authors listlengths 0 10 | date_download stringlengths 25 25 | date_modify float64 | date_publish stringlengths 19 19 ⌀ | description stringlengths 1 54.5k ⌀ | filename stringlengths 27 3.17k | image_url stringlengths 22 365k | language stringclasses 44
values | localpath float64 | title stringlengths 1 200 ⌀ | title_page float64 | title_rss float64 | source_domain stringlengths 5 120 | maintext stringlengths 56 100k ⌀ | url stringlengths 16 1.99k | fasttext_language stringclasses 19
values | date_publish_final stringlengths 9 10 | path stringlengths 75 190 | list_text listlengths 2 3 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
[] | 2016-09-19 19:28:49+00:00 | null | null | Киләһе йылда бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын мотлаҡ күтәрәсәктәр. Рәсәйҙең хеҙмәт һәм социаль яҡлау министры Максим Топилин белдереүенсә, әле Хөкүмәттә был маҡсатҡа федераль ҡаҙнанан | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23687-esh-hay-kn-d-kn.html.json | http://bashgazet.ru/ikonomika/23687-esh-hay-kn-d-kn.html | ru | null | Эш хаҡы үҫкән дә үҫкән... | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23687-esh-hay-kn-d-kn.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/13bd62b0a996c1d027d30f595be9f0a35ac778d24e2c2c87c0f3dcb40c32f938.json | [
"Эш хаҡы үҫкән дә үҫкән...",
"Киләһе йылда бюджет өлкәһе хеҙмәткәрҙәренең эш хаҡын мотлаҡ күтәрәсәктәр. Рәсәйҙең хеҙмәт һәм социаль яҡлау министры Максим Топилин белдереүенсә, әле Хөкүмәттә был маҡсатҡа федераль ҡаҙнанан"
] |
[] | 2016-09-21 09:29:55+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Стәрлетамаҡ бер мандатлы округы буйынса Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеүгә өлгәшкән Алексей Изотов үҙе өсөн тауыш биргән һәм “Берҙәм Рәсәй”ҙе яҡлаған кешеләрҙең барыһына ла рәхмәт белдерҙе. Стә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23726-aleksey-izotov-dlt-dumaynday-esh-halyty-nakazdaryn-te-k-uynda-tota.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474443201_16_2ef0a312c6cb16d6b17e549ae18a86d8.jpg | ru | null | Алексей Изотов: “Дәүләт Думаһындағы эш халыҡтың наказдарын үтәүҙе күҙ уңында тота” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23726-aleksey-izotov-dlt-dumaynday-esh-halyty-nakazdaryn-te-k-uynda-tota.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a5b1bfbe363899de07a2b01cbb18f22fa22e37d5481505a24aecaaa3d58995c8.json | [
"Алексей Изотов: “Дәүләт Думаһындағы эш халыҡтың наказдарын үтәүҙе күҙ уңында тота”",
"Стәрлетамаҡ бер мандатлы округы буйынса Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеүгә өлгәшкән Алексей Изотов үҙе өсөн тауыш биргән һәм “Берҙәм Рәсәй”ҙе яҡлаған кешеләрҙең барыһына ла рәхмәт белдерҙе. Стә"
] |
[] | 2016-09-19 09:28:37+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Һайлау буйынса әлеге сәғәттәргә яҡынса мәғлүмәттәр буйынса тауыш биреүҙә һайлаусыларҙың 72,23 проценты ҡатнашҡан. Партия исемлектәре буйынса һайлауҙа тауыштар һаны йәһәтенән “Берҙәм Рәсәй” с | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23657-aylau-buyynsa-lege-sttrg-yaynsa-mlmttr-buyynsa-tauysh-bire-aylausylary-7223-procenty-atnashan.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474272075_1.jpg | ru | null | Һайлау буйынса әлеге сәғәттәргә яҡынса мәғлүмәттәр буйынса тауыш биреүҙә һайлаусыларҙың 72,23 проценты ҡатнашҡан. | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23657-aylau-buyynsa-lege-sttrg-yaynsa-mlmttr-buyynsa-tauysh-bire-aylausylary-7223-procenty-atnashan.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/330bf66a8423bf980032f23df926cf0edce2d30860857e27679a1e3ab8d6a6c4.json | [
"Һайлау буйынса әлеге сәғәттәргә яҡынса мәғлүмәттәр буйынса тауыш биреүҙә һайлаусыларҙың 72,23 проценты ҡатнашҡан.",
"Һайлау буйынса әлеге сәғәттәргә яҡынса мәғлүмәттәр буйынса тауыш биреүҙә һайлаусыларҙың 72,23 проценты ҡатнашҡан. Партия исемлектәре буйынса һайлауҙа тауыштар һаны йәһәтенән “Берҙәм Рәсәй” с"
] |
[] | 2016-09-30 00:20:53+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Биргән вәғәҙәләрегеҙҙе үтәй башларға ваҡыт етте. Берәүҙе лә үткән ҡаҙаныштары өсөн һайламанылар. Һайлау — ул тәү сиратта халыҡтың етеш, яҡшы йәшәү теләге”, — тине республика Башлығы Рөстәм | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23809-v-iman.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475153649_dil_8429.jpg | ru | null | Вәғәҙә — иман | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23809-v-iman.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/726edb82b3f8d55fa5d2c47f8b5ad0d647a35c8f4f06af2fec089e30c1385216.json | [
"Вәғәҙә — иман",
"“Биргән вәғәҙәләрегеҙҙе үтәй башларға ваҡыт етте. Берәүҙе лә үткән ҡаҙаныштары өсөн һайламанылар. Һайлау — ул тәү сиратта халыҡтың етеш, яҡшы йәшәү теләге”, — тине республика Башлығы Рөстәм"
] |
[] | 2016-09-26 21:54:44+00:00 | null | null | 2016 йыл Рәсәй өсөн алтын йылы булыр, моғайын. Үҙәк банк әүәлгесә алтында ҡойона. Бер йыл эсендә ул үҙендә һаҡлаған ҡиммәтле металл күләмен 207 тоннаға еткерҙе. Һөҙөмтәлә илдең алтын р | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23761-ytayy-uyp-kiterbe.html.json | http://bashgazet.ru/ikonomika/23761-ytayy-uyp-kiterbe.html | ru | null | Ҡытайҙы уҙып китербеҙ | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23761-ytayy-uyp-kiterbe.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/e98a55ccdab6085ca74e5eccd667fc89b4c0544ec8926f9308f5988d6b44c9e7.json | [
"Ҡытайҙы уҙып китербеҙ",
"2016 йыл Рәсәй өсөн алтын йылы булыр, моғайын. Үҙәк банк әүәлгесә алтында ҡойона. Бер йыл эсендә ул үҙендә һаҡлаған ҡиммәтле металл күләмен 207 тоннаға еткерҙе. Һөҙөмтәлә илдең алтын р"
] |
[] | 2016-09-19 21:29:02+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Киләһе йылдың уңышы мул булһын өсөн ағастарҙы алдан әҙерләү хәйерле. Мәҫәлән, быйыл алмағастарым уңыш бирмәне. Ял итте. Киләһе йыл да алданмаҫ өсөн кәңәш һорап Борай районындағы “Алмағас” кр | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fusadba%2F23666-almaasyy-ysha-erme.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284421_galiya-mugallimova.jpg | ru | null | Алмағасығыҙ ҡышҡа әҙерме? | null | null | bashgazet.ru | – Тәү сиратта шуны билдәләр инем: беҙҙең баҡсасылар бөжәктәрҙән һаҡлай торған дарыуҙарҙы ҡулланыуҙан тартына. Был – яңылыш фекер. Ағастарҙы йылына кәмендә өс тапҡыр төрлө ағыу менән һиптереп алырға кәрәк. Шул саҡта ғына мул уңышҡа өмөт итә алабыҙ.Тәүгеһен ағас һәм ҡыуаҡтар бөрөләнгәс эшләргә кәрәк. Тик һауа температураһының 12 – 15 градусҡаса күтәрелеүен көтөгөҙ, сөнки һыуыҡ булһа, химик препараттар үҙ көсөн юғалта. Икенсеһен емештәр борсаҡ саҡлы булғанда, әлбиттә, алмағастың емеше саҡ ҡына ҙурыраҡ була, уҙғарығыҙ. Был эште бер үк сәскә атҡан мәлдә атҡармағыҙ, сөнки ағыу емештең эсендә тороп ҡаласаҡ. Өсөнсөһө октябргә тура килә. Быныһында эргә-тирәләге уңыштың йыйып алыныуы шарт. Тағы ла шуныһы: һауа температураһы 12 – 15 градусҡаса йылы булырға тейеш. Көҙгөһөн алмағастарҙы ошондай шыйыҡса менән эшкәртеү һәйбәт: 400 грамм мочевинаны бер биҙрә һыуҙа иретергә һәм ошо күләмде йәлләмәйенсә бер алмағасҡа сарыф итергә. Эшкәртелгән япраҡтар ҡойолғас, мочевина ҡышларға тип ерҙә күмелгән бөжәктәрҙе лә үлтерәсәк. Ағас төптәренә серетмә өйөмөнән торф һибеп сығыу ҙа файҙаға ғына.Алмағастар имен-аман ҡышлаһын өсөн бер төпкә яҡынса бер тонна һыу һибеү ҙә етә.Әлеге мәлдә ағастың арҡыс-торҡос үҫкән ботаҡтарын, ҡамасаулағандарын бысып алығыҙ. Ботаҡтар аша ел йөрөргә, ҡояш нурҙары иркен үтергә тейеш. Тик бысҡандан һуң яраланған урынды майлы буяу йәки бының өсөн ҡулайлаштырылған махсус шыйыҡса менән һылап ҡуйығыҙ.Ошо кәңәштәрҙең барыһын да тормошҡа ашырғанда, алмағастар уңышты мул бирәсәк. | http://bashgazet.ru/usadba/23666-almaasyy-ysha-erme.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/b434a4973d0bf297451718e18d2660170ace690e3304490bcf0ff7dcf2888d42.json | [
"– Тәү сиратта шуны билдәләр инем: беҙҙең баҡсасылар бөжәктәрҙән һаҡлай торған дарыуҙарҙы ҡулланыуҙан тартына. Был – яңылыш фекер. Ағастарҙы йылына кәмендә өс тапҡыр төрлө ағыу менән һиптереп алырға кәрәк. Шул саҡта ғына мул уңышҡа өмөт итә алабыҙ.Тәүгеһен ағас һәм ҡыуаҡтар бөрөләнгәс эшләргә кәрәк. Тик һауа темпе... |
[] | 2016-09-19 07:28:30+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға депутаттлыҡҡа Евгений Семивеличенко менән Раил Фәхретдинов үткән. | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23655-bashortostandy-dlt-yyyylyshy-oroltaya-deputattlya-evgeniy-semivelichenko-menn-rail-fhretdinov-tkn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474266310_1458793266_672051850.jpg | ru | null | Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға депутаттлыҡҡа Евгений Семивеличенко менән Раил Фәхретдинов үткән. | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23655-bashortostandy-dlt-yyyylyshy-oroltaya-deputattlya-evgeniy-semivelichenko-menn-rail-fhretdinov-tkn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/bf50a9cdb9ba94b7eac58a4c8e909770f955104ca09e8fa2d37facfac5f99dac.json | [
"Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға депутаттлыҡҡа Евгений Семивеличенко менән Раил Фәхретдинов үткән.",
"Башҡортостандың Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтайға депутаттлыҡҡа Евгений Семивеличенко менән Раил Фәхретдинов үткән."
] |
[] | 2016-09-29 22:19:50+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Бөркөт бит һин!”, “Гүзәл кешеләр һеҙ!” Эпитеттарҙы йәлләмәне ағай. Тойғо-кисерештәрен дә. Кешеләрҙе ихлас яратты. Асыҡ та, алсаҡ та ине. Яҙмышы гел аяҙҙан ғына тормаһа ла, күңеле лә, ижады | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23835-saya-ruhym-mine-is-asan-da-tashlap-kitm-tyuan-vatandy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475156850_abdulhak-1.jpg | ru | null | “Сая рухым минең һис ҡасан да ташлап китмәҫ тыуған Ватанды!” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23835-saya-ruhym-mine-is-asan-da-tashlap-kitm-tyuan-vatandy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/79cdb1384d992f9cb97c825774ecf87e85168c4ea55c3461a6cc20060d6ec980.json | [
"“Сая рухым минең һис ҡасан да ташлап китмәҫ тыуған Ватанды!”",
"“Бөркөт бит һин!”, “Гүзәл кешеләр һеҙ!” Эпитеттарҙы йәлләмәне ағай. Тойғо-кисерештәрен дә. Кешеләрҙе ихлас яратты. Асыҡ та, алсаҡ та ине. Яҙмышы гел аяҙҙан ғына тормаһа ла, күңеле лә, ижады"
] |
[] | 2016-09-19 07:28:31+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Дәүләт Думаһы депутаттары өсөн тауыш биреүгә һайлаусыларҙың 72,23 проценты килгән. Дәүләт Думаһы депутаттары өсөн тауыш биреүгә һайлаусыларҙың 72,23 проценты килгән. | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23656-dlt-dumay-deputattary-sn-tauysh-bireg-aylausylary-7223-procenty-kilgn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474269179_yrov7687_1_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | Дәүләт Думаһы депутаттары өсөн тауыш биреүгә һайлаусыларҙың 72,23 проценты килгән. | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23656-dlt-dumay-deputattary-sn-tauysh-bireg-aylausylary-7223-procenty-kilgn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/48c8eace3eab3cbecaa28cc3ea5adc628edb8d689fa352f07409e79b15fb4c1a.json | [
"Дәүләт Думаһы депутаттары өсөн тауыш биреүгә һайлаусыларҙың 72,23 проценты килгән.",
"Дәүләт Думаһы депутаттары өсөн тауыш биреүгә һайлаусыларҙың 72,23 проценты килгән. Дәүләт Думаһы депутаттары өсөн тауыш биреүгә һайлаусыларҙың 72,23 проценты килгән."
] |
[] | 2016-09-20 09:29:20+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе секретары, Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачевтың фекеренсә, төбәк биләмәһендә үткән бөтә 193 һайлау кампанияһында партияның еңеү | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23699-konstantin-tolkachev-aylauy-tp-yomataryn-bildlne.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474358145_yrov0087_1_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | Константин Толкачев һайлауҙың төп йомғаҡтарын билдәләне | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23699-konstantin-tolkachev-aylauy-tp-yomataryn-bildlne.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d5ff69b83940c0b70ac9ff048323067d17b15c7a23391ab95d5e1b2ae58b62af.json | [
"Константин Толкачев һайлауҙың төп йомғаҡтарын билдәләне",
"“Берҙәм Рәсәй” партияһының төбәк бүлексәһе секретары, Дәүләт Йыйылышы — Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачевтың фекеренсә, төбәк биләмәһендә үткән бөтә 193 һайлау кампанияһында партияның еңеү"
] |
[] | 2016-09-20 23:29:36+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостанда сусҡа тағуны таралыуына юл ҡуймау маҡсатында Илеш районындағы М7, Бүздәк районындағы М5 трассаларында автотранспортты махсус йыуыу пункттары эшләй башланы. Башҡортостанда сусҡ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23718-susa-kiee-yanay.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378549_f_20287980981362039492.jpg | ru | null | Сусҡа киҙеүе янай | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23718-susa-kiee-yanay.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/cf14ee70ff04fb812edf1c992b2a6e0d5865c5e550ebcde97b2b09ab6cd04fcb.json | [
"Сусҡа киҙеүе янай",
"Башҡортостанда сусҡа тағуны таралыуына юл ҡуймау маҡсатында Илеш районындағы М7, Бүздәк районындағы М5 трассаларында автотранспортты махсус йыуыу пункттары эшләй башланы. Башҡортостанда сусҡ"
] |
[] | 2016-09-27 23:56:46+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Эрнст Сәйетов менән бик оҙаҡ йылдар элек Өфө сәнғәт училищеһының һынлы сәнғәт бүлегендә танышҡайным. Был танышыуға улым рәссам Юлай Әминевтең ошонда белем алыуы сәбәп булғайны. Һынлы сәнғәт | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23795-ataynan-alan-mira.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474979044_4-2.jpg | ru | null | Атаһынан ҡалған мираҫ | null | null | bashgazet.ru | Педагог-ҡылҡәләм оҫталарының маһирлығына һоҡланыуымдың сиге юҡ: студенттарҙың коридорға эленгән картиналары ғына ни тора! Йәш рәссамдар тәрбиәләгән педагогтар тураһында яҙғаным булһа ла, ниңәлер Эрнст Сәйетов хаҡындағы һүрәтләмәм оҙаҡҡа тотҡарланды. Йә ваҡыт табылманы, йә башҡа сәбәптәре сығып торҙо. Шулай ҙа теләгем тормошҡа ашты, тик, үкенескә ҡаршы, үҙе иҫән саҡта уҡый алманы ағай...Тормошта Эрнст Сәйетов кешелекле, ярҙамсыл, тиҙ әҫәрләнеүсән һәм нескә күңелле кеше булды, студенттарға ифрат ярҙамсыл, иғтибарлы, ихтирамлы ине. Улым Юлайҙың портрет жанрындағы һәләттәрен алдан күрә белде, дәртләндерә торғайны, кәңәштәрен йәлләмәне – шуға рәхмәтлебеҙ. Өфө сәнғәт училищеһында уҡыған улым төндәр буйы ҡыбырламай бер позала ултыра торғас, “Әсәйемдең портреты” тигән ике картинаһын яҙҙы. Икеһе лә уңышлы килеп сыҡты: башҡорт ҡоролтайҙарында, студенттарҙың Силәбе, Һарытау күргәҙмәләрендә ҡуйылып яҡшы баһа алды. Әйткәндәй, тәүгеһе Силәбе дәүләт художество музейында һаҡлана. Дүртенсе курста диплом яҡлағанда Юлай Әминевте Э. Сәйетов Өфө дәүләт сәнғәт академияһының һынлы сәнғәт факультетында уҡыуын дауам итергә дәртләндерҙе, хатта училищенан рәсми йүнәлтмә лә хәстәрләне. Бына шундай киң күңелле, ҡайғыртыусан кеше ине рәссам Эрнст Сәйетов.Эрнст Миңләхмәт улы 1936 йылда Өфөлә тыуа, ләкин бала сағы Ишембай районының Юлдаш (Воскресенск) ауылында уҙа. Һуғыш һәм унан һуңғы йылдарҙа ағаһы менән өләсәһе ҡарамағында тороп ҡала. Ярлылыҡтан, аслыҡтан интеккән, ҡараусыһыҙ, ярҙамһыҙ ҡалған 13 йәшлек малай 1949 – 1953 йылдарҙа Өфөгә Совет Армияһының хәрби музыканттар әҙерләүсе мәктәбенә уҡырға килә. Исмаһам, бында көнөнә 600 грамм икмәк бирәләр, өҫтәүенә профессия ла алаһың, бәхет бит!Үҫмерҙең музыкаға оҫталығы уҡыуын еңеләйтә, Эрнст йыр сәнғәтен тырышып өйрәнә, музыка һынлы сәнғәткә һөйөүен тағы ла көсәйтә. Йәш музыканттарҙы ваҡыты-ваҡыты менән баш ҡала музейҙарына ла йөрөтәләр. Шунда Эрнст А. Саврасов, И. Репин, В. Суриков, В. Перов, М. Нестеровтың картиналарына ғашиҡ була – сәғәттәр буйы улар янында сихырланған кеүек баҫып тора.А. Саврасовтың 1863 йылда ижад ителгән “Өй пейзажы”, М. Нестеровтың “Сергиев циклынан” картиналары егетте шул тиклем әҫәрләндерә – ул рәссам булырға ҡарар итә. Һәм, ниһайәт, хыялы тормошҡа аша: 1962 – 1968 йылдарҙа ул Ленинград ҡалаһындағы И.Е. Репин исемендәге живопись, скульптура һәм архитектура институтында белем ала.Э. Сәйетовтың рәссам булып формалашыуында реализм традицияларына тоғролоҡ һаҡлаған уҡытыусыларының йоғонтоһо ҙур була. Етмәһә, уларҙың барыһы ла ауылдан сыҡҡан һәләттәр, ауыл тормошон яҡшы беләләр. Йәш рәссам уларҙан стиль, ритмика, яҫылыҡ һәм күләм үҙенсәлектәре, образдар пластикаһы һәм романтикаһы, күләгә төҫөн дөрөҫ биреү, композиция ҡоролошо кеүек мөһим әйберҙәргә өйрәнә – быларҙың барыһы ла уның ижадында ҙур сағылыш таба. Рәссам матбуғат графикаһында ла ҙур уңышҡа өлгәшә һәм был тәңгәлдә бала саҡта атаһынан өйрәнгәндәре ҙур роль уйнай. Ғөмүмән, студент Сәйетов графика факультетында йөҙөп йөрөп ижад итә, офорт, литография, линогравюра, акварель, рәсем, китап иллюстрациялау кеүек жанрҙарҙа яҙыу оҫталығын камиллаштыра.Э. Сәйетовтың башҡорт милли һынлы сәнғәтенә хеҙмәт итә башлауы 1960 йылдар башына тура килә. Рәссам 1970 йылда ойошторолған тәүге күргәҙмәлә үк сәнғәт һөйөүселәрҙең ихтирамын яулай: Ленинград мәктәбен үткән рәссам графика, гравюра, линогравюра жанрҙарында үҙен нескә лирик, эмоциональ образдар оҫтаһы һәм интеллектуаль рәссам итеп таныта. Эрнст Миңләхмәт улы 1965 йылда “Колхозсылар” автолитографияһын яҙа. А.Ф. Пахомов оҫтаханаһында студент саҡтан үҙен психологик портрет оҫтаһы итеп танытҡан рәссамдың был полотноһы образдар лирикаһы, эске моңо һәм поэтиклаштырылған темаһы менән һоҡландыра.Тәүге әҫәрҙәрендә Э. Сәйетов заманға хас тема – индустриялаштырыу, Башҡортостанда барған мөһабәт төҙөлөштәрҙе һүрәтләй. Был темаға ижад ителгән тәүге картинаһы “Башҡортостан – нефть республикаһы” тип атала. Йәйге каникулда булһынмы, практикаламы, йәш рәссам нефть промыслаларына ашҡына, ил буйлап сәйәхәт итә, Ишембай, Салауат, Стәрлетамаҡ ҡалаларында йыш була, сит илдәргә лә сәфәр ҡыла. Ҡайҙа ғына йөрөһә лә, Башҡортостанды бер ваҡытта ла онотмай. Бала саҡтан күңелендә моңло бер йыр кеүек һаҡланған Юлдаш, Воскресенск ауылдарына тәрән мөхәббәт һаҡлай ул: һуғыш йылдарында башаҡ йыйған ауылдаштарын, иген яландарында, сөгөлдөр баҫыуҙарында иртәнән кискәсә тырышып эшләгән егәрле колхозсыларҙы бер ваҡытта ла онотмай, улар хаҡында аҡҡош йыры булырҙай картина яҙырға хыяллана.Һуңынан үҙе билдәле рәссам булып киткәс, студенттарҙы ла ошо ауылдарға этюдҡа йөрөтә. Йәштәргә, шул иҫәптән улым Юлайға ла, Башҡортостан тәбиғәтенең ошо гүзәл төбәге иҫ киткес оҡшай торғайны. Офорт стилендәге “Ауылда”, “Аттар”, “Башҡорт ауылында”, “Утауҙағы ҡатын-ҡыҙҙар”, “Бесәндә”, “Тәүге дәрес”, “Башҡортостан 30-сы йылдарҙа. Тәүге трактор”, “Ҡымыҙ эшләүселәр һәм һалам әҙерләүселәр”, “Уңыш йыйыу”, “Көтөүсе” кеүек билдәле картиналарын Э. Сәйетов бәрәкәтле Ишембай ерендә яҙған.60 – 70-се йылдар рәссам өсөн айырыуса уңышлы була. Ҡылҡәләм оҫтаһы литографияла иң сағыу әҫәре – “Колхозсылар” картинаһын тыуҙыра. Виртуоз пластикалы, теүәл формалы, ҡатмарлы тонда ижад ителгән был әҫәрҙә ергә береккән ауыл кешеләренең тормошо ышандырғыс буяуҙарҙа бирелә. Ҡатмарлы композицияға ҡоролған, лирик планда ижад ителгән был әҫәрҙә 70-се йылдар ауылының тормошо кәүҙәләнә, хеҙмәт кешеһенә дан йырлай. Ҡалала тыуып үҫкән рәссамдың крәҫтиән тормошон яҡшы белеүе күңелдә матур тойғолар ҡалдыра – әҫәр 60-сы йылдар өсөн күренеш булараҡ ҡабул ителә.Рәссам Э. Сәйетов тынғыһыҙ ижад эшен уҡытыу менән бергә алып бара: ул 30 йыл ғүмерен һынлы сәнғәт оҫталары тәрбиәләүгә арнай. Өфө сәнғәт училищеһының һынлы сәнғәт бүлегендә, Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө сәнғәт академияһының һынлы сәнғәт факультетында уҡытыуҙан тыш, йәш рәссамдар тәрбиәләү, уларҙың күргәҙмәләрен ойоштороу менән шөғөлләнә, профессор, живопись кафедраһы мөдире вазифаһына тиклем күтәрелә. Бөгөн Э. Сәйетовта белем алған Наил Байбурин, Фәйзрахман Исмәғилев, Сергей Игнатенко, Ринат Харисов, Михаил Копьёв, Илдар Бикбулатов, Йәлил Сөләймәнов, Әмир Мәжитов кеүек рәссамдар Башҡортостанда ғына түгел, сит илдәрҙә лә билдәле.Эрнст Сәйетов тынғыһыҙ ижадын йәмәғәт эштәре менән бергә алып бара, быға ул ваҡытын да, һаулығын да йәлләмәй. 1980 – 1985 йылдарҙа Башҡортостан Рәссамдар союзы идараһы рәйесе ине, 1981 – 1986 һәм 1996 йылдарҙа РСФСР Рәссамдар союзы идараһының яуаплы секретары вазифаһын башҡара, республика, Рәсәй, сит ил күргәҙмәләрендә, Силәбе, Мәскәү, Ленинград, Магнитогорск, Ноҡос ҡалаларында ойошторолған күргәҙмәләрҙә әүҙем ҡатнашты. Рәссамдың тырыш хеҙмәте юғары баһалана: уға Рәсәйҙең атҡаҙанған, Башҡортостандың халыҡ рәссамы тигән маҡтаулы исемдәр бирелә. Ул – Ғәлимов Сәләм исемендәге республика йәштәр премияһы лауреаты.– Рәссам булырға бала саҡтан хыялландым, был миңә атайымдан ҡалған аманат, – тигәйне Эрнст Миңләхмәт улы бер әңгәмәлә. – Атайым һүрәт төшөрөүгә әүәҫ булды. Өфөлә өлкә гәзиттәре нәшриәтендә цинкограф, фотограф булып эшләне. Линогравюра оҫтаһы ла ине. Уның гәзиткә һүрәт баҫҡанын сәғәттәр буйы күҙәтә торғайным. Был минең өсөн мәңге онотолмаҫлыҡ мөғжизә булып ҡалды.Мөғжизәле әҫәрҙәр авторы Э. Сәйетовтың картиналар коллекцияһы бөгөн М.В. Нестеров исемендәге Башҡорт дәүләт художество музейында һаҡлана, ҡайһы берҙәре Ырымбур, Красноярск, Ноҡос һәм Магнитогорск дәүләт музейҙары милке булып тора. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23795-ataynan-alan-mira.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/57efc484fae1cd9b92abf55475f02ee585186dd975a1e112018e2ec733f762d1.json | [
"Педагог-ҡылҡәләм оҫталарының маһирлығына һоҡланыуымдың сиге юҡ: студенттарҙың коридорға эленгән картиналары ғына ни тора! Йәш рәссамдар тәрбиәләгән педагогтар тураһында яҙғаным булһа ла, ниңәлер Эрнст Сәйетов хаҡындағы һүрәтләмәм оҙаҡҡа тотҡарланды. Йә ваҡыт табылманы, йә башҡа сәбәптәре сығып торҙо. Шулай ҙа т... |
[] | 2016-09-26 21:58:20+00:00 | null | null | Ҡайҙа ғына булмаһын, ауылдаштарының мәнфәғәтен ҡайғыртып йәшәүселәр осрай. Уларҙың төрлө тармаҡта тир түгеүе мөмкин. Берәүҙәр эшҡыуарлыҡҡа тотонған, икенселәр фермерлыҡты алып бара. Әйтәйек | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23772-tkkl-yshtr-shatlandyra.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23772-tkkl-yshtr-shatlandyra.html | ru | null | Тәүәккәл йәштәр шатландыра | null | null | bashgazet.ru | Ҡайҙа ғына булмаһын, ауылдаштарының мәнфәғәтен ҡайғыртып йәшәүселәр осрай. Уларҙың төрлө тармаҡта тир түгеүе мөмкин. Берәүҙәр эшҡыуарлыҡҡа тотонған, икенселәр фермерлыҡты алып бара. Әйтәйек, Юнай ауылында ғүмер иткән Илдар Мостафин ҡасандыр депутат булып та һайлана, староста йөгөн дә тарта. Уны, һис шикһеҙ, үҙ ауылының патриоты тип атарға була. Әле ул – шәхси эшҡыуар.
– Яҡташтарыма ҡулдан килгәнсә ярҙам итергә тырышам, – ти Илдар Ҡәнзәфәр улы. – Юнайҙар ғына түгел, бүтән төбәктән дә мөрәжәғәт итәләр.
Ғөмүмән, әңгәмәсем өйҙә ҡул ҡаушырып ултырырға яратмай. Геройым бала саҡтан колхозда эшләп сынығыу ала, үҫә килгәс, һәр ваҡиғаның уртаһында ҡайнай. Ауыл йәштәренең етәксеһе лә була, һуңынан колхоздың профсоюз ойошмаһына, хатта колхозға етәкселек итә.
– Беҙҙең быуын бала саҡтан уҡ йәмәғәт эшендә ҡатнашып үҫте бит, шуға ла үҙемде ауылым, ауылдаштарым тормошонан башҡа бер нисек тә күҙ алдына килтерә алмайым, – тип беҙҙең менән һөйләшеүҙе дауам итә Илдар Ҡәнзәфәр улы.
– Эйе, Илдар ағай һәр ваҡыт йәшелләндереү эштәренең уртаһында ҡайнай. Мәҫәлән, яҙғыһын зыяратты төҙөкләндергәндә төҙөлөш материалдары етмәгәйне, үҙенекен алып килде, – тине Үтәғол ауыл биләмәһе башлығы С. Фазлыев.
– Беҙҙең быуынға алмашҡа йәш, йүнсел һәм тәүәккәл йәштәрҙең килеүенә бик шатмын, – тип ғорурланып һөйләй Илдар Мостафин. – Миҫалға Заһир Ҡыуатовты ғына алайыҡ. Уны күптән түгел ауыл старостаһы итеп һайланыҡ, сөнки был уҙаман ауылдаштарына һәр ваҡыт ярҙамға килергә әҙер. Үҙенең тракторы, еңел автомобиле бар. Кәрәк икән, көн-төн тип тормай, мөрәжәғәт иткән кешене дауаханаға алып бара. Башҡаса булыу мөмкин дә түгел, сөнки бәләкәй ауыл халҡы әүәл дә, хәҙер ҙә берҙәм ғаилә кеүек ғүмер кисерә, бер-береһенә ярҙамлашып йәшәй.
Илдар Ҡәнзәфәр улы шәхси ярҙамсы хужалығын уңышлы алып барған бүтәндәрҙең дә исемен телгә алды. Айҙар Арыҫланов, Сәғиҙулла Сабитов, Ғирфан Бирҙеғолов, Фәррәх Теләмов, Нурмөхәмәт Теләмов, Әхмәтшәриф Ишкилдин һәм башҡалар шуға асыҡ миҫал икән. Вахта ысулы менән сит яҡтарҙа эшләп, Юнай ауылына ҡайтыусылар араһында ла шәхси эшен асырға теләүселәр юҡ түгел. Тимәк, ауыл йәшәйәсәк, үҫәсәк. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23772-tkkl-yshtr-shatlandyra.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/a67b4d8fa216c34e1e7572654f74cc21fbf929454ac93f90d961d014555899b3.json | [
"Ҡайҙа ғына булмаһын, ауылдаштарының мәнфәғәтен ҡайғыртып йәшәүселәр осрай. Уларҙың төрлө тармаҡта тир түгеүе мөмкин. Берәүҙәр эшҡыуарлыҡҡа тотонған, икенселәр фермерлыҡты алып бара. Әйтәйек, Юнай ауылында ғүмер иткән Илдар Мостафин ҡасандыр депутат булып та һайлана, староста йөгөн дә тарта. Уны, һис шикһеҙ, үҙ ауы... |
[] | 2016-09-29 22:19:55+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Рәсәй Эске эштәр министрлығының Иҡтисади хәүефһеҙлек идаралығында хеҙмәт иткән полковник Дмитрий Захарченконан туғыҙ миллиард һум аҡса тартып алыныуы тураһында ишетеп, аптырауҙан бот сапҡан | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23814-graf-monte-kristo-knlsherlek.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475154345_korupciya.jpg | ru | null | Граф Монте-Кристо көнләшерлек... | null | null | bashgazet.ru | “Эре балыҡ”тарҙың мурҙаға төшөүе Федераль таможня башлығы Андрей Бельяниновтың өйөндәге тентеүҙән башланды, тиһәң дә була. Чиновниктың фатирында 10 миллион һум, 400 мең доллар һәм 300 мең евро аҡса таптылар. Ә йортондағы боронғо әйберҙәрҙең хаҡы был суммаға ҡарағанда ла ҡиммәтерәк булып сыҡты. Бер боронғо көҙгө генә лә миллион долларға баһалана. Ләкин был ғауға Бельяниновтың отставкаға китеүе менән баҫылды.Сахалин өлкәһенең элекке губернаторы Александр Хорошавиндың бриллианттар менән биҙәлгән ручкаһын да хәтерләйһегеҙҙер әле. Уның да “кеҫәһенән” миллиард һум аҡса һәм ҡиммәтле ювелир әйберҙәр тартып сығарҙылар.“Оборонсервис”тың “батшабикәһе” Евгения Васильеваны нисек онотаһың инде?! Уның Мәскәүҙәге һарайында 50 мең ҡиммәтле таш, 19 килограмм алтын һәм платина таптылар. Үҙенең йоҡо бүлмәһен хатта Репин, Айвазовский, Васнецов кеүек бөйөк рәссамдарҙың картиналары менән биҙәгән!Күп тә үтмәне “закондағы бур” Захарий Калашов ҡулға алынды. “Шакро молодой” ҡушаматы менән танылған был енәйәтсенең ҡармаҡҡа эләгеүе бик бәрәкәтле булды. Уның эҙен юллағанда Тикшереү комитеты генералы Денис Никандоров һәм тағы дәрәжәле бер нисә офицер ҡулға алынды. Генерал Никандоров Шакроның тотҡонда булыуына борсолған, уны азат итеү өсөн бер миллион доллар аҡса һораған.Олигархтарға ла тынғы бөттө. Миллиардтар менән эш иткән Вексельбергтың “ҡәрҙәштәре” ҡурҡыныс аҫтына ҡуйылды. Олигарх менән бер табаҡтан ашаған “дуҫтары” ҡапҡанға эләкте. Коми етәкселегенә 800 миллион һум ришүәт биреүҙә ғәйепләнгәндәрҙең береһе Михаил Слободин иһә ситкә сығып ҡасты. Ойошҡан енәйәтселектең бер-береһенә үрелеп бөткән булыуын раҫлап, тикшереүселәр тентеү менән Эске эштәр министрлығы полковнигының фатирына килде һәм “Сим-сим” мәмерйәһендәге байлыҡҡа юлыҡты. Унда туғыҙ миллиард һумға тиң булған доллар һәм евролар табылды. Күп тә үтмәне, сит ил банкыһында Захарченконың атаһы исеменә һалынған 300 миллион евро (21 миллиард һум тирәһе) аҡса барлығы тураһында хәбәрҙәр ишетелде. Әлегә рәсми рәүештә был раҫланманы, ләкин утһыҙ төтөн булмай.Йөк машиналары менән йөрөтөрлөк аҡсаның ҡайҙан килеүе тураһында әлегә бер кем дә белмәй. Берәүҙәр, банктан урланған, тиһә, икенселәр әйтеүенсә, ул Эске эштәр министрлығы офицерҙарының “общагы” – ришүәт һауып тупланған мөлкәт. Әлбиттә, ошо тиклем байлыҡ кәбәндәге энә түгел, осона сығырҙар...Шуныһы көн кеүек асыҡ: “коррупция һалымы” илебеҙҙең иҡтисад арбаһының тәгәрмәсенә таяҡ тыға. Белгестәр әйтеүенсә, килеп тыуған мәсьәләләрҙе хәл итер өсөн эшҡыуарҙар үҙҙәренең бюджетының 10 процент самаһын тикшереүселәргә түләй. Был нимә менән янай һуң? Әйтәйек, шул уҡ Захарченко туғыҙ миллиард һумды унарлаған компаниянан алған, ти. Тимәк, улар үҙ сығымдарын шул кимәлгә арттырған тигән һүҙ. Был осраҡта ике юл бар: йә хаҡтарҙы күтәреү, йә инвестицияларҙы кәметеү. Тәүгеһендә инфляцияның һикереүе күҙәтелә, икенсеһендә подрядсылар заказдарҙан ҡолаҡ ҡаға, ә эшселәр премиянан мәхрүм ҡала. Артабан инде халыҡ үҙебеҙҙә сыҡҡан тауарҙарҙы һатып алмай, ипотеканан баш тарта, сөнки аҡса юҡ. Тауар һатылмау сәбәпле, магазин ябыла, хеҙмәткәрҙәр эшһеҙ ҡала. Ә үҙебеҙҙең предприятиелар эшен туҡтатырға мәжбүр...Был “сылбырҙы” дауам итергә лә булыр ине, ләкин иҡтисади ғилеме булмағандар ҙа әле килтерелгән миҫалдарҙан барыһын төшөнөр. Ябай ғына итеп әйткәндә, әгәр “коррупция һалымы” булмағанда, илебеҙҙең иҡтисады йыл һайын 10 процентҡа арта барыр ине. Һәр хәлдә, ике-өс процентҡа ғына үҫһә лә шөкөр тиергә мөмкин.Беҙҙең кеүек аҡса күреп өйрәнмәгән халыҡҡа шуныһы ла ҡыҙыҡ: тартып алынған мөлкәт ҡайҙа китә икән?– Иң башта аҡса Тикшереү комитетының иҫәбенә күсә, – ти адвокат Олег Павлович. – Тикшереү эше аҡсаның хәләл булыуын асыҡлаһа, хужаһына кире ҡайтара. Әгәр уларҙың енәйәти юл менән тупланғаны беленһә, ҡаҙнаға китә.Иң мөһиме, тикшереү эшен оҙаҡҡа һуҙмаһындар ине. Юғиһә килеп кергән байлыҡтың “һөрһөп” тә ҡуйыуы ихтимал...Ҡыҙыҡ өсөн иҫәпләп ҡарайыҡ әле, туғыҙ миллиардҡа нимә эшләргә булыр ине икән? Бай булмаһаҡ та, хыялланырға ярай инде.Был аҡса – Стәрлетамаҡ кеүек ҡаланың ике йыллыҡ бюджеты. Уртаса 200 – 300 миллион һум торған 30 – 40 балалар баҡсаһы төҙөргә мөмкин. 19 мең 867 әсәгә әсәлек капиталы түләп була. Ошо сумманы йыйыр өсөн айына 36 мең эш хаҡы алған кешегә 20 мең 833 йыл эшләргә тура килер ине.Хыялдар!.. Хыялдар!..Шулай ҙа бер өмөт күңелде йыуатып ҡуя: полковник хәҙер граф монте-Кристо була алмаясаҡ. Төрмәлә лә уны хазина йәшерелгән утрауҙы өйрәткән ҡарт көтөп тормаҫ...Йәшеренеп ятҡан миллиардтар артабан да ҡалҡып сығыуы ихтимал, илебеҙҙә полковниктар ғына түгел, генералдар ҙа быуа быуырлыҡ бит! Тимәк, “байлыҡ” эҙләү дауам итер, моғайын. Путиндың һуңғы арала ғына сәйәси шахмат таҡтаһында байтаҡ рокировкалар яһауы көрәштең туҡталмаясағына ишаралаған һымаҡ. Шуныһы асыҡ: ойошҡан енәйәтселек ҡулында ил бюджетын бер нисә йылға тәьмин итерлек аҡса бар. Миллиардтарҙың байтағы уҙған быуаттың 90-сы йылдар башында халыҡтың пай инвестиция фондтарына һалған ваучерҙарынан үрсеүен дә иҫәпкә алһаҡ, ул аҡсаны кире ҡайтарыу выждан һәм намыҫ эше булырға тейеш.Шуныһы аптырата: ил ҡаҙнаһы һәр “эт” темеҫкенә торған сүп йәшниге түгел дәбаһа! Унан миллиардтарҙың юҡҡа сығыуын нисек итеп шәйләмәҫкә мөмкин икән? Бер полковник ҡына шундай ҙур сумманы фатирында тота алғанда, эрерәк “йондоҙло” ағайҙар тураһында һүҙ йөрөтөргә тел әйләнмәй хатта... | http://bashgazet.ru/ikonomika/23814-graf-monte-kristo-knlsherlek.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/fbab7756b14148e96dd70f501194fcdfaac2a6e2c3d87f780d7bad4b93a5eac2.json | [
"“Эре балыҡ”тарҙың мурҙаға төшөүе Федераль таможня башлығы Андрей Бельяниновтың өйөндәге тентеүҙән башланды, тиһәң дә була. Чиновниктың фатирында 10 миллион һум, 400 мең доллар һәм 300 мең евро аҡса таптылар. Ә йортондағы боронғо әйберҙәрҙең хаҡы был суммаға ҡарағанда ла ҡиммәтерәк булып сыҡты. Бер боронғо көҙ... |
[] | 2016-09-20 23:29:32+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Латиф баҡсаларына килеп еткәндә Бәшир һуған ултыртып йөрөй ине. – Сәләм, күрше! Эштәр барамы? – Әкренләп. – Ниңә яңғыҙың? Һөйөклө бисәкәйең килмәнеме ни? – Өйҙә ҡалды. Бажа саҡырғайны, ҡунаҡ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23712-kmt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474376087_4-str-kollazh.jpg | ru | null | Әкәмәт " "Башкортостан гәзите" | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23712-kmt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/44dd8409280725bda5cccb6414c301ccbb4aa74637ba743a5982bf387e0af8d5.json | [
"Әкәмәт \" \"Башкортостан гәзите\"",
"Латиф баҡсаларына килеп еткәндә Бәшир һуған ултыртып йөрөй ине. – Сәләм, күрше! Эштәр барамы? – Әкренләп. – Ниңә яңғыҙың? Һөйөклө бисәкәйең килмәнеме ни? – Өйҙә ҡалды. Бажа саҡырғайны, ҡунаҡ"
] |
[] | 2016-09-21 09:29:53+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | ЛДПР-ҙың төбәк бүлексәһе 18 сентябрҙә үткән Дәүләт Думаһына һайлау һөҙөмтәләренән ҡәнәғәт. Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы мәғлүмәттәренә ярашлы, ЛДПР партияһы республикабыҙҙағы һайла | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23729-ldpr-bashortostanday-aylau-mtlrenn-nt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474443634_star2664_ejw_1280_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | ЛДПР Башҡортостандағы һайлау һөҙөмтәләренән ҡәнәғәт | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23729-ldpr-bashortostanday-aylau-mtlrenn-nt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/fd4be21fc0e9ebb64cefdba30a8d6b5f8d90ab4c2d90eacbd5dc700bd0e008e8.json | [
"ЛДПР Башҡортостандағы һайлау һөҙөмтәләренән ҡәнәғәт",
"ЛДПР-ҙың төбәк бүлексәһе 18 сентябрҙә үткән Дәүләт Думаһына һайлау һөҙөмтәләренән ҡәнәғәт. Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы мәғлүмәттәренә ярашлы, ЛДПР партияһы республикабыҙҙағы һайла"
] |
[] | 2016-09-29 18:17:50+00:00 | null | null | Үткән һайлауҙар тураһында төрлө хәбәрҙәр йөрөй. Берәүҙәр ризаһыҙлыҡ белдерә, икенселәр ҡәнәғәтлек кисерә. Нимә генә тиһәк тә, һайлау – ул көрәш. Ә көрәштә һәр саҡ еңгән һәм еңелгән була. Был | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23815-haly-tauyshyny-shadauy.html.json | http://bashgazet.ru/politika/23815-haly-tauyshyny-shadauy.html | ru | null | Халыҡ тауышының шаңдауы | null | null | bashgazet.ru | Үткән һайлауҙар тураһында төрлө хәбәрҙәр йөрөй. Берәүҙәр ризаһыҙлыҡ белдерә, икенселәр ҡәнәғәтлек кисерә. Нимә генә тиһәк тә, һайлау – ул көрәш.
Ә көрәштә һәр саҡ еңгән һәм еңелгән була. Был “алышта” ла еңелгән яҡтың ризаһыҙлыҡ белдереүе тәбиғи күренеш, әлбиттә, әммә ундайҙар күп түгел. Тимәк, дәүләт етәкселеге тарафынан алға ҡуйылған маҡсатты, барыр юлды тоҫмаллай халыҡ һәм “кисеүҙә ат алмаштырмайҙар” тигән тапҡыр әйтемде лә иҫенән сығармай.
Һайлауҙа етди хоҡуҡ боҙоуҙар булмауы, сәйәси кампанияның законлылығын халыҡ-ара күҙәтеүселәр ҙә иҫбатлауы тураһында республика Башлығы “Берҙәм Рәсәй” фирҡәһенең Башҡортостан төбәк бүлексәһе конференцияһында белдерҙе.
– Һайлау тамам, хәҙер халыҡтың ышанысын аҡларға кәрәк, башҡарылған эштәр хаҡында даими отчет талап ителәсәк, – тине Рөстәм Хәмитов. – Башҡортостандан Дәүләт Думаһына 15 депутат үтте, уларҙың төп өлөшө, йәғни ун бере, “Берҙәм Рәсәй”ҙән. Халыҡ һайланыусыларының барыһы ла – республикала һәм илдә билдәле шәхестәр. Һайлауға халыҡтың 70 проценты килһә, күпселек тап “Берҙәм Рәсәй” өсөн тауыш биргән, был – ышаныслы һәм лайыҡлы еңеү.
Беҙҙең республика “Берҙәм Рәсәй”ҙәр өсөн тауыш биреү буйынса алдынғы биш төбәк исемлегенә инә. Был сәйәси фирҡәнең абруйы хаҡында һөйләй. Эште һайлау бөтмәҫ элек башлаусылар ҙа бар. Мәҫәлән, депутат Зариф Байғусҡаров халыҡ наказдарын үтәүгә тотонған да инде. Ул эште төрлө тармаҡ белгестәре менән берлектә алып барырға ниәтләй, йыл һайын йәмәғәтселек алдында яуап тоторға ла уйлай.
Республикала, Дәүләт Думаһынан тыш, ике округ буйынса Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға һәм район-ҡала советтарына депутаттар һайланды. Барлығы 1 мең 800 мандат. Кимәл төрлө булыуға ҡарамаҫтан, маҡсат уртаҡ – республика, халыҡ мәнфәғәтен ҡайғыртыу.
Сарала депутат булып һайланған Рәмзил Ишһарин урынына төбәк бүлексәһенең яңы етәксеһе лә тәҡдим ителде. Был вазифаға “Аҡбуҙат” ипподромы директоры булып эшләгән Руслан Ғиззәтуллиндың кандидатураһы ҡарала.
Республикала һайлаусыларҙың 1 миллион 200 мең тирәһе “Берҙәм Рәсәй” өсөн тауыш биргән, был – яҡынса 56 процент. Хәҙер инде депутаттар алдында биргән вәғәҙәләрен үтәү, халыҡтың ышанысын аҡлау бурысы тора. | http://bashgazet.ru/politika/23815-haly-tauyshyny-shadauy.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/08e82d8f370041bff918029843423c261459fc8ee2f71d1fbaf6d8c3d0ce53db.json | [
"Үткән һайлауҙар тураһында төрлө хәбәрҙәр йөрөй. Берәүҙәр ризаһыҙлыҡ белдерә, икенселәр ҡәнәғәтлек кисерә. Нимә генә тиһәк тә, һайлау – ул көрәш.\nӘ көрәштә һәр саҡ еңгән һәм еңелгән була. Был “алышта” ла еңелгән яҡтың ризаһыҙлыҡ белдереүе тәбиғи күренеш, әлбиттә, әммә ундайҙар күп түгел. Тимәк, дәүләт етәкселеге т... |
[] | 2016-09-16 13:30:00+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Үткән быуаттың 60-сы йылдарында республикала ауыл халҡының көнитмешендә уңайлыҡтар тыуҙырыу, йәшәү кимәлен яҡшыртыу маҡсатында урындарҙа коммуналь-көнкүреш конторалары ойошторола. Баҡалылар | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23645-ebee-tyryshlya-byle.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473945055_6-1-bakaly-1.jpg | ru | null | “Үҙебеҙҙең тырышлыҡҡа бәйле” | null | null | bashgazet.ru | Ғөмүмән, хәҙер район үҙәге һәм тиҫтәгә яҡын ауыл халҡының йәшәйешен предприятие хеҙмәтенән башҡа күҙ алдына килтереп тә булмайҙыр. “Коммунхоз” халыҡты, предприятие һәм ойошмаларҙы йәшәү сығанағы булған һыу менән тәьмин итә, һыу үткәргес һәм канализация селтәрҙәрен хеҙмәтләндерә, торлаҡ фондынан һәм шәхси секторҙан ҡаты көнкүреш ҡалдыҡтарын сығара. Урам һәм тротуарҙарҙы таҙартыу, юл һыҙаттарын һәм юл ситтәрен ҡарау, төҙөкләндереү эше лә уларға йөкмәтелгән. Үҙ мөмкинлектәрен тулыраҡ файҙаланыу һәм предприятиеның финанс хәлен яҡшыртыу өсөн халыҡҡа, төрлө ойошмаларға һыу үткәрәләр, канализация һуҙалар һәм башҡа төр түләүле хеҙмәт күрһәтәләр. Был ике яҡ өсөн дә отошло.Предприятие коллективы бар яҡлап та һөҙөмтәлелеккә ынтыла. Ағымдағы йылдың тәүге яртыһында барлығы 13091 мең һумлыҡ эш башҡарылған. Был былтырғы ошо осор менән сағыштырғанда 2027 мең һумға күберәк. 224 мең кубометр һыу таратылған һәм 94 мең кубометр ағынты һыу утилләштерелгән. Әлеге һандар артында – тотош коллективтың көндәлек тынғыһыҙ тырыш хеҙмәте. Хәйер, эш һандарҙа ғына ла түгел.– Бөгөнгө шарттарҙа күрһәтелгән хеҙмәттең сифаты, энергия һәм ресурстар һаҡсыллығы алғы планға ҡуйыла. Эштең һөҙөмтәлелеге үҙебеҙҙең һөнәри оҫталыҡҡа һәм тырышлығыбыҙға бәйле, – ти предприятие директоры Валерий Кириллов.Һуңғы йылдарҙа селтәрҙәрҙе яңыртыу буйынса ҙур эштәр ғәмәлгә ашырылған. Йәйге осорҙа һыу үткәргестең айырым өлөштәренә реконструкция үткәрелгән. Барлыҡ эш майҙандарында, “Водоканал” һәм “Таҙартыу ҡоролмалары”нда ҡышҡы осорға әҙерлек саралары тулыһынса үтәлгән. Ҡышҡы шарттарҙа эшләйәсәк һигеҙ берәмек махсус техника шулай уҡ әҙерлек һыҙығында. Һәр хәлдә, ҡышҡы миҙгелде йылдағыса тейешенсә үткәрергә ныҡлы ышаныс бар.Бөгөнгө иҡтисади шарттар һәм тармаҡта барған реформа был төр предприятиелар алдындағы бурыстарҙы шаҡтай ҡатмарлаштыра. Коллективта һәр эште көн талабынан сығып башҡаралар. Мәҫәлән, предприятиеның 2020 йылға ҡәҙәр энергия ресурстарын һаҡсыл файҙаланыуының һөҙөмтәлелеген күтәреүгә йүнәлтелгән программаһы эшләнгән һәм уңышлы тормошҡа ашырыла.Коллективта 60 кеше эшләй. Баш инженер Р. Сөләймәнов, участка начальнигы Д. Сиражетдинов, мастер С. Тушканова, кадрҙар инспекторы Р. Хәмиҙуллина, водителдәр А. Миңлебаев, И. Назаров, А. Курников, грейдерсы С. Макрополов, экскаватор машинисы А. Санников, тракторсы И. Хөснөтдинов, операторҙар Н. Лисин, Н. Обшарин, Н. Ғимаева, слесарь В. Чурбанов һөнәри оҫталығы, эшкә яуаплылығы менән башҡаларға үрнәк күрһәтә.Әлбиттә, коллективтың уңыштары тәү сиратта етәксенең заманса әҙерлегенә, булдыҡлылығына бәйле. Валерий Кириллов нәҡ шундай сифаттарға эйә. Ул предприятие директоры итеп һигеҙ йыл элек тәғәйенләнгән.– Етәксенән уңдыҡ, – ти хеҙмәттәштәре Валерий Мефодиевич тураһында. Ә коллегаларҙың баһаһы – иң хаҡлыһы. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23645-ebee-tyryshlya-byle.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/f84ed9525f5c73c71e6e836e3f4dd95d58f58d12257e8f9af9e1f1e946351f28.json | [
"Ғөмүмән, хәҙер район үҙәге һәм тиҫтәгә яҡын ауыл халҡының йәшәйешен предприятие хеҙмәтенән башҡа күҙ алдына килтереп тә булмайҙыр. “Коммунхоз” халыҡты, предприятие һәм ойошмаларҙы йәшәү сығанағы булған һыу менән тәьмин итә, һыу үткәргес һәм канализация селтәрҙәрен хеҙмәтләндерә, торлаҡ фондынан һәм шәхси сект... |
[] | 2016-09-26 21:25:38+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Юҡ, юлаевсылар еңелеүҙәренән һығымта яһаманы. Үҙ боҙҙарында “Сочи”ҙан да отолдолар. Хәҙер көнсығыш командалары араһында артта һөйрәләләр. Уларҙы хатта Ҡытай клубы хоккейсылары ла уҙып китте. | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fsport-i-turizm%2F23748-ara-yat-dauam-it.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474547321_12-1024x648.jpg | ru | null | “Ҡара һыҙат” дауам итә | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/sport-i-turizm/23748-ara-yat-dauam-it.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/2927b6900df9fdd444024b8d626d767b52b56a216f63c97863798efc32d59435.json | [
"“Ҡара һыҙат” дауам итә",
"Юҡ, юлаевсылар еңелеүҙәренән һығымта яһаманы. Үҙ боҙҙарында “Сочи”ҙан да отолдолар. Хәҙер көнсығыш командалары араһында артта һөйрәләләр. Уларҙы хатта Ҡытай клубы хоккейсылары ла уҙып китте."
] |
[] | 2016-09-27 21:55:50+00:00 | null | null | Генри Фордтың бер заводында ремонт бригадаһының тик ултырып ҡына хеҙмәт хаҡы алғанын яҙғайныҡ инде. Йәғни конвейерҙар көйлө эшләһә, уларҙың иҫәптәренә аҡса тама, ә берәй ерҙә өҙөклөк тыуһа, | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23805-yalyu-bula-asa-yu.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23805-yalyu-bula-asa-yu.html | ru | null | Ялыу булһа - аҡса юҡ | null | null | bashgazet.ru | Генри Фордтың бер заводында ремонт бригадаһының тик ултырып ҡына хеҙмәт хаҡы алғанын яҙғайныҡ инде. Йәғни конвейерҙар көйлө эшләһә, уларҙың иҫәптәренә аҡса тама, ә берәй ерҙә өҙөклөк тыуһа, счетчик туҡтатыла. Һәм эшселәр йүгереп йөрөп ҡорамалдарҙы йүнәтә. Сөнки заводта эш тотҡарланһа, үҙҙәренең кеҫәһенә һуғасағын яҡшы беләләр.
Эйе, күп кенә урындарҙа хаҡты башҡарған эшкә ҡарап түләйҙәр. Ҡулланылышта хатта ошондай термин да йөрөй. Һәр нәмәнең, һәр хеҙмәттең бәйәһе бар. Әммә ҡайһы бер һөнәр эйәләренең хеҙмәтен ҡапыл ғына ҡарар күҙгә баһалап булмай. Мәҫәлән, уҡытыусы белем бирә, табип ауырыуҙы дауалай. Улар киләсәккә эшләй. Йәғни уҡыусынан ниндәй белгес, шәхес сығырын, ә сирленең тамам һауығырын йәки һаулығын байтаҡҡа нығытырын тик ваҡыт ҡына күрһәтә ала. Бына бындай һөнәр эйәләренең хеҙмәтен, ғәҙәттә, оклад менән баһалайҙар.
Әлбиттә, уларға ла төрлө дәртләндереүсе өҫтәмәләр, премиялар бирелә. Былар бөтәһе лә ҡаҙнанан түләнә. Күптәр һөнәри булмышы ҡушыуынан тыш шуның өсөн дә тырышып эшләй. Ләкин йәшерен-батырыны юҡ: дөйөм ағымда иҫәпкә бар, һанға юҡ белгестәр ҙә йөрөп ята бирә. Ҡайһы бер дәүләт ойошмаларында кемдер эшенә илке-һалҡы ҡарап, ваҡытын сәй эсеп йә үҙ йомошо менән йөрөп үткәрһә лә, уға ла шул хеҙмәт хаҡы гарантиялана.
Тик хәҙер дәүләт тә артыҡ сығымдарҙы кәметеү, эш һөҙөмтәлелеген күтәреү яғында. Шуға төрлө юлдар эҙләнә. Мәҫәлән, һаулыҡ һаҡлау өлкәһендә лә үҙгәрештәр индерелә. Йыл аҙағынаса барлыҡ хәстәхана һәм дауаханаларҙың, “Ашығыс ярҙам” хеҙмәтенең, ә киләсәктә бала табыу йорттарының, ҡан биреү станцияларының да рейтингы пациенттарының баһаһынан сығып билдәләнәсәк. Бының өсөн Рәсәй Һаулыҡ һаҡлау министрлығының сайтында интерактив анкета һорауҙары бирелгән. Әлбиттә, һәр кем табиптың һөнәри кимәлен дөрөҫ баһалай ҙа белмәҫкә мөмкин, әммә медицина ярҙамы күрһәтеү шарттарынан ҡәнәғәт булыу-булмауын белдерә ала.
Хәҙер бит дауаханаларҙа кешегә ҡараш яҡшы яҡҡа үҙгәрә: теләһә ниндәй кәрәкле мәғлүмәтте алып була, табипҡа яҙылыу алымдары күп төрлө һәм кемгә нисек уңайлы, сират кәмей... Заманса дауалау ҡорамалдары һәм алымдары күбәйә бара... Биналар ҙа матурлап үҙгәртеп ҡорола, ремонтлана...
Ләкин бындай урынға сәфәр ҡылған пациенттарҙың һөҙөмтәлә барыбер ҡәнәғәт булмауы мөмкин. Сөнки белгес тәҡдим иткән дарыу-уколдар үтә ҡиммәт, етмәһә, тәҡдим ителгән дауалау ысулы әллә ни ярҙам да итмәй... Табип та башкөлләй ҡағыҙ тултырыуға сумған, ә алдында ултырған ауырыуҙың аһ-зарын иғтибарлап, ысын күңелдән тыңламаған кеүек... Юҡҡамы ни халыҡта “яҡшы һүҙ – йән аҙығы” тимәйҙәр. Ҡайһы саҡ һәйбәт мөғәмәлә лә мөғжизә тыуҙыра. Шулай булғас, дауалау учреждениеһында һиңә шәхсән мөнәсәбәт тә мөһим әһәмиәткә эйә.
Табиптың дәртләндереп, киләсәккә яҡты өмөт уятып сығарып ебәргәненән үҙегеҙ ҙә күп тапҡыр еңеллек тойғанығыҙ барҙыр. Тимәк, был яңы алым үҙенсә белгестең психологик ярҙам күрһәтә белеүен дә баһалаясаҡ. Ә һаулыҡ һаҡлауҙа был бик мөһим. Хәтергә төшөрөгөҙ, медицинала “плацебо” тигән термин бар. Йәғни сирлегә “бына һинең ауырыуыңдан дарыу” тип ҡаптырған витамин төймәһенән дә кешенең үҙенең ысынлап йүнәлгәнен тойоу ихтималы ул.
Әлегә “халыҡ баһаһы” сәләмәтлек учреждениеларын финанслауға туранан-тура булышлыҡ итмәй. Әммә рейтингы түбән дауахананы бигүк һайлап та бармаҫтары көн кеүек асыҡ. Был уның етәкселегенең абруйын да күтәрмәҫ. Тимәк, барыбер эште яҡшыраҡ ойоштороуға ынтылыш булыр тип ышаныла.
Ә Иваново өлкәһендә көтөп тормағандар, хеҙмәт хаҡын түләүҙең ошо ысулына күскәндәр ҙә инде. Төбәктең дауалау учреждениелары баш табиптарының килеме пациенттарҙың ҡәнәғәт булыу-булмауына туранан-тура бәйле хәҙер. Бер генә дөрөҫ тип табылған ялыу ҙа етәкселекте 20 мең һум күләмендәге квартал премияһынан мәхрүм итә икән. Һөҙөмтәлә баш табиптарҙың өстән беренең хеҙмәт хаҡы кәмегән дә инде. Айына 200-250 дәғүә белдерелеүен иҫәпкә алғанда, Иваново табиптарына бик ныҡ тырышырға тура киләлер. Шуныһы мөһим: һуңғы арала ялыуҙар һаны 10 процентҡа кәмегән. Тимәк, кеше мәнфәғәтен күҙәтеүҙә яҡшы яҡҡа үҙгәреш бар.
Бындай алымдарҙың йәшәйешебеҙҙең башҡа өлкәләрендә лә индерелеүе мөмкин. Һәр бер һөнәр эйәһе бүтән берәүҙе хеҙмәтләндерә. Яҡшымы, бигүк яҡшы түгелме... Ә хеҙмәт хаҡы клиенттың ҡәнәғәт булыуы-булмауына бәйле булһа, эштең сифаты ла бермә-бер артасағы көн кеүек асыҡ. Был инде дөйөм иҡтисад торошона ла тәьҫир итмәй ҡалмаҫ, моғайын. Ул Генри Форд заводы кеүек сәғәт теүәллегендә эшләһә, берәй мәл көрсөктән дә сығырбыҙ... | http://bashgazet.ru/obshestvo/23805-yalyu-bula-asa-yu.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/adc056542565b14bf886e9f36a5b2af0d43622e64ddfc367d1f16ea9c4a05b30.json | [
"Генри Фордтың бер заводында ремонт бригадаһының тик ултырып ҡына хеҙмәт хаҡы алғанын яҙғайныҡ инде. Йәғни конвейерҙар көйлө эшләһә, уларҙың иҫәптәренә аҡса тама, ә берәй ерҙә өҙөклөк тыуһа, счетчик туҡтатыла. Һәм эшселәр йүгереп йөрөп ҡорамалдарҙы йүнәтә. Сөнки заводта эш тотҡарланһа, үҙҙәренең кеҫәһенә һуғасағын ... |
[] | 2016-09-20 01:29:19+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Быйыл республикала шәкәр сөгөлдөрө былтырғыға ҡарағанда күберәк – 51,4 мең гектар майҙанды биләй. Ҡоролоҡ арҡаһында мул уңыш көтөлмәй, гектарынан уртаса 185 – 200 центнер тәшкил итә. Быйыл р | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23691-shishm-shkre-kil.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290176_2-1.jpg | ru | null | Шишмә шәкәре килә | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23691-shishm-shkre-kil.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/1f160c1c81942ec0a9d3ebe5b6b2e3de3b2e8acd90d41de724e4565afaab8bd4.json | [
"Шишмә шәкәре килә",
"Быйыл республикала шәкәр сөгөлдөрө былтырғыға ҡарағанда күберәк – 51,4 мең гектар майҙанды биләй. Ҡоролоҡ арҡаһында мул уңыш көтөлмәй, гектарынан уртаса 185 – 200 центнер тәшкил итә. Быйыл р"
] |
[] | 2016-09-26 21:58:51+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бөгөнгө көрсөк осоронда йәш әсәләр бала ҡарау ялында оҙаҡ тотҡарланмай, тиҙерәк эшкә сығырға ашыға. Йәш ғаиләнең, әлбиттә, сабыйҙы ҡарау өсөн кеше ялларға аҡсаһы юҡ. Берҙән-бер юл – нисек тә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fbelem%2F23767-balany-basaa-nisek-urynlashtyryra.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474893655_det-sad.jpg | ru | null | Баланы баҡсаға нисек урынлаштырырға? | null | null | bashgazet.ru | Унда сират оҙон булғанға, йәш әсәләр бәпес тыуғас та ғариза яҙа. Элеккесә балаға ике-өс йәш тулғанын көтөп, һуң ғына сиратҡа баҫҡандар юҡ хәҙер. Заман технологиялары йәш әсәйҙәргә ғаризаны өйҙән сыҡмай ғына яҙып, компьютер аша рәсми сайтына www.gosuslugi, йәғни дәүләт хеҙмәттәре порталына ебәрергә мөмкинлек бирә. Ғаризаны тултырғанда, дүрт балалар баҡсаһын һайлау шарт. Шуға иғтибар итегеҙ: сиратҡа даими йәшәгән йәки ваҡытлыса теркәлгән урын буйынса торорға мөмкин. Дүрт балалар баҡсаһының береһе өҫтөнлөклө буласаҡ. Һеҙ мәғлүмәт биргәндән һуң уларҙы база буйынса тикшерәсәктәр. Һуңынан ғына электрон адресығыҙға һәм порталдағы шәхси кабинетығыҙға ғаризаның статусы хаҡында яуап киләсәк.Йылына бер тапҡыр булһа ла нисәнсе урында тороуығыҙҙы тикшерергә онотмағыҙ. Әйткәндәй, балалар баҡсаһына юллама көткән осорҙа йәшәгән урынығыҙҙы алмаштырһағыҙ, ғаризағыҙға үҙгәрештәр индерергә, йәғни яңы йортоғоҙ янындағы балалар баҡсаһын күрһәтергә кәрәк.Республика халҡы “Башҡортостан Республикаһында балалар баҡсаһына электрон сират” республика порталы аша ла сиратҡа баҫа ала. Сираттан тыш балалар баҡсаһына хоҡуҡлылар:– күп балалы ғаиләләрҙәге сабыйҙар (өс һәм унан да күберәк булһа);– етем балалар, ата-әсә ҡарауынан ҡалған һәм ғаиләгә уллыҡҡа (ҡыҙлыҡҡа) йә патронат тәрбиәгә бирелгән балалар;– опекалағы балалар;– Чернобыль АЭС-ы фажиғәһендә радиацияға эләккән граждандарҙың балалары;– судья, прокурор, тикшереү комитетында эшләгән хеҙмәткәрҙәрҙең балалары.Балалар баҡсаһынан урын юллау өсөн льготалар исемлеге Өфөнөң мәғариф идаралығы сайтында бирелгән. Республиканың башҡа ҡала һәм райондарында йәшәгәндәргә урындағы хакимиәттең мәғариф бүлектәренә мөрәжәғәт итеү зарур.Балалар баҡсаһына сиратҡа баҫыр өсөн түбәндәге документтар кәрәк:1) баланың тыуыу тураһында таныҡлығы;2) ғариза биреүсенең паспорты;3) сабый теркәлгән йорт адресы;4) балалар баҡсаһынан сиратһыҙ урын алыуға ташламаларҙы раҫлаған документтар.Сират еткәс, һеҙгә смс-хәбәр йәки хат килер. Был осраҡта ҡағыҙ документ алырға кәрәкмәй, шунда уҡ һеҙгә урын бирелгән баҡсаға мөрәжәғәт итегеҙ. Балағыҙҙы мәктәпкәсә йәштәге төркөмгә йөрөтөү буйынса килешеү төҙөү мөһим. Йүнәлтмә алғандан һуң баланың медицина картаһын тултырыу талап ителә. Уны һеҙгә үҙегеҙ теркәлгән урындағы поликлиникала бирергә тейештәр. Тикшереү үтеү һәм медицина картаһы алыу өсөн ике аҙналай ваҡыт үтер. Балалар баҡсаһы мөдире һеҙҙән юллама, полис һәм тыуыу тураһында таныҡлыҡ, ата-әсәнең паспорт күсермәләре, ташламалар булған осраҡта уны раҫлаған документтарҙы һораясаҡ. Шунан һуң ғына балалар баҡсаһы һәм сабыйҙың ата-әсәһе араһында килешеү төҙөлә.Баҡса өсөн күпме түләргә кәрәк? Ата-әсәләргә ярҙам йөҙөнән дәүләт хаҡтың бер өлөшөн компенсациялай. Был сумма ғаиләләге балалар һанына бәйле. Әгәр балағыҙ берәү генә икән, Мәғариф министрлығы тарафынан раҫланған уртаса түләмдең – 20 проценты, ике бала булһа 50 проценты кире ҡайтарыласаҡ. Әгәр балалар өсәү булһа, компенсация 70 процент тәшкил итәсәк. Ташлама алыу өсөн сабыйығыҙ йөрөгән учреждение етәксеһенә ғариза яҙырға кәрәк. Шулай уҡ бер ата-әсәнең паспорты, бөтә балаларҙың тыуыу тураһында таныҡлығы талап ителә. Баҡса өсөн түләү тейешле суммаға тиклем кәметеләсәк.Балағыҙҙы баҡсаға урынлаштыра алмаһағыҙ, йәғни ваҡытында ғариза яҙып та сират ҡыбырламаһа, өмөтөгөҙҙө өҙмәгеҙ. Ярҙам һорап йәшәгән урынығыҙҙағы хакимиәттең мәғариф бүлегенә мөрәжәғәт итегеҙ. | http://bashgazet.ru/belem/23767-balany-basaa-nisek-urynlashtyryra.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d3feff7102f6c21896e43d4ed43c9910c7b17a54abb8a381676d06374adb364c.json | [
"Унда сират оҙон булғанға, йәш әсәләр бәпес тыуғас та ғариза яҙа. Элеккесә балаға ике-өс йәш тулғанын көтөп, һуң ғына сиратҡа баҫҡандар юҡ хәҙер. Заман технологиялары йәш әсәйҙәргә ғаризаны өйҙән сыҡмай ғына яҙып, компьютер аша рәсми сайтына www.gosuslugi, йәғни дәүләт хеҙмәттәре порталына ебәрергә мөмкинлек бирә. ... |
[] | 2016-09-26 21:31:20+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Иҡтисадтың һәр тармағы бер-береһе менән тығыҙ бәйле. Сит илдәр менән алыш-биреште ҡыҫҡартып, үҙебеҙ етештергәнде генә ҡулланайыҡ тип лаф орғанда быны асыҡ тойҙоҡ. Баҡтиһәң, әлегә бер нисек т | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23751-ni-ss-shuny-uryry.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474548115_6-1.jpg | ru | null | Ни сәсһәң, шуны урырһың… | null | null | bashgazet.ru | Үкенескә ҡаршы, был йылдарҙа туйындырыусы ер хужаһыҙға әүерелде. Мәҫәлән, һуңғы ун биш йылда сәсеүлектәр майҙаны 15 миллион гектарға кәмене. Ә ун йыл самаһы ташландыҡ ятҡан һөрөнтө ерҙең артабан ауыл хужалығы эшмәкәрлеге өсөн яраҡһыҙ булыуы һәр кемгә мәғлүм. Ер-әсә эшкәртелеп, уңыш биреп, халҡын туйҙырғанда ғына, уны байлыҡ сығанағы тип атарға мөмкин. Ә бит Рәсәйҙәге сәсеүлектәр майҙаны үҙебеҙҙе генә түгел, ярты донъяны туйҙырырға етә.Ни сәсһәң, шуны урырһың тигәндәй, бураҙналарға һалыу өсөн сәсергә сифатлы орлоғо ла кәрәк бит әле. Күптән түгел Стәрлетамаҡ районында үткән төбәк-ара кукуруз һәм көнбағыш баҫыуы көнөндә лә һүҙ башлыса ошо хаҡта барҙы.– 2030 йылға Рәсәй иген етештереүҙе 130 миллион тоннаға еткерергә тейеш, был илдә һәр кешегә яҡынса берәр тонна тура килә тигән һүҙ. Кукуруз үҫтермәйенсә тороп беҙ уңышҡа өлгәшә алмаясаҡбыҙ, – тине Рәсәй Ауыл хужалығы министрлығының үҫемлекселек һәм үҫемлектәрҙе механизациялау, химик эшкәртеү, һаҡлау буйынса департаменты директоры Петр Чекмарев. – Уға алмаш культура юҡ. Был осорға кукурузды игенгә етештереүҙе 25 миллион тоннаға еткереү шарт.Бөгөн Рәсәй донъяла кукуруз үҫтереү буйынса 12-се урынды биләй. Һуңғы биш йылда ғына был культураны үҫтереү биш тапҡырға арттырылды.Белгестәр әйтеүенсә, кукуруз ҡоролоҡло йылдарҙа ла бирешеп бармауы менән отошло. Хатта быйыл республикала башҡа иген һәм ҡуҙаҡлы культуралар гектарынан уртаса егерме центнер самаһы уңыш биргәндә, кукуруздыҡы илленән ашып киткән. Ҡыҫҡаһы, Башҡортостан игенселәре кукуруздың табышлы үҫемлек икәнлеген аңлап өлгөрҙө. Уны уңайлы тәбиғәт шарттарында игенгә йыйып булһа, йыл насар килһә, силос өсөн дә файҙаланырға була. Бығаса ул башлыса мал аҙығы өсөн үҫтерелһә, былтырғы йылдан иген итеүгә етди иғтибар бирелә, сөнки малсылыҡ, ҡошсолоҡ һәм сусҡасылыҡ өсөн файҙалы аҙыҡ етештереүгә ҡулай ул. Малсылыҡта юғары һөҙөмтәгә өлгәшеү, һөт күләмен арттырыу йәһәтенән дә уның әһәмиәте ҙур.Бөгөн республикала силос өсөн кукуруз сәсеүлектәре 71 мең гектар майҙанды тәшкил итә. Былтыр иген өсөн 18 мең гектар майҙанда сәселһә, быйыл 23 меңгә етте. Алдағы йылдарҙа был һанды тағы ла арттырыу бурысы ҡуйыла. Мәҫәлән, силосҡа – 150 мең, ашлыҡҡа 50 мең гектарға еткереләсәк тип күҙаллана. Әлбиттә, уны үҫтереү, йыйыу өсөн махсус техниканың булыуы шарт. Был юҫыҡта республика етәкселеге хужалыҡтарға иген таҙартыу, киптереү ҡоролмалары, сәсеү, йыйыу машиналары алыу өсөн ярҙам ҡулы һуҙырға әҙер.Орлоҡ. Әлбиттә, барлыҡ эшмәкәрлекте фән менән бергә алып барғанда ғына ниндәйҙер һөҙөмтә, уңыш көтөргә мөмкин. Рәсәйҙең кукуруз һәм көнбағыш орлоғо етештереүсе селекционерҙары менән тығыҙ бәйләнеш булдырылыуы ла ҙур әһәмиәткә эйә. Бөгөн сәсеү эштәренә тотонған һәр игенсе ошо өлкәгә төп иғтибарҙы бүлергә тейеш. Юғиһә ҡайҙандыр орлоҡ алып, әллә күпме аҡса түгеп, тишек кәмәгә ултырғандар ҙа юҡ түгел. Петр Чекмарев был йәһәттән уяу булырға саҡырҙы. Мәҫәлән, был юҫыҡта селекция эше уңышлы алып барылған Краснодар крайының “Кубань” кукуруз орлоғо етештереү заводы, “Агроплазма” селекция-орлоҡсолоҡ компанияһы менән хеҙмәттәшлек итеү отошло буласағын билдәләне.Хәҙер сит илдәрҙекенән ҡайтыш булмаған орлоҡто илдең көньяғында ғына түгел, башҡа төбәктәрҙә, шул иҫәптән Волга буйы федераль округында ла үҫтерергә мөмкин. Быға сарала ҡатнашҡандар үҙҙәре шаһит булды. Райондың Калинин исемендәге хужалығында кукуруздың һәм көнбағыштың ситтән килтерелгән, шулай уҡ үҙебеҙҙең 120 гибриды һәм сорты сәселгәйне. Иген өсөн үҙебеҙҙең орлоҡтар һәйбәт һөҙөмтә күрһәтте, ә силос алыу өсөн импорт орлоғонан да артып китте.Илдә яҡын йылдарҙа көнбағыш етештереүҙе 15 миллион тоннаға еткереү күҙаллана. Был юҫыҡта ла белгестәр импорт орлоҡтан бәйлелектән ҡотолоп, үҙебеҙҙең селекционерҙар уйлап сығарғанды әүҙемерәк ҡулланырға саҡырҙы. Бөтә технологияларҙы, урындағы климат үҙенсәлеген теүәл үтәп, ваҡытында минераль ашламалар индергәндә, бына тигән уңыш алырға мөмкин. Йәнә селекция эшенә йәштәрҙе йәлеп итеү, уларҙың белемен арттырыу, фән әһелдәренә дәртләндереү саралары ҡулланыу зарурлығы ла көн үҙәгендә булырға тейеш.Кукуруз... Алтмыш йылдан һуң Рәсәй Хөкүмәте йәнә кукурузды иҫкә төшөрҙө. “Хрущевтың ҡарары дөрөҫ булған. Әммә уйлап эш итергә, элекке кеүек бөтә баҫыуҙарҙы кукуруз менән ҡаплап алырға түгел, ә уңыш бирерҙәй төбәктәрҙе һайларға кәрәк, сөнки ит һәм һөт етештереүҙә уның файҙаһы ҙур”, – тине Рәсәй ауыл хужалығы министры Александр Ткачев бер сығышында.Өлкән быуындың, кукуруз икмәген, колбасаһын ашай торғайныҡ, тигәне хәтерҙә уйылып ҡалған. Ысынлап та, уҙған быуат урталарында СССР-ҙа кукуруз “биҙгәге” башлана. 1956 йылда Мәскәүҙә кукуруз буйынса Бөтә Союз семинары үтә. Хрущев уны илде туйҙырасаҡ икенсе икмәк тип рәсми рәүештә иғлан итә. “Иптәштәр, кукуруз – колхозсыларҙың ҡулындағы танк. Ул беҙгә аҙыҡ-түлек өлкәһендәге көрсөктө йырып сығырға ярҙам итәсәк”, – тип сығыш яһай ул саҡта генераль секретарь һәм был культураны Ҡаҙағстандан Таймырға ҡәҙәр сәсергә кәрәклеген әйтә.СССР-ҙа кукуруз сәсеүлектәре 1954 йылда 3,5 миллион гектар тәшкил итһә, 1960 йылға ул 28 миллион гектарға, йәғни үҙләштерелгән сиҙәм ерҙәр күләменә етергә тейеш була. Днепропетровскиҙа һалҡынға сыҙамлы сорттар уйлап табыу өсөн Бөтә Союз ғилми-тикшеренеү институты ойошторола. Селекция эшенә һәм агротехник сараларға илдең вуздары, Тимирязев исемендәге Мәскәү ауыл хужалығы академияһы ғалимдары йәлеп ителә.Өҫтән команда булғас, яҡшы булып күренеү өсөн ниндәй генә аҙымға бармайҙар. Хатта арыш, бойҙай үҫтергән иң уңдырышлы ерҙәргә лә кукуруз сәсеп бөтәләр. Климатҡа ла, уны эшкәртеү өсөн ауыл хужалығы инфраструктураһының булыу-булмауына ла ҡарамайҙар. Был эшкә комсомолдар дәррәү күтәрелә. Ҡайһы бер урындарҙа хатта уны “комсомол культураһы” тип тә ебәрәләр. Мәктәп һайын уҡыусылар бригадаһы төҙөлә, биология дәрестәрендә улар яңы үҫемлекте ныҡлап өйрәнә, йәйен баҫыуҙарҙа практика үтә. Әлбиттә, күпте күргән өлкәндәр быға шикләнеп тә ҡарай.Был осорҙа күпләп ултыртыу өсөн һалҡынға сыҙамлы орлоҡ булмай. Ҡара тупраҡһыҙ ерҙәргә йылылыҡ яратҡан “молдавия” сорттарын сәсәләр, һуңғараҡ насар сифатлы сит ил орлоҡтарын да бураҙнаға һала башлайҙар. Бары Украинала, Молдавияла, Төньяҡ Кавказда ғына Американан алынған сорттарҙы ҡулланалар.1956 йылда Үҙәк Комитеттың беренсе секретары Никита Хрущев ит һәм һөт ризыҡтары етештереү буйынса “Американы ҡыуып етергә һәм уҙып китергә” тигән саҡырыу менән сығыш яһай. Тиҙ һәм шәп уңыш бирә торған кукуруз сәсеүлектәрен бығаса булмағанса арттырыу тәҡдим ителә. 1957 – 1959 йылдарҙа техник һәм мал аҙығы культуралары иҫәбенә кукуруз баҫыуҙары яҡынса утыҙ процентҡа арттырыла. Бер аҙҙан “баҫыу батшаһы” бөтә илде баҫып ала. Бер нисә йылдан Хрущев АҠШ-тың Айова штатында билдәле фермерҙың баҫыуында була. Рокууэл Гарста әфәнде юғары уңышлы гибрид кукурузы үҫтергән. Ил башлығы АҠШ тәжрибәһен ҡулланырға саҡыра. 1959 йылдан кукуруз баҫыуҙары йылдам арта. Әгәр 1956 йылда 18 миллион гектар тәшкил итһә, 1962 йылда 37 миллионға етә ул. Хатта йылылыҡ яратҡан һәм емешләнә алмаған үҫемлекте Вологда өлкәһенә ҡәҙәр төньяҡ төбәктәрҙә лә үҫтерәләр. Мәҫәлән, 1953 – 1960 йылдарҙа ғына Көнбайыш Себерҙә кукуруз сәсеүлектәре 2,1 мең гектарҙан 1,6 миллион гектарға тиклем еткерелә. Әйткәндәй, һан сифатты арттырмаған – игенгә был осорҙа уртаса 7,2 мең гектар ғына ҡалдырыла. Уңыш та түбән була – гектарынан 7,5 центнер ғына тәшкил итә. Мал аҙығы өсөн үҫтерелгән кукуруз уңышы, әлбиттә, һәйбәтерәк була: уңыш күләме дүрт тапҡырға арта, гектарынан 100 центнерға етә. Әммә ҡара тупраҡһыҙ ерҙә ғәҙәти күп йыллыҡ үләндән уңыш ике-өс тапҡырға ҡыйбатыраҡҡа төшә.Бер үк ваҡытта АҠШ-тан, Канаданан кукуруздың гибрид сорттары һатып алына, улар Төньяҡ Кавказда, Украинала, Молдавияла уңышлы үҫтерелә. Әлбиттә, үҙебеҙҙең сорттарға ҡарағанда илле процентҡа күберәк уңыш биреүе менән ота. Һөҙөмтәлә был төбәктәрҙә малсылыҡ нығына, уларҙы аҙыҡ-түлек менән тәьмин итеү яҡшыра.Кукуруз икмәге, колбасаһы, таяҡсалары, киҫәксәләре барлыҡҡа килә. Ошо үҫемлеккә арналған фильмдар донъя күрә, йырҙар, шиғырҙар ижад ителә. 1956 йылда “Кукуруз” тигән айлыҡ журнал сыға башлай. Ул тулыһынса ошо культураға бағышлана.Әммә 1960 йылда, хаҡ артыу сәбәпле, Америка һәм Канаданың орлоғон һатып алыу туҡтатыла. Хәҙер Төньяҡ Америка технологияһы буйынса яҡшыртылған үҙебеҙҙең сорттарҙы сәсергә ҡарар итәләр. 1964 йылда сәсеүлектәрҙең күбеһе һәләк була, уңыш насарлана. Шулай итеп, алдан әҙерлекһеҙ башланған кампания тиҙҙән үҙен һиҙҙертә. Илдә икмәк өсөн иген етешмәй. Аҡ бойҙай икмәге күп төбәктәрҙә кәштәләрҙән юғала, ә ҡара икмәккә кукуруз, борсаҡ онон ҡушып бешерәләр. 1963 йылда СССР һуғыштан һуң тәүге тапҡыр игенде ситтән һатып ала. Әлбиттә, был культураны үҫтереүгә әҙерлек булмай тиерлек. Беренсенән, кукуруз йылы ярата, икенсенән, уны ашлау, туҡландырыу өсөн минераль матдәләр юҡ. Насар эшләүселәрҙе йыйылыштарҙа тикшерәләр, күп етәкселәрҙе вазифаһынан бушаталар, совхоз, колхоз рәйестәрен партиянан сығаралар.1964 йылда Леонид Брежнев власҡа килгәс, кукуруз үҫтереү тулыһынса тиерлек ҡыҫырыҡлана, хатта ҙур уңыш биргән төбәктәрҙә лә уның сәсеүлектәре бөтөрөлә. 70-се йылдарҙа ул Төньяҡ Кавказда ғына үҫтерелә. Шулай ҙа ошо культураның юғары уңышы уны үҫтереүҙең файҙалы икәненә дәлил була. 1980 – 1990 йылдарҙа кукурузды йәнә сәсә башлайҙар. Хәҙер инде ул иген өсөн ҡара тупраҡлы зонала, Урта Волга буйында, Көньяҡ Уралда, шулай уҡ Алыҫ Көнсығышта (Амур өлкәһе, Приханкай уйһыулығы) үҫтерелә.Әле Рәсәйҙә кукуруз 4 миллион гектар майҙанда үҫтерелһә, шуның 2,5 миллион гектары игенгә китә, 1,54 миллионы силосҡа һалына. Киләсәктә сәсеүлектәрҙе арттырыу өсөн сифатлы орлоҡ мәсьәләһен хәл итергә кәрәк.Бөгөн 50 мең тонна орлоҡ үҙебеҙҙеке булһа, 34 меңе ситтән алына. Әлбиттә, киләсәктә кукуруз крахмалы етештереү йәһәтенән дә ҙур эш тора, сөнки был йүнәлеш бөтөнләй үҫешмәгән. Йәнә кукуруздың үҙен генә түгел, уны эшкәртеп һатыу буйынса ла өйрәнәһе бар. Бөгөн илдә 24 кукуруз заводы 60 мең тоннаға ҡәҙәр орлоҡ етештерә. Уларҙы яңыртып ҡорғанда, был һанды 90 мең тоннаға тиклем еткерергә мөмкин. Бынан тыш, 25 миллион тонна самаһы кукуруз алыу өсөн йәнә өҫтәмә рәүештә 2 миллиард һумлыҡ 3,4 мең сәскес, 51 миллиард һумлыҡ 8,5 мең комбайн һатып алырға кәрәк буласаҡ. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23751-ni-ss-shuny-uryry.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/243f32754c40d8df5e28228c0eb1b8ef52c3981e9a6fb9ff1b97b8ed329e95ab.json | [
"Үкенескә ҡаршы, был йылдарҙа туйындырыусы ер хужаһыҙға әүерелде. Мәҫәлән, һуңғы ун биш йылда сәсеүлектәр майҙаны 15 миллион гектарға кәмене. Ә ун йыл самаһы ташландыҡ ятҡан һөрөнтө ерҙең артабан ауыл хужалығы эшмәкәрлеге өсөн яраҡһыҙ булыуы һәр кемгә мәғлүм. Ер-әсә эшкәртелеп, уңыш биреп, халҡын туйҙырғанда ғы... |
[] | 2016-09-20 01:29:18+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Килемдәрҙең кәмеүе, хаҡтарҙың күтәрелеүе халыҡты ғаилә ҡаҙнаһына һаҡсылыраҡ ҡарарға мәжбүр итә. Һуңғы ун йыл эсендә шәхси финанстарға дөрөҫ идара итеү мәсьәләһе менән ҡыҙыҡһыныусылар араһынд | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23684-nisek-asyllya-yrnerg.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289654_2-2.jpg | ru | null | Нисек һаҡсыллыҡҡа өйрәнергә? | null | null | bashgazet.ru | 1. Быға күнегеү һис тә ҡыйын түгел. Бөтәбеҙ ҙә ҡасандыр уҡырға, яҙырға, төрлө эш башҡарырға өйрәнгән бит. Тәүҙә ауырыраҡ була, аҙаҡ иҫәп-хисап көндәлек ғәмәлдәрҙең береһенә әүерелеп китә. Тотаһың да теркәй башлайһың килемдәрҙе, сығымдарҙы...2. Иҫәп алып барыу өсөн блокнот, дәфтәр йөрөтөү мотлаҡ түгел. Ноутбук, хатта кеҫә телефоны ла ярҙамға килә ала. Һуңғыһы бигерәк тә уңайлы: яҙырға ла, ҡайһы бер тауарҙарҙың хаҡын фотоға төшөрөргә лә мөмкин.3. Үҙенә күрә бер диета инде. Күпме аҡса эшләп табыуыңды һәм уның ни саҡлыһын нимәгә сарыф итеүеңде белеп торғас, кәрәген һәм артығын айырырға өйрәнәһең. Спортта ла шулайыраҡ бит: шәхси ҡаҙаныштарҙы көн дә теркәп барыу анализларға форсат тыуҙыра, дәртләндерә, сәмләндерә.4. Ҡулға аҡса килеп эләгеү менән уның 10 процентын һаҡлауға һалып ҡуйырға күнегегеҙ. Күп түгел, тиерһегеҙ, әммә шулай тойола ғына. Ғөмүмән, беҙҙең күбебеҙ керем-сығымын һанамай, шунлыҡтан, Бөтә донъя банкының докладында әйтелгәнсә, “Рәсәй граждандарының кеҫәһендәге аҡсаның 30 проценты эҙһеҙ юғала”.5. Күп тигәндә ике-өс айҙан үҙегеҙҙең ихтыяжығыҙ тураһында аныҡ ҡына мәғлүмәткә эйә булырһығыҙ. Белгестәр иҫәпләүенсә, күптәрҙең ғаилә бюджетының 20 проценты самаһы зыянлы аҙыҡ-түлеккә тотонола. Шул уҡ ваҡытта барыбыҙ ҙа: “Һаулыҡ – ҙур байлыҡ”, – ти бит әле. Һандар шуны күрһәтә: уртаса хәлдәге ғаиләлә айлыҡ аҡсаның 5 проценты ғына һаулыҡты ҡайғыртыуға китә, ә алкоголле эсемлектәргә, ял итеүгә, күңел асыуға – 6-шар процент.6. Һаҡланманы бер нисә маҡсатҡа тип бүлгеләргә мөмкин. Мәҫәлән, эшһеҙ ҡалған осраҡта осто осҡа ялғар өсөн, бизнес асыуға, йортто төҙөкләндереүгә, машина һатып алыуға, балаларҙы уҡытыуға...7. Долларҙың, евроның ҡиммәтләнеүе һымаҡ донъя кимәлендәге яңылыҡтарға әллә ни иғтибар итергә ярамай. Һеҙҙең өсөн иң мөһиме – ғаилә иҡтисады. Хаҡтары артҡан, көрсөк халыҡты алҡымынан алған осраҡта ни эшләргә, ауырлыҡтарҙы нисек итеп еңелерәк йырып сығырға – бына шул һорауға дөрөҫ яуап табырға тырышығыҙ. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23684-nisek-asyllya-yrnerg.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/7aaf5991891fc65f39df482db3d398d8585d38e728027336618dc3a6cc2f73d1.json | [
"1. Быға күнегеү һис тә ҡыйын түгел. Бөтәбеҙ ҙә ҡасандыр уҡырға, яҙырға, төрлө эш башҡарырға өйрәнгән бит. Тәүҙә ауырыраҡ була, аҙаҡ иҫәп-хисап көндәлек ғәмәлдәрҙең береһенә әүерелеп китә. Тотаһың да теркәй башлайһың килемдәрҙе, сығымдарҙы...2. Иҫәп алып барыу өсөн блокнот, дәфтәр йөрөтөү мотлаҡ түгел. Ноутбук, хат... |
[] | 2016-09-20 21:29:39+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | ХХ һәм ХХI быуаттар арауығындағы күсеш ниндәйҙер боролоштар, ҡатмарлылыҡтар, аңлашылмаусанлыҡтар, юғалтыуҙар менән бәйле. Йәмғиәттә барған төрлө кире үҙгәрештәр милли үҙбилдәләнеш, рухи тәр | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23715-il-inlre-en-ishetbeme.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378044_dil_1558.jpg | ru | null | Ил инәләре һүҙен ишетәбеҙме? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23715-il-inlre-en-ishetbeme.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a6162448a67c958239693b2534c99fdf418c930ff767b680cf4c25bf3bff0af9.json | [
"Ил инәләре һүҙен ишетәбеҙме?",
"ХХ һәм ХХI быуаттар арауығындағы күсеш ниндәйҙер боролоштар, ҡатмарлылыҡтар, аңлашылмаусанлыҡтар, юғалтыуҙар менән бәйле. Йәмғиәттә барған төрлө кире үҙгәрештәр милли үҙбилдәләнеш, рухи тәр"
] |
[] | 2016-09-26 21:58:16+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Күрше республикалар һәм өлкәләрҙә, иркен илебеҙҙең әллә ҡайһы төбәктәрендә көн итеп тә, бер мәл атай-олатайҙарыбыҙҙың төп төбәге булған Башҡортостанға йөрәкһеп ынтылыуҙы, әлбиттә, аңларға бу | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23769-tormoshonda-millt-yamyshy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474893878_5-1-kalmantaev.jpeg | ru | null | Тормошонда - милләт яҙмышы | null | null | bashgazet.ru | Туҡ буйҡайының, ай, ҡамышынҠамсылар уҡ итеп үрәйем.Сит илдәргә сығып күп йөрөнөм,Үҙ илемә ҡайтып үләйем.Туҡ йылғаһы, мәғлүм булыуынса, Ырымбур өлкәһендә ағып барып, Һамарға ҡойған тарихи йылға. Юғарыла килтерелгән һағышлы йырҙың яңғыраш алыуына байтаҡ ҡына ир-егеттәрҙең, яҙмышҡа буйһоноп, донъя гиҙергә мәжбүр булыуы һәм ата-бабалар еренең ҡөҙрәтле тартыу көсөнөң һәр даим һаҡланыуы сәбәпселер. Ысынлап та, әҙәм балаһын оҙон сәфәрҙәргә һәм алыҫ тарафтарға ул үҙе лә айышына төшөнмәҫтәй көстәр тарта. Хәйер, Чолман аръяғындағы ғына Татарстан менән Һаҡмар, Яйыҡ ярҙарындағы Ырымбур яғын алыҫ донъя тип иҫәпләргә ярай микән? Ҡазан, Ырымбур тип сыҡһаң, һәр яҡҡа ла юл таҡыр. Башҡорт илен Ырымбурҙан да, Татарстандан да һис ҡасан межа бағаналары ла, сик һыҙығы ла айырып тормаған. Әгәр беҙ Башҡортостан йә Ырымбур яғы тип һөйләйбеҙ икән, ошо виртуаль биләмәләрҙә ғүмер баҡый мосафирҙар, мөғәллимдәр, ғалимдар, һөнәрселәр йөрөп торған. Сөнки донъя көтөр еребеҙ, һыулар һыуыбыҙ, һулар һауабыҙ уртаҡ, улар кемдер тарафынан кәртәләнмәй ҙә, сикләнмәй ҙә.Бәхеткә күрә, миңә Ырымбурҙа тыуып үҫеп, Башҡортостанға килеп ҡанат киргән байтаҡ кеше менән танышыу насип булды. Йәнә лә шәхсән күрешкәндәрҙән ишетеп белгәндәр күберәк инде. Далалар иленән Көньяҡ Урал армыттарына тиклемге араны яҙыусылар Сәғит Агиш, Ғабдулла Амантай, данлыҡлы комиссар-кавалерист, аҙағыраҡ күп йылдар республика мәғариф министры булып эшләгән Сәғит Әлибаев ҡына үтмәгән. Башҡорт шағирҙарының әҫәрҙәрен руссалаштырған талантлы егет Дим Дәминев та ошо яҡтан ине. Ә инде күренекле журналист, публицист, ҡәләмдәшем Мәргән Мырҙабәков, ғөмүмән, йөрәгемдә урынды ғүмере тамамланғансы алды. Шуға күрә әлеге яҙмаларымдың уртаһында булырға тейешле шәхес тураһында һүҙгә күсеүҙән алда Мәргән Әхмәт улының “Советская Россия”ның үҙ хәбәрсеһе” тигән китабынан бер өҙөк килтерәйем.“Ырымбур яғында минең булмаған урыным ҡалмағандыр. Өлкәнең географияһын, юлдарын, ҡалаларын һәм ауылдарын, предприятиеларын һәм төҙөлөштәрен, колхоздарын һәм совхоздарын бик яҡшы беләм, күп телле, үҙенсәлекле ошо төбәктең кешеләрен, тарихын, мәҙәниәтен белә торғайным. Бында яртылаш ҡаҙаҡ, яртылаш мужик сығышлы рустар, боронғо көн иткән урындарында өйкөм-өйкөм генә һаҡланып ҡалған башҡорттар, Тамбов һәм Пенза губерналарынан крайҙы Рәсәй колонизациялаған саҡта күсенеп ултырған Ҡазан татарҙары менән мишәрҙәр, килмешәк мордва менән алмандар, Урал йылғаһының көньяҡ ярында төпләнгән ҡаҙаҡтар йәшәй”.Шуныһы ғәжәпләнерлек: күп милләтле Башҡортостанда һәм башҡорттоң төп төйәгендә йәшәп тә, беҙ тирә-яҡ милли мөхит, халҡыбыҙҙың ошо мөхиттәге урыны, уны ҡәҙерләү кәрәклеге тураһында тәрән уйланып та бармайбыҙ шикелле. Бөгөнгө тормошобоҙҙо баһалар һәм алдағы көнитмешебеҙҙе самалар өсөн, әйтәйек, былар мөһим бит инде. Тарих фәндәре кандидаты, Башҡорт дәүләт университеты доценты Нурислам Ҡалмантаев ошо ябай ғына хәҡиҡәтте, шәт, күптәребеҙҙән алдараҡ аңлағандыр. Ғөмүмән, ҡусты ғилми хеҙмәттәрен төрлө төбәктәрҙә йәшәгән башҡорт ырыуҙары тарихының дөйөм нигеҙҙә таяныуына инанып яҙа. Бөгөн ил ағаһы йәшенә еткән уҙамандың эшләгәндәре тураһында гәзит мәҡәләһендә бәйән итергә маташыу — баймабашлыҡ та, мәғәнәһеҙлек тә. Нурислам ғүмеренең йылдарын елгә елгәрмәгән, бәлки тыуған төбәгендә башҡара башлаған уй-ниәттәрен Оло Башҡортостанда бойомға ашырыу әмәлен тапҡан.Ҡалмантаев-ғалимға һарысайҙың тәүге көндәрендә 50 йәш тулды. Әммә ошо юбиляр тураһында һүҙҙе дауам итерҙән алда ысын мәғәнәһендә олуғ юбиляр хаҡында әйтеүҙән тыйылмайыҡ. Бының сәбәбе шунда: быйылғы буранайҙа Нурисламдың атаһы Мирхәйҙәр Дәүләтғәли улының тыуыуына 100 йыл тулды. Атайсалы – Ырымбур өлкәһе Ҡыҙыл гвардия районының Үрге Ильяс ауылы. Раҫлауҙарынса, уның олатаһы, хәлле генә кеше, ни сәбәптәндер ер-һыуын ҡалдырып Урта Азия яҡтарына сығып киткән икән. Мирхәйҙәр иһә әсәһе янында йәшәгән. Тәүҙә мәҙрәсәлә уҡыған, артабан белемен Каруанһарайҙа урынлашҡан Башҡорт педагогия техникумында киңәйткән. Мәргән Мырҙабәковтың хәтерләүенсә, ошо техникумға “Башҡорт халҡының мәғрифәт һарайы” тигән алтаҡта эленгән булған. Ә техникум директоры – әлеге мәшһүр Сәғит Рәхмәт улы Әлибаев. Каруанһарайҙа уҡыған йылдары, һабаҡташтары тураһында йыш, мауыҡтырғыс итеп һөйләй торғайны. Их, шуларҙы яҙып алһамсы”, – тип һөйләй хәҙер Нурислам Мирхәйҙәр улы. Аҡылыбыҙға һил һуңлабыраҡ инә шул. Бына мин дә атайым яғынан яҡын туғаным, Шафиҡ Әминев-Тамъяни апаның халыҡ телендә йөрөгән шиғырҙарын ваҡытында ҡағыҙға төшөрөргә сула тапмауыма әле булһа әсе үкенәм. Мирхәйҙәр ағай – Ырымбурҙағы Башҡорт педтехникумының ябылыуына шаһит булған кеше. Уҡыусылар, мөғәллимдәр ошондай хилаф эш айҡанлы ризаһыҙлыҡ белдереп ҡараһа ла, ябай кешеләрҙең һүҙе хакимдарҙың ҡолағына ҡасан салынғаны бар?Ә ҡыҫҡаса әйткәндә, Мирхәйҙәр ағай һоҡланырлыҡ уҡымышлы кеше булған. Өй тулы китап, ишек һәр кемгә асыҡ — кил, тыңла, уҡы. Ғилемгә кешенең йәне лә, ҡаны ла тартыуы мөһим. Баҡтиһәң, Ҡалмантаевтар дворян сословиеһына, заманында хәлле ҡатламға ҡараған икән. Тамырҙары икенсе сығанаҡтан һут алған кешеләргә, улар ил өсөн ни тиклем генә хеҙмәттәр һалмаһын, ситләтеп ҡарау замандарын да баштан үткәрҙек.Оҙон тәбәрәккә төштө был, тип тиргәһәгеҙ ҙә, Нурисламдың әсәһе тураһында һүҙ әйтмәй ҡалыр хәл юҡ. Минзәйрә Дауыт ҡыҙы Ҡалмантаева донъяға Һамар губернаһы Йомран-Табын улусы Быҙаулыҡ өйәҙенең Тәңес ауылында (хәҙер Ырымбур өлкәһе Ҡыҙыл гвардия районының Үрге Ильяс ауылы тип атала) күҙен асҡан. Дауыт ҡарт та хәллеләр затынан булған бит. Колхозлашыу ғәләмәте башланғас, Минзәйрә апайҙар Урта Азияға сығып киткән. Ҡарағалпаҡтың төп ҡалаһы Нөкөстә лә йәшәп алырға тура килгән. Ләкин, тыуған ер тартып, атайсалға әйләнеп ҡайтҡандар.Минзәйрә Дауыт ҡыҙының яҙмышы, әйткәндәй, ҡатмарлыраҡ. Бөйөк Ватан һуғышы башланып, 1942 йылдың авгусында уны армияға саҡырып алғандар. Ленинград фронты, Балтик буйы, Венгрия – хаяһыҙ фронт юлдарын хәҙер һанап ҡына ултырыу ҙа тетрәндерә. 1945 йылдың октябрендә ҡаһарман башҡорт ҡыҙы, күкрәген орден-миҙалдар менән балҡытып, илгә ҡайтып төшкән.Һүҙҙе ғалим Нурислам Ҡалмантаевҡа арнарға ниәтләп башланым да әллә ҡайһы далаларға сығып киттем түгелме һуң? Бәлки, ата-әсәһе тураһында әйткәндәр ҡайһылыр дәрәжәлә уның булмышына ла бер һыҙат рәүешендә яталыр?Бала саҡтың хәтере ташҡа соҡоп яҙылған кеүек ныҡлы була. Нурислам да туғандарын, белем юлынан тәүге аҙымдарын атлатҡан мәктәбен, мөғәллимдәрен эскерһеҙ кешеләрҙә генә күренә торған бер ҡатлылыҡ менән иҫенә ала. Күрше Урта Ильяста һигеҙ йыллыҡ мәктәп ябылғас, уның тиҫтерҙәре район үҙәге Плешановоға йөрөп уҡырға мәжбүр була. Үҙем дә шундайыраҡ яҙмышҡа юлыҡҡас, Нурисламдарға төшкән яфаны ҡабаттан үҙем кисергәндәй тойҙом. Ошондай саҡтарҙа мәктәпкә йөрөп уҡыу ауырлығын мөғәллимдәрҙең илтифатлы үә мәрхәмәтле булыуы ғына еңеләйткәндәй. Нурислам башҡорт балаларына бик ихлас мөғәмәләлә булған мәктәп директоры Борис Владимирович Левшинды рәхмәтле хәтергә ала. Алыҫ сәфәрҙәргә йөрөгән карап капитаны Ырымбур яҡтарындағы ҡыҙға өйләнгән икән, шуғалыр бында төпләнгәндәр. Левшин тарих һәм йәмғиәтте өйрәнеү фәндәрен уҡытҡан һәм, Нурисламдың фекеренсә, тарих буйынса уны бүтәндәргә өлгө итеп ҡуйыр булған. Булыр бала – бишектән тигәндәй, тарихсы-ғалимдың ошо йүнәлештәге һәләте мәктәптән үк күренә башлаған.Маҡсатыңды алға ҡуйһаң, уға өлгәшеү өсөн бер әмәлен барыбер табаһың. Ырымбур төбәгенең бик күп егет һәм ҡыҙҙары Башҡортостанға, айырым алғанда, Өфөгә килеп, үҙенең оло тормошҡа һуҡмағын һалған. Ә Башҡорт дәүләт университетында тарихсы-ғалимдар ҡоро әүәл-әүәлдән ныҡ булды. Нурислам Мирхәйҙәр улына оло тарихсылар – хәҙер инде мәрхүм Билал Хәмит улы Юлдашбаев, Рим Зәйнәғәбит улы Йәнғужин, шулай уҡ Ирек Ғайса улы Аҡмановтарҙан күп йәһәттән һабаҡ алыу бәхете насип булған. “ХХ быуат башында Башҡортостанда милли мәсьәлә” тигән темаға кандидатлыҡ диссертацияһын яҙырға тотонғас, йәш ғалимдың ғилми етәксеһе йәнә лә профессор Юлдашбаев булған. Әле лә көнүҙәк яңғыраған теманы Ҡазан университетында яҡлаған саҡта ғилми советҡа ҙур ғалим, Татарстандағы күренекле йәмәғәт эшмәкәре профессор Индус Раззаҡ улы Таһиров етәкселек иткән.Профессор Таһировтың йәмәғәт эшмәкәре лә булыуын тиктәҫкә генә айырып әйтмәйем. Фән, дөйөм ижтимағи процестан айырылып, үҙе генә йәшәй алмай. “Фән ярҙамында, көс-маҙар ҡулланмай ғына, һәүетемсә, әммә тәүәккәл рәүештә хөрәфәттәр, уйҙырмалар һәм хаталар алып ташлана, ә өлгәшелгән хәҡиҡәтте артабан үҫеү азатлығын, уртаҡ хөрлөктө һәм эске иркенлекте һаҡлап ҡалыуға өлгәшелә”. Был бөйөк Дмитрий Михайлович Менделеевтың фекере һәм уның хаҡлы булыуы шик тыуҙырмай.Нурислам Мирхәйҙәр улы ғүмеренең үренә лә күтәрелеп етмәгән. Бер мәл шул бейеклеккә аяҡ баҫһа, ғалим кеше мөмкинлектәренең Ырымбур далалары кеүек сикһеҙ, маҡсаттарының Урал сусаҡтары һымаҡ юғары икәнлегенә тағы бер ышаныр әле. Ошо юлынан, ғаилә бәхетенән, халҡының хөрмәтенән яҙлыға күрмәһен. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23769-tormoshonda-millt-yamyshy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/c1712117a1b744bdacd79988737212fc032cce21ff1ebe0746c2ee3669caa59b.json | [
"Туҡ буйҡайының, ай, ҡамышынҠамсылар уҡ итеп үрәйем.Сит илдәргә сығып күп йөрөнөм,Үҙ илемә ҡайтып үләйем.Туҡ йылғаһы, мәғлүм булыуынса, Ырымбур өлкәһендә ағып барып, Һамарға ҡойған тарихи йылға. Юғарыла килтерелгән һағышлы йырҙың яңғыраш алыуына байтаҡ ҡына ир-егеттәрҙең, яҙмышҡа буйһоноп, донъя гиҙергә мәжбүр булы... |
[] | 2016-09-16 13:29:25+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Башҡортостан” телерадиокомпанияһының “Тамыр” балалар телеканалы VIII Бөтә Рәсәй “СМИротворец-Волга” конкурсының төбәк этабында еңеүселәр рәтенә сыҡты. “Был – беҙ” тапшырыуҙар циклы “Балала | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23652-yn-eese-tamyr.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473945366_16-2.jpg | ru | null | Йәнә еңеүсе “Тамыр”! | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23652-yn-eese-tamyr.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d51fa4c413302014c7630d85c4e566470935be332d78508b37ad563966bd0666.json | [
"Йәнә еңеүсе “Тамыр”!",
"“Башҡортостан” телерадиокомпанияһының “Тамыр” балалар телеканалы VIII Бөтә Рәсәй “СМИротворец-Волга” конкурсының төбәк этабында еңеүселәр рәтенә сыҡты. “Был – беҙ” тапшырыуҙар циклы “Балала"
] |
[] | 2016-09-20 21:29:36+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ҡыйғы районының Түбәнге Ҡыйғы ауылында Зөфәр Йосоп улы Садиҡовты хәтерләмәгән кеше юҡтыр. Киномеханик һөнәренә мөкиббән бирелгән намыҫлы хеҙмәткәр ине ул. Зөфәр ағайҙың баҡыйлыҡҡа күсеүенә у | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23706-drr-aylyr-inek.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474375651_3-1-zufar-sadikov.jpg | ru | null | Дәррәү ағылыр инек... | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23706-drr-aylyr-inek.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/82730d2bfea35730dc2eaf0e1a9b307ea7d389f706e25d43fb7a652fd4ffc4ee.json | [
"Дәррәү ағылыр инек...",
"Ҡыйғы районының Түбәнге Ҡыйғы ауылында Зөфәр Йосоп улы Садиҡовты хәтерләмәгән кеше юҡтыр. Киномеханик һөнәренә мөкиббән бирелгән намыҫлы хеҙмәткәр ине ул. Зөфәр ағайҙың баҡыйлыҡҡа күсеүенә у"
] |
[] | 2016-09-30 00:20:50+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Иҡтисади көрсөк күптәрҙең кеҫәһенә “һуҡты”. Өҫтәмә килем тураһында кем генә уйланмай икән. Эш тәҡдим иткән сайттарҙың береһе тулы булмаған хеҙмәт көнө менән бер аҙ матди хәлде яҡшыртыу мөмки | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23811-telgn-ynen-tapan.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475153734_work.jpg | ru | null | Теләгән йүнен тапҡан | null | null | bashgazet.ru | Беренсе урында – водитель. Хатта көнө буйы эшләмәй, төрлө хеҙмәттәр күрһәтеп кенә лә айына 30 – 50 мең һум аҡса эшләп була икән. Унан телефон аша һатыу итеүселәр килә. Көнөнә дүрт-биш сәғәтлек мәшғүллек өсөн 20 мең һум түләйҙәр. Был ысул менән йыш ҡына студенттар матди хәлен яҡшырта икән. Өсөнсө урында – йөк ташыусылар. Тауар бушатып, айына 18 мең һумдан 25 меңгәсә аҡса эшләргә була.Йога буйынса инструктор, администраторҙар, төп эшенән тыш, ҡайҙалыр эшләп, 15 мең һумдан да кәм алмаясаҡ. Видеоблогер һәм аниматорҙар 10 мең һум самаһы аҡса эшләй.Был һандар ысынбарлыҡҡа тап киләме? Гәзит уҡыусыларҙан һорайыҡ.Илнур:– Тап килә. Төп эшемдән тыш, төндәрен такси хеҙмәтендә эшләйем. Артыҡ көс төшөрмәй генә инде. Ун кешене урын-еренә алып барһам, миңә етә. Ял көндәрендә оҙағыраҡ йөрөргә тырышам. Айына 15 мең һумлыҡ ипотека кредитын ҡапларға ошо аҡса тотонола.Резида:– Колледжда III курста уҡыйым. Студент кешегә аҡса бер ваҡытта ла етмәй ул. Былтыр белдереүҙәр таратыусы булып матди хәлемде яҡшырта инем. Быйыл телефон аша аҡса эшләү юлын таптым. Заказдар ҡабул итәм. Әйтелгән ваҡытҡа киләһең дә ҡушылғанды атҡараһың. Офис йылы, тышта тороу түгел инде. Айына биш мең һум эшләһәм дә күңелем була. Атай-әсәйҙән аҡса һорамаҫҡа тырышам.Алһыу:– БДПУ-ла IV курста уҡыйым. Әхирәттәрем менән балалар байрамдары үткәрәбеҙ. Йәнһүрәт геройҙары костюмдарын тектек. Бер байрам өсөн 10 мең һум аҡса һорайбыҙ. Был аҡсаға бәләкәстәр өсөн шарҙар, бүләктәр алына әле. Өсөбөҙгә өсөшәр мең эшләйбеҙ бер байрамдан. Айына дүрт-биш сара тура килә.Римма:– Декрет ялында ултырам. Аҡса етеңкерәмәй. Ҡасандыр бейеү менән ныҡлап шөғөлләнә инем. Был һөнәр ярап ҡалды. Эргәләге мәҙәниәт йорто менән һөйләшеп, бәләкәстәр өсөн бейеү түңәрәге астым. Таныштарым һорауы буйынса аэробикаға тотондом. Бәләкәстәр бер дәрес өсөн 100 һум түләй, өлкәндәрҙән 150 һум алам.Альберт:– Хаҡлы ялға сыҡтым. Өйҙә ултырғы килмәй. Эргәләге магазинға йөк ташыусы булып урынлаштым. Кискеһен ике-өс сәғәткә барып ҡайтам. Әбей ҡәнәғәт, сөнки эш хаҡы коммуналь хеҙмәттәргә түләүгә ярап ҡала. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23811-telgn-ynen-tapan.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/be4bf837c757aef6165739491b1754c8005b2454b318352e7a5afb3c04c7889b.json | [
"Беренсе урында – водитель. Хатта көнө буйы эшләмәй, төрлө хеҙмәттәр күрһәтеп кенә лә айына 30 – 50 мең һум аҡса эшләп була икән. Унан телефон аша һатыу итеүселәр килә. Көнөнә дүрт-биш сәғәтлек мәшғүллек өсөн 20 мең һум түләйҙәр. Был ысул менән йыш ҡына студенттар матди хәлен яҡшырта икән. Өсөнсө урында – йөк таш... |
[] | 2016-09-19 09:28:34+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бер мандатлы алты округта һайлауҙа 47 кандидат ҡатнашты.Бер мандатлы алты округта һайлауҙа 47 кандидат ҡатнашты. Биш округта һайлаусылар “Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһы кандидаттарына өҫтөнлө | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23658-ber-mandatly-alty-okrugta-aylaua-47-kandidat-atnashty.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474272432_2.jpg | ru | null | Бер мандатлы алты округта һайлауҙа 47 кандидат ҡатнашты. | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23658-ber-mandatly-alty-okrugta-aylaua-47-kandidat-atnashty.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/3d1dedb17598de0ddde5968b753acaca0e5e243216766e58a3a7754c3312f4e8.json | [
"Бер мандатлы алты округта һайлауҙа 47 кандидат ҡатнашты.",
"Бер мандатлы алты округта һайлауҙа 47 кандидат ҡатнашты.Бер мандатлы алты округта һайлауҙа 47 кандидат ҡатнашты. Биш округта һайлаусылар “Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһы кандидаттарына өҫтөнлө"
] |
[] | 2016-09-29 20:18:51+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Илебеҙҙә алтмыш йәшкә артылғандар, етмешен ваҡлаған инәй-бабайҙар, һикһәндә лә йөрәк дәрте һүнмәгән оло быуын вәкилдәренең көнитмеше нисек? Өлкән йәштәге кешеләрҙең абруйы бармы бөгөн? Быуын | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23824-ksh-orap-fatihalar-alyp.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155282_16-2.jpg | ru | null | Кәңәш һорап, фатихалар алып... | null | null | bashgazet.ru | – Оло быуын һәм ғилемгә ынтылыш, оло быуын һәм дин... Ошо хаҡта нимә әйтә алаһығыҙ?– Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм барыбыҙға өлкәндәрҙе хөрмәт итергә һәм балаларҙы яратырға ҡушты. Беҙ, йәштәргә, оло быуын һәр саҡ үрнәк булып тора. Борон-борондан халҡыбыҙ ниндәйҙер эш башлағанда өлкәндәр фекеренә ҡолаҡ һалған, кәңәш алған, уларҙың һүҙе, йәштәрҙең көсө менән төрлө мәсьәләләр хәл ителгән.Оло кеше лә үҙ өҫтөндә эшләүҙе туҡтатмай. Бына мин шундай аҡһаҡалдарыбыҙҙы беләм, улар имам булып уҡыу йорттарында һабаҡ бирә. Пәйғәмбәребеҙ бишектән алып ләхеткә хәтлем белем алырға ҡушты. Был үҙ өҫтөңдә эшләү тигәнде аңлата. Шундай кешеләр бар, улар һис ҡасан үҙ өҫтәрендә эшләүҙе туҡтатмай һәм беҙгә үрнәк булып тора. Беҙ ҙә аҡһаҡал йәшендә күркәм хикмәтле, йәғни кешеләр ҡарап һоҡланып торорлоҡ, камил холоҡло аҡһаҡалдар булһаҡ ине. – Һуңғы йылдарҙа иманға килгән йәштәр күбәйә, ә өлкәндәр мәсеттәргә күп йөрөймө?– Әлбиттә, йөрөйҙәр, әлхәмдуллиләһ. Беҙҙең имамдарыбыҙҙың һикһән проценты – оло кешеләр, райондарҙағы мәсеттәрҙең эшмәкәрлеге тулыһынса тиерлек улар иңендә ята. Уларға эш хаҡы түләнмәй. Ошоға бәйле заман йәштәренә бигерәк тә ауыл мәсеттәрендә эшләү ауырыраҡ, сөнки йәш егеттәр ғаилә ҡороп, балалар үҫтерә. Дини йәштәр ҡала еренә килеп, эшҡыуарлыҡ менән шөғөлләнергә мәжбүр. Шуға ла, оло йәштәге эшләп йөрөгән имамдарыбыҙ булмаһа, бөгөн беҙҙең хәл-торошобоҙ мөшкөл булыр ине.Мәҙрәсәгә уҡырға килеүселәр араһында дини белемгә ынтылған йәштәр күп, шуға ла беҙҙең байтаҡ мөғәллимдәребеҙ, дәрес биргән хәҙрәттәребеҙ – йәштәр быуынынан. Сөнки уларҙың, оло быуындан айырмалы рәүештә, динде өйрәнергә мөмкинлектәре күберәк. Ололарҙың йәш сағы дин тыйылған заманда ауырыраҡ шарттарҙа үтте. Шулай ҙа өлкәндәрҙең дини белем алырға мөмкинлеге бар. Дини белем биреү ҡала һәм район үҙәктәре мәсеттәрендә ойошторолған. Уларҙа квалификация үткән уҡытыусылар белем бирә.– Быуындар күсәгилешлеге тибеҙ. Исламда булыусы йәштәр менән ололар араһында бәйләнеш һаҡланамы?– Оло быуындың туплаған белеме беҙҙең өсөн бик мөһим. Сөнки динде белеү менән генә эш бөтмәй, тәжрибә лә талап ителә. Шуға ла белем алып ҡайтҡан һәм, мәҫәлән, имам итеп тәғәйенләнгән йәш кешегә өлкәндәр ярҙам итә, йәғни ниндәйҙер эш башлауҙа аҡыл-тәжрибәгә таянған оло быуын һәр саҡ терәк булып тора. Йәш кеше үҙ сиратында ололар янында йөрөй, үҙе лә дәрес бирә, шул рәүешле остазынан күп нәмәгә өйрәнә.– Бөгөн ике яҡлы күренешкә шаһит булырға мөмкин: йәштәр араһында күңеле менән дингә тартылып та, ышаныстары етмәү арҡаһындамы баҙнат итмәүселәр һәм ололар араһында ваҡыт етмәгәнлеккә һылтанып намаҙ уҡыуҙы һуҙып килгәндәр бар.– Ысынлап та, ҡайһы бер кеше, эшемдән киткәс, машина алғас, хаҡлы ялға сыҡҡас мәсеткә йөрөй башлармын, ти. Әммә әҙәм ҡасан вафат булырын белмәй. Үҙебеҙ шаһит, күп кенә йәштәр китеп бара донъянан...Беҙ был донъяла күпме йәшәребеҙҙе белмәйбеҙ. Бәлки, үлемебеҙ беҙҙе ишек артында, йәки юлға сыҡҡанда көтөп торалыр. Шуның өсөн һәр ваҡыт Аллаһы Тәғәлә менән күрешергә әҙер булырға тейешбеҙ. Был – һинең тәнең һәм йәнең таҙа булыуы, ғөсөллө булыуың. Шуға ла “өлкәнәйгәс, намаҙға баҫырмын” тигән уй шайтан ҡотҡоһонан ҡотолмайса хәл ителмәҫ.Әгәр ҙә, һеҙ әйткәнсә, йәштәр араһында икеләнеп йөрөүселәр булһа, ниндәйҙер кәңәш-ярҙам һорарға теләйҙәр икән, улар беҙгә килә ала. Диниә назаратының йәштәр бүлеге эшләй, улар өсөн төрлө спорт, ҡатын-ҡыҙҙар, танышыу клубтары һәм ғилми йүнәлештәге ойошмалар етерлек. Ололарға килгәндә, өлкән йәштәгеләр менән шулай уҡ Башҡортостан мосолмандарының Диниә назаратында ойошма эшләй. Республикабыҙҙың абруйлы 12 аҡһаҡалы ингән президиум бар. Кәңәшле ил тарҡалмаҫ, ти халыҡ, оло быуын һәм йәштәр менән бергәлек һәм бәйләнеш булдырылған.– Йәш быуынға өлгө булыр, ихтирамға лайыҡ инәй-бабайҙар һәм өләсәй-олатайҙарға, йыйындарҙы йәмләүсе, өгөт-нәсихәт бирер, аҡыл-зиһен өләшер ағинәй һәм аҡһаҡалдарға Халыҡ-ара оло йәштәгеләр көнө уңайынан ниндәй теләктәрегеҙ булыр?– Илебеҙҙәге бар аҡһаҡалдарыбыҙҙы һәм ағинәйҙәребеҙҙе оло байрамдары уңайынан ҡотлайым. Аң-ғилем менән бергә таҙа күңел, аҡыл теүәллеге, яҡты зиһен, иҫәнлек-һаулыҡта, балаларығыҙ, яҡындар-туғандар рәхмәтендә, күрше-күлән, халыҡ ихтирамында, күңел тыныслығында, иманда булыуҙарын теләйем. Һәм йәштәргә мөрәжәғәт итәм: өлкәндәргә иғтибарлы булып хәлдәрен белешеп, ярҙам ҡулы һуҙып торайыҡ һәм һәр ваҡыт уларҙың фатихаһында булайыҡ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23824-ksh-orap-fatihalar-alyp.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/ba82b01c5aa30ea3c7ecd5e9bd9f1a8d073dca1962d9fe708b97e35a1a8e59fc.json | [
"– Оло быуын һәм ғилемгә ынтылыш, оло быуын һәм дин... Ошо хаҡта нимә әйтә алаһығыҙ?– Пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм барыбыҙға өлкәндәрҙе хөрмәт итергә һәм балаларҙы яратырға ҡушты. Беҙ, йәштәргә, оло быуын һәр саҡ үрнәк булып тора. Борон-борондан халҡыбыҙ ниндәйҙер эш башлағанда өлкәндәр фекеренә ҡолаҡ ... |
[] | 2016-09-26 21:24:56+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Сәйәсәт менән хайуандар ҙа шөғөлләнә икән. Кешеләр башы етмәүҙән уларға мөрәжәғәт итәме, әллә хайуандар хәленә төшә башланыҡмы – аңламаҫһың... Сәйәсәт менән хайуандар ҙа шөғөлләнә икән. Ке | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23746-hayuandar-a-thetk-yntyla.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474547136_sobaka.jpg | ru | null | Хайуандар ҙа тәхеткә ынтыла... | null | null | bashgazet.ru | Бына, мәҫәлән, Герцог ҡушаматлы 9 йәшлек пиреней эте Миннесота штатының (АҠШ) ҙур булмаған Корморант биҫтәһендә өсөнсө тапҡыр мэр вазифаһына һайланған. Күрәһең, эт алып барған сәйәсәттән ундағы халыҡ ҡәнәғәт, сөнки һуңғы һайлауҙа Герцог дәғүәселәрен күпкә уҙып, ышаныслы еңеү яулай.Америкала эттәрҙән бесәйҙәр ҙә ҡалышмай. Аляскалағы Талкитна ҡаласығында Стабс тигән бесәй почетлы мэр булып тора. Бер нисә йыл элек ул эттән талана һәм даны тағы ла киңерәк тарала. Был “аҡыллы” бесәйҙең “Facebook” социаль селтәрендә 35 мең “дуҫы” бар. Әле “сәйәсмән” бесәйгә – 19 йәш. Ҡарт булыуына ҡарамаҫтан, “эштәрен” еренә еткереп башҡара икән.Эт менән бесәйҙән кәзәләр ҙә ҡалышмаҫҡа тырыша. 1980 йылда Техас штатының Лахитас ҡалаһы мэры вазифаһына көрәш кеше менән кәзә араһында бара. Тәүге һайлау кампанияһында кеше еңһә, икенсеһендә кәзә өҫкә сығып, “тәхеткә” ултыра.Клей Генри ҡушаматлы кәзәнең ғаиләһе сәйәси династия булараҡ билдәле. Уның Клей Генри II тигән “улы” ла мэр була, ләкин әлеге көндә мэр вазифаһын биләгән Клей Генри III ҡушаматлы “улы”нан һөҙөп үлтерелә.Америка хайуандары мэр вазифаһы менән генә мөрхәтһенмәй, президент “тәхете”нә лә дәғүә итә. Мәҫәлән, Чикагоның демократтар партияһы президентлыҡҡа кандидат итеп Пигасус ҡушаматлы сусҡаны күрһәтә. Әммә сусҡаның “сәйәси” ғүмере оҙон булмай. Беренсе пресс-конференцияла “кандидат” менән таныштырыу барған мәлдә сусҡа менән бер нисә кешене ҡулға алалар. Һуңыраҡ кешеләрҙе иреккә сығаралар, ә Пигасустың яҙмышы билдәһеҙ булып ҡала. Имеш-мимештәргә ҡарағанда, бер полиция хеҙмәткәренең өҫтәленә ятҡан тиҙәр. Хәйер, юғары вазифаға ынтылып маташҡанда баштарҙың китеүе сер түгел инде...Шулай ҙа, ниндәй генә ҡурҡыныс янаһа ла, эттәр тыйылып ҡалырға теләмәй: Кентукки штатының Рэббит Хэш ҡалаһы мэры Люси Лу ҡушаматлы кәнтәй АҠШ президенты вазифаһына ынтыла. Уның лозунгыһы ла бар: “Һеҙҙең өмөтөгөҙҙө аҡларлыҡ кәнтәй!”Ярай, эт – эт инде, ә бына бүреләрҙең власҡа дәғүә итеүе бер аҙ шомландырып ҡуя. Улай тиһәң, кеше битлеге кейеп, урын биләгән “бүреләр” әҙме ни?! Әйтәйек, Колорадо штатындағы Дивайт ҡалаһының мэр вазифаһын Шунка тигән бүре биләй. Шулай ҙа юғары вазифаларҙа “бүреләр” ултырмаһын ине.Ғөмүмән, АҠШ-та ғына түгел, Европаның ҡайһы бер илдәрендә хайуандарҙы төрлө вазифаларға тәҡдим итеп, һайлауҙар үткәрелеп тора. Юғары урындан бер хайуан да баш тартмай икән... Хайуандар кешенән үрнәк аламы, әллә кешеләр хайуанданмы? | http://bashgazet.ru/politika/23746-hayuandar-a-thetk-yntyla.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/0e7975cafa3abbf268805e8fe8c07fcb9f6928787c075c9f08a60a00417035d0.json | [
"Бына, мәҫәлән, Герцог ҡушаматлы 9 йәшлек пиреней эте Миннесота штатының (АҠШ) ҙур булмаған Корморант биҫтәһендә өсөнсө тапҡыр мэр вазифаһына һайланған. Күрәһең, эт алып барған сәйәсәттән ундағы халыҡ ҡәнәғәт, сөнки һуңғы һайлауҙа Герцог дәғүәселәрен күпкә уҙып, ышаныслы еңеү яулай.Америкала эттәрҙән бесәйҙәр ҙә ҡ... |
[] | 2016-09-20 01:29:23+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Йондоҙ атылғанда Ҡараңғыға ут ҡабыҙып Яҡтырып яна төндә, Атыла ла һүнә йондоҙ! Йондоҙ атылғанда Ҡараңғыға ут ҡабыҙып Яҡтырып яна төндә, Атыла ла һүнә йондоҙ! Әйләнә микән көлгә? Атыла ла һ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23673-taylyu-aramysheva-lp-usha-oshtar.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/1474285178_8-1-tansylu-karamysheva.jpg | ru | null | Таңһылыу ҠАРАМЫШЕВА Өҙөлөп һүҙ ҡуша ҡоштар | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23673-taylyu-aramysheva-lp-usha-oshtar.html | ba | 2016-09-14 | bashgazet.ru/e0d6996aec81eba0dd9c68ed45b1c1b2b81855b6f5ba18f107041a925e4b3f1b.json | [
"Таңһылыу ҠАРАМЫШЕВА Өҙөлөп һүҙ ҡуша ҡоштар",
"Йондоҙ атылғанда Ҡараңғыға ут ҡабыҙып Яҡтырып яна төндә, Атыла ла һүнә йондоҙ! Йондоҙ атылғанда Ҡараңғыға ут ҡабыҙып Яҡтырып яна төндә, Атыла ла һүнә йондоҙ! Әйләнә микән көлгә? Атыла ла һ"
] |
[] | 2016-09-29 20:19:06+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Ялҡау — сәбәбен, булдыҡлы мөмкинлеген таба” тигән халыҡ һүҙҙәре нәҡ эшҡыуар Эльмир Хәбибов тураһындалыр ул. Юғары белемле белгес бынан бер нисә йыл элек район ауыл хужалығы идаралығындағы | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23818-klt-tupray-udyryshly.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475154636_elmir-habibov.jpg | ru | null | Кәлтәү тупрағы уңдырышлы | null | null | bashgazet.ru | Башҡа йүнәлештәрҙә үҙен бер ни тиклем һынағандан һуң йәшелсә үҫтереү тармағын һайлай һәм йылытма (теплица) төҙөү өсөн ҡуртымға ер ала. Беренсе йыл уңыш ул көткәнсә булмай: Тәтешле тупрағын ҡыяр ниңәлер бик үҙһенмәй. Уйлаған һәр ниәтен аҙағына еткерергә өйрәнгән егет эшен Кәлтәү ауылына күсерергә ҡарар итә һәм баштан-аяҡ хәстәрҙәргә сума. Хәҙер ул 17 сутый ерҙә миҙгеленә 20 тоннанан ашыу юғары сифатлы ҡыяр үҫтерә. Был тәмле һәм һутлы йәшелсә менән, тыуған төйәгенән тыш, күрше Балтас районы һәм Пермь крайының Көйәҙе ҡасабаһы сауҙа нөктәләрен тәьмин итә. Сит-ят тарафтарҙан килтерелгән һәм тәме яғынан бер ҙә маҡтарлыҡ булмағандарға ҡарағанда Эльмир үҫтергән ҡыярҙы бар ерҙә теләп алалар.– Алдағы йылдарҙа йәшелсә ултыртыуҙы иртәрәк башларға ниәтләйем, – ти Эльмир Радмир улы. – Халыҡтың, бигерәк тә теплицалары булмағандарҙың, үҙ йәшелсәһе етешкәнсе, уларҙы яңы ғына йыйылған ҡыяр менән тәьмин итергә тейешбеҙ.Теплицала йәшелсә үҫтереүселәр Гөлфиә Ҡәнәфина менән Алевтина Вәлинурова тырышып хеҙмәт һала: улар үҫентеләрҙе өҙлөкһөҙ ҡарап тәрбиәләй, өлгөргән ҡыярҙарҙы йыйып, һатыуға әҙерләй.Эльмир үҙе лә көноҙоно ошонда. Эшҡыуарҙың шулай уҡ помидор үҫтереүгә ныҡлап тотоноу планы ла бар.Уңған йүнселдең эш йүнәлештәре бөгөн йәшелсәселек менән генә сикләнмәй. Ул малсылыҡҡа ла ҡолас киреп тотонған: урындағы иҫке ферманы рәткә килтереп, ике тиҫтә баштан артығыраҡ һыйырҙан торған көтөү туплаған, тоҡом үгеҙе лә алған. Киләсәктә мал һанын арттырырға ниәтләй.Эльмир Хәбибовтың тағы 150 гектар һөрөнтө ере бар. Был майҙанда ул тәү сиратта мал аҙығы, шулай уҡ иген культуралары үҫтерергә йыйына.Бер нисә йыл элек яңы эш башлаған фермер, конкурста ҡатнашып, махсус дәүләт программаһы буйынса бер миллион 400 мең һумлыҡ грант алған.– Эшләргә теләге булған кешегә Хөкүмәт ярҙам итә, – ти Эльмир Хәбибов. – Ауырлыҡтарҙан ҡурҡмаҫҡа кәрәк һәм, әлбиттә, бер башлағас, тырышлыҡ һалыр кәрәк. Шунда ғына бар пландарың тормошҡа ашасаҡ.Йәш эшҡыуарҙың матур уй-ниәттәре бихисап. Ныҡышмалылыҡ һәм маҡсатҡа ынтылыш та етәрлек үҙендә. Шуға ла уның уңыштарға өлгәшәсәгенә шик юҡ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23818-klt-tupray-udyryshly.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/8cb47e3308793f0256e239300229bf975f97e4362bae2a29895e103136168984.json | [
"Башҡа йүнәлештәрҙә үҙен бер ни тиклем һынағандан һуң йәшелсә үҫтереү тармағын һайлай һәм йылытма (теплица) төҙөү өсөн ҡуртымға ер ала. Беренсе йыл уңыш ул көткәнсә булмай: Тәтешле тупрағын ҡыяр ниңәлер бик үҙһенмәй. Уйлаған һәр ниәтен аҙағына еткерергә өйрәнгән егет эшен Кәлтәү ауылына күсерергә ҡарар итә һәм ба... |
[] | 2016-09-26 21:58:43+00:00 | null | null | Әхәт Әбдрәхимов етәкселегендәге илле биш йыллыҡ тарихы булған “Ағиҙел” балалар ял һәм һауыҡтырыу лагерында быйыл өс йөҙҙән ашыу бала ял итте. Әбйәлил районынан, Стәрлетамаҡтан, Өфөнән, Бөрйә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fbelem%2F23766-huzhalar-nindy-huzhalyy-shunday.html.json | http://bashgazet.ru/belem/23766-huzhalar-nindy-huzhalyy-shunday.html | ru | null | Хужалар ниндәй - хужалығы шундай | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/belem/23766-huzhalar-nindy-huzhalyy-shunday.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/b1313a3657102e3c8eb0b3cf52afd03cc498b950f17113a276acfc7149a5d45d.json | [
"Хужалар ниндәй - хужалығы шундай",
"Әхәт Әбдрәхимов етәкселегендәге илле биш йыллыҡ тарихы булған “Ағиҙел” балалар ял һәм һауыҡтырыу лагерында быйыл өс йөҙҙән ашыу бала ял итте. Әбйәлил районынан, Стәрлетамаҡтан, Өфөнән, Бөрйә"
] |
[] | 2016-09-19 23:29:01+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Хаҡ әйтем. “Салауат Юлаев” командаһының Силәбегә сәфәре ошоно иҫбатланы. Беҙҙең ҡапҡаға голдарҙы тик элекке юлаевсылар индерҙе... Хаҡ әйтем. “Салауат Юлаев” командаһының Силәбегә сәфәре ошон | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fsport-i-turizm%2F23682-asty-asyuy-yaman.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289417_43e24ba4d3430ac8.jpg | ru | null | Астың асыуы яман | null | null | bashgazet.ru | Ни хәл итәһең, хоккейсының яҙмышы шундай: уйнаған клубын алмаштыра, бер ҡаланан икенсеһенә күсеп йөрөй. Ҡайһы берҙә етәкселек менән матур ғына хушлаша, бәғзе бер мәлдәрҙә – бигүк татыу түгел. Бындай хәлдә элекке командаңа теш ҡайрамайынса булмайҙыр ул...Бына Силәбелә лә төрлө ваҡытта Өфө командаһында уйнаған хоккейсылар беҙгә аяҡ салды. Иҫәпте шундай яҡташтарыбыҙҙың береһе Александр Панков асты. Ярай әле күпселектә юлаевсы Денис Куляш уны тигеҙләүгә өлгәште. Артабан былтыр ҙур ғауға менән беҙҙән киткән Кирилл Кольцов хужаларҙы алға сығарҙы. 2:1 – әллә ни хәүефле иҫәп түгел дә кеүек... Әгәр ҙә алдағы 38 секунд эсендә ҡапҡабыҙға йәнә ике шайба инмәһә... Тиҫтә йылдан ашыуыраҡ элек “Салауат Юлаев”та ҡанат нығытҡан Максим Якуценя һәм әлеге лә баяғы Панков тырышлығы менән “Трактор” байтаҡҡа алға сығып китте. Йә, баҫтырып ет инде хәҙер... Ысынлап та, Игорь Макаровтың бер голы уйында һынылыш тыуҙырманы. 4:2 иҫәбенә еңелдек.Матчтан һуң баш тренерыбыҙ Игорь Захаркин: “Беҙ һаман да элекке хәтирәләр менән йәшәйбеҙ. Хоккей донъяһы хәҙер ныҡ үҙгәрҙе, ә беҙ бөтәһе лә еңел генә булыр тип уйлайбыҙ”, – тине. Эйе, командабыҙҙың чемпион булған ваҡыттары үтте. Ул уңыштарҙы онотоп, ең һыҙғанып яңы үрҙәргә ынтылырға ине лә бит. Бәлки, бының өсөн тағы ла ҡырҡ йыл ваҡыт кәрәк булыр әле... | http://bashgazet.ru/sport-i-turizm/23682-asty-asyuy-yaman.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/f4776bd6dee2a5d4a78d520462f53b06f32cda77d5f41c8062cf83a98f934015.json | [
"Ни хәл итәһең, хоккейсының яҙмышы шундай: уйнаған клубын алмаштыра, бер ҡаланан икенсеһенә күсеп йөрөй. Ҡайһы берҙә етәкселек менән матур ғына хушлаша, бәғзе бер мәлдәрҙә – бигүк татыу түгел. Бындай хәлдә элекке командаңа теш ҡайрамайынса булмайҙыр ул...Бына Силәбелә лә төрлө ваҡытта Өфө командаһында уйнаған хокке... |
[] | 2016-09-16 13:27:08+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Заман ағышында революцияға тиклемге осорҙағы милли әҙәбиәтебеҙҙең шәхестәрен барлағанда Сафуан Яҡшығоловтың исемен телгә алыу бушҡа түгел. Әле булһа халҡыбыҙҙың тормош юлы һәм ижады өйрәнеп | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23631-ayl-ziend-btmlek-ilem.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473941867_11-1.jpg | ru | null | Аҡыл-зиһендә - бөтмәҫлек ғилем | null | null | bashgazet.ru | Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты экспедицияһы сафында йөрөгәндә күп мәғлүмәтте Миәкәлә Илсеғол ауылынан хаҡлы ялдағы уҡытыусылар Әлфирә Ниғмәтуллина, Факия Илекәева апайҙарҙан тупланыҡ. Юл ыңғайы Әбйәлил районынан килен булып төшкән Ғәшүрә апай беҙҙе ауыл китапханаһындағы музейға әйҙәп, урындағы халыҡтың ярҙамы һәм үҙенең тырышлығы менән йыйылған материалдар, Мең ырыуының шәжәрә ағасы (юлдаш, туҡай, һарт, маҙан, йүкә, кәзән, бәкер аралары) менән таныштырҙы.Иғтибарҙы йәлеп иткән икенсе әйбер сығышы менән ошо яҡтарҙан булған (Яңы Илсеғол – бөткән ауыл) Сафуан Яҡшығоловтың латинса яҙылған ҡулъяҙма көндәлектәре һәм эстәлектәре әле булһа тулыһынса асыҡланмаған иҫке төрки ҡулъяҙмалар һәм боронғо китаптар булғандыр. Был боронғо яҙмалар уларҙы өйрәнгән махсус белгестәр өсөн бай сығанаҡ була алыр ине, моғайын. Ғәшүрә апай үҙе лә ҡулъяҙма һәм китаптарҙың эстәлеген аңларға тырышып ҡараған. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, беҙҙең арала уларҙы уҡый алған кеше табылманы. Яҙмаларҙы фотоға төшөрөп алдыҡ, улар тупланған башҡа мәғлүмәттәр менән бергә ғилми архивҡа тапшырыласаҡ. Экспедициянан ҡайтҡас, фотоматериалдарҙың береһен Зәки Вәлиди исемендәге Милли китапхана хеҙмәткәре Павел Сергеевич Прожировҡа күрһәттем. Шуныһы ҡыҙыҡ: фотоға төшөрөлгән иҫке китаптың 1900 йылда Санкт-Петербургта сыҡҡан һәм Нәҡшбәндиә суфыйсылыҡ тәриҡәте буйынса мәҙрәсә шәкерттәренә тәғәйенләнгән файҙалы мәғлүмәттәр, доғалар йыйынтығы булыуы асыҡланды. Тарихтан билдәле булыуынса, мәҙрәсә шәкерттәре өсөн яҙылған бындай китаптар XVIII-XIX быуаттарҙа Урта Азиянан сауҙагәр-каруандар, ғилем эстәп йөрөгәндәр, дәрүиштәр, хаж ҡылыусылар тарафынан мәҙрәсәләргә алып ҡайтыла һәм үҙ сиратында ҡулдан күсерелеп таратыла. Беҙ ҡулға алған был китап та, һуңғараҡ осорҙа илдә нәшер ителеп, мәҙрәсәләргә ебәрелгән, ҡанлы революция осорон кисереп, кемдеңдер һандыҡ төбөндә һаҡланған изге ҡомартҡы булғандыр, моғайын.Күп осраҡта юғары уҡыу йорттары студенттарының ғилми эштәрендә бер үк темалар яҡтыртыла һәм улар ике тамсы һыуҙай бер-береһен ҡабатлай. Өйрәнелмәгән өлкәне һайларға баҙнат итеүселәр бик аҙ. Ниңәлер дүрт-биш йыл уҡыу дәүерендә яҙылған ғилми эштәр ҡайтанан ҡаралып, үҙгәртелеп баҫыуға, ғәҙәти ҡағыҙ буяуға ғына ҡайтып ҡала. Ниңә беҙгә телебеҙ менән бергә әҙәбиәтебеҙҙе, тормош һәм ижадына тулыһынса байҡау яһалмаған шәхестәребеҙҙең үҙенсәлекле ижадын ҡайтанан асҡан сығанаҡтарҙы яҡшылап өйрәнмәҫкә? Бөгөн милли әҙәбиәтебеҙ йөҙө тип әйткәндә, әҙәбиәт менән бергә әҙәби фәндең үҫешен, юғарыраҡ талаптар ҡуйып, үткәндәрҙә бер үҙгәрешһеҙ ҡала килгән ижади әҫәрҙәрҙең фәнни яҡтан тикшерелеүен һыҙыҡ өҫтөнә алырға кәрәк түгелме?..Илсеғол китапханаһынан сығып ары юлланабыҙ.Ирәндеккәй тауы бигерәк бейек,Тора-тора мендем башына,Кемдәр генә ғашиҡ, ай, булмаған,Сәлимәкәй ҡаралау ҡашыңа...тигән һүҙҙәр яңғырай күңелдә. Башҡорт халыҡ йыры “Сәлимәкәй”ҙе һәм “Йәшел нараттар” тигән йырҙы йырлап ишеттергән Нурия апай Шәрипованы ейән-ейәнсәрҙәре, бүләсәре менән бергә Нарыҫтау ауылындағы йортонда тап иттек. Ниндәйҙер бер халыҡсан моң, үҙенсәлек менән башҡарылды йырҙар, им-томдарҙы, һынамыш-юрамыштарҙы, “Йәшерәм яулыҡ”, “Наза” уйындарын да иҫенә төшөрҙө апай. Ырым-ышаныуҙарға бәйле һәр нәмәнең эйәһе булыуын, Хызыр Ильястың барлығын аңлатты ул. Мәҫәлән, өй эйәһе бала тыуыуы, һыйыр быҙаулауы тураһында еткерә, аҙбар эйәһе мал менән шаяра, һыу эйәһе яҡшы кешегә балыҡ булып, яман кешегә йылан булып күренә, тау-таштың эйәһе лә була икән.Шуныһы ҡыуаныслы: элек ҡартинәйҙәре әйткәндәрҙең барыһын да ейәнсәрҙәре аҡыл-зиһененә һеңдергән. Уларҙың арпа, сөйәл сыҡҡанда, тел боҙолғанда, күҙ тейгәндә әйткән им-томдарын, ай күргәндә әйтер һамаҡтарын, ырым-ышаныуҙарҙы (тупһаға ултырма, өйҙә һыҙғырма – яманға була), “Айҙағы ҡыҙ” (“Зөһрә ҡыҙ”) әкиәтен, халыҡ уйындарын яҡшы белеүе һоҡландыра. Бына бит ул ейән-ейәнсәрҙәр бәхете – өләсәйҙәр тәрбиәһе менән бала күңеленә һеңдерелгән аҡыл-зиһен күркәмлеге. Халыҡтың ауыҙ-тел ижадын һаҡлаған өләсәй, олатай тәрбиә мәктәбенең булыуы бөгөн дә ҙур әһәмиәткә эйә.Ошо уҡ ауылдан өй болдоронда улын көтөп ултырған Фәүзиә Искәндәр ҡыҙы Мөхәмәтйәнованың һөйләгәндәрен тыңлайбыҙ: “…Йәш саҡта сөгөлдөр баҫыуында эшләнек. Балаларымды ҡәйнәм ҡараны. Бала бер айлыҡ булғас, беҙҙе сөгөлдөргә ҡыуалар. Йәйәү йөрөйбөҙ, тауҙы аша төшөп, ҡайтып сәй эсеп, бала имеҙәбеҙ ҙә тағы китәбеҙ. Һике өҫтөндәге боҫмаҡҡа бәйләйбеҙ ҙә китәбеҙ, элек шулай булды... Ҡәйнәм телдән үҙе бик шәп ине, тиҫбеһен тартып, мөнәжәттәр әйтеп ултыра торғайны, беҙ кереп-сығып йөрөйбөҙ, ул әйткәндәр ҡолаҡҡа салынып ҡала. Мин хәҙер 82 йәштәмен. Ҡәйнәмдән ишеткәндәрҙе үҙем уҡып ултырам, балам, башҡа ошо йәштә беҙгә нимә кәрәк...” Ҡәйнәһенән отоп алғандарын барланы:Ата хаҡын белдеңме, инә хаҡынбелдеңме,Күрше күңелен күрҙеңме, күрше хәленбелдеңме,Этеп, гүргә ҡуйырҙар, ҡыр(ы)ҡ аҙымерҙәр киткәс,Яуабыңды һорарҙар,тигәс, ошоға яуап бирәләр:Раббым – Аллам тиһәмсе, динем –Ислам тиһәмсе,Пәйғәмбәрем Мөхәммәткә яуап бирәбелһәмсе.Аллаһ, Аллаһ, тигән саҡта гүрем эсеяҡтырһын,Собханаллаһ, тигән саҡта ожмахишеге асылһын.Эй, Хоҙайым, йәннәт бир,йәннәтеңдән урын бир,Әҙер тәҙрә төбөнән урын бир,Кәүһәр йылғаларынан һыуһын бир.Оло быуындың күбеһе йәш саҡтарында үҙҙәренең совхозда, оҙон көн буйына сөгөлдөр баҫыуында эшләүҙәрен иҫкә ала. Бәләкәй балалары булған ҡатын-ҡыҙҙар ҙа сөгөлдөргә сыға, ауырлы йөрөгәндәр, эштән һуң ҡайтып бала таба торғайнылар тип һөйләй апай-ағинәйҙәр. Ошоға бәйле ҡыҙыҡ хәлдәр ҙә иҫтәренә төшә. Нарыҫтауҙан Миңһылыу ағинәй: “Ҡәйнәм йәше лә тулмаған балаһын сәңгелдәккә һалып, баҫыуҙа эшләп йөрөгән, ялға туҡтағанда имеҙеп китер булған. Бер саҡ шулай, ҡояш байығас, эш бөтөп, арып-талып ҡайтырға сығалар. Ҡайтҡас, иптәше баланың ҡайҙалығын һорай икән. Иҫенә төшөп, баҫыу янында сәңгелдәктә йоҡлап ҡалған балаһын барып алғандар”, – тип хәтерләй. Унан ағинәй халыҡ йырҙарын йырлап, бәләкәй балаларға әйтелгән теләк, һамаҡтарҙы ла иҫенә төшөрҙө: “Яҙ көнө бәләкәй балаға ҡоштар тәпәй алып килһен, көҙ көнө ҡоштар тәпәй ҡалдырып китһен, тип теләйҙәр, ә ир баланы һикерткәндә,Һикертегеҙ, һикертегеҙҺикертегеҙ ыланды*.Һикһән ике йыл йәшәһен дә,Йөҙөм-еләк ашаһын,тип әйтә торғайнылар”.Эпостар, бәйеттәр, уйын ҡоралдары тураһында һорағас, Ғирфан ағай: “Алпамыша”, “Ҡуҙыйкүрпәс менән Маянһылыу”, “Заятүләк менән Һыуһылыу” эпостарын беҙ үҫкән ваҡытта һөйләнеләр. “Саҡ-Суҡ” бәйетен әсәйем һөйләп, йырлап та ебәрә торғайны. Беҙҙә элек ҡумыҙ, тағы аулаҡ өйҙәрҙә шаярып, ҡабаҡ (Миәкә районының икенсе ауылдарында тараҡ уйнау тип әйтәләр) уйнанылар. Ҡабаҡ уйнау тигәнем, сүс тарай торған ҙур тараҡҡа, ҡағыҙ ҡуйып, өрһәң, үҙенсәлекле генә көй сыға. Ҡурайҙа элек бөтөнләйе менән уйнаманылар, ул Бөрйән яҡтарынан килгән уйын ҡоралы, бөрйән ырыуыныҡылар уйнай торғайны”, – тип яуап бирҙе.Башҡа кешеләрҙән дә бәйеттәр тураһында һорағас, инәйемдең, ҡартинәйем белә торғайны, тип әйтеүен йыш ишетергә тура килде. “Саҡ-Суҡ” бәйетен ололарҙың иҫтәренә төшөрә алмауы, ул бәйеттәрҙе беҙҙән ололар йә боронораҡ әйтә торғайнылар тиеүҙәре борсоуға һалды, әлбиттә.Шулай ҙа Нарыҫтауҙан Ямаҡаевтарҙың күркәм йортона инеп, “Саҡ-Суҡ” бәйетен яҙып алдыҡ, башҡа бай мәғлүмәттәр ҙә тупланыҡ. Ҡыҙыу эш мәлендә, әлбиттә, кеше өйҙә тормай, йорт хужаһы яҡындағы бесәнлегенән ҡайтҡансы, Юлай ағайҙың ҡатыны Менәүәрә апай инәһенән отоп алған бәйетте йырлап ишеттерҙе:Бисмиллаһир-рахман-рахим,тип башлайҙар.Мәҙрәсәләрҙә быяла ишек,Саҡ менән Суҡтың тауышын ишет.Әнкәй ҡарғаны, әткәй белмәне,Беҙҙең киткәнде бер кем күрмәне...Үҙ һөйләштәренә хас һүҙҙәр менән, үҙенсәлекле итеп башҡарылды бәйет. Тимәк, урындағыларҙың хәтерендә ныҡ һаҡланмаһа ла, бәйеткә бәйле Саҡ-Суҡтың исеме әле булһа халыҡ телендә йәшәй.Юлай ағайҙың башҡорт-ҡаҙаҡ мөнәсәбәттәрен, Миәкә районының ауылдар тарихын, заманында ошо төбәккә күсерелгән башҡа халыҡтар тураһында һөйләгәндәре үҙе бер китапҡа торошло. “...Беҙҙең башҡорттар башҡа милләттән ҡыҙ алһа алған, тик үҙ ҡыҙҙарын бүтән халыҡҡа бирмәгән. Нәҫел дауам итеүгә һәм һаҡлауға ныҡ иғтибар иткәндәр...” Был матур йоланы үҙбилдәләнештәренә ихтирамлы ҡәрҙәш ҡаҙаҡ халҡында әле лә осратырға мөмкин.Ямаҡаевтар күпләп мал, умарта тота. Яңы ғына килен төшөрөп, туй ҙа үткәреп ебәргәндәр. Туй йолаларына бәйле “кейәү ойоғо”, “кейәү келәте” тигән төшөнсәләрҙе ишетергә тура килде. Килен бүләгенән Менәүәрә апай беҙгә лә өлөш сығарҙы.Туй, ғаилә ҡороуға ҡағылышлы үҙенсәлекле йола ла булған был яҡтарҙа. “Минең ҡартатайым 16 йәшендә 12 йәшлек ҡартинәйемде бүрек менән бәреп алған, – тип һөйләй Күл-Ҡаран ауылынан Маһира апай. – Йәше еткән ҡыҙҙарҙы арҡалары менән бер һыҙыҡҡа баҫтырғандар ҙа бүрек бәргәндәр. Бүрек аяғына тейеп, ҡыҙ сүкмәһә, кейәүгә бирергә әҙер тип һаналған. Олатайым ҡартинәйемде “бүрек менән бәреп алған кәләшем бит ул” тип гел шаярта торғайны”. Бүреккә мылтыҡтан аттырып, кейәү буласаҡ егеттең мәргәнлеген һынағандарын ишеткәнем бар, ә бүрек бәреп ҡыҙ алыу ошо яҡтарға хас боронғо йолаларҙың береһе булыуы мөмкин.Ғәҙәттә, ауылға исемде шәхес бирә, йә ауылға шәхестең исемен ҡушалар. Ауыл атамаларының килеп сығышы менән дә ҡыҙыҡһынабыҙ. Илсеғол ауылының барлыҡҡа килеүен XV-XVI быуаттар арауығына һәм, бер вариант буйынса, старшина Илсеғол Таймасов исеменә бәйләйҙәр. Нарыҫтауҙар үҙ атамаларын бөйөк шәхестәр ерләнгән Нарыҫ тауына ла, бик боронғо замандарҙа нарҫ-норҫ итеп йүгергән боландар менән дә бәйләй. Йәнле һөйләштә халыҡ Күл, Ҡаран ауылдары тип һөйләй. Шулай ҙа атамаларҙа Ҡунҡаҫ исеме ҡулланылыуы үҙенсәлекле. Тарихтан башҡорт халҡының Ҡонҡаҫ исемле сәсәне булыуы билдәле.Ошо ауылдарҙың исеменә бәйле Түләк Ғирфанов үҙ фекерҙәре менән уртаҡлашты: “Элекке заманда Ҡунҡаҫ тигән ауыл булған. Ҡунҡаҫтан ун ауыл: Алдар, Балғазы (Әлшәй районы), Күл-Ҡунҡаҫ, Ҡаран-Ҡунҡаҫ, Бикҡол, 2-се Миәкәбаш, Сәтәй-Бөрйән (һуңынан Сәтәй тигән бөрйән ырыуы кешеһе үҙ исемен биреп ҡалдыра), Әбеш, Илсеғол ауылының яртыһы, Яңы Ҡунҡаҫ (бөткән ауыл) таралған. Ҡунҡаҫ күле лә бар. Салауат яуы заманында яугирҙәрҙе яуға әйҙәгән Ҡонҡаҫ исемле сәсән булған. Ҡунҡаҫ (Ҡонҡаҫ) атамаһының башҡа райондарҙа осрамауын иҫәпкә алып, мин был Ҡонҡаҫ сәсән беҙҙең яҡтың кешеһе булманымы икән, тип уйлайым”. Шулай ҙа халыҡ араһында Ҡонҡаҫ сәсән тураһында аныҡ ҡына мәғлүмәт биреүсе булманы. Кем ул Ҡонҡаҫ? Бәлки, гәзит уҡыусылар араһында ошо сәсәнебеҙ хаҡында белеүселәр барҙыр.Аҡыл-зиһендә – бөтмәҫлек ғилем, тип юҡҡа әйтмәгәндер халыҡ. Йыйған сығанаҡтарҙан күренеүенсә, халыҡ араһында ауыҙ-тел ижадын яҡшы белгән оло быуын кешеләре күп. Ағинәйҙәр, аҡһаҡалдар күберәк таҡмаҡтарҙы, халыҡ йырҙарын, һынамыш-юрамыштарҙы, әкиәттәрҙе, Нарыҫтау итәгендәге Изге шишмә-Зыяратлы ҡойо-Сәхәбәләр шишмәһенә бәйле күреп белгәндәрен бәйән итте, бәйет-мөнәжәттәрҙе, им-том серҙәрен белеүселәр бар. Ғилми эҙләнеүҙәребеҙҙең башы булған Башҡортостандың Миәкә, Дәүләкән райондары ерлегендә яҙып алынған “Заятүләк менән Һыуһылыу”, “Иҙеүкәй менән Мораҙым” халыҡ эпостары тексына ҡағылышлы мәғлүмәттәр булманы. Информанттарҙың был юҫыҡта хәҙер инде баҡыйлыҡҡа күскән оло быуындарҙың белеүе мөмкин ине тиеүе бер аҙ үкенесле. Шулай ҙа “Иҙеүкәй менән Мораҙым” тарихи эпосына бәйле риүәйәттәрҙе кеше белә, Иҙеүкәй батырҙың тарихи эҙҙәрен һаҡлаған Нарыҫтау итәгендә ҡәберлек барлығын да әйттеләр.Ауылдарҙағы халыҡтан аҡыл-зиһен хазиналарын йыйып, торған еребеҙгә ҡайтыу юлында мәж килеп үткән көнгә анализ яһайбыҙ. Күпме яңылыҡ, халыҡ хәтерендә һаҡланған ижад өлгөләре, халыҡ аҡылы! Телдән-телгә күсә килгән хәтирәләр йомғағындағы аҫыл ептәр ул халыҡ хәтере. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23631-ayl-ziend-btmlek-ilem.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/6dc7b9445c1860c3eb209c951b8c7763602f37524356697045c5a08f36ad3aa7.json | [
"Рәсәй Фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең Тарих, тел һәм әҙәбиәт институты экспедицияһы сафында йөрөгәндә күп мәғлүмәтте Миәкәлә Илсеғол ауылынан хаҡлы ялдағы уҡытыусылар Әлфирә Ниғмәтуллина, Факия Илекәева апайҙарҙан тупланыҡ. Юл ыңғайы Әбйәлил районынан килен булып төшкән Ғәшүрә апай беҙҙе ауыл китапханаһындағ... |
[] | 2016-09-27 21:55:48+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Төбәктә “Эш башлаусы фермер”, “Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары базаһында ғаилә малсылыҡ фермаларын үҫтереү” республика маҡсатлы программалары уңышлы тормошҡа ашырыла. Район хакимиәтенең был тә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23804-tge-aymdary-mtlnder.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474980878_dscf1629.jpg | ru | null | Тәүге аҙымдары өмөтләндерә | null | null | bashgazet.ru | Флүр Мырҙаханов – Һаҡмар ауылы егете, ошонда тыуып үҫеп, ҡанат нығытҡан. Ун ике йәш тулғас, уларҙың ғаиләһе Иҫке Сибай ауылына күсә. Урта мәктәпте тамамлағас, Тыуған ил алдында хәрби бурысын үтәп ҡайта. Тәүге хеҙмәт сынығыуын Сибай ҡалаһындағы статистика бүлегендә водитель булып башлай. Һәр яҡтан сос, булдыҡлы егет Өфө статистика техникумын ситтән тороп тамамлай һәм өс тиҫтә йылға яҡын инженер-электронсы вазифаһын башҡара. Аҙаҡ Флүр көсөн эшҡыуарлыҡта һынап ҡарамаҡсы булып, контроль-касса аппараттарын хеҙмәтләндереү һәм ремонтлау буйынса яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт аса. Ул Баймаҡ, Йылайыр райондары, Сибай ҡалаһы предприятие һәм ойошмалары менән әле лә әүҙем хеҙмәттәшлек итә.Флүр Зөфәр улы, ҡалала йәшәһә лә, күңеле менән һәр саҡ ауылда була. Шуға ла ҡала тормошон ҡалдырып, ғаиләһе менән тыуған яҡтарына ҡайтырға ҡарар итә һәм Һаҡмар ауылында яңы йорт һалып инә. Ғаилә башлығы күптәнге хыялын тормошҡа ашырыу ниәте менән йәшелсәселек тармағын үҫтереүгә ең һыҙғанып тотона. Тәүҙә ихатаһында пленка менән ябылған бер нисә теплица төҙөп, шунда ҡыяр сәсә. Эшмәкәрлеген артабан үҫтереү маҡсатында уҙаман “Эш башлаусы фермер” программаһында ҡатнашыу өсөн бизнес-проект әҙерләп тапшыра. Һәм республика Ауыл хужалығы министрлығының конкурс комиссияһы, уның проектын иң уңышлыларҙың береһе тип танып, грант бүлергә ҡарар итә.– Шөкөр, уйлаған ниәтем тормошҡа ашты. Миңә ышаныс күрһәтеп, ярҙам ҡулы һуҙғандары өсөн республика, район етәкселегенә ҙур рәхмәт. Минән башҡа тағы ла бер нисә фермер дәүләт ярҙамы алыуға өлгәште, – ти бөгөн Флүр Мырҙаханов.Дәүләттән бүленгән аҡсалата ярҙамға фермер Магнитогорск ҡалаһының “Росстрой” фирмаһы менән килешеүгә ҡул ҡуйып, һигеҙ теплица төҙөп ултыртҡан. Заманса материалдан – поликарбонаттан эшләнгән теплицаның икәүһе – өй эргәһендәге баҡсала, ҡалғандары ҡуртымға алынған элекке хужалыҡтың ырҙын табағы биләмәһендә урынлашҡан. Әйткәндәй, ҡасандыр ташландыҡ хәлдә ҡалған ырҙын табағын Флүр үҙ көсө менән тәртипкә килтереп, кәртәләп тә алған.Йорт янындағы теплицалар, нигеҙҙә, үрсетмә ултыртыу өсөн файҙаланыла. Бынан тыш, 10х10 үлсәмле пленка менән ябылғаны ла бар. Фермер унан май айында уҡ уңыш ала башлаған. Сифатлы һәм арзан продукцияны “Талҡаҫ” шифаханаһы, Иҫән ауылындағы “Ирәндек” кафеһы, Баймаҡ ҡалаһы һәм район магазиндары күпләп һатып ала. Шуныһы ҡыуаныслы: май айында алынған дәүләт ярҙамы бөгөн үк үҙ һөҙөмтәләрен биргән дә инде.Әйтергә кәрәк, элекке ырҙын табағы биләмәһендә бөгөн эш гөрләй, әле теплица хеҙмәткәрҙәре ҡыярҙан яңы уңыш көтә. Уныһын йыйып алыуға, ноябрь-декабрь айҙарында башҡа теплицаларҙағыһы ла өлгөрә. Әле уңған фермер теплицаларға йылылыҡ биреү маҡсатында ҡаҙанлыҡ ҡоролмаһы урынлаштырыу менән мәшғүл. Был иһә йыл әйләнәһенә продукция алыу мөмкинлеге бирәсәк. Ҡыярҙан тыш бында помидор, ер еләге ултыртыу ҙа күҙ уңында тотола.Эшһөйәр, бөтмөр егет теплица хужалығы менән генә сикләнеп ҡалырға уйламай, ә 17 гектар ерҙе ҡуртымға алып, киләсәктә картуф, кәбеҫтә, сөгөлдөр үҫтереп, халыҡты тағы ла ауыл хужалығы продукцияһы менән тәьмин итеүҙе күҙаллай.Флүр Мырҙаханов – Һаҡмар ауылы старостаһы ла. Ул ауылды төҙөкләндереү, йәшелләндереү, уға яңы һулыш биреү, был эштәргә ауылдаштарын да йәлеп итеү ниәте менән янып йөрөй.– Бөгөн ауылда эш юҡ тигәндәргә аптырарһың, буш һүҙ ул, – ти фермер. – Ялҡауланмаҫҡа ғына кәрәк, иренмәгән кешегә ниндәй ҙә булһа шөғөл табыла. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23804-tge-aymdary-mtlnder.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/9ebea56939043914aa70f6f1dec49548acbdece694d629f0387d376bcb83630e.json | [
"Флүр Мырҙаханов – Һаҡмар ауылы егете, ошонда тыуып үҫеп, ҡанат нығытҡан. Ун ике йәш тулғас, уларҙың ғаиләһе Иҫке Сибай ауылына күсә. Урта мәктәпте тамамлағас, Тыуған ил алдында хәрби бурысын үтәп ҡайта. Тәүге хеҙмәт сынығыуын Сибай ҡалаһындағы статистика бүлегендә водитель булып башлай. Һәр яҡтан сос, булдыҡлы еге... |
[] | 2016-09-29 10:13:51+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ә.Ғ. Шәрәфетдинов 1928 йылдың 25 декабрендә Учалы районының Ахун ауылында тыуа. Өфө авиация институтын тамамлағас, районындағы машина-трактор станцияһында баш инженер булып хеҙмәт юлын башла | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23806-24-sentyabr-88-yshend-mshr-etkse-dlt-m-ymt-eshmkre-dm-ni-uly-shrfetdinov-bayylya-kste.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475136882_adgam-ganeevich-sharafutdinov.jpg | ru | null | 24 сентябрҙә 88 йәшендә мәшһүр етәксе, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре Әдғәм Ғәни улы Шәрәфетдинов баҡыйлыҡҡа күсте. | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23806-24-sentyabr-88-yshend-mshr-etkse-dlt-m-ymt-eshmkre-dm-ni-uly-shrfetdinov-bayylya-kste.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/696942f017486b08a4894be3652d0724038de2dea86743df5f7f5690687d2696.json | [
"24 сентябрҙә 88 йәшендә мәшһүр етәксе, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре Әдғәм Ғәни улы Шәрәфетдинов баҡыйлыҡҡа күсте.",
"Ә.Ғ. Шәрәфетдинов 1928 йылдың 25 декабрендә Учалы районының Ахун ауылында тыуа. Өфө авиация институтын тамамлағас, районындағы машина-трактор станцияһында баш инженер булып хеҙмәт юлын башла"
] |
[] | 2016-09-29 20:18:56+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы эксперттары рекламаның балаларға насар йоғонтоһо тураһында белдергән. Һаулыҡҡа зыян килтергән нәмәләр хаҡында һөйләгәнен генә түгел, рекламаның үҙен зарарлы булғ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fbelem%2F23834-sauany-ursalap-keshe-ayn-tomalap.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475156517_reklama.jpg | ru | null | Сауҙаны ҡурсалап, кеше аңын томалап... | null | null | bashgazet.ru | Телевизорҙы ҡабыҙған һайын реклама рәүешендә төрлө күренештәр күҙ алдында өйөрөлә башлай. Был йәһәттән хәҙер Интернет та арыу уҡ әүҙемләште. Ябай ғына мәғлүмәт эҙләп ингән ереңдә лә тотош экранды видео таҫмаһы ялмап алып, үҙенекен һөйләргә керешә. Ана, йәнәһе, әллә ниндәй интернет-казинола бәғзе берәү байып киткән, ә бында фәлән-фәсмәтән арзан хаҡҡа һатыла, тегендә иһә ике бургер тигәне берәү хаҡына төшә һәм башҡаһы... Йотоп ҡына өлгөр тигәндәй. Хатта Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы ла киң таралған һимереү сәбәбен, диабет, йөрәк ауырыуҙарын зыянлы ризыҡтар рекламалауға һәм халыҡтың шуға күҙ йомған килеш эйәргәненә бәйләй.Бала саҡтан ҡиммәтле әйбергә ымһынған кеше, рекламаға ышанып, килеменең түбән булыуына ҡарап тормай, кредит һәм аҡсаға бәйле махинация ҡорбанына әүерелә. Эксперттар ҙа байтаҡ ғаиләләрҙә бурыстың баш ауырыуы булып тороуын билдәләй.Ярар әле, исмаһам, тәмәкегә, иҫерткес эсемлектәргә әлегә тыйыу ҡуйылған. Хәҙер мәктәпкә 100 метр яҡынлыҡтағы сауҙа урындарында уларҙы һатыу, рекламалау рөхсәт ителмәй. Юғиһә бығаса тапшырыуҙар араһындағы һәр биш минутлыҡ тәнәфестә ҡулына бутылка тотҡан йәки юл һыуытҡысын һыра менән тултырған берәү күренә ине.“Реклама тураһында”ғы Законда бәлиғ булмағандарҙы яҡлауға ҡағылышлы статья бар. Унда ата-әсәләрҙең абруйына тап төшөрөргә, рекламалағы әйбергә баланы ымһындырырға ярамағанлығы әйтелә. Шулай уҡ матди хәле төрлө кимәлдә булған ғаиләләргә тауарҙың арзанлығы тураһында баҫым яһау, шул әйберҙе алған бала тиҫтерҙәре араһында өҫтөнөрәк урын биләйәсәк тигән фекер тыуҙырыу тыйыла. Әммә ғәмәлдә ошо талаптар күҙәтелмәй. Был йәһәттән баланың: “Миңә лә анауындай планшет кәрәк”, – тигәнен ишетергә мөмкин.Ошонда Зәйнәб Биишеваның бер әҫәре иҫкә төшә. Унда етәксе вазифаһын башҡарған ирҙең ҡатыны ҡыҙын мәктәпкә алып бара. Шул арала әсә “Ҡара әле, һиндә иң шәп портфель, башҡаларҙа ундай юҡ” тигән фекерен еткерә. Әлбиттә, ошо йүнәлештә тәрбиә бының менән генә тамамланмай. Әҙибә һуңғараҡ был ҡыҙҙың шашып үҫеүен күрһәтә. Был йәһәттән ата-әсәләрҙең күбеһе балаларының “кәрәк һәм алып бир” тигәндәренә аптырай, бының менән көрәшеү юлдарын эҙләй. “Беҙҙеке теләһә нәмә һорап, бимазалап бөттө” тигән һүҙҙәр ҙә йыш ишетелә. Әммә унынсыға алған ҡурсаҡтың файҙаһыҙ икәнлеген балаға аңлатыу ныҡ ҡыйынға төшә.Бөгөнгө заманды рекламаһыҙ күҙ алдына килтереүе лә ҡыйын. Шул уҡ магазиндарҙың да, уны халыҡҡа еткергән киң мәғлүмәт сараларының да икмәге ул. Әгәр етештергән уйынсыҡтарыңды һатам тиһәң, был эште йәмәғәтселеккә сығармайынса атҡарыу шулай уҡ мөмкин түгел. Ә инде кәштәңдәге тәтәйҙе бала күрә ҡалһа, уны ул бер нисек тә тыныс ҡына урап үтмәҫ. Ярай элегерәк ағастан эшләнгән тракторҙарҙы һөйрәп үҫкәндәр. Шул осорҙа ауылға пластмасса машиналар килтерһәләр, һәр бала ата-әсәһенән таптырыр ине, моғайын.Белгестәр рекламаның яҡшынан булмаған өс төрөн һыҙыҡ өҫтөнә ала. Беренсеһе – һаулыҡҡа зыян килтергән аҙыҡ-түлек, мәҫәлән, газлы һыу, чипсы-фәлән. Мәктәптә һатылмаһа ла, балалар уларҙы ҡайҙан алырға икәнлеген белә. Ә аҡсаның мәктәп ашханаһында ашар өсөн бирелеүе уларҙы борсомай. Икенсеһе – тотанаҡһыҙ ҡулланыу. Был осраҡта бәләкәй йәштәгеләрҙең ҡиммәтле уйынсыҡ һорауҙары бары башланғыс күренеш булып тора. Ә бына һуңғараҡ “текә” тигән һүҙгә төшөнһәләр инде, бөттө баш, ҡурсаҡ, машиналар ары торһон, планшет, смартфондарға аҡсаңды еткереп кенә өлгөр. Уларҙы һатып алыу мөмкинлеге булмаған ата-әсәнең балаһы иһә үҙен башҡаларҙан кәм тойор... Өсөнсө төргә килгәндә, унда ололар өсөн тауарҙарҙы рекламалағанда бала образын ҡулланыу иғтибарҙы йәлеп итә. Быныһы инде – туранан-тура ата-әсәгә йоғонто яһарға, үҙҙәрен “ҡармаҡ”ҡа эләктерергә тырышыу ысулы.Әйткәндәй, белгестәр, ошо өлкәлә ҡануниәт сараларына ғына өмөт итеп ултырырға кәрәкмәй, ти. Был йәһәттән балаларҙа үҙ ғүмере өсөн яуаплылыҡ тәрбиәләргә кәңәш итәләр. Берәүҙәр хатта, рекламаға зарланып ултырғансы, телевизорҙы сығарып ырғытыуҙы эшлеклерәк булыр, тип белдерә. Был йәһәттән психология фәне буйынса бер ғалимдың фекере ҡыҙыҡлы. “Әгәр беҙ тормошта видеоролик геройҙарынан насарыраҡ йәшәйбеҙ икән, ғәйеп рекламала түгел, ә беҙҙе уйларға өйрәтмәүҙәрендә. Һуң, үҙ башың булмағанға башҡаның ни ғәйебе?” – ти ул.Әгәр инде реклама сабыйыңдың мейеһенә инеп урынлашмаһын тиһәң, унан алдараҡ өлгөрөргә, балаң менән үҙеңә шөғөлләнергә кәрәк, тигән уйҙа ғалим. Был йәһәттән бергәләп кино ҡарау мөмкинлеген дә телгә ала, ә инде реклама ҡамасауламаһын өсөн диск, flash-карталарҙы ҡулланырға тәҡдим итә. Белгестәр ҙә, уртаҡ ҡыҙыҡһыныуҙары булған татыу һәм өлгөлө ғаиләләрҙә баланың телевизорға, компьютер уйындарына ваҡыты ҡалмай, тип белдерә...1. Балаға “текә” уйынсыҡтың башҡа тиҫтерҙәренән өҫтөнлөктө күрһәтмәүен аңлатырға. Шәхси уңыш һәм ҡаҙаныштары менән ғорурланырға өйрәтергә.2. Әгәр бала нимәнелер ныҡышып таптыра икән, башҡа альтернатива тәҡдим итергә. Ҡаты ҡағылыуҙы нисек тә урап үтергә тырышырға кәрәк.3. Реклама образы менән ысын әйбер араһындағы айырманы табырға өйрәтергә. Ни өсөн ундағы тормоштоң яҡшыраҡ күренгәне хаҡында һөйләшергә.4. Реклама әйберҙәре ысынлап яҡшымы икәнлеген ғәмәлдә тикшерергә, әйтәйек, һауыт-һаба йыуыу буйынса бәйге үткәрергә мөмкин.5. Ғөмүмән, баланың ғүмерендә телевизорҙың булмауы хәйерлерәк. Экран эргәһендәге ваҡытын ҡыҫҡартырға, ҡараған нәмәләренең сифатын күҙәтергә. Ваҡытығыҙ булмағанда ла, телевизорҙы бала ҡараусыға алмаштырмағыҙ. | http://bashgazet.ru/belem/23834-sauany-ursalap-keshe-ayn-tomalap.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/8af4b9972d9b9e209b5403c022a94f2e6a407f3165da94884806247e293d6ec4.json | [
"Телевизорҙы ҡабыҙған һайын реклама рәүешендә төрлө күренештәр күҙ алдында өйөрөлә башлай. Был йәһәттән хәҙер Интернет та арыу уҡ әүҙемләште. Ябай ғына мәғлүмәт эҙләп ингән ереңдә лә тотош экранды видео таҫмаһы ялмап алып, үҙенекен һөйләргә керешә. Ана, йәнәһе, әллә ниндәй интернет-казинола бәғзе берәү байып киткән... |
[] | 2016-09-16 13:28:11+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ҡышҡылыҡҡа йәки “ҡара көнгә” аҙыҡ-түлек запасы туплайһығыҙҙыр, моғайын. Һыуытҡысығыҙ, баҙығыҙ, келәтегеҙ тулһа, күңелегеҙ ҙә тынысланып ҡалалыр, эйеме? Шулай һәр кемегеҙ хәленән килгәнсә ғаи | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23633-sitk-yymayn-kebe-tir-tkknde-kt-erebe.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473944479_bn_108_16_09_2016_3.jpg | ru | null | Ситкә ҡыҙыҡмаһын күҙебеҙ, тир түккәнде көтә еребеҙ | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23633-sitk-yymayn-kebe-tir-tkknde-kt-erebe.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/65e6d56dd50a72c17256a9fa14cf0e70ae9448b6e9c2e0121747058d8caa4776.json | [
"Ситкә ҡыҙыҡмаһын күҙебеҙ, тир түккәнде көтә еребеҙ",
"Ҡышҡылыҡҡа йәки “ҡара көнгә” аҙыҡ-түлек запасы туплайһығыҙҙыр, моғайын. Һыуытҡысығыҙ, баҙығыҙ, келәтегеҙ тулһа, күңелегеҙ ҙә тынысланып ҡалалыр, эйеме? Шулай һәр кемегеҙ хәленән килгәнсә ғаи"
] |
[] | 2016-09-29 20:19:00+00:00 | null | null | 26 – 30 августа Әрмәнстанда Үҙәк һәм Көнсығыш Европа викимедистарының конференцияһы булды. Уның эшендә Рәсәйҙән урыҫ, яҡут википедияларының вики-активистары, шулай уҡ Викимедиа фонды вәкилд | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23826-sitk-syyp-fem-alyp.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23826-sitk-syyp-fem-alyp.html | ru | null | Ситкә сығып, фәһем алып... | null | null | bashgazet.ru | Ришат СӘЙФЕТДИНОВ,
Башҡорт википедияһының
юзер-төркөмө ағзаһы.
26 – 30 августа ӘрмәнстандаКонференцияны ойошторған Әрмәнстан викимедиаһы ҡунаҡтарҙы тауҙарҙа урынлашҡан һәм хаҡлы рәүештә “Әрмән Швейцарияһы” тип аталған бәләкәй генә курорт ҡаласығы Дилижанда ҡабул итте. Уларҙы заманса ҡунаҡханаларға урынлаштырҙылар, ә сара үҙе Дилижан халыҡ-ара колледжында үтте. Был уҡыу йортона һуңыраҡ тағы бер туҡталырмын, ә әлегә конференцияның үҙе тураһында һөйләмәксемен.Сараға Әрмәнстан викимедиаһы башлығы Сусанна Мкртчян старт биргәндән һуң, колледж биләмәһендә Википедияның айырым өлөштәрҙән йыйылған шар формаһында эшләнгән логотибына һәйкәл асылды.Сығыштарҙан миңә бигерәк тә вики-йәмғиәттәр араһында һәм уларҙың эсендә килеп тыуған низағтарҙы хәл итеүгә арналған презентация көслө тәьҫир яһаны. Үкенескә ҡаршы, күрше төбәктәрҙә йәшәгән халыҡтарҙың теге йәки был мәсьәләлә, шул иҫәптән уртаҡ мираҫ буйынса ла ыҙғышыуы – бөтөн донъя буйлап таралған күренеш, ә вики-йәмғиәттәр аныҡ йәмғиәт, аныҡ халыҡтың сағылышы булып тора. Быға тиклем низағтарҙы хәл итеү өсөн түҙемлек, ғәфү итә белеү һәм йөрәктең сафлығы кәрәк тип уйлаһам, презентацияла, әгәр кәрәкле белем һәм тәжрибә туплағанда, бигерәк тә психология өлкәһенән, аҡыл да был мәсьәләне хәл итеүгә үҙ өлөшөн индерә ала икәнлеген аңланым.Шулай уҡ Википедияны мәғариф системаһында файҙаланыу тураһында презентация ла ҡыҙыҡлы булды. Бында гректар үҙ тәжрибәләре менән уртаҡлашты. Мәктәп уҡытыусылары йыш ҡына Википедияны танырға һәм уны уҡыу процесында файҙаланырға теләмәй. Уларҙың фекеренсә, Википедия әҙер мәғлүмәт сығанағы булып тора һәм уҡыусыларға үҫергә мөмкинлек бирмәй: мәғлүмәтте шунан ғына күсереп алалар, уны баһаламайҙар, сығанаҡтарҙың дөрөҫлөгө тураһында уйламайҙар, йәнәһе.Баҡтиһәң, быға ҡаршы миҫалдар ҙа бар икән. Википедия ярҙамында уҡыусыны уйланырға, мәғлүмәтте анализларға, төрлө сығанаҡтарҙы сағыштырырға һәм уларҙың дөрөҫлөгө тураһында һығымта яһарға, объектив критерийҙарға нигеҙләнергә, шулай уҡ үҙ фекереңде асыҡ итеп әйтеп бирергә, башҡалар менән аралашырға, изге күңелле булырға өйрәтергә мөмкин. Әгәр бер заман башҡорт мәктәптәрендә реферат урынына Википедияға яҙылған яңы мәҡәлә ҡабул итһәләр, мәҫәлән, тәбиғи фәндәр йәки тыуған яҡты өйрәнеү буйынса, был беҙҙең мәктәпте бик ныҡ үҙгәртер ине, моғайын.Ҡыҙыҡлы ғәмәли эштәр төрлө илдәрҙәге вики-йәмғиәттәр менән яҡындан танышыу мөмкинлеген бирҙе. Урындарҙа йәмғиәттәрен киңәйтеү өсөн нимәләр эшләнеүе тураһындағы презентациялар иғтибарҙы йәлеп итте. Мәҫәлән, поляктар даими рәүештә тәбиғәткә сыға, белорустар иһә ауылдар буйлап йөрөй һәм ундағы халыҡҡа эшмәкәрлектәре тураһында һөйләй, ҡатнашырға саҡыра, бер үк ваҡытта география, тыуған төйәк, ауылдар тураһында мәҡәләләр яҙа.Беҙгә Грузия википедияһы вәкилдәре килеп, мәҡәләләр менән алмашыу тәҡдимен яһаны. Йәғни беҙ Башҡорт википедияһында – Грузия һәм грузиндар тураһында, улар үҙҙәрендә Башҡортостан һәм башҡорттар тураһында билдәле күләмдә мәҡәләләр яҙырға тейеш. Исемлек яҡтар тарафынан билдәләнә. Әлеге ваҡытта был проект буйынса Башҡорт википедияһында фекер алышыу бара. Минеңсә, бындай эшмәкәрлек ике яҡҡа ла файҙалы буласаҡ.Сара уҙған колледжға килгәндә инде, ул 2014 йылда шәхси меценаттар аҡсаһына асыла. Уларҙың күпселеге Рәсәйҙә һәм башҡа илдәрҙә йәшәгән эшҡыуар әрмәндәр – исемдәре бинаға ингәндә иҫтәлекле таҡтаташҡа матур итеп яҙылып ҡуйылған. Уҡыу йортонда инглиз телендә халыҡ-ара белем бирелә. Ул түләүле һәм арзан түгел – бер уҡыу йылы өсөн 50 мең АҠШ доллары түләргә кәрәк. Шулай булһа ла, уҡыусылар донъяның төрлө төбәгенән йыйыла, Әрмәнстан һәм Рәсәй уҡыусылары өсөн айырым квоталар бар.Китапханала байтаҡ китаптың урыҫ телендә булыуы ныҡ аптыратты. Шулай уҡ сит тарафтарҙа йәшәп тә, үҙенең тыуған ере, Ватаны тураһында хәстәрлек күреп, аҡса йыйып, шундай абруйлы уҡыу йорто төҙөгән эшҡыуарҙарҙың изге ғәмәле һоҡландырҙы. Беҙгә, башҡорттарға, уларҙан күп нәмәгә өйрәнергә кәрәк. Был сараны ойоштороу кимәленә лә ҡағыла. Әлбиттә, Әрмәнстан википедияһы – тәжрибәле, үҙаллы эшләп килгән йәмғиәт. Беҙгә лә ошондай өлгөргәнлеккә һәм үҙаллылыҡҡа ынтылыу ҡамасауламаҫ ине. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23826-sitk-syyp-fem-alyp.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/1ae08750e3b1cb85d92ccef65ca29ba3ab35fcfb6fb24416c9f230f73dcdf220.json | [
"Ришат СӘЙФЕТДИНОВ,\nБашҡорт википедияһының\nюзер-төркөмө ағзаһы.\n26 – 30 августа ӘрмәнстандаКонференцияны ойошторған Әрмәнстан викимедиаһы ҡунаҡтарҙы тауҙарҙа урынлашҡан һәм хаҡлы рәүештә “Әрмән Швейцарияһы” тип аталған бәләкәй генә курорт ҡаласығы Дилижанда ҡабул итте. Уларҙы заманса ҡунаҡханаларға урынлаштырҙыл... |
[] | 2016-09-19 21:28:59+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | ...1983 йылдың 1 марты. Һигеҙ йыл Матбуғат йортонда, “Ленинец – Ленинсы” йәштәр гәзитендә, тәржемәсе булып эшләгән шаян-шуҡ йылдарҙы ҡапыл ғына ҡалдырып, “Китап” нәшриәтенә эшкә сыҡтым. Шаул | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fusadba%2F23663-balyp-yanyp-yshr.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284061_0446.jpg | ru | null | Балҡып, янып йәшәүҙәр | null | null | bashgazet.ru | Ғәлиә ҒӘЛИМОВА,
нәшриәт ветераны.
...Нәшриәттәмен. “ЦРУ против СССР” тигән 16 табаҡтан торған бик ҡатмарлы тәржемә өҫтөндә эшләйем. “Теш тә, тел дә” үтерлек түгел. Әммә мине хайран иткәне: иртәнге 9-ҙан киске 6-ға тиклем берәү ҙә ҡуҙғалмай, бөтәһе лә өҫтәлдәге ҡулъяҙма-корректураларға текәлгән. “Тимер-бетон” тәртип! Сәбәпһеҙгә коридорға сығырға, ялпылдап, күренеп йөрөргә ярамай. Баҡһаң, нәшер пландары ҙур, етди һәм яуаплы. Ваҡытына-мәленә тура килтереп үтәргә кәрәк. Коллектив елкәһендә торған ҡәтғи талап шундай. Нәшриәт шарттарына күнергә тура килде. Яңы дуҫтар, яңы таныштар. Беҙҙең редакцияла һигеҙ-туғыҙ мөхәррир ултыра, ҡаршыбыҙҙа – мөдиребеҙ Р.З. Хажиәхмәтов. Иғтибар итәм: кабинетыбыҙға төрлө һорауҙар менән (күләм, формат, ҡағыҙ һәм башҡа мәсьәләләр) бер мөләйем ҡатын инә-сыға йөрөй. “Рәйлә” йә “Рәйлә Мөхәмәтовна” тип өндәшәләр үҙенә. План-иҡтисад бүлегендә эшләй булып сыҡты. Мине иң аптыратҡаны: Матбуғат йортондағы һылыу Динис Бүләковтың йәмәғәте икән. Ә Рәйлә Мөхәмәт ҡыҙы үҙе лә “нисауа”: ҡуйы бөҙрә сәсле, яғымлы, ихлас ярҙамсыл, төҫ-буйға ла сибәр. Ул йышыраҡ Сәүиә Мөхтәруллина тирәһендә күренә, мин дә шулай уҡ Сәүиә Ғабдулла ҡыҙы эргәһендә, сөнки мөхәррир эшенең сер-нескәлектәрен унан өйрәнергә кәрәк. Күп тә үтмәне, өсәүләп ныҡлап дуҫлашып киттек...Рәйлә Эт йылында, Ҡыҙ йондоҙлоғо аҫтында тыуған. Мәсетле районының Туҡбай ауылында донъяға килә. Салауат педагогия училищеһын тамамлай. Ике йыл уҡытҡандан һуң, Өфөгә килеп, “Китап” нәшриәтенә корректор булып эшкә урынлаша. Артабан бер юлы эшләп тә БДУ-ның география һәм иҡтисад факультетының киске бүлегендә уҡып та йөрөй. Ауырлыҡтар, ҡаршылыҡтар алдында ҡаушап ҡалмай ҡыҙ: уҡыуын тамамлап диплом ала, нәшриәттә хеҙмәтен уңышлы дауам итә. Мәләүез районының Арыҫлан ауылында тыуып үҫкән һылыу егет Динис Бүләков менән осрашыуы ла тап ошо китаптар донъяһына бәйле. “Совет Башҡортостаны” гәзитендә хәбәрсе булып эшләп йөрөгән сағы була Динис Бүләковтың...Өлкән коллегаларымдың эскерһеҙ, ябай мөнәсәбәте арҡаһында нәшриәт талаптарына тиҙерәк өйрәндем. “Тимер” тәртиптәр ҙә оҡшап китте, киске 6-нан һуң тура мәктәпкә йә балалар баҡсаһына йүгерергә ваҡыт ҡала, сөнки был мәлдә мин инде ике бала әсәһемен. “Ленинсы”ла гәзиттәрҙең бик һуңлап сығыуҙары теңкәгә тейгән булған икән. Минең “нәшриәт эпопеяһы” Сәүиә – Рәйләләрҙән башланып, нигеҙ-түл йыйып, тора-бара оҙайлы йылдарға һуҙылды. Тәҡдирем “мәңгелеккә” нәшриәткә беректерҙе. Бер ҡасан да үкенергә тура килмәне: әҙәбиәт, нәшриәт мине киң ҡоласына алды ла ҡабат сығарманы. Китап нәшерләүгә мөкиббән киткән фиҙакәр хеҙмәткәрҙәр янында үҙемде һынатмаҫҡа тырыштым. Яңынан-яңы ижади проекттар, төрлө тематикалы башҡорт календарҙары, арҙаҡлы шәхестәр тураһында тос мәғлүмәтле төҫлө альбомдар сериялары бергә ҡайнап эшләп, донъяға сығарылды, уҡыусыларға еткерелде, тотош республика китапханалары тәьмин ителде. Ул замандарҙағы “Башпотребсоюз” берекмәһенең егәрле хеҙмәткәрҙәре төпкөл ауылдарға ла барып, китаптарыбыҙҙы таратты. Ә тираждар ниндәй: һәр китап – 20-30 мең, хатта унан да күберәк данала нәшерләнде.“Китаптар йәш быуынға әхлаҡ, тормош тәрбиәһе биреүҙә, ни яҡшы ла ни яман икәнен төшөндөрөүҙә, башҡорт халҡының милли үҙаңын үҫмерҙәр йөрәгенә һеңдереүҙә ярҙамсы булырға тейеш”. Иҡтисадсы ханым Рәйлә Бүләкова тап ошо күҙлектән сығып йыллыҡ планға финанс һала торғайны. “Кеше уҡымаҫлыҡ китапҡа ниңә аҡса бүлергә һуң?” тип редакция мөдирҙәренә һорау биреп йөҙәтер ине.План-иҡтисадсы тигәндә, ғәҙәттә, ҡырыҫ холоҡло, аҙ һүҙле, ҡоро һандарҙан, дебет-кредиттан башҡаны белмәгән етди кеше күҙ алдына баҫа. Әммә Рәйләбеҙ нәшриәт планындағы һандарға үҙенең күңел йылыһынан йән өрә кеүек ине. Уның зирәк зиһене, иҫәп-хисаптарға әүәҫлеге, нимәнән нимә килеп сығасағын бөтәһенән алда күҙаллауы арҡаһында әлеге “ҡоро” һандар йәнле китаптарға әүерелә. Сығымдарҙы ла, табыштарҙы ла теүәл иҫәпләй белеү маһирлығы, исрафлауҙарға, тәләфләүҙәргә юл ҡуйҙыртмауы нәшриәт эшмәкәрлегенә байтаҡ ыңғай һөҙөмтәләргә өлгәшергә булышлыҡ итте. Һаҡсыллыҡ менән табылған аҡсаларға яңы сериялар, яңы өҫтәмә китаптар сығарырға мөмкинлек тыуҙы. Ә хеҙмәт коллективының яулаған уңыштары, ярыштарҙа еңеүҙәре, айлыҡ, квартал пландарын тултырғандары өсөн билдәләнгән тос премиялар Рәйлә Бүләкованың зәһәр ныҡышмаллығы, тырышлығы, нәшриәт директорын коллективтың шул матди баһаламаларға лайыҡ булыуына ышандыра һәм күндерә алыуы нигеҙендә мөмкин булды. Кешегә хеҙмәт итеү, уның хәлен еңеләйтеү, юҡлыҡ мәлдәрендә (колбаса, рагуға сират тороп бер булдыҡ бит) аҙ ғына булһа ла күңелен көрәйтеп ебәреү өсөн һалған тырышлығы бушҡа китмәне, әлбиттә. Һәр иҡтисадсы ла коллектив өсөн шуны эшләй алыр ине, әммә бының өсөн Рәйләләге маҡсат-теләк, күңел киңлеге, эскерһеҙ йомартлыҡ кәрәктер. Ул саҡтағы нәшриәтебеҙҙең “һандар батшабикәһе” Рәйлә Бүләкова Н. Нуртдиновтың, Нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса Дәүләт комитетының (“Госкомиздат” тип кенә йөрөтә инек) ышанысын яуларға өлгөргәйне инде. Үткер, зирәк, сая Рәйләбеҙҙең дәүләт тематик планын ете-һигеҙ вариантта ярты эш өҫтәлен алып торған шаҡ-шоҡ төймәле хисап машинкаһында иҫәпләп сығарыуына нәшриәттә аптырамаған кеше ҡалмағандыр. Ә планы бит әле ниндәй: 400-450-нән ашыу исемле әҙәбиәт, тираждар ҙур. Хәтеремдә, нәфис әҙәбиәт редакцияһындағы “үтемле һәм уҡымлы” авторҙар китаптарының тираждары – 40– 50 мең, хатта 100 мең дана тираж менән нәшер ителде! Рәйлә Бүләкова уларын да төрлө вариантта: йә гәзит, йә офсет, йә “типографик №1” ҡағыҙға, ҡаты тышлыға (ул замандарҙа 5-се переплет иң шәбе иҫәпләнә ине), йә йомшаҡ, йоҡа тышлыға күсереп иҫәпләй...Иҡтисад бүлмәһенә барып инһәң, Рәйләнең тилбер бармаҡтары теге “төймәләрҙән” уттар сығара тиерһең. Эргәһенә килеп һыйынырлыҡ түгел – үҙе бер “ел-дауыл”. Дәүләт тематик пландары “40” тапҡыр тикшерелеп, Госкомиздат аша, Мәскәү аша үтеп, ниһайәт, раҫлана. Ғәҙәттә, июль айында киләһе йылдың планын үтәү буйынса ҡыҙыу эш башлана торғайны. Һәр редакцияға (нәшриәттә улар дүртәү: ижтимағи-сәйәси, дәреслектәр һәм уҡыу әсбаптары, нәфис әҙәбиәт, балалар әҙәбиәте редакциялары) план айға, кварталға, ярты йыллыҡҡа, бер йыллыҡҡа бөтә теүәллегендә бүлеп бирелә. Пландан ситкә тайпылыу – ғәфү ителмәй! Ул замандарҙа коллектив эшләй ҙә, хаҡын да ала, ял да итә белде. Хатта бер мәл байтаҡ ваҡыт (әлеге лә баяғы Рәйлә Бүләкованың үткерлеге менән инде) тотош коллектив “Башнефть” ашханаһында (нәшриәт Совет майҙанындағы бинала ине) бушлай төшкө аш менән тәьмин ителде, бушлай транспортта йөрөү мөмкинлегенә эйә булды. Өҫтәүенә айлыҡ һәм квартал премиялары булып тора. Булды бит шәп саҡтар!...Әлегеләй хәтерҙә: нәшриәттең директор кабинетында сираттағы кәңәшмә-планерка бара. Мин дә шунда, сөнки махсус баҫмалар редакцияһы мөдиремен, ҡатнашырға тейешмен. Рәйлә, һәр ваҡыттағыса, бар кешене хайран итеп, һандарҙан “уттар” уйната. Директорҙан башлап, бөтәбеҙ ҙә ышанабыҙ, күнәбеҙ иҡтисадсының әйткәндәренә. Кире ҡаҡҡыһыҙ дәлилдәр, факттар. Мин үҙем шәхсән гел хайран ҡала инем уның “башының” шәп эшләүенә, беҙ бит әҙәбиәтсе-филологтар: китап сығарыу буйынса “һауала оса башлаһаҡ”, Рәйлә Бүләкова беҙҙе бик тиҙ “ергә” төшөрә. Әлеге лә шул һандары менән инде. Тыңламай, күнмәй сараң юҡ.Финанс көрсөктәре ул ваҡыттарҙа ла булғандыр, моғайын. Иҡтисади ҡыйынлыҡтар тыуҙырған ҡыҫынҡылыҡ осорҙары нәшриәтте лә урап үтмәне, әммә иҡтисад бүлеге етәксеһе Рәйлә Мөхәмәт ҡыҙы нәшриәт “карабын” шул даръяларҙан ватмай-емермәй алып сыға алды: булдыҡлы ла, белдекле лә ине шул. Мин генә түгел, моғайын, башҡалар ҙа һоҡланып та, яратып та ҡарай инек уға: һәр саҡ бөхтә, зауыҡ менән кейенгән, сәс-бит ҡиәфәте “тулы тәртиптә”; кәңәшмә-планеркаларҙа уртаға сығып (бөтәбеҙ ҙә ишетерлек итеп) иҫбатлайһын дәлилләп, дебет-кредиттарын алдыңа һалып тигәндәй аңлатыр, төшөндөрөр ине. Миңә ҡалһа, уның эштәге берҙән-бер маҡсаты китаптар, тираждар, авторҙарға гонорарҙар, нәшерселәргә премиялар, лайыҡлы эш хаҡтары булһын тип тырышыу ине.Бер мәл коллективта (беҙҙә генә түгел, әлбиттә) “премия за выслугу лет” тигән иҡтисади сара планлаштырылды. Рәйләбеҙ Госкомиздаттан, Министрҙар Кабинетынан – бер һүҙ менән әйткәндә, Хөкүмәт йортонан ҡайтып инмәй: шул “шәп” сараны юллай. Һүҙен дә таба, дәлилдәрен дә килтерә, барыбер “еңеп” ҡайта: нәшриәтебеҙҙә йәнә байрам!Ошо хәлдәрҙе, нәшриәт, әҙәбиәт хаҡына ул атҡарған бихисап изге ғәмәлдәрҙе хәҙер йыш ҡына һағынып иҫкә алабыҙ. Батыр йөрәкле Динисына, балаларына, ейән-ейәнсәрҙәренә ҡарата Тәңребеҙҙән бик һирәк ҡатын-ҡыҙҙарға ғына бирелә торған саф, эскерһеҙ, тоғро мөхәббәтле Рәйләбеҙҙе һағынабыҙ. Уның телеңде йоторлоҡ аш-һыуҙары, бөтә ауырыу ғазаптарын еңеп, тилбер бармаҡтары менән нағышлаған ебәк ҡулъяулыҡтары, башҡа һоҡланғыс бәйләм өлгөләре, селтәр япмалары, салфеткалары, балҡып көлөп ебәреүҙәре, шуҡлыҡтары, нәшриәттең байрам сараларында зал уртаһынан талғын ғына “йөҙөп” бейеп китеүҙәре оҙон-оҙаҡ йылдар хәтерҙә торор инде. Фатирымдың стенаһында эленеп торған ул нағышлап сигеп, рамлап бүләк иткән һап-һары көнбағыш сәскәләренә, Ҡол-Шәриф мәсетенең зәңгәрһыу манараларына көн дә ҡарайым, сөнки улар минең күҙ алдымда ғына һәм Рәйлә Бүләкованы өҙөлөп күргем килә. Баҡыйлыҡҡа күскәненә лә быйыл декабрҙә ике йыл тула, ә ул бөгөнгөләй иҫтә. “Мобиль”дән һөйләшкән һуңғы оҙайлы әңгәмә лә хәтерҙә. Яҡшы затлы, алтын ҡуллы маһир нәшерсе, тоғро дуҫым, күңелем серҙәше, киң ҡарашлы, киң ҡоласлы замандашым – китапташым Рәйлә, һинең менән бер ултырып, туйғансы һөйләшәһе, серләшәһе ине... | http://bashgazet.ru/usadba/23663-balyp-yanyp-yshr.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/8a4ca502f3231688959f25c4626cc3e2bd3d8d6ceff4cedf06658342c1a5cbcc.json | [
"Ғәлиә ҒӘЛИМОВА,\nнәшриәт ветераны.\n...Нәшриәттәмен. “ЦРУ против СССР” тигән 16 табаҡтан торған бик ҡатмарлы тәржемә өҫтөндә эшләйем. “Теш тә, тел дә” үтерлек түгел. Әммә мине хайран иткәне: иртәнге 9-ҙан киске 6-ға тиклем берәү ҙә ҡуҙғалмай, бөтәһе лә өҫтәлдәге ҡулъяҙма-корректураларға текәлгән. “Тимер-бетон” тәр... |
[] | 2016-09-19 23:29:07+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | – 100 йәшлек инәйҙең бер ҙә тик ултырғанын күрмәҫһең,– тип һоҡлана уға ауылдаштары. Һоҡланырлыҡ та шул! Хәйбулла районының Бүребай ауылында йәшәгән Йомабикә Бикбова ололарға хас булмаған тер | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23694-oa-yshe-sere-barmy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290439_4-2-yuz.jpg | ru | null | Оҙаҡ йәшәүҙең сере бармы? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23694-oa-yshe-sere-barmy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/639c0d0b9a97c2b60cfbbbb208f2b54677f88319201905e1a3d7bcc5155453a1.json | [
"Оҙаҡ йәшәүҙең сере бармы?",
"– 100 йәшлек инәйҙең бер ҙә тик ултырғанын күрмәҫһең,– тип һоҡлана уға ауылдаштары. Һоҡланырлыҡ та шул! Хәйбулла районының Бүребай ауылында йәшәгән Йомабикә Бикбова ололарға хас булмаған тер"
] |
[] | 2016-09-20 13:29:21+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Республикала һайлау “Ғәҙел һайлау” һәм “Таҙа һайлау” тигән лозунгылар аҫтында үтте. Шуға күрә улар ысынлап та үтә күренеүсән, объектив, принципиаль булды. Белорет бер мандатлы округында һайл | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23704-zr-rhmtullina-bashortostanda-aylaua-haly-belgn-m-huplaan-keshelr-ede.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474374360_image_25_04_14_12_46_ejw_590.jpeg | ru | null | Зөһрә Рәхмәтуллина: “Башҡортостанда һайлауҙа халыҡ белгән һәм хуплаған кешеләр еңде” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23704-zr-rhmtullina-bashortostanda-aylaua-haly-belgn-m-huplaan-keshelr-ede.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/b36a669e6e4ab0b38fdf7467c6cc18c21c6dfe71fbc53b5aa26be01011f74979.json | [
"Зөһрә Рәхмәтуллина: “Башҡортостанда һайлауҙа халыҡ белгән һәм хуплаған кешеләр еңде”",
"Республикала һайлау “Ғәҙел һайлау” һәм “Таҙа һайлау” тигән лозунгылар аҫтында үтте. Шуға күрә улар ысынлап та үтә күренеүсән, объектив, принципиаль булды. Белорет бер мандатлы округында һайл"
] |
[] | 2016-09-19 23:29:10+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Рәсәйҙең Финанс министрлығы төбәктәргә үҙ ҡаҙналарының хәлен яҡшыртһындар өсөн план тәҡдим иткән. Был документ менән ведомствоның сайтында танышырға мөмкин. Рәсәйҙең Финанс министрлығы төбәк | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23683-ana-la-bilen-bishtn-byua.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289582_06-nd-treasury_bills.jpg | ru | null | Ҡаҙна ла билен биштән быуа | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23683-ana-la-bilen-bishtn-byua.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/e7649b89e5db2d76f2276ff77b67bc4c72cfb2f3dd0867249578d00068f43854.json | [
"Ҡаҙна ла билен биштән быуа",
"Рәсәйҙең Финанс министрлығы төбәктәргә үҙ ҡаҙналарының хәлен яҡшыртһындар өсөн план тәҡдим иткән. Был документ менән ведомствоның сайтында танышырға мөмкин. Рәсәйҙең Финанс министрлығы төбәк"
] |
[] | 2016-09-19 21:28:52+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Алабейә тауында гөр килеп сана шыуған малайҙарҙың тауыштары сала-сарпы Ямних ағайҙың ҡолағына салынды. – Бөгөн кино буламы? – Була! Ямних бабай бая уҡ Егәҙенән ҡайтты. – Ниндәй икән?.. А | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23697-ey-yuanyr-ine-yamnih-aay.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290733_4-1-yamnih.jpg | ru | null | Эй ҡыуаныр ине Ямних ағай... | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23697-ey-yuanyr-ine-yamnih-aay.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/e5f84c8759f2f91c58e8eb4464c01eb9ee5e74021e35995483092ba629dea056.json | [
"Эй ҡыуаныр ине Ямних ағай...",
"Алабейә тауында гөр килеп сана шыуған малайҙарҙың тауыштары сала-сарпы Ямних ағайҙың ҡолағына салынды. – Бөгөн кино буламы? – Була! Ямних бабай бая уҡ Егәҙенән ҡайтты. – Ниндәй икән?.. А"
] |
[] | 2016-09-29 20:18:55+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ай күрҙе, ҡояш алды. Был әйтем юлаевсы Кирилл Капризов тураһында булыр. Кисә герой ине, бөгөн һуғыш суҡмарына әйләнде. Ай күрҙе, ҡояш алды. Был әйтем юлаевсы Кирилл Капризов тураһында булыр. | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fsport-i-turizm%2F23813-yuyp-etep-uyp-kiterbeme.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475154231_salavatulaev.jpg__450x270_q85_subsampling-2.jpg | ru | null | Ҡыуып етеп, уҙып китербеҙме? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/sport-i-turizm/23813-yuyp-etep-uyp-kiterbeme.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/34e6be656c99f93b7913954841a402e8a935848d32c362eb5df050d1394abed8.json | [
"Ҡыуып етеп, уҙып китербеҙме?",
"Ай күрҙе, ҡояш алды. Был әйтем юлаевсы Кирилл Капризов тураһында булыр. Кисә герой ине, бөгөн һуғыш суҡмарына әйләнде. Ай күрҙе, ҡояш алды. Был әйтем юлаевсы Кирилл Капризов тураһында булыр."
] |
[] | 2016-09-29 22:19:51+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Ҡартатайым Зәйнулла ишан Рәсүлевтең һүҙҙәре был”, – ти уның бүләсәре Нилүфәр Рәсүлева. Бөгөн Силәбе ҡалаһында йәшәгән ханым үҙенең бөйөк ҡартатаһы тураһында беҙгә беренсегә бәйән итә. “Ҡарт | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23828-zynulla-rslev-min-mohtazhdary-olo.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155636_zaynulla-rasulev-kollazh.jpg | ru | null | Зәйнулла РӘСҮЛЕВ: “Мин - мохтаждарҙың ҡоло” | null | null | bashgazet.ru | Зәйнулла Рәсүлев – арҙаҡлы аҡыл эйәһе, теолог, мосолман донъяһы мәғрифәтсеһе генә түгел, хатта педагогы ла. Зәйнулла шәйехтең эшмәкәрлеге ХIХ – ХХ быуаттар сигендә Рәсәйҙең мосолман халыҡтарының рухи үҫешенә һәм ХХ быуат башында илдәге тарихи ваҡиғалар үҫешенә тәрән йоғонто яһай.– Зәйнулла ишандың уҡыусылары, артынан эйәреүселәр шул ҡәҙәр күп була, уның вәғәзен тыңларға килгән халыҡ мәсеткә һыймағас, ишанға намаҙҙы мәсет ихатаһына йәки ауыл янындағы туғайға сығып уҡырға тура килгән, – тип һөйләй Нилүфәр ханым.Туғандары бәйән итеүенсә, Зәйнулла ишан вәғәзендә лә, шәкерттәр менән алып барған дәрестәрендә лә баҫалҡылыҡҡа, ғәҙеллеккә, сабырлыҡҡа, фәҡирҙәргә, сирлеләргә, етемдәргә, ололарға ярҙамсыл булырға өндәгән. Әйткәне һүҙҙә генә ҡалмаған, үҙенең ғәмәлдәре менән өлгө күрһәткән: бирелгән хәйерҙе мәҙрәсәгә һәм ярлы ғаиләләрҙән булған шәкерттәрҙе уҡытыуға тотонған.Бөйөк шәйехтең бүләсәре (Зәйнулла Рәсүлевтең улы Ғабдрахман Рәсүлевтең ейәнсәре) Нилүфәр ханым башҡорт ишанының күркәм кешелек сифаттарын да билдәләй.– Иң юғары суфыйсылыҡ статусына эйә булып та, ул шул ҡәҙәр ябай, баҫалҡы булған, һәр даим камиллыҡҡа ынтылған, белгәндәрен башҡаларға еткерергә ашыҡҡан. Зәйнулла Рәсүлевтең нәҫеленән икәнлегемде бик һуң, өлкән йәштә генә белдем, – ти Нилүфәр Рәсүлева. – Совет заманында ата-бабалар хаҡында ла, дин тураһында ла һөйләргә ярамай ине бит. Шулай ҙа бала саҡтан өләсәйем менән атай-әсәйемдең артыҡ күрһәтмәй генә Ҡөрьән уҡыуҙары хәтеремдә ҡалған. Беҙҙе ҡурсып, Ислам тәғлимәтен аңлатмағандар инде. Зәйнулла ишан кеүек бөйөк шәхестең бүләсәре булыуҙың ни ҡәҙәр яуаплылыҡ йөкмәткәнен яҡшы аңлайым. Ҡартатайым юғары мәҙәнилекте, белем һәм интеллектты алға һөргән. Уның эшен дауам итеүҙе бөгөн бурысым һанайым.Әсәйем Сафуат, Зәйнулла Рәсүлевтең дүртенсе ҡатыны Мәхүбәнең улы Ғабдрахман хәҙрәттең ҡыҙы, Зәйнулла Рәсүлев тураһында китап яҙҙы. Шәйехтең тормош юлы һәм эшмәкәрлеге тураһында мәғлүмәт сәсеү зарурлығын да аңлап, ошо китапты таратыу менән шөғөлләнәм. Оҙаҡ йылдар мәктәптә эшләнем. Хаҡлы ялда булыуыма ҡарамаҫтан, балалар менән бәйләнеште ташламағанмын, әле индивидуаль дәрестәр алып барам. Һәр баланың күңеленә асҡыс табырға, бер-береһенә хөрмәт һәм һөйөү хистәре тәрбиәләргә тырышам. Беҙҙе уратып алған матди байлыҡ – ваҡытлыса. Сабырлыҡ, мәрхәмәтлек, һөйөү, бер-береңде аңлау һәм ҡабул итеү – тап ошо сифаттар беҙҙе кеше итә, сәләмәт йәмғиәттең нигеҙен булдыра.Ҡартатайым Ғабдрахман хәҙрәткә лә әҙәплелек, толерантлыҡ, изге ниәттәр менән эш итеү хас ине. Ул мосолмандар менән генә түгел, башҡа конфессия вәкилдәре, бүтән милләт кешеләре менән дә аралашты, дуҫ булды. Туғандарым һөйләүенсә, уның православие динендәге бер рухани дуҫы булған. Иптәше япа-яңғыҙ ҡалғас, Ғабдрахман хәҙрәт уны үҙенә ҡарауға алған, мәрхүм булғас, ҡәҙер-хөрмәт күрһәтеп ерләгән.Зәйнулла ишандың улы Ғабдрахман Рәсүлев (1889 – 1950) атаһының эшен дауам иткән. 1936 – 1950 йылдарҙа ул СССР-ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандары диниә назараты рәйесе, мөфтөй булған. Ысын патриоттар булараҡ, тыуған илде дошмандарҙан ҡурсалауға әҙерлектәрен күрһәтеп, 1943 йылда Ғабдрахман Рәсүлев Советтар Союзы мосолмандары исеменән Ҡыҙыл Армияға теләктәшлек белдереү маҡсатында Сталинға мөрәжәғәт итеп, йыйылған аҡсаны танк колоннаһы етештереү өсөн тапшыра. Шәхсән үҙе Ҡыҙыл Армия фондына 50 мең һум индерә.Рәсүлевтәр, ғөмүмән, социаль йәһәттән әүҙем булыуы менән айырылып тора. Әгәр әүәлерәк мәҙрәсәләр имамдар ғына уҡытып сығарһа, яңы программа ҡабул ителгәндән һуң, башланғыс мосолман мәктәптәре уҡытыусыларын да әҙерләй башлай. Яңылыҡтар уҡытыуҙы ойоштороу һәм уҡыу процесы йөкмәткеһенә генә түгел, көнкүреш мәсьәләләренә лә ҡағыла. Троицкиҙа тәүгеләрҙән булып Ғабдрахман Рәсүлев мәҙрәсәгә, пансионға һәм өйөнә электр уты, телефон үткәрә. 1907 йылда мәҙрәсәлә типография эшләй башлай, унда әлифба, мосолман календары, дини, әҙәби китаптар нәшер ителә.Зәйнулла ишан улының мәҙрәсәлә уҡытыуға бәйле яңылыҡ индереүен фатиха биреп ҡабул итә. Ул традицион һәм заманса алымдарҙы бер тигеҙ ҡабул ҡылған. Атап әйткәндә, үҙенә мөрәжәғәт иткән сирлеләрҙе дауалау өсөн суфыйсылыҡ алымдарын да, шул уҡ ваҡытта дарыу препараттарын да тәҡдим иткән. 1904 йылда мәҙрәсәнән алыҫ түгел Ғабдрахман хәҙрәт Зәйнулла ишандың аҡсаһына дарыухана аса. Яҡын-тирәләге халыҡ йәрәхәт алғанда, ауырығанда, бала тапҡанда ауырлыҡтар килеп сыҡҡанда, ағыуланғанда, эт-маҙар тешләгәндә ошо дарыуханаға мөрәжәғәт иткән.Зәйнулла ишандың оло ҡаҙаныштары, Хаҡ Тәғәләнән бирелгән ҡөҙрәте тураһында ул иҫән саҡта уҡ һөйләгәндәр. Бөйөк аҡыл эйәһенең прогрессив характерҙағы мәғрифәтселек эшмәкәрлеген башҡорт төркиәтсеһе Зәки Вәлиди ҙә билдәләгән. Башҡорт АССР-ына нигеҙ һалған сәйәси эшмәкәрҙең донъяға ҡарашы формалашыуында һәм рухи йәһәттән үҫешендә лә Зәйнулла ишандың йоғонтоһо ҙур була. “Әгәр арҙаҡлы шәйехтең иғтибары һәм наҙы булмаһа, кем белә, бәлки, мин дә тиҫтерҙәрем кеүек бай сауҙагәрҙең ябай бер приказчигы булып китер инем”, – тип билдәләй “Хәтирәләр”ендә Вәлиди.Зәйнулла Рәсүлев башҡорт халыҡ йолаларына, ғөрөф-ғәҙәттәренә тәрән хөрмәт менән ҡарай. Үҙе лә, шәкерттәре лә донъяуи эштәрҙе диндән айырып ҡарай белгән, шәриғәт ҡанундарына ҡаршы тормайынса, көндәлек мәшәҡәттәрҙе лә үтәгән, быуаттарҙан килгән йолаларға тоғролоҡ та һаҡлаған. Исламды өйрәнгән Көнбайыш ғалимы Александр Бенигсен билдәләүенсә, ХХ быуат башында шәйех нигеҙ һалған Троицкиҙағы уҡыу йорто – “Рәсүлиә” мәҙрәсәһе – мосолман донъяһында сифатлы академик белем бирелеүе менән айырылып торған. Һәм, ниһайәт, замандашыбыҙ, Калифорния университеты профессоры Хәмид Алгар билдәләүенсә, революцияға тиклемге Рәсәй мосолмандарының, айырыуса Волга буйы һәм Урал мосолмандарының тормошон һәр яҡлап яңыртыу өсөн башланған хәрәкәттең төп фигураһы ла – Зәйнулла ишан.Хәҙерге заманда ла башҡорт шәйехенең исеме, уның эшмәкәрлеге һәм донъяға ҡарашы ҙур роль уйнай. Зәйнулла Рәсүлев хөрмәтенә үткәрелгән саралар бөтөн мосолмандарҙы берләштереүгә булышлыҡ итә, дин тотоусылар һәм власть вәкилдәрен бәйләп торған ныҡлы күпер ролен үтәй.Беҙҙең Силәбе өлкәһе хөкүмәте лә Зәйнулла Рәсүлев шәхесенә айырым иғтибар бирә. Йыл һайын өлкәлә ҙур күләмле “Рәсүлев уҡыуҙары” ғилми-ғәмәли конференцияһы үтә. Форум Башҡортостандан, Ҡаҙағстандан һәм башҡа туғандаш республикаларҙан, Мәскәү, Силәбе ҡалаһынан ғалимдарҙы һәм дин эшмәкәрҙәрен йыя. Быйыл Силәбе өлкәһе губернаторы Борис Дубровскийҙың ҡушыуы буйынса “Рәсүлиә” мәҙрәсәһе бинаһы һәм уның биләмәһе төҙөкләндерелде. Ишан зыяратын төҙөкләндереү ҙә күҙ уңында тотола. Әле мәҙрәсә бинаһында Силәбе дәүләт университетының Троицкиҙағы филиалы урынлашҡан. Боронғо мәҙрәсә бинаһын хужаларына ҡайтарып биргәс, был Урал федераль округындағы берҙән-бер махсус уҡыу йорто буласаҡ.Зәйнулла Рәсүлев – бөтә донъя башҡорттарының рухи лидеры. Тап беҙҙең төбәктә бөйөк шәхесебеҙ һуңғы төйәген тапҡан. Көньяҡ Уралда ул асҡан уҡыу йорто бихисап башҡорт ғалимдары, сәйәсмәндәр, рәссамдар, яҙыусылар һәм инженерҙар уҡытып сығарған. Ишандың тоҡомдары Силәбе өлкәһендә йәшәй һәм уның эшен дауам итә. Зәйнулла Рәсүлевтең туғандары өлкәнең Редутов ауылында мәсет төҙөнө. Беҙ, силәбеләр ҙә, ишанды яҡташыбыҙ, рухи юлбашсыбыҙ булараҡ ныҡ хөрмәт итәбеҙ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23828-zynulla-rslev-min-mohtazhdary-olo.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/12f433c2a732ec87ad8b9f7462b29388669f00a907f723434f4d1088f29c2ac4.json | [
"Зәйнулла Рәсүлев – арҙаҡлы аҡыл эйәһе, теолог, мосолман донъяһы мәғрифәтсеһе генә түгел, хатта педагогы ла. Зәйнулла шәйехтең эшмәкәрлеге ХIХ – ХХ быуаттар сигендә Рәсәйҙең мосолман халыҡтарының рухи үҫешенә һәм ХХ быуат башында илдәге тарихи ваҡиғалар үҫешенә тәрән йоғонто яһай.– Зәйнулла ишандың уҡыусылары, арт... |
[] | 2016-09-20 13:29:20+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бер мандатлы һайлау системаһы кешеләргә буласаҡ депутат менән ентеклерәк танышыу мөмкинлеген бирә. Хәҙер халыҡ аныҡ кешене һайлай. Өфө бер мандатлы округы буйынса һайлауҙа еңеүгә өлгәшкән Дә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23703-pavel-kachkaev-ber-mandatly-aylau-sistemay-deputattara-ikelt-yauaplyly-ykmt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474374144_5d37451ce7e0044d34832489b1ed6b7d.jpg | ru | null | Павел Качкаев: “Бер мандатлы һайлау системаһы депутаттарға икеләтә яуаплылыҡ йөкмәтә” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23703-pavel-kachkaev-ber-mandatly-aylau-sistemay-deputattara-ikelt-yauaplyly-ykmt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/1483218936fc71ac7aacf49f7d7b8c193841508e0f2ed91cc4f0463fe2e2f813.json | [
"Павел Качкаев: “Бер мандатлы һайлау системаһы депутаттарға икеләтә яуаплылыҡ йөкмәтә”",
"Бер мандатлы һайлау системаһы кешеләргә буласаҡ депутат менән ентеклерәк танышыу мөмкинлеген бирә. Хәҙер халыҡ аныҡ кешене һайлай. Өфө бер мандатлы округы буйынса һайлауҙа еңеүгә өлгәшкән Дә"
] |
[] | 2016-09-20 21:29:35+00:00 | null | null | Башҡортостандан Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаттары үҙҙәренең һайлаусылары алдында башҡарылған эш тураһында асыҡтан-асыҡ отчет бирәсәк. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов һайлау йомға | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23719-v-birgs-yauap-totora-krk.html.json | http://bashgazet.ru/politika/23719-v-birgs-yauap-totora-krk.html | ru | null | Вәғәҙә биргәс, яуап тоторға кәрәк | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23719-v-birgs-yauap-totora-krk.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/c48c4237e60490c7806c92a595e293d35bdca4f1425699f3797f065e7178c32a.json | [
"Вәғәҙә биргәс, яуап тоторға кәрәк",
"Башҡортостандан Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаттары үҙҙәренең һайлаусылары алдында башҡарылған эш тураһында асыҡтан-асыҡ отчет бирәсәк. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов һайлау йомға"
] |
[] | 2016-09-27 23:56:50+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Үҙалдына уйнап йөрөгән Илсейә, өйҙә әсәһенең юҡлығын шәйләп, тиҙ генә кофтаһын, курткаһын эләктерә лә уны эҙләргә сыға. Әсәһенең күршеләге йортта бала тапҡан ҡатынға ярҙам итеүен белмәй ине | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23799-baymaty-yyl-bashlyy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474980377_1-1.jpg | ru | null | Баймаҡтың “Ҡыҙыл башлығы” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23799-baymaty-yyl-bashlyy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d06c5ae06e03ce82a9ac343bda606e632dadb1849e1a9d0b2d16c41a1a9018b4.json | [
"Баймаҡтың “Ҡыҙыл башлығы”",
"Үҙалдына уйнап йөрөгән Илсейә, өйҙә әсәһенең юҡлығын шәйләп, тиҙ генә кофтаһын, курткаһын эләктерә лә уны эҙләргә сыға. Әсәһенең күршеләге йортта бала тапҡан ҡатынға ярҙам итеүен белмәй ине"
] |
[] | 2016-09-19 21:28:58+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡорт балына ҡыҙыҡһыныу барҙа заман менән бергә атлау шарт Бөрйән районының Арғыҙма яланында үткән “Бөрйән балы – башҡорт даны” халыҡ-ара этнофестивалендә халыҡ күп булды. Бында бөрйән бал | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23677-ytaya-oataby-yyana-osoraby-a-ul.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474288502_1-2.jpg | ru | null | Ҡытайға оҙатабыҙ, йыһанға осорабыҙ ҙа ул... | null | null | bashgazet.ru | Килгән ҡунаҡтар араһында былтырғы танышым Феликс Ремтерҙың булыуы ҡыуандырҙы. Ул – антрополог, этнолог, документаль фильмдар режиссеры һәм ... умартасы. Үткән йәй Феликс “Шүлгәнташ” ҡурсаулығы менән танышыр өсөн Бөрйәнгә килгәйне. Ошо сәфәрендә ул ҡурсаулыҡ директоры Михаил Косарев, урындағы умартасылар менән тығыҙ хеҙмәттәшлек булдыра. Был юлы Бөрйәндә фестиваль ойошторолоуын ишеткәс, дуҫтарын – Арне Экерт менән Тобиас Вольфты Башҡортостанға әйҙәгән. Германия ҡунаҡтарының төп маҡсаты тәжрибә уртаҡлашыу булһа ла, солоҡ умартаһын эшләү конкурсында теләп ҡатнашты улар. Был сарала ике кешенән торған ун өс команда ярышты. Нисек кенә булмаһын, сил ил вәкилдәре бөрйәндәрҙән ҡалышмаҫҡа тырышты. ”Шүлгәнташ” ҡурсаулығының баш ғилми хеҙмәткәре Фитрат Йомағужин уларҙың эше менән ҡәнәғәт.– Умартасылыҡ менән икенсе йыл ғына шөғөлләнеүҙәрен иҫәпкә алғанда, солоҡтары һәйбәт булды. Бер генә етешһеҙлеге бар: артҡы өлөшө йоҡараҡ. Шуға ла солоҡта ҡышҡыһын дым күберәк булыуы ихтимал. Ошо арҡала ҡорттар өшөп ҡуйыуы бар. Ә бына солоҡтоң ҡыйығы шәп килеп сыҡҡан. Беҙҙең оҫталар, ғәҙәттә, туҙ йә имән ҡайырыһы һала. Ә немецтарҙа матур һәм ныҡлы ҡыйыҡ ҡуйыуҙың үҙ сере: уларҙа солоҡто ағасҡа элергә ярамай. Шуға ла ҡар-ямғырҙан ныҡлы һаҡлау юлдарын эҙләргә мәжбүрҙәр. Арне менән Тобиас икеһе лә – урмансылар. Германия урмандарында бал ҡорттары үҙҙәрен һәйбәт тойһон өсөн шарттар тыуҙырыу менән мәшғүлдәр. Әйткәндәй, был илдә бер быуат элек үк солоҡсолоҡ менән шөғөлләнеүҙән туҡтағандар. Ир-уҙамандар иһә ошо юғалған кәсепте тергеҙеү ниәте менән яна. Киләсәктә улар Польша, Башҡортостан, Германия, Швейцария, Белоруссия, Бөйөк Британия илдәрендәге солоҡсолоҡ менән шөғөлләнгән умартасыларҙы берләштереү һәм үҙ-ара тәжрибә уртаҡлашыу майҙансығы булдырыу тураһында уйлана.Әлегә Германия ҡунаҡтары Бөрйән районының Ырғыҙлы ауылында йәшәй, урындағы оҫталар менән аралаша, тәжрибә туплай. Немецтар, үҙҙәренеке менән сағыштырғанда, башҡорт балының күпкә тәмлерәк булыуын билдәләй. Германияла умарталарҙы яландан яланға күсереп йөрөтәләр икән. Шуға ла балдың, ҡайһы төбәктә йыйылыуына ҡарамаҫтан, тәме бер төрлөрәк. Ә бына Башҡортостанда бал ҡорттары сәскәнән-сәскәгә ҡунып бал йыя һәм бер урында ғына осоп йөрөй. Сәскә төрлөлөгө арҡаһында беҙҙең балдың тәме бөтөнләй икенсе була.Әйткәндәй, башҡорт балы менән ҡыҙыҡһыныусылар йылдан-йыл арта. Быйыл йәй Башҡортостанға эш сәфәре менән килгән “Апимондия” халыҡ-ара умартасылар федерацияһы ассоциацияһы президенты Филип МакКейб, ошо ойошманың Рәсәйҙәге секретары Риккард Джаннони-Себастианини һәм Рәсәй умартасыларының милли союзы президенты Арнольд Бутовтарҙың килеп китеүе лә күпте һөйләй. Ҡунаҡтар Республика йортонда Башҡортостан етәксеһе Рөстәм Хәмитов менән 2021 йылда Өфөлә Халыҡ-ара умартасылар конгресын үткәреү мәсьәләләрен тикшерҙе.Германия ҡунаҡтары башҡорт балын һатыуҙы ойоштороуҙы киңәйтеү мәсьәләһен дә күтәрә. Европаны яуларға ваҡыт, ти улар. Әлегә Башҡортостандан Ҡытай, Ҡатар, Сәғүд Ғәрәбстаны илдәренә йәмғеһе 120 тонна бал оҙатыла. Әммә Европаға һатыу һүлпәнерәк ойошторолған. Баҡһаң, бының да үҙ сәбәптәре бар икән. Европала балдың лаборатор анализына ҙур иғтибар бүленә. Татлы ризыҡты һатыуға сығарыр өсөн 56 төр анализ бирергә кәрәк: бал ҡорто генлы-модификациялы үләндәрҙән һеркә йыймағанмы, пестицид ҡалдыҡтары, дарыу препараттары, антибиотиктар һәм алкалоидтар күләме һәм ниндәй дәүмәлдә ҡулланыла, шулай уҡ радионуклидтар һәм башҡа ағыулы матдәләрҙе тикшерәләр икән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Башҡортостанда әлегә бындай лабораториялар юҡ. Шулай ҙа башҡорт балына булған ҡыҙыҡһыныу беҙҙе заман менән бергә атларға һәм алдыбыҙға ҡуйылған мәсьәләләрҙе тиҙ хәл итергә кәрәклеген йәнә бер иҫбатлай. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23677-ytaya-oataby-yyana-osoraby-a-ul.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/8fea48ed591bdaddec72b5f89f550fd8db61cd500a2acb1d78de8d286842761d.json | [
"Килгән ҡунаҡтар араһында былтырғы танышым Феликс Ремтерҙың булыуы ҡыуандырҙы. Ул – антрополог, этнолог, документаль фильмдар режиссеры һәм ... умартасы. Үткән йәй Феликс “Шүлгәнташ” ҡурсаулығы менән танышыр өсөн Бөрйәнгә килгәйне. Ошо сәфәрендә ул ҡурсаулыҡ директоры Михаил Косарев, урындағы умартасылар менән тығы... |
[] | 2016-09-19 23:29:12+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ямал-Ненец округы97,1 Ханты-Манси округы89,6 Яҡут (Саха)52,9 Мәскәү өлкәһе44,2 Санкт-Петербург41,5 Мәскәү ҡалаһы37,3 Сведловск өлкәһе31,9 Пермь крайы30,4 Силәбе өлкәһе27,2 Ырымбур өлкәһе27,2 | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23692-ipoteka-buyynsa-burys-yn-bashyna-me-umdara.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290329_ipotekajpg.jpg | ru | null | Ипотека буйынса бурыс (йән башына, мең һумдарҙа) | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23692-ipoteka-buyynsa-burys-yn-bashyna-me-umdara.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/f3e182ea624af63d275b0330e6a2f74715aa6ce6b408512bca7bf73493517e3c.json | [
"Ипотека буйынса бурыс (йән башына, мең һумдарҙа)",
"Ямал-Ненец округы97,1 Ханты-Манси округы89,6 Яҡут (Саха)52,9 Мәскәү өлкәһе44,2 Санкт-Петербург41,5 Мәскәү ҡалаһы37,3 Сведловск өлкәһе31,9 Пермь крайы30,4 Силәбе өлкәһе27,2 Ырымбур өлкәһе27,2"
] |
[] | 2016-09-19 21:28:56+00:00 | null | null | Башҡортостан баҡсасыларының быйыл йәй уҙғарылған I съезында республикабыҙҙың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев былай тигәйне: “Ҡатмарлы иҡтисади шарттарҙа импортты үҙ тау | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23690-basasy-ilg-terk-bula-alamy.html.json | http://bashgazet.ru/ikonomika/23690-basasy-ilg-terk-bula-alamy.html | ru | null | Баҡсасы илгә терәк була аламы? | null | null | bashgazet.ru | Башҡортостан баҡсасыларының быйыл йәй уҙғарылған I съезында республикабыҙҙың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев былай тигәйне: “Ҡатмарлы иҡтисади шарттарҙа импортты үҙ тауарҙарыбыҙ менән алмаштырыу күп осраҡта үҫтерелгән уңышты һатыу мөмкинлегенә лә бәйле. Кешеләр баҡса ерен шәхси маҡсатта ғына түгел, ә ил мәнфәғәте өсөн дә файҙалана алһын өсөн барлыҡ шарттар тыуҙырырға кәрәк”. Ниндәй шарттар тураһында һүҙ бара?
Бер ай самаһы элек Рәсәйҙең Дәүләт Думаһына баҡсасылыҡ тураһындағы федераль закондың яңы проекты ҡарауға индерелде. Ошо өлкәгә ҡараған һәм әле эшләп килгән ҡануниәт бынан 20 йыл элек ҡабул ителгәйне. Үҙ бурысын – ер хужаларын берләштергән коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың тормошон көйләүҙе – ул тейешенсә үтәмәй. Ни өсөн? Закон проектын әҙерләгәндә һәм ҡабул иткәндә, баҡсасылар барыһы ла иғәнәне ваҡытында түләр, санитар талаптарҙы үтәр, кооперативтың тормошонда әүҙем ҡатнашыр, тип уйлағайнылар. Икенсе төрлө әйткәндә, бөтәһе лә “сәйәси” аңлылыҡ нигеҙенә ҡоролған булып сыҡты.
Һөҙөмтәлә һәр баҡса ширҡәте үҙенсә йәшәй һәм башлыса рәйестең егәрле булыу-булмауына бәйле. Бик күп баҡса йәмғиәттәренең төрлө ойошмаларға хеҙмәттәре өсөн бурысы йыйылған, ә йәшелсә-емеш үҫтереүселәр уны түләргә ашыҡмай ҙа, бының өсөн уларҙы яуапҡа тарттырыу ҙа ҡаралмаған. Ләкин яңы закон проекты (белгестәр уға “баҡсасыларҙы бөлдөрөүсе ҡанун” исеме таҡты ла инде) һәр хеҙмәтләндереү өсөн түләтергә мәжбүр итеүҙе күҙ уңында тота. Әйтәйек, күпселек баҡсаларҙа юлдар насар. Баҡсасыларҙың зарын иҫәпкә алып, муниципаль кимәлдә юл һалырға ҡарар иттеләр икән, ти. Был эш хәҙерге заманда ҡиммәт кенә тора. Пенсионер баҡсасының түләргә хәленән килмәүе лә бик ихтимал, был осраҡта суд приставтары уның мөлкәтен тартып аласаҡ...
Рәсәйҙә — 60 миллионға яҡын, ә Башҡортостанда бер миллиондан ашыуыраҡ баҡсасы бар, тимәк, ошондай ҙур көстөң хеҙмәте баһалау ҙа, яҡлау ҙа, дәүләт һәм урындағы власть кимәлендә ярҙам да талап итә. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23690-basasy-ilg-terk-bula-alamy.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/bb8a79c16aea2d1df7590fe8b824a3fbb393e4c3429f8fbbbc438970714d5131.json | [
"Башҡортостан баҡсасыларының быйыл йәй уҙғарылған I съезында республикабыҙҙың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев былай тигәйне: “Ҡатмарлы иҡтисади шарттарҙа импортты үҙ тауарҙарыбыҙ менән алмаштырыу күп осраҡта үҫтерелгән уңышты һатыу мөмкинлегенә лә бәйле. Кешеләр баҡса ерен шәхси маҡсатта ғына ... |
[] | 2016-09-20 01:29:15+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Күптән түгел “Урал” халыҡ сәнғәте галереяһында “йылы” ғына рәсемдәрҙән торған күргәҙмә асылды. Төп урынды портреттар биләй. Авторҙары – Наилә Шәрипова менән Әлфиә Бикбулатова. Икеһе лә М. Аҡ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23675-yllmdn-yaralan-donya.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474285312_8-4.jpg | ru | null | Ҡылҡәләмдән яралған донъя | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23675-yllmdn-yaralan-donya.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4ac7f45a80e680be7a4a222ac1b36220a591485d259f96ba067ebc2a9e8e431a.json | [
"Ҡылҡәләмдән яралған донъя",
"Күптән түгел “Урал” халыҡ сәнғәте галереяһында “йылы” ғына рәсемдәрҙән торған күргәҙмә асылды. Төп урынды портреттар биләй. Авторҙары – Наилә Шәрипова менән Әлфиә Бикбулатова. Икеһе лә М. Аҡ"
] |
[] | 2016-09-20 21:29:31+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Заманында Хөҙә Әхмәтйәнов тирә-яҡта тәжрибәле урмансы булараҡ дан ҡаҙана. Уны иҫке һәйеттәр, ҡолғоналар ғына түгел, күрше ауылдарҙа йәшәгәндәр ҙә белә, хөрмәт менән иҫкә ала. Ғүмерен урманды | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23724-ulym-urmandy-ala.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474379070_urmansy-foto.jpg | ru | null | “Улым, урманды һаҡла!” | null | null | bashgazet.ru | ...Шулай ҙа Сәғит өлгөргәнлек аттестаты алыу менән Башҡортостандың ауыл хужалығы институтының механиктар әҙерләгән факультетына йүнәлә. Билдәле, был аҙымын ул кәңәш-төңәш итеп яһай. “Техник һөнәр һайлаһаң, теләгән ереңдә эш таба алырһың”, – тиҙәр уға. Күп кенә яҡташтары кеүек урмансы түгел, ә инженер-механик булып китә.– “Ағиҙел” совхозының көслө сағында булдыҡлы етәксе Шамил Шәрәфетдинов менән бергә эшләнек, – тип хәтерләй район хужалыҡтары үҫешенә ҙур өлөш индергән Сәғит ағай йәшлек йылдарын.Эйе, ауыл хужалығы тип янып йәшәй ул ғүмер буйы, ҡылған эштәренә үкенерлек түгел. Тик... шул уҡ ваҡытта үҫмер саҡта атаһы мәрхүмдең әйткәндәре лә тынғы бирмәй: “Урманды һаҡларға кәрәк, улым!..” Шуға инде, үҙе атай булғас, был һүҙҙәрҙең айышына төшөнөп, атай васыятын йылдар аша булһа ла танығас, урман хужалығына эшкә килә. Әлбиттә, ауыл хужалығын биш бармағындай белгән кешегә үҙе йәшәгән Кинйәкәйҙә фермер булып китеү отошло булыр, башҡа өлкәлә лә төшөп ҡалмаҫ ине. Тик был юлы ул йөрәк ҡушҡан юлды һайлай. Бына етенсе йыл инде ул Урман хужалығы министрлығының Маҡар урмансылығы буйынса территориаль бүлегендә эшләй – Верхотор-Һәләүек биләмәһен ҡурсалай.Әлбиттә, ағас үҫентеләре ултыртырға, диләнкә билдәләргә бала саҡтан өйрәнелһә лә, һәр эштең үҙенсәлеге бар. Яңы эшкә күскәс, Сәғит Хөҙә улы Башҡорт дәүләт аграр университетында белемен камиллаштырып ҡайта, даими курстарға йөрөп тора.Оҙаҡ эшләмәүенә ҡарамаҫтан, Сәғит ағай үҙен булдыҡлы белгес итеп танытып та өлгөргән. Урманды ла яҡшы ҡарай, халыҡ менән дә уртаҡ тел тапҡан, шул уҡ ваҡытта атаһынан алған һыҙаты ла һәр саҡ алдан йөрөй – ғәҙеллеге ташып тора.– Законһыҙ рәүештә урман ҡырҡыусыларға һәм янғынға ҡаршы көрәшеү, үҫентеләрҙе ағас булғансы үҫтереү, диләнкә ҡырҡыуҙы контролдә тотоу төп бурысымды тәшкил итә, – ти урмансы көндәлек хеҙмәте хаҡында. Дөрөҫөн әйткәндә, был бурыс йырып сыҡҡыһыҙ мәшәҡәт һымаҡ. Ысынлап та, бик күп эш ята урмансы иңендә: башта документтар тултыр, уны йөҙ ҡабат тикшер, һуңынан саҡрымдарға һуҙылған урман буйлап сығып кит. Һауа торошоноң да төрлө сағы тура килә. Әйткәндәй, быйылғы ҡоро йәйҙә генә лә бәғзе яуапһыҙ кешеләр арҡаһында урманды бер нисә тапҡыр ут ялмап ала. Бәхеткә күрә, “ҡыҙыл әтәс” ваҡытында баҫтырыла. Кешеләр менән мөнәсәбәткә килгәндә иһә, миҫал итеп диләнкә ҡырҡыусыларҙың йыш хатаһы – отчет тапшырырға онотоуҙы телгә алһаҡ та, эш күләме аңлашыла. Нисек кенә булмаһын, был мәшәҡәттәр Сәғит ағайға һиҙелмәй ҙә икән, сөнки ул һөнәренә үлеп ғашиҡ.– Урманға барып инһәң, ҡағыҙ мәшәҡәте генә түгел, тормоштоң бөтә ауырлығы бер юлы юҡҡа сыҡҡандай, – тип йылмая ул. Тағы ни өҫтәйһең был һүҙҙәргә?!...Кеше ғүмере буйы үҙен эҙләй. Был йәһәттән Сәғит ағайҙы бәхетлеләр рәтенә индерергә булалыр. Әсә һөтө менән тигәндәй ҡанына һеңгән шөғөлгә ул йылдар аша булһа ла әйләнеп ҡайта алған. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23724-ulym-urmandy-ala.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/992fd24120963a8f79acc1ff817161fe0df922e74e40e637050549c87af0a95e.json | [
"...Шулай ҙа Сәғит өлгөргәнлек аттестаты алыу менән Башҡортостандың ауыл хужалығы институтының механиктар әҙерләгән факультетына йүнәлә. Билдәле, был аҙымын ул кәңәш-төңәш итеп яһай. “Техник һөнәр һайлаһаң, теләгән ереңдә эш таба алырһың”, – тиҙәр уға. Күп кенә яҡташтары кеүек урмансы түгел, ә инженер-механик бу... |
[] | 2016-09-29 20:18:54+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Һүҙем – башҡорт бейеүҙәрен ҙур оҫталыҡ менән башҡарған Надежда Александровна Ғарипова тураһында. Урыҫ милләте вәкиленең, Пермь сәхнәләрендә башҡорт бейеүҙәрен башҡарып, сәнғәтебеҙҙе күтәреүе | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23827-beye-sire-edergn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155542_nadezhda.jpg | ru | null | Бейеү сирҙе еңдергән | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23827-beye-sire-edergn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/b7cf4d3183fcfdd30f4df57147df690cd520045e32a85dee4292d4243355d213.json | [
"Бейеү сирҙе еңдергән",
"Һүҙем – башҡорт бейеүҙәрен ҙур оҫталыҡ менән башҡарған Надежда Александровна Ғарипова тураһында. Урыҫ милләте вәкиленең, Пермь сәхнәләрендә башҡорт бейеүҙәрен башҡарып, сәнғәтебеҙҙе күтәреүе"
] |
[] | 2016-09-16 13:28:48+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бына беҙ күптән ишетергә теләгән һүҙҙәр, күптән күңелебеҙ һыуһаған сара... Ер йөҙөнә килгәненән алып нисәмә тапҡыр кире ҡарашҡа юлығып, манаралары ауҙарып бөтөрөлөүгә дусар ителеп, кемдәрҙер | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fbashkir%2F23625-i-l-iman-krk.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473941104_brjgdhr_trm.jpg | ru | null | Иң әүәл иман кәрәк | null | null | bashgazet.ru | Мөнәжәтте иң беренсе башҡорттар әйткән, тиҙәр... Хәйер, уныһын тарихсылар һәм дин әһелдәре хөкөмөнә ҡалдырайыҡ та, бөгөн халҡыбыҙ Хаҡ Тәғәләгә ниндәй телдә өндәшә икән, шуға бер ҡараш ташлайыҡ.Әлбиттә, дингә ылыҡҡан, тартылған йәштәребеҙ күп. Тик уларға йүнәлеш биргән, ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған традицион динде аңлатҡан кешеләр бармы икән? Бына ошо юҫыҡтан, халҡыбыҙҙың күп быуаттар буйы тотоп килгән динен таратыу һәм тергеҙеү йәһәтенән уҙғарылды ла инде быйылғы IV Төбәк-ара мөнәжәт әйтеүселәр бәйгеһе. Магнитогорск, Силәбе яҡтарынан да милләттәштәребеҙ килһә лә, күпселек Урал аръяғы райондарынан булды. Йәмғеһе 257 ҡатнашыусы ғариза бирҙе, улар башлыса өлкән йәштәге инәйҙәр ине. Әлбиттә, ҡыҙҙар һәм балалар ҙа юҡ түгел, ир-егет тә бер нисәү. Ошо күпселек булған ағинәйҙәребеҙ еткермәһә йәш быуынға үҙҙәренең өгөт-нәсихәтен, тағы кем әйтә тигән һорау килә башҡа. Ә бит сараның баһалама ағзаһы һәм күпселек тәржемә ителгән мөнәжәттәрҙең авторы булған шағир Мәүлит Ямалетдинов әйтеүенсә: “Элгәре мөнәжәтте ир-егеттәр әйтер булған, бөгөн беҙҙең йәмғиәтебеҙ шулайға ҡоролғанғамы, был юҫыҡта ла ҡатын-ҡыҙ өҫтөнлөк итте”.Ғөмүмән, йәмғиәтебеҙҙә олоһона ла, кесеһенә лә шөғөл етерлек ул, был сара ла аҡ яулыҡтарҙа килгән, яҡты сырайлы ил инәләре — ағинәйҙәребеҙҙең байрамы булды. Улар ихлас аралашты, танышты, ил-көн хәбәрҙәрен уртаҡлашып, әңгәмә ҡорҙо. Бөгөн динебеҙ тергеҙелә, баш особоҙҙа тыныс күк йөҙө тип бер ҡыуанһалар, совет осорондағы мәсеттәрҙең манараларын үҙ күҙҙәре менән күргәндәрен, кемеһелер үҙ ҡулдары менән ауҙарғанын иҫләп бер көрһөндөләр. Идеология тип, күҙ йомоп улар шундай эштәргә ҡул яҡҡан булһа, бөгөнгө йәштәребеҙҙең хәле тағы ла аяныслыраҡ икәнен һәр кемеһе тәрәндән аңланы. Улдарыбыҙ, үҙебеҙҙең арала динебеҙҙең камил булмауы сәбәпле, ситтән килгән дини идеологияларға эйәреп һуғыш барған илдәргә китә. Ана шул кескәйҙән уларға көйгә һалынған өгөт-нәсихәтте аңына һеңдереп үҫтермәгәнгә шулай ул. Кескәй балаға бишек йыры йырлау бер, әкиәт һөйләү бер, ә өгөт-нәсихәт?! Ул бит тотошлайы менән бер тәрбиә мәктәбе. Мәҫәлән, бөгөн сәхнәлә мөнәжәттәрҙән: “Ҡомһоҙ булма, нәфсеңде тый...”, “Иртән торғас урының йый, шайтан аунап ятмаһын...”, “Ялғанды Хоҙай һөймәй, үҙе һөймәгән әҙәмгә Хоҙай бәхетен бирмәй...” тигән һүҙҙәр яңғыраны.Әйткәндәй, мөнәжәт жанры бик ауыр осор кисерә, шуға ҡарамаҫтан, ул үҫеш юлында. Был юҫыҡта йәмғиәтебеҙҙә быуын-быуын сәсәндәр тәрбиәләп сығарған, тиҫтәләгән ҡобайыр авторы, сценарист һәм режиссер, фольклор буйынса белгес һәм сәсәниә, халҡыбыҙҙың хөрмәтле ағинәйҙәренең береһе Асия Солтан ҡыҙы Ғәйнуллинаның өлөшө ҙур. Тап уның сая аҡылы һәм етәкселек итә белеүе менән ойошторолоп килә лә инде ошондай йола тергеҙеү, үткәндәрҙе хәтерләткән милләттең йөҙөн билдәләрлек саралар, мәктәптәр... Уның өмөтө лә аҡлана, буғай, йылдан-йыл киң йәйелдерелә бара бындай саралар. Тик әлеге лә баяғы шул финанс тотороҡлолоҡ күрмәгән беҙгә бағыусылар йә иһә дәүләт ярҙамы ла бик кәрәк.Хәйер, ситкә тайпылмай, сара барышына күҙ һалғанда, баһалама ағзалары түбәндәгесә һайланы еңеүселәрҙе: Учалы районы коллективы – I, Ғафури районы вәкилдәре – II, белореттар III дәрәжәле диплом менән бүләкләнде. “Мөнәжәтте башҡарыусылар” номинацияһында Зөлфиә Рәхмәтуллина (Ғафури), Бөрйән, Йылайыр районы коллективтары – III дәрәжәле диплом, Әминә Хәкимова (Учалы), “Яҙгөл” ансамбле (Баймаҡ) II дәрәжәләге диплом менән бүләкләнһә, I урынға Мәмдүҙә Илбәкова (Сибай) лайыҡ булды.Быйыл ҡуйылған талапҡа ярашлы авторлыҡ мөнәжәттәре буйынса ла еңеүселәр билдәләнде. Таңһылыу Камалова (Силәбе), Разия Ишемғолова (Хәйбулла), Сафия Шәрәфетдинова (Хәйбулла) III урын алды, Гүзәл Әхмәҙиева (Әбйәлил), Фәниә Арыҫланова (Хәйбулла) II урынға сыҡты, I урын – Мөхәррәм Сәлимовта. Гран-при Хәйбулла районы коллективына бирелдеШулай уҡ Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының махсус бүләге Нәркәс Баймырҙинаға (Әбйәлил), “Яйыҡбикә” төркөмөнә (Магнитогорск), Ғәлиә Ибраһимоваға (Хәйбулла) тапшырылды. Ә Сибай ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайының махсус призы Таңһылыу Камалова (Силәбе), Магнитогорск ҡалаһы һәм Күгәрсен районы ағинәйҙәренә бирелде.Ҡатнашыусылар тағы ла Мәүлит Ямалетдинов тәржемә иткән Ҡөрьән сүрәләренән мөнәжәттәр әйтеү буйынса ла айырым ярышты. Республиканың “Ағинәйҙәр” ҡоро етәксеһе, “Киске Өфө” гәзитенең баш мөхәррире Гөлфиә Янбаева үҙенең махсус бүләген Силәбенән килгән ағинәйҙәргә тапшырҙы. Әйткәндәй, сара һуңында үткән “Мөнәжәт һәм сүрәләге нәсихәттәрҙең тәрбиә йәһәтенән йоғонтоһо. Исламда экстремизм йоғонтоһон пропагандалауға ҡаршы тороу” темаһына үткән “түңәрәк өҫтәл” дә ҡатнашыусыларҙы битараф ҡалдырмағандыр. Уларға кәңәш йөҙөнән Гөлфиә Гәрәй ҡыҙының: “Бөгөн мөнәжәттәребеҙҙе йырлаһаҡ, нәсихәттәребеҙҙе уҡыһаҡ, әлбиттә, беҙҙең арала экстремизм да булмаясаҡ. Ни өсөн егеттәребеҙ һуғыш булған мосолман илдәренә китә? Дини тәрбиә, белем булмауҙан. Йәштәребеҙ, беҙҙән айырмалы рәүештә, шул тиклем иманға килергә теләй, әммә уларға бына ошонда, үҙе йәшәгән ерҙәге дин, һинең ата-бабаларың тотҡан дин дөрөҫ була, тип әйтеүселәр һирәгерәк. Беҙ, өлкәндәр, халыҡ алдына сығып, йәштәргә аңлатыу эше алып бармайбыҙ, ә сит яҡтан килеп аңлатыусылар күп. Исмаһам, ағинәйҙәребеҙ йәштәргә тәрбиә өләшһен әле тип, “Ағинәйҙәр” ҡорон ойошторҙоҡ та. Халҡыбыҙҙа агрессия юҡ, борондан берәүҙең дә донъяһын, илен баҫып алмағанбыҙ. Ләкин беҙгә бөгөн дөрөҫ юлды барыбер ҙә аңлатырға кәрәк...” – тип әйткәне менән килешмәү мөмкин түгел.Ҡасандыр был сарала 10 – 15 кенә кеше ҡатнашып, бөгөн инде республика буйынса дүртенсе мәртәбә үткәрелгән мөнәжәт бәйгеһендә 250-нән артыҡ кеше йыйыла икән, тимәк, боҙ ҡуҙғалған. Беҙ яҡтылыҡ, яҡшылыҡ һәм иманға табан йәнә бер ҙур аҙым яһағанбыҙ. | http://bashgazet.ru/bashkir/23625-i-l-iman-krk.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/43616d4d9934656da34cd11b1a836853e3af65c70dcc58f2134ea32b4be51a2b.json | [
"Мөнәжәтте иң беренсе башҡорттар әйткән, тиҙәр... Хәйер, уныһын тарихсылар һәм дин әһелдәре хөкөмөнә ҡалдырайыҡ та, бөгөн халҡыбыҙ Хаҡ Тәғәләгә ниндәй телдә өндәшә икән, шуға бер ҡараш ташлайыҡ.Әлбиттә, дингә ылыҡҡан, тартылған йәштәребеҙ күп. Тик уларға йүнәлеш биргән, ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған традицион динде аңл... |
[] | 2016-09-27 21:55:54+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Һаҡсыллыҡ һәр ваҡытта ла көнүҙәк булды һәм был сифат бөтә донъяға, һәр заманға хастыр, моғайын. Иҡтисади көрсөк заманында уны хатта алғы планға ҡуйырға ла тура килә. Ғаилә генә түгел, ә тото | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23797-bayar-ayayn-ylly-firr-aya-keyemen.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474980017_1-2.jpg | ru | null | Байҙар аяғын йәлләй, фәҡирҙәр - аяҡ кейемен... | null | null | bashgazet.ru | Ә шулай ҙа Рәсәйҙә бер осор булып алды: 1991 йыл аҙағында ҡулаҡсаны тотоноу ауырлашҡайны, йәғни кеҫәлә аҡса бар, ә кибет кәштәләре буш. Тик был хәл оҙаҡҡа барманы, ярты йыл самаһы үтеүгә хаҡтарҙы иреккә сығарҙылар, улар элеккенән тиҫтәләрсә тапҡырға күтәрелеп китте, хәҙер инде хатта сағыштырмаса ҙур хеҙмәт хаҡың да теләгән бер продуктты алырға етмәйәсәк. Колбаса, кәнфит, һинд сәйе һәм башҡа шундай һирәк осраған ризыҡты һатып алып ҡалыр өсөн кибет асылырға ике-өс сәғәт ҡалғансы уҡ сиратҡа баҫырға өйрәнгән халыҡ аптырап ҡалды: тауар хәҙер тулып ята, тик янсыҡ һайыраҡ.Ошо дәүерҙә һаҡсыллыҡ зарурлығы аңыбыҙға ысын мәғәнәһендә үтеп инә башланы. Әммә аҡыллы һаҡсыллыҡ өсөн мәҙәни тормоштоң да билдәле бер кимәлгә етеүе кәрәктер ул. Мәҫәлән, хәлле кеше бик күп ҡунаҡ саҡырып һәм үтә ҡиммәтле бүләктәр биреп туй уҙғара икән, уның туған-тыумасаһы ла ҡалышмаҫҡа тырыша. Автомобиль һатып алыу йәки баланы абруйлы уҡыу йортона “урынлаштырыу” буйынса ла шулайыраҡ ине. Ләкин артабан баҙар иҡтисады һәр кемде үҙ урынына ҡуя, аяғын юрғанына ҡарап һуҙырға өйрәтә башлай.Хәҙерге осорҙа реаль килемдең кәмей барыуы (ә күп тармаҡтарҙа номиналь килем дә аҙая) ғаилә ҡаҙнаһын тотоноуға ла яуаплыраҡ ҡарарға мәжбүр итә. Һуңғы ун йылда беҙҙең илдә шәхси финансына дөрөҫ идара итеү менән ҡыҙыҡһыныусылар – үҙ килемдәре һәм сығымдарын иҫәпләп барыусылар – һаны биш тапҡырға артты. Бындай бухгалтерия ғаилә аҡсаһын “юҡ-бар”ға тотонмай, 30 процентҡа хәтлем экономияларға мөмкинлек бирә икән.– Семинарҙа кешеләр менән һөйләшкәндә: “Кем үҙ сығымдарын хәтерҙә тотоп ҡына ҡалмай, ә ҡағыҙҙа яҙып бара?” – тип һорайым. Элек ҡул күтәреүселәр 10 проценттан ашмай ине, хәҙер ыңғай яуап биреүселәр аудиторияның яртыһына яҡынлаша башланы, – тип яуап бирҙе Финансты планлаштырыу институты эксперты Сергей Макаров.Уның раҫлауынса, сығымдарыңды ике-өс ай самаһы яҙып барғас ҡына, йылдар буйы донъя өсөн кәрәге теймәгән әйберҙәрҙе лә һатып алып йәшәгәнеңде, эске ихтыяжыңдың асылын төшөнәһең.– Беҙҙең курстарға йөрөүселәрҙән “Һеҙҙең өсөн иң мөһиме нимә?” тип һорағаным да булды, – ти эксперт. – “Минең өсөн иң ҡәҙерлеһе – һаулыҡ”, – тип яуап бирәләр. Ә сығымдарын барлай башлаһаң, бының киреһе асыҡлана, һаулыҡҡа зыян килтереүсе һәр төрлө ризыҡ һатып алыуға ғаилә ҡаҙнаһының 20 процентына саҡлы тотонола. “Һеҙ әле кемде алдайһығыҙ – минеме, үҙегеҙҙеме?” – тим.Статистика күрһәткестәренә ҡараһаң, Рәсәй гражданының шәхси ҡаҙнаһының биш проценты ғына һаулыҡ һаҡлауға сарыф ителә, ә бына иҫерткес эсемлектәргә һәм ял итеүгә бик үк йәлләп тормайҙар.Белгестәр кәңәш итеүенсә, был йәһәттән иң зарур булғаны – финанс хәүефһеҙлеге өсөн аҙлап-аҙлап тупланма булдыра барыу. Әйтәйек, эшһеҙ тороп ҡалырға тура килһә. “Беҙҙең генә хәйерсе эш хаҡынан күпме арттырып ҡалдыраһың инде...” – тигән мыжыуҙар бында хәҡиҡәткә тура килеп бөтмәй. Бөтә ғиллә шунда – ғаиләнең йәки шәхси ҡаҙнаңды белеп тотоноуҙа. Аҡсаның артығы булмай, һуңынан сарыф ителәсәк ҙурыраҡ сығымдар өсөн һалып ҡуйылғаны ғына бар. Әгәр ҙә 2014 йылда Рәсәйҙә һәр мең кешегә 258 автомобиль тура килһә, былтырғы мәғлүмәттәр буйынса был күрһәткес 284 дана булды, сит ил маркаларының дөйөм автопарктағы өлөшө 53 процентҡа етте. Тимәк, һәр икенсе ғаилә автомобилгә эйә, ә һәр алтынсы ғаиләнең ике йәки бер нисә машинаһы бар. Бына һиңә “хәйерсе эш хаҡы”... Тик шуныһы: беҙҙең халыҡ “тимер ат”ты кредитҡа һатып алыуҙы өҫтөнөрәк күрә. Банкка автомобиль хаҡынан тыш байтаҡ процент түләргә кәрәк булыуы ла ҡурҡытмай. Ә бына килемдәрен белдекле тотоноп, аҡсаһын банкта туплап (был осраҡта, киреһенсә, процент үҙенә килә бит), шунан ғына автомобиль алыусылар бик һирәк. Күрәһең, һаҡсыл тотона ла белмәйбеҙ, түҙемлек тә юҡ.Беҙҙең илдә шәхси инвестициялар менән шөғөлләнеү финанс белгесе булмаған кешеләр араһында бик һирәк таралған. Уңышлы инвестиция (табыш вәғәҙә иткән эшкә аҡса биреү) банкка һалынған аҡсанан алынған проценттар менән сағыштырырлыҡ та түгел, әлбиттә. Тик бының өсөн аҡсаңды ҡайҙа йүнәлтергә, отоу йәки отолоу ихтималлығы күпме, иҡтисади фаразды нисек даими күҙәтеп һәм аңлап барырға – былар бөтөнөһө белемле булыуҙы талап итә.Инвестиция яһарға йыйыныусы кеше алдына тағы бер мәсьәлә килеп баҫа: дәүләттең һәм хосуси кимәлдәге финанс институттарына ышаныс. Үҙгәртеп ҡороу йылдарында һаҡлыҡ банкыһындағы аҡса тупланмалары юҡҡа сыҡҡан халыҡты ниндәйҙер үҙе бик аңламаған акциялар йәки облигациялар һатып алырға ышандырыуы ҡыйын. Бер саҡ АҠШ-тың Юта штатында дини секта кешеләренең ярым емерек йорттарҙа йәшәүен күреп аптырағандар икән. “Ни өсөн йәшәгән урынығыҙҙы йүнәтеп, матурлап ҡуймайһығыҙ?” тип һорағас, улар оҙаҡламай ахырызаман буласағы тураһында әйткән: дини ойошма етәксеһе был турала сектанттарға ярты йыл һайын “прогноз” биреп тора икән. Тиҙҙән ахырызаман булғас, йәнәһе, ниңә торлаҡты ремонтлап мәшәҡәтләнергә?Беҙҙә лә шулай: матбуғатта иҡтисади көрсөктөң тағы ла нығыраҡ көсәйәсәге тураһында гел яҙып торалар икән, нисек үҙ аҡсаңды табыш килтереү-килтермәүе билдәһеҙ булған эшкә тотонорға? Йәнә килеп финанс белеме талап ителә. Ә бындай сифатҡа эйә булыусылар көрсөктән бер илдең дә азат булмауын белә, әммә улар ил иҡтисадына идара итергә түгел, фәҡәт үҙ аҡсаларын отошло урынға йүнәлтергә генә йыйына бит.Финанс ғилемен тәүге төшөнсәләр һәм ғаилә сығымдары кимәлендә генә булһа ла күтәреү хәҙерге ҡатмарлы заманда көнүҙәк мәсьәләгә әйләнде. Быйыл 24 октябрҙән 31-енә саҡлы Рәсәйҙең Финанс министрлығы Үҙәк банк менән берлектә Бөтә Рәсәй һаҡсыллыҡ аҙналығы үткәрәсәк. Уның маҡсаты – ил халҡының финанс буйынса грамоталылығын яҡшыртыу, аҡса менән эш итеү оҫталығын арттырыу. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23797-bayar-ayayn-ylly-firr-aya-keyemen.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4768c9d89e330e60e2f71ec918c755ccd29349ca14fb0b29f7157427126f4555.json | [
"Ә шулай ҙа Рәсәйҙә бер осор булып алды: 1991 йыл аҙағында ҡулаҡсаны тотоноу ауырлашҡайны, йәғни кеҫәлә аҡса бар, ә кибет кәштәләре буш. Тик был хәл оҙаҡҡа барманы, ярты йыл самаһы үтеүгә хаҡтарҙы иреккә сығарҙылар, улар элеккенән тиҫтәләрсә тапҡырға күтәрелеп китте, хәҙер инде хатта сағыштырмаса ҙур хеҙмәт хаҡың д... |
[] | 2016-09-26 21:29:09+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Гәзит уҡыусыларыбыҙҙың күпселеге “паллиатив медицина ярҙамы” тигән төшөнсәнең нимә аңлатҡанын белмәйҙер, моғайын. Белмәгәнең хәйерлерәк. Әллә кеше менән тәбиғәт араһындағы мөнәсәбәттәрҙең бо | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fsosialnie-zadaci%2F23750-ktp-ktp-t-zhl-kilm.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474547924_bezymyannyy.png | ru | null | Көтөп-көтөп тә әжәл килмәһә... | null | null | bashgazet.ru | Киләсәктә үҙен ниҙәр көтөүен бер кем дә белмәй. Михаил Булгаковтың “Мастер менән Маргарита” романында иблисте кәүҙәләндергән Воланд шулай ти: “Әҙәм балаһының ғүмер ахыры – үлем. Ләкин уныһы ғына ярты бәлә әле. Бик йыш ҡына ул һис көтмәгәндә үлеп ҡуя, бына бит эш нимәлә...” Әммә бында үҙен тәбиғәттең хужаһы тип иҫәпләгән заттың тағы бер хәле күҙ уңынан ысҡынған: уның ни тере, ни үле булмаған мәле лә һирәк түгел. Ул ауыр сир менән түшәктә ята, күҙҙәре асыҡ һәм тын ала ла кеүек, тик аяҡ-ҡулдары хәрәкәттән мәхрүм, хатта яҡындарын да таныр-танымаҫ хәлдә...Рәсәйҙә ундай сирлеләрҙең һаны байтаҡ – 242 мең... Уларҙы бер нисек тә дауалап аяҡҡа баҫтырып булмай. Табиптарҙың бурысы, был бахырҡайҙар һуңғы сәғәттәренә хәтлем һыҙланмай ятһын өсөн, уларға ауыртыуҙы баҫҡан дарыу биреүгә йәки укол ҡаҙауға ҡайтып ҡала. Фәнни тел менән әйткәндә – паллиатив ярҙам күрһәтеү. Элегерәк сирлене һауыҡтырып булмаҫын төшөнгәс, табиптар уны туған-тыумасаһы ҡарамағына ҡайтарып ебәрә ине. Реанимация сараларын тулыһынса үтәп бөткәс, әлбиттә. Хәҙер уларҙы дауаханала һуңғы көндәренә саҡлы медицина ярҙамында ҡарау йәки йортона даими йөрөп хәлен мөмкин ҡәҙәре еңеләйтеү системаһы яйға һалына.– Донъяла паллиатив ярҙамға мохтаж кешеләр һаны арта бара, – ти Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Наил Сәмиғуллин. – Сир ниндәй генә ауыр формала булмаһын, ауырыуҙың тормош сифатын насарайтмау өсөн мөмкинлектәр һәр саҡ бар, һәм беҙ уларҙы файҙаланырға, шундай хеҙмәт күрһәткән белгестәр өсөн уңайлы шарттар тыуҙырырға бурыслыбыҙ.Дәүләт Йыйылышындағы кәңәшмәгә республиканың һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары Эльза Сыртланова ла саҡырылғайны. Уның әйтеүенсә, паллиатив медицина ярҙамы кешенең ғүмерен оҙайтыуҙы ла, дауалауҙы ла маҡсат итеп ҡуймай, һүҙ ауыртыу-һыҙланыуҙы баҫыу, сирленең күңелен күтәрергә тырышыу, үҙ-үҙенә ҡул һалыу ихтималлығына юл ҡуймау, кәрәкле социаль саралар күрһәтеү тураһында бара.Табиптар аңлатыуынса, бигерәк тә яман шеш менән интегеүселәрҙең һыҙланыуҙан һәм үлем көтөүҙән йонсоуҙары менән йыш осрашырға тура килә. Уға ярҙам күрһәтеү еңелдән түгел, был осраҡта медиктарҙан ҙур түҙемлек тә, тотанаҡлыҡ та, шәфҡәтлелек тә талап ителә. Ҡайһы ваҡыт, әйтеүҙәренсә, был эшкә ирекмәндәр йәлеп итеү мөмкинлеге лә тыуа, әммә хәҙерге йәштәр араһында түҙемлек, сирленән ерәнмәү, сит кеше өсөн яуаплылыҡ кеүек сифаттарға эйә булыусылар күп түгел. Әлбиттә, был хеҙмәт байтаҡ сығымдар талап итә. Былтыр ошондай сирлеләрҙе ҡарау ҡаҙна өсөн көнөнә 1 822 һумға төшһә, быйыл уның 1 951 һум тәшкил итеүе ихтимал, ә киләһе йылға ул 1 986 һум итеп планлаштырылған.Үткән йыл республикала ололар өсөн – 68 (1 327 урын), балаларға дүрт (ете урын) дауалау ойошмаһы тәүлек әйләнәһенә паллиатив медицина ярҙамы күрһәткән. Шуларҙың икәүһе онкологик йүнәлешкә ҡарай. Тәбиғи, барыһын да дауалау учреждениеһында тотоу мөмкинлеге юҡ, шуға күрә йортта хеҙмәтләндереү өсөн Өфөлә – биш, республика буйынса 14 күсмә бригада ойошторолған. Мохтажлыҡ та аҙ түгел: былтыр шундай ярҙам һорап 50 меңдән ашыу кеше мөрәжәғәт иткән, уларҙың алты меңдән ашыуы йорттарына йөрөп хеҙмәтләндерелгән, 759 кешегә наркотиктар менән ярҙам итергә тура килгән.– Ундай бригадаларҙың эше үтә лә тынғыһыҙ, төрлө ғаиләләрҙә булырға тура килә, шуға күрә мин һәр берегеҙгә ошондай бригада составында берәр көн эшләп ҡарарға тәҡдим итәм, был күп кенә проблемалар менән йөҙгә-йөҙ осрашырға һәм тармаҡтың нескәлектәрен яҡшыраҡ белергә ярҙам итәсәк, – тине Бала хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил Милана Скоробогатова, кәңәшмәлә ҡатнашыусыларға мөрәжәғәт итеп.Ҡатмарлы эштә проблемалар ҙа юҡ түгел, әлбиттә. Халыҡ ауыртыуҙы баҫыусы терапия һәм паллиатив медицина ярҙамы тураһында бик үк хәбәрҙар түгел. Тармаҡ-ара хеҙмәттәшлектә лә мәсьәләләр әленән-әле тыуып тора. Мәҫәлән, социаль тәьминәт, опека хеҙмәттәре менән. Кәңәшмәлә паллиатив ярҙам урындарын республика онкологик диспансеры кеүек дауалау ойошмалары эсенән сығарырға һәм айырым урынлаштырыу тураһындағы тәҡдим дә булды, сөнки бындай төр ярҙам медицинаның иң юғары иҫәпләнгән өсөнсө кимәлендә күрһәтелеүҙе талап итә.Ундай сирлеләрҙең балалар араһында ла күбәйә барыуы айырыуса моңһоу. Ғәмәлдә әле йәшәй ҙә башламаған был ҡатлам араһында паллиатив ярҙамға мохтаждарҙың 70 проценты нервы ауырыуҙарынан интегә икән. Ләкин күпселек ата-әсә балаһын дауалау ойошмаһына йәки хосписҡа һалыуҙан баш тарта, һәм был аңлашыла ла – ғәзиздәрен һуңғы һулыштарына саҡлы эргәләрендә тотаһылары килә.Рәсәйҙә дауалау ваҡыты уҙҙырылған яман шештән генә лә йылына 300 мең кеше донъянан китә! Инглиз ғалимы Сесилия Сондерс әйтеүенсә, ундай ауырыуҙарҙы тәрбиәләгәндә күңел берлеге медик-техник ярҙамға ҡарағанда ла мөһимерәк. Уның төп асылы шунда: сирлегә йәшәү менән үлем сиген үтергә ярҙам итеү. Көтөп-көтөп тә әжәл килмәүҙән дә ҡурҡынысыраҡ ғәмәл юҡтыр.Рәшит КӘЛИМУЛЛИН.*Мәғлүмәттәр БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығынан алынды. | http://bashgazet.ru/sosialnie-zadaci/23750-ktp-ktp-t-zhl-kilm.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a110befc388510c2dac9e37cf47abf1fc6771536e43bbfc2ed1e46234e4fdcd3.json | [
"Киләсәктә үҙен ниҙәр көтөүен бер кем дә белмәй. Михаил Булгаковтың “Мастер менән Маргарита” романында иблисте кәүҙәләндергән Воланд шулай ти: “Әҙәм балаһының ғүмер ахыры – үлем. Ләкин уныһы ғына ярты бәлә әле. Бик йыш ҡына ул һис көтмәгәндә үлеп ҡуя, бына бит эш нимәлә...” Әммә бында үҙен тәбиғәттең хужаһы тип иҫә... |
[] | 2016-09-26 21:25:21+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Торонтайыш – Әлшәй районында “ыласын ҡош типмәгән, ҡош тырнағы теймәгән” торонтайғош исемен мәңгеләштергән ауыл исеме. Яйыҡ ҫубыйҙар ҡәүеме, Илеүкәй иле. Халыҡ телендә йәнә бер исеме – Мәҫәй | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23733-tarih-tpklnn-kilgn-atamalar.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474543388_dim.jpg | ru | null | Тарих төпкөлөнән килгән атамалар | null | null | bashgazet.ru | Торонтайғош был ҡәүемдең ырыу ҡошо булғандыр тип фаразларға нигеҙ бар. Ошоға дәлилде “Иҙеүкәй менән Мораҙым” иртәгенән табып була. Ҡоръятмаҫ, Мәкәш, Ташлы ауылдары Мәҫәй менән борондан уҡ тығыҙ мөнәсәбәттә булған, бигерәк тә ҡыҙ биреү, ҡыҙ алыу кеүек мөһим бәйләнештәр, уртаҡ кәсеп, һунар шөғөлө был ауылдарҙы һәр даим нығытып торған.Ҡыпсаҡтарҙың ырыу тамғаларының береһе – ғәрәптең “дәл” хәрефе. Ошоға бәйле бер матур ғәмәл әле лә бар беҙҙең яҡтарҙа, уларҙы ауылыбыҙға килен булып төшкән Мәҫәй ҡыҙҙары алып килгән булғандыр. Яңы теле сығып килгән балаға уң ҡулының шәһәдәт бармағы менән һул ҡулының усына төртөп, ашап бөткәс дәл-дәл әйттереп доға өйрәтеү ғәмәле. Беҙҙә ул дал-дал шәкеле менән ғәҙәткә ингән. Күреүебеҙсә, урындағы халыҡ үҙен бер ҡәүем итеп туплай алырлыҡ символдарын балаһына һөтимәр сағынан уҡ өйрәтә башлаған булған.Иҙеүкәйҙең ғәскәрендә яулашҡан ҡыпсаҡтарға бирелгән ерҙәрҙә урынлашҡан боронғо тамырлы Ҡыпсаҡ-Асҡар, Торонтайыш ауылдарының тарихы ла Иҙеүкәй әмир замандарына барып тоташа. Һөҙөмтәлә ҡыпсаҡтар был тарафтарҙа урынлашҡан башҡа ҡәүемдәр менән ҡушылып китә, тип етди фаразларға була, сөнки Торонтайғош – меңдәр ҡошо, ә тамғаларын (дәл) ҡыпсаҡтар үҙҙәренән ҡалдырмаған, хатта Мәҫәй атамаһы ла бик боронғо һаналған. Әлбиттә, башҡорт ырыуҙарында ла был ысул киң файҙаланылған. Башҡорттарҙың урыҫтарға ҡушылған ваҡыттарында Ҡазанға батшаға бергә барған дүрт ҡәүемдең вәкилдәре ҡыпсаҡ шәжәрәләрендә күрһәтелә, шулар эсендә “от Кипчакской волости Мешавли – князь Каракуджак, сын Юмаша”, – тип билдәләнә. Төп нөсхәлә был атамаларҙың нисек яҙылғанын белгәндә күп нәмә аңлашылыр ине. Әгәр Мешавли тип русса аталған исем Мәҫәй (Меҫәйле) атамаһына тура килһә, бер ауылдың ике атамаһының асылы ярылып ята: уның береһе Яйыҡ-ҫубыйҙарҙыҡы, икенсеһе – ҡыпсаҡтарҙыҡы. Бында ошо Мәҫәй (Меҫәйле) атамаһының ҡыпсаҡтарҙа ниндәй мәғәнә йөрөткәнен белергә кәрәк була.Бөгөн дә, боронғо ауылдар урынлашҡан урындарға төбәп, Торонтайыш ауылы бик ныҡ таралып ултырған. Борон бөгөнгө һәр урамдың айырым төбәк булғаны һаман да төҫмөрләнә, алты йөҙ йылдан ашыу тарихы булған Торонтайыштың бер урамы бөгөн дә Төбәк атамаһын йөрөтә. Урындағы халыҡтың хәтерендә һаҡланып килгән Торонтайыш урамдарының атамалары: Төбәк, Баҡыр ҡулы – улар ауыл зыяраты яғында. Йәнә Сыуаш, Ҡыршын ҡулы, Мәҫәй урамдары бар.Ҡыпсаҡ шәжәрәләрендә, тамырҙары күрһәтелмәһә лә, Мәкәш теркәлгән. Был осраҡлы хәл түгел, тимәк, Иҙеүкәй ғәскәрендә был исем бик дәрәжәле һаналған, уның яуҙаштары ҡыпсаҡтарҙа ла билдәле булған һәм үҙҙәренең шәжәрәләрендә теркәп киткән.Дәүрә(н) ауылы – хәҙерге Әлшәй районында. Ата-баба бергәләп дәүрән ғүмер һөргән, тимәк, дауамлы, оҙаҡтарға (дәүерҙәргә) һуҙылған ғүмер кисергән. Йәнә “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосынан өҙөк: “Минән дәүрән үткәндә, һеҙгә дәүрән еткәндә, Ҡобағылдай ирҙе мин бер күрмәгән ҡартыңмын!” Ниндәй ҙур мәғәнәле атамалар биргән боронғо башҡорт үҙенең тыуған төйәгенә. Иҙеүкәй иле Дәүрә(н) ауылының бөгөнгө рәсми исеме – Фән, русса – Фань.Келәтаяҡ – хәҙерге Бүздәк районының көнбайыш тарафында. Ҡобау – меңдәр ауылы, уларҙың тамғаһы “Келә-таяҡ” (крестовина). Келә һүҙе тиҫкәре, көйһөҙ, арҡыры мәғәнәһендә, һөйләшеүгә килмәгән кешегә һуҡраныу һүҙе лә булып ҡулланылған. “Иҙеүкәй” иртәгендә “келәбей, келәгә бей” һүҙе фәҡәт ошо мәғәнә йөрөтә.Бишбүләк – был атама биш болаҡ һүҙенең боҙолған шәкеле. Болаҡ һүҙе менән борон йылға, инеш, һыу сығанағы аталған. Ун туғыҙынсы быуат баштарында Мең ырыуы биләмәләренә күпләп килеп ултырған башҡа милләт кешеләре башҡорт һүҙҙәренең әйтелешен боҙоп һөйләшкән, күп атамаларҙың мәғәнәһен белмәгән. Урындағы халыҡ нисбәте аҙ булғанлыҡтан, күп атамалар яңы әйтелештә яңғырай башлай һәм болаҡ һүҙе бүләк булып китә һәм Бишбүләк рәсми атамаға әйләнә.Ә бына хәҙерге Көйөргәҙе районында башҡорттар үҙ атамаларын һаҡлап килгән һәм бөгөн дә Ете Болаҡ ауылы бар. Картала ул “Етебулак” тип билдәләнгән. Ошо боронғо атаманы мәғәнәүи яҡтан ҡабатлап, был ауылдан йәнә дүрт саҡрымда ғына Семиречье ауылы бар. Ә бына “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында, мәҫәлән, “Айдынлы болаҡ” һүҙе яҡты йылға (шишмә) мәғәнәһе менән бирелгән.Атъетәр – бөгөнгө Шишмә районындағы ауыл. Картала күренмәй. Атамаһы ифрат ныҡ боҙолған. Юл буйындағы боролошта ҡуйылған күрһәткестә (әгәр әле үҙгәртелмәгән булһа инде), Аджитарово булып яҙылғанын күреп, күңелем төшкәнен яҡшы хәтерләйем. Башҡорт халҡының ауыҙ-тел ижады “ат етәр”, “ат етмәҫ” һүҙбәйләнешен йыш ҡуллана. Борон ырыу-ара элемтәлә ат саптырыу ҡулланғанын иҫәпкә алғанда был атаманың ниндәй мөһим мәғлүмәт йөрөткәнен аңлауы ҡыйын түгел.“Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосынан цитата: “Ат-хат еткән ерҙән ҡунаҡтар саҡырып, аймағын йыйып, мал һуйып, ҙур туй яһап, Иҙеүкәйҙе ҡунаҡ иткән”. Ә ниндәй ерҙәргә ат еткән булған һуң? Бында төрлө фараздар булыуы мөмкин, шуларҙың иң мөһиме, әлбиттә, был ат еткән ара-ырыу биләмәләренең иң алыҫтағы төбәге булған. Оло туй-мәжлестәр үткәрелгәндә, ырыу-тоҡомдоң бөтә тарафтарынан иң абруйлы кешеләр йыйылған һәм сараның сәбәбен дә, әһәмиәтен дә аңлап-белеп, ырыу хәлдәренән хәбәрҙар булған. Унан ҡала, ат еткән урын килгән хәбәрҙе ары тапшырыр өсөн дә тәғәйенләнеп, бында махсус хәбәр йөрөтә торған ышаныслы кешеләр ҙә, саптар аттар ҙа булған, әлбиттә. Ошоға ярашлы, күрәһең, бындай хәбәрсе лә саптар, сапҡынсы тип аталған. Был һүҙ “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында күп осрай. “Һуңғы Һартай ҙа был һүҙҙе ҡуллана: “...был меҫкен сапҡынсыға мин асыуланманым”. Һыбай, һыбайлы һүҙенең йәнә бер шәкеле – атсабар.Тимәк, ат етәр һүҙе телмәр өлгөһө генә түгел, ә ырыу-ара, ырыу эсендәге бәйләнештәрҙә ҡулланылған ҡәҙимге һүҙ, башта, моғайын, төбәк атамаһы булып, һуңыраҡ ауыл исеменә әйләнеп киткән. Ошо Атъетәр атамаһын ҡеүәтләп бөгөнгө Иглин районында Меңъетәр ауылы урынлашҡан. Атъетәр ауылы ла, Меңъетәр ҙә – боронғо Иҙеүкәй илендә, Иҙел-Ҫубый меңдәр биләмәләрендә.“Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында килтерелгән тағы бер боронғо һүҙ – солан. Беҙҙең бөгөнгө ҡәҙимге телдә – салауат күпере, йәйғор. Күсеп йөрөгән халыҡтың йәйге торлағының түбәһе тишек булып, йәйғор (солан) ҡалҡһа, күренеп торған. Тора-бара был һүҙ менән өйгә терәп яһалған ҡаралтыны атай башлайҙар, сөнки тәүҙә уның да түбә башы булмай, был һүҙ бөгөн дә ҡулланылышта йөрөй. Оло бабайҙар иҫән ваҡытта беҙҙең ауылда шундай лөғәт һөйләй торғайнылар: Мәкәшкә килеп урынлашҡан типтәрҙәргә өйҙәрен солан тәртибе менән, осло түбәле итмәйенсә урынлаштырырға шарт ҡуйылған булған. Сәбәбен башҡаларҙан айырылып тормаһындар өсөн (сөнки хәллерәк һәм кәсепсел булғандар), тип үҙҙәренсә аңлатҡандар. Күрәһең, улар иртә яҙҙан килеп урынлашҡан булған, ә, бәлки, бында сәбәп төптәрәк – генетик хәтерҙәренә муафиҡ, боронғо Ҫубый башҡорттары үҙ булмышында һәм телмәр мифологияһында һаман да солан традицияһын һаҡлап килгән булған. Солан-йәйғор образы башҡорт көнкүрешендә бөгөн онотолоп бөткән ырым-йола, ғөрөф-ғәҙәттәрҙең мифологик ишараһын сағылдырып, был ғәмәл башҡорттоң тәңрелек заманынан уҡ килгән булыуы ихтимал.Әберсен – түше, муйынының алғы яғы ҡыҙғылт-һоро, һырты ерәнһыу-көрән урман күгәрсене, рус телендә – горлица обыкновенная. “Иртәнсәккәй тороп тышҡа сыҡһам, әберсендәр ҡунған кәртәгә”, – тип йырлар булғандар. Әберсә – ҡурай еләге. Ҡарағат, ҡыҙылғат.Алаҫ ( рус телендә Алач) – Яйыҡ мең (мин)дәрҙең ораны. Ут тигән мәғәнәлә килә. Хакас халҡында “алас” тигән һүҙ (окуривание травой) шулай уҡ ут мәғәнәһендә. Меңдәрҙә ҡара ҡайын өтәҫләү ғәмәлендә ҡулланылғанын иҫәпкә алғанда, алаҫ һүҙенең ошо ғәмәлдән оранға әйләнеп китеүе мөмкин. Унан ҡала, көнсығыштан Мәкәшкә алыҫтан уҡ күренеп, халыҡ йырҙарында йырланған сағылтауҙар үҙ заманында билгетауҙар булған. Уларҙың башында алдан әҙерләнеп ҡуйылған усаҡтар тоҡандырылып, янған ут алыҫтан күренеп торған һәм, усаҡтар һанына ҡарап, уларҙың шартлы сигналдарын белгәндәр. Бына ошо осраҡтарҙа ла “Алаҫ!” (Ут!) ораны яңғыраған. Ошоға өҫтәп йәнә бер фараз тыуа: меңдәрҙең ырыу ағасы ҡайын икәнен беләбеҙ, ҡара ҡайындың Яйыҡ ҫыбыйҙарында ни тиклем һөйөклө ағас булғанын да иҫәпләһәк, ырыу ағасы бына ошо ҡара ҡайын булыуы ла бар. Унан ҡала, әгәр ҫанай һүҙе менән йәйә-ҡорал аталған икән, был ҫанай ошо ҡара ҡайындан яһалыуы ихтимал һәм ҡайын тураһындағы ҡәтғи тыйыуҙар ҡоралға мохтажлыҡтың асылын сағылдыра булһа кәрәк. Шуға ла Күк батырҙың ҫанайы күктең соланы (“күк соландай”) йәйғор менән сағыштырылалыр, тимәк, был ҡорал ифрат ҡеүәтле булған һәм шундай уҡ ҡеүәтле батырҙарҙың химаяһы булған.Ташлы һәм Мәкәш ауылдарында борон-борон замандарҙа Ҫанай менән Шайтан шарҙарынан ҡара-ҡаршы уҡ атышҡандар, тигән риүәйәт әле лә йөрөй. Бер-береһенән хәтһеҙ генә арала урынлашҡан был шарҙарҙың береһенән икенсеһенә уҡ осоп барып етәрлек булғас, беҙҙең бөгөнгө фиғел менән дә был йәйәләрҙең һәм батырҙарҙың ҡеүәтен тойомлап була.“Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында ун ике тотам уҡ тартҡан оҙон ҡуллы ырыу батырҙары телгә алына, бындай уҡтарҙың оҙонлоғо беҙҙең үлсәмгә әйләндергәндә өс метрҙан да кәм булмаған. Йәнә, йүнәлеште дөрөҫ (тура) бирер өсөн уҡтың ҡойроғона ҡарға ҡоштоң, йә булмаһа шоңҡар, ҡарсыға ҡоштоң йөн-ҡаурыйы ҡулланылған, бындай уҡтар сәрпи уҡ тип аталған. Мәғәнәһе – йыраҡтан ала торған уҡ, мәҫәлән, Иҙеүкәйгә дуҫы Ыласын былай ти: “Ҡара бөркөт йөнөнән әҙерләнгән уҡ һиңә!”Ә “Һуңғы һартай” үҙенең улы Ҡармасандың мәргәнлеген бына нисек белдерә: “Үҙ ғүмерендә уның алты ғына уғы яҙа китте. Ул егет ине”. Ниндәй йәйәләр кәрәк булған бындай уҡтарҙы осорорға, күҙ алдына килтереп була. Меңдәрҙең бына шундай йәйәләре ҫанай тип аталғандыр ҙа. Ә бына Аҡ урҙа ханы Туҡтамыштың уғы туғыҙ тотам тип билдәләнә. Үҙ заманы өсөн Ҫанай һәм Шайтан шары тирәләрендә ысынлап та дәһшәтле алыштар булғандыр, шуға ла халыҡ хәтере был хәлдәрҙе ныҡ беркеткән һәм бөгөн дә был турала риүәйәттәр йөрөүе – ошо әхүәлдәрҙең сағылышы. Был урында бер нәмәне билдәләп китеү урынлы һымаҡ. Күп халыҡтарҙың легендаларында, әкиәттәрендә эльфтар тураһында һөйләнелә. Улар оҙон аҡ-һары сәсле, ҡеүәтле уҡсылар, һунарсылар икәне билдәле. Башҡорт Мең (Мин) шәжәрәләрендә Сәсле атамаһы ҡулланылып, күп тармаҡтарҙың сығышы һәм дауамдары килтерелә. Шәжәрәләрҙә Сәсле-Ата тигән дәрәжә-исем дә бар, миндәрҙең Ҫубыйҙар тармағы үҙен туранан-тура Сәсле дәрүиш тармағы итеп билдәләй һәм тарихсылар быны инҡар итмәй, эпостар, урын, ер-һыу атамалары был әхүәлде тәҡрарлап, быуаттар буйы һаҡлап килә. Сәсле Ата тоҡомонан Төкләҫ баба быуындары теүәлерәк яҙылған, бында башҡа ҡәүем шәжәрәләре лә мәғлүмәт ҡалдыра; Юрматы, Ҡыпсаҡ, Тамйән, Байлар, Бүләр улысы, Ирәктеләр шәжәрәләрендә (төрлө шәкелдә яҙылған булһалар ҙа) Сәсле-Ата эҙҙәрен төҫмөрләп була. Сәслеләр ҡәүеменән айырмалы, сәсһеҙ йөрөгән ҡәүемдәр “таҙ” (таҙа) атамаһын йөрөткән. Был һүҙ беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып, төрлө сәбәптәр менән сәсе үҫмәгән кешене таҙ (таҙа) тип атау ғәмәле бар.Тутыя – тамъяндарҙың ораны. Тутыйғош мәғәнәһендә килә, күрәһең, инә ҡошто шулай атағандар. “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында Иҙеүҙең атаһы (йә булмаһа оло бабаһы) Ҡотлоно Туҡтамыш хан язалай. Был әхүәл бөтә варианттарҙа ла һөйләнелә. Сәбәбе – Ҡотлоноң Аҡһаҡ Тимер кешеләренә йәшерен рәүештә Туҡтамыштың һунар ыласыны йомортҡаһын биреп ебәреүе була. Ә бына беҙҙең ауылда ошоға оҡшаш риүәйәтте былай һөйләйҙәр ине: “Меңдәрҙең шундай бер ырыу сере булған, ул сер тутыйғош (попугай) йомортҡаһының эсенә йәшерелгән һәм уны бик ныҡ һаҡлағандар. Бер-береһен киҫәтеп торор өсөн “Тутыя” тигән оранды гел әйтә торған булғандар, ә мәжлестәрҙә, йыйындарҙа, халыҡтың уртаҡ бер сәләме булып, ырыуға үҙҙәрен йәбештереү ысулы ла булған”. “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында ошондай юлдар бар: “Ал тәхетнең аркаҫы алтын еғаҫ (ағас), тутыйғош ҫайрап телгә килгәндә...” Йәнә бер цитата: “Ҡуш ҡанатлы алтын таж, күҙ урынында гәүһәр таш, Сыңғыҙҙан килгән дәүләт ҡош бу башымда түгелме?” Әгәр дәүләт ҡошто дәүләт гербы тип иҫәпләһәк, тутыйғош образы (өрәге) Сыңғыҙ хан дәүеренән килгән, бәлки уның тарафынан тамъяндарға тәғәйенләнгән оран булыуы мөмкин. Шәжәрәләр башҡорт ырыуҙары үҙ-үҙҙәрен минлекләһен өсөн Сыңғыҙ тарафынан тәғәйенләнгән ырыу билдәләре (тамға, ағас, ҡош, орандар) тураһында мәғлүмәт ҡалдырған.Беҙҙең яҡтарҙа Тутыя тигән ҡатын-ҡыҙ исеме лә йыш осрай ине элегерәк, хәҙер был исем юҡтар рәтендә. Тамъяндар бик күп тарафтарҙы биләгән Мең ырыуының айырымланып киткән бер тармағы тип фаразларға нигеҙ бар, быны шәжәрәләрҙәге уртаҡ тамырҙар күрһәтеп үк тора. Сыңғыҙ дәүерендәге меңдәрҙең хакимы (бейе) Ураҙас булыуы билдәләнә, ә тамъяндарҙың шәжәрә сылбыры һуңғараҡ ваҡыттарҙан башланған һәм уларҙың хакимы (бейе) Шәғәли бей тип билдәләнә. Бында өҫтәмә эҙләнеүҙәр талап ителә.Ҡорған – ерҙән өйөп яһалған ҡоролма. Ғәҙәттә, ҡоролмалар билдәле кешеләрҙең ҡәбере өҫтөнә өйөлгән булған, бөгөнгө ҡулланылышта был һүҙ ҡурған шәкелендә йөрөй. “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында шундай юлдар бар: “Ҡара тейен Алыпты гүр ҡаҙытып күмдерҙе, гүре ҡорған тау булды”.Зир – аҡыл, зиһен. “Зир ҡәҙерен зирәк белер, ир ҡәҙерен ир белер”, – ти Мораҙым батыр эпоста.Ҡу күле – аҡҡош күле. Был һүҙ “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында ла осрай. Аҡҡош күле бөгөнгө Балтас районында ла бар.Кир – мамонт, киртеш – мамонт теше.Ҡот – өс кенә хәрефтән торған был һүҙ телебеҙҙә ифрат оло мәғәнә йөгөн йөрөтә. “Ҡот” һүҙе бер ваҡытта ла таушалмай. Миҫалдар ҡарағансы ҡот һүҙенең ҡара-ҡаршыһын да билдәләйек. Был һүҙ – йот.Ҡарайбыҙ:А. Ҡот. а) байлыҡ, барлыҡ, именлек, бәрәкәт: ҡотайған, “мал ҡәҙере белгәндең ҡото артыр”;б) шатлыҡ, өмөт: ҡотло аяҡ, ҡотло йорт, һ.б.;в) бәхет: ҡот ҡунған, ҡотлау – фатиха биреү, теләк теләү.Б. Ҡот – йәм, матурлыҡ, гүзәллек, яғымлылыҡ, бөхтәлек. Ҡотһоҙ булһа – яғымһыҙ, әҙәпһеҙ, килбәтһеҙ, йыйнаҡһыҙ, тыйнаҡһыҙ, тотороҡһоҙ, тупаҫ. Был сифаттар кеше ҡиәфәтенә ҡарата, йорт-ҡураға тейҙереп тә ҡулланыла.В. Ҡот – йән, дарман, ғәйрәт.“Иҙел-ер” ҡобайырында шундай һүҙҙәр бар: “Иҙел ер ул – йорт-ил ул, йорт илдәре – ҡот ер ул!”Атаһынан ҡот йыйһын, тип доға ҡылғандар бала тыуғас.Ҡото киткән (бәрәкәт киткән), ҡото осҡан (ҡурҡҡан).Г. Ҡот – им-том. Ҡурғаштан ҡот ҡойғандар. Ҡойолған ҡоттан башҡа, ҡот итеп тағыу өсөн ҡабырсаҡ, мәрйен, тәтәй-таш, мәрүәт, өшкөрөп тоҙ ҡулланылған.Бәләбәй районында үҙ заманында Ҡотоҙо ауылы булған, урыҫтар килеп урынлашҡас, был урында Знаменка исеме менән урыҫ ауылы барлыҡҡа килә һәм ҡырҡа үҫеп китә. Баҙары, тирмәне, башҡа кәсеп урындары барлыҡҡа килә. Башҡорттарҙың нисбәте кәмей барып, Ҡотоҙо тамам бөтә, әммә Мәкәш, Ҡоръятмаҫ, Боранғол, Ҡыҙрас ауылдарының оло кешеләре был ауылдың атамаһын һаман да телдәренән төшөрмәй һәм Знаменканы улар Ҡотоҙо тип йөрөтә. Минең ҡәйнәм Гөлйыһан ҡытлыҡ йылдарҙа был ауылға һатыу итергә йөрөгән. Бик ярата ине ул Ҡотоҙоно. Атамаһын иһә ул былай тип аңлата торғайны. Ҡасандыр, ҡайҙандыр килгән башҡорттар үҙҙәре менән бик ҙур таш тоҙ алып килгән булған икән. Ауыл булаһы урынға был тоҙ ташын ҡот итеп юрап, доға өшкөрөп күмгәндәр, ләкин урынын бер кемгә лә әйтмәгәндәр.Тоҙ өшкөрөү ғәмәле бөгөн дә бар. Мәкәштән Минеүәрә Ғәйзуллина һөйләүенсә, уның оло ҡәйнәһе (иренең өләсәһе) Хәкимә әбей тоҙ өшкөрөргә бик маһир кеше булған. Ул тоҙ доғаһын белгән. Мин был доғаны Фәниә апай Миңләхмәтованан яҙып алдым. Доғанан башҡа тоҙ өҫтөндә әбей Ҡөрьәндән сүрәләр ҙә уҡыған булған. Таш тоҙ булмағанлыҡтан, әбейебеҙ эре тоҙҙо еүешләп, йомарлап, сепрәккә төрөп усаҡҡа күмгән һәм уны бер аҙна самаһы утта яндырған. Усаҡтан алғанда ул ҡуйы- һары төҫкә инеп, өшкөрөргә яраҡлы тоҙ ташы булған.Төйәк – ырыу туҡтаған һәм кире әйләнеп ҡайта торған урын. Төйәккә урын һайланғас, иң әүәл билге ҡуйылған. “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында Мораҙымдың ошондай телмәре бар: “Биләнсек башы биш тирәккә билге төйҙөм йорт өсөн”. Билге итеп башлыса таш һайланған, шуға ла Башҡорт илендә Ташлы исеме менән атамалар ифрат күп булған һәм һуңыраҡ ауыл исемдәренә лә күскән. Билге итеп ағас та файҙаланылған, күп осраҡта ике билге бергә йөрөгән. Уға мотлаҡ ырыуҙың тамғаһы, ораны, ҡошо яҙылған. Билге сифатында ниндәй ағасты ҡулланыуға ҡарап, ул ырыу ағасы итеп тә билдәләнгән, йә булмаһа, тәғәйенләнгән ырыу ағасы билге итеп ҡуйылған. Был урынға (тамғалы ташы булған төйәккә) башҡа ҡәүемдәр урынлашмаған, эйәле булып иҫәпләнгән. Билге төшөнсәһе, минлекләнгән урын-ергә ишара яһап, “төйәк” тигән һүҙ менән дә йөрөтөлгән.Төйәк – туҡталыш урыны ғына түгел, йәшәү, ҡышлау урыны ла. Бында тыуым, үлем хәлдәре лә булған, ошонан сығып тыуған төйәк, гүр-төйәк, гүр-тупраҡ төшөнсәләре ҡулланыуға инеп киткән. Бала тыуғанда дин-ислам ҡанундары талап иткәнсә мотлаҡ ҡорбан салынған һәм йәнә төйәк һүҙе, был осраҡта “тейәк” шәкеле менән дә ҡулланылып, салынған малды тейәккә күтәреп тунау өсөн арҡан тағып яһалған арҡыры ағасты билдәләгән. Салынған малды өҫкә күтәреп тунау ғәмәле башҡорт халҡында бөгөн дә теүәл үтәлә. Был “Урал батыр” эпосындағы талапты – ҡанды ризыҡ итеп ҡулланыуҙы тыйыуҙың ҡәтғи үтәлеүен күрһәткән ғәмәл, сөнки арт һандан күтәрелгән малдың ҡаны тамсыһына тиклем һарҡып бөтә. Һәр бер төйәктә махсус әҙерләнгән тейәктәр, мал салыу урындары булған.Бәләбәй атамаһының барлыҡҡа килеүе фәҡәт Иҙеүкәй исеме менән бәйләнгән кеүек күренә. Бында фараздар күп булыуы мөмкин. Үҙ тарафтарында булып торған төрлө хәл-әхүәлдәр хаҡында хәбәрҙар булған урындағы башҡорттар, үҙ телмәрҙәрендә Бәләбәй атамаһына төрлө мәғәнә һалған. Был һүҙ бик йыш ҡулланылған, шуға күрә урын-ер атамаһына әйләнеп киткәндер. Беренсенән, уға аңлатма эҙләгәндә беҙ боронғо Иҙеүкәй иленең бөгөнгө көндәргә тиклем һаҡланып килгән атамаларына мөрәжәғәт итергә тейешбеҙ.Эпостан цитата: “Һайыҫҡан уйлап тормаған, Иҙеүкәйгә юл башлап, Иҙел ағышын түбәнләп, Бәлә тауға ҡаратып, алдан осоп киткән, ти. Уңға-һулға Бәләнән аҡҡан йылға башынан һайлап ҡунып имәнгә, Иҙеүкәйҙе көткән, ти”. Был өҙөктә Бәлә атамаһы ике урында килтерелә һәм туранан-тура Иҙеүкәй шәхесенә ҡағыла. Хәҙер Бәлә исеменә аңлатма: “Бәләтау – Мәләүез районындағы Аптыраҡ ауылы янында Ағиҙелгә яҡын тау”. Был фараз “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосындағы боронғо географик атамаларға аңлатманан алынды. Өҫтә килтерелгән өҙөктә Бәләтауҙан башланып уңға-һулға аҡҡан йылға тураһында ла мәғлүмәт бар. Был йылғаның исеме – Бәлән.Туҡтамыш менән асыуланышҡан Иҙеүкәй Аҡ Урҙанан сығып китә һәм байтаҡ юл мәшәҡәттәре менән Сытмыр ханға юл ала. Эпоста килтерелгән сюжет – Иҙеүкәйҙең юл мажараларының береһе. Иҙеүкәй үҙенең сәфәрендә был урындарҙан үтә булып сыға. Бөгөнгө Бәләбәй ҡалаһы Мәләүез менән йәнәш урынлашҡан. Ә был урындар Иҙеүкәй батырҙың һәм уның ата-бабаларының боронғо икһеҙ-сикһеҙ иле булған. Һуңыраҡ башҡорттар, бында ултыраҡлы торлаҡ барлыҡҡа килтереп, төпләнеп йәшәй башлағас, был исем географик атамаға әйләнеп, Бәләбәй булып киткән, тип фаразларға була.Шул уҡ ваҡытта сәсән телле башҡортта Иҙеүкәйгә “бәлә бей” тигән ҡушамат та тағылған булыуы ихтимал. Эпоста Туҡтамыш телмәре был турала фекер йөрөтөргә нигеҙ бирә: “Ҡотлолҡыя би икән, аның башын сапҡанда, Иҙеүкәйҙе сабалмай, бер башыма бәлә алдым”. Хан тиклем хандың бойороҡтарын кире ҡаҡҡан, ә һуңыраҡ уға яу менән ябырылған Иҙеүкәй, әлбиттә, Туҡтамыш өсөн бик ҙур бәлә булған, ә бына Аҡ урҙаның һалымдарынан йонсоған башҡорттар был ҡушаматты ҙурлау, ололау мәғәнәһе менән, бәлки, кинәйәләп ҡулланған булыуы ихтимал, сөнки Туҡтамыштың яһаҡ йыйыусыларын Иҙеүкәй илдән ҡыуып ебәргән, был хаҡта күп тарафтарҙа билдәле булған.Эпостың сюжетына ярашлы, үҙ заманында ғәҙеллеге менән дан алған Иҙеүкәйгә Туҡтамыш 15-16 йәш самаһында – бей, ә һуңыраҡ ҡорбаш дәрәжәһе бирә. Шунан сығып Туҡтамыштың ҡатыны Иҙеүкәйҙе “йылҡысыҙан би булған, түрәң булған Ҡобоғол” тип битәрләй. Был осраҡта ҡатындың телмәренән Иҙеүҙе “Бала бей” тигән мәғәнә менән кәмһеткәне тойомлана, ошо фаразды Туҡтамыштың вәзире Сәләхиҙең телмәре лә нығыта: “Илеңә килгән Иҙеүкәй һыналмаған, үҙе йәш, – ти ул Туҡтамышҡа, – урҙа һынлы һарайҙа буҙ баланы бей ҡылыу, бөтә яуға баш ҡылыу ҡулай булмаҫ оло хан”, – тип үҙ фекерен белдерә.Сәләхиҙең был һүҙенә Иҙеүкәйҙең яуабы иҫ киткес тәьҫирле һәм хисле. Башҡорттар араһында уның бала сағынан уҡ хөкөм сығарып (бейлек ҡылып) йөрөүе билдәле булған, әлбиттә. Эпоста бала Иҙеүкәйҙең икенсе бер баланы язаға тарттырыуы һәм был “хәбәрҙең илгә фаш булыуы” ла яҙыла. Һабрау сәсән әйтмешләй, “йәше утыҙға етмәйенсә туғыҙ йортҡа дан булған” Иҙеүкәйҙең ғәҙел хөкөмсө булыуын тәҡрарлаған миҫалдар эпостың бөтә варианттарында ла килтерелә. Бөтә Урал илен тетрәткән Иҙеүкәй батырҙың тәржемәүи хәле илдә киң билдәле булған, һис шикһеҙ. Шуға ла Иҙеүҙең, унан батыр булып тыуған улы Мораҙымдың исем-атамалары, ҡушаматтарының күп булыуы – тәбиғи хәл, уларҙы бөртөкләп йыйырға һәм өйрәнергә генә кәрәк. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23733-tarih-tpklnn-kilgn-atamalar.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/c6d7d919414c0531903a8f0c132beeda5d12949f0cbb583ab9059ba60764041b.json | [
"Торонтайғош был ҡәүемдең ырыу ҡошо булғандыр тип фаразларға нигеҙ бар. Ошоға дәлилде “Иҙеүкәй менән Мораҙым” иртәгенән табып була. Ҡоръятмаҫ, Мәкәш, Ташлы ауылдары Мәҫәй менән борондан уҡ тығыҙ мөнәсәбәттә булған, бигерәк тә ҡыҙ биреү, ҡыҙ алыу кеүек мөһим бәйләнештәр, уртаҡ кәсеп, һунар шөғөлө был ауылдарҙы һәр ... |
[] | 2016-09-30 00:20:49+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Саф Нөгөш һыуын эсеп, тәбиғәттең матурлығын, көсөн алған инсафлы ҡыҙҙың Хоҙай уны оҙон ғүмерле итеүе башына ла килмәгәндер. Ул йәшәгән йорттан нур бөркөлөп торған кеүек. Оло йөрәкле, күңел й | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23823-oyash-keek-iny.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155158_16-1.jpg | ru | null | Ҡояш кеүек инәй | null | null | bashgazet.ru | Миңһылыу Иҫәнбаева — Мәләүез районы Әбет ауылы ҡыҙы. Ул тәбиғәттең ағастар төрлө төҫкә мансылған көҙ айында күп балалы ғаиләлә Рәжәп Иҫәнов менән Гөлбикәнең өсөнсө шатлығы булып донъяға ауаз һала. Тәүге ике малайҙан һуң ҡыҙ баланы айырыуса көтөп алалар. Миңһылыуға әсәһе янында иркәләнеп үҫергә тура килмәй. Унан башҡа тағы бер-бер артлы алты ир бала – ҡустылары тыуа.Уҡырға бик зирәк булһа ла, ҡыҙға белем алыу бәхете теймәй, биш класс ҡына тамамлай. Ун ике йәшенән колхоз эшенә егелә, үҙенән өс-дүрт йәшкә өлкәндәр менән ярышып сөгөлдөр утарға, утын-бесән эшләргә, емеш-еләккә йөрөй.— 1933 йылда, аслыҡ ваҡытында, үлән ашы ашап иҫереп ятҡан саҡтар булды, – тип хәтерләй Миңһылыу инәй. – Халыҡ астан шешенеп ҡырылды. Ярай әле, бәхеткә күрә, ауылдашыбыҙ Ахун ағай бик йомарт кеше булды, беҙҙе аслыҡтан ҡотҡарҙы. Халыҡ күпләп үлә башлағас, ул колхоз игенен кешеләргә таратып биргән. Арала бер насары була бит ул: кемдер өҫтөнән ялыу яҙған. Ахун ағай судҡа тарттырылған. Был хәлгә тиклем ул ауыл халҡына күп кенә ялман тоторға ҡушҡан. Халыҡ ул ҡушҡанса эшләгән. Суд барышында олатайым теге ялмандарҙы өҫтәлгә сығарып һалып: “Вина не моя, нападение со стороны крыс”, – тип яуап биргән. Уны аҡлағандар.Миңһылыуҙың әсәһе Гөлбикә бик уҫал булған, гел генә ҡарауыллап торған. Шуға ла, ни ҡушһа ла, башын аҫҡа эйеп, эшләп тик йөрөгән. Кистәрен күҙлекәй таҫтамалдар, сәскәле сигеүҙәр сиккән. Ул әйберҙәре һаман да һаҡлана әле. Әсәһенә ҡустыларын ҡарашырға ла өлгөргән.Һуғыш башланып китә. Ике ағаһы – Рәхмәтулла менән Рәсүл яу яланында ятып ҡала. Атаһы тәүге һуғышта уҡ беләге яраланып, эшкә яраҡһыҙ тип, кире ҡайтарыла. Миңһылыуға тағы ла бөтөн ауырлыҡ өйөлә. 1941 – 1942 йылдарҙа хат ташыусы булып эшләй. Кистәрен әсәһе менән фронтҡа ебәрер өсөн ойоҡ-бейәләй бәйләй.Кешеләр был донъяға бәхетле булыр өсөн парлы булып тыуа, тиҙәр. Миңһылыуға ла үҙ ише табыла. 19 йәшлек ҡыҙҙы күрше Түбәнге Таш ауылы егете Ғәйнулла Иҫәнбаевҡа димләйҙәр. 1942 йылдың май айында өйләнешәләр. Үҙаллы йәшәү өсөн йорт төҙөйҙәр. Ғәйнулла бик шәп ҡул оҫтаһы була. Ағас күнәк, батман, тырыз кеүек һауыт-һаба эшләп, аҙыҡҡа, кейемгә алмаштырып, аҡсаға һатып, тырышып донъя көтөп алып китәләр. Ә кистәрен ире гармун уйнаһа, өй эсе моңға тулған. Миңһылыуы ҡушылып йырлап ебәрһә, тағы ла йәмләнеп киткән.Йәш ғаиләне шатландырып, бер-бер артлы Зилә, Тәлғәт, Люциә, Рәмзиә, Фәрғәт, Фәүзиә, Гөлсиә донъяға килә. Әммә алда уларҙы яҙмыш һынауы көтә. Фәүзиә исемле ҡыҙы, бер йәше тулғас, ауырып китә. Әсә кеше күпме өҙгөләнһә лә, ҡыҙы мәңгелеккә күҙҙәрен йома. Тағы бер ҡыҙын Фәүзиә тип атайҙар. Тыныс ҡына йәшәп ятҡанда, тормош иптәше 67 йәшендә донъя ҡуя. Кинйә ҡыҙы Гөлсиәһенең ире Владимир һыуға батып вафат булғас, ҡыҙына ике балаһын да ҡараша. Һуңынан был ҡыҙы ла фажиғәле рәүештә баҡыйлыҡҡа күсә.— Гөлсиәм дә үлгәс, йөрәгем өҙөлгәндәй булды. Етем ҡалған балаларҙы Фәүзиә ҡыҙым кейәүем Фәррәх менән ҡарамаҡҡа алды, үҙем ҡартайып киттем бит инде. Балаларҙы аяҡҡа баҫтырҙылар, туйлап кейәүгә бирҙеләр, – тип шатлана инәй.Миңһылыу инәйҙең ҡыҙҙары тәүге мөхәббәттәрен әрме сафына оҙатып көтөп алғандар, ике килене лә, инәйҙең улдарын әрмегә оҙатып, ҡайтҡас, туйҙар үткәреп өйләнешкәндәр. Балалары бергә дуҫ, татыу ғүмер итә. Инәй Күгәрсен районының Йомағужа ҡасабаһында оло ҡыҙы Зилә менән ғүмер итә. Доғалар уҡый, намаҙын да ҡалдырмай, бик күпте белә. Балалары, ейән-ейәнсәрҙәре, бүлә-бүләсәрҙәре наҙына төрөнөп йәшәй.Ғүмер юлы иң яҡын кешеләрен — ирен, ике ҡыҙын, ике кейәүен — юғалтыу ҡайғыһы менән үрелеп барһа ла, бирешмәгән, йөҙөнән сафлыҡ бөркөлә. Күңел нурҙарын һәр балаһына, балаларының балаларына, яҡындарына тигеҙ бүләк итеп йәшәй. Шунан да ҙурыраҡ бәхет юҡтыр ул. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23823-oyash-keek-iny.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/3895265cb404745427cdcc2cdc08979e72089390dfaf5dbb59592686f5953a37.json | [
"Миңһылыу Иҫәнбаева — Мәләүез районы Әбет ауылы ҡыҙы. Ул тәбиғәттең ағастар төрлө төҫкә мансылған көҙ айында күп балалы ғаиләлә Рәжәп Иҫәнов менән Гөлбикәнең өсөнсө шатлығы булып донъяға ауаз һала. Тәүге ике малайҙан һуң ҡыҙ баланы айырыуса көтөп алалар. Миңһылыуға әсәһе янында иркәләнеп үҫергә тура килмәй. Унан б... |
[] | 2016-09-16 13:33:28+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Нисек кенә ҡапма-ҡаршылыҡлы булмаһын, бөгөн журналистар, халыҡ алдында телмәр тотҡандар араһында “ислам” һәм “террорсылыҡ” төшөнсәләрен йәнәш ҡулланыусылар байтаҡ. Шартлатыуҙар, ҡораллы бәре | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23642-naanlytan-yoan-yamanat.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473944976_5-1.jpg | ru | null | Наҙанлыҡтан йоҡҡан яманат | null | null | bashgazet.ru | Был мәсьәлә күптән уйландыра ине, шулай ҙа яңыраҡ халыҡ араһында ишетелгән ике һүҙ ҡулға ҡәләм алырға мәжбүр итте. Тәүгеһен магазинда һут һатып ултырған ҡатын әйткәйне. “Йүнле кеше ошо йәштән һаҡал үҫтерәме ни? Моғайын, әллә ниндәй шартлатҡыстар әҙерләп йөрөйҙөр әле... Тәүбә, тәүбә”, – тине ул, килешле генә һаҡаллы егетте арҡыс-торҡос ҡарашы менән оҙатып ҡалғас. Икенсе фекер ятаҡ коменданты менән вахтерҙың һөйләшеүендә яңғыраны. “Бер ҡатынды иҙән йыуыусы итеп эшкә алырғамы-юҡмы?” – тип баш вата ине улар. “Ике юғары белеме булыу менәнме ни, ана, яулыҡ ябынып йөрөй ҙәбаһа! – тине вахтер. – Башыбыҙға бәлә...”Шулай, бер нисә йыл элек кенә АҠШ-тағы, Франциялағы халыҡтың намаҙ уҡыусыларға, яулыҡлыларға һағайып ҡарауы аптырата ине беҙҙе. Уларҙың ҡылыҡтарын аңлай алманыҡ, көлөп тә ҡуйғыланыҡ. Инде үҙебеҙ... Рухи сафлыҡ, татыулыҡ, тоғролоҡ нәсихәттәрен өҫтөбөҙгә ябырылып килгән ҡара шәүлә тип күрәбеҙ. Эйе, Көнбайыштан шәүлә ағыла, ләкин уның тамырҙары дин ҡанундарында түгел.Һис шикһеҙ, террорсылыҡ, радикал ағым, милләтселек һымаҡ һәләкәткә илткән күренештәрҙе Ислам ҡанундары менән бәйләргә бер ниндәй нигеҙ юҡ. Әммә, маркетологтар иҫбатлауынса, алты ай буйына өҙлөкһөҙ тылҡыған хәлдә халыҡты теләһә ниндәй алдаҡҡа ышандырырға була. Хатта балдың – әсе, тоҙҙоң сөсө икәненә лә. Йәмғиәт аңын яулауға йүнәлтелгән реклама һәм мәғлүмәт һөжүменең гелән уңышҡа өлгәшеү сере тап шунда ла инде. Ә беҙҙең телевидение, радио, матбуғат, Интернет сайттары аша дингә кире ҡараш тыуҙырырлыҡ хәбәрҙәр нисәмә йыл туҡтауһыҙ яуа?..Әлбиттә, бар бәләне киң мәғлүмәт сараларына ғына япһарыу ҙа дөрөҫ түгел. Утһыҙ төтөн сыҡмай, тиҙәр. Шуның һымаҡ, әгәр ҡайҙалыр шартлауҙар, атыштар булмаһа, уларҙа һаҡаллы һәм яулыҡлы кешеләр ҡатнашмаһа, журналистар Ислам менән террор тураһында ул тиклем дә ҡомарланып, ҡыйыуланып һөйләй алмаҫ ине. Ваҡиға бармы, уны яңылыҡ итеп һатып, файҙа алырға мөмкинме? Шулай икән, хәбәрселәр тик ятмаясаҡ.Төрлө фараздарға, раҫлауҙарға ҡарағанда, ваҡиға тыуҙырыу менән шөғөлләнеүселәр билдәле, һәм улар һис тә һәлкәүлек күрһәтмәй. Ислам дәүләттәренең тәбиғи ҡаҙылмаларға бай биләмәһенә ҡыҙыҡҡан, бер үк ваҡытта Европа илдәренән, Рәсәйҙән дә күҙ яҙлыҡтырмаған капиталистар үҙ маҡсатына өлгәшеү өсөн аҡса йәлләмәй. Шәреҡ илдәрендә сығарылған бола йыш ҡына бер нисә кәмәнең ҡойроғон тоторға мөмкинлек бирә уларға: демократия теләгән халыҡтың үҙ хакимын язалап үлтереүе, миллионлаған ҡасаҡтың Европаға бәреп инеүе, Рәсәйҙәге мосолмандар араһында ығы-зығы тыуыуы... Ысын булһа, тәүбә-тәүбә, “игеҙәк башнялар” ҙа яңы һуғышҡа сәбәп итеп шартлатылған, тиҙәр.Ҡайһы берәүҙәр әлеге низағтарҙы Исламға ҡаршы башҡа диндәгеләр тарафынан ҡылынған хаслыҡ тип ҡабул итә. Бәлки, ысынлап та, Мөхәммәт пәйғәмбәр өммәтенең тормоштан ҡәнәғәтлегенә көнләшеп ҡарағандарҙың мәкерле хыялдары барҙыр, тик был осраҡта матди ҡыҙыҡһыныу күберәк, буғай. Мосолмандарҙың үҙ-ара татыулығын ҡаҡшатҡан хәлдә бик күп байлыҡҡа юл асыла, тинек бит инде. Өҫтәүенә диндең асылын аңлап етмәгән, әммә үҙен тура юлдамын тип һанаған бер төркөмдө был һуғышта бик уңышлы файҙаланып була. Шундай тоғро, ҡыйыу яугирҙәр тағы ҡайҙа бар?..Именлек хеҙмәте биргән мәғлүмәттәргә күҙ һалһаҡ, Рәсәйҙә террор акттары башҡарыу өсөн махсус кешеләр әҙерләгән урындар байтаҡ. Илебеҙ тыныс бит әле, буш һүҙҙер был, тип уйлаусылар бик ныҡ хаталана. Беренсенән, беҙҙә именлек һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары яҡшы эшләй, улар йыл да тиҫтәләрсә ҙур терактты иҫкәртә. Икенсенән, Рәсәйҙә әҙерлек үткәндәр сит илдәрҙә шартлау, атыш ойоштороуҙа әүҙем файҙаланыла. Элегерәк террорсыларҙың ояһын Төньяҡ Кавказ республикаларында ғына эҙләй торғайнылар, хәҙер Волга буйы-Урал төбәге лә хәүефлеләр иҫәбендә.Ә нилектән ҡайһы бер мосолмандар енәйәтселәр сафына баҫа һуң? Әлбиттә, төрлө сәбәп барҙыр, әммә күп осраҡта был кешенең дин нигеҙҙәрен белмәүенә бәйле. Иманы нығынып бөтмәгән, дөрөҫ йүнәлеште күрмәгән йәштәрҙе албырғатып, юлдан яҙҙырыу бер ни тормай. Террорсылар араһына яңы ағзалар йәлеп итеү менән психиканы эшкәртергә оҫта әҙәмдәр шөғөлләнә. Ғөмүмән, был мафияла ҡорал ҡулланырға өйрәтеүселәр генә түгел, компьютер программалары эшләп сығарыусылар ҙа, хоҡуҡ белгестәре лә, башҡа тармаҡта тәжрибә туплағандар ҙа бар, тиҙәр. Улар һәр кем менән уртаҡ тел таба, теләһә ҡайһы күңелгә асҡыс ярата ала...Шуны оноторға ярамай: мосолмандың уйҙары ла, ғәмәлдәре лә бер генә маҡсатҡа – Аллаһ Тәғәләнең ризалығына өлгәшеүгә – йүнәлтелгән. Тауыш күтәреү, ғауға сығарыу, кемелер рәнйетеү, ситләтеү, үҙеңә тейеш булмағанға йоғоноу, уғрылыҡ, илбаҫарлыҡ, үлтерештәр, шул иҫәптән бер ғәйепһеҙ бәндәләрҙең йәнен ҡыйыу юлы иһә, һис шикһеҙ, кирегә генә алып бара, Раббыңдан һаман да алыҫлаштыра. Пәйғәмбәр Мөхәммәт салаллаһу ғәләйһи үә сәлләм: “Үҙ-ара килешеүҙә торған кафырҙы үлтергән кеше Ожмахтың ҡырҡ йыллыҡ араға таралған хуш еҫтәрен дә тоймаҫ”, – тип иҫкәрткән. Хәҙистәрҙә “Мөьмин (Аллаһҡа бар күңеле менән бирелгән кеше) алдында башҡалар (дин әһелдәре лә, кафырҙар ҙа) үҙен тыныс һәм хәүефһеҙ тоя алыр” тигән юлдар ҙа бар. Шуға күрә, асыҡтан-асыҡ әйтергә кәрәк: террорсыларҙың ысын исламға ла, иманға ла бер ниндәй ҙә ҡыҫылышы юҡ.Шулай итеп, мосолман битлеге кейгән ысын террорсылар йәмғиәткә лә, динебеҙгә лә янай, ләкин уларға ҡаршы көрәш алып барыусыларҙың эшмәкәрлеге уттың ялҡынына һыу һибеүҙе генә хәтерләтә. Усаҡты һүндерергә, йәғни барыһын да күңел төпкөлдәрен таҙалауҙан башларға кәрәк. Был йәһәттән, моғайын, мәктәптә дин нигеҙҙәрен уҡытыуҙан да һөҙөмтәлерәк сара юҡтыр. Шуны аңламай тик бәғзе бер ата-әсә...Исламға хәүеф менән ҡарау “Алмағас – насар үҫемлек, сөнки емешен ашар өсөн уның башына менгән кешенең ҡолап төшөп, имгәнеүе бар” тиеүгә тиң бит ул. Йәштәр, миңә шик менән ҡараясаҡтар, тип диндән йыраҡ торорға, башҡалар ниндәй түбәнселеккә төшһә, шундай уҡ кимәлгә ыңғайларға тейешме ни?Мөфтиәттәрҙең, мөхтәсибәттәрҙең яуаплылығы тураһында ла телгә алып үтмәйенсә булмай. Халыҡ араһында аңлатыу эше алып барыу буйынса әүҙемлек етеңкерәмәй ҡайһы бер урындарҙа. Бәғзе берәүҙәр һаман да мулланы мәсеттә хәйер-саҙаҡа ҡабул итеп, доға ҡылғандан һуң битен һыпырып ултырыусы тип кенә белә. Имамдарҙың күбеһе оло йәштә булыуын иҫәпкә алғанда, төрлө ойоштороу эштәренә хәлдәре һәм ваҡыттары етмәүен аңларға мөмкин, ләкин уларға алмаш әҙерләү мәсьәләһе уйландырмай ҡалмай. Халыҡ ауыл мәсетенең йылына бер нисә тапҡыр ғына асылғанына күнегеп бара...Бер танышымдың намаҙ уҡый башларға теләге ҙур ине. Тик тәүге тапҡыр мәсеткә барыуы булды, уйынан кире ҡайтты. Баҡһаң, ишек төбөндә ҡаршы алған аҡ сәлләле бер бабай: “Тәүҙә саҙаҡаңды һал, шунан түргә үтерһең”, – тигән икән. Егеткә, әлбиттә, ундай мөнәсәбәт оҡшамаған. “Барыһы ла аҡса өсөн генә ултыра, бөтөн нәмә яһалма”, – тип һығымта яһаған ул. Тағы бер эшҡыуар ағай: “Кеше алдап байығып алды ла, хәҙер әллә кем булып түбәтәй кейеп йөрөй, гонаһтарын юйырға теләйҙер, тип көлдөләр”, – тине лә мәсет тупһаһына бүтән аяҡ баҫманы... Ике осраҡта ла сәбәп бер – күңелдә шик тыуған ошондай мәлдәрҙә кәңәш бирерлек, дөрөҫ юлды төшөндөрөрлөк аҡыллы имамдарҙың булмауы. Ғибәҙәт йорттарына, дин әһелдәренә һәр кем аңлатыу, яҡлау һорап килә алырға тейештер.Барлыҡ бәләләрҙең башы – дини белемдең, мәғлүмәттең етмәүендә. Мосолман кеше, билдәле булыуынса, ғүмере буйы аҡыл һәм ғилем тупларға бурыслы. Эҙләнеү, өйрәнеү, булған тәжрибәне таратыу бөтәбеҙ өсөн дә фарыз. Уртаҡлашҡандан аҡыл арта ғына.Һүҙҙе йомғаҡлап, йәнә шуны әйтергә ине: фәлән ерҙә һуғыш бара, диндәштәребеҙ ҡырыла, тип башҡаларҙың ҡулына ҡорал тотторорға уйлаусыларҙың ҡотҡоһонан һаҡ булырға, аҡылға таянырға кәрәк. Аллаһ Тәғәлә риза булырлыҡ ғәмәлдәр үҙебеҙҙә бихисап. Йылына әллә күпме туғаныбыҙҙы эскелектән, яҙа юлдан, ауырыуҙан, фәҡирлектән ҡотҡара, тәүфиҡлы балалар үҫтерә алабыҙ бит! Йәшәгән еребеҙҙә, нәҫелебеҙ, күрше-күләнебеҙ алдында беҙ күрһәткән тәҡүәлелек өлгөләре динебеҙҙең бәҫен тағы ла арттырыр, бер-беребеҙгә ышанысты, берҙәмлекте көсәйтер. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23642-naanlytan-yoan-yamanat.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/acb53286ccf05e296efcfcb53f776a3e4f6b828da94051ebd4dbbce2015d1eb7.json | [
"Был мәсьәлә күптән уйландыра ине, шулай ҙа яңыраҡ халыҡ араһында ишетелгән ике һүҙ ҡулға ҡәләм алырға мәжбүр итте. Тәүгеһен магазинда һут һатып ултырған ҡатын әйткәйне. “Йүнле кеше ошо йәштән һаҡал үҫтерәме ни? Моғайын, әллә ниндәй шартлатҡыстар әҙерләп йөрөйҙөр әле... Тәүбә, тәүбә”, – тине ул, килешле генә һаҡалл... |
[] | 2016-09-19 11:28:38+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Константин Толкачев һайлауҙарға йомғаҡ яһаны Константин Толкачев һайлауҙарға йомғаҡ яһаны | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23660-konstantin-tolkachev-aylauara-yoma-yaany.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474278438_yrov0087_1_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | Константин Толкачев һайлауҙарға йомғаҡ яһаны | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23660-konstantin-tolkachev-aylauara-yoma-yaany.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4fa31ade52bd0bc144a34807bd990b4c7cd0d98bddfe0b2895dfc96b9fa2f527.json | [
"Константин Толкачев һайлауҙарға йомғаҡ яһаны",
"Константин Толкачев һайлауҙарға йомғаҡ яһаны Константин Толкачев һайлауҙарға йомғаҡ яһаны"
] |
[] | 2016-09-20 09:29:19+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһының башҡарма дәүләт власы органынан вәкил Лилиә Ғүмәрова әйтеүенсә, республика һ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23701-lili-mrova-bashortostan-aylausylary-totorololoto-yalany-respublika-m-il-etkselege-kursyn-huplany.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474358462_ea3a39384395b9080c713e6e91d7aac7.jpg | ru | null | Лилиә Ғүмәрова: “Башҡортостан һайлаусылары тотороҡлолоҡто яҡланы, республика һәм ил етәкселеге курсын хупланы” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23701-lili-mrova-bashortostan-aylausylary-totorololoto-yalany-respublika-m-il-etkselege-kursyn-huplany.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/7ad9cb90cad604552861f49339593b6c7701e366abcff447cc379420065fd2c5.json | [
"Лилиә Ғүмәрова: “Башҡортостан һайлаусылары тотороҡлолоҡто яҡланы, республика һәм ил етәкселеге курсын хупланы”",
"Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһының башҡарма дәүләт власы органынан вәкил Лилиә Ғүмәрова әйтеүенсә, республика һ"
] |
[] | 2016-09-26 22:03:19+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бәшмәк йыйырға яратам. Беренсенән, күңел булғансы рәхәтләнеп урманда йөрөйһөң. Икенсенән, кәрзиндәр тулһа, ҡышҡа тәмле һый әҙерләргә лә була. Бәшмәк йыйырға яратам. Беренсенән, күңел булғанс | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23791-bshmk-tmle-yy-belep-ashaa-yna.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474896542_opyata_1.jpg | ru | null | Бәшмәк - тәмле һый, белеп ашаһаң ғына | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23791-bshmk-tmle-yy-belep-ashaa-yna.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a8414bc5c006dc389f22f881c1ab49a2d86f3804f901a963dca7cef40fbe220e.json | [
"Бәшмәк - тәмле һый, белеп ашаһаң ғына",
"Бәшмәк йыйырға яратам. Беренсенән, күңел булғансы рәхәтләнеп урманда йөрөйһөң. Икенсенән, кәрзиндәр тулһа, ҡышҡа тәмле һый әҙерләргә лә була. Бәшмәк йыйырға яратам. Беренсенән, күңел булғанс"
] |
[] | 2016-09-19 21:29:01+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Көҙ үҙенекен итә. Урман һары төҫкә инде. Тәбиғәттең ошо мәлгә генә хас матурлығын тояһың. Еләк-емеш ҡыуаҡтары ҡышҡа әҙерләнә, япраҡтарын ҡоя. Көҙ үҙенекен итә. Урман һары төҫкә инде. Тәбиғәт | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fusadba%2F23668-oktyabr-ni-kt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284621_xm2xemzprz0.jpg | ru | null | Октябрҙә ни көтә? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/usadba/23668-oktyabr-ni-kt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/81020a0518f749eaad975359a8c810d2e129236266b8a719af485ce45dcb5dab.json | [
"Октябрҙә ни көтә?",
"Көҙ үҙенекен итә. Урман һары төҫкә инде. Тәбиғәттең ошо мәлгә генә хас матурлығын тояһың. Еләк-емеш ҡыуаҡтары ҡышҡа әҙерләнә, япраҡтарын ҡоя. Көҙ үҙенекен итә. Урман һары төҫкә инде. Тәбиғәт"
] |
[] | 2016-09-27 21:55:45+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Һум... Рәсәй халҡының көнитмешен билдәләгән был һүҙ һуңғы йылдарҙа әллә ни ҡыуандырманы. Әммә аҙна башында һумдың долларға ҡарата артыуы күптәрҙә киләсәккә өмөт сатҡыһы уятты. Һум... Рәсәй х | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23800-um-krtsk-le.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474980493_infografika.jpg | ru | null | Һум күрһәтәсәк әле! | null | null | bashgazet.ru | Был көндәрҙә Алжирҙа нефть сығарған ОПЕК илдәре ағзаларының саммиты үтә. Эксперттар быны донъя валютаһына һәм нефть хаҡына һиҙелерлек тәьҫир итерҙәй ваҡиға булыр тип билдәләй. Етмәһә нефть сығарыуҙы бер аҙ ҡыҫҡартыу хаҡында килешеүҙәр ҙә кәрәк. Хәйер, Сәғүд Ғәрәбстаны, әгәр Иран үҙенең күрһәткесен әлеге урында ҡалдырһа, нефть һәм газ сығарыу күләмен аҙайтыуға әҙер булыуын белдергәйне инде. Ул сағында Вrent 53 – 55 долларға етеп, һумдың нығыныуына булышлыҡ итәсәк. Һуңғы тапҡыр доллар 2015 йылдың 27 октябрендә ошондай уҡ кимәлгә арзанайып, 62,5 һумға тиклем төшкәйне.Бынан тыш, ошо көндәрҙә һалым түләүҙең һуңғы көндәре яҡынлашыуы ла һумға ихтыяжды арттырасаҡ.Рәсәй Хөкүмәте эргәһендәге Халыҡ хужалығы академияһы доценты Василий Якимкин да был ҡараш менән килешә. Ул Үҙәк банк һумдың нығыныуына булышлыҡ итәсәк тип белдерә. Күҙәтеүсе йәнә: “Америка макрорегуляторының АҠШ федрезервы – федераль фондтарға ҡарата процент ставкаһын күтәреүе ихтимал. Бының һумға тәьҫир итеүе мөмкин. Әммә барыбер доллар йыл аҙағынаса 68 һумдан артмаҫ. Ә бына евро менән хәл башҡасараҡ. Әгәр, федрезерв ставканы күтәрмәһә, ул 73 – 75 һум урталығында бәүеләсәк. Күтәрелһә иһә, әлеге 71,85 һум кимәлендә ҡаласаҡ”, – ти. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23800-um-krtsk-le.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/afb81f2a1d6af7abf3fc3127e1e2bd864800223b345ae8dbf6cec03c84c2a1bc.json | [
"Был көндәрҙә Алжирҙа нефть сығарған ОПЕК илдәре ағзаларының саммиты үтә. Эксперттар быны донъя валютаһына һәм нефть хаҡына һиҙелерлек тәьҫир итерҙәй ваҡиға булыр тип билдәләй. Етмәһә нефть сығарыуҙы бер аҙ ҡыҫҡартыу хаҡында килешеүҙәр ҙә кәрәк. Хәйер, Сәғүд Ғәрәбстаны, әгәр Иран үҙенең күрһәткесен әлеге урында ҡал... |
[] | 2016-09-20 23:29:40+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Йыл башынан алып Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан идаралығы хеҙмәткәрҙәре Рәсәйҙә йәшәү режимын боҙған 344 мигрантты үҙ иленә ҡайтарыу тураһындағы суд ҡарарын үтәне. Йыл ба | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23717-rhste-yu-ikn-ayt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378415_migranty-priehali-na-poezde.jpg | ru | null | Рөхсәтең юҡ икән - ҡайт! | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23717-rhste-yu-ikn-ayt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d52664a9a42e4963e22a8d6b88da845b0c3aa00506d63373812703f0b4e6ab9d.json | [
"Рөхсәтең юҡ икән - ҡайт!",
"Йыл башынан алып Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан идаралығы хеҙмәткәрҙәре Рәсәйҙә йәшәү режимын боҙған 344 мигрантты үҙ иленә ҡайтарыу тураһындағы суд ҡарарын үтәне. Йыл ба"
] |
[] | 2016-09-26 21:24:59+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Был төн рухи үҫешемә ҙур йоғонто яһаны. Еләҫ йәйге ел ыңғайына һалмаҡ та, нимәнелер иҫләтергә теләгәндәй дәһшәтле лә яугирҙәргә хас көй аңымды тарих төпкөлөнә алып барып тоташтырҙы. Үҙем иһә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23738-batyr-terge-kil.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474544068_4xgacygziq8.jpg | ru | null | “Батыр үҫтергең килһә...” | null | null | bashgazet.ru | Төндәрен йондоҙҙарға ҡарап, көндөҙөн арттарынан ҡыуа төшкән ҡаҙаҡтарҙан йәшенеп, табандары һыҙлауға түҙеп, ете ҡыҙ тыуған ергә яҡынлаша. Бер ваҡыт уларҙы ҡаҙаҡтар ҡыуып еткәс, тотҡонлоҡтан үлемде өҫтөн күргән ирекле халыҡтың батыр ҡыҙҙары ҡулға-ҡул тотоношоп күлгә һикерә. Ә уларҙың йәндәре иһә Етегән йондоҙ булып күккә олғашҡан...Күккә ҡарайым, унда ете яҡты йондоҙ емелдәй, ерҙәге ете ҡыҙға бағам, улар — башҡорт милләтенең азатлыҡ символы, рухиәт, ватансылыҡ, намыҫ, үҙ халҡыңа һөйөү тигән изге төшөнсәләрҙең кәүҙәләнеше. Тик быны бөтәһе лә аңлаһа икән!Советтар Союзы булдырылып, барлыҡ милләттәр ҙә дуҫ тип иғлан ителгәс, хоҡуҡтары бер тиң булған ир-ат та, ҡатын-ҡыҙ ҙа этник килеп сығыштары онотолоуға дусар ителеп, сит милләттәр менән ғаилә ҡороуҙы заман талабы тип ҡабул иткән. Кемдер милли асылын һаҡлап ҡалырға тырышҡан, әммә бөйөк идеологияға ҡаршы торор көс булдымы икән ул саҡта? Шул замандарҙан ҡалғандыр: башҡорт ҡыҙҙарының күпләп сит милләт кешеһенә кейәүгә сығыуы бөгөн дә күҙәтелә. Хатта бер ваҡыт глобаль селтәрҙә бының турала бәхәс сыҡҡас, ҡайһы берәүҙәр ҡан яңыртыу тураһында ла әйтә биреп ҡуйғайны. Ләкин милли рухыбыҙ ҡаҡшар сиккә еткән мәлдә беҙгә тағы ла кемдәрҙер менән ҡанды бутау кәрәкме икән?! Улайһа бит тиҙҙән саф башҡорттарҙың бөтөнләй ҡалмауы ихтимал. Әле үк бик күп шәжәрәләрҙә башҡа милләт вәкилдәре күҙгә салынып ҡала. Был осраҡта ҡан яңыртыу тигән төшөнсәнең беҙҙең аңға үтеп инмәүен теләр инем мин, сөнки ҡыҙҙарыбыҙҙы сит милләткә кейәүгә биреп, егеттәребеҙгә сит милләттән кәләш алырға рөхсәт итәбеҙ икән, беҙ милли асылды юғалтабыҙ.Шуныһы бар: бөгөн башҡорт егеттәре башҡа милләт ҡатын-ҡыҙы алдында көсһөҙ. Күҙәтелеүенсә, бүтән милләттән кәләш алһалар, балалары мотлаҡ әсәһе телендә һөйләшә, уларҙың исемдәре ҡушыла, бала уларҙың ғөрөф-ғәҙәте буйынса тәрбиәләнә. Ә атаһы башҡорт булып та маңҡортлашҡан балаларҙан милләтебеҙгә ни фәтүә?Бөгөн иң төпкөл ауылдарҙа ла аңлы рәүештә балаларҙы урыҫ итеп үҫтергәндәр бар. Туған тейешле кешеләрҙең ғаиләһендә ҡыҙҙары тыуҙы. Ағайым уға, ҙурайып, ҡалаға киткәс, оялып йөрөмәһен, тип урыҫса исем ҡушты. Иҫ киткес бит — ике башҡорттан урыҫ тыуҙырҙылар! Ә шул балаға матур башҡортса исем атап: “Ҡыҙым, телеңдән, милләтеңдән бер ҡасан да оялып йөрөмә, һин үҙ ереңдә йәшәйһең, беҙ — бөйөк милләттең балалары”, — тип сабыйҙы сәңгелдәктә ятҡанда уҡ дөрөҫ тәрбиә бирергә була ине. Үкенескә ҡаршы, бик күптәр хәҙер шулай эшләй, кескәйҙән урыҫса һөйләштереп үҫтерә. Беҙгә ҡан яңыртыу тураһында түгел, ә үҙебеҙҙең башҡорттарҙан рухһыҙ, милли асылдан ситләшкән быуын үҫеп сыҡмауын хәстәрләү кәрәк.Ә бит ҡаҙаҡ далаларында әле лә “Батыр үҫтергең килһә, башҡорт ҡыҙына өйлән” тигән әйтем йөрөй. Ул бөтә төрки донъяға таралған. Бынан бер нисә йыл элек утыҙҙан ашыу төрки халыҡ вәкилдәре белем эстәгән Төркөстан университетында уҡырға насип булды. Шунда күренде лә инде башҡорт ҡыҙҙарының сит милләттәр алдындағы баһаһы. Берҙән, ғорурланырлыҡ әйтемдең был заманда ла баһаһы юғалмаған, икенсенән, үҙе үк бер мәртәбә бит беҙҙең халыҡҡа!Ә шулай ҙа башҡа халыҡ егеттәре үҙеңдең милләтеңдекенән өҫтөн тигән һүҙ түгел бит был. Һәр милләттең дә насар һәм яҡшы кешеләре була. Ни өсөндөр кейәүгә сығыр ваҡыттары етһә, ҡыҙҙарыбыҙ бүтәндәрҙе һайлай ҙа ҡуя. Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ бөгөн ир-егеттәребеҙҙең баһаһын шул тиклем төшөрөп ебәрә. Был юҫыҡта һәр кем үҙенең генә мәнфәғәтен уйлап, дөйөм милләттең ихтыяжын һанламай. Ошонан килмәйме ни милләтебеҙҙең ҡото, ырыҫы, ҡеүәтенең йылдан-йыл ҡороуы? Эйе, бөгөн ир-егеттәребеҙ ҙә йомшағыраҡ шул. Әммә бында ла ил буйынса ир-егетте тик ҡатын-ҡыҙ ғына тәрбиәләүе кире йоғонто яһай. Сабый тыуғас, эргәһендә тик әсәй кеше, сөнки атай эшләй йә бөтөнләй юҡ, бала балалар баҡсаһына бара – унда тәрбиәселәр тик ҡатын-ҡыҙ, мәктәптә лә күбеһе гүзәл зат, университетта уҡытыусылар ҙа күпселектә улар... Ә ир-егет ҡайҙа үтергә тейеш атайҙар мәктәбен? Юҡ, бында тик ҡатын-ҡыҙ ғына түгел, илебеҙҙәге, йәмғиәтебеҙҙәге бәләләр ҙә ғәйепле. Ләкин, һүҙемдең башына килгәндә, был сәбәп сит милләткә кейәүгә сығып китергә кәрәк тигәнде аңлатмай бит.Шул уҡ ваҡытта егеттәребеҙҙең дә сит милләт ҡыҙҙарын маҡтауы аптырата. Әгәр бер халыҡ вәкилдәре бер-береһенән ваз кискән икән, баштараҡ әйткәнсә, баланы сәңгелдәктә ятҡанында уҡ милли рухта тәрбиәләргә тырышырға кәрәк. Халҡыңа ихтирам, хөрмәт тойғоһо, мөхәббәт хисе тәрбиәләү.Ә бит ниндәй булған ата-бабаларыбыҙ! Тарихҡа күҙ һалһаҡ, шул уҡ ҡаҙаҡтар үгәй ҡалған башҡорт ҡыҙы Ғилмиязаны күп мал биреп, ҡыҙҙың ағаларынан алып ҡайтып киткән. Йәшерәк сағында уға күҙе төшөп йөрөгән Алдар батыр ҡыҙҙы эҙләп ҡаҙаҡ далаларына килә һәм һуңғараҡ кире урлай. Ә инде ул һуғышҡа киткәс, ҡаҙаҡтар Ғилмиязаны йәнә алып ҡаса һәм, башҡорттарға үс итеп, далалағы ас бүреләргә ҡалдырып китә. Тетрәндергес тарих!.. Бөгөн дә ҡаҙаҡтар араһында йәшәй был риүәйәт.Тағы ла Ҡуңыр буғаға эйәреп Уралына ҡайтҡан башҡорт ҡыҙы, шулай уҡ ҡаҙаҡ далаларынан йондоҙҙарға ҡарап тыуған еренә ҡайтып еткән Сура батырҙың Ҡәнифәһен иҫкә алһаҡ! Ниндәй генә риүәйәтте иҫләмәйек, уларҙың барыһында ла башҡорт ҡыҙҙарының милләтенә тоғролоғо, халҡын өҙөлөп яратыуы, Уралтауға кире ҡайтыуы, ҡол булып йәшәмәҫ өсөн үҙ-үҙенә ҡул һалыуы билдәле...Һәм ете ҡыҙ ҙа... Был һәйкәл — бөгөн беҙҙең милләтте рухи яҡтан таҙарындырыу өсөн һалынған, башҡорт милләтенең данлыҡлы тарихын, тетрәндергес яҙмышын, башҡорт ҡыҙҙарының яугир, батыр, намыҫлы, илһөйәр рухтарын терелтеүсе, һәр кемде милли йәһәттән камиллаштырыусы тағы ла бер яҡты ҡибла!...Береһенән-береһе һөйкөмлөрәк ете ҡыҙға һөйөп ҡарағас, уйҙарымда үткәндәремде барлағас, фонтандың шаңлы шауын бер һағышҡа күмеп уйнаған башҡорт халыҡ көйҙәре аңымды ярып инде лә: “Бүтән милләткә кейәүгә сыға күрмә, башҡорт ҡыҙы!” – тине. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23738-batyr-terge-kil.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/b6bf4f014a3556e0c83d30ac72def4606153f47478ead9ac1196ad4d75677bef.json | [
"Төндәрен йондоҙҙарға ҡарап, көндөҙөн арттарынан ҡыуа төшкән ҡаҙаҡтарҙан йәшенеп, табандары һыҙлауға түҙеп, ете ҡыҙ тыуған ергә яҡынлаша. Бер ваҡыт уларҙы ҡаҙаҡтар ҡыуып еткәс, тотҡонлоҡтан үлемде өҫтөн күргән ирекле халыҡтың батыр ҡыҙҙары ҡулға-ҡул тотоношоп күлгә һикерә. Ә уларҙың йәндәре иһә Етегән йондоҙ булып ... |
[] | 2016-09-26 21:59:25+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Кеше Аллаһы Тәғәлә тарафынан бер генә мәртәбә бирелгән ғүмерен башҡаларға фәһем булырлыҡ итеп үткәргән икән, тимәк, ул Ватан алдында бурысын үтәгән тигән һүҙ. Мәҡәләмдең геройы менән әңгәмә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23771-irmen-tign-ir-ilen-hemt-iter.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474894065_6-1-valiullin.jpg | ru | null | Ирмен тигән ир иленә хеҙмәт итер | null | null | bashgazet.ru | – Күңелемдә тыуған төйәгемә ҡарата һөйөү тәрбиәләүгә, Бөрйәнебеҙҙең гүзәл тәбиғәте лә, алдынғы фекер йөрөткән шағирҙарыбыҙҙың Ватан тураһында яҙған шиғырҙары ла ярҙам итте, – тип һөйләй Башҡортостан Милли музейы директоры Ғәли Вәлиуллин.Үҫмер сағынан патриотик рухта тәрбиәләнгән егетте өлгөргәнлек аттестаты алғас та “Артабан уҡырға ҡайҙа барырға?” тигән һорау борсомай. Документтарын 1969 йылда Һарытау юғары хәрби училищеһына тапшыра һәм алты йылдан уны уңышлы тамамлай. Бала сағынан уҡ офицер булырға хыялланған егет, уй-ниәтен бойомға ашырып, 1969 – 1992 йылдарҙа иленә, халҡына тоғро хеҙмәт итә, миҙалдар менән бүләкләнә. Күрше илдә булғанында Монголия Халыҡ Республикаһының ‘’Дружба’’ миҙалына лайыҡ була, егерме йылдан ашыу Ватанына бурысын үтәп, подполковник дәрәжәһендә отставкаға сыға.Тормош күрһәтеүенсә, Ватан төшөнсәһен аңлағандар, хеҙмәттә лә үҙ юлын табып, башҡаларға үрнәк булып йәшәй. Ғәли Вәлиуллин төрлө баҫҡыстар үткәс, юғары вазифаға үрләтелә. Ун алты йылда башҡарған эштәрен тәфсирләп яҙһаң, үҙе әллә нисә китап булырлыҡ. Үҙәк музейҙың яңы филиалдары һаны бер-бер артлы арта. Мәҫәлән, 2000 йылда Хәрби Дан музейы, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге музей филиалдары үҙ ишектәрен аса. Ваҡыт үтә килә филиалдар һаны хатта 57-гә етә. Эстон Республикаһының Палдиски ҡалаһында Салауат Юлаев исемендәге музейҙа яңыртыу эштәре башҡарыла. Ғәли Фәйзрахман улы батырыбыҙҙың табаҡ баҡырҙан һуғып эшләнгән бюсын үҙ ҡулы менән реставрациялай, юғиһә ул ҡырыҫ диңгеҙ тәбиғәтендә тишкеләнеп бөткән була...Ул милли батырыбыҙҙың данлы һәм аяныслы тормош юлын ентекләп өйрәнеүен, эҙләнеүен дауам итә. Маҡсатына ирешеү ниәтендә Башҡортостандың рәсми делегацияһы составында күп тапҡыр Палдиски ҡалаһына сәфәр ҡыла. Юлай Аҙналин, Салауат Юлаев, Ҡәнзәфәр Усаевтарҙың һөргөндә ябай ғына каторжан булмауҙарын, үҙ ғүмерҙәренә ҡарағанда башҡаларҙың йәшәйешен өҫтөн ҡуйыуын, бүтәндәр хаҡына үҙҙәрен ҡорбан итеүен аңлай.Ғәли ағай – үҫмер сағынан уҡ үҙенә маҡсат ҡуйып, уйлағандарын тормошҡа ашырып, үҙенсәлекле ғүмер юлын үткән шәхес. Башҡарған эштәрен бәләкәй генә мәҡәләлә яҡтыртып бөтөү мөмкин түгел. Шиғыр-хикәйәләре әленән-әле журнал, гәзит биттәрендә баҫыла. “Әсәйемдең гөлдәре” шиғырына Илшат Хәлилов көй яҙған, ул Иҙрис Ғәзиев башҡарыуында радио-телевидениела йыш яңғырай. Музейҙың гимнын да Илдар Хәлилов Ғәли Вәлиуллин һүҙҙәренә яҙған. Гимн 2012 йылдың 20 ноябренән алып көн һайын сәғәт 11-ҙә музей залдарында яңғырай. Ҡыҫҡаһы, кеше үҫмер сағынан уҡ һәр нәмәгә күңел күҙе аша, ижтиһад менән ҡарай икән, уға тормош юлы үткәндә үҙен табыу еңелдер. Ғәли Фәйзрахман улының тормош юлына байҡау яһайһың да шулай уйлайһың. Хәйер, хәрби хеҙмәттә үткән ғүмер юлы ҡандан бирелгәндер, олатаһы Рәхмәтулла Ырымбурҙа хеҙмәт итеп, полк командиры вазифаһына тиклем үрләй, Каруанһарайҙы һаҡлай, Георгий тәреһенә лайыҡ була.Ғәли Фәйзрахман улы һәр саҡ ата-әсәһенең күңелен күрергә тырыша, ялға ҡайтҡанында хужалыҡ эштәрендә ярҙам итә. Хәрби хеҙмәтенең аҙағында, тыуған районында военком булып эшләп, әсәһе Мәхүпъямалды шул ҡәҙәре ғорурландыра... Әсә, шатлығынан барлыҡ ауырыуынан арынып, үҙен йәшәреп киткәндәй тоя.Тик кеше ғүмере мәңгелек түгел шул... Ҡыуанышып бергә бер генә йыл йәшәп ҡалалар. Мәхүпъямал еңгәй ҙә 11 йыл элек фани донъя менән хушлашҡан Фәйзрахманы эргәһенә баҡыйлыҡҡа күсә.Отставкаға сыҡҡандан һуң Ғәли Вәлиуллиндың, үҙ районында юғары вазифала эшләргә мөмкинлеге булһа ла, күңеле баш ҡалаға тартыла. Беренсенән, бында уға Әлмәт ҡалаһында йәшәгән ике ҡыҙы, кейәүҙәре, ейән-ейәнсәрҙәре менән аралашып йәшәүгә яҡын буласаҡ. Икенсенән, ул, ғүмере буйы Ватанына тоғро шәхес булараҡ, иленә, милләтенә киңерәк масштабта хеҙмәт итәсәк! Һәм яңылышмай. Бында ул бөйөк шәхесебеҙ Салауат Юлаевтың һөргөндә уҙғарған тормош юлын өйрәнә. Шиғыр-хикәйәләр яҙа, күргәҙмәләр ойоштора. Һөҙөмтәлә музейҙы күрергә килеүселәр һаны йылдан-йыл арта. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23771-irmen-tign-ir-ilen-hemt-iter.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/16adc702473ec375002cbe44cbf3a36f665eb74276e620427906d5ef7629c1f9.json | [
"– Күңелемдә тыуған төйәгемә ҡарата һөйөү тәрбиәләүгә, Бөрйәнебеҙҙең гүзәл тәбиғәте лә, алдынғы фекер йөрөткән шағирҙарыбыҙҙың Ватан тураһында яҙған шиғырҙары ла ярҙам итте, – тип һөйләй Башҡортостан Милли музейы директоры Ғәли Вәлиуллин.Үҫмер сағынан патриотик рухта тәрбиәләнгән егетте өлгөргәнлек аттестаты алға... |
[] | 2016-09-20 21:29:34+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Этнотуризмды, агротуризмды үҫтерәйек тип нисәмә йыл ауыҙ һыуын ҡоротоп һөйләйбеҙ. Әлбиттә, был йүнәлештә республикала айырым эшҡыуарҙар күпмелер кимәлдә эш тә алып бара. Әммә тотош яйға һалы | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23725-autentik-bishbarma-m-unasylly.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474379190_bishbarmak.jpg | ru | null | Аутентик бишбармаҡ һәм ҡунаҡсыллыҡ | null | null | bashgazet.ru | Интернетта башҡорт ҡулланыусылары араһында аҙнаға яҡын бишбармаҡ тураһында бәхәс бара. Уға социаль селтәрҙә баҫылған ошондай хәбәр сәбәпсе булды: “Яңыраҡ һеңлем кейәүгә сыҡты. Әбйәлил яҡтарына туйға барҙыҡ. Аптырап ҡайтылды, ашты табаҡ менән өҫтәлгә ултырталар, кәсәгә һалып, ағас ҡалаҡ менән ашайһың... Әбйәлилдәр бөтәһе лә шулай эшләйме?”Күрәһең, көнүҙәк тема булып сыҡты был, комментарийҙар яуҙы ғына. Шулай булмай, кешегә ризыҡ көн дә кәрәк: иртән дә, төш тә, кис тә. Ҡайһы берәүҙәргә ашамлыҡтың өҫтәлгә ошо рәүешле бирелеүе ят тойолһа ла, яҙмалар башлыса бишбармаҡты маҡтауға ҡайтып ҡалды. Мәҫәлән, “Байрамда, ялда шулай ашайбыҙ. М-м-м, тәмле!”, “Әбйәлилдең бишбармағы никахта ла, туйҙа ла шәп булды”, “Миңә шулай нығыраҡ оҡшай, һәр кем үҙенә етәрлек һалып ала”, “Ирем менән шул яҡтарҙа ҡунаҡта булдыҡ, бишбармаҡтары бик оҡшаны!” Төрлө төбәктәрҙә уны нисек әҙерләүгә, табынға ҡайһылай итеп биреүгә лә иғтибар көслө ине: “Баймаҡтар итте бешереп, картуф менән айырым ҡуя. Һалмаһы ҙур, шаҡмаҡлы”, “Әбйәлилдәр итте ашҡа һала, туҡмасы нәҙек оҙонса”, “Ырымбурҙа ит-картуфты айырым ултырталар, ашҡа картуф һалмайҙар, итте ваҡ ҡына итеп турайҙар”, “Йылайырҙа бишбармаҡ һурпалыраҡ була. Итте турап, картуф менән аралаштырып ултырталар. Ҡарынды айырым һауытта бешерәләр, һурпаһын ашҡа ҡушмайҙар, ә табында картуф менән ит араһына һалалар”, “Хәйбуллала ҡамырҙы дүрткел итеп ҡырҡып, тоҙлоҡло һурпала бешерәләр. Картуф өҫтөнә итте өлөшләп турап, күп итеп өйөп һалалар...”Комментарийҙар араһында тәрән уйға һалғандары ла бар ине. Әбйәлилдән: “Бер йылы ауыл буйлап Мәскәү кешеләре, бишбармаҡ бешереп ашатығыҙ, аҡсаһын да түләйбеҙ, тип йөрөнөләр. Тәким уларҙың үтенесен үтәүсе табылманы шикелле...” – тип яҙҙы бер ҡатын. Йылайырҙан иһә: “Бер итальян һуғым ваҡытына тап килеп, беҙҙең менән аҙна буйы ҡунаҡ булып йөрөнө. Көн һайын булһа ла, бик яратып ашаны бишбармаҡты”, – тигәне өҫтәлде. Уҙған аҙнала беҙҙең гәзиттең йома һанында баҫылған мәҡәләлә лә испандар менән әңгәмәлә ҡунаҡтар: “Беҙҙә емеш-еләктән ҡайнатма эшләү юҡ, үҙебеҙ бәлеш бешермәйбеҙ, гел әҙерҙе һатып алабыҙ. Ә башҡорттарҙа, киреһенсә, бөтөнөһөн үҙҙәре тәмле итеп әҙерләй”, – тип һоҡланыуҙарын белдерә.Күренеүенсә, беҙҙең милли аш-һыу республиканың төрлө төбәктәре халҡын да, Мәскәү кеүек ҙур ҡалаларҙан килеүселәрҙе лә, сит ил кешеләрен дә битараф ҡалдырмай. Статистика һандарынан күренеүенсә, туристар аҡсаларының 30 проценттан күберәген ошолай урындағы нәзәкәтле ризыҡ менән туҡланыуға тотона. Быға хатта иҫтәлекле урындарға сәйәхәткә ҡарағанда ла күберәк сығым китә икән. Ә ниңә шунан файҙаланмаҫҡа! Ҡытайҙа сәй әҙерләп эсеү тамашаһы ғына ла күпме туристы ылыҡтыра. Европала шарап тәмләп ҡарау процесы һуң... Абхазияға барыусыларҙы шундағы умарталыҡтарға экскурсия көтә. Унда маҡтай-маҡтай бал тәмләтәләр, һатып алырға өндәйҙәр. Башҡортостандан барыусылар бындай “баллы телмәр”ҙе һүҙһеҙ генә тыңлап тора ла шундай ҙа тәмлекәсте алмай боролоп китә. Үҙебеҙҙең башҡорт балына бер ни етмәгәнен улар яҡшы белә шул...Ә беҙҙең күп милләтле илебеҙ – был юҫыҡта үҙе бер табыш. Һәр халыҡтың үҙенә генә хас аш-һыуы бар. Ҡайһылыр төбәк тоҙланған ҡыяр, кәбеҫтәһе, ебетелгән алмаһы менән дан тотһа, ҡайҙалыр телеңде йоторлоҡ кеүәҫ әҙерләйҙәр. Башҡорттоң да башҡаларға ят булған ризыҡтары бихисап. Ниңә шул уҡ бишбармаҡты, бауырһаҡты, ҡоротто, ҡымыҙҙы, буҙаны туристарға тәҡдим итеп кенә ҡалмаҫҡа, ә ҡыҙыҡһыныусыларҙың үҙҙәренән бешертеп, әҙерләтеп ҡарамаҫҡа? Бындай оҫталыҡ дәрестәренән һуң улар шул ризыҡтарын тәмләр ҙә, теләгәндәр төрлө-төрлө рецептарын яҙып та алыр ине.Әле көндәлек табыныбыҙҙы биҙәгән ябай ризыҡ бишбармаҡтың ғына ла республиканың төрлө тарафында йәшәгән халҡында төрлө фекер тыуҙырыуына ҡарағанда, был теманың әһәмиәте ҙур булыуына шик юҡ. Юҡҡа ғынамы ни, йүн белгән сит ил кешеләре “аутентик”, йәғни төп нөсхә, тип үлеп бара. Ә шул уҡ аутентик башҡорт ризығын, бейеүен, йырын, уйынын тик ошо милли ерлектә генә барлыҡ шартына еткереп әҙерләп, башҡарып, күрһәтеп, кешеләр күңеленә еткереп була. Шуныһы мөһим: был хоҡуҡты беҙҙән берәү ҙә тартып ала алмай. Ошо өҫтөнлөктө күптән иркен ҡулланырға ваҡыттыр. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23725-autentik-bishbarma-m-unasylly.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/7884b2e0f4efa7288d695e54033a13cc6191012f4f2d0448a94ae5da7eb355c5.json | [
"Интернетта башҡорт ҡулланыусылары араһында аҙнаға яҡын бишбармаҡ тураһында бәхәс бара. Уға социаль селтәрҙә баҫылған ошондай хәбәр сәбәпсе булды: “Яңыраҡ һеңлем кейәүгә сыҡты. Әбйәлил яҡтарына туйға барҙыҡ. Аптырап ҡайтылды, ашты табаҡ менән өҫтәлгә ултырталар, кәсәгә һалып, ағас ҡалаҡ менән ашайһың... Әбйәлилдәр... |
[] | 2016-09-26 21:24:35+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бөгөн Ырымбур ҡалаһында Каруанһарай тарихи-архитектура ҡомартҡыһы төҙөлөүгә 170 йыл тулыу уңайынан байрам ойошторола. Унда Башҡортостандан да рәсми делегация ҡатнаша. Бөгөн Ырымбур ҡалаһында | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23735-karuanaray-bashorttary-hazinay.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474543722_karuan-saray.jpg | ru | null | Каруанһарай - башҡорттарҙың хазинаһы | null | null | bashgazet.ru | Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 1837 – 1846 йылдарҙа Ырымбурҙың хәрби губернаторы В. Перовскийҙың ҡарары менән башҡорттар һәм мишәрҙәр өсөн белем алыу, туҡталыу урыны өсөн милли йорт һалыу мәсьәләһе хәл ителә. Был төбәктә йәшәгән башҡорттар Каруанһарай бинаһын төҙөү эшенә шундай ихласлыҡ менән тотона. А. Брюлловтың үҙенсәлекле проекты буйынса һалынған Башҡорт йортонан һәм мәсеттән торған бина тарихи Башҡортостандың изге ҡомартҡыһына әүерелә.Ырымбурҙа үтәсәк байрамға ошо төбәктә тыуған, Башҡортостан халҡына “Салауат”, “Өфө – Мәскәү”, “Урал батыр”, “Шайморатов генерал” кеүек йырҙар ижад иткән Фәниә Дауытова ла юллана. Ғүмеренең оҙаҡ йылдары Урта Азияла уҙған Фәниә Әбделхәйер ҡыҙының ата-әсәләре сығышы менән Новосергиевка һәм Переволоцк райондарынан. Ул Ырымбурҙа үткән һәр сарала булырға, ҡулынан килгән тиклем милләттәштәре менән аралашырға тырыша. Былтыр Ҡыҙыл гвардия районында уҙған Башҡорт мәҙәниәте көндәрендә уның менән бергә ҡатнашырға насип булғайны. Фәниә апай унда ла яҡташтарына бағышлап матур йырҙар башҡарҙы, йөрәк һүҙҙәрен еткерҙе.Был юлы ла рухлы йырҙар авторы яҡташтарына үҙенсәлекле бүләк әҙерләгән. Ул – “Каруанһарай” йыры. Һәр ваҡыттағыса һүҙҙәрен дә, көйөн дә үҙе ижад иткән. Башҡортостан халҡы ла таныша торһон яңы әҫәр менән тигән маҡсатта һеҙгә лә уны тәҡдим итәбеҙ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23735-karuanaray-bashorttary-hazinay.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/3609a99d35d6199db818c30771cad83a817f562728125dd84a17b15311014a6b.json | [
"Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 1837 – 1846 йылдарҙа Ырымбурҙың хәрби губернаторы В. Перовскийҙың ҡарары менән башҡорттар һәм мишәрҙәр өсөн белем алыу, туҡталыу урыны өсөн милли йорт һалыу мәсьәләһе хәл ителә. Был төбәктә йәшәгән башҡорттар Каруанһарай бинаһын төҙөү эшенә шундай ихласлыҡ менән тотона. А. Брюлловтың үҙенс... |
[] | 2016-09-27 21:55:46+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | “Башҡортостан” гәзите редакцияһы коллективына Ҡырым Республикаһының Ялта ҡалаһында йәшәгән башҡорттарҙан бик күп сәләм оҙатабыҙ. “Башҡортостан” гәзите редакцияһы коллективына Ҡырым Республик | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23802-yrymdan-yyly-slm.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/1474980664_dalaris-imelbaev.jpg | ru | null | Ҡырымдан йылы сәләм | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23802-yrymdan-yyly-slm.html | ba | 2016-09-14 | bashgazet.ru/e2e3595030da5e9458e79a1bb54cbc6bb59115fdc17ac24cbf8b1f4a5dc3d483.json | [
"Ҡырымдан йылы сәләм",
"“Башҡортостан” гәзите редакцияһы коллективына Ҡырым Республикаһының Ялта ҡалаһында йәшәгән башҡорттарҙан бик күп сәләм оҙатабыҙ. “Башҡортостан” гәзите редакцияһы коллективына Ҡырым Республик"
] |
[] | 2016-09-19 23:29:03+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Әле 2004 йылдарҙа уҡ Атом энергияһы буйынса халыҡ-ара агентлыҡта (МАГАТЭ) яман шеште дауалау программаһы ҡабул ителде. Кешелеккә янаған был ҡурҡыныс сир тәү ҡарамаҡҡа дауаһыҙ һымаҡ күренһә л | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23670-syg-hat.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284857_pochta.jpg | ru | null | Әсәйгә хат... | null | null | bashgazet.ru | Ә бит әле күп кеше үҙҙәрендә ул сирҙең яралғанын белмәй йөрөй, шуға ла һуңғы стадияһына еткәс кенә дауаланырға тотона, ...ләкин һуң була... Бөгөн беҙҙең планета халҡының 30 процентында яман шеш бар. Ә ҡалған 70 проценты башҡа сәбәптән донъянан китә йә ауырыу барлыҡҡа килеп өлгөрмәҫ элек вафат була, әммә шул 30 процент араһынан егермеһенең шәбәйеүенә өмөт юҡ.Һаулығыбыҙға битарафбыҙ шул. Эш, балалар тип, дауаханаға күренеүҙе кисектерәбеҙ. Менталитетыбыҙ ҙа шулайыраҡ. Ауырымайым, әммә тикшерелергә килдем тиһәң, уңайһыҙ тойола. Ә бит ошо беҙҙең ғәмһеҙлек арҡаһында күпме ғүмер ҡыйыла.***Ошо урында был яҡты донъяларҙан уҙған әсәгә яҙылған хатты тәҡдим итәм...“Һаумы, әсәй! Һиңә бер ҡасан да хат яҙғаным юҡ ине. Был — тәүге хатым, ул һиңә барып етер тип ышанам.Беҙ һинән ҡалғас, күп нәмә үҙгәрҙе, кешеләрҙең дә беҙгә ҡарашы үҙгәрҙе. Апайым менән бергә үҙебеҙ ҙә үҫтек, был донъяны, кешелекте нығыраҡ таный, үҙәгебеҙгә үтеп аңлай башланыҡ. Һин иҫән саҡта беҙ бәхетле балалар булып, бер нәмә лә аңламай йәшәгәнбеҙ икән. Башта беҙгә ныҡ ҡыйын булды. Бөтә ергә ҡыуаныс менән килгән май айы ла, йәй ҙә һыуыҡ, йән өшөткөс ине. Өйөбөҙҙән йәм китте. Баҡсабыҙҙа һин ултыртҡан гөл-сәскәләр генә, ниндәйҙер бер әйтеп аңлатҡыһыҙ һағышлы матурлыҡ бөркөп, шыҡһыҙ донъябыҙға йәм өҫтәне.Һин бит өйөбөҙҙөң ҡото инең, юҡһынабыҙ, һағынабыҙ, әсәй. Әле генә бергәләшеп сәй эсә инек. Ә хәҙер һинең юҡлығыңа бер йыл да үтеп киткән. Һине иҫкә алмаған сағыбыҙ юҡ кеүек. Барыбыҙ ҙа беләбеҙ, һин эргәбеҙҙә генә йөрөйһөң, беҙҙе ҡурсалайһың.Мин хәҙер Р. Ғарипов исемендәге 1-се башҡорт республика гимназия-интернатында 9-сы класта уҡып йөрөйөм. Бәләкәй генә ижадым да бар. Үҙемдең йырым сыҡты, иман, өмөт тураһында йырланым. Нисектер беҙгә ҡарата рәхимһеҙ булған был донъяны яҡшыраҡ, кешеләрҙе иманлыраҡ иткем килде.Миңә шундай ҡыйын саҡтар булды, әсәй, һин шуны һиҙҙеңме, күрҙеңме? Кешеләрҙең һинең кеүек яғымлы, алсаҡ, киң күңелле түгел икәнлеген белдем. Һин бит иң шат әсәй инең был донъяла, ҡунаҡ саҡырһаҡ, табындың күрке булдың. Йырланың да, бейенең дә, кешеләргә үҙең бер ҡыуаныс тараттың. Һин мәктәптә күп уҡыусыларҙың иң яратҡан уҡытыусыһы инең. Беҙҙе уҡытҡан дәрестәрең һәр саҡ “көлөү” сәғәте була торғайны. Серҙәш тә, кәңәшсе лә, дуҫ та булдың. Хәҙер беҙгә һин төшкән видеоларҙы ғына ҡарарға ҡалды.45 йәшлек юбилейың да әле генә гөрләп үтте. Ҡыйын мәлдә шуны ҡарап илайбыҙ. Һинең бит хыялың да бар ине. “75 йәшлек юбилейымды үткәреп, ейән-ейәнсәрҙәремде һөйөп, түрҙә генә ултырһам ине”, – тип хыялландың. Ниндәй матур хыял булған ул. Ләкин был донъя беҙҙеңсә генә булмай икән ул, яман ауырыуҙарҙан бигерәк унда бәғерһеҙ кешеләр ҙә бар. Һин ауырып түшәктә ятҡаныңда насар һүҙҙәр ишеттергән әҙәмдәрҙе һаман ғәфү итә алмайбыҙ, әсәй. Әммә беҙ һине ҡайғыртмаҫ өсөн, сер бирмәй, матур итеп йәшәргә тырышабыҙ.Эргәбеҙҙә һәйбәт кешеләр ҙә бөтмәгән дә инде. Ошо хатымда уларға, бигерәк тә ауырығаныңда бер нимәгә ҡарамаҫтан һине тәрбиәләгән, эргәңдә булған Гөлсәсәк инәйемә, инәй-бабайҙарға, күршеләребеҙгә ҙур рәхмәтемде яҙам.Иң ҙур рәхмәт, әсәй, һиңә! Беҙҙе яҡты донъяға тыуҙырғанһың, әлегә аяғыбыҙҙа ныҡлы баҫып тормаһаҡ та, беҙгә кәңәштәреңде, фатихаңды биргән өсөн, бәхетле бала сағыбыҙ өсөн рәхмәт һиңә!Бәләкәй сағыбыҙҙа һөйләгән әкиәттәреңдәге кеүек, хәҙер һин беҙҙе иртә һайын “Принцесса Феона” йәки “Айбикә килен, тор!” тип уятмайһың, әммә ғүмеребеҙ буйына беҙҙе фәрештәбеҙ рәүешендә ҡурсалап йөрөрөңә ышанабыҙ!”***Эйе, үҙ ихтыяжы менән түгел, Аллаһы Тәғәлә иркендә киткәндәр ерҙәге яҡындарын һәр саҡ ҡурсып йөрөй, тиҙәр. Был хаттың авторы Нургизә Манапованың да ихлас теләктәре ҡабул булһын, әсәһенә еткерергә теләгән уй-ниәттәре ғәмәлгә ашһын ине. Беҙ, кешеләр, айырыуса өлкәндәр, ҡайһы саҡ шундай ҡаты бәғерле булып китәбеҙ, яҡындарыбыҙға, туғандарыбыҙға, дуҫтарыбыҙға иғтибарһыҙлыҡ күрһәтәбеҙ. Шуға ла, кешеләр, бер-беребеҙгә саҡ ҡына иғтибарлыраҡ булайыҡ, был донъяны саҡ ҡына булһа ла йылыраҡ, яҡтыраҡ, мәрхәмәтлерәк итергә ынтылайыҡ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23670-syg-hat.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4b653d91c05035988c16a61b2727445ccda97624a49d3048814db94ebd358182.json | [
"Ә бит әле күп кеше үҙҙәрендә ул сирҙең яралғанын белмәй йөрөй, шуға ла һуңғы стадияһына еткәс кенә дауаланырға тотона, ...ләкин һуң була... Бөгөн беҙҙең планета халҡының 30 процентында яман шеш бар. Ә ҡалған 70 проценты башҡа сәбәптән донъянан китә йә ауырыу барлыҡҡа килеп өлгөрмәҫ элек вафат була, әммә шул 30 п... |
[] | 2016-09-27 21:55:52+00:00 | null | null | Үпкәләү, хәтер ҡалыу, үсегеү – теге йәки был кимәлдә бөтөн кешеләргә лә хас тойғо. Үпкәләү йөгө күңелде яман уйҙар менән күмә, кәйефте төшөрөп, тормошҡа ҡыуанырға, уның шатлыҡтарын тойорға ҡ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23793-dr-g-pk-yu.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23793-dr-g-pk-yu.html | ru | null | Дөрөҫ һүҙгә үпкә юҡ | null | null | bashgazet.ru | Ғәлиә СӘЛИХОВА,
психолог.
Үпкәләп барыуҙың тамырҙары ниҙә?Беренсе сәбәп: күп кенә үпкәсел кешеләргә һауаланыу, үҙен башҡаларҙан өҫтөн ҡуйыу, тирә-йүндәге кешеләрҙең фекерҙәрен тыңлай белмәү хас. Бындай кеше “минеке генә дөрөҫ”, “барыһы ла мин теләгәнсә булырға тейеш” тигән принциптарҙан сығып эш итергә ярата. Берәй нәмә уныңса булмаһа, кемдер уның фекере менән килешмәһә, үпкәләргә лә күп һорамай.Икенсе сәбәп – кешенең үҙ-үҙенә баһаһы түбән кимәлдә. Үҙен йәлләтергә ярата, ул уйлағанса йә теләгәнсә килеп сыҡмаған осраҡтарҙа: “Шулай инде, минең менән берәүһе лә иҫәпләшмәй, минең фекер берәүгә лә ҡыҙыҡ түгел”, – тип бар донъяға ла, кешелеккә лә үпкә тоторға аптырамай.Үпкәләү – үҙ-үҙеңә йүнәлтелгән агрессияның бер төрө. Үпкәсел кеше уйҙарында хәтере ҡалған ваҡиғаға ҡабат-ҡабат әйләнеп ҡайта, ни өсөн уға насар, нахаҡ мөнәсәбәттә булдылар икән, тип уйлана, асыулана, үҙен йәлләй, ә уны үпкәләткән кеше, бәлки, был турала бөтөнләй онотҡандыр ҙа…Үпкәләү бөтөн кешеләргә лә хас тойғо тип баштан уҡ әйтеп үткәйнек. Әммә ҡайһы бер кешеләр юҡтан ғына оло сәбәп табып, халыҡ теле менән әйткәндә, “ҡыйшайырға әҙер тора”. Икенселәрҙе үпкәләтеү еңел түгел, улар конфликтлы хәл-ваҡиғанан да дөрөҫ һығымта яһап, үҙҙәренең баһаһын төшөрмәй, лайыҡлы сыға беләләр. Ҡайһы бер психологтар фекеренсә, үпкәләү – ул күңел ялҡаулығының билдәһе, сөнки килеп тыуған хәл-ваҡиғаны үпкәләү юлы менән түгел, ә икенсе ыңғай юҫыҡта яйларға тырышыу кешенән аҡыл, сабырлыҡ, үҙ-үҙеңде ҡулда тота белеүҙе, проблеманы хәл итеүҙең башҡа юлдарын барлауҙы талап итә. Ә үпкәсел кешенең ғәҙәте билдәле: үпкәләне лә ситкә китте. Тик бының менән генә сетерекле хәлде, аңлашылмаусылыҡты хәл итеп булмай.Артыҡ үпкәселлекнимәгә килтерә?Үпкәләү ике яҡлы була. Беренсенән, ул кешенең тирә-йүндәге кешеләр менән мөнәсәбәтендә сағылыш таба: үпкәсел кеше менән аралашырға берәү ҙә атлығып бармай, уның менән бер-береңде аңлауға, хөрмәт итеүгә нигеҙләнгән тигеҙ мөнәсәбәттәр ҡороу ҡатмарлы. Икенсенән, ул кешенең күңелен ағыулай, һаулығын ҡаҡшата. Ҡайһы бер кешеләр үҙҙәренең үпкәһен йылдар буйы онотмай, саҡ ҡына хәтере ҡалһа ла оҙаҡ ваҡыт ғәфү итә алмай. Бындай хәл-торош уның сәләмәтлегенә лә йоғонто яһамай ҡалмай, әлбиттә. Үпкәләрен, асыуҙарын эстәрендә йыйған кешеләр йөрәк менән бәйле сирҙәргә йышыраҡ дусар була, иммунитеттары насарая, депрессияға тиҙерәк бирешеп бара.Үпкә хистәренәннисек арынырға?Башта үҙегеҙҙең хис-тойғоғоҙҙо ипкә килтерергә кәрәк. Ни өсөн тап шул һүҙҙәргә, хәл-ваҡиғаға һеҙҙә ошондай реакция тыуҙы? Хәтерегеҙҙе ҡалдырған һүҙҙәр нимәһе менән күңелегеҙгә үтеп инеп, һеҙҙе эләктереп алды? Килеп тыуған конфликтты анализлап, шундай һығымта яһарға кәрәк: һеҙҙе үпкәләткән кеше хаҡлымы, юҡмы? Әгәр ҙә уның һүҙҙәрендә хаҡлыҡ бар икән, бында үпкә тотоу ҙа урынһыҙ, сөнки “дөрөҫ һүҙгә үпкә юҡ”. Был тормош тәжрибәһенән үҙегеҙгә һабаҡ алығыҙ ҙа кире хәл-ваҡиғаны оноторға тырышығыҙ. Әгәр ҙә хәтерегеҙҙе ҡалдырған кеше хаҡлы булмаһа, уның менән һөйләшеп аңлашырға була. Тик был һөйләшеү икәү-ара ғына, шаһиттарһыҙ, тыныс юҫыҡта үтергә тейеш, һалҡын ҡанлылыҡ, тыңлай белеү, күңелегеҙгә нимә оҡшаманы, шуны икенсе кешегә еткерә алыу был осраҡта ҙур роль уйнай. Мөнәсәбәттәрҙе көйләү буйынса башланған эш яңы үпкә хистәре тыуҙырған талаш-тартышҡа әйләнеп китмәһен.Кешегә уй-хистәреңде асып биреү, әлбиттә, еңел эш түгел. Әгәр ҙә бындай һөйләшеүгә әҙер түгелһегеҙ икән, үпкә тотоп йөрөгән кешегеҙгә хат яҙырға ла була. Хатта барлыҡ ярһыуығыҙҙы, үпкәгеҙҙе асып бирә алаһығыҙ, күңелегеҙ шунда уҡ үҙенә ниндәйҙер һиллек табыр. Аҙаҡтан был хатты адресатына ебәреү ҙә мөһим түгел. Йыртып ташларға ла, хаттан да, үпкә хистәренән дә ҡотолорға мөмкин.Ә шулай ҙа иң мөһиме – шуны аңлау: һәр кеше үҙенең шәхси фекеренә хаҡы бар, уның менән килешәһегеҙме-юҡмы – быныһы инде шәхсән һеҙҙең эш. Үпкәләү-үпкәләмәү ҙә тик үҙебеҙҙән генә тора. Зигмунд Фрейд һүҙҙәре менән әйткәндә: “Кешене үпкәләтеү мөмкин түгел, кеше үпкәләй генә ала”. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23793-dr-g-pk-yu.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/2448f7424994107dcfa10398bd4816d3276b954cef675ac25616815e7f0edba3.json | [
"Ғәлиә СӘЛИХОВА,\nпсихолог.\nҮпкәләп барыуҙың тамырҙары ниҙә?Беренсе сәбәп: күп кенә үпкәсел кешеләргә һауаланыу, үҙен башҡаларҙан өҫтөн ҡуйыу, тирә-йүндәге кешеләрҙең фекерҙәрен тыңлай белмәү хас. Бындай кеше “минеке генә дөрөҫ”, “барыһы ла мин теләгәнсә булырға тейеш” тигән принциптарҙан сығып эш итергә ярат... |
[] | 2016-09-27 23:56:48+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Рәсәйҙәге төрки халыҡтарҙың Ислам динендәге тарихи юлы – суфыйсылыҡ. Нәҡшбәндиә тәриҡәте, һис шикһеҙ, быуаттар буйы иманды, динде ғилемдең, ихласлыҡтың иң юғары кимәлендә һаҡлауҙа ҙур уңышҡа | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23792-yaty-doam-mine-salauat.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474978840_salavat-yulaev.jpg | ru | null | Яҡты доғам минең - Салауат | null | null | bashgazet.ru | Салауат исеме Мөхәммәд пәйғәмбәргә (с.ғ.с.) доға тигәнде аңлата. Кем тәү башлап уны исем итеп үҙ балаһына ҡушҡандыр – билдәһеҙ. Бәлки, башҡорт старшинаһы Юлай Аҙналиндыр? Әйтеүе ҡыйын. Һәр хәлдә, әлеге көндә был исем башҡа бер халыҡта ла осрамай. Салауат – халҡыбыҙҙың иң яратҡан исемдәренең береһе.Һәр халыҡтың рухын күтәрә торған, холҡон, булмышын сағылдырған, уны батырлыҡҡа, яҡшылыҡҡа әйҙәгән милли геройы була. Ҡайһылыр халыҡта ул хатта әкиәт геройы ла булыуы ихтимал (әкиәт, легенда нигеҙендә ысынбарлыҡ ятыуын онотмайыҡ). Беҙҙең халыҡтың геройҙары күп, ә иң ололары, быуаттар артылышында балҡып торғандары икәү – Урал батыр менән Салауат батыр. Ни өсөн тап Салауат Юлаев башҡорт халҡының милли геройы булып киткән һуң? “Ни сәбәпле уны шул тиклем күтәрәләр, быға ул лайыҡмы икән?” тигән һорау ҡуйыусылар ҙа булыр.Ғәмәлдә бөгөн республикала йәмәғәтселек араһында ла һәм хөкүмәт кимәлендә лә Салауаттың исемен мәңгеләштереү буйынса күп эш башҡарыла. Батырҙың тыуыуына 250 йыл тулыуға ҡарата быға тиклем Башҡортостанда бер шәхестең дә өлөшөнә төшмәгән онотҡоһоҙ оло тамаша ҡуйылды. Ошонан һуң йыл һайын үткәрелә килгән Салауат көндәре, Эстония менән дуҫлыҡ күпере, Өфөләге Салауат проспекты, Салауат тураһындағы тарихи, публицистик һәм нәфис әҫәрҙәр... Уның тураһында яңынан-яңы мәғлүмәттәр табыла. Тарихсылар, тыуған яҡты өйрәнеүселәр эҙләнеүҙәрҙе туҡтатмай, һаман да тикшерәләр, яңы сығанаҡтарға юлығалар. Йылдар, быуаттар үткән һайын Салауаттың исеме, образы күтәрелгәндән-күтәрелә, тағы ла сағыуыраҡ балҡый.Рәсәй батшалығы уны халыҡ хәтеренән бөтөнләй юйып ташларға ынтылған. Әбей батша әмере менән уның исемен сабыйҙарға ҡушыу үлем янауы менән тыйыла. Батырҙың хатта исемен эҙәрлекләү быуат ярымдан ашыу дауам иткән. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң ғына башҡорттар үҙ балаларына батырҙың исемен ҡуша башлай, һәм ул һәр ауылда мотлаҡ осраған Мөхәммәд, Нурмөхәммәт, Әхмәт, Самат кеүек мәртәбәле исемдәр менән бер кимәлдә йәнә таралып китә. Әгәр ҙә Злобин һәм Протазановтар булмаһа, Салауат исеме архивтарҙа ғына ҡалыр, ул исемде йөрөтөүселәр ҙә булмаҫ ине, тиеүселәр ҙә табылыр. Эйе, С. Злобиндың “Салауат Юлаев” романы, артабан кинорежиссер Я. Протазановтың шул исемдәге фильмы һуғыш йылдарында совет һалдаттарын батырлыҡҡа рухландырҙы, тыуған еребеҙҙе, Ватанды Салауаттай яратырға һәм һаҡларға әйҙәне. Салауат исеме бынан башҡа онотолор инеме икән? Юҡ, әлбиттә. Урал батырын, уның тураһындағы бөйөк эпосты нисәмә мең йыл йөрәгендә, хәтерендә һаҡлай алған халыҡ быуат ярым, ике быуат эсендә үҙенең Салауатын нисек онотһон? Был мөмкин түгел! Салауат – милләт йөрәгендә, ҡанында, рухында!Ә шулай ҙа ни өсөн тап Салауатты халыҡ үҙенең милли геройы итеп күтәргән? Башҡорт халҡының батырҙары ла, сәсәндәре лә аҙ булмаған. Танылған тарихсы һәм журналист Салауат Хәмиҙуллин үҙенең “Тарихи мөхит” тигән тапшырыуҙар серияһының Салауат Юлаев тураһындағы өлөшөндә (2013 йыл, 9 декабрь) ошо уҡ һорауҙы ҡуя. Салауат Юлаев Пугачев яуында бөтә башҡорт ғәскәрҙәренә етәкселек итмәгән, ул тиҫтәләгән ҡаһарман командирҙарҙың береһе булған, ләкин Салауат ҡына халыҡ батырына әүерелгән. Фильмда беҙ был һорауға ышандырырлыҡ яуап алабыҙ.Салауаттың даны батыр һәм сәсән булараҡ ҡына түгел, үҙенең йәшенә хас булмағанса ғәжәйеп аҡылы, Ҡөрьәнде яҡшы белеүе, уҡымышлы, ҙур ғилем эйәһе булыуы менән дә һуғыш яуына тиклем үк бөтөн башҡорт иленә таралған була. XIX быуат яҙыусыһы Ф. Нефедов (1838 – 1902) Салауат тураһында былай ти: “Ул – ғалим һәм шағир. Ул Ҡөрьән һәм шәриғәтте белә, үҫмер егет алдында аҡһаҡалдар ихтирам менән баш эйә, уның ғилемлелегенә муллалар ғына түгел, ахундар хайран ҡала...”Тарихсы Салауат Таймаҫов Салауат Юлаевты суфый тип атай. Уның дини етәксе булыуы ла ихтимал, ти. Салауаттың суфый, йәғни тәриҡәт юлында булыуын шиғырҙары уҡ һөйләй, тип билдәләй ғалим. Салауат Юлаевтың әлеге көнгә килеп еткән 15-ләгән шиғырының өсөһөндә Аллаһы Тәғәлә иҫкә алына....Сәскәләр менән һандуғасТәңрегә тәсбих әйтәләр(“Уралым”)....Аҡландағы йылға ситендәУлтырып тәсбих әйтеп Аллаға,Изге яуға тағы барам мин.(“Яу”)....Уралҡайым, һайрарҡошҡайҙарыңТыңлаһам да, телен белмәйем.Тәсбих әйтә микән үлгәндәргә,Тип эсемдән генә уйлайым (“Ағиҙелкәй аға...”).Ошо ғына юлдар аша ла беҙ Салауаттың ябай шағир түгеллеген күрәбеҙ. Ә инде тәү сығанаҡтарға күҙ һалһаҡ, картинаға тағы ла асыҡлыҡ инә. Билдәле булыуынса, Салауаттың тәүге ете шиғыры беҙгә XIX быуатта тыуған яҡты өйрәнеүсе Руф Игнатьев (1818 – 1886) һәм Филипп Нефедовтың (сәсмә хәлдә) урыҫ матбуғатында баҫылған мәҡәләләре аша килеп етә. Р. Игнатьевтың “Башкир Салават Юлаев, Пугачевский бригадир, певец и импровизатор” тигән әҫәрендә ете шиғыр ҙа тулыһынса бирелгән. Уларҙың бишәүһендә Аллаһы Тәғәлә бер нисә урында иҫкә алына. Мәҫәлән, “Уралым” шиғыры былай башланып китә:О! Урал мой благодатный,Про тебя поюПеснь ту мою –И твое величье славлю.На тебя глядя,Сознаю величье Бога,Божие дела!Артабан шул уҡ шиғырҙа:...Из всех птичек громче славитБога соловей.Его голос чудный, сладкий,Будто бы азанНа молитву кличетВерных мусульман.“Һандуғас” һәм “Тирмәмдә” шиғырҙарында:Тихой ночью в перелескеСоловей поет.Бога ли славит эта песня,Мира ли красоту...(Хәҙерге вариантта “Аллаһ” һүҙе “күк” һүҙе менән алмаштырылған: “Күктеме, ерҙеме данлай? Кем белә уны”)....Хор пернатых Бога славитС утра до зари,Соловей же чудо-птицаДнем поет и в ночь,Значит больше всех АллахаСлавит соловей.“Яу” шиғырында:У того ручья я БогуПеснь мою, хвалуПел и снова в сечуСоколом летел.“Егеткә” шиғырында:Так мужайся, храбрый воин,Бога в помощь призови,Богу храбрые угодны,В поле битвы поспеши.Күреүебеҙсә, шиғырҙарҙың бөгөнгө варианттарында был юлдарҙың күбеһе төшөрөп ҡалдырылған. Әлбиттә, был ҡомартҡыларҙы эҙләп табып, тәржемәләп, тәртипкә килтереп, баҫтырып сығарыуға күп көс түккән ихтирамлы ғалимдарыбыҙ, яҙыусыларыбыҙҙың бында ғәйебе юҡ. Сөнки, берәүгә лә сер түгел, дәһрилек заманы – советтар осоронда Аллаһты маҡтаған был юлдар текстан алып ташланмаһа, шиғырҙарҙы матбуғатта баҫтырыу, китаптарға индереү мөмкин булмаҫ ине. Ә бит уйлап ҡараһаң, бөтә мәғәнә лә шул юлдарға ҡайтып ҡала кеүек. Мәҫәлән, “Һандуғас” шиғырында: “Башҡа ҡоштар иртәнән кискә тиклем Аллаһты данлай, ә һандуғас көнөн дә, төнөн дә һайрай, тимәк, ул Аллаһты бөтәһенә ҡарағанда ла нығыраҡ маҡтай”, – тиелә. Тап ошо юлдар Салауатты икенсе яҡтан аса. Сөнки төндәрен тороп Аллаһҡа тәсбих йә зекер әйтеүсе Аллаһы Тәғәләне нығыраҡ маҡтай, нығыраҡ ярата түгелме? Һәм үҙе шундай хәлдә булмаған зат был хаҡта ошолай итеп яҙа аламы? Был суфыйҙар шиғыры түгел, тип кем әйтә алыр?Быуаттар буйы ер-һыуҙарыбыҙҙы талаған, халҡыбыҙҙы ҡол итеп, муйыныбыҙға көсләп тәре тағырға тырышҡан, кешеләрҙе тереләй утта яндырған, йөҙҙәрсә ауылды үртәгән, ата-бабаларыбыҙ менән баш етмәҫлек вәхшилектәр ҡылған яуыз батшалыҡҡа ҡаршы сыға Салауат. Эйе, Салауат батыр яугир генә түгел, ә үҙ артынан меңдәрсә кешене изге көрәшкә әйҙәй алырлыҡ көслө шәхес була. Ә был көс уға Аллаһы Тәғәләнән килә.Пугачев яуы баҫтырылғас, генерал Потемкин Екатерина II исеменән Салауат Юлаевҡа шәхсән хат ебәрә. Бирелһәң, ғәфү итәбеҙ, тәүбәңә кил, тиелә унда. Әммә Салауат тәүбәгә килеүҙән баш тарта. Бүтән старшиналар, командирҙарҙың барыһы ла халыҡтың һәм үҙҙәренең именлеге хаҡына ҡоралдарын һала. Салауат баш һалмай. Ни өсөн? Ни өсөн балалары, яҡындары хаҡына булһа ла батшабикәгә буйһонмай? “Сөнки Салауат ғорур! Уның батыр тигән даны бар. Ә батырҙар бирелмәй, батырҙар дошманына (батша булһа ла) баш эймәй!” – тип әйтәбеҙ. Ләкин шуныһы – тәриҡәт юлындағылар өсөн дан, шөһрәт тигән төшөнсә юҡ. Яуға киткәндә лә Аллаһ исемен зекер иткән Салауаттың ҡорал һалмауын уның йәшлегенә, ғорурлығына, батыр данына тап төшөргөһө килмәүенә генә ҡайтарыу дөрөҫ түгел.Ошо урында миңә ауылдашым әүлиә Уйылдан мәзиндең яҙмышы иҫкә төшә. 1936 йылда уны ҡулға алалар. Динеңдән баш тарт, ул сағында һине һәм ғаиләңде тыныслыҡта ҡалдырабыҙ, тиҙәр. Береһенән-береһе бәләкәй алты балаһы, ҡатыны мөлдөрәп ҡарап торғанда ла, уларҙы ниндәй әсе яҙмыш көткәнен белһә лә, исем өсөн генә булһа ла (уның йөрәген берәү ҙә асып ҡарай алмай бит) баш тартмай ул диненән. “Мин Аллаһ юлындамын, Аллаһ ризалығы өсөн йәшәйем, үлһәм дә уға хыянат итәсәгем юҡ”, – ти ул тыныс ҡына. Бер нисә көндән әүлиәне аталар. Йыуаш ҡына кеше булған, тиҙәр уны, ә иманы ҡайһылай көслө булған! Иманын ул бер нәмәгә лә алмаштырмаған! Был донъянан Аллаһ юлында шәһит булып киткән Уйылдан мәзин. Салауат та шәһит булыуҙы артығыраҡ күргән. Аллаһ ризалығы өсөн ерен, динен, халҡы, иле азатлығын яҡлап көрәшкән бит ул. Бының өсөн кемдеңдер алдында тәүбә ҡылыу Аллаһы Тәғәләгә хыянат итеү булыр ине.Дөрөҫөн әйткәндә, элек мин былар хаҡында уйланғаным юҡ ине. Уйланырға һәм ҡулға ҡәләм алырға бер ҡыуаныслы ваҡиға сәбәпсе булды. Былтыр көҙ Башҡортостанға бөтә донъяға билдәле ҙур әүлиә шәйех Солтан Мәхмәт Әдил килде. Ул изге әүлиәләр ятҡан урындарға зыярат ҡылды. Салауат районында батырыбыҙҙың музейында ла булды. Әүлиәнең Салауат батырыбыҙ тураһында һөйләгәндәре барыбыҙҙы ла тетрәндерҙе, күҙҙәребеҙҙе асты, хәҡиҡәткә яҡынайтты: “Салауат – Аллаһы Тәғәләнең арыҫланы. Ул Аллаһ юлында көрәшкән. Әлеге мәлдә ул Аллаһы Тәғәлә янында юғары урында, ҙур дәрәжәлә. Шуға күрә әгәр халҡығыҙ, Аллаһҡа ғибәҙәттәр ҡылып, ҡиәмәт көнөнә тиклем иманын, мосолманлығын һаҡлап ҡала икән, Салауат та Аллаһтың рәхмәтендә булыр, дәрәжәһе үҫер, һәм Аллаһы Тәғәлә барыһына ла сауабын бирер. ...Аллаһтың яратҡан ҡолдарын яратығыҙ. Ул сағында һеҙ улар менән бергә булырһығыҙ. Иң элек беҙ Мөхәммәд пәйғәмбәребеҙҙе (с.ғ.с.) яратырға тейешбеҙ, шунан изге әүлиәләрҙе, сәхәбәләрҙе. Әгәр ҙә һеҙ Салауатты ғына яратһағыҙ ҙа, Аллаһы Тәғәлә хозурында яратҡан батырығыҙ менән йәнәш булырһығыҙ. Сөнки пәйғәмбәребеҙ (с.ғ.с.) хәҙисендә әйтелгәнсә, кеше ҡиәмәт көнөндә яратҡаны янында булыр. Аллаһы Тәғәләгә беҙ Салауат хөрмәтенә доға ҡылырға тейешбеҙ...” – тине оло әүлиә.“Пәйғәмбәрлектән изге хәбәрҙәр генә ҡалды”, – тигән Мөхәммәд саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм. Изге хәбәрҙәр беҙгә изге төштәр аша килә йәки уларҙы әүлиәләр еткерә. Әүлиәнең Салауат тураһындағы был изге хәбәре батырыбыҙҙы беҙ әле уйлап та ҡарамаған, белмәгән кимәлгә күтәрҙе, илаһи ҡөҙрәтен асты. Ни өсөн тап Салауатты халҡыбыҙ онотмай, сөнки Аллаһ шулай ҡуша, үҙенең яратҡан ҡолон оноторға бирмәй, Урал батырҙы нисек оноттормаған, Салауат менән дә шул уҡ хәл.“Салауат” һүҙе Мөхәммәд ғәләйһи-сәлләмгә доға тигәнде аңлата, Пәйғәмбәребеҙҙе (с.ғ.с) ололау доғаһы. Cалауат әйтеү – ҙур сауап. Бер салауат өсөн Аллаһы Тәғәлә беҙгә сауапты ун тапҡыр арттырып бирә. Сөнки Мөхәммәд (с.ғ.с.) – Аллаһтың иң яратҡан ҡоло. “Әгәр миңә бер салауат әйтһәгеҙ, Аллаһ һеҙгә ун салауат әйтер”, – тигән пәйғәмбәребеҙ. Мәҫәлән, иң ҡыҫҡа салауаттарҙың береһе “Аллааһүммә салли ғәләә Мүхәммәдин үә ғәләә әәли Мүхәммәд” (Раббым, Мөхәммәд ғәләйһис-сәләмгә һәм уның ҡәүеменә рәхмәтеңде бир). Уйлап ҡараһаң, әгәр Салауат исеме ошондай изге доғаларҙы эсенә ала икән, тимәк, был исемде әйтеү үҙе генә лә сауаплы. Салауат исемдәре күп булып, шул исемде ҡат-ҡат әйтеп торған халыҡҡа күпме сауап, бәрәкәт яуа. Бына ни өсөн Екатерина II-не Салауаттың үҙе генә түгел, хатта исеме лә ҡурҡытҡан һәм был исемде ул ер йөҙөнән бөтөнләй юҡ итергә тырышҡан. Аллаһы Тәғәләнең рәхмәте төшөп торған, бәрәкәтле, иманлы, динле халыҡ батшаға кәрәкмәгән, сөнки ундай халыҡты ҡол итеп булмай, ул – бер Аллаһтың ғына ҡоло. Салауат – бөгөн халҡыбыҙҙың иң яратҡан исемдәренең береһе.Әйткәндәй, Өфөлә мосолман ҡәрҙәштәребеҙ бөйөк батырыбыҙ рухына бағышлап Ҡөрьән сыҡты. Был башланғысты башҡа тарафтарҙа ла күтәреп алдылар, һәм был изге ниәттең, ғәмәлдең дауамлы булырына шик юҡ. Шатландырайыҡ батырыбыҙ рухын, Аллаһы Тәғәләнең сауабына ирешәйек – доғалар ҡылайыҡ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23792-yaty-doam-mine-salauat.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/3e9c72320e296df682a7ff56585be3d8894ca9898416823897dd028645122503.json | [
"Салауат исеме Мөхәммәд пәйғәмбәргә (с.ғ.с.) доға тигәнде аңлата. Кем тәү башлап уны исем итеп үҙ балаһына ҡушҡандыр – билдәһеҙ. Бәлки, башҡорт старшинаһы Юлай Аҙналиндыр? Әйтеүе ҡыйын. Һәр хәлдә, әлеге көндә был исем башҡа бер халыҡта ла осрамай. Салауат – халҡыбыҙҙың иң яратҡан исемдәренең береһе.Һәр халыҡт... |
[] | 2016-09-19 21:29:00+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Түтәл әҙерләү Һарымһаҡ нейтраль балсыҡлы тупраҡты үҙ итә, әлегә тиклем кәбеҫтә, ҡабаҡ, ҡуҙаҡлы культуралар һәм тәмләткес үләндәр үҫкән түтәлдәрҙә уңа. Әйткәндәй, һуған һәм һарымһаҡта шул уҡ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fusadba%2F23667-aryma-ultyrtaby.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284548_chesnok.jpg | ru | null | Һарымһаҡ ултыртабыҙ | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/usadba/23667-aryma-ultyrtaby.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/9ae6ff13e19560fba31a681c4c6a644c0d03e1d3d91e01c2d352bae45b3396c9.json | [
"Һарымһаҡ ултыртабыҙ",
"Түтәл әҙерләү Һарымһаҡ нейтраль балсыҡлы тупраҡты үҙ итә, әлегә тиклем кәбеҫтә, ҡабаҡ, ҡуҙаҡлы культуралар һәм тәмләткес үләндәр үҫкән түтәлдәрҙә уңа. Әйткәндәй, һуған һәм һарымһаҡта шул уҡ"
] |
[] | 2016-09-20 01:29:21+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Тоҙ кешелек тормошонда иң мөһим урын тотҡан аҙыҡ-түлектәр иҫәбенә ҡарай. Борон, уны табыуы ҡатмарлы булғанлыҡтан, хатта алтынға ҡарағанда ла ҡиммәт торған. Мәҫәлән, Римда эш хаҡының бер өлөш | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23679-too-la-tolap-uyy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474288804_1-1.jpg | ru | null | Тоҙҙо ла “тоҙлап” ҡуйҙыҡ... | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23679-too-la-tolap-uyy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/5d1ee1810197d23858821d410739e800fac513c38441efad25cfd919844a533c.json | [
"Тоҙҙо ла “тоҙлап” ҡуйҙыҡ...",
"Тоҙ кешелек тормошонда иң мөһим урын тотҡан аҙыҡ-түлектәр иҫәбенә ҡарай. Борон, уны табыуы ҡатмарлы булғанлыҡтан, хатта алтынға ҡарағанда ла ҡиммәт торған. Мәҫәлән, Римда эш хаҡының бер өлөш"
] |
[] | 2016-09-20 09:29:18+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Салауат бер мандатлы һайлау округы буйынса Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеп сыҡҡан Зариф Байғусҡаров, республикала сабыр, илдәге хәлде аңлаған һәм яҡшыраҡ йәшәргә теләгән кешеләр көн итә тигән | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23700-zarif-bayusarov-aylausylarym-aldynda-yyl-ayyn-otchet-birskmen.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474358191_yrov9307_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | Зариф Байғусҡаров: “Һайлаусыларым алдында йыл һайын отчет бирәсәкмен” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23700-zarif-bayusarov-aylausylarym-aldynda-yyl-ayyn-otchet-birskmen.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4f7285d602f34bb41e684a5b8290e255da6f3f74059554c8b4975c5f83a392f6.json | [
"Зариф Байғусҡаров: “Һайлаусыларым алдында йыл һайын отчет бирәсәкмен”",
"Салауат бер мандатлы һайлау округы буйынса Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеп сыҡҡан Зариф Байғусҡаров, республикала сабыр, илдәге хәлде аңлаған һәм яҡшыраҡ йәшәргә теләгән кешеләр көн итә тигән"
] |
[] | 2016-09-16 13:51:02+00:00 | null | 2016-06-02 00:00:00 | Joomla! - система управления содержимым - основа динамического портала | http%3A%2F%2Fwww.uchbash.ru%2Findex.php%3Foption%3Dcom_content%26view%3Darticle%26id%3D593%3A2016-06-02-08-45-45.json | http://www.uchbash.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=593:2016-06-02-08-45-45 | ru | null | Башҡортостанда һәм Рәсәйҙә мәғрифәтселек үҫешенең этаптары | null | null | www.uchbash.ru | Фәнни-ғәмәли конференция эшендә республикабыҙ ғалимдары ғына түгел, Рәсәй Федерацияһының төрлө төбәктәренән (Татарстан, Алтай, Бурят, Саха-Яҡут, Мордовия, Сыуашстан республикалары, Һарытау өлкәһе) һәм сит илдәрҙән (Ҡаҙаҡстан, Үзбәкстан, Төркмәнстан) юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары һәм ғилми академик ойошмаларҙан фән эшмәкәрҙәре ҡатнашты.
Конференция башланғанға тиклем үк, ғилми форумда ҡатнашыусыларҙың эштәре әҙерләнеп, йыйынтыҡ нәшер ителде һәм таратылды.
Пленар ултырыш Башҡорт дәүләт университеты ректоры профессор Н.Д. Морозкиндың сығышы менән асылды. Сығышында ул М. Өмөтбаевтың үҙ халҡын уҡытыу һәм мәғрифәтле итеү хаҡындағы хыялдарының бөгөн дә университеттың башҡорт филологияһы һәм журналистика факультеты йөҙөндә тормошҡа ашыуын һыҙыҡ өҫтөнә алды. «Факультет үҙенең данлыҡлы уҡыусылары менән билдәле: Советтар Союзы Геройы Зөбәй Үтәғолов, Социалистик Хеҙмәт Геройы, Башҡортостандың халыҡ шағиры Мостай Кәрим, СССР Юғары Советы депутаты, С. Юлаев премияһы лауретаты Ғ. Рамазанов һәм башҡалар. Бөгөн дә улар төрлө административ-етәкселек структураларында, мәғариф, фән, радио, телевидение һәм башҡа ойошмаларҙа уңышлы эшләп килә. Республикабыҙҙың матбуғат сараларында – «Башҡортостан уҡытыусыһы», «Киске Өфө», «Шоңҡар», «Аманат», «Аҡбуҙат», «Йәшлек», «Йәншишмә», «Башҡортостан ҡыҙы» кеүек гәзит-журналдарҙың баш мөхәррирҙәре Салауат Кәримов, Гөлфиә Янбаева, Мөнир Ҡунафин, Сәлмән Ярмуллин, Тамара Юлдашева, Артур Дәүләтбәков, Мирсәйет Юнысов, Гөлназ Ҡотоева факультетты тамамлаусылар булып тора».
Артабан Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы-Ҡоролтайының комитет рәйесе Э.Р. Айытҡолова, мәғариф министры урынбаҫары Л.И. Васильев, Бөтөн донъя башҡорттары ҡоролтайы рәйесе Ә.М. Ишемғоловтар һүҙ алды.
Пленар ултырышта 7 фәнни доклад тыңланылды. Башҡорт әҙәбиәте, фольклоры һәм мәҙәниәте кафедраһы мөдире, профессор Ғ.С. Ҡунафин Мөхәмәтсәлим Өмөтбаевтың фәнни-ғәмәли һәм әҙәби эшмәкәрлегенә ентекле анализ яһаны. Артабанғы сығыштарҙа ла М. Өмөтбаев ижады яҡтыртылды һәм мәғрифәтселек мәсьәләләре күтәрелде.
Пленар ултырыштан һуң кәңәшмә секцияларҙа дауам итте. Беренсе секцияла Мөхәмәтсәлим Өмөтбаевтың ғилми һәм әҙәби эшмәкәрлеге һәм уны өйрәнеү мәсьәләләре ҡаралды. Икенсе секция «Көнсығыш ренессансы һәм XIX – ХХ быуат баштарында Урал-Волга буйында һәм Урта Азияла мәғрифәтселек хәрәкәте үҙенсәлектәре» тип аталып, дөйөм мәсьәләләргә бағышланды. Өсөнсө секцияла әҙәбиәтселәр эш алып барҙы. Улар «Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев һәм мәғрифәтселек идеяларының Башҡортостан һәм Рәсәй халыҡтарының әҙәбиәтендә сағылышы» тигән исем аҫтында берләште.
Мөхәмәтсәлим Өмөтбаевтың педагогик, философик һәм тарихи эшмәкәрлеген дә иҫәпкә алып, артабанғы секцияла мәғрифәтселектең тарихи-мәҙәни, фәлсәфәүи һәм хоҡуҡи аспекттары һәм уларҙың бөгөнгө үҫеш тенденциялары ҡаралды. Һуңғы секцияла иһә педагогтар, психологтар һәм телсе-ғалимдар үҙ фекерҙәре менән уртаҡлашты.
Сығыш яһаусылар фекеренсә, Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев – үҙенең ғилми, әҙәби һәм йәмәғәтселек эшмәкәрлеге менән туған халҡының әҙәби-мәҙәни үҫешенә ҙур өлөш индергән шәхес.
Йомғаҡлау ултырышында конференцияла ҡатнашыусылар тарафынан резолюция ҡабул ителде (Мөхәмәтсәлим Өмөтбаев әҫәрҙәренең тулы йыйынтығын туплау һәм нәшер итеү, Өфө ҡалаһы урамдарының береһенә күренекле мәғрифәтсенең исемен биреү һәм башҡалар). | http://www.uchbash.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=593:2016-06-02-08-45-45 | ba | 2016-06-02 | www.uchbash.ru/c327072b4a9bd0c86914e504c1e951807143be54d23d4545c75b68b636af4dec.json | [
"Фәнни-ғәмәли конференция эшендә республикабыҙ ғалимдары ғына түгел, Рәсәй Федерацияһының төрлө төбәктәренән (Татарстан, Алтай, Бурят, Саха-Яҡут, Мордовия, Сыуашстан республикалары, Һарытау өлкәһе) һәм сит илдәрҙән (Ҡаҙаҡстан, Үзбәкстан, Төркмәнстан) юғары уҡыу йорттары уҡытыусылары һәм ғилми академик ойошмаларҙан ... |
[] | 2016-09-16 13:51:14+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Һорауҙарға яуап бирегеҙ ҙә, түбәндәге нисбәт буйынса сумманы иҫәпләгеҙ: «гел шулай» - 4 балл; «йыш» - 3 балл; «һирәк» - 2 балл; «бер ваҡытта ла улай булмай» -1 балл. 1. Башҡаларҙы йәлеп итмә | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fmeg-mez%2F1148-yrtkn-ata-teyyr.html.json | http://yaikrb.ru/uploads/posts/2016-09/1472810190_yaponec-trudogolik-cv.jpg | ru | null | Һөйрәткән атҡа тейәйҙәр | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/meg-mez/1148-yrtkn-ata-teyyr.html | ba | 2016-09-14 | yaikrb.ru/0ceac4698bef6f8f548cafedfb8760a75ddb50c974aabf8a4a27a5d67e50020e.json | [
"Һөйрәткән атҡа тейәйҙәр",
"Һорауҙарға яуап бирегеҙ ҙә, түбәндәге нисбәт буйынса сумманы иҫәпләгеҙ: «гел шулай» - 4 балл; «йыш» - 3 балл; «һирәк» - 2 балл; «бер ваҡытта ла улай булмай» -1 балл. 1. Башҡаларҙы йәлеп итмә"
] |
[] | 2016-09-28 06:01:32+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | АҠШ президенты Барак Обама юҡҡа ғына күңелдә шом уятмай икән. Американың шайтан сиркәүе башлығы Люсьен Гривз уға рәхмәт белдерҙе. Ошо Хоҙай ҡушмаған тәғлимәт шәрәмәтен мәктәптәрҙә уҡытырға р | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fsei-ikt%2F1166-byl-donyala-nir-bar.html.json | http://yaikrb.ru/uploads/posts/2016-09/1475037221_uchaly.jpg | ru | null | Был донъяла ниҙәр бар? | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/sei-ikt/1166-byl-donyala-nir-bar.html | ba | 2016-09-14 | yaikrb.ru/5eda9ad319953d08cfae8e1a4ba00045111fb9089973a86b5f03d063c9e9768e.json | [
"Был донъяла ниҙәр бар?",
"АҠШ президенты Барак Обама юҡҡа ғына күңелдә шом уятмай икән. Американың шайтан сиркәүе башлығы Люсьен Гривз уға рәхмәт белдерҙе. Ошо Хоҙай ҡушмаған тәғлимәт шәрәмәтен мәктәптәрҙә уҡытырға р"
] |
[] | 2016-09-26 21:51:43+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Ғәмәлдең фарызы Сөннәт ғәмәле хаҡында ғилми, дини сығанаҡтарҙа төрлөсә аңлатмалар йө-рөй. Йәһүдтәр өсөн, мә-ҫәлән, ҡан төшөнсәһе йән тигәнде лә аңлата. Шуға күрә ғүмерҙе бар-лыҡҡа килтереүс | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fmeg-mez%2F1154-uyan-at-yrly-sana-yki-snnten-ksh-orama.html.json | http://yaikrb.ru/uploads/posts/2016-09/1474001970_v-tazike.jpg | ru | null | "Ҡуян ат, һырлы сана", йәки сөннәтһеҙҙән кәңәш һорама... | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/meg-mez/1154-uyan-at-yrly-sana-yki-snnten-ksh-orama.html | ba | 2016-09-14 | yaikrb.ru/92babf4e661d7d7ef6fcb296a5d5cb9d6389d7cb17e1edb3cfb0ad7f0419e7a9.json | [
"\"Ҡуян ат, һырлы сана\", йәки сөннәтһеҙҙән кәңәш һорама...",
"Ғәмәлдең фарызы Сөннәт ғәмәле хаҡында ғилми, дини сығанаҡтарҙа төрлөсә аңлатмалар йө-рөй. Йәһүдтәр өсөн, мә-ҫәлән, ҡан төшөнсәһе йән тигәнде лә аңлата. Шуға күрә ғүмерҙе бар-лыҡҡа килтереүс"
] |
[] | 2016-09-26 21:51:36+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Маңҡортлоҡтан дауа Халҡыбыҙҙың «Тыуған ил-дең әреме лә баллы була» ти-гән мәҡәле бар. Зәһәр һүҙле кешене «әрем телле» тип атау ҙа таралған. Шағир Абдулхаҡ Игебаевтың «Ай, Уралым, ят ер сәск | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fmeg-mez%2F1153-rem-d-bally-bula.html.json | http://yaikrb.ru/uploads/posts/2016-09/1474001571_polchn.jpg | ru | null | Әрем дә баллы була | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/meg-mez/1153-rem-d-bally-bula.html | ba | 2016-09-14 | yaikrb.ru/60750b77f648331dc4bb8399233180721e3ca777f7972d5ac2324d8728b46649.json | [
"Әрем дә баллы була",
"Маңҡортлоҡтан дауа Халҡыбыҙҙың «Тыуған ил-дең әреме лә баллы була» ти-гән мәҡәле бар. Зәһәр һүҙле кешене «әрем телле» тип атау ҙа таралған. Шағир Абдулхаҡ Игебаевтың «Ай, Уралым, ят ер сәск"
] |
[] | 2016-09-20 05:37:06+00:00 | null | null | Ни бары 20-30 йыл элек ныҡ хәйерсе йәшәйҙәр, тип ҡытайҙарҙы йәлләй торғайныҡ. Ә әлеге мәл рәсәйлеләрҙе уртаса эш хаҡы буйынса үтеп киттеләр. Яңынан-яңы проекттар менән дә иҫ китерәләр. Ошо | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fsei-ikt%2F1164-byl-donyala-nir-bar.html.json | http://yaikrb.ru/sei-ikt/1164-byl-donyala-nir-bar.html | ru | null | Был донъяла ниҙәр бар? | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/sei-ikt/1164-byl-donyala-nir-bar.html | ba | 2016-9-01 | yaikrb.ru/ffe939db7d9180f5f7bf6da5695e4e7534c6933015a99183499f87795b06847c.json | [
"Был донъяла ниҙәр бар?",
"Ни бары 20-30 йыл элек ныҡ хәйерсе йәшәйҙәр, тип ҡытайҙарҙы йәлләй торғайныҡ. Ә әлеге мәл рәсәйлеләрҙе уртаса эш хаҡы буйынса үтеп киттеләр. Яңынан-яңы проекттар менән дә иҫ китерәләр. Ошо"
] |
[] | 2016-09-18 09:35:55+00:00 | null | null | 3147-се һайлау участкаһы ҡала филармонияһының икенсе ҡатында ишектәрен асты. 1539 һайлаусы теркәлгән, уларҙың 47-һе 18 йәше тулған йәш һайлаусылар. 10.00 сәғәттә 89 кеше һайлаған. Азат Әхмәт | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fonline%2F1160-yrminknn-tura-aylaua.html.json | http://yaikrb.ru/online/1160-yrminknn-tura-aylaua.html | ru | null | Йәрминкәнән тура һайлауға | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/online/1160-yrminknn-tura-aylaua.html | ba | 2016-9-01 | yaikrb.ru/0494b0dabf9c8bf7b5a9c6db7e5c670ecf33cd54b61369f3626202c8a635f821.json | [
"Йәрминкәнән тура һайлауға",
"3147-се һайлау участкаһы ҡала филармонияһының икенсе ҡатында ишектәрен асты. 1539 һайлаусы теркәлгән, уларҙың 47-һе 18 йәше тулған йәш һайлаусылар. 10.00 сәғәттә 89 кеше һайлаған. Азат Әхмәт"
] |
[] | 2016-09-20 05:37:04+00:00 | null | null | 14 сентябрь, яңы һайлауҙарға һанаулы көндәр ҡалғанда, 3-сө саҡырылыш район Советының һуңғы 49-сы сессияһы уҙғарылды. Һуңғы ултырыш булһа ла, бик эшлекле үтте. Район бюджетына үҙгәрештәр инде | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fmeg-mez%2F1163-abdulla-soltanov-pochetly-grazhdan.html.json | http://yaikrb.ru/meg-mez/1163-abdulla-soltanov-pochetly-grazhdan.html | ru | null | Абдулла Солтанов - Почетлы граждан | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/meg-mez/1163-abdulla-soltanov-pochetly-grazhdan.html | ba | 2016-9-01 | yaikrb.ru/871589af7fddc506f8224b6680073156a005482ddc080e95ebd8352aa7048bd3.json | [
"Абдулла Солтанов - Почетлы граждан",
"14 сентябрь, яңы һайлауҙарға һанаулы көндәр ҡалғанда, 3-сө саҡырылыш район Советының һуңғы 49-сы сессияһы уҙғарылды. Һуңғы ултырыш булһа ла, бик эшлекле үтте. Район бюджетына үҙгәрештәр инде"
] |
[] | 2016-09-16 13:46:58+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Көҙ - муллыҡ, сәскән емештәреңде йыйып, хеҙмәтеңдең һөҙөмтәһен барлау миҙгеле. Быйылғы уңыш бер ҙә зарланырлыҡ түгел. Йылына ҡарап, хатта ныҡ яҡшы, тип әйтергә мөмкин. Баҡсаларҙа емеш-еләк, | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fonline%2F1152-kartuf-uyshy-yuandyrmay.html.json | http://yaikrb.ru/uploads/posts/2016-09/1473415220_na-str-cv.jpg | ru | null | Картуф уңышы ҡыуандырмай | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/online/1152-kartuf-uyshy-yuandyrmay.html | ba | 2016-09-14 | yaikrb.ru/3527a63ac08cd008ed9386603140394d5ec636d54bd8fc865abd1f582ef2a8b4.json | [
"Картуф уңышы ҡыуандырмай",
"Көҙ - муллыҡ, сәскән емештәреңде йыйып, хеҙмәтеңдең һөҙөмтәһен барлау миҙгеле. Быйылғы уңыш бер ҙә зарланырлыҡ түгел. Йылына ҡарап, хатта ныҡ яҡшы, тип әйтергә мөмкин. Баҡсаларҙа емеш-еләк,"
] |
[] | 2016-09-16 13:49:37+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Ҡала-райондың 13292 балаһы өсөн был кесаҙна иртәһе ғәҙәти булманы. Каникул мәлендәге кеүек туйғансы йоҡлауҙар, көн дауамында уйнауҙар артта ҡалды. Яңы уҡыу йылы башланды. Әммә мәктәптә ҡыҙҙа | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fonline%2F1147-uyu-yylyn-asty-yyrau.html.json | http://yaikrb.ru/uploads/posts/2016-09/1472809045_1-klass-cv.jpg | ru | null | Уҡыу йылын асты ҡыңғырау | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/online/1147-uyu-yylyn-asty-yyrau.html | ba | 2016-09-14 | yaikrb.ru/cdd9c0cf09628fd7105dfc7ed72157a039bacafaa5245ceb65d75b071334f077.json | [
"Уҡыу йылын асты ҡыңғырау",
"Ҡала-райондың 13292 балаһы өсөн был кесаҙна иртәһе ғәҙәти булманы. Каникул мәлендәге кеүек туйғансы йоҡлауҙар, көн дауамында уйнауҙар артта ҡалды. Яңы уҡыу йылы башланды. Әммә мәктәптә ҡыҙҙа"
] |
[] | 2016-09-20 05:37:08+00:00 | null | null | Ниһайәт, сираттағы һайлауҙар ҙа имен-аман үтеп китте. 18 сентябрҙә ҡала-районыбыҙҙа 65 һайлау участкаһы эшләне. Учалылар РФ Дәүләт Думаһына, Учалы район Советына, ҡала Советына, шулай уҡ Ман | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fonline%2F1162-imen-aman-tte.html.json | http://yaikrb.ru/online/1162-imen-aman-tte.html | ru | null | Имен-аман үтте " Яйыҡ гәзите | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/online/1162-imen-aman-tte.html | ba | 2016-9-01 | yaikrb.ru/704de4b36b9d221ea948087d9cf92667ffb790ff5005f8b57c7f68be2b11d59f.json | [
"Имен-аман үтте \" Яйыҡ гәзите",
"Ниһайәт, сираттағы һайлауҙар ҙа имен-аман үтеп китте. 18 сентябрҙә ҡала-районыбыҙҙа 65 һайлау участкаһы эшләне. Учалылар РФ Дәүләт Думаһына, Учалы район Советына, ҡала Советына, шулай уҡ Ман"
] |
[] | 2016-09-28 06:01:30+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Ял көндәрендә ҡалабыҙҙа «Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС төркөмө илдәрендә студент спорты. Тәжрибә һәм үҙеш перспективалары» тип аталған Халыҡ-ара форум үтте. «Был сара былтыр Өфөлә | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fonline%2F1165-kilsk-yshtr-ulynda.html.json | http://yaikrb.ru/uploads/posts/2016-09/1475036888_gumerova-s-dentmi.jpg | ru | null | Киләсәк - йәштәр ҡулында | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/online/1165-kilsk-yshtr-ulynda.html | ba | 2016-09-14 | yaikrb.ru/67721d2c2feecce4cfd35003c6bc0ead595b4650f1c93fc449cc122271be0650.json | [
"Киләсәк - йәштәр ҡулында",
"Ял көндәрендә ҡалабыҙҙа «Шанхай хеҙмәттәшлек ойошмаһы һәм БРИКС төркөмө илдәрендә студент спорты. Тәжрибә һәм үҙеш перспективалары» тип аталған Халыҡ-ара форум үтте. «Был сара былтыр Өфөлә"
] |
[] | 2016-09-18 09:35:54+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Ҡунаҡбай ауылы мәҙәниәт йортонда дәртле музыка тауышы яңғырай. Ауыл халҡы әүҙем, иртә таңдан гражданлыҡ бурысын үтәргә ашыға. Айырыуса урта йәштәгеләр, пенсионерҙар күп күренә. Участкала Ҡун | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fonline%2F1159-bush-v-krkmy.html.json | http://yaikrb.ru/uploads/posts/2016-09/1474188665_2-kunakbaevo.jpg | ru | null | Буш вәғәҙә кәрәкмәй | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/online/1159-bush-v-krkmy.html | ba | 2016-09-14 | yaikrb.ru/dca435f6d8105c5a6236af6d73d4faa8cf33bae3b4f0f2d4d0b008bd8145c56f.json | [
"Буш вәғәҙә кәрәкмәй",
"Ҡунаҡбай ауылы мәҙәниәт йортонда дәртле музыка тауышы яңғырай. Ауыл халҡы әүҙем, иртә таңдан гражданлыҡ бурысын үтәргә ашыға. Айырыуса урта йәштәгеләр, пенсионерҙар күп күренә. Участкала Ҡун"
] |
[] | 2016-09-18 09:35:51+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Учалы ҡала-районында һайлауҙар ойошҡан рәүештә бара. Ҡаланың 3-сө лицейында урынлашҡан 3152-се һайлау участкаһына ла халыҡ яйлап килә башланы. Биләмәлә 1612 һайлаусы иҫәпләнә. Сәғәт иртәнге | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fonline%2F1158-em-atnashalar.html.json | http://yaikrb.ru/uploads/posts/2016-09/1474188449_5-filarmoniya.jpg | ru | null | Әүҙем ҡатнашалар | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/online/1158-em-atnashalar.html | ba | 2016-09-14 | yaikrb.ru/f7cc851e468c78103ad55cd9375b8dafa7f2cd023efafa8be51e60d82a111892.json | [
"Әүҙем ҡатнашалар",
"Учалы ҡала-районында һайлауҙар ойошҡан рәүештә бара. Ҡаланың 3-сө лицейында урынлашҡан 3152-се һайлау участкаһына ла халыҡ яйлап килә башланы. Биләмәлә 1612 һайлаусы иҫәпләнә. Сәғәт иртәнге"
] |
[] | 2016-09-16 13:49:07+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Сириялағы Хмеймим базаһындағы Рәсәй хәрбиҙәренә ҡунаҡҡа Рио-де-Жанейро Олим-пиадаһы чемпиондары һәм призерҙары килеп китте. Ауыр хеҙмәт үткән ватандаштарыбыҙҙы дәртләндерергә яҡташтарыбыҙ | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fsei-ikt%2F1149-byl-donyala-nir-bar.html.json | http://yaikrb.ru/uploads/posts/2016-09/1473069821_uchaly.jpg | ru | null | Был донъяла ниҙәр бар? | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/sei-ikt/1149-byl-donyala-nir-bar.html | ba | 2016-09-14 | yaikrb.ru/0c4abfaa2ca139e82d147dd8250d9c23d04b286f0e9b642430465a6d2a2a6da2.json | [
"Был донъяла ниҙәр бар?",
"Сириялағы Хмеймим базаһындағы Рәсәй хәрбиҙәренә ҡунаҡҡа Рио-де-Жанейро Олим-пиадаһы чемпиондары һәм призерҙары килеп китте. Ауыр хеҙмәт үткән ватандаштарыбыҙҙы дәртләндерергә яҡташтарыбыҙ"
] |
[] | 2016-09-16 13:51:44+00:00 | null | 2016-08-14 00:00:00 | Екатеринбург ҡалаһында футбол буйынса ветерандарҙың Волга буйы-Урал-Көнбайыш Себер төбәге чемпионаты үтте. Хәҙер инде икенсе тапҡыр беҙҙең Учалы командаһы ла ҡатнашты. Атаҡлы спорт ветера | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fsport%2F1146-ee-shart-tgel-atnashyu-shart.html.json | http://yaikrb.ru/uploads/posts/2016-08/1472534965_sportsmeny-chb-ilfat-agayzyn.jpg | ru | null | Еңеү шарт түгел, ҡатнашыу шарт | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/sport/1146-ee-shart-tgel-atnashyu-shart.html | ba | 2016-08-14 | yaikrb.ru/dd10df705c91cae282cc38b8f90c8b062595b6bcfbfcb568bd8c7c403c11cfe8.json | [
"Еңеү шарт түгел, ҡатнашыу шарт",
"Екатеринбург ҡалаһында футбол буйынса ветерандарҙың Волга буйы-Урал-Көнбайыш Себер төбәге чемпионаты үтте. Хәҙер инде икенсе тапҡыр беҙҙең Учалы командаһы ла ҡатнашты. Атаҡлы спорт ветера"
] |
[] | 2016-09-16 13:46:22+00:00 | null | null | Ҡорбан байрамы - иң мөһим мосолман байрамдарының береһе. Хаж тамамланыуын белдерә, Зөлхизә айының унынсы көнөндә, йәғни ураҙанан һуң 70 тәүлек үткәс байрам ителә. Быйыл ул 12 сентябргә тура | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fmeg-mez%2F1151-alla-tl-rizalyy-sn.html.json | http://yaikrb.ru/meg-mez/1151-alla-tl-rizalyy-sn.html | ru | null | Аллаһ Тәғәлә ризалығы өсөн | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/meg-mez/1151-alla-tl-rizalyy-sn.html | ba | 2016-9-01 | yaikrb.ru/fa72fcb34bb1e847559ae37ac762e3ef070cbf52308735b846e5fc2fc42f3305.json | [
"Аллаһ Тәғәлә ризалығы өсөн",
"Ҡорбан байрамы - иң мөһим мосолман байрамдарының береһе. Хаж тамамланыуын белдерә, Зөлхизә айының унынсы көнөндә, йәғни ураҙанан һуң 70 тәүлек үткәс байрам ителә. Быйыл ул 12 сентябргә тура"
] |
[] | 2016-09-16 13:50:42+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Быйыл район хужалыҡтарының ураҡ эштәрен иртә тамамлауҙары барыбыҙ өсөн дә көтөлмәгән хәл, әлбиттә. Быға тиклем мөһим кампания сентябрь аҙағынаса һуҙыла торғайны. Көндәрҙең аяҙ тороуын файҙа | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fonline%2F1150-uryp-yyyyu-tamamlandy.html.json | http://yaikrb.ru/uploads/posts/2016-09/1473071852_na-1-str-cv.jpg | ru | null | Урып-йыйыу тамамланды | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/online/1150-uryp-yyyyu-tamamlandy.html | ba | 2016-09-14 | yaikrb.ru/b9cd8280d633e604ac1a15fe2d4e231495c7018d9f4863d382c4a906f3fcca60.json | [
"Урып-йыйыу тамамланды",
"Быйыл район хужалыҡтарының ураҡ эштәрен иртә тамамлауҙары барыбыҙ өсөн дә көтөлмәгән хәл, әлбиттә. Быға тиклем мөһим кампания сентябрь аҙағынаса һуҙыла торғайны. Көндәрҙең аяҙ тороуын файҙа"
] |
[] | 2016-09-26 21:48:02+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Наркотик ҡуллана баш-лағандан һуң кеше уртаса 3-5 йыл йәшәй. Һуңғы йылдарҙа теркәлгән ВИЧ менән ауырығандарҙың 90 процентын нарко-мандар тәшкил итә. Был аңлашыла ла: бер энәне ҡулланыу, ағыу | http%3A%2F%2Fyaikrb.ru%2Fsei-ikt%2F1155-shtre-yay-narkotik-yra.html.json | http://yaikrb.ru/uploads/posts/2016-09/1474002180_narkoman-chb.jpg | ru | null | Йәштәрҙе яңы наркотик ҡыра | null | null | yaikrb.ru | null | http://yaikrb.ru/sei-ikt/1155-shtre-yay-narkotik-yra.html | ba | 2016-09-14 | yaikrb.ru/90f4ddc6758da0f473925e99d2069e6329463e7ff195a328e95ee2559a9814c8.json | [
"Йәштәрҙе яңы наркотик ҡыра",
"Наркотик ҡуллана баш-лағандан һуң кеше уртаса 3-5 йыл йәшәй. Һуңғы йылдарҙа теркәлгән ВИЧ менән ауырығандарҙың 90 процентын нарко-мандар тәшкил итә. Был аңлашыла ла: бер энәне ҡулланыу, ағыу"
] |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.