authors listlengths 0 10 | date_download stringlengths 25 25 | date_modify float64 | date_publish stringlengths 19 19 ⌀ | description stringlengths 1 54.5k ⌀ | filename stringlengths 27 3.17k | image_url stringlengths 22 365k | language stringclasses 44
values | localpath float64 | title stringlengths 1 200 ⌀ | title_page float64 | title_rss float64 | source_domain stringlengths 5 120 | maintext stringlengths 56 100k ⌀ | url stringlengths 16 1.99k | fasttext_language stringclasses 19
values | date_publish_final stringlengths 9 10 | path stringlengths 75 190 | list_text listlengths 2 3 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
[] | 2016-09-27 07:48:14+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Баш ҡалабыҙҙың Крупская урамында, В.И. Ленин йорт-музейы һәм БР буйынса Росреестр идаралығы бинаһы араһында ерҙе, яһалма объекттарҙың торошон үлсәүселәргә - геодезистарға арналған һәйкәл | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11843-fl-geodezistara-ykl-uyyldy.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474960177_synq4jh94ji.jpg | ru | null | Өфөлә геодезистарға һәйкәл ҡуйылды | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11843-fl-geodezistara-ykl-uyyldy.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/07f9794d5ba7d368f6ea2c7df3cbdc8f21a698c7dd0f3843b54463b66631c1ed.json | [
"Өфөлә геодезистарға һәйкәл ҡуйылды",
"Баш ҡалабыҙҙың Крупская урамында, В.И. Ленин йорт-музейы һәм БР буйынса Росреестр идаралығы бинаһы араһында ерҙе, яһалма объекттарҙың торошон үлсәүселәргә - геодезистарға арналған һәйкәл"
] |
[] | 2016-09-16 13:44:57+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Йырсы, башҡорт ҡыҙы Диләрә Иҙрисова 51-се халыҡ-ара вокалсылар конкурсында икенсе гран-при яуланы. Беренсе гран-при быйыл бер кемгә лә бирелмәне. Францияла уҙған конкурста сопрано тауышлы Диләрә | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11785-bee-dilrg-bt-evropa-olandy.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474003468_di.jpg | ru | null | Беҙҙең Диләрәгә бөтә Европа һоҡланды | null | null | www.ye02.ru | Йырсы, башҡорт ҡыҙы Диләрә Иҙрисова 51-се халыҡ-ара вокалсылар конкурсында икенсе гран-при яуланы. Беренсе гран-при быйыл бер кемгә лә бирелмәне.Францияла уҙған конкурста сопрано тауышлы Диләрә тамашасы һөйөүе призын да алды. Был еңеүҙәренә өҫтәп, төрлө яҡтан хеҙмәттәшлек саҡырыуҙарын да ҡабул итте.Тәүге турҙа ҡатнашырға 40 илдән 400 йырсы ғариза биргән, 98-ен һайлап алғандар, икенсе турға – 24, өсөнсөгә 10-ауһы сыҡҡан. Шулар араһында ни бары ике ҡатын-ҡыҙ ғына булған. Бына бит ниндәй ҡатмарлы һынауҙар үтеп, иң юғары баҫҡысҡа күтәрелгән беҙҙең һылыу.Диләрә Иҙрисова был конкурста оркестр менән тәүге тапҡыр һирәк башҡарыла торған “Гугеноты” операһынан Маргарита арияһын да йырлаған. | http://www.ye02.ru/online/11785-bee-dilrg-bt-evropa-olandy.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/65d73817f50acd3ae96148c4810a3480829ac1e514e5e91c766687b4876f725c.json | [
"Йырсы, башҡорт ҡыҙы Диләрә Иҙрисова 51-се халыҡ-ара вокалсылар конкурсында икенсе гран-при яуланы. Беренсе гран-при быйыл бер кемгә лә бирелмәне.Францияла уҙған конкурста сопрано тауышлы Диләрә тамашасы һөйөүе призын да алды. Был еңеүҙәренә өҫтәп, төрлө яҡтан хеҙмәттәшлек саҡырыуҙарын да ҡабул итте.Тәүге турҙа ҡ... |
[] | 2016-09-29 08:11:55+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бөрйән районының Иҫке Монасип ауылында күптән ремонт күрмәгән үҙәк урамда төҙөкләндереү эштәре бара. Уны Цезарь яуаплылығы сикләнгән ойошмаһы (директоры Ринат Сабитов) башҡара. Әлеге ваҡытта юлдың | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11847-ike-monasip-yuldary-tklnderel.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475136007_yyyyyyyyyyyyy.jpg | ru | null | Иҫке Монасип юлдары төҙөкләндерелә | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11847-ike-monasip-yuldary-tklnderel.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/09daba6f2d3629e31272593e6d29752c5142ddcb4976dfb50598697393b679a0.json | [
"Иҫке Монасип юлдары төҙөкләндерелә",
"Бөрйән районының Иҫке Монасип ауылында күптән ремонт күрмәгән үҙәк урамда төҙөкләндереү эштәре бара. Уны Цезарь яуаплылығы сикләнгән ойошмаһы (директоры Ринат Сабитов) башҡара. Әлеге ваҡытта юлдың"
] |
[] | 2016-09-30 06:23:10+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | 2016 йылдың тәүге яртыһында күсемһеҙ милек дәүләт кадастрына индерелгән участкаларҙың һаны өс процентҡа артып киткән. Был юлы һүҙ сиктәре законға ярашлы билдәләнгән ерҙәр тураһында бара. Тик шулай ҙа | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fek%2F11852-ere-sige-bar-bildlge.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475213710_pppaa.jpg | ru | null | Ерҙең сиге бар. Билдәләгеҙ! | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/ek/11852-ere-sige-bar-bildlge.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/fe90833408ba592e488a87ab58c200aedc592445c5dd10ab1b401c1e941eb02e.json | [
"Ерҙең сиге бар. Билдәләгеҙ!",
"2016 йылдың тәүге яртыһында күсемһеҙ милек дәүләт кадастрына индерелгән участкаларҙың һаны өс процентҡа артып киткән. Был юлы һүҙ сиктәре законға ярашлы билдәләнгән ерҙәр тураһында бара. Тик шулай ҙа"
] |
[] | 2016-09-16 13:49:03+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | 2 – 4 сентябрҙә Өфөлә #UfaForum белем алыу форумы ойошторолдо. Башҡорт йәштәре түҙемһеҙлек менән көтөп алған сарала республиканан, Силәбе өлкәһенән, Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән 600-ҙән ашыу кеше | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fnews%2Frb%2F11780-ufaforum-yshtr-sn.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473840659_44.jpg | ru | null | #UfaForum - йәштәр өсөн! | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/news/rb/11780-ufaforum-yshtr-sn.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/18d71256478cad3845cc20e338b01021285ba87fa8bd8bba5dfbb4de12f548af.json | [
"#UfaForum - йәштәр өсөн!",
"2 – 4 сентябрҙә Өфөлә #UfaForum белем алыу форумы ойошторолдо. Башҡорт йәштәре түҙемһеҙлек менән көтөп алған сарала республиканан, Силәбе өлкәһенән, Рәсәйҙең башҡа төбәктәренән 600-ҙән ашыу кеше"
] |
[] | 2016-09-16 13:44:29+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Журналистар союзы рәйесе, «Йәшлек» гәзитенең баш мөхәррире Артур ДӘҮЛӘТБӘКОВ Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11784-bgn-yshlektr-bik-ynsl-vaiaa-yuana-bash-mhrrirebe-artur-hsn-uly-yuary-nagradaa-layy-buldy.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473935209_oivhvcqeyce.jpg | ru | null | Бөгөн "Йәшлек"тәр бик һөйөнөслө ваҡиғаға ҡыуана - баш мөхәрриребеҙ Артур Хәсән улы юғары наградаға лайыҡ булды! | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11784-bgn-yshlektr-bik-ynsl-vaiaa-yuana-bash-mhrrirebe-artur-hsn-uly-yuary-nagradaa-layy-buldy.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/1c14e238d2c4765808f368afedc03d2bd677ff509a0106904b386a6c678b38a4.json | [
"Бөгөн \"Йәшлек\"тәр бик һөйөнөслө ваҡиғаға ҡыуана - баш мөхәрриребеҙ Артур Хәсән улы юғары наградаға лайыҡ булды!",
"Журналист һәм йәмәғәт эшмәкәре, Башҡортостан Журналистар союзы рәйесе, «Йәшлек» гәзитенең баш мөхәррире Артур ДӘҮЛӘТБӘКОВ Башҡортостандың атҡаҙанған матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары хеҙмәткәре"
... |
[] | 2016-09-20 09:36:28+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Хәйбулла районының Татырүҙәк ауылында ағинәйҙәр клубы өс йыл эшләп килә. Ошо ваҡыт эсендә изге, матур күп эш башҡарылған. Мәктәпкә барып, балаларға “бирнә йыйыу” йолаһын күрһәттек. Яҙ етһә, кәкүк | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11808-r-sarany-urtaynda-ainyr.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474359744_222.jpg | ru | null | Һәр сараның уртаһында - ағинәйҙәр | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11808-r-sarany-urtaynda-ainyr.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/8e5b3b106e01da015ccd0aa6ad04dfeb89189bba47ec08d474533317a6282f0b.json | [
"Һәр сараның уртаһында - ағинәйҙәр",
"Хәйбулла районының Татырүҙәк ауылында ағинәйҙәр клубы өс йыл эшләп килә. Ошо ваҡыт эсендә изге, матур күп эш башҡарылған. Мәктәпкә барып, балаларға “бирнә йыйыу” йолаһын күрһәттек. Яҙ етһә, кәкүк"
] |
[] | 2016-09-20 07:36:20+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Баныу һәм Жәүәт Миһрановтар, барыһына ла шөкөр итеп, Учалы районының Оҙонгүл ауылында бәхетле ҡартлыҡ кисерә Көҙ – һары япраҡтар, һағышлы сонеттар һәм ололар миҙгеле. Көҙҙөң төрлө көнө булған кеүек, | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fmahsus%2F11805-u-bula-la-bik-u-auyshan-ike-uan.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474350336_pppppppppppp.jpg | ru | null | Һуң булһа ла, бик уң ҡауышҡан ике уңған | null | null | www.ye02.ru | Баныу һәм Жәүәт Миһрановтар, барыһына ла шөкөр итеп, Учалы районының Оҙонгүл ауылында бәхетле ҡартлыҡ кисерәКөҙ – һары япраҡтар, һағышлы сонеттар һәм ололар миҙгеле. Көҙҙөң төрлө көнө булған кеүек, ололар ҙа ғүмер көҙөндә төрлө төҫкә инә: сабыр, тын саҡтары ла була уларҙың, илаҡ, көйһөҙ мәлдәре лә... Ә Учалы районының Оҙонгүл ауылында ғүмер итеүсе Баныу менән Жәүәт Миһрановтарҙың көҙө гелән сыуаҡ көндәрҙән торғандай. Бер-береһенән риза булып, сөкөрләшеп, тыныс ҡына йәшәп ятҡан матур парға ҡарап һоҡланмау мөмкин түгел. Яҙмыш ептәре уларҙы ҡуша бәйләгәнгә тиклем, ғүмер юлдарының айырым үткәненә ышаныуы ла ауыр: Жәүәт Мәхмүтдин улы Учалы районының төпкөл бер ауылында йәшәгән, Баныу Яңыбай ҡыҙы – Әбйәлил районы сигендә. Әллә нисә тапҡыр юлдары киҫешә яҙһа ла, танышырға форсат сыҡмаған.– Рәхмәттән Мөслиха, Фәрит Мәҡсүтовтар менән дуҫ булдыҡ, байрамдарҙы йыш ҡына бергә үткәрә торғайныҡ, – тип һөйләй 85 йәшен туйлаған Жәүәт бабай, – ә Баныу – Мөслиханың, минең дуҫихамдың, яҡын ғына туғаны булып сыға. Беҙ дуҫтар, улар туғандар булғас, гел бер ерҙә, әммә аймылыш йөрөгәнбеҙ. Ә ҡатыным Месәүрә Баныуҙы белеп, унан камзул тектерергә лә ниәтләгәйне, тик өлгөрмәне, вафат булды. Уның вафатынан һуң ҡырҡын уҡытҡас, Баймөхәмәт мулланы ауылына алып барҙым да, юл ыңғайы Мөслихаларға һуғылдым. Ул, берәй әбейҙе индереп ҡуйма, Баныу исемле туғаным бар, шуны һиңә димләйем, тип, һеңлеһенең фотоһын күрһәтте. Фотолағы һөйкөмлө, асыҡ сырайлы ҡатын күңелгә тәү күреүҙән үк ятты. Мөслиха арлы-бирле иткәнсе, фотоны тиҙ генә йәшереп ҡуйынға тығып алдым. Фотоһүрәттәге ҡатынға ҡараған һайын нығыраҡ оҡшай, миңә сығырға ҡаршы килмәһә ярар ине, тип борсолам... Рәхмәттән ауылға ҡайтһам, Баныуҙың беҙҙең Оҙонгүлдә, Гөлнур ҡыҙында ҡунаҡ булып ятыуын белдем. Юҡ йомошто бар итеп Гөлнурға барһам, Баныу Тәслимә апаһында, йәғни Ишмөхәмәттәрҙә, тиҙәр. Юрамал магазин һатыусыһы тураһында һорашҡан булып, Ишмөхәмәттәргә юлландым. Шунда, ниһайәт, Баныу менән осраштыҡ. Уны Мөслиха: “Жәүәткә кейәүгә бараһың, баш тартһаң, миңә, апай, тип килеп тә йөрөмә”, – тип алдан нығытып иҫкәрткән икән. Шуға ла Баныу, иремдең өс йыллығын уҡытырмын да, килермен, тине. Нисәһе һуң, тим. Егерменсе апрелдә, тип яуапланы. Мин егерме беренсе апрелдә үк уны, никах уҡытып, үҙемә алып ҡайттым. Өйләнешеүебеҙгә ун етенсе йыл китте, татыу ғына йәшәп ятабыҙ. Элек Месәүрә менән ун йыл ураҙа тотҡайныҡ, Баныу менән дә ураҙаны ҡалдырғаныбыҙ юҡ. “Йәшлек”те, “Киске Өфө”нө алдырып уҡыйым. Әүәлерәк “Башҡортостан”, “ЗОЖ” гәзиттәрен, “За рулем” журналын да алдырғайным, хаҡтары “тешләшкәс”, уларҙан айырылырға тура килде. Мин бит йәш саҡтан китаптан өҙөлмәнем (ғөмүмән, телевизор булмағанғалыр, ахыры, беҙҙең заманда халыҡ китапҡа ябырылғайны). Джек Лондондың әҫәрҙәрен ныҡ яратып, әҫәрләнеп уҡыным. Жюль Верндың латин хәрефтәре менән башҡортса яҙылған “Серле утрау”ын да бер тында уҡыным әле ул. Кеше һәр саҡ уҡырға, камиллашырға, үҙ өҫтөндә эшләргә тейештер, тип уйлайым...Аҙ һүҙле Жәүәт бабай нисектер асылып китеп, бала сағына, йәшлек йылдарына әйләнеп ҡайтты, әллә күпме тарихи ваҡиғаны хәтерендә тергеҙҙе, исем-шәрифтәрҙе атаны – яҙып ҡына өлгөр:– Ошо нигеҙҙә олатай менән өләсәй торҙо, мин дә ошонда тыуғанмын. Бәләкәй саҡта, атай менән инәй күмәк хужалыҡ эшенән бушамағандыр инде, гел дә Хәҙисә өләсәйгә тағылып йөрөгәнем хәтерҙә. Атайым балыҡсы ине, 1941 йылда уны һуғышҡа саҡырҙылар ҙа, ярты юлдан кире борҙолар. 1942 йылдың яҙында фронтҡа китте, яуҙан әйләнеп ҡайтманы... Атайҙар урынына инәйҙәр ҡалды. Балыҡ менән Белорет һәм Миндәк ОРС-ы (отдел рабочего снабжения) шөғөлләнде, инәйемдәр Миндәк өсөн балыҡ тотто. Бүлектең ярҙамсы хужалығы бар ине, беҙ, үҫмерҙәр, инәйҙәргә ярҙам итеп, иген утаныҡ. Ҡоръятмаҫ тигән ерҙә ике үгеҙ, бер ат менән бесән дә саптыҡ. Мин сапҡыста һыбай йөрөнөм. Тамаҡ туймай, ашарға бик аҙ булды. Балтырған, бетлекәй, йыуа, бәшмәк йыйып, ОРС-ҡа тапшырҙыҡ. Уларҙы тоҙлай торғайнылар. Бәшмәк-йыуаға аҙ ғына булһа ла икмәк, ярма бирҙеләр. Ауылда дүртенсене бөткәс, Ҡаҙаҡҡолда уҡыуымды дауам иттем. Атайым бит фронтҡа киткәндә инәйемдәргә, Жәүәтте мотлаҡ уҡытығыҙ, тип әйтеп киткән, нисек уҡымайһың? Унан һуң колхозда эштә йөрөлдө, ҡайҙа ҡушалар – шунда. Байрамғол юлын да күтәрҙек хатта. Үҫеп еткәс, Исрафил Иҙрисов менән металлургия комбинатына уҡырға барырға дәртләнешкәйнек тә, аҡса түләргә кәрәк, тигәстәре, күңелебеҙ һүрелде. Ауыҙын асһа – үпкәһе күренеп торған, һалым, заем менән ергәсә баҫылған ауыл кешеһендә аҡса ҡайҙан булһын?! Шулай ҙа атайҙың аманатына хыянат итмәй, Сәлих Рамазанов менән Вознесенкаға механизаторҙар курсына уҡырға барҙым. Ул – алты айлыҡ, мин өс айлыҡ курста уҡып, имтихандарҙы уңышлы биреп, 1950 йылда ауылға ҡайтып төштөм. Колхоз етәкселеге мине Ишкен ауылынан Талиповҡа алмашсы итеп тәғәйенләне. Ҡаҙаҡҡол ауыл советына ҡараған ауылдарҙы Ленин колхозы итеп берләштергәстәре, Батталдан Әнүәр Таһиров менән трактор ремонтларға ҡуштылар. Инде йүнәтеп тә бөттөк, мине Ҡобағошҡа ла ебәрҙеләр. Вәрис Хәйбуллинды миңә алмашсы итеп ҡуйҙылар ҙа, иген һуғыу башланғас, ҡатмарлы молотилканы һөйрәтеп йөрөүҙе йөкмәттеләр. Ҡобағош, Ҡаҙаҡҡол, Ҡарағужала ноябргәсә икешәр смена эшләп, иген һуҡтыҡ. Шул мәлдә ҡулыма повестка килтереп тотторҙолар. Хәмитулла Саяров менән мине ун туғыҙынсы ноябрҙә армияға оҙаттылар. Беҙ, утыҙ алты егет, Мейәскә тиклем (йөҙ саҡрым!) асыҡ кузовта баҫып барҙыҡ. Ул саҡта юлдар юлмы һуң? Тығылышып баҫып, машина һелкеткән һайын ҡайҙа, нимәгә тотонорға белмәй йонсоп, ноябрь еленә елеккәсә туңып саҡ барып еттек тимер юлы вокзалына... Өфөлә бер көн ҡунғас, тағы тимер юлына алып киттеләр. Вагонға инде тейәлдек тигәндә, Хәмитулланы нишләптер саҡырып алдылар. Һуңынан хат аша уны кире ҡайтарғандарын белдем. Тотҡандар ҙа, аҡсаһыҙ-ниһеҙ йәш егетте Өфөнән Оҙонгүлгә йәйәү ҡайтарып ебәргәндәр! Ул ауылғаса йәйәү ҡайтҡансы, мин поезда Брестҡа барып еткәйнем.Армияла бер взводта Башҡортостандан дүрт егет хеҙмәт иттек: мин һәм Шәйхул Ханов, Жәүҙәт Вәлиев, Нәзғәт Йосопов (береһе – Борайҙан, икеһе Яңауылдан ине). Хеҙмәт итеп бөткәс, беҙҙе “Шахтастрой”ға эшкә барырға өгөтләп күндерҙеләр. Эше үтә ауыр булғас, кеше йүнләп бармаған, шуға ла беҙҙе, иҫәрҙәрҙе, ебәргәндәр. Йәһәт-йәһәт кенә проходсыға уҡыттылар. Шахтаны ошо елкә менән төҙөнөк: стеналарҙы нығытыр өсөн елле бүрәнәләрҙе елкәгә һалып ташыныҡ. 1957 йылда өсөбөҙ ҡайттыҡ, Ханов ҡына, өйләнеп, тороп ҡалды. Мин армияға киткәндә ауыл хәйерсе хәлендә ине, кешенең ни ашарына, ни кейеренә юҡ, ә ҡайтыуыма, иген уңып, бар халыҡ икмәккә туйып ҡалғайны. Батталда механик булып эшләгән Нуретдин Суфьянов, беҙгә кил, яңы трактор бирәм, тип ныҡ саҡырҙы, әммә мин, инәйемдең иҫкергән өйөн һапларға уңай булыр тип, үҙебеҙҙәге балта оҫталары бригадаһына эшкә төштөм дә ҡуйҙым. Күп тә үтмәне, мине бригадир итеп үрләттеләр. Ҡул аҫтындағы ун ете кеше менән эшселәргә барактар, өй, клуб төҙөнөк. Клубты төҙөп бөтөр саҡта, бүлексәгә токарь станогы бирәләр, унда һин эшләрһең, тип, мине “Байрамғол” совхозының токары Александр Фоминға өйрәнсек итеп беркеттеләр. Машина-трактор оҫтаханаһына барһам, уның мөдире Николай Тимеев, кем булып эшләнең, тип ҡаршы алды. Балта оҫтаһымын, тинем. “Тапҡандар бит кеше!” – тип енләнеп, ергә сартлата төкөрөп китеп барҙы. Ә ике көндән минең белдекле генә станокта эшләп тороуымды күреп, ғәжәпләнде. “Балта оҫтаһы булып эшләһәм дә, механизаторға уҡығанмын бит”, – тигәйнем, эй, ҡыуанды! Аҙаҡ токарь станогын Озерныйға алып ҡайтып, тимерлектә үҙ аллы эш башланым. Эш араһында иретеп йәбештереүсегә уҡып сыҡтым. Пенсияға сыҡҡансы тимерлектә сүкешсе булып эшләнем, әммә ул турала хеҙмәт кенәгәһендә яҙыу яҙмаған булғандар. Ярай ҙа кадрҙар бүлегенә эшкә килгән Салауат Әхтәмов, документтарымды ҡарап, мине саҡырып алды ла, һинең хеҙмәт кенәгәһендә “балта оҫтаһы” тип кенә яҙылған, йәһәт кенә сүкешсе булып эшләүең тураһында белешмә килтер, тине. Ҡаңғырыҡ булып, саҡ осона сығып, сүкешсе булып эшләүемде кенәгәгә яҙҙылар. Һуңынан Әлмира Юлдашева юллап, минең эҫе цехта эшләүемде раҫлатты һәм икенсе исемлек буйынса илле ете йәштә хаҡлы ялға сыҡтым...Юлында осраған яҡшы кешеләрҙең күплегенә ҡыуанып, замандаштарының тырышлығын, алсаҡлығын маҡтай-маҡтай һөйләгән Жәүәт Мәхмүтдин улы Миһранов, һәр эште яратып, бар күңелемде һалып эшләнем, шуға эшем алға барҙы, эшемде кеше яратты, ти. Урындағы профсоюз комитеты (местком) рәйесе вазифаһын да абруйлы эшсе оҙаҡ йылдар лайыҡлы етәкләне. Күкрәген миҙалдар биҙәгән, байрам һайын ҡиммәтле бүләктәр, грамоталар алған алдынғы сүкешсегә “Алтын ҡуллы оҫта” тигән айырым билдә лә тапшырғандар.“Ҡулдары – алтын, үҙе – тотош хазина”, – тип бабайына һоҡланып ҡарап йылмайған Баныу әбей үҙе лә ятып ҡалғандарҙан түгел. Йәш сағынан егәрлелеге, һөйкөмлөлөгө, ҡул эштәренә оҫталығы менән билдәле ул. Әле лә төҫ ташламаған Баныу Яңыбай ҡыҙы, уңғанлығы ла үҙе менән.– Егетемде армияға оҙатып, ике йыл да һигеҙ ай көтөп, уның ҡайтырына дүрт ай ҡалды тигәндә, мине комбайнер Нәғимйән ҡаратып алды бит, – тип йылмая хужабикә. – Уларҙың ғаиләһе етеш йәшәне. Юҡсыллыҡ заманы булғас, шуға ҡыҙыҡҡанмындыр. Мин бит атай-әсәйемдең берҙән-бер балаһы. Миңәсә ете балалары үлгән. Кендекте ҡырҡҡас та, кендек инәйе мине тәҙрә аша Сәйфулла муллаға биргән. Атайым унан мине бер танаға һатып алған. Атайым һуғышҡа киткәндә, ике генә йәшлек булып ҡалғанмын, шуға уны хәтерләмәйем дә... Атайымдың үлем хәбәре килгәс, әсәйемдең иҫтән ауып йығылғанын яҙа-йоҙа иҫләйем. Атайымдың аты, хужаһыҙ ҡалғас, һуғыштан ҡасып ҡайтты. Шуға бар ауыл халҡы шаҡ ҡатты. Нисек ул малҡай аҙашмай, ҡош-ҡорт тешенә, кешеләргә эләкмәй, тыуған еренә юлды эҙләп тапҡандыр... Етмешенсе йылдарҙа Барнаул ҡалаһы пионерҙары яҙған хаттан, атайымдың, Яңыбай Фәррәховтың, биленән ҡаты яраланғанын, байтаҡ ваҡыт үткәс кенә уны табып, окоптан ҡаҙып алыуҙарын, Барнаулда госпиталдә ятыуын, 1945 йылдың 9 февралендә ауыр яранан төҙәлә алмай һәләк булыуын белдек....Миңә ете йәш саҡта әсәйем Өскүлгә, Мөхәммәт исемле һуғыш инвалидына кейәүгә сыҡты. Һәйбәт ине ул, мине йәберләмәне. Ун һигеҙ йәшемдә Шакировтар ғаиләһенә килен булып төшкәс, бер йылдан әсәй булдым. Ҡайны-ҡәйнә ҡулында матур йәшәнек. Ҡәйнәм мине бөтә нәмәгә өйрәтте: икмәк һалырға, бишбармаҡ бешерергә... Ә тегенергә әсәйемдән өйрәндем: ул башаҡта йөрөгәндә, ике күлдәкте бесеп әҙерләп ҡуям, ул ҡайта ла, төндә тегә. Уҡырға һәләтем булһа ла (айырыуса арифметиканан шәп инем), Ҡаҙаҡҡолға йөрөп уҡыуы ҡыйын булғас, уҡыуҙы туҡтатып, эшкә индем – таналар ҡарарға. Һуңынан һауынсы булып киттем. Йәшмен бит, кисен клубҡа сығам. Йоҡо ҡайҙан туйһын? Һауып ултырған ерҙән йоҡлайым да китәм... Элек һыйырҙарҙы көнөнә өсәр-дүртәр тапҡыр һауҙыҡ. Һауылған һөттө сепарат аша үткәрәбеҙ, май бешәбеҙ, ҡатыҡ ойотабыҙ... Сепаратҡа буй ҙа, көс тә етмәй. Минең өсөн махсус рәүештә бүкән ҡуйҙылар, шуның өҫтөнә баҫып, икешәрләп әйләндерҙек. Егерме ике йыл һауынсы булып эшләгәс, магазин ҡаҙанлығына кочегар булып эшкә индем. Эше еңел түгел – һәр дүрт сәғәт һайын тәүлек әйләнәһенә мейескә ташкүмер яғырға кәрәк, иҙәнен дә йыуаһың... Ун өс йылдан пенсияға сыҡтым. Ҡыҫҡаса ғүмер юлым шул инде... Балаларыбыҙ күптән башлы-күҙле булып, айырым донъя көтә, йөҙөбөҙгә ҡыҙыллыҡ килтермәйҙәр. Улар тормоштарынан ҡәнәғәт булһа – беҙҙең өсөн шул ҡыуаныс. Барыһына ла шөкөр итеп, ризалыҡ менән, Хоҙайыбыҙға рәхмәттәр уҡып йәшәйбеҙ.Һуң булһа ла, бик уң ҡауышҡан ике уңғандың күркәм тормошта йәшәүе – шундай оло һөйөнөс. Уларға ҡарап, һәр кемдең һәр осорҙа ла бәхетле була алыуын аңлайһың, йөрәгеңде генә асыҡ тоторға кәрәк, бикләнмәҫкә. Һәм шул асыш көҙҙөң һәр көнөн сағыу буяуҙарға буяғандай, ҡыштың зәһәр һалҡындарын алыҫлыштырғандай түгелме?..Баныу ҠАҺАРМАНОВА. | http://www.ye02.ru/mahsus/11805-u-bula-la-bik-u-auyshan-ike-uan.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/a932f4a24b21f6e8765b4f74707a452b85a7e740b61baffc63984e89f0db5dc2.json | [
"Баныу һәм Жәүәт Миһрановтар, барыһына ла шөкөр итеп, Учалы районының Оҙонгүл ауылында бәхетле ҡартлыҡ кисерәКөҙ – һары япраҡтар, һағышлы сонеттар һәм ололар миҙгеле. Көҙҙөң төрлө көнө булған кеүек, ололар ҙа ғүмер көҙөндә төрлө төҫкә инә: сабыр, тын саҡтары ла була уларҙың, илаҡ, көйһөҙ мәлдәре лә... Ә Учалы район... |
[] | 2016-09-30 06:23:10+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бер сәғәт элек баш ҡаланың Зорге һәм Халтурин урамдары киҫелешендә күп ҡатлы йортта көслө янғын ҡупты. Ут бинаны тулыһынса ялманы. Был 12 ҡатлы йортта ремонт эштәре алып барылған тиҙәр. Бер сәғәт | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11856-fl-ksl-yanyn.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475216435_ybz52-jkfye.jpg | ru | null | Өфөлә көслө янғын | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11856-fl-ksl-yanyn.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/b0accbb7c27837fe456b996bb7e8561b57191961c27be1b9b777dc42377252fb.json | [
"Өфөлә көслө янғын",
"Бер сәғәт элек баш ҡаланың Зорге һәм Халтурин урамдары киҫелешендә күп ҡатлы йортта көслө янғын ҡупты. Ут бинаны тулыһынса ялманы. Был 12 ҡатлы йортта ремонт эштәре алып барылған тиҙәр. Бер сәғәт"
] |
[] | 2016-09-20 09:36:30+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | * * * Ауыр булыр... Тик эйелеп төшөрмө баш, Күҙең күккә – бейек, яҡты күккә баҡҡас! (“Ауыр булыр...”). * * * Ауыр булыр... Тик эйелеп төшөрмө баш, Күҙең күккә – бейек, яҡты күккә баҡҡас! | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Flitra%2Fst%2F11807-rshit-nazar-fekerr-m-aforizmdar-16092016.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473754966_08148962.jpg | ru | null | РӘШИТ НАЗАР Фекерҙәр һәм афоризмдар (16.09.2016) | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/litra/st/11807-rshit-nazar-fekerr-m-aforizmdar-16092016.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/6bb6102db02504a80be66f5ddab2d79ea6f6b936b25f94e57dbce3a0007358db.json | [
"РӘШИТ НАЗАР Фекерҙәр һәм афоризмдар (16.09.2016)",
"* * * Ауыр булыр... Тик эйелеп төшөрмө баш, Күҙең күккә – бейек, яҡты күккә баҡҡас! (“Ауыр булыр...”). * * * Ауыр булыр... Тик эйелеп төшөрмө баш, Күҙең күккә – бейек, яҡты күккә баҡҡас!"
] |
[] | 2016-09-21 09:37:04+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Билдәле булыуынса, бик күп ауырыу эске ағзаларға тоҙҙар, шлактар ултырыуҙан барлыҡҡа килә. Америка табиптары организмды таҙартыу өсөн бер көнлөк диета тәҡдим итә. Әммә уны дөрөҫ үтәгәндә ошо бер | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fnews%2Fzd%2F11811-organizmdy-taartyu-sn-dieta.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474443632_dieta-pri-beremennosty.jpg | ru | null | Организмды таҙартыу өсөн диета | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/news/zd/11811-organizmdy-taartyu-sn-dieta.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/f4d591681c1a49d29639f1add6330ed31910ea3c862c883b01c6b6cd1d25c049.json | [
"Организмды таҙартыу өсөн диета",
"Билдәле булыуынса, бик күп ауырыу эске ағзаларға тоҙҙар, шлактар ултырыуҙан барлыҡҡа килә. Америка табиптары организмды таҙартыу өсөн бер көнлөк диета тәҡдим итә. Әммә уны дөрөҫ үтәгәндә ошо бер"
] |
[] | 2016-09-19 07:35:44+00:00 | null | 2016-03-06 00:00:00 | Был аҙнала беҙ Мәсетле, Баймаҡ, Ауырғазы райондарынан хәбәрҙәр ҡабул иттек. Дуҫтар, һеҙҙең дә әйтер һүҙҙәрегеҙ, ауыл тормошонан матур яңылыҡтарығыҙ, теләк-тәҡдимдәрегеҙ булһа, беҙҙең дежур | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11796--bee-auylda-16-sentyabr.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-03/thumbs/1458890475_1458292713_vvvvvvvvvvvvvvv.jpg | ru | null | Ә беҙҙең ауылда... (16 сентябрь) | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11796--bee-auylda-16-sentyabr.html | ba | 2016-03-06 | www.ye02.ru/153232258f64ed8609e7d6ec0149c240b17d2fef5087ab15eb948bdb3dd0ca74.json | [
"Ә беҙҙең ауылда... (16 сентябрь)",
"Был аҙнала беҙ Мәсетле, Баймаҡ, Ауырғазы райондарынан хәбәрҙәр ҡабул иттек. Дуҫтар, һеҙҙең дә әйтер һүҙҙәрегеҙ, ауыл тормошонан матур яңылыҡтарығыҙ, теләк-тәҡдимдәрегеҙ булһа, беҙҙең дежур"
] |
[] | 2016-09-26 21:55:03+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Сентябрь айында ҡала халҡы яңынан ҡәҙимге тормошҡа әйләнеп ҡайта. Кемеһе ҡайҙа ял һәм сәйәхәт итеүселәрҙең йәшерәктәре – уҡыу йорттарында, өлкәнерәктәре хеҙмәт урындарында төп эштәрен башҡара башлай. | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fmahsus%2Ftormosh%2F11814-yar-bulyp-ayyryldy-ta-lsyr-bulyp-osrashty.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474450465_mchetrrr.jpg | ru | null | Ҡыҙҙар булып айырылдыҡ та, Өләсәйҙәр булып осраштыҡ (башы һәм аҙағы) | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/mahsus/tormosh/11814-yar-bulyp-ayyryldy-ta-lsyr-bulyp-osrashty.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/eb2b86d60159c4de3676073c89c35d830cc06d8cae72b2efed02cb14f2156605.json | [
"Ҡыҙҙар булып айырылдыҡ та, Өләсәйҙәр булып осраштыҡ (башы һәм аҙағы)",
"Сентябрь айында ҡала халҡы яңынан ҡәҙимге тормошҡа әйләнеп ҡайта. Кемеһе ҡайҙа ял һәм сәйәхәт итеүселәрҙең йәшерәктәре – уҡыу йорттарында, өлкәнерәктәре хеҙмәт урындарында төп эштәрен башҡара башлай."
] |
[] | 2016-09-26 21:54:39+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы Айтуған Ғәйнуллин өҫтәл теннисы буйынса чемпиондар тәрбиәләй Арымаһа арымай икән кешеләр! Сыҙамлылыҡты арттырыуға арналған дәрестә ярты сәғәт буйына тиерлек еңел | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fnews%2Fsport%2F11839-ataynan-lg-alan-aytuan.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474876155_22.jpg | ru | null | Атаһынан өлгө алған Айтуған | null | null | www.ye02.ru | Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы Айтуған Ғәйнуллин өҫтәл теннисы буйынса чемпиондар тәрбиәләйАрымаһа арымай икән кешеләр! Сыҙамлылыҡты арттырыуға арналған дәрестә ярты сәғәт буйына тиерлек еңел атлетика менән шөғөлләнделәр ҙә инде, шул да етер ине лә бит, әммә унан һуң тирләп-бешеп әллә күпме футбол тубын типтеләр, әле килеп волейбол ярышы ойошторҙолар...Учалы районы Комсомольск мәктәбенең ун беренсе синыф уҡыусыларын әйтәм, бер ҙә өйгә ҡайтырға уйламайҙар. Дәрестәрҙән һуң, етмәһә, өҫтәл теннисы уйнарға керештеләр. Уларҙың “биреге” арттымы-юҡмы, белмәйем, физкультура уҡытыусыһы Айтуған Ғәйнуллиндың бушағанын көтөп, түҙемлегем ысын-ысындан нығынды. Ҡаҡ маңлайҙы ярмаһалар ярар ине тип, тегеләй-былай осҡан туптан башты ҡағыҙ ҡалҡан – блокнот аҫтында йәшерә-йәшерә, был балалар бөгөн мәктәптән ҡайтамы-юҡмы, тип сирылдым:– Хәлдән дә таймайҙармы шул?!– Ун берҙәр бәләкәйҙән шулай теремек синыф, – тип йылмайҙы Айтуған Фәйзулла улы, – тәнәфестә лә йүгереп килеп, уйнап сығалар.– Дәрестәр күптән бөттө лә һуң, ҡайтһалар ҙа булалыр...– Улар ҡайтһа ла, тиҙҙән спорт секцияһында шөғөлләнеүселәр йыйыла башлай, – уҡытыусы нимәгә ишаралай тиһегеҙ? Ниндәй бар, шундай шарттарҙа һөйләшергә тура киләсәк, тигәнгә кинәйәләй.Ә кемдер беҙҙең эште, еңел, ти. Ҡайҙан анһат булһын: шау-шыуҙа шарылдап, ялт-йолт осҡан туптан ҡасышмаҡ “уйнап”, уҡыусыларынан күҙ яҙҙырмаған уҡытыусының иғтибарын үҙеңдең яғыңа ауҙарырға маташып, үткәндәрен, бөгөнгөһөн, киләсәккә пландарын белешеп ҡара! Кешенең эс серҙәрен өҫкә тартып сығарыр өсөн айырым бер тыныс мөхит талап ителә, һәм һин шул солғанышты булдырам тип, эй, тырышаһың, эй, тырышаһың, ләкин бөтә ынтылышыңды “выжт!” тигән туп юҡҡа сығара ла ҡуя...– Ун беренселәр теремек кенә түгел, аҡыллы ла, тырыш та, –Айтуған ағай, һыбыҙғыһын һыҙғыртыуҙан туҡтап, яныма сүгәләй, эйәге менән алтынсәскә ымлай. – Бына Гүзәлиә Ғүмәрова тик “бишле” билдәләренә генә өлгәшә, башҡорт һәм рус телдәре буйынса республика, район олимпиадалары еңеүсеһе. “Дүртле” һәм “бишле”гә уҡыған Лилиә Әхмәтшина – өҫтәл теннисы буйынса күп тапҡыр республика һәм Силәбе өлкәһе чемпионы. Айһылыу Ҡорамшина, Эльвира Ильясова, Әлиә Рәхмәтуллина, Айгөл Бәхтиәрова, Вилена Бикҡужина ла – уҡыу алдынғылары. Рәсүл Сәғитов иһә – өҫтәл теннисы буйынса чемпион...Өҫтәл теннисы тураһында һүҙ сыҡҡанда шуны әйтеп китергә кәрәк, был спорт төрө – мәктәптең көслө яғы. Төрлө кимәлдәге ярыштарҙа Ғәйнуллиндың тәрбиәселәре барыһының да тиерлек танауына сиртеп, бөтә кубокты яулап алып ҡайта. Уҡыу йортоноң визиткаһында ла дәреслек фонында ракетка һүрәте төшөрөлгән. Уның уртаһында иһә – бал ҡорто, сөнки мәктәптең үҙ умарталығы бар. Ирле-ҡатынлы Әхмәҙиевтар уҡыусыларға умартасылыҡ серҙәрен төшөндөрә: Нажиә Юрис ҡыҙы теориянан уҡытһа, Нариман Нурғәли улы практик өлөштө үҙ өҫтөнә алған. Был турала Айтуған ағай ихласлап һөйләй:– Умартасылыҡ балаларға ғына түгел, үҙемә лә ҡыҙыҡ әле ул. Бал ҡорттары менән ҡыҙыҡһына башлағас, уларҙың йәшәү рәүеше мине хайран итте! Иҫ киткес ғәжәп бөжәктәр! Уларҙың ойошҡанлығы, берҙәмлеге, егәрлелеге...Хәйер, Айтуған Фәйзулла улы үҙе шул бөжәктәрҙән һис ҡалышмай – бал ҡортондағы егәрлелек уға ла хас. Көнө буйы мәктәптән ҡайтмаған, уҡыусыларҙы физкультураға, спортҡа ылыҡтырырға ваҡытын да, көсөн дә йәлләмәгән фанат уҡытыусы ул. Төндә лә бер нисә сәғәт шөғөлләнергә форсат бирһәләр, ошонда ғына, спорт залында, ҡалып йоҡлар ҙа ҡуйыр ине, биллаһи!“Һеҙгә ҡатынығыҙ асыуланмаймы ул? Өйҙән ҡыуып сығарманымы әле?” – тип шаяртыуыма Айтуған ағай көлдө:– Элек, йәшерәк саҡта, кәләш, ана, карауатыңды ал да, мәктәпкә күсеп сыҡ, ти торғайны, хәҙер минең башҡаса йәшәү алмауымды аңланы, төп терәгемә әйләнде. Хатта, гел беренсе урын алыуыбыҙға өйрәнеп, икенсе, өсөнсө урын алдыҡ, тип хәбәр итһәм, и-ий, икенсе (өсөнсө) генәме ни, тип ебәрә. Ҡатыным, Гөлшат Рафиҡ ҡыҙы, педагог-китапханасы, уның да тормошо мәктәп менән бәйле. Уҡыусыларҙың уңыштарына бергә ҡыуанабыҙ, һәр береһенең еңеүе – ғаилә байрамы кеүек. Призлы урындар яулап күнеккәс, артта ҡалыуҙы күҙ алдына ла килтерә алмайбыҙ. Ә беренселәр сафында ҡалыр өсөн көн дә, бер туҡтауһыҙ үҙ өҫтөңдә эшләргә, күнегергә кәрәк.Районыбыҙҙа алдынғыларҙан иҫәпләнгән Комсомольск мәктәбенең данын йәш спортсылары электән арттыра килә шул. Байтаҡ йыл әүәл, балалар һаны күп саҡта, еңел атлетика, гер спорты, армрестлинг, көрәш тә сәскә атҡайны, әлеге ваҡытта иң күп көстө өҫтәл теннисына һалалар. Һөҙөмтәләр булғас, ярҙам итеүселәр ҙә табыла.– Депутатыбыҙ, “Башҡорт алтын табыу компанияһы” директоры Ирек Ғиззәтуллинға рәхмәтлебеҙ, – тип, уҡытыусы тәҙрәләргә күрһәтә, – ул мәктәптең тәҙрәләрен, электр сымдарын алмаштырырға, ҡаҙанлыҡҡа ремонт яһарға, һыу скважинаһын ҡаҙырға ярҙам итте, һәр кабинетҡа яңы таҡталар алып бирҙе. Мәктәбегеҙ ярыштарҙа гел призлы урындар ала, нисек һеҙгә ярҙам итмәйһең, ти. Сығарылыш уҡыусыбыҙ Гөлназ Йосоповаға ла рәхмәттән башҡа һүҙебеҙ юҡ: ул беҙгә әллә күпме спорт ҡорамалы, спорт кейеме бүләк итте. Исмаһам, бер баланы урамдан йолоп алып, спортҡа ылыҡтырһаҡ, беҙгә шул да ҙур плюс, тигән Гөлназдан йәйә-уҡ һораным: уҡ атыуҙа ата-бабаларыбыҙға етеүсе булмаған, беҙ, уларҙың вариҫтары, был шөғөлдө тергеҙеп, уға яңы һулыш өрөргә тейешбеҙ, тип иҫәпләйем.Эшенән башҡа үҙен күҙ алдына ла килтермәгән тырыш Айтуған ағай бала сағында, физкультура дәрестәренән тыш, математика фәнен дә ныҡ яратҡан. Хәҙер шуға форсаты сыҡҡан һайын уҡыусыларға, математика менән дуҫ булығыҙ, ул нигеҙҙәрҙең-нигеҙе, тип тылҡый: “Математиканы яҡшылап үҙләштерһәгеҙ, уйларға өйрәнерһегеҙ, һуңынан шахматты ла, өҫтәл теннисын да һәйбәт уйнарһығыҙ, башығыҙ эшләгәс, тормошта ла хаталар яһамаҫһығыҙ”. Стәрлетамаҡ физик культура техникумын тамамлаған Айтуған Фәйзулла улы эш араһында Силәбелә юғары белем дә алған. Уҡыуы оҡшаһа ла, сессиянан һәр ваҡыт эшен, уҡыусыларын һағынып ҡайтҡан:– Тәүге эш көнөнән үк мәктәпкә байрамға йөрөгән кеүек йөрөнөм. Был сифат, тимме икән, атайҙан ҡалған. Атайыбыҙ, атаҡлы комбайнсы Фәйзулла Сафиулла улы, таңғы сәғәт биштә тороп эшкә сығып китә торғайны, эш көнө бөттө, тип ҡайтып китмәй, төнгәсә йә яланда, йә МТМ-ла комбайны янында була. Гел ҡәҙерләп ҡарағас, техникаһы һирәк ватылды, эше уң барҙы. Юҡҡа ғына уны Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены менән бүләкләмәгәндәр – бик лайыҡлы ине был наградаға. Инәйебеҙ ҙә беҙҙе, ана, атайығыҙҙан өлгө алығыҙ, тип үҫтерҙе: “Уның кеүек булығыҙ, намыҫлы йәшәгеҙ, тырышып эшләгеҙ”. Атайға ҡарап, беҙ ҙә комбайнда эшләп алдыҡ. Техникала эшләү оҡшаһа ла, уҡытыусы һөнәре үҙенә нығыраҡ тартты. Физкультура уҡытыусыһы булғас, бөтә спорт төрө менән дә тиерлек яҡындан танышмын. Йәш саҡта көрәш менән мауыҡһам, әле өҫтәл теннисы, гер спорты менән шөғөлләнәм. Саңғыла йөрөргә яратам, шашка-шахмат та күңелемә яҡын. Күңелгә ятҡан спорт менән шөғөлләнгәс, яҡшы һөҙөмтәләргә ирешелде. Шуға ла ата-әсәләргә йыш ҡабатлайым: бала үҙен төрлө өлкәлә һынап ҡарарға тейеш, төрлө спорт секцияһына, түңәрәктәргә йөрөһөн, үҙенең һәләттәрен барлаһын, мөмкинлектәрен асыҡлаһын. Шунһыҙ үҙенең нимәгә һәләтле икәнен ул ҡайҙан белһен? Үҙенең тәбиғәтенә, һәләтенә ярашлыһын тапҡас, бала кинәнеп шөғөлләнәсәк, әллә ниндәй үрҙәрҙе яулаясаҡ. Ауыл балаларының был йәһәттән мөмкинлектәре сикле, сөнки секция-түңәрәктәр һаны иҫәпле, ә бит, бәлки, ауылда, әйтәйек, еңел атлетика, дзюдо йә йәйәнән атыу буйынса Олимпия чемпиондары асылмай тороп ҡалалыр, бына шул үкенесле... Ауылдағы эшһеҙлек тә бәкәлгә һуға: ҡайһы бер ярыштарға барырға аҡса, транспорт табып, оҫталығы көндән-көн артҡан йәш спортсыға ярашлы ҡиммәтле, әйтәйек, ракетка алып булмай. Ләкин бер нигә ҡарамаҫтан, беҙ танауҙы төшөрмәйбеҙ, мөмкин булғанды ла, булмағанды ла эшләргә, уҡыусыларҙа спортҡа, сәләмәт йәшәү рәүешенә һөйөү тәрбиәләргә тырышабыҙ. Килеп сыға шикелле.Айтуған Ғәйнуллиндың “шикелле”һе ысын-ысындан артыҡ: ун беренселәрҙе ҡыуып тигәндәй ҡайтарыуыбыҙға, спорт залында дәрестәрҙән һуң өҫтөн алмаштырып, тамаҡ туйҙырып өлгөргән бәләкәсерәктәр, ямғырҙан һуң бәшмәктәр ише, ҡалҡып сыға башланы: “Ағай, беҙ килдек!” Ә ағайҙарына ҡасан ашап алырға, ял итергә – уныһында шәптекәйҙәрҙең эше лә юҡ, ай, рәхмәт төшкөрҙәре!Баныу ҠАҺАРМАНОВА.Учалы районы. | http://www.ye02.ru/news/sport/11839-ataynan-lg-alan-aytuan.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/bfed801e5f96be498ec08a74ff51ad71397443a2aa36255c24b1b64f79e03524.json | [
"Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы Айтуған Ғәйнуллин өҫтәл теннисы буйынса чемпиондар тәрбиәләйАрымаһа арымай икән кешеләр! Сыҙамлылыҡты арттырыуға арналған дәрестә ярты сәғәт буйына тиерлек еңел атлетика менән шөғөлләнделәр ҙә инде, шул да етер ине лә бит, әммә унан һуң тирләп-бешеп әллә күпме футбол тубын типтелә... |
[] | 2016-09-28 12:01:53+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Хөрмәтле уҡытыусылар, атай-әсәйҙәр, олатай-өләсәйҙәр! Һеҙгә мөрәжәғәт итәбеҙ. Ни өсөнмө? Әле гәзит-журналдарға яҙылыу бара. Ә балалар был эште үҙҙәре генә башҡарып сыға алмай. Һеҙҙең ярҙам кәрәк. | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fpd%2F11828-ynshishme-donya-yme.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474613884_uuuuuuuuuuuu.jpg | ru | null | "Йәншишмә"һеҙ донъя йәмһеҙ | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/pd/11828-ynshishme-donya-yme.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/d6e5170963d879fa7ec2abff152d5038314fdc7de33da5569b781ece240b6bda.json | [
"\"Йәншишмә\"һеҙ донъя йәмһеҙ",
"Хөрмәтле уҡытыусылар, атай-әсәйҙәр, олатай-өләсәйҙәр! Һеҙгә мөрәжәғәт итәбеҙ. Ни өсөнмө? Әле гәзит-журналдарға яҙылыу бара. Ә балалар был эште үҙҙәре генә башҡарып сыға алмай. Һеҙҙең ярҙам кәрәк."
] |
[] | 2016-09-27 13:51:08+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Йәмғиәттә тәрбиәсе мөһим урын алып тора. Ҡалабыҙҙа мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларында балалар донъяһын аңлаған, үҙ эшенә мөкиббән бирелгән хеҙмәткәрҙәр күп. Төрлө ғаиләнән йыйылған балаларҙы | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fnews%2Fobrazovanie%2F11845-yrgemde-balalara-birm.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474977080_4.jpg | ru | null | “Йөрәгемде балаларға бирәм” | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/news/obrazovanie/11845-yrgemde-balalara-birm.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/81870fb6639a10eb297ead8e82c581fc5d3567d2b28f7e7e5336bf76be1eaef8.json | [
"“Йөрәгемде балаларға бирәм”",
"Йәмғиәттә тәрбиәсе мөһим урын алып тора. Ҡалабыҙҙа мәктәпкәсә белем биреү учреждениеларында балалар донъяһын аңлаған, үҙ эшенә мөкиббән бирелгән хеҙмәткәрҙәр күп. Төрлө ғаиләнән йыйылған балаларҙы"
] |
[] | 2016-09-16 13:44:02+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | – Матур итәктәр һатам, күрһәтәйемме? – Асия менән танышлыҡ уның ошо һүҙҙәренән башланды. Ул ишектән башын тығып һораны ла, ыңғай яуап ишеткәс, ҙур сумкаһын һөйрәтеп эш бүлмәбеҙгә килеп инде, шунан | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2Figtibar%2F11792-yua-bary-aulaa.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474009482_zhzh.jpg | ru | null | Юҡҡа барҙыҡ аулаҡҡа... | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/igtibar/11792-yua-bary-aulaa.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/f08c2bcd19ef9d8676f9b35198dbc4832586c523363220f7c1b87c85565bdf74.json | [
"Юҡҡа барҙыҡ аулаҡҡа...",
"– Матур итәктәр һатам, күрһәтәйемме? – Асия менән танышлыҡ уның ошо һүҙҙәренән башланды. Ул ишектән башын тығып һораны ла, ыңғай яуап ишеткәс, ҙур сумкаһын һөйрәтеп эш бүлмәбеҙгә килеп инде, шунан"
] |
[] | 2016-09-26 21:59:06+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Кроссвордты сисеп, билдәләнгән түңәрәктәрҙә ниндәй хәрефтәр йәшенгәнен асыҡлағыҙ һәм шуларҙан һүҙ яһағыҙ. Дөрөҫ паролде дежур телефонға (8-965-923-20-00) тәүге булып ебәреүсене редакциянан бүләк | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11833-gzitte-38-se-anynday-krossvord-sharttary-menn-ildar-bitovty-skanvordy-eeselre.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474620594_yyyyyyyyy.jpg | ru | null | Гәзиттең 38-се һанындағы кроссворд шарттары менән Илдар ҒӘБИТОВТЫҢ сканворды еңеүселәре! | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11833-gzitte-38-se-anynday-krossvord-sharttary-menn-ildar-bitovty-skanvordy-eeselre.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/e1954b634e9c67f08065d8b6eefa089ac6d8534d167b191ed451cdf9b88bbf21.json | [
"Гәзиттең 38-се һанындағы кроссворд шарттары менән Илдар ҒӘБИТОВТЫҢ сканворды еңеүселәре!",
"Кроссвордты сисеп, билдәләнгән түңәрәктәрҙә ниндәй хәрефтәр йәшенгәнен асыҡлағыҙ һәм шуларҙан һүҙ яһағыҙ. Дөрөҫ паролде дежур телефонға (8-965-923-20-00) тәүге булып ебәреүсене редакциянан бүләк"
] |
[] | 2016-09-18 11:35:09+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бөгөн илебеҙҙә Берҙәм һайлау көнө. Ошо оло сараны теүәл яҡтыртыу өсөн Өфөлә Йәмәғәт һайлау үҙәге эш башланы. Унда журналистар үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарҙы саҡырылған эксперттарға, | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11794-ymt-matbuat-ge-eshly-bashlany.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474192824_ep74drmwxk0.jpg | ru | null | Йәмәғәт матбуғат үҙәге эшләй башланы | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11794-ymt-matbuat-ge-eshly-bashlany.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/8148833b50fb5e06610ae35391949c27f8209993cae3aca80a89d311f8b2bb9e.json | [
"Йәмәғәт матбуғат үҙәге эшләй башланы",
"Бөгөн илебеҙҙә Берҙәм һайлау көнө. Ошо оло сараны теүәл яҡтыртыу өсөн Өфөлә Йәмәғәт һайлау үҙәге эш башланы. Унда журналистар үҙҙәрен ҡыҙыҡһындырған һорауҙарҙы саҡырылған эксперттарға,"
] |
[] | 2016-09-18 11:35:19+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Яңғыҙтүбә битен йәмләп ултырған мәсет ауылға килеүсе һәр кемгә иманлы сәләм күндерһә, Бикташ, Оло, Улаҡлы шишмәләре мул һыуы менән кешеләргә шифа тарата. Башҡорт халҡының ижад хазиналарының береһе | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fmahsus%2F11787-oryatmaty-smle-haly-auyldy-ayl-dany.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474004824_lll.jpg | ru | null | Ҡоръятмаҫтың сәмле халҡы - ауылдың аҫыл даны | null | null | www.ye02.ru | Яңғыҙтүбә битен йәмләп ултырған мәсет ауылға килеүсе һәр кемгә иманлы сәләм күндерһә, Бикташ, Оло, Улаҡлы шишмәләре мул һыуы менән кешеләргә шифа тарата. Башҡорт халҡының ижад хазиналарының береһе булған “Заятүләк менән Һыуһылыу” эпосын бүләк иткән ер ул беҙҙең бөгөнгө сәфәребеҙ төбәге – Дәүләкән районының Ҡоръятмаҫ ауылы. Асылыкүл ярҙарынан ҡул һуҙымы ғына ерҙә урынлашҡан ауылда үҙ халҡына, тарихына, ил яҙмышына битараф булмаған ир-егеттәр, уңған, хәстәрлекле ҡатын-ҡыҙҙар йәшәй. Һөйләшеүҙәре менән айырылып торған, үҙенсәлекле диалектта аралашыусы ҡоръятмаҫтар эштә лә алдынғы, ял иткәндә лә әүҙем. Ауылдың проблемаларын хәл иткәндә лә улар кемдәндер ярҙам көтөп ултырмай, ә үҙҙәре унан сығыу юлдарын эҙләй.Мәғариф менән мәҙәниәт дуҫлығыҠайҙа ғына булһаҡ та, танышыуҙы иң тәүҙә ауыл мәктәбенән башлайбыҙ. Ҡоръятмаҫта ла балаларҙың шат тауыштарына сумған белем усағы ҡаршы алды. 48 бала – ошо төбәктең иртәгәһе көнө, киләсәге. Ауылда йәштәрҙең әҙ ҡалыуы уҡытыусыларҙы борсоуға һалһа ла, төп белем биреү мәктәбе киләһе 5 – 6 йылда эшләр тигән өмөт бар, сөнки быйылғы уҡыу йылында 1-се класҡа ун бала килгән. Үткән уҡыу йылында 9-сы класты тамамлаған уҡыусыларҙың етәүһе төрлө махсус уҡыу йортонда, ә икеһе Дәүләкән ҡалаһының лицей-интернатында уҡыуын дауам итә.Мөмкинлеге сикләнгән 7-се класс уҡыусыһын уҡытыусылар өйөнә барып уҡыта. Мәктәптә юғары һәм беренсе категориялы 11 уҡытыусы белем бирә. Дәрестәре тамамланыуға ҡарамайынса, беҙҙең килерҙе белеп, өйҙәренә таралышмаған бер төркөм уҡытыусы һәм уҡыусы менән мәктәп хәлдәре тураһында әңгәмә ҡорҙоҡ. Уларҙы ваҡытлы матбуғаттың бөгөнгө ауыр хәле лә борсоуға һала. Үҙ ауылдарына булған иғтибар өсөн мәктәп коллективы гәзитебеҙгә рәхмәт һүҙҙәрен еткерҙе.Быйыл Ҡоръятмаҫ ауылында матур байрам сараһы көтөлә: яңы мәктәп төҙөлөүгә 30 йыл тулған. Октябрь айында үтәсәк тантанаға ауылдың күренекле шәхестәре, төрлө йылда белем алған уҡыусылар саҡырыласаҡ. Әлеге ваҡытта был ваҡиғаға әҙерлек бара: мәктәп уҡыусылары ауыл таланттары менән берлектә концерт номерҙары әҙерләй, уҡытыусылар биҙәү эштәре, сценарий яҙыу, саҡырыу ҡағыҙҙары эшләү менән булыша.– Беҙҙең мәктәп 1986 йылда төҙөлгән, ә 2013 йылда төҙөкләндереү эштәре үтте: тулыһынса ҡыйығы яңыртылды, спорт залында тәҙрәләр, ишектәр алмаштырылды. Быйыл спорт залының электр сымдарын алмаштырып, стеналарын буярға планлаштырабыҙ, – тине мәктәп директоры Гөлнур Нурфаяз ҡыҙы Ғәләүетдинова. – Спорт инвентары етерлек, балалар ҡарамағында – һигеҙ компьютер. Ә бына хеҙмәт дәресе өсөн теген машиналарынан тыш ҡорамалыбыҙ юҡ. Уҡыусылар әүҙем, район кимәлендә үткән спорт ярыштарында, төрлө фән олимпиадаларында, конкурстарҙа ҡатнашып торалар. Уҡытыусыларыбыҙҙың тырышлығы баһалап бөткөһөҙ, айырыуса Гөлнара Мөхәммәт ҡыҙы Фәйзуллина, Миңзәлә Вәсил ҡыҙы Хәлилова, Резеда Ғәйнулла ҡыҙы Әғәҙуллина, Инсаф Ҡасим улы Әкимбәтовтарҙың хеҙмәтен айырым билдәләп үтер инем.Мәктәптә төрлө фәндән түңәрәктәр эшләһә, балалар бейеү, йыр, ҡурайҙа уйнау буйынса мәҙәниәт йортонда оҫталыҡ арттыра. Китапханасы Зөбәржәт Шәймөхәмәтова, мәҙәниәт йорто мөдире Динә Ғәләүетдинова, художество етәкселәре Гөлшат Шәйхетдинова менән Хәтифйән Солтанов бер булып ауыл халҡының ялын һәм байрамдарҙы ҡыҙыҡлы итеп ойоштора. Бында өлкәндәр өсөн спорт залы, саф һауала балалар майҙансығы бар. Ауылдың иң-иң талантлы шәхестәрен берләштергән “Асылыкүл” халыҡ фольклор ансамбле эшләй.– Билдәле артистарҙың концерттарынан тыш, ауылыбыҙҙың таланттары менән берләшеп төрлө байрамды билдәләп үтәбеҙ. Ауылдың юбилярҙарын ҡотлайбыҙ, йолаларҙы тергеҙеү буйынса эштәр башҡарыла. 190 урынлыҡ тамаша залы, ҙур сәхнә, репетициялар залы бар. Киске уйындарҙа йәштәр үҙҙәрен тәртипле тота, музыка ҡорамалдарына һаҡсыл ҡарашта улар. Балалар күпләп бейеү түңәрәгендә шөғөлләнә, – тип мәҙәниәт йортоноң эше менән таныштырҙы Динә Рәүеф ҡыҙы. – Тик сәхнә костюмдары юҡлығы бәкәлгә һуға. Уларҙы һәр концерт һайын район мәҙәниәт йортона барып алабыҙ, күп осраҡта улар үҙҙәренә лә кәрәк була. Бағыусылар ярҙамына өмөт итәбеҙ, бәлки, киләһе йылдарҙа костюмдар тектереп булыр.Ауылдың йөҙөн күп осраҡта мәктәп уҡытыусылары һәм мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре билдәләй. Ҡоръятмаҫ ауылында ошо ике тармаҡ берҙәм һәм кәңәшләшеп эшләгәнгә лә халыҡ мәҙәниәтле һәм зыялы булып тәрбиәләнә. Һайлау кампаниялары, Шәжәрә байрамдары, ауылды тәртипкә килтереү буйынса өмәләр ҙә ошо ике ойошма вәкилдәре ҡатнашлығынан тыш үтмәй.Оҫталар династияһыАуылда йәшәүсе ир-егеттәр ер эше менән сыныға, тиҙәр. Фәнир Тимерғәле улы Халиҡов ана шундайҙарҙың береһе. Ауылдың бөгөнгөһө һәм киләсәге тураһында ҡайғыртыусы уҙаманды ауылдаштары староста итеп һайлаған. Ә был вазифаға, ғәҙәттә, ихтирамға лайыҡ, һүҙе үткән кеше тәғәйенләнә.Фәнир ағай ике йыл элек ферма бинаһын һатып алған. Уның өсөн ул пилорамаһын, техникаһын һатҡан аҡсаһын тотонған, кредит та алырға тура килгән. Маҡсаты – ауылдаштарына эш урындары булдырыу, ауыл хужалығын үҫтереү. Тик ике йыл буйы хужалыҡты юлға һалыу өсөн грант юллау һөҙөмтә бирмәй: бөгөн күп осраҡта эш һөҙөмтәләре түгел, ә ҡағыҙға яҙылған һүҙҙәр өҫтөнөрәк булып сыға. Әммә өмөтө һүрелмәгән әле эшсән ирҙең, тағы ла документтар йыйып, комиссия ағзаларына тапшырырға иҫәп тота. Ферма биналарында ла төҙөкләндереү эштәре үткән: ишек-тәҙрәләр яңыртылған, йылытылған, һыу үткәрелгән. Әгәр ҙә һөт йә ит тоҡомло малды күпләп алырға хөкүмәттән ярҙам булһа, бөгөн үк эш башларға булыр ине.Әлегә Фәнир Тимерғәле улы тимер сүкеү оҫтаханаһы асҡан. Заказ (ә улар Дәүләкән тирәһенән генә түгел, ә бөтә Башҡортостан буйлап килә) буйынса кешеләргә ҡапҡа, рәшәткә, беседкалар, эскәмйәләр эшләй. Ауыл уртаһындағы бинаны, тимер эшенә кәрәкле ҡорамалдарҙы һатып алырға ла байтаҡ аҡса киткән.– Атайым мәрхүм балта эшенә маһир булды, уға исеме менән өндәшкән кеше булмағандыр, барыһы ла, оҫта ағай, тип йөрөттө. Белгәндәрен миңә өйрәтте, мин үҙ сиратымда улым Айнурға өйрәтәм. Тимер рәшәткәгә, ҡапҡаға һорау күбәйгәс, беҙ сүкеү эшен үҙләштерҙек. Ҡулың эш белһә, яңы һөнәргә өйрәнеү ҙә, үҙ бизнесыңды башлап ебәреү ҙә ҡурҡыныс түгел. Теләк кенә кәрәк, – ти Фәнир ағай.Реклама тураһында һорағас, таныштарың ни тиклем күп була, шул тиклем реклама шәберәк, тип яуап бирҙе. Материалдар Бәләбәй ҡалаһынан һатып алына, уны үҙҙәре йыуып, таҙартып, кәрәкле эшкә тотоналар. Әҙер заказдарҙы хужаларына алып барып тапшырыу өсөн еңел машинаға ҡулайлаштырылған арба ла һатып алғандар. Үҙ ауылы өсөн дә күп эш башҡарырға өлгөргәндәр: зыярат рәшәткәләре, урамдағы балалар майҙансығы, мәсет манараһы – былар барыһы ла аталы-уллы Халиҡовтарҙың ҡул көсө. Бындай изге эштәр өсөн хаҡ та алмайҙар.Ҡоръятмаҫ еренең тартыу көсө ныҡ булыуын Фәнир ағайҙың ғаиләһе менән дәлилләргә була. Ғаилә башлығы ҡатыны Рәзилә апай менән ун йыл Бәләбәй ҡалаһында йәшәгәндән һуң (был аралыҡта ике йорт һалып сыға улар) үҙ ауылына ҡайтып төпләнә. Улдары Айнур Өфөлә юғары белем ала, Өфө ҡыҙы Элинаға өйләнә һәм Ҡоръятмаҫ ауылына ҡайтып, атаһы менән эш башлай, йорт һалып сыға. Ейәне Дамирға бөгөн ике йәш, ҡартатаһы уға үҙ һөнәрҙәрен өйрәтергә, ауыл тормошона ҡарата һөйөү тәрбиәләргә хыяллана.– Ҡала тормошо минең өсөн түгел: унда халыҡ күршенең хәлен түгел, исемен дә белмәйенсә йылдар буйы көн итә. Аллаға шөкөр, ауылыбыҙҙа кешеләр тәртипле, уңған, аҡыллы, ярҙамсыл. Урлашыу кеүек алама ғәҙәт бөтөнләй юҡ, энә лә юғалмай. Ишекте бикләмәйенсә район үҙәгенә сығып киткән ваҡыттар була, төнгөлөккә машиналар урамда ултырып ҡала – тыныс күңел менән йәшәйбеҙ. Ҡоръятмаҫтарҙа иман менән тәртип ҡанға һалынған. Ауыл ерендә халыҡ тик эш менән генә йәшәй, тигән фекер хаталы. Мин, мәҫәлән, ҡабаланмай, һәүетемсә генә үҙ эшемде башҡарам. Заказдар булһа, эшләйбеҙ, булмаған саҡта ғаиләбеҙ менән Башҡортостандың төрлө иҫтәлекле урынына барып ял итәбеҙ, Өфөгә концерттарға, спектаклдәргә йөрөйбөҙ. Оло ҡыҙым Башҡорт дәүләт медицина университетын тамамланы, кесеһе әле ауыл мәктәбендә белем ала.Бына ошондай бәләкәй, әммә мөһим ваҡиғаларға һөйөнөп, эштән йәм табып йәшәй ауыл уҙаманы. Уның башланғысы менән ауыл мәсете лә бына-бына ишеген асасаҡ.Аҡһаҡалдар ҡоро, иман йортоКүп ауылда хәҙер Ағинәйҙәр ҡоро матур эшләй. Ҡоръятмаҫта ла бындай ҡор үҙ эшен алып бара. Мәғариф алдынғыһы, уҡытыусы, шағирә Миңзәлә Вәсил ҡыҙы Хәлилова етәкселегендәге ойошмала ауылдың иң абруйлы туғыҙ ҡатын-ҡыҙы тупланған. Улар әхлаҡи тәрбиә һәм эскелеккә ҡаршы көрәш буйынса үҙ программаларын төҙөп, мәктәп һәм мәҙәниәт йорто менән бергә тормошҡа ашыра.Ауылда шулай уҡ абруйлы, үҙҙәренең йәшәйеше менән башҡаларға өлгө булырҙай ир-уҙамандарҙан торған Аҡһаҡалдар ҡоро ла эшләй. Рәил Яушев, Вәрис Хәлилов, Ғайса Низаметдинов, Харис Хәсәнов, Марат Әхмәтвәлиев, Гизәр Әғәҙуллин, Фәнир Халиҡов, Әлфәрит Хәбибрахманов, Нурмөхәмәт Низаметдинов, Рәфис Рәхмәтуллиндарҙы берләштергән ойошма ауылдаштарына терәк тә, кәңәшсе лә, ярҙамсы ла булып тора. Ауылда йәки айырым йортта ниндәй генә проблема килеп тыумаһын, улар матди ярҙам да ойоштора, кәңәшенән дә ҡалдырмай. Шулай уҡ ҡор ағзаларының һәр береһенең шәхси хужалығында йә трактор, йә “КамАЗ”, йә йөк тейәгес бар. Шуға күрә улар ауылдың тирә-яғын, зыяратты тәртипкә килтереү, мәсет төҙөү буйынса өмәләрҙе ойоштороп ҡына ҡалмай, ә үҙ ярҙамдары менән үткәрә. Ҡоръятмаҫтар ауыл эсендәге юлды ла ҡырсынташ менән үҙҙәре төҙөкләндергән. Ҡышҡы бурандарҙа ла юлһыҙ ултырмай улар, ә сират буйынса тракторы булғандар ҡарҙы таҙарта. Шулай уҡ һабантуй, спорт ярыштары ла Ағинәйҙәр һәм Аҡһаҡалдар ҡоро ярҙамы менән ойошторола. Бындай дуҫлыҡ, берҙәмлек хөкөм һөргән һәм ир-ат аҡылына өҫтөнлөк биргән ауылдар тирә-яҡта бармаҡ менән генә һанарлыҡ.– Ауыл халҡын ситтән килгән кешеләр боҙа. Асылыкүл янында булғас, беҙҙең ауыл курорт зонаһына инә, ер йәки йорт һатып алырға теләүселәр күп. Шуға күрә, аҡһаҡалдар ҡоронан ризалыҡ алмайынса, ситтән килеүселәргә ер һатмаҫҡа, тигән ҡарар сығарҙыҡ. Сөнки ситтән килгән кешене белеп булмай, ул, бәлки, берәй секта ағзаһылыр, йә наркотик, иҫерткес эсемлектәр һата башлар. Ауылыбыҙҙа тәртип булһын өсөн беҙгә һаҡ булырға кәрәк, – ти ҡор ағзаһы Вәрис ағай Хәлилов. – Ундай кешеләр үҫеп килеүсе быуынды ҡоротасаҡ.Мәсеттә төҙөлөш эштәре тамамланмаһа ла, йома намаҙҙары, дини байрамдар үткәрелә башлаған. Иман йорто проектын эшләүҙә ауылдың билдәле шәхесе, Социаль страховкалау фондының Башҡортостан бүлексәһе етәксеһе Марат Мөкмин улы Латипов ярҙам иткән. Ә төҙөлөш эштәре ауыл халҡы ярҙамы менән алып барыла. Һәр кем булдыра алғанса матди һәм ҡул көсө менән ярҙам итә.Ауыл халҡы үҙ хужалығы менән йәшәйҠоръятмаҫта 223 йорт иҫәпләнә, уларҙың 70-ендә – трактор, унауһында – йөк машинаһы, икәүһендә “КамАЗ” машинаһы бар. Кемдер умарта тота, алты пилорама, бер тирмән эшләй, шәхси магазин тотоусылар бар. Малсылыҡ менән шөғөлләнеүселәр күп: ауыл советы иҫәбе буйынса – 975 һыйыр, 670 һарыҡ, 360 сусҡа, 35 йылҡы малы. Һәр йорт һайын тиерлек – еңел машина.– Мал тотоу өсөн беҙҙә уңайлыҡтар бар: бесәнлектәр иркен, Шишмә шәкәр заводынан – жом, Дәүләкән он комбинатынан ҡатнаш аҙыҡ алырға була, – ти йәш фермер Ринат Вәлиуллин. – Тик үҫтергән малды тапшырыр өсөн районда ит комбинаты юҡ. Уларҙы арзан хаҡҡа алыпһатарҙарға биреп ебәрергә тура килә. Һөт йыйыу ҙа яйға һалынмаған, яҙ айҙарында аҡса ваҡытында түләнһә лә, һуңғы арала бурыстары йыйылып китте. Ярай йәй айҙарында һөт-ҡаймаҡты йәйге ялға ҡайтҡан ҡалала йәшәүсе ауылдаштарыбыҙ һатып ала.Ринат ҡатыны Гүзәл менән бергәләшеп өс тиҫтәгә яҡын һыйыр малы тота. Ихаталарына барып инеү менән еренә еткереп эшләнгән ҙур, матур һарай күҙгә ташлана. Уның артында – пресланған бесән эҫкерте. Быйыл ғына ауыл хужалығын үҫтереү программаһы буйынса кредитҡа бесән преслағыс һатып алған. Ҡышҡылыҡҡа хужа 60 тонна бесән әҙерләй, ә уның өсөн ярҙамсылар кәрәк. Ҡулалмаш эшләгән ир-егеттәргә бесән пресларға үҙе лә ярҙамға бара. Бесәндән тыш, 20 тонна ҡатнаш аҙыҡ, жом һатып ала.Сәғәт нисәлә йоҡонан тораһығыҙ, тип һорауыма Гүзәл, йылмайып, йәй көнө таңғы сәғәт 4-тә һыйыр һауырға сығам, тип яуапланы. Һауылған һөттө эшкәртергә, хужалыҡ эштәрен алып барырға, ике ҡатлы матур йортта тәртип булдырырға, бала бағырға күпме көс-ҡеүәт кәрәклеген күҙ алдына килтереүе лә ҡыйын. Йорт хужаһының пилорамаһы ла бар, йыл әйләнәһенә ағас эше менән дә була ул.Вәлиуллиндарҙың оло ҡыҙы – Башҡорт дәүләт университетының тарих факультетында, кесеһе Өфө медицина колледжында белем ала. Ә кинйәләре Айбулатҡа бер генә йәш. 20 йыл бергә татыу ғүмер иткән ғаиләгә ата-әсәләре – Асия инәй менән Рәсүл олатай ҙур терәк. Улар ҙа ғүмер буйы ауыл хужалығында эшләгән. Асия инәй – ваҡытында Бөтә Рәсәй күргәҙмәһендә ҡатнашҡан кеше, һыйыр һәм ҡош фермаларында алдынғылыҡты бирмәгән. Уңғандан уңған тыуа, тиҙәр. Ринат менән Гүзәлде бөгөн йәш ғаиләләргә өлгө итеп ҡуялар.Алтын туйҙар ауылға йәм өҫтәйРәсәйҙә демографик хәлдең насарайыуы бер кемгә лә сер түгел. Тыуым кәмей, уртаса йәш иҫәбе лә йылдан-йыл ҡыҫҡара бара. Шуға күрә оло йәштәге кешеләр һаны кәмей. Ҡоръятмаҫта 50, 60 йыл бергә йәшәүселәр һирәк күренеш, айырыуса ир-ат иртә үлә.– Ауыр һуғыш йылдарынан һуңғы балалар булараҡ, икебеҙ ҙә бала саҡта күп ауырлыҡ күреп үҫтек. Аслыҡ-яланғаслыҡты күреү беҙҙең быуындың һаулығын ныҡ ҡаҡшатты. Аллаға шөкөр, матур тормошта, балалар изгелегендә, тыныс күк йөҙө менән алтын туйға аяҡ баҫтыҡ. Ә бит бөгөнгө көнгә етмәй, йәшләй вафат булған ҡорҙаштар күпме, – тип күҙ йәштәре аша һөйләй Рәүеф олатай Вәлиуллин. Ул ҡатыны Гөлсирә инәй менән ҡауышҡанға ноябрь айында 50 йыл тула.Бер ауылда тыуып үҫкән йәштәр өс йыл дуҫлашып йөрөй. Өс йылға әрме хеҙмәтенә алынғас, отпуск алып ҡайтҡанында Рәүеф ағай өйләнеп, ҡатынын төп йортҡа килен итеп төшөрөп китә. Ете йыл төп йортта йәшәгәндән һуң йорт һалып сығалар, тормоштары эш менән үтә. Эш һөйөүсән, аҡыллы биш бала үҫтергән улар. Оло улдары Альберт Дәүләкән ҡалаһында йәшәй, мәғариф хеҙмәткәре, ҡыҙҙары Альбина менән улдары Динар күрше Алға ауылында көн итә, кесе улдары Илдар Салауат ҡалаһында хоҡуҡ һаҡлау органдарында эшләй. Ҡыҙҙары Динә ауылда төпләнгән. Килен-кейәүҙәребеҙ ҙә үҙебеҙ кеүек ябай, эшсән ғаиләлә тәрбиәләнгән, тип шатлана Вәлиуллиндар. Биш ейән, ете ейәнсәргә олатай-өләсәй хәҙер улар. Гөлсирә инәй беҙҙе тәмле сәйе менән һыйлап оҙатты. Халҡыбыҙҙың милли ризыҡтары – ҡаҡ менән бауырһаҡ телеңде йоторлоҡ тәмле ине. Һоҡланыуымды белдергәс, Рәүеф олатай ҙур ғорурлыҡ менән инәйҙең Маҡтау ҡағыҙҙарын сығарып күрһәтте. Хәләл ефете Дәүләкән ҡалаһында үткәрелгән Бауырһаҡ байрамында ҡатнашып, еңеү яулаған. Юҡҡа ғына Гөлсирә инәйҙе һәр туй һайын килен күстәнәсенә бауырһаҡ бешерергә йөрөтмәйҙәр икән.Ҡоръятмаҫ ауылы күңелдәребеҙҙә матур хәтирәләр ҡалдырҙы. Уның эшсән халҡы, матур ғаиләләре, Аҡһаҡалдар ҡороноң ауыл яҙмышына ҡағылышлы фекерҙәре хаҡында гәзитебеҙҙә киләсәктә тағы ла мәҡәләләр булыр әле. Сөнки ундағы хазиналар хаҡында тотош китап яҙырлыҡ.Гөлнур ҠЫУАТОВА.Тимур ИШКИНИН фотолары. | http://www.ye02.ru/mahsus/11787-oryatmaty-smle-haly-auyldy-ayl-dany.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/f8bb0737a72ae229d084f0c3d755fab68cb8309936ea3a055e729939bbb1298f.json | [
"Яңғыҙтүбә битен йәмләп ултырған мәсет ауылға килеүсе һәр кемгә иманлы сәләм күндерһә, Бикташ, Оло, Улаҡлы шишмәләре мул һыуы менән кешеләргә шифа тарата. Башҡорт халҡының ижад хазиналарының береһе булған “Заятүләк менән Һыуһылыу” эпосын бүләк иткән ер ул беҙҙең бөгөнгө сәфәребеҙ төбәге – Дәүләкән районының Ҡоръятм... |
[] | 2016-09-30 06:23:10+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Кисә Бөрйән районының баш ҡалаһы Иҫке Собханғолда ҡыҙыҡлы тәбиғәт күренешенә шаһит булғандар. Йылы яҡҡа туп булып осҡан аҡсарлаҡтар Ағиҙел ҡасабаһына илткән күпер янында туҡтаған. Кисә Бөрйән | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11855-asarlatar-osa-yyly-yaa.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475215990_vvvvvvvvv.jpg | ru | null | Аҡсарлаҡтар оса йылы яҡҡа | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11855-asarlatar-osa-yyly-yaa.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/ff28859e1850a28460cb330a7b94fdfcbb9ec1e060f9672d0b1213008d5981e3.json | [
"Аҡсарлаҡтар оса йылы яҡҡа",
"Кисә Бөрйән районының баш ҡалаһы Иҫке Собханғолда ҡыҙыҡлы тәбиғәт күренешенә шаһит булғандар. Йылы яҡҡа туп булып осҡан аҡсарлаҡтар Ағиҙел ҡасабаһына илткән күпер янында туҡтаған. Кисә Бөрйән"
] |
[] | 2016-09-27 07:47:09+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Республикабыҙ ғәйәт ҙур ҙур юғалтыу кисерҙе - Салауат Юлаев премияһы лауреаты, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры, Баймаҡ ҡалаһы һәм районының | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11841-bashortostandy-haly-shairy-abdulha-igebaev-vafat-buldy.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474955450_ffffffffffff.jpg | ru | null | Башҡортостандың халыҡ шағиры Абдулхаҡ Игебаев вафат булды | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11841-bashortostandy-haly-shairy-abdulha-igebaev-vafat-buldy.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/48487f1111311372a4c6e14a8170dd90e499dde2eb1117996f923844b0e79a75.json | [
"Башҡортостандың халыҡ шағиры Абдулхаҡ Игебаев вафат булды",
"Республикабыҙ ғәйәт ҙур ҙур юғалтыу кисерҙе - Салауат Юлаев премияһы лауреаты, Рәсәйҙең һәм Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре, Салауат Юлаев ордены кавалеры, Баймаҡ ҡалаһы һәм районының"
] |
[] | 2016-09-26 21:55:56+00:00 | null | 2016-03-06 00:00:00 | Был аҙнала беҙ Балтас, Әбйәлил, Илеш райондарынан хәбәрҙәр ҡабул иттек. Дуҫтар, һеҙҙең дә әйтер һүҙҙәрегеҙ, ауыл тормошонан матур яңылыҡтарығыҙ, теләк-тәҡдимдәрегеҙ булһа, беҙҙең дежур телефонға | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11826--bee-auylda-23-sentyabr.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-03/thumbs/1458890475_1458292713_vvvvvvvvvvvvvvv.jpg | ru | null | Ә беҙҙең ауылда... (23 сентябрь) | null | null | www.ye02.ru | Был аҙнала беҙ Балтас, Әбйәлил, Илеш райондарынан хәбәрҙәр ҡабул иттек. Дуҫтар, һеҙҙең дә әйтер һүҙҙәрегеҙ, ауыл тормошонан матур яңылыҡтарығыҙ, теләк-тәҡдимдәрегеҙ булһа, беҙҙең дежур телефонға шылтыратығыҙ – 8-965-923-20-00. Гәзитебеҙҙең электрон адресы: ye02@yandex.ru. “Бәйләнештә” селтәрендә – “Йәшлек” гәзите” төркөмө.Аида ХӘЙРЕТДИНОВА,Балтас районының Иҫке Балтас ауылы:– Балтас районында былтыр башланғыс алған «Аныҡ эштәр» проекты быйыл да дауам ителде. Һәр ауылға, һәр урамға, һәр кешегә ҡағылған проект ауыл кешеләренең теләгенән сығып тормошҡа ашырыла. Ә урындарҙа проблемалар ауыл йыйылыштарында ҡарала. Үрге Янаҡтай ауыл биләмәһе биш ауылды берләштерә. Былтыр Яңы Ямурҙа ауылында, әлеге проектҡа ярашлы, майҙаны 100 квадрат метрҙан ашыу булған күл ҡаҙғайнылар. Ул янғын һүндереү машинаһына һыу алыу мөмкинлеге булдырҙы. Ҡышҡыһын балалар һәм үҫмерҙәргә хоккей уйнау өсөн һырғалаҡ булараҡ та хеҙмәт итте.Быйыл да янаҡтайҙар проекттан ситтә ҡалманы. Иштирәк ауылында Бөйөк Ватан һуғышында һәләк булған ауылдаштар иҫтәлегенә ҡуйылған һәйкәлде яңыртып эшләнеләр. Инде объектта һуңғы эштәр бара. Үрге Янаҡтайҙа тиҙҙән дөйөм ҡулланылыштағы ике колонка яңыртыласаҡ. Ауылдағы Яндар шишмәһен төҙөкләндереү халыҡтың күптәнге теләге ине. Былтыр кешеләр үҙ көсө менән материал алып, уның түбәһен профнастилдан ябып ҡуйҙы. Йәйгеһен шишмәгә ҡулса төшөрөлдө, эргә-тирәһе профнастил менән кәртәләнде. Күмәк халыҡ ҡатнашлығындағы эштәрҙә ошо ауылдан Апсадиҡовтар, Ибакаевтар, Килмәевтар, Ямурзиндар, Яндубаевтар ғаиләләре, шулай уҡ Родион Илимбаев, Славик Биксандаев бик ҙур ярҙам күрһәтте.Нүриҙә ИЛҺАМОВА,Әбйәлил районының Асҡар ауылы:– Ҡаҙмаш ауылы китапханаһында танылған журналист, тарихсы Ғәли Ирғәли улы Ишбулатовтың тарихи яҙмаларынан торған китаптың исем туйы уҙҙы. Был күркәм сараға оло быуын кешеләре йыйылып, китаптың йөкмәткеһе менән генә танышып ҡалманы, ә үҙҙәренең тәҡдимдәрен, фекерҙәрен дә еткерҙе. Кисәлә Ғәли Ишбулатовтың бер туған һеңлеһе Мөъминә Ирғәли ҡыҙының ҡыҙы – Нәбирә Мөхтәруллина, ике туған һеңлеһе Нажиә Ишбулатованың оло ҡыҙы Рима Истамғәлина, 90 йәшлек Хөбъямал инәй Сәғәҙәтова, Сәрбиямал һәм Миҙхәт Рәжәповтар, Сәйҙә һәм Ғаяз Ҡараҡаевтар шәхесебеҙ тураһында хәтирәләре менән бүлеште. Әбделғәзе һәм Рысҡужа ауылы китапханаһы мөдирҙәре ҡунаҡтарҙы ихлас ҡаршы алды һәм өҫтәл әҙерләште. Рәсәй Федерацияһы мәғарифының почетлы хеҙмәткәре Сания Әхмәҙей ҡыҙы Сафиуллина «Күрелгән күрәнкәйҙәр» китабы йөкмәткеһен матур, йәнгә үтерлек итеп һөйләне һәм уны мәктәп балаларына ла еткереүҙе һораны. Осрашыуҙар үткәреү йәш быуынға ла файҙалы, фәһемле булыр ине. Бында яҙылған тарих башҡа китаптарҙа булғаны ла юҡ – шуның өсөн халыҡ белергә тейеш, тигән тәҡдимен әйтте. Әбделғәзе китапханаһы хеҙмәткәре Әлфиә Ғәлләмова ошо юлдар авторының шиғыр китабындағы әҫәрҙәре менән таныштырҙы. Кисә аҙағында Ғәли Ирғәли улы рухына аяттар бағышланды. Китапхана мөдире Рәзилә Абдулхаҡ ҡыҙы Шәмсетдинова кисәне ойоштороуға күп көс һалды. Ошо сарала ҡатнашыусыларға, бигерәк тә ойоштороусыларға оло рәхмәтемде еткерәм. Тормоштарында, эштәрендә уңыштар, ғаилә бәхете, иң мөһиме, һаулыҡ теләйем. Китапты нәшер итергә ярҙам итеүселәргә – Мөъминә Ишбулатова-Хисмәтованың ейәндәренә, бер туған Әхәт һәм Рафиҡ Хисмәтовтарға бигерәк оло рәхмәтлемен. Артабан йыйынтыҡты тиражлау минең өсөн оло бер эш булып тора.Зиләрә БАСИРОВА,Илеш районының Ҡаҙыр ауылы:– Ауылыбыҙҙа күптән түгел һөйөнөслө ваҡиға булды – яңы фельдшер-акушерлыҡ пункты файҙаланыуға тапшырылды. Элекке бина иҫке, емерек хәлдә ине. Төҙөүселәр – «Илеш-ПМК» хеҙмәткәрҙәре – уны кирбестән ике айҙа күтәрҙе. 64 квадрат метрлыҡ бинала сирлеләрҙе хеҙмәтләндереү өсөн хәҙер бөтә шарттар ҙа – процедуралар бүлмәһе, бала тыуғанда тәүге ярҙам күрһәтеү, стоматология кабинеттары бар, санузел эшләнгән. Өр-яңы ҡорамалдар ҙа алынған. Ауыл фельдшерына мөрәжәғәт итеүселәр, дауалау процедураларына йөрөүселәр йылы, яҡты бинала медицина ярҙамы аласаҡ. Төҙөлөш өсөн 3 миллион һумдан ашыу аҡса бүленгән. Ауылыбыҙҙың ФАП мөдире Зәбирә Ғабдрахманова менән патронаж шәфҡәт туташы Тәнзилә Ғабдрахмановаға заманса бинала рәхәтләнеп эшләргә генә ҡала. | http://www.ye02.ru/online/11826--bee-auylda-23-sentyabr.html | ba | 2016-03-06 | www.ye02.ru/2c7c4ee65b5ee8bbdcbc52c68881eaea23fa1a0735e2abe07df4af1fb022fb61.json | [
"Был аҙнала беҙ Балтас, Әбйәлил, Илеш райондарынан хәбәрҙәр ҡабул иттек. Дуҫтар, һеҙҙең дә әйтер һүҙҙәрегеҙ, ауыл тормошонан матур яңылыҡтарығыҙ, теләк-тәҡдимдәрегеҙ булһа, беҙҙең дежур телефонға шылтыратығыҙ – 8-965-923-20-00. Гәзитебеҙҙең электрон адресы: ye02@yandex.ru. “Бәйләнештә” селтәрендә – “Йәшлек” гә... |
[] | 2016-09-26 21:59:07+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Баш ҡаланың Көньяҡ зыяратында халҡыбыҙҙың мәшһүр улы, арабыҙҙан бик иртә киткән композитор Салауат Низаметдиновтың ҡәберенә һәйкәл ҡуйылды. Тиҙҙән уны рәсми рәүешта асасаҡтар. Ташҡа Салауат Әхмәҙи | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11835-kompozitory-iseme-onotolmayasa.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474865002_tfz9yslzgk4_jpg_crop1474830620_ejw_649.jpg | ru | null | Композиторҙың исеме онотолмаясаҡ! | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11835-kompozitory-iseme-onotolmayasa.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/461d9bde5fc7fb81d8dd0b59f4c96524dc225c98e3c1329739c6323d7c50c9fe.json | [
"Композиторҙың исеме онотолмаясаҡ!",
"Баш ҡаланың Көньяҡ зыяратында халҡыбыҙҙың мәшһүр улы, арабыҙҙан бик иртә киткән композитор Салауат Низаметдиновтың ҡәберенә һәйкәл ҡуйылды. Тиҙҙән уны рәсми рәүешта асасаҡтар. Ташҡа Салауат Әхмәҙи"
] |
[] | 2016-09-16 13:48:29+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡорт эстрадаһын нисәмә йылдар дауамында яңғыратҡан Рөстәм ағайға ижади уңыштар, һаулыҡ-бәхет теләйбеҙ! Башҡорт эстрадаһын нисәмә йылдар дауамында яңғыратҡан Рөстәм ағайға ижади уңыштар, | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11786-bgn-bildle-yyrsy-rstm-izztullin-tyuan-knn-bildly.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474004150_ozi5wrkyhl0.jpg | ru | null | Бөгөн билдәле йырсы Рөстәм Ғиззәтуллин тыуған көнөн билдәләй! | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11786-bgn-bildle-yyrsy-rstm-izztullin-tyuan-knn-bildly.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/2b16fa77bbc9a2bb5676f0382b3e815eac811f8b7a7f969de56aeee905ed7f61.json | [
"Бөгөн билдәле йырсы Рөстәм Ғиззәтуллин тыуған көнөн билдәләй!",
"Башҡорт эстрадаһын нисәмә йылдар дауамында яңғыратҡан Рөстәм ағайға ижади уңыштар, һаулыҡ-бәхет теләйбеҙ! Башҡорт эстрадаһын нисәмә йылдар дауамында яңғыратҡан Рөстәм ағайға ижади уңыштар,"
] |
[] | 2016-09-19 07:35:46+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Стәрлетамаҡ уҡытыусыһы йәйҙе фән менән шөғөлләнеп үткәргән Заманса технологиялар, интернет заманында белемен камиллаштырырға теләүселәр өсөн киң мөмкинлек бар. Уларҙы файҙаланып, Стәрлетамаҡ | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fnews%2Fobrazovanie%2F11797-yyan-kilektren-itep.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474264643_11.jpg | ru | null | Йыһан киңлектәрен үҙ итеп | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/news/obrazovanie/11797-yyan-kilektren-itep.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/3c67a9329991ea4264b2816b77d555b20ddd11d373204f50006b6105029765f3.json | [
"Йыһан киңлектәрен үҙ итеп",
"Стәрлетамаҡ уҡытыусыһы йәйҙе фән менән шөғөлләнеп үткәргән Заманса технологиялар, интернет заманында белемен камиллаштырырға теләүселәр өсөн киң мөмкинлек бар. Уларҙы файҙаланып, Стәрлетамаҡ"
] |
[] | 2016-09-30 06:23:10+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Байрамдар, иҫтәлекле көндәр 1 – Халыҡ-ара оло йәштәгеләр көнө. – Халыҡ-ара музыка көнө. 3 – Бөтә донъя торлаҡ көнө. – Халыҡ-ара табиптар көнө. 4 – Йыһан ғәскәрҙәре көнө. 5 – Бөтә донъя хайуандарҙы | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11854-2016-yyldy-oktyabr-arasay-ayyna-kalendar.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475215038_snimokaa.jpg | ru | null | 2016 йылдың октябрь (ҡарасай) айына календарь | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11854-2016-yyldy-oktyabr-arasay-ayyna-kalendar.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/f0694cd2c83034485fe506a9c7b6e7aca04e72c6ea03f3c20efe8aedecde0d5c.json | [
"2016 йылдың октябрь (ҡарасай) айына календарь",
"Байрамдар, иҫтәлекле көндәр 1 – Халыҡ-ара оло йәштәгеләр көнө. – Халыҡ-ара музыка көнө. 3 – Бөтә донъя торлаҡ көнө. – Халыҡ-ара табиптар көнө. 4 – Йыһан ғәскәрҙәре көнө. 5 – Бөтә донъя хайуандарҙы"
] |
[] | 2016-09-20 09:36:25+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бер илдең императоры тәхетендә китап уҡып ултыра. Тәҙрә аша тәгәрмәс оҫтаһының уның көймәһенең тәгәрмәсен йүнәтеүен күреп, ҡарт оҫтаның эшен күҙәтә башлай. Шунан: – Ни өсөн һин, шундай ҡарт | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11809-hit-urtalyta.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474359949_120915_545012090.jpg | ru | null | Хәҡиҡәт - урталыҡта | null | null | www.ye02.ru | Бер илдең императоры тәхетендә китап уҡып ултыра. Тәҙрә аша тәгәрмәс оҫтаһының уның көймәһенең тәгәрмәсен йүнәтеүен күреп, ҡарт оҫтаның эшен күҙәтә башлай. Шунан:– Ни өсөн һин, шундай ҡарт булыуыңа ҡарамаҫтан, һаман да көймәләрҙе үҙең йүнәтәһең? Бер ярҙамсың да юҡмы ни? – ти.– Дөрөҫ әйтәһең, батшам, – ти ҡарт. – Улдарымды һөнәремә тейешле дәрәжәлә өйрәттем, ә бына маһирлығымды, таһыллығымды, оҫталығымды тапшыра алманым. Ә бындай эш яуаплылыҡ талап итә.– Нисектер аңлайышһыҙ фекерләйһең! Йә әле, уйыңды ябайыраҡ итеп аңлат, – ти император.– Һеҙҙән ниндәй китап уҡыуығыҙ тураһында һәм, уны яҙыусы кеше әле иҫәнме, тип һорарға мөмкинме? – ти ҡарт.Батшаның асыуланыуын күреп:– Берүк асыуланмағыҙ, хәҙер үҙ фекеремде аңлатасаҡмын. Беләһегеҙме, – ти ул, – улдарым иҫ киткес яҡшы тәгәрмәстәр эшләй, әммә әлегә улар был эштә тейешле дәрәжәгә етмәгән. Ә мин еттем, тик үҙемдең тәжрибәмде нисек уларға тапшырырға? Хәҡиҡәт – урталыҡта… Әгәр ҙә тәгәрмәсте ҡаты итеп эшләһәң, улар ауыр һәм йәмһеҙ, нәфис итһәң, ышанысһыҙ буласаҡ. Ҡайҙа ул мин белгән үлсәм? Ул минең күңелемдә, уға төшөндөм, сәнғәт тап бына ошо инде, тик уны нисек уларға еткерергә? Һеҙҙең көймәгеҙ матур, бер үк ваҡытта ышаныслы ла булырға тейеш. Бына шуның өсөн был эште үҙемә башҡарырға тура килә лә инде. Бына шуның кеүек, бик күп быуат элек һеҙ уҡыған китапты яҙған кеше лә бөйөк нәмәләргә төшөнгән, ә үҙе аңлағанды кемгәлер тапшырыу өсөн бер ниндәй ҙә мөмкинлеге юҡ.Рәмилә ТАЙСЫНОВА тәржемәһе. | http://www.ye02.ru/online/11809-hit-urtalyta.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/6092558af65d8a78460c8212bf2f178f1e37dca794e272805936826d9af1b59a.json | [
"Бер илдең императоры тәхетендә китап уҡып ултыра. Тәҙрә аша тәгәрмәс оҫтаһының уның көймәһенең тәгәрмәсен йүнәтеүен күреп, ҡарт оҫтаның эшен күҙәтә башлай. Шунан:– Ни өсөн һин, шундай ҡарт булыуыңа ҡарамаҫтан, һаман да көймәләрҙе үҙең йүнәтәһең? Бер ярҙамсың да юҡмы ни? – ти.– Дөрөҫ әйтәһең, батшам, – ти ҡарт. – У... |
[] | 2016-09-22 05:55:03+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Быйыл Бөрйән районында янғындар йыш ҡоторҙо. Аяуһыҙ ут Иҫке Собханғолда һәм башҡа ауылдарҙа әллә нисәмә йортто юҡ итте. Бөгөн дә район үҙәгендә ике йорт янды... Бурҙан ҡала - уттан ҡалмай. Иптәштәр, | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11815-uttan-a-bulayy.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474519094_uuuuuuuu.jpg | ru | null | Уттан һаҡ булайыҡ! | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11815-uttan-a-bulayy.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/48c5f3e374ec947b9b44cfe2cf7b6564ae7bd35f9cc9a4ef69fef994e0382924.json | [
"Уттан һаҡ булайыҡ!",
"Быйыл Бөрйән районында янғындар йыш ҡоторҙо. Аяуһыҙ ут Иҫке Собханғолда һәм башҡа ауылдарҙа әллә нисәмә йортто юҡ итте. Бөгөн дә район үҙәгендә ике йорт янды... Бурҙан ҡала - уттан ҡалмай. Иптәштәр,"
] |
[] | 2016-09-18 11:35:14+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ярты быуат әүәл Өфөлә Башҡортостан урмансылары исемендәге паркҡа фатиха бирелгәйне Аҡсарлаҡтар, ҡанат осо менән тулҡындар өҫтөндәге күбекте элеп ташлап, Ағиҙел буйлап кәйелеп оса. Йылға көньяҡтан | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2Figtibar%2F11788-izge-hter-basay.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474006225_1.jpg | ru | null | Изге хәтер баҡсаһы | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/igtibar/11788-izge-hter-basay.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/8b49a603ce17145b8ebdacbd0e8d72be03925c8ad8677ef49f75744063a58b08.json | [
"Изге хәтер баҡсаһы",
"Ярты быуат әүәл Өфөлә Башҡортостан урмансылары исемендәге паркҡа фатиха бирелгәйне Аҡсарлаҡтар, ҡанат осо менән тулҡындар өҫтөндәге күбекте элеп ташлап, Ағиҙел буйлап кәйелеп оса. Йылға көньяҡтан"
] |
[] | 2016-09-21 09:37:06+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Америкала йәшәүсе башҡорт егете Илсур Ғиниәтуллин атаһы иҫтәлегенә мәсет һалды Һәр кешенең хыялы була. Хыялһыҙ кеше – ҡанатһыҙ ҡош, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр, хыял барыбыҙға ла йәшәргә, ауырлыҡтарҙы | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fnews%2Fiman%2F11813-mset-auyla-brkt.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474446438_mchet.jpg | ru | null | Мәсет - ауылға бәрәкәт | null | null | www.ye02.ru | Һәр кешенең хыялы була. Хыялһыҙ кеше – ҡанатһыҙ ҡош, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр, хыял барыбыҙға ла йәшәргә, ауырлыҡтарҙы еңеп сығырға көс өҫтәй. Берәүҙәр матди байлыҡ тураһында янһа, икенселәр күңелендә изге хыял йөрөтә.Салауат районының Әлкә ауылы уҙаманы Фуат Ғиниәтуллиндың хыялы яҡты, ниәттәре изге була. Ул тыуған ауылында мәсет һалырға ниәтләй. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уйҙарын тормошҡа ашырырға насип булмай. Ҡаты сир уны беҙҙең арабыҙҙан алып китте. Әммә үҙе булмаһа ла, уның тураһындағы яҡты иҫтәлек халыҡ араһында йәшәй, Фуат Хәлил улының эшен дауам итеүселәр бар. Ҡатыны Луиза Вәли ҡыҙы, Америкала йәшәүсе улы Илсур һәм ҡыҙы Светлана, яҡындарының хыялын тормошҡа ашырып, мәсет төҙөнө.Илсур Ғиниәтуллин төп бағыусы булһа, Өфө ҡалаһынан Рифмир Йоносов үҙ бригадаһы менән "Фуат Хәлил улы" мәсетен дүрт айҙа һалды. Төҙөүселәрҙе ашатыу, төҙөлөштә кәрәк булған материалдарҙы алыу, килтереү һәм башҡа мөһим эштәрҙе Луиза Вәли ҡыҙы һәм Светлана Фуат ҡыҙы уңышлы атҡарып сыҡты. Әлкә ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Руслан Низамов, "Янғантау" шифаханаһы директоры урынбаҫары Айрат Нурмөхәмәтов бағыусылыҡ ярҙамы күрһәтһә, Франгил Вәлиуллин, Илнар Әхмәтйәнов, Ришат Зиннуров, Вил Сиражев, Илдар Ибраһимов, Айҙар Басиров, Булат Миңләхмәтов, Рифат Ғүмәров, Дамир Йәғәфәров, Ирек Йоносов төҙөлөш эшенә ҙур өлөш индерҙе.Мәсетте асыу тантанаһы ҙур байрамға әүерелеп, изге сараға район етәкселәре, Өфө ҡунаҡтары, Әлкә һәм күрше ауылдар халҡы йыйылғайны. Район хакимиәте башлығы Ғәли Хәйретдинов, Салауат районы имам-мөхтәсибе Мөҙәрис Фәрхиев, Әлкә ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы Руслан Низамов, ауыл биләмәһенең ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе Ләлә Кәримова иң изге теләктәрен еткереп, барыһын да байрам менән ҡотланы. Илсур Ғиниәтуллин сығыш яһап, был изге эштә ҡатнашыусыларҙың барыһына ла рәхмәтен белдерҙе. Луиза Вәли ҡыҙы мәсетте һалыу тураһында һөйләп үткәс, 1-се класс уҡыусыларына бүләктәр бирҙе. Светлана Фуат ҡыҙы төҙөлөш эшендә әүҙем ҡатнашыусыларға Маҡтау грамоталары тапшырҙы. Мәсеттә тәүге тапҡыр намаҙ уҡылғас, сараға килгәндәр Айгиз Байрамғолов, Франгил Вәлиуллин, Рида һәм Луиза Ғиниәтуллиналар, Динә Йәғәфәрова биргән һарыҡ итенән бешерелгән ашты ауыҙ итте. Был әһәмиәтле саранан Әлкә ауылы мәктәбе лә ситтә ҡалманы. Директор Әлфиә Садиҡованың ярҙамы менән йөҙҙән ашыу кеше былау һәм башҡа тәмлекәстәр менән һыйланды. Халыҡ билдәле ҡурайсы Ишморат Илбәковтың моңдарын, Башҡортостан юлдаш телевидениеһында "Әл-фатиха" тапшырыуын алып барыусы Морат Лоҡмановтың диндең әһәмиәте тураһында һөйләгәнен ҙур иғтибар менән тыңланы.Ниһайәт, Әлкә ауылында ла иман нуры балҡыны. Ике айлы мөһабәт Аллаһы Тәғәлә йортоноң бынан ары көн һайын да ишеге асыҡ буласаҡ. Мәсеттә йома намаҙҙарын уҡыу, дини байрамдар үткәреү, исем ҡушыу, никах теркәү һәм башҡа изге саралар үткәреләсәк.Мәсет – ауылға бәрәкәт, тиҙәр. Алла йорто төҙөлөү менән унда йәшәгән халыҡ та иман нурҙары менән байыһын, яҡшылыҡ сәскә атһын, эскелек кәмеһен, кешеләр бер-береһенә яҡшы мөнәсәбәттә булып, мәсеткә йөрөһөн ине.Лиана ВӘЛИУЛЛИНА.Салауат районы. | http://www.ye02.ru/news/iman/11813-mset-auyla-brkt.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/835731063aab5b1e8bedbccb094f7c120603ee94b974172e631625997272f309.json | [
"Һәр кешенең хыялы була. Хыялһыҙ кеше – ҡанатһыҙ ҡош, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙәр, хыял барыбыҙға ла йәшәргә, ауырлыҡтарҙы еңеп сығырға көс өҫтәй. Берәүҙәр матди байлыҡ тураһында янһа, икенселәр күңелендә изге хыял йөрөтә.Салауат районының Әлкә ауылы уҙаманы Фуат Ғиниәтуллиндың хыялы яҡты, ниәттәре изге була. Ул тыуғ... |
[] | 2016-09-22 05:55:05+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Йәйғор нурын яратаһың икән- Ямғыр үткәндәрен көтә бел. Дауылдар ҙа мәңге ҡоторонмай, Ғәрәсәттең һуңы- имле һил. Һөйөләһең килһә- кисерә бел, Хискә һыуһағанһың- кисә бел, Тоғро дуҫтар кәрәк тиең | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2Figtibar%2F11818-yyor-nuryn-yaratay-ikn-.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474523097_gtgfeunldd8.jpg | ru | null | Йәйғор нурын яратаһың икән- | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/igtibar/11818-yyor-nuryn-yaratay-ikn-.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/51313ae26fe57e1de61cbc728d64f670816406d3bf2ffb8249375cdb25825f5c.json | [
"Йәйғор нурын яратаһың икән-",
"Йәйғор нурын яратаһың икән- Ямғыр үткәндәрен көтә бел. Дауылдар ҙа мәңге ҡоторонмай, Ғәрәсәттең һуңы- имле һил. Һөйөләһең килһә- кисерә бел, Хискә һыуһағанһың- кисә бел, Тоғро дуҫтар кәрәк тиең"
] |
[] | 2016-09-16 13:47:52+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡорт асыҡ КВН лигаһының йыйылма командаһы егеттәре Астана акимы (мэры) кубогында ҡатнашып ҡайтты. Буш ҡайтманы беҙҙекеләр – махсус призға эйә булдылар. Хәтерегеҙҙәме икән, августа Ҡаҙағстандың | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Flitra%2Fyumor%2F11789-aatary-kldrk.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474008647_oooooo.jpg | ru | null | Ҡаҙаҡтарҙы көлдөрҙөк | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/litra/yumor/11789-aatary-kldrk.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/57cb21968acdfedc6e1d3abbb20014dd971980c8769a98b4e2d709eb98fe890d.json | [
"Ҡаҙаҡтарҙы көлдөрҙөк",
"Башҡорт асыҡ КВН лигаһының йыйылма командаһы егеттәре Астана акимы (мэры) кубогында ҡатнашып ҡайтты. Буш ҡайтманы беҙҙекеләр – махсус призға эйә булдылар. Хәтерегеҙҙәме икән, августа Ҡаҙағстандың"
] |
[] | 2016-09-16 13:46:39+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ошо көндәр Ишембай районында байтаҡ шатлыҡлы ваҡиғалар менән иҫтә ҡалды. Кинйәкәй ауылы да яҡташтарға һөйөнсөләй ала - бында мәҙәниәт йорто асылды! Мәҙәниәт усағы, бигерәк тә ауыл ерендә, халыҡ | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11783-mnit-usay-asyldy-keldr-drt-artty.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473934161_eeeeeeeeeeeeee.jpg | ru | null | Мәҙәниәт усағы асылды - күңелдәрҙә дәрт артты | null | null | www.ye02.ru | Ошо көндәр Ишембай районында байтаҡ шатлыҡлы ваҡиғалар менән иҫтә ҡалды. Кинйәкәй ауылы да яҡташтарға һөйөнсөләй ала - бында мәҙәниәт йорто асылды!Мәҙәниәт усағы, бигерәк тә ауыл ерендә, халыҡ дәртен, ниҙәр менән йәшәүен билдәләүсе усаҡ булып тора. Уның дөрләүенән халыҡ күңеленең бөтөнлөгөн баһаларға була. Йәшереп тораһы түгел, былтыр йәйгеһен клуб янып юҡҡа сыҡҡандан һуң кинйәкәйҙәр күңеле арыу кителде. Еңеүҙең 70 йыллығы айҡанлы асылған күркәм обелиск янында бура бинанан ҡоро нигеҙ һерәйеп ҡалыуын күреү аяныс ине.Хәлдән сығыу юлын хакимиәт, халыҡ бергә эҙләне. Республикала “Берҙәм Рәсәй” партияһының “Реаль эштәр” проектын тормошҡа ашырыла башлауы ҙур өмөттәр уятты.Бер йыл үтеүгә халыҡ өмөтө аҡланды – мәктәп бинаһының ярты яғы үҙгәртеп ҡоролоп, айырым күтәрмә, инеү урыны менән мәҙәниәт йорто булараҡ ишектәрен асты. Эйе, ҙур яңы бина ҡалҡып сыҡманы, әммә иҡтисади еңел булмаған осорҙа ла оло эш атҡарып сығыу әмәле табылды. Ауылдаштар үҙҙәре әйтмешләй, түшәмдәре бейек, яҡты бинала сәхнә лә күркәмерәк тойола. Хәҙер барыһын һыйындырған мәктәп бинаһы ауыл өсөн комплекслы үҙәк ролен үтәй. Быйыл бында үтә иҫкергән йорттан китапхана ла күсенгән. Уҡыусы балалар аҙ булыуы көйөндөрһә лә, ауылдың йөрәк тибешен һаҡлаған мәктәп бинаһының әһәмиәте тағы ла артыуын күрәбеҙ.Мәҙәниәт йортон асыу тантанаһы барыһы өсөн күптән көтөлгән байрамға әүрелде. Оло йәштәгеләр ҙә, балалар ҙа ҡунаҡтар менән бергә түргә үтә һалды. Их, һағынған кинйәкәйҙәр сәхнәне! Ғүмер буйы ҡулға-ҡул тотоношоп йәшәгән Алаҡай, Тирмән-Йылға, Скворчиха һәүәҫкәрҙәре лә шатлыҡты уртаҡлашырға килеп еткән. Ауыл советы хакимиәте башлығы Гүзәлиә Бардовская барыһын ошондай матур ваҡиға менән ҡотлап, ремонт эше, байрамды ойоштороуҙа ярҙам күрһәткән ауылдаштарға рәхмәт әйтте. Ҙур байрамдарға хас изге йола ла атҡарылды - ғүмер буйы ер, урман эшендә бил бөккән ололар ҙурланды, ауыл тормошонда әүҙем ҡатнашҡандар иҫтәлекле бүләктәр, Рәхмәт хаттары менән тәбрикләнде. Илле йылдан ашыу бергә татыу тормош көткән, олғайғансы малсылыҡта тырышҡан Рәйсә инәй һәм Абдулхай ағай Алтынбаевтар ҙа айырым рәхмәт һүҙҙәре ишетте. Биш бала үҫтереүсе Гөлназ һәм Фәрғәт Кәлимуллиндар иһә әлеге заманда күптәргә өлгө. Ауырлыҡтарға һылтанмай, татыулыҡта бынамын тигән балалар тәрбиәләйҙәр. Улар ише ғаиләләр арабыҙҙа күберәк булһа, ауыл мәктәптәре лә ябылмаҫ ине, әлбиттә.Ҡунаҡҡа килгән район һәм ҡала буйынса халыҡҡа социаль ярҙам күрһәтеү бүлексәһе етәксеһе Сәфиулла Ғәйнуллин үҙенең Кинйәкәйҙә ауыл хужалығын етәкләгән осорҙо, иңгә-иң терәшеп эшләгәндәрҙе хәтерләп, бөгөн олғайышҡан апай-ағайҙарға һаулыҡ, именлек теләне, мәҙәниәт йортоноң гөрләп тороуы, ауылда бергәләп матур эштәр башҡарыу йәштәр иңендә булыуын билдәләне. Ә быға ныҡлы ышаныс бар: ҡулынан эш килгән, дөйөм ауыл хәстәрен аңлай белгән Илшат Хәсәнов, Ирек Мирасов, Марат Хәйбуллин, Финат Ғизәтуллин кеүек ир-егеттәр булғанда, мәктәп, мәҙәниәт йорто, китапхананы бер төптән эшләтеүсе Вәлимә Йомағолова, Резеда Ғафарова, Ильвира Хәсәнова, Райхана Йәһүҙина кеүек уңғандар барҙа шулай тип әйтеп була. Форсаттан файҙаланып, ауыл биләмәһе хакимиәтенә көнүҙәк һорауҙарҙы, теләктәрен еткереүселәр ҙә булды. Әлбиттә, ауылда байрамдар ҙа, халыҡ менән етәкселектең эшлекле осрашыуҙары ла булып торһон ул.Ауыл таланттарға бай. Башҡортостан телевидениеһында уңышлы эшләп, әле сабыйын үҫтергән Лилиә Кинйәбаеваның, һәр яҡтан булдыҡлы кескәй Яҙгөл Хәйруллинаның бейеүен, Кинйәкәй һандуғасы Раушания Хәмиҙуллина, ижади пар булып танылған Роза һәм Сибәғәт Ғәлиндар, Фирҙәүес Зәмзинаның йырҙарын ишеткән ауылдаштар күңелендә иң матур хистәр уянды. Күптәре йәш саҡтарын, ауыл клубында гармун моңо тынмаған йылдарҙы хәтерләне.Ә сағыштырмаса бәләкәй генә ауылда ҙур эштәр ойоштороп, “Гөрләүек” ансамбле эшен йылдан йыл күтәреп килгән алаҡайҙарға айырым рәхмәт. Уларҙың йыр-бейеүе ысындан да байрам күстәнәсе булды. Райондың мәҙәниәт бүлеге вәкиле ауылдарҙа мәҙәни усаҡты дөрләтеүселәргә артабан да уңыштар теләп, рәхмәт хаттары тапшырғанда ауылдаштар ихлас ҡул сапты.- КВН булһынмы, башҡа саралармы, алаҡайҙар менән бергә кәңәшләшеп ойошторорға тырышабыҙ. Хәҙер балҡып торған мәҙәниәт йортобоҙ булғас, ауылдаштарҙа дәрт тә бермә бер артыр тип ышанам. 21 сентябрҙә “Далан” төркөмө килергә тора. Ҙур артистарҙы үҙебеҙҙә күрә алыу үҙе бер шатлыҡ, -ти мәҙәниәт йорто директоры Вәлимә Йомағолова.Яйлап мебель-фәлән алыуға, йыйылышып кино, йәнһүрәт ҡарау өсөн проектор булырына ла өмөтләнә мәҙәниәт хеҙмәткәрҙәре. Алға билдәләгән эштәре лә байтаҡ, олоһоноң күңеленә ятыр, йәштәрҙе әхлаҡҡа әйҙәр спектаклдәр ҙә ҡуйырға ниәтләйҙәр.Йыр йәшәгән мәҙәниәтле ерҙән ырыҫ-бәрәкәт китмәҫ. Ә дәртен һүндермәгән, тыуған ерҙең киләсәге шунда йәшәүсе ул-ҡыҙҙар тырышлығына, берҙәмлегенә бәйле булғанын аңлаған халыҡтың киләсәге өмөтлө.Эльвира ӘЛМӨХӘМӘТОВА. | http://www.ye02.ru/online/11783-mnit-usay-asyldy-keldr-drt-artty.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/eb165604955814b327b720ed2b29707020f44dda1a78796493c76de57b03a129.json | [
"Ошо көндәр Ишембай районында байтаҡ шатлыҡлы ваҡиғалар менән иҫтә ҡалды. Кинйәкәй ауылы да яҡташтарға һөйөнсөләй ала - бында мәҙәниәт йорто асылды!Мәҙәниәт усағы, бигерәк тә ауыл ерендә, халыҡ дәртен, ниҙәр менән йәшәүен билдәләүсе усаҡ булып тора. Уның дөрләүенән халыҡ күңеленең бөтөнлөгөн баһаларға була. Йәшереп... |
[] | 2016-09-26 21:58:13+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Иртәгә, 27 сентябрҙа республикабыҙҙың иң театраль ҡалалары Өфөлә, Стәрлетамаҡта, Туймазыла, Сибайҙа һәм Салауатта Театр төнө үтәсәк. Эңерҙән ҡара төнгәсә тамашасылар иғтибарына спектаклдәр, артист | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11837-oskar-yu-arylan-mbrkov.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474866171_15vxrm4rsrk.jpg | ru | null | "Оскар"? Юҡ, Арыҫлан Мөбәрәков! | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11837-oskar-yu-arylan-mbrkov.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/c79a587850a899b9a0998c2b99939bfc6c172cbc41fc72bfd4dad0d5bcb55feb.json | [
"\"Оскар\"? Юҡ, Арыҫлан Мөбәрәков!",
"Иртәгә, 27 сентябрҙа республикабыҙҙың иң театраль ҡалалары Өфөлә, Стәрлетамаҡта, Туймазыла, Сибайҙа һәм Салауатта Театр төнө үтәсәк. Эңерҙән ҡара төнгәсә тамашасылар иғтибарына спектаклдәр, артист"
] |
[] | 2016-09-21 11:37:11+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Кинәт кенә башығыҙ ауыртып китеп, түҙер әмәлегеҙ ҡалмаһа, тиҙ генә тоҙ иретмәһе әҙерләгеҙ. Был ябай ғына ысул тиҙ арала баш ауыртыуын баҫып, оҙаҡ ваҡытҡа уның нимә икәнен дә онотоп торорға ярҙам | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fnews%2Fzd%2F11801-to-bash-auyrtyuyn-baa.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474281283_5e9d021514cebf1218520d2e93916ca8_i-5458.jpg | ru | null | Тоҙ баш ауыртыуын баҫа | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/news/zd/11801-to-bash-auyrtyuyn-baa.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/c62d42be81569eabfb9050afd1febba7697c1782eb8f588992e2a30f040c6e92.json | [
"Тоҙ баш ауыртыуын баҫа",
"Кинәт кенә башығыҙ ауыртып китеп, түҙер әмәлегеҙ ҡалмаһа, тиҙ генә тоҙ иретмәһе әҙерләгеҙ. Был ябай ғына ысул тиҙ арала баш ауыртыуын баҫып, оҙаҡ ваҡытҡа уның нимә икәнен дә онотоп торорға ярҙам"
] |
[] | 2016-09-27 07:47:24+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Сентябрь айы. Тәбиғәттең әкренләп-әкренләп алтын төҫкә мансыла барған сағы. Әрме хеҙмәтен бына-бына тултырып ҡайтырға йыйынған Фәрит дуҫы Ҡасимдан хат алды. Ҡайтыр ваҡыты етеп килгәс, үҙе лә ауылға | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2Figtibar%2F11842-yaratyra-yaramay-ine-hiky-dauamy-bar.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474958549_ffffffffffffzh.jpg | ru | null | Яратырға ярамай ине... (хикәйә, дауамы бар) | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/igtibar/11842-yaratyra-yaramay-ine-hiky-dauamy-bar.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/09dcde7dfcc26fad7edf50814d6959957f1b98c1081d0019a26bd27f96f0fe54.json | [
"Яратырға ярамай ине... (хикәйә, дауамы бар)",
"Сентябрь айы. Тәбиғәттең әкренләп-әкренләп алтын төҫкә мансыла барған сағы. Әрме хеҙмәтен бына-бына тултырып ҡайтырға йыйынған Фәрит дуҫы Ҡасимдан хат алды. Ҡайтыр ваҡыты етеп килгәс, үҙе лә ауылға"
] |
[] | 2016-09-30 06:23:10+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | «Законлы хәрби билет». Салауат ҡалаһы тротуарҙарындағы асфальтта ошондай яҙыуҙар барлыҡҡа килде. Аптырарлыҡ бит, әй. Был нисек килеп сыға инде, хәрби комиссариаттар армияла хеҙмәт итмәгән егеттәргә | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11851-zakonly-hrbi-bilet.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475213203_ppp.jpg | ru | null | Законлы хәрби билет?.. | null | null | www.ye02.ru | «Законлы хәрби билет». Салауат ҡалаһы тротуарҙарындағы асфальтта ошондай яҙыуҙар барлыҡҡа килде. Аптырарлыҡ бит, әй.Был нисек килеп сыға инде, хәрби комиссариаттар армияла хеҙмәт итмәгән егеттәргә хәрби билеттар бирәме? Юҡтыр, тип уйлайым. Әгәр юҡ икән, ниндәй ойошма бирә икән һуң һәм ни өсөн кешеләрҙе алдаштырып саҡырыусы яҙыуҙар һаман асфальтта ҡала килә?Хәрби билеттың әһәмиәтен ниңә асфальт кимәленә төшөрөргә? Был Рәсәйҙең Хәрби Көстәренән көлөү түгелме? Бер һүҙ менән әйткәндә, был мәсьәлә менән хоҡуҡ һаҡлау органдары шөғөлләнергә тейештер. Юғиһә «законлы хәрби билет» таратыусылар ил алдындағы бурысын намыҫлы үтәп ҡайтҡандарҙың һәм шулай уҡ илен һаҡларға йыйынғандарҙың абруйын, бәҫен төшөрә.Ҡырымда ейәнем хеҙмәт иткән хәрби частарҙың береһендә булғанда, уның командирынан Башҡортостандан килгән һалдаттарға ҡарата маҡтау һүҙҙәрен ишеттем. Ә бында тротуарҙағы яҙыуҙарҙы уҡыйһың да, ҡайһы бер кешеләрҙең оятһыҙлығына иҫең китә!Рауил ӘХТӘМОВ.Салауат ҡалаһы. | http://www.ye02.ru/online/11851-zakonly-hrbi-bilet.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/e5b00719dc854009aba4a14d6613e75835f4a064f6de7491319910dc10e85ff9.json | [
"«Законлы хәрби билет». Салауат ҡалаһы тротуарҙарындағы асфальтта ошондай яҙыуҙар барлыҡҡа килде. Аптырарлыҡ бит, әй.Был нисек килеп сыға инде, хәрби комиссариаттар армияла хеҙмәт итмәгән егеттәргә хәрби билеттар бирәме? Юҡтыр, тип уйлайым. Әгәр юҡ икән, ниндәй ойошма бирә икән һуң һәм ни өсөн кешеләрҙе алдаштырып ... |
[] | 2016-09-19 11:35:52+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Был аҙнала Башҡортостанда атмосфера баҫымы күтәреләсәк. һөҙөмтәлә бына нисәмә көн һуҙылған ямғырҙар туҡтап, көндар аяҙытасаҡ. 22 сентябрҙа йәшенле ҡойма ямғырҙар көтөлә - һыуыҡ һауа ҡатламы йылыһына | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11803-yns-kndr-yylytasa.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474283294_vvvvvv.jpg | ru | null | Һөйөнсө! Көндәр йылытасаҡ! | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11803-yns-kndr-yylytasa.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/61c2c25ba08520a64a22cbe124f0d12c7a9cff9002a84df1cba0f37214d8020b.json | [
"Һөйөнсө! Көндәр йылытасаҡ!",
"Был аҙнала Башҡортостанда атмосфера баҫымы күтәреләсәк. һөҙөмтәлә бына нисәмә көн һуҙылған ямғырҙар туҡтап, көндар аяҙытасаҡ. 22 сентябрҙа йәшенле ҡойма ямғырҙар көтөлә - һыуыҡ һауа ҡатламы йылыһына"
] |
[] | 2016-09-19 11:35:53+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Думаһына бер мандатлы округтар буйынса депутаттар һайлауҙың яҡынса һөҙөмтәләрен баҫтырҙы. Өфө бер мандатлы округында “Берҙәм Рәсәй”ҙән Павел Качкаев еңеп сыҡты. | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fnews%2Fpl%2F11800-yaynsa-mtlr-bar.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474280786_989nfk89438.jpg | ru | null | Яҡынса һөҙөмтәләр бар | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/news/pl/11800-yaynsa-mtlr-bar.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/d960fc2ca137de6a427879a4bb0c8cae18f1e1aeb380ddf14a34b3ed1cbc0198.json | [
"Яҡынса һөҙөмтәләр бар",
"Рәсәй Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Думаһына бер мандатлы округтар буйынса депутаттар һайлауҙың яҡынса һөҙөмтәләрен баҫтырҙы. Өфө бер мандатлы округында “Берҙәм Рәсәй”ҙән Павел Качкаев еңеп сыҡты."
] |
[] | 2016-09-19 09:35:47+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бөгөн донъяла сәйер бер байрам - Смайлик көнө билдәләнә. 1982 йылдың 19 сентябрендә Карнеги-Меллон университеты профессоры Скотт Фалман компьютерҙа текст йыйған саҡта йылмайыуҙы өс символ - ике | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11798-bgn-smaylik-tyuan-.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474273470_yyyyyy.jpg | ru | null | Бөгөн Смайлик тыуған :-) | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11798-bgn-smaylik-tyuan-.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/37f0e1aebff98a4b6e2ad44fd364186115be83364684fd20bced37462500e50e.json | [
"Бөгөн Смайлик тыуған :-)",
"Бөгөн донъяла сәйер бер байрам - Смайлик көнө билдәләнә. 1982 йылдың 19 сентябрендә Карнеги-Меллон университеты профессоры Скотт Фалман компьютерҙа текст йыйған саҡта йылмайыуҙы өс символ - ике"
] |
[] | 2016-09-20 11:36:27+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Көндәр һыуына башлау менән һалҡын тейеп ауырыуҙар ҙа арта. Айырыуса тымау аптырата, ә инде гайморитҡа барып етһә, бигерәк тә насар. Гаймориттан ҡайын бөрөһөнән әҙерләнгән төнәтмә яҡшы ярҙам итә. | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fnews%2Fzd%2F11802-tymauan-m-gaymorittan-fayay-ur.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474281583_12267996.jpg | ru | null | Тымауҙан һәм гаймориттан файҙаһы ҙур | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/news/zd/11802-tymauan-m-gaymorittan-fayay-ur.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/f82f0354c8996567e86d9d45793e645cdc18b7bb95fc777528c776e83d71eeaf.json | [
"Тымауҙан һәм гаймориттан файҙаһы ҙур",
"Көндәр һыуына башлау менән һалҡын тейеп ауырыуҙар ҙа арта. Айырыуса тымау аптырата, ә инде гайморитҡа барып етһә, бигерәк тә насар. Гаймориттан ҡайын бөрөһөнән әҙерләнгән төнәтмә яҡшы ярҙам итә."
] |
[] | 2016-09-16 13:49:35+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Сканвордты дөрөҫ сисеп, билдәләнгән түңәрәктәрҙә ниндәй хәрефтәр йәшенгәнен асыҡлағыҙ һәм шуларҙан һүҙ яһағыҙ. Дөрөҫ паролде дежур телефонға (8-965-923-20-00) тәүге булып ебәреүсене редакциянан бүләк | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11791-ildar-bitovtan-skanvord-16-sentyabr.html.json | http://www.ye02.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474009274_zhzhzhzhzhzhzhzhzhzh.jpg | ru | null | Илдар ҒӘБИТОВТАН сканворд (16 сентябрь) | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11791-ildar-bitovtan-skanvord-16-sentyabr.html | ba | 2016-09-06 | www.ye02.ru/e99b0439ed7fd32df8c1fe65bad5dcbd35912d632c74ade61ec6d69d1a8de7cd.json | [
"Илдар ҒӘБИТОВТАН сканворд (16 сентябрь)",
"Сканвордты дөрөҫ сисеп, билдәләнгән түңәрәктәрҙә ниндәй хәрефтәр йәшенгәнен асыҡлағыҙ һәм шуларҙан һүҙ яһағыҙ. Дөрөҫ паролде дежур телефонға (8-965-923-20-00) тәүге булып ебәреүсене редакциянан бүләк"
] |
[] | 2016-09-18 11:35:16+00:00 | null | null | Баймаҡ районының Билал ауылындағы 1043-сө һайлау участкаһында әле халыҡтың 37%-ты үҙҙәренең гражданлыҡ бурысын үтәгән. УИК асылыу менән иң беренсе һайлаусы - Һәмән ауылында йәшәүсе мәғариф ветераны | http%3A%2F%2Fwww.ye02.ru%2Fonline%2F11793-bilaldar-kilsgen-aylaua-bitaraf-tgel.html.json | http://www.ye02.ru/templates/yashlek/images/favicon.ico | ru | null | Билалдар киләсәген һайлауға битараф түгел | null | null | www.ye02.ru | null | http://www.ye02.ru/online/11793-bilaldar-kilsgen-aylaua-bitaraf-tgel.html | ba | 2016-9-01 | www.ye02.ru/2ebd1e8736eab85b82ca3f4c6400e4f5918255ae8622bc227908b1d078abe0d5.json | [
"Билалдар киләсәген һайлауға битараф түгел",
"Баймаҡ районының Билал ауылындағы 1043-сө һайлау участкаһында әле халыҡтың 37%-ты үҙҙәренең гражданлыҡ бурысын үтәгән. УИК асылыу менән иң беренсе һайлаусы - Һәмән ауылында йәшәүсе мәғариф ветераны"
] |
[] | 2016-09-29 12:13:27+00:00 | null | 2016-09-29 00:00:00 | null | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2Fx%25D3%2599ter%2Fmostaj-ruxy-j%25D3%2599sh%25D3%2599j-k%25D2%25AF%25D2%25A3eld%25D3%2599r%25D2%2599%25D3%2599.html.json | http://yanshishma.ru/x%D3%99ter/mostaj-ruxy-j%D3%99sh%D3%99j-k%D2%AF%D2%A3eld%D3%99r%D2%99%D3%99.html | ru | null | Мостай рухы йәшәй күңелдәрҙә | null | null | yanshishma.ru | Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримде иҫкә алыу өсөн уның һәйкәле янына сәскәләр тотоп беҙҙең гимназия уҡытыусылары ла, уҡыусылары ла килде. Ун бер йыл элек, 20 сентябрҙә, әҙәбиәтебеҙ аҡһаҡалы яҡты донъянан баҡыйлыҡҡа күскәйне. Әле Хәтер көнө уҙҙы.
Унда республикабыҙҙың билдәле шәхестәре, уҡыусылар, уҡытыусылар, баш ҡалала йәшәүселәр, шағирҙың дуҫтары һәм туғандары килгәйне. Митингыны Өфө ҡалаһы мэры Ирек Ишмөхәмәт улы Ялалов асты. Ул шағирҙың республика өсөн бик күп эш башҡарыуын билдәләне. Хәтер көнө ваҡытында Ирек Ишмөхәмәт улы һәйкәлгә «Башҡортостан халҡынан Мостай Кәримгә» исемле яҙыуҙың өҫтәп ҡуйылыуы, парктың тирә-яғы бөхтәләндерелеүе тураһында ла һөйләне. Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаев ҡәләмдәше тураһында яҡты хәтирәләре менән уртаҡлашты, БАССР-ҙың 100 йыллығының Мостай Кәримдең юбилейы ваҡытына тура килеүе осраҡлы түгеллеген әйтте. «Ошо оло ваҡиға йылында тыуған Мостафа Сафа улы республикабыҙ үҫешенә тос өлөш индерҙе, уның исемен донъя киңлегенә яңғыратты, халыҡтар араһындағы дуҫлыҡты нығытты», – тине Рауил Бикбаев. Шағирә Тамара Искәндәриә Мостай Кәримгә булған хөрмәтен шиғри юлдар аша еткерҙе.
Уның күп шиғырҙарына йырҙар ижад ителгән. Был көндө «Сигеү сигә ҡыҙҙар» тигәнен билдәле йырсыбыҙ Венера Юлгилдина башҡарыуында тыңланыҡ. Артабан майҙанға төрлө белем усаҡтарында белем алған уҡыусылар сығып баҫты. Улар шағирҙың билдәле шиғырҙарын башҡорт, урыҫ, татар, инглиз, украин, сыуаш, поляк, әрмән һәм башҡа телдәрҙә яңғыратты. Хәтер көнөндә радио, телевидение хеҙмәткәрҙәре ҡатнашты, саранан халыҡ оҙаҡ таралышмай торҙо. Һәр кем шағир менән аралашып йәшәгән осорҙарын иҫкә алды, йылы хәтирәләре менән уртаҡлашты.
Иртәгеһенә үҙебеҙҙең Мостай Кәрим исемендәге 158-се башҡорт гимназияһында ла Хәтер көнө уҙғарылды. Тамаша залына шағирҙың ижадын үҙ итеүселәр йыйылды. Гимназистар Мостай Кәримдең шиғырҙарын башҡорт, урыҫ, инглиз телдәрендә һөйләне. Һуңынан уның тормошона арналған фильм ҡаранылар. Һәр уҡыусы Мостай Кәрим исемендәге гимназияла уҡыуы менән бәхетле икәненә тағы ла бер инанып таралышҡандыр был саранан. Мостай рухы менән янып йәшәй һәм уҡый бит улар.
Айгөл ИГЕЛЕКОВА, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы.
Өфө ҡалаһы. | http://yanshishma.ru/x%D3%99ter/mostaj-ruxy-j%D3%99sh%D3%99j-k%D2%AF%D2%A3eld%D3%99r%D2%99%D3%99.html | ba | 2016-09-29 | yanshishma.ru/640cf15ed94c8e88f068d6e62776336a3d7ec4862f26499b41ae52078d0c06e6.json | [
"Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәримде иҫкә алыу өсөн уның һәйкәле янына сәскәләр тотоп беҙҙең гимназия уҡытыусылары ла, уҡыусылары ла килде. Ун бер йыл элек, 20 сентябрҙә, әҙәбиәтебеҙ аҡһаҡалы яҡты донъянан баҡыйлыҡҡа күскәйне. Әле Хәтер көнө уҙҙы.\nУнда республикабыҙҙың билдәле шәхестәре, уҡыусылар, уҡытыус... |
[] | 2016-09-16 13:48:42+00:00 | null | 2016-09-16 00:00:00 | Беҙ Ҡазанда саҡта. 7 июль. Ох-х, эҫе-е… Ни өсөн Асҡарҙа йылға йәки күл юҡ икән? Көн һайын атай эштән ҡайтҡанын көтөп, машина менән Ҡолоҡас яғындағы Оло | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2Fkonkurstar%2Fmine%25D2%25A3-%25D3%25A9s-ajym%2Fk%25D3%25A9nd%25D3%2599legemd%25D3%2599-j%25D3%2599jem.html.json | http://yanshishma.ru/konkurstar/mine%D2%A3-%D3%A9s-ajym/k%D3%A9nd%D3%99legemd%D3%99-j%D3%99jem.html | ru | null | Көндәлегемдә - йәйем | null | null | yanshishma.ru | 7 июль.
Ох-х, эҫе-е… Ни өсөн Асҡарҙа йылға йәки күл юҡ икән? Көн һайын атай эштән ҡайтҡанын көтөп, машина менән Ҡолоҡас яғындағы Оло Ҡыҙыл йылғаһына барабыҙ. Унда беҙҙең яратҡан урыныбыҙ бар: ҡуйы урман эргәһенән сыҡҡан йылғаның ағымы шул тиклем көслө, хатта ҡайһы саҡта ҡолатып ебәрә. Атай уға эре-эре таштар һалып, «джакузи» эшләне, шуға ла ваҡыт унда гел күңелле үтә.
Бөгөн дә тиҙ генә йыйынып, туптай ҙур ҡарбуз алып, киттек үҙебеҙҙең тылсымлы ергә. Туйғансы йөҙгәс, ағастар төбөндә самауыр менән сәй эсергә ултырҙыҡ. Олимпиада, спорт тураһында һөйләшеп алғас, атай: «Әллә Ҡара диңгеҙ буйына барып ҡайтабыҙмы?» – тип әйтеп һалмаһынмы! «О-о-о, диңгеҙ, йылы яҡтар, дельфиндар... Әлбиттә, ризабыҙ! Бөгөн үк пландар ҡора башлайыҡ!» – тип күңелле кәйеф менән Асҡарға ҡайттыҡ.
20 июль.
Иртәгә оҙон юлға сығабыҙ. Беҙҙең менән күршеләребеҙ – Мортазиндар ғаиләһе лә барырға теләне. Ә сәйәхәткә күмәк сыҡһаң, күңеллерәк була ул. Бөтәһен хәл итеп, ризалашып ҡына бөткәйнек, Фая апай: «Ә мин Ҡазанды күрергә теләйем», – тип әйтеп һалды. Бөтәбеҙ ҙә водителдәргә – атай менән Рәүил ағайға ҡарайбыҙ. «Теләһәгеҙ, әйҙәгеҙ! Ниңә бармаҫҡа?» – тип атай дәртләндереп ебәрҙе. Шулай итеп, тәүҙә Ҡазанға барабыҙ, унда бер-ике көн ҡаланы ҡарайбыҙ ҙа Волгоградҡа, Мамай Ҡурғанына юл тотабыҙ, шунан Туапсе ҡалаһында туҡтайбыҙ.
21 июль.
Өфөнө үтеп барабыҙ. Баш ҡалам, сәләм! Тәк, әле сәғәт 5-се 15 минут. Ҡазанға алыҫмы ул? Картаны асып ҡараным да: «Оһо, әле ярты юл да үтелмәгән!» – тип йоҡларға яттым.
Бер мәл уянып киттем. Әллә туҡтаныҡмы? Юҡ. Тәҙрәгә ҡарайым, ә унда алыҫҡа тип-тигеҙ, ялтырап ятҡан оҙон юл китә. Минең аптырауымды күреп, атай: «Беҙ Татарстанға индек», – тине. Юлдары һәйбәт икән, хатта бәләкәс ауылдарҙа ла. Киң итеп эшләнгәнгә, тығындар ҙа юҡ. Һелкенмәй генә барғас, «Анна Каренина»ны алып уҡый башланым.
– Ана, Ҡазан! – әсәйемдең һүҙҙәре мине XVII быуаттан әлеге ваҡытҡа килтерҙе. Алдыбыҙҙа ҙур, матур ҡала. Һаумы, Ҡазан! Һиңә Өфөнән ҡайнар сәләм!
22 июль.
Бөтәбеҙ ҙә иртәнге һигеҙҙә килеп торҙоҡ. Бер нисә көнгә алып торған өйҙөң беседкаһында сәй эсергә булдыҡ. Тиҙ генә ашайыҡ та ҡаланы ҡарарға сығайыҡ, тип һөйләштек. Аш бүлмәһенә инеп сәғәткә ҡараһам, 6-ны ғына күрһәтә! Бында Мәскәү ваҡыты менән йәшәгәндәрен онотҡанбыҙ бит! Йүгереп сығып, башҡаларға ла әйттем. «Баштан сыҡҡан. Бөтә Ҡазан йоҡлай, беҙ шаулашабыҙ», – тип әсәй көлөп, сәй яһаны.
Ҡаланың таҙалығы хайран итте. Йөҙ метр һайын сүп һала торған һауыттар ҡуйылған. Тығындар юҡ. Шуға тиҙ генә килеп еттек. Ой, Аҡ Кремль! Киттек, киттек шәберәк! Тик улай килеп сыҡманы, парковканы таба алмай йөрөнөк. Ҡайҙа һуң ул? Үтеп барған кешеләр ярҙам итте, ер аҫтына күрһәттеләр. Ҡайһылай йәтеш эшләгән татар дуҫтар! Водителдәргә лә, йәйәүлеләргә лә уңайлы. Эх-х, беҙҙә лә Салауат майҙанында ошолай парковка эшләһәләр, ҡайһылай шәп булыр ине. Авариялар ҙа кәмер, нервыларҙы ла бөтөрмәҫ инек.
Аҡ Кремль, Ҡол-Шәриф мәсете, Сөйөмбикә манараһы, төрлө сиркәүҙәр, Игенселәр һарайы – барыһы ла һоҡландырҙы. Ҡазан халҡы тарихын һаҡлай белгән, маладистар! Оҙаҡламай Волга буйына төштөк, ә унда-а... Ял итеүселәргә бөтә шарттар булдырылған: төрлө аттракциондар, прокатҡа велосипед, ролик, самокаттар тәҡдим итәләр, ҡапҡылап сығыу урындары бик күп. Рәхәтләнеп фотоға төшөп, күтәренке кәйеф менән ундағы Арбатҡа киттек.
24 июль.
Бына, исмаһам, һәйкәл! Көндәлегем, һин үҙеңде берәй ҡасан ҡырмыҫҡа кеүек кескәй генә итеп тойғаның булдымы? Волгоградтағы ҙур итеп яһалған «Ил-Әсәм саҡыра» һәйкәле эргәһендә үҙемде бәп-бәләкәс кенә итеп тойҙом. ...Мамай Ҡурғанына инер алдынан сәскәләр һатып алдыҡ. Бөтә яҡтан һуғыш йылдары йырҙары яңғырай, эргәбеҙҙән кадеттар марш менән үтеп китте. Күргән һәйкәлдәр һәм иҫтәлекле урындар мине һоҡландырҙы.
25 июль.
Бер нисә сәғәттән Туапсеға барып етәбеҙ, диңгеҙҙе күрәбеҙ, әммә минең кәйефем юҡ. Ни өсөн? Юл бәләһе, кисә көнө буйы шым ғына тәҙрәмде асып килдем, йомшаҡ елгә ҡыуандым. Ә бөгөн торһам, ҡолағым шешкән! Төнгөлөккә әсәйем йылы компресс ҡуйҙы. Уянып киткәс, иң беренсе ҡолағымды тотоп ҡараным: ауыртмай ҙа ул.
Был көн дә иҫтәлекле булды. Шаумян артылышын үттек. Кавказ тауҙарының остарында йөрөүе ҡыҙыҡ та, ҡурҡыныс та, сөнки юл өҫкә генә китеп тик бара. Оҙаҡламай Туапсе ҡалаһына индек, ул беҙҙе бик матур ҡаршыланы: урамдар тулы виноград, абрикос ағастары, һоҡланғыс сәскәләр. Ярты сәғәттән яҡшы кәйеф менән диңгеҙ менән күрешергә киттек. Ана, ул яҡында ғына...
27 июль.
Көҙгөлә үҙемде күреп, таныманым: помидор кеүек ҡып-ҡыҙыл ҡыҙ минме ул? Ҡайһылай ныҡ янғанмын! Әллә нисә көндө Ҡара диңгеҙ буйында үткәрәбеҙ, һыуҙа йөҙәбеҙ ҙә ҡояш аҫтында ятабыҙ.
Туапсе – бик матур ҡала. Теплоходҡа ултырып Киселёв ҡаяһына барҙыҡ. «Гәүһәр ҡул» киноһындағы балыҡ тотҡан урынды шунда төшөргәндәр. Был ергә мин ғашиҡ булдым. Диңгеҙҙең һыуы тап-таҙа, таштар эре...
28 июль.
Алдыбыҙға шаулап электричка килеп туҡтаны. Бөгөн Олимпик ауылына барабыҙ. Сочиға килгәс, иң беренсе 2014 йылда олимпиада үткән ергә килдек. Ысынлап та, Ҡышҡы олимпиадаға Рәсәй бик шәп әҙерләнгән булған икән. Олимпик парктың бөтә ерен ҡарап бөткәс, киттек пляжға. Эҫе көндә диңгеҙ һыуы ғына ҡотҡара ала! Ярты көнөбөҙ ошонда үтте, иҫтәлеккә сувенирҙар алдыҡ.
1 август.
Иртәгә ҡайтыр юлға сығабыҙ. Эх-х, Ҡара диңгеҙ... Шул хәтлем һине яратам! Хәҙер ҡайтырға ваҡыт, тыуған еремде һағындым. Башҡортостан, Әбйәлил, беләһеңме, ниндәй матур ерҙәр?! Һинән уларға сәләм ебәрергә һүҙ бирәм. Ә әлегә, һау бул, һау бул, Ҡара диңгеҙ!
4 август.
Сәйәхәттең аҙағы етеп тә килә. Артта Краснодар, Волгоград, Ульяновск, Ырымбур өлкәләре... Ана, Башҡортостан!
Был сәйәхәт минең каникулымды онотолмаҫлыҡ итте, ғаилә менән бергә бик шәп ял иттек. Атайым менән әсәйем – донъялағы иң яҡшы кешеләр, шул хәтлем уларға рәхмәтлемен.
Тыуған йортомдо күргәйнем, ҡыуанысымдан бейегем килеп китте. Беҙ ҡайттыҡ! Был сәйәхәтебеҙҙе бер ҡасан да онотмаясаҡмын, ысын. Сөнки ул – минең йәйем, йөрәгемдә һәм көндәлегемдә мәңге һаҡланасаҡ.
Илүзә МӘХИЙӘНОВА, йәш хәбәрсе.
Әбйәлил районы, Таһир Күсимов исемендәге Асҡар гимназияһы. | http://yanshishma.ru/konkurstar/mine%D2%A3-%D3%A9s-ajym/k%D3%A9nd%D3%99legemd%D3%99-j%D3%99jem.html | ba | 2016-09-16 | yanshishma.ru/2b88b5e0917408b250a64aad35acdb64ba30692d61506764b64d42c4691775da.json | [
"7 июль.\nОх-х, эҫе-е… Ни өсөн Асҡарҙа йылға йәки күл юҡ икән? Көн һайын атай эштән ҡайтҡанын көтөп, машина менән Ҡолоҡас яғындағы Оло Ҡыҙыл йылғаһына барабыҙ. Унда беҙҙең яратҡан урыныбыҙ бар: ҡуйы урман эргәһенән сыҡҡан йылғаның ағымы шул тиклем көслө, хатта ҡайһы саҡта ҡолатып ебәрә. Атай уға эре-эре таштар һа... |
[] | 2016-09-16 13:50:20+00:00 | null | 2016-09-16 00:00:00 | Бигерәк тә өлгөр инде Нәркәс Баймырҙина! Нисек барыһына ла ваҡыт табалыр. Бының өсөн тырыш та, ныҡышмал да, йылғыр ҙа булыу кәрәктер. Юғиһә, уҡыуҙан ҡайтып, | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2Fprezident-stipendiaty%2Fk%25D2%25AFg%25D3%2599rsend%25D3%2599n-bit-ul.html.json | http://yanshishma.ru/prezident-stipendiaty/k%D2%AFg%D3%99rsend%D3%99n-bit-ul.html | ru | null | Күгәрсендән бит ул! | null | null | yanshishma.ru | null | http://yanshishma.ru/prezident-stipendiaty/k%D2%AFg%D3%99rsend%D3%99n-bit-ul.html | ba | 2016-09-16 | yanshishma.ru/532541b3ad89fc41d2a6abcf4d8e3eae1c6375cbb369335d349bbfc04237aa7b.json | [
"Күгәрсендән бит ул!",
"Бигерәк тә өлгөр инде Нәркәс Баймырҙина! Нисек барыһына ла ваҡыт табалыр. Бының өсөн тырыш та, ныҡышмал да, йылғыр ҙа булыу кәрәктер. Юғиһә, уҡыуҙан ҡайтып,"
] |
[] | 2016-09-16 13:49:14+00:00 | null | 2016-09-16 00:00:00 | Яҙ көнө булды был хәл. Ауыл кешеләрен аптыратып, ҡурҡытып, Йәнәрғош яланында көпә-көндөҙ, буралар араларынан тегеләй-былай үтеп, бер айыу йөрөнө. Мин алыҫтан | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2Fbul%25D2%2593an-x%25D3%2599l%2Fajyu-aptyratty.html.json | http://yanshishma.ru/bul%D2%93an-x%D3%99l/ajyu-aptyratty.html | ru | null | Беҙ – “Бәйләнештә” | null | null | yanshishma.ru | Яҙ көнө булды был хәл. Ауыл кешеләрен аптыратып, ҡурҡытып, Йәнәрғош яланында көпә-көндөҙ, буралар араларынан тегеләй-былай үтеп, бер айыу йөрөнө. Мин алыҫтан ғына ҡарап торам. Бәй, был ни хәл? Бер заман аттар өйөрө йәнтәслимгә ҡаса башламаһынмы?! Айыу баҫтыра үҙҙәрен. Ҡот-йән китте. Аттар ҡурҡышынан ташып, өйрөлөп-өйрөлөп аҡҡан Үҙән йылғаһы аша икенсе ярға йөҙөп сыҡҡандарын һиҙмәй ҙә ҡалды. Ә айыу урманға инеп китте. Ҡыйыулығын әйт әле һин уның. Кешеләрҙән дә, бысҡы тауышынан да ҡурҡмай килеп сығыуы бөтәһен дә аптыратты.
– Айыуҙар ҡыш буйына өңдәрендә ятып, яңы ғына сыҡҡас, ябыҡтар. Асығып хәле бөткәнгә аттарҙы баҫтырып тота алманы,– ти Ирғәле олатай. Ул белә, сөнки һунарсы булған.
Фәриҙә АЙЫТБАЕВА.
Бөрйән районы, Ҡолғана ауылы. | http://yanshishma.ru/bul%D2%93an-x%D3%99l/ajyu-aptyratty.html | ba | 2016-09-16 | yanshishma.ru/f4dbb3663db723d11a9217ab1678bf2db4b6d7b521b4a8eca97bb07bfca90f75.json | [
"Яҙ көнө булды был хәл. Ауыл кешеләрен аптыратып, ҡурҡытып, Йәнәрғош яланында көпә-көндөҙ, буралар араларынан тегеләй-былай үтеп, бер айыу йөрөнө. Мин алыҫтан ғына ҡарап торам. Бәй, был ни хәл? Бер заман аттар өйөрө йәнтәслимгә ҡаса башламаһынмы?! Айыу баҫтыра үҙҙәрен. Ҡот-йән китте. Аттар ҡурҡышынан ташып, өйрөлөп... |
[] | 2016-09-26 21:58:35+00:00 | null | 2016-09-23 00:00:00 | null | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2Fgeroj-pioner%25D2%2599ar%2F%25D3%25A9s-ta%25D2%2593an-2.html.json | http://yanshishma.ru/geroj-pioner%D2%99ar/%D3%A9s-ta%D2%93an-2.html | ru | null | Беҙ – “Бәйләнештә” | null | null | yanshishma.ru | Альберт Купша, Маркс Кротов, Коля Рыжов
Был өс дуҫтың исеме ҡасандыр бөтә илгә билдәле була. Улар Ленинград өлкәһенең Смердыня ауылында йәшәп, бер синыфта белем ала. Ҡыйыу яҡташтары хаҡында урындағы халыҡ әле лә онотмай.
– Маркс – үҙебеҙҙең Смердыня ауылында тыуып үҫкән егет, Альберт ғаиләһе менән Латвиянан күсеп килгән, ә бына Коля тураһында, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бер нәмә лә билдәле түгел, – тип һөйләй мәктәп музейы етәксеһе, китапхана мөдире Марина Ефремова.
Бер мәктәптә уҡыйҙар. Һуғыш башланғанда уларға 12 – 13 йәш кенә була. Тәүҙә бөтә малайҙар кеүек урман буйлап тегеһен-быныһын ҡарап йөрөйҙәр. Аҙаҡ Маркс партизандарға китә. Уға дуҫтары ла эйәрә.
Маркстың әсәһе Евдокия Павлованың хәтирәләренән: «Бер ваҡыт беҙҙең ауыл өҫтөндә генә һауа һөжүме башланды. Бөтәһе лә өйҙәренә ҡасып, йәшенеп бөттө. Ә теге өсәү юҡҡа сыҡты ла ҡуйҙы. Баҡтиһәң, ауыл осона барып, һауалағы бәрелеште күҙәткәндәр. Самолёттарҙың береһе янып төшә. Ул беҙҙеке була. Малайҙар тиҙерәк осоусыны ҡотҡарырға ашыға. Ләкин ул үлгән була. Документтарын алып ҡайталар. Һуңынан партизандарға тапшыралар. Улар туғандарына ебәрә. Төндә шым ғына барып, осоусыны ерләйҙәр».
1941 йылдың декабрендә партизандарҙың ҡушыуы буйынса егеттәр төндә саңғы кейеп күрше Бородулино ауылына бара. Унда – аэродром. Егеттәр Ленинградҡа осҡан немец самолёттарының урынын кәрәсин фонарҙар менән билдәләргә тейеш була. Улар күрһәтеүе буйынса партизандар шул уҡ төндә килеп, фашистарҙың хәрби часына һөжүм итә. Үҙҙәрен ҡырып һалып, аттарын, ҡоралдарын, аҙыҡ-түлектәрен алалар.
Ошонан һуң фашистар подпольщиктарҙы асыҡлау өсөн бөтә ауылды тентеп сыға. Бер ваҡыт төндә Кротовтарға, ҡыҙылармеецмын, тип бер кеше килә. Ашарына, кейеренә, шулай уҡ саңғы менән фонарь ҙа һорай. Маркс бер нәмә лә бирә алмауҙары тураһында әйтә. Теге кеше тағы ла бер нисә йортҡа инә. Береһендә ярҙамға киләләр. Ул һорағандарҙың барыһын да биреп, партизандарға юлды өйрәтеп тә ебәрәләр. Ә был кеше шымсы булып сыға.
Марксты, Альбертты, Коляны һәм тағы ла бер подпольщикты ҡулға алалар. Тәүге икәүҙе аталар, Коляны аҫалар. Язалау Смердынянан алыҫ булмаған Аҡ күл яры буйында башҡарыла.
Мәктәп музейында әле Альберт менән Маркстың фотолары һаҡлана. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Коляныҡын бер ҡайҙан да таба алмағандар.
Һуғыштан һуң дуҫтарҙың үлгән урынына иҫтәлекле монумент ҡуйыла. Совет заманында уҡыусыларҙы пионерға алыу тантанаһы йыл һайын ошо урында үткәрелгән була. Күптән түгел был традиция ҡабаттан яңыртыла.
Был өс тағандың батырлығы тураһында балалар белергә тейеш, ти уҡытыусылар. Ысынлап та, герой-пионерҙар була улар.
Өс дуҫ I дәрәжә Ватан һуғышы ордены, I дәрәжә «Ватан һуғышы партизанына» миҙалы менән бүләкләнә.
Үкенескә ҡаршы, Коля Рыжовтың фотоһы архивтарҙа һаҡланмаған.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА әҙерләне. | http://yanshishma.ru/geroj-pioner%D2%99ar/%D3%A9s-ta%D2%93an-2.html | ba | 2016-09-23 | yanshishma.ru/fafe484e295b450a6a054483078208cc755b5af3d16e6be6ebeeef221f135195.json | [
"Альберт Купша, Маркс Кротов, Коля Рыжов\nБыл өс дуҫтың исеме ҡасандыр бөтә илгә билдәле була. Улар Ленинград өлкәһенең Смердыня ауылында йәшәп, бер синыфта белем ала. Ҡыйыу яҡташтары хаҡында урындағы халыҡ әле лә онотмай.\n– Маркс – үҙебеҙҙең Смердыня ауылында тыуып үҫкән егет, Альберт ғаиләһе менән Латвиянан күсе... |
[] | 2016-09-16 13:52:40+00:00 | null | 2016-09-16 00:00:00 | Нәркәс атаһы менән. Өфөләге урта махсус музыка колледжының ХI синыф уҡыусыһы Нәркәс Юлдашева башҡорт бейеүе менән ТНТ каналының «Бейеүҙәр» шоу программаһына | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2Fb%25D3%2599jgel%25D3%2599r%2Fafarin-n%25D3%2599rk%25D3%2599s.html.json | http://yanshishma.ru/b%D3%99jgel%D3%99r/afarin-n%D3%99rk%D3%99s.html | ru | null | Беҙ – “Бәйләнештә” | null | null | yanshishma.ru | null | http://yanshishma.ru/b%D3%99jgel%D3%99r/afarin-n%D3%99rk%D3%99s.html | ba | 2016-09-16 | yanshishma.ru/c5f75d89eb35f7a25eb7354ea6db3ef97c0c3b190029289855bbc67a086a1613.json | [
"Беҙ – “Бәйләнештә”",
"Нәркәс атаһы менән. Өфөләге урта махсус музыка колледжының ХI синыф уҡыусыһы Нәркәс Юлдашева башҡорт бейеүе менән ТНТ каналының «Бейеүҙәр» шоу программаһына"
] |
[] | 2016-09-16 13:51:52+00:00 | null | 2016-09-16 00:00:00 | Үҙеңде һәйбәт тойоу өсөн дөрөҫ тә, файҙалы ла туҡланырға кәрәк. Уҡыуға күп көс сарыф ителә, ә уны тулыландырмайынса булмай. Һәр көн бала организмы билдәле | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2F%25D2%25BBauly%25D2%2593y%25D2%25A3-bajly%25D2%2593y%25D2%25A3%2Fd%25D3%25A9r%25D3%25A9%25D2%25AB-tu%25D2%25A1lan-bashy%25D2%25A3-eshl%25D3%2599r.html.json | http://yanshishma.ru/%D2%BBauly%D2%93y%D2%A3-bajly%D2%93y%D2%A3/d%D3%A9r%D3%A9%D2%AB-tu%D2%A1lan-bashy%D2%A3-eshl%D3%99r.html | ru | null | Дөрөҫ туҡлан, башың эшләр | null | null | yanshishma.ru | null | http://yanshishma.ru/%D2%BBauly%D2%93y%D2%A3-bajly%D2%93y%D2%A3/d%D3%A9r%D3%A9%D2%AB-tu%D2%A1lan-bashy%D2%A3-eshl%D3%99r.html | ba | 2016-09-16 | yanshishma.ru/48f58a747a07353976af2f0a0c896eef04f84eef70f17a30f40442e99c4931a2.json | [
"Дөрөҫ туҡлан, башың эшләр",
"Үҙеңде һәйбәт тойоу өсөн дөрөҫ тә, файҙалы ла туҡланырға кәрәк. Уҡыуға күп көс сарыф ителә, ә уны тулыландырмайынса булмай. Һәр көн бала организмы билдәле"
] |
[] | 2016-09-16 13:50:51+00:00 | null | 2016-09-16 00:00:00 | Эльдар әсәһе менән. Бәләбәй егете Эльдар Суфиянов менән «Ауыл хужалығы иҫәбен алыу балалар күҙлегенән» тигән иншалар конкурсында еңеүселәрҙе тәбрикләү | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2Fb%25D3%25A9t%25D3%2599-r%25D3%2599s%25D3%2599j-auyl-xuzhaly%25D2%2593y-i%25D2%25AB%25D3%2599ben-alyu%2Fir-danyn-at-arttyryr.html.json | http://yanshishma.ru/b%D3%A9t%D3%99-r%D3%99s%D3%99j-auyl-xuzhaly%D2%93y-i%D2%AB%D3%99ben-alyu/ir-danyn-at-arttyryr.html | ru | null | Ир данын ат арттырыр | null | null | yanshishma.ru | null | http://yanshishma.ru/b%D3%A9t%D3%99-r%D3%99s%D3%99j-auyl-xuzhaly%D2%93y-i%D2%AB%D3%99ben-alyu/ir-danyn-at-arttyryr.html | ba | 2016-09-16 | yanshishma.ru/05d6eb8c77cc9643ae399905022ce9f0d22a48a463251bcc1d7ab1b5185fe9dd.json | [
"Ир данын ат арттырыр",
"Эльдар әсәһе менән. Бәләбәй егете Эльдар Суфиянов менән «Ауыл хужалығы иҫәбен алыу балалар күҙлегенән» тигән иншалар конкурсында еңеүселәрҙе тәбрикләү"
] |
[] | 2016-09-30 06:23:16+00:00 | null | 2016-09-30 00:00:00 | null | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2Fgeroj-pioner%25D2%2599ar%2Fmusya-pinkenzon.html.json | http://yanshishma.ru/wp-content/uploads/2016/09/291615_original.jpg | ru | null | Муся Пинкензон | Йәншишмә | null | null | yanshishma.ru | Фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә ул бер немец һалдатын да үлтермәй, листовкалар ҙа таратмай, поездар ҙа шартлатмай. Ун бер йәшлек ҡурҡыу белмәҫ йәһүд малайының ҡоралы скрипка була.
Йәш музыкант Абрамды бер кем дә исеме менән йөрөтмәй. Бөтәһе лә иркәләп «Муся» тип өндәшә. Әсәһе яратып: «Абрамуся», – тип әйткән була, аҙаҡ ҡыҫҡартып, Мусяһы ғына тороп ҡала.
Муся Пинкензон 1930 йылда Молдавиялағы (ул ваҡытта Румыниялағы) Бельцы ҡалаһында донъяға килә. Уларҙың ғаиләһе әллә нисә быуынды берләштергән табиптар нәҫеленән. Мусяның атаһы, Владимир Пинкензон, уны дауам итеүселәрҙең береһе була. Урындағы халыҡ алтын ҡуллы табипҡа оло хөрмәт менән ҡарай.
Ә Муся бәләкәй генә сағынан музыкаға тартыла. Биш йәшендә ул ҙур оҫталыҡ менән скрипкала уйнай. Йәш талант тураһында бөтә ҡала гәзиттәрендә яҙалар.
1940 йылда Бессарабия, уның менән бергә Бельцы ҡалаһы ла СССР составына инә. Муся пионерға алына. Музыка менән шөғөлләнеүен дауам итә. Атаһы ауырыуҙарҙы дауалай. 1941 йылда малай Молдавияның 1-се республика үҙешмәкәр һынлы сәнғәт олимпиадаһында ҡатнашырға тейеш була. Ләкин һуғыш башланып, бөтә пландары селпәрәмә килә.
Уларҙың ғаиләһе Кубангә, Усть-Лабинск станицаһына, эвакуациялана. Владимир Пинкензон хәрби госпиталдә эшләй башлай, Муся ундағы мәктәпкә уҡырға бара. Кистәрен атаһы янына госпиталгә килеп, яралылар өсөн скрипкала уйнай.
1942 йылда немецтар Кубанде лә баҫып инә. Госпиталдән табиптарҙы ла, яралыларҙы ла алып китеп өлгөрмәйҙәр. Аҙаҡҡыға хәтле ауырыуҙары янында ҡалған Владимир Пинкензонды гитлерсылар ҡулға ала һәм яралы немец һалдаттарын дауаларға ҡуша. Табип ризалашмай, уны төрмәгә ябып ҡуялар. Оҙаҡламай янына ҡатыны менән улын да килтереп ырғыталар. Нацистар бөтә булған йәһүдтәрҙе юҡҡа сығарып ҡына ҡалмайынса, башҡалар өсөн ҡурҡытыу акцияһы ла уҙғарырға була.
Язалау урынына халыҡты йыялар. Хөкөм ителеүселәр араһында күкрәгенә скрипкаһын ҡыҫҡан 11 йәшлек Мусяның да булыуын күреп, бөтәһе лә «аһ!» итә.
Балаһына теймәүҙәрен үтенгән өлкән Пинкензонды шунда уҡ атып үлтерәләр. Артынса иренә ярҙамға ташланған ҡатынын да.
Муся бер үҙе тороп ҡала. Ҡурҡыуҙан нимә эшләргә белмәйенсә ҡатып ҡалған халыҡ уға бер нисек тә ярҙам итә алмай.
Шул ваҡыт Муся:
– Офицер әфәнде, үлер алдынан миңә скрипкамда уйнарға рөхсәт итегеҙ әле, – тип мөрәжәғәт итә.
Немец ҡәнәғәт йылмайып, ризалыҡ бирә. Ул, моғайын, малай ярамһаҡланып, иҫән ҡалдырыуын үтенер, тип уйлағандыр.
Көслө музыка яңғырай. 11 йәшлек кенә бала гитлерсылар алдында ул ваҡытта Советтар Союзы гимны булған «Интернационал»ды уйнай. Халыҡ араһынан кемдер яй ғына итеп йыр башлай. Уны башҡалар эләктереп ала. Иҫенә килгән офицер:
– Сусҡа, туҡтат хәҙер үк! – тип ҡысҡыра.
Атыу тауышы яңғырай. Тәүге пуля скрипкасыны яралай. Ул уйнауын дауам итергә тырыша. Яңы залп Мусяның ғүмерен өҙә.
Шулай итеп, халыҡты ҡурҡытыу акцияһы фашистарҙың үҙҙәренең кәмһетелеүе менән тамамлана. Был көндө станица халҡында Еңеүгә яңынан өмөт уяна. Был ышанысты уларға бәләкәй генә скрипкасы малай ҡайтара.
Һуғыштан һуң Муся Пинкензонды атып үлтергән урынға һәйкәл ҡуйыла.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА әҙерләне. | http://yanshishma.ru/geroj-pioner%D2%99ar/musya-pinkenzon.html | ba | 2016-09-30 | yanshishma.ru/e9c8106b3f1f7203b52640bf6f71fe1da4b2d25338925cbc62b434f7e87df6ce.json | [
"Фашист илбаҫарҙарына ҡаршы көрәштә ул бер немец һалдатын да үлтермәй, листовкалар ҙа таратмай, поездар ҙа шартлатмай. Ун бер йәшлек ҡурҡыу белмәҫ йәһүд малайының ҡоралы скрипка була.\nЙәш музыкант Абрамды бер кем дә исеме менән йөрөтмәй. Бөтәһе лә иркәләп «Муся» тип өндәшә. Әсәһе яратып: «Абрамуся», – тип әйткән б... |
[] | 2016-09-30 06:22:40+00:00 | null | 2016-09-30 00:00:00 | null | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2F%25D0%25B1%25D0%25B5%25D2%2599-%25D1%2582%25D0%25B8%25D0%25BC%25D1%2583%25D1%2580%25D1%2581%25D1%258B%25D0%25BB%25D0%25B0%25D1%2580%2Ftimursylar-yar%25D2%2599am%25D2%2593a-ashy%25D2%2593a.html.json | http://yanshishma.ru/%D0%B1%D0%B5%D2%99-%D1%82%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80/timursylar-yar%D2%99am%D2%93a-ashy%D2%93a.html | ru | null | Тимурсылар ярҙамға ашыға | null | null | yanshishma.ru | Мәктәпкә килеп ингәс тә: «Һеҙҙә тимурсылар бармы ул?» – тип ҡыҙыҡһынабыҙ. Беҙҙе ҡыуандырҙылар. Улай ғына ла түгел, алтынсы синыф уҡыусылары менән бергәләп ветерандар Лена Барый ҡыҙы һәм Әхтәм Хәйбулла улы Исламғоловтарға барып килергә тәҡдим иттеләр.
– Әйҙәгеҙ һуң, – тип ихлас ризалаштыҡ.
Юл буйына балалар менән һөйләшә-һөйләшә барып, Исламғоловтар өйөнә килеп еткәнде һиҙмәй ҙә ҡалдыҡ. Йорт хужаһы Әхтәм Хәйбулла улы ҡапҡа алдында уҡ ҡаршы алды.
– Әллә ни эш тә юҡ инде, – тигән була үҙе. Тимурсылар аптырап ҡалманы. Таптылар эште. Малайҙар ҡулдарына һәнәк, тырма, һепертке тотоп, ҡапҡа алдын, өй тирәһен сүп-сарҙан, ҡойолған япраҡтарҙан «һә» тигәнсе таҙартып та ҡуйҙы.
Ҡыҙҙар Лена инәй янына инде. Синыф етәксеһе Зилә Биктимер ҡыҙы Искәндәрова менән уның хәлен белештеләр, ниндәй ярҙам кәрәген һораштылар.
– Балаларға, уҡытыусыларға рәхмәт инде, – тип шатланды инәй. – Онотмайҙар, ярҙам итеп торалар. Беҙгә ни, өлкәндәргә, уларҙың яныбыҙға килеп китеүҙәре лә ҙур һөйөнөс.
Лена Барый ҡыҙы менән Әхтәм Хәйбулла улы – икеһе лә ветеран уҡытыусылар. Хаҡлы ялға тиклем мәктәптә эшләгәндәр. Лена инәй – географиянан, ә Әхтәм бабай хеҙмәттән, физкультуранан дәрес биргән. Бөтә ғүмерҙәрен мәктәпкә арнағандар.
Үҙҙәренең ике ҡыҙы, бер улдары бар. Өфөлә, Ермолаевкала үҙ аллы донъя көтә улар. Балалары ла, ейән-ейәнсәрҙәре лә ауылға ҡайтып, хәлдәрен белеп, ярҙам итеп китәләр икән.
Алтынсылар был көндө ветерандарҙы ҡыуандырып, үҙҙәре лә ҡәнәғәт йөҙ менән өйҙәренә таралышты.
– Беҙҙең мәктәптә тимурсылыҡ эше онотолғаны юҡ, – ти мәктәп директоры урынбаҫары Гөлгөнә Йүнир ҡыҙы Абдуллина. – Бишенсенән алып һәр синыфҡа ветеран уҡытыусылар беркетелгән. Күбеһенә яҙғы-көҙгө баҡса эштәрендә ярҙам итәбеҙ. Беҙҙә юғары синыфтарҙа ирекмәндәр төркөмө лә бар. Улар яугир-интернационалист Нафиҡ Аллабирҙиндың ҡәберен ҡарап-тәрбиәләп тора, төрлө өмәләрҙә ҡатнаша. Мәҙәниәт йорто янына ағас үҫентеләре лә ултырттыҡ.
Бик хуп! Башҡа яҡтарҙа нисектер, был мәктәптә тимурсылар командаһы, ысынлап та, әүҙем эшләй. Ветерандарҙы мәктәпкә осрашыуҙарға ла саҡырып торалар, байрамдарҙа ҡотларға ла онотмайҙар.
М. ӘБЕШЕВ.
Көйөргәҙе районы, Яҡшембәт мәктәбе. | http://yanshishma.ru/%D0%B1%D0%B5%D2%99-%D1%82%D0%B8%D0%BC%D1%83%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80/timursylar-yar%D2%99am%D2%93a-ashy%D2%93a.html | ba | 2016-09-30 | yanshishma.ru/f5332c24f7449dac285ca07df9967330432a6f702253456f820dfb30d833366e.json | [
"Мәктәпкә килеп ингәс тә: «Һеҙҙә тимурсылар бармы ул?» – тип ҡыҙыҡһынабыҙ. Беҙҙе ҡыуандырҙылар. Улай ғына ла түгел, алтынсы синыф уҡыусылары менән бергәләп ветерандар Лена Барый ҡыҙы һәм Әхтәм Хәйбулла улы Исламғоловтарға барып килергә тәҡдим иттеләр.\n– Әйҙәгеҙ һуң, – тип ихлас ризалаштыҡ.\nЮл буйына балалар менән... |
[] | 2016-09-26 21:58:22+00:00 | null | 2016-09-23 00:00:00 | null | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2F%25D0%25BC%25D0%25B0%25D1%2585%25D1%2581%25D1%2583%25D1%2581-%25D0%25B1%25D0%25B8%25D1%2582%25D1%2582%25D3%2599%25D1%2580%2F%25D2%2593ail%25D3%2599-usa%25D2%2593y-%25D0%25BC%25D0%25B0%25D1%2585%25D1%2581%25D1%2583%25D1%2581-%25D0%25B1%25D0%25B8%25D1%2582%25D1%2582%25D3%2599%25D1%2580%2Fb%25D3%2599l%25D3%2599k%25D3%2599j-d%25D3%2599%25D2%25AFl%25D3%2599t.html.json | http://yanshishma.ru/%D0%BC%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%83%D1%81-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D1%82%D3%99%D1%80/%D2%93ail%D3%99-usa%D2%93y-%D0%BC%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%83%D1%81-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D1%82%D3%99%D1%80/b%D3%99l%D3%99k%D3%99j-d%D3%99%D2%AFl%D3%99t.html | ru | null | Беҙ – “Бәйләнештә” | null | null | yanshishma.ru | Ғаилә. Уны бәләкәй генә бер дәүләткә тиңләйҙәр. Ысынлап та, һәр ғаиләнең үҙ ҡанундары, йәшәү рәүеше, йолалары була. Сибай ҡалаһында йәшәгән Баһумановтар ғаиләһендә лә үҙҙәренә генә хас ҡағиҙәләре бар икән.
– Өйҙә балалар беҙгә туған телебеҙҙә өндәшмәһә, яуап бирмәйбеҙ, компьютер янына ултырырға рөхсәт итмәйбеҙ, – ти Айһылыу Әхәт ҡыҙы. Бик һәйбәт «яза»! Юғиһә, ҡала ерендә барыбер башҡортса аралашыу әҙерәк. Мәктәптә уҡыусылар үҙ-ара күберәк урыҫса ғына һөйләшәләр. Өйҙә лә ирек ҡуйһаң, телде белмәй үҫеүҙәрен көт тә тор. Афарин, Баһумановтар!
Был матур ғаилә дүрт бала тәрбиәләп үҫтерә: өс ҡыҙ һәм бер малай. Эльмира менән Илүзә ҡаланың 14-се мәктәбендә ун беренселә һәм алтынсыла уҡый. Эльвира 6-сы белем усағында – X, ә кинйәләре Арыҫлан Рамаҙан Өмөтбаев исемендәге 13-сө лицейҙа II синыфта белем ала. Бөтәһе лә тырыша, һәйбәт билдәләр менән атайҙары һәм әсәйҙәрен ҡыуандырып тора. Эльмира математика, урыҫ теленән ҡала олимпиадаларында ҡатнаша. Ҡыҙҙар «Урал батыр» эпосын да бик теләп өйрәнә. Илүзә мең юлдан ашыу ятлаған. Ул йәнә испан телен үҙ аллы үҙләштерә башлаған. Испанияла бер туғандары йәшәй икән. Илүзә лә был илде барып күрергә хыяллана.
Балалар бөтәһе лә ҡалалағы спорт мәктәбендә шөғөлләнә. Эльмира – кикбоксингты, Илүзә баскетбол секцияһын һайлаған. Эльвира волейбол уйнарға ярата, бейеү түңәрәгенә йөрөй. Арыҫланды иһә быйыл футболға биргәндәр. Ғаиләлә берәү бөтәһе өсөн, бөтәһе берәү өсөн ҡағиҙәһе лә яҡшы үтәлә. Берҙәмлек көслө. Сөнки берәй иҫкәрмә булһа, айырым бер бала түгел, бөтәһе лә яуаплы була һәм шелтә ала. Үҙаллылар. Һәр кем ниндәйҙер эш үтәй. Ҡыҙҙар – өйҙәге таҙалыҡ, ә ҡустылары ишек төбөндәге аяҡ кейемдәренең тәртиптә теҙелеп ҡуйылыуы өсөн яуап бирә. Эшкә өйрәнеү шулай бәләкәй генә вазифаларҙан башлана инде ул.
– Балаларға ышанабыҙ. Эштән һуң ҡайтырға тура килһә, ашарға ла бешереп ҡуялар. Бер ҡыҙыҡ ваҡиға хәтергә уйылып ҡалған. Эльмира менән Эльвира өсөнсөнө һәм икенсене тамамлаған ине. Беҙҙе аптыратып, былар былау бешереп ҡуйғандар. Итте нисек турағандарҙыр? – тип һөйләй әсәйҙәре. – Бәлеш, бүтән ризыҡтар ҙа әҙерләй беләләр. Ҡул эшенә лә өйрәнеп үҫһендәр, тип тырышабыҙ. Әле яңыраҡ бергәләп ултырғыс түшәктәре эшләп ҡараныҡ.
Баймаҡ районының Төрөкмән, Муллаҡай ауылдарында өләсәйҙәре лә йәшәй икән. Уларға ла барып йөрөйҙәр, бесән эшләшәләр, йәшелсә, емеш-еләк үҫтерешәләр. Төрөкмәндәге өләсәйҙәре менән хатта серҙәш тә ҡыҙҙар. Берәй сетерекле һорауҙары булһа, уның менән дә кәңәшләшәләр.
Тәрбиә башы – ғаиләнән. Киләсәктә бына тигән кешеләр булып китер әле Айһылыу һәм Илһам Баһумановтарҙың балалары.
Эльвира ӘСӘҘУЛЛИНА. | http://yanshishma.ru/%D0%BC%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%83%D1%81-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D1%82%D3%99%D1%80/%D2%93ail%D3%99-usa%D2%93y-%D0%BC%D0%B0%D1%85%D1%81%D1%83%D1%81-%D0%B1%D0%B8%D1%82%D1%82%D3%99%D1%80/b%D3%99l%D3%99k%D3%99j-d%D3%99%D2%AFl%D3%99t.html | ba | 2016-09-23 | yanshishma.ru/4f46179e6c0fc4f893f6c9f7f0b0e45b2d383444be7a57a654158c6b6ae1fd5e.json | [
"Ғаилә. Уны бәләкәй генә бер дәүләткә тиңләйҙәр. Ысынлап та, һәр ғаиләнең үҙ ҡанундары, йәшәү рәүеше, йолалары була. Сибай ҡалаһында йәшәгән Баһумановтар ғаиләһендә лә үҙҙәренә генә хас ҡағиҙәләре бар икән.\n– Өйҙә балалар беҙгә туған телебеҙҙә өндәшмәһә, яуап бирмәйбеҙ, компьютер янына ултырырға рөхсәт итмәйбеҙ... |
[] | 2016-09-29 12:13:20+00:00 | null | 2016-09-29 00:00:00 | null | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2F%25D3%25A9lk%25D3%2599nd%25D3%2599r-izhady%2Fazhda%25D2%25BBa-e%25D2%2599en%25D3%2599n.html.json | http://yanshishma.ru/wp-content/uploads/2016/09/Аждаха2.jpg | ru | null | Аждаһа эҙенән | Йәншишмә | null | null | yanshishma.ru | Мажаралы повесть
Сер
Балыҡ һаҡлау ойошмаһы инспекторы Әхтәр Һибәтов ауыҙынан ысҡынған Сыбаркүл «феномены» тирәләй ни аралалыр тарала башлаған шом тулы ҡурҡыныс хәбәр, көнләп кенә түгел, сәғәтләп ҡуйыра барҙы ла бер мәлде үҙенең иң юғары нөктәһенә етте: имеш, күлгә үҙе имәнес, үҙе рәхимһеҙ аждаһа эйәләшеп алған. Яр ситенә яҡын килгән йәнлек менән абайламай һыу өҫтөнә төшкән ҡош-ҡортто «һә» тигәнсе йота ла ҡуя икән! Былай барһа, бер килеп, кешегә лә сират етмәҫ, тимә. Әлеге «феномен»дың иң ҡыҙығы ла, иң сәйере лә шунда: ауыл халҡы бер ниндәй ҙә төплө дәлилдәр менән раҫланмаған ҡоро һүҙҙәргә, ошоғаса бер кемдең дә күргәне булмаған аждаһаға ышана ла ҡуя. Шунлыҡтан күлдә һыу инеүселәр, елкәнле лә, елкәнһеҙ ҙә кәмәлә йөҙгәндәр, хатта бер нәмәнән ҡурҡмаҫ, күпте күргән балыҡсылар һаны ла көндән-көн кәмей бара.
Бер-береһенә ишелә-сырмала үҫкән тал, муйыл ағастары, башҡа эреле-ваҡлы ҡыуаҡлыҡтар һәм дә күп йыллыҡ ҡамыш тумарлығынан торған йөҙөп йөрөүсе утрауҙар тирәһендәге һыуҙа һәр төрлө балығы мыжғып торһа, көтөү-көтөү булып, ҡоштары мәж килә. Һуңғыларының байтағы ошо шырлыҡ-утрау эсендә оя ҡороп кинәнә – бында тыныс та, хәүефһеҙ ҙә. Дөрөҫ, әлегә миҙгеле килеп етмәгәнлектән, күпләп балыҡ тотоу ҙа, өйрәктәргә һунар итеү ҙә башланмаған. Балыҡты ҡармаҡҡа эләктерергә генә рөхсәт булһа, ҡош-ҡорт аулау ҡәтғи тыйылған. Ни өсөн тигәндә, балыҡтың йылдам ыуылдырыҡ сәскән, ҡоштарҙың күпләп бала сығарған осоро. Был мәлдә уларҙы бимазаларға һис ярамай. Ошоно аңлаған күп кеше мылтығын да, йылым-маҙарын да йыйып тора: әлегә ваҡыты ул түгел. Шулай ҙа күпселек намыҫлы балыҡсылар менән һунарсылар араһында нәфсеһенә хужа була белмәгәндәр ҙә осраштырып ҡуйғылай. Айырыуса браконьерҙар әрһеҙләнә. Балыҡ ҡурсалау инспекторының яңғыҙ һәм бар ергә лә өлгөрә алмағанлығын күреп торған оңҡоттар бигерәк тә үҙе тәмле, үҙе ифрат үтемле аҡбалыҡты ау менән тотоп тәләфләй. Уның менән һатыу итеү хатта бәғзе берәүҙәрҙең төп кәсебенә әйләнә. Алтынға бәрәбәр мөғжизә балыҡты әллә ҡайҙарҙа ятҡан – сит-ят ерҙәрҙән килгән йүнһеҙ әҙәмдәр тоҡ-тоҡ тейәп китә. Шул хәтлемен нимә итәләрҙер, аптырарһың? Улар күҙгә салынып бармаҫ ауын да һала, йөҙәр метр оҙонлоҡҡа еткән йылым менән дә һөҙә, балыҡтың күпләп йыйылған урынына нәрәтә ырғыта. Аҡса, еңел табыш хаҡына йәнен фиҙа ҡылыу ғына түгел, әсәһен һатырға әҙер шаҡшы браконьерҙарҙы йәмәғәтселек тә, инспектор менән милиция ла, хатта ки күлгә инеп боҫҡан ҡот осҡос аждаһа ла ҡурҡыта алмай...
Сыбаркүлдән алыҫ түгел ерҙә Ҡаҡтуғай мәктәбенең ял һәм хеҙмәт лагеры урынлашҡан. Бында йыл һайын утыҙ гектар майҙанда колхоз малы өсөн аҙыҡ сөгөлдөрө үҫтерәләр. Сират буйынса әле лагерҙа алтынсы-етенсе синыф уҡыусылары ята. Бөтәһе илле биш ҡыҙ һәм малай. Ауыл күренеп тороуға ҡарамаҫтан, кәрәкмәгәнгә ҡайтып-китеп йөрөүсе юҡ. Сөнки бында күпкә ҡыҙығыраҡ. Теләйһең икән – сайыр еҫе аңҡып торған бүрәнә өйҙә, теләһәң, палаткала йоҡла: бер кем бер һүҙ өндәшмәҫ. Өй янында спорт майҙансығы менән ҙур ашханаһы ла бар. Яҡында ғына сөгөлдөр баҫыуы йәйрәп ята. Уны уҡыусылар ҡарап, тәрбиәләп тора.
Килгән көндө лагерь етәксеһе Гәрәй Ғирфан улы уҡыусыларҙы теҙеп ҡуйҙы ла:
– Малайҙар һәм ҡыҙҙар! Мин һеҙҙең, үткән йылдағы һымаҡ, быйыл да һынатмаҫығыҙға ышанам. Хужалыҡ малдары туҡ һәм һимеҙ булһын өсөн хәлдән килгәнсә тырышыу кәрәк. Йөҙҙәребеҙгә берүк ҡыҙыллыҡ йүгертмәйек, – тине. Унан ары тағы күп кенә нәмәләр хаҡында һөйләп ташланы. Сығышы ахырында, һорауҙар юҡмы, тип тә ҡыҙыҡһынды. Ә улар, әлбиттә, күп ине.
– Ағай, ә күлгә аждаһа эйәләшеп алған икән, тигән хәбәргә нисек ҡарайһығыҙ? – башҡалар ҡыймай торған һорауҙы бошмаҫ Ләйлә бирә һалды.
– Бер нисек тә. Буш хәбәр ул, балалар. Кемдеңдер яман уйҙырма-хаслығы...
– Уйҙырма? – һүҙгә йомоҡ Әлсинә ҡушылды, – ә ул сағында ҡом өҫтөндәге эҙҙәре ҡайҙан? Тенәүге көн, беләһегеҙме, хатта күҙ алдында ҙур ҡаҙ ғәйеп булған, ти...
– Уныһын кем күргән? – Гәрәй ағай битараф күренергә тырышты.
Уҡыусылар шымып ҡалды. Сөнки ҙур ҡаҙҙың кемдеңдер күҙ алдында ғәйеп булғанлығы хаҡында барыһы ла ишетеүгә ҡарамаҫтан, үҙ күҙҙәре менән күреүсе юҡ ине.
– Күп лаҡылдаған кешене иң тәүҙә эләктереп ала икән ул аждаһа, – һәр саҡ аҡыллы күренергә тырышҡан Алмас ҡыҙҙарға төрттөрөп ауыҙ йырҙы.
– Юҡ-барға әүәҫ хәбәр тоҡсайҙарын һыу аҫтына һөйрәп төшә лә китә икән, – ярамһаҡ Баһау уны йөпләп ебәрҙе.
Уңайһыҙ хәлдә ҡалған ҡыҙҙарға ҡарап күмәкләп көлөштөләр.
– Йәгеҙ, балалар, булмаған һәм бер ваҡытта ла булмаясаҡ уйҙырма йән эйәһенә ҡағылышлы бәхәстәрҙе ошо урында бөтөрәйек, – Гәрәй Ғирфан улы шаулаша башлаған уҡыусыларын тынысландыра һалды, – йәнә бер ҡабатлайым: аждаһа – буш хәбәр ул. Уға ышанмағыҙ ҙа, хафаланмағыҙ ҙа.
Башҡаса һорауҙар булманы.
Линейканың аҙағында өс айырылмаҫ дуҫ – Алмас, Баһау һәм Ғәҙел – бер ситкә аулаҡ тартты. Улар электән таныш ҡамышлыҡҡа ыңғайланы ла шунда ятҡан яҫы таш өҫтөнә барып ҡунаҡланы. Әлеге урын – уларҙың яратҡан төйәге.
Һағындырған да һуң был яҡтар! Ана, көнгә янып ҡоңғортланған йөҙҙәрҙе иркәләй-иркәләй иҫкән еләҫ ел ихтыярына бирелеп, аҙашҡан күсмә утрауҙар йөҙөп бара. Утрауҙар менән бергә уларҙы төйәк иткән тереклек тә күсә. Улар шул рәүешле һәр ваҡыт хәрәкәттә: туҡтауһыҙ тегеләй ҙә, былай ҙа күсенешеп күл гиҙәләр. Ереккән ерең булмаһа, шулай кемдеңдер ыңғайына йөрөйһөң дә ятаһың инде ул. Үҙеңдең иркең дә булмағас, ышаныслы тамырың да юҡ...
Ярға яҡын һонтор ҡамышлыҡ эсендә йәшәйеш гөрләп тора: ниндәйҙер күренмәҫ ҡошсоҡтар сырҡылдай, әле генә яҡты донъяға сыҡҡан өйрәк бәпкәләре инәләренә тауыш бирә, уларҙы һағалап, һауала аҡсарлаҡтар сайҡылдаша.
Алдарындағы илаһи күренешкә бер ҡатлы үҫмер күҙҙәре менән баҡҡан дуҫтар, ошо ҡабатланмаҫ хозурлыҡты тыуҙырған ғәжәп һиллекте яңылыш ҡына боҙоп ҡуя күрмәйек, тигән һымаҡ байтаҡ ваҡыт һүҙһеҙ ултырҙы. Һәр ҡайһыһы үҙ хистәренә бирелгән малайҙар ваҡ тулҡындарҙың ҡырсынташҡа бәрелеп ҡыштырлауын тыңланы, көмөш батмус ише көләкәс ҡояштың шул уҡ тулҡындар өҫтөндә сағылып бейегән күҙ ҡамаштырғыс нур-ҡыйырсыҡтарын һоҡланып күҙәтте.
Был шым ҡалып ултырған өс малай араһында яҙылмаған сәйер ҡанун бар. Баһау менән Ғәҙел үҙҙәре лә һиҙмәҫтән, Алмасты башлыҡтары итеп һанай һәм бер ниндәй мәжбүр итеү булмаһа ла, уға буйһона һымаҡ. Әлеге буйһоноу ғәләмәте улар бәләкәс саҡтан уҡ килә һәм әле лә дауам итә. Бында ла әшнәләр, ана, Алмас ни әйтер икән, тигән кеүек, уға ҡарап-ҡарап ала. Сөнки башлыҡтың бөгөн һүҙе күп булырға тейеш. Күп һәм мөһим. Тик ул әллә тегеләренең түҙемлеген һынай, әллә әйтер һүҙен онотҡан – өндәшмәй. Ләкин ошо рәүешле ултырыуҙың бер ахыры булырға тейеш тә баһа, тынлыҡ мәңге дауам итә алмай. Шуға ла Алмас ҙур тәүәккәллек менән тәмләп кенә һүҙ башланы:
– Тимәк, былай, малайҙар: күҙәтеүҙе, алдан һөйләшкәнсә, бөгөндән үк башлайбыҙ. Баһау, кеҫә фонарыңды алдыңмы?
– Һуң алмай, килешелгән бит.
– Бик мәслихәт. Ә һин икеләнә инең, хәл иттеңме? Ҡушылаһыңмы беҙгә әллә?.. – башлыҡ талапсан-һынамсыл ҡарашын Ғәҙелдең зәп-зәнгәр күҙҙәренә төбәне. Уныһының ошоғаса һаман арына алмаған бер алама ғәҙәте бар: йомош ҡушһындармы, берәй нәмә һораһындармы – башта инәлтеп алырға ярата. Ана был юлы ла көтмәгән ерҙән:
– Юҡ, ризалашмам, шәт. Эт сапҡанға – бет саба, тигәндәй, татлы йоҡоларымды ҡалдыра-ҡалдыра, донъяла булмағанды юлламаҡҡа, юҡ артынан йөрөп ятылмаҫ инде, – тип һалды. Әллә ысынды әйтте, әллә шаяртырға теләне – үҙе лә абайламай ҡалды. Шулай ҙа уйламай ысҡындырғанына үкенеп ҡуйҙы, ләкин һуң ине: һүҙ турғай түгел, ауыҙыңдан бер осоп сыҡтымы...
Тиҫкәре мәйел Ғәҙелдең йәпһеҙ хәлдә ҡалғанлығын һиҙә һалып алған Алмас инәлеп тормаҫҡа ҡарар итте, буғай:
– Үҙ мәйелең, – ул асыу ҙа белдермәне, өгөтләп тә маташманы. Сөнки тегеһенең бер аҙҙан йүгереп кире килерен яҡшы белә. Шулай ҙа:
– Тик ҡара уны, тиҫкәре йән, был һөйләшеүҙе бер кем дә белергә тейеш түгел, – тип иҫкәртеп ҡуйыуҙы кәрәкле тапты.
– Уның урынына берәй ҡыҙға әйтһәк... – Баһау аҫтыртын семетеп тә алды: малаймын тигән малай өсөн ҡыҙҙарға тиңләүҙән дә мәсхәрәлерәк кәмһетеү буламы икән?..
– Үҙең нисек һуң, Баһау, бәғзе берәүҙәр ише шөрләмәйһеңме? – Алмас та кинәйә менән төрттөрҙө.
– Һы, нимәһенән шөрләп торорға? Ошоғаса уның бер кемде лә йотҡаны юҡмы – юҡ. Беҙгә лә ҡағылырға ҡыймаҫ.
– Тимәк, һин аждаһаның барлығын инҡар итмәйһең?
– Инҡар итеү түгел, уның булғанын теләр инем.
– Шәп малай, юҡ, шәп егет һин, Баһауетдин! – Алмас тоғро дуҫының иңбашынан ҡосаҡлап ҡыҫты, – перәме күренеп тора: исемең тиккә генә Баһау түгел...
– Ә нимәне аңлата һуң минең исем? – тип тегеһе аптырай төштө.
– Һинең исемме? Һинең исем шәп кеше төшөнсәһенә тап килә.
Баһауетдин эре генә тамаҡ ҡырып ҡуйҙы: күрҙеңме, йәнәһе, ағаңды. Ә Ғәҙелдең шул ерҙә кикреге шиңде. Быны шунда уҡ күргән Алмас уны йәлләп ҡуйҙы, шикелле, йыуата һалды:
– Һин дә былай арыу дуҫһың, Ғәҙел, – тип уға йылы һүҙен ҡатты, – тик...
– Тик, нимә? Әйтеп бөтөр.
– Тик... кәрәкмәгәнгә күберәк һөйләйһең дә юҡ-барҙан артыҡ шикләнеп бараһың. Тәүәккәллек етешмәй һиндә, тәүәккәлерәк булһаңмы...
– Һи-и, уныһы ғына төҙәтерлек, – үҙе тураһында ҡот осҡос баһа көткән Ғәҙел ҡәнәғәт ҡалды, – беҙҙең йәштә ундайы ғына була инде ул.
– Алтылағы – алтмышта, тиҙәр, шуны онотма.
– Йәнә лә, күп һөйләү аҙ уйлағандан килә, имеш, – Баһау кинәйәләүен дауам итте, – шул ысынмы икән, нисек уйлайһығыҙ?
– Нисауа, кәрәкле сағында уйлай ҙа беләбеҙ беҙ. Башты кәпәс кейер өсөн генә йөрөтмәйбеҙ, – кинәйәне һаман аңламаған Ғәҙел маһайып алды.
– Ә хәҙер инде китһәң дә була, тиҫкәре йән, – уның ҡупая башлағанын оҡшатмаған башлыҡ йомшаҡ, әммә талапсан итеп өндәште, – беҙҙең һөйләшәһе һүҙ бар, биғәйбә.
Шунда уҡ башы һәленеп төшкән «тиҫкәре йән» яҫы таш янынан теләр-теләмәҫ кенә ҡуҙғалды.
– Ярай, әлегә уйлана торһон, ә һин, Баһау, тыңла, – Ғәҙел күҙҙән юғалғас та, Алмас, яҡыныраҡ кил әле, тигән ҡул ишараһы яһаны. Икәүләшеп эйелә төшкәндән һуң башлыҡ шыпырт ҡына һүҙ башланы, – тимәк, былай: отбойҙан һуң төн ҡараңғылығында ошонда киләбеҙ. Һиҙеп ҡалмаһындар өсөн, һалҡыныраҡ булһа ла, палаткала ҡунырға тура килер. Ишетһен ҡолағың, беҙҙең башланғыс – оло сер. Был хаҡта бер кем дә белергә тейеш түгел. Төшөндөңмө?
– Төшөнмәгән ҡайҙа...
– Серҙе һаҡларға ант килтер!
– Антым-шинтым! Икмәк өҫтө!
Малайҙар шул рәүешле анттар аша һүҙ беркетеште. Ләкин ошо үтә лә йәшертен һөйләшеүҙе йәнә кемдеңдер тыңлап тороу мөмкинлеге уларҙың башына ла инеп сыҡманы, шунлыҡтан ҡамыш араһынан шыуышып уҙған төнгө өрәк ише шәүләне шәйләмәй ҡалдылар. Былар килешеп, ҡул ҡыҫышҡандан һуң әлеге шәүлә тауыш-тын сығармай ғына йоҡоға талған лагерь яғына ҡарап шылды. Ул аяҡ остарына ғына баҫып барған бар ергә өлгөр Ләйлә ине. Әхирәте Әлсинәне таба һалып, шаҡ ҡатырғыс серҙе тиҙерәк асҡыһы, бар белгәнен йәһәтерәк һөйләп биргеһе килде уның. Быны эсеңә йәшергән көйө нисек түҙеп йөрөмәк кәрәк...
Эҙәрмәндәр
Йәйҙең оҙон көнөнөң аҙағына тиклем күл төбөндә йәшеренеп ятҡан ҡараңғылыҡ, ҡояш батышы ыңғайына әкренләп өҫкә күтәрелә барҙы ла, ер өҫтөн дә, һыу көҙгөһөн дә берҙәй ҡаплап тирә-яҡҡа таралды. Айыртылған һөт төҫөндәге күкшел-шыйыҡ томан, тотҡонлоҡтан ҡотолғандай, ҡамышлыҡ эсенән сығып, быу бөркә ятҡан йылымыс күл, һутлы үләндәр, туҙанлы юл өҫтәренә йәйелде һәм тынып ҡалған үҙәндәр буйлап ағып китте. Бая ғына ҡыҙарып торған көн батышы асыҡ алһыу буяуҙарға мансылып, күҙ алдында ғәжәп матур төҫ алды. Ошо үҙе серле, үҙе һоҡланғыс илаһи тәбиғәт күренеше ауыл кешеһе телендә ябай ғына, киске эңер төшөү, тип атала.
Дауамы бар. | http://yanshishma.ru/%D3%A9lk%D3%99nd%D3%99r-izhady/azhda%D2%BBa-e%D2%99en%D3%99n.html | ba | 2016-09-29 | yanshishma.ru/566b62349e72546c147d85077db9daf5b31b8c650dc910142554f2cf85427497.json | [
"Мажаралы повесть\nСер\nБалыҡ һаҡлау ойошмаһы инспекторы Әхтәр Һибәтов ауыҙынан ысҡынған Сыбаркүл «феномены» тирәләй ни аралалыр тарала башлаған шом тулы ҡурҡыныс хәбәр, көнләп кенә түгел, сәғәтләп ҡуйыра барҙы ла бер мәлде үҙенең иң юғары нөктәһенә етте: имеш, күлгә үҙе имәнес, үҙе рәхимһеҙ аждаһа эйәләшеп алған... |
[] | 2016-09-16 13:51:24+00:00 | null | 2016-09-16 00:00:00 | Берҙәм тауыш биреү көнө яҡынлашҡан һайын һәр ғаиләлә «Һайлауға бараһыңмы?», «Нисә йәштән һайларға ярай?», «Кемде һайларға?», «Ҡайһы кандидатҡа тауыш бирһәк, | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2Fosrashyu%25D2%2599ar%2Fnisek-%25D2%25BBajlar%25D2%2593a-kemde-%25D2%25BBajlar%25D2%2593a.html.json | http://yanshishma.ru/osrashyu%D2%99ar/nisek-%D2%BBajlar%D2%93a-kemde-%D2%BBajlar%D2%93a.html | ru | null | Нисек һайларға, кемде һайларға? | null | null | yanshishma.ru | null | http://yanshishma.ru/osrashyu%D2%99ar/nisek-%D2%BBajlar%D2%93a-kemde-%D2%BBajlar%D2%93a.html | ba | 2016-09-16 | yanshishma.ru/0b0a20ce7ce0b6a3ca3879136cb4a32195180858d82a4bfe70d8b31952c475f4.json | [
"Нисек һайларға, кемде һайларға?",
"Берҙәм тауыш биреү көнө яҡынлашҡан һайын һәр ғаиләлә «Һайлауға бараһыңмы?», «Нисә йәштән һайларға ярай?», «Кемде һайларға?», «Ҡайһы кандидатҡа тауыш бирһәк,"
] |
[] | 2016-09-16 13:47:28+00:00 | null | 2016-09-16 00:00:00 | 1. Ваня АЛЕКСЕЕВ, Салауат ҡалаһы, 1-се гимназия, XI синыф. 2. Алмаз ӘЛИМБӘКОВ, Ауырғазы районы, Талбазы лицейы, X синыф. 3. Лена АМПИЛОГОВА, Күмертау ҡалаһы, | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2Fprezident-stipendiaty%2F201617-u%25D2%25A1yu-jylynda-bash%25D2%25A1ortostan-respublika%25D2%25BBy-bashly%25D2%2593y-stipendiattary.html.json | http://yanshishma.ru/prezident-stipendiaty/201617-u%D2%A1yu-jylynda-bash%D2%A1ortostan-respublika%D2%BBy-bashly%D2%93y-stipendiattary.html | ru | null | 2016/17 уҡыу йылында Башҡортостан Республикаһы Башлығы стипендиаттары | null | null | yanshishma.ru | null | http://yanshishma.ru/prezident-stipendiaty/201617-u%D2%A1yu-jylynda-bash%D2%A1ortostan-respublika%D2%BBy-bashly%D2%93y-stipendiattary.html | ba | 2016-09-16 | yanshishma.ru/809d10989e83d74401ca48ef915570d4713c3080f2e04940e25e2d9cac9a43b4.json | [
"2016/17 уҡыу йылында Башҡортостан Республикаһы Башлығы стипендиаттары",
"1. Ваня АЛЕКСЕЕВ, Салауат ҡалаһы, 1-се гимназия, XI синыф. 2. Алмаз ӘЛИМБӘКОВ, Ауырғазы районы, Талбазы лицейы, X синыф. 3. Лена АМПИЛОГОВА, Күмертау ҡалаһы,"
] |
[] | 2016-09-26 22:02:53+00:00 | null | 2016-09-23 00:00:00 | null | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2F%25D1%2582%25D3%2599%25D1%2580%25D0%25B1%25D0%25B8%25D3%2599-%25D0%25BC%25D3%2599%25D0%25BA%25D1%2582%25D3%2599%25D0%25B1%25D0%25B5%2Faldan-yural%25D2%2593an-bajly%25D2%25A1.html.json | http://yanshishma.ru/%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D3%99-%D0%BC%D3%99%D0%BA%D1%82%D3%99%D0%B1%D0%B5/aldan-yural%D2%93an-bajly%D2%A1.html | ru | null | Алдан юралған байлыҡ | null | null | yanshishma.ru | Йәшәгән, ти, бер ҡытай малайы.
– 36 йәшең тулғас, бик бай кеше буласаҡһың, улым, – тип уның киләсәген бер ҡарт юрап киткән. Бындай яңылыҡты ишетеп, ата-әсәһе, хатта ауылдаштары ла ҡыуанған.
– Ниһайәт, үҙебеҙҙең байыбыҙ буласаҡ, – тигәндәр.
Малайҙың нәҫелендә быуын-быуындан данлыҡлы баҡсасылар йәшәгән. Тик ул бер ҙә генә был һөнәрҙе үҙләштерергә теләмәгән.
– Бәй, нимәгә ул миңә, барыбер үҫкәс, бай буласаҡмын, – тип кенә ебәргән.
Ҡарт менән ҡарсыҡ улдарын һуңғы көндәренә тиклем ашатып-кейендергән, улар донъя ҡуйғас, ауылдаштары аҙыҡ ташыған. Ә теге бахыр егет 36 йәше туласаҡ көндө һанай-һанай зарығып бөткән. Йортон, баҡсаһын һатып, ауыл ситендәге бер һарайҙа көн күргән.
Бына вәғәҙә ителгән көн дә еткән. Уға 36 йәш тулған. Тик ни эшләптер вәғәҙәләнгән байлыҡ күренмәгән. Инде күршеләре лә ашатып тамам арығас, унан баш тартҡан. Аслыҡтан ҡаҡ һөйәккә ҡалған, ти, ул. Урманда емеш-еләк булһа ла ауыҙ итәйем, тип эҙләнеп йөрөгәндә бер соҡорға тәгәрәп төшә. Шунда сығыу әмәлен дә эҙләмәй, көтөп ята. Ярай әле үтеп барған кешеләр тартып сығара. Һарайына саҡ ҡайтып йығылып үлә бахыр.
Теге донъяға барып эләккәс, ошаҡлашырға теләп, Алла янына йүгерә: «Мөлкәт вәғәҙә иткән инегеҙ, ә ҡайҙа ул?» Ул тормош китабын асып ҡарай. «Дөрөҫ, һин 36 йәштә байлыҡҡа ҡойонорға тейеш инең. Туҡта әле, алтын һаҡсыһынан һорайыҡ, ни эшләп ҡытай малайы өлөшһөҙ ҡалған?» Ә тегеләр былай ти:
– Вәғәҙәләнгән хазина бар ҙа ул. Тик баҡсасылар араһында тәғәйенләнгән кешене тапманыҡ бит. Етмәһә, йортонда әллә кемдәр йәшәп ята. Эҙләмәгән ер ҡалманы, бер соҡорға барып сыҡмаһаҡ, бәлки, белмәҫ тә инек тап шул кеше икәнен. Ялҡаулығын еңеп, соҡорҙан сығыу әмәлен дә эҙләмәгән бит. Уны алтын менән ҡойондороп китергә уйлағайныҡ та, тик кире уйланыҡ. Бигерәк арыҡ ҡына, йә үлеп ҡуйыр, тип ҡурҡтыҡ. Ул, бахыр, былай ҙа донъя ҡуйған икән.
Бына шулай ул әйтелгән байлыҡтан ҡолаҡ ҡаҡҡан да инде. Донъяла уңышлы һәм етеш тормошта йәшәр өсөн үҙеңә лә тырышырға кәрәклеген бәләкәстән бер кем дә аңлатмаған икән был малайға.
Дилара АРСАЕВА әҙерләне. | http://yanshishma.ru/%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D3%99-%D0%BC%D3%99%D0%BA%D1%82%D3%99%D0%B1%D0%B5/aldan-yural%D2%93an-bajly%D2%A1.html | ba | 2016-09-23 | yanshishma.ru/a2a618025710e05911ee50324fcfbe8aa413f7ae3bba5c8f1d44644b332a71d4.json | [
"Йәшәгән, ти, бер ҡытай малайы.\n– 36 йәшең тулғас, бик бай кеше буласаҡһың, улым, – тип уның киләсәген бер ҡарт юрап киткән. Бындай яңылыҡты ишетеп, ата-әсәһе, хатта ауылдаштары ла ҡыуанған.\n– Ниһайәт, үҙебеҙҙең байыбыҙ буласаҡ, – тигәндәр.\nМалайҙың нәҫелендә быуын-быуындан данлыҡлы баҡсасылар йәшәгән. Тик ул бе... |
[] | 2016-09-30 06:22:27+00:00 | null | 2016-09-30 00:00:00 | null | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2Fi%25D2%25ABt%25D3%2599lekle-k%25D3%25A9nd%25D3%2599r%2Ftu%25D2%2593an-tel-zamansa-u%25D2%25A1ytyu%25D2%2599y-talap-it%25D3%2599.html.json | http://yanshishma.ru/wp-content/uploads/2016/09/Айгуль.jpg | ru | null | Туған тел заманса уҡытыуҙы талап итә | null | null | yanshishma.ru | 5 октябрь - Уҡытыусылар көнө
2007 – 2015 йылдарҙа республикабыҙҙың 450 педагогы «Иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы» исемен яулаған. Быйыл Башҡортостан Хөкүмәте ҡарары менән 50 педагог 50 мең һум күләмендәге аҡсалата премия менән бүләкләнде.
Байрам уңайынан бер нисәүһенең эше менән яҡынданыраҡ таныштыҡ.
– Яңы заман яңыса уҡытыуҙы талап итә. Уҡытыусы үҙ һөнәренең оҫтаһы булыу өсөн заман менән бергә атларға, алдынғы ҡарашлы булырға, ижади эҙләнергә, һөнәри белемен һәр ваҡыт үҫтерергә тейеш. Һеҙ башҡорт теле һәм әҙәбиәтенә ҡыҙыҡһыныу уятыр өсөн ниндәй алымдар ҡулланаһығыҙ?
Әлфиә ФАРШАТОВА, Яңауылдағы 1-се мәктәптең юғары категориялы уҡытыусыһы, Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы, «Йыл уҡытыусыһы – 2016» лауреаты. Эш стажы – 33 йыл:
– Дистанцион белем биреү технологияһын ҡулланам. Һәр бер уҡыусы дәрескә планшет йөрөтә. Бергәләп мультимедия күнегеүҙәре, төрлө темаларға коллаборатив викториналар эшләйбеҙ. Өйгә эштәрҙе лә шуның буйынса бирәм. Интернет селтәрендә сайтым да бар. Унда бөтә фәнни-методик хеҙмәттәрем, уңыштарым, уҡыусыларға өҫтәмә шөғөлләнеү өсөн эштәр ҡуйылған. Республикала үҙем генә виртуаль таҡта ҡуллана башланым. Ул әлегә корей, ҡытай, инглиз телдәрендә генә. Был таҡта тураһында ишетеп ҡалдым да интернетта эҙләнеп, башҡортсаға тәржемә иттем. Шәхсән дә, уҡыусылар менән эшләү өсөн дә бик уңайлы. Әлеге онлайн-сервис ҡатмарлы проект-идеяларҙы ла ябайлаштырып фекер алышырға ярҙам итә. Электрон дәреслектәрҙе, һылтанмаларҙы ла ҡуйырға була. 15 сентябрҙә Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институтында уҡытыусыларға оҫталыҡ дәрестәре лә бирҙем.
Яңы технологиялар ҡулланғас, уҡыусыларым да ҡыҙыҡһынып китте. Тырышып уҡыйҙар. Былтыр туған тел булараҡ башҡорт теле һәм әҙәбиәте дәресен бер генә синыф уҡыһа, быйыл II, III синыфтар ҙа теләк белдерҙе.
Айгөл ШӘРӘФЕТДИНОВА, Әбйәлил районының Асҡарҙағы Таһир Күсимов исемендәге гимназияһының юғары категориялы уҡытыусыһы. «Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыһы» еңеүсеһе. Эш стажы – 22 йыл:
– Бөгөн заманса эшләү мөһим. Уҡыусылар күп белә, шуға беҙ мәғлүмәтле, замандан артта ҡалмай, яңы технологияларҙы киң файҙаланырға тейешбеҙ. Телде уҡытыу мәсьәләһе һәр ваҡыт көнүҙәк булып тора. Ҡайһы бер ата-әсәләр шуны аңлап та етмәй. Шуға төрлө алымдар, саралар ҡулланып ҡына үҙ фәнебеҙгә йәлеп итә алабыҙ. Мин үҙем, мәҫәлән, дәрестәремде мультимедия проекторы менән тулыландырам. Баланың белемен тикшереү йәһәтенән вотум баһалау системаһын киң файҙаланам. Балалар үҙ-үҙҙәренә баһа ҡуйырға бик ярата. Күбеһенсә минеке менән уларҙыҡы тап килә. Телмәр үҫтереүгә, грамоталылыҡҡа өйрәтеүгә лә ҙур иғтибар бүләм.
Гөлшат АЛҒУШАЕВА, Йылайырҙағы Шәйехзада Бабич исемендәге башҡорт гимназияһының юғары категориялы уҡытыусыһы. «Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыһы» еңеүсеһе, Башҡортостандың мәғариф алдынғыһы, райондың методик берекмә етәксеһе. Эш стажы – 28 йыл:
– Урыҫ балаларында башҡорт теле һәм әҙәбиәтенә төрлөсә ҡыҙыҡһыныу уятырға тырышам. Фәнемә ҡарата ҡараштары ыңғай. Яратып, теләп уҡыйҙар. Текстарҙы тәржемә итеп кенә ултырмайбыҙ, йырҙар ҙа өйрәнәбеҙ, ижади эштәр башҡарабыҙ. Кроссвордтар төҙөү ҙә уҡыусыны яҡынайта. Уйлап табыу һәләттәре лә асыла. Үҙ-ара йәнле һөйләшеү булдырыу ҙа телгә һөйөү уятырға ярҙам итә.
– Эштең һөҙөмтәһе олимпиада, конкурстарҙа ҡатнашҡанда күренә. Ә һеҙҙең ниндәй уңыштарығыҙ бар?
Әлфиә ФАРШАТОВА:
– Дистанцион олимпиадаларҙың береһен дә ҡалдырмайбыҙ. Мифтахетдин Аҡмулла исемендәге БДПУ үткәргән «Аҡмулла» олимпиадаһында гел генә призлы урындар яулайбыҙ. Айгөл Вәлиева, Гүзәл Яхина, Илгизәр Миңлейәровтар уңыштары менән һөйөндөрөп тора.
Айгөл ШӘРӘФЕТДИНОВА:
– Йыл һайын район, республика кимәлендә яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтәбеҙ. Һуңғы ваҡытта ғына уҡыусыларым республика, төбәк-ара олимпиадала өс тапҡыр еңеүсе, ике тапҡыр призёр исемен яуланы. Улар – Сергей Волгов, Айгүзәл Оморҙаҡова, Альбина Шөғөровалар. «Урал батыр» эпосын яттан һөйләүселәрҙең республика бәйгеһенән дә ситтә ҡалғаныбыҙ юҡ. Ҡазанда үткән Бөтә Рәсәй конференцияһында Иҙел Хәкимов ҡатнашып, эше махсус йыйынтыҡҡа индерелде.
Гөлшат АЛҒУШАЕВА:
– «Башҡортостанды данлайым» иншалар конкурсында, башҡорт теле һәм әҙәбиәте олимпиадаларында, «Халҡым өсөн» төбәк бәйгеһендә, фәнни-ғәмәли конференцияларҙа һынатҡаныбыҙ юҡ. Бигерәк тә Нәргизә Әбсәләмова, Гөлзифа Искәндәрова, Ғәзинур Алғушаев, Йәҙилә Ҡаҙаҡбаевалар әүҙем. «Ауыл уттары» район гәзитендә лә уҡыусыларымдың яҙғандары баҫылып тора.
– Һеҙҙең һөнәрҙе, йәғни юлығыҙҙы дауам иткән уҡыусылар бармы?
Әлфиә ФАРШАТОВА:
– Ике уҡыусым башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы булып эшләп йөрөй. Юғары уҡыу йортонда белем алыусылар ҙа бар.
Айгөл ШӘРӘФЕТДИНОВА:
– Бөгөн күп уҡыусыларым минең һөнәрҙе һайлаған. Шуныһы менән бик бәхетлемен. Уларҙың уңыштарын, еңеүҙәрен үҙемдең еңеүем һымаҡ ҡабул итәм. Байрам һайын шылтыратып, ҡотлап торалар, интернет селтәрендә хәлдәремде һорашалар.
Гөлшат АЛҒУШАЕВА:
– Быйыл ике сығарылыш синыф уҡыусыһы – Рәзилә Аҡъюлова менән Йәҙилә Ҡаҙаҡбаева туған тел буйынса имтихан һайланы, киләсәктә башҡорт филологияһына уҡырға барырға йыйыналар. Игеҙәк ҡыҙҙар – Филүзә менән Дилүзә Ефимоваларҙың уҡытыусы булып эшләп йөрөүҙәре ҡыуаныслы. Минең юлымды дауам итеүҙәренә шатмын, улар менән сикһеҙ ғорурланам.
– Рәхмәт! Һеҙҙе яҡынлашып килгән Уҡытыусылар көнө менән ҡотлайбыҙ. Эшегеҙҙә ижади уңыштар теләйбеҙ.
Г. ИБРАЕВА яҙып алды. | http://yanshishma.ru/i%D2%ABt%D3%99lekle-k%D3%A9nd%D3%99r/tu%D2%93an-tel-zamansa-u%D2%A1ytyu%D2%99y-talap-it%D3%99.html | ba | 2016-09-30 | yanshishma.ru/69ae4445641a7a14a5a34127a781774fa505b947e18d0ba7635eee13555ff90b.json | [
"5 октябрь - Уҡытыусылар көнө\n2007 – 2015 йылдарҙа республикабыҙҙың 450 педагогы «Иң яҡшы башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы» исемен яулаған. Быйыл Башҡортостан Хөкүмәте ҡарары менән 50 педагог 50 мең һум күләмендәге аҡсалата премия менән бүләкләнде.\nБайрам уңайынан бер нисәүһенең эше менән яҡынданыраҡ таныштыҡ... |
[] | 2016-09-16 13:48:05+00:00 | null | 2016-09-16 00:00:00 | VIII синыфты тамамлағас, Толя әсәһенә әйтмәй генә үҙенең өс иптәше менән хәрби училищеға ғариза яҙып тапшыра. Тик егеткә унда уҡыу бәхете эләкмәй. Һуғыш | http%3A%2F%2Fyanshishma.ru%2Fgeroj-pioner%25D2%2599ar%2Ftolya-shumov.html.json | http://yanshishma.ru/wp-content/uploads/2016/09/84140703.jpg | ru | null | Беҙ – “Бәйләнештә” | null | null | yanshishma.ru | VIII синыфты тамамлағас, Толя әсәһенә әйтмәй генә үҙенең өс иптәше менән хәрби училищеға ғариза яҙып тапшыра. Тик егеткә унда уҡыу бәхете эләкмәй. Һуғыш башлана. Ул ҡабаттан туған мәктәбенә туғыҙынсы синыфҡа килә. Ләкин элек тырышып белем алған, ҡыҙыҡһыныусан Толяла уҡыу ҡайғыһы китә. «Физик яҡтан көслө, таҙа егет, фашистар илебеҙгә баҫып ингәндә өйҙә ултырһын әле», – тип уйлай ул. Тиҙерәк дошмандан үс алғыһы килә. Шуға ла төп иғтибарын да мәктәп директоры ойошторған ирекле истребителдәр батальонында хәрби әҙерлек дәрестәренә йүнәлтә. Уҡыусылар унда пулемёт, винтовкалар менән эш итергә, маскировка алымдарына, ҡатмарлы хәлдән сығыу юлдарын өйрәнә.
1941 йылдың сентябрь – октябрь айҙарында Мәскәү өлкәһенең көнбайыш райондарында партизан отрядтары һәм йәшерен төркөмдәр ойошторола башлай. Дошман Можайск оборона һыҙығын өҙгән осраҡта улар баҫып алынған биләмәләрҙә көрәш алып барырға тейеш булалар. 17 октябрҙә гитлерсылар Толяның тыуған ҡалаһы Осташевоны баҫып ала.
Ул ваҡытта был тирәлә өс партизан отряды ойошторолған була. Командир Василий Праскунин етәкләгән төркөмдөң составына Толяның әсәһе Евдокия Степановна ла индерелә. Элекке партия хеҙмәткәре булараҡ, уға Осташевола ҡалырға ярамай. Алыҫҡа тылға эвакуацияланырға үҙе теләмәй. Ни күрһәк тә, бергә күрербеҙ, ти ул. Әсәһе менән партизандарға Толя ла китә. Шулай уҡ уның иптәштәре – кисәге уҡыусылар – Володя Колядов, Юра Сухнев һәм Шура Вороновалар ҙа ҡушыла. Улар листовкалар тарата, урам араһындағы юлдан күпме немец илбаҫарҙары хәрәкәт итеүен асыҡлай. Толя автомобиль юлдарын миналау, телефон бәйләнеше сымдарын юҡҡа сығарыу кеүек ҡурҡыныс эштәрҙән дә баш тартмай. Тотолғаны ла була.
Бер тапҡыр шулай задание буйынса китеп бара, юлы һыу тирмәненең быуаһы аша үтә. Унда немец һаҡсыһы тора. Ни эшләргә? Быуаны урап үтеп булмай, тимәк, теләйһеңме-юҡмы, һаҡсы менән һөйләшергә тура киләсәк. Был – бик ҡурҡыныс, сөнки Толяның итегенең эсе тулы листовкалар. Әгәр тотола ҡалһам, тип ул үҙенсә пландар ҙа ҡора башлай. Шул ваҡыт тирмәнгә табан юл алған егеүле арба килеп сыға. Унда немецтар тейәлгән. Быуаға етәрәк арба бысраҡҡа батмаһынмы? Беҙҙең егетебеҙ юғалып ҡалмай. Шунда уҡ ярҙамға ашыға. «Гут, гут», – тип маҡтап-маҡтап үткәреп ебәрәләр үҙен.
Икенсе тапҡыр Суморок тигән ауылда дошман ҡулына эләгә. Һорау алғанда ул юғалған әсәһен эҙләүе тураһында әйтә. Үҙен дыуамал үҫмер һымаҡ тота: урыҫ телен яҡшы белгән немец офицерына коммунистар тураһында анекдоттар, төрлө ҡыҙыҡлы хәлдәр һөйләй. Тегегә оҡшап ҡала малай, уны үҙенең янында ҡалдыра, хатта әсәһен табышырға вәғәҙә итә. Ике көн ошо ролдә бөтә ерҙе ентекләп ҡарап, иҫендә ҡалдырып, дошман лагерында нимәләр барғанын күҙәтеп йөрөй ҡыйыу егет. Аҙаҡ яйын тура килтереп, офицерҙың документтар һәм карта һалынған папкаһын, биноклен һәм пистолетын алып ҡаса.
1941 йылдың 30 ноябрендә Толя Шумов Осташевоға сираттағы заданиеға килә. Бында Шура Воронова менән осрашырға тейеш була. Ләкин һөйләшелгән урынға ҡыҙ килмәй (уны немецтар атып үлтерә). Бер нисә өйгә инеп, Шура тураһында һораштырғылай. Уны Кириллин тигән урындағы полицай күреп ҡала һәм был турала немецтарға еткерә. Толяны тоталар. Сәғәттәр буйы язалап, һорау алалар. Аҙаҡтан санаға бәйләп һалып, алты автоматсы ҡарамағында Можайскиға оҙаталар. Шунда атып үлтерәләр.
Күрһәткән батырлығы өсөн Анатолий Шумов үлгәндән һуң Ленин ордены менән бүләкләнә.
Хәлиҙә ЧЕМБАРИСОВА әҙерләне. | http://yanshishma.ru/geroj-pioner%D2%99ar/tolya-shumov.html | ba | 2016-09-16 | yanshishma.ru/10aaaf846d78bfaa8fea5dbf10c5681f5389f85d5642eb22a150b0015832a769.json | [
"VIII синыфты тамамлағас, Толя әсәһенә әйтмәй генә үҙенең өс иптәше менән хәрби училищеға ғариза яҙып тапшыра. Тик егеткә унда уҡыу бәхете эләкмәй. Һуғыш башлана. Ул ҡабаттан туған мәктәбенә туғыҙынсы синыфҡа килә. Ләкин элек тырышып белем алған, ҡыҙыҡһыныусан Толяла уҡыу ҡайғыһы китә. «Физик яҡтан көслө, таҙа ег... |
[
"Киске",
"Ф",
"Г",
"Зитене"
] | 2016-09-19 11:29:25+00:00 | null | null | null | http%3A%2F%2Fkiskeufa.ru%2Findex.php%3Fdn%3Dnews%26to%3Dart%26id%3D3109.json | http://kiskeufa.ru/:/favicon.ico | ru | null | "Киске Өфө" гәзитенең сайты | null | null | kiskeufa.ru | Башҡорт йәштәрен туплаған ойошмалар үткәргән төрлө сараларҙа ҡатнашып, уларҙың эшмәкәрлеген йыш ҡына гәзит биттәрендә яҡтыртып торабыҙ. Быға тиклем был осрашыуҙар йыр-бейеүгә, спорт ярыштарына арнала, ял итеүгә ҡорола, һәр ойошма үҙ сараһын айырым уҙғара ине. Ниһайәт, йәштәр ошо ҡалыптан сығып, бөтөнләй яңы юҫыҡта - тиҫтерҙәре өсөн мәғариф киңлеген булдырыу йәһәтендә уртаҡ көс менән эш башлап ебәрҙе. Республика Хөкүмәте фатихаһы менән Мәскәү һәм Санкт-Петербург ҡалаларындағы Башҡортостан студенттары һәм аспиранттары ассоциацияһы, Силәбе өлкәһенең Башҡорт йәштәре иттифағы, Башҡорт асыҡ КВН лигаһы, БР Йәш яҡташтар берлеге ассоциацияһы, "Башҡорт проекттары" берләшмәһе #UfaForum йәштәр мәғариф форумы уҙғарҙы. Башҡортостандың төрлө ҡала һәм ауылдарынан, Силәбе өлкәһенән һәм Татарстан Републикаһынан, Мәскәү һәм Санкт-Петербург ҡалаларынан йыйылған 600-ҙән ашыу кеше өс көн дауамында белемен камиллаштырҙы, үҙ-ара танышып аралашты.
Был һабантуй түгел!
#UfaForum йәштәр мәғариф киңлеге үткәрелеүе тураһында интернет селтәрендә йәшен тиҙлеге менән таралған мәғлүмәт бөтәһенең дә иғтибарын йәлеп итте. Уны ойошторған йәштәрҙең "Был һабантуй түгел!" тигән ҡыйыу белдереүе лә күптәрҙә ҡыҙыҡһыныу уятты. Хатта сараға арнап шиғыр яҙыу конкурсында ҡатнашыусыларҙың береһе Марат Дауытов: "Башҡорттарым, #UfaForum кәрәк, #UfaForum кәрәк! Арабыҙҙа һабантуй күп, мәғрифәтселек һирәк!" - тигән юлдар ҙа ижад итте. Әйткәндәй, был сара ярҙамында тиҫтерҙәренә уңыш ҡаҙанырға, белемен арттырырға, бизнес һәм яңы технологияларҙың айышына төшөнөргә, үҙ юлын табырға булышлыҡ итергә ниәтләнгән йәштәрҙе заманыбыҙҙың мәғрифәтселәре, тип атарлыҡ. Форумға Рәсәйҙә һәм республикала билдәле иң көслө белгестәрҙе саҡырып, бушлай дәрестәр үткәртеүгә өлгәшеүселәрҙе башҡаса атау мөмкин дә түгел шул. "#UfaForum" сараһының төп маҡсаты - йәштәргә һәр эштә беренсе, уңышлы, лидер булыу өсөн белемен камиллаштырыуҙың, өлгөлө шәхестәрҙең тәжрибәһен уртаҡлашыуҙың мөһимлеген аңлатыу ине. Ҡатнашыусылар өс көн дауамында бизнес, үҙ эшеңде асыу, мәғариф, социаль технологиялар, инновациялар, PR, үҙеңде үҫтереү, мәҙәниәт, әҙәбиәт, башҡа көнүҙәк мәсьәләләр буйынса лекция һәм тренингтар тыңланы, белгестәрҙең яуабын ишетте һәм фекер алышты. Яңы белем көҫәп килеүселәр араһында мәктәп уҡыусылары, студенттар һәм хатта тормошта үҙ юлын табып, эшләп йөрөүселәр ҙә күп ине. Шуларҙың береһе БДУ профессоры, философия фәндәре докторы Гүзәл Вилданова форум тамамланғас, интернетта былай тип яҙып сыҡты: "Мин эҙләнеүсән кеше, ошо эҙләнеүҙәрем мине #UfaForumға алып килде лә инде. Сығыштар ҡыҫҡа булыуға ҡарамаҫтан, тулы, мәғлүмәтле, мәғәнәле, практик яҡтан әһәмиәтле ине. Уңышлы бул, лидер бул, һинең ҡулыңдан барыһы ла килә, тигән фекер һәр сығыштың төп мәғәнәһен тәшкил итте. Быларҙы тулыландырып, тағы ла шуны әйтер инем: бер кем дә ҡапыл ғына яҡшы, тәрән аҡыллы йәки көслө булып китә алмай. Был сифаттар барыбыҙға ла тыумыштан бирелһә лә, уларҙы яйлап асырға кәрәк. Мин форумда ҡатнашҡан оло быуын кешеләренең береһе булдым, ҡыҙыҡлы шәхестәр менән таныштым, өс баламды ла алып килдем. Ойоштороусыларға рәхмәт!" Ысынлап та, тәүге тапҡыр ғына үткәрелеүгә ҡарамаҫтан, #UfaForum йәштәр мәғариф киңлеге олоһоноң да, кесеһенең дә күңеленә хуш килде. Башҡорт йәштәренең ошондай эшлекле осрашыуҙарға, тәрән белем тупларлыҡ етди сараларға әҙерлеген күреп, ойоштороусыларҙың да күңеле күтәрелде.
#UfaForum сараһын асыу тантанаһында БР йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта һәм уның урынбаҫары Руслан Хәбибов, БР Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайҙың Мәғариф, мәҙәниәт, спорт һәм йәштәр сәйәсәте комитеты рәйесе Эльвира Айытҡолова, Өфө ҡала округы хакимиәтенең Йәштәр эштәре буйынса комитеты рәйесе Радик Юлбаев, БР мәғариф министры урынбаҫары Венера Вәлиева ла был матур инициативаны хуплауын белдерҙе. Иң әүҙем, фекерле йәштәрҙе бер урынға туплаған сараны киләсәктә даими ойошторорға ниәтләнеүҙәрен дә еткерҙеләр. "Бында бөгөн үҙ һөнәренең оҫталары, үҙ артынан башҡаларҙы эйәртеүсе шәхестәр йыйылған. Форумдың программаһын тормош ҡуйған һынауҙарға яуап бирергә ярҙам итерлек итеп төҙөүегеҙ иғтибарға лайыҡ, бында алған белемдәрегеҙҙе башҡа тиҫтерҙәрегеҙгә лә еткерегеҙ. Йәштәрҙең төрлөһө бар, һеҙҙең кеүек белем даирәһен киңәйтеп, йәмғиәткә файҙалы эштәр атҡарырға тырышып торғандары ла, үҙен генә хәстәрләгәндәре лә етерлек. Утыҙ йәшкә етеп тә бер ниндәй яҡшылыҡ та, насарлыҡ та эшләмәгән битарафтар ҙа юҡ түгел. Матур башланғыстың киләсәктә ҙур проектҡа әйләнеүен теләйем", - тине үҙ сығышында Эльвира Айытҡолова. БР йәштәр сәйәсәте һәм спорт министры Андрей Иванюта һәм уның урынбаҫары Руслан Хәбибов әүҙем, алдынғы ҡарашлы йәштәр менән берлектә эшләргә, яңы проекттарға федераль бюджеттан гранттар яуларға ярҙам итергә әҙерлектәрен белдерҙе. Бынан тыш, ауыл йәштәренең мәнфәғәттәрен ҡайғыртыу йәһәтенән ниндәй саралар күрелеүе, йәштәрҙең бөтә йәмәғәт ойошмаларын бер урында туплаусы "Йәштәр йорто" бинаһы ҡайҙа урынлашасағы, республикала үтәсәк спорт ярыштары тураһында ла яуап ишеттек. Ҡыҫҡаһы, #UfaForum йәштәр мәғариф киңлеге нигеҙендә власть органдары һәм башҡорт йәштәре үҙ-ара аңлашырлыҡ майҙансыҡ булдырылыуы, киләсәктә форумды тағы ла ҙурыраҡ масштабта үткәреү күҙ уңында тотолоуы ҡыуандырҙы.
Иң шәп спикерҙар килде
#UfaForum йәштәр мәғариф майҙансығында бөтәһе ҡырҡ биштән ашыу белгес-спикер сығыш яһаны. Тәүге көндә РФ Милләттәр эше буйынса федераль агентлыҡтың идаралыҡ етәксеһе урынбаҫары Александр Ненашев, СКОЛКОВО Мәскәү идара итеү мәктәбе стартап академияһы педагогы Игорь Дубинников, "Exact Farming" компанияһында эшләүсе Илдар Кинйәбулатов лекция һөйләне һәм йәштәр менән аралашты. Сығыш яһаусыларҙың һәр һүҙен ҡолағына киртеп ултырған йәштәр бигерәк тә Игорь Дубинниковтың "Аңлы эшҡыуарлыҡ" тигән тема буйынса сығышын яратып ҡабул итте. Спикер был тормошта үҙ урыныңды табыу ун йыл ғүмереңде экономиялай һәм шәхес булараҡ үҫешергә ярҙам итә, тигән фекерҙә. Үҙ-үҙеңде табыу, маҡсаттарыңды билдәләү өсөн тәү ҡарамаҡҡа ябай ғына күренгән тесты үтергә кәрәк. "Һин миңә ниндәй файҙа килтерә алаһың? Эшеңде ташлап, матди яҡтан мохтажлыҡ кисермәй йәшәй башлаһаң, нимә менән шөғөлләнер инең? Бер бай туғаның ун һигеҙ миллион аҡсаны һеҙгә васыят итеп ҡалдырған, тик был аҡсаның яртыһын ҡайҙалыр хәйер итеп тапшырырға, ҡалған туғыҙ миллионын ғына үҙ мәнфәғәтеңдә тотонорға ярай. Был аҡсаларҙы кемгә бирер һәм үҙ өлөшөгөҙҙө нимәгә тотонор инегеҙ?" - тигән һорауҙарға йәштәр бергәләп яуап эҙләне. Игорь Дубинников әйтеүенсә, күптәрҙең яуаптары бөтөнләй бер-береһенә бәйле булмай сыға, был тормошта үҙ юлын тапҡан бик һирәктәр генә тап килгән яуаптар яҙа. Шуға күрә, һәр кем түбәндәге иҫкәрмәләрҙе хәтерендә тоторға тейеш: "Тормош - ул марафон. Һиңә әле нисә йәш булыуы мөһим түгел. Шәхес - әйткән һүҙе, эше һәм ҡылған ғәмәлдәре өсөн яуап бирә алған кеше. Ваҡыт - бик сикләнгән ресурс. Сәғәт һәм компас икеһе лә мөһим. Һәм оҙайлы ваҡытҡа иҫәпләнгән стратегия булырға тейеш". Мәскәү ҡунағынан һуң йәштәрҙе тағы ла ҡыҙыҡлыраҡ аралашыу көтә ине. Яҡташыбыҙ, Мәскәүҙә "Exact Farming" компанияһында эшләүсе Илдар Кинйәбулатов ауыл хужалығы өлкәһендә кәрәкле һәм мөһим IT-технологиялар уйлап сығарыу буйынса эшләүе, нефть осоро үткәс, Башҡортостан ниндәй юҫыҡта үҫешәсәге тураһында мауыҡтырғыс лекция һөйләне. Унан һуң, #UfaForum йәштәр мәғариф киңлегендә ҡатнашыусыларға уйында йөрөткән идеяларын тормошҡа ашырыу өсөн "Umarta" проекттар оҫтаханаһында эшләү тәҡдим ителде.
Икенсе көндө...
#UfaForum сараһының икенсе көнөндә бер юлы өс майҙансыҡ эш башланы. Күптәр өсөн шәмбе ял көнө булыуға ҡарамаҫтан, иртүк килеп еткән спикерҙар: филология фәндәре кандидаты, БДУ-ның өлкән уҡытыусыһы Искәндәр Сәйетбатталов, АҠШ-та үҙенең "Code Knight" IT компанияһын асҡан Денис Уйылданов, БР Гуманитар тикшеренеүҙәр институтында этнология бүлеген етәкләүсе, тарих фәндәре кандидаты Юлдаш Йосопов тәүге лекцияларҙы башлап ебәрҙе. Был көндә #UfaForum йәштәр мәғариф киңлегендә Милләттәр эше буйынса федераль агентлыҡ белгесе Азат Бердин, Малайзияла грант буйынса белем алыусы яҡташыбыҙ Раушания Юнысова, "Орбита" IT мәктәбе уҡытыусыһы Марат Әхмәтшин, "Вымпелком" ойошмаһының тышҡы коммуникациялар буйынса әйҙәүсе белгесе Татьяна Славкина, Башҡортостанда "Һин - эшҡыуар" программаһының координаторы Елена Петрова, "Арғымаҡ" этно-рок төркөмө солисы Ринат Рамазанов, Германияла Johannes Gutenberg-Universitat Mainz аспиранты Лира Ниғмәтуллина, журналист, эшҡыуар Гөлдәр Ишҡыуатова, Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы хеҙмәткәре Айһылыу Йәнтурина, шәхси эшҡыуар Ренат Хилажев, "ЕСМ" яуаплылығы сикләнгән йәмғиәттең баш технологы Тимур Иҙрисов, "Неовакс" компанияһы етәксеһе Наил Яҡупов, этикет буйынса белгес Әлиә Мәмбәтова, БР Драматургия һәм режиссура үҙәгенең генераль директоры Әлиә Яхина, халыҡ-ара FMCG компанияһында төп клиенттар менән эшләүсе менеджер Ринар Тавхутдинов, "Керн" ғилми-производство предприятиеһының генераль директоры, "Инновацион проекттар, инвестициялар һәм хәүефтәр менән идара итеү" программаһы буйынса MBA дәрәжәһенә эйә Камил Хисмәтуллин, "Таргин Механосервис" яуаплығы сикләнгән ойошманың генераль директоры Рәмил Хисмәтуллин, кинопродюсер Рияз Исхаков, Рәсәйҙә "YouTube" каналында видеоның популярлығын арттырыу буйынса белгес Эльдар Ғөзәйеров, ӨДНТУ-ның технопаркы, Samsung IT мәктәбе уҡытыусыһы, физика-математика фәндәре кандидаты Руслан Исаев, театр режиссеры һәм педагог Зиннур Сөләймәнов, "Муравейник" интернет-маркетингы студияһы етәксеһе Андрей Буйлов һәм башҡа спикерҙар бик йөкмәткеле, файҙалы һәм мауыҡтырғыс лекцияларын һөйләне, тренингтар ойошторҙо. Уның араһында башҡорт әҙәбиәте менән ҡыҙыҡһыныусылар Башҡортостандың халыҡ шағиры Рауил Бикбаев, шағирәләр Лариса Абдуллина, Таңсулпан Рәсүл ҡатнашлығында түңәрәк өҫтәлгә йыйылды һәм "Башҡорт поэзияһында менталитет сағылышы" темаһына әңгәмә ҡорҙо.
#UfaForum йәштәр мәғариф киңлегендә сығыш яһаған спикерҙар тураһында һөйләгәндә, Камил һәм Рәмил Хисмәтуллиндарҙың "Эре холдингтар һәм вертикаль интеграцияланған корпорациялар сиктәрендә инновациялар һәм стартаптарҙы үҙләштереү ысулдары" темаһына арналған бер сәғәтлек лекцияһын телгә алмай булмай. Эре компаниялар менән етәкселек итеп, уларҙы юғары үҫеш кимәленә еткереү йәһәтенән бик тәжрибәле спикерҙар үҙ эшен асырға теләгән йәки инновацион проекттарын тормошҡа ашырыу өсөн гигант предприятиеларға мөрәжәғәт итергә уйы булған йәштәргә фәһемле тренинг үткәрҙе. Хатта иҡтисад, бизнес өлкәһенән алыҫ торған кеше лә төшөнөрлөк итеп аңлатҡан шәп спикерҙарҙың тренингтарына бүтәндәр долларлап аҡса түләп йөрөүен иҫәпкә алһаң, #UfaForumға килгән йәштәргә көнләшергә сәбәп бар. Ғөмүмән, #UfaForum йәштәр мәғариф форумының икенсе көнө ошондай иҫтә ҡалырлыҡ дәрестәргә бай булды.
Өсөнсө көндә...
#UfaForum йәштәр мәғариф киңлегенә йомғаҡ яһала торған көндә иртәнсәктән алып "Президент отель" ҡунаҡханаһының "Канцлер" һәм "Парламент" конференциялар залында спикерҙар сығыш яһай торҙо. Был көндә йәштәр Хәйбулла районы онкологы Даян Солтанғужиндың "Ауыл-райондарҙа кешеләр һәм кадрҙан потенциалын күтәреү" темаһына арналған сығышын тыңланы. Бынан тыш, #UfaForum йәштәр мәғариф киңлеге директоры Әлфир Илбаҡтин, "АйВиСистемз" компанияһы вәкиле Виталий Иванов, Сәйәси мәғлүмәт үҙәге аналитигы, сәйәси консультант Азамат Лоҡманов, "Башнефть" пресс-секретары Руслан Йосопов, "Опора России" Башҡорт региональ бүлегенең директор вазифаһын башҡарыусы Тимур Лоҡманов, БР Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай ҡарамағындағы Йәштәр йәмәғәт палатаһы ағзаһы, "БР йәш журналист мәктәбе" проекты етәксеһе Елена Арямнова, "Восток-1" SSM-агентлығын асыусы Антон Горбик һәм Татьяна Комарова, "Тамыр" балалар студияһы тапшырыуҙарын алып барыусы Ләйсән Мәзитованың сығыштарын тыңланы. Шулай уҡ йәмәғәт ойошмалары өсөн түңәрәк ҡор уҙғарылды. Уртаҡ тел табып, юғары кимәлдә бер сараны үткәреүгә өлгәшкән ойошма етәкселәренең был кәңәшмә барышында ла һүҙҙәре беректе.
"Umarta" проекттар оҫтаханаһы
#UfaForum йәштәр мәғариф киңлегендә йәштәр төрлө спикерҙарҙың сығышын тыңлап йөрөү менән генә сикләнмәне. Ойоштороусылар уларға үҙ идеяларын, проекттарын тормошҡа ашырыу мөмкинлеге бирҙе. "Umarta" проекттар оҫтаханаһында тәүҙә утыҙға яҡын идея теркәлде. Артабан йәштәр уларҙы проект кимәленә тиклем уйлап еткерергә, һуңынан һәр йәһәттән анализлап, талап ителгән сығымдарҙы, йәмғиәткә килтергән файҙаһын иҫәпләп, компетентлы жюри ағзалары хөкөмөнә ҡуйырға тейеш ине. Әйтергә кәрәк, иң һуңғы этапҡа ни бары ун алты команда ғына барып етә алды. "Umarta" проекттар оҫтаханаһында үҙ проекттарын тормошҡа ашырыу ниәтендә бик әүҙем эшләгән командалар эште башынан аҙағына тиклем еткереп башҡарырға, фекерҙәштәр табып, берләшергә өйрәнде. Ойоштороусылар "Өфө саралары" һәм "Кей" кейем бренды проекттарын иң яҡшы, тип тапты һәм еңеүселәргә 30-ар мең һумлыҡ приз бүләк итте. Тәүге проект Республика инженер лицей-интернатының 9-сы синыф уҡыусылары Алмас Ғиниәтуллин һәм Александр Батыргәрәевтыҡы булып сыҡты. Был йәш программистар хәҙер бөтәһенә лә билдәле "Китаптар" сайтын еренә еткереп эшләп бөтөрөүселәр. "Беҙ бындай хакатондарҙа алдан да ҡатнашҡаныбыҙ бар, әммә бөгөн еңеү яуларбыҙ тип һис уйламаныҡ. "Өфө саралары" программаһында баш ҡалала үткәрелгән бөтә саралар картала күрһәтелеп, үткәрелгән көнө һәм ваҡыты яҙылып барасаҡ. Ҡала кешеләре буш ваҡытында күңелле, файҙалы һәм күңеленә ятҡан менән шөғөлләнә алһын өсөн эшләнде", - тине Александр, был шәп идея дуҫы Алмастың уйына килеүен аңғартып. "Кей" кейем брендын Хәмдиә Ҡунаҡҡолова, Гүзәлиә Тулыбаева, Ләйсән Йәмилова һәм Ринат Манапов бергәләшеп уйлаған. "Umarta" проектар оҫтаханаһында ҡатнашыусыларҙың береһе лә бүләкһеҙ ҡалманы, барыһына ла инглиз телен өйрәнеүгә сертификаттар, БР Йәштәр сәйәсәте һәм спорт министрлығының махсус бүләктәре тапшырылды.
ШУЛАЙ ИТЕП...
Лев Толстойҙың: "Орлоҡ күренмәй, әммә унан ҙур ағас үҫеп сыға. Шуның кеүек фекер ҙа һиҙелмәй, әммә фекерҙән кешелек тормошондағы бөйөк ваҡиғалар үҫеп сыға", - тигән һүҙҙәре бар. Бына ике аҙна элек кенә башҡорт йәштәренең оло мәғариф форумын ойоштороуы теләк кенә булһа, бөгөн ул шаулап-гөрләп үтеп тә китте. Киләсәктә лә #UfaForumдың ойоштороусылары - Әлфир Илбаҡтин, Фатима Янбаева, Илдар Кинйәбулатов, Роберт Дәүләтшин, Азат Бадранов, Даян Солтанғужин, Айгөл Хафизова, Владислав Габов, Ринар Тавхутдинов, Миңзәлә Асҡарова, Урал Кәримов, Рүзилә Йәмилова һәм башҡа аҡыллы, инициативалы йәштәребеҙ ниәтләгән ошондай матур мәғариф саралары үткәрелеп, етәкселәр тарафынан бөгөнгөләй аңлау һәм яҡлау табып торһон, тип кенә теләргә ҡала.
Сәриә ҒАРИПОВА.
КИРЕ СЫҒЫРҒА | http://kiskeufa.ru/index.php?dn=news&to=art&id=3109 | ba | 2016-9-01 | kiskeufa.ru/b55379f3559fe98b29ba2b12e7a98043c4bd621fce31ca7c0612d9a0025a21ca.json | [
"Башҡорт йәштәрен туплаған ойошмалар үткәргән төрлө сараларҙа ҡатнашып, уларҙың эшмәкәрлеген йыш ҡына гәзит биттәрендә яҡтыртып торабыҙ. Быға тиклем был осрашыуҙар йыр-бейеүгә, спорт ярыштарына арнала, ял итеүгә ҡорола, һәр ойошма үҙ сараһын айырым уҙғара ине. Ниһайәт, йәштәр ошо ҡалыптан сығып, бөтөнләй яңы юҫыҡта... |
[] | 2016-09-19 21:28:55+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ким Латипов 1959 йылда Туңғатар ауылында ғаиләлә икенсе бала булып донъяға килә. Уға дүрт йәш тулыуға, төҙөлөштә эшләп йөрөгән атаһы Хәсән ағай, әсәһе Роза апайҙы ике бала менән ҡалдырып, ба | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23695-sambist.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290550_4-4-sambist-kim-latypov.jpg | ru | null | “Самбист” " "Башкортостан гәзите" | null | null | bashgazet.ru | Малай бәләкәйҙән тәрбиәле була: әсәһенең ҡушҡанын урынына еткереп эшләй, кәңәштәрен тыңлай, тырышып уҡый. Һәр саҡ ололарса фекер йөрөткән егет бала саҡтан спортты үҙ итә. Турникта күтәрелә, йүгерә, волейбол, футбол уйнай. Урамға сыҡһа, тиҫтерҙәрен әйҙәп, тәбиғәт ҡосағына алып килә һәм үҙ-ара көрәш ойоштора. Урта буйлы, йомро кәүҙәле малайға тиңләшеүсе булмай. Ул бер ваҡытта ла маһаймай, үҙе белгән көрәш алымдарын дуҫтарына өйрәтә. Шуға ла уны малайҙар хөрмәт итә.Алтынсы класҡа еткәс, уларҙың ғаиләһе Учалы ауылына күсеп килә. Ситтән килгән малайҙы йыш ҡына бындағы класташтары “килмешәк” тип мыҫҡылларға ла күп һорап тормай, дөмбәҫләргә лә уйҙары була. Әлбиттә, ауылдаш малайҙары араһында абруй ҡаҙанған йәш лидер был хәлде ауыр кисерә, әммә төшөнкөлөккә бирелмәй, киреһенсә, көн дә беләк мускулдарын сыныҡтырып, гер күтәрә, йүгерә, төрлө күнекмәләр яһай. Күп тә үтмәй, турникта күтәрелеү буйынса район уҡыусылары араһында беренселекте ала. Учалы урта мәктәбендә уға спорт менән шөғөлләнергә уңайлы шарттар тыуа.Бер саҡ дәрестән ҡайтырға сыҡҡан малайҙы тиҫтерҙәре тағы ла көтөп тора. Ким улар эргәһенә эре аҙымдар менән ҡыйыу баҫып барып етеүгә, кем сумкаһы, ҡайһыһы йоҙроҡ менән һелтәнә лә башлай. Малай сумкаһын ырғыта ла әле береһен, әле икенсеһен ергә күтәреп һуға башлай. Шул мәл һуғыш суҡмарҙарының береһе:– Эй, малайҙар, был бит самбист, – тип ҡысҡырып ебәрә.Етмәһә, нәҡ ошо секундта Ким үҙенән ике башҡа оҙон малайҙы ергә һуҙып һала. Һуғышырға дәрт-ҡеүәт биреп тороусылар бөтәһе бергә тиерлек:– Самбист! – тип һөрән һала.Шул көндән алып үҫмергә “самбист” ҡушаматы тағыла, балалыҡтан сыҡмаған малайҙарҙың һауаланыуҙары ла юҡҡа сыға. Бына шулай үҫмерҙәр араһында ныҡлы дуҫлыҡ күпере һалына. Хәҙер улар бергәләшеп спорт залында төрлө күнекмәләр уҙғара башлай. Йәш спортсы үҙенең көсөн гер һәм штанга күтәреүҙә һынап ҡарай. Шул уҡ ваҡытта ирекле, классик, милли көрәш алымдары тураһында төрлө китаптар эҙләп табып уҡый, үҙаллы һабаҡ ала һәм иптәштәренә үҙе белгәндәрен өйрәтә. Көн дә иртән йүгереү, төрлө күнекмәләр үтәү уның көндәлек ҡағиҙәһенә, йәшәү рәүешенә әүерелә.Туғыҙынсы класҡа уҡырға барғас, Учалы ауылы һөнәрселек училищеһында ирекле көрәш буйынса күнекмәләр алып йөрөгән үҫмергә тренерлыҡ эшен алып барырға тәҡдим итәләр. Егет ҡушҡуллап ризалыҡ бирә, үҙе лә сыныға. Шул уҡ йылда ул штанга күтәреү һәм милли көрәш буйынса Башҡортостан беренселегенә үткәрелгән турнирҙа ҡатнашып еңеү яулай. Был уның республика кимәлендә тәүге ҡаҙанышы була. Бындай уңыштар егеткә тағы ла нығыраҡ дәрт, илһам өҫтәй.Һәм бына егеттәрҙең өлөшөнә төшкән иң мөһим дә, яуаплы ла изге бурысын үтәү көндәре етә. Ким үҙенең армия хеҙмәтен Ырымбурҙа башлай. Унда йәш һалдат курсы үткәс, Тбилисиға ебәрәләр. Бала саҡтан спорт менән шөғөлләнгәс, армия хеҙмәте еңелерәк тә бирелә. Улай ғына ла түгел, ул Кавказ аръяғы хәрби округында үткәрелгән чемпионатта ҙур еңеү яулай – беренсе урын ала һәм уны спорт ротаһына күсерәләр.Ким Хәсән улы тыуған яҡтарына өлкән сержант дәрәжәһендә әйләнеп ҡайта. Иң мөһиме, спортты ташламай.– Хеҙмәт, спорт – минең бар булмышым, – ти ул. Өс йыл йөк тейәүсе булып эшләүе лә көсөн арттыра ғына.– Тирләп һыуланған футболкаларҙы һығып ала торғайныҡ, – тип хәтерләй ул йылдарҙы районыбыҙҙың танылған көрәшсеһе.Ким Латипов егерме өс йәшендә Мурманск ҡалаһында ойошторолған “Төньяҡ һаҙағайы” (“Северное сияние”) тип аталған халыҡ-ара турнирҙа ҡатнаша. Был сараға төрлө илдәрҙән спортсылар килә (Швеция, Норвегия, Финляндия һ.б.). Ким бында ирекле көрәш буйынса икенсе урынды яулай.– Был еңеү минең өсөн ҙур әһәмиәткә эйә булды. Комбинатта эшләп йөрөй инем, яҡшы спортсыға тип фатир бирҙеләр, тәүҙә бригадир, һуңынан мастер итеп үрләттеләр.“Төньяҡ һаҙағайы” ирекле көрәш турнирынан һуң Кимға – ”Рәсәйҙең спорт мастеры” исеме, шул уҡ йылда милли көрәш буйынса Рәсәй кимәлендә үткәрелгән турнирҙа еңгәс, милли көрәш буйынса спорт мастеры дәрәжәһе бирелә. Уға ике тапҡыр Мәскәүҙә классик көрәш буйынса уҙғарылған турнирҙа ҡатнашырға насип була. Икеһендә лә икенсе баҫҡысҡа күтәрелә.ВЦСПС-тың бронза призеры (был турнир СССР-ҙың кесе чемпионатына тиң була), Рәсәй беренселегенә уҙғарылған турнирҙа өс тапҡыр милли көрәш буйынса чемпион... Ким күп тапҡыр Башҡортостан, район беренселегенә ойошторолған ярыштарҙа ла еңеү яулай. Район һабантуйҙары, ҡала кимәлендәге турнирҙар унһыҙ үтмәй.Ким ҡырҡ йәшенә тиклем талымһыҙ көрәшә, тренерлыҡ эшен дә башҡара. Тик уңыштарына көнләшкәндәй, уны ауырыу һағалай. Билһеҙ ҡала, ашҡаҙандан сыҙай алмай, кибә, ябыға. Учалы ҡала дауаханаһы терапевы Марс Миңләхмәт улы Ғайсин ауыр хәлдәге егетте Өфөгә алып бара. Һәм, Аллаға шөкөр, көрәштә еңеү яулаған кеүек, ул ауырыуҙы ла еңеп сығырға үҙендә көс таба.– Тәүге тренерыңды хәтерләйһеңме? – тигән һорауыма Ким Хәсән улы йылмайып:– Хәтерләмәй ни, хәтерләйем. Учалы ауылында уҡығанымда СПТУ-ға ирекле көрәш буйынса күнекмәләр алырға йөрөнөм. Осетин егете Магомед Кашижев тренер ине. Мин уға ҙур рәхмәтлемен. Ул ирекле көрәштең барлыҡ серҙәрен күңелгә һеңдерҙе. Үҙеңде нисек тоторға, һиңә ҡаршы сыҡҡан спортсыны хөрмәт итергә, әммә төп бурысың еңеүгә өлгәшеү икәнлеген дә онотмаҫҡа өйрәтте. Кашижев тыуған яғына ҡайтып киткәс, мине уның урынына беркеттеләр, – тип яуап бирҙе.Ә бит Кимға ул ваҡытта ун алты ғына йәш була!Һуңынан Мансур Имаметдиновта күнекмәләр ала егет.– Шуныһы үкенесле: ул 51 йәшендә Себер тарафтарына сығып китте һәм унда ла ирекле көрәш алымдарын өйрәтеү эшен ташламаны. Ул беҙгә һәр саҡ, спорт менән шөғөлләнеү егет кешегә үтә мөһим, ә уҡыу – мәңгелек, тиер ине. Уның менән ғүмеренең һуңғы көнөнәсә арабыҙҙы өҙмәнек, – ти таһыллы көрәшсе.Армия хеҙмәтенән ҡайтҡас, Ким Зилә һылыуға өйләнә. Татыу ғаиләлә ике ҡыҙ бала тыуа. Әлеге ваҡытта уларҙың икеһе лә юғары белемле. Аэлита – уҡытыусы, Лиана үҙе ҡыҙ үҫтерә инде. Ә Ким Хәсән улы Урал тау-металлургия компанияһына ҡараған “Металлобаза”ға етәкселек итә.Ким Хәсән улы Учалы яҙыусыларының яҡын дуҫы ла – уның бағыусылығы һөҙөмтәһендә ике китап сыҡты. Бына шундай рухлы, күптәргә үрнәк булырлыҡ ир-уҙаман йәшәй ҡалабыҙҙа. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23695-sambist.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/265903babf4c24818d0634481bb2fc31859a87ce29133a81b75703dd4227c679.json | [
"Малай бәләкәйҙән тәрбиәле була: әсәһенең ҡушҡанын урынына еткереп эшләй, кәңәштәрен тыңлай, тырышып уҡый. Һәр саҡ ололарса фекер йөрөткән егет бала саҡтан спортты үҙ итә. Турникта күтәрелә, йүгерә, волейбол, футбол уйнай. Урамға сыҡһа, тиҫтерҙәрен әйҙәп, тәбиғәт ҡосағына алып килә һәм үҙ-ара көрәш ойоштора. Урта ... |
[] | 2016-09-26 21:28:05+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Өфөлә республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Транспорт форумына ярашлы “ВДНХ-Экспо” күргәҙмәләр комплексында ойошторолған I “Транспорт системалары. Махсус техника һәм ҡорамал” күргәҙмәһендә булды | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23745-en-esh-sifaty-talap-itel.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474547071_2-1.jpg | ru | null | “Һеҙҙән эш сифаты талап ителә” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23745-en-esh-sifaty-talap-itel.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/9290034ae3a731705459a050e6fe7d37c101932a5febb09f5e9827c03f1e4fb8.json | [
"“Һеҙҙән эш сифаты талап ителә”",
"Өфөлә республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Транспорт форумына ярашлы “ВДНХ-Экспо” күргәҙмәләр комплексында ойошторолған I “Транспорт системалары. Махсус техника һәм ҡорамал” күргәҙмәһендә булды"
] |
[] | 2016-09-19 21:28:57+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Әсетеп тоҙланған кәбеҫтәне рустарҙың милли аҙығы тип һанарға күнеккәнбеҙ. Ысынында, әскелтем ҡабымлыҡ – Ҡытайҙан, уны беҙгә монголдар килтергән. Ҡайһылай ғына булһа ла, бөгөн ул киң ҡулла | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fusadba%2F23665-kbet-tolayy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284358_2-z56-065af729-a3e0-41f8-9d85-173f52814233.jpg | ru | null | Кәбеҫтә тоҙлайыҡ | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/usadba/23665-kbet-tolayy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/6f57b01d2e3c2aebfa45d43d707ce20df48043278338db2daf7fe03562dbb89c.json | [
"Кәбеҫтә тоҙлайыҡ",
"Әсетеп тоҙланған кәбеҫтәне рустарҙың милли аҙығы тип һанарға күнеккәнбеҙ. Ысынында, әскелтем ҡабымлыҡ – Ҡытайҙан, уны беҙгә монголдар килтергән. Ҡайһылай ғына булһа ла, бөгөн ул киң ҡулла"
] |
[] | 2016-09-20 09:29:14+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты мандатынан баш тартты. Һайлау йомғаҡтарына арналған брифинг барышында ул ошо турала белдерҙе. Республика Башлығы Р | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23698-rstm-hmitov-deputat-mandatynan-bash-tartty.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474357731_dil_3027.jpg | ru | null | Рөстәм Хәмитов депутат мандатынан баш тартты | null | null | bashgazet.ru | — Пландарыма килгәндә, республикала эшемде дауам итергә теләйем. Ике йыл элек кенә халыҡ мине Башҡортостан Башлығы итеп һайланы. Уларҙың ышанысын аҡларға тейешмен. Вәкәләттәрҙе ваҡытынан алда һалып, ҡайҙалыр китеү тураһында бер ҡасан да уйлағаным булманы, — тине төбәк етәксеһе. — Алда ҡатмарлы эш көтөүен аңлайым. Хәл ителмәгән мәсьәләләр күп. Йәшерен темалар, яйға һалыуҙы талап иткән проблемалар бар. Үҙ иңемә алған йөкләмәләрҙе үтәп, артабан да эшләргә ниәтләйем. Яңы һайлауға тиклем тағы ла өс йыл бар. Шуға күрә Башҡортостаныбыҙ, республика халҡы файҙаһына мөмкин булғандың барыһын да эшләргә тейешмен. Бергәләп беҙ тау аҡтарырбыҙ. Барыһы ла яҡшы буласаҡ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23698-rstm-hmitov-deputat-mandatynan-bash-tartty.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d443d509d178921b8190a0ab7867490e1f6a41ab184e31973cdc4e20bff8be6e.json | [
"— Пландарыма килгәндә, республикала эшемде дауам итергә теләйем. Ике йыл элек кенә халыҡ мине Башҡортостан Башлығы итеп һайланы. Уларҙың ышанысын аҡларға тейешмен. Вәкәләттәрҙе ваҡытынан алда һалып, ҡайҙалыр китеү тураһында бер ҡасан да уйлағаным булманы, — тине төбәк етәксеһе. — Алда ҡатмарлы эш көтөүен аңлайым. ... |
[] | 2016-09-26 22:03:11+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | *** Һин ҡалдырған ғазаптарҙы Төндәремә алам. Күрәһеңме, анау йондоҙ – Минең асыҡ ярам. Һул(ы)ҡ-һул(ы)ҡ итеп тора – Шулай яна яра. Имләй алырлыҡ түгел шул, Алыҫая ара.*** Һин ҡалдырған | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23774-er-oyash-bulyp-yshp-ara-shgn-d-tgel-tuan-kilesh.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474894611_8-3-galiya-fayzullina.jpg | ru | null | Ерҙә ҡояш булып йәшәп ҡара Өшөгән дә түгел, туңған килеш! | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23774-er-oyash-bulyp-yshp-ara-shgn-d-tgel-tuan-kilesh.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/025edd01586fa9dc0351367da6edc2cf6d49cb7572927c2c0b91ecc2afff8e26.json | [
"Ерҙә ҡояш булып йәшәп ҡара Өшөгән дә түгел, туңған килеш!",
"*** Һин ҡалдырған ғазаптарҙы Төндәремә алам. Күрәһеңме, анау йондоҙ – Минең асыҡ ярам. Һул(ы)ҡ-һул(ы)ҡ итеп тора – Шулай яна яра. Имләй алырлыҡ түгел шул, Алыҫая ара.*** Һин ҡалдырған"
] |
[] | 2016-09-20 01:29:13+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Татыу булды Ырымбур егеттәре. Мин беренсе курста улар менән аралашып ҡалдым. Уларҙы “Ырымбурҙың аҫыл егеттәре” тип маҡтап ебәрһәләр, мин дә әллә кем булып китә торғайным. Татыу булды Ырымбур | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23674--yd-gen-ky.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/1474285304_1368499480_3-2-ma00.jpg | ru | null | Үҙ өйөңдә генә - үҙ көйөң | null | null | bashgazet.ru | Әмир ағайҙың скрипкала уйнауын тыңлау үҙе бер ғүмер ине бит! Атаһы оҫта уйнаған, тиҙәр. Атаһының шул тиклем оҫта уйнауына хайран ҡалған бер немец (беҙҙең яҡта улар күп йәшәй ине) үҙенең скрипкаһын бүләк иткән, тип тә һөйләйҙәр ине хатта.Ә Ришат Вәхитовтың йырлауын бөтөн Башҡортостан яратып тыңлай бит! Ул башҡарған “Абдрахман” тигән йырҙы тыңлау – үҙе бер ғүмер. Һөнәре буйынса врач Ришат ҡусты Күмертауҙа йәшәй. Бына шулай ул Ырымбур башҡорттары! Врачмы, эшҡыуармы – күңелдәрендә моң урғылып тора, тип маҡтанып та алам мин.Беҙҙең, Бәхтейәровтарҙың, йырға әүәҫлеге әсәйем Гөлйемеш яғынан килә. Уның әсәһе, йәғни өләсәйем Гөлостан Буранғолова, Мәжит бабайым Үрге Ильяс (Тәңес) ауылынан булған. Ул да профессиональ йырсы булмаған, ә тел белгесе. Иң тәүге ҙур күләмле русса-башҡортса һүҙлек төҙөүселәрҙең береһе ул. Данлыҡлы йырсы Мәжит Буранғолов менән ике туған. 1943 йылда Бөйөк Ватан һуғышында һәләк була. Заманында ғалим-фольклорсы Лев Николаевич Лебединский “Мәжит кантон”, “Сыңрау торна”, “Ялан Йәркәй”, “Зөлхизә”, “Ашҡаҙар” һәм башҡа бик күп йырҙарҙы яҙып алған. Уның иҫтәлектәрендә Мәжит бабайым тураһында байтаҡ яҙылған.Л. Лебединскийҙың хәтирәләрен ҡыҫҡаса ғына яҙып үтәйем. “Һуғыш Мәжиттең ғүмерен өҙҙө. Әммә ул башҡарған йыр яҙмалары бик һирәк осрай торған ғәжәп сәнғәт менән осрашырға мөмкинлек бирә. Ул халыҡ араһында бик һирәк ишетелә торған, хатта юғалып ҡалыуы ихтимал булған йырҙар яҙҙырҙы. Ул үҙе башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыуға талапсан булды. Башҡарыусыға биргән баһаһы ла дөрөҫ ине. Бер саҡ уның менән ҡасҡындар тураһында йыр яҙҙыҡ та шулай тип һорап ҡуйҙым:– Мәжит, һин ни өсөн бер тапҡыр ҙа “Буранбай”ҙы йырламайһың? Һин бит уны бик яратаһың. Мөхтәр Байымов башҡарыуында был йырҙы һәр ваҡыт тыңлағаныңды күрәм, – тип һораным (Мөхтәр Байымов – иҫ китмәле талантлы йырсы (1907 – 1937).– Мин ҡасандыр был йырҙы бик яратып башҡара инем. Әммә Мөхтәр Байымовты тыңлағандан һуң, уның кеүек оҫталыҡҡа, йырҙың тотош фажиғәһен аңлап, шуны иҫ китмәле моң, бөгөлөштәр, техник оҫталыҡ менән йырларға булдыра алмам, тип уйлайым, – тине.Әлбиттә, был юлы Мәжит дуҫым хаҡлы түгел ине, әммә Мөхтәр башҡарған “Буранбай”ға баһаны дөрөҫ бирҙе”, тип яҙып ҡалдырған башҡорт йырҙарын мөкиббән яратҡан Лебединский.Артабан Лев Лебединский Мәжит бабайым башҡарған “Мал” тигән йыр тураһында һоҡланып яҙа. Үкенес, әле уны йырламайҙар. Ҡасандыр Хөсәйен Мәжитов ҡына башҡара ине. “Хәжғәли”, “Хөсәйен йыры”, “Дуҫтар осрашҡанда”, “Ағаҡайым”, “Мәжлес йыры” һәм башҡа бик күп йырҙар яҙып алынған Мәжит бабайымдан. Шуларҙың береһе лә ишетелмәй – ҡайҙа булғандыр, ҡайҙа һаҡланалыр – билдәһеҙ.“Бер ваҡыт Мәскәү урамдарынан китеп барһаҡ, ҡымыҙ һаталар, – тип яҙа иҫтәлектәрендә Лебединский. – Мәжит ҡымыҙ ҡойҙороп алды-алыуын, әммә эсмәне. Ҡымыҙ тәме бейәнең башҡорттоҡо булыуында түгел, ә ҡылған менән туҡланыуында, тине Мәжит дуҫым.Мәжит мандолинала ла, скрипкала ла, ҡурайҙа ла берҙәй оҫталыҡ менән уйнаны. Ойотоп бейей ҙә ине. Бер саҡ алыҫ башҡорт ауылында байрамда ҡатнашырға тура килде. Мәжит өлкән кеше булып та, ҡарсыҡ ҡиәфәтендә лә, ҡыҙҙар булып та бейене. Ым-ишараһы һын ҡатып көлөрлөк ҡыҙыҡ ине. Йырлағанда ла ул бер генә ым-ишара менән йөкмәткене асып бирә ала ине. Скрипкала бик күп көйҙәр яҙҙырҙы”.Л.Н. Лебединский яҙмаларын уҡыйым да хайран ҡалам. Ҡайҙа хәҙер ундай йырсылар. Тауышы, моңо тулы егеттәребеҙ, ҡыҙҙарыбыҙ бар ҙа бит, ә боронғоса башҡарған йырсыларыбыҙ юҡ. “Ни өсөн улар тәбиғи һәләттәрен үҫтермәй, арзанайтып, бәҫ төшөрә икән?” тип уйлайым. Теләһә нәмә йырлайҙар. Булмаһа, ни асыу. Ә бит иҫ китмәле беҙҙең рухи байлығыбыҙ! Сәпәкәйгә алданалар. Алҡышлау менән сәпәкәйләүҙең айырмаһы ҙур уның.Уйланам. Моңобоҙҙоң яҙмышы тураһында ла, инәйем, Мәжит бабайым тураһында ла, “Башҡорт Мичурины” тип йөрөтөлгән Сәлихйән уҙаман тураһында ла.Боронғолар бит быуын-быуын үҙ һөнәрҙәрен ҡалдыра килгән. Совет власы заманында бөтөн боронғолоҡто иҫкелек ҡалдығы, наҙанлыҡ, ҡараңғылыҡ, буржуазия ҡалдығы, кулак ҡалдыҡтары тип юҡҡа сығарғас, өлкәндәрҙең аҡылына ҡолаҡ һалыу бөттө. Ә бит Сәлихйән ҡартатайымдың өс туғанын Себергә һөрәләр. Ҡартатайым ветврач булғас, тирә-яҡта бер врач та ҡалмағанға күрә генә ҡалдыралар. Шулай өҙөлә яҙҙы быуындар сылбыры. Тормошобоҙҙо ниндәй генә осорҙарға бүлмәнек: революция, граждандар һуғышы, коллективлаштырыу, кулактарҙы һөрөү, дингә ҡаршы көрәш, сиҙәм ерҙәр үҙләштереү, гигант төҙөлөштәр, үҙгәртеп ҡороуҙар, ваучерҙар менән алдау... Ә ҡайҙа рухи донъяға ҡағылған бөйөк пландар? Мәҙәниәтһеҙ, сәнғәтһеҙ ҡалһаҡ, милләт бөтә бит... Атайым менән әсәйем Башҡортостандан ситтә ҡайырылып тороп ҡалыуға ныҡ ҡайғыра ине. “Балалар, республиканан ситтә булһаҡ та, башҡорттарҙан ситтә түгелбеҙ бит. Телебеҙҙе, йырҙарыбыҙҙы онотмағыҙ!” – тигән булырҙар ине. Улар шулай тине лә ул, бер ваҡыт тиҫтәләгән башҡорт ауылдарында туған телдә уҡытыуҙы туҡтатты ла ҡуйҙылар. Ул йылдарҙа шағир Сөләймән Муллабаев Юлдаш ауылында башҡортса уҡытыуҙы һаҡлап алып ҡалыуға өлгәште. Халҡым, ырымбурҙарым, тип күп йөрөнө. Үҙен йәлләмәне. Ырымбур, Өфө юлдарын күп тапаны. Яңы мәктәп һалдыртты. Бер шиғырында:Күп изгелек орлоҡтары сәсеп,Күңелдәрҙе нурға төрнәнем.Иткән изгелектәр ерҙә ятмай,Күркәм шытымдарын күрәмен, – тип яҙҙы.Шағир, уҡытыусы Сөләймән Миңлеғужа улы Муллабаевтың педагогик хеҙмәте “Халыҡ мәғарифы отличнигы” билдәһе һәм байтаҡ миҙал менән баһаланды. ”Ҡәҙерле һүҙ”, “Йондоҙ бүләк итермен”, “Беҙҙең өй”, “Урман докторы”, “Тылсымлы күл” тигән китаптарына үҙ ҡулы менән автографтар яҙып бирҙе. Юлдаш мәктәбенең яңы бинаһын асҡан саҡта барҙым, мәктәпкә гармун бүләк иттем. “Уйнағыҙ, өйрәнегеҙ, үҙ моңобоҙҙо һаҡлағыҙ”, тигән теләк әйттем. Әле бер төркөм эшҡыуар егеттәр район үҙәге Плешанға мәсет һалдырҙыҡ. Ырымбурға барһам, Каруанһарайға туҡталып, стенаһы янында тороп хәтирәләргә биреләм. Таш ташып, үҙ елкәләрендә тигәндәй йөк күтәреп һалдырған атай-олатайҙар көсө балаларына ҡалманы. Ете яттар файҙалана хәҙер.Ай-һай ғына сайҡай,таштар вата,Һай, кем, таштар вата,Каруан ғына һарай, ай һалырға,Һай, кем, ай далала.Торлаҡ ҡына булыр,яуҙан ҡайтһа,Һай, кем, яуҙан ҡайтһа,Атлы ла ғына яуға, ай, ятырға,Һай, кем, ай, ҡалала.Әммә был бина бер генә көн дә башҡортҡа торлаҡ булмаған. Нимә тип ышанып, йыр сығарып, өмөтләнеп йәшәне икән? Бигерәк саф күңелле, эскерһеҙ шул халҡым.Заман үҙгәрҙе. Бөгөн икенсе холоҡ, икенсе фиғел кәрәк тә...Шуға ла урыҡ-һурыҡ булһа ла өлкәндәрҙең йәшәү рәүеше, ишетә-күрә йөрөгән һабаҡтарҙы йәштәргә фәһем өсөн яҙып ҡалдырайым тигән ниәт менән төшөп киттем был иҫтәлектәргә.Сәлихйән ҡартатайымды беҙҙең тирәлә йәшәгән немецтар “Башҡорт Мичурины” тип йөрөттө. Уның баҡсаһы, ысынлап та, ишелеп уңды. Ҡарбуз-ҡауыны ла, помидор-ҡыяры ла. Тәмәке лә сәсте. Үҙе тартманы. “Дарыу яһайым мин унан”, – ти торғайны. “Тәмәке тәнде ағыулай, уландар, тарта күрмәгеҙ. Тәне ағыулы кешенең күңеле лә ағыулы була”, – тип өйрәтә торғайны. Әллә ни саҡлы дарыу үләндәре үҫтерҙе. Шуларҙы эшкәртте. Ер аяғы-ер башынан килеп алырҙар ине унан шифалы үләндәрҙе. Беҙҙең яҡта немецтар күп йәшәне. Германия бер ил булып ҡушылғас, улар ауылы-ауылы менән ҡайтып китте. Ҡартатайыма ҡарата бик ихтирамлы булдылар. Хатта уның исемен таҙа башҡортсалап әйткәндәренә аптырай торғайным. Бөтөн ауыл ере лә ҡартатайымдыҡы кеүек бит инде. Нисек эшкәрткәндер ул тупраҡты? Бер аҡылы иҫтә ҡалған уның: “Хеҙмәт күңел һалғанды ярата. Эштең рәтен белеп, күңел һалып башҡарһаң, килеп сыға ул. Эш ҡарышмай”, – тип өйрәтеп торор ине. Гөл итеп тотто донъяһын. Йөҙөп йөрөп эшләгән дә, йәне теләгәнсә йәшәгән дә инде.– Ҡартатай, бер генә ҡыяр бир әле! – тип барабыҙ, юхаланып. Ныҡ яратты ул ейән-ейәнсәрҙәрен. Ә ҡыярҙы шул көйө генә тоттороп ебәрмәй. Тәүҙә һәр беребеҙгә ҡулыбыҙҙан килгән тиклем эш ҡуша: тураумы, елгәреүме, кипкән үләндәрҙе тоҡсайҙарға бүлеп һалыумы, утаумы... Шунан туйғансы ашата ла: “Бына, үҙең һораған бер генә ҡыяр”, – тип тоттороп сығара. Күп бирмәне. Шаштырманы. Үҙе шул уҡ ваҡытта баҡса үҫтереү тураһында нимәләрҙер өйрәтә лә ине. Ҡайҙа инде уны тыңлау! Ете-һигеҙ йәшлек малайҙар ҡыяр эләктерәбеҙ ҙә йүгерәбеҙ Туҡ буйына. Йөҙ баш умартаһы булған. Бал алған саҡта тотош ауыл малайҙары дегәнәк япрағы тотоп теҙелешеп баҫыр инек! Беребеҙ ҙә өлөшһөҙ ҡалманыҡ. Ҡартатайымдың аҡылын тотош онотоп бөттөм, тип әйтә алмайым, бәлки, иң мөһимендер – иҫтә ҡалдырҙым һәм уның аҡылын тотоп йорт һалып индем. Бәлки, эшҡыуарлыҡҡа ла ошо аҡыл этәргес булғандыр. Ул: “Үҙ өйөң булғанда ғына үҙ көйөң була. Ҡолағығыҙға киртеп ҡуйығыҙ!” – тигәйне. | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23674--yd-gen-ky.html | ba | 2016-09-14 | bashgazet.ru/f8a547512f622eaf5ce98e3bfe24c0b39e83da21d813344fd86705fa756645bd.json | [
"Әмир ағайҙың скрипкала уйнауын тыңлау үҙе бер ғүмер ине бит! Атаһы оҫта уйнаған, тиҙәр. Атаһының шул тиклем оҫта уйнауына хайран ҡалған бер немец (беҙҙең яҡта улар күп йәшәй ине) үҙенең скрипкаһын бүләк иткән, тип тә һөйләйҙәр ине хатта.Ә Ришат Вәхитовтың йырлауын бөтөн Башҡортостан яратып тыңлай бит! Ул башҡарған... |
[] | 2016-09-21 01:29:36+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡорт йолаһы – халыҡтың бик борондан быуындан быуынға тапшырыла килгән йәшәү ҡағиҙәһе. Беҙ уны һәр төрлө тормош күренешенә бәйле, ваҡиғаларҙы үҙ тәртибендә алып бара торған тантана-ғәҙәт т | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23710-bashort-yolayny-trn-tamyrary.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474375916_4-3.jpg | ru | null | Башҡорт йолаһының тәрән тамырҙары | null | null | bashgazet.ru | “Йола” һүҙенең сығышын бик боронғо дәүергә бәйләй ғалимә. Ф. Латипов уға тиклем үк (беҙҙең эраға тиклем III мең йыл элек) билдәле кипр-миной яҙмалары ырылған “Батшаға йәки Аллаға хат” тигән балсыҡтан түңәрәк платиналарҙы уҡый. Унда ил башына йәки һәммә кешегә донъяла камил йәшәү ҡағиҙәләре күрһәтелгән. Түңәрәктең һәр ваҡыт ҡабатлана торған үҙ күсәре һәм рәүеше бар. Ә диск боронғо төркиҙә “юла” (zulac) – “юла” тип билдәләй Ф.Р. Латипов. Р. Солтангәрәева фекеренсә, боронғо аң буйынса предмет исеме үҙ йөкмәткеһенә бәйләп бирелә.Шулай итеп, “йола” һүҙе һәр ваҡыт ҡабатлана торған ҡағиҙәләр йөкмәткеһен үҙ эсенә ала (Р. Солтангәрәева, 2015 йыл, 4-се бит). Улай ғына түгел, “йола” һүҙенең универсаль булмышы төрлө халыҡтар телендә бер үк яңғырай һәм шулай уҡ тормош ҡағиҙәләрен белдергән атама булып сыға: алтайҙа – jula, сыуашта – йола-йерке, фин-уғырҙа – jiola, индогермандарҙа – йоль. Киң мәғәнәлә йола “ҡанун” һүҙен алмаштыра. Әйткәндәй, шуны боҙоп, ҡабырсыҡтан ҡан эскәне өсөн дә 12 йәшлек Шүлгәндең яҙмышы яманлыҡҡа борола. “Урал батыр” эпосында уҡ ундай кешенең тәртипкә ҡаршы килеүе, тормошҡа хыянат итеүе һүрәтләнә.Автор ҙа йоланы йәшәү ҡануны булараҡ сағылдыра, башҡорт донъяла барлыҡҡа килгәне бирле уның тормош конституцияһы булыуын аса, бик күп төрлө функцияһын дәлилләй. Йәғни тормош ни тиклем күп яҡлы – уны дөрөҫ алып барыр өсөн йолаһы ла кәрәк. Төрлө сәнғәт, көнкүреш, һаулыҡ һаҡлау, мал ҡарау, йорт төҙөү, кешенең кеше, тәбиғәт менән аралашыу ҡағиҙәләре (байрамдар, йыйындар һ.б.), әҙәм ғүмерен билдәләү (туй, сөннәт, үлем, туй һ.б.) саралары – барыһын да камиллаштыра тип белдерә. Мәҫәлән, башҡорт сәнғәте бына ниндәй ҡәтғи йола буйынса үҫешкән: әгәр ҡурайсының моңо ел ыңғайы 10 саҡрымға ишетелһә, тәртип буйынса ул икенсе баҫҡыс һынауға (йәғни турға) дәғүә итә ала. Ә йырсының тауышы ел ыңғайы 5 саҡрымға ишетелеүе зарур. Шунда ғына өсөнсө баҫҡысҡа күтәрелә ала. Ошондай һынауҙар үтһә генә, йәғни йола талаптарын үтәһә генә, ул “ырыу ҡурайсыһы”, “дан йырсы” исемдәрен ала (Р. Солтангәрәева, 2015 йыл, 17-се бит).Ҡурҡҡан, арыған, оҙаҡ ваҡыт ныҡ бошоноуҙан кешенең ҡото китә (“оса”, “юғала”). Уны ҡайтарыу өсөн, мәҫәлән, үҙенә генә ярашлы йола шарттары бар. Бының өсөн доға әйтеп, таңда алынған һыу, ҡурғаш (балауыҙ), тик шаршамбы көн һалынған йомортҡа кәрәк. Дауалау көнө шаршамбы йәки шәмбе булырға тейеш. Бына күпме тәртип кәрәк дауалауҙа!Кеше менән кеше аралашыуының йолаһы ла үҙенсәлекле. “Оло кешенең юлын ҡыйма”, “Асыулының көнө – өсәү, артығы – сир”, “Күрше менән көрәшмә”, “Оло кеше йәш менән булышыр – иманы китер”, “Кейәү бабайы (ҡыҙҙың атаһы) менән мунса инеү ярамай”, “Еҙнә менән балдыҙ таҫтамалға бергә һөртөнмәҫ”, “Кейәү бүләген бирмәй ҡайны менән күрешмәҫ”. Бына ошондай тыйыу-әйтемдәрҙә бик ҡыҫҡа рәүештә тәртип, итәғәт ҡанундары, йәғни йола рәүештәре һаҡланған.Йыйын, байрамдарҙың да бик ҡыҙыҡлы яҡтарын аса ғалимә. Беҙ бығаса һабантуйҙы ер һөрөү ҡоралына бәйләп, яҙ байрамы тип аңлаған күренеште иһә бик боронғо мифтарға ҡайтарып ҡала сәсәниә. Ер йәшәреүе, тәбиғәт терелеүе уның ваҡытлы үлем-йоҡонан уяныуы тип һаналған, ти ул. Китә торған ҡыш, һыуыҡ мәл менән көрәшеү, уны ҡыуыу һәм яңы мәлдең тантана итеүен уйын-ярыштарҙа күрһәтеү беҙҙең эраға тиклем V-VI быуаттарҙа башланған. Был йәһәттән Розалия Солтангәрәева тәбиғәттә гармония барлыҡҡа килеүен символлаштырған Изгене (“Урал-батыр” эпосы), Ер-һыуҙы һаҡлаусы-яҡлаусы мәргән көрәшсе, уҡсы, батырҙы (“Аҡбуҙат” эпосы) телгә алып, “һыбай-яугир”, “һәүбән” тигән һүҙҙәрҙе үҙ эсенә алған һабантуй хәрби күнекмәләр идеологияларынан туҡылып, сәсеүселек дәүеренән күпкә алда тамырланған мифтың беҙҙең эрала яңыса йәшәүе булып сыға, тип белдерә.Автор раҫлауынса, байрам-йолала ат сабыштарының, көрәш, уҡ атыш, таш ташлау ярыштарының меңдәрсә йыл, беҙҙең дәүергә тиклем тотороҡло һаҡланыуы ана шул һабантуй, йыйындарҙың башында ер-һыуҙы һаҡлау маҡсаты тороуы менән бәйле. Был күрһәткес тик мифологик үҙаң дәүерен кисергән боронғо тамырлы халыҡҡа хас, ти Розалия Солтангәрәева (13-сө бит).Башҡорт халҡының үҙ тормош-көнкүрешен аныҡ бер тәртиптә алып барыуы, йоланың кеше булмышын сикләмәүе, киреһенсә, яҡшылыҡ ҡылыу иркенлеге биргән бик аҡыллы модель, ҡанун булыуын асыҡлай сәсәниә. Был йәһәттән төрлө йолаларҙы һүрәтләй ул. Унда тәбиғәт байрамдары, мөхәббәт, йорт һаҡлау, тормошта үҙеңде үҙең дөрөҫ тотоу, туйҙар, төш юрау, теләк әйтеү һәм башҡа барыһы ла бер мәшһүр система рәүешендә күҙ алдына баҫа.Автор был китабында ырыу ғүмеренә, һаулығына ҡағылышлы йола өлгөләрен дә килтерә. Мәҫәлән, нәҫелдә сирле балалар күбәйһә йәки ырыу-ғаилә һаулығын нығытыу көнүҙәк була ҡалһа, иң өлкәне ҡорбан салдырып ҙур табын йыя. Бәләкәй балаларҙың кесеһе лә унда урын алырға тейеш. Аш ашап бөткәс иһә, өлкән ҡартатай ошо йоланы атҡара: тәрилкәһендә ҡалған бер йотом ашты ала ла өҫтәл аша бәләкәй баланың ауыҙына ҡаптыра. Үҙе былай ти:– Ғүмеремде бирәм!– Һаулығымды бирәм!– Шатлыҡтарымды бирәм!Шулай итеп, ашын ашаған, йәшен йәшәгән оло ҡарт ырыу иҫәнлеген, ғүмер ҡотон, һау-сәләмәт быуындар килеүен уйлап-хәстәрләп, тәғәмен ейәненә (бүләһенә) тапшыра. Иман һәм киләсәк хаҡында уйлаған оло йөрәкле шәхес позицияһы был. Ошонан һуң ырыу көсәйә, балалар сәләмәтләнә, сөнки йола – иң яҡшы, ыңғай тормошсан кәйеф, рухи көс, энергетиканы ҡеүәтләү, ышаныс арттырыу өсөн аныҡ бер модель.“Йола – махсус бер ваҡиға йәки тантанаға бәйле түгел, ә ул үҙе хәл-ваҡиғаны тыуҙыра һәм ил алдында рәсмиләштерә торған мәктәп” тиелә китапта. Йоланың ошондай мәғәнәһе, халыҡтың милли ҡануны дәрәжәһендә булыуы әлегәсә был ҡәҙәре асылмағандыр, моғайын. Розалия Солтангәрәева иһә үҙенең хеҙмәтендә һәр күренеште төптән ҡарай.Үҙебеҙ булып ҡалырға, милли асылыбыҙҙы аңларға һәм һаҡларға, бигерәк тә һанлы техника заманында кеше булып ҡалырға ярҙамы тейер был китаптың. Йола бит йола үтәү өсөн ҡулланма түгел, ә рух, йөрәк таҙалығы һәм аҡыл менән һуғарылған махсус акт булып күҙаллана. Кеше һәм кешелекле булып ҡалыу гаранты ла, милләттең тотҡаһы ла ул. | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23710-bashort-yolayny-trn-tamyrary.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d99a0a32af07404f62f716eb305e618e5b74811d52ad664216c7b1bcb02bc94f.json | [
"“Йола” һүҙенең сығышын бик боронғо дәүергә бәйләй ғалимә. Ф. Латипов уға тиклем үк (беҙҙең эраға тиклем III мең йыл элек) билдәле кипр-миной яҙмалары ырылған “Батшаға йәки Аллаға хат” тигән балсыҡтан түңәрәк платиналарҙы уҡый. Унда ил башына йәки һәммә кешегә донъяла камил йәшәү ҡағиҙәләре күрһәтелгән. Түңәрәктең ... |
[] | 2016-09-19 23:28:58+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ул йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге колхоздың даны юғары, ә унда эшләү бик тә абруйлы ине. Бәлки, шуғалыр, Ғәфүр Әлмөхәмәтов һәм уның күп кенә һабаҡташтары ауыл һөнәрҙәрен һайлай. Ғәфүр мәкт | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23689-vayt-menn-uyshalar-arluasta.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290143_3-str-.jpg | ru | null | Ваҡыт менән уҙышалар “Ҡарлуғас”та | null | null | bashgazet.ru | Тәүҙә уны колхоздың комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлайҙар, унан ферма мөдире итеп тәғәйенләйҙәр. Шулай сәмләнеп эшләп йөрөгәндә, илдәге үҙгәртеп ҡороуҙар колхоздың таралыуына килтерә. Әммә тәүге хеҙмәт йылдары егет өсөн ысын-ысындан сынығыу мәктәбе була. Шуға ла ул юғалып ҡалмай – үҙенең фермер хужалығын ойоштора. Бер нисә хеҙмәттәше менән 32 гектар пай ерендә эш башлайҙар.Фермерлыҡ һәләттәрен күрһәткәс, элекке хужалыҡтың Ҡаран бригадаһындағы 800 гектар ерҙе лә уларға тапшыралар. Шулай “Ҡарлуғас” крәҫтиән (фермер) хужалығы барлыҡҡа килә. Йәш фермер бер нисә малсылыҡ һәм склад биналарын һатып ала.Әлбиттә, тәүге мәлдә еңел булмай. Хаҡтар һәм һалымдар сәйәсәтенең тотороҡһоҙлоғо, фермерҙарға ҡарата кире мөнәсәбәт өҫтәмә ҡыйынлыҡтар тыуҙыра. Әммә Ғәфүр Мираҫғәли улы ауырлыҡтарға бирешә торғандарҙан түгел. Бөгөн инде уның тураһында заман һынауын үткән фермер тиергә була.Беҙ хужалыҡта бөртөклөләр урағын тамамлаған көндәрҙә булдыҡ. Йылдың ҡоро килеүенә ҡарамаҫтан, көҙгө бойҙай баҫыуҙары 25-әр центнер уңыш биргән. Арпа, һоло һ.б. баҫыуҙар ҙа өмөттө аҡлаған. Быға бөтә төр агротехник сараларҙы йылдың үҙенсәлектәренән сығып башҡарыу һөҙөмтәһендә өлгәшкәндәр. Алдағы сәсеүгә орлоҡ һалынған. Баҫыуҙарҙың уңышы ҡышҡылыҡҡа малдарҙы етерлек аҙыҡ менән дә тәьмин итә. Мал аҙығы әҙерләү бөгөн дә дауам итә, сөнки киләсәктә хужалыҡ көтөүен ишәйтеү бурысы ҡуйылған. Әйткәндәй, хужалыҡ ит малсылығына йүнәлеш тота. Үткән йылда фермер хужалығы малсылыҡ тармағын үҫтереү буйынса 3 миллион 600 мең һумлыҡ грант алыуға ирешкән. Был аҡсаға 120 баш һыйыр малына иҫәпләнгән бинаны реконструкциялайҙар. Яңыртылған бинала эштәр тулыһынса механикалаштырыласаҡ. Яҡын киләсәктә хужалыҡ көтөүен 25 баш мал иҫәбенә тулыландырыу көтөлә. Артабан мал һанын 120 башҡа еткерәсәктәр.Быйылғы йыл ауыл эшсәндәре өсөн ҡатмарлы булды. Бындай шарттарҙа ерҙә эшләү оҫталығы айырыуса әһәмиәткә эйә. Фермерҙың уңыштары быға ыңғай миҫал булып тора. Игенселектә лә, малсылыҡта ла ҡәнәғәтләнерлек улар. Ғәфүр Мираҫғәли улы киләсәктә малсылыҡ тармағын тағы ла үҫтереү, көтөүҙе юғары продуктлы тоҡомло малдар иҫәбенә арттырыу юлдарын барлай.Маҡсатҡа өлгәшеү өсөн бөгөндән етди әҙерлек бара. Һыйыр аҙбарын реконструкциялап бөткәс, быҙауҙар өсөн бинаны ремонтлауға тотонасаҡтар. Киләсәккә ҡоролған уй-ниәттәрҙең ғәмәлгә ашырына, ғөмүмән, фермер хужалығының киләсәгенә ышаныс ҙур. Сөнки хужалыҡҡа Ғәфүр Мираҫғәли улының тәжрибәһен өйрәнергә теләгән йәштәр килә. Илфат (фотола) атаһы менән бында агроном булып эшләй. Ул бер үк ваҡытта атаһы тамамлаған Башҡортостан дәүләт аграр университетында белем ала. Һәр эште төплө уйлап һәм фәнни нигеҙҙә башҡарырға күнеккән егет – атаһының кәңәшсеһе һәм ныҡлы таянысы.Йәнә бер ғаилә династияһын телгә алайыҡ. Булдыҡлы механизатор Ғәбиҙулла Фәтҡуллиндың улы Алмас та атаһының һөнәрен һайлап, уның менән иңгә-иң тороп эшләй.“Ҡарлуғас” крәҫтиән (фермер) хужалығының Мәләүез индустриаль колледжы менән хеҙмәттәшлек итеүе айырыуса маҡтауға лайыҡ. Хужалыҡ етәксеһе колледж уҡыусыларына яҙғы-көҙгө баҫыу эштәрендә көстәренән килгән эштә ҡатнашыу мөмкинлеге бирә, лайыҡлы хеҙмәт хаҡы ла түләй. Улар араһынан Илмир Толомғужин менән Виктор Яковлев кеүек егеттәрҙең тырышлығына, эшкә һәләтенә хатта өлкән механизаторҙар ҙа һоҡлана.Әле Илмир ашлыҡ таҙартыу ҡоролмаһында оператор булып эшләй, ә Виктор һалам преслай.– Ерҙә эшләргә теләгән йәштәргә уңайлы шарттар тыуҙырырға, уларҙың дәрт-һәләтен үҫтерергә кәрәк. Шуға был уҡыу йорто менән хеҙмәттәшлекте тағы ла нығытырға иҫәпләйбеҙ, – ти Ғәфүр Әлмөхәмәтов.Ә йәштәргә бында баҫыуҙа ла, фермала ла өйрәнерлек тәжрибә, үрнәк алырлыҡ хеҙмәт алдынғылары бар. Әйтәйек, малсылыҡта Рәмзил Ишбулатов эшкә яуаплылығы, намыҫлы хеҙмәте менән өлгө булып тора.Бөгөн инде хужалыҡ баҫыуҙары бушап ҡалған. Игенселәр киләһе йыл уңышы тураһында ҡайғырта. Тиҙҙән 110 гектар майҙандағы баҫыуҙа көҙгө бойҙай сәсеүгә төшәсәктәр. Бына шулай ваҡыт менән уҙышып эшләйҙәр “Ҡарлуғас”та. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23689-vayt-menn-uyshalar-arluasta.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/8d82acf4f2bb171177ca90937ee6ac81c3ac3e91ad9a98b423fba7c34ad2db0d.json | [
"Тәүҙә уны колхоздың комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлайҙар, унан ферма мөдире итеп тәғәйенләйҙәр. Шулай сәмләнеп эшләп йөрөгәндә, илдәге үҙгәртеп ҡороуҙар колхоздың таралыуына килтерә. Әммә тәүге хеҙмәт йылдары егет өсөн ысын-ысындан сынығыу мәктәбе була. Шуға ла ул юғалып ҡалмай – үҙенең фермер хужалығын ойо... |
[] | 2016-09-29 22:19:54+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Сал тарих шаһит: башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының даны донъяның төрлө тарафына яңғыраған. Улар йорт усағын һаҡлап ҡына ҡалмаған, ирҙәре менән бергә яу сапҡан, һунар иткән. “Батыр тыуҙырғың килһә, ба | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23829-boronoloa-ishek-asyu.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155978_kuvatova-foto.jpg | ru | null | Боронғолоҡҡа ишек асыу | null | null | bashgazet.ru | – Әлмира Шәриф ҡыҙы, был халыҡ-ара сарала ҡатнашыу мөмкинлеге нисек тыуҙы?– Иптәшем менән футбол буйынса донъя чемпионатын ҡарай инек. Шунда II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары буласағы тураһында хәбәр күҙгә ташланды. Иптәшем Байрасҡа: “Мин дә барайым әле!” – тигән булдым. Ул теләгемде аңлап ҡабул итте. Тиҙ арала Бишкәккә Екатеринбургтан осорға кәрәклеген асыҡланым. Шулай ҡапыл ғына юлға сығырға тәүәккәлләнем. Боронғолоҡ саҡырыуы ине был. “Любизар” хәрби-патриотик ойошмаһы етәксеһе урынбаҫары Юлай Ғәлиуллинға рәхмәт – мине был сарала ҡатнашыусылар исемлегенә индерергә форсат тапты.– Был илдә һеҙҙе һоҡландырған һәм ғәжәпләндергән мәлдәр ҙә булғандыр, моғайын…– Иң һоҡландырғаны һәм таң ҡалдырғаны – бындағы халыҡтың үҙ телендә иркенләп аралашыуы. Хатта русса хәбәр ҡушһаң да, бер-ике һүҙ әйтәләр ҙә шунда уҡ ҡырғыҙсаға күсеп китәләр. Ғөмүмән, милли колориттарын һаҡлап ҡала алғандар. Мәҫәлән, тәбиғи туҡымаларҙан тегелгән матур һәм уңайлы милли кейемдәрен көндәлек тормошта ла ҡулланыуҙары оҡшаны. Беҙҙәге кеүек концерт йә булмаһа театрлаштырылған тамашаға ғына кеймәйҙәр.Шуны ла билдәләп үткем килә: Ҡырғыҙстан ял итеү өсөн бик уңай ил булып сыҡты. Мәҫәлән, бөтә аҙыҡ-түлек хәләл һәм бик арзан. Торлаҡты ла ҡиммәт тип әйтеп булмай. Әммә төп өҫтөнлөгө – әлбиттә, иҫ киткес хозур тәбиғәте. Түбәләре мәңгелек боҙ менән ҡапланған ғорур тауҙар, бөтә донъяға танылған саф Ысыҡкүл, урғылып аҡҡан йылғалар, ҡуйы урмандар, мәғрур ҡаялар һәм тарлауыҡтар һаман да күңелемде иләҫләндерә. Ә һулап туймаҫлыҡ һауаһының сафлығы ни тора! Шуға ла бөгөн бөтә таныштарыма Ҡырғыҙстанда ял итеп ҡайтырға кәңәш итәм.– II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары шәхсән һеҙгә ниндәй тәьҫораттар бүләк итте?– Рухланып ҡайтыу өсөн Ҡырғыҙстанға юлланғайным. Ысынлап та, рухландым. Үҙемә туғандаш ҡырғыҙ донъяһын астым. Төрки халыҡтарының барыһына ла хас ихласлыҡты күрҙем.Уйындар ҙур ҡоласлы сара булды. Уны асыу тантанаһына билдәле Голливуд актеры Стивен Сигалдың һыбай килеүе бөтә донъя йәмәғәтселегенең иғтибарын йәлеп итте. Үҙегеҙ уйлап ҡарағыҙ: бында алты тиҫтәнән ашыу илдән килгәйнеләр! Әммә башҡорт спортсылары милләтебеҙ намыҫына тап төшөрмәне һәм лайыҡлы сығыш яһай алды. Мәҫәлән, ҡаҙаҡса көрәш буйынса яҡташыбыҙ Рөстәм Арыҫлановты еңеүсе табылманы. Беҙҙә саҡ тергеҙелә башлаған “Ылаҡ” ярышында Баймаҡ районы командаһы дүртенсе урын яуланы. Икенсе йыл ғына шөғөлләнеүҙәренә ҡарамаҫтан, уҡсыларыбыҙ ҙа иң көслө унау иҫәбенә инде. Был – барыбыҙ өсөн дә ҙур уңыш. Егеттәребеҙҙең ошо уйындарҙа бер нисә йыл махсус рәүештә әҙерләнгән спортсылар менән көс һынашҡанын оноторға ярамай.Һәр ярыш күңелдә әйтеп аңлатып булмаҫлыҡ рух күтәренкелеге уятты. Бөркөт осорған, тиҫтәләрсә саҡрым һыбай сапҡан, мәргәнлеккә уҡ сойорғотҡан йә келәмдә көс һынашҡан шул бихисап батырҙар боронғолоҡҡа ишек астымы ни!– Һеҙҙе республика кимәлендәге сараларҙы ойоштороусы булараҡ та беләбеҙ. Бында иғтибарығыҙҙы айырыуса нимә йәлеп итте?– Ҡырғыҙҙарҙың үҙ тарихына иғтибары һәм ихтирамы һоҡландырҙы. II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарын асыу тантанаһы барышында сал тарих эҙенән сәйәхәт ҡылдыҡ. Солпан-ата ҡалаһының ипподромы заман талаптарына яуап бирерлек иң юғары сифатлы 3D проекция менән йыһазландырылғайны. Бер ҡараһаң, стадион мәк яланына әүерелә, икенсе минутта – мәғрур тауҙарға, өсөнсөһөндә – сал далаға. Бөркөт саңҡылдауы, аттар сабыуы....Бишкәк ҡалаһында манассыларға – “Манас” эпосын яттан һөйләгән сәсәндәренә ҡуйылған мөһабәт һәйкәлдәрҙе күреп таң ҡалдым. Һүҙ ҙә юҡ, тарихтарын мәңгеләштереү өсөн барыһын да эшләйҙәр.Солпан-ата ҡалаһы янындағы Ҡырсын йәйләүендә милли һунар буйынса “Сал борон” ярыштары үтте. Уны тергеҙеүгә ҙур көс һалған Алмазбәк Акуновты был илдә һәр кем тәрән ихтирам итә. Сараны ябыу тантанаһында һәр делегацияның уға хөрмәт йөҙөнән иҫтәлекле бүләк тапшырыуы ла ошоно раҫланы. Тәүҙәрәк ярыштар өлкә кимәлендә генә ойошторолған. Бер аҙҙан Ҡырғыҙстан Президенты Алмазбәк Атамбаев уны дәүләт кимәлендә үткәрергә бойора. Хәҙер иһә “Сал борон” II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарының программаһына ингән.– Был боронғолоҡто рекламалауҙың иң уңышлы ысулы бит…– Ҡырғыҙстанда ошо хәл риүәйәткә әйләнеп киткән инде – бер мәл ил башлығы ғалимдарҙы һәм фольклорсыларҙы донъя буйынса сәйәхәткә сығарып ебәргән икән. “Бөтә Ер шарын урап сығығыҙ ҙа ҡырғыҙ халҡының үҙенсәлеген асыҡлағыҙ”, – тигән бурыс ҡуйған ул. “Милләтебеҙҙең башҡаларҙан төп айырмаһы – үҫештә артта ҡалыуында һәм боронғолоғоноң һаҡланыуында”, – тип белдергән, тегеләр ҡушылғанды башҡарып сыҡҡас.– Тимәк, кәмселектәрен өҫтөнлөккә әйләндерә алғандар?– Тап шулай. Бөгөн ошо үҙенсәлектәрен тулыһынса файҙаланырға тырышалар. Мәҫәлән, беҙҙә һабантуйҙар мәлендә йыш ҡына һатыуға Ҡытайҙа етештерелгән тауарҙар сығарыла. Ә бында, исмаһам, шундай бер тауарҙы осратһамсы – сауҙала тик үҙҙәренеке генә. Мәҫәлән, кейеҙҙән яһалғандың иҫәбе юҡ ине. Ғөмүмән, был йәһәттән халыҡ-ара кимәлгә сыҡҡан етештереүселәре бар икән.Шулай уҡ ҡыҙыҡһынып балаларҙың тирмә-конструктор йыйғандарын ҡарап торҙом. Бында һатыуҙа ул аҙым һайын осрай. Һәр бала шуның менән уйнап үҫә. Шуға ла тирмәне нисек ҡорорға икәнлеген берәүгә лә төшөндөрөргә кәрәкмәй. Әйткәндәй, йәйләүҙә уны ваҡытҡа ярышып йыйғандарына шаһит булдым. Беренсе урынға сығыусылар ун дүрт минутта ҡороп ҡуйҙы! Ә беҙҙә быға ярты көн сарыф ителер ине. Башҡортостанда ла ошондай тирмә-конструкторҙар етештереүҙе яйға һалырға була бит. Беренсенән, был ысул менән милли үҙенсәлегебеҙҙе рекламалаһаҡ, икенсенән, шундай уйындар арҡылы килер быуын тарихыбыҙ менән танышып үҫер ине.Ғөмүмән, беҙҙә тирмәләрҙе һабантуйҙарҙа һәм йыйындарҙа ғына осратырға була. Ҡырғыҙстанда улар музей ҡоролмаһы түгел. Иҫке генә йорттарҙың да ихатаһында тирмә күреп ғәжәпләндем. Был ҡырғыҙҙарҙа ғәҙәти күренеш икән. Хатта II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарына ла тирмә һүрәте төшөрөлгән бихисап биҙәүестәрҙе һатыуға сығарғандар. Уны оҫталар йәйләүҙә үк ҡоя ине.Әйткәндәй, Юлай Ғәлиуллин, Гөлгөнә Баймырҙина, Рушан Хәсәнов, Артур Батыршиндың өҫтөндәге сағыу башҡорт милли кейемдәре был сараға килгән һәр ҡунаҡтың иғтибарын йәлеп итте. Беҙҙең егет һәм ҡыҙҙарыбыҙ ошо арҡала ҡайһы бер тамашаларҙы күрә алманы. Ике аҙым да яһап өлгөрмәйҙәр – иҫтәлеккә фотоға төшөү өсөн халыҡ ҡамап алып, сиратҡа теҙелеп китә. Ниндәй милләт вәкилдәре булыуыбыҙ менән ҡыҙыҡһыналар. Туғандаш халыҡ икәнлегебеҙҙе асыҡлау ҡырғыҙҙарҙа икеләтә ҡыуаныс уята. Әлбиттә, был күңелебеҙгә май булып яғылды.– Һеҙҙеңсә, ошондай ҙур сараны республикабыҙ кимәлендә ойоштороп буламы? Әллә быға ил кимәлендә көс һалыу кәрәкме? Мәҫәлән, был уйындар мәҙәниәткә иҫ киткес ҙур инвестиция бит…– Мәҙәниәткә, туризмға, шул уҡ ваҡытта киләсәк быуынға инвестиция. Мәҫәлән, бөтә спорт ярыштарына тамаша ҡылыу бушлай ине – шуға ла бик күптәр балалары менән килде. Тимәк, улар ошо милли рухты ҡандарына һеңдереп үҫәсәк. Ирекмәндәре лә иләк аша иләп алынған кеүек – һәр береһе рус, ҡытай, инглиз, немец кеүек сит телдәрҙә иркен аралаша, алсаҡ һәм асыҡ. Мәҫәлән, Мәликә исемле ҡыҙ менән аралашып торҙом – баҡһаң, киләсәктә Ҡытайҙа белемен камиллаштырырға йыйына. Ҡытай грантына һәм стипендияһына уҡып сығасаҡ.Бер мәл Мәскәү Мемориаль мәсете имамы Шамил Ғәләүетдиновтың: “Балаларығыҙҙы тәрбиәләгәндә сикләй күрмәгеҙ. Улар өсөн баш ҡалала белем алыу иң ҙур маҡсат булмаһын. Донъя сикһеҙ икәнлеген онотмағыҙ. Тиңдәр араһында тиң булырлыҡ итеп тәрбиәләгеҙ”, – тип вәғәз һөйләгәне хәтеремдә ҡалғайны. Ҡырғыҙҙар ошоға өлгәшә алған. Ысынлап та, рухың көслө булғанда бер ҡасан да юғалып ҡалмаясаҡһың. Был халыҡтың да умыртҡа һөйәге ныҡ икәнлеген яҡшы тойҙом.Юҡ, был уйындар кеүек киң ҡоласлы сараны яңғыҙ ғына ойоштороу мөмкин түгел. Бында бихисап сығым түгергә тура килгән, әлбиттә. Меңәрләгән спортсыны, ҡомуҙсыны, бейеүсене, матбуғат вәкилен торлаҡ һәм транспорт менән тәьмин итергә, туҡландырырға кәрәк бит. Ойоштороу үтә лә юғары кимәлдә ине – ҡунаҡтар өсөн Солпан-ата ҡалаһынан ун биш минут һайын Ҡырсын йәйләүенә бушлай автобустар йөрөп тороуы ғына ла ошоно раҫлай. Шуға ла уның тәрәндән уйланылып башҡарылғанлығына шик юҡ.– Һеҙҙеңсә, бындай уйындарҙы ойоштороуҙың әһәмиәте нимәлә? Төп маҡсат тамаша булдырыу түгел бит…– Төп маҡсат – милләт өсөн ғорурлыҡ тойғоһо уятыуҙыр, тип уйлайым. Мәҫәлән, был уйындарҙа ҡош менән һунар итеү буйынса ла ярыштар үткәрелгәйне. Башҡорттар ҙа борон-борондан бөркөт менән ҡырға сыҡҡан – был турала легендаларыбыҙ ҙа асыҡ һөйләй. Хатта Рәсәй батшаһын һунар ҡоштары менән тап беҙҙең халыҡ тәьмин иткән. Ҡаҙағстандың “Бөркөтсө” федерацияһының вице-президенты Бәхет Ҡарнаҡбаев та быны айырым билдәләне. Ә бөгөн беҙ был һунар төрөн бөтөнләйгә юғалтҡанбыҙ. Ҡырмыҫҡалы районынан Вилдан Хәсәнов кеүек шәхестәр генә уны тергеҙеү өсөн көс һала. Ә был һунар төрө күпме үҫмерҙә тарихыбыҙға ҡыҙыҡһыныу уята алыр ине!Шуға ла бындай саралар иң тәүҙә үҙебеҙ өсөн кәрәк. Йөрәгендә башҡорт рухы булмаған әҙәмде бөркөт менән һунар итеү бер ҡасан да ҡыҙыҡтырмаясаҡ. Ә һунарсылыҡ һәр күсмә халыҡтың төп шөғөлө булған. Башҡорт та атта тыуған һәм ат өҫтөндә үлгән бит. “Ылаҡ” ярышында баймаҡтарҙың уңышы менән ни өсөн һаман да ғорурланам? Был еңеү рухыбыҙҙың ҡаныбыҙҙа һаҡланғанлығын раҫланы.– Күсмә халыҡтар уйындарынан ниндәй уйҙар менән ҡайттығыҙ?– Бер мәл үҙемде һүнгән усаҡта ҡуҙ табырға тырышып ултырыусыға оҡшата башлағайным. Әммә был сарала булып ҡайтыу күңелемдә рух осҡонон яңынан ҡабыҙҙы. Арал диңгеҙенән Уралғаса йәйрәп ятҡан башҡорт иленең сал тарих төпкөлөнән килгән ауазын ишеткәндәй булдым. Фольклорсыларға, туған тел уҡытыусыларына, сәсәндәр мәктәбен тергеҙергә тырышҡандарға, музыканттарға (халҡыбыҙҙың 46 төр милли музыка ҡоралы булып та, бөгөнгө көнгә нисәүһен генә һаҡлап ҡала алғанбыҙ!), скульпторҙарға (милләтебеҙ боронғолоғон иҫбатлаған, рухыбыҙҙы һаҡлаған батырыбыҙ Уралға һаман да һәйкәл ҡуя алмайбыҙ), спортсыларға, башҡорт атын үрсетеүселәргә, ғөмүмән, һәр беребеҙгә уйланырға ерлек күп. Бай тарихлы үткәнебеҙҙе тергеҙеү өсөн һәр кемебеҙ, кемдеңдер әйткәнен көтөп тормаҫтан, ҡулынан нимә килә, шуны эшләргә тейештер. Бөгөнгө ҡатмарлы осорҙа милләтебеҙҙең бындай сараларҙан ситтә ҡалмауы зарур. Был – асылыбыҙға ҡайтыуға этәргес. Ике йылдан Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары йәнә ҡабатланасаҡ икәнлеген онотмайыҡ. Уға бөгөндән әҙерләнә башлау талап ителә.lII Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарын асыу тантанаһын тура эфирҙа 800 миллиондан ашыу кеше ҡараған.l Рәсәй командаһы был ярыштарҙа 12 алтын, 5 көмөш, 10 бронза миҙал яуланы.lII Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарында 63 ил вәкиле ҡатнашҡан.lСпортсылар 23 ярыш төрөндә көс һынашҡан.lСараны асыу тантанаһында мең ҡомуҙсы бергә бер көйҙө башҡарған. Был ҡаҙаныш Гиннесстың рекордтар китабына индерелгән. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23829-boronoloa-ishek-asyu.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a82f3b91f8cf1c32e40672ae3e05c824faa449e496c4fce5d3d18359dc3a7aab.json | [
"– Әлмира Шәриф ҡыҙы, был халыҡ-ара сарала ҡатнашыу мөмкинлеге нисек тыуҙы?– Иптәшем менән футбол буйынса донъя чемпионатын ҡарай инек. Шунда II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары буласағы тураһында хәбәр күҙгә ташланды. Иптәшем Байрасҡа: “Мин дә барайым әле!” – тигән булдым. Ул теләгемде аңлап ҡабул итте. Тиҙ арал... |
[] | 2016-09-20 21:29:32+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостанда йәш драматургтарҙың семинары уҙғарыла. Сараны ойоштороусылар һәм унда ҡатнашыусылар 3-8 октябрҙә Әбйәлил районындағы “Ирәндек” мәктәп лагерына йыйыла. Башҡортостанда йәш драма | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23721-pesa-yaaymy-y-bylilg.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378823_1-2-drama.jpg | ru | null | Пьеса яҙаһыңмы? Әйҙә, Әбйәлилгә! | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23721-pesa-yaaymy-y-bylilg.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d3585c12bed058cf0eb1e7dd7bae108f1083c3d83d3a4dac9ecb0df175c9a4a2.json | [
"Пьеса яҙаһыңмы? Әйҙә, Әбйәлилгә!",
"Башҡортостанда йәш драматургтарҙың семинары уҙғарыла. Сараны ойоштороусылар һәм унда ҡатнашыусылар 3-8 октябрҙә Әбйәлил районындағы “Ирәндек” мәктәп лагерына йыйыла. Башҡортостанда йәш драма"
] |
[] | 2016-09-29 22:19:53+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Халҡыбыҙҙың “Атанан күргән — уҡ юнған”, “Алма ағасынан алыҫ төшмәй” тигән әйтемдәре Илгиз Ғабдрахмановҡа тулыһынса ҡағыла. Яңы Таулар ауылының тәжрибәле фермерын Шаран яҡтарында яҡшы беләләр | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23817-er-uldary.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475154518_fermer-ilgiz-gabdrahmanov-sharan.jpg | ru | null | Ер улдары | null | null | bashgazet.ru | Бар ғүмерен тиерлек иртә яҙҙан ҡара көҙгәсә, һәр көнөн таңдан эңергәсә яланда үткәргән киң профилле механизатор Фәрих Ғабдрахманов 1991 йылда улы Илгиз менән берлектә фермерлыҡ эшенә тотона. Был кәсеп менән маҡсатлы шөғөлләнә башлаусылар араһында улар районда ғына түгел, республикала ла тәүгеләрҙән була. Сылбырлы һәм тәгәрмәсле тракторҙар, тағылмалы ер эшкәртеү һәм сәсеү ҡорамалдары, комбайн, йөк автомашинаһы һатып алалар ҙа иген үҫтереүгә, мал аҙығы әҙерләүгә дәртләнеп егеләләр. Атай кешенең бай игенсе тәжрибәһенә агроном дипломы булған улының төплө белеме ҡушыла. Был иһә уларға бар эштәрен дә яйлы алып барырға булышлыҡ итә. Ғабдрахмановтарҙың “Шалтыҡ” крәҫтиән (фермер) хужалығы тиҙ арала төбәктәрендә танылыу ала. Атаһының иртәрәк гүр эйәһе булыуынан һуң был шөғөлдө Илгиз Фәрих улы ҡатыны Люзиә Сабирйән ҡыҙы менән уңышлы дауам итә.Бала саҡтан һәр төрлө ауыл эшенә күнегеп үҫкән Илгиз Ғабдрахманов сик буйы ғәскәрҙәрендә сынығыу алған, туған “Аҡбарис” совхозының комсомол комитетын етәкләп, артабан өс йыл хужалыҡтың баш агрономы булып, ярайһы уҡ тәжрибә туплап тотонған фермерлыҡ мәшәҡәттәренә.– 50 гектар ергә хеҙмәт һалыуҙан башлағайныҡ, бөгөн 217 гектарҙа иген культуралары һәм ҡарабойҙай үҫтерәбеҙ, ярайһы ғына майҙандан люцерна бесәне йыябыҙ, – ти Илгиз Фәрих улы.Дипломлы агроном бар эштәрен фәнни нигеҙҙә ойошторорға ынтыла. Ул баҫыуҙарында сәсеү әйләнеше индергән: ужым культуралары урынына күп йыллыҡ үлән үҫтерә. Аҡһымға бай люцерна тупраҡты азот менән туйындыра, уның уңдырышлылығын күтәрә икән. Икенсенән, йәй дауамында был үләнде ике-өс тапҡыр сабып, һәр гектарҙан 100 центнерға тиклем юғары сифатлы бесән алырға була. Күп йыллыҡ мал аҙығы майҙандарын даими яңыртыу өсөн орлоҡто фермер үҙе үҫтерә, артығын һатыу хәстәрен күрә. Мәҫәлән, 25 гектарҙа — бесән өсөн сәселгән люцерна, 40 гектар майҙанда уның “бибинур” сорты орлоҡҡа үҫтерелә.Тупраҡтың сифатына әллә ни талапсан булмаған кәзә үләнен сәсеүҙе лә үҙләштергән алдынғы фермер. Уның әйтеүенсә, был культура ла ерҙә азотты күп ҡалдыра, өҫтәүенә сүп үләндәрен баҫа.Агрономия технологияларын эҙмә-эҙлекле ҡулланыу юлы менән һиҙелерлек юғары уңыш алыуға ла өлгәшелә. Тәү сиратта баҫыуҙар тейешле срокта туңға һөрөлә. Был эш август баштарында башҡарыла. Яҙын үҙ ваҡытында дым ҡаплауҙы ла тырышып хәстәрләй фермер. Һөҙөмтәлә, мәҫәлән, быйылғы ҡоролоҡ шарттарында ла 30 гектарҙа арпа уртаса 22-шәр центнер уңыш биргән, айырым бер майҙанда төшөм 30-ҙан да артып киткән. Элиталы “башкирская-28” сортлы бойҙай ҙа гектарынан 32 центнерлыҡ уңыш менән ҡыуандырған. Үҫтерелгән иген шәхси хужалыҡтарында мал тотҡан ауылдаштарына фураж сифатында һатыла, юғары сифатлы бесән дә ярайһы ғына табыш килтерә. Был күрһәткестәр “Шалтыҡ” крәҫтиән (фермер) хужалығының ныҡлы, табышлы эшмәкәрлеген сағылдыра.Көндәлек тормоштарынан тәм һәм йәм табып, үҙ хеҙмәтенең емештәренә ҡыуанып йәшәй бөгөн Яңы Таулар ауылы фермерҙары – ирле-ҡатынлы Люзиә менән Илгиз Ғабдрахмановтар. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23817-er-uldary.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a6fb0b2a20ddb961e8e6e3895964705947e45640cb924d80c3f664ffc9aa87f9.json | [
"Бар ғүмерен тиерлек иртә яҙҙан ҡара көҙгәсә, һәр көнөн таңдан эңергәсә яланда үткәргән киң профилле механизатор Фәрих Ғабдрахманов 1991 йылда улы Илгиз менән берлектә фермерлыҡ эшенә тотона. Был кәсеп менән маҡсатлы шөғөлләнә башлаусылар араһында улар районда ғына түгел, республикала ла тәүгеләрҙән була. Сылбырлы ... |
[] | 2016-09-20 13:29:23+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Думаһына һайлауҙа тауыш биреүселәр һанын асыҡланы. “Һайлау” автоматлаштырылған дәүләт системаһына барлыҡ комиссияларҙың протоколдарын индергәндә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23702-aylaua-nis-keshe-atnashan.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474374032_fec1ad97e569ca0f3e515892d57a1558.jpg | ru | null | Һайлауҙа нисә кеше ҡатнашҡан? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23702-aylaua-nis-keshe-atnashan.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/df38932ad27461d89f4b3153177aeeff6dabcc6ee7686420bd1aca522df45626.json | [
"Һайлауҙа нисә кеше ҡатнашҡан?",
"Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Думаһына һайлауҙа тауыш биреүселәр һанын асыҡланы. “Һайлау” автоматлаштырылған дәүләт системаһына барлыҡ комиссияларҙың протоколдарын индергәндә"
] |
[] | 2016-09-20 21:29:38+00:00 | null | null | Башҡортостанда киҙеүҙе иҫкәртеү буйынса халыҡты иммунизациялау дауам итә. Башҡортостанда киҙеүҙе иҫкәртеү буйынса халыҡты иммунизациялау дауам итә. Төбәктә 190 меңдән ашыу кешегә, шул иҫәп | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23709-kieg-arshy-privivka-yaattymy.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23709-kieg-arshy-privivka-yaattymy.html | ru | null | Киҙеүгә ҡаршы прививка яһаттыңмы? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23709-kieg-arshy-privivka-yaattymy.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/a0ef67eae8d19b386b94bfc1849a1e6394cee9cbc9e2ed25daaa6e264bd4cff5.json | [
"Киҙеүгә ҡаршы прививка яһаттыңмы?",
"Башҡортостанда киҙеүҙе иҫкәртеү буйынса халыҡты иммунизациялау дауам итә. Башҡортостанда киҙеүҙе иҫкәртеү буйынса халыҡты иммунизациялау дауам итә. Төбәктә 190 меңдән ашыу кешегә, шул иҫәп"
] |
[] | 2016-09-29 20:19:02+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы Марсель Ҡотоев IV Халыҡ-ара “Бөйөк дала тауышы” радиофестивалендә Башҡортостан исеменән сығыш яһаны. Ул “Ана туралы жыр” ҡаҙаҡ халыҡ йырын башҡарып, “Яңы и | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23812-s-turaynda-yyr.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475153872_2-1-marsel-kutuev.png | ru | null | Әсә тураһында йыр | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23812-s-turaynda-yyr.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/38c8f482d368b2bf25cabe041702165bb9f7ba8496a201024f33e54b22907019.json | [
"Әсә тураһында йыр",
"Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы Марсель Ҡотоев IV Халыҡ-ара “Бөйөк дала тауышы” радиофестивалендә Башҡортостан исеменән сығыш яһаны. Ул “Ана туралы жыр” ҡаҙаҡ халыҡ йырын башҡарып, “Яңы и"
] |
[] | 2016-09-19 23:29:15+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Нуретдин 21 йәшендә холҡо боҙолған, юҡ-барға тиҙ ҡыҙып китеүсән, юлында кем тура килһә, шуның менән эләгешергә әҙер ауыр кешегә әйләнде. Быларҙың барыһына ла ике йыл да өс айға һуҙылған хәрб | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23693-uyshty-tkn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290414_4-5.jpg | ru | null | Һуғышты үткән... | null | null | bashgazet.ru | ...Хеҙмәткә саҡырылған йәш һалдаттарҙы дүрт айға хәрби күнегеүҙәр курсы үтергә ебәрҙеләр. Казармаларға урынлашҡас, һәр ҡайһыһына мамыҡ кеүек йомшаҡ, яңы ғына күҙҙәре асылған бесәй балалары таратып бирҙеләр. Нуретдингә үҙҙәренең Аҡмуйынына оҡшаған бесәй балаһы эләкте. Сөм-ҡара бесәйҙең муйыны ап-аҡ! Бәләкәйенән хайуандарҙы яратҡан ауыл малайының яҡын дуҫы өйөн, ауылын һағыныуҙарын да онотторҙо. Көндөҙгө күнегеүҙәрҙән ҡайтыуын көтөп ала, сығып киткәндә аяҡтарына иркәләнеп оҙатып ҡала Аҡмуйын. “Үҙегеҙ менән йоҡлатығыҙ, ашатығыҙ, тәрбиәләгеҙ”, – тинеләр. Ай буйы үҙҙәре менән һыйынып йоҡлаған бесәй балалары һалдаттарға туғандары кеүек яҡынайҙы. Ә бер көндө... йыйып теҙеп баҫтырҙылар ҙа... бесәй балаларының муйынын бороп үлтерергә бойорҙолар!.. Риза булманы һалдаттар. Ни өсөн тере йән эйәләрен тотоп, тиктомалға ғүмерҙәрен өҙһөн улар?! Хәрби әмер булғас, үтәйһең инде. Офицерҙар көйләп торманы. Ана, Нуретдин менән йәнәшәләге карауатта йоҡлаған урыҫ егете Евгенийҙы бесәйен иреккә ебәрергә теләп казарманан сығып йүгергәс, артынан ҡыуып тоттолар ҙа өсәүләп асфальт өҫтөндә аунатып типкеләнеләр. Баш мейеһе һелкенеп, ҡабырғалары һынып госпиталдә ятып та йүнәлмәгәс, хеҙмәткә яраҡһыҙ тип табып, әсәһен саҡыртып алдылар ҙа ҡайтарып ебәрҙеләр... Барыһы ла шунан башланды......Ҡайтҡас, Нуретдинде айҙарға һуҙылған реабилитация курсына саҡырҙылар. Әллә ниндәй курс үткәрһәләр ҙә, күңел яралары уңалмай икән. Йоҡлаған еренән ҡысҡырып һикереп тороп, өйҙәгеләрҙең ҡотон алып, биҙҙереп бөттө. Йәшәүенең мәғәнәһен юғалтты егет. Әйтерһең, күңеленә бер шайтан заты ояланы. Аҙым һайын йөрәгенә төрлө ҡотҡо оялауын һиҙһә лә, бер ни ҡыла алмай. Армия хеҙмәтенән ситләшкән егеттәр Нуретдиндең ҡан дошмандарына әйләнде.Реабилитация курсын тамамлап, ҡайтыр юлында автобусҡа инергә торғанда осрашты ул Айнур менән. Нуретдиндең атаһы яғынан өләсәһе йәшәгән ауылдан ул. Малай саҡтарынан йәйге каникул көндәрендә ауылда бергә уйнап үҫтеләр. Йылға буйҙарында һыу ҡойондолар, балыҡ ҡармаҡланылар, мал көттөләр, кис уйынға сыҡтылар...Бер-береһен танып белгән егеттәр ҡул биреп күреште. Айнур юғары уҡыу йортон тамамларға өлгөргән. Хәрби комиссариат юлламаһы менән ҡала дауаханаһына медицина тикшеренеүе үтергә килгән икән.– Дә-ә-ә-ә, күрәһеләрең алда әле, брат! Һин дә беҙҙең кеүек иҙелеп ҡайт әле, унан һөйләшербеҙ! – Күҙенә ҡан һауған Нуретдин, Айнурға һынаулы ҡарап, лас иттереп ергә төкөрҙө.– Яраҡһыҙ тип таптылар... Өс айҙан билет бирәсәктәр...– Һатып алдың, тимәк! Сволочтар һеҙ! Күрә алмайым һинең кеүектәрҙе! Юғал күҙ алдымдан! – Йоҙроҡтарын төйнәп танышы өҫтөнә килгән Нуретдинде автобус ишеге асылыуын көткән пассажирҙар араһындағы ир-егеттәр тынысландырҙы...Инде баҫылды, тигәс тә Нуретдиндең: “Сиртһәң, ҡаны сәсрәп сығырға тора, яраҡһыҙ тип таптылар, имеш, табалар инде, эҙләһәң. Сволочтар!” – тип ярһыуы алғы урындарҙың береһендә ултырған егеттең йөрәген бысаҡ менән телгеләгәндәй итте. Ярай, операцияға тиклем ҡулланыр өсөн табип билдәләгән дарыуы янында. Тиҙ генә пакетынан алып, үҙе менән йөрөткән шешәләге һыуы менән йотоп ҡуйҙы Айнур. “Түҙ, йөрәк, түҙ!.. Нуретдинде лә аңларға була, ул бит һуғыш тиклем һуғыштың эсендә булған кеше...”Автобусҡа инеп урынлашҡан пассажирҙар араһында әлеге күңелһеҙ ваҡиғаға ҡарата фекерҙәр ишетелде. Кемдер оятһыҙ тип Нуретдинде әрләне, икенсеһе, киреһенсә, уның ғәйебе юҡ, тип мәғәнәһеҙ һуғышҡа ләғнәтен белдерҙе... Айнурға ҡарата һүҙ әйтеүсе булманы....Йыл ярымдан бала саҡ дуҫтар ҡабат осрашты. Үҙәк район дауаханаһында. ВТЭК көнөндә. Коридор тулы халыҡ. Шәфҡәт туташы сығып документтарҙы йыйып алды, ауырыуҙарҙы сират буйынса кабинетҡа саҡырып аласаҡтарын әйтте. Иркен коридорҙың көньяҡҡа ҡараған тәҙрәһе ҡаршында уйланып баҫып торған Айнурҙы таныны Нуретдин. Ҡараштары осрашҡас, Айнур килеп күрешергә ҡулын һуҙҙы. Нуретдин... һул ҡулын бирҙе. Уң ҡулының терһәктән түбән өлөшөн бер нисә ай элек, егет үҙе лә операция үткәргән көндәрҙә циркуль бысҡыһына эләгеп өҙҙөрөүен ишеткәйне Айнур...Шул ваҡыт кабинеттан шәфҡәт туташы сығып Айнурҙы саҡырҙы.– Был егеткә нимә булған? – Нуретдин йәнәшәһендә ултырған Айнурҙың ауылдашы Сәлим ҡарттан һорамай булдыра алманы.– Дүрт ай элек йөрәгенә ауыр операция үткәрҙе бит, үлемдән ҡалды... Армияға ла шул сире арҡаһында алманылар. Таҙалыҡ юҡ хәҙер йәштәрҙә, ю-у-уҡ......Ишек асылды. Унан башын эйеп Айнур сыҡты.– Нимә тинеләр? Бирҙеләрме? – Сират көтөүселәр һорауҙарын яуҙырҙы.– Бирҙеләр... – Егет баҫҡысҡа йүнәлде.Баҫҡыс тәңгәленә еткәндә, үҙен Нуретдин туҡтатты:– Ни, туған, теге ваҡыттағы һүҙҙәр өсөн кисер мине, зинһар... Белмәнем бит... Бына мин дә...Айнур йәшлек дуҫының иңбашына ҡулын һалып усы менән ҡыҫты ла:– Бирешмәйек, Нуретдин! Ныҡ бул! Һин бит һуғышты үткән кеше! – тине лә баҫҡыс буйлап алға атланы... | http://bashgazet.ru/obshestvo/23693-uyshty-tkn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a8362e60b09e8745fdaab784ae9f4ccd8a2cee88e22069a4ad0214d9e268ccad.json | [
"...Хеҙмәткә саҡырылған йәш һалдаттарҙы дүрт айға хәрби күнегеүҙәр курсы үтергә ебәрҙеләр. Казармаларға урынлашҡас, һәр ҡайһыһына мамыҡ кеүек йомшаҡ, яңы ғына күҙҙәре асылған бесәй балалары таратып бирҙеләр. Нуретдингә үҙҙәренең Аҡмуйынына оҡшаған бесәй балаһы эләкте. Сөм-ҡара бесәйҙең муйыны ап-аҡ! Бәләкәйенә... |
[] | 2016-09-21 01:29:40+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ҡартлыҡтың нимә икәнен кеше үҙе шул мәлгә барып еткәс кенә аңлайҙыр, моғайын. Әгәр ҙә таянырҙай тормош юлдашың, ниндәй хәлдә булһам да ташламаҫтар, тип әйтерҙәй балаларың булһа, уның ҡурҡыны | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fsosialnie-zadaci%2F23722-lsyr-sn-balalar-basay.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378929_sfs.jpg | ru | null | Өләсәйҙәр өсөн... балалар баҡсаһы | null | null | bashgazet.ru | – Илһам Факил улы, яңы йүнәлештә эш башлаусыға еңелдән түгелдер. Тәүге ҡоймаҡ төйөрлө була, тиҙәр ҙә.– Беренсенән, был өлкә миңә яҡыныраҡ: халыҡты социаль хеҙмәтләндереү комплексы үҙәгенә тиҫтә йылдан ашыу етәкселек итеүем байтаҡ тәжрибә бирҙе. Икенсенән, киләсәктә был йүнәлештәге эшҡыуарлыҡ халыҡ араһында киң танылыу аласаҡ. Нисек кенә ауыр булмаһын, ҡартлыҡ – һәр беребеҙгә килеп етә торған миҙгел. Кемдер быға әҙер, бәғзеләре юғалып ҡалыусан, хатта балалары ла ата-әсәһен ҡарауҙан баш тарта. Дөрөҫөрәге, уларҙың ваҡыты ҡалмай, күбеһе эшләй. Шуға күрә үҙәк тап шундайҙар өсөн бик уңайлы: теләгәндә бер нисә айға, хатта ун көнгә тиклем ата-әсәһен беҙҙә ҡалдырып, үҙҙәре ҡайҙалыр ял итергә йәки башҡа ергә барып килә ала.Ысынлап та, яңы йүнәлештә эш башлауы еңелдән булманы. “Нимәгә ул һеҙгә?” – тип әйтеүселәр ҙә, бындай эштең кәрәклеген инҡар итергә тырышыусылар ҙа осраны. Үҙ эшемде социаль өлкәлә асыуға Рәсәй сәйәсәт мәктәбенең Башҡортостан филиалында курс үтеүем ҙур этәргес бирҙе. Бында мин “Өлкән йәштәге һәм инвалид граждандарға пансионат” проектын яҡлап сығыш яһаным.– Пансионат тигәндәй, сит илдәге ҡарттар йорто күҙ алдына баҫа. Һеҙҙең хеҙмәт ошоға тиклем беҙ күнеккән ҡарттар йортон алмаштыра кеүек...– Ябай тел менән әйткәндә, тап шулай. Билдәле булыуынса, илдә барған ҡулайлаштырыу “еле” халыҡты социаль хеҙмәтләндереү өлкәһен дә урап үтмәне. Ошоға тиклем эшләп килгән учреждениеның күп кенә бүлектәре ябылды йәки икенсе урынға күсерелде. Шунлыҡтан яңы эш башлағанда коллективты туплау ауырға тура килмәне: уларҙың барыһы ла дәүләт учреждениеһында эшләп, “Азатлыҡ”ҡа күсте.– Үҙәктең төп маҡсатына килгәндә...– Ярҙамға мохтаждарға күңел йылыһын өләшеү. Беҙҙең хеҙмәттәрҙең барыһы ла 2015 йылдың ғинуар айында ғәмәлгә ингән “Рәсәй Федерацияһында граждандарҙы социаль хеҙмәтләндереү тураһында”ғы Федераль законға ярашлы атҡарыла. Социаль хеҙмәткәрҙәр, оло йәштәгеләрҙең фатирҙарына йөрөп, уларҙың йортон йыйыштырып ҡына ҡалмай, коммуналь хеҙмәттәр өсөн дә түләй, кәрәк икән, аҙыҡ-түлек, дарыуҙар һатып ала.Шуныһы иғтибарға лайыҡ: беҙҙә өләсәйҙәр һәм олатайҙар өсөн балалар баҡсаһы уңышлы эшләй. Иртәнсәк ололарҙы алып килеп, кискә алып ҡайтырға мөмкин. Күптәр ҡарттар йорто тигән төшөнсәне әле булһа “унда тик ҡарауҙан мәхрүм ҡалған кешеләр генә йәшәй” тип уйлап яңылыша. Заман яңы талаптар ҡуйған кеүек, был йүнәлештә лә байтаҡ үҙгәреш күҙәтелә. Иң мөһиме — өлкән йәштәгеләр ҡараулы, тамаҡтары туҡ, өҫтө бөтөн, үҙҙәрен яңғыҙ итеп тоймай, бар яҡлап иғтибар һәм ихтирам күрә, аралаша, ял итә.– Пансионатта урынлашыусылар өсөн дөйөм ҡағиҙәләр ҡаралғанмы?– Әлбиттә, тәртип һәр ерҙә булырға тейеш. Беҙ үҙәккә килеүселәргә изгелек, йылылыҡ һәм ҡот өләшеү өсөн бар уңайлыҡтар тыуҙырырға тырышабыҙ. Көнөнә биш тапҡыр ашатыу ҡаралған. Көн һайын уларҙы табип ҡарай, физик күнекмәләр үткәрелә. Теләүселәр өсөн хеҙмәт терапияһы ҡаралған, китаптар, гәзит-журналдар бар. Шулай уҡ төрлө концерттарға, театрҙарға, музейҙарға алып йөрөйбөҙ. Ҡағиҙәләргә килгәндә, улар юҡ та кеүек. Һәр кем яҡшылыҡҡа яҡшылыҡ менән яуап бирһә, шул етә. Араларында “беҙ аҡса түләйбеҙ” тигән һылтау менән үҙҙәре башҡара ала торған хәжәттәрен үтәмәүселәр ҙә юҡ түгел. Төрлө кеше осрай, һәр кемдең үҙ холҡо, үҙ ҡарашы. Әммә беҙҙең хеҙмәткәрҙәр үҙ эштәренә ифрат яуаплы ҡарай, сабыр һәм түҙемле. Уларға шәхсән оло рәхмәтемде белдерәм.– Әйткәндәй, үҙәккә килергә теләүселәрҙе тик Урал аръяғы райондарынан ғына алаһығыҙмы?– Тәү сиратта уларға өҫтөнлөк бирелә, әммә республиканың бүтән төбәгенән дә теләүселәр булһа, рәхим итһендәр!– Илһам Факил улы, башлаған эшегеҙ оло хуплауға лайыҡ. Һуңғы ваҡытта Рәсәй, республика етәкселеге тарафынан төрлө эшҡыуарлыҡ йүнәлештәре буйынса гранттар ҡаралған, һеҙ ошо тәңгәлдә эш алып бараһығыҙмы?– Социаль эшҡыуарлыҡтың да грантҡа дәғүә итерлек бихисап юлдары бар. Әле беҙ был тәңгәлдә эш башлағанбыҙ һәм еңеп сығырыбыҙға ла ышаныс бар.– Уй-ниәттәргә килгәндә...– Улар күп. Ололар араһында түшәктә ятыусылар ҙа, физик яҡтан мөмкинлектәре сикләнгәндәр ҙә осрай, шуға күрә үҙәктең беренсе ҡатта урынлашыуы отошло булыр ине. Әле беҙ икенсе ҡатты ҡуртымға алғанбыҙ. Киләсәктә урындарҙы арттырыу өсөн эш алып барабыҙ. Бөгөн 25 урын бик аҙ, теләүселәр көндән-көн арта.– Әйткәндәй, киләсәктә, ололар менән инвалидтарҙан тыш, балаларҙы ла урынлаштырыу теләге бармы?– Уныһын ваҡыт күрһәтер. | http://bashgazet.ru/sosialnie-zadaci/23722-lsyr-sn-balalar-basay.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/34076c85f1f2092f74000c91febe144698e5570a17587ad13fe8c8ad7a62c764.json | [
"– Илһам Факил улы, яңы йүнәлештә эш башлаусыға еңелдән түгелдер. Тәүге ҡоймаҡ төйөрлө була, тиҙәр ҙә.– Беренсенән, был өлкә миңә яҡыныраҡ: халыҡты социаль хеҙмәтләндереү комплексы үҙәгенә тиҫтә йылдан ашыу етәкселек итеүем байтаҡ тәжрибә бирҙе. Икенсенән, киләсәктә был йүнәлештәге эшҡыуарлыҡ халыҡ араһында киң тан... |
[] | 2016-09-19 21:28:53+00:00 | null | null | Дәүләт статистикаһы мәғлүмәттәре ватандаштарыбыҙҙың тырышлығы арта башлауын күрһәтә. Белгестәр иҫәпләп сығарыуынса, ағымдағы йылдың тәүге яртыһында илебеҙҙәге һәр хеҙмәткәр былтырғы ошо осор | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23686-asay-tln-ks-tabylyr.html.json | http://bashgazet.ru/ikonomika/23686-asay-tln-ks-tabylyr.html | ru | null | Аҡсаһы түләнһә, көсө табылыр | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23686-asay-tln-ks-tabylyr.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/1ce8de01563b75296416cbeb836dcbe58be1e2496358694342f1109f5a307a22.json | [
"Аҡсаһы түләнһә, көсө табылыр",
"Дәүләт статистикаһы мәғлүмәттәре ватандаштарыбыҙҙың тырышлығы арта башлауын күрһәтә. Белгестәр иҫәпләп сығарыуынса, ағымдағы йылдың тәүге яртыһында илебеҙҙәге һәр хеҙмәткәр былтырғы ошо осор"
] |
[] | 2016-09-30 00:20:52+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт НИҒМӘТУЛЛИН: – Бисмилләһир-рахмәнир-рахим! Иншаллаһ, иртәгә – Өлкән йәштәгеләр көнө. Ошо уңайҙан ололарҙы ихлас к | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fiman%2F23822-lkndre-rhmte-me-brkt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155039_nurmuhamat-hazrat.jpg | ru | null | Өлкәндәрҙең рәхмәте - мең бәрәкәт | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/iman/23822-lkndre-rhmte-me-brkt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/63bc6e52480c7e6b7ec320d2aa16c5cd806ef159055974fcc9605135d7cea1b8.json | [
"Өлкәндәрҙең рәхмәте - мең бәрәкәт",
"Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт НИҒМӘТУЛЛИН: – Бисмилләһир-рахмәнир-рахим! Иншаллаһ, иртәгә – Өлкән йәштәгеләр көнө. Ошо уңайҙан ололарҙы ихлас к"
] |
[] | 2016-09-27 23:56:49+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ошо көндәрҙә Өфөлә күренекле яҙыусы һәм йәмәғәт эшмәкәре С.Т. Аксаковтың тыуыуына 225 йыл тулыу айҡанлы V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезы үтәсәк. Ошо көндәрҙә Өфөлә күренекле яҙыу | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23798-sazhindara-blep-er-sharyn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474980286_1-4.jpg | ru | null | Сажиндарға бүлеп Ер шарын... | null | null | bashgazet.ru | Сара уңайынан кисә баш ҡаланың Крупская урамында кадастр инженерҙарына – геодезистарға һәйкәл асылды. Проекттың төп инициаторы – Башҡортостан Республикаһының Росреестр идаралығы. Идеяны тормошҡа ашырыу иһә – ысын мәғәнәһендә тотош халыҡ акцияһы: был изге эшкә ике меңдән артыҡ кеше аҡсалата өлөш индергән. Улар, башлыса, ошо тармаҡ белгестәре. Һәйкәлде асыу хоҡуғы лайыҡлы рәүештә алдынғы ветеран-геодезистар Елена менән Леонид Хелпустарға бирелде.Росреестр ойошмаһы етәксеһе Игорь Шеляков, байрам айҡанлы ҡотлау һүҙҙәре еткергәндән һуң, ойоштороу эштәрендә ихлас ярҙам күрһәтеүселәрҙе Рәхмәт хаттары менән бүләкләне.Кем һуң ул геодезист? Был бик боронғо һөнәр. Ул Ер шарын ҡасан өйрәнә башлағандар, шунда барлыҡҡа килгән. Йәғни беҙҙең эраға тиклемге дәүерҙә йәшәгән Герон Александрийский, Аристотель, һуңыраҡ Леонардо да Винчи кеүек шәхестәрҙең исемдәре лә ошо тармаҡ менән бәйләнгән. Ә бөгөн, ошо бөйөк ғалимдарҙың рухтарына мәҙхиә итеп, шул уҡ ваҡытта баш ҡалабыҙҙың мәҙәни картаһына яңы бит өҫтәп, ябай һәм егәрле Башҡортостан геодезистарына һәйкәл ҡуйҙылар. Һәйкәлдең авторы – билдәле скульптор Хәлит Ғәлиуллин. Әйткәндәй, был Өфөлә ер белгестәренә ҡуйылған тәүге һәйкәл түгел. Беренсеһе, ер үлсәүселәргә, 2011 йылда асылған ине. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23798-sazhindara-blep-er-sharyn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/53aa60aa2c8674def724a2f74c9cd6c1f5745222e36cf903ac93f011c1eba400.json | [
"Сара уңайынан кисә баш ҡаланың Крупская урамында кадастр инженерҙарына – геодезистарға һәйкәл асылды. Проекттың төп инициаторы – Башҡортостан Республикаһының Росреестр идаралығы. Идеяны тормошҡа ашырыу иһә – ысын мәғәнәһендә тотош халыҡ акцияһы: был изге эшкә ике меңдән артыҡ кеше аҡсалата өлөш индергән. Улар, ба... |
[] | 2016-09-19 19:28:51+00:00 | null | null | Өлкәнәйә барған һайын әҙәм балаһы тәрән уйлана, хәтергә йышыраҡ бирелә, артына ҡабат-ҡабат әйләнеп ҡарай. Һеҙгә күңелдә урғылған әйберҙәр менән мөрәжәғәт итергә булдым. Өлкәнәйә барған һайын | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23671-igek-r-aash-isemdr.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23671-igek-r-aash-isemdr.html | ru | null | Игеҙәк һүҙҙәр, аҙаш исемдәр | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23671-igek-r-aash-isemdr.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/53a1b5067f3dba92abe07be749fb18bfcacb805c83635074bbdb76033b6a2ea2.json | [
"Игеҙәк һүҙҙәр, аҙаш исемдәр",
"Өлкәнәйә барған һайын әҙәм балаһы тәрән уйлана, хәтергә йышыраҡ бирелә, артына ҡабат-ҡабат әйләнеп ҡарай. Һеҙгә күңелдә урғылған әйберҙәр менән мөрәжәғәт итергә булдым. Өлкәнәйә барған һайын"
] |
[] | 2016-09-29 10:13:50+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ү.Ғ.Ғосманов 1935 йылдың 13 авгусында Дүртөйлө районының Таймырҙа ауылында донъяға килгән. Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағас, 1959 - 1962 йылдарҙа тыуған районының Ленин исем | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23807-25-sentyabr-82-se-yshend-krenekle-alim-rsy-auyl-huzhalyy-fndre-akademiyayny-aza-korrespondenty-bashortostan-fndr-akademiyay-akademigy-itisad-fndre-doktory-professor-zbk-osman-uly-osmanov-arabyan-kitte.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475137056_uzbek-gusmanovich-gusmanov.jpg | ru | null | 25 сентябрҙә 82-се йәшендә күренекле ғалим, Рәсәй ауыл хужалығы фәндәре академияһының ағза-корреспонденты, Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор Үзбәк Ғосман улы | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23807-25-sentyabr-82-se-yshend-krenekle-alim-rsy-auyl-huzhalyy-fndre-akademiyayny-aza-korrespondenty-bashortostan-fndr-akademiyay-akademigy-itisad-fndre-doktory-professor-zbk-osman-uly-osmanov-arabyan-kitte.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/944223d04f5b2247827f56622fa9a892c26b8ff50b020bcdbdb00e8f7e959a7f.json | [
"25 сентябрҙә 82-се йәшендә күренекле ғалим, Рәсәй ауыл хужалығы фәндәре академияһының ағза-корреспонденты, Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор Үзбәк Ғосман улы",
"Ү.Ғ.Ғосманов 1935 йылдың 13 авгусында Дүртөйлө районының Таймырҙа ауылында донъяға килгән. Башҡортостан ауыл ... |
[] | 2016-09-26 21:24:54+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | – Өфөләге “Хәләл” кафеһына инеп, шуға шаһит булдым: унда баҫып ашау мөмкинлеге юҡ икән. Тиҙ генә ҡапҡылап сығырмын тиһәм... Ислам быны ҡушмаймы, Нурмөхәмәт хәҙрәт? А. РАФИҠОВ. Ҡыйғы районы. | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fiman%2F23756-apylap-syyrmyn-tim.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474611927_nurmuhamat-hazrat.jpg | ru | null | Ҡапҡылап сығырмын тиһәм... | null | null | bashgazet.ru | А. РАФИҠОВ.
Ҡыйғы районы.– Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!Урындыҡҡа йәйелгән ашъяулыҡ тирәләй өлкән йәштәгеләр, унан балалар теҙелешеп ултырған. Әсәй алып килгән ризыҡҡа, ғаилә башлығынан уҙып, берәү ҙә беренсе булып һонолмай...Был күренеш күңелдәрҙә элекке замандың һағышлы иҫтәлеге генә булып ҡалды. Илаһи мәл ине ул, ғаиләнең күркәм байрамы кеүек. Баҡтиһәң, аяҡтарҙы бөкләп ултырыуҙың да үҙ хикмәте булған икән. Заман белгестәре иҫбатлауынса, был осраҡта ашҡаҙан бер аҙ ҡыҫыла, һәм унда туйған ваҡытта ла урын ҡала. Намаҙ уҡығандағы кеүек ултырғанлыҡтан, йөрәк тә ял итә. Аяғөҫтө тороп йә өҫтәл янында ултырып ашағанда иһә ҡан әйләнешенә ҙур көс талап ителә. Өҫтәүенә ризыҡ валсыҡтарының иҙәнгә төшөүе ихтимал. Ә урындыҡта ултырып туҡланғанда барыһы ла ашъяулыҡта ҡала.Ризыҡ – Раббыбыҙ биргән оло ниғмәт. “Ашағыҙ, эсегеҙ, исраф ҡылмағыҙ!” – тип бойоролған “Ҡөрьән Кәрим”дә. Исламда аҙыҡ төрҙәренә, туҡланыу ҡағиҙәләренә ҙур урын бирелгән. Бының дөрөҫлөгөнә йылдан-йыл нығыраҡ инана барабыҙ. Эйе, тормошта күп нәмә – сәләмәтлек, әҙәп-әхлаҡ, холоҡ-фиғел, асылыңа тоғролоҡ һәм башҡалар – әҙәм балаһының ашаған ризығына, уның нисек туҡланыуына бәйле. Борон, әйткәнемсә, ашъяулыҡ тирәләй бөтөн ғаилә, туған-тыумаса менән бергә ултырып ризыҡланғандар. Табын янында һәр кемдең үҙ урыны: өлкәндәр – түрҙә, йәштәр – ситтәрәк. Һүҙҙе лә атай-олатайҙар һөйләгән, уй-ниәттәрҙе белешкән, кәңәш биргән. Ризыҡҡа килгәндә, өлөшөңдө ҡалдырыу, исраф итеү гонаһ һаналған. Башҡорттоң аҙыҡ төрҙәре – ит, ҡоротло һурпа, ҡымыҙ, бал һ.б – тәнгә лә, зиһенгә лә тик файҙа килтергән, халҡыбыҙ үҙенә сит, өйрәнмәгән аш-һыуҙан ары торған. Малды һуйыу ҙа, белеүегеҙсә, тейешле ҡанундарға ярашлы атҡарылған. Ошо һәм башҡа ҡағиҙәләр ғаиләнең, милләттең, диндең бөтөнлөгөн, сәләмәтлеген һаҡлауҙың нигеҙе булып торған.Хәҙер иһә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, туҡланыу әҙәбе ныҡ үҙгәрҙе. Заман тиҙлегенә ярашлы, күптәр, айырыуса ҡала йәштәре, аяғөҫтө килеш тиҙ генә ашауҙы ғәҙәт итеп алды. “Ҡапҡылап сыҡ” тип аталған кафелар күҙгә салынып ҡала. Йәнә шуныһы йөрәкте семтеп ала: бер тапҡыр ғына ҡулланыу өсөн тәғәйенләнгән пластик һауыт-һаба күбәйҙе. Ашайҙар ҙа уны ташлап китәләр. Тимәк, тамаҡ туйҙы, һауыттың кәрәге бөттө. Йәмғиәттә лә шулай, үткәнгә лә, киләсәккә лә ҡарамайынса, әлегене генә ҡайғыртып йәшәү өҫтөнлөк итә башламаҫмы?Тарихҡа әйләнеп ҡарағанда, халҡыбыҙ ниндәй ҡурҡыныс аслыҡ осорҙарын үткән, бер киҫәк икмәккә зар-интизар булып йәшәгән. Эйе, әҙәм балаһы ашамлыҡтың ҡәҙерен унан төрлө сәбәп буйынса мәхрүм ҡалған ваҡытта нығыраҡ аңлай. Боронғо өләсәйҙәрҙең ашъяулыҡҡа төшкән бәләкәй генә икмәк валсығын да ҡәҙерләп йотоп ҡуйыуы һаман күҙ алдында. Бөгөнгө “туйып һикереү”ҙе күрһә, ни эшләр ине икән улар?“Ризыҡтың бәрәкәте – табаҡтағы ҡулдарҙың күплегендә”, – тигән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм үҙенең мөбәрәк хәҙисендә.Заман тиҙлегенә һылтанып, һаулығыбыҙға, рухыбыҙға зарар килтермәйек, тыуыр нәҫелдәребеҙҙең дә сәләмәтлеген ҡайғыртайыҡ, хөрмәтле ҡәрҙәштәр. Биргән ниғмәттәре өсөн Аллаһ Тәғәләгә шөкөр итеп, күмәкләп ризыҡланһаҡ, бер-беребеҙгә ихтирамыбыҙ артыр, ашамлыҡҡа ла бәрәкәт килер, иншаллаһ. Әс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ! Амин. | http://bashgazet.ru/iman/23756-apylap-syyrmyn-tim.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/bdf71d8a1087a0afcad973f512a116164594d7cd3892862123612e073b83a0ad.json | [
"А. РАФИҠОВ.\nҠыйғы районы.– Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!Урындыҡҡа йәйелгән ашъяулыҡ тирәләй өлкән йәштәгеләр, унан балалар теҙелешеп ултырған. Әсәй алып килгән ризыҡҡа, ғаилә башлығынан уҙып, берәү ҙә беренсе булып һонолмай...Был күренеш күңелдәрҙә элекке замандың һағышлы иҫтәлеге генә булып ҡалды. Илаһи мәл ин... |
[] | 2016-09-21 09:29:51+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Благовещен бер мандатлы округы буйынса Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеү яулаған Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы аппараты етәксеһе, Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы ағзаһы Илдар Бикбаев | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23727-ildar-bikbaev-mine-aylau-kampaniyam-respublikala-i-tbn-syymlyy-buldy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474443379_24161d659a55e813318df53b824c2aae.jpg | ru | null | Илдар Бикбаев: “Минең һайлау кампаниям республикала иң түбән сығымлыһы булды” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23727-ildar-bikbaev-mine-aylau-kampaniyam-respublikala-i-tbn-syymlyy-buldy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/c6fc87ebeb3b8a824b64a94517dc4bd335caebae32299635549387a6255c9370.json | [
"Илдар Бикбаев: “Минең һайлау кампаниям республикала иң түбән сығымлыһы булды”",
"Благовещен бер мандатлы округы буйынса Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеү яулаған Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы аппараты етәксеһе, Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы ағзаһы Илдар Бикбаев"
] |
[] | 2016-09-20 01:29:01+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт йортонда республиканың йөҙ йыллыҡ юбилейын ойоштороу комитетының тәүге ултырышын үткәрҙе. Сарала юбилейға әҙерлек һәм ойоштороу мәсьәләләре ҡаралд | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23680-y-yyllya-y-obekt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289136_87844_w800.jpg | ru | null | Йөҙ йыллыҡҡа - йөҙ объект | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23680-y-yyllya-y-obekt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d54e1179770c998ba852610d454c0baf3808f41affa981d9cc2f79e73f5f2145.json | [
"Йөҙ йыллыҡҡа - йөҙ объект",
"Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт йортонда республиканың йөҙ йыллыҡ юбилейын ойоштороу комитетының тәүге ултырышын үткәрҙе. Сарала юбилейға әҙерлек һәм ойоштороу мәсьәләләре ҡаралд"
] |
[] | 2016-09-20 01:29:11+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт йортонда республиканың йөҙ йыллыҡ юбилейын ойоштороу комитетының тәүге ултырышын үткәрҙе. Сарала юбилейға әҙерлек һәм ойоштороу мәсьәләләре ҡаралд | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23681-y-yyllya-y-obekt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289136_87844_w800.jpg | ru | null | Йөҙ йыллыҡҡа - йөҙ объект | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23681-y-yyllya-y-obekt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4896fa2d770084ed71f79969dca2b86745c1155886045ee7132a4d9d7f1825d2.json | [
"Йөҙ йыллыҡҡа - йөҙ объект",
"Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт йортонда республиканың йөҙ йыллыҡ юбилейын ойоштороу комитетының тәүге ултырышын үткәрҙе. Сарала юбилейға әҙерлек һәм ойоштороу мәсьәләләре ҡаралд"
] |
[] | 2016-09-20 23:29:41+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Күп кенә йәштәр, ауылда мәктәпте тамамлағас, оҙон аҡса артынан йә Себер тарафтарына, йә булмаһа ҡалаға ынтыла. Ниғәмәт ауылынан Азат Абайҙуллин да, ил алдында изге бурысын үтәп ҡайтҡас, тиҫт | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23723-altyn-kmsh-yauan-ern-tyuyp-kn-il-yashy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378991_10.jpg | ru | null | Алтын-көмөш яуған ерҙән тыуып үҫкән ил яҡшы | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23723-altyn-kmsh-yauan-ern-tyuyp-kn-il-yashy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/5a924add80c266815770b201b56ac444c73d8cfb323e06941c3a0fe4f9009902.json | [
"Алтын-көмөш яуған ерҙән тыуып үҫкән ил яҡшы",
"Күп кенә йәштәр, ауылда мәктәпте тамамлағас, оҙон аҡса артынан йә Себер тарафтарына, йә булмаһа ҡалаға ынтыла. Ниғәмәт ауылынан Азат Абайҙуллин да, ил алдында изге бурысын үтәп ҡайтҡас, тиҫт"
] |
[] | 2016-09-16 13:32:49+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Һағынып ҡайтыр ерең, көтөп торған кешеләрең булыуы, шул ерҙәрҙән уҙыуы һәм яҡындарың менән күрешеү – үҙе бер бәхет. Ә тыуған тупһаңда һауа ла, һыу ҙа, ағастар, тауҙар, урмандар, йылға-шишмәл | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23651-aytam-le-tyuan-yaa.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473945320_16-1.jpg | ru | null | Ҡайтам әле тыуған яҡҡа... | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23651-aytam-le-tyuan-yaa.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/91a692537851a38c4efcdebb111871772432293ac72e3fa252e1e5882a12340d.json | [
"Ҡайтам әле тыуған яҡҡа...",
"Һағынып ҡайтыр ерең, көтөп торған кешеләрең булыуы, шул ерҙәрҙән уҙыуы һәм яҡындарың менән күрешеү – үҙе бер бәхет. Ә тыуған тупһаңда һауа ла, һыу ҙа, ағастар, тауҙар, урмандар, йылға-шишмәл"
] |
[] | 2016-09-29 20:18:52+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Көҙгө һауа торошо, тәбиғәттең моңһоулығы күптәргә насар тәьҫир итеүсән. Ошондай ваҡытта организм төрлө витаминдарға айырыуса мохтаж, ти белгестәр. Был йәһәттән Ҡөрьәндә иҫкә алынған барлыҡ й | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fiman%2F23820-kg-mooulya-uryn-yu.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475154894_0_3ee94_cc52c1e3_xl.jpg | ru | null | Көҙгө моңһоулыҡҡа урын юҡ | null | null | bashgazet.ru | Банан. Ожмахтың матурлығы һүрәтләнгән аяттарҙа шундай һүҙҙәр әйтелгән: “Банан пальмалары ботаҡтары рәткә теҙелгән һутлы емештәрҙән бөгөлә...” (“Әл-Вәкиә” сүрәһенән). Был туҡлыҡлы емештең 75 процентын һыу, ҡалған өлөшөн аҡһым, май, калий, углеводтар тәшкил итә. Банан – күп ауырыуҙан дауа, айырыуса тән температураһы күтәрелгәндә, ашҡаҙан эшмәкәрлеге боҙолғанда ярҙам итә. Шулай уҡ ҡан баҫымын төшөрөү, аллергиянан арыныу өсөн ҡулланыла. Емештә В6 витамины күп.Йөҙөм. “...Һеҙҙең өсөн финик пальмалары һәм виноград үҫтерҙек, уларҙың һутлы емешен ҡыуанып ашарһығыҙ” (“Әл-Мөьминун” сүрәһенән). Йөҙөм витаминға, минераль матдәләргә бай. Уның 20 – 25 проценты глюкозанан тора, шунлыҡтан виноград ауыр физик һәм аҡыл көсөргәнеше кисергән кешеләр өсөн айырыуса файҙалы. Йөҙөмдә шулай уҡ тимер күп. Тикшереүҙәр күрһәтеүенсә, составындағы ҡайһы бер химик бәйләнештәр яман шеш барлыҡҡа килеү хәүефен кәметә.Инжир. “Инжир һәм зәйтүн ағасы менән ант итәм” (“Әт-Тин” сүрәһенән). Был емеш физик һәм аҡыл эшенә күп көс һалған кешегә тиҙ арала яңы ҡеүәт өҫтәй. Шул уҡ ваҡытта инжир мускулдарға, нервы системаһына ыңғай йоғонто яһай. Ул минералдарға ифрат бай. Емеште даими ҡулланған кеше бер ваҡытта ла йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуына зарланмаҫ.Финик. “Ерҙә бер-береһенә тоташып ятҡан, бер үк һыу менән һуғарылған виноград яландары, баҫыуҙар, пальма урмандары бар. Улар араһынан бер емешкә айырым үҙенсәлек, тәм бирҙек” (“Әр-Раад” сүрәһенән). Был сүрәлә финик хаҡында әйтелгән. Уның яртыһын глюкоза тәшкил итә. Аллаһ емеше мейе эшмәкәрлеге өсөн айырыуса файҙалы, сөнки ул аҡһымға, А, В1, В2 витаминдарына бай. Ошо өҫтөнлөгө арҡаһында финик иммунитетты, һөйәкте, тештәрҙе, күҙ мускулдарын нығыта, организмдың күҙәнәктәрен яңырта. | http://bashgazet.ru/iman/23820-kg-mooulya-uryn-yu.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/152df1081d043bded60db0d28b5ea914f1350cd463e82fb30249d6a9e61c2e2b.json | [
"Банан. Ожмахтың матурлығы һүрәтләнгән аяттарҙа шундай һүҙҙәр әйтелгән: “Банан пальмалары ботаҡтары рәткә теҙелгән һутлы емештәрҙән бөгөлә...” (“Әл-Вәкиә” сүрәһенән). Был туҡлыҡлы емештең 75 процентын һыу, ҡалған өлөшөн аҡһым, май, калий, углеводтар тәшкил итә. Банан – күп ауырыуҙан дауа, айырыуса тән температур... |
[] | 2016-09-16 13:31:32+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Мәҡәләләремдә геройҙарымдың биографияһын һис ашатлап үтә алмайым, сөнки ул – геройҙың кеше булып формалашыуы, тормошо, булмышы, йәшәү рәүеше. Әле һеҙҙең менән таныштырасаҡ шәхес – ҡатмарлы т | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23632-yamysh-ynauary-yndyrmany.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473942001_12-1-naziya-igezyanova.jpg | ru | null | Яҙмыш һынауҙары һындырманы | null | null | bashgazet.ru | Ҡыйғы районының Абзай ауылы ҡыҙы Нажиә яҡты хыялдарға ни тиклем генә бай булмаһын, мәктәптә уҡыған сағында киләсәккә юл һайлағанда, яҙыусы һөнәре бер ҙә генә башына килмәгәндер, моғайын.Әсәһе Ҡәтифәгә, тирә-яҡта уңғанлығы, ярҙамсыллығы менән хөрмәт ҡаҙанһа ла, өс баланы яңғыҙ үҫтереү бик еңел түгел шул. Уҡыу йылы башында мәктәп кәрәк-ярағы алыр өсөн генә лә күпме өҙгөләнә. Ярай әле, ҡыҙҙары тәүфиҡлы, хеҙмәт һөйөүсән булып үҫеп килә. Өлкәне, Нажиәһе, айырыуса кешелекле, ҡулынан килмәгән эше юҡ: мал-тыуар, ҡош-ҡорт ҡарау, йәшелсә, картуф үҫтереү, утын ярыу, туғандарына йорт мәшәҡәттәрен башҡарырға өйрәтеү тулыһынса уның иңендә. Ҡәтифә апай үҙе колхоз эшенән бушай алмай. Өлкән ҡыҙын нисек тә юғары уҡыу йортона индереү яғында ул, сөнки “алғы тәгәрмәс” ҡайҙан тәгәрәй, арттағылары ла ошо юлдан китә тигәндәй, апаһына туғандары ла эйәрер ине.Тик Нажиәнең уйы икенсерәк икән: “Әсәй, мин барыбер юғары белем аласаҡмын, ә әлегә тиҙерәк һөнәрле булып, бер аҙ эшләп алырға кәрәк. Әле үк вузға инһәм, һиңә бик ауырға тура киләсәк”. Ана бит, ниндәй аҡыллы фекер йөрөтә уның өлкәне. Өфөгә һөнәрселек-техник училищеһына китәм, тигәс, фатихаһын биреп, оҙатып ҡала Ҡәтифә апай ҡыҙын. Ҡайтып йөрөүҙәре йыраҡ та бит, ни хәл итәһең, шулай берәм-берәм тыуған ояларын ҡалдырыр инде ҡошсоҡтары.Ә Нажиә өсөн ҡыҙыҡлы ла, яңы ла тормош башлана. Киләсәктә бөтәһе лә һәйбәт булырына ниндәй үҫмер ышанмаһын инде?! Аҡҡан һыуға ҡарап ихлас теләк теләй ҡыҙыҡай: “Юлдарым уң булһын, матур хыялдарым тормошҡа ашһын, училищела уҡып сығып, аҙаҡ вуз тамамлап, Өфөнөң бейек йорттарында уңайлы фатирҙа татыу, бәхетле ғаилә ҡороп, әсәйемә, туғандарыма ярҙам итеп йәшәргә яҙһын...”Әлегә ҡыҙыҡай осоп-ҡунып училищела белем ала. Хеҙмәттең ни икәнен белеп үҫкән зирәк уҡыусы, бер йыллыҡ курсты ярты йылда үҙләштереп, үҙаллы эшләй башлай. Эш хаҡын самалап тотоноп, өҫ-башын ҡарарға ла, ауылға бүләк-күстәнәс алып ҡайтыр өсөн дә еткерә.Башҡа хеҙмәт коллективтары менән бергә Нажиәнең иптәштәре лә Бөйөк Октябрь байрамында демонстрацияға сығырға тейеш. Тик ул Зина исемле бүлмәләш ҡыҙы менән бер аҙ һуңға ҡала. Тиҙерәк үҙҙәренекеләрҙе эҙләп табырға ниәтләнеп, ҡойма аша һикерәләр. Һәм... Нажиә оҙон буйлы бер егеттең ҡосағына ғына килеп төшә. Демонстрацияға тәртип һаҡларға сығарылған студент егет, әлбиттә, “күктән килеп төшкән” сибәр ҡыҙҙы башҡаса ҡулдан ысҡындырмай. Дүрт айҙан, 1967 йылдың мартында, сәстәрен сәскә бәйләп тә ҡуялар. Көткән мөхәббәтен ошо тип уйлағандырмы, ҡыҙ, йәғни бөгөнгө Нажиә Заһир ҡыҙы, был осрашыуҙы яҙмыш тип атай.Студент ятағындағы һис ниндәй уңайлыҡтары булмаған бәләкәй генә бүлмәлә ике ғаилә йәшәп, үҙҙәре ике бәләкәй бала тәрбиәләү ауырлығын, моғайын, үҫкән саҡта уҡ түҙеп, эшләп, ниндәй хәлдә лә киләсәккә оптимизм менән ҡарап өйрәнгән кешеләр генә лайыҡлы кисерә алалыр. Атай кеше вуз тамамлағас, ҡайҙалыр эшкә урынлашып, фатир алып йәшәй башлағас, бөтәһе лә һәйбәт булыр, Алла бирһә, тип өмөт итә улар.Ғаилә Баймаҡ районының Мерәҫ ауылына килеп урынлаша. Бында инде ҡыҙҙары Ләйсән менән Гөлфиәне апай итеп, улдары Айсыуаҡ тыуа.Өс бәләкәй баланы ҡарап, өйҙә генә ятыу ҙа бик еңелдән булмаҫ ине йәш әсәгә. Ә уға бер нисә айлыҡ ҡына имсәк балаһын әле уҡырға ла төшмәгән апайҙарына ҡалдырып, мәктәпкә эшкә йөрөргә кәрәк. Ярай әле фатирҙары яҡын. Дәрестәр араһында берәй сәғәт ваҡыт табылһа, йүгереп кенә ҡайтып, кескәй улының йүргәктәрен алмаштырып, балаларҙың тамаҡтарын туйҙырып килергә тырыша. “Шул саҡтағы үҙемдең һәм кескәйҙәремдең хәле иҫкә төшһә, әле лә күҙ йәшемде тыя алмайым”, – ти Нажиә Заһир ҡыҙы.1976 йылда ғаилә кире Өфөгә ҡайта. Атай кеше – гәзит редакцияһына бүлек мөдире, ә Нажиә Башҡортостан радио комитетына машинистка булып эшкә урынлаша.Баш ҡала ҡолас йәйеп ҡаршыламай шул: фатир юҡ, прописка юҡ (шулай булғас, балаларҙы дауаханаға урынлаштырып та, балалар учреждениеларына йөрөтөп тә булмай), эштә лә “ҡош хоҡуғы”ндаһың. Аҡса етмәй, балалар өйҙә ҡарауһыҙ ҡала, йәки бер-ике айға ғына булһа ла баҡсаға урынлаштырырға тырышаһың. Унда ла өсөһөн дә түгел.Ярай әле сослоҡ бар: машинкала баҫырға тиҙ арала өйрәнеп ала Нажиә. Күберәк хаҡ түләнерлек башҡа эштәр хаҡында хыял итерлек тә түгел: кем алһын ҡулында өс кескәй балаһы булған пропискаһыҙ, дипломһыҙ кешене?! Тормошоноң был осоро хаҡында Нажиә Игеҙйәнова минең хаҡта яҙған “Ҡояшлы ғүмер” мәҡәләһендә ошолай тасуирлай: “Балам менән Семен бабайҙың ике яҡтан көпләнеп, уртаһына тупраҡ тултырылған өйөндә, ә Гөлфиә Юнысовалар бер йорттоң подвалында фатирҙа йәшәйбеҙ. Йәй көнө хужалар өйгә яғырға ҡушмай. Йыуылған кейем кипмәй интектерә.Тышта елләтерлек түгел, ул йылда ямғыр ҙа ямғыр булды! Балалар йүткерә башлағас, бер көндө Гөлфиә менән Ағиҙел йылғаһы буйына киттек. Ташҡындан ҡалған таҡта киҫәктәреме, сытыр-фәләнме, ни осрай – елкәбеҙгә йөкмәп алып ҡайтабыҙ. Зарланыу юҡ, әллә нимәләр һөйләп көлөшәбеҙ әле. Хужалар күрмәгәндәрәк яғырға тырышабыҙ инде мейескә лә. Бындай хәл йәй буйы тиҫтәләрсә тапҡыр ҡабатланды. Маҡсатҡа сат йәбешкән быуын булғанбыҙ ҙа”.Был урында: “Ә ирҙәрегеҙ ҡайҙа ине һуң?” – тигән һорауға яуап биреп китергә кәрәктер. Ирем Мирас Иҙелбаевты Сибай ҡалаһындағы эшенән ебәрмәгәйнеләр, мин балалар менән алдараҡ киттем, фатирыбыҙҙы ла Өфөлә берәй бүлмәгә алмаштырырға кәрәк ине. Ә Нажиәкәйгә ире менән айырылып, балаларҙы яңғыҙ үҫтерергә тура килде. Йөрәккә ҡан һауҙырырлыҡ хәлдәр сәбәпсе булды был аҙымға барырға. Ҡәләмдәшемдең шул саҡтағы тормошон яҡындан белгәнгә, әле лә тетрәнмәйсә хәтерләп булмай. Хәҙер балаларының атаһы был донъяла юҡ инде, ауыр тупрағы еңел булһын!Нажиә Заһир ҡыҙы юғалып ҡалманы. Балаларҙы үҫтереп, кеше итеү яуаплылығы, тормошто, кешеләрҙе яратыуы уны әҙәм күтәрә алмаҫлыҡ ауырлыҡтарҙы ла еңеп сығырға ярҙам итте, рухын сыныҡтырҙы.Юғары белем алыу бәхетенә лә өлгәште йәшлек хыялдарына тоғро була белгән Нажиә. Өс балаһы уҡып йөрөгән БДУ-ға инеп, үҙе лә ситтән тороп филология факультетын тамамланы.– Күрәсәктәр бер-береһенә оҡшамаған һымаҡ, кешеләр ҙә төрлө: кемдер яҙмыш еле ҡайһы яҡҡа ташлаһа ла, шуға күнә, башын эйә, буйһона, ә бәғзеләр ҡойон-дауылға йәнтәслим ҡаршылыҡ күрһәтә һәм еңә. Мине лә яҙмышым “Һәнәк” журналы редакцияһына алып килде. Яратып, күңел һалып, ихлас эшләнем. Нәҡ “Һәнәк”тә эшләгәндә сатира һәм юмор жанрында ҡыҫҡа хикәйәләр яҙа башланым, – ти Нажиә Заһир ҡыҙы.Был осорҙо мин дә һәйбәт хәтерләйем. Ике редакцияла булһаҡ та, Матбуғат йортоноң бер ҡатында эшләйбеҙ. Көнөнә әллә нисә тапҡыр осрашып торабыҙ, хәл-әхүәл белешеп алабыҙ. Бер көндө Нажиә күҙҙәре осҡонланып, йөҙөн балҡытып минең кабинетҡа килеп инде лә алдыма машинкала баҫылған ҡулъяҙма һалды: “Ҡарап сығып, фекереңде әйт әле”.– Нимә һуң был?– Хикәйә яҙҙым. – Нажиә сыңғырлатып көлөп ебәрҙе. – Ниңә үҙең гел генә, һинең яҙыу ҡеүәң бар, фантазияң көслө, тормош тәжрибәң етерлек, ти инең бит. Бына яҙҙым, яҙыусыларҙан иң элек һиңә күрһәтеүем. Ләйсән ҡыҙыма оҡшаны. “Әсәй, һиңә ошондайыраҡ ыҡсым хикәйәләр яҙырға кәрәк”, – ти.Ике-өс битлек кенә яҙмаға шунда уҡ күҙ йөрөтөп сыҡтым, һәйбәт, тәжрибәле әҙип яҙғандан ҡайтыш түгел. Мин Нажиәне ҡосаҡлап алдым: “Афарин, булдырғанһың бит. Хәҙер инде туҡтап ҡалма, яҙ ҙа яҙ. Кеше материалдарын журналға әҙерләгәндә тәнҡит күҙлегенән ҡарап, анализлап, ҡайһыларына төҙәтмәләр индереп ултырыуың бушҡа китмәгән икән. Темалар сығанағы ғына ҡоромаһын”. Нажиә айырыуса йәнләнеп китте: “Ә-әй, миндәге темалар көн-төн яҙышҡанда ла бөтөрлөк түгел. Тормош үҙе бирә бит уларҙы...”– Тәүге әҫәреңде “Башҡортостан ҡыҙы”на бирәһеңдер бит?– Үпкәләмә, дуҫҡай, быныһы – “Һәнәк”кә. Һеҙгә икенсеһе булыр.Оҙаҡламай, дөрөҫөрәге, 1980 йылдың мартында “Килен” исемле хикәйәһе “Һәнәк” журналында донъя күрҙе. Шунан һуң республика гәзит-журналдарында, “Йәш көстәр” йыйынтыҡтарында даими баҫыла башланы өс үҫмер әсәһе булған йәш яҙыусының юмористик һәм сатирик хикәйәләре.Жанр һайлауҙа уның хеҙмәт урыны ла әһәмиәткә эйә булғанына шик юҡ. Тик улар бит әле үҙ күңелеңдә ҡайнап, бешеп сығырға тейеш. Был хаҡта ла авторҙың үҙенең фекерен белеү зарурҙыр:– Яуыздарҙы, ғәйбәтселәрҙе (һанай башлаһаң, яман ғәҙәттәр бик күп) аяуһыҙ фашлаған “Һәнәк” журналында эшләү – яҙмышым бүләге ул, сөнки минең булмышым ғәҙелһеҙлекте күрә алмауҙан туҡылған. Алдашыуҙы, ике йөҙлөлөктө кисерә алмайым. Хоҙай Тәғәлә тәғәйенләгән асылым шундай. “Тишек ҡайҙа – ел шунда, етем ҡайҙа – һүҙ шунда” – йәбер тигәнең дә йышыраҡ тейгәндер. Ғәҙеллек-ғәҙелһеҙлек хаҡында бала саҡтан уйлана торғайным. Бөгөнгө тормошобоҙ ҡапма-ҡаршылыҡтарҙан ғына тора, һәм йәшәйешебеҙ сатирала көҙгөләге кеүек сағыла. Көнкүрешебеҙ ниндәй – сатира менән юморыбыҙ ҙа шундай. Нисек йәшәйбеҙ – шулай көләбеҙ. Үҙебеҙҙән үҙебеҙ көләбеҙ...Сатира ҡыйыулыҡ һәм ғәҙеллек төшөнсәһен аңлата. Ғәҙелһеҙлеккә сыҙамағандар ғына сатира, юморға тотона. Был аҙ әле. Зирәклек, зиһенлек тә кәрәк. Йәнә үткер күҙ ҙә, әсе, тапҡыр тел дә, үҙеңдең фекерең булыу ҙа зарур.Нажиә Игеҙйәнованың икенсе әҙәби йүнәлеше – ул балалар өсөн тәғәйенләнгән әҫәрҙәр. Ысынлап та, үҫкән йортонда өлкән апай булараҡ, аҙаҡтан әсә вазифаһында тәнәйҙәрҙең күңелен, ынтылыштарын, ҡыҙыҡһыныуҙарын аңлаған әҙибә улар өсөн әҫәрҙәр ижад итмәһә, аңлашылмаҫ ине. Шуға ла яҙыусының был жанрҙа ла уңышлы эшләүе тәбиғи ҡабул ителә. Нажиә Игеҙйәнованың балаларға тәғәйенләнгән “Исемем матур икән” (1993 йыл), “Яҡты хыял” (2004 йыл) тигән китаптары донъя күрҙе. “Һандуғас моң” тигәне әле “Китап” нәшриәтендә сират көтә. Әҙибәнең өлкәндәр өсөн бер-бер артлы донъя күргән “Таныш булайыҡ”, “Көндәш”, “Тәҡдир”, “Йәшәп ҡалырға кәрәк”, “Алтын сылбыр”, “Һуңғы осрашыу” исемле йыйынтыҡтарына ингән хикәйә һәм повестарын да уҡыусылар яратып ҡабул итте.Фатир алып, балаларҙы уҡытып, ижад эше менән мәшғүл булып, ҡәҙимге донъя мәшәҡәттәре менән йәшәп ятҡанда, уның ҡәҙерле кешеһе, егәрле, изгелекле әсәкәйе глаукома ауырыуынан тома һуҡыр ҡалды. Тыуған районы Ҡыйғының икенсе ауылдарында йәшәгән һеңлеләренең мал-тыуарлы, күмәк балалы үҙ тормоштары. Нажиә балалары менән кәңәшләшә лә ғәзизен үҙҙәренә алып ҡайта. Ауырып-нитеп китһә лә, табиптар, дауаханалар эҙләп йөрөйһө юҡ, исмаһам, тип уйлай. Етмеш йәштән һикһән алтыға тиклем, ун алты йыл тәрбиәләй изгелекле ҡыҙы ауырыу әсәһен.Балалар бер-бер артлы вуз тамамлап, диплом ала. Уларға туйға әҙерләнеү, бәпес ҡаршылау мәшәҡәттәре өҫтәлә. Төпсөк улы Айсыуаҡ та башлы-күҙле булып башҡа сыға. Ҡыҙҙары тыуа. Яратып Айһылыу тип исем ҡушалар. Балаларына ҡарап Нажиә ғорурланып уйлап ҡуя: “Бушҡа үтмәне ғүмерем: ана бит сабыйҡайҙарым ниндәй аҡыллы, матур, тәүфиҡлы булып үҫте. Үҙ-ара ла татыуҙар, бер-береһе, минең өсөн үлә яҙып торалар. Һеҙҙе үҫтергәндә етешмәгән мәлдәр, мәшәҡәттәр күп булһа ла, үҙегеҙ ҙә минең өсөн ниндәй ҙур терәк, ғүмерем йәме, йәшәүем маҡсаты булдығыҙ бит, һөйөклөләрем!”“Күрәсәкте күрмәйенсә, инеп булмай гүрҙәргә” тигәндәй, көтмәгәндә тағы оло ҡайғы ишелеп төшә ғаилә өҫтөнә. “БАЛ” авиакомпанияһында стюард булып эшләгән, шул уҡ ваҡытта йәш стюардтарҙы һәм стюардессаларҙы башҡорт теленән уҡытҡан Айсыуаҡ 2002 йылдың 2 июлендә Германияның Юберлинген ҡалаһы янында шартлаған “Ту-154” самолетының экипажында була һәм фажиғәле үлемгә юлыға. Кешелекле, ғәҙел холоҡло, шиғриәт яратҡан, БДУ-ның биология факультетын тамамлаған ярҙамсыл оптимист егетте яратмаған кеше булмағандыр.Айсыуаҡ Яҡшыдәүләтовтың һәләк булыуы туғандары, яҡындары, ҡатыны менән ҡыҙы өсөн ғүмерлек ҡайғы булды. Әсә йөрәгенә һарылған хәсрәтте, кисерештәрҙе аңлатырлыҡ үлсәм дә, көс тә юҡ донъяла.Нажиә ханым улының тормошо, яҙмышы хаҡында уның үлеменә ун дүрт йыл үткәс тә тыныс ҡына һөйләй алмай. Әйткәндәй, әҙибәнең 2004 йылда донъя күргән “Яҡты хыял” исемле китабы улының бала сағын тасуир итә һәм уның яҡты иҫтәлегенә арналған.Ошо көндәрҙә ғүмер юлының ете тиҫтәһен тултырған әҙибә Нажиә Игеҙйәнова, бер нисә йыл элек аяғын ауырттырғандан һуң, мәҙәни сараларға һирәгерәк йөрөһә лә, тулы ҡанлы тормош менән йәшәй. Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәгән өлкән ҡыҙы, кейәүе, балалары килһә, өй тағы ла йәмләнеп, йәнләнеп китә. Ә инде үҙе менән бергә йәшәгән ҡыҙы Гөлфиәнең һәм ейәне Дамирҙың һәр саҡ янында булыуҙарына ҡыуанып бөтә алмай. Айсыуағының төҫө-емеше булған Айһылыуҙың һау-сәләмәт үҫеп килеүенә лә шатлана күпте кисергән өләсәй. “Бөтә ейән-ейәнсәрҙәрем дә тормошта үҙ юлдарын табып, бәхетле йәшәһендәр инде”, – тип изге теләктәр теләй. Өйҙәге эштәрен бөтөргәс тә, тиҙерәк яҙыу өҫтәленә ашыға әҙибә. Уның уҡыусыларына еткерергә теләгән уй-фекерҙәре, яҙаһы әҫәрҙәре бик күп әле. Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Нажиә Игеҙйәнованың илһам шишмәләре сылтырап ағып торһон, үҙе һау-сәләмәт булһын! | http://bashgazet.ru/obshestvo/23632-yamysh-ynauary-yndyrmany.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/23c5f36bc7ca553b0dfe02a70fcbeaa61806370aab659a310c8a5809d315660f.json | [
"Ҡыйғы районының Абзай ауылы ҡыҙы Нажиә яҡты хыялдарға ни тиклем генә бай булмаһын, мәктәптә уҡыған сағында киләсәккә юл һайлағанда, яҙыусы һөнәре бер ҙә генә башына килмәгәндер, моғайын.Әсәһе Ҡәтифәгә, тирә-яҡта уңғанлығы, ярҙамсыллығы менән хөрмәт ҡаҙанһа ла, өс баланы яңғыҙ үҫтереү бик еңел түгел шул. Уҡыу йылы ... |
[] | 2016-09-16 13:27:41+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Силәбе ҡалаһы 280 йыллыҡ юбилейын билдәләгән көндәрҙә үҙәк урамдарҙың береһендә 1812 йылғы Ватан һуғышы һәм 1813-1814 йылдарҙағы рус армияһының хәрби хәрәкәттәрендә ҡатнашҡан яугирҙәр иҫтәле | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fbashkir%2F23626-mni-kk-ylner.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473941243_chelyabinsk-pamyatnik.jpg | ru | null | Мәҙәни үҙәккә әйләнер | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/bashkir/23626-mni-kk-ylner.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/6781bd1a04a769b31c55c35efac8a75d302807da1e9c30276fb461ef584fffa7.json | [
"Мәҙәни үҙәккә әйләнер",
"Силәбе ҡалаһы 280 йыллыҡ юбилейын билдәләгән көндәрҙә үҙәк урамдарҙың береһендә 1812 йылғы Ватан һуғышы һәм 1813-1814 йылдарҙағы рус армияһының хәрби хәрәкәттәрендә ҡатнашҡан яугирҙәр иҫтәле"
] |
[] | 2016-09-19 23:29:05+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ошо көндәрҙә Нефтекаманың яңы биҫтәһендә йәшәгән йәш ғаиләләр матур бүләк алды. Бында 220 урынлыҡ заманса балалар баҡсаһы асылды. Ошо көндәрҙә Нефтекаманың яңы биҫтәһендә йәшәгән йәш ғаиләлә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23676-sabyyara-matur-blk.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474285704_8-6-otkrytie-detsada-6-4.jpg | ru | null | Сабыйҙарға матур бүләк | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23676-sabyyara-matur-blk.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/da5b6221966eb5091bc517767db19499e40238f596b0833d372c8b79babece07.json | [
"Сабыйҙарға матур бүләк",
"Ошо көндәрҙә Нефтекаманың яңы биҫтәһендә йәшәгән йәш ғаиләләр матур бүләк алды. Бында 220 урынлыҡ заманса балалар баҡсаһы асылды. Ошо көндәрҙә Нефтекаманың яңы биҫтәһендә йәшәгән йәш ғаиләлә"
] |
[] | 2016-09-29 20:18:58+00:00 | null | null | V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезының нәҡ Өфөлә үтеүе оло мәғәнәгә эйә – Башҡортостан был йәһәттән Рәсәй төбәктәренә һәр саҡ өлгө һанала. V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезының нәҡ Өф | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23810-f-galledulyynnyytyp.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23810-f-galledulyynnyytyp.html | ru | null | Өфө - ГАЛЛЕ ДУҪЛЫҒЫН НЫҒЫТЫП | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23810-f-galledulyynnyytyp.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/8f24896269e146eefc33686ef3f586c8818a3f224902374469c44423be534a6b.json | [
"Өфө - ГАЛЛЕ ДУҪЛЫҒЫН НЫҒЫТЫП",
"V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезының нәҡ Өфөлә үтеүе оло мәғәнәгә эйә – Башҡортостан был йәһәттән Рәсәй төбәктәренә һәр саҡ өлгө һанала. V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезының нәҡ Өф"
] |
[] | 2016-09-20 23:29:39+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Танылған шағир Радик Хәкимйән 1941 йылда Ҡыйғы районының Үрге Ҡыйғы ауылында тыуа. Минең кеүек Әй һыуын эсеп, Әй һауаһын һулап, Әй буйының туғай-ҡырҙарында кинәнеп тәгәрәй. Иң тәүләп шунда т | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23711-ber-yrgen-meg-blde.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474376011_4-1radik-hakimyanov.jpg | ru | null | Бер йөрәген меңгә бүлде... | null | null | bashgazet.ru | Ринат КАМАЛ,
яҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт
премияһы лауреаты.
Тормош нисек кенә ҡырыҫ булмаһын, Радик белем алырға тырыша. Үрге Ҡыйғы урта мәктәбен тамамлағас, Златоуста техник училищела уҡый, хәрби заводта эшләй. 1961—1964 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә, Байконурҙа тәүге совет космонавтарын йыһанға осороуҙа ҡатнаша. Армиянан ҡайтҡас, Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.Бер телемде бишкә бүлдекБеҙ, һуғыш балалары,Йөрәктә мәңге һаҡланырУңалмаҫ яралары, —тип яҙҙы һуңынан шағир.Күренекле тәнҡитсе Рафаэль Аҙнағолов, үҙенең тиҫтерҙәш ижадсылар яҙмышы тураһында уйланып, былай тип белдерә: “Уның артынан этеүсе лә, алдан тартыусы ла булмай, үҙ биографияһын үҙе яҙа, үҙ яҙмышын үҙе ҡора. Тәбиғәт биргән зиһене һәм аҡылы, ҙур тырышлығы, маҡсатҡа ынтылышы уға ҡайҙа ла уңышҡа өлгәшеү мөмкинлеген бирә. Шуға күрә лә күпселек шиғырҙарында лирика ғына түгел, тәрән фәлсәфә лә бар. Шағирҙың төплө һәм тәрән фекерләүенә тормош тәжрибәһе лә ҡушылғас, ялҡынлы, яҡты шиғырҙар ҙа тыуалыр”.Аҡ ҡайындар һары күлдәк кейгән,Ҡыҙыл яулыҡ болғай уҫаҡтар,Миләштәргә ут ҡабынғанмы ни —Дөрләп яна, гүйә, усаҡтар.Был имәндәр мәғрур ирҙәрме ни —Ғорур баҫып тора тын ғына,Ҡаңғылдашып, ана, ҡоштар китә —Йөрәктәрҙә ҡала моң ғына.Япраҡтарҙы ҡыштыр-ҡыштыр итеп,Еләҫ елдәр йөрөй сәс тарап,Ғүмер үтә, күптәр килә-китә...Үткәндәргә торам мин ҡарап.Ғүмер буйы тормош һәм ижад арбаһына егелде Радик Хәкимйән. Ул бигерәк тә башҡорт шиғриәтендә үҙен лирик йырҙар тексы оҫтаһы итеп танытты. Шул яғы менән шағирҙы беҙҙең заман йырсыһы тип атарға мөмкин булыр ине. Хәҙерге яңы осорҙа ул байтаҡ кассета ла сығарҙы. Бөгөн ул — 13 шиғри китап авторы. “Таңдарыма еләм”, “Шишмә моңдары”, “Йырлы ғүмер”, “Усағымдың осҡондары”, “Ғүмер ағыштары”, “Ҡоштар киткәндә”, “Йылдарым тәлгәштәре”, “Көҙгө урман”, “Ғүмер көлтәһе” һәм башҡа бик күп йыйынтыҡтарын әҙәбиәт һөйөүселәр йылы ҡабул итте. Радик Хәкимйән тыуған яғын, Әй буйҙарын маҡтап йырлай. “Ауылдаштарыма”, “Ҡыйғылар — ҡыйыуҙар”, “Ауылыма ҡайтам” шиғырҙарында тәбиғәт күренештәре менән бергә яҡташтарының таныш йөҙҙәрен дә сырамытҡандай итәһең. Әлбиттә, бындай әҫәрҙәрҙә пафослы һүҙҙәрҙән ҡотолоу ҡыйын, шулай ҙа улар ихластан әйтелгән тип ышанабыҙ.Радик Хәкимйән йәш саҡта бик күп яуаплы вазифаларҙа эшләне. Өфө заводтарының профком рәйесе, партком секретары булды. Өфө ҡалаһы партия-совет аппаратында тир түкте. Башҡортостан Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында бүлек мөдире, производство берекмәһендә генераль директор урынбаҫары... Һәр урында ла ул кешеләргә ихлас, иғтибарлы, йомшаҡ һүҙле ине, уларға ҡулынан килгәнсә ярҙам итте. Бында ла шәхестең булмышы, асылы сағылды. Был сифаттар бөтәһе бергә уның, шағирҙың, булмышын, характерын һынландыра ине. Уға “Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре” тигән маҡтаулы исем бирелгән, байтаҡ Почет грамоталары тапшырылған.Ошо көндәрҙә танылған шағир Радик Хәкимйәнгә 75 йәш тула. Мең йәшә, ҡәләмдәшем, халҡыңа киләсәктә лә шулай игелекле, лайыҡлы ул бул, мул ижад емештәре теләйбеҙ! | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23711-ber-yrgen-meg-blde.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/bd1bc62f61c14960d20b1ecd12f068763bb4752c83ff93bdc55a71a556e7ec51.json | [
"Ринат КАМАЛ,\nяҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт\nпремияһы лауреаты.\nТормош нисек кенә ҡырыҫ булмаһын, Радик белем алырға тырыша. Үрге Ҡыйғы урта мәктәбен тамамлағас, Златоуста техник училищела уҡый, хәрби заводта эшләй. 1961—1964 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә, Байконурҙа тәүге совет космонавтарын йыһанға осо... |
[] | 2016-09-19 23:29:14+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | – Булды был былай булғас, булды-ы-ы, – тип өҫтәленә йоҙроғо менән һуғып ҡуйҙы Вафый Һөйөндөков, министрлыҡтарҙың береһендә эшләгән курсташы менән телефондан һөйләшеп бөткәс. – Булды был был | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23669-tdir.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284680_kollazh-student.jpg | ru | null | Тәҡдир " "Башкортостан гәзите" | null | null | bashgazet.ru | Һөйләшеүҙән ҡәнәғәт ине. Бәй, шулай булмай, химиянан кислотаны айырмаған улы Вәхитте студент яһаны бит. Эйе, уның улы Берҙәм дәүләт имтихандарын һатып алып ҡулына аттестат эләктергән Вәхиттең исеме иртәгә эленәсәк приказда студенттар исемлегендә буласаҡ. Инде ауыҙ тултырып һөйләргә, маҡтанырға, был ваҡиғаны йыуырға мөмкин. Вафыйҙың берҙән-бер улы – студент! Эй, ғүмер тигәнең тиҙ үтә лә инде. Инде Вәхите уның юлын тапаясаҡ. Уҡыманы шайтан малай. Атаһына ышанып тик йөрөнө. Ярар, бер башын тыҡһа, нисек тә булһа уҡып сығыр әле. Аттестаты ҡулында, вузға башы бәйләнде. Имтихан менән зачетлыҡ ҡына рәте бар Вафыйҙың. Эше генә булһын. Ҡала кешеһенә ите лә, аҡсаһы ла, бураһы ла, балы ла – барыһы ла бата.Ә был Дауытов тигәндәре бөтөн эште боҙа яҙҙы бит әй. Вафыйҙар уҡығанда ундай преподаватель эшләмәй ине университетта. Йәшкә лә Вафыйҙан саҡ ҡына өлкәнерәктер. Берәй вуздан килгән, ахыры. Аҡыллы баш, маҡсатлы юллама менән килгән икенсе кешене исемлеккә керетеп ята, имеш. Өндәшмәйерәк, ҡыҙыҡһынмайыраҡ торһаң, төшөп ҡалырыңды көт тә тор. Вафыймы һуң инде көтөп ята торған кеше. Бер урынына биш шылтырата, эшендә көн оҙоно шәхси йомошон йомошлап ултырһа ултыра, барыбер теләгенә өлгәшә.Күкрәк киңлеген тултырып һулыш алды ла сәғәтенә күҙ һалды. Ҡайтырға ла күп ҡалмай икән. Муйынындағы ал галстугын бушатып, йомшаҡ креслоһында иркенләп бер кирелде лә, арҡаһына пинжәген һалып, ҡайтырға сыҡты. Юлда супермаркетҡа кереп, тәм-том алып, һөйөнөстө ҡырға сығып бидәләргә план ҡороп машинаһына йүнәлде…* * *– Эштәр хөрт, энем, һөйләшкәнсә барып сыҡманы. Министрлыҡтан ректорҙың үҙенә шылтыратҡандар. Бер шансығыҙ бар – был йылға түләүле курсҡа үтә алаһың. Ярты йылдан һуң уҡыуҙа илке-һалҡы йөрөгәндәр төшөп ҡалып бөткәс, тырыштарҙы бюджет төркөмөнә күсереү практикалана беҙҙә. Иртәгә үк килеп документтарыңды күсер. Ә түләүгә килгәндә, үҙем дә ярҙам итермен. Икегә бүлеп түләргә лә мөмкин. Йәшәү өсөн торлаҡ мәсьәләһен дә яйлай алам… – Ҡабул итеү комиссияһында ултырған Дауытов туғанының улына хәлде аңлатты. Әмир, ағаһы менән килешеп, кәңәше өсөн рәхмәт әйтеп, трубканы һалды.* * *Күл буйында төн оҙоно шашлыҡ беште, музыка яңғыраны, тирә-йүнгә ҡырағай тауыштар ағылды. Хәмерҙән бушаған шешәләр берәм-берәм күл төбөнә осто. Яңылары асылған һайын, Вафый, улын ҡосаҡлап, ҡунаҡтары алдында Вәхите менән маҡтанды, ике ай элек кенә ун етеһе тулған малайына ҡыҫтап-ҡыҫтап төрлө эсемлектәр эсерҙе.– Өйрән, йүнһеҙ, студент булғас былай кәнфитләнеп торһаң, һине кем үҙ итер?Баштараҡ ҡарышып маташҡан үҫмер, ҡунаҡтар ҙа ҡушылып ҡыҫтағас, баҫымға ҡаршы тора алманы, һәр рюмканы ҡаплап барҙы, ахырҙа ярым иҫерек хәлдәге ҡатындарға бәйләнә башланы.– Кит, оятһыҙ, ни ҡыланыуың был, улым, аҡылыңа кил, – тиерлек көс таба алды сәсе-башы туҙған, иҙеүҙәре асылып бөткән, эсеүҙән шешенгән береһе.– Шунан нимә була?! – Күҙенә ҡан һауған Вәхит, һайлаған сәсбикәһен аулаҡҡа һөйрәп, төндө уның менән үткәрҙе…* * *Дауытов менән һөйләшеп бөткәс, Әмирҙең асыуы ҡабарҙы. Урын өҫтөндә ятҡан әсәһен ҡайғыртып ауыр хәлде һөйләп торманы, атаһына ғына аңлатты ла, кистән әҙерләнеп, таң менән юлға сыҡты. Юл буйы уйланып барҙы. Ниндәй оятһыҙы керҙе араға? Үҙ көсө менән тырышып, районда иң юғары балл йыйҙы, республика олимпиадаларында призлы урындар алып килде. Спортта ла, сәнғәттә лә алыштырғыһыҙ Әмирҙең университетҡа керә алмауын ишетһә, уҡытыусылары ла ғәрләнеп йығылыр ине…* * *Дауытов апаһының улын кәм-хур итмәне. Вәғәҙәһен үтәне – уҡыуға аҡсаһын да бер юлы түләне, ятаҡтан урын да йүнләп бирҙе.– Юнир ағай, мине исемлектән ҡыҫырыҡлап сығарған кеше кем ул? – тип һораны уҡыуҙар башланғас, ялдарҙың береһендә ағаһына ҡунаҡҡа барған Әмир.Ағаһы баштараҡ әйтергә теләмәгәйне, һуңынан серҙе систе. Күрше райондан Вәхит ине ул. Сессия алдынан атаһы декан юлын тапаған Вәхитте күҙ алдына килтерҙе. Әмир менән бер төркөмдә йөрөгән егеттә уҡыу ҡайғыһы юҡ…* * *Вәхит беренсе сессияһын үҙаллы бирә алманы. Вафыйҙың йыйған суммалары “шыйыҡланып” ҡалһа ҡалды, көн һайын ҡала юлын тапап булһа ла, улының сессияһын яптырҙы. Тик бына йөрәге генә “шаярта” башланы. Ә Вәхите төнгө клубтағы уйын автоматына эйәләшкәс, эштәре тамам хөртәйҙе. Күңелсәк компанияларҙа көн һәм төн үткәрергә яратҡан егет муйынынан ғына түгел, түбәһенән бурысҡа батты.* * *Әмир практик дәрестән ҡайтып, ятаҡтың үҙе йәшәгән ҡатына менеп кенә еткәйне, ҡаршыһына абына-һөрөнә Вәхит килеп баҫты.– Әмир, малай, бөттө баш, биреп тор әле телефоныңды. Атайға шылтыратып алайым әле. Телефонды ла тартып алдылар.– Нимә булды? Кемдәр тартып алды?Йыш-йыш һулыш алған егет ҡобараһы осоп ян-яғына ҡараны:– Хана миңә! Аңлайһыңмы, хана. Мине счетчикка ултырттылар. Таң атҡансы 5 миллион һумды табып бирергә тейешмен… Атай бирмәһә, ул аҡсаны ҡайҙан табам?!Әмир телефонын бирҙе. Вахит ашығып-ашығып атаһына хәлен аңлатты. Ҡояш байығайны инде. Әмир ванна бүлмәһенә сығып, йыуынып керергә уйланы. Коридорҙа кеше күренмәй. Баҫҡыстың өҫкө майҙансығында ыңғырашҡан тауыш ишетеп, һағайып ҡалды. Йыуыныу әйберҙәрен өҫтәлдә ҡалдырып, майҙансыҡҡа ашыҡты. Килһә, ни күрһен, баҫҡыстың таянғысына өлкән йәштәге ағай һөйәлгән. Төҫө ҡасҡан, саҡ тын алып тора.– Ағай, һеҙгә ҡыйынмы? “Ашығыс ярҙам” саҡырайыҡмы?Иғтибар менән ҡарағас, Вәхиттең атаһын таныны. Әле ҡасан ғына сиртһәң ҡаны сәсрәп сығырға торған ағай таушалған, сәстәре туҙған, йөҙө йыйырсыҡланған…Әмир тиҙ генә бүлмәһенә кереп телефонынан “Ашығыс ярҙам” номерын йыйҙы. Ул арала тауышҡа студенттар йыйылды. Кемдер йөрәгенә массаж яһаны, береһе килеп күлмәгенең өҫкө төймәһен систе, дарыу һуҙҙы… Аҙаҡтан ғына Вәхит килеп сыҡты.– Атай, үлмә-ә-ә! – тип йән әрнеткес тауыш менән ҡысҡырып ебәрҙе ул. Атаһы ғына улын ишетмәне… | http://bashgazet.ru/obshestvo/23669-tdir.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/65872dd07e36ee8bdeb907c5c966af7fbf84c7b328331f8768fddae156abc9e6.json | [
"Һөйләшеүҙән ҡәнәғәт ине. Бәй, шулай булмай, химиянан кислотаны айырмаған улы Вәхитте студент яһаны бит. Эйе, уның улы Берҙәм дәүләт имтихандарын һатып алып ҡулына аттестат эләктергән Вәхиттең исеме иртәгә эленәсәк приказда студенттар исемлегендә буласаҡ. Инде ауыҙ тултырып һөйләргә, маҡтанырға, был ваҡиғаны йыуыр... |
[] | 2016-09-20 21:29:42+00:00 | null | null | Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты Копенгагенда махсус наградаға лайыҡ булды. Институт офтальмологиялағы киң таралған диагноздарҙың береһе булған күҙҙәге селтәрле шекәрә сире сәбә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23720-k-nury-i-ur-blk.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23720-k-nury-i-ur-blk.html | ru | null | Күҙ нуры - иң ҙур бүләк | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23720-k-nury-i-ur-blk.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/33f7360a88c0dc304c0630c3ceb512665beae871627cec896c88e7c59471927a.json | [
"Күҙ нуры - иң ҙур бүләк",
"Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты Копенгагенда махсус наградаға лайыҡ булды. Институт офтальмологиялағы киң таралған диагноздарҙың береһе булған күҙҙәге селтәрле шекәрә сире сәбә"
] |
[] | 2016-09-18 11:28:02+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ?Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ? | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23654-bashortostan-respublikay-bashlyy-tauyshyn-bire-e.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474191325_dil_2999_jpg_ejw_800.jpg | ru | null | Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23654-bashortostan-respublikay-bashlyy-tauyshyn-bire-e.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/43505277f98283c630cb9a1825f2da7c33ac902d7738017ff7f40927c07146d0.json | [
"Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ?",
"Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ?Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ?"
] |
[] | 2016-09-26 21:59:10+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡорт халҡының бөйөк улдары тураһында һүҙ барһа, иң тәүҙә Салауат Юлаев күҙ алдына баҫа. Әлбиттә, ул хаҡлы рәүештә – беренсе урында. Икенсе баҫҡысты, минең уйымса, Зәки Вәлиди биләйҙер. Шу | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23768-bashort-haly-ilg-shunday-shheste-birgn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474893775_zyya-nuriev-2008-g.jpg | ru | null | Башҡорт халҡы илгә шундай шәхесте биргән! | null | null | bashgazet.ru | Шөғәйеп УСМАНОВ,
ауыл хужалығы фәндәре кандидаты.
Зыя Нурый улы 1957 йылдан 1969 йылға тиклем КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары булып эшләгәндә, республикабыҙҙа бихисап ҡеүәтле предприятие, завод, фабрика, комбинат, трестар барлыҡҡа килә. Ил буйынса иң арзан нефть “Туймазынефть” нефть һәм газ сығарыу идаралығында сығарыла. Химия һәм нефть химияһы продукцияһы етештереү 5,3 тапҡырға арта. Республика мотор яғыулығы, кальцийлы һәм каустик сода, синтетик этил һәм бутил спирты, полиэтилен һәм синтетик каучук, гербицид етештереү буйынса СССР-ҙа лидер иҫәпләнә. Синтетик материалдарҙы етештереүҙә химик ысулдарҙы ҡулланыу һөҙөмтәһендә 1959—1965 йылдарҙа миллиондарса тонна иген, меңдәрсә тонна тәбиғи май экономиялана. 1958 йылда Башҡортостандағы сәнәғәт тауарҙары етештереү күләме, 1913 йыл менән сағыштырғанда, 145 тапҡырға күберәк була.Индустриялаштырыу программаһы нигеҙендә илебеҙҙә бик күп ҡалалар барлыҡҡа килә. Ишембай, Туймазы, Октябрьский, Нефтекама, Салауат, Күмертау, Сибай, Учалы, Мәләүез – шуға асыҡ миҫал. Өфө, Стәрлетамаҡ, Бәләбәй, Бөрө, Белорет ҡалалары төҙөкләндерелә.Ете йыл эсендә Башҡортостанда нефть етештереү 23 миллион тоннанан 44 миллион тоннаға етә, ә бөгөн йылына 16 миллион тонна ғына нефть етештерелә. Ул ваҡытта Башҡортостан нефте СССР-ҙа етештерелгән күләмдең 18 процентын тәшкил итә.“Арлан” нефть ятҡылығында көкөртлө нефть табылыу арҡаһында, ундағы мазутты файҙаланыу йәһәтенән “Ҡарман” электр станцияһы төҙөлә һәм мазут яғыулығы сифатында файҙаланыла. Яңы нефтселәр ҡалаһы булған Нефтекамала яһалма күн заводы, үҙбушатҡыстар заводы, ауыл хужалығы машиналары эшләү заводы, ит комбинаты төҙөлә. Шулай уҡ бүтән ҡалалар ҙа йылдам үҫә. Октябрьскийҙа – фарфор, тире эшкәртеү заводы, нефть ҡорамалдары етештереү заводтары, аяҡ кейеме фабрикаһы, ә Салауат ҡалаһында органик быяла заводы төҙөлә, минераль ашлама етештереү предприятиеһы барлыҡҡа килә.Сибайҙа баҡыр-көкөрт комбинаты асыла, ул күп йылдар ил күләмендә алдынғы урында бара. “Башмедьстрой” тресы барлыҡҡа килеп, Урал аръяғы райондарындағы ПМК-лар торлаҡ йорттар, мәктәптәр, балалар баҡсалары һәм һөтсөлөк фермалары төҙөү эшен йәйелдерә, ауылдар яңы һулыш ала.Өфөлә – өс нефть эшкәртеү заводы, ә Салауат ҡалаһында нефть химияһы комбинаты төҙөлә, шул арҡала йылына 50 миллион тонна нефть эшкәртелә һәм Башҡортостан СССР-ҙа беренсе урынға сыға. Шулай уҡ Стәрлетамаҡта – ил буйынса беренсе синтетик каучук заводы, ә Өфөлә һәм Салауатта полиэтилен етештереү заводтары барлыҡҡа килә. Барыһы ла уңышлы эшләй. Башҡортостан аграр республиканан алдынғы, көслө иҡтисадлы индустриаль төбәккә әйләнә.Ә инде ауыл хужалығына килгәндә, 1949 – 1953 йылдарҙа иген культураларының уңышы уртаса 6,6 центнер тәшкил итә, дөйөм иген культураларының күләме 1,7 миллион тонна булһа, 1954 – 1958 йылдарҙа Башҡортостан буйынса 566 мең гектар сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәр эшкәртелеп, сәсеү әйләнешенә индерелә. Шул арҡала республикала иген етештереү ошо биш йылда 1,6 миллион тоннаға арта. Халыҡ икмәккә туя башлай.Был күренеш үҙенән-үҙе барлыҡҡа килмәй, сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү, колхоз һәм совхоздарҙың ҡеүәтен арттырыу маҡсатында республика һигеҙ мең трактор, дүрт мең иген комбайны, өс мең лафет һәм башҡа кәрәк-яраҡ менән тәьмин ителә. МТС-тар өсөн 160 оҫтахана төҙөлә.Ауылдарға ҡалаларҙан 3 500 кеше эшкә ебәрелә, шуларҙың 450-һе – юғары һәм урта белемле белгестәр. Тиҙ арала 33 мең механизатор әҙерләнә. Был эштәр үҙенең һөҙөмтәһен көттөрмәй, ауыл хужалығы продукцияһын етештереү күләме арта. 1956 йылда колхоз-совхоздар иген культураларының гектарынан уртаса 16 центнер уңыш ала һәм дәүләткә 1,3 миллион тонна тапшыра. Был 1953 йыл менән сағыштырғанда 450 мең тоннаға күберәк.Шәкәр сөгөлдөрө етештереү, картуф үҫтереүгә ҙур иғтибар бирелә. 1958 йылда дәүләткә 163 мең тонна “татлы тамыр” һатылһа, 1965 йылда ул 505 мең тонна тәшкил итә, йәғни өс тапҡырға күберәк тигән һүҙ.Шәкәр етештереү кеше башына Японияла ике килограмм булһа, Башҡортостанда 16,5 килограмдан аша. Һыйыр майы етештереү АҠШ-та — 3,2, Англияла — 0,5, Италияла 1,3 килограмм була, ә Башҡортостанда 4 килограмға етә. “Ул осорҙа сит илдәрҙән бик күп делегациялар беҙҙәге тәжрибәне өйрәнеү өсөн килә торғайны”, тип яҙа 1967—1987 йылдарҙа партияның Башҡортостан өлкә комитетының өсөнсө секретары булып эшләгән Таһир Ахунйәнов.Республиканың иҡтисади ҡеүәте артыу менән бер рәттән, фән һәм мәҙәниәт өлкәһендә лә алға һикереш күҙәтелә. К.А. Тимирязев исемендәге Башҡортостан дәүләт педагогия институты Башҡорт дәүләт университеты кимәленә күтәрелә. Сәнғәт институты асыла, уның ректоры итеп Заһир Исмәғилев һайлана.Бөйөк Октябрь Социалистик Революцияһына тиклем Башҡортостанда Өфө уҡытыусылар институты ғына булһа, Зыя Нуриев эшләгән осорҙа туғыҙ юғары уҡыу йорто барлыҡҡа килә. Зыя Нуриев милли мәсьәләләргә лә бик етди ҡарай һәм аҡыллы эш итә.1957 йылдың 15 июнендә Башҡортостандың үҙ ирке менән Рус дәүләтенә ҡушылыуына 400 йыл тулыу тантаналы билдәләнә, Өфөлә Дуҫлыҡ монументы асыла, ул баш ҡалабыҙҙың күркәм урынына әйләнә. Ә инде Салауат Юлаевҡа һәйкәл ҡуйырға урын эҙләгәндә, төрлө тәҡдимдәр була. Архитектор Сосланбәк Тавасиев Ағиҙел ярын тәҡдим итә. Был тәҡдимде күпселек хуплай, ә юғары вазифалы етәкселәр Совет майҙанында туҡтала. Арыу ғына бәхәстән һуң мәсьәләгә Зыя Нуриев нөктә ҡуя. “Киләсәктә кешеләр Салауатҡа байрамға, театрға барған һымаҡ йөрөһөн, шунда бөйөк милли рух хаҡында уйланһын, күңелдәрен таҙартһын”, — тип ул С. Тавасиевтың тәҡдимен яҡлай.Милли кадрҙар әҙерләү мәсьәләһендә бик төптән уйлап эш итә Зыя Нурый улы. 1962 йылда В.Нәбиуллин Министрҙар Советы рәйесе вазифаһынан бушатылғас, кемде ҡуйырға тигән һорау тыуа. Был урынға БАССР Дәүләт планы рәйесе Ниғәмәтйәнов, финанс министры Вәлиев тәҡдим ителә. Башҡортостандың күп милләтле республика икәнен дә онотмай, шул уҡ ваҡытта башҡорт халҡының да күп ырыуҙан тороуын күҙ уңынан сығармайынса, бик отошло фекергә киләләр. Зыя Нуриев был хәлде былайыраҡ итеп һүрәтләй: “Мин, — ти ул, — партияның БАССР өлкә комитетының беренсе секретары, төньяҡ-көнбайыш башҡорто булараҡ, Министрҙар Советы рәйесе мотлаҡ рәүештә Урал аръяғы райондарының береһендә тыуған башҡорт булырға тейеш, тип уйлайым”. Шулай итеп, Зекериә Аҡназаров кандидатураһында туҡталалар. З. Аҡназаров комсомолдың өлкә комитетының беренсе секретары булып эшләгәндән һуң, партия өлкә комитетында ойоштороу бүлеге етәксеһе, йәғни ул ваҡыттағы иерархия буйынса, партия өлкә комитетында дүртенсе кеше һаналған. 37 йәшендә генә ул ҙур вазифаға үрләтелә һәм 24 йыл буйы БАССР Министрҙар Советы рәйесе булараҡ, бик уңышлы эшләп ялға сыға. БАССР-ҙың Юғары Советы рәйесе булып 40 йәше лә тулмаған Фәйзулла Солтановтың да ҙур вазифаға үрләүендә Зыя Нуриевтың туранан-тура ҡатнашлығы бар. Фәйзулла Солтанов – Ейәнсура районы вәкиле. З. Нуриевтың хәләл ефете Айһылыу Хәбир ҡыҙы – башҡорт халҡының дворяндар титулына ҡараған Ҡыуатовтар нәҫеленән, йәғни ошо уҡ районда тыуған. БАССР-ҙың эске эштәр министры итеп 30 йәше лә тулмаған Владимир Рыленко тәҡдим ителә. Быға тиклем ул комсомол өлкә комитетының икенсе секретары булып эшләгән була. Был хаҡта ишеткән Рыленко:— Зыя Нуриевич, бигерәк йәшмен бит әле, рядовой милиционер ҙа булып эшләгәнем юҡ, — тип икеләнә.Ә Зыя Нуриев уға: “Володя, МВД-ның уставын ал да уҡы, иң мөһиме – халыҡтың ышанысын аҡлау”, — тип мәсьәләне шунда уҡ хәл итә.Райондашым Абрар Ярлыҡапов комсомолдың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары булып эшләгәндән һуң, үҙәк комитетына эшкә үрләтелә, Дөйөм йәмғиәт фәндәре академияһында белем алғандан һуң партияның үҙәк комитеты аппаратында ауыл хужалығы бүлеген етәкләй. Иҡтисад фәндәре докторлығына диссертация яҡлап, Башҡортостандың Мәскәүҙәге тулы хоҡуҡлы вәкиле булып эшләй. А. Ярлыҡапов үҙен З. Нуриевтың уҡыусыһы һанай һәм, уға рәхмәтлемен, тип иҫкә ала. “Зыя Нуриев Башҡортостан тарихында, һис һүҙһеҙ, иң көслө, иң сағыу, абруйлы дәүләт эшмәкәре булып ҡала. Уның фекере менән республикала ғына түгел, Мәскәүҙә лә иҫәпләштеләр, ул КПСС Үҙәк комитеты секретарҙары М. Суслов, А. Кириленко һәм башҡалар менән һөйләшкәндә “һин” тип аралаша ине”, — ти ул.1968 йылда баҫыуҙарҙа гөрләп иген үҫә, уңған механизаторҙар һәм белгестәрҙең хеҙмәте һөҙөмтәһендә республикала гектарынан уртаса 21 центнер уңыш алына, хөкүмәт ҡаҙнаһына өс миллион тоннанан ашыу иген һалына. Күптәр орден һәм миҙалдар менән наградлана.Ә инде 1969 йылдың июнь айында, КПСС Үҙәк комитеты секретарҙары Кулаков, Кириленко, Устиновтарҙың тәҡдиме буйынса, Леонид Брежнев үҙе телефондан шылтыратып, Зыя Нуриевты Мәскәүгә СССР-ҙың Әҙерләүҙәр комитеты рәйесе итеп саҡыра. Дүрт йыл эшләү дәүерендә ошо комитетты СССР-ҙың Әҙерләүҙәр министрлығы кимәленә еткерә. Бик күп иген элеваторҙары, тирмәндәр, келәттәр, иген киптергестәр, ҡатнаш аҙыҡ заводтары, ит эшкәртеү, һөт эшкәртеү комбинаттары, шәкәр заводтары һәм башҡалар төҙөлә. Уның эшләү принцибын, кешеләр менән яҡшы мөнәсәбәттә булыуын, һәр мәсьәләгә дәүләт эшмәкәре күҙлегенән объектив эшлекле ҡарашын иҫәпкә алып, Брежнев Нуриевтың СССР Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары итеп тәғәйенләнеүен хәбәр итә. 1973 йылдан алып 1985 йылға тиклем ул тәүҙә Косыгиндың, аҙаҡ Тихоновтың урынбаҫары булып эшләй һәм СССР ауыл хужалығы һәм сәнәғәте комплексын етәкләй.З. Нуриев, үҙенең төп эшенән тыш, СССР Министрҙар Советы Президиумы комиссияһы етәксеһе вазифаһын да башҡара. Бурысы — тирә-яҡ мөхитте һаҡлау һәм тәбиғәт ресурстарын һөҙөмтәле файҙаланыу. Ул комиссия Байкал, Ладога күлдәрен, Каспий, Азов һәм Ҡара диңгеҙҙәрҙең бассейндарын һаҡлау, Себер һәм Алыҫ Көнсығышта кедр урмансылығын яҡлау кеүек бик мөһим мәсьәләләрҙе хәл итә.Ләкин, Зыя Нуриев эштән киткәс, илдә “Гослесхоз” менән “Гослеспром” берләштерелә һәм урмандарҙы иҫәпһеҙ ҡырыу башлана.Зыя Нуриев 1954 йылдан алып 15 йыл буйы СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы ағзаһы булып эшләй. Үҙ дәүерендә ошо илдең иң юғары органының биш рәйесе менән эшләү бәхетен татый. Ул СССР Министрҙар Советында эшләгән бер осорон иҫкә төшөрә.– Һеҙ йылына нисә тонна сыр етештерәһегеҙ? — тип һорай ул саҡтағы рәйес А. Микоян.– 840 мең тонна, тиҙ арала бер миллион тоннаға еткерергә тейешбеҙ, — ти Зыя Нуриев.– Сырҙы мосолман халҡы ла ярата бит, уның ассортиментын киңәйтеүҙе лә күҙ уңында тотоғоҙ. Шуны ла әйтәм: һеҙ бит СССР Хөкүмәтенең тарихында Хөкүмәт ағзаһы булараҡ иң тәүге мосолман кешеһе, — ти А. Микоян.Ә башҡорт халҡы өсөн был күренеш икеләтә ҡыуаныслы. Шундай ҙур дәүләткә етәкселек итеүҙә ҡан-ҡәрҙәшебеҙ ҙә ҡатнашҡан. Ә инде СССР Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары булып эшләгән Юрий Баталин былай тип иҫкә ала: “Зыя Нуриев йыш ҡына илдәге милләтселек күренештәрен тәнҡитләй торғайны. Уның һүҙҙәре иҫтә ҡалған. “Бына ҡарағыҙ, Башҡортостандан СССР Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫарҙары икәү: мин – башҡорт, Юрий — рус; ике армия генералы: Гәрәев — башҡорт, Лобов — рус. Тик милләттәр берҙәм булһа ғына эш бара!” – тип ҡабатлай торғайны ул”.Яҡташыбыҙ юғары дәрәжәле кешеләр менән тиҙ уртаҡ тел тапҡан, үҙен бик иркен тотҡан һәм, кәрәк икән, тәнҡитләргә лә тартынмаған. Быға миҫал итеп бер күренеште иҫкә төшөргө килә....1955 йылда Кремлдә сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү буйынса кәңәшмә бара. Мөһим йыйылышта Башҡортостандан өс делегат – партия өлкә комитетының беренсе секретары С. Игнатьев, З. Нуриев һәм Башҡортостан Министрҙар Советы рәйесе В. Нәбиуллин ҡатнаша. “Беҙ йылҡысылыҡ заводтары ҡарамағындағы буш ятҡан 55 мең гектар ерҙә иген культуралары сәсергә ҡарар иттек”, — ти В. Нәбиуллин. Зал дәррәү ҡул саба. Шунан бер нисә ораторҙан һуң С. Буденный сыға ла: “Бына бер башҡорт йылҡысылыҡ заводы ерҙәрен тартып алырға уйлай. Беҙ бер кемгә лә заводтарҙы емерергә бирмәйбеҙ”, — ти.“Не какой-то башкир, а правнук тех воинов, которые в составе Российской армии, преследуя Наполеона, дошли до Парижа, до берегов реки Сены, водой которой напоили своих коней”, – тип Зыя Нуриев халыҡ алдында ғәфү үтенеүен һорап, президиумға записка яҙа.С. Буденный аҙаҡ, Н. Хрущев уға терһәге менән төрткәс, трибунаға сығып рәсми ғәфү үтенгән һәм былай тигән: “Прошу вас, башкирскую делегацию, простить меня. Я в своем выступлении в сердцах допустил оплошность. Я знаю башкир, они любят коня, отличные кавалеристы. После Гражданской войны у меня работал ваш земляк, отличный конник Муса Мортазин...”Үҙҙәрен ысын етәкселәр итеп тойоп, халыҡ алдындағы бурысын еренә еткереп үтәп йөрөгән кешеләрҙе нисек ихтирам итмәҫкә мөмкин! Башҡортостан Хөкүмәте етәксеһе З. Аҡназаров былай ти: “Зыя Нуриев Башҡортостан өсөн, уның халҡы өсөн бик күп эшләне, Мәскәүҙә саҡта ла республикаға айырым иғтибар бирҙе. Рәсәйҙә, беҙҙәге һымаҡ, элеваторҙар, иген ҡабул итеү пункттары, һыуытҡыстар юҡтыр”. Ә инде күрше Ҡаҙағстанда булғанда Д. Ҡунаев һүҙҙе Зыя Нуриевтан башлаған: “Как он развернулся, как грамотно и быстро решает все проблемы! Какого человека дал стране башкирский народ!”Мин яҙып үткәндәр, һандар һәм факттар З.Нуриевтың үҙ ҡулы менән яҙылған “Ауылдан Кремлгә тиклем” тигән иҫтәлектәренән алынды. М.Ямалов авторлығында, күренекле дәүләт эшмәкәренең 100 йыллыҡ юбилейына арналып, “Зыя Нуриев” тигән матур эстәлекле китап былтыр донъя күрҙе.Зыя Нуриевтың исемен мәңгеләштереү маҡсатында Өфөлә һәйкәл ҡуйһаҡ, урамдарға, мәҙәни усаҡтарға уның исемен бирһәк, был эш беҙҙең халыҡтың мәртәбәһен арттырасаҡ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23768-bashort-haly-ilg-shunday-shheste-birgn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/f2dbeffffadd76bbecc5614fac32a942ec98831e66f02129035effa0818f5630.json | [
"Шөғәйеп УСМАНОВ,\nауыл хужалығы фәндәре кандидаты.\nЗыя Нурый улы 1957 йылдан 1969 йылға тиклем КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары булып эшләгәндә, республикабыҙҙа бихисап ҡеүәтле предприятие, завод, фабрика, комбинат, трестар барлыҡҡа килә. Ил буйынса иң арзан нефть “Туймазынефть” нефть һәм ... |
[] | 2016-09-21 09:29:52+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Һайлауҙы асыҡтан-асыҡ үткәреү буйынса Башҡортостан ҙур аҙым яһаны, агитация кампанияһы осоронда ла, күҙәтеүселәр эшләгәндә лә ҡаты баҫым булманы. Хоҡуҡ һаҡлау органдары бөтөнләй йәлеп ителмә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23728-aleksandr-yuschenko-aylauy-el-m-asytan-asy-tkre-ytenn-bashortostan-ur-aym-yaany.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474443530_yrov5145_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | Александр Ющенко: “Һайлауҙы ғәҙел һәм асыҡтан-асыҡ үткәреү йәһәтенән Башҡортостан ҙур аҙым яһаны” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23728-aleksandr-yuschenko-aylauy-el-m-asytan-asy-tkre-ytenn-bashortostan-ur-aym-yaany.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4b1238642b52bc3cef43a528330630a4f4ee13b09c0cb7e393b89a9084b32b37.json | [
"Александр Ющенко: “Һайлауҙы ғәҙел һәм асыҡтан-асыҡ үткәреү йәһәтенән Башҡортостан ҙур аҙым яһаны”",
"Һайлауҙы асыҡтан-асыҡ үткәреү буйынса Башҡортостан ҙур аҙым яһаны, агитация кампанияһы осоронда ла, күҙәтеүселәр эшләгәндә лә ҡаты баҫым булманы. Хоҡуҡ һаҡлау органдары бөтөнләй йәлеп ителмә"
] |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.