Datasets:
remreren
/
wiki-tr-chunked

Dataset card Data Studio Files
xet
Community
2
text
stringlengths
1
200
id
int64
10
3.54M
url
stringlengths
31
377
title
stringlengths
1
209
vergiden muaf tutulması gibi kurallar yer almaktaydı. Daha çok askerî ve hukukî içerikli olan bu Yasa’nın orijinal metni günümüze gelmemiştir. Yasa'nın içeriği 14. Yüzyıl Arap seyyahları, 13. Yüzyıl
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Ermeni tarihçileri ve 15. Yüzyıl İranlı tarihçilerin eserleri sayesinde bilinmektedir.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Kurultay'dan bir süre sonra Cengiz Han 1207'de kuzey'deki ormancı boyları egemenliği altına alması için en büyük oğlu Cuci'yi, ordusunun sağ kanadını vererek görevlendirdi. Cuci burada diplomatik
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
kabiliyet ile iyi bir taktik sergileyerek orman halklarını, Sibirya'nın güneyini ve Kırgızları kendine bağlayarak geri döndü.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Kuzey Çin'deki Batı Xia ve Jin üzerine sefer Xi Xialara karşı savaşın başlangıcı
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Cengiz Han zamanında bugünkü Çin sahasında üç devlet vardı. Kansu civarında Tangut Krallığı olarak bilinen Batı Xia veya Xi Xia hanedanı, kuzeyde Jin hanedanı ve güneyde Sung hanedanı bulunuyordu.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Cengiz Han, Moğolların ezeli düşmanı Jin hanedanı üzerine bir sefer yapmadan önce büyük bir sefer için kaynak elde etmek hem de Jin ile muhtemel bir ittifakın önüne geçmek için ilk olarak Tangut
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Krallığı olarak bilinen Batı Xia hanedanı üzerine bir sefer gerçekleştirdi. Kansu bölgesinde yaşayan Tibet ırkından ve Budist dininden olan Tangutlarla olan mücadele, Cengiz Han'ın yerleşik ve medeni
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
bir millete karşı yaptığı ilk sefer oldu. 1205'te gerçekleştirilen ilk baskın küçük düzeyde olmuş ve birkaç esir almakla yetinilmişti. 1207'de gerçekleştirilen seferde Cengiz Han, Tangutların önemli
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
şehirlerinden Vulahay'ı kuşattı. Aşamadıkları surların önüne yerleşmiş olan Moğollar, Tangutlara şehrin tüm kedileri ve kuşları karşılığında kuşatmayı kaldırmayı teklif etti. Bu denli önemsiz bir
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
şart karşısında şaşıran Tangutlar, bunu yerine getirdi. Fakat Moğollar kedilerin kuyruklarına ve kuşların bacaklarına kıtık parçaları bağlamıştı. Ateşe verip hayvanları saldılar. Korkmuş ve alevler
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
içerisindeki hayvanlar hemen yuvaları ve sepetlerine dönüp ambar ve mahzenleri ateşe verdiler. Savaş tam anlamıyla 1209 yılında başladı. Tangut kralı, Moğol ordusu karşısına veliaht prensi çıkardı
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
ancak prens mağlup oldu. Böylece Vulahay oldukça tuhaf bir kurnazlık sayesinde ele geçirilmiş oldu. 1209 yılında Tangutların başkenti günümüz Ningsia'sı kuşatıldı. Cengiz Han, Sarı Irmak'ın
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
akıntısını taşırmak için yönünü değiştirmeye kalktı, ancak ele geçirdiği esir yığınlarına nehre dayanacak bir bent yaptırmayı başaramadı. Sonbahar yağmurları, taşkınları büyüttü ve bendi sürükledi.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Moğol kampını su bastı. Kuşatmayı kaldırmak gerekiyordu. Fakat bir diğer yandan Moğol ordusu kırsal bölgeleri talan ediyordu. Tangut kralı barış istemeyi yeğledi. Kızı Çaka'yı Cengiz Han'a vererek
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
onun sağ kolu olmak istediğini bildirdi. Tangut kralı Li An-şu an ihtiyaçları olursa Moğollara yardım etmek için süvari birlikleri yollayacağına söz verdi. Bunun yanı sıra develer, av şahinleri, yün
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
ve ipekli kumaşlardan oluşan basit bir haraç vermekle yetindi. Cengiz Han şimdilik büyük Jin seferinden önce Tangutları kendine tabi kılmış oldu.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Kuzey Çin'deki Jin Hanedanına karşı savaş ilanı
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Moğol yurtlarında hiç kimse Pekin sarayında Cengiz Han’ın büyük dedesi Ambakay Han'ın uğradığı işkence ve aşağılamayı unutmamıştı. Moğollar yüzyıllardır Kuzey Çin’de hüküm süren Jin Hanedanı
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
hükümdarlarına, hanedanın adı olan Jin kelimesi Çince altın demek olduğundan Altın Han demekteydiler. Cengiz Han gençliğinde Tuğrul ile birlikte Tatarlar ile savaşırken Jinler ile birleştiğinden beri
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
onlar tarafından kendilerine tabii bir hükümdar olarak görülüyor ve onlara haraç ödüyordu. Şimdi hem Tuğrul hem de bu bağlılık anlaşmasının yapıldığı Jin İmparatoru hayatta olmadığı için Cengiz Han
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
kendini bağımlılıktan azat edilmiş kabul etti. Çin memuruna haraç vermeyi reddeden Cengiz Han, protokol gereği elçiyi diz çökerek karşılaması gerekirken diz çökmeyi reddedip eskiden vermekte olduğu
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
haracı vermedi. İmparator Wanyan Yongji bunu haber aldığında, öylesine sinirlendi ki Moğol elçisini infaz etti. Moğollar ile Jin hanedanı arasındaki gerginlikler tırmanmaya başladı. Cengiz Han Çin’e
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
karşı sefer kararı vermeden önce kurultayı toplayarak komutanlara ve ileri gelenlere danışarak savaş kararı alındı. Mart 1211'de, Moğollar, Jin hanedanına karşı bir sefer için 90.000 asker
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
toplamıştı. Bu durum Moğolistan'daki üslerini korumak için yalnızca yaklaşık 2.000 kişinin geride kalmasına neden olmuştur. Bu, Moğol güçlerinin %90'ından fazlasının sefer için harekete geçirildiği
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
anlamına geliyordu. Sefere başlamadan önce, Cengiz Han, Moğolları zaferle kutsamak için Gök Tengri'ye dua etti ve 1146 yılında Jin İmparatoru Xizong emriyle çarmıha gerilen atalarından Ambagay'ın
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
intikamını almak için sembolik bir yemin etti.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Yehuling Savaşı
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
1211 yılının ilkbaharında Mukhulai, Cebe ve Subutay komutasındaki muazzam ordunun arkasında olduğu 30 bin kişilik öncü birlik kısa sürede Çin hududuna dayanmıştı. Çin Seddi’ne hiçbir zorlukla
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
karşılaşmadan yaklaştılar. Jin ordusunun komutanı Wanyan Chengyu'nun amacı, Yehuling'deki dağlık araziyi Moğol süvarilerini engellemek için kullanmaktı. Çin ordusu Moğol ordusundan daha kalabalık ve
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
silahlanmış durumdaydı. Khitan kökenli bir yetkili olan Shimo Ming'an'ı Cengiz Han'la tanışmak ve barış görüşmelerine başlamak için gönderdi. Bununla birlikte, Cengiz Han, Shimo Ming'an'ı kendi
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
tarafına çekmeyi başardı. Shimo Ming'an, Jin ordusu hakkında Moğollara askeri istihbarat sağladı. Cengiz Han, General Mukhulai önderliğinde sürpriz bir süvari akını başlattı. Savaştan önce Mukhulai
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Cengiz Han'a söz verdi: "Jin ordusunu yenemezsem canlı olarak geri dönmeyeceğim!" Moral gücü yüksek olan Moğollar, Jin güçlerini mağlup ederek Wanyan Chengyu'nun ana karargahına doğru savaştı.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Sonunda, Jin ordusu dağınık hâle geldi, moralini kaybetti ve parçalanmaya başladı. 300.000 kişilik güçlü Jin Ordusu yok edildi. Bu savaş 1211 Ağustos'unda gerçekleşti. Bu o kadar korkunç bir savaştı
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
ki toprağın üzeri cesetlerle doldu. Buradan dokuz yıl sonra geçen Taoist rahip Şang Şun sonsuzluğa uzanan beyazlaşmış insan kemiklerini seyrettiğini aktarır. Wanyan Chengyu, Yehuling Savaşı'ndan
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
sonra dağılmış Jin güçlerini topladı ve Huihe Kalesi'nde bir araya geldi. Bununla birlikte, 12 Ekim 1211'de Moğol kuvvetlerini takip ederek saldırıya geçti. Moğollar, Jin kuvvetlerini hızla kuşattı
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
ve üç gün boyunca şiddetli bir savaşa girdiler. Cengiz Han bizzat yönettiği 3.000 atlıyla bir süvari akını başlatırken kalan Moğol kuvvetleri ise geride kaldı. Wanyan Chengyu zorlukla hayatta kaldı
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
fakat tüm Jin ordusu yok edildi. Yehuling Savaşı, Jin hanedanına 950.000 askerinin yarısına mal oldu. Yaklaşık olarak on Jin şehri Moğollar tarafından yağmalandı. Yehuling savaşından sonra, Jin
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
imparatoru Wanyan Yongji, Pekin'de generali Hushahu tarafından düzenlenen bir suikaste kurban gitti. Cengiz Han’ın en parlak komutanlarından bir diğeri olan Cebe Noyan, Çin Seddinin çevresinden
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
dolaşarak donmuş Liao Nehri’ni geçip Mançurya’nın güneyindeki Mukden’i (bugünkü adı ile Shenyang) ele geçirdi. 2 Şubat 1212’de elde edilen bu zaferden sonra Mançurya'daki Liao hanedanı Jin’den
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
ayrılarak Cengiz Han'a bağlı bir prenslik hâline getirildi. Cengiz Han, Cebe’nin başarısından çok memnun oldu ve beklemeye çekildi. 1212 yılı, Çin İmparatoruna karşı isyanlar yılı oldu ve Cengiz’in
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
casusları tarafından ülkede adeta bir iç savaş çıkarılması başarıldı. Pekin politik kargaşalarla sarsılıyordu. Cengiz Han, casus teşkilatı sayesinde fethedeceği ülkenin muhalif adamlarını,
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
hoşnutsuzları kendi hizmetine almaya uğraşırdı. Ve onlara ganimetten pay ve yüksek memuriyetler vadederdi. Çin ordusunda bulunan Ongut, Kongrat ve Tatar kabileleri saf değiştirerek soydaşları olan
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Moğolların tarafına geçtiler. Çin Seddi'nin neredeyse bütün kapıları ihanet edenler tarafından açılmıştı. Bu sebeple Moğol ordusu gayet seri bir şekilde Çin Seddi'ni aştı.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Pekin'in fethi
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
1212 yılının sonbaharında Cengiz Han, Pekin’e bir saldırı düzenleme kararı almış ancak bir çarpışma sırasında ok ile yaralanınca saldırıya ara verilmişti. Ertesi yıl tekrar Pekin’e giden geçidin
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
üzerindeki iki kaleye saldırı düzenlenerek geri dönüldü. Çin kuvvetleri Moğol ordusunun geçeceği yollara atları yaralamak gayesi ile dört tarafında çivi olan toplar serpiştirmişlerdi. Cebe ve Sübedey
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
kaleleri teslim almak için epey uğraşmışlar ve sonuçta Pekin yolunu tekrar açmayı başarmışlardır.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
1214’te Cengiz Han üç ordusunu Çin başkenti Pekin duvarları önüne yığdı. Pekin muhasarası 1214 yılının ilkbaharına kadar yaklaşık bir yıl sürmüştü. Ancak Moğolların savaşta en geri oldukları konu
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
kuşatmaydı. Sorunun ciddiyetinin farkına varan Cengiz Han atlıları ile orada kalamazdı. Kış Moğollar için oldukça zor şartlar altında geçmiş salgın hastalıklar ve kıtlık yaşanmıştı. Şehir halkının da
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
durumu hiç iyi değildi. Cengiz Han çaresizlik içerisinde ne yapacağını düşünüp, geri dönmeye niyetlenirken, Çin imparatorundan barış teklifi geldi. İmparator, altın, gümüş, ipekle bunların yanı sıra
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
beş yüz oğlan, beş yüz kız ve üç bin at verdi ve on bin top kumaş verdi Ayrıca kızı Ki-Kuo’yu da Cengiz Han ile evlendirdi. Cengiz Han, imparatorun verdiklerini kabul eder gibi görünüp Karakurum’a
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
geri dönünce Pekin sarayı bir an kurtulduğunu sanarak rahat nefes aldı. Bu Çin seferi, Cengiz Han’ın bu güne kadar en çaplı ve getirisi en fazla olan seferi niteliğindeydi. Şimdi dünyanın belki en
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
zengin ülkesinin çok büyük bir kısmı çok kısa sürede ele geçirilmişti. Ancak Çin’i gerçekten istila etmek için Pekin’i ele geçirmek gerekiyordu. Cengiz Han bir sene önceki Pekin kuşatmasında Çin
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
usulü bu müstahkem kenti atlı birliklerden kurulu göçebe ordusu ile düzenli bir kuşatma ile ele geçiremeyeceğini anlamıştı. Bu nedenle Çinli istihkâmcıları ordusuna dahil etti. Bu istihkâmcılar,
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Moğollara Çin mancınıklarını kullanmayı öğretti; Çin mancınıklarının hafif olanlarının kolunu kurabilmek için 40, ağır olanları için ise 100 kişi gerekiyordu. Mancınıkların menzili 100-150 metreydi,
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
attıkları taşlar ise küçüktü 1-13 kilo arası. Artık Pekin’in burçlarını nasıl zorlayacaklarını biliyordu. Cengiz Han, kenti düşürebilmek için esir edilen Çinli mühendislerden yararlanma yoluna
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
gitmişti. Hareketli saldırı kuleleri hazırlanmıştı. Mancınıklar ile ordunun gücü daha da pekiştirilmişti.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Haziran 1214’te imparator Pekin’i bırakıp Sarı Irmağın ötesine Kai-fong şehrine çekildi. Ne var ki bu durum halkının gözünde bir kaçıştı. Pekin’deki devlete ait evraklar ile maddi varlıklar 3 bin
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
deve ve 300 araba ile Sarı Irmağın ötesindeki güvenli bölgeye taşınmaya başlanmıştır. Ancak imparatorluğun içerisindeki Mançurya’dan gelen 2000 Hitay askerî atalarından kalan topraklardan ayrılmak
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
istemediler ve Pekin’den 50 km uzaklaştıktan sonra isyan ettiler. Cengiz Han'a da bir haber göndererek onun emrine girmek istediklerini söylediler. Cengiz Han, Jin imparatorunun bu taşınma kararını;
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
sözüme güvenmedi, beni aldatmak için barış yaptı diye yorumlayarak terk edilen Pekin’in güçsüz kaldığını düşünüp buraya tekrar sefer düzenleme kararı aldı. Şimdi daha hazır durumda olan ordusu ile
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Mart 1215’te Pekin surlarına dayandı. Pekin hücumunu Mukhulai idare etmekte idi. Subutay, Mukhulai'ın ordusunun bir kanadını koruyordu. Zamanın kendileri lehine olduğunu biliyordu. Kuşatma aylardan
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
beri sürmesine rağmen, surların üzerinde tam donanımlı Çin askerleri savaşmak için bekliyordu. 9 ay süren kuşatma boyunca yiyecek sıkıntısı çeken Pekinliler arasında yamyamlık yapanlar bile olmuştu.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Çin askerleri duvarlara tırmanmaya çalışan Moğol askerlerinin üzerine ok yağdırıyorlardı. Saldırının en önemli anında Cengiz Han, Çinli esirleri savaş arabaları ile surlara doğru sürdü. Cengiz Han
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
aldığı binlerce esiri saldırılarda en önde savaşmaya zorladı. Şimdi Çin askerleri, arabaları itmekte olan Çinli esirleri okluyordu. Sonrasında, ağır taş gülleri atan mancınıklar harekete geçmişti.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Büyük taşlar, Pekin kentinin duvarlarını parçalıyordu. Çinliler de bu arada boş durmuyordu. İleri teknikleri kullanarak ürettikleri, petrol ve farklı kimyasal maddelerden yapmış oldukları yangın
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
bombalarını Moğolların üzerine atıyordu. Cengiz Han. Durumun zorluğunun farkına varmış ve askerlerine, bedeli ne olursa olsun, surlardan gedik açılarak kentin içine girilmesi emrini vermişti. Çinli
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
esirler kentin surlarına uzun merdivenleri dayamayı başardığında, kuşatma altındakiler surların altında kızgın yağlarda kavurdukları yığınların kendi akrabaları olduklarını fark ettiklerinde onlara
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
karşı dayanmaya dayanamayıp teslim oldular. Bu sırada Surlarda gedikler açılmıştı ve Moğol askerleri gediklerden, kentin içine sızmayı başarıyordu. Moğollar kentin surlarına kendi bayraklarını
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
dikmeye başladığında, bayrakları gören Çinli komutanlar utançlarından kendilerini öldürmeye başlamışlardı. Artık zaferinden emin olan Cengiz Han atını kentin sokaklarından sürerek, kent merkezine
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
ilerliyordu. Moğollar, kentte insanlık tarihinin en büyük yağmalarından birine bu şekilde başlamıştı. Batılı kaynaklarda; o donemde kentte bulunan Batılı diplomatlar ve gezginlerin şahitliği ile
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
şunlar yazacaktır:
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Mukhulai, Pekin'de hazine ve cephane namına ne varsa toplatarak Cengiz Han'a gönderdi. Cengiz Han, kendisine meydan okuyan Pekin kentine vahşice bir ceza vermişti. Artık bütün dünyanın başkentleri
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Çin'de olanlarla yakından ilgilenmeye başlamıştı. Harezmşah hükümdarı Sultan Alaaddin Muhammed Harezmşah, kendi ideâli olan Çin’in, Moğolların eline geçmesine inanamadı. Haberin doğruluğunu tetkik
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
ettirmek için Seyyid Behâeddîn-i Râzî’nin idaresinde bir heyeti Çin’e gönderdi. Harezmşâh elçileri Çin hududuna vardıkları zaman, çok uzak mesafeden bembeyaz bir yığın gördüler. Önce bunu karla kaplı
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
bir tepe zannettiler. Yerli halktan, burada bir tepe olmadığını, Cengiz askerlerinin öldürdüğü Çinlilerin kemikleri olduğunu öğrendiler. Bir müddet gittikten sonra toprağı insan kanından simsiyah
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
kesilmiş bir bölgeye geldiler. Bu siyahlık kilometrelerce devam ediyordu. Pekin’e vardıklarında kale burçlarının dibinde bulunan kemik yığınlarının da, Cengiz’in Pekin’i ele geçirdiği zaman, zâlim
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Moğol askerinin eline düşmemek için kendilerini burçlardan atarak ölen yirmi bin bakire kıza ait olduğunu öğrendiler.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Çin'in fethinin devamı ve idare işlerinin Mukhulai'a devredilmesi
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Pekin'in fethinin ardından Mukhulai ve Cengiz’in kardeşi Kasara baştan başa tüm Mançurya’yı geçtiler ve güneye doğru ilerlediler. Mukhulai kusursuz planlama yeteneği ile Cengiz Han’ın en büyük
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
komutanlarından biriydi. Mançurya’da Liao’nun başkenti Pei Ching’i hiç alışılmadık bir şekilde fethetti. Mukhali, Yesen isimli hem Çince hem de yerel Türk dillerini bilen bir Moğol subayını
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
görevlendirerek şehrin idaresini devralmak için gelen yeni Jin komutanını tuzağa düşürmek için görevlendirdi. Yesen isimli casus Jin komutanının evraklarını alarak muhafızları yeni gelen general
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
olduğuna inandırdı. Daha sonra şehrin yeni hakimi olarak tüm muhafızlara kalenin dışına çıkmalarını emrederek Mukhulai’ı şehre davet etti. Mukhulai neredeyse hiçbir direnişle karşılaşmadan yürüyerek
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
şehirdeki 100 bin eve halkına silahları ve yiyecekleri ile birlikte el koydu. Kendisine karşı direnç gösteren iki kasabayı cezalandırmak için marangozlar, kale ustaları ve sanatkarlar hariç her iki
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
kasabada yaşayanların da öldürülmesini emretti. Cengiz Han, kuzeydeki vaziyeti tetkik için Subutay kumandasında başka bir kol gönderdi. Leao-dong körfezini kaplayan yarımadayı dönerek yeni bir
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
ülkenin keşfine çıkmış gibiydi. 1216'da Yalu Irmağının geçilmesi Kore’ye girilmesine yol açtı. Subutay, burada Jin imparatoruna bağlı krallığı kendilerine taabi kılmak için kaçırılmaz bir fırsat
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
olduğunu gördü. Küçük bir ordu ile bugünkü Kuzey ve Güney Kore arasındaki sınırda bulunan zengin ve kozmopolit bir şehir olan Kaesong’taki hükümdar sarayına bir yolculuk yaptı. Cengiz Han’ın
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
başarısından etkilenen kral yeni ve korkutucu komşularına haraç ödemeyi kabul ettiler. Bu haracın kapsamında 100 bin yaprak en büyük boy Kore kağıdını da içeriyordu.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Cengiz Han artık bütün Kuzey Çin’in hakimiydi. Cengiz Karakurum’un ipek çadırını eski Çin’in başkentinin şaşaasına tercih etti. Cengiz Han, Çin’in maddi değeri fazla ağırlıklarını Karakurum’a
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
taşırken Ye-Liyu Çutsay gibi birçok bilgini de yanında getirdi. Onlardan dünya ahvalini, ticareti, dilleri, dinleri, milletleri öğrendi. Uygur aydınlarını da bu bilginler aracılığı ile yüksek Çin
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
teknolojisi ile tanıştırdı. Cengiz Han Çin’i kendi adamları ile idare etme yolunu ömrünün sonuna kadar sürdürdü. Ye Liyu Çutsay'ın Ceniz Han'a verdiği; sen büyük bir imparatorluğu at üstünde
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
fethettin ama at üstünde idare edemezsin öğüdü üzerine fethedilen yerlere yerel yöneticiler atadı. Ye Liyu Çutsay, Cengiz Han'a şehirleri yerle bir etmek yerine onları geliştirmeyi teşvik dilmesi
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
gerektiğini çünkü bunların zenginlik kaynağı olduğunu anlattı. Cengiz Han, Çin'in tamamının fethinin uzun süreceğini anlayıp, buranın fetih ve idare işlerini 1217'de Mukhulai'a devrederek Mukhulai'ı
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
burada bırakıp kendi yurduna geri döndü. Mukhulai’a “Bütün ulusun Guyang’ı” ünvânı verilmişti. Reşidüddin bu unvanının Farsça’daki Han-ı Buzurg ”Büyük han” olduğu ve onun Çin’deki görevi esnasında
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Çinliler tarafından kendisine verilen lakap olduğu ileri sürülmektedir. Mukhulai, Moğol İmparatorluğu'nun kuruluşuna büyük katkıda bulunduğundan kendi adına ferman çıkarmak ve ortasında siyah ay
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
bulunan dokuz ayaklı Beyaz Tuğ ve Büyük Han’ınki ile aynı olan süslü eyer, kemer, davul ve kendine has taht kullanma hakkına da sahip idi. Mukhulai yedi yıl boyunca başarılı savaşlar sonunda Kin
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
krallığını Honan'a hapsetmeyi başarmış Çin topraklarını Cengiz Han adına yönetmiş ve 1223'te burada ölmüştür.
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Otrar hadisesi
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han
Harezmşahlar ile Moğollar'ın ilk kez karşı karşıya gelmesi 1218 yılında gerçekleşmişti. Kara Hıtaylara sığınan Naymanların son hükümdarı Güçlük üzerine karşı Cengiz Han 1218’de Cebe Noyan komutasında
10
https://tr.wikipedia.org/wiki/Cengiz%20Han
Cengiz Han