text
stringlengths 35
170k
| category
stringclasses 15
values | url
stringlengths 43
117
|
|---|---|---|
گوتەبێژی بەرپرسی سیاسەتەکانی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا رایگەیاند، ئەوان ناڕازین لەو جیاکارییەی تورکیا بەرامبەر بە کورد لەو وڵاتە دەیکات و پێویستە ئەنقەرە رێز لەو بەهایانە بگرێت کە یەکێتیی ئەوروپا بە گرنگییەوە لێیان دەڕوانێت. لەبارەی پرسی کۆچبەرییشەوە دەڵێت، کۆچبەری ئاڵنگارییەکی گەورەیە رووبەڕووی وڵاتانی ئەوروپا بووەتەوە.
پیتەر ستانۆ، گوتەبێژی بەرپرسی سیاسەتەکانی یەکێتی ئەوروپا لە هەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ رووداو ئەوەی ئاشکرا کرد، هەر کاتێک بە شێوەیەکی نایەکسانانە مامەڵە لەگەڵ کورد لە تورکیا دەکرێت، ئەوان لە یەکێتیی ئەوروپا پەیوەندی بە بەرپرسانی تورکیاوە دەکەن و ناڕەزایەتیی بڕۆکسل بە تورکەکان دەگەیێنن.
لەبارەی قەیرانی کۆچبەران لە ئەوروپا پیتەر ستانۆ رایگەیاند، کۆچبەری ئاڵنگارییەکی گەورەیە رووبەڕووی وڵاتانی ئەوروپا بووەتەوە و تووندکردنی سنوورەکانی وڵاتانی یەکێتیی ئەوروپا بە یەکێک لە چارەسەرەکان بۆ ئەو قەیرانە دەبینن. گوتەبێژی بەرپرسی سیاسەتەکانی یەکێتیی ئەوروپا باسی لەوەش کرد، بازرگانیی ئەو کەسانە دەبڕن کە قاچاخچێتی بە مرۆڤەوە دەکەن و بەهۆی دۆخی نالەباری مرۆڤەوە پارە کۆدەکەنەوە.
لە ماوەی رابردوودا، وڵاتانی یەکێتیی ئەوروپا چەندین رێکاریان گرتووەتەبەر بۆ پاراستنی سنوورەکانیان، ئەمەش لە دوای زیادبوونی ژمارەی کۆچبەری نایاسایی لەماوەی چەند ساڵی رابردوودا، کە زۆرێک لەو کۆچبەرانە هاونیشتمانی باشوور، رۆژئاوا و رۆژهەڵاتی کوردستان و هاووڵاتیانی عێراق و ئێران و سووریان. ئەو هەنگاوەی یەکێتی ئەوروپا، لەدوای دروستبوونی قەیرانی ئابووری لەو کیشوەرە دێتم کە بەهۆی جەنگی ئۆکراینا، دروست بووە. بۆ قسەکردنی زیاتر لەسەر قەیرانی کۆچبەری و سیاسەتەکانی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەت لە عێراق و سووریا و تورکیا، لە برۆکسلەوە، پیتەر ستانۆ گوتەبێژی، بەرپرسی سیاسەتی یەکێتی ئەوروپا میوانمە....
دەقی هەڤپەیڤینی رووداو لەگەڵ پیتەر ستانۆ، گوتەبێژی بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەکێتیی ئەوروپا:
رووداو: بەڕێز ستانۆ زۆر سوپاس بۆ ئەم دەرفەتە.. بڕیاربوو ساڵی رابردوو، هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان ئەنجامبدرێت، بەڵام دواخرا. ئێستا بڕیارە لە 18ی تشرینی دووەمی ئەمساڵ ئەو هەڵبژاردنە بەڕێوەبچێت، بەڵام تائێستا پارتە سیاسییەکانی هەرێمی کوردستان بۆچوونی جیاوازیان لەسەر بەڕێوەچوونی ئەو هەڵبژاردنە هەیە، هەڵوێستی یەکێتیی ئەوروپا لەسەر ئەو پرسە چییە؟
پیتەر ستانۆ: هەڵبژاردنەکان لە روانگەی ئەوروپاوە هەمیشە بە پەیڕەوکردنێکی گرنگی مافەکانی خەڵک دادەنرێن بۆئەوەی نوێنەرە سیاسییە رەواکانی خۆیان هەڵبژێرن؛ بۆیە یەکێتیی ئەوروپا دەڵێت، رەوایەتیی هەر ئیدارەیەک لە هەڵبژاردنی متمانەپێکراوەوە سەرچاوە دەگرێت. بێگومان نایاب دەبێت ئەگەر رێز لە سووڕی هەڵبژاردن بگیرێت و پارێزگاریی لێ بکرێت، ئەگەرنا، ئەگەر پێویستبوو لەبەر هەر بارودۆخێک دوابخرێن، ئەوا بە بڕوای من، لە بەرژەوەندیی هەر ئیدارەیەکدا دەبێت هەرکات کرا، هەڵبژاردنەکە ئەنجام بدات. پێویستە ژینگەیەکی سەلامەت هەبێت، پێویستە ژینگەیەکی یاسایی هەبێت بۆ ئەوەی هەڵبژاردنی دادپەروەرانەی راستەقینە لەسەر بنەمای دەستووری عێراقی و پێوەرە نێودەوڵەتییەکان ئەنجام بدرێت و لە ئاست چاوەڕوانیی خەڵکی عێراق بێت، بۆئەوەی خەڵک بتوانن رای راستەقینەی خۆیان دەرببڕن و نوێنەرانی سیاسیی خۆیان هەڵبژێرن.
رووداو: مانگی سێی ئەمساڵ، دادگەی ژووری بازرگانیی نێودەوڵەتی لە پاریس، هەناردەکردنی نەوتی کوردستانی بۆ تورکیا بە هەنگاوێکی نادەستووری ناوبرد و لەوکاتەشەوە هەناردەکردنی نەوتی کوردستان راگیراوە. یەكێتیی ئەوروپا چۆن دەڕوانێتە ئەو بڕیارە؟
پیتەر ستانۆ: من پسپۆڕی پرسەکانی نەوت و وزە نیم. ئەرکی من روونکردنەوەی سیاسەتی دەرەوە و ئاسایشی یەکێتیی ئەوروپایە، بەڵام بەگشتی بۆ یەکێتیی ئەوروپا، ئەگەر بڕیاری دادگەیەک هەبێت، یان ئەگەر دادگەیەکی نێوبژیوانیی نێودەوڵەتی بڕیارێک دەربکات، ئەوا پێویستە رێزی لێ بگیرێت. یەکێتیی ئەوروپا رێکخراوێکە لەسەر بنەمای سەروەریی یاسا و سەربەخۆیی دەسەڵاتی یاسادانانەوە دامەزراوە، واتە پێویستە رێز لە یاساکان بگیرێت، بۆیە ئەگەر بڕیارێک لەلایەن دامەزراوەیەکی سەربەخۆوە درابێت، ئەوا پێویستە جێبەجێ بکرێت.
رووداو: ئەوە ئاشکرایە کە یەكێتیی ئەوروپا سزای بەسەر ئێراندا سەپاندووە، بەڵام تاوەکو ئێستا سوپای پاسدارانی نەخستووەتە نێو لیستی تیرۆری یەکێتییەکەوە. ئەمە بۆچی؟
پیتەر ستانۆ: دوو پرس هەن پێویستە لەبیرمان بن کاتێک باس لە پەیوەندییەکانی نێوان یەکێتیی ئەوروپا و ئێران دەکەین. بەڵێ، ئێمە پێشتر چەندین جار سزامان بەسەر ئێراندا سەپاندووە، ئەوەش لەبەر دوو هۆکار: یەکەمیان چەوساندنەوەی بەردەوامی خۆپێشاندەرانی دانیشتووی ئێرانە کە داوا دەکەن رێزی زیاتر لە ماف و ئازادییەکانیان بگیرێت. هۆکاری دووەمی سەپاندنی سزایە بەسەر ئێراندا، کە ئەگەر پێویست کرا بەردەوامیش دەبین لە سزادانی، بریتییە لە پشتیوانیکردنی ئێران لە دووژمنکاریی رووسیا بۆسەر ئۆکراینا. هۆکاری سەرەکیی ئەمەی دووەمیان دابینکردنی درۆنی ئێرانییە بۆ رووسیا، کە رووسیا لە هێرشەکانیدا بۆسەر ئامانجە سڤیلەکانی ئۆکراینا بەکاریان دەهێنێت، کە ئەمە قبووڵ ناکرێت. ئەوەی پەیوەستە بە سوپای پاسدارانەوە، پێویستە لەبیرمان بێت کە ئێمە پێشتریش سزامان بەسەر سوپای پاسدارانی ئێران و ئەندامەکانیدا سەپاندووە کە لە ژمارەیەک سزا پێکدێن، بەڵام بۆئەوەی دامەزراوەیەکی وەکو سوپای پاسداران بخەینە لیستی تیرۆری یەکێتیی ئەوروپاوە، لە رێوشوێنەکانماندا لەنێو یەکێتیی ئەوروپا، سەرەتا پێویستمان بە بڕیاری دەسەڵاتی دادوەریی وڵاتێک دەبێت، تەنیا ئەو کاتە یەکێتیی ئەوروپا وەکو پێکهاتەی 27 وڵاتە ئەندامەکە دەتوانێت دەست بە گفتوگۆ بکات لەسەر ئەوەی کە ئایا ئێمە دەتوانین هەمان شت بکەین یاخود نا. بەڵام بۆئەوەی دامەزراوەیەک بە رێکخراوێکی تیرۆریستی دابنێین، سەرەتا پێویستمان بە بڕیاری دەسەڵاتی دادوەریی یەکێک لە 27 وڵاتە ئەندامەکە دەبێت، تەنیا ئەو کاتە یەکێتیی ئەوروپا دەتوانێت بڕیار بدات کە ئایا دەتوانین کەسێک بخەینە لیستی تیرۆرەوە یان نا.
رووداو: لە چەند ساڵی رابردوودا، بە هەزاران کۆچبەر لە وڵاتانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستەوە روویان لە وڵاتانی ئەوروپا کردووە و زۆربەشیان لە رێگەی یاسایی یانیش نایاسایی بێت، خۆیان گەیاندووەتە ئەوروپا، یەکێتی ئەوروپا چۆن دەیەوێت کێشەی کۆچبەران چارەسەر بکات و هەنگاوەکانی داهاتووی چی دەبن؟
پیتەر ستانۆ: کۆچ یەکێکە لە ئاڵنگارییە هەرە گەورەکان بۆ یەکێتیی ئەوروپا، هەروەها لە چەند روویەکەوە، یەکێکە لە گەورەترین هەڕەشەکان، بەتایبەتیش کۆچی نایاسایی مەترسیی ئەوەی هەیە کەسانی نیاز خراپ بێنە نێو یەکێتیی ئەوروپا بۆ هەندێک ئامانج کە رەنگە لە دژی ئاسایشی یەکێتیی ئەوروپا بن. بەڵام بەگشتی، کۆچبەرەکان تەنیا ئەو کەسانە نین کە لە وڵاتانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستەوە دێن، بەڵکو خەڵکێکی زۆر لە ئەفریقاشەوە دێن و هەوڵدەدەن بگەنە کەنارەکانی ئەوروپا. ئەمە ئاڵنگارییەکی گەورەیە و یەکێتیی ئەوروپا سیاسەتێکی سێکوچکەیی بۆ ئەم پرسە هەیە: یەکەمیان بێگومان ئەوەیە کە ئێمە سنوورەکانی خۆمان دژی هەر هاتنەژوورەوەیەکی نەخوازراو دەپارێزین. دووەم، ئێمە بازرگانیی ئەو کەسانە لەنێودەبەین کە قاچاخچێتی بە مرۆڤەوە دەکەن و لەسەر ئەرکی نەهامەتیی خەڵک پارە کۆدەکەنەوە. سێیەمیش، ئێمە لەگەڵ وڵاتانی (ترانزێت) پێداگوزەر بەتایبەتیش وڵاتانی سەرچاوەی کۆچبەران کار دەکەین بۆئەوەی هۆکارە ریشەییەکانی کۆچکردن نەهێڵن، چونکە ئەو کەسانە زۆربەیان لە ململانێ هەڵنەهاتوون، یاخود لەڕاستیدا پەنابەر نین و وەکو ئەو خەڵکە نین کە لە ئۆکراینا هەڵدێن، چونکە لە ژیانیان دەترسن. بەڵکو زۆربەی کۆچبەران ئەوانەن کە بەدوای ژیانێک دەگەڕێن لەڕووی ئابوورییەوە خۆشتر بێت. بۆیە پێویستە لە وڵاتانی خۆیان دەرفەتیان بۆ دروستبکەین، بۆئەوەی کاریان هەبێت و ژیانێکی شایستە بۆ خۆیان و خێزانەکانیان فەراهەم بکەن و ناچار نەبن بەنێو بیابان و چەندین وڵاتدا بڕۆن و ژیان و تەندروستیی خۆیان بخەنە مەترسییەوە تاوەکو بە نایاسایی خۆیان بگەیێننە نێو یەکێتیی ئەوروپا.
رووداو: ئەگەر شەپۆلی چوونی کۆچبەران بۆ وڵاتانی ئەوروپا بەردەوام بێت، ئایا دەسەڵاتدارانی ئەوروپی ناچار دەبن رێکاری تووندتر بگرنەبەر بۆ پاراستنی سنوورەکانیان؟
پیتەر ستانۆ: بەشێوەیەکی گشتی، کۆچبەرە نایاساییەکان رێگەیان پێ نادرێت بچنە نێو وڵاتەکانەوە. هەموو وڵاتێک سنووری خۆی دەپارێزێت، هەربۆیە سیستمی ڤیزە و دەروازەی سنووریی پەیوەندیدارمان هەیە. چۆن بۆ کەسێک شیدەکەیتەوە کە بیەوێت وەکو گەشتیار بێتە یەکێتیی ئەوروپا کە پێویستە داوای ڤیزە بکات و 40 یان 60 یۆرۆ بدات بۆئەوەی ڤیزەکە وەربگرێت و بە رێوشوێنی گونجاوی دەروازە سنوورییەکاندا بڕوات و پاسپۆرتەکەی بپشكنرێت. بێگومان هەموو وڵاتێک خاکەکەی لە چوونەژوورەوەی مۆڵەتپێنەدراوی نایاسایی دەپارێزێت، وڵاتانی ئەندامی یەکێتیی ئەوروپاش هەر ئەم شتەیان کردووە و دەیکەن، بۆئەوەی سنوورەکانیان بپارێزن، بەڵام لە هەمان کاتدا، بە رێگەی گونجاو هەوڵی چارەسەرکردنی کۆچکردن دەدەین، بەتایبەتیش هۆکارەکانی کۆچکردن و چۆنێتیی رێگەگرتن لە کەسانی شەڕانگێز، بۆئەوەی هیوای ئەو خەڵکە بۆ ژیانێکی خۆشتر لە قازانجی خۆیان بەکارنەهێنن بۆ بەدەستهێنانی پارە و ئەو خەڵکە نەقۆزنەوە، فێڵیان لێ نەکەن، درۆیان لەگەڵدا نەکەن و قاچاخچێتییان پێوە نەکەن. واتە ئەمە روانگەی یەکێتیی ئەوروپایە؛ تەنیا یەک رێکار نییە، بەڵکو کۆمەڵێک رێکارە بۆ چارەسەرکردنی هۆکارە ریشەییەکان، بۆ پاراستنی سنوورەکان، هەروەها بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو دۆسیە کەمانەی کە لەڕاستیدا مافی وەرگرتنی پەنابەرێتییان هەیە، چونکە پەنابەری راستین و بەهۆی هەبوونی مەترسی لەسەر ژیانیان پێویستە وڵاتەکانیان جێبهێڵن.
رووداو: ئایا هیچ ئامارێکی فەرمیتان لایە، کە ئاماژە بێت بەوەی لە 12 مانگی رابردوودا چەند کۆچبەر هەوڵیانداوە بچنە نێو سنوورەکانی یەکێتیی ئەوروپاوە؟
پیتەر ستانۆ: ئەم ژمارەیە لای وڵاتانی ئەندامە، چونکە کۆچبەران هەوڵدەدەن لە سنووری وڵاتانی جیاجیا بپەڕنەوە. لەنێو یەکێتیی ئەوروپا، پاراستنی سنوورەکان و تۆمارکردنی ئەم ئامارانە، ئەرکی وڵاتانی ئەندامە، بەڵام هەزاران کەس ساڵانە هەوڵدەدەن ئەو کارە بکەن، واتە ئەمە دیاردەیەک نییە تایبەت بە ئەمساڵ بێت، بەڵکو دیاردەی چەندین ساڵی رابردووە. بێگومان پێویستە جیاوازی بکەین لەنێوان ئەوەی باس لە کام ئاراستە دەکەین، خەڵکانێک لە ئەفریقا و لە باشوورەوە دێن، خەڵکانێک لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستەوە دێن، بەڵام هەروەها لە رۆژهەڵاتی خۆشمانەوە دێت، لە وڵاتە دراوسێکانمانەوە، لە ئۆکرایناوە. لە 12 مانگی رابردوودا، هەشت ملیۆن کەس لە ئۆکراینا هەڵاتوون و پەڕیونەتەوە نێو یەکێتیی ئەوروپا. چوار ملیۆنیان لەنێو یەکێتیی ئەوروپادا ماونەتەوە، چوار ملیۆنەکەی دیکەش یان رۆیشتوونەتە شوێنێکی دیکە، یانیش گەڕاونەتەوە ئۆکراینا. واتە ساڵانە ژمارەیەکی زەبەلاحی خەڵک هەوڵدەدەن بگەنە یەکێتیی ئەوروپا.
رووداو: با بچینە سەر پرسی تورکیا. رەجەب تەیب ئەردۆغان جارێکی دیکە هەڵبژاردنەکانی تورکیای بردە، وەکو دەشزانین سەرۆککۆماری تورکیا پەیوەندییەکی ئاڵۆزی لەگەڵ ئەوروپا هەیە. یەكێتیی ئەوروپا چۆن دەڕوانێتە ئەو سەرکەوتنەی ئەردۆغان، بەتایبەتی کە بۆ پێنج ساڵی داهاتوو ئەوروپا دەبێت مامەڵە لەگەڵ ئەردۆغان بکات؟
پیتەر ستانۆ: خەڵکی تورکیا بڕیاری خۆیان دا. بژاردەی خۆیان دیاریکرد. یەکێتیی ئەوروپا هەمیشە رێز لە بڕیاری خەڵک دەگرێت. ئێمە پیرۆزبایی لە سەرۆک ئەردۆغان دەکەین بەبۆنەی دووبارە هەڵبژاردنەوەی. ئەو بەرپرسیارێتیی گەورەی هەیە، ئەرکەکانی نێو کۆمەڵگەی تورکیا گەورەن. یەکێتیی ئەوروپا بەرژەوەندیی ستراتیژیی هەیە لە بەردەوامیدان بە پەیوەندییەکی زۆر هاوکارانە کە لە بەرژەوەندیی هەردوولادا بێت، لەگەڵ تورکیا و خەڵکەکەیش. ئەمە لە بەرژەوەندیی ئێمەدایە، ئەوان دراوسێی ئێمەن. تورکیا وڵاتێکی گرنگی ناوچەکەیە و بۆ سەقامگیریی ناوچەکە گرنگە. تورکیا ئەندامی ناتۆیە. تورکیا هێشتاش وڵاتێکی بەربژێرە بۆ بەئەندامبوون لە یەکێتیی ئەوروپا. تورکیا دەیەوێت بە شێوەیەکی فەرمی ببێتە ئەندامی یەکێتیی ئەوروپا، بۆیە زۆر هۆکار هەن کە وامان لێبکەن حەزمان لە پەیوەندییەکی هاوکارانە بێت کە لە بەرژەوەندیی هەردوولادا بێت. هەموو هەوڵێکیشمان دەدەین، بۆئەوەی ئەو جۆرە پێکەوە کارکردنە بەدیبهێنین، بەڵام بێگومان هەموو پەیوەندییێک بۆ ئەوەی کار بکات، پێویستی بە دوو لایەن هەیە. یەکێتیی ئەوروپا ئامادەیە لەگەڵ تورکیا کاربکات، بۆئەوەی ئەم هاوبەشییە بونیادنەرە بەرەو پێش ببات، چونکە هیچ بژاردەیەکی دیکە نییە، بەڵام بێگومان دەمانەوێت ئەو کارە لەسەر بنەماکانی وەکو سەروەریی یاسا، مافەکانی مرۆڤ، رێزگرتن لە یاسای نێودەوڵەتی و سەقامگیریی هەرێمی بکەین، چونکە تەنیا بەو جۆرە دەتوانێت سوود بە هاووڵاتییان بگەیێنێت، لەنێو تورکیا و لە یەکێتیی ئەوروپاش.
رووداو: لە ماوەی رابردوودا، یەکێتی ئەوروپا رەخنەی لە سیاسەتەکانی تورکیا بەرامبەر بە کورد گرتووە و چەندین سیاسەتڤان و چالاکڤان و رۆژنامەڤانی کوردی دەستگیر کردووە، هەڵوێستی یەكێتیی ئەوروپا بە دیاریکراوی لەسەر ئەو پرسە چییە؟
پیتەر ستانۆ: یەکێتیی ئەوروپا هەرگیز دوودڵ نییە لە دەربڕینی ناڕەزایی، کاتێک کە شتێکی لەم شێوەیە روودەدات و خەڵک بەهۆی بیروڕای سیاسی یان نەتەوەییانەوە بکرێنە ئامانج. ئەمە شتێک نییە لەگەڵ بەهاکانمان بگونجێت، بۆیە هەر کاتێک شتێکی لەو جۆرە لە تورکیا رووبدات، کاتێک کە کەمینە کوردییەکان جیاکارییان بەرامبەر دەکرێت، یانیش بە شێوەیەکی نادادپەروەرانە و نایەکسانانە دەچەوسێندرێنەوە، یەکێتیی ئەوروپا ناڕەزایی دەردەبڕێت چ بە شێوەیەکی ئاشکرا بێت لە رێگەی راگەیێندراوەوە، یانیش لە رێگەی پەیوەندیکردنی راستەوخۆوە بێت بە هاوتا تورکییەکانمانەوە، کە زۆرجار ئەوە دەکەین و پێیان دەڵێین، کە ئێمە چاودێریی چی دەکەین، داوایان لێدەکەین هۆکارەکەی روونبکەنەوە، داوایان لێدەکەین روونکردنەوە بدەن، هەروەها هەڵوێست و چاوەڕوانییەکانمان پێیان دەگەیێنین، چونکە لە کۆتاییدا، وەکو گوتم، تورکیا وڵاتێکە لە پڕۆسەی بەئەندامبوون لە یەکێتیی ئەوروپادایە و ئەگەر بیانەوێت ببنە ئەندامی یەکێتیی ئەوروپا، ئێمە هەمیشە ئاماژە بە بنەما و بەهاکانی یەکێتیی ئەوروپا دەکەین کە دەبێت رێز لە ئازادییە سیاسییەکان و مافە سەرەتاییەکانی ئازادیی خەڵک بگیرێت، بەبێ رەچاوکردنی نەژاد، ئایین، نەتەوە یان ئەو زمانەی بەکاریدەهێنن.
رووداو: لە چەند مانگی رابردوودا، حکومەتی سووریا لەلایەن کۆمکاری عەرەبییەوە پێشوازیی لێکرایەوە و ئەندامێتیی لەو رێکخراوە کارا کرایەوە. ژمارەیەک لە وڵاتانیش پەیوەندییەکانیان لەگەڵ حکومەتی سووریا ئاسایی کردووەتەوە، کە ئەمەش هەنگاوێکە ئەمریکا دژیەتی و چەندجارێکیش هاوپەیمانەکانی ئاگادار کردووەتەوە کە ئەو هەنگاوە نەگرنەبەر. هەڵوێستی یەكێتیی ئەوروپا لەسەر ئەو پرسە چییە؟
پیەر ستانۆ: تێبینیی بڕیاری وڵاتانی ئەندام لە کۆمکاری عەرەبیمان کردووە بۆ گەڕاندنەوەی ئەندامێتیی سووریا. ئەوە بڕیاری خۆیانە. ئێمە بێگومان قسە و راوێژ لەگەڵ هاوبەشە عەرەبەکانمان دەکەین بۆئەوەی بزانین بە دیاریکراوی هۆکاری بڕیارێکی لەو شێوەیە چییە و چ چاوەڕوانییەک لەو بڕیارە دەکرێت، بەڵام هەڵوێستی یەکێتیی ئەوروپا زۆر روونە. رژێمی ئەسەد هیچ رەوایەتییەکی نییە. بەهۆی ئەو کارانەی لە دژی خەڵکی خۆی کردوونی، رژێمەکە لە چاوی خەڵکی سووریادا هەموو رەوایەتییەکی لەدەستداوە. رژێم هیچ یەک لەو پرسانەی چارەسەر نەکردووە کە بوونە هۆی سەرهەڵدانی ململانێکە. رژێم وەکو پێویست کار ناکات بۆ بەرەوپێشبردنی پڕۆسەی ئاشتەوایی و گۆڕانکاری کە نەتەوە یەکگرتووەکان سەرکردایەتیی دەکات؛ بۆیە لای خۆمانەوە، ئێمە هیچ هۆکارێک نابینین بۆ ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان، چونکە ئەگەر هیچ گۆڕانێکی بەرچاو لە رەفتاری رژێمی ئەسەددا نەبێت، هەڵوێستمان وەکو خۆی دەمێنێتەوە. ئێمە هێشتاش یارمەتیی خەڵکی سووریا دەدەین. یەکێتیی ئەوروپا گەورەترین کۆمەکبەخشی پێداویستییەکانی خەڵکی سووریا و پەنابەرانی دەرەوەی وڵاتەکە و ئاوارەکانی نێو وڵاتەکەیە، بۆیە ناتوانین بڵێین پەیوەندیمان بە خەڵکی سووریاوە نییە. بەڵام کاتێک قسە دێتە سەر پەیوەندی لەگەڵ رژێمی سیاسی کە بانگەشەی نوێنەرایەتیکردنی ئەم خەڵکە دەکات، هەڵوێستمان نەگۆڕاوە. لەبیرتان بێت کە وڵاتانی ئەندامی یەکێتیی ئەوروپا تاوتوێی پێشهاتە نوێیەکانی ناوچەکە دەکەن، بەڵام تاوەکو ئێستا، هەڵوێستی یەکێتیی ئەوروپا نەگۆڕاوە و ئێمە پشتیوانی لەو پڕۆسەیە دەکەین کە نەتەوە یەکگرتووەکان سەرکردایەتیی دەکات، بەڵام رژێم هیچ سازشێک ناکات و هیچ ئامادەییەک بۆ بەرەوپێشچوون و دۆزینەوەی چارەسەرێکی سیاسیی خۆڕاگر بۆ قەیرانی سووریا پێشان نادات.
رووداو: جگە لەپرسی کۆچبەری، پرسێکی دیکە کە رووبەڕووی ئەوروپا بووەتەوە، قەیرانی وزەیە و بەتایبەتیش لەدوای جەنگی ئۆکرایناوە. لە کاتێکدایە هەرێمی کوردستان بە سامانی سرووشتی دەوڵەمەندە، ئایا یەکێتیی ئەوروپا بیری لەوە کردووەتەوە کە هەرێمی کوردستان بکاتە جێگرەوەی رووسیا بۆ دابینکردنی گازی سرووشتی؟
پیتەر ستانۆ: یەکێتیی ئەوروپا بڕیارێکی زۆر روونی داوە و خۆمان لە سووتەمەنییە بەردیوەکانی رووسیا دابڕاندووە، ئەمەش دوو هۆکاری هەیە؛ یەکێکیان درێژخایەنە، کە هەمیشە ویستوومانە ئەوە بکەین، بۆئەوەی بگوازرێینەوە بۆسەر وزەی سەوز. دەمانەوێت ماڵئاوایی لە سووتەمەنییە بەردیوەکان بکەین، چونکە پیسن، بۆ سرووشت و ژینگەکەمان باش نین. بەڵام بڕیاری پووتین بۆ داگیرکردنی نایاسایی ئۆکراینا وایکرد بڕیارەکەمان خێراتر بکەین. بۆیە دەستبەرداری خەڵووزی رووسیا بووین، دەستبەرداری نەوت و زۆربەی گازی رووسیا بووین. ئێمە سەرچاوەی جێگرەوەمان بۆی دۆزیوەتەوە. تاوەکو سەرچاوەی متمانەپێکراوتریشمان هەبێت، باشتر دەبێت بۆ یەکێتیی ئەوروپا. ئێمە هەمیشە بەدوای دەرفەتدا دەگەڕێین بۆ چارەسەرکردنی پرسەکە. ئەمەی کە هەیە، قەیرانی وزە نییە، چونکە کەمیی وزەمان نییە، بەڵکو قەیرانی نرخی وزە هەبوو، کە ئەوەشمان کەمکردووەتەوە، چونکە توانیمان کێشەکە چارەسەر بکەین، بەڵام ئەگەر نەوتی کوردستان یان گازی کوردستان یەکێک بێت لە بژاردەکان، ئێمە هیچ شتێک بەدوور نازانین. بەڵام دووبارە، بۆ ئێمە، عێراق وڵاتێکی سەربەخۆی خاوەن سەروەرییە و هاوبەشێکی زۆر گرنگە بۆئەوەی پێکەوە کار لە چەندین بواردا بکەین، لەنێویاندا لەسەر گواستنەوە بۆ سەر وزەی پاک، چونکە کاتێک دێت کە عێراقیش پێویستی بەوە دەبێت سووتەمەنییە بەردیوەکان لەکۆڵبکاتەوە. ئێمە ئامادەین گفتوگۆ لەسەر ژمارەیەک بژاردە بکەین لەگەڵ هاوبەشەکانمان، بە جۆرێک کە لەگەڵ چوارچێوە یاساییەکانی ئێستادا بگونجێت. ئامانجی سەرەکیش ئەوەیە بگوازرێینەوە سەر وزەی سەوز بۆ ئەوەی ژینگەکەمان پیس نەکەین، دووەمیشیان بڕینی هەر داهاتێکی رژێمی پووتینە بۆئەوەی نەتوانن دووژمنکاریی نایاسایی خۆیان لە دژی ئۆکراینا پارەدار بکەن.
رووداو: پیتەر ستانۆ، گوتەبێژی بەرپرسی سیاسەتی دەرەوەی یەکێتیی ئەوروپا زۆر سوپاس.
پیتەر ستانۆ: سوپاس بۆ ئێوەش.
|
هەڤپەیڤین
|
https://www.rudaw.net/sorani/interview/130620231
|
رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و جیهان بە کاتێکی هەستیاردا تێدەپەڕن، ترسی پەرەسەندنی ئاگری شەڕی حەماس و ئیسرائیل کە پێی نایە مانگی سێیەمەوە، ناوچەکەی داگیرکردووە. گوتەبێژی پێشووی فەرماندەی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکاش دەڵێت، ئێستا ئیدارەی بایدن نایەوێت گرژییەکان فراوان ببن و لەم کاتەدا کە بەرەو هەڵبژاردنە، سەرنجیان لەسەر رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بێت.
جگە لە پرسە جیهانییەکان و رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، پرسی هێرشەکانی سەر ئەمریکا لە عێراق و سووریا، کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق و چاکسازییەکانی پێشمەرگە و هاوکاریی هاوپەیمانان بۆ هێزی پێشمەرگەم لەگەڵ کۆلۆنێڵ جۆو بوچینۆ، گوتەبێژی پێشووی فەرماندەی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا تاوتوێکرد.
جۆو بوچینۆ گوتی، ئەمریکییەکان نیگەرانییان لە کاریگەریی ئێران و حەشدی شەعبی لەسەر هێزە ئەمنییەکانی عێراق هەیە و "پێم وایە نیگەران دەبم ئەگەر ئیدارەیەکی دیکە لە واشنتن بێتە سەر حوکم و ئەو هێزانە لە عێراق بکشێنێتەوە. ئێستا بە راستی دەبینیت کاریگەریی ئێران زیاد بووە. یان یەکێک لەو هێرشە مووشەکییانەی بۆ سەر عێراق کارەسات و قوربانیی لێ کەوتووەتەوە. جا لێرە لە کۆنگرێسیش دەنگێک هەیە کە هێزەکانی ئەمریکا بکشێنرێنەوە کە ئەوە زیاتر دەستی ئێران لە بەغدا کراوەتر دەکات و رێیان دەدات کاریگەرییان زیاتر بکەن."
لەسەر پرسی یەپەگە، هەسەدە و تورکیا، جۆو ئاماژەی بەوەکرد، هەرجارێک بە باشی باسی یەپەگە بکەین، تورکیا لە رێگەی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە ئەنقەرە داوای سڕینەوەی راگەیێندراو و پۆستەکانمان لە سۆشیاڵ میدیا دەکات. ئەمریکاش بۆیە گوشار لە تورکیا ناکات، چونکە لە شەڕی ئۆکراینادا پێویستی بە تورکیایە.
هەڤپەیڤینی رووداو لەگەڵ کۆلۆنێڵ جۆو بوچینۆ، گوتەبێژی پێشووی فەرماندەی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا
رووداو: زۆر سوپاس. کۆلۆنێڵ، تۆ کە گوتەبێژی فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا بوویت تاوەکو مانگی ئابی ئە مساڵ، سیاسەتی بەرەنگاربوونەوەی ئەمریکا بۆ ئەو هێرشانەی سەر هێزەکانی ئەمریکا و بنکەکانیان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست چۆن دەبینیت؟ پێت وایە کە سیاسەتێکی بەهێز بێت؟
جۆو: نەخێر، وای هەڵناسەنگێنم کە کاریگەر بێت. ئێمە کەلوپەل و ئامێرمان بردووەتە دەریاوە، دوو کۆمەڵە فڕۆکەهەڵگرمان بردووە کە خۆیان لە سەدان کەشتی و فڕۆکە و هەزاران سەربازدا دەبیننەوە. کەچی هێشتا هێرشکردنە سەر هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق و سووریا لەلایەن گرووپە شیعەکانەوە بەردەوامە. کەمنەبوونەتەوە، بەڵکو لە راستیدا بەرەو دەریای سوور فراوان بوون. ئێستا دەبینیت ئەم گرووپانە لە دەریای سووردا هێرش دەکەنە سەر کەشتییە بازرگانییەکان.
رووداو: هیچ شتێک هەیە وا لە ئەمریکا بکات کە رووبەڕووی ئەو گرووپانە نەبێتەوە؟ چونکە ئەمریکا دەڵێت ئێمە پەیامێکی زۆر بەهێزمان ناردووە بۆ ئەو گرووپانە کە شەڕەکە فراوان نەکەن؛ هێرش نەکەنە سەر هێز و بنکەکانمان. کەچی لە لایەکی دیکەوە دەبینین رۆژانە ئەم هێرشانە روو دەدەن، بە تایبەتی لە عێراق و لە یەمەن لەلایەن حووسییەکانەوە. تەنانەت لە عێراق هێرشیان کردە سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا.
جۆو: راستە. ئەوە هێرشێکی هەڵکشاوی بەرچاوە کە پێرێ شەو لە بەغدا کرایە سەر باڵیۆزخانەی ئەمریکا، کەچی ئەمریکا هیچی نەکرد. جا من نامەوێت کارێک بکەم کە وەک رێگەچارەیەکی زۆر سادە دەربکەوێت، چونکە وەک هەرشتێکی ئەو بەشەی جیهان، ئەوە زۆر ئاڵۆزە. لەگەڵ ئەویشدا ئەوی کردوومانە و دەیکەین هێرشکردنە سەر هەندێک بینا و کوشتنی هەندێک چەکداری پلەنزم و لێدان لە هەندێک جبەخانەیە لە سووریا. جا ئێرانیش ئەو شتانەی بە لاوە گرنگ نییە. ئەوان بایەخیش بەم شتانە نادەن، چونکە دەزانن یان باوەڕیان وایە کە ئیدارەکەی بایدن نایەوێت بەکارهێنانی کەشتییە بارهەڵگرە جەنگییەکان بۆ هێرشکردنە سەر ئامانجە ئێرانییەکان، بۆ سەر سوپای پاسداران لە سووریا یان لەناو ئێراندا زیاد بکات.
رووداو: ئەمە لەبەر ئەوەیە کە ئەمریکا نیگەرانە لە روودانی شەڕ و رووبەڕووبوونەوەی ئێران و دوودڵن لە بەئامانجگرتنی بەرپرسانی ئەو گرووپانە، یاخود هەندێک شتی دیکە هەن کە وا لە ئیدارەی بایدن دەکەن خۆی لە رووبەڕووبوونەوەی ئەو گرووپانە بەدوور بگرێت؟
جۆو: چەند شتێکن. یەکێکیان تۆ ئاماژەت پێ دا. راستییەکەی، ئیدارەی بایدن دەیەوێت ئەمە بە سەرنراوەیی بمێنێتەوە، سەری گرژییەکان بنێتەوە، نایانەوێت بەرەو لوبنان و ناو دەریای سوور فراوان ببن. لە راستیدا ئیدارەکە نایەوێت شەڕێکی بەرەفراوان لەگەڵ ئێراندا بکات، بە دڵنیاییشەوە ئێرانیش ئەوەی ناوێت. جا ئەوە یەکێکە لە خاڵەکان. خاڵێکی دیکە ئەوەیە کە ئیدارەی بایدن لە راستیدا نایەوێت هەواڵەکان سەرنجیان لەسەر رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بێت. ئێستا ئێمە خۆمان ئامادە دەکەین بۆ چوونە ناو هەڵبژاردنەوە و ئیدارەکە پێی خۆشە هەواڵەکان سەرنجیان لەسەر کێشە ناوخۆییەکان و راپۆرتەکانی کار و هاوکاریی ئۆکراینا و کاروبارەکانی زەریای هێمن-هیندستان بێت. بۆیە ئیدارەکە هیوادارە هەموو ئەمانە خۆیان چارەسەر ببن یان بڕەوێنەوە.
رووداو: پێت وایە ئەمە یارمەتیدەرە؟
جۆو: نەخێر، یارمەتیدەر نییە.
رووداو: بەشێک لەو هێزە میلیشیایانەی لە عێراق هێرش دەکەنە سەر هێزەکانی ئەمریکا و بنکە سەربازییەکانی باڵی سیاسییان هەیە و باڵە سیاسییەکانیان بەشێکن لە حکومەت، بەڵام ئەمریکا هیچ سەرزەنشتێکی حکومەتی عێراق ناکات کە بەرەنگاری ئەم گرووپانە ببێتەوە. ئایا شتێک هەیە ئەمریکا لێی دوودڵ بێت بۆ سەرزەنشتکردنی حکومەتی عێراق؟ بۆچی نایکات؟ چونکە ئەم گرووپانە بەشێکیان لەلایەن حکومەتی عێراق و ئێرانەوە پشتیوانی دەکرێن؟
جۆو: دۆخی ئەمریکا لە عێراق زۆر لاوازە، چونکە لەم یەک-دوو ساڵەی دواییدا ئەمریکا لەسەر لێواری کەندەڵان بووە و حکومەتی عێراق دەڵێت دەمانەوێت هەموو هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق بچنە دەرەوە. با بچنە دەرەوە، بەڵام ئێمە ئەوەمان ناوێت، چونکە ئەوە دەرگا بۆ ئێران واڵا دەکات کە بە تەواوەتی کاریگەریی خۆی لەسەر عێراق دابنێت و پاشان لە سەرانسەری رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا ئاژاوە بگێڕێت.
رووداو: ئەمە لەبەر ئێرانە یان لەبەر ئەو هەڕەشانەن کە لە لایەن داعش و گرووپەکانی دیکەوە هەن؟
جۆو: لەبەر ئێرانە. ئێمە هەزاران سەرباز لە عێراق و 900یش لە سووریا لەگەڵ هەندێک سەربازی دیکەدا دەهێڵینەوە و قسەی لەسەر ناکەین، بەڵام لەوێ دەیانهێڵینەوە تا ئەوە بکەن کە بە راستی بۆ شەڕی دژی داعش باشە. جا ئەوە کەی تەواو دەبێت؟ نازانم! هەرگیز وا دیار نییە تەواو ببێت.
رووداو: ئەی کاریان چییە؟
جۆو: ئەوە پرسیارێکی باشە. بە روواڵەت، ئەرکیان دابینکردنی سەقامگیرییە بە رووبەڕووبوونەوەی داعش و بەهێزکردنی کورد و هێزەکانی سووریای دیموکرات بۆ لەناوبردنی داعش. هەروەها دەمانەوێت دڵنیایی بۆ جێپەنجە و ئامادەیی ئەمریکا لە عێراق و سووریا دەستەبەر بکەین. چونکە ئەمە جۆرێکە لە خۆپارێزی و بەربەست دژی دەسەڵاتی تەواوەتی ئێران کە دەیەوێت لەو دوو وڵاتەدا کاریگەریی تەواوی هەبێت و لەوێوە کاریگەریی خۆی بۆ دەرەوەی ناوچەکە فراوان بکات.
رووداو: ئەگەر حکومەتی عێراق داوا لە ئەمریکا بکات عێراق بە جێ بهێڵن، ئایا ئەمریکا ئەمە دەکات؟
جۆو: ئەمریکا ئەوێ جێ بهێڵێت؟ بەڵێ.
رووداو: بەڵام هەوڵ دەدەن ئەو شتە روو نەدات؟
جۆو: ئێمە هەوڵ دەدەین خۆمان لەو دۆخە بە دوور بگرین، چونکە ئێمە دەمانەوێت هەندێک کاریگەریمان لەسەر بەغدا و حکومەتی عێراق هەبێت و شوێنپێمان لە عێراق قایم بکەین. جا بیر لەوە بکەرەوە کە ئێمە لە عێراق بێینە دەرەوە، باشە ئەوە هاتینە دەرەوە، ئەی پاشان چی روو دەدات؟ داعش خۆی دەخزێنێتە ناوەوە و ئەوەیش رێگە دەدات ئێران شوێنپێی لەوێ قایم بکات، دواتر دیسان دەبێت هێزەکانی ئەمریکا بۆ ئەوێ بگەڕێنینەوە. هەر بۆیە ئێمە هەوڵ دەدەین خۆمان لەوە بپارێزین. لە کاتێکدا من لەم هەڤپەیڤینە کورتەدا ئەم شتانەت بۆ باس دەکەم، لەوێ ئاڵوگۆڕی بازرگانی هەیە. قەرەبوو هەیە. مەترسی هەیە. هیچ یەکێک ڤڤلەم شتانە ئاسان نین. کەچی ئەو پەیامانەی لە واشنتنەوە دێن ورد نین و بە جۆرێک لە جۆرەکان لە لایەنی ئەوەی کە بە راستی خەریکین چی دەکەین و بۆچی لەوێ دەمێنینەوە، کەمێک فریودەرن.
رووداو: با بچینە سەر شەڕی حەماس و ئیسرائیل. پێت وایە کە سوپای ئیسرائیل بتوانێت لە باشووری غەزە هاوشێوەی باکوور ئۆپەراسیۆن بکات؟ چونکە لە لایەن وڵاتانی عەرەبی و موسڵمانەوە گوشارێکی زۆر هەیە و ئێستایش ئەمریکا گوشار لە ئیسرائیل دەکات کە ئۆپەراسیۆنەکەیان لە باشوور بە جۆرێک بێت کە زیانی خەڵکی سڤیل کەم بکەنەوە. پێت وایە کە ئیسرائیل ئەم کارە بکات؟
جۆو: من پێم وا نییە ئەوە بکەن. پێم وایە بۆ ئیسرائیل زۆر قورس دەبێت کە لەم کاتەدا ئەوە بکات. ئەوان رێڕەوی مرۆییان کردووەتەوە و بە خەڵک دەڵێن بەو رێڕەوە مرۆییانەدا بڕۆن. هەروەها داوایان لە خەڵکی غەزە کردووە باکوور جێ بهێڵن و بچن بۆ باشوور. ئێستا لە باشوور خەڵک لە سەرووی هەموو شتێکەوەن، کەچی بۆردوومانی دەکەیت و کاولکاری دەکەیت.
رووداو: بەڵام رێگەیان پێ نادەن بگەڕێنەوە بۆ باکووریش.
جۆو: بەڵێ، رێگەیان نادرێت بگەڕێنەوە باکووریش.
رووداو: دەرچەیەکیش نییە بۆ میسریش.
جۆو: راستە. ئەوان ئەم خەڵکەیان قفڵ کردووە و ئۆپەراسیۆنیش دەکەن … من نازانم … ئیدارەی ئەمریکا لێرە لە واشنتن دەستبەجێ هات و ناتانیاهۆی لە باوەش گرت و لە پشتی ئیسرائیل وەستا. کەچی ئێستا بامانداوەتەوە و هەوڵ دەدەین گوشار لە ئیسرائیل بکەین و دەڵێین ئێمە حوکمێکی مرۆییانەترمان لەم شەڕە دەوێت.
رووداو: ئامانجی ئیسرائیل لەو ئۆپەراسیۆنە سەربازییە چییە؟ ئەمریکا دەڵێت، "کە شەڕەکە کۆتایی هات نابێت لە داهاتوودا هیچ هێزێکی ئیسرائیلی لە غەزە بمێنێتەوە." پێت وایە ئیسرائیل بتوانێت بە یەکجاری حەماس لەناو ببات، لە کاتێکدا حەماس بەشێکە لە خەڵکی غەزە. پێت وایە بتوانن ئەمە بکەن و لە داهاتوودا رێگری لە هێرشێکی وەک ئەوەی حەوتی ئۆکتۆبەر بکەن؟
جۆو: بەو جۆرە ناتوانن بیکەن کە ئێستا دەیکەن. بەو جۆرەی حوکم لەسەر ئەم شەڕە دەدەن، ناتوانن بیکەن. پێم وانییە بتوانن. پێم وایە دەتوانن هەموو توانا سەربازییەکانی حەماس لەناو ببەن. پێم وایە ئەوە یان شتێکی نزیک لەوە روو دەدات و دەتوانن هەموو تونێلەکان بڕووخێنن. بیرۆکەکە ئەوەیە ئەمە بکرێت. دەتوانن هەموو فەرماندەکانی حەماسیش بکوژن. بەڵام ئەگەر بیرت بێت، حەماس لە بنچینەدا بزووتنەوەیەکی سیاسی و سەربازی و کۆمەڵایەتییە. حەماس لە شێوەی حکومەت و پەروەردەدا پەلی هاویشتووە. حەماس "رێپێوانی گەورەی گەڕانەوە"ی رێکخست کە ناڕەزایەتییەکی ئاشتییانە بوو. جا ئەوانە توخمەکانی حەماسن، بۆیە ناتوانیت لەناویان ببەیت، ناتوانیت بۆردومانیان بکەیت. من لە بارەی ئەوەوە نیگەران دەبم کە ئیسرائیل گورزێکی وا بەهێز بوەشێنێت. ئەو ڤیدیۆیانەمان بینیوە کە پیاوانێک جلیان لە بەر داکەنراوە و سووکایەتییان پێ دەکرێت. باشە ئەوە چ پەیامێکە بۆ خوای دەنێرن؟ ئەوە تەنیا بزووتنەوەی بەرەنگاری گڕ دەدات. بزووتنەوەی بەرەنگاری دژی ئیسرائیل گڕ دەدات. ئەگەر ئیسرائیل لەودیوەوە بێت و بڵێت، "باشە، ئێستا ئێمە حکومەتین و سەرپەرشتیی ئێرە دەکەین"، ئەو کاتە دەستبەجێ غەزە دەبێتە گرتووخانە و بزووتنەوەی بەرەنگاری گڕ دەدات کە ئەوەیش ئەو شتەیە حەماس لەسەری دەژی.
رووداو: ئیسرائیل کار لەسەر ئەوە دەکات لەنێو غەزەدا ناوچەیەکی سەر بە خۆی دروست بکات. ئەوەی من لە وەزارەتی دەرەوەم پرسیوە، ئەمریکایش دەڵێت ئێمە پشتیوانی لەو بیرۆکەیە ناکەین. لە هەمان کاتدا گڵۆپی سەوزیان هەڵنەکردووە. پێت وایە ئیسرائیل بتوانێت بەبێ رەزامەندیی واشنتن ئەو ناوچەیە دروست بکات؟
جۆو: پێم وا نییە. پێم وانییە زۆر بخایەنێت. چونکە سوپای ئیسرائیل دەبێت خۆی لە حیزبوڵڵای لوبنانی بپارێزێت کە زۆر لە هێزەکانی حەماس بەتواناترە کە ئێستا لاواز بوون. لەم شەڕەدا هەزاران سەربازی یەدەکیان هەیە. پێم وانییە بەبێ پشتیوانیی ئەمریکا بتوانن بۆ ماوەیەکی درێژ ئەم ناوچە دابڕێنراوە بەڕێوە ببەن.
رووداو: بەرپرسانی ئێرانی، لە ناویاندا سەرۆککۆمار و بەرپرسانی وەزارەتی دەرەوە، هەمیشە دەڵێن، ئەگەر ئەمریکا لە پشتیوانییەکانی بۆ ئیسرائیل بەردەوام بێت، ئەم شەڕە فراوان دەبێت. ئێوە هیچ نیگەرانییەک لە واشنتن دەبینن کە ئەم شەڕە فراوان ببێت و بە ناوچەکەدا بڵاو ببێتەوە بۆ حووسییەکان لە یەمەن و حیزبوڵڵا لە لوبنان و بۆ گرووپە چەکدارەکان لە عێراق؟
جۆو: نیگەرانیی راستەقینە هەیە. هەر بۆیە دەبینیت بلینکن، وەزیری دەرەوە سەردانی ناوچەکە دەکات و لەگەڵ سەرۆکی وڵاتانی عەرەبیدا دادەنیشێت. لەبەر ئەوەیە ئەمە دەبینین. بەم تازەکییانەیش هێنری کیسنجەر مردووە کە ئەمەیش. ئەمە دیپلۆماسیەتی نێوانگیرانەیە (الدبلوماسية المكوكية) کە ئەو لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا جێبەجێی کرد. سەردانی سەرۆکی وڵاتانی دەکرد و هەوڵی دەدا وەک هێورکەرەوەیەک لەسەر ئەم شتانە خزمەت بکات. پێم وایە، ئەو گرووپانەی باسیان دەکەیت، ئێران، حیزبوڵڵای لوبنان، حووسییەکان هیچ کامیان شەڕێکی بەرەفراوانیان ناوێت. ئەم گرووپانە، گرووپە شیعییەکان، تەنیا دەیانەوێت ئیسرائیل قوفڵ بکرێت و ببەسترێتەوە و لەگەڵ حەماسدا شەڕ بکات و وا بکەن بەردەوام لە باکوورە چەند مووشەکێک بگرنە ئیسرائیل و بەردەوام سوپای ئیسرائیل سەرنجی لەسەر ئەمە بێت. بەڵام پێم وایە هیچ کامیان شەڕی بەرەفراوانیان ناوێت. ئەوەی ئێستا لە بارەیەوە نیگەرانم ئەوەیە ئاماژەت پێی دا: ئێمە کۆمەڵێک کەشتیی جەنگیی فرۆکەهەڵگرمان هەیە و، ئێرانیش خەریکە پەیامەکانی زیاد دەکات. پەیامناردن هەیە. هەروەها هەندێک حساباتی هەڵەی ستراتیژی هەن، رێک وەک ئەوانەی جەنگی یەکەمی جیهانییان هەڵگیرساند. ئەو کاتە دەکەوینە جەنگێکی کارەساتاوییەوە کە هیچ کەسێک نایەوێت. ئێمە رێک دەکەوینە ناویەوە. ئەوە ئەوەیە کە لە بارەیەوە نیگەران دەبم.
رووداو: ئەی لە بارەی ناوچە ئاوییەکانەوە چی؟ ماوەیەک بەر لە ئێستا بینیمان سوپای پاسداران دوو بەلەمیان گرت، حووسییەکانی یەمەن دەستیان بەسەر کەشتییەکدا گرت. ئێستا ئەمریکا هەوڵ دەدات جۆرێک لە هاوپەیمانێتییەکی نێودەولەتی هەبێت تا ئاسایشی ناوچە ئاوییەکان بپارێزێت. پێت وایە ئەمریکا بتوانێت ئەمە بکات بەبێ ئەوەی پەیامێکی زۆر توند بۆ حووسییەکان و ئێران بنێرێت؟
جۆو: پێم وایە دەبێت هەندێک وەڵام بۆ ئەو هێرشانە هەبن. ئێمە هیچمان بۆ هێرشەکەی حووسییەکان نەکرد. لە ناوچەکەدا روون نییە کە ئەم کۆمەڵە کەشتییە فڕۆکە هەڵگرە جەنگییانە لە دەریای سووردا چی دەکەن. من خەڵکی ناوچەکە ئەمەی پێ گوتووم. ئایا لەوێن بۆ پاراستنی کەشتییە بازرگانییەکان؟ ئایا لەوێن بۆ پاراستنی سەربازانی ئەمریکا لە سووریا؟ ئایا ئەگەر پێویست بێت هێرش دەکەنە سەر ئێران؟ ئایا ئەگەر پێویست بێت هێرش دەکاتە سەر سووریا؟ دەزانی، ئەوە روون نییە. راگەیەنراوی سەرکردایەتیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا زۆر لێڵە. پێم وایە ئەوە یارمەتیی دۆخەکە نادات. پێم وایە وەڵامی زۆر بەهێزی واشنتن بۆ هێرشی حووسییەکان لە دەریای سوور رێڕەوە ئاوییە بازرگانییەکان دادەخات. ئەگەر ئەو کۆمپانیایانە بڵێن ناتوانین کەشتییەکانمان لەوێ بخەینە مەترسییەوە، بە راستی بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەریی لەسەر بازرگانیی جیهانی و سەقامگیری جیهانی دەبێت.
رووداو: پێت وایە ئێران ئەم هەلە دەقۆزێتەوە؟ ئایا پەیامەکانی ئەمریکایان بە جددی وەرگرتووە کاتێک دەڵێت بەشدار مەبن، بەڵام ئەوان دەیکەن؟
جۆو: خۆت وەڵامی پرسیارەکەتت دایەوە. ئێران ئەو راگەیەنراوانە بە جددی وەرناگرێت.
رووداو: ئایا ئەم دەرفەتە دەقۆزنەوە؟
جۆو: بەڵێ، ئێستا زۆر وایان کردووە.
رووداو: ئەی بۆچی ئەمریکا بڕیاری داوە بێدەنگ بێت و چاوەکانی دابخات بەرامبەر ئەو بەڵگانەی لە ناوچەکەدا هەن؟
جۆو: کاتێک لە دیدگای جیاوازەوە سەیری ئەمە دەکەم کە یەکێکیان بەکاربردنی هەواڵەکانە لەم وڵاتەدا. پێم وا بوو هێرشەکانی دەریای سوور هەواڵی گەورە بوون. ئەو گرژییە گەورەیە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەواڵێکی گەورە بوو. نزیکەی شەش کاژێر هەواڵی ئەمریکا بوو. بەیانیی یەکشەممە بوو، کە یەکشەممە تەواو بوو، ئیدی لە هەواڵەکاندا نەبوو. دەزانی، ئەم شارە زۆر بۆ پەخشی هەواڵی تەلەڤزیۆنەکان زۆر گونجاوە، چونکە هەواڵی تەلەڤزیۆنی لەم شارەدا واشنتن پۆست و نیویۆرک تایمز دەجووڵێنن. پێم وایە، پێیان باشە خەڵک، خەڵکی دەنگدەر، زیاتر سەرنجی لەسەر کێشە ناوخۆییەکان بێت. نایانەوێت [لە دەرەوە] شتێک بکەن کە سەرنجی خەڵک بۆ ئەوە رابکێشن.
رووداو: ئەی پێت وایە کاتێک ئەمریکا قسە لەسەر ئۆپەراسیۆنەکانی تورکیا لە باکووری سووریا دەکات، زۆر جددییە کە ئەو هێرشانە هاوپەیمانەکانی ئەمریکای بۆ تێکشکاندنی داعش لاواز کردووە؟
جۆو: ئێمە لە پابەندبوونمان بە هێزەکانی سووریای دیموکراتدا جددیین. پێم وایە ئێمە هێزەکانی سووریای دیموکراتمان دروست کرد بۆ شەڕی داعش. لە پنتاگۆن بە راستی پابەندبوون بە هێزەکانی سووریای دیموکراتەوە هەیە.
رووداو: ئەی ئەو هەڕەشانەی لەسەر هەسەدە هەن؟
جۆو: هەڕەشە لەلایەن کێوە؟
رووداو: لەلایەن تورکیاوە.
جۆو: من نامەوێت ئەمە سادە بکەمەوە -، بەڵام ئەوە قورسە، چونکە ئێمە تورکیامان وەک توخمێکی ناتۆ دەوێت کە ئەم شەڕە دژی رووسیا تەواو بکات کە ئێستا پرسی رووسیا-ئۆکراینا چەقی بەستووە. ئێمە تورکیامان لەوێدا دەوێت. جا هەرچۆنێک ئەو شتە چارەسەر ببێت. ئێمە دەمانەوێت تورکیا لەوەدا بەشدار بێت. بەڵام دەبینیت تورکیا دژی هەسەدەیە.
جا کاتێک لە فەرماندەیی هێزەکانی ئەمریکا بووم، تورکەکان زۆر دژایەتییان دەکرد کە هەر جارێک بە ئاشکرا ستایشی هەسەدەمان بکردایە. بۆیە دەترسم …
رووداو: کاتێک بە باشە باسی هەسەدە دەکەن، ئەوان پەیوەندیتان پێوە دەکەن؟
جۆو: لە رێگەی باڵیۆزخانەوە.
رووداو: لە رێگەی باڵیۆزخانەوە.
جۆو: ئێمە ستایشی هەسەدەمان دەکرد کە هاوبەشمانە، وەک هاوبەشێک دەماننرخاندن، کەچی تورکەکان، باڵیۆزخانەی تورکیا، پەیوەندییان دەکرد: "دەکرێت ئەو توویتە بسڕنەوە؟ دەکرێت فەرماندەیی هێزەکانی ئەمریکا ئەو قسەیە لا ببات؟"
رووداو: ئەمە شتێکم بیر دەخاتەوە: هاوپەیمانێتیی نێودەوڵەتی راگەیەنراوێکی لەسەر هەندێک هێرش لە سووریا هەبوو، کەچی دوای ماوەیەکی کەم ئەو توویتەیان سڕییەوە. ئەمە لەسەر داوای تورکیا بوو؟
جۆو: من بە دروستی و تەواوەتی ئەوەیانم بیر نییە.
رووداو: ئەو کاتە بوو کە ئەمریکا لە سووریا درۆنێکی تورکیای خستبووە خوارەوە، چونکە درۆنەکە لە بنکەیەکی ئەمریکا لە باکوور و رۆژهەڵاتی سووریا نزیک بووبووەوە.
جۆو: زۆر راستە، بەڵێ راستە. بەڵێ، ئەوەم بیر کەوتەوە.
رووداو: تورکیا داوای لێ کردن کە ئەم پۆستە لە تویتەر بسڕنەوە؟
جۆو: بیرمە کە لەو باریەوە پۆستێکمان کردبوو، بیرم نایەت سڕیبێتمانەوە، بەڵام بیرمە لە ساتێکی دیاریکراودا لە لایەن وەزارەتی دەرەوە ئاگادار کراینەوە کە واز لە باسکردنی هەسەدە بهێنین. مەبەستی ئێمە ئەوە بوو کە هەسەدە لە شەڕی داعشدا هاوبەشمانە و تەنیا وەک هاوبەشێک دەماننرخاندن. دۆخێکی زۆر ئاڵۆز لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هەیە. لە کاتێکدا تورک ئەوەندەی بتوانن هەرچی سوودە لە پشتیوانیی ئەمریکای وەردەگرن، ئەوەندەی بتوانن هەرچی سوودە لە ئەندامێتییان لە ناتۆی وەردەگرن.
رووداو: ئایا هیچ هەوڵێکی دیپلۆماسی لەلایەن ئەمریکاوە هەیە کە وا لە تورکیا بکات بەرامەبەر بە هەسەدە هێندە توند نەبێت؟
جۆو: پێم وایە پەرژینی دژی ئەوە ئەوەیە کە ئێمە هێزەکانی ئەمریکامان لەگەڵ هەسەدەدا جێگیر کردوون و، تورکیایش ئەوە دەزانێت. ئەگەر هێرش بکەنە سەر هەسەدە … ئەوە هیچ کە ئەوان ناتوانن ئەمریکییەک، سەربازێکی ئەمریکی، بکوژن، چونکە ئەوە بۆ تورکیا دەبێتە کارەسات.
رووداو: با بگەڕێینەوە سەر عێراق و هەرێمی کوردستان. چ نیگەرانییەکتان لە هێزەکانی پێشمەرگە هەیە؟ کاتێک خۆیشت لە فەرماندەیی هێزەکانی ئەمریکا بوویت، دەزانیت کە ماوەیەکی زۆرە دەستیان بە پرۆسەیەک کردووە بۆ یەکخستنەوەی هێزەکانی پێشمەرگە، بەڵام تا ئێستا ئەنجامی بەرخەستە نین، بۆچوونی تۆ لەسەر ئەمە چییە؟
جۆو: خۆی بە هیچ شێوەیەک هیچ شتێک روون نییە. هیچ شتێک پتەو نەکراوە. لە راستیدا هەرگیز گەشەی نەکردووە و هەرگیز ئاشکرا نەکراوە. هەموو کاروبارەکان لەناو عێراقدا زۆر ئاڵۆز بوون. هاوکات ئێران لەوێ کاریگەریی هەیە. تورکیایش کاریگەریی هەیە. ئینجا پێشمەرگە هەیە کە تا ڕادەیەک کە عێراق وەک وڵاتی خۆیەتی، بەڵام هەرگیز بە تەواوەتی ئەوە روون نەبووە.
رووداو: لە پرسی شەڕی داعشدا ئاستی هاوئاهەنگیتان لەگەڵ وەزارەتی پێشمەرگە چۆنە؟ هەروەها هەڵوێستتان لەسەر هێرشەکانی ئێران بۆ سەر بنکەکانتان لە هەرێمی کوردستان چییە؟
جۆو: فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنی شەڕی داعش کار لەگەڵ پێشمەرگەدا دەکات، بەڵام فەرماندەیی بەش بەش بووە. خۆی پێشمەرگە یەک پێکهاتەیە. یەک توخمە کە فەرماندەیی کاری لەگەڵدا دەکات. فەرماندەیی لەگەڵ سووریایشدا کار دەکات. لەگەڵ هەسەدەیشدا کار دەکات. لەگەڵ بەغدایشدا کار دەکات. لەگەڵ وەزارەتی بەرگرییشدا کار دەکات. بۆیە لە بابەتی شەڕی داعشدا، فەرماندەیی زۆر بەش بووبوو. تەنیا چەند هەزار سەربازێک لە عێراق بوون. پێشتر باسی 900 سەربازمان لە سووریا کرد. پێم وایە سیاسەتێکی ستراتیجیی راستەقینە نەبوو بۆ ئەوەی لە عێراق و سووریا چی دەکەین.
رووداو: ئێوە هیچ نیگەرانییەکتان هەیە لە بارەی کاریگەرییەکانی ئێران و حەشدی شەعبی لەسەر هێزە ئەمنییەکانی عێراق کە ئێوە خۆتان پەیوەندییەکی زۆر باشتان لەگەڵیاندا هەیە؟
جۆو: ئەوە هەمیشە مایەی نیگەرانی بووە. نیگەرانی بووە لە حکومەتی عێراق. پێم وایە پەرژینی خۆپارێزی لەوە ئەوەیە ئۆپەراسیۆنی هەبێت، هێزەکانمان لەوێ بن، فەرماندەییەکی سەربازیمان لە بەغدا هەبێت و ئەو پەیوەندییە بەردەوام بێت. پێم وایە نیگەران دەبم ئەگەر ئیدارەیەکی دیکە لە واشنتن بێتە سەر حوکم و ئەو هێزانە لە عێراق بکشێنێتەوە. ئێستا بە راستی دەبینیت کاریگەریی ئێران زیاد بووە. یان یەکێک لەو هێرشە مووشەکییانەی بۆ سەر عێراق کارەسات و قوربانیی لێ کەوتووەتەوە. جا لێرە لە کۆنگرێسیش دەنگێک هەیە کە هێزەکانی ئەمریکا بکشێنرێنەوە کە ئەوە زیاتر دەستی ئێران لە بەغدا کراوەتر دەکات و رێیان دەدات کاریگەرییان زیاتر بکەن.
|
هەڤپەیڤین
|
https://www.rudaw.net/sorani/interview/121220231
|
جێگری سەرۆکی ئینستیتیوتی توێژینەوەی سیاسیی وەزارەتی دەرەوەی ئێران دەڵێت، "نێچیرڤان بارزانی وەکو دەنگێکی زۆر گرنگی ژیری و دانایی لە کوردستان و تەواوی عێراق دەبینین. کەسایەتییەکەی، ژیری و داناییەکەی، هەستە مرۆییە گرنگ و ناوازەکەی بەڕاستی جێگەی سەرنجە."
خەلیل شیرغولامی، جێگری سەرۆکی ئینستیتیوتی توێژینەوەی سیاسیی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە هەڤپەیڤینێکی تۆڕی میدیایی رووداودا لەبارەی زۆر بابەتی پەیوەندیدار بە هەرێمی کوردستان، عێراق، ئێران و ناوچەکە قسەی کرد.
دەقی هەڤپەیڤینی رووداو لەگەڵ خەلیل شیرغولامی، جێگری سەرۆکی ئینستیتیوتی توێژینەوەی سیاسیی وەزارەتی دەرەوەی ئێران
رووداو: ئەگەر لە گوتارەکەی سەرۆک نێچیرڤان بارزانی لە دیداری سلێمانی دەستپێبکەین، بە دڵنیاییەوە گوێتان لێ بوو باسی لە فەلەستینی کرد و گوتی، هەرێمی کوردستانی عێراق پشتیوانی لە دەوڵەتێکی فەلەستینی دەکات. ئەم هەڵوێستەی سەرۆک نێچیرڤان بارزانی چۆن دەبینیت؟
خەلیل شیرغولامی: بەر لە هەر شتێک، دەمەوێت سوپاس و پێزانینی خۆم بۆ بەڕێز سەرۆک د. بەرهەم ساڵح دەربڕم بۆ بانگهێشتەکەی و رێکخستنی میواندارییە ناوازەکەی لەم کۆنفرانسه زۆر نایابەدا. ئەمە زەوینەیەکی باشە بۆ کۆبوونەوە و قسەکردن لەگەڵ یەکتردا سەبارەت بە بابەتە زۆر گرنگەکان لە کاتێکی زۆر گرنگدا. لەبارەی گوتەکانی بەڕێز نێچیرڤان بارزانی، بەر لە هەر شتێک دەمەوێت جەخت لەوە بکەمەوە کە ئێمە نێچیرڤان بارزانی وەکو دەنگێکی زۆر گرنگی ژیری و دانایی لە کوردستان و تەواوی عێراق دەبینین. کەسایەتییەکەی، ژیری و داناییەکەی، هەستە مرۆییە گرنگ و ناوازەکەی بەڕاستی جێگەی سەرنجە. حەز دەکەم جەخت لەو راستییە بکەمەوە کە ئێمە لە ئێران بەڕێز بارزانی بە شێوەیەکی زۆر ئەرێنی دەناسین. ئەو لەنێو رای گشتیی ئێران و سیاسەتڤاناندا زۆر بەنێوبانگە. ئەوە لە سەرەتاوە دەبێت جەختی لێ بکرێتەوە. ئینجا سەبارەت بە گوتارەکەی و ئەو بەشەی لەسەر پرسی فەلەستین؛ دەزانیت پرسی فەلەستین بۆ هەموو موسڵمانان جێی نیگەرانییە. زیاتر لە حەوت دەیەیە و لەو رۆژانەی سەرەتاوە کە فەلەستین لەلایەن رژێمی زایۆنییەوە داگیر کرا، جێگەی نیگەرانی بووە و برینێکی خوێناوییە بۆ هەموو موسڵمانان لە هەر شوێنێک و لەنێویشیاندا عێراقییەکان و ئێرانییەکان، لە هەموو شوێنێک. دەزانیت ئەزموون ئەو راستییەی سەلماندووە تاوەکو مافە سەرەتاییەکانی گەلی فەلەستین نەپارێزرێن، هیچ چارەسەرێک بۆ ئەم قەیرانە درێژخایەنە نابێت کە ئەوە هۆی بنچینەیی چەندین ناسەقامگیری و ململانێیەکانی ناوچەکەمانە. ئینجا ئەم رۆژانە، دوای ئەوەی لە 7ی ئۆکتۆبەردا روویدا و هەروەها دوای خوێنڕێژی و کارە دڕندانەکانی رژێمی زایۆنی لە غەززە، ئەوە بزاوتێکی نوێی لەنێو گەلەکانی ئێمەدا بە دۆزی فەلەستین بەخشی. راستییەکە ئەوەیە کە ئێمە پێویستیمان بەوەیە بیر لە دۆزی فەلەستین بکەینەوە و پێویستە یارمەتی فەلەستینییەکان بدەین تاوەکو بتوانن ئەوە بەدەستبێنن کە شایەنیانە، ئەوەش شتێکی زۆر سەرەتاییە و بنەمای بیرکردنەوەیە لە هەندێک شت بۆ دانانی چارەسەر بۆ ئەم قەیرانە درێژخایەنە. دەزانی، بەربەست لەبەردەم دەوڵەتی فەلەستیندا خودی فەلسەفەی سیاسیی زایۆنیزمە، کە وەکو مرۆڤ سەیری فەلەستینییەکان ناکات و هیچ مافێک بۆ ئەو خەڵکە بە رەوا نابینێت، لە کاتێکدا خاکەکەیان داگیر کردوون و رۆژانە دەیانکوژن. هیچ مافێکیان بۆ بە رەوا نابینن. ئینجا تاوەکو ئەم جۆرە دۆخانە و ئیدارەیەکی جووی تووندڕۆمان لە تەلئەڤیڤ هەبێت، کە هانی ئەوە دەدات دۆزی فەلەستینییەکان و سەرهەڵدانیان وەلابنرێت، هیچ چارەسەرێک لەسەر زەوی نابێت. ئەمەش ئەو شتەیە کە لە هەموو شوێنێکی ناوچەکەماندا پێی دەگەین. ئینجا ئەوەی لە گوتارەکەی بەڕێز بارزانییەوە بیستم و تێیگەیشتم هەمان جەختکردنەوەیە لە مافە بنەڕەتییەکانی گەلی فەلەستین.
رووداو: کاتێک سەرۆک نێچیرڤان بارزانی باسی ئێرانی کرد، گوتی ئێران دراوسێیەکی دۆستە و ئێرانی بە دۆستی هەرێمی کوردستان ناوبرد. ئێستا پەیوەندیی نێوان هەرێمی کوردستان و ئێران چۆنە؟
خەلیل شیرغولامی: دەزانی، ئێمە هەمان نەتەوەین و ساڵەهای ساڵە رەگ و ریشەمان لە مێژوودا داکوتاوە و زۆر شتی هاوبەشمان هەیە. زۆر نەریت و لایەنی فەرهەنگیی هاوبەشمان هەیە. چێژمان بینیوە لە پەیوەندییەکی زۆر باش لەنێوان ئێران و هەرێمی کوردستانی عێراق. ئینجا ئێمە نەتەوەی براین و هاوکاریی یەکدیمان کردووە، لە زۆر کێشەدا یارمەتیی یەکترمان داوە لە زۆر سەردەمی گرنگی مێژووەکەماندا. ئەوە راستییە و هۆی ئەوەیش کە هەندێک جار بەرزی و نزمی لە پەیوەندییەکانماندا دەبێت، دەکرێت کێشەی بچووک بن یان هەڵەتێگەیشتن بێت لە پەیوەندییە زۆر ناوخۆیی و دۆستانەییەکانمان. ئێمە پێویستیمان بەوەیە سەرنج بخەینە سەر ئەو بوارانەی دۆستایەتی و برایەتی نێوان هەردوو نەتەوەمان. ئەمە زۆر گرنگە. هەروەها هەوڵبدەین لە رێگەی دانوستاندن و داناییەوە هەوڵی چارەسەرکردنی ئەو بوارانە بدرێت کە هەندێک جار ناکۆکی بچووکیان لەسەر دروست دەبێت. ئەمە زۆر گرنگە. ئێمە لەگەڵ برایانی کوردمان لێرە لە کوردستان هاوسۆزین. هەمان هاوسۆزیی ئەرێنیمان بەرامبەریان هەیە. وەکو دەزانن، زۆر کەناڵی هاوکاریمان هەیە. گەلی ئێمە و گەلی ئێوە زۆر کەناڵی پەیوەندیکردنیان هەیە. هەندێک جار هەمان خێزانیان هەیە. هەندێک جار زۆر بواری پەیوەندیکردنیان هەیە. ئینجا دۆخەکە لەو لایەنەوە زۆر ئەرێنییە. بۆیە گرنگە ئەم پەیوەندی و دۆستایەتییە بەرز بنرخێنرێت و هەوڵبدرێت لە لایەنە جیاوازەکانەوە پەیوەندییەکان بەهێز بکرێن، لەنێویشیاندا قووڵتر لە یەکتر تێگەیشتن، ئەوە زۆر گرنگە. لەبەرئەوەی لێکتێگەیشتن کرۆکی مامەڵەکردن و کرۆکی هاوئاهەنگییە. بەدیاریکراوی پێویستیمان بەوەیە یارمەتی نەوەی نوێمان لە ئێران و کوردستان بدەین تاوەکو یەکدی بناسن بۆ ئەوەی بتوانن پێکەوە مامەڵە بکەن. ئەوە زۆر گرنگە. وەک ئەوەی ئێستا هەیە. ئەوەی پێویستمانە ئەوەیە ئەم پەیوەندییانە بە باشی بەهێز بکەین.
رووداو: وەکو گوتت، هەندێک جار لەم پەیوەندییانەدا بەرزی و نزمی دەبێت. ئێمە لە بەرزییەکەداین یان لە نزمیەکەدا؟ لەبەرئەوەی رەنگە ئێستا پەیوەندییەکە لە باشترین دۆخدا نەبێت کە هەردوولا دەیانەوێت. پرسیارەکەم ئەوەیە ئێستا بەربەستی بەردەم پەیوەندیی نێوان هەرێمی کوردستانی عێراق و کۆماری ئیسلامیی ئێران چییە؟ ئەو هاوڕانەبوون و بەربەستە چییە؟
خەلیل شیرغولامی: دەزانیت، لە لایەنی ئێرانەوە هەندێک نیگەرانیی ئەمنی لەبارەی هەندێک چالاکیی هەندێک گرووپی تیرۆریستی هەیە، کە هەندێک جار دزە دەکەنە نێو ئێران و هەندێک چالاکیی نایاسایی یان کردەی تیرۆریستی لەنێو وڵاتەکەمان دەکەن. ئەمە چەند جارێک بابەتی پەیوەندیی نێوان بەرپرسانی ئێرانی و بەرپرسانی کوردستان بووە. من باوەڕی تەواوم هەیە کە دەتوانین چارەسەر بۆ ئەمە بدۆزینەوە. رەنگە لێکدانەوەی جیاوازمان بۆ کێشەکە هەبێت. لە هەمان کاتدا شتێکی باش دەبێت کە هەوڵبدەین نیگەرانییەکان و نیگەرانییە ئەمنییەکانی یەکتر بڕەوێنینەوە. هەروەک چۆن بۆ زۆر کێشەی دیکە بە هەمان شێوە بووە. دەزانی، هەندێک هەڕەشەی هاوبەشی ئەمنی لەسەر کوردستان و ئێران هەبوون، بەتایبەتی داعش. خۆت ئاگاداری ئەزموونە مێژووییەکەی هاوکاری و هاریکاری نێوان هەردوو گەلمانن لە شەڕی تیرۆریستانی داعشدا. بۆیە پێموایە دەتوانین لە رێگەی مامەڵەی پەیوەندیکردن و هەوڵدان بۆ قسەکردن لەگەڵ یەکتردا ئەنجامی باش بەدەستبێنین. ئەوە شتێک نییە کە بتوانێت رێگە لە پەیوەندییەکانمان بگرێت. پێم وایە ئەوە شتێکە دەتوانرێت لە رێگەی دانوستاندن و مامەڵەی قووڵتری نێوان هەردوولاوە چارەسەر بکرێت.
رووداو: بۆچوونی تۆ لەبارەی چارەسەرکردنی ئەو کێشانەوە لە رێگەی دانوستاندنەوەیە. راستییەکەی من هەمان بۆچوونیشم لە سەرکردەکانی هەرێمی کوردستانەوە بیستووە. پرسیارەکەم ئەوەیە، لە کاتێکدا هەردوو لایەنی کۆماری ئیسلامیی ئێران و هەرێمی کوردستانی عێراق هەمان بۆچوونیان سەبارەت بە چارەسەرکردنی کێشەکان و هەڵە تێگەیشتنەکان هەیە و وەکو گوتت هەندێک جار لێکدانەوەی جیاواز هەیە بۆ نیگەرانییەکان، بۆچی هەندێک جار دانوستاندن سەرناگرێت و سەر دەکێشێت بۆ ئامرازی دیکەی وەکو هێرش و بەکارهێنانی هێزی سەربازی؟
خەلیل شیرغولامی: ئێران هەرگیز هێزی سەربازیی دژی دۆستە کوردەکانمان بەکارنەهێناوە. خاڵەکە ئەوەیە.. بەڵێ، وەک پێم گوتی، رەنگە بەڵگەی جیاواز لای هەردوولا هەبێت، بەڵام ئەوەی لە پێشوودا روویداوە هەڕەشەی نزیک لە روودان بوون دژی ئێران لەلایەن هەندێک فاکتەری دەرەکییەوە کە مەرج نییە لە سوودی هەرێمی کوردستانیش بووبێت. بۆیە ئێران دۆستەکانمانی نەکردووەتە ئامانج، مەبەستم حکومەت و خەڵک لێرە لە هەرێمی کوردستان، بەڵام خاڵەکە ئەوەیە کە دەکرێت و دەبێت هەندێک بنەمای لێکنزیکبوونەوە هەبن کە ببنە بابەتی دانوستاندنی نێوان هەردوولامان، لەنێویاندا رێککەوتنی ئەمنیی نێوان ئێران و عێراق. لەوانەیە بتوانین لەسەر بنچینەی ئەو رێککەوتنە ئەمنییە هەرێمی کوردستانی عێراقیش بابەتێکی هاوکارییەکان بێت. پێموایە دەکرێت ئەوە ببێتە خاڵی دەستپێک و وەرچەرخانی دانوستاندنەکانمان و هەوڵدان بۆ تێگەیشتن لە نیگەرانییەکانی یەکدی و هەوڵبدرێت کێشەکانی ئێستا چارەسەر بکرێن. من تەواو متمانەم هەیە کە ئەمە شتێک نییە هاوکارییەکانمان لەداهاتوودا سنووردار بکات، لەبەر ئەو راستییەی کە دۆستایەتیمان هێندە رەگی لە مێژوودا داکوتاوە و زۆر بواری بەرژەوەندی هاوبەش و بەهای هاوبەشمان هەیە کە بە ئاسانی دەتوانین ئەم دۆخە تێپەڕێنین.
رووداو: گوتت کە کۆماری ئیسلامیی ئێران نایەوێت عێراق ببێتە گۆڕەپانی جەنگ، بەڵام رەنگە کەسێک لە هەرێمی کوردستان بپرسێت بۆچی ئێران لەم چەند ساڵەی دواییدا چەندینجار هێرشی کردە سەر هەرێمی کوردستانی عێراق، ئەگەر ئێران نایەوێت ئەم هەرێمە و ئەم وڵاتە ببێتە گۆڕەپانی شەڕ؟
خەلیل شیرغولامی: بەڵێ، زۆر گرنگە لە لایەنەکەی دیکەشەوە تێگەیشتن بۆ ئەم بابەتە هەبێت. دەزانیت من باسی ئەو راستییەم دەکرد کە لەنێو عێراقدا هەندێک جووڵەی نێوخۆیی وداگیرکاری هەن. سەرچاوەی زۆر لە کێشەکان لە ناوچەکەماندا دووداگیرکارین. یەکەمیان، داگیرکردنی فەلەستین لەلایەن ئیسرائیلییەکانەوە. دووەمیشیان کە زۆر بێزاری لە ناوچەکەمان بە تایبەت لە عێراقدا دروست دەکات، هەبوونی ئەمریکییەکانە لێرە لە عێراق و لە هەندێک شوێنی ناوچەکە کە سەرچاوەی ئاسایش و سەقامگیری نییە، بەڵکو بووەتە سەرچاوەی ناسەقامگیری، کاتێک کە لێی دەڕوانین.. بۆیە لەسەر بنەمای ئەوە، پێم وایە سەرەتا پێویستە لە داینامیکی بنەڕەتی نێو هەر وڵاتێک سەبارەت بە دیاردە سیاسییەکان تێبگەین. بۆ نموونە، لەنێو عێراقدا زۆر بیانوو دژی ئێران هەن لەبارەی دروستکردنی گرووپی بەرهەڵستکاری و بەرەنگاربوونەوە (موقاوەمە)، کە ئەمەش بەو جۆرە نییە، لەبەر ئەو راستییەی کە ئەوە رەگی لەنێوداینامیکی ناوخۆیی و خۆجێیی کۆمەڵگەی عێراقدایە. سەیری هەندێک لەو شتانە بکە کە بەهۆی سەرهەڵدانی داعشەوە بەسەر عێراقدا هاتن و ئەوەی دژی گەلی عێراق کردی کە هەڕەشەیەکی راستەوخۆ بوو بۆ هەموو عێراقییەک. لەسەر ئەو بنەمایە، عێراقییەکان بڕیاریاندا بەرەنگاری ببنەوە و سنوور بۆ ئەو هەڕەشە راستەخۆیە دابنێن کە خەریکبوو کاریگەری لەسەر هەموو شوێنێکی عێراق دابنێت، تەنانەت لە کوردستانیش وەک دەزانیت. بۆیە ئەمە ئەو راستییەیە کە هەندێک داینامیکی نێوخۆیی لەنێو عێراقدا بۆ هەبوونی ئەو کەسانە هەن کە تێڕوانینی خۆیان لەبارەی کێشە و ئاڵنگارییەکانی وەک داگیرکاری یان هەبوونی هێزی دەرەکی لەم ناوچەیەدا هەیە. سەبارەت هەرێمی کوردستان، وەک پێم گوتی، ئێمە تێڕوانینی خۆمان هەیە و هەندێک بەڵگە هەن و لەلایەنی ئێرانەوە هەندێک نیگەرانی رژدی ئەمنی هەبوون سەبارەت بە ئیسرائیلییەکان کە دەیانەوێت لەم هەرێمەدا کاریگەری دابنێن و هەندێک شت دژی ئێران بکەن کە هەندێک بەڵگە و دۆکیۆمێنت لەوبارەیەوە هەن. بۆیە پێموایە باشترین رێگە بۆ چارەسەری هەموو ئەم کێشانە لە رێگەی دانوستاندن و هەڵوێستی ئەرێنی هەردوولاوەیە، متمانەی زۆریشم هەیە کە دەتوانین بە دانایی هەردوولا ئەم رێگەیە بۆ چارەسەری هەموو کێشەکان بگرینەبەر.
رووداو: ئایا ئێران ئەو بەڵگەنامانەی داوەتە عێراق یان کوردستان کە بەلای ئێوەوە پاساوی هێرشەکانی دەسەلمێنن؟
خەلیل شیرغولامی: من لەو پێگەیەدا نیم، چونکە، وەکو دەزانیت، ئەمە بابەتێکە دەبێت ئەو کەسانەی بەرپرسیارن قسەی لەسەر بکەن و روونی بکەنەوە. من لەو پێگەیەدا نیم، بەڵام دەتوانم ئەوەتان پێ بڵێم کە زۆر گەڕی پەیوەندیکردن لەنێوان هەردوولادا هەبوون. وەک پێم گوتی، رەنگە لێکدانەوەی جیاوازمان بۆ دۆخەکە هەبێت. ئەگەر ئەمە بەم جۆرە بێت، واتای ئەوە نییە کە ناتوانین هیچی دیکە بکەین. بە دڵنیاییەوە دەتوانین بەشداری ئەرێنیی خۆمان لە پەیوەندی دۆستانەدا هەبێت و هەوڵبدەین هەموو کێشەکان چارەسەر بکەین. پێم وایە ئەوە شتێکە کە دەکرێت لە رێگەی کەناڵی هەمەچەشنی پەیوەندی نێوان هەردوو گەلەکەمانەوە چارەسەر بکرێت، وەک کەسانی ئەمنی و سیاسەتڤان و هەروەها کەسانی دیکەشەوە.
رووداو: رێککەوتنێکی ئەمنی لەنێوان ئێران و عێراق هەیە و هەرێمی کوردستانیش لەو رێککەوتنە ئەمنییەدا بەشدارە. ئایا هەرێمی کوردستانی عێراق و حکومەتی عێراق بە تەواوی پابەندی ئەو رێککەوتنەن؟
خەلیل شیرغولامی: عێراق وەکو دەوڵەتێکی خاوەن سەروەر و سەربەخۆ، مەبەستم ئەوەیە وەکو دەوڵەتێکی نیشتمانی، گشتگیرییەکی هەیە. لەسەر ئەو بنەمایە، بێ گوێدانە سیستمی سیاسی و سیستمی فیدراڵی و هەموو شتەکانی دیکە، ئەمە پابەندێتیی حکومەتی عێراقە. ئەوە رێککەوتنێکی دوو قۆڵییە. بێ لەبەرچاوگرتنی هەموو وردەکارییەکان یان بوارەکانی ناکۆکیی نێوخۆی عێراق، ئێمە حکومەتی عێراق وەک هاوبەشی ئەو رێککەوتننامەیە دەبینین. هەروەها حکومەتی عێراقیش هەر جۆرە ناکۆکی و گرژییەکی نێوخۆیی عێراق لە رێگەی دانوستاندنەوە چارەسەر دەکات و هەوڵدەدات ئەوە لەنێو وڵاتەکەدا سەربگرێت. ئێمە وا بیر دەکەینەوە.
رووداو: ئایا عێراق پابەندی ئەم رێککەوتنەیە؟ وەکو ئەوەی تۆ ئەم رێککەوتنە هەڵدەسەنگێنیت، کاتێک باسی رێککەوتن دەکەین، لەنێوان دوو لایەندایە و دەبێت هەردوولا پابەندی بن. ئایا تا ئێستا عێراق پابەند بووە؟
خەلیل شیرغولامی: حکومەتی عێراق چەندین جار جەختی کردووەتەوە کە پابەندە. هاوکات هەندێک کێشەی تەکنیکی لە جێبەجێکردنی ئەو رێککەوتنەدا هەبوون لەلایەن عێراقەوە. لە راستیدا ئەوە بابەتی دانوستاندنی نێوان هەردوو وڵاتە و کاتێک حکومەتی عێراق دەڵێت و جەخت دەکاتەوە کە پابەندی ئەو رێککەوتنەیە، ئەوا پێم وایە بۆ جێبەجێکردنی رێککەوتنەکە یان بۆ جێبەجێکردنی هەموو وردەکارییەکانی رێککەوتنەکە دەتوانین پێکەوە کار بکەین و هەوڵبدەین ئەو کێشە تەکنیکییانە چارەسەر بکەین کە هەمانن.
رووداو: لە دوایین هێرشی ئێراندا بۆ سەر هەولێر بازرگانێک کوژرا، هەروەها هاوڕێیەکی و کچە تەمەن یەک ساڵانەکەی. حەز دەکەم هەڵوێستی تۆ لەوبارەیەوە بزانم. ئایا نوێنەرەکانتان لە هەولێر، لە کۆنسوڵخانەی ئێران، سەردانی ئەو خێزانەیان کردووە؟
خەلیل شیرغولامی: دەزانی، خاڵەکە ئەوەیە کە ئێمە پێویستە لە هەڵوێستی یەکتر تێبگەین، کاتێک لە هەر دیوێکەوە سەیری دۆخەکە دەکەین. تۆش دەتوانیت سەیری ئەوە بکەیت کە لە کرمان لە ئێران روویدا، بەپێی هەندێک بەڵگە هەندێک لایەنی دەرەکی تێوەگلاون، زیاتر لە 100 کەسی بێتاوان کوژران، لە کەمتر لە کاژێرێکدا. بۆیە ئەمانە ئەو خاڵانەن کە دەکرێت ببنە بابەتی دانوستاندن و مامەڵەکردن لەنێوان هەردوولادا. تێدەگەم کە تێڕوانین هەیە. تێڕوانینی هەڵە هەیە و هەندێک جاریش هەڵەتێگەیشتن هەیە. دەکرێت ئەوە هەندێک لێکەوتەی کردەیی نەرێنیشی لای هەردوولا هەبێت، بەڵام ئەوە گرنگە زۆر بە رژدی و بە هەڵوێستێکی ئەرێنییانەوە بیر لە نیگەرانییەکانی هەردوولا بکرێتەوە بۆ ئەوەی بتوانین لە رێگەی ئەم مامەڵەیەوە بگەینە چارەسەرێک. ئەمە شتە گرنگەکەیە بۆ داهاتووی پەیوەندییەکان.
رووداو: بۆ من تۆ لایەنەکەی دیکەیت، چونکە من لە هەرێمی کوردستانی عێراق هەواڵەکان دەبیستم. پەیوەندیی نێوان ئێران و پارتی دیموکراتی کوردستان چۆنە؟
خەلیل شیرغولامی: دەزانی، ئەوە پرسێکی ئاڵنگاریی هەڵگر بوو، لەبەر ئەو راستییەی کە بابەتی ناکۆکی هەیە، بابەتی جیاوازی هەیە، بەڵام ئەوەی ئێمە بەگشتی بەرامبەر کوردستان بیری لێدەکەینەوە ئەوەیە کە هەرێمی کوردستان گەلێکی دۆستە، گەلێکی دۆستی ئێرانییەکان و ئێمەش هەمان هاوسۆزی و هەڵوێستی ئەرێنیمان بەرامبەریان هەیە. بۆیە پێم وایە بەبێ گوێدانە دابەشکارییە جیاوازەکان، ئێمە پێویستە سەیری کۆی گشتیی بابەتەکە بکەین، واتە رێبازی گشتگیرانە بەرامبەر یەکدی، چونکە لە رێبازی گشتگیرانەدا زۆر لایەنی گرنگی لێکنزیکبوونەوە و بابەتی هاوبەشمان هەیە کە ئەم رێبازە دەتوانێت یارمەتی چارەسەرکردنی هەر کێشەیەک بدات، نەوەک ئەوەی سەرنج بخرێتە سەر بابەتی جیاوازییەکان. بابەتی جیاوازییەکانیش لای هەر لایەک گرنگە، بەڵام رێگەی دۆزینەوەی چارەسەر بۆیان هەمیشە ئەوە نییە زەقبکرێتەوە، بەڵکو ئەوەیە هەوڵی گرتنەبەری کەناڵیکی گونجاوی پەیوەندیکردن لەنێوان هەردوولادا بدرێت تاوەکو هەوڵبدەن لێیەوە بگەنە ئەنجامێکی باش.
رووداو: بەگشتی کێشەکە ئەوەیە کە دەنگدانەوەی هەر کێشەیەک زۆر گەورەترە لە دەنگدانەوەی هەموو شتە هاوبەشەکان.
خەلیل شیرغولامی: وایە. دەزانیت ئەوە هەمیشە بۆ هەموو بابەتە سیاسییەکان وایە.
رووداو: دەتوانیت یەک کێشەی سەرەکیم پێ بڵێیت کە لەگەڵ پارتی دیموکراتی کوردستاندا لەسەری ناکۆکن؟
خەلیل شیرغولامی: دەزانی، من ناچمە نێو وردەکارییەکانەوە لەبارەی بابەتی جیاوازییەکانەوە، چونکە هەروەک ئەوەی هەوڵدەدەم بۆتی روون بکەمەوە، ئێمە بەنیاز نین جەخت لەسەر بابەتی جیاوازییەکان بکەینەوە. با هەوڵبدەین ئەرێنی بین. با هەوڵبدەین ئەرێنییانە بیر بکەینەوە و بۆ داهاتوومان بە رێگە ئەرێنییەکەدا بڕۆین.
رووداو: ئەمە بۆ بینەرانم گرنگە، من وەک خۆم لە هەرێمی کوردستان و تەنانەت لە عێراقیش ئەمە زۆر دەبیستم، کەسانێکی ئەکادیمی و سیاسی دەڵێن، "ئێران دژی هەرێمی کوردستانی عێراقە"، "ئێران حکومەتی عێراقی کۆنترۆڵ کردووە و لە رێگەی حکومەتی عێراق و دادگای فیدراڵیی عێراقەوە هەوڵدەدات دەسەڵاتە دەستوورییەکانی هەرێمەکە لاواز بکات"، لەوبارەوە چ دەڵێن؟
خەلیل شیرغولامی: ئەمە پەیوەندی بە زانیاریی ناڕاست و هەڵمەتی زانیاریی هەڵەوە هەیە کە هەندێک جار هەندێک لایەنی دەرەکی دەستیان تێیدا هەیە. با لە ناخی دڵمەوە پێت بڵێم، ئەمە بەو جۆرە نییە. ئێمە پەیوەندییەکی زۆر باشمان لەگەڵ هەرێمی کوردستاندا هەیە لە زۆر لایەنەوە، وەک بابەتە سیاسی، ئەمنی، ئابووری و هەروەها مامەڵەی گەل لەگەڵ گەل. هەروەها ئێمە وەک ئاسایشی خۆمان لە ئاسایشی هەرێمی کوردستانی عێراقمان روانیوە. ئێوە ئاگاتان لە چیرۆکی داعشە کە چۆن ئێران ئەرێنییانە بەشداری کرد تاوەکو بەرەنگاری ئەو ئاڵنگارییە ببێتەوە لە تەواوی عێراق و لە هەرێمی کوردستانیشدا هەبوو. ئەوە لەنێو ئەو سەردەمە زۆر گرنگەدایە کە خەڵکی کوردستان پێویستی بە یارمەتیمان بوو و ئێمەیش یارمەتیمان دان، چونکە ئێمە وەک گەل و خەڵکی خۆمان سەیریان دەکەین. ئەمانە هەندێک تێڕوانینی هەڵەن، چونکە عێراق بۆ ئێران زۆر گرنگە، لەبەرئەوەی دراوسێی نزیکمانە. هەر کێشەیەک لە عێراق راستەوخۆ کاریگەری لەسەر ئێرانیش دەبێت. لەسەر بنەمای ئەو تێگەیشتنە، لە لایەنی ئێرانەوە پێمان وایە هەر کێشەیەک لە هەر لایەکی عێراقەوە دەکرێت ببێتە کێشە بۆ ئێرانیش. بەداخەوە، لە چوار- پێنج ساڵی رابردوودا، چەند ساڵێکی وا، هەڵمەتی پڕوپاگەندەی دژ بە ئێران و عێراق هەیە، نەوەک تەنیا لە هەرێمی کوردستان، بەڵکو لە دیوە عەرەبییەکەی عێراقیش. ئاگاداریت چی روویدا پێشتر کە هەندێک لایەن هەوڵیاندا هێرش بکەنە سەر کۆنسووڵخانەکەمان لە کەربەلا و لە نەجەف. ئەو ماوەیەت بیرە، ئەوە پەیوەندی بە لایەنی دەرەکییەوە هەیە کە هەوڵدەدات کاریگەری دابنێت و هەوڵدەدات کاریگەرییەکی رووخێنەری لەسەر پەیوەندییە زۆر باشەکەمان هەبێت. بۆیە پێم خۆشە جەخت لەوە بکەمەوە کە ئێمە هاوسۆزی زۆرمان بۆ خەڵکی هەرێمی کوردستان هەیە، هەروەها بۆ ئیدارەکەی لێرە لەم هەرێمە، ئەوە شتێکە کە هەندێک کێشەی بچووک ناتوانێت کاریگەری زۆری تێبکات. بۆیە ئەمانە زانیاری هەڵە و هەڵەتێگەیشتنن. لەبەرئەوە پێویستمان بە پەیوەندی و تیکەڵاوی زیاترە لە کەناڵی هەمەچەشنەوە.
|
هەڤپەیڤین
|
https://www.rudaw.net/sorani/interview/230420241
|
دامەزراوەی پیشەسازیی نەوتی کوردستان پێشوازی لە بڕیاری وەزارەتی نەوتی عێراق بۆ دەستپێکردنی کۆبوونەوەکان لەبارەی هەناردەکردنەوەی نەوتی کوردستان دەکات. گوتەبێژی ئەپیکور دەڵێت: "چاوەڕوانین لەم رۆژانەدا وادەی کۆبوونەوەکان دەستنیشان بکرێت."
مایڵز کاگینز، گوتەبێژی دامەزراوەی پیشەسازیی نەوتی کوردستان لە بەرنامەی رووداوی ئەمڕۆ گوتی: "خاڵێکی بەسوودی بەرهەمهێنانی نەوت لە هەرێمی کوردستان بۆ عێراق ئەوەیە کە بەرهەمهێنان لە هەرێمی کوردستان رێڕەوی دووەم دەڕەخسێنێت بۆ نەوت تاوەکو بگاتە بازاڕەکانی جیهان، بازاڕەکان لە رابردوودا بەهۆی ئاڵۆزییەکان لە ئۆکراینا شڵەژان، هەروەها رەوشی ئەمنی لە دەریای سوور، بۆیە عێراق بەهێزتردەبێت کاتێک دوو خاڵی هەناردەکردنی هەیە."
لە بەشێکی دیکەی گوتەکانیدا، گوتەبێژی دامەزراوەی پیشەسازیی نەوتی کوردستان باسی خواستی کۆمپانیاکان بۆ هەناردەکردنەوەی نەوتی کوردستان و گرفت و کێشەکانی ئەو دۆسیە و زیانەکانی راگرتنی کرد چ بۆ عێراق و چ بۆ کۆمپانیاکانی نەوت.
دەقی هەڤپەیڤینی رووداو لەگەڵ مایڵز کاگینز، گوتەبێژی دامەزراوەی پیشەسازیی نەوتی کوردستان:
رووداو: راگەیێندراوەکەی وەزارەتی نەوتت بینیوە، دەمەوێت بپرسم بە بۆچوونی خۆت پێتوایە حکومەتی عێراقی جیددییە لەبارەی چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە؟
مایڵز کاگینز: راگەیێندراوەکەی بەغدا لەلایەن کۆمپانیاکانی ئەندامی ئەپیکۆرەوە پێشوازی لێکرا، ئێمە ئەو کاتە دەزانین کە جیددین کۆبوونەوەکان بە راستی دەکرێن، تەنیا رۆژێکە کە راگەیێندراوەکە بڵاوکراوەتەوە و هەندێک کاتی پێدەچێت بۆ دانانی کاتی کۆبوونەوەکە و یەکلاکردنەوەی شوێن و کاتەکە و هاوئاهەنگی لەنێوان هەشت کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکەی ئەندامی ئەپیکۆر لەگەڵ بەرهەمهێنەری دیکەی نەوت لە هەرێمی کوردستان، هەروەها وەزارەتی سامانە سرووشتییەکان، کاتی پێدەچێت تاوەکو کۆبوونەوەکە رێکدەخرێت، بەڵام خۆشحاڵین کە دەبینین وەزارەتی نەوت راگەیێندراوی گشتی بڵاودەکاتەوە لەبارەی گرنگیی کۆبوونەوەکان و گرنگیی دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنی نەوت لە رێگەی بۆرییەکەوە.
رووداو: بێگومان کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان خۆشحاڵن بەم راگەیێندراوە، چونکە وەزارەتی نەوتی عێراق و حکومەتی عێراق لانیکەم لە چەند مانگی رابردوو ئامادە نەبوو گفتوگۆ بکات، بە بۆچوونی تۆ چی وا لە حکومەتی عێراق یان لانیکەم لە وەزارەتی نەوت دەکات بۆ ئەوەی دەستپێشخەرییەکی وا بکات؟
مایڵز کاگینز: پێمانوایە وەزارەتی نەوت بە چەند هۆکارێک ئەم بڕیارەی داوە. با روونیبکەمەوە، یەکەم، وەزارەتی نەوت و حکومەتی فیدراڵی لە بەغدا تێدەگەن بۆ ئەوەی عێراق ئەوپەڕی گەشەی هەبێت دەبێت بەرهەمهێنانی نەوت لە هەموو ناوچەکانی وڵاتەکە هەبێت. دەبێت بەرهەمهێنان لە باشوور هەبێت لە بەسرە، هەروەها لە میسان و بەرهەمهێنانی نەوت لە ناوەڕاستی عێراق، بێگومان بەرهەمهێنانی نەوت لە هەرێمی کوردستانیش. ئەمەش پرسێکی ئابوورییەوە، بەڵام هەروەها گوشاری دەرەکی هەبوو، حکومەتی ئەمریکا لەنێویاندا سەرۆک بایدن و سەرکردەکان لە وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا و وەزارەتی گەنجینەی ئەمریکا و وەزارەتی وزەی ئەمریکاش، ئەمان گوشاریان لە سەرۆکوەزیران سوودانی و حکومەتی عێراق دەکرد بۆ دەستپێکردنی هەناردەکردنی نەوت لە بۆرییەکەوە. هەروەها ئێمە بیستمان کە گوشاری دەرەکی دیکە لە وڵاتانی دیکەی بەرهەمهێنەری نەوتەوە هەبووە کە پەیامێکی هاندانیان بە بەغداوە داوە و گوتوویانە؛ بڕوانە، پێویستە کەرتێکی بەهێزی نەوت و گازمان هەبێت لە وڵاتەکەتدا لە عێراق، چونکە وەبەرهێنانی دەرەکی زیاتر و زیاتر رادەکێشێت و هێزی زیاتر بۆ وڵاتانی بەرهەمهێنەری ئۆپێک دروستدەکات.
رووداو: ئاماژەت بە ئۆپێک کرد، هەفتەی داهاتوو بە دیاریکراوی 2ی حوزەیران، کۆبوونەوەی ئۆپێک پڵەس هەیە، بڕیارەکانی ئۆپێک پڵەس و ئەو سنوورانەی بۆ عێراق داندراون لەبارەی بەرهەمهێنانی نەوتەوە، پێتوانییە بەشێوەیەک ئەمە دەبێتە بەربەستێک لەبەردەم حکومەتی عێراق بۆ ئەوەی دەستبکاتەوە بە هەناردەکردنی نەوت لە هەرێمی کوردستانەوە؟
مایڵز کاگینز: ئۆپێک مێژوویەکی بەهێز و کاریگەرییەکی گەورەی بەسەر بازاڕە جیهانییەکانی نەوتدا هەیە. ئۆپێک لە عێراق دامەرزرا، یەکەم کۆبوونەوەی چەندین ساڵ پێش ئێستا لە بەغدا کرد، ئێستاش عێراق دووەم بەرهەمهێنەری نەوتە لە ئۆپێک پڵەس، ئەندامانی ئەپیکۆر بڕوایان وایە ئەو نەوتەی لە هەرێمی کوردستان بەرهەمدەهێندرێت دەبێتە بخرێتە نێو پشکی عێراقەوە لە ئۆپێک، لە درێژخایەنیشدا، وەزیری نەوتی عێراق عەبدولغەنی گوتی کە ئەو دەیەوێت عێراق ببینێت کە شەش ملیۆن بەرمیل نەوت لە رۆژێکدا بەرهەمبێنێت، ئێستا بەرهمهێنان نزیکەی سێ ملیۆن و نیو بەرمیلە لە رۆژێکدا، هەرێمی کوردستانیش دەبێتە بەشدارێکی گرنگ لە بەرهەمهێنانی تێکڕای نەوت لە عێراق.
رووداو: نزیکەی 18 مانگ پێش ئێستا هەڤپەیڤینێکمان لەگەڵ وەزیری نەوتی عێراق کرد، کاتێک پرسیارمان لێکرد لەبارەی راگرتنی هەناردەکردنی نەوت لە کێڵگەکانی هەرێمی کوردستانەوە، ئەو گوتی بە جۆرێک ئەوە بۆ ئەوان لە وەزارەتدا شتێکی ئەرێنی بووە، چونکە کاتێک نەوت لە هەرێمی کوردستانەوە هەناردە دەکرا ئێمە لەلایەن ئۆپێک و ئۆپێک پڵەسەوە رەخنەمان لێدەگیرا کە ناتوانین پابەندی سنووری بەرهەمهێنان بین، بەڵام ئێستا کە رۆژانە نزیکەی نیو ملیۆن بەرمیل کەمترمان هەیە، ئێستا ئاسوودەین چونکە پابەندییەکانمان جێبەجێ دەکەین، چیت هەیە لەبارەی ئەم قسەیەوە؟
مایڵز کاگینز: وەزیری نەوت پیاوێکە کە لەم پیشەسازییە تێدەگات و بێگومان لە رۆڵی جیهانیی عێراق تێدەگات بۆ بازاڕەکانی جیهان، ئەو گفتوگۆیانەی لەنێوان حکومەتی هەرێمی کوردستان و وەزارەتی نەوتی عێراق و کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکانی نەوتی هەرێمی کوردستان روودەدات، پێویستە ئەوە لەخۆبگرێت کە چۆن بەرهەمهێنانی ئێمە بەشێکە لە پشکی ئۆپێک، خاڵێکی بەسوود هەیە بۆ بەرهەمهێنانی نەوت لە هەرێمی کوردستان ئەو سوودەش ئەوەیە کە بەرهەمهێنان لە هەرێمی کوردستان رێڕەوی دووەم دەڕەخسێنێت بۆ نەوت تاوەکو بگاتە بازاڕەکانی جیهان، بازاڕەکان لە رابردوودا شڵەژا بەهۆی ئاڵۆزییەکان لە ئۆکراینا، هەروەها رەوشی ئەمنی لە دەریای سوور، بۆیە عێراق بەهێزترە کاتێک دوو خاڵی هەناردەکردنی هەیە، هەر ئەمەش هۆکارە کە دەبینین حکومەتی عێراق سەرنجی زیاتر دەخاتە سەر بۆری کەرکووک، بۆریی کەرکووکیش نەوت دەباتەوە بەندەی جەیهان لە تورکیا، بۆیە هەموو ئەم بەرهەمانە سوودی بۆ عێراق هەیە.
رووداو: ئێستا کۆبوونەوەیەک هەیە کە دەکرێت، لانیکەم لە چەند رۆژی داهاتوودا، وەکو ئەپیکۆر ئەو مەرجانە چییە کە هەتانە بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنی نەوت؟
مایڵز کاگینز: ئێمە لەبارەی مەرجەکانمان زۆر روون بووین. یەکەم، دەمانەوێت دڵنیابین کە هەر گۆڕانکاری و هەموارێک لە گرێبەستەکاندا دەکرێت رێککەوتن لەخۆدەگرێت لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان هەروەها کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکانی نەوت و وەزارەتی نەوتی عێراق. دووەم، دەمانەوێت دڵنیاییمان هەبێت لەبارەی پێدانی پارە، دەمانەوێت بزانین چۆن و کەی حەقدەستەکانی رابردوومان وەردەگرین لەگەڵ حەقدەستەکانی داهاتوومان، دەشمانەوێت کە هەمان مەرجە بازرگانییەکانمان بمێننەوە کە ئێستا هەمانە لەژێر گرێبەستی بەرهەمهێنانی هاوبەش لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان، بەڵام هەروەکو لە دوایین راگەیێندراومان بڵاومانکردەوە، کۆمپانیاکانی ئەندامی ئەپیکۆر کراوەن و ئامادەین گۆڕانکاری لە گرێبەستەکانماندا بکەین بۆ ئەوەی بگەینە ئامانجی هەناردەکردنی نەوت لە رێگەی بۆرییەکەوە.
رووداو: وەکو گوتت کۆمپانیا نێدەوڵەتییەکانی نەوت لە کوردستان حەقدەستەکانی رابردوویان دەوێت هەروەها گەرەنتییەک بۆ حەقدەستەکانی داهاتوویان، لێرە بە بۆچوونی تۆ، ئەگەر نەوت نرخی 100 دۆلار بێت بۆ هەر بەرمیلێک، پێویستە چەند بدرێتە کۆمپانیاکان بۆ ئەوەی، یەکەم قازانج بکەن، دووەمیش، قەرەبووی زیانەکانیان بکەنەوە؟
مایڵز کاگینز: با ئەم دوو بابەتە جیابکەینەوە، من سەرەتا باسی زیانەکان دەکەم، ئەو نەوتەی لە هەرێمی کوردستان بەرهەمهێندرا لەنێوان ئۆکتۆبەری 2022 و ئاداری 2023، کۆمپانیاکانی ئەندامی ئەپیکۆر حەقدەستی خۆیان لە حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە وەرنەگرتووە کە ملیارێک دۆلارە، بەڵام کاتێک دەچینەوە پێشەوە و هەناردەکردن دەستپێدەکاتەوە مەرج نییە کە داواکاری هەبێت ئەو ملیار دۆلارە بە کاش بدرێت پێش ئەوەی هاردەکردن دەستپێبکاتەوە، بەڵام هەر رێککەوتنێک بکرێت پێویستە ئەوەی تێدا لەبەرچاو بگیرێت کە چۆن و کەی ئەو ملیار دۆلارە دەدرێت بۆ ئاییندەش پێویستە بزانین کە دڵنیایی هەیە بۆ پێدانی حەقدەست، ناتوانین لە کاردا بەردەوام کە تێیدا ئێمە نەوت بەرهەمدێنن و نەوتەکەش دەفرۆشرێت و ئێمە پارەکەمان دەستناکەوێت ئیتر ئەگەر لە حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە بێت یان حکومەتی عێراق، ئەمە بنەما سەرەتاییەکانی بازرگانییە، فرۆشیار و کڕیار و ئاڵوگۆڕی پارە هەیە، پێویستە ئێمە بزانین کەی پێدانی پارەکە کەی دەبێت و چۆن دەبێت.
رووداو: بە گەڕانەوە بۆ حکومەتی عێراق بە بۆچوونی تۆ، پێتوایە بۆچی پار لە ماوەی 12 مانگی رابردوودا حکومەت وەڵامی داوا و داخوازییەکانی ئیپیکۆری نەدایەوە؟
مایڵز کاگینز: کە دادگایی ناوبژیوانێتیی نێوان تورکیا و بەغدا دەستی پێکرد، ئەوە چارەسەر کرا و لە ئەنجامدا حکومەتی تورکیا لە تشرینی یەکەمی 2023دا دوای بوومەلەرزەکە رایگەیاند کە بۆرییەکە بۆ هەناردەکردنی نەوت ئامادەیە. بەڵام لەو کاتەوە ناسازگاریی سیاسی هەبووە رەنگە من ئەمە بە شێوەیەکی جیاواز بڵێم حکومەتی فیدراڵیی عێراق نەیویستووە بۆ چارەسەری ئەم گرفتە پرۆپۆزەڵەکان بخاتە روو و داوای کۆبوونەوە بکات بەڵام کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکانی نەوت گەلێک چالاکییان هەبووە و حکومەتی ئەمریکاش چالاکیی هەبووە کە هانی بەغدای داوە کارە راستەکە بکات و، کارە راستەکەیش ئەوەیە کە هەموو خەڵکی عێراق لەوپەڕی خۆشگوزەرانیدا بن. کارە راستەکە ئەوەیە ئەوە رابگیردرێت کە مانگانە ملیارێک دۆلار لەدەست بدرێت، لەبەر ئەوەی بۆرییەکان داخراون کارە راستەکە ئەوەیە کە بە هەمان شێوە مامەڵە لەگەڵ خەڵک و ئەو کۆمپانیایانەدا بکرێت کە لە هەرێمی کوردستان کاردەکەن کە خەڵک و کۆمپانیا کارکەرەکان لە سنووری حکومەتی فیدراڵیی عێراقدا مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت جا ئێستا کارە راستەکە بۆ بەغدا ئەوەیە کۆبوونەوە لەگەڵ هەرسێ لایەندا بکات بۆ ئەوەی کۆتایی بەم گرفتی بۆری نەوتە بهێنن.
رووداو: تێچووی بەرهەمهێنان یەکێکە لە گرفتەکان بە گوێرەی زانیاریی تۆ و ئەو کۆبوونەوانەی لە بەغدا و شوێنەکانی دیکەی وەک ئیمارات کران، ئایا هیچ رێکارێک هەیە یان ئایا هیچ لێکتێگەیشتنێک لەنێوان کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان و حکومەتی عێراقدا هەیە و ئایا حکومەتی عێراق بە هیچ جۆرێک ئامادەیە لەم بارەیەوە دانوستاندن بکات؟
مایڵز کاگینز: ئەوەی ئێمە چاوەڕێی دەکەین بانگهێشتی راستەقینە و فەرمیی کۆبوونەوەیە تاوەکو لەبارەی دەستکردن بە هەناردەکردنەوەی نەوت لە رێگەی بۆرییەوە گفتوگۆ بکەین. هیوادارین ئەجێندایەکمان بەدەست بگات و دەمانەوێت بزانین چ بابەتێک گفتوگۆی لەسەر دەکرێت هەروەها پێشوازی لە وەزارەتی نەوت دەکەین بۆ ئەوەی پرۆپۆزەڵێکی نووسراو بخاتە روو کە کۆمپانیاکانمان بتوانن هەڵیبسەنگێنن. کاتێک ئێمە ئەو خاڵانە و ئەو پرۆپۆزەڵە رەشنووسەمان لە بەردەستدا بوو، ئەو کاتە دەتوانین دەست بکەین بە شیکاریی ئەگەری تێچووی هەر بەرمیلێک.
رووداو: کەواتە تاوەکو ئێستا هیچ بانگهێشتێکی فەرمی نییە بۆ ئەو کۆمپانیا نێودەوڵەتییانەی لە هەرێمی کوردستان کاردەکەن و هیچ ئەجێندایەکیش بۆ ئەو کۆبوونەوەیە نییە؟
مایڵز کاگینز: نەخیر، بەڵام مەرج نییە ئێمە پێشبینی ئەوە بکەین کە لەگەڵ راگەیاندنی ئەو کۆبوونەوەیەدا لە 24 کاژێردا ئەو ئەجێندایە بێتە بەردەستمان، چاوەڕێ دەکەین، رەنگە سبەی یان دوو سبەی شتێک روو بدات.
رووداو: وەک ئەپیکۆر پێشبینیی چی لەو کۆبوونەوەیە دەکەن یان دەتانەوێت لەو ئەجێندایەدا چی هەبێت، بۆ نموونە کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان بڵێن "باشە، ئەمە ئەو کۆبوونەوەیەیە کە گرفتەکان چارەسەر دەکات"؟
مایڵز کاگینز: ئەوەی ئێمە حەز دەکەین لەم کۆبوونەوانەدا بیبینین چوارچێوەیەکی کارە بۆ پێداچوونەوە و ئەگەری دەستکاریکردنی گرێبەستەکان. دەمانەوێت بزانین ئەم گفتوگۆیانە چۆن بەڕێوە دەچن، هەروەها دەبێت کات و وێستگەی دیاریکراویشی هەبێت کە خاڵی بڕیاری گرنگی تێدا بێت و لەلایەن هەرسێ لایەنەوە پابەندێتی هەبێت کە زنجیرە کۆبوونەوە بکەن تا بە خێراترین شێوە کۆتایی بەم گرفتە بهێنن. وەزارەتی نەوت لە راگەیاندنەکەیدا دەڵێت کە ئەوان دەیانەوێت پەلە بکەن و بە خێرایی ئەم گرفتە چارەسەر بکەن و نەوت بچێتەوە بۆرییەکان. ئێمە پشتیوانیی ئەوە دەکەین و دەمانەوێت ئەم گرفتە بە زوویی چارەسەر ببێت.
رووداو: لەبارەی دەستکاریکردنی گرێبەستەکانەوە، ئایا ئەمە بژارەیەکە کە کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان ئامادەن گفتوگۆی لەسەر بکەن؟
مایڵز کاگینز: کۆمپانیا ئەندامەکانی ئەپیکور ئامادەن گفتوگۆ لەسەر دەستکاریکردنی گرێبەستەکان بکەن، بەڵێ.
رووداو: ئەی چ خاڵێک لە گرێبەستەکاندا ئامادە نین قسەی لەسەر بکەن؟
مایڵز کاگینز: من ناتوانم بە ناوی هەر یەکێک لە کۆمپانیاکانەوە قسە بکەم. بەڵام وەک بنەمایەک دەڵێم کە ئەوە بۆ کۆمپانیاکانمان گرنگە سێ مەرجی پێشوەختەیان هەبێت: یەکەم، هەر گۆڕانکارییەک لە گرێبەستەکاندا بە رەزامەندیی حکومەتی هەرێمی کوردستان و رێککەوتن بێت، دەبێت گەرەنتی پێدانی پارەکانی رابردوو و داهاتوو بکات کە حەز دەکەین هەمان مەرجی دارایی بپارێزن، بەڵام رەنگە جیاوازی هەبێت لەبارەی بڕی پێدانی پارەوە. ئیدی چ پارەکە لەلایەن هەولێرەوە بدرێت یان لەلایەن بەغداوە. رەنگە لە هەندێک دۆخدا هەندێک باج هەبێت کە بەغدا بەرژەوەندیی تێیدا هەبێت. نازانین، بەڵام ئێمە سەیری ئەم پرۆپۆزەڵانە دەکەین و لە کۆبوونەوەی گونجاودا دانوستاندنیان لەسەر دەکەین.
رووداو: حکومەتی هەرێمی کوردستان و وەزارەتی سامانە سرووشتییەکان لە کوێی هەموو ئەمانەدان؟
مایڵز کاگینز: وەزارەتی سامانە سرووشتییەکان و د. ئومێد تیمێکی زۆر زیرەکن من لە پشتی پەردەوە زۆر هەوڵم داوە و کۆبوونەوەی زۆرم کردووە و گفتوگۆم لەگەڵ کۆمپانیا نەوتییە نێودەوڵەتییەکاندا کردووە و ئەوانیش لەگەڵ بەغدا گفتوگۆیان کردووە بەڵام من لەبری ئەوان قسە ناکەم بۆیە داوات لێدەکەم کە پرسیارەکەت ئاڕاستەی وەزارەتی سامانە سرووشتییەکان و گوتەبێژەکەیان بکەیت جا من تەنیا دەمەوێت جەخت لەوە بکەمەوە کە وەزارەتی سامانە سرووشتییەکان هاوبەشێکی باش و سەرڕاستی ئەو کۆمپانیا نەوتییە نێودەوڵەتییانە بووە کە لە هەرێمی کوردستان کاردەکەن. کۆمپانیا نەوتییەکانیش دەیانەوێت دڵنیا ببنەوە کە هەر گۆڕانکارییەک لە گرێبەستەکاندا بە بەشداریی حکومەتی هەرێمی کوردستان و وەزارەتی سامانە سرووشتییەکان بێت.
رووداو: ئایا دانوستاندن و کۆبوونەوەکانی حکومەتی عێراق لەگەڵ کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکاندا جیایە لە دانوستاندنەکانی لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان؟ ئایا حکومەتی هەرێمی کوردستان لەم دانوستاندنانە و ئەوانەی پێشتر بەشدارن یان ئەم دانوستاندنانە بەبێ حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکرێن و دانوستاندنێکن لەنێوان وەزارەتی نەوتی عێراق و ئەو کۆمپانیایانەی کە لە هەرێمی کوردستان کاردەکەن؟
مایڵز کاگینز: وەک لە ئەپیکور گوتوومانە، ئێمە دەمانەوێت لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی عێراقدا کۆببینەوە. راگەیێندراوەکەی دوێنێی وەزارەتی نەوتیش دەڵێت کە کۆبوونەوەی سێقۆڵی دەبێت کە کۆمپانیا نەوتییە نێودەوڵەتییەکان و حکومەتی هەرێمی کوردستانیشی تێدا دەبێت. ئەمە گرنگە کە هەمووان هاوکات لە ژوورێکدا بن و لە ژینگەیەکی پیشەییانە و متمانەدا گفتوگۆی روون بکەین ئەوە دەبێت باشترین رێگەی گەیشتن بە ئەنجامی خێرا و رێککەوتنی خێرا.
رووداو: ئایا گەشبینیت کە ئەمجارە ئەم گرفتەی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان چارەسەر بکرێت؟
مایڵز کاگینز: دەمەوێت بە پارێزەوە گەشبین بم کە ئەمە بەمزووانە چارەسەر دەبێت، بەڵام تاکە شتێک کە من وەک خۆم و کۆمپانیا ئەندامەکانی ئەپیکوریش بە رێژەیەکی زۆر هەمانە، هیوایە. ئێمە هیوامان هەیە کە چارەسەرێک بۆ گرفتی هەناردەکردن لە رێگەی بۆرییەوە هەبێت و هیوادارین هەموو لایەنەکان قایل ببن و هاوکاری بکەن، چونکە ئەمە بۆ خەڵکی هەرێمی کوردستان پێویستە پیشەسازیی نەوت و گاز شادەمارە و پارەیەکی زۆر دەخاتە سەر ئابووری. زیاتر لە 80٪ی ئەو پارەیەی دێتە هەرێمی کوردستان لە رێگەی نەوت و گازەوەیە و هیوادارین بەمزووانە دەست بکەینەوە بە بەرهەمهێنان و هەناردەکردن.
|
هەڤپەیڤین
|
https://www.rudaw.net/sorani/interview/290520241
|
راوێژکاری سەرۆکوەزیرانی عێراق بۆ کاروباری وەبەرهێنان دەڵێت، پلانێکی "ورد"یان داناوە بۆ راکێشانی وەبەرهێنەری بیانی بۆ عێراق و لە پرۆژەیاسای بودجەشدا سندووقێکی تایبەت بۆ گەشەپێدانی وەبەرهێنان دانراوە.
محەممەد نەجاڕ، راوێژکاری سەرۆکوەزیرانی عێراق بۆ کاروباری وەبەرهێنان لە بەرنامەی رووداوی ئەمڕۆ کە نوێنەر فاتیح پێشکێشی دەکات، گوتی: حکومەتی عێراق لە چوارچێوەی بنیادنانی ژینگەیەکی گونجاو بۆ راکێشانی وەبەرهێنەر یان ژینگەیەکی باشتر بۆ وەبەرهێنان کار دەکات، لەو رووەشەوە رووبەڕووی زۆر ئاستەنگ دەبینەوە، هەندێک لە یاساکان کۆنن و لەسەر بنەمای هاوبەشی دانراون، هەندێکی دیکەیان شەفاف نین و بیرۆکراتین.
بەگوتەی راوێژکارەکەی سەرۆکوەزیرانی عێراق، "ئێستا زۆربەی وەبەرهێنەرە کوردەکان ئاراستەی کارکردنیان بەرەو نێوەڕاست و باشووری عێراقە" و دەڵێت: ئێمە وەک عێراقی سەیریان دەکەین نەک وەک کورد یان عەرەب، بۆ نموونە، چۆن هانی وەبەرهێنەری بیانی دەدین بێت بۆ عێراق، ئەویش مافی خۆیەتی کار بکات و کارئاسانی دەکەین بۆ وەبەرهێنەرە کوردەکان لە چوارچێوەی وەبەرهێنەرانی نێوخۆیی عێراقدا.
دەقی هەڤپەیڤینی رووداو لەگەڵ محەممەد نەجاڕ، راوێژکاری سەرۆکوەزیرانی عێراق بۆ کاروباری وەبەرهێنان
رووداو: پلانی حکومەتی عێراق چییە بۆ راکێشانی وەبەرهێنانی بیانی؟
محەممەد نەجاڕ: ئەزموونی عێراق لە هێنانی وەبەرهێنان ئەزموونێکی نوێیە، لە رووی مێژووییەوە ئێمە وڵاتێکین کە بەرهەمی نەوتمان هەبووە، زۆرینەی ئەو وەبەرهێنانەی کراون وەبەرهێنانی حکومی بوون، هەندێ جاریش کەرتی تایبەتمان هەبووە، دوای ئەوەی گەمارۆ خرایە سەرمان هەموو ئەمانە راوەستان، حکومەتی ئێستا لە چوارچێوەی بونیادنانی ژینگەیەکی گونجاو بۆ راکێشانی وەبەرهێنەر یان ژینگەیەکی باشتر بۆ وەبەرهێنان [کار دەکات]، لەم رووەشەوە رووبەڕووی زۆر ئاستەنگ دەبینەوە، هەندێک لە یاساکان کۆنن و لەسەر بنەمای هاوبەشی دانراون، هەندێکی تریان شەفافییەتیان تێدا نییە و بیرۆکراتین، بوونی گەندەڵیش لە هەندێک کاتدا، بەڵام هەموو ئەمانە ئێستا خراونەتە پلانەوە بۆ دانانی ستراتیژێکی راستەقینە و داڕشتنی سیاسەتێکی وەبەرهێنان.
پێشتر یاسای وەبەرهێنان لایەنی جێبەجێکردنی دامەزراندبوو بۆ وەبەرهێنان کە دەستەی وەبەرهێنان بوو لەگەڵ دەستەکانی وەبەرهێنان لە پارێزگاکاندا ئەمە بۆ بەرەوپێشبردنی بابەتەکان بوو لەسەر کاخەز، بەڵام وەکو حکومەت بۆشایمان هەبوو لە نەبوونی ستراتیژی وەبەرهێنان و چۆنێتی هاندانی وەبەرهێنان لەسەر بنەمای کەرتە دیاریکراوەکان، ئێمە ئێستا لە تەواوکردنی ئەو ستراتیژەداین پشتیوان بە خودا و پێمانوایە بەشی یەکەمی ئەو وەبەرهێنەرانەی دەهێنرێن بۆ عێراق لە وڵاتانی دراوسێوە دێن، ئەوەش بەهۆی نزیکییان و ئاسانی زمان و شارەزاییان لە بازاڕی عێراقدا، لە ساڵی داهاتووشدا هەوڵ دەدەین بۆ راکێشانی وەبەرهێنەرانی جیهانی بۆ عێراق.
رووداو: ئایا ژینگەی سیاسی کاریگەریی نەرێنی کردووەتە سەر هێنانی وەبەرهێنانی بیانی بۆ عێراق؟
محەممەد نەجاڕ: ئێستا لە راستیدا خواستێکی زۆر هەیە لەلایەن زۆربەی وەبەرهێنەرانەوە، وەک راوێژکاری وەبەرهێنان پێشوازی لە زۆر لەو شاند و وەبەرهێنەرانە دەکەم و خواستێکی زۆر هەیە، بەڵام تۆ دەزانی کە ئەو دۆخەی ئێمەی تێداین تەمەنی 6 مانگە سەقامگیری و ئاسایش هەیە سوپاس بۆ خودا، زۆرینەی ئەوانەی ئێستا هاتوون لە قۆناخی کێوماڵکردندان و خواستیان هەیە بۆ جێبەجێکردنی وەبەرهێنان، کارتێکەرە سیاسییەکان و نەبوونی سەقامگیریی پاشەکشێیان کردووە لەم 6 مانگەدا بەتایبەت دوای ئەوەی عێراق ئاراستەیەکی ئابووری گرتووە و ئەو سەردانە رێکخراوانەی کە بەڕێز سەرۆکوەزیران ئەنجامیان دەدات و میحوەری سەرەکییان ئابوورییە، وڵاتانی دراوسێ خواستێکی زۆریان هەیە کە پەیوەندییە ئابوورییەکانیان لەگەڵ عێراق ببێتە بەشێک لە پەیوەندییە گشتییەکان وەک ئەو پەیوەندییانەی کە وڵاتانی ئەوروپایی هەیانە واتا خواستێکی تەواوکاریی هەیە لەگەڵ وڵاتانی ناوچەکە جا نێوان عێراق و سعودییە بێت یان عێراق و تورکیا و ئێران و ئەوانی دیکە.
رووداو: ئایا عێراق رووبەڕووی کێشە بووەتەوە لە هێنانی وەبەرهێنان، لە رووی جیۆسیاسییەوە ئێمە لە ناوچەیەکی زۆر هەستیارداین، بابەتی هاوسەنگی کێشەی لێدەکەوێتەوە؟
محەممەد نەجاڕ: زۆر گونجاوە کە بنەمای کارکردن ئابووری بێت، چونکە ئەمڕۆ قەبارەی ئەو دەرفەتانەی لە عێراق هەن لە هیچ وڵاتێکی دیکە نین، ئێمە سەردەم بەجێی هێشتین وەک ئەوەی خۆتان دەزانن بۆ ماوەی نزیکە 40 ساڵ، ئەگەر ساڵانە 40 ملیۆنمان دابنایە ئێستا 400 ملیارمان هەبوو، واتا ئێستا عێراق 400 ملیاری ئامادەکردبوو بۆ جیهان لە کۆتایدا. هاوکات ئێستا دەوڵەتەکان تایبەتمەندییان وەرگرتووە، من لە چین ئەزموونێکی تایبەت دەهێنم، ئەزموونێکی تایبەت بۆ بوارێکی تایبەت لە ئەمریکا دەهێنم، وەبەرهێنان لە وڵاتانی کەنداوەوە دەهێنین، مادام بنەمای سەرەکی پەیوەندییەکان ئابوورییە کەواتە لێکتێگەیشتن دەبێت لە بوارە جیاوازەکاندا و بازاڕێکی گەورە هەیە کە خزمەتی هەمووان دەکات بۆیە ئەم ئاڵنگارییانە زۆرینەیان تیۆرین وەک ئەوەی بەرجەستە بن، لە زۆربەی ئەم گرفتانە دەترسن بەڵام لە واقیعدا هەستمان بە هیچ نەکردووە لە هیچ وڵاتێکی نە رۆژهەڵاتی و نە رۆژئاواییەوە کە پێچەوانە بێت لەگەڵ پلانی ئابووری و چۆنێتی مامەڵەکردن لەگەڵیدا.
رووداو: قەبارەی وەبەرهێنانی جیهان ئێستا لە عێراق چەندە؟
محەممەد نەجاڕ: قەبارەی وەبەرهێنانی بیانی پشکی زۆری لە بواری وزەدایە، ئەوە شتێکە کە کۆتایی هاتووە کە دەڵێین بیانی بەسەر دوو بەشدا دابەش دەبن، بەشی عەرەبی کەنداو و بەشی ئەوروپی و بەشێکیش چینی با بڵێین، پشکی گەورە وەک گوتم لە بواری وزەدایە، ئێستا سەقامگیرییەک هەیە لەم 6 مانگەی دوایدا لە زۆربەی کەرتەکانی دیکەوە خواست لەسەر وەبەرهێنان هەیە، داواکاریمان پێدەگات بۆ وەبەرهێنان لە کەرتی ئاو بۆ نموونە، هەندێکی دیکەیان داوادەکەن شاری پیشەسازیی بونیادبنێن یان کرانەوە بەڕووی کەرتەکانی دیکەدا، بەڵام وەک ژمارە ژمارەم لەبەردەستدا نییە ئێستا.. لە راستیدا وەک گوتم ئێمە زۆرینەی وەبەرهێنانەکامان لە بواری وزەدایە.
رووداو: گرنگیپێدانتان بە وەبەرهێنان یان بونیادنانی وەبەرهێنانی نوێ، گرنگیپێدانە بە هێنانی وەبەرهێنانی بیانی یان گرنگیپێدانیشە بە ناوخۆ؟
محەممەد نەجاڕ: گرنگیپێدانی یەکەم و بنەڕەتیمان وەبەرهێنی عێراقییە چونکە ئەو وەبەرهێنە ئازایە و لە هیچ دۆخێکدا هیچ وەبەرهێنێک نییە لە جیهاندا پەراوێزی بخات متمانەی ئێمە بە وەبەرهێنی عێراق و پشتیوانیمان بۆیان کاری یەکەممانە، تێڕوانینی کرانەوە بەڕووی وەبەرهێنانی رۆژئاوا یان رۆژهەڵاتدا لەو کەرتانەدایە کە وەبەرهێنەری عێراقیمان نییە کاری تێدا بکات ئێمە ئێستا لەسەر شێوازێکی نوێ کاردەکەین کە وەبەرهێنەری بیانی لە رێگەی وەبەرهێنەری عێراقییەوە بێتە ناو کارەکان بۆ ئەوەی ئاسانکاری بۆ بکات لە شێوازی مامەڵەکردن لەگەڵ عێراقدا ئێمە وەک دەوڵەت زۆر بە جیدی پشتیوانییان دەکەین، دەمانەوێت ئەو ئەزموونەی وەبەرهێنەرێکی بیانی دەیهێنێت لە بوارێکدا ئێمە پارێزگاری لێبکەین، ئەگەر هاوبەشییەکمان دروستکرد لەنێوان کەرتی تایبەتی عێراق و کۆمپانیا و وەبەرهێنەرە بیانییەکاندا، ئەوا ئێمە وەک عێراق زانیارییەکی زۆرمان دەستکەوتووە و سوودمان لێوەرگرتووە، ئێمە نامانەوێت وەبەرهێنەرێک بێت و پرۆژەیەک جێبەجێ بکات و بڕوات و هیچی لێ بەجێنەمابێت بۆ وڵاتەکەمان، ئێمە دەمانەوێت هەموو وەبەرهێنانەکان کاریگەرییان هەبێت لەسەر سەرچاوەی مرۆیی و پشکی کۆمپانیا بچووک و مامناوەندەکانی تێدا بێت، دەمانەوێت پارەدارکردنی کۆمپانیاکان بەرفراوانتر بکرێن.
رووداو: لەم ساڵانەی دوایدا ژمارەیەکی زۆر کۆمپانیا لە بوارە جیاوازەکاندا لە هەرێمی کوردستان ئەزموونی زۆریان پەیدا کردووە، هیچ گرنگیپێدانێکتان هەیە بۆ کردنەوەی دەرگا بەڕووی ئەو کۆمپانیایانەدا تا تەنیا لە هەرێمی کوردستاندا نەبن و ئەزموونەکەیان بگوازنەوە بۆ باشوور و ناوەڕاستی رۆژئاوای عێراق؟
محەممەد نەجاڕ: لە راستیدا ئێمە وەک کوردستان و عەرەبستان سەیر ناکەین و بەوجۆرە لێیان ناڕوانین، ئێمە وەک هاونیشتمانی عێراقی سەیری هەمووان دەکەین، بە پێچەوانەوە ئەمڕۆ ئەگەر خاوەنکارە کوردەکان دەبینیت لە باشوور و ناوەڕاستی عێراق کاردەکەن، بە پێچەوانەوە ئێمە وەک وەبەرهێنانی عێراقی تەماشای دەکەین نەک وەک بەشێک لە عێراق، ئێمە دەوڵەتێکی فیدراڵین، سەرمایە مافی ئازادی جووڵەی هەیە، ئێستا زۆربەی برا وەبەرهێنە گەورەکان بوونیان هەیە لە عێراق وەک کۆمپانیای کار کە یەکێکە لە سپۆنسەرەکانی ئەم کۆنگرەیە لە ناوەڕاست و خوارووی عێراق کاردەکات، پێموانییە کە کۆمپانیایەکی کوردی یان وەبەرهێنەرێکی گەورە تەنیا لە کوردستان کاربکات، ئێمە وەک عێراقی لێیان دەڕوانین نەک شتێکی دیکە، بۆ نموونە چۆن هانی وەبەرهێنەری بیانی دەدەین بێت بۆ عێراق، ئەویش مافی خۆیەتی کار بکات.
رووداو: رۆتین گەورەترین کێشەیە کە رووبەڕووی ئابووری و وەبەرهێنان دەبێتەوە، دەگوترێت رۆتینێکی کوشندە هەیە لە عێراق، چۆن دەڕواننە ئەم بابەتە؟
محەممەد نەجاڕ: ئەمە کاتی دەوێت، ئێمە میراتێکی بیرۆکراتیمان بۆ جێماوە میراتێک کە لە دوای 1958ـەوە بۆمان ماوەتەوە لەو کاتەوە تا ئێستا واتا دەوروبەری 65 ساڵ ناتوانرێت بە شەو و رۆژێک کۆتایی پێبهێنرێت بە دڵنیاییەوە رێکارەکانی ئێمە ئێستا بە ئاراستەیەکە لەسەر سێ هەنگاو کاردەکەین؛ هەنگاوی یەکەم بە ئەلیکترۆنیکردن و بەکارهێنانی تەکنەلۆژیایە بە شێوەیەکی بەرفراوان لە مامەڵەکانی حکومەتدا ئەمە گۆڕانکاری دەکات یان با بڵێین رۆتین کەمدەکاتەوە لە قۆناخی یەکەمدا، کاری دووەممان ئەوەیە هەوڵ دەدەین بگەینە ئەو توێژانەی کە دیاریکراون و کارئاسانییان بۆ بکەین بۆ وەرگرتنی قەرز ئێستا پلانمان هەیە بۆ ئەوە لە رێگەی سندووقی عێراق بۆ گەشەپێدان، لەگەڵ سندووقی پەرەپێدانی وەبەرهێنان، شتی سێیەمیش کە ئێستا لەگەڵ کۆمپانیا بچووکەکان کاری لەسەر دەکەین سەرمایەی مرۆییە، ئەوەی کە گەنج توانای دەستپێشخەری هەبێت و کۆمپانیاکەی گەورە بکات تا ئاستێک کە رانەوەستێت، هەوڵ دەدەین دەرفەت بۆ ئەو ئەزموونانە بڕەخسێنین کە لە سنوورێکی بچووکدا نەمێننەوە و گەورە ببن، ئامانجی ئێمە لە راستیدا کاراکردنی کۆمپانیا بچووک و مامناوەندەکانە وەک وەبەرهێنەر، وەک بازرگان، وەک خاوەن دوکان و بازاڕی کار، بیرۆکەی بنەڕەتی ئەوەیە کە مێشکت تا چەند کاردەکات ئێمە پشتیوانی ئەوە بکەین و دەرفەتی بۆ بڕەخسێنین، واتا بۆ نموونە فەیسبووک بیرۆکەی خوێندکارێکی زانکۆ بوو ئەمڕۆ داهاتی بۆ ئەمریکا 150 بۆ 180 ملیار دۆلارە، دەمانەوێت پشتیوانی ئەم جۆرانە بکەین کە زیاترە لە داهاتی نەوتی عێراق، من لەسەر ستەیج گوتم، ئەگەر 5 کۆمپانیا کۆببنەوە دەتوانن سەرمایەکەیان بگەیێننە 300 ملیار دۆلار لە رێگەی چییەوە، لە رێگەی ئەو گەنجانەی کە ئێستا ئێمەش دەمانەوێت پشتیوانی و دەستگیرۆییان بکەین، بەڵام بابەتەکە ئەوەیە ئێمە ئێستا 6 مانگە خەریکین، گۆڕانکاریی گەورە دەبینین پشتیوان بە خودا لە کۆتایدا.
رووداو: سندووقی پەرەپێدان کەی دەبێتە واقیع؟
محەممەد نەجاڕ: لە راستیدا ئەوە بەشێکە لە بودجە، بەپێی مادەی 45، چاوەڕوانی تێپەڕینی بودجە دەکەین پشتیوان بە خودا لە ئامادەکردنیدا ژمارەیەکی زۆر دەوڵەت هاریکارییان کردووین کە سندووقێکی راستەقینە بێت و توانای هەبێت وەبەرهێنەران رابکێشێت و لایەنە ئابوورییەکان بەرفراوان بکات.
رووداو: واتا هەموو، هەرێم و هەموو پارێزگاکان دەتوانن پێشکێشی بکەن، لە چ بوارێکدا زیاتر هەوڵ دەدەن وەبەرهێنان بکەن، کاری لەپێشینە چییە؟
محەممەد نەجاڕ: ئێمە هەوڵ دەدەین لە رێگەی سندووقی عێراق بۆ گەشەپێدان مێشکی کراوە رابکێشین، ئێمە نامانەوێت وەک دەوڵەت بڵێین دەبێ ئەمە بکرێت و ئەمە نەکرێت، ئەو سیاسەتە شکستیهێناوە ئەمڕۆ بیرۆکەیەکی دیاریکراو هەیە بیرۆکەیەک کە کاری لەسەر بکرێت دەبێتە راستی کە تۆ خەڵک بخەیتە سەرکار، خەڵک باج بدات و کارەکان بڕۆن، ئێمە سەرنجمان لەسەر کەرتێک نییە، کەرتەکان بەپێی ئەو کەسانە دەگۆڕێن کە دێن کاربکەن، کەسێک کەرتی کشتوکاڵی دەوێت و کەسێک کەرتی پیشەسازی و تا دوایی، هەندێک سندووقی تایبەتمەند هەن وەک سندووقی ژینگە، سندووقی پیشەسازی، سندووقی کشتوکاڵ، سندووقی نیشتەجێبوون و سندووقی پەروەردە، هەر بیرۆکەیەک هەبێت یەکێک لەم سندووقانە هاوکاریی دەکەن.
رووداو: وەک گوتت گرێبەستی کۆمپانیای تۆتاڵ گەورەترین گرێبەستی بیانییە لە عێراق، بەڵام دەزانین کە هەندێک کۆسپ هەیە لەبەردەمی ئەو گرێبەستەدا لە داهاتوودا هیچ بەرەوپێشچوونێک دەبینین لەو بوارەدا؟
محەممەد نەجاڕ: ناتوانم لەبارەیەوە هیچ بڵێم، لە راستیدا وەزارەتی نەوت و کەسانی پسپۆڕی بواری وزە دەتوانن قسەی لەسەربکەن، چونکە ئەوە رەهەندی زۆریی هەیە و لە دەرەوەی چوارچێوەی کاری منە، وەک وەبەرهێنان شتێکی زۆر باشە و ژمارەیەکی زۆر دەرگا دەکاتەوە، بەڵام وەک خۆتان دەزانن لەو قەبارە گەورەیەی وەبەرهێناندا وردەکارییەکان زۆر زۆرن زۆرکات لە قۆناخەکانی کۆتایدا هەست بە هەندێک وردەکاریی دەکرێت.
ئەوە رێککەوتنی دەوڵەتە لەگەڵ دەوڵەتێکی دیکەدا، لایەنی باشی تێدایە لەکاتێکدا ئەگەر لە چوارچێوەیەکی باشدا بەکاربێت و بۆ پێداویستی دروست بەکاربهێندرێت، ئێستا نازانم و زانیاریم لەبارەیەوە نییە، ئایا پارەی تێدایە پێموایە پارەی تێدابێت، بەڵام من زانیاریم لەبارەیەوە نییە، من پسپۆڕییەکەم لە مایکرۆئیکۆنۆمیدایە واتا ئابووریی تاک، گەنجان کە خوازیارن کار بکەن و پەرەیان پێبدرێت ئەوە پسپۆڕی منە.
رووداو: کۆمپانیاکان بە گەورە و بچووکەوە ترسیان هەیە لە دەستوەردان، دەستوەردانی سیاسی یان دەستوەردانی گرووپە چەکدارەکان لە وەرگرتنی پشک و رێژە لە وەبەرهێنەران، چۆن گرێنتی دەدەن بە وەبەرهێنەران جا گەورە بن یان بچووک؟
محەممەد نەجاڕ: یەکەمین دەستپێشخەری جەنابی سەرۆکوەزیران ئەوەبوو کە ئاوەڵناوی "پەتای گەندەڵی" بەکارهێنا تێیدا ئێستا هەوڵ و لێپێچینەوە هەیە بە ئاشکرا کە بە ئاراستەی راگرتنی زۆربەی ئەو حاڵەتانە هەنگاوی ناوە، ئەوە لەپاڵ دەستەکانی چاودێریی دیکەدا کە ئێستا دۆخێکی دڵنیاتر هەیە بۆ وەبەرهێنەران لە رێگەی نووسینگەی سەرۆکوەزیران دەتوانن ئەگەر دەستدرێژی و پێشێلکارییەک هەبێت لە کارەکانیاندا راستەوخۆ بێن و باسی بکەن، ئەگەر لە رێگەی لایەنەکانی چاودێرییەوە گرفتەکەیان چارەسەر نەکرا، ئەم دەستپێشخەرییە بەشدار دەبێت لە چارەسەری کێشەکە نەک چارەسەری کێشەکە دەکات پێموایە تا ساڵی داهاتوو ژمارەیەک لێپێچینەوە دەکرێت کە رۆڵی زۆریان دەبێت لە کەمکردنەوەی ئەم حاڵەتانەدا.
|
هەڤپەیڤین
|
https://www.rudaw.net/sorani/interview/23052023
|
باڵیۆزی ئیتاڵیا لە عێراق دەڵێت، ساڵانێکی زۆرە بوونیان لە عێراقدا هەیە و بە شێوازی جیاواز یارمەتیی عێراق و هەرێمی کوردستان دەدەن. دەشڵێت، هەوڵدەدەن خوێندکاری کورد و عێراقی زیاتر بچنە زانکۆکانی ئیتاڵیا و بخوێنن.
ماوریزیۆ گرێگانتی، باڵیۆزی ئیتاڵیا لە عێراق لە هەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ نمە نەبەز، پێشکێشکاری رووداو، ئەم قسانەی کرد.
ئەو هەروەها ئاماژەی بەوە کرد، وڵاتەکەی لە 2014ـەوە ئەندامی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتییە بۆ لەنێوبردنی داعش و پێیوایە کە چیدیکە مەترسی نییە لەسەر عێراق و "ئێستا ئەو رێکخراوە شکێندراوە".
لە هەڤپەیڤینەکەدا تیشک دەخاتە سەر چەندین پرس، باسی عێراق، هەرێمی کوردستان، پێشمەرگە، زەمالەی خوێندن لە ئیتاڵیا و براندە ئیتاڵییەکان لە عێراق دەکات.
دەقی هەڤپەیڤینی رووداو لەگەڵ ماوریزیۆ گرێگانتی، باڵیۆزی ئیتاڵیا لە عێراق
رووداو: سڵاوتان لێ بێت، نمە نەبەزم. ئەمڕۆ لە هەڤپەیڤینێکی تایبەتدا بەڕێز ماوریزیۆ گرێگانتی، باڵیۆزی ئیتاڵیا لە عێراقم لەگەڵە. زۆر سوپاس بۆ ئەم دەرفەتە. زۆر خۆشحاڵم و سوپاس کە وەڵامی داواکەمت دایەوە.
ماوریزیۆ: خۆشحاڵم.
رووداو: دەمەوێت بە هەندێک پرسیاری ئەمنی دەست پێبکەم. وەک دەزانین، ئیتاڵیا ئەندامی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتییە دژی داعش. ئێوە وەک ئیتاڵیا پێتان وایە هێشتا داعش هەڕەشە بێت لەسەر ناوچەکە، بە تایبەتی بۆ عێراق و سووریا؟
ماوریزیۆ: ئێمە هەر لە سەرەتای 2014وە ئەندامی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی دژی داعشین. بەڵام بە هێزی سەربازی و تەناهیمانەوە ساڵانێکی زۆرە لە 2003ـوە لە عێراقین و بە شێوازی جیاواز یارمەتیی عێراق و هەرێمی کوردستان دەدەین. لە 2014یشەوە لەگەڵ ئەندامانی دیکەی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتیدا هاتینە ئێرە و هێشتا هەر لێرەین. پێموایە کارێکی باشمان لەگەڵ هێزی تەناهیی عێراق و پێشمەرگە و هەموو هێزەکانی دیکەدا کردووە. هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی لە شکستپێهانانی داعشدا کاری زۆر باشی کرد وەک هەموومان دەزانین ئێستا شکێنراوە. هێشتا هەندێک خانەی نووستوو ماون کە لە هەندێک ناوچەدان، بەڵام ئیدی ئەو گژنێ (تەحەدا)یە نین بۆ عێراق و هەرێمی کوردستان. ئەگەر هێشتا هەڕەشە بن، ئەوە راستییەکەی کاری ئەنجوومەنی سەربازیی نێوان هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی و هێزە تەناهی و سەربازییەکانی عێراقە لەناویشیاندا پێشمەرگە. ئێستا گفتوگۆی بەردەوام هەیە بۆ ئەوەی لەنێو کێشەکانی دیکەی تایبەت بە داهاتووی هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی لە عێراقدا ئەمە بە تەواوەتی لێیبکۆڵرێتەوە. یەکێک لە خاڵە سەرەکییەکان کە گفتوگۆی دەکەن ئەوەیە کە ئایا داعش هێشتا هەڕەشەیە؟ ئەی دەبێت لەو بارەوەیەوە چی بکرێت؟
رووداو: ئیتاڵیا چۆن دەیەوێت پەیوەندییەکانی لەگەڵ عێراقدا باشتر بکات؟ بۆ نموونە، ئەگەر سەیری وڵاتانی دیکەی بیانی بکەیت، ئەوانەی لە عێراق نوێنەرایەتییان هەیە، بۆ نموونە ئەمریکا، ئەوان رێککەوتنێکی ستراتیجیی درێژخایەنیان لەگەڵ عێراقدا هەیە بۆ گەشەدان بە بازرگانی و پەیوەندییە سیاسییەکان و زۆر شت. ئیتاڵیا چۆن دەیەوێت پەیوەندییەکەی لەگەڵ عێراقدا باشتر بکات؟
ماوریزیۆ: ئێمە پەیوەندییەکی درێژی بەردەواممان هەیە کە هاوڕێیەتییەکی نزیکە لەگەڵ عێراق و هەرێمی کوردستاندا. لە 2003وە لەم وڵاتەدا شتی زۆری وەبەرهێنانی ئابووری و هاوکاریی گەشەپێدان و تەناهی و بەرگری و فەرهەنگی و کاری شوێنەوارناسیمان کردووە. ئێمە پەیماننامەیەکی هاوڕێیەتی و هاوکاریکردنمان لەگەڵ عێراقدا هەیە کە ساڵی 2007 واژۆ کراوە. بەڵام حەز دەکەین زیاتر بکەین بۆ ئەوەی شتێک بکەین زیاتر گشتگیر بێت و هەموو شتانە لە خۆ بگرێت کە دەیانکەین. لەناو ئەو شتانەدا ئێستا گفتوگۆی رێککەوتنێکی تازەی دووقۆڵی دەکەین کە یاداشتنامەیەکی لێکتێگەیشتنە لەگەڵ عێراقدا لە پرسەکانی بەرگری و تەناهیدا. ئێمە تامەزرۆین و ئامادەین ئەو هاوکارییانە بۆ عێراق دابین بکەین کە تا ئێستا هەمانن. ئێمە زۆر دڵخۆشین بەوەی لەگەڵ هێزە تەناهییەکانی عێراق و پێشمەرگەدا دەیکەین و لەوە بەردەوام دەبین.
رووداو: لێرە لە هەرێمی کوردستان بازاڕ خواستێکی زۆری بۆ بەرهەمە ئیتاڵیاییەکان هەیە، هەر لە کەلوپەلە تەکنەلۆجییەکانەوە بیگرە تا بەرهەمەکانی پاراستنی پێست و ئەو شتانە. ئایا هیچ پرۆژەیەکی تایبەتتان کردووە؟ یان ئایا هیچ پلانێکی تایبەتتان بۆ باشترکردنی پەیوەندیی بازرگانی لەگەڵ هەرێمی کوردستاندا هەیە؟
ماوریزیۆ: بەڵێ، ئێمە وەک باڵیۆزخانە و کۆنسوڵخانە گشتییەکەیشمان لە هەولێر، باشترین هەوڵی خۆمان دەدەین تا یارمەتیی کۆمپانیاکانمان بدەین. کۆمپانیاکانمان هەر خۆیان زۆر چالاکن. وەک گوتت، ئەگەر پیاسەیەک بە هەولێر یان سلێمانیدا بکەیت، گەلێک دوکانی براندنی ئیتاڵیایی دەبینیت. جا ئەوە بۆ من وەک باڵیۆزی ئیتاڵیا مایەی خۆشحاڵییە. کۆمپانیاکان گەلێک کاری بازرگانی بۆ بازرگانی دەکەن، بەڵام ئێمەیش وەک حکومەت هەوڵ دەدەین ئەوەندەی بتوانین یارمەتییان بدەین تا وەبەرهێنانی ئیتاڵیایی بهێننە ئێرە و ئاسانکاری دەکەین بۆ پەیوەندیی نێوان کۆمپانیا کوردی و عێراقییەکان لەگەڵ ئیتاڵیاییەکاندا. ئێمە کار لەسەر ژمارەیەک بەرنامە دەکەین. هەروەها بەرنامەگەلێک بۆ دڵنیایی متمانە کە هەمیشە بەسوودە. بەو جۆرە. بەڵی، ئێمە زۆر چالاکین.
رووداو: باشە. ئیتاڵیا لە رابردوودا بەرپرسیارێتیی چاککردنەوەی بەنداوی موسڵتان پێ سپێردرابوو. پێم خۆشە زانیاریی نوێ لەبارەی ئەو پرۆژەیەوە بزانم ئەگەر هیچت لابێت.
ماوریزیۆ: دەڵێم ئەمە پرسیارێکی روونە، چونکە کۆمپانیای ترێڤیی ئیتاڵیایی لە ساڵی 2016 بۆ 2019وە لەو ماوە هەستیارەدا کاری لەسەر بەنداوی موسڵ کرد. ئەوەیش لەسەر داواکاریی حکومەتی عێراق و هێزی سەربازیی ئەمریکا، چونکە بەهۆی کردەوەکانی داعشەوە مەترسییەکی زۆر هەبوو کە بەنداوەکە دابڕمێت. وەک دەزانین، بەنداوی موسڵ لە عێراقدا گەورەترین و گرنگترین بەنداوە و داڕمانی دەبێتە مایەی زنجیرەیەک کارەسات. جا ئەم کۆمپانیایە سێ ساڵ کاری لەسەر هەیکەلەکەی کرد و توانییان چاکی بکەنەوە و کارەکە تەواو بوو. ئێستا دەزانین کە هێشتا پێویستی بە چاککردنەوە هەیە و داوایەکمان لە وەزارەتی ئاوی عێراقەوە پێگەیشتووە تا بگەڕێینەوە و کاری لەسەر بکەین. ئێمە هێشتا گفتوگۆی ئەم پرسە دەکەین. بۆیە داوای لێبووردن دەکەم کە زانیاریی نوێم لا نییە، بەڵام ئەمە ئێستا لە گفتوگۆدایە.
رووداو: باشە. وەک پێشتر لە قسەکانتدا ئاماژەت پێ دا، ئێوە لە هەولێر کۆنسوڵخانەتان هەیە. پێم خۆشە بزانم چۆن باسی پەیوەندیی ئێستای نێوان ئیتاڵیا و هەرێمی کوردستانم بۆ دەکەیت؟
ماوریزیۆ: خۆشحاڵم کە پێت بڵێم بەم تازەییانە کۆنسوڵخانەکەمان کرد بە کۆنسوڵخانەی گشتی، چونکە وامان هەست کرد کە ئەمە ئاستێکی گونجاوە بۆ پەیوەندییەکەمان لەگەڵ هەرێمی کوردستان. جا کۆنسوڵخانە گشتییەکەمان لێرە زۆر چالاکە. پەیوەندییەکەمان زۆر باشە و هەست دەکەین پەیوەندییەکە لەنێوان خەڵکی ئیتاڵیایی و کورددا زۆر نزیک و بەسۆزانەیە. ئەمەیش لە کارەکەمدا شتێکی زۆر خۆشە. هەروەها کاری کۆنسوڵ ئەوەیە ئەمە باشتر بکات.
رووداو: ئەوە هەوڵێکی زۆر باشە. خەڵکێکی زۆر لە عێراق و هەرێمی کوردستان هەن حەز دەکەن لە ئیتاڵیا خوێندنی باڵا بخوێنن، وەک بەکالۆریۆس و ماستەر و دکتۆرا. لە ئەرکەکەتاندا لە عێراق چۆن یارمەتی بۆ ئەو خوێندکارانەی عێراق و هەرێمی کوردستان دابین دەکەن کە حەز دەکەن لە ئیتاڵیا درێژە بە خوێندن بدەن؟
ماوریزیۆ: ئێمە ژمارەیەک سکۆلارشیپمان بۆ خوێندکارانی عێراقی و کورد هەیە. هاوکارییەکی بەهێز لەنێوان زانکۆکانی ئێتاڵ عێراق و هەرێمی کوردستاندا هەیە. پێم وایە زیاتر لە 30 یاداشتنامەی لێکتێگەیشتنمان لەنێوان زانکۆکاندا هەیە. جا ئێمە هەوڵ دەدەین ئەمە سەر بگرێت تا خوێندکاری کورد و عێراقیی زیاتر بچنە ئیتاڵیا. زیاتر لە 20 تیمی شوێنەوارناسیمان لە عێراق و هەرێمی کوردستان هەیە کە 11یان لە هەرێمی کوردستانن کە لێرەیش لە سلێمانی هەن.
رووداو: راستییەکەی، دەمەوێت لەبارەی کاری شوێنەوارناسییەوە بپرسم ئەگەر لەبارەیانەوە وردەکاریی زیاترم پێ بڵێیت. کەی دەستتان پێکردووە؟ چەند تیم و لە کوێ خەریکی کارن؟
ماوریزیۆ: بەڵێ، وەک گوتم زیاتر لە 20 تیم کە وا بزانم 22 تیم لە عێراق و هەرێمی کوردستانن. 11یان لە هەرێمی کوردستانن و هەندێکیان لە چەند شوێنێکی دەوروبەری سلێمانین وەک پەیکوڵی و سەرقەڵا. بۆ نموونە ئەگەر بچیت بۆ مۆزەخانەی شوێنەواری سلێمانی رێڕەوێک هەیە کە ئەو شوێنەوارانەی تێدایە ئیتاڵیاییەکان لە پەیکوڵی دەریانهێناون. ئێمە ئەم تیمانەمان لە سەرانسەری عێراقدا هەن، لە باشوور کە لە رابردوودا نیشتمانی سۆمەرییەکان بووە، لە ناوەڕاست و باکوور و هەرێمی کوردستانیش. زۆربەیان لە زانکۆکانی ئیتاڵیاوە هاتوون کە لە لێکۆڵینەوەی دێرینەناسیدا و بە تایبەتی لە بواری رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و رۆژهەڵاتی نزیکدا زۆر چالاکن. زۆر شوێنەوارناسمان دێن بۆ ئێرە. هەندێک کاتی ساڵ، وەک بەهاران و پایزان و ئەو کاتانەی هەوا خۆشە ژمارەیەکی زۆر شوێنەوارناسی ئیتاڵیایی دێن. کە ئەوەیش شتێکی زۆر باشە. شان بە شانی شوێنەوارناسە عێراقی و کوردەکان کاردەکەن. پەیوەندییەکی زۆر باشمان لەگەڵیاندا هەیە و لە ئیتاڵیاوە خوێندکار دەهێنن و ئەوانیش لەگەڵ خوێندکارانی ناوخۆی عێراق و هەرێمی کوردستاندا کاردەکەن. ئەمەیش رێگەیەکی باشە بۆ ئاڵوگۆڕی خوێندکاران و زیادکردنی پەیوەندی لەگەڵ گەنجاندا.
رووداو: بەڕێز گرێگانتی، من دڵنیام کە ئیتاڵیا بۆ زۆر کەس لە عێراق و بە تایبەتی لە هەرێمی کوردستان خەونێکە بۆ ئەوەی بە گەشت بۆی بچن، بەڵام دیار پێویستمان بە زۆر شتی فەرمی دەبێت پێیاندا بڕۆین تا ڤیزای شنگن یان ئیتاڵیا وەربگرین. ئایا هیچ پلانێکتان هەیە بۆ ئەوەی یارمەتیی ئەو کەسانە بدەن کە دەیانەوێت بە گەشت سەردانی ئیتاڵیا بکەن؟ هیچ پلانێکتان هەیە کە سەردانیکردنی ئیتاڵیا ئاسانتر بکات؟
ماوریزیۆ: ئێمە زۆر خۆشحاڵین کە کەسانی عێراقی و کورد بۆ گەشت و بۆ مەبەستی دیکە دێن بۆ ئیتاڵیا. وەک گوتت، ئێمە ڤیزا دەدەین، ڤیزای شنگن کە رێگەت دەدات هەر کە گەیشتیتە ئیتاڵیا ئازادانە بە هەموو وڵاتانی شنگندا گەشت بکەیت کە بە گشتی زۆربەی ئەوروپا دەکات. هەروەها ڤیزای نیشتمانییش دەدەین کە بۆ کەیسی تایبەتە و تەنیا بۆ چوون بۆ ئیتاڵیایە. عێراقی و کورد بەخێربێن و هەموو زانیارییەکان لە ماڵپەڕی باڵیۆزخانە و کۆنسوڵخانەی هەولێردا هەن. جا ئێمە لە خزمەتتانداین و بەخێربێن.
رووداو: زۆر سوپاس بەڕێز ماوریزیۆ گرێگانتی، باڵیۆزی ئیتاڵیا لە عێراق. زۆر سوپاس بۆ ئەم دەرفەتە. خۆشحاڵ بووم.
ماوریزیۆ: زۆر بەخێرهاتن، زۆر سوپاس.
رووداو: زۆر سوپاس کە بینەر بوون.
|
هەڤپەیڤین
|
https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1904202421
|
د. ئەحمەد فەرهادی، پڕۆفیسۆری زمان و مامۆستای زانکۆی نیویۆرک لە ئەمریکا، لە هەڤپەیڤینێکی تایبەتی لەگەڵ رووداو باسی دۆخی ئێستای زمانی کوردی دەکات و چەندان چارەش؛ بۆ چاکترکردن و پاراستنی زمانی کوردی بە پاکی دەخاتەروو. فەرهادی لەبارەی ئەو برینانەی ئێستا بە جەستەی زمانی کوردییەوە هەیە، دەڵێت: "ئێستا دۆخی زمانی کوردی خراپە، گەر وەها بەردەوام بێت خراپتریش دەبێت. ئێستا دیاردەیەکی زۆر خراپ رووی لە زمانی کوردی کردووە، دیاردەکەش ئەوەیە تا پێیان دەکرێت وشەی بێگانە دێننە ناو زمانی کوردی، بە تایبەتیش وشەی ئینگلیزی لە شوێنی وشەی رەسەنی کوردی بەکاری دێنن. ئێمە کە وشەی گۆممان هەبێت بۆچی وشەی پۆند بەکار بێنین؟".
د. ئەحمەد فەرهادی خەڵکی شاری هەولێرە و لەگەڵ عەبدوڵڵا پەشێوی شاعیر، بەیەکەوە لە قوتابخانەی "جمهووری"ـی هەولێر کە ئەوسا ناوی ناوەندی (هەولێر) بوو لە یەک پۆل خوێندوویانە. فەرهادی دوای ئەوەی قۆناخی ئامادەیی تەواو دەکات، دەچێتە بەغدا و لەوێ زانکۆ دەخوێنێت. دواتر لە رێگەی بریتیش کاونسڵ، دەچێتە بەریتانیا و لەسەر ئەرکی ئەوان ماستەر دەخوێنێت. دواتر دەگەڕێتەوە کوردستان و لە زانکۆی سلێمانی دەبێتە مامۆستا. بەڵام دوای ماوەیەک زانکۆی سلێمانی دادەخرێت، ئەویش دەچێتە ئەمریکا بۆ خوێندنی دکتۆرا.
د. ئەحمەد فەرهادی ساڵی 1996 لە زانکۆی نیویۆرک دەبێتە مامۆستا. هەر لەو زانکۆیەش خەڵاتی زێڕینی مامۆستای نێویۆرکی پێبەخشرا. جگە لە زانکۆی نیویۆرکیش لە هەمان ئەو زانکۆیەی ئەنیشتاین وانەی لێ دەگووتەوە، ئەویش وەک مامۆستا وانەی لێ گوتووتەوە. جگە لەمانە یەکەم کەس بووە زمانی کوردی بۆ بەشی خزمەتگوزارییەکانی زمانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا زیاد کردووە. هەروەها کاری وەرگێڕانی بۆ چەندان سەرۆکی ئەمریکا کردووە، لەوانە جۆرج دەبلیوو بووش، باراک ئۆباما و جۆ بایدن و چەندان بەرپرسی دیکەی باڵای ئەمریکی، بەتایبەتیش لە سەردانی شاندە باڵاکانی بەرپرسانی هەرێمی کوردستان بۆ ئەمریکا و کۆبوونەوەکانیان لە کۆشکی سپی.
د. ئەحمەد فەرهادی لە بارەی دۆزینەوەی چارەسەرێک بۆ ئەو ئاریشەیەی لە دۆخی زمانی کوردیدا هەیە، دەڵێت: "راگەیاندنەکانمان لە ساڕێژکردنی برینەکانی زمانی کوردی رۆڵێکی باڵایان دەبێت، گەر بیانەوێت کار لەسەر چاکتر کردنەوەی زامەکانی زمانی کوردی بکەن. وەک چۆن بۆ دۆزینەوەی وشەی بێگەردی کوردی، دەبێت سوود لە زمانی کەسانی دانیشتووی لادێکان و ئەو کەسانە ببینین کە هێشتا زمانیان خاوێنە و وشەی بێگانەی نەهاتووەتە ناو".
|
هەڤپەیڤین
|
https://www.rudaw.net/sorani/interview/30052024
|
فۆکۆ یاما، بیرمەندی بەنێوبانگی ئەمریکی رایدەگەیێنێت، دەبێت لە هەرێمێکی وەک کوردستان ناوەندەکانی وەک دەستەی دەستپاکی هێزیان پێبدرێت و سیاسییەکان دەسەڵاتی تەواویان پێبدەن، نەک دەستبخەنە نێو کاروبارەکانیانەوە، بەو شێوەیە دەتوانن رووبەڕووی گەندەڵی ببنەوە.
فۆکۆ یاما، سیاسەتڤان و نووسەری ئەمریکی لە کۆڕبەندێکی تایبەت لە واشنتن لەبارەی گەڕاندنەوەی متمانەی گشتی و بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی قسەی بۆ رووداو کرد. ئەو پێی وایە، یەکێک لە رێگە هەرە کاریگەرەکان بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی لە کوردستان ئەوەیە کە "دەوڵەتێکی خۆتان لە کوردستان هەبێت،" لە بوونی دەوڵەتیش مەبەستی لە خەڵکە، "خەڵکانێک پڕ لە زانست و بەهرە کە ئێمە پێی دەڵێین توانای دەوڵەت، ئەو خەڵکانەش نابێت بەشێکبن لە لایەنە سیاسییەکانی کوردستان، بەڵکو خەڵکانێکی تەکنۆکراتبن و پێویستە لەسەر بنچینەی بەهرە و تواناکانیان وەربگیرێن، زانیارییان هەبێت کە چۆن بتوانن دامەزراوەیەکی دەوڵەت بەشێوەیەکی کاریگەرانە بەڕێوەببەن."
دەقی هەڤپەیڤینی رووداو لەگەڵ فۆکۆ یاما
رووداو: زۆر سوپاس کە ئەمڕۆ لەگەڵ ئێمەدایت، پرسیارەکەم ئەوەیە هەرێمێکی وەک هەرێمی کوردستان لەنێو دەوڵەتی عێراقدا، چۆن دەتوانێت بەرەنگاری گەندەڵی ببێتەوە کە خۆت دەزانی گەندەڵی هەموو شوێنێکی گرتووەتەوە؟
فۆکۆ یاما: پێموایە یەکێک لە رێگە هەرە کاریگەرەکان ئەوەیە کە دەوڵەتێکی خۆتان لە کوردستان هەبێت، لە دەوڵەت مەبەستم لە خەڵکە، خەڵکانێک پڕ لە زانست و بەهرە، کە ئێمە پێی دەڵێین توانای دەوڵەت، ئەو خەڵکانەش نابێت بەشێکبن لە لایەنە سیاسییەکانی کوردستان، بەڵکو خەڵکانێکی تەکنۆکراتبن و پێویستە لەسەر بنچینەی بەهرە و تواناکانیان وەربگیرێن، زانیارییان هەبێت کە چۆن بتوانن دامەزراوەیەکی دەوڵەت بەشێوەیەکی کاریگەرانە بەڕێوەببەن کە پێموایە ئەمە شوێنی ئەو کەسانە دەگرێتەوە کە سیاسییەکان کەسانێکی سەر بە خۆیان دادەنێن، ئەمەش لەو شوێنانەی وەک کوردستان هەن.''
رووداو: هەرێمی کوردستان دەستەی دەستپاکی هەیە، بەڵام پێتوایە هەبوونی دەستەیەک بەسە بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی لە هەرێمێکی وەک هەرێمی کوردستانی عێراق؟
فۆکۆ یاما: ئەمە دەگەڕێتەوە سەر سیاسییەکان، دەتوانیت دەستەیەکت هەبێت، بەڵام ئەگەر هێزی راستەقینەی نەبێت تاوەکو خەڵک رووبەڕووی بەرپرسیارییەتی بکاتەوە، هەبوونی دەستەکە زۆر کاریگەر نابێت، زۆربەی کاتیش سیاسییە خاوەن دەسەڵاتەکان نایانەوێت ئەو جۆرە دەستانە دەسەڵاتیان هەبێت، بۆیەش دەسەڵاتی دادوەرییان پێنادەن و دەبێت پەناببەیتە لای داواکاری گشتی کە رەنگە ئەمەش ئەوانەی دەتەوێت لێپێچینەوەیان لەگەڵ بکەیت دۆستی سیاسییەکان بن و ئەمەش وابکات سزایەکی سووک یان شتێکی لەم جۆرەیان بۆ دابندرێت، بۆیە ئەمە دەگەڕێتەوە سەر ئەو هاوسەنگییە سیاسییەی لەنێو خودی وڵاتەکەدا هەیە.'
رووداو: باشترین رێگە بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی چییە، لە خوارەوە بۆسەرەوە یانیش لە سەرەوە بۆ خوارەوە دەستپێبکرێت باشە، هەرێمەکان و وڵاتەکانی وەک عێراق چۆن دەتوانن رووبەڕووی گەندەڵی ببنەوە و بنەبڕی بکەن؟
فۆکۆ یاما: پێموایە دەبێت لە هەردوولایەوە بێت، لە خوارەوە دەستپێبکەیت کە رەنگە هەندێک خەڵک هەبن بێزاربووبن لە گەندەڵی و هەروەها لە سەرەوەش سەرکردایەتییەکت هەبێت بۆ ئەم بێزارییە، کاتێکیش ئەم دووانەش یەکدەگرن، ئەوکاتە پێموایە کاریگەردەبن.'
رووداو: دڵنیام لە دۆخی ئێستای عێراق ئاگاداریت، گرووپ و لایەنی جیاوازی هەن، گرووپی لێییە لەژێر کاریگەریی وڵاتانی دیکەدان، تاوەکو چ ئاستێک گەشبینیت بە بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی لە دەوڵەتی فیدراڵیی عێراق؟
فۆکۆ یاما: پێموانییە بەرەوپێشچوونی باش لەو بوارەدا بکرێت، چونکە هەندێک لایەنی سیاسی لە عێراق دەسەڵاتی خۆبەڕێوەبەری دەدەن بە هەندێک گرووپ کە چۆن بیانەوێت گەندەڵی بکەن، بەڵام پێموانییە لە کوردستان پێویستان بەوەبێت زۆر سەرنج بخەنە سەر ئەمە، بەڵکو دەبێت سەرنجتان لەسەر دامەزراوەکانی خۆتان و توانای خۆبەڕێوەبردنی خۆتان هەبێت.
رووداو: ئەی تاوەکو چەند پشتیوانی لەوە دەکەیت کە خەڵکی هەرێمی کوردستان بەرەنگاری گەندەڵی ببنەوە و رۆڵیان هەبێت و بەشداربن لە کۆڕبەند و کۆنفرانسە نێودەوڵەتییەکانی هاوشێوەی ئەم کۆنفرانسە و لە شوێنەکانی دیکەش؟
فۆکۆ یاما: پێموایە زۆر گرنگە، خۆت دەزانی کوردستان دەوڵەتی خۆی نییە، بەڵام گرنگە کە خەڵکتان هەیە لە رێکخراوی بانکی جیهانی، پێموایە ئەوان هاوکاری زۆرتان پێشکێش دەکەن.
رووداو: زۆر سوپاس، سوپاس کە میوانی رووداو بوویت
فۆکۆ یاما: سوپاس بۆ ئێوەش
|
هەڤپەیڤین
|
https://www.rudaw.net/sorani/interview/05072023
|
"\nراوێژکارێکی سەرۆکوەزیرانی عێراق دەڵێت، کارئاسانی زۆ(...TRUNCATED)
|
هەڤپەیڤین
|
https://www.rudaw.net/sorani/interview/231020231
|
"\nسەرۆکی هەرێمی کوردستان لە ئەڵمانیایە و بڕیارە ئەمڕۆ (...TRUNCATED)
|
هەڤپەیڤین
|
https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2606202311
|
End of preview. Expand
in Data Studio
- Downloads last month
- 14