjald, hafast þar við um hríð því að þeim gaf eigi skjótt í brott.
Katla hét kona er bjó í Arnardal. Hún var ekkja. Hana hafði átt maður sá er Glúmur hét. Dóttir hennar hét Þorbjörg. Hún var heima með móður sinni. Þorbjörg var kurteis kona og eigi einkar væn, svart hár og brýn - því var hún kölluð Kolbrún-viturleg í ásjónu og vel litkuð, limuð vel og grannvaxin og útfætt en eigi alllág.
Það barst að einn dag að Þormóður gengur frá tjaldi og upp til bæjar. Koma þeir þar í stofu. Þar var ekki inni manna nema konur einar. Þá heilsar Katla þeim er kominn var og spyr hann að nafni. Þormóður segir til sín. Hún spyr hann hvers son hann væri. Hann segir það sem hún spurði.
Katla mælti: "Heyrt hefi eg getið þín en eigi hefi eg séð þig fyrr en nú."
Þar er Þormóður um daginn og eru konur vel kátar við hann. Þormóður rennir nokkuð augum til dóttur húsfreyju og líst honum vel á hana. Hún hefir og nokkuð augabragð á honum og verður henni hann vel að skapi. Nú er Þormóður þar um daginn og fer síðan heim til tjalds síns um kveldið. Nú venur Þormóður komur sínar til húss Kötlu og sprettur upp af honum einstaka mansöngsvísur og líkar konum það vel þeim er þar voru.
Það var einn dag að Katla mælti: "Hvort áttu Þormóður nokkuð erindi út í Víkina er þú ferð með húskörlum föður þíns?" Þormóður svarar: "Eigi á eg annað erindi en að skemmta mér og þótti mér dauflegt heima."
"Hvort mun þér skemmtilegra þykja að fara með þeim eða vera hér meðan þeir fara eftir skreiðinni og skemmta þér hér? Nú er það heimilt að þú sért hér ef þú vilt það því að oss er mikið gaman að þér."
Þormóður svarar: "Vel fara þér orð og mun eg það þiggja sem þú býður því að mér þykir hér skemmtilegt að vera hjá yður."
Nú fer Þormóður til fundar við förunauta sína og segir þeim að hann mun eftir vera meðan þeir fara út í Víkina eftir fiskunum, biður þá koma þar við dalinn er þeir fara utan, kvaðst þá mundu ganga á skip með þeim. Nú skiljast þeir. Fer Þormóður til bæjarins en þeir fara erinda sinna þegar er þeim gaf veður.
Þormóður var í Arnardal hálfan mánuð. Hann yrkir þá lofkvæði um Þorbjörgu kolbrún. Það kallaði hann Kolbrúnarvísur. Og er kvæðið var ort þá færði hann kvæðið svo að margir menn heyrðu.
Katla dregur fingurgull af hendi sér, mikið og gott, og mælti: "Þetta fingurgull vil eg gefa þér Þormóður að kvæðislaunum og nafnfesti því að eg gef þér það nafn að þú skalt heita Þormóður Kolbrúnarskáld."
Þormóður þakkaði henni gjöfina. Nú festist þetta nafn við Þormóð sem Katla gaf honum. Húskarlar Bersa komu aftur til móts við Þormóð. Stígur hann þá á skip með þeim og þakkar húsfreyju þann fagnað er hún hafði honum veitt. Katla mælti að Þormóður skyldi þar eigi hjá garði sneiða ef farar hans bæri þannig. Skildust að svo mæltu. Fer Þormóður heim á Laugaból og hafðist heima við það er eftir var sumarsins.
Og er vetra tók og ísa lagði þá minntist Þormóður þess vinfengis er honum hafði verið til Þórdísar, dóttur Grímu í Ögri. Gerir hann þá heiman för sína og leggur leið í Ögur. Gríma tók við honum með miklu gleðibragði en Þórdís reigðist nokkuð svo við honum og skaut öxl við Þormóði sem konur eru jafnan vanar þá er þeim líkar eigi allt við karla. Það finnur Þormóður skjótt og sá þó að hún skaut í skjálg augunum stundum og sá nokkuð um öxl til Þormóðar. Kom honum í hug að vera mætti svo að dælla væri að draga ef hálft hleypti, minnir hana á hið forna vinfengi hvert verið hafði.
Þórdís mælti: "Það hefi eg spurt að þú hefir fengið þér nýja unnustu og hafir ort lofkvæði um hana."
Þormóður svarar: "Hver er sú unnusta mín er þú talar til að eg hafi um ort?"
Þórdís svarar: "Sú er Þorbjörg út í Arnardal."
Þormóður svarar: "Engu gegnir það að eg hafi kvæði ort um Þorbjörgu. En hitt er satt að eg orti um þig lofkvæði þá er eg var í Arnardal því að mér kom í hug hversu langt var í milli fríðleiks þíns og Þorbjargar og svo hið sama kurteisi. Er eg nú til þess hér kominn að eg vil nú færa þér kvæðið."
Þormóður kvað nú Kolbrúnarvísur og snýr þeim erindum til lofs við Þórdísi er mest voru á kveðin orð að hann hafði um Þorbjörgu ort. Gefur hann nú Þórdísi kvæðið til heilla sátta og heils hugar hennar og ásta við sig. Og svo sem myrkva dregur upp úr hafi og leiðir af með litlu myrkri og kemur eftir bjart sólskin með blíðu veðri, svo dró kvæðið allan óræktarþokka og myrkva af hug Þórdísar og renndi hugarljós hennar heitu ástar gervalla til Þormóðar með varmri blíðu. Þormóður kemur þá jafnan í Ögur og hefir góðar viðtökur.
Og er svo hafði nokkura hríð fram farið þá verður sá atburður eina nótt þá er Þormóður var heima á Laugabóli að hann dreymir að Þorbjörg kolbrún kemur að honum og spurði hann hvort hann vekti eða svæfi. Hann kvaðst vaka.
Hún mælti: "Þér er svefns en það eitt ber fyrir þig að svo mun eftir ganga sem þetta beri fyrir þig vakanda. Eða hvað er nú, hvort hefir þú gefið annarri konu kvæði það er þú ortir um mig?"
Þormóður svarar: "Eigi er það satt."
Þorbjörg mælti: "Satt er að þú hefir mitt lofkvæði gefið Þórdísi Grímudóttur og snúið þeim erindum er mest voru á kveðin orð að þú hafðir um mig ort kvæðið því að þú þorðir eigi, lítill karl, að segja satt til um hverja konu þú hefðir ort kvæðið. Nú mun eg launa þér því lausung þína og lygi að þú skalt nú taka augnaverk mikinn og strangan svo að bæði augu skulu springa úr höfði þér nema þú lýsir fyrir alþýðu klækisskap þínum þeim er þú tókst frá mér mitt lofkvæði og gefið annarri konu. Muntu aldregi heill verða nema þú fellir niður þær vísur er þú hefir snúið til lofs við Þórdísi en takir þær upp er þú hefir um mig kveðið, og kenna eigi þetta kvæði öðrum en þeim sem ort var í öndverðu."
Þormóði sýndist Þorbjörg vera reiðuleg og mikilúðleg, þykist nú sjá svipinn hennar er hún gengur út. Hann vaknar við það að hann hafði svo mikinn augnaverk að hann mátti varla þola óæpandi og mátti eigi sofa það sem eftir var næturinnar. Hann hvílir lengi um morguninn. Bersi rís upp sem hann átti vanda til. Og er allir menn voru upp risnir aðrir en Þormóður þá kom Bersi til Þormóðar og spurði hvort hann væri sjúkur er hann reis eigi upp sem hann átti vanda til.
Þormóður kvað vísu:
Illa réð eg því er allar
eydraupnis gaf eg meyju,
mér barst dóms í drauma
dís, Kolbrúnar vísur.
Þá tók eg þorna Freyju,
Þrúðr kann mart hin prúða,
líknumk heldr við Hildi
hvítings, á mér víti.
Bersi mælti: "Hvað hefir þér í drauma borið?"
Þormóður segir drauminn og alla málavöxtu kvæðisins.
Bersi mælti: "Óþarfar unnustur áttu, hlaust af annarri örkuml þau er þú verður aldrei heill maður en nú er eigi minni von að bæði augu springi úr höfði þér. En þó er það nú mitt ráð við þig að þú snúir aftur kvæðinu á þann hátt sem það var ort fyrir öndverðu og eigna það kvæði jafnan Þorbjörgu kolbrún sem þú ortir um hana."
Þormóður segir: "Þú skalt ráða þessu."
Nú lýsir hann fyrir alþýðu hversu farið hafði um kvæðið og gefur þá af nýju við mörg vitni Þorbjörgu kvæðið. Þormóði batnaði þá skjótt augnaverkjarins og verður hann þá alheill þess meins.
Nú munum vér hvílast láta fyrst frásögn Þormóðar Kolbrúnarskálds og segja nokkuð af Þorgeiri.
12. kafli
Nú er að segja frá Þorgeiri Hávarssyni, hirðmanni Ólafs konungs. Það var eitthvert sumar er hann kom skipi sínu í Hvítá og hélt því upp í Norðurá og setti þar upp um haustið í þann stað er nú er kallað Þorgeirshróf Hann fór um veturinn til vistar vestur á Reykjahóla og var þann vetur með frændum sínum, selur þar varning sinn, fór um vorið snemmendis suður til Borgarfjarðar og býr skip sitt til brottferðar.
Litlu fyrir þing fer hann vestur á Reykjahóla eftir vöru þeirri er þar var saman dregin er hann hafði tekið fyrir varning sinn þann er hann hafði selt um veturinn. Hann flutti vöruna til Skógarstrandar og fær sér hesta, fer suður til Borgarfjarðar og einn maður með honum sá er reið leiðina fyrir og hafði hest í togi. Þorgeir reið eftir og rak nokkura klyfjahesta. Hann reið með skjöld og hafði spjót og exi. Fara nú við svo búið.
Sá maður bjó á Hvítstöðum er Snorri hét. Hann var kallaður Hækils- Snorri. Hann var mikill maður vexti og sterkur og vænn yfirlits og grimmlegur í ásjónu, óvinsæll og nasbráður, heiftúðigur í skaplyndi. Helgi hét son Snorra. Hann var þá á ungum aldri er þessir atburðir gerðust. Mannahúsin voru þá neðar í tungunni en nú eru og var bærinn kallaður á Mel. Lambahús mikið stóð vestur í túnið þar sem nú heita Snorratóftir.
Þorgeir og hans förunautur fóru þar hjá garði. Förunautur Þorgeirs ríður fram um bæinn en klyfjahestarnir, þeir er Þorgeir rak, hljópu í túnið. Snorri kemur út í því er Þorgeir elti klyfjahestana og vill taka þá úr túninu. Hestunum þótti gott að bíta og nam þá annar staðar er hann rak annan.
Snorri gengur inn og tekur eitt mikið krókaspjót, gengur bölvandi og blótar hestunum og svo Þorgeiri, ber hestana með spjótinu og særir. Sýnist Þorgeiri eigi örvænt að Snorri bani hestunum. Hann hleypur nú af baki og hefir skjöldinn fyrir sér. Exinni heldur hann með skildinum í vinstri hendi. Spjót hefir hann í hendi og sækir þá að Snorra. Hann hörfar þá undan um völlinn til lambhússins og verst með spjótinu. Tveir húskarlar Snorra sáu að hann hljóp út reiður með spjót sitt. Tekur sína exi hvor þeirra í hönd sér og fara til fulltings við Snorra. Þorgeir verst þeim með miklum mjúkleik en sækir að þeim með miklu afli og öruggleik sem hið óarga dýr. Húskarlarnir verða brátt sárir af Þorgeiri því að þeir höfðu skammskeftar öxar en Þorgeir lagði spjótinu hart og tíðum. Hrukku þeir Snorri inn í lambhúsið. Dyrnar voru lágar og þröngvar á húsinu og var illt þar inn að sækja eftir þeim. Þorgeir hleypur upp á húsið og rýfur til. Þar sem húsið raufaðist leggur Snorri spjótinu út í móti. Þorgeir verður sár af því nokkuð og þó lítt. Kastar Þorgeir þá spjótinu en tekur exina í hægri hönd. Sækir Snorri þá að Þorgeiri með hörðum hug þar sem húsið var rofið. En Þorgeir varðist með skildi og exi og leitar eigi annars en höggva spjót Snorra af skaftinu. Létti eigi þeim leik fyrr en Þorgeir hjó spjót Snorra af skaftinu. Og þegar jafnskjótt hljóp Þorgeir inn í húsið um glugg þann er á var rofinn með skjöld og exi og hjó þegar í höfuð Snorra svo hart að hann klýfur hausinn allan. Fær Snorri af því sári þegar bana. Þá snýr Þorgeir að húskörlum Snorra og sækir þá fimlega, hlífandi með skildi, höggvandi með exi þeirri er vön var að fá mörgum manni náttstaðar. Lauk svo þeirri atsókn að Þorgeir vó þá báða.
Eftir það gengur hann út og stígur á bak hesti sínum, ríður til dyra og hittir menn að máli, sagði að Hækil-Snorri vill hafa fund þeirra og mun bíða þeirra í lambhúsinu og ríður á brott eftir það til fundar við förunaut sinn. Hann hafði rekið klyfjahrossin úr túninu meðan þeir börðust. Fara þeir við svo búið til skips. Býr Þorgeir skip sitt og heldur því til Seleyrar, bíður þaðan byrjar og lætur í haf að búnu.
Þorgeir hefir skamma útivist. Byrjar honum vel og tekur Noreg og fer skjótt á fund Ólafs konungs og fær góðar viðtökur af konungi. Þessa atburðar getur Þormóður í Þorgeirsdrápu í þessu erindi:
Hús braut snarr til Snorra
sverðrjóðr og styr gerði,
hinn er heiftir manna,
Hækils sonar, rækir.
Varð eggjaðr þar þriggja
Þorgeir á hvöt meiri,
leygs hef eg slíkt frá sæki
sannspurt, bani manna.
Helgi, son Snorra, bjó lengi á Hvítstöðum. Var hann ólíkur föður sínum og svo frændum bæði yfirlits og svo í skapi. Hann færði hús sín þangað sem nú er bærinn. Hann átti það kenningarnafn að hann er kallaður Helgi hinn hvíti og var honum það eigi auknefni því að hann var vænn maður og vel hærður, hvítur á hárslit. Við hann er bærinn kenndur á Hvítstöðum. Helgi var vinsæll maður, góður búþegn við héraðsmenn og gagnsamur við alþýðu. Hann deildi um Gufufitjar við Þorstein Egilsson því að Þorsteinn vildi kaupa fitjarnar en Helgi vildi eigi selja.
Helgi fór einn vetur með húskörlum sínum á Gufufitjar. Hann ók heyjum sínum á öxnum sunnan um mýrarnar svo sem hann var vanur. Þorsteinn fór eftir þeim með húskarla sína. Þeirra fundur varð í eyjum þeim er Langeyjar heita, suður frá Hvítstöðum. Á þeim fundi börðust þeir Þorsteinn og Helgi. Í þeim bardaga varð Helgi sár mjög. Til þess fundar komu góðgjarnir menn þeir er vitað höfðu ferð hvorratveggju og skildu þá og sættust að því að Þorsteinn keypti fitjarnar en bætti Helga áverkann við góðra manna sann.
13. kafli
Þórir hét maður er bjó að Hrófá í Steingrímsfirði. Hann var mikill hávaðamaður og heldur ódæll og óvinsæll. Hann varð missáttur við hirðmann Ólafs konungs í kaupstefnu í Steingrímsfirði og særði konungsmann miklu sári. Á það mál var eigi sæst. Og er konungurinn frá þessi tíðindi þá mislíkaði honum sjá atburður.
Hann mælti þá við Þorgeir Hávarsson: "Það vil eg Þorgeir að þú hefnir þessa áverka er hirðmaður minn fékk út á Íslandi og leiðir svo Íslendingum að berja á mínum mönnum."
Þorgeir svarar: "Það væntir mig að eg muni hefnt fá þessa mótgerða er yður hafa gervar verið í þessu verki."
Konungur mælti: "Því býð eg þér um þetta mál að eg hygg að þú munir minn vilja gera í þessu verki."
Þorgeir svarar: "Skyldur er eg til þess að gera það sem þú vilt."
Þorgeir býr þá skip sitt snemma sumars út til Íslands. Honum byrjar vel og kemur hann skipi sínu í Vaðil. Hann fer vestur á Reykjahóla og tekur til skálasmíðar. Sá maður hét Veglágur er var að skálasmíð með Þorgeiri og gerði sínum megin hvor þeirra skálann. Skálinn var um endilangt þilinn en eigi öðrum þiljum. Þau þili héldust allt til þess er Magnús biskup var að staðnum í Skálaholti hinn síðari.
Öndverðan vetur fór Þorgeir norður til Steingrímsfjarðar til Hrófár. Með honum var í ferð Veglágur smiður. Þeir komu á bæinn síð um kveld og drepa á dyr. Kona ein gekk til hurðar og heilsar þeim og spyr þá að nafni. Þorgeir segir hið sanna til hverjir þeir voru. Hann spurði hvort Þórir bóndi væri heima. Hún segir hann heima vera.
Þorgeir mælti: "Bið þú hann út ganga."
Hún gengur inn og segir Þóri að menn voru komnir úti "þeir er þig vildu hitta."
Hann segir: "Hverjir eru þeir menn?"
Hún svarar: "Það ætla eg að kominn sé Þorgeir Hávarsson."
Þórir reis upp og tekur spjót sitt, gengur út í dyr og setur spjótsoddinn í þröskuldinn, heilsar þeim er komnir voru.
Þorgeir tók eigi kveðju hans. Hann mælti: "Það er erindi mitt hingað að eg vil vita hvern sóma þú vilt gera konungsins Ólafs fyrir þann vansa er þú gerðir hirðmanni hans?"
Þórir svarar: "Hvort ertu aðili málsins?"
Þorgeir svarar: "Fyrir það mun ganga sem eg sé aðili þess máls því að eg hefi konungs umboð til þessa máls."
Þórir segir: "Vera má að svo sé að þú hafir hans umboð en varla virðist mér svo sem eg heyri orð konungsins þó að þú mælir."
Þorgeir svarar: "Satt er það að þú heyrir eigi hann sjálfan mæla en þó má vera að þú reynir nokkurt sinn hans ríki."
Og er minnstar vonir voru leggur Þorgeir spjótinu til Þóris. Það lag kom framan í fang honum og gekk þar á hol. Féll Þórir inn í dyrnar og dauður. Lítlu síðar snýr Þorgeir á brott og hans förunautur og er eigi sagt frá ferð hans fyrr en hann kemur heim á Reykjahóla.
Um þenna atburð orti Þormóður þetta erindi:
Ár man eg þegn, hinn er Þóris
þarfs fagrlega arfa,
hlýra hrafns, með geiri
happauðigr réð dauða.
Dýr hefndi svo sára,
slíkt fór allt af ríki,
Odds og ernir söddust
jóstýrandi hlýra.
Þann vetur voru stuldir miklir á Reykjahólum. Hurfu mönnum gripir margir úr hirslum og var svo mikill gangur að því að nálega úr hvers manns hirslum hvarf nokkuð hversu rammlegur lás sem fyrir var en þó var engi lásinn brotinn. Illugi Arason var heima á Hólum þann vetur. Eftir jól um veturinn heimta þeir bræður saman hjón sín.
Tekur Þorgils þá til orða: "Það er öllum mönnum kunnigt að hér í vetur hafa verið miklar tökur. Hefir mart horfið úr lásum og lokum. Ætlum vér að hafa uppi rannsókn. Skal fyrst rannsaka hirslur okkrar bræðra en eftir það annarra manna og ef eigi finnst heima hér það er stolið er þá munum vér fara á aðra bæi að rannsaka menn."
Nú fór það fram að rannsakaðar voru hirslur manna og finnst eigi það er leitað var.
Veglágur smiður átti eina mikla kistu þá er eigi var rannsökuð. Þorgils mælti að Veglágur skyldi upp lúka kistunni og láta menn sjá hvað væri í.
Hann segir: "Aldrei hefi eg rannsakaður verið sem þjófar og mun eg eigi lúka upp kistunni."
Þorgils mælti: "Eigi er til þín eins leikur sjá ger. Hafa vorar kistur rannsakaðar verið og má þér það sem yfir margan gengur."
Þá segir Veglágur: "Þótt þér hafið allir rannsakaðir verið þá mun eg þó eigi lúka upp mína kistu til rannsaks."
Illugi spratt þá upp og hafði eina handexi í hendi. Hann gengur að kistunni og mælti: "Eg hefi að varðveita konungslykil þann er að öllum kistum gengur og lásum. Nú mun eg með þeim upp lúka kistunni ef þú vilt eigi selja mér lykil."
Veglágur sér að Illugi mun upp höggva kistuna ef hún væri eigi upp lokin, selur þá fram lykilinn. Illugi lýkur þá upp kistunni og finnur þar marga lykla þá er að gengu öllum lásum þeim er voru á Reykjahólum. Hann finnur þar í marga gripi þá er mönnum höfðu horfið þar. Þá þóttust menn vita að Veglágur mundi stolið hafa fénu því er horfið var. Er honum þá nauðgað til sagna. Gengur hann þá við mörgum stuldum og fylgir mönnum þar til er hann hafði féið fólgið úti í ýmsum stöðum.
Þá mælti Illugi: "Ólífismaður sýnist mér Veglágur vera og er það mitt ráð að hann sé hengdur."
Þorgeir mælti: "Eigi muntu svo vilja lúka við húskarl þinn."
Illugi svarar: "Rangt sýnist mér vera að svo mikill þjófur gangi undan."
Þá segir Þorgeir: "Hvað sem yður sýnist rétt vera um þetta mál þá mun yður þó verða maðurinn dýrkeyptur í þessu sinni og eigi mun hann af lífi tekinn ef eg má því ráða."
Illugi mælti: "Mikið kapp leggur þú á með þjófum og muntu illt að verki hafa þar sem hann er. Og eigi mun jafnan þinn eiður fyrir honum standa þó að hann gangi nú undan. Nú fari hann í brott af Reykjanesi og komi aldrei síðan hér."
Þorgeir segir: "Vel má svo vera."
Nú fylgir Þorgeir Veglági vestur á Laugaból í Laugadal til Bersa og Þormóðar og skorar á þá að þeir veiti Veglági vist til fardaga "og flytjið hann til skips í Vaðil" og kveðst Þorgeir þá mundu flytja hann í brott af Íslandi.
Þeir feðgar tóku við Veglági fyrir Þorgeir og var hann með þeim Þormóði um veturinn. Þorgeir fór aftur á Reykjahóla og var þar um veturinn.
(Úr Flateyjarbók)
([Það bar til um vorið eftir að þeir Þorgeir og Þormóður fóru norður á Strandir og allt norður til Horns. Og einn dag fóru þeir í bjarg að sækja sér hvannir og í einni tó er síðan er kölluð Þorgeirstó skáru þeir miklar hvannir. Skyldi Þormóður þá upp bera en Þorgeir var eftir. Þá brast aurskriða undan fótum hans. Honum varð þá það fyrir að hann greip um einn hvannjóla með grasinu og hélt þar niðri allt við rótina ella hefði hann ofan fallið. Þar var sextugt ofan á fjörugrjót. Hann gat þó eigi upp komist og hékk þar þann veg og vildi þó með öngu móti kalla á Þormóð sér til bjargar þó að hann félli ofan á annað borð og var þá bani vís sem vita mátti.
Þormóður beið uppi á hömrunum því að hann ætlaði að Þorgeir mundi upp koma. En er honum þótti Þorgeiri dveljast svo miklu lengur en von var að þá gengur hann ofan í skriðuhjallana. Hann kallar þá og spyr hví hann komist aldrei eða hvort hann hefir enn eigi nógar hvannirnar.
Þorgeir svarar þá með óskelfdri röddu og óttalausu brjósti: "Eg ætla," segir hann, "að eg hafi þá nógar að þessi er uppi er eg held um."
Þormóð grunar þá að honum muni eigi sjálfrátt um, fer þá ofan í tóna og sér vegsummerki að Þorgeir er kominn að ofanfalli. Tekur hann þá til hans og kippir honum upp enda var þá hvönnin nær öll upp tognuð. Fara þeir þá til fanga sinna.
En það má skilja í þessum hlut að Þorgeir var óskelfur og ólífhræddur og flestir hlutir hafa honum verið karlmannlega gefnir sakir afls og hreysti og allrar atgervi.
Segja menn að þeir hafi verið allir þrír á einni vist á Reykjahólum, Þorgeir, Þormóður og Grettir hinn sterki Ásmundsson, og hafi verið nær um afl þeirra tveggja og Grettis eins.
Segja menn og að Þorgísl hafi svo sagt að Lögbergi á alþingi er hann var spurður að veturtaksmönnum sínum hvort þeir mundu eigi röskvastir menn á öllu Íslandi og síst kunna nokkuð að hræðast en hann svarar því svo að það væri eigi svo "því að Grettir er myrkhræddur en Þormóður guðhræddur" en Þorgeir sagði hann ekki vætta hræðast kunna og síst bregða sér við nokkurn voveiflegan háska.
Síðan fóru þeir norðan af Ströndum með feng þann er þeir höfðu fengið. Fór Þorgeir heim á Reykjahóla en Þormóður á Laugaból.])
Um vorið bjó hann skip sitt. Veglágur kom til skips og tók Þorgeir við honum og flutti hann utan. Skipið kom við Orkneyjar. Rögnvaldur Brúsason var þá búinn til hernaðar því að víkingar margir lágu við eyjarnar þeir er rændu búendur og kaupmenn og vildi Rögnvaldur refsa þeim sín illvirki. Þorgeir selur þá skip sitt og réðst hann í lið með Rögnvaldi.
Veglágur fór upp á Skotland og gerðist þar mikill þjófur og var þar drepinn um síðir.
Rögnvaldi virðist Þorgeir vel og hans förunautum því að hann reyndist því meiri kappi sem hann kom í meiri mannraunir svo sem Þormóður orti um:
Njörðr gekk á skæ skorðu
Skeleggr, en það teljum,
hjaldrs, er herja vildi,
hjörgaldrs með Rögnvaldi.
Lítt sparði fjör fyrða
fremdar mildr að hildi,
drengs varð dáð að lengri,
djarfr Hávarar arfi.
Í hernaði varð Þorgeir ágætur maður að hug og vopnfimi og í öllum röskleik. Jarl varð ágætur af þessi ferð því að hann sigraðist hvar sem hann barðist um sumarið og gerði góðan frið búkörlum og kaupmönnum.
14. kafli
Síðan um haustið fór Þorgeir til Noregs og var með Ólafi konungi um veturinn í góðri virðingu. Ólafur konungur þakkaði honum það er hann hafði rekið þeirrar sneypu er Þórir hafði gert honum. Illugi Arason var með Ólafi konungi þann vetur.
Um vorið bjó Illugi skip sitt til Íslands. Þorgeir segir Illuga að hann vill fara með honum.
En Illugi svarar honum svo: "Óráðlegt sýnist mér að þú farir út til Íslands. Hefir þú stórvirki gert í mörgum héruðum og áttu þar í flestum stöðum illa fritt. En þú hefir hér mikinn sóma af konungi og góðan frið af öllum mönnum. Nú mun eg eigi flytja þig frá friðinum og til ófriðarins því að þú munt ekki svo gott upp taka á Íslandi sem þú tekur hér hvern dag mikinn sóma af konungi."
"Vera má svo," segir Þorgeir, "að eg komist þó til Íslands að þú flytjir mig eigi."
Nú býr Illugi skip sitt og lætur í haf þá er honum gaf byr. Og er hann var í haf látinn þá gengur Þorgeir einn dag fyrir konung og biður sér fararleyfis.
Ólafur konungur mælti: "Svo virðist mér að minni mannheill hafir þú á Íslandi en hér með oss. Þykir mér fyrir því það vænna að þú sért hér með oss en á Íslandi að þú hafir hér meira gott en þar."
Þorgeir sótti þetta mál mjög við konung. Og er konungur sér að Þorgeiri þótti mikið undir að þiggja það er hann bað þá mælti konungur: "Nú mun að því koma sem eg sagði hinn fyrsta tíma er þú komst á vorn fund að þú mundir eigi vera gæfumaður í öllum hlutum. Nú mun eg lofa þér að þú farir út til Íslands en eigi munum við sjást síðan ef við skiljum nú."
Þorgeir svarar: "Þökk kann eg yður að þér lofið mér að fara. En það ætla eg að fara á yðvarn fund að sumri."
Konungur mælti: "Vera má að svo sé að þú ætlir það en eigi mun svo verða."
Nú skilja þeir að svo mæltu. Þorgeir tók sér fari með þeim norrænum manni er Jökull hét og fór með honum út til Íslands. Það skip kom í Vaðil og fór Þorgeir til vistar á Reykjahóla.
Illuga reiddi lengi úti um sumarið og kom um haustið síð norður í Hraunhöfn á Melrakkasléttu. Hann setti þar upp skipið og bjó um og fær menn til varðveislu skipsins um veturinn, fór við það norðan um héruð og ætlaði heim til Hóla. Gautur Sleituson er fyrr var getið kom til fundar við Illuga er hann fór norðan og tók sér fari með honum að sumri.
Einn dag er Illugi áði hesti sínum með sínu föruneyti kom þar maður einn ríðandi á áifanga. Sá var í hvítri heklu. Hann kvaddi Illuga. Hann tók kveðju hans og spurði hver hann væri.
Hann sagði: "Eg heiti Helgi."
Illugi segir: "Hvaðan ertu kynjaður eða hvar áttu heima?"
Helgi svarar: "Víða stendur kyn mitt fótum en þó er hér flest fyrir norðan land. En hvergi á eg heima og eigi hefi eg heill til þess að hafa tveggja missera vistir en jafnan hefi eg kaup á sumrum og enn hefir svo verið í sumar og margir menn kennast við mig ef heyrir kenningarnafn mitt."
Illugi spurði: "Hvert er það?"
Helgi svarar: "Eg er kallaður Helgi selseista."
Illugi segir: "Fánefnt er það kenningarnafn en þó hefi eg heyrt þín getið."
Helgi mælti: "Það er erindi mitt hingað að eg vil vita ef þú vilt ferja mig utan að sumri."
Illugi mælti: "Eru þér nokkur vandræði á höndum eða hefir þú nokkur fé?"
Hann segir: "Engi eru mér vandræði á höndum en eyvit hefi eg fé. En vera mætti að heldur væri yður létti að mér því að eg er ofléttur maður."
Illugi mælti: "Ertu nokkur atgervimaður?"
Hann segir: "Engi er eg íþróttamaður en mikið traust á eg undir fótum mínum og brjóstheill er eg og því fær engi tekið mig á rás."
Illugi mælti: "Gagn er þeim það er allhræddir verða."
Helgi mælti: "Ekki hefi eg það reynt að verða allhræddur. En vita vil eg hvort þú vilt veita mér farið."
Illugi mælti: "Kom þú í vor til fundar við mig og ver með mér í flutningum þá er eg dreg saman vöru mína og far þá með mér utan."
"Sá kostur líkar mér vel," segir Helgi.
Nú skiljast þeir að svo mæltu og fer Illugi vestur á Reykjahóla og er þar um veturinn.
15. kafli
Bræður tveir bjuggu í Garpsdal. Hét annar Kálfur en annar Steinólfur. Þeir voru á ungum aldri og vel fjáreigandi og vinsælir menn.
Þórdís hét kona er bjó í Ólafsdal. Hún var ekkja, góð húsfreyja og gagnsöm. Son hennar hét Eyjólfur er átti bú með henni. Hann var gervilegur maður og vinsæll. Þorgeir hét frændi Þórdísar er hún hafði upp fætt og fóstrað. Hann var knálegur maður. Hann átti það kenningarnafn að hann var kallaður Þorgeir hófleysa en það kenningarnafn hlaut hann af því að hann hafði til alls meira en hann þurfti þegar hann átti nokkuð fé fyrir að ráða.
Með þeim fóstbræðrum Eyjólfi og Þorgeiri var vingott á unga aldri. Þeir voru báðir knáir menn og ólátir og var löngum mikið um þá. En framfærslukerling Þórdísar amaðist oft við þá og glímur þeirra en þeir glettust því meir við kerlingu sem hún angraðist meir við.
Einn dag er þeir glímdu á gólfi, og var mikið um þá, komu þar jafnan niður er kerling var og drógu verk hennar á fótum sér, þá mælti kerling: "Lítil fremd er ykkur í því að spilla verki fyrir mér eða glettast við mig. En spá mun eg ykkur spá. Svo vel sem nú er með ykkur þá munuð þið verst skilja ykkart vinfengi."
Þeir segja: "Furðu óspáleg sýnist okkur þú vera."
Kerling mælti: "Hversu sem ykkur sýnist það þá mun það eftir ganga sem eg mæli nú."
Um vorið eftir er þeir Illugi og Þorgeir höfðu um veturinn verið á Reykjahólum beiddi Þorgeir Illuga að hann skyldi veita honum far um Íslandshaf. Illugi veitti honum það sem hann bað. Kálfur og Steinólfur úr Garpsdal tóku sér fari með Illuga.
Nú er menn fóru til skips um vorið þá mælti Illugi við Þorgeir: "Það vildi eg frændi að þú færir norður til skips með mönnum mínum og búið skipið um þingið en eg á erindi til þings að hitta vini mína. Mun eg ríða norður af þingi. Vildi eg að skip væri albúið þá er eg kem norður."
Þorgeir segir svo vera skulu sem hann vildi. Þá réðst Þorgeir norður til skipsins á Sléttu en Illugi bjóst til þings. Steinólfur og Kálfur og Helgi selseista voru í ferð með Þorgeiri en vara þeirra hafði fyrr farið. Þorgils Arason og Ari son hans og Illugi bróðir hans riðu með flokki til þings úr Breiðafirði.
Þá er Þorgeir kom norður í höfnina setti hann fram skipið og bjó. Gautur Sleituson var til skips kominn og hafði annað mötuneyti en Þorgeir. Þar var illt til eldiviðar og fóru sinn dag hvorir að afla eldibranda, Þorgeir og hans förunautar, Gautur og hans förunautar.
Einn dag fór Þorgeir að afla eldibranda en Gautur var heima. Matsveinar Gauts höfðu ketil uppi og er vella var komin á ketil þeirra þá var lokið eldiviði þeirra. Sögðu þeir Gauti til sinna vandræða. Gautur gengur til búðar Þorgeirs og tekur ofan spjót hans og höggur af skafti spjótið og kastar í rúm hans og hefir með sér skaftið. Hann tekur og skjöld Þorgeirs og hefir með sér, gengur síðan til eldsstóarinnar. Hann klýfur í sundur skjöldinn og spjótskaftið og eldir undir katlinum. Verður þá vel matbúið.
Þorgeir kom heim um kveldið. Hann saknar skjótt vopna sinna. Hann spyr hver sveina hafi á brott borið "skjöld minn og spjót."
Gautur segir: "Eg tók skjöld þinn og spjótskefti og klauf eg undir ketil vorn. En áður mátti eigi vel matbúa því að lokið var eldiviði vorum en oss þótti illt hrátt að eta."
Nú fann ekki á Þorgeiri að honum mislíkaði sjá tiltekja Gauts.
Annan dag fór Gautur og hans förunautar að fá eldibranda en Þorgeir var heima og bjó skip. Matsveinar Þorgeirs höfðu eldiviðarfátt. Og er þeir skyldu matbúa sögðu þeir Þorgeiri. Hann fór til tjalds Gauts og tók spjót hans og skjöld og hjó af skafti spjótið en klauf skjöldinn undir ketil. Þá skorti eigi eldivið til þess að vella mat þeirra.
Gautur kom heim um kveldið og spurði hvað menn vissu til skjaldar hans eða spjótskeftis.
Þorgeir svarar: "Skjöld þinn og spjótskefti klauf eg undir ketil í dag því að matsveinum varð eldiviðarfátt."
Gautur segir: "Seint lætur þú af að auka oss skapraunir."
Þorgeir svarar: "Svo er leikur hver sem heiman er ger."
Gautur hjó þá til Þorgeirs en hann laust við exi sinni og bar af sér höggið, skeindist þó lítt á fæti. Þá hljópu menn í milli þeirra og tóku þá og héldu.
Þorgeir mælti: "Eigi þurfið þér að halda mér því að eg mun mig nú til engis ófriðar líklegan gera."
Nú voru þeir skildir og fara hvorirtveggju til síns tjalds, hafa síðan náttverð og leggjast síðan til svefns. Og er menn voru sofnaðir þá rís Þorgeir upp og tekur exi sína í hönd sér og gengur til tjalds þess er Gautur var í og sprettir tjaldskörum og gengur inn í tjaldið og að rúmi Gauts og vekur hann. Gautur vaknar og spratt upp og vildi taka til vopna. Og í því bili höggur Þorgeir til Gauts og klýfur hann í herðar niður. Fékk Gautur af því sári bana. Þorgeir gengur á brott og til búðar sinnar. Búðunautar Gauts vakna við brestinn er hann var veginn. Styrmdu þeir yfir líki hans og bjuggu um. Um þenna atburð orti Þormóður vísu þessa:
Gaut veit eg að son Sleitu
snarfengr með lið drengja
höldr við harðar deildir
hjördjarfan nam fjörvi.
Ófeigum varð eigi
álmþings í gný málma,
oft verðr rík, þeim er rækir,
raun, stynfullu launað.
16. kafli
Eftir þenna atburð sá Þorgeir einn dag hvar skip sigldi af hafi þangað til hafnar. Það skip tók þar höfn og lágu um akkeri eigi allnær skipi Þorgeirs. Hann fór á báti með skipverjum sínum til kaupskipsins og spyr hver fyrir skipinu réði. Honum var sagt að Þorgrímur Einarsson réði fyrir skipinu er kallaður var trölli, grænlenskur maður, og annar maður, Þórarinn ofsi Þorvaldsson, norðlenskur maður. Þeir spyrja hver fyrir því skipi réði er þar var fyrir í höfninni. Þeim var sagt að Illugi Arason ætti skipið en þá réð fyrir skipinu Þorgeir Hávarsson. Þorgeir spyr hversu fjölmennt þeir hefðu á skipinu. Honum var sagt að þar væru fjórir tigir karla innanborðs.
Nú sá Þorgeir að þar var mikill liðsmunur ef þá skildi nokkuð á því að þeir Þorgeir voru ei fleiri en þrír tigir vígra manna.
Þorgeir mælti: "Yður kveð eg að þessu stýrimennina. Það er mælt af mörgum mönnum að vér séum hvorirtveggju nokkuð ójafnaðarmenn og ekki óágjarnir við aðra. Nú vil eg þess biðja að vér gerum eigi vora hreysti og harðfengi að fólsku og ófriði. Sýnist mér það ráð að vér setjum grið meðal vor til varúðar."
Þeir Þorgrímur og Þórarinn tóku því vel og fór það fram að grið voru sett sem Þormóður orti um:
Gulls réð Þorgeir þolla
því næst griða æsta
sér er hann sáat færi
Svinngeðr með lið minna.
Öll tók seggr hinn snjalli
sannleiks friðar mönnum
fljótt, þá er fyrðar nýtan,
fullmæli, réð tæla.
Nú er grið voru sett meðal þeirra þá fór Þorgeir til skips. Hann flutti þá út á skip allt fé skipverja sinna og lét skipið liggja um akkeri eigi allnær landi og voru þá menn hans allir á skipi því að hann trúði eigi til fulls þeim Þorgrími og Þórarni þó að grið væru sett meðal þeirra.
Menn koma af landi ofan til þeirra Þorgríms og segja þeim víg Gauts Sleitusonar, það er þar hafði orðið í höfninni, því að Þorgeir hafði eigi sagt þeim vígið.
Og er Þórarinn heyrir þessi tíðindi sögð þá heimtir hann Þorgrím á tal einn saman og mælti svo: "Eigi mundi eg grið hafa sett við Þorgeir ef eg hefði vitað þessi tíðindi, víg Gauts frænda míns. Nú vil eg vita af yður hvers eg skal þar von eiga um liðveislu ef eg vil hefna Gauts."
Þorgrímur svarar: "Eigi mun eg skiljast við yður í þessu máli en torsóttlegur sýnist mér Þorgeir vera."
Þórarinn mælti: "Vér munum bera á land upp einhvern dag skrúð og léreft og aðra góða gripi og breiða til þerris og kann vera að nokkurir menn Þorgeirs fari út að undrast gripina og munum vér fyrst drepa þá og fækka svo lið þeirra."
Þorgrímur mælti: "Freista máttu þess ef þú vilt."
Þeir Þorgrímur og Þórarinn höfðu ætlað að fara til Grænlands og áttu félag saman, bæði skip og áhöfn, og bera þeir fyrir því eigi fé sitt af skipi.
Einn veðurdag góðan báru þeir Þórarinn á land upp skrúð og léreft og góða gripi og breiddu við þerri. Þann dag fóru þeir Kálfur og Steinólfur tólf saman á báti til lands eftir vatni. Og er þeir sáu varning á land breiddan þá hljópu þrír menn af liði þeirra þangað sem þeir sáu varninginn. Og þegar er þeir komu þangað þá voru þeir drepnir. Og eftir það fóru þeir Þórarinn og Þorgrímur með liði sínu að þeim Kálfi. Þeir gerðu þá handtekna, Kálf og Steinólf, og settu í fjötur en þeir drápu þar þrjá menn hjá vatninu. Helgi selseista hjó í fyrstu mann þeirra Þórarins banahögg og eftir það hljóp hann á brott. Menn runnu eftir honum og fengu eigi tekið hann. Hljóp hann hið efra um fjall daga og nætur og nam eigi fyrr staðar en hann kom á Þingvöll. Hann sagði þeim Þorgísli og Illuga þau tíðindi er gerst höfðu í Hraunhöfn þá er hann fór í brott.
17. kafli
Eftir þessi tíðindi er nú var frá sagt tóku þeir Þorgímur kaupskipsbátinn, þann er þeir Kálfur höfðu til lands haft, og fóru þá til skips síns. Þorgeir var á skipi út og þeir níu saman og vissu þeir eigi þau tíðindi er á landi höfðu gerst því að leiti bar á milli þar sem vatnið var og skipið. Finnur Þorgeir eigi fyrr en þeir Þórarinn flytja kaupskipið með tveim bátum þangað til skips þeirra Þorgeirs og allir herklæddir.
Þeir Þorgeir grípa vopn sín og verjast vel. Þeir Þorgrímur flytja þá skip sitt að skipi Þorgeirs og leggja borð við borð. Tekst þá skjótt harður bardagi. Ná þeir brátt uppgöngu á skip Þorgeirs og láta skammt stórra höggva í milli. Þorgeir hjó jafnan tveim höndum með öxinni og var lengi það að þeir komu eigi höggi á hann því að engum þótti girnilegt gistingarból undir exi hans en þó hlutu það margir. Menn Þorgeirs féllu brátt. Hljóp hann þá aftur í stafninn og varðist þaðan því að við mikinn liðsmun var að etja svo sem Þormóður orti um:
Stirðr réð stafn að varða
strenghreins tugum drengja,
ítr því að ár var heitinn,
auðstjóri þrek, fjórum,
áðr sigreynir sínum,
sár hlutu menn að hváru,
út við eigi litla
erring féll á knerri.
Kennt hefir fjör hve frændum
fólkhneitir skal veita
dýr þó að drengi væri
dylgjusamt að fylgja.
Þreks frá eg Þorgeir eiga,
þau eru orð komin norðan
handargrjóts frá hreyti,
hug, þann er við mun brugðið.
Allir ágættu hans vörn, þeir er vissu hversu hraustlega hann varðist, og mæltu allir eitt um hans vörn og fræknleik að menn þóttust eigi hans jafningja fundið hafa. Þorgeir hjó hart og tíðum af miklu afli og öruggum hug og var honum sjálfum hugur sinn bæði fyrir skjöld og brynju og þykjast menn eigi vita þvílíka vörn sem Þorgeir hafði. Almáttigur er sá sem svo snart hjarta og óhrætt gaf í brjóst Þorgeiri og eigi var hans hugprýði af mönnum ger né honum í brjóst borin heldur af hinum hæsta höfuðsmið. Nú fyrir því að þeim Þorgrími reyndist meiri mannraun að sækja Þorgeir heldur en klappa um maga konum sínum þá sóttist þeim seint og varð þeim hann dýrkeyptur því að Þormóður hefir svo um ort að Þorgeir yrði fjórtán manna bani áður hann féll en tveir eru nefndir í Þorgeirsdrápu þeir er hann vó þar.
Már hét Austmaður sá er fyrst kom sári á Þorgeir. Hann hjó á hönd Þorgeiri og er hann hafði það sár fengið þá hjó hann Má banahögg. Sá maður er annar nefndur er Þorgeir vó síðar er Þórir hét, Austmaður, er lagði spjóti í gegnum Þorgeir en Þorgeir gekk á lagið þar til er hann hjó hann banahögg.
Um þennan atburð orti Þormóður vísur þessar:
Hauks frá eg hræva lækja
harðræðis þrot bræði
við sviprunna sennu
sverðs aldregi verða.
Már hét maðr og Þórir
málsnjallr er lét falla,
áðr frágum þá þeirra,
Þorgeir, lokið eirum.
Olli fjör, áðr félli,
flugtrauðr hjarar dauða,
sá var rækjandi hinn ríki
reggs, þretían seggja.
Þar læt eg hjaldrs fyr höldum
hins er þrek gat vinna,
mál téa mín að deilast
mjúk, vígatal lúkast.
Nú er Þórir var fallinn en spjótið stóð í gegnum Þorgeir þá féll hann eigi. En þá var skammt höggva á meðal því að þeir Þórarinn og Þorgrímur stóðu nær og unnu þeir þá á Þorgeiri og við það féll hann og lét líf sitt. Þórarinn ofsi hjó höfuð af Þorgeiri og hafði í brott með sér.
Svo segja sumir menn að þeir klyfðu hann til hjarta og vildu sjá hvílíkt væri, svo hugprúður sem hann var, en menn segja að hjartað væri harðla lítið og höfðu sumir menn það fyrir satt að minni séu hugprúðra manna hjörtu en huglausra því að menn kalla minna blóð í litlu hjarta en miklu en kalla hjartablóði hræðslu fylgja og segja menn því detta hjarta manna í brjóstinu að þá hræðist hjartablóðið og hjartað í manninum.
18. kafli
Eftir þenna bardaga skildu þeir Þorgrímur og Þórarinn félag sitt því að Þórarinn þóttist mikinn sigur unnið hafa. Vænti hann sér virðingar hér á landi fyrir sigurinn. Þorgrímur hafði skip úr félagi þeirra en Þórarinn lausafé. Hélt Þorgrímur skipinu til Grænlands og fórst honum vel.
Þórarinn aflar sér hesta og manna og reið norðan úr höfninni við tólfta mann. Hann hafði höfuð Þorgeirs í belg við slagólar sér til ágætis sigurs síns. Það var skemmtan þeirra á áföngum að þeir tóku höfuð Þorgeirs úr belgnum og settu þar á þúfur upp og hlógu að. En er þeir komu í Eyjafjörð þá áðu þeir þar skammt frá Naustum. Þeir tóku þá höfuð Þorgeirs og settu það upp á þúfu eina sem þeir voru vanir. Þeim sýndist þá höfuðið ógurlegt, augun opin og munnurinn en úti tungan. Við þá sýn urðu þeir allhræddir og felmsfullir. Þeir grófu þá með exum sínum hjá höfðinu og hrundu þar í ofan höfðinu og grófu á ofan torf.
Sléttukarlar ruddu kaupskipið og fluttu til lands og jörðuðu þar í höfninni allra manna lík, þeirra er þar höfðu fallið á skipi og á landi, því að þeir nenntu eigi til kirkju að færa líkin því að í þenna tíma voru engvar kirkjur í nánd höfninni.
Kálfur og Steinólfur voru úr fjötrum leystir eftir bardagann og ruddu þeir til líkagraftrarins við Sléttukarla. Þeir varðveittu varning þann er á skipinu var þar til er Illugi kom til skips. Nú þó að kristni væri ung í þenna tíma hér á landi þá var þar þó eigi siður til þess að taka fé veginna manna. Illugi fór utan það sumar norður á Sléttu.
Þormóður Kolbrúnarskáld undi löngum illa eftir líflát Þorgeirs og það sumar fór hann utan í Vaðli. Eyjólfur í Ólafsdal og Þorgeir hófleysa fóstbróðir hans fóru utan í Grímsárósi. Það skip kom í ey þá er Lófót heitir.
Þormóður Kolbrúnarskáld fór á fund Ólafs konungs hins helga. Þormóður kvaddi konunginn og tók konungur vel kveðju hans og spurði hvað manna hann væri eða hvers son hann væri.
Þormóður segir: "Eg er íslenskur maður og heiti eg Þormóður en Bersi heitir faðir minn."
Konungur mælti: "Hvort ertu kallaður Þormóður Kolbrúnarskáld og ert svarabróðir Þorgeirs Hávarssonar?"
"Já," segir Þormóður, "sá er maður hinn sami."
Konungur mælti: "Njóta skaltu hans frá oss og vel skaltu hér kominn. Og víst máttu vita það að eg tel mér misboðið í vígi Þorgeirs hirðmanns míns og þökk kynni eg þess að hans yrði hefnt."
Þá kvað Þormóður vísu:
Þarf sá er þér skal hvarfa,
þengill, fyrir kné lengi,
svarar hóglega hverju,
hugborð, konungr orði.
Fáir erum vér, né frýju,
frændr, vorum þó vændir,
minnumst meir á annað
mitt starf, konungdjarfir.
Konungur mælti: "Gaman má vera að skáldskap þínum."
Þormóður gerðist þá hirðmaður Ólafs konungs.
Það skip kom um sumarið til Noregs er var af Grænlandi. Því skipi stýrði sá maður er Skúfur hét. Hann var grænlenskur maður að kyni, farmaður mikill og vitur maður og vinsæll. Hann var vinur Ólafs konungs og honum handgenginn. Skúfur fór til hirðar konungs og var þar um veturinn. Þann vetur voru þeir í Noregi Illugi Arason, Steinólfur og Kálfur, Eyjólfur og Þorgeir hófleysa.
Um vorið eftir er einn vetur var liðinn frá falli Þorgeirs Hávarssonar, Þorgils Arason og Ari son hans bjuggu til mál á hönd Þórarni um víg Þorgeirs og öðrum mönnum þeim sem að víginu höfðu verið, gerðu mikinn reka að þeim verkum er þar voru ger. Á þau mál var sæst á þingi og gerði Þorgils um málin öll tvö hundruð silfurs og guldust þar á þinginu um víg Þorgeirs og hafði Guðmundur hinn ríki hundrað að ráði Þorgils. Það sumar var Þórarinn veginn á mannamóti í Eyjafirði.
Á því sumri fóru þeir Kálfur og Steinólfur út til Íslands. Þeir komu út í Vaðli á Barðaströnd og fóru heim í Garpsdal til bús síns.
Eyjólfur og Þorgeir hófleysa keyptu skip í Noregi og héldu því til Íslands þá er þeir voru búnir. Þá velkti lengi úti og komu síð um haustið á Borgarfjörð. Og er þeir komu þar þá skildi þá á um landtöku. Vildi Eyjólfur halda skipinu til Straumfjarðar því að þangað var byr en Þorgeir hófleysa vildi halda skipinu til réttar og vita ef byr gæfi fyrir jökulinn og vildu halda skipinu í Dögurðarnes. Þá var gengið til siglu og eftir leitað hvorir fleiri væru skipverjar, þeir er sigla vildu eða hinir er í rétt vildu leggja skipið. En fyrir því að mönnum hafði leiðst í hafinu þá voru þeir fleiri er sigla vildu til lands. Þeir fóstbræður voru svo reiðir að þeir tóku til vopna en menn gættu þeirra svo að ekki varð að. Þeir tóku Straumfjörð.
Og þegar er skipið var landfast orðið þá fékk Þorgeir hófleysa sér hest og reið hann frá skipi og fór til þess er hann kom vestur í Garpsdal. Hann tók sér vist með þeim bræðrum, Steinólfi og Kálfi. Eyjólfur var við skip þar til er hann hafði um skip búið, fór þá heim í Ólafsdal til móður sinnar og var með henni um veturinn.
19. kafli
Spákerling sú er fyrr var getið tók sótt um veturinn og lá lengi. Hún andaðist næstu nótt eftir pálmsunnudag. Lík hennar var flutt á skipi til Reykjaness því að engi kirkja var nær Ólafsdal en sú er á Hólum var. Eyjólfur og húskarlar hans fluttu lík spákerlingar til kirkju. Og er líkið var niður sett versnaði veðrið, gerði kófviðri og frostviðri. Lagði fjörðinn út langt og mátti eigi skipum koma inn til dalsins.
Þorgils mælti þá við Eyjólf: "Það sýnist mér ráð að þú farir eigi fyrr heim en liðin er páskavika. Mun eg þá fá þér menn með skip þitt heim ef þá má komast fyrir ísum en ef þá er eigi með skip fært þá mun eg ljá þér hest heim að ríða. En ef nauðsyn ber til þá mega húskarlar þínir fara heim fyrir ef þú vilt."
Eyjólfur svarar: "Þetta þitt boð mun eg þiggja."
Nú fóru húskarlar Eyjólfs heim og gengu þeir hið innra um Króksfjörð. Eyjólfur var á Hólum þar til er leið páskavika mjög. Fimmta dag í páskaviku segir Eyjólfur Þorgísli að hann vill heim fara. Þorgils segir svo vera skyldu sem hann vildi. Þá lætur Þorgils búa honum hest skúaðan til ferðar og býður honum mann til föruneytis ef hann þurfti. Hann kvaðst einn saman ríða vilja. Nú ríður hann utan af Reykjanesi og inn um Berufjörð og Króksfjörð.
Og er hann átti skammt utan til Garpsdals þá voru þeir Kálfur og Steinólfur úti staddir og stóðu undir einum húsvegg og töluðust við og þá geta þeir að líta hvar menn gengu utan eftir vellinum. Þeir þóttust kenna mennina og sýndist þar vera Þorgeir Hávarsson og þeir níu menn er þar féllu á skipinu með Þorgeiri. Voru allir alblóðugir og gengu inn eftir vellinum og úr garðinum og er þeir komu að á þeirri er fellur fyrir innan bæinn þá hurfu þeir. Þeim bræðrum varð ósvift við þessa sýn. Ganga þeir inn í skálann.
Önundur hét maður er gætti nauta í Garpsdal. Hann gekk úr fjósi er þeir voru inn komnir bræður. Hann sér hvar maður ríður utan eftir vellinum allvænum hesti. Sá maður var gyrður sverði og hefir spjót í hendi, hjálm á höfði. Og er hann nálgaðist bæinn þá kennir hann manninn og var þar Eyjólfur. Önundur gengur til stofu og er þar fátt manna. Þar var Þorgeir hófleysa og konur nokkurar.
Önundur tekur til orða: "Nú ríður Eyjólfur hér um garð."
Og er Þorgeir heyrði þessa sögn hljóp hann út og tók spjót í hönd sér. Þá var Eyjólfur kominn á innanverðan völlinn. Þorgeir hljóp eftir honum. En Eyjólfur reið leið sína og sér eigi er maðurinn rennur eftir honum. Hann kom að Garpsdalsá. Hún var upp gengin og leitaðist hann fyrir. Þorgeir kallar á hann að hann skuli bíða hans ef hann þyrði. Eyjólfur heyrir kallið og lítur til og sér hvar Þorgeir hleypur. Eyjólfur hleypur af baki og rennur í mót honum. Og er þeir finnast leggur hvor þeirra í gegnum annan og falla jafnsnemma. Nú kom það þar fram er spákerling hafði fyrir sagt.
Þeir bræður gengu til stofu þá er af þeim leið það ómegin er yfir þá hafði liðið.
"Hvar er Þorgeir?" segja þeir.
Þeim var sagt að hann hefði út gengið og tekið spjót í hönd sér þá er Önundur nautamaður sagði för Eyjólfs. Þeir bræður gengu út snúðigt og inn úr garði til árinnar og voru þeir þá fallnir en eigi örendir. Sátu þeir bræður þar yfir þeim til þess er þeir voru örendir og síðan færa þeir lík þeirra til kirkju.
20. kafli
Þá er Þormóður Kolbrúnarskáld hafði verið einn vetur með Ólafi konungi þá bjó Skúfur skip sitt til Grænlands.
Þormóður gengur þá fyrir konunginn og mælti: "Það vildi eg konungur að þú leyfðir mér að fara til Grænlands í sumar með Skúf."
Konungur mælti: "Hvert erindi áttu til Grænlands, hvort ætlar þú að hefna Þorgeirs svarabróður þíns?"
Þormóður svarar: "Eigi veit eg hvers auðið verður um það."
Konungur mælti: "Eigi mun eg banna þér förina því að eg þykist vita hvað þú vilt."
Nú skilja þeir talið. Þormóður tók sér fari með Skúfi. Og er þeir voru mjög búnir þá fara þeir á konungs fund og þakka alla vingan þá er hann hafði þeim veitt. Konungur bað þá vel fara. Konungur gaf Þormóði gullhring og sverð þá er þeir skildu. Ganga þeir Skúfur á skip út.
Og er þeir voru komnir á skip þá gengur maður út á skipsbryggjuna. Sá hefir síðan hatt, mikill maður vexti, herðibreiður og þykkur og máttu þeir eigi sjá hans ásjónu. Sá maður kvaddi Skúf. Hann tók kveðju hans og spurði hann að nafni. Hann kveðst Gestur heita.
Skúfur mælti: "Hvar er kyn þitt?"
Gestur mælti: "Víða stendur kyn mitt fótum. En það er erindi mitt hingað að eg vil vita ef þú vilt veita mér far til Grænlands í sumar?"
Skúfur segir: "Ókunnigur ertu mér og mun eg vita við skipverja mína hvað þeim sýnist ráð, hvort eg taki við þér eða eigi."
Gestur mælti: "Það ætlaði eg að stýrimaður ætti að ráða skipi en eigi hásetar og er það líkast að eg vinni hlutverk mín að mínum hluta svo að eigi munu hásetar þínir þurfa að vinna fyrir mig."
Nú lýkur svo þeirra tali að Skúfur hét farinu. Gengur Gestur upp í bæinn og kemur aftur litlu síðar með mikla byrði og þunga svo að varla máttu tveir menn upp taka. Gestur tók sér rúm aftur á búlkabrún. Hann átti fátt við aðra menn og lét fátt til sín taka. Skúfur lét þá í haf. Þeir fengu stór áföll og hvöss veður. Því liðbetri var Gestur er meir kom í raun um. Svo sýndist mörgum mönnum sem Gestur mundi hafa tveggja manna megn í sínum tiltökum. Heldur stóðst allt í odda með þeim Gesti og Þormóði það sem við bar.
Svo bar að einn dag að þeir Þormóður og Gestur áttu austurmál að halda báðir saman. Í það mund var byttuaustur á skipum en eigi dæluaustur. Nú var Þormóður niðri í kili og sökkti byttunum en Gestur tók við á þiljunum og bar út fyrir borð. Þormóður var ekki sterkur maður og seldi oft ekki langt upp bytturnar. Gestur ræddi um að hann skyldi lengra upp selja bytturnar. Þormóður svarar öngu en gerði rétt sem áður. Nú er minnstar vonir voru þá lætur Gestur falla ofan byttuna fulla af sjó í fang Þormóði. Varð hann alvotur og hleypur upp úr austrinum og þrífur vopn. Gestur tekur þá og sín vopn. Vilja þeir þá á berjast.
Skúfur mælti: "Það er eigi sami að menn séu ósáttir á kaupskipum í hafi því að þar fylgir mart til meins og sjaldan mun þeim skipum vel farast er menn eru ósáttir innanborðs. Nú viljum vér beiða ykkur að þið setjið grið meðal ykkar meðan þið eruð í hafi á skipi."
Nú var svo gert. Skip velkir úti lengi. Fá þeir veður stór. Og í einum stormi gengur í sundur skiprá þeirra. Fór þá seglið utanborðs. Taka menn seglið og heimta að sér innanborðs og voru tiltök Gests harðfenglegust. Skúfur vissi að þeir menn voru lítt hagir er farið höfðu af Grænlandi með honum en hann hafði séð þá Þormóð og Gest mart haglega telgja.
Skúfur mælti þá við Þormóð: "Vilt þú skeyta rá vora saman?"
Þormóður svarar: "Ekki er eg hagur. Biddu Gest gera að ránni. Hann er svo sterkur að hann mun stinga mega saman rárendunum."
Skúfur gekk þá til Gests og bað hann bæta rána.
Gestur svaraði: "Ekki er eg hagur. Mæl þú að Þormóður geri að því að hann er svo orðhagur að hann mun yrkja saman rárendana svo að fastir séu. En fyrir nauðsynja sakir þá mun eg telgja annan hlutinn rárinnar en Þormóður telgi annan."
Nú er fengin sín öx hvorum þeirra og telgir sinn hlut hvor þeirra. Gestur lítur nokkuð um öxl til Þormóðar. Þá er hann hafði telgt sinn hlut rárinnar sest hann niður á búlkann en Gestur telgir nokkuru lengur það tré er hann var að. Og er lokið var að telgja þá bar hann saman hlutina og þurfti þá af hvorigum hlut að taka. Nú festi Gestur saman rána. Og eftir þetta festa þeir segl við rá og síðan sigla þeir.
Síð um haustið tóku þeir Grænland. Skip kom í Eiríksfjörð. Þorkell Leifsson var þá höfðingi yfir Eiríksfirði. Þorkell var mikill höfðingi, ríkur og vinsæll. Hann var vin mikill hins helga Ólafs konungs. Þorkell kom brátt til skips þá er það var landfast orðið og keypti að stýrimönnum og að hásetum þá hluti er hann þurfti að hafa. Skúfur gerði Þorkatli í kunnleika að hirðmaður Ólafs konungs var þar á skipi sá er Þormóður hét, sagði að konungur hafði Þormóð honum til handa sent til trausts og halds ef hann þyrfti meira við. Nú af þessum orðum Skúfs fór Þormóður til vistar í Brattahlíð.
Skúfur átti bú á Stokkanesi. Það var í Eiríksfirði öðrum megum en Brattahlíð var. Við Skúf bjó sá maður er Bjarni hét, vitur maður og vinsæll, ger að sér í mörgu, hagur vel. Hann varðveitti bú þeirra beggja þá er hann var í förum. Þeir áttu félag saman og fór vel með þeim. Þormóður fór til vistar í Brattahlíð. Gestur vistaðist í Einarsfirði á þeim bæ er heitir í Vík. Þar bjó sá maður er Þorgrímur hét.
21. kafli
Þorgrímur trölli Einarsson bjó í Einarsfirði á Löngunesi. Þorgrímur var goðorðsmaður, mikill höfðingi, ríkur og fjölmennur, garpur hinn mesti í skaplyndi. Við Þorgrím bjó systir hans er Þórdís hét. Hana hafði átta sá maður er Hámundur hét. Synir Þórdísar fjórir voru á vist með Þorgrími. Einn þeirra hét Böðvar, annar Falgeir, þriðji Þorkell, fjórði Þórður. Þeir voru allir garpar miklir og frálegir menn. Þórunn hét önnur systir Þorgríms trölla. Hún bjó í Einarsfirði á þeim bæ sem heitir á Langanesi. Hún átti son þann er Ljótur hét, var mikill maður vexti. Allir frændur Þorgríms voru miklir hávaðamenn og ójafnaðarfullir.
Sigríður hét kona er bjó á þeim bæ er að Hamri hét. Sigríður átti gott bú og gagnsamt. Sigurður hét son hennar er að búi var með henni. Sigurður var frálegur maður, vinsæll og lítill hávaðamaður og þótti eigi alla vega jafnt.
Loðinn hét verkþræll í Brattahlíð. Hann var verkmaður góður. Honum fylgdi að lagi kona sú er Sigríður hét. Hún var fengin til að vinna Þormóði. Skemma var í Brattahlíð, eigi áföst húsum, er Þorkell svaf í einn og setumenn hans. Þar brann ljós í skemmunni hverja nótt eftir aðra en annað fólk svaf inni. Nú þótti Loðni Sigríður helsti löngum dveljast í skemmunni á kveldum. Þótti honum hún gá sín minnur en verið hafði. Kom honum þá í hug kviðlingur sá er kveðinn hafði verið um lausungarkonur:
Á hverfanda hveli
voru þeim hjörtu sköpuð,
brigð í brjóst lagið.
Hann ræddi um við Sigríði að hann vill eigi vistir hennar langar í skemmunni á kveldum. Hún svarar honum sem henni var í skapi til.
(Úr Flateyjarbók)
([Þykir honum hún leggja sjaldnar tíu fingur upp sér um háls en verið hafði. Lyftist þá lítt það reiði í sínu rúmi en reiði hvers manns er í galli en líf í hjarta, minni í heila, metnaður í lungum, hlátur í milti, lystisemi í lifur.])
Það barst að einn aftan þá er Þorkell og Þormóður vildu ganga út til skemmu og Sigríður með þeim þá tók Loðinn til Sigríðar og hélt henni en hún togast úr höndum honum. Og er Þormóður sér þetta þá tekur hann í hönd Sigríði og vill kippa henni úr höndum Loðni en það gengur eigi skjótt. Þorkell sér á þrætu þeirra.
Hann mælir við Loðinn: "Lát Sigríði fara leiðar sinnar. Óskuggasamlegt er allt um vistir hennar á kveldunum í skemmunni. Mun eg gæta hennar svo að þér sé skammlaust úti þar og svo henni en þú gæt hennar þess á milli."
22. kafli
Þá er að jólum dregur lætur Þorkell mungát heita því að hann vill jóladrykkju hafa og gera sér það til ágætis því að sjaldan voru drykkjur á Grænlandi. Þorkell bauð þangað vinum sínum að jólum og var þar fjölmennt. Skúfur af Stokkanesi og Bjarni voru þar um jólin. Þaðan var hafður húsbúnaður og ker og klæði um jólin. Nú drukku menn um jólin með mikilli gleði og skemmtan.
Affaradag jólanna bjuggust menn á brott. Loðinn greiddi mönnum klæði, sverð og handagervi er hann hafði varðveitt. Hann setti og fram skip þeirra Skúfs og Bjarna. Húskarlar báru ofan ker og klæði. Loðinn var í selskinnsstakki og selskinnsbrókum.
Þá kemur Loðinn í stofu við hinn fjórða mann. Þar voru áður eigi fleiri menn en þeir Þormóður og Bjarni. Þormóður lá í bekkinum á framanverðum stokki. Nú er þeir koma í stofuna þá greip Loðinn í fætur Þormóði og kippti honum fram á gólfið og dró hann utar eftir gólfinu. Þá hleypur Bjarni upp og grípur um Loðin miðjan, tekur hann upp og rekur niður við gólfinu hart og bölvar þeim er Þormóð drógu og bað þá láta hann lausan og þeir gera svo.
Nú stendur Þormóður upp og mælti til Bjarna: "Engi tilkoma þykir oss Íslendingum um slík brögð því að vér erum oft slíku vanir í skinnleikum."
Þeir ganga út og láta sem ekki hafi í orðið. Nú er þeir Skúfur voru albúnir til ferðar þá gengur Þorkell til skips með þeim og heimamenn hans. Þeir höfðu eina ferju og lá ein bryggja á land upp af ferjunni. Bjarni stóð hjá ferjunni og beið Skúfs er hann hjalaði við Þorkel. Loðinn var uppi skammt frá skipinu og hafði af hendi greitt klæði manna. Þormóður var þaðan skammt.
Og er minnstar vonir voru bregður Þormóður höggöxi undan skikkju sinni og höggur í höfuð Loðini svo að hann féll þegar dauður til jarðar.
Þorkell heyrir brestinn og lítur til, sér hvar Loðinn var fallinn. Hann mælir þá við sína menn að þeir gangi og drepi Þormóð en þeim varð bilt. Bjarni mælti að Þormóður skyldi ganga út á skip. Hann gerði svo. Bjarni gekk eftir honum og svo Skúfur. Og er þeir komu á skipið þá heimta þeir bryggjuna út. Þorkell eggjar þá atgöngu og vildi berjast við þá Skúf og Bjarna ef þeir vildu eigi Þormóð fram selja.
Skúfur mælti þá: "Bráðlitið gerir þú á þetta Þorkell bóndi ef þú vilt drepa Þormóð, heimamann þinn en hirðmann og skáld Ólafs konungs. Mun yður maðurinn dýrkeyptur verða ef Ólafur konungur spyr að þér látið drepa hann, allra helst er hann hafði sent hann þér til trausts ef hann þyrfti nokkurs við. Sýnist það í þessu máli sem oft að reiðni lítur eigi hið sanna. Nú viljum vér bjóða yður fébætur fyrir Þormóð um víg þetta og vansa þann er yður hefir ger verið í víginu."
Nú af þessum orðum Skúfs þá sefast Þorkell. Áttu þá margir hlut í um sættir þeirra. Fór það og fram að Skúfur handsalaði Þorkatli sjálfdæmi fyrir víg Loðins. Fór Þormóður þá til vistar á Stokkanes.
23. kafli
Egill hét húskarl þeirra Skúfs. Hann var mikill maður vexti og sterkur, ljótur yfirlits, ófimur og óvitur. Hann átti kenningarnafn og var kallaður Fífl-Egill.
Þormóður var löngum ókátur. Þeir spurðu Þormóð eftir, Bjarni og Skúfur, ef þeir mættu nokkuð bætur ráða á hljóðleikum hans.
Þormóður svarar: "Það vildi eg að þið fengjuð mér fylgdarmann þann er mér fylgdi hvert er eg vildi fara."
Þeir sögðu svo vera skyldu, báðu hann kjósa þann mann af húskörlum sínum sem hann vildi.
Þormóður mælti: "Fífl-Egill, hann er mikill vexti og sterkur, hann kýs eg og mun eigi of hygginn að gera slíkt sem fyrir hann er lagt."
Þeir kváðu svo vera skyldu. Menn undruðust þó hví hann kaus Egil.
(Úr Flateyjarbók)
([Nú gerðist hann fylgdarmaður Þormóðar og léku oft að honum dætur heimskunnar, þær dul og rangvirðing, svo að hann vissi eigi gjörla hver hann var.])
Bjarni smíðaði Þormóði öxi breiða að Þormóðar fyrirsögn. Hún var slegin ofan öll af og fram til eggjar. Eigi var eggvölur fyrir henni. Helsti var hún biturleg.
Um sumarið eftir þessa atburði fóru menn til þings í Garða í Einarsfjörð. Þeir úr Eiríksfirði höfðu tjaldað búðir sínar og var leiti á meðal og þess er þeir höfðu tjaldað úr Einarsfirði. Nú er menn höfðu flestir tjaldað búðir þá var Þorgrímur eigi kominn. Litlu síðar var sén för hans. Hann hafði skrautlegt skip og svo liðskost vasklegan og vel búinn. Svo var ofsi Þorgríms mikill að menn þorðu varla að mæla við hann. Veiðarfæri höfðu þeir Grænlendingar jafnan á skipi sínu.
Nú er skip Þorgríms renndi að landi þá gengu menn til strandar að sjá skraut þeirra og vopnabúnað. Þormóður var þar viðstaddur og tók upp selskutil einn er þeir höfðu á land kastað og lítur á.
En förunautur Þorgríms tekur til skutilsins og mælti: "Lumi af skutlinum maður," segir hann, "því að þér mun til lítils koma þóttú haldir á og það ætla eg að þú munir lítið kunna að beita skutlinum."
Hann svarar svo: "Óvíst þykir mér hvort þú beitir betur en eg."
"Efalaust mun það," sagði hinn.
Þá kvað Þormóður þessa vísu:
Betr lést beita skutli,
Baldr hælir því skjaldar,
þollr hleypr hart um hellur
hlunnjós, en vér kunna.
Gerr man eg hitt hveim harri
hugdýrstr skipar fyrstum,
veitti oss, sá er átti,
ormstorg, í skjaldborgu.
Þormóður gengur þá heim til búðar Þorgríms. Hann lætur þá tjalda búð sína með miklum sóma og búast um vel.
Það barst að einn góðan veðurdag á þinginu að allir menn voru gengnir í brott frá búð þeirra Skúfs og Bjarna nema Þormóður. Hann lá heima í búð og svaf. Hann hafði breitt á sig feld tvíloðinn er hann átti. Feldurinn var öðrumegin svartur en öðrumegin hvítur. Nú er Þormóður hafði sofið nokkura stund þá vaknar hann og sér að allir menn voru í brottu. Hann undraðist það því að þá var mart manna í búðinni er hann sofnaði.
Og í því kemur Egill farandi í búðina og mælti: "Of fjarri ertu mikilli skemmtan."
Þormóður spurði: "Hvaðan komstu að eða hvað er nú í leikum til skemmtanar?"
Egill svarar: "Eg var að búð Þorgríms Einarssonar og þar er nú mestur hluti þingheimsins."
Þormóður mælti: "Hvað er þar til skemmtanar?"
Egill mælti: "Þorgrímur segir þar sögu."
Þormóður mælti: "Frá hverjum er saga sú er hann segir?"
Egill svarar: "Eigi veit eg gjörla frá hverjum sagan er en hitt veit eg að hann segir vel frá og skemmtilega og er stóll settur undir hann úti hjá búðinni og sitja menn þar umhverfis og hlýða til sögunnar."
Þormóður mælti: "Kunna muntu nokkurn mann að nefna þann sem í er sögunni, allra helst er þú segir svo mikið frá að gaman sé að."
Egill mælti: "Þorgeir nokkur var mikill kappi í sögunni og svo virðist mér sem hann Þorgrímur mundi verið hafa nokkuð við söguna og gengið mjög vel fram sem líklegt er. Vildi eg að þú gengir þangað og hlýddir til skemmtanar."
"Vera má það," sagði Þormóður.
Rís hann nú upp og tekur yfir sig feld sinn og snýr út hinu svarta á feldinum. Hann tekur öxi sína í hönd sér og setur hött á höfuð sér, gengur til búðar Þorgríms og Egill með honum. Nema þeir stað undir búðarvegginum og hlýðast þaðan um og mátti þaðan eigi gerla heyra það er sagt var. Veður hafði á verið bjart og sólskin mikið. En er Þormóður var kominn undir búðina þá tók veðrið að þykkna. Þormóður gerði ýmist að hann horfði í himininn upp eða niður í jörðina fyrir sig.
Egill mælti: "Hví lætur þú þann veg.?"
Þormóður svarar: "Þanninn er himinninn í að sjá og svo jörðin sem þá er vábrestir verða."
Egill mælti: "Fyrir hverju er vant að verða vábrestir?"
Þormóður svarar: "Fyrir tíðindum verða vábrestir ávallt. Nú ef svo kann að berast að þú heyrir vábrestinn þá forða þú þér sem þú mátt og hlaup heim til búðar sem skjótast og gæt þín þar."
Nú er þeir hjalast þetta við þá gerir á skúr mikla og mikið votviðri. Hlaupa menn í brott, hver til sinnar búðar, því að menn höfðu ekki við vatni búist. Sumir fóru inn í búð Þorgríms og var mikil þröng í búðardurunum.
Þorgrímur sat eftir á stólinum og beið ef nokkuð ryddist í búðardurunum.
Þormóður mælti þá við Egil: "Bíð þú hér en eg mun ganga fram fyrir búðina og vita hvað þar sé til tíðinda. En ef þú heyrir vábrestinn þá hlaup þú heim til búðar sem skjótast."
Nú gengur Þormóður fram fyrir búðina og þar að sem Þorgrímur sat. Hann mælti: "Hvað sögu var það er þú sagðir áðan?"
Þorgrímur svarar: "Eigi getur það í fám orðum sagt, stórmerki þeirrar sögu. Eða hvert er nafn þitt?"
Hann svarar: "Ótryggur heiti eg."
"Hvers son ertu?" sagði Þorgrímur.
"Eg er Tortryggsson."
Þá vildi Þorgrímur upp rísa af stólinum. Þormóður höggur þá í höfuð honum og klýfur hann í herðar niður, brá síðan öxinni undir feld sinn og sest undir herðar Þorgrími og kallar: "Farið þér hingað, á er unnið á Þorgrími."
Nú snúast margir þangað og sjá áverkann. Þeir frétta hvað hann veit til þess manns er á Þorgrími vann.
Þormóður svarar: "Hér sá eg hann fyrir skemmstu. En eg hljóp þegar undir herðar honum er áverkinn var orðinn. Sá eg þá eigi hvert sá fór er á hafði unnið. Nú taki hér nokkurir til og styðji Þorgrím en sumir fari að leita þess sem á honum hefir unnið."
Þá settust þeir undir herðar Þorgrími en Þormóður fór í brott. Hann gengur þá fram með sjónum fyrir nes nakkvart. Hann snýr þá feldinum og lét þá horfa út hið hvíta.
En er Egill heyrir brestinn er Þormóður vann á Þorgrími hljóp hann þá heim til búðar Skúfs. Menn geta að líta hvar maður hljóp og ætluðu að sá mundi valda áverkum við Þorgrím. Egill varð stórum hræddur er hann sá mannaför eftir sér og með vopnum. Og er hann var handtekinn þá skalf á honum leggur og liður sakir hræðslu.
(Úr Flateyjarbók)
([Öll bein hans skulfu, þau sem í voru hans líkama, en það voru tvö hundruð beina og fjórtán bein. Tennur hans nötruðu, þær voru þrír tigir. Allar æðar í hans hörundi pipruðu fyrir hræðslu sakir, þær voru fjögur hundruð og fimmtán.])
En þegar er þeir kenndu Egil þá þóttust þeir vita að hann mundi eigi hafa unnið á Þorgrími. Rann hræðsla af honum sem hita af járni.
Nú fara þeir í búðirnar og leita mannsins og finna eigi. Þeir fara fram til sjóvarins og fram fyrir nesið það sem fram gekk í sjóinn. Þar mæta þeir manni í hvítum feldi og spyrja hann að nafni. Hann nefndist Vígfús. Þeir spurðu hvert hann ætlaði að fara.
Hann svarar: "Eg leita þess manns er á Þorgrími hefir unnið."
Þeir gengust að móti og fóru hvorirtveggju hart mjög. Skilur nú skjótt með þeim.
Þeir Skúfur og Bjarni sakna Þormóðar og þykir þeim eigi örvænt að hann muni vera valdur áverkans því að Skúfur hafði heyrt í Noregi konungs átekjur um hefnd eftir Þorgeir Hávarsson. Nú er af líður hið mesta hlaupið mannanna þá tóku þeir Skúfur og Bjarni bát einn á laun og létu í nokkurar vistir. Þeir reru fram fyrir nesið því að sagt var að þar hefði sést maður í hvítum feldi sá er nefndist Vígfús. En er þeir koma fyrir nesið þá sáu þeir hvar Þormóður var. Röru þeir þá að landi og mæla að Þormóður skuli ganga á skipið út. Hann gerði svo. Þeir spyrja hvort hann hefði unnið á Þorgrími. Hann kvað það satt vera. Þeir spurðu hann tíðinda eða hversu mikill vera mundi áverkinn.
Þormóður kvað þá vísu:
Örvendi treðst undir,
oft finnumk þess minni,
öll er fremd of fallin,
fjörnepps, í strá greppi
ef hreggboða höggvið
hef eg vart í skör svarta
nadda borðs því að Nirði
nættings bana vættag.
"Vera má," segir Þormóður, "að eigi hafi mikið orðið höggið því að örvendur maður hjó. En því hjó eg eigi fleiri að eg hugði að þetta skyldi að fullu vinna."
Skúfur mælti þá: "Gæfu hafðir þú á er þeir kenndu þig eigi er þú sast undir höfði honum Þorgrími eða þá er þeir fundu þig uppi á nesinu."
Þá kvað Þormóður vísu:
Undr er hví eigi kenndu
élbörvar mig gjörva
Stáls, hef eg mark á máli
mart og skopt hið svarta.
Burgumk langt því að lengra
líf var Tý skapað drífu
þremja svells en þollum
þeim aldrtili seima.
"Auðkenndur maður er eg," segir Þormóður, "svartur maður og hrokkinhærður og málhaltur. En eg var eigi í því sinni feigur og má vera að eg hafi til nokkurs undan rekið og lúti enn fyrri í gras nokkurir frændur Þorgríms en eg."
Bjarni mælti þá: "Þú munt nú vera láta svo búið um hefndir eftir Þorgeir og hefir þú þó leyst þínar hendur."
Þá kvað Þormóður vísu:
Matka eg hefnd en hrafni
hrings fékk bráð á þingi,
Baldrs lét eg vígi valdið
varga setrs, við marga.
Meir hefni þó þeira
Þorgeirs vinir fleiri.
Gnýþolli lét eg gjalla,
gört hef eg fyr mig svartan.
"Svo sýnist mér," segir Bjarni, "sem þú þurfir eigi meira að að gera um hefndina eftir Þorgeir því að mikið stórvirki hefir þú gert, einn útlendur maður og einmani sem þú ert hér, drepið þann höfðingja sem annar er mestur á öllu Grænlandi og eigi sýnt hvort þú kemst í brott því að Þorgrímur á marga frændur þriflega eftir og mikla kappsmenn."
Nú flytja þeir Þormóð til Eiríksfjarðar og fylgja honum í helli þann er nú er kallaður Þormóðarhellir. Sá hellir er í sævarhömrunum öðrumegin fjarðarins en Stokkanes. Hamrar eru upp og niður frá hellinum og hvorttveggja illt að fara.
Þeir Skúfur og Bjarni mæla þá við Þormóð: "Vertu nú hér í hellinum en við munum koma til móts við þig þegar lokið er þinginu."
Síðan fara þeir brott og aftur til þingsins. Þormóðar var saknað á þinginu. Þykjast menn nú vita að hann mun vegið hafa Þorgrím. Böðvar og Falgeir bjuggu mál til á hendur Þormóði og varð Þormóður sekur skógarmaður um vígið. Nú er lokið var þinginu fór hver heim til síns heimilis.
Þeir Skúfur og Bjarni komu til fundar við Þormóð og færðu honum vistir og það annað er hann þurfti og sögðu honum sekt hans, mæltu að hann skyldi þar við hafast í hellinum, sögðu að hann mundi hvergi frið hafa ef menn vissu hvar hann var. Sögðust þeir mundu komu endur og sinnum til fundar við hann. Fyrir hellisdyrunum var grastó mikil og máttu nauðulega þeir menn er færir voru hlaupa af hamrinum og í grastóna.
Þormóði þótti dauflegt í hellinum því að þar var fátt til skemmtanar.
Einn góðan veðurdag ræðst Þormóður brott frá hellinum. Hann klífur upp hamrana og hafði öxi sína með sér. Og er hann er skammt kominn frá hellinum þá mætti hann manni á leið. Sá var mikill vexti og ósinnilegur, ljótur og eigi góður yfirbragðs. Hann hafði yfir sér verju saumaða saman af mörgum tötrum. Hún var feljótt sem laki og höttur á upp með slíkri gerð. Hún var öll lúsug.
(Úr Flateyjarbók.)
([því að þá er sólskin var heitt þá gengu verkfákar fullir frá fóðri hans hörunds á hinar ystu trefur sinna herbergja og létu þar þá við sólu síður við blika.])
Þormóður spyr þenna mann að nafni.
Hann svarar: "Eg heiti Oddi."
Þormóður spyr: "Hvað manna ertu Oddi?"
Hann svarar: "Eg er einn göngumaður, fastur á fótum, og er eg kallaður Lúsa-Oddi, nenningarlaus maður og eigi alllyginn, fróður nakkvað og hefi jafnan gott af góðum mönnum eða hvað heitir þú?"
Þormóður svarar: "Eg heiti Torráður."
Oddi spurði: "Hvað manna ertu Torráður?"
Hann svarar: "Eg er einn kaupmaður eða hvort viltu Oddi eiga kaup við mig?"
Oddi segir: "Eg hefi fátt til kaupa eða hverju viltu við mig kaupa?"
"Eg vil kaupa að þér yfirhöfn þá er þú átt."
Oddi svarar: "Eigi þarftu að spotta að mér."
Þormóður segir: "Eigi er þetta spott. Eg mun selja þér kápuna er eg er í en þú skalt gefa mér við verjuna er þú ert í og fara sendiför mína á Stokkanes og koma þar í aftan og seg þeim Skúf og Bjarna að þú hefir hitt mann í dag er Torráður nefndist og skipti hann yfirhöfnum við þig. Ekki býð eg þér fleiri erindi. Skaltu þá eignast kápuna ef þú kemur þessu erindi fram."
Oddi svarar: "Eigi er auðveldlegt að komast yfir fjörðinn, þar þarf skip að hafa. En þó má vera að eg komi þessu til leiðar ef eg vil, að koma á Stokkanes í kveld."
Nú skipta þeir skikkjunum. Tekur Oddi við blárri kápu en fær Torráði verjuna og fer hann í.
Þá fór Þormóður til Einarsfjarðar þar til er hann hittir smalamann Þórdísar á Löngunesi. Hann spurði hvort synir Þórdísar væru heima.
Smalamaðurinn svarar: "Eigi er Böðvar heima en bræður hans voru heima í nótt en nú eru þeir rónir á fiski."
Þormóður svarar: "Svo má vera."
Nú hugði smalamaður að hann væri Lúsa-Oddi. Nú skiljast þeir Þormóður og smalamaður. Fer Þormóður til nausta Þórdísar og hefst þar við. Og er kvelda tók þá sá Þormóður að þeir bræður reru að landi. Þorkell reri í hálsi, Þórður í miðju skipi, Falgeir í austurrúmi. Nú er skipið rennir að landi þá stendur Þorkell upp og fór fram í stafninn og ætlaði að taka við skipinu. Þormóður gengur þá út úr naustinu og þykjast þeir þar kenna Lúsa-Odda. Þá snarar Þormóður að Þorkatli og höggur báðum höndum í höfuð Þorkatli og klýfur hausinn. Fékk hann þegar bana.
Þá snýr Þormóður í brott og steypir af sér verjunni. Þórður og Falgeir hlaupa eftir honum. Hann tekur undan fast og fram á sjóvarhamrana yfir hellinn og hleypur Þormóður fyrr ofan í tóna þá er fyrir hellisdurunum var. Og er hann kom niður þá hleypur Þórður eftir honum og lyknar í knésbótum er hann kom niður í tóna og lýtur áfram. Þá hjó Þormóður meðal herða honum svo að öxin sökk að skafti.
Og fyrr en hann gæti öxina úr tekið sárinu þá hljóp Falgeir ofan í tóna og hjó þegar til Þormóðar. Það högg kom meðal herða Þormóði og varð það mikið sár. Þá rann Þormóður undir hendur Falgeiri því að hann var vopnlaus. Þormóður finnur það að hann verður aflvani fyrir Falgeiri. Þykist hann þá vera miðlung staddur, slyppur maður og sár mjög, rennir þá hugnum þangað er var Ólafur konungur og vænti hans hamingju að honum mundi duga. Fellur þá öxin úr hendi Falgeiri niður fyrir hamrana ofan á sjóinn. Þykir honum þá nokkuru vænna er hvortveggi var slyppur. Og því næst falla þeir báðir fyrir hamrana ofan á sjóinn. Reyna þeir þá sundið með sér og færast niður ýmsir. Finnur Þormóður að hann mæddist af miklu sári og blóðrás. En fyrir því að Þormóði varð eigi dauði ætlaður þá slitnaði bróklindi Falgeirs. Rak Þormóður þá ofan um hann brækurnar. Falgeiri daprast þá sundið. Fer hann þá í kaf að öðru hverju og drekkur nú ómælt. Skýtur þá upp þjónum og herðunum og við andlátið skaut upp andlitinu. Var þá opinn munnurinn og augun og var þá því líkast að sjá í andlitið sem þá er maður glottir að nokkuru. Svo lýkur með þeim að Falgeir drukknar þar.
Þormóður var þá mjög farinn. Hann lagðist þá í eitt sker og skreið þar upp á grjótið og lá þar og vænti þá einskis annars en hann mundi þar líf láta því að hann var mjög móður og sár en langt til lands.
Nú er að segja frá Lúsa-Odda. Hann fór sem mælt var með þeim Þormóði og segir þeim Skúf og Bjarna að hann hafði fundið mann á leið sinni um daginn, þann er Torráður nefndist, og skipti við hann yfirhöfnum og mælti að hann skyldi fara á Stokkanes og segja þeim Skúf og Bjarna fund þeirra og klæðakaup. Þeir kenna kápuna og þykjast vita að Þormóður mun því sent hafa Lúsa-Odda til fundar við þá að hann mun ætlast fyrir nokkuð stórvirki að gera.
Þeir tóku þá einn bát á laun um kveldið og róa um nóttina yfir fjörðinn. Og er þeir nálgast hellinum þá sjá þeir kvikt nakkvað í einu skeri og ræða um hvort það muni vera selur eða annað, róa nú að skerinu, ganga upp á skerið, sjá þar mann liggja og kenna að þar er Þormóður, spyrja hann tíðinda en hann segir þau tíðindi sem gerst höfðu um nóttina.
Skúfur mælti: "Víst hefir þig eigi til einskis undan rekið á Garðaþingi er þú hefir orðið á einu kveldi bani þriggja kappa og kynstórra manna."
Þormóður mælti: "Það eitt kom mér í hug áður þið komuð hingað að eg mundi hér líf mitt láta í skerinu. En nú þykir mér eigi örvænt að eg verði græddur og má þá enn vera að eg hafi undan rekið til nokkurs."
Þeir spyrja að um samaneign þeirra Falgeirs.
Þormóður kvað þá vísu:
Skopti eg enn þá er uppi
undarlegt á sundi,
hrókr dó heimskr við klæki,
hans rassaklof gandi.
Alla leit eg á Ulli
eggveðrs hugar gleggum,
setti gaur og glotti,
guðfjón, við mér sjónir.
Þeir Skúfur og Bjarni bera Þormóð á skip út í fjórum skautum því að hann mátti eigi ganga. Þá sækja þeir í hellinn klæði hans og vist því að þeim sýndist hann ekki þar mega vera. Þeir reru þá inn eftir Eiríksfirði.
Gamli hét maður er bjó í Eiríksfjarðarbotni uppi undir jöklunum. Hann var félítill maður og einrænn, veiðimaður mikill. Gamli var kvongaður og hét Gríma kona hans. Hún var svarkur mikill, ger að sér um mart, læknir góður og nakkvað fornfróð. Ekki voru þar fleiri hjón en þau tvö. Þau komu sjaldan til annarra manna og sjaldan komu menn til þeirra.
Þeir Skúfur og Bjarni lentu báti sínum skammt frá byggð Gamla. Gengur Skúfur upp til húss en Bjarni situr yfir Þormóði. Skúfi var þar vel fagnað og boðinn greiði.
"Sáran mann höfum vér með að fara er eg vildi að þér læknuðuð."
Gríma segir: "Hver er sá maður?"
Skúfur svarar: "Þormóður, skáld og hirðmaður Ólafs konungs, er orðinn fyrir áverkum."
"Hver hefir á honum unnið?" segir hún.
Skúfur segir henni tíðindin, þau sem gerst höfðu.
"Mikill atburður er sjá orðinn og mikil vandkvæði hefir þessi maður ráðið sér og mikið er að takast á hendur skógarmann frænda Þorgríms og allra helst er hann hefir nú unnið svo mikið stórvirki í sekt sinni."
Skúfur mælti: "Eg skal fé fyrir hann bæta eftir því sem vert er ef þér eru sakir gefnar um þetta mál og hvergi skal þig skaða í um kostnað þann er þú hefir fyrir honum."
Nú lýkur þeirra viðræðu og tekur Gríma við Þormóði. Er hann þá færður upp til bæjar og fægir Gríma sár hans og bindur. Er honum þegar nokkuru hægra. Skúfur og Bjarni fara heim á Stokkanes.
Þessi tíðindi þótti öllum mönnum mikil vera og varð eigi skjótt spurt hið sanna um þetta því að margir höfðu það fyrir satt í fyrstu að Þormóður mundi þar drukknað hafa þá er lík Falgeirs fannst. Sár Þormóðar höfðust illa og lá hann tólf mánuði í sárum. Þá er einn vetur var liðinn frá þessum atburðum þá gengur Þormóður milli stofu og eldhúss og var þó eigi gróið sár hans.
Um vorið varð sá atburður að Þórdís á Löngunesi lét illa í svefni um nótt og ræddu menn um að hana skyldi vekja.
Böðvar son hennar mælti: "Látið þér móður mína njóta draums síns því að vera má að það nakkvað beri fyrir kerlingu er hún vill vita."
Og er hún eigi vakið. En er hún vaknar hratt hún mæðilega öndunni.
Böðvar son hennar mælti þá: "Þú lést illa í svefni móðir, eða hefir nokkuð fyrir þig borið?"
Þórdís svarar: "Víða hefi eg göndum rennt í nótt og er eg nú vís orðin þeirra hluta er eg vissi eigi áður."
Böðvar mælti: "Hvað er það?"
Þórdís svarar: "Þormóður, sonabani minn en bróðurbani þinn, er á lífi og er hann á vist með þeim Gamla og Grímu inn í Eiríksfjarðarbotni. Nú vil eg fara á fund þeirra og taka Þormóð og launa honum með ljótum dauða þann mikla skaða er hann hefir oss gert. Munum vér koma í Brattahlíð og biðja Þorkel fara með oss því að hann mun illa kunna ef þeim Gamla og Grímu er gert nokkuð til meins því að Þorkell heldur mjög hendi yfir þeim."
Böðvar kveðst búinn til ferðar þegar vildi. Nú standa þau upp um nóttina og taka eina skútu er þau áttu og stíga þar á skip við fimmtánda mann, róa um nóttina til Eiríksfjarðar. Þá var svo misserum komið að nótt var farljós.
Nú er Þórdís var á leið komin við sínu föruneyti er það sagt að Gríma lætur þessa sömu nótt illa í svefni. Þormóður mælti að Gamli skyldi vekja hana.
Gamli svaraði: "Ekki vill Gríma að hún sé vökt því að jafnan verður hún í svefni þeirra hluta vís er henni þykir varða."
Nú hætta þeir hjalinu en Gríma vaknar skjótt. Gamli mælti þá: "Illa lést þú í svefni Gríma, eða hvað bar fyrir þig?"
Gríma svarar: "Það bar fyrir mig að eg veit að Þórdís af Löngunesi er á leið komin með fimmtán húskarla sína og ætlar inn hingað til vor því að hún er nú vís orðin af tröllskap sínum að Þormóður er hér á vist með okkur og ætlar hún að drepa hann. Nú vil eg að þú sért að húsi í dag og farir ekki að veiðum því að eigi eruð þið of margir þótt þið séuð tveir fyrir en fimmtán menn sæki ykkur heim, allra helst er Þormóður er eigi vopnfær. En þó nenni eg eigi að senda ykkur á jökla í brott heldur munuð þið heima við hafast."
Nú fór Þórdís um nóttina til þess er hún kom í Brattahlíð. Þorkell fagnar þeim vel og býður þeim greiða.
Þórdís segir: "Sá er málavöxtur að eg ætla að fara á fund þeirra Gamla og Grímu, þingmanna þinna, því að eg þykist þess vís orðin að þar er kominn Þormóður, skógarmaður vor, er margir menn hyggja að drukknaður sé. Nú vildi eg að þú færir með oss og halt til þess að vér náum lögum af þeim Gamla og Grímu. Veistu þá gerla hvað vér eigumst við ef þú heyrir ræður vorar."
Þorkell svarar: "Ólíklegt sýnist mér vera að Gríma muni varðveita skógarmann þinn en þó mun eg fara ef þér viljið."
Nú eta þau Þórdís þar dagverð. En Þorkell sópast að mönnum því að hann vildi ekki undir þeim Þórdísi og Böðvari eiga ef þau yrðu eigi á eitt sátt. Og er menn voru mettir þá stígur Þorkell á skip við tuttugu menn og fara þá hvorirtveggju við svo búið.
En Gríma kona Gamla átti stól einn mikinn en á brúðum stólsins var skorinn Þór og var það mikið líkneski.
Gríma mælti um myrgininn: "Nú vil eg skipa til verka í dag. Stól minn mun eg setja á stofugólf mitt. Þar vil eg Þormóður að þú sitjir á þá er menn koma. Vil eg ekki að þú rísir upp af stólnum meðan Þórdís er á bænum. Nú þó að þér þyki nokkurar nýlundur í gerast eða þér sýnist ófriður að þér borinn þá rís þú ekki upp af stólinum því að ekki mun stoða að hrökkva í hyrningar undan ef þér verður bana auðið. Gamli skal festa upp ketil og sjóða sel. Þú skalt bera sorp á eldinn og lát verða mikinn reyk í húsunum. Eg mun sitja í durum og spinna garn og taka við komendum."
Nú er svo gert sem Gríma sagði fyrir. Og er skip þeirra Þorkels og Þórdísar sjást að landi fara sest Þormóður á stólinn. Gamli hafði uppi ketilinn og bar á sorpið á eldinn. Varð mjög reykfast í húsunum. Þar fylgdi og myrkur mikið svo að ekki mátti sjá. Gríma sat á þröskuldi og spann garn og kvað nokkuð fyrir sér það er aðrir skildu ekki.
Nú renna skip að landi og ganga menn upp til bæjarins. Gengur Þorkell upp. Gríma heilsar honum vel og bauð honum þar að vera.
Þorkell mælti: "Þórdís af Löngunesi er hér í för og hefir hún það fyrir satt að Þormóður skógarmaður hennar sé hér með þér. Viljum vér að þú seljir Þormóð fram ef þú veist hvar hann er því að þér mun það ofráð verða að halda skógarmann fyrir þeim Þórdísi og Böðvari syni hennar."
Gríma svarar: "Undarlegt sýnist mér vera að Þórdís ætlar að eg muni halda skógarmann fyrir svo ríkum mönnum sem þau eru á Löngunesi þar sem eg sit við annan mann í húsi."
"Víst er það undarlegt en þó viljum vér rannsaka herbergi þín."
Gríma mælti: "Þess munuð þér kost eiga að rannsaka bæ minn þó að þér hefðuð eigi svo mikið fjölmenni. Nú þykir mér ávallt gott er þú kemur í mín hús en illt mun mér þykja geis þeirra Einarsfirðinga og spellvirkni um herbergi mín."
Þorkell mælti: "Við Þórdís munum ganga inn tvö og rannsaka."
Nú gera þau svo. Fóru þau inn og rannsökuðu og var það ekki löng dvöl því að húsin voru einkar lítil. Þau luku þá upp stofunni og var þar fullt allt af reyk og sáu þau ekki til tíðinda. Rammt var í húsunum af reyk og voru þau heldur skemur inni en þau mundu ef reyklaust hefði verið. Nú koma þau út og var þá rannsakaður bærinn úti.
Þá mælti Þórdís: "Eigi þóttist eg mega sjá gjörla fyrir reykinum hvað í stofunni var títt. Nú munum við fara upp á stofuna og taka af skjána og láta leggja út reykinn og sjá þaðan hvað í stofunni er til tíðinda."
Nú fara þau Böðvar og Þórdís á stofuna upp og taka af skjána. Leggur þá út reykinn. Má þá sjá um alla stofuna, geta þá að líta stól Grímu þar er hann stóð á miðju gólfi. Þau sáu Þór með hamri sínum skorinn á stólsbrúðunum en þau sáu ekki Þormóð. Fara þau af stofunni og ganga til duranna.
Þá mælti Þórdís: "Eftir er enn nakkvað fyrnsku Grímu er Þórs líkneski er skorið á stólsbrúðum hennar."
Gríma svarar: "Eg kem sjaldan til kirkju að heyra kenningar lærðra manna því að eg á langt að fara en fámennt heima. Nú kemur mér þá heldur í hug er eg sé líkneski Þórs af tré gert, það er eg má brjóta og brenna þegar eg vil, hversu miklu sá er meiri er skapað hefir himin og jörð og alla hluti sýnilega og ósýnilega og öllum hlutum gefur líf og engi maður má yfir stíga."
Þórdís svarar: "Vera má að þú hugsir slíkt en nakkvað ætla eg að vér mundum nú nauðga þér meir til sagna ef Þorkell væri eigi hér með sitt fjölmenni því að svo segir mér hugur að þú vitir nakkvað til hvar Þormóður er."
Gríma svarar: "Nú kemur að því sem mælt er, oft verður villur er geta skal, og hitt annars, að hverjum bergur nakkvað er eigi er feigur. En þér er nauðsyn, það er heilög gæsla er svo yfir þér að fjandinn á ekki þig svo heimila til illra hluta sem þú vildir gert hafa, því að það er vorkunn að menn geti stundum annars en er, en það er engi vorkunn að hann trúi eigi því er satt er þá er hann reynir sannleikinn."
Nú skilja þau að svo mæltu. Fer Þorkell heim í Brattahlíð. Þórdís fer og heim. Þeir Skúfur og Bjarni koma á laun til fundar við þau Gamla og Grímu, færa þeim þá hluti er þeim bar nauðsyn til og launa þeim mörgu þann kostnað er þau höfðu fyrir Þormóði.
24. kafli
Þá er Þormóður var orðinn heill maður þess er Falgeir hafði á honum unnið þá fluttu þeir Skúfur og Bjarni Þormóð heim á Stokkanes og varðveittu hann þar á laun í einu búri. Þar var Þormóður hinn þriðja vetur. Þann vetur seldu þeir Skúfur og Bjarni bæinn á Stokkanesi og aðrar jarðir þær sem þeir áttu og svo kvikfé og ætluðu að ráðast í brott af Grænlandi.
Snemmendis um vorið bjuggu þeir skip sitt og settu fram. Þá fýstist Þormóður úr útibúrinu. Hann sagðist eiga erindi norður í fjörðinn. Hann fær sér þá einn bát. Fífl-Egill réðst til ferðar með honum. Sest Egill til ára en Þormóður stýrir. Egill var góður ræði og vel syndur. Veður var bjart og gott, sólskin og vindur lítill. Þeir fara inn eftir Einarsfirði. Og er þeir voru komnir inn í fjörðinn þá ókyrrist Þormóður mjög og róast um og hallar skipinu ýmsa vega.
Egill mælti: "Hví lætur þú svo heimsklega og ferð sem ærir menn eða hvort vilt þú hvelfa undir okkur skipinu?"
Þormóður svarar: "Óvært er mér."
Egill mælti: "Eigi má eg róa fyrir látum þínum og er nauðsyn á að þú látir eigi svo ferlega að þú hafir okkur á kafi."
En hvað sem Egill ræðir um þetta þá lýkur svo að Þormóður hvelfir bátinum undir þeim. Kafar Þormóður undan skipinu og þegar eftir tekur hann annað kaf að öðru til þess er hann kemur á land. Hann hefir öxi sína með sér.
Egill kemur upp hjá skipinu og kemst á kjöl, tekur þar hvíld og litast um og hyggur að ef hann sjái Þormóð nokkuð og fær eigi séð hann. Réttir Egill þá bátinn og eftir það sest hann til ára og rær út eftir firði og þar til er hann kemur heim á Stokkanes, segir þeim Skúfi og Bjarna hið sanna frá sínum ferðum, lét það fylgja sögunni að hann hugði Þormóð dauðan mundu vera. Þeim sýndist sjá atburður undarlegur og þykjast eigi svo búið mega hafa að en renna nokkuð grunum á hvort Þormóður mun týndur vera.
Nú er að segja frá Þormóði hvað hann hafðist að þá er hann kom á land. Hann vatt fyrst klæði sín og eftir það tók hann á sig göngu og fór til þess er hann kom á Hamar til Sigríðar. Það var síð dags. Hann barði þar á dyr og gengur út kona ein og heilsar honum og snýr inn aftur og gengur til stofu. Þormóður gengur eftir henni til stofu og sest utarlega á óæðra bekk.
Sigríður tók til orða og mælti: "Hver kom þar?"
Hann svarar: "Ósvífur heiti eg."
Sigríður mælti: "Svo er hver sem heitir. Vill Ósvífur vera hér í nótt?"
Hann svarar, kveðst það vilja. Um myrgininn kom Sigríður að máli við hann og spurði hvern veg af stæðist um ferðir hans.
Þormóður mælti: "Satt var það að eg nefndist Ósvífur í gær."
Hún svarar: "Kenna þóttist eg þig þó að eg hefði ekki fyrri séð þig að þú ert Þormóður Kolbrúnarskáld."
Hann svarar: "Eigi gerir að dylja því að rétt kenndan hefir þú manninn. En eg ætla að fara á Langanes til Þórunnar Einarsdóttur og hitta Ljót son hennar. Þau hafa oft ljótlega til mín lagt."
Sigríður mælti: "Þá skal Sigurður son minn fylgja þér. Lengi hafa þau Ljótur og Þórunn þung verið til vor."
Þormóður mælti: "Óráðlegt sýnist mér að Sigurður fari með mér því að þið munuð eigi halda mega bústað ykkrum hér ef nokkuð skerst í með okkur Ljóti."
"Gjarna vil eg láta bústað til þess," sagði Sigríður, "að Ljótur fengi nokkura svívirðing."
Nú fer Sigurður með Þormóði á Langanes til Þórunnar. Þeir drepa þar á dyr og gengur út ein kona og heilsar þeim. Sigurður spurði hvort Ljótur væri heima.
Hún svarar: "Hann er í stofu."
Sigurður mælti: "Biddu hann út koma."
Griðkona gengur inn og mælti Ljótur skyldi út koma.
Hann svarar: "Hver mælti það?"
"Sigurður af Hamri," segir hún, "og annar maður sá er eg kenndi eigi."
"Hvern veg var sá maður sjónum er þú kenndir eigi?"
Hún svarar: "Svartur maður og hrokkinhærður."
Ljótur mælti: "Líkan segir þú hann Þormóði sakadólgi vorum."
Nú gengur Ljótur fram og konur með honum þær sem þar voru. Ljótur tekur eitt spjót í hönd sér og gengur í dyrin og kennir Þormóð og leggur þegar á honum miðjum. Þormóður laust við laginu öxinni er hann hafði og ber niður spjótið. Kemur lagið í fót honum fyrir neðan kné og verður það mikið sár. Ljótur lýtur eftir er hann lagði til Þormóðar og þá höggur Sigurður meðal herða Ljóti og særir hann miklu sári. Hann hljóp inn í dyrnar. Þormóður hjó eftir honum og kom höggið á lærið og reist ofan lærið og kálfann. Hljóp öxin niður í þröskuldinn. Ljótur féll inn í dyrin. Konurnar hljópu yfir hann fram og ráku aftur hurðina. Snúa þeir þá í brott.
Mælir Þormóður að Sigurður skyli fara heim á Hamar "og seg móður þinni tíðindin en eg mun leita fyrir mér," segir Þormóður.
Nú skiljast þeir. Fer Sigurður heim á Hamar og segir móður sinni þau tíðindi sem í höfðu gerst.
Sigríður mælti: "Það er mitt ráð að þú farir á fund Skúfs og skorir á hann til viðtöku. Seg honum að eg vildi selja land mitt og ráðast með honum brott af Grænlandi."
Nú fer Sigurður á fund Skúfs og ber upp erindi sín fyrir hann. Skúfur tekur við Sigurði og selur land Sigríðar og tekur upp bú hennar og flytur til skips.
Þormóður bindur sár sitt og fer ofan til nausts þess er Þórunn átti. Sér hann að skip hafði verið dregið fram úr nausti og þykist vita að húskarlar Þórunnar munu vera rónir. Gengur Þormóður þá til sjóvar og gerir sér rúm í einu þarabrúki, liggur þar um daginn. Og er aftnast tók þá heyrir hann áraglamm, verður þess var að húskarlar Þórunnar eru komnir að landi.
Þeir mæla svo: "Gott veður mun á myrgin og munum vér þá róa, munum ekki brýna upp skipi voru og láta fljóta hér í höfninni í nótt."
Þeir gera svo, fara heim síðan. Þá var mjög kveldað. Nú er þeir eru heim farnir þá rís Þormóður upp og fer þangað sem skipið flaut, leysir festar og sest til ára, rær á fjörðinn og stefnir til bæjarins í Vík.
Á því kveldi lagðist Þórdís niður á Löngunesi til svefns. Hún lét illa í svefni. Og er hún vaknaði mælti hún: "Hvar er Böðvar son minn?"
Hann svarar: "Hér er eg móðir eða hvað vilt þú?"
Hún svarar: "Eg vil að vér róum á fjörðinn því að þar eru veiðarefni."
Böðvar svaraði: "Hvern veg er veiðarefni það?"
Þórdís mælti: "Þormóður skógarmaður vor er á firðinum einn á skipi og skulum vér fara til fundar við hann."
(Úr Flateyjarbók)
([Nú fór Sigurður leiðar sinnar og er hann var skammt kominn frá garði þá hittir hann Þormóð og hafði hann þar beðið Sigurðar. Fara þeir nú báðir saman á fund þeirra Skúfs og Bjarna og segja þeim slíkt sem í hafði gerst. Fer Skúfur þá og selur land Sigríðar og flytur í brott með sér allt búferli hennar, fer aftur til skips síns.
Einn aftan réðst Þormóður heiman. Hann tekur bát og reri yfir Eiríksfjörð um nóttina. Hann gengur frá skipi þar til er hann kemur á Löngunes. Hann fer til nausts Þórdísar og leggst þá niður og felst því að hann ætlaði að Böðvar mundi róa á sjá um daginn sem hann var vanur.
Og er á leið morguninn þá sér hann að þrír menn gengu frá bænum til skipsins. Þeir ræddu um það hvort Böðvar mundi heim koma um daginn því að hann hafði farið að binda um sár Ljóts á Langanes. Þormóður liggur sem áður þar sem hann var kominn því að hann var lítt gengur fyrir sárinu. Þeir húskarlarnir reru nú á fiski sem fyrir þá var lagt og er leið á daginn sér Þormóður að húskarlarnir róa að landi. Þormóði gerðist verkmikill fóturinn.
Maður hét Kár. Hann var verkstjóri Þórdísar. Hann var nú róinn með húskörlum. Hann var og frændi Böðvars.
Nú vinna þeir að fangi sínu og setja upp skip sitt og búa um. Veðri var þann veg farið að þoka var og úrvæta. Ganga þeir heim er þeir voru búnir. Þormóður heyrir að þeir ræða um að Böðvar væri heim kominn. Þormóður vildi hafa skipið yfir fjörðinn til Víkur. Og er þeir Kár voru nær að túngarði komnir þá mælti Kár: "Mér hefir eftir legið bolex mín og mun eg ganga eftir."
Þeir buðu að fara með honum en hann vildi það eigi, fer nú ofan snúðigt. Þormóður var þá kominn til skipsins og hefir þá fram sett. Kár lítur manninn og kennir Þormóð, snýr hann heim og ætlar að segja Böðvari hvað títt er. Þormóður sér Kár að hann snýr heim og vill Þormóður snúa eftir honum en honum var svo stirður fóturinn að hann mátti hvergi komast. Hann kastar þá öxinni eftir Kár og kom á fótinn fyrir neðan knésfótinn og beit úr kálfann úr fætinum. Kár haltrar heim og verður för hans sein. Þormóður tekur öxi sína og hleypur á skipið og rær frá landi og stefnir til bæjarins í Vík.
Þórdís hafði sofið um kveldið og er hún vaknar varpar hún mæðilega öndinni og mælti: "Hvort er Böðvar heim kominn eða eigi?"
Hann svarar: "Hér er eg móðir eða hvað vildir þú nú?"
Hún svarar: "Bíta mætti nú beitfiskur ef að borði væri dreginn," segir hún, "því að hér hefir verið Þormóður skógarmaður þinn í allan dag í nausti voru og hefir hann nú unnið á Kár frænda þínum og tekið bát þinn og rær nú yfir á fjörð og hygg eg að honum sé verkur í sári því er Ljótur veitti honum. Get eg og að honum verði eigi greiðfært yfir fjörðinn fyrir þoku sakar. Þætti mér eigi fjarri að vér færum til fundar við hann."
Böðvar sprettur þegar upp og mælti: "Búinn er eg þessarar ferðar," segir hann.
En er þau koma út fyrir dyr þá sjá þau hvar Kár haltrar og var hann þá kominn heim að húsunum en Þormóð sjá þau hvergi því að þokan var svo myrk.])
Þá fóru fimm húskarlar með Þórdísi. Þau róa á fjörðinn um nóttina. Þormóður heyrir róðurinn og mannamálið og grunar að Þórdís sé á för komin með húskörlum sínum. Sýnist honum þvígit vænni sinn kostur ef hann verður fundinn. Hólmur einn lítill var skammt frá Þormóði. Það var land lágt og gengu þar yfir háflæðar en eigi gekk þar sjór yfir að meðalsdögum. Það varð Þormóði fyrir að hann hvelfdi skipinu en hann leggst til hólmsins. Þarabrúk var um hólminn allan. Grefst Þormóður niður milli tveggja steina og ber á sig ofan þarann.
Þau Þórdís fara um nóttina og sjá um nóttina sorta nokkurn á sjónum og vita eigi hvað það er, róa að þangað og sjá að þar hvolfir skip á sjónum og eru árar í hömluböndum.
Húskarlar Þórdísar mæla þá: "Hér mun Þormóður hafa róið á stein upp og meiri von að hann sé drukknaður."
Þórdís segir: "Eigi mun Þormóður hér drukknað hafa heldur mun hann hafa orðið var við för vora og mun hann sjálfur hvelft hafa skipinu og gert það til þess að vér skulum hann ætla dauðan. En hann mun hafa svimið í hólminn og mun hann fólgist hafa. Nú skulum vér leggja skipið við hólminn og leita hér í hólminum. Nú skuluð þér stanga með spjótsoddum allan þenna hólma oftar en eitt sinn."
Þeir gerðu sem hún mælti og fundu hann eigi. Þá sýndist þeim örvænt vera að þeir fyndu hann.
Þórdís mælti: "Það hygg eg að hann sé hér í hólminum þótt þér finnið hann eigi. Nú ef Þormóður má heyra mál mitt þá svari hann mér ef hann hefir heldur manns hug en merar."
Þormóður heyrði hvað Þórdís mælti og vildi svara henni en hann mátti ekki mæla því að honum þótti sem tekið væri fyrir munn honum.
Nú fara þau Þórdís á brott við svo búið, taka skip það er hann hafði þangað haft og hafa það með sér. Nú er þau voru brottu stendur Þormóður upp úr brúkinu. Hann svimur þá þangað á leið sem honum þótti skemmst til lands. Hann hendir sker þau er á leiðinni voru og tók þar hvíldir. Og er skammt var til meginlands þá komst Þormóður á eitt sker og var þá orðinn svo að hann mátti hvergi þaðan komast.
Á þessi nótt dreymdi Grím bónda í Vík að maður kom að honum, vænn og merkilegur, meðalmaður vexti, riðvaxinn og herðimikill. Sá maður spurði Grím hvort hann vekti eða svæfi.
Hann svarar: "Eg vaki en hver ertu?"
Draummaður segir: "Eg er Ólafur konungur Haraldsson og er það erindi mitt hingað að eg vil að þú farir eftir Þormóði hirðmanni mínum og skáldi og veitir honum björg svo að hann megi þaðan komast sem hann liggur í einu skeri skammt frá landi. Nú segi eg þér þetta til merkja, að það er satt er fyrir þig ber, að sá maður útlendur er verið hefir á vist með þér í vetur og Gestur nefndist, hann heitir Steinar og er kallaður Helgu-Steinar. Hann er íslenskur maður og fór því hingað til Grænlands að hann ætlaði að hefna Þorgeirs Hávarssonar. En þó að Steinar sé garpur mikill og harðfengur þá mun honum verða lítils af auðið um hefnd eftir Þorgeir og mun hans harðræði annars staðar meiri fram koma."
Nú er Ólafur konungur hafði svo mælt þá vaknar Grímur. Hann vekur Gest og bað hann upp standa. Hann gerir svo og tekur vopn í hönd sér, gengur út með Grími. Setjast þeir niður og mælti Grímur: "Hvað segir þú til þess hvað þú heitir?"
Gestur segir: "Manstu það Grímur hvað eg sagði til þess?"
Grímur svaraði: "Man eg það víst hvað þú nefndist en að því spyr eg hvort þú heitir svo sem þú nefndist."
Gestur svarar: "Hví eigi?"
Grímur mælti: "Því ef þú heitir Steinar og ert kallaður Helgu-Steinar á þínu landi?"
Gestur mælti: "Hver sagði þér að svo væri?"
Grímur svaraði: "Ólafur konungur."
Gestur mælti: "Hvenær fannstu hann Ólaf konung?"
Þá svaraði Grímur og sagði honum drauminn.
Hann svarar: "Satt er það í drauminum er til mín kemur."
Nú fara þeir Steinar að leita Þormóðar og finna hann þar sem Ólafur konungur hafði til vísað, færa hann heim í Vík og varðveita hann þar á laun og græða hann. Og er hann var heill maður orðinn þeirra áverka er Ljótur hafði á honum unnið þá flytur Steinar Þormóð til skips þeirra. Skúfur var þá eigi við skip. Réðst Steinar þá brott úr Vík og er þá við skip og svo Þormóður. Skúfi frestast mjög allt þar til er lokið var þinginu. Böðvar Þórdísarson gerði sekjan Sigurð Sigríðarson um áverka við Ljót.
Eftir þingið var Skúfur albúinn til brottferðar. Og þann morgun er Skúfur ætlaði út að sigla fóru þeir Þormóður og Gestur í óleyfi Skúfs frá skipi á einum báti. Þeir fóru til Einarsfjarðar og inn eftir firðinum fyrir bæ Þórunnar. Þar sjá þeir fjóra menn á skipi sitja á fiski. Þeir kenna þar Ljót Þórunnarson. Þeir leggja þegar að Ljóti og berjast. Lýkur svo þessum fundi að Ljótur fellur og þeir menn þrír sem með honum voru á skipi.
Fara þeir Þormóður þá aftur til skips og var Skúfur þá búinn til siglingar. Stíga þeir þá á skip, Þormóður og Skúfur, en Steinar sest eftir. Fer hann þá til vistar í Brattahlíð til Þorkels. Skúfur og Bjarni láta í haf. Þeir fá góða byri. Ferst þeim vel, taka Noreg. Og er þeir voru landfastir þá skiptu þeir fé sínu. Hafði Bjarni skip úr félagi þeirra en Skúfur lausafé. Heldur Bjarni suður til Danmerkur og gengur út til Róms og sækir heim hinn heilaga Pétur postula og Pál postula.
(Úr Konungsbók)
([Rómaborg létu gera bræður tveir. Hét annar Romulus en annar Remus. Þeir voru tvíburar. Borgin var ger eftir hinu óarga dýri. Var dýrið ristið á jörðunni og þar upp af voru reistir borgarveggir. Er höfuðið dýrsins fyrir norðan ána. ... Er sá hlutur borgarinnar kallaður Roma en sá hlutur er fyrir utan ána er heitir Latransborg eða Latran eða Latera en það þýðist síður. En þá er borgin var alger þá urðu þeir ósáttir um það af hvors nafni er borgin skyldi nafn taka og því réð Romulus bróður sínum Remo fjörráð og drap hann. Var þá borgin kennd við Romulum og kölluð Rómaborg. Bjarni kom til Rómaborgar og vitjaði þar heilagra staða því að eigi er sá staður í Rómaborg að eigi sé roðinn með blóði heilagra manna.])
Og í þeirri för andast Bjarni. Sigríður og Sigurður son hennar keyptu jarðir í Noregi og bjuggu þar til dauðadags. Skúfur og Þormóður fóru á fund konungs og voru með honum til dauðadags.
Konungurinn var ekki margur til Þormóðar í fyrstunni. Maður sá kom til konungs er Grímur nefndist. Hann var íslenskur maður. Hann kallaðist hafa hefnt Þorgeirs Hávarssonar fyrr en Þormóður. Konungur lagði á hann virðing og gaf honum gjafir. En Þormóður vissi deild á Grími að hann var illur maður og hafði myrt mann á Íslandi.
Þá gengur Þormóður fyrir konung og kvað vísu:
Þér fenguð fé fleira,
flím er oft kveðið, Grími
mér og miklu færa,
mæringr, en til væri.
Hann hefr hunds verk unnið,
hvinn gerir slíkt að vinna,
mætr, en mennsku bættag
mína, gramr, og þína.
Konungur mælti: "Þykist þú Þormóður meiri fremd hafa unnið á Grænlandi en Grímur á Íslandi?"
Þormóður svarar: "Ráðið er það."
Ólafur konungur mælti: "Hvað vannstu til frægðar á Grænlandi?"
Þormóður svaraði:
Þollr, vó eg Þorgrím trölla,
þar laut harðr til jarðar,
áðr réð eg, odda hríðar,
ótrauðr Loðins dauða.
Þar nam eg Þorkel fjörvi,
Þórðr lét önd hinn fjórði.
Felldr var frægr til moldar
Falgeir, skörungr þeira.
Ólafur konungur mælti: "Framar hefir þú þá gert um vígin á Grænlandi en fiskimaðurinn kallar aflausn vera fiskinnar því að hann kallast leysa sig ef hann dregur fisk fyrir sig en annan fyrir skip sitt, þriðja fyrir öngul, fjórða fyrir vað. Nú hefir þú framar gert eða hví drapstu svo marga menn?"
Þormóður svaraði: "Illur þótti mér jafnaður þeirra vera við mig því að þeir jöfnuðu mér til merar, töldu mig svo vera með mönnum sem meri með hestum."
Konungur mælti: "Vorkunn var það að þér mislíkaði þeirra umræða. Hefir þú og stórt að gert."
Þá kvað Þormóður vísu:
Éls, hef eg illan díla,
Ekkils, þeim er mig sektu,
geig vann eg gervidraugum,
Grænlendingum brenndan.
Sá munat sækitívum
sverðéls frömum verða
hrings á hryggjar tanga
hóggræddr nema mér lógi.
"Svo mun vera," segir konungur. "Seint mun sá díli gróa er þú hefir þar brennt."
Nú var Þormóður með Ólafi konungi í góðri virðingu og þótti hinn röskvasti maður í öllum mannraunum. Þormóður fór úr landi með Ólafi konungi og þoldi með honum alla útlegð. Hann fór og aftur með honum til Noregs því að honum þótti betra að deyja með honum en lifa eftir hann.
En er konungur kom í Þrándheim í dal þann er Veradalur heitir og hann vissi umsátir Þrænda um sig þá spurði konungur Þormóð í gamni og mælti svo: "Hvert mundi nú vera ráð þitt ef þú værir höfðingi fyrir liði því er vér höfum nú?"
Þormóður kvað þá vísu:
Brennum öll fyr innan
innin þau er vér finnum,
land skal her með hjörvi,
Hverbjörg, fyr gram verja.
Ýs, taki allra húsa
Inn-Þrændir kol sinna,
angr mun kveykt í klungri,
köld, ef eg má valda.
Ólafur konungur mælti: "Vera má að það hlýddi að væri gert sem þú mælir. En annað ráð munum vér taka en brenna land vort sjálfra en þó grunum vér ekki þig um að þú mundir svo gera sem þú mælir."
Þann dag er bardagi var á Stiklastöðum mælti Ólafur konungur, bað Þormóð skemmta nokkuru. En hann kvað Bjarkamál hin fornu.
Konungur mælti: "Vel er til kvæðis tekið fyrir sakir þeirra hluta er hér munu að berast í dag og kalla eg kvæðið Húskarlahvöt."
Það er sagt að Þormóður var heldur ókátur um daginn fyrir bardagann.
Konungur fann það og mælti: "Hví ertu svo hljóður Þormóður?"
Hann svarar: "Því, herra, að mér þykir eigi víst vera að við munum til einnar gistingar í kveld. Nú ef þú heitir mér því að við munum til einnar gistingar báðir þá mun eg glaður."
Ólafur konungur mælti: "Eigi veit eg hvort mín ráð mega um það til leiðar koma en ef eg má nekkverju um ráða þá muntu þangað fara í kveld sem eg fer."
Þá gladdist Þormóður og kvað vísu:
Ála þryngr að éli,
örstiklandi, miklu.
Skyldut skelknir höldar,
Skálmöld vex nú, fálma.
Brott komumk vér en veitum
valtafn frekum hrafni,
Víkst eigi það, voga
viggrunnr, eða hér liggjum.
Konungur svaraði: "Svo mun vera skáld sem þú segir að annaðhvort munu þeir menn er nú eru hér komnir komast brott eða liggja hér eftir."
Þá kvað Þormóður vísu:
Þér mun eg eðr uns öðrum,
allvaldr, náir skaldum,
nær væntir þú þeira?
þingdjarfr fyr kné hvarfa.
Ríkr, vil eg með þér, rækir
randar linns hinn svinni,
stöndum ár á öndrum
eybaugs, lifa og deyja.
Ólafur konungur mælti: "Sighvati, skáld, þykist þú nú sneiða og þarftu þess eigi því að hann mundi sig nú hér kjósa ef hann vissi hvað hér væri títt. Og má svo vera að hann komi oss að mestu gagni."
Þormóður svarar: "Vera má að svo sé en það hygg eg að þunnskipa væri þá um merkisstöngina í dag ef þann veg hefðu margir farið."
Það hafa menn að ágætum gert hversu rösklega Þormóður barðist á Stiklastöðum þá er Ólafur konungur féll því að hann hafði hvorki skjöld né brynju. Hann hjó ávallt tveim höndum með breiðöxi og gekk í gegnum fylkingar og þótti öngum gott þeim er fyrir honum urðu að eiga náttból undir öxi hans.
Svo er sagt þá er lokið var bardaganum að Þormóður væri ekki sár. Hann harmaði það mjög og mælti: "Það ætla eg nú að eigi muni eg til þeirrar gistingar sem konungur í kveld en verra þykir mér nú að lifa en deyja."
Og í því bili er hann mælti þetta þá fló ör að Þormóði og kom fyrir brjóst honum og vissi hann eigi hvaðan að kom. Því sári varð hann feginn því að hann þóttist vita að þetta sár mun honum að bana verða. Hann gengur til einnar bygghlöðu þar er margir konungsmenn voru inni sárir. Kona ein vermdi vatn í katli til þess að þvo sár manna. Þormóður gengur að einum vandbálk og styðst þar við.
Konan mælti við Þormóð: "Hvort ertu konungsmaður eða ertu af bóndaliði?"
Þormóður kvað vísu:
Á sér að vér vorum
Vígreifr með Óleifi.
Sár fékk eg heldr að hvoru
hvítings og frið lítinn.
Skín á skildi mínum,
skald fékk hríð til kalda..
Nær hafa eskiaskar
örvendan mig görvan.
Konan mælti: "Hví lætur þú eigi binda sár þín ef þú ert nokkuð sár?"
Þormóður svarar: "Þau ein hefi eg sár að eigi þarf að binda."
Konan mælti: "Hverjir gengu best fram með konunginum í dag?"
Þormóður segir:
Haraldr var bitr að berjast
böðreifr með Óleifi.
Þar gekk harðra hjörva
Hringr og Dagr að þingi.
Réðust þeir und rauðar
randar prútt að standa,
fékk benþiður blakkan
bjór, döglingar fjórir.
Konan spurði þá enn Þormóð: "Hversu gekk konungurinn fram?"
Þormóður kvað vísu:
Ört var Ólafs hjarta,
óð fram konungr blóði,
rekin bitu stál á Stiklar
stöðum, kvaddi lið böðvar.
Élþolla sá eg alla
Jalfaðs nema gram sjalfan,
reyndr var flestr í fastri
fleindrífu, sér hlífa.
Margir menn voru í hlöðunni þeir er mjög voru sárir og lét hátt í holsárum sem náttúra er til sáranna. Nú er Þormóður hafði kveðið þessar vísur þá kom maður einn af bóndaliðinu í hlöðuna inn.
Og er hann heyrir að hátt lætur í sárum manna mælti hann: "Eigi er þó undarlegt að konunginum hafi eigi vel gengið bardaginn við bændur svo þróttlaust fólk sem þetta er sem konunginum hefir fylgt því að mér þykir svo mega að kveða að þeir menn sem hér eru inni þoli varla óæpandi sár sín."
Þormóður segir: "Sýnist þér svo sem eigi séu þróttigir þeir menn sem hér eru inni?"
Hann svarar: "Svo sýnist mér víst að hér séu margir menn þreklausir saman komnir:"
Þormóður mælti: "Svo má vera sá sé hér nakkvar maður í hlöðunni inni er eigi sé þrekmikill og eigi mun þér sýnast sár mitt mikið."
Bóndi gengur að Þormóði og vildi sjá sár hans. En Þormóður sveipar öxinni til hans og særir hann miklu sári. Sá kvað við hátt og stundi fast.
Þormóður mælti þá: "Það vissi eg að vera mundi nakkvar sá maður inni er þreklaus mundi vera. Er þér illa saman farið, leitar á þrek annarra manna því að þú ert þreklaus sjálfur. Eru hér margir menn mjög sárir og stynur engi þeirra en þeim er ósjálfrátt þótt hátt láti í sárum þeirra. En þú stynur og veinar þó að þú hafir fengið eitt lítið sár."
Nú er Þormóður mælti þetta stóð hann við vandbálkinn þann er í bygghlöðunni var.
Og er lokið var ræðu þeirra þá mælti konan, sú er vatnið vermdi, við Þormóð:
(Úr Hólmsbók)
(["Því ertu þá svo fölur?"
Þormóður kvað þá vísu:
Undrast öglis landa
eik hví vér rom bleikir.
Fár verðr fagr af sárum,
fann eg örvadrif, svanni.
Mik fló málmr hinn dökkvi
magni keyrðr í gögnum.
Hvasst beit hjarta hið næsta
hættlegt járn er eg vætti.
Konan mælti: "Það þóttist eg sjá á þér að þú mundir sár vera er þú varst svo litlaus og lát binda sár þín sem aðrir menn og vit ef þér mætti við hjálpa."])
Þormóður kvað vísu:
Emkak rauðr en rjóðum
ræðr grönn kona manni.
Járn stendr fast hið forna
fenstígi mér benja.
Það veldr mér hin mæra
marglóðar nú tróða.
Djúp og danskra vopna
Dagshríðar spor svíða.
Og er hann hafði þetta mælt þá dó hann standandi við bálkinn og féll til jarðar dauður.
Haraldur Sigurðarson fyllti vísu þá er Þormóður hafði kveðið. Hann lagði þetta við: ""Svíða" svo mundi hann vilja kveða: "Dagshríðar spor svíða"."
Nú lauk svo sem sagt var ævi Þormóðar Kolbrúnarskálds. Og lýkur hér frásögn þeirri er vér kunnum að segja frá Þormóði kappa hins helga Ólafs konungs.
(Endir sögunnar samkvæmt Flateyjarbók)
([Þá nátt er Ólafur konungur lá í safnaðinum og áður er frá sagt vakti hann löngum og bað til guðs fyrir sér og öðru liði sínu og sofnaði lítt og rann höfgi á hann í mót deginum en er hann vaknaði þá rann dagur upp. Konungi þótti heldur snemmt að vekja herinn. Þá spurði hann hvort Þormóður skáld vekti. Hann var þar nær og spurði hvað hann vildi honum.
Konungur sagði: "Tel þú oss kvæði nokkuð."
Þormóður settist upp og kvað svo hátt að mjög svo heyrði um allan herinn en hann kvað Bjarkamál hin fornu.
En áður en hann tók til spurði Þormóður hví Sighvatur skáld skyldi eigi skemmta og launa gullinhjaltann "er þú konungur gafst honum í jólagjöf í fyrra vetur."
Konungur mælti: "Veistu eigi að Sighvatur er nú eigi hér? Engi mun oss nú þarfari en hann er hann biður fyrir oss á suðurvegum."
Þormóður svarar: "Þá mun það nú gera hvor okkar sem tilfær er. Eg mun drýgja karlmennsku og skemmtan í dag en hann spilar fingrum sínum að Rómi."
Þetta er upphaf að kvæðinu:
Dagr er upp kominn,
dynja hana fjaðrar,
mál er víkingum að vaka
og vinna erfiði,
vaki og vaki
vina höfuð,
allir hinir æðstu
Aðils og Svía.
Hár enn harðgreipi,
Hrólfr skjótandi,
ættgóðir menn
er ekki flýja.
Vekkat yðr að víni
né að vífs rúnum,
heldr vek eg yðr að hörðum
Hildar leiki.
Þá vaknaði lýðurinn. Og er lokið var kvæðinu þá þökkuðu menn honum og fannst mönnum mikið um og þótti vel til fundið og kölluðu Húskarlahvöt. Konungur þakkaði honum skemmtan sína. Síðan tók hann gullhring og gaf honum.
Þormóður þakkaði honum gjöfina og mælti: "Góðan eigum vér konunginn en vant er að sjá hversu langlífur verður. En sú er bæn mín konungur að þér látið okkur hvorki skilja lífs né dauða því að eg vildi fara til einnar gistingar og þér í kveld."
"Það skal og vera," kvað konungur, "ef við förum báðir lífs af Stiklastöðum."
"Ekki þykir mér þá jafnmikið á liggja," kvað Þormóður, "en hitt er satt að eg vil ekki lifa eftir þig því að eg hefi rannsakað ráð mitt og sýnist mér svo að síðan eg var sjö vetrum eldri hafi sá einn hlutur verið mér til hjálpar framleiðis er eg hefi fylgt þér og þínu föruneyti og þykist eg það ekki með ódyggð gert hafa."
"Veit eg að þú munt ekki hirða að lifa eftir mig," kvað konungur, "en eigi veit eg hvort við erum jafnbúnir til að fara til einnar gistingar eða hversu gamall maður ertu eða hversu marga menn hefir þú drepið í einvígi?"
Þormóður svarar: "Eg er nú nokkuru meir en hálffertugur en mér þykir von að eg muni fjórtán mönnum hafa að bana orðið."
"Ekki þykir mér þú mjög gamall," kvað konungur, "en þó mun eg því heita þér að þú komir til nokkurar hvíldar eftir sjöund þína og munt þú eigi mega minna við koma en dægur komi fyrir hvern mann er þú hefir vegið."
"Hins beiddi eg þig herra að skilja aldrei við yður."
Konungur svarar: "Allir munum vér og saman fara ef eg má ráða meðan þér viljið eigi við mig skiljast."
Þá mælti Þormóður: "Þess vænti eg herra hvort sem friður er verri eða betri að eg sé nær yður staddur meðan eg á þess kost hvorir sem sigur kunna að hafa."
Síðan kvað Þormóður vísu:
Þér mun eg eðr uns öðrum,
allvaldr, náir skaldum,
nær vættir þú þeira?
þingdjarfr um kné hvarfla.
Braut komumst vér þó að veitum
valtafn frekum hrafni,
víkst eigi það voga
viggrunnr, eða þar liggjum.
Það hafa menn og sagt að Þormóður Kolbrúnarskáld var þann dag í kyrtli rauðum er hann bjóst til bardaga og drap upp blöðunum fyrir en kyrtillinn var síður mjög á bakið. Einn hirðmaður spurði hví hann byggist svo.
Þormóður svarar: "Því að eg ætla mér lengrum áfram en á bak aftur."
Hann var gyrður sverði því er Ólafur konungur gaf honum. Hann hafði öxi sína í hendi en öngva hlíf. Konungur spurði Þormóð hví hann byggist eigi til bardaga sem aðrir menn og hefði önga hlíf "eða ætlar þú að bændur muni eigi kunna að berjast?"
Þormóður svarar: "Það skulu búkarlar finna í dag að öx mín skal mér bæði skjöldur og brynja."
Það hafa menn að minnum haft og ágætum hversu rösklega Þormóður barðist um daginn því hann hjó tveim höndum með öxi sinni hinn fyrra bardagann en með sverðinu alla Dagshríð því að þá gekk öxin af skaftinu. Féllu margir menn fyrir honum svo að seint er þeirra nöfn allra að skrá. (...) Þá var Þormóður Kolbrúnarskáld ekki mjög sár en óvígur sakar mæði og vildi hann þó standa hjá sveitungum sínum. Eigi var hann því ekki sár eða lítt að hann hefði sér hlíft meir en aðrir heldur hitt að mönnum þótti annars staðar auðveldara til að sækja en þar sem hann var.
Einn maður spurði Þormóð: "Sástu nokkuð skjöld minn er eg kastaði áðan?"
"Hvað skal þér rögum skjöldur?" kvað Þormóður. "Geta mundi eg mér slíkan skjöld ef eg vildi en eigi gjafvin þann er eg hefi misst." (...)
Svo er sagt þá er lokið var bardaganum að Þormóður gekk þar að er Dagur og hans menn höfðu staðar numið eftir bardagann því að þá var eigi vígljóst fyrir nætur sakir. Bændur sátu um þá Dag að þeir skyldu eigi á burt komast um nóttina og ætluðu þegar að þeim að ganga er lýst var orðið.
Dagur mælti: "Er nokkur sá maður í mínu liði er ráð kunni til þess að leggja að vér komumst á burt svo að bændur eigi öngan kost á oss því að eg veit að þeir munu þegar að oss leggja er lýsir ef vér bíðum hér?"
Engi maður veitti svör máli hans og er Þormóður sá að engi fengust ráð af þeirra hendi þá mælti hann: "Hví munu eigi finnast ráð til þess?" segir hann.
Dagur spurði: "Hver er sá maður er svo talar um hreystilega?"
Hann svarar: "Sjá heitir Þormóður."
Dagur mælti: "Ertu Þormóður Kolbrúnarskáld?"
"Sá er maður hinn sami, segir Þormóður.
Dagur mælti: "Hvað ráð er það að þú sérð til þess að vér komumst í brott með lið vort?"
Þormóður svarar: "Þér skuluð fella mörkina og gera elda stóra af hrísinu en færa stofna sem flesta fram að eldinum og skulu fjórir menn vera við hvern eld en þrír menn skulu ganga um eldana jafnan en einn skal kynda hvern eld. En þá er þér hafið svo gert nokkura hríð þá slökkvi þér alla senn eldana og farið þá leið yðra og gefið hvorki stað í dag né á morgun. En bændum mun þykja sem kominn sé að múgur manns er þeir sjá kvikt allt við eldana. En er morgnar þá munu þeir sjá þetta ráð og er mér þá von að þeir fari eftir yður en þó mun þá svo mikill verða yðvar misfari að mig væntir að ekki saki til."
Dagur mælti: "Ertu nokkuð sár Þormóður?"
Hann svarar "Fjarri fer það."
Dagur mælti: "Farðu þá austur í Svíþjóð með mér og mun eg þá gera vel til þín en þú átt hér nú einskis góðs að bíða."
Þormóður svarar: "Ekki mun þess auðið verða að eg þjóni öðrum konungi er Ólafur konungur er fallinn."
Snýr Þormóður þá í brott en þeir Dagur höfðu þetta ráð og komast við það undan. (...)
Nú er að segja frá Þormóði að honum fékkst mikils er hann var lítt sár og harmaði það mjög og þóttist vita að hann mundi eigi verður vera fyrir illra gerða sinna sakir að falla með konungi. Nú biður hann þá Ólaf konung með góðfýsi að hann sjái á með honum. Hann mæltist þá við einn saman og talaði: "Hvort muntu nú hinn heilagi Ólafur konungur eigi ætla að enda við mig það sem þú hést mér að þú mundir mig eigi fyrir róða láta ef þín ráð mættu standa?"
Og því næst heyrir hann að strengur gellur og er skotið öru og kemur hún undir vinstri hönd Þormóði og þar á hol. Verður hann þessu sári feginn harðla mjög og mælti: "Það hygg eg að þessi maður hafi bestu heilli boga upp dregið enda veit eg að nú skall þeim er skyldi."
Gengur Þormóður þangað að sem var lík konungsins og settist þar niður og brýtur skefti af öxinni. (...)
Þormóði óhægðist mjög sárið sem von var. Þormóður gengur þá heim til húsanna og að einni bygghlöðu er menn Ólafs konungs höfðu inn verið færðir þeir er sárir voru. Þormóður hafði bert sverð í hendi og er hann gekk inn þá kom maður í mót honum. Þormóður spurði hann að nafni en hann kveðst Kimbi heita.
Þormóður spurði: "Varstu í bardaganum?"
"Var eg," segir hann, "með bændum er betur var."
"Ertu nokkuð sár?" segir Þormóður.
"Lítt," segir Kimbi, "eða hvort varstu nokkuð í bardaganum?"
Þormóður svarar: "Var eg með þeim er betur höfðu."
Kimbi sá að Þormóður hafði gullhring á hendi. Hann mælti: "Þú munt vera konungsmaður. Fá þú mér gullhringinn en eg mun leyna þér. Bændur munu launa þér óspekt ef þú verður á vegi þeirra eða ertu nokkuð sár?"
Þormóður svarar: "Ekki er eg sár svo að lækningar þurfi enda hafðu hringinn ef þú vilt. Látið hefi eg nú meira því að mér tekur nú að þykja minna gaman að gulli en var."
Kimbi rétti fram höndina og vildi taka hringinn. Þormóður sveiflaði til sverðinu og hjó af Kimba höndina og kvað hann eigi þeirri mundu stela síðan. Kimbi þoldi illa. Þormóður kvað hann reyna skyldu hversu sárin væri að þola. Síðan fór Kimbi á brott en Þormóður stóð eftir.
Þá hleypur maður innan úr hlöðunni og sækir viðarfang. Kona ein vermdi vatn í katli til þess að fægja sár manna. Þormóður gekk að einum vandbálk og studdist þar við. Þá mælti konan við Þormóð: "Hvað manna ertu, hvort ertu konungsmaður eða ertu af bóndaliði?"
Þormóður svarar og kvað vísu:
Á sér að vér vorum
vígreifr með Óleifi.
Sár fékk eg heldr að hvoru
hvítings og frið lítinn.
Skín á skildi mínum,
skald fékk hríð til kalda.
Nær hafa eskiaskar
örendan mig görvan.
Konan mælti: "Hví lætur þú eigi binda sár þín ef þú ert mjög sár?"
Þormóður svarar: "Þau ein hefi eg sár að ekki þarf að binda."
Konan mælti: "Þú munt það kunna að segja mér er vér höfum lengi um rætt í kveld hver best hefir fram gengið í bardaganum eða minnst hlíft sér?"
Þormóður kvað þá vísu:
Ört var Ólafs hjarta,
óð fram konungr blóði,
rekin bitu stál á Stiklar
stöðum, kvaddi lið böðvar.
Élþolla sá eg alla
álmveðrs nema gram sjálfan,
reyndr var flestr í fastri
fleindrífu, sér hlífa.
Bóndi einn kom þá í kornhlöðuna er þau töluðu þetta. Hann fór að forvitnast hvað títt væri um konungsmennina. Þar voru margir menn mjög sárir og lét hátt í holsárum manna eða höfuðsárum sem náttúra er til stórsára. Bóndi nam staðar í hlöðunni og hlýddist þaðan um. Og er hann heyrði að hátt lét í holsárum manna þá mælti hann: "Það er von að konunginum hafi lítt gengið bardaginn við bændur svo þróttlaust lið sem þetta er að honum hefir fylgt því að mér þykir svo mega að kveða að þeir þoli eigi óæpandi sár sín og eru þetta fýlur en ekki dugandi menn."
Þormóður svarar: "Sýnist þér svo félagi sem þeir séu eigi þróttmiklir er hér eru inni?"
"Já," segir hann, "svo sýnist mér sem hér séu flestir menn of þreklausastir saman komnir."
Þormóður svarar: "Vera kann það að nokkur sé sá hér inni að eigi sé þrekmikill ef til er reynt og eigi mun þér mitt sár mikið þykja þótt þú hyggir að því."
Bóndi svarar: "Eg ætla þá væri betur að þú hefðir bæði mörg og stór."
Snýr bóndi þá utar eftir hlöðunni og ætlaði út að ganga. Í því höggur Þormóður eftir honum. Það högg kom á bakið og hjó hann af honum báða þjóhnappana.
"Styn þú eigi nú," kvað Þormóður.
Bóndi kvað við hátt með miklum skræk og þreif til þjóhnappanna báðum höndum.
Þormóður mælti: "Það vissi eg að vera mundi hér inni nokkur maður sá er eigi mundi þróttigur reynast. Er þér illa saman farið er þú finnur að þrek annarra manna þar er þú ert þróttlaus sjálfur. Eru hér margir menn mjög sárir og vælir engi þeirra en þú bræktir sem geit blæsma og veinar sem meri þó að þú hafir eina vöðvaskeinu litla."
Eftir þenna atburð kom í hlöðuna kona með mjólkskjólur tvær, sú er færa ætlaði drykk sárum mönnum. Hún mælti við Þormóð: "Hver er þessi maður er hér stendur við bálkinn?"
Hann svarar: "Þormóður heiti eg."
Hún mælti: "Hefir þú nokkuð verið við bardagann í dag?"
Þormóður svarar: "Það vildi eg ætla að það skyldu nokkurir bændur eiga að segja heim konum sínum í kveld að Þormóður Kolbrúnarskáld hafi komið til bardagans í dag en þó vilnast eg hins að nokkurir megi ekki frá segja."
Konan mælti: "Hverjir gengu best fram með konunginum?"
Þormóður kvað þá vísu:
Haraldr var bitr að berjast
böðreifr með Óleifi.
Þar gekk harðra hjörva
Hringr og Dagr að þingi.
Réðust þeir und rauðar
randar prútt að standa,
fékk benþiður blakkan
bjór, döglingar fjórir.
Konan mælti: "Þú munt vera sár mjög eða viltu drekka mjólk? Það er sárum mönnum gott til styrktar."
Þormóður svarar: "Eigi þarf eg mjólk að drekka því að eg er nú svo fullur sem eg hafi nýsopið skyr út á Íslandi en eg er þó lítt sár."
Konan Mælti: "Hví ertu svo litlaus ef þú ert sár þó lítt?"
Þormóður kvað þá vísu:
Undrast öglis landa
eik hví vér rom bleikir.
Fár verðr fagr af Sárum,
fann eg örvadrif, svanni.
Mik fló málmr hinn dökkvi
magni keyrðr í gögnum.
Hvasst beit hjarta hið næsta
hættlegt járn er eg vætti.
Konan mælti: "Það þóttist eg sjá á þér að þú mundir mjög sár vera er þú varst svo litlaus og láttu binda sár þín sem aðrir menn og lát mig sjá."
Síðan settist hann niður og kastaði klæðum af sér. En er læknir sá sár hans það er hann hafði á síðunni, hún kenndi þess að þar stóð ör í en það vissi hún eigi víst hvert járnið hafði snúið. Hún hafði þar gert í steinkatli af lauk og önnur grös og vellt það saman og gaf að eta þeim hinum sárum mönnum og reyndi svo hvort þeir höfðu holsár því að þá kenndi af laukinum úr sárinu. Hún bar það að Þormóði og bað hann eta.
Hann svarar: "Ber í brott, ekki hefi eg grassótt."
Síðan tók hún spennitöng og vildi draga út járnið en það var fast og gekk hvergi, stóð og lítið út því að sárið var sollið.
Þá mælti Þormóður: "Sker þú til járnsins svo að vel megi ná með tönginni, fá mér síðan og lát mig kippa."
Hún gerði svo. Þá tók Þormóður gullhring af hendi sér og gaf lækninum, bað hana slíkt af gera sem hún vildi "en góður er nauturinn," segir hann, "Ólafur konungur gaf mér hring þenna í morgun."
Síðan tók Þormóður töngina og kippti á burt örinni en á örinni voru krókar og lágu þar á tágar af hjartanu, sumar rauðar en sumar hvítar, gular og grænar.
Og er það sá Þormóður þá mælti hann: "Vel hefir konungurinn alið oss, hvítt er þessum karli um hjartarætur."
Þá kvað Þormóður vísu:
Emkak rauðr en rjóðum
ræðr grönn Skögul manni
haukasetrs en hvíta,
hyggr fár um mig sáran.
Hitt veldr mér að, meldrar
morðvenjandi Fenju,
djúp og danskra vopna
Dagshríðar spor -
Og er hann hafði þetta kveðið þá andaðist hann standandi við vandbálkinn og féll eigi fyrr til jarðar en hann var dauður. Haraldur konungur Sigurðarson fyllti vísuna er Þormóður hafði ort.
"Dagshríðar spor svíða," sagði hann, "svo mundi skáldið vilja kveðið hafa."
Nú lýkur þar ævi Þormóðar með þessum atburðum sem nú voru sagðir.]) | is/CC-MAIN-2015-32/06043.jsonl.gz.gz/7 | {
"data_id": "<urn:uuid:1efefdf4-5b06-4c15-be67-27e8bb796d62>",
"date": "2015-07-31T13:19:17Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042988305.14/warc/CC-MAIN-20150728002308-00323-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000035762786865,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 124,
"url": "http://www.sagadb.org/fostbraedra_saga"
} |
Web Standards Project
Web Standards Project (skammstafað WaSP) var hópur vefhönnuða sem hvatti til aukinnar notkunar vefstaðla Alþjóðasamtaka um veraldarvefinn. Hópurinn var myndaður árið 1998 sem svar við aukinni sérhæfingu vafra og lélegum stuðningi þeirra við leiðandi staðla. Fyrsta markmið hópsins var að fá stærstu vafraframleiðendurna, Microsoft, Opera Software og Netscape, til að styðja að fullu staðlana HTML 4.01/XHTML 1.0, CSS1 og ECMAScript og tryggja þannig ákveðið samræmi milli vafranna. Meðal markmiða hópsins var að bæta vefaðgengi og langtímavarðveislu gagna á veraldarvefnum. Árið 2002 voru flestir stofnendur hættir og hlutverk hópsins fyrst og fremst að miðla upplýsingum. Árið 2013 var hópurinn formlega lagður niður.
Hópurinn hannaði prófsíður, Acid-prófin, sem voru vinsæl til að prófa stuðning vafra við grunnstaðla. Acid 1 prófaði stuðning við HTML 4 og CSS 1; Acid 2 prófaði stuðning við CSS 1 og 2; og Acid 3 prófaði stuðning við CSS 2, DOM og ECMAScript. | is/CC-MAIN-2015-32/06043.jsonl.gz.gz/9 | {
"data_id": "<urn:uuid:77860f4b-b74c-4112-b00c-b6f0994ab23a>",
"date": "2015-07-31T13:26:09Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042988305.14/warc/CC-MAIN-20150728002308-00323-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999967813491821,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 72,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Web_Standards_Project"
} |
Vinsamlegast notið þetta auðkenni þegar þið vitnið til verksins eða tengið í það: http://hdl.handle.net/1946/1730
Veiðar og markaðir leturhumars
Verkefni þetta fjallar um veiðar, vinnslu og markaði leturhumars í heiminum. Tilgangur verkefnisins var að reyna að gefa sem best yfirlit um það hve mikið magn er verið að veiða af leturhumri í heiminum, af hverjum, hvaða stærðir það eru og hverjir eru aðal markaðir leturhumars bæði hjá erlendum þjóðum sem og Íslendingum. Nú er verið að veiða um 80 þúsund tonn á ári af leturhumri og veiða Bretar um helming af því. En Íslendingar eru að veiða stærsta leturhumarinn miðað við þau lönd sem skoðuð voru. Einnig er skoðað hvaða aðrar humartegundir eru veiddar í heiminum og hvort einhver þeirra sé í beinni samkeppni við leturhumarinn.
Skoðað er hvað leturhumarafurðir það eru sem Íslendingar eru að senda út og hvaða verð þeir eru að fá fyrir sínar afurðir. Einnig er fjallað stuttlega um innanlandsmarkaðinn. Mestur hluti íslenska aflans er seldur erlendis og fer þar af langstærsti hlutinn til Spánar. Sá humar er að stærstum hluta sendur út sem frosinn í skel. Þó eru framleiðendur hér á landi einnig að vinna aðrar afurðir í minna magni. Auka mætti aflaverðmæti leturhumars með því að breyta veiðiaðferðum að einhverju leyti og senda leturhumarinn lifandi á markað.
Verkefnið er lokað til júlí 2011 | is/CC-MAIN-2015-32/06043.jsonl.gz.gz/11 | {
"data_id": "<urn:uuid:6b17d56f-e3bb-4d57-946b-19820adba91f>",
"date": "2015-08-02T14:47:52Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042989126.22/warc/CC-MAIN-20150728002309-00091-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 1.0000090599060059,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 19,
"url": "http://skemman.is/item/view/1946/1730"
} |
Blender
Blender er frjálst forrit sem er notað til að búa til myndir og hreyfingu í þrívídd. Forritið má nota til að teikna persónur og umhverfi í þrívídd í teiknimyndum,fyrir listaverk, til að prenta út þrívíddarlíkön og til að teikna umhverfi í tölvuleikjum og ýmis konar þrívíddartölvuumhverfi.
Blender er til fyrir flest algeng stýrikerfi, meðal annars Microsoft Windows, Mac OS X, GNU/Linux, IRIX, Solaris, FreeBSD, SkyOS, MorphOS og Pocket PC. Blender er svipað gott þrívíddar forrit eins og Softimage XSI, Cinema 4D, 3D Studio Max og Maya. Blender með innbyggðan Python-túlk til að forrita bæði þrívíddarhluti og viðmótshluta. | is/CC-MAIN-2015-32/06043.jsonl.gz.gz/14 | {
"data_id": "<urn:uuid:8fe0d037-9a45-476f-9dfe-59854fc3e563>",
"date": "2015-08-04T13:55:34Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042990900.28/warc/CC-MAIN-20150728002310-00202-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999606609344482,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 82,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Blender"
} |
Sírenur
Sumar sagnir töldu þær hafa verið leiksystur Persefónu. En er Hades rændi henni, hafi þær ekki komið gyðjunni til hjálpar, og Demeter þá refsað þeim með því að bregða þeim í fuglsham. Enn aðrir töldu þær hafa hætt sér í sönglistarkeppni við menntagyðjurnar og hlotið refsingu fyrir það.
Kunnastar eru Sírenurnar úr Ódysseifskviðu. Á hrakningum sínum átti Ódysseifur leið fram hjá ey þeirri, er þær höfðust við á. En með því hann var við öllu búinn, hafði hann drepið vaxi í eyru förunauta sinna og látið binda sig við siglutréð. Eða eins og segir í tólftu bók Ódysseifskviðu:
Úr Ódysseifskviðu[breyta | breyta frumkóða]
Meðan ég var að tjá og telja hvað eina fyrir förunautum mínum, þá bar hið traustsmíðaða skip skjótlega að ey beggja Sírena, því hægur byr var á eftir. Þá tók snögglega af allan byr og gerði blæjalogn, því einhver guð hafði svæft bárurnar; stóðu félagar mínir þá upp, tóku saman seglin og lögðu niður í skipið, settust síðan við árar og létu sjóinn hvítna fyrir hinum tegldu furuárum. Þá tók ég stóra vaxköku og skar í smátt með beittu eirsaxi og hnoðaði milli minna sterku handa, hitnaði vaxið fljótt, því mitt mikla afl og skin hins máttuga Helíoss Hýperíons knúði það. Síðan drap ég því í eyru á öllum skipverjum, en þeir bundu mig innanborðs á höndum og fótum uppréttan við siglufótinn og festu reipsendana við siglutréð, settust síðan niður og lustu árum hinn gráa sæ. Nú vorum vér komnir svo nærri að mál mátti nema, því vér rerum hart; þá urðu þær varar við að hið örskreiða skip renndi þar hjá og hófu upp snjallan söng: „Kom hingað, lofsæli Ódysseifur, prýðimaður Akkea! Legg hér að skipi þínu svo þú megir heyra sönghljóð okkar beggja; því enn hefur enginn farið hér svo framhjá á svörtu skipi, að hann hafi ekki fyrst hlýtt á hina sætthljómandi rödd af munnum vorum, enda fer sá svo á burt að hann hefur skemmt sér og er margs fróðari. Því vér vitum allar þær þrautir er Argverjar og Trójumenn áttu í hinu víða Trójulandi eftir ráðstöfun guðanna; vér vitum og allt hvað viðber á hinni margfrjóu jörð“. Svo mæltu þær og létu til sín heyra fagra rödd; langaði hjarta mitt þá til að hlýða á og bandaði ég förunautum mínum með augnabrúnunum og bað þá leysa mig, en þeir lutu áfram og reru; en Perímedes og Evrýlokkos stóðu þegar upp og bundu mig enn fleiri böndum og reyrðu mig fastar. En er þeir voru komnir framhjá Sírenunum og vér ekki heyrðum lengur róm þeirra eða söng, þá tóku mínir félagar burt vaxið er ég hafði drepið í eyru þeim og leystu mig aftur úr böndunum.“
— Hómer. | is/CC-MAIN-2015-32/06043.jsonl.gz.gz/16 | {
"data_id": "<urn:uuid:f29a5a6d-abfe-4758-90a9-cab06d1d42b4>",
"date": "2015-08-04T13:51:41Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042990900.28/warc/CC-MAIN-20150728002310-00202-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999052286148071,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 79,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/S%C3%ADrenur"
} |
Ariel Sharon
Ariel Sharon (hebreska: אריאל שרון) (fæddur 26. febrúar 1928; d. 11. januar 2014) var fyrrverandi forsætisráðherra Ísraels og herforingi. Hann fékk heilablæðingu í starfi í byrjun árs 2006 og hefur lengst af legið meðvitundarlaus síðan. Þáverandi varaforsætisráðherra Ísraels, Ehud Olmert, tók við sem starfandi forsætisráðherra í veikindum Sharons. Flokkur þeirra, Kadima, vann stórsigur í ísraelsku þingkosningunum sem fram fóru 28. mars 2006 og Olmert tók formlega við forsætisráðherraembættinu 14. apríl sama ár eftir að hafa verið starfandi forsætisráðherra síðan 4. janúar.
Hermennskuferill[breyta | breyta frumkóða]
Foreldrar Sharons voru litháískir gyðingar sem fluttu til Palestínu 1922 og hann fæddist í þorpinu Kfar Malal. Hann gekk ungur í æskulýðshreyfingu síonista og síðar í vopnaða andspyrnuhreyfingu þeirra, sem breyttist í Ísraelsher við stofnun Ísraelsríkis 1948. Sharon gerðist svo atvinnuhermaður og gat sér nafn í Súesstríðinu en aðgerðir hans þar voru þó umdeildar og var hann síðar sakaður af undirmönnum sínum um að hafa ögrað Egyptum og stefnt lífi ísraelskra hermanna í óþarfan háska.
Í Sex daga stríðinu 1967 stýrði Sharon öflugustu þungvopnuðu sveit Ísraelshers á Sínaískaga. Hann fór á eftirlaun í ágúst 1973 en þegar Yom Kippur-stríðið braust út í október sama ár var hann kallaður aftur til starfa og var talinn eiga mikinn þátt í sigri Ísraelsmanna á Sínaískaga.
Ráðherraferill[breyta | breyta frumkóða]
Hann hóf þátttöku í stjórnmálum um það leyti sem hann fór á eftirlaun í hernum og var einn af stofnendum Likud-bandalagsins. Á árunum 1975-1976 var hann ráðgjafi Yitzhaks Rabin forsætisráðherra. Árið 1977 bauð hann sig fram til formennsku í Likud-bandalaginu en var hafnað. Hann stofnaði þá sinn eigin flokk, Shlomtzion, sem vann tvö þingsæti í næstu þingkosningum en sameinaðist fljótlega Likud. Sharon varð þá landbúnaðarráðherra. Í því starfi efldi hann mjög landnám gyðinga á herteknum svæðum og fjölgaði landnemabyggðum um helming í ráðherratíð hans.
Sharon varð varnarmálaráðherra Ísraels 1981 og gegndi því embætti þegar Ísraelsmenn réðust inn í Líbanon 1982. Hann var af mörgum talinn ábyrgur fyrir fjöldamorðunum í Sabra- og Shantila-flóttamannabúðunum í Beirut, þegar sveitir falangista drápu þúsundir óbreyttra Palestínumanna en ísraelskar hersveitir sem umkringdu búðirnar gerðu ekkert til að stöðva þá og hindruðu fólk í að flýja úr búðunum. Sharon var eftir það stundum kallaður „Slátrarinn í Beirut“. Stjórnskipuð ísraelsk nefnd úrskurðaði að hann bæri óbeina ábyrgð á morðunum. Hann neitaði þó að segja af sér og Menachem Begin forsætisráðherra neitaði að reka hann en úr varð að Sharon sagði af sér embætti varnarmálaráðherra en sat áfram í ríkisstjórninni sem ráðherra án ráðuneytis.
Forsætisráðherra Ísraels[breyta | breyta frumkóða]
Hann sat áfram í næstu ríkisstjórnum sem viðskipta- og iðnaðarráðherra, byggingamálaráðherra, innanríkisráðherra og loks utanríkisráðherra 1998-1999. Á þeim tíma tókst hann oftsinnis á við Yitzhak Shamir um forystu í Likud-bandalaginu en það var ekki fyrr en það missti meirihluta og Verkamannaflokkurinn komst til valda 1999 að hann varð formaður þess. Í febrúar 2001 varð hann svo forsætisráðherra Ísraels. Eitt umdeildasta verk hans var að kalla ísraelska herinn frá Gaza-ströndinni og láta eyða ísraelskum landnemabyggðum þar. Flokksbróðir hans og helsti andstæðingur innan flokksins, Benjamin Netanyahu, var því mjög mótfallinn og eftir harðar deilur sagði Sharon sig úr flokknum 21. nóvember 2005 og stofnaði annan flokk, Kadima. Netanyahu var kjörinn formaður Likud. Ákveðið var að halda kosningar 28. mars 2006.
Þann 4. janúar 2006 var Sharon fluttur á sjúkrahús með heilablæðingu. Þann 6. janúar blæddi enn inn á heila hans, smávægilega þó. Hann varð fyrir varanlegum heilaskemmdum vegna þessara heilablæðinga og hefur að miklu leyti legið meðvitundarlaus síðan en þegar hann er með meðvitund er hann ófær um að hreyfa sig eða tjá sig.
Flokkur Sharons vann stórsigur í þingkosningunum 28. mars undir stjórn Ehuds Ohlmert og varð stærsti flokkurinn á ísraelska þinginu. Þá var orðið ljóst að Sharon yrði aldrei aftur fær um að gegna embættinu, jafnvel þótt hann kæmist til meðvitundar. Samkvæmt ísraelskum lögum má starfandi forsætisráðherra gegna því starfi í 100 daga en þá ber forseta landsins að skipa nýjan forsætisráðherra og þann 14. apríl lauk því forsætisráðherratíð Sharons formlega en Olmert tók við.
Heimildir[breyta | breyta frumkóða]
- „Ariel Sharon á ensku Wikipedia“, skoðað þann 5. janúar 2006.
- „Grein á CNN um heilablóðfall og heilablæðingu Sharons“, skoðað þann 5. janúar 2006.
- „Grein á ensku Wikipedia um heilablóðfall“, skoðað þann 5. janúar 2006.
- „Morgunblaðið - Sharon undirgengst neyðaraðgerð ...“, skoðað þann 6. janúar 2006.
- „- Row rages over Sharon treatment“, skoðað þann 9. janúar 2006.
- „- Doctors decide to awaken Sharon“, skoðað þann 9. janúar 2006.
- „Sharon moves left hand...“, skoðað þann 11. janúar 2006.
- „Sharon's condition worsened“, skoðað þann 11. febrúar 2006.
|
| | is/CC-MAIN-2015-32/02043.jsonl.gz.gz/15 | {
"data_id": "<urn:uuid:815c2d5c-79fa-4980-a716-67f96d936002>",
"date": "2015-08-03T13:11:28Z",
"dump": "CC-MAIN-2015-32",
"file_path": "s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2015-32/segments/1438042989891.18/warc/CC-MAIN-20150728002309-00318-ip-10-236-191-2.ec2.internal.warc.gz",
"lang_code": "isl_Latn",
"language": "isl",
"language_score": 0.9999868869781494,
"language_script": "Latn",
"minhash_cluster_size": 83,
"url": "https://is.wikipedia.org/wiki/Ariel_Sharon"
} |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.