Datasets:
yiyic
/
oscar_ba_dev

Dataset card Data Studio Files
xet
 Community
text
stringlengths
401
90.8k
Владимир Путинды Финляндия Президенты Саули Ниинистё көтә ине. Хельсинкиҙағы күркәм һарайҙа барған һөйләшеүҙәрҙән һуң, ике Президент журналистар һорауҙарына яуап бирҙе. Унан һуң катерға ултырып Свеаборг ҡәлғәһендәге причалға киттеләр һәм аралашыу шунда дауам итте. Ниинистё әфәнде беҙҙекен русса сәләмләп ҡаршыланы. - Беҙ һеҙҙең Франциялағы сәфәрегеҙҙе бик ентекле күҙәтеп барҙыҡ. Аңлауыбыҙса, ул уңышлы үтте. Хәҙер беҙгә уңышлы осрашыуҙар бик кәрәк, - тине Финляндия башлығы. - Саҡырыуығыҙға рәхмәт. Беҙҙең Финляндия менән мөнәсәбәттәр яҡшы ғына үҫә, төрлө йүнәлеш буйынса ла. Беҙ үҙ-ара бәйләнештәр кимәле менән ҡәнәғәт, - тине яуап итеп Владимир Путин. Аҙаҡтан финсалап, кiitos, тип өҫтәне. Йәғни, рәхмәт, тине. Ике Президент бик яҡшы итеп һөйләшкән. Бәйләнештәрҙә проблема юҡ. Тауар әйләнеше үҫә. Берлектә проекттар ғәмәлгә ашырыла. Артабан да бергә эшләргә план ҡорғандар. Финдар беҙгә ҡалдыҡтар менән эш итергә өйрәтәсәк. Көҙөн беҙҙең 30-лап төбәк вәкиле Финляндияға барып, тәбиғәтте һаҡлау тармағында тәжрибә өйрәнәсәк. Владимир Путин әйтеүенсә, сентябрҙә Тула ҡалаһында 20-се тапҡыр Рәсәй - Финляндия мәҙәниәт форумы үтәсәк. Киләһе йыл Финляндияла Карелия республикаһы көндәре лә күҙаллана. Фән һәм мәғариф өлкәһендә лә хеҙмәттәшлек итәбеҙ. Туризм тармағында ла уртаҡлашыр нәмәләр етерлек. Планда тағы әллә күпме берлектәге сара бар. Автор: Алһыу ИШЕМҒОЛОВА. Фото: Кремлин.ру http://www.ye02.ru/online/18222-vladimir-putindy-sveaborg-len-alyp-barylar.html Читайте нас в © 2008-2020 «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының "Республика Башкортостан" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Государственное унитарное предприятие Республики Башкортостан Издательский дом "Республика Башкортостан".
Был күңелһеҙ хәл үткән аҙнала Өфө ҡалаһында булды. Биологиянан бөтөн Рәсәй мәктәп олимпиадаһының төбәк этабына йыйылған 186 уҡыусы араһынан 13-ө кинәт кенә ауырып китеп, дауаханаға эләгә. Шундай уҡ симптомдар менән дауаханаға бер уҡытыусыны ла килтерәләр. Әлеге ваҡытта табиптар уларҙың һаулыҡ торошон “тотороҡло ауыр хәлдә” – тип баһалай. Роспотребнадзор хәбәр итеүенсә, уҡыусыларҙың барыһында ла норовирус инфекцияһы табылған. Әле олимпиадала ҡатнашыусылар йәшәгән “Амакс Турист-отель” ҡунаҡханаһы ресторанында эпидимиологтар тикшереү эштәрен алып бара. Тәбиғәттә ашҡаҙан-эсәк инфекцияларын барлыҡҡа килтереүсе бер-нисә төр вирус бар. Шуларҙың береһе – норовирус инфекцияһы. Был вирустың 10-100 өлөшө генә лә кешене ағыулай ала, бик тиҙ үрсей. Шуға ла балалар араһында ул тиҙ тарала. Ағыуланғандан 24-48 сәғәт үткәс ауырыу үҙен һиҙҙерә башлай: эс ауырта, ҡоҫҡо килә, температура күтәрелә. Ҡайһы берҙә баш ауыртыуы, хәлһеҙлек, мускулдарҙың һыҙлауы булыуы мөмкин. Ғәҙәттә, нововирус инфекцияһының симптомдары 12-72 сәғәттән һуң үҙенән-үҙе бөтә. Ауырыу сигенгәс, организмда был вирусҡа ҡаршы иммунитет барлыҡҡа килә, әммә оҙаҡҡа түгел – 8 аҙнанан һуң ҡабаттан ағыуланыу ҡурҡынысы бар. Шуға күрә, ашар алдынан ҡулығыҙҙы һабынлап йыуығыҙ. Белеүебеҙсә, таҙалыҡты вирустар бигүк өнәп етмәй. Сәләмәт булығыҙ! Читайте нас в © 2008-2020 «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының "Республика Башкортостан" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Государственное унитарное предприятие Республики Башкортостан Издательский дом "Республика Башкортостан".
31 июлдә мосолмандар Ҡорбан ғәйетен билдәләй. 9-сы зөлхизә (30 июль) – Ғәрәфә көнө. Ошо көндө Ер шарының төрлө илдәренән ислам диненең бишенсе терәге булған хаж ғибәҙәтен үтәргә ниәт итеп килгән хажиҙар Ғәрәфәт тауында тороп доға, истиғфар (ғәфү һорау) ҡылып, тәлбиә (ләббәйкә) әйтеп, хаж ғибәҙәтенең икенсе фарызын үтәй. Ошо көндә ураҙа тотоу бик сауаплы, сөнки хәҙистә: “Ғәрәфә көнөндә ураҙа тотҡан кешенең ошонан алдағы һәм һуңғы йылдарҙағы (ике йыллыҡ) гонаһтары юйылыр”, – тиелә. 31 июлдә мосолмандар Ҡорбан ғәйетен билдәләй. 9-сы зөлхизә (30 июль) – Ғәрәфә көнө. Ошо көндө Ер шарының төрлө илдәренән ислам диненең бишенсе терәге булған хаж ғибәҙәтен үтәргә ниәт итеп килгән хажиҙар Ғәрәфәт тауында тороп доға, истиғфар (ғәфү һорау) ҡылып, тәлбиә (ләббәйкә) әйтеп, хаж ғибәҙәтенең икенсе фарызын үтәй. Ошо көндә ураҙа тотоу бик сауаплы, сөнки хәҙистә: “Ғәрәфә көнөндә ураҙа тотҡан кешенең ошонан алдағы һәм һуңғы йылдарҙағы (ике йыллыҡ) гонаһтары юйылыр”, – тиелә. Ғәйет ҡорбаны байрамдың өс көнөндә салына. Ошо өс көндә кемдең ҡорбан салырға мөмкинселеге бар, шулар өсөн был ғибәҙәт – важиб. Һәр бер өй (ғаилә) йыл һайын Ҡорбан байрамы көндәрендә бер ҡорбан салырға тейеш. Әгәр кеше финанс яғынан ауыр хәлдә йәки сәфәрҙә икән – был ғәмәл важиб түгел. Ҡорбанға һарыҡ, кәзә, һыйыр салына. Кәзә 1 йәштән үтергә тейеш, һарыҡ та шулай, әммә кәүҙәһе ҙур булһа, 8 айлыҡ һарыҡ та мөмкин. Һыйыр малын 7 кеше (ғаилә) сала ала, әммә етеһенең дә ниәте ҡорбан итеү булырға тейеш. Важиб ҡорбан ошо өс көндә генә салына. Ғәйет намаҙынан һуң ҡорбан салыу мәсеттәр булған ауылдар өсөн шарт. Ҡорбанлыҡ мал зәғиф, сатан, һуҡыр, үтә ябыҡ, ауырыу булырға тейеш түгел. Көйҙөртөлгән мал да ярай. Әгәр малдың ҡолағының яртыһынан күбеһе инәү һалыу өсөн ҡырҡылған булһа, ярамай. Әгәр яртыһынан аҙырағы, өстән бер өлөшө ҡырҡылһа – ярай. Ҡорбанды салыу – ғибәҙәт, Аллаһҡа яҡынайыу. Шуға уны үҙ ҡулығыҙ менән салыу хәйерле. Имамды, мулланы – кемделер көтөргә кәрәкмәй. Ҡорбан итен ҡасан ашатһаң да була. Нәҡ ошо көндә ашатыу фарыз, тигән шарт юҡ. Ҡунаҡ йыйып ашатыу шарт түгел, кәрәк икән, итен тотош таратып та бирә ала, үҙенә лә ҡалдыра ала. Ғалимдар иһә ҡорбан итен 3 өлөшкә (бер өлөшөн – ғаиләһенә, 1 өлөшөн – кешегә таратырға, 1 өлөшөнә ҡунаҡ саҡырырға) бүлергә тәҡдим итә. Итте күберәк кешегә таратһаң, сауабы ла ҙурыраҡ була. Илдә, республикала һәм районда коронавирус менән киҫкен хәлгә бәйле, ҡала һәм район мәсеттәрендә Ҡорбан ғәйеттәре үткәрелмәйәсәк. Был ҡарар халыҡтың хәүефһеҙлеген тәьмин итеү маҡсатында ҡабул ителде. Шуның өсөн, хөрмәтле дини ҡәрҙәштәр, Ҡорбан байрамына арналған хөтбәне 31 июлдә иртәнге сәғәт 8-ҙә онлайн режимда ҡарарға саҡырабыҙ. Уны Баймаҡ телевидениеһының “Бәйләнештә” селтәрендәге сәхифәһендә түбәндәге һылтанма буйынса ҡарай алаһығыҙ:
25 ғинуарҙа Халыҡты социаль яҡлау республика үҙәгендә социаль ярҙам саралары тураһында граждандарға консультация ярҙамы күрһәтеү буйынса күп каналлы телефон номеры эш башланы. 25 ғинуарҙа Халыҡты социаль яҡлау республика үҙәгендә социаль ярҙам саралары тураһында граждандарға консультация ярҙамы күрһәтеү буйынса күп каналлы телефон номеры эш башланы. Республиканың бөтә ҡала һәм райондарына берҙәм телефон һандары: 8 (347) 200-80-80. Халыҡты социаль яҡлау республика үҙәгенең йәшәгән урын буйынса филиалы менән бәйләнешкә инеү өсөн өҫтәмә номерҙы йыйырға кәрәк. Мәләүез ҡалаһы филиалына ҡараған беҙҙең район өсөн өҫтәмә номер – 108. Тимәк, тәүҙә берҙәм телефон һандарын һәм ошонан һуң 104-те йыйырға кәрәк. Оператор мөрәжәғәт буйынса консультация уҙғара, проблеманы аныҡлаған һорауҙар бирә, кәрәк икән мәсьәләне хәл итеүҙе контролгә ала. Артабан бәйләнешкә инеү, һорауҙы хәл итеүҙе контролләү маҡсатында шылтыратыусының телефоны һәм уның мөрәжәғәтенең йөкмәткеһе һаҡлана. Күп каналлы телефон һандарына эш көндәрендә 8.30 сәғәттән 17.30-ға тиклем шылтыратырға мөмкин. Шәмбе һәм йәкшәмбе – ял көндәре. Хеҙмәтләндереү сифатын яҡшыртыу өсөн граждандар тонлы режимда льготалар категорияһын һайлай ала: балалы ғаиләләр, ветерандар, инвалидтар һәм граждандарҙың башҡа категориялары. Шуға иғтибар итегеҙ, һөйләшеү ваҡыты һеҙҙең телефон бәйләнеше операторы тарифы буйынса түләнә. Быға тиклем киң мәғлүмәт сараларында, Халыҡты социаль яҡлау республика үҙәге сайтында элек күрһәтелгән ҡыҙыу бәйләнеш телефон һандары буйынса граждандарға мәғлүмәт биреү 1 февралдән туҡтала. Читайте нас в © "Ейәнсура таңдары" сайты, 2020 Гәзит Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығында теркәлде. ПИ ТУ02-01355-се һанлы теркәү тураһында таныҡлыҡ 2015 йылдың 10 июлендә бирелгән.
Бөгөн Башҡортостанда билдәләнгән Милли кейем көнө саралары Башҡортостандың Милли музейында ҡуйылған үҙенсәлекле, бай күргәҙмәнән башланып китте. Илде төрлө халыҡтарыбыҙ бөйөк итә Бөгөнгө байрам саралары Башҡортостандың Милли музейында ҡуйылған үҙенсәлекле, бай күргәҙмәнән башланып китте. Бында былтыр үткән II “Тамға” башҡорт милли кейеме оҫталары конкурсында еңеп сыҡҡан эштәр ҡуйылды. Күргәҙмәне Республиканың халыҡ ижады үҙәге директоры Артур Әлибәков асты. Ул: “Беренсе “Тамға”ға ҡатнашыусылар күберәк стилләштерелгән кейемдәр менән сыҡһа, икенсеһендә күпселекте – 80 процентты, тип әйтергә мөмкин – тарихи өлгөләргә таянып эшләнгәндәре тәшкил итте. Конкурстың төп маҡсатына – башҡорт халҡының тарихи кейемен тергеҙеүгә – өлгәшелде, тип хаҡлы рәүештә әйтә алабыҙ”, – тип билдәләне. Радий Хәбиров исеменән сарала ҡатнашыусыларҙы Башҡортостан Башлығы Хакимиәте етәксеһенең беренсе урынбаҫары Урал Килсенбаев тәбрикләне. “Бер нисә йыл элек Радий Фәрит улының беҙ өйрәнеп бөткән сәхнә варианттарына түгел, ә тап тарихи башҡорт милли кейемен тергеҙеүгә иғтибар йүнәлтеүе бик ҡыуаныслы хәл булды, – тип билдәләне ул. – Ул хатта чиновниктар кейеп йөрөгән кейемгә иғтибар итте, ә хәҙер беҙ ҡәнәғәтлек хисе менән милли юҫыҡта тегелгән костюмда ла йөрөйбөҙ”. Ҡунаҡтар араһында “Ҡатын-ҡыҙ бәхете биләмәһе” мәрхәмәтлелек фондының попечителдәр советы рәйесе Каринэ Хәбирова ла булды. Уның башҡортсалап: “Хәйерле көн, дуҫтар!” – тип сәләмләүе барыһының да күңеленә хуш килде. Ул иң беренсе “Тамға” конкурсанттарына рәхмәт белдерҙе. “Милли кейемде һаҡлау һәм тергеҙеү эшен алып барған бөтәһенә лә рәхмәт әйткем килә, сөнки был – беҙҙең тарих, – тине К. Хәбирова. – Ҙур һәм бөйөк нәмәләрҙең бәләкәй өлөштәрҙән торғанын иҫтә тотоу мөһим. Беҙҙең бөйөк илебеҙ Рәсәй ҙә бәләкәй һәм ҙур халыҡтарҙан тора. Беҙгә халҡыбыҙҙың тарихын хәтерҙә тоторға һәм һаҡларға кәрәк, ошонда илебеҙҙең бөйөклөгө сағыла ла”. Күргәҙмә 29 апрелгә ҡәҙәр эшләйәсәк. Халҡыбыҙҙың бай тарихын да, донъяға ҡарашын, фәлсәфәһен дә, көнкүрешен дә сағылдырған уникаль экспонаттарҙы йөрәгендә милли тойғолар йөрөткән һәр кем килеп ҡарарға тейештер. Милли кейем көнө сараһы артабан Ә.-З.Вәлиди исемендәге Милли китапханала “Халыҡ кейемен интерпретациялау мәсьәләһе” тигән темаға түңәрәк өҫтәлдә һөйләшеү менән дауам иттте. Унда билдәле этнографтар, рәссам-дизайнерҙар, халыҡтың матди мәҙәниәте өлкәһенә эшмәкәрлек алып барған вәкилдәр ҡатнашты. Сараның төп маҡсаттарының береһе – фән һәм практика өлкәһе вәкилдәрен милли кейемде тергеҙеү мәсьәләләренә йәлеп итеү. Айрат Нурмөхәмәтов һәм "Башинформ" фотолары. Илде төрлө халыҡтарыбыҙ бөйөк итә Автор:Равиля Гатауллина Читайте нас в © 1917 - 2020 «Башҡортостан» гәзите. Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-33205 от 11 сентября 2008 г.
Башҡортостанда туристик хеҙмәттәр күрһәтеү буйынса «ҡыҙыу элемтә» эшләй23 авгусҡа тиклем Башҡортостан Республикаһының Сауҙа һәм ҡулланыусыларҙың хоҡуҡтарын яҡлау буйынса дәүләт комитеты туристик хеҙмәттәр күрһәтеү һорауҙары буйынса «ҡыҙыу элемтәгә» шылтыратыуҙар ҡабул итә. Кәрәкле ярҙамды һәм консультацияны Өфөләге (347) 218-09-78 телефоны буйынса алырға мөмкин. «Путевка һатып алғанда нимәгә иғтибар итергә, килешеү шарттары боҙолғанда компенсация ҡараламы, туристың ҡулланыу хоҡуҡтары боҙолһа нимә эшләргә, турҙың сифаты күҙалланғандан түбән булһа кем яуаплылыҡ тота? Был һорауҙарға Башҡортостандың Сауҙа буйынса дәүләт комитеты хеҙмәткәрҙәренән яуап ала алаһығыҙ, — тип хәбәр итте ведомствоның матбуғат секретары Нина Никандрова. — Шәхсән мөрәжәғәт итеү һәм дәғүә проектын әҙерләү кәрәклеге килеп тыуғанда республикала йәшәүселәр Өфө ҡалаһы, Цюрупа урамы, 13 адресы буйынса 703-сө бүлмәгә мөрәжәғәт итә ала». Белгестәр аңлатыуынса, нәҡ хәҙер – юғары туристик миҙгел, шуға туристик путевкалар һатып алыу һорауҙары айырыуса көнүҙәк. «Беҙҙең маҡсат – ҡулланыусыларҙың хоҡуҡи белемдәрен арттырыу һәм килешеү төҙөгәндә хоҡуҡтарын боҙоуға юл ҡуймау. Көтөп алынған ял боҙолорға тейеш түгел», — тип өҫтәне Сауҙа буйынса дәүләт комитеты баш белгесе-эксперты Оксана Сафина. Читайте нас в Башҡортостан Республикаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһының ижтимағи-сәйәси гәзите Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2019 йылдың 22 июлендә теркәлде. Теркәү номеры – ПИ №ТУ02-01679. 1990 йылдың ғинуарына нәшер ителә. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Стәрлетамаҡ мәғлүмәт үҙәге- Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһы" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы филиалы. Баш мөхәррир - Мансуров Рәмил Ғәбдрәшит улы. Телефон Баш мөхәррир (347) 325-18-57 Яуаплы сәркәтип (347) 325-18-57 Хәбәрселәр (347) 325-75-70 Бухгалтерия (347) 325-60-73
«Башҡортостан» концерт залы базаһында республиканың һәләтле балалары менән эшләү өсөн майҙансыҡ эшләй башлаясаҡ. Был проекттың инициаторы – Башҡортотсан Республикаһы Башлығының мәҙәниәт һәм сәнғәт буйынса кәңәшсеһе, Башҡортостандың халыҡ артисы Асҡар Абдразаҡов. «Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, бөтә атай-әсәйҙәр ҙә профессиональ музыкант булырға ынтылған балаларына ярҙам итә алмай, мәҫәлән, һәйбәт музыка ҡоралдары алып бирә алмайҙар. Бында, әлбиттә, дәүләт ярҙамы ла булырға тейеш. Ә йәш таланттарҙы асырға кәрәк,» – ти ул был турала. Һәйбәт ниәт. Читайте нас в 1930 йылдың 12 февраленән нәшер ителә. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһы» нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Баш мөхәррире — Мирсәйет Ғүмәр улы Юнысов. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2015 йылдың 18 авгусында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ №ТУ02-01403. Республиканский информационный центр – филиал государственного унитарного предприятия Республики Башкортостан Издательский дом «Республика Башкортостан». Р./счёт 40602810200000000009 в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г.Уфа, БИК 048073770, ИНН 0278066967, КПП 027843012, к/с 30101810600000000770.
“Аяғымдың балтырҙарында ун тинлек ҙурлығындағы таптар барлыҡҡа килде, улар һыҙлап тороп ауырталар ине. Бер заман улар ярылып асыҡ яраға әүерелә башланы. Әсәйем иһә түбәндәге сараны ҡулланды...” Беҙгә әүҙем уҡыусыбыҙ үҙе менән булған ваҡиғаны яҙып ебәргән. Уның кәңәшенең, бәлки, һеҙгә лә файҙаһы тейер. “Бала саҡта көтмәгәндә сирләп киттем. Мәктәптә уҡып йөрөй инем әле. Аяғымдың балтырҙарында ун тинлек ҙурлығындағы таптар барлыҡҡа килде, улар һыҙлап тороп ауырталар ине. Бер заман улар ярылып асыҡ яраға әүерелә башланы. Әсәйемдең отҡорлоғона аптырайым: ул бер ҙә аптырап ҡалманы, ҡайҙандыр баҡыр купоросы табып алып ҡайтты. Уны иретелмәгән, әммә йомшарған аҡ май менән бутаны ла ошо таптарға һылай башланы. Купоростың ҡаты киҫәктә булғанын иҫләйем. Әсәйем уны тәүҙә аҙ ғына ҡыра ла, шунан аҡ май ҡушып, һөртә торған масса яһай ине, һәр саҡ уның миҡдары төрлөсә булғандыр. Ярҙам итте! Үҙаллы тормош ҡорғас, шундайыраҡ хәлдәр тыуғанда мин дарыуханала ошо майҙы эшләргә заказ бирә инем: 100 грамм аҡ майға 3 грамм баҡыр купоросы. Көнөнә проблемалы урынға ике тапҡыр һөртөргә һәм бинт менән бәйләп ҡуйырға кәрәк. Аҙаҡ үҙем эшләргә лә өйрәндем. Был тылсымлы май менән герпес, тимрәү, стрептодермия, бәшмәк кеүек сирҙәрҙе дауалайым. Уникаль май! Ҡуланып ҡарағыҙ! Хөрмәт менән, Әлфиә Байтирәкова.” Фото: glav-dacha.ru/wp-content Автор: Гүзәлиә Балтабаева https://bash.rbsmi.ru/articles/s-l-m-t-bulayy/Tilsimli-may-i--ege-eshl-ge-593855/ Читайте нас в Ижтимағи-сәйәси гәзит. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһы" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Свидетельство о регистрации СМИ: ПИ № ТУ 02 - 01391 от 12 августа 2015 г. выдано Управлением федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Главный редактор Имангулова М.Г.
Бибисара Азаматованың бөгөн тыуған көнөУл халыҡсан, ҡабатланмаҫ моң эйәһе, күптәрҙең яратҡан йырсыһы. Һеҙҙе ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ! Йәшендәрҙәй йәшнәп йәшәргә, тағы ла илһамланып ижад итергә яҙһын, һеҙгә, Бибисара апай! Халыҡсан, ҡабатланмаҫ моң эйәһе, күптәрҙең яратҡан йырсыһы Бибисара Азаматованың бөгөн тыуған көнө. Ихлас күңелдән ҡотлайбыҙ! Йәшендәрҙәй йәшнәп йәшәргә, тағы ла илһамланып ижад итергә яҙһын, һеҙгә, Бибисара апай! Читайте нас в Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы "Мораҙым" ижтимағи-сәйәси гәзитенең рәсми сайты. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһы" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығында теркәлде. 2015 йылдың 12 авгусында бирелгән ПИ ТУ 02-01395-се һанлы теркәү тураһындағы таныҡлыҡ. Директор (баш мөхәррир) Ладыженко А.Ғ., "Мораҙым" гәзите мөхәррире вазифаһын башҡарыусы Р.И.Исҡужина.
«Ветеран» үҙәгендә Урал аръяғының социаль хеҙмәтләндереү үҙәктәре етәк-селәре ҡатнашлығында семинар үтте. Сарала Сибай, Өфө ҡалаларынан, Баймаҡ, Йылайыр, Хәйбулла, Ейәнсура райондарынан килгән вәкилдәр үҙ-ара тәжрибә уртаҡлашты, ҡайһы бер мәсьәләләр хаҡында һөйләштеләр һәм артабанғы үҫеш пландары хаҡында һүҙ алып барҙылар. Әйтергә кәрәк, ҡалабыҙҙа Лилиә Атйетәрова етәкләгән «Ветеран» халыҡты социаль хеҙмәтләндереү үҙәгенең эш тәжрибәһе Башҡортостандың һәр ҡалаһында ҡулланырлыҡ өлгө булып тора. Был хаҡта хатта Мәскәүҙәге үҙәк баҫмалар ҙа яҙып сыҡты. Р. ҒАЯЗОВА. Читайте нас в Башҡортостан Республикаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһының ижтимағи-сәйәси гәзите Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2019 йылдың 22 июлендә теркәлде. Теркәү номеры – ПИ №ТУ02-01679. 1990 йылдың ғинуарына нәшер ителә. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Стәрлетамаҡ мәғлүмәт үҙәге- Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһы" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы филиалы. Баш мөхәррир - Мансуров Рәмил Ғәбдрәшит улы. Телефон Баш мөхәррир (347) 325-18-57 Яуаплы сәркәтип (347) 325-18-57 Хәбәрселәр (347) 325-75-70 Бухгалтерия (347) 325-60-73
Асҡын районы һәм унда урынлашҡан данлыҡлы "Танып" шифаханаһы, "Берҙәм Рәсәй" партияһының "Беҙҙең хәстәр" хәйриә проекты сиктәрендә, табиптар һәм шәфҡәт туташтары өсөн биш тонна минераль һыу оҙатасаҡ. Асҡын районы һәм унда урынлашҡан данлыҡлы "Танып" шифаханаһы, "Берҙәм Рәсәй" партияһының "Беҙҙең хәстәр" хәйриә проекты сиктәрендә, табиптар һәм шәфҡәт туташтары өсөн биш тонна минераль һыу оҙатасаҡ. Минераль һыу әлеге ваҡытта һауыттарға тултырылған: өс тонна һыу үҙ сәғәтен көтә. Ошо көндәр эсендә уны Бөрө үҙәк район дауаханаһына ебәрәсәктәр. Ошондай уҡ шифалы эсемлекте Зубоволағы Республика клиник инфекция үҙәгендә лә алғандар. Бынан алдараҡ өс тонна минераль һыу Асҡын үҙәк дауаханаһына оҙатылған. Яҙ көнө иһә, хәйриә сараһы сиктәрендә Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһына ла Асҡын еренең шифалы һыуын ебәргәндәр. Фото: рәсми сығанаҡтан. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Урал" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
Стакан тирәһе ҡайнар һыуға ике стакан тирәһе ондо ҡушып бутайбыҙ ҙа, шәкәрҙе самалап һалып, ике йомортҡа, йөҙ грамм самаһы иретелгән аҡ май, ярты сәй ҡалағы самаһы һүндерелгән сода, бер аш ҡалағы майонез һалып, кәрәгенсә он өҫтәп ҡамыр баҫабыҙ. Төрлө эслек һалып бәлеш, ләүеш, өсмөйөш, бөйөрөк бешереү өсөн дан ҡамыр сыға. Хатта манты һәм билмән өсөн дә килешә. Бешереп ҡарағыҙ! Тәмле булһын! Р.ЙӘЛИЛЕВА. Читайте нас в Башҡортостан Республикаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһының ижтимағи-сәйәси гәзите Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2019 йылдың 22 июлендә теркәлде. Теркәү номеры – ПИ №ТУ02-01679. 1990 йылдың ғинуарына нәшер ителә. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Стәрлетамаҡ мәғлүмәт үҙәге- Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһы" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы филиалы. Баш мөхәррир - Мансуров Рәмил Ғәбдрәшит улы. Телефон Баш мөхәррир (347) 325-18-57 Яуаплы сәркәтип (347) 325-18-57 Хәбәрселәр (347) 325-75-70 Бухгалтерия (347) 325-60-73
Рәсәй хөкүмәте фавипиравирҙы йәшәү өсөн мөһим дарыуҙар исемлегенә индерҙе. Тимәк, дәүләт уның хаҡын көйләй, ул аҙыраҡ арзанайырға тейеш. Рәсәй хөкүмәте фавипиравирҙы йәшәү өсөн мөһим дарыуҙар исемлегенә индерҙе. Тимәк, дәүләт уның хаҡын көйләй, ул аҙыраҡ арзанайырға тейеш. Яңы коронавирус инфекцияһын дауалауҙа ҡулланылған фавипиравир нигеҙендә асыҡ һатыуҙа ла булған өс дарыу сығарыла. Улар — «Авифавир» (8 мең һум самаһы), «Арепливир» (12 мең һумдан ашыу) һәм «Коронавир» (12 мең һумға яҡын). Федераль монополияға ҡаршы хеҙмәт менән һөйләшеп килешкәс, уларҙың хаҡы төшөргә тейеш, тик артыҡ ныҡ түгелдер, тип иҫәпләй фармакология баҙарында ҡатнашыусылар. Ошондай хаҡ менән фавипиравирҙың файҙалы булыуы раҫланмаған. The Bell препараттың 2014 йылда Японияла грипты дауалау өсөн әҙерләнгәнен, биш йылдан һуң уның аналогтарын сығарыу рөхсәт ителгәнен хәтергә төшөрә. Яҙ көнө Японияла уны ковидҡа ҡаршы дарыу итеп һынап ҡаранылар, ләкин уның яҡшы һөҙөмтәләр бирмәүен танынылар. Шуға ҡарамаҫтан, Рәсәйҙә өс фармакология компанияһы, фавипиравир сирлеләрҙең хәлен тиҙерәк яҡшыртырға мөмкинлек бирә тип иҫәпләп, уны сығарырға ҡарар итте. https://www.bashinform.ru/news/1508111-v-rossii-antikovidnyy-preparat-za-12-tys-rub-vklyuchili-v-perechen-zhiznenno-neobkhodimykh/ Читайте нас в © 2008-2020 «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының "Республика Башкортостан" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Государственное унитарное предприятие Республики Башкортостан Издательский дом "Республика Башкортостан".
Бөгөн Өфөлә буласаҡ плей-оффтың алтынсы осрашыуында «Салауат Юлаев» командаһы капитаны Григорий Панин уйында ҡатнашмаясаҡ. Сөнки КХЛ-дың дисциплинар комитеты быға тиклем «Авангард» менән уҙған бәйгеләге тәртипһеҙлеге өсөн уны өс уйындан ситләтергә тигән ҡарар сығарҙы. Дөрөҫ, ҡиғиҙә боҙоусыларға яза кәрәк, әммә хоккей уйынын ысын ир-аттар уйыны тип, бушҡа ғына әйтмәйҙәр бит… Хоккей ул – этеш-төртөш уйыны. Ул шуның менән ҡыҙыҡлы һәм көсөргәнешле. Әгәр шайбаны шылтырып йөрөп кенә уйнаһалар, уның һөйөүселәре лә булмаҫ ине. Уҙған «Себер» һәм «Автомобилист» менән булған уйында, төп ваҡыт тамамланыуға өс минут тирәһе ҡалғанда, еңелеп килгән команданың уйынсыһын тәртип боҙоуҙа ғәйепләп, штраф эскәмйәһенә ултырталар. Ә бит ул да беҙҙеңсә дәғүәсене хоккей ҡағиҙәһе буйынса төртөп ҡолата. Бында бит осрашыуҙың яҙмышы хәл ителә. Уйнат. Плей-офф бит…. Фото:ТАСС Яңылыҡ авторы: Нур Ҡәҙербаев Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Йәнтөйәк" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации. Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы һәм Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһы" Нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы.
Асҡын районының Солтанай ауылында йәшәүсе Земфира һәм Зөлфәт Хәлитовтар — матурлыҡҡа ғашиҡ, уңған, булдыҡлы ғаиләләрҙең береһе. Хәлитовтарҙың ихатаһына барып инһәң, ундағы бөхтәлеккә, матурлыҡҡа хайран ҡалаһың. Иртә яҙҙан алып көҙгә тиклем береһенән-береһе матур сәскәләр күҙҙе иркәләй. Ниндәйҙәре генә юҡ уларҙың: ирис, тюлпан, нәркәс, гортензия, роза, лилиә, георгин һәм башҡалар. Күп йыллыҡтар менән бер рәттән бер йыллыҡ гөлдәр ҙә шау сәскәлә ултыра. — Сәскәләр үҫтереү — иң яратҡан шөғөлөм. Уларҙы тәрбиәләп, уларға ҡарап йән тыныслығы, көс-дәрт алам. Йорт-тирәһен матурлыҡҡа күмеү, таҙа тотоу бер кешенең генә ҡулынан килмәй. Тормош иптәшем Зөлфәт вахта ысулы менән Екатеринбург ҡалаһында эшләй, ялға ҡайтҡанда ул ярҙам итә, — ти Земфира Фәрит ҡыҙы. Был уңған ғаиләнең йорт-баҡсаһында ҡыуаҡтар, емеш ағастары ла шаулап үҫә. Алма, груша, сейә, слива, абрикос, муйылдың әллә нисә төрө мул уңыш бирә. Булдыҡлы хужабикә ҡулынан йәшелсәләр ҙә, баҡса еләге лә бик уңа. Уңған кеше бар яҡлап та уңған була, тиҙәр. Хәлитовтар күпләп мал аҫрай, бал ҡорттары тота, ҡош-ҡорт та үрсетә. Земфира Фәрит ҡыҙы ҡул эшенә лә, аш-һыуға ла бик оҫта. “Йәйен гөлдәр үҫтерәм, баҡса ҡарайым, ә ҡышын ҡул эшенә тотонам. Бигерәк тә йөн эрләргә яратам. Элек балаларға бәйләһәм, хәҙер ейәндәремде ҡыуандырам”, — ти ул. Әйткәндәй, Земфира һәм Зөлфәт Хәлитовтар өс балаға ғүмер биргән. Хәҙер бер ейән һәм ике ейәнсәрен һөйөп ҡыуана. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Йәнтөйәк" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации. Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы һәм Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһы" Нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы.
Башҡортостанда был проект июлдә старт ала һәм ноябргәсә дауам итәсәк. Проект майҙаны 68 компетенцияла 15 бүлеккә бүленеп уҙғарыла. Уҡыусыларға һайлаған һөнәрҙәрендә үҙҙәрен һынап ҡарау тәжрибәле белгестәр етәкселегендә уҙғарыласаҡ. Мәктәпте тамамлап, ҡулдарына өлгөргәнлек аттестаты алған йәштәргә һөнәр һайлауҙа ярҙам итеү өсөн Владимир Путиндың май указы менән раҫланған «Мәғариф» милли проекты сиктәрендә Рәсәйҙә “Киләсәккә билет” тип исемләнгән проект тормошҡа ашырыла башланы. Был проект Башҡортостан мәктәптәренең 6-11-се класс уҡыусыларына иҫәпләнгән. Үҫмерҙәргә ниндәйҙер һөнәр буйынса үҙҙәре эшләп ҡарау мөмкинлеге булдырылды. - Башҡортостанда был проектың операторы булып Профессиональ әҙерлекте арттырып үтәү үҙәге билдәләнде. “Киләсәккә билет” уҡыусыларға мәктәп йылдарынан уҡ үҙҙәрен төрлө һөнәрҙәрҙә һынап ҡарау өсөн бик уңайлы буласаҡ, - тине Башҡортостан Республикаһы Мәғариф һәм фән министрлығының мәғлүмәт хеҙмәте. Проект өс этаптан тора. Беренсе этапта уҡыусыларҙың һөнәр һайлауға әҙерлеге билдәләнәсәк. Икенсе этапта урында һәм онлайн-форматта практик саралар ойоштороу ҡаралды. Ике этап һөҙөмтәһе буйынса һәр уҡыусы менән әңгәмә уҙғарыла һәм мәғариф траекторияһын төҙөү буйынса кәңәштәр биреләсәк. Башҡортостанда был проект июлдә старт ала һәм ноябргәсә дауам итәсәк. Проект майҙаны 68 компетенцияла 15 бүлеккә бүленеп уҙғарыла. Уҡыусыларға һайлаған һөнәрҙәрендә үҙҙәрен һынап ҡарау тәжрибәле белгестәр етәкселегендә уҙғарыласаҡ.
Коронавирус ғүмерҙәрҙе өҙә-өҙә сигенә: һуңғы тәүлектә унан тағы дүрт яҡташыбыҙ вафат булған. Афәтле сирҙән донъя ҡуйыусылар 269 булып китте. 26 февралгә ҡарата Башҡортостанда коронавирус йоҡтороуҙың йәмғеһе 28 305 осрағы теркәлгән. Үткән тәүлектә инфекция 140 ауырыуҙа асыҡланған. Әле стационарҙарҙа 236 сырхау был шәфҡәтһеҙ сиргә ҡаршы көрәшә, ауыр хәлдәге 16-һы – реанимацияла, етәүһе яһалма һулыш аппаратына тоташтырылған. Амбулатор дауаланыусылар – 5 285. Тәүлек эсендә COVID-19 вирусын еңеүгә өлгәшкән 183 кеше стационарҙан ҡайтҡан. Һауығыусыларҙың дөйөм һаны – 22 515. Дауахананан тыш пневмонияға ҡағылышлы мәғлүмәттәр түбәндәгесә: аҙаҡҡы тәүлектә үпкә ялҡынһыныуы диагнозы 178 ауырыуға ҡуйылған. Унан сәләмәтләнеүселәр – 190. Автор:Альмира Кирәева Читайте нас в © 2020 Сайт журнала «Башҡортостан ҡыҙы». Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
Коронавирустың яңы штамы – “Цербер” йөрөй арабыҙҙа. Шулай уҡ “Омикрон BQ.1” тип аталған варианты ла теркәлгән. Улар башҡаларына ҡарағанда шәберәк тарала. Яңы вирус тиҙ тарала Әле COVID – 19 Рәсәйҙең 20 төбәгендә көсәйгән икән. Шул иҫәптән, Мәскәү ҡалаһы һәм өлкәһендә лә. Һуңғы ике көндә беҙҙә лә йоҡтороусылар һаны артҡан. Табиптар дауахананан тыш пневмония таралыуын да белдерә. Иң мөһиме – һаулыҡты һаҡлау, сынығыу, иммунитетты нығытыу, вакцина йә ревакцина яһатыу, ә сирләп киткәндә, мотлаҡ табиптарға күренеү.
Стәрлетамаҡ холоҡ төҙәтеү учреждениеһында ләләләрҙән күҙҙәр ҡамаша. Хөкөм ителгән ҡатын-ҡыҙҙар тәрбиәләгән ике меңдән ашыу сағыу сәскә иректәге аҫыл затты һөйөндөрҙө. Тотҡондағы ҡатын-ҡыҙ ҙа матурлыҡты ярата һәм һоҡлана белә. Сәскә үҫтереүҙән тыш, колония йәшелсә һәм үҫентеләр үҫтереүҙә махсуслаша. Ҡатын-ҡыҙ ҡайҙа ла ҡатын-ҡыҙ инде, теплицалағы гүзәллек уларҙың кәйефен күтәрә, һәр бер сәскәне хәстәрләп тәрбиәләргә тырышалар. Анастасияның яратҡан шөғөлө ул - баҡса үҫтереү. Яҙғы сәскәләрҙе ваҡытында өлгөртөү өсөн ҡыҙ быйыл айырыуса ҙур тырышлыҡ һалған. Уғрылыҡ арҡаһында колонияға килеп эләккән Анастасия был ҡылығы өсөн үкенеп бөтә алмай. ”Аҡса булмауы, эшһеҙлек һөҙөмтәһендә законды боҙҙом,” - ти ул. Дүрт айҙан иреккә сығасаҡ, уны өйҙә ата-әсәһе һәм ҡыҙы көтә. Колония уға хаталарын таныуҙан тыш, күңеленә ятҡан эш табырға ла ярҙам иткән. Бында йыл әйләнәһенә төрлө культуралар үҫтерелә. Колонияла тотҡондарҙы рәсми рәүештә эшкә урынлаштыралар, хеҙмәт хаҡы түләйҙәр. Ярҙамсы хужалыҡ республикалағы бөтә колонияларҙы йәшелсә менән тәьмин итергә булыша. Колония хеҙмәткәрҙәре үҫентеләр төрҙәрен арттырырға уйлай, тимәк, хөкөм ителгәндәр өсөн эш урындары ла артасаҡ тигән һүҙ. Фото: cityopen.ru Автор:Дина Арсланова Читайте нас в © 1917 - 2020 «Башҡортостан» гәзите. Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-33205 от 11 сентября 2008 г.
8 июль–Ғаилә, мөхәббәт һәм тоғролоҡ көнө Әжекәй ауылынан Рәфизә һәм Фидаил Ғәтиәтуллиндар – сәстәрен сәскә бәйләгән көндән алып матур донъя көтөп, пар күгәрсендәрҙәй гөрләшеп, берҙәмлектә, татыулыҡта ғүмер кисереүсе, үҙ көстәре һәм тырышлыҡтары менән етеш тормошҡа ирешкән, балаларын йәмғиәттең лайыҡлы граждандары итеп тәрбиәләгән һоҡланғыс ғаиләләрҙең береһе. Улар 7 июлдә рубин туйҙарын билдәләй. Ирле-ҡатынлы Ғәтиәтуллиндар – районда билдәле уҡытыусылар. Улар-ҙың дөйөм педагогик стажы 77 йыл тәшкил итә. Бөтәһе лә ихтирам иткән был пар күп йылдар дауамында үҙҙәренең тырыш хеҙмәте менән киләсәк быуынды тәрбиәләүгә һәм белем биреүгә ҙур өлөш индергән. –Бөрө педагогия институтын тамамлағас, тыуған ауылым Әләгәҙҙә ҡалырға мөмкинселегем бар ине. Ләкин әсәйем: “Һине бында барыһы ла белә, балалар тыңламаҫ ул,” – тине. Шуға күрә Әжекәй ауылы мәктәбен һайланым. Ошонда үҙемдең буласаҡ тормош иптәшем – Магнитогорск пед- институтының художество графикаһы факультеты студенты менән таныштым,– тип хәтерләй Рәфизә Зөфәр ҡыҙы. Ул 2009 йылда Рәсәйҙең иң яҡшы уҡытыусыһы тип таныла һәм 100 мең һум аҡсалата дәртләндереү ала, РФ-ның һәм БР-ҙың Маҡтау грамоталары менән бүләкләнгән, БР-ҙың мәғариф алдынғыһы булып тора. Фидаил Абдулла улы рәсем, һыҙым һәм технология уҡытыусыһы булып эшләгән. Ул үҙенең уҡыусылары менән төрлө конкурстарҙа, шул иҫәптән биҙәү-ҡулланма сәнғәте буйынса Япония һәм Германиялағы халыҡ-ара күргәҙмәләрҙә ҡатнаша. Ул шулай уҡ БР-ҙың мәғариф алдынғыһы исеменә лайыҡ. Был татыу ғаилә биш бала тәрбиәләп, оло тормош юлына баҫтыра. Хәҙер улар һигеҙ ейән-ейәнсәрҙәрен ҡараша. Оло улдары Илшат үҙенең ғаиләһе менән Иглин районында йәшәй. Ул үҙ эшен асҡан – магазины бар. Рәшит – “Ҡарағай” шифаханаһында дөйөм мәсьәләләр буйынса директор урынбаҫары, район Советы депутаты. Лариса – Төмән өлкәһендә табип. Туғандары бәләгә тарығас, Ғәтиәтуллиндар уларҙың балаларын опекаға ала. Бөгөн Родион авиация колледжын тамамлап, Яҡутияла эшләп йөрөй, Алина – Красноуфимск медицина колледжының III курс студенты. Ғәтиәтуллиндар етеш донъя көтә, һәр кемгә алсаҡ, асыҡ йөҙлөләр. Ижади ҡарашлы ғаилә башлығының үҙ оҫтаханаһы бар. Ул заказдар буйынса умарта, бал ҡорто өсөн рамдар, ишектәр, тәҙрәләр, ҡымыҙ өсөн мискәләр һәм башҡа әйберҙәр эшләй. Шулай уҡ ҡортсолоҡ менән шөғөлләнәләр, ҙур хужалыҡ тоталар. Ә йәйен уларҙың ҙур, яҡты өйҙәре балаларының, ейән-ейәнсәрҙәренең, яҡындарының шат ауаздарына күмелә.
Япон ҡатын-ҡыҙҙарының һомғоллоғона, әсәй, хатта өләсәй булғанда ла тәбиғи матурлыҡтарының 18 йәшлек ҡыҙҙарҙыҡы кеүек булыуҙарына күптәр һоҡланып та, аптырап та ҡарай. Бындай оҙон ғүмерле йәшлектең сере нимәлә икән? Ҡояшлы илдә йәшәһәләр ҙә, япон һылыуҙары тиреләрен ҡояш нурҙарынан һаҡлайҙар, ҡыҙыныу улар өсөн бөтөнләй ят күренеш. Көнөнә ике-өс тапҡыр бит тиреләрен таҙартып торалар. Ғөмүмән, башҡа косметикаға аҡса бик сарыф итмәһәләр ҙә, бит йыуыу, таҙартыу өсөн ҡулланылғандарына йәлләмәйҙәр. Киске 11-гә тиклем йоҡларға тырышалар. Әлбиттә, япон ҡатын-ҡыҙҙарын йоҡосо тип тә әйтеп булмай, сөнки улар иртәнге 5 – 6 ла уянып иртәнге аштар әҙерләйҙәр. Дөрөҫ ятып йоҡлау ҙа матурлыҡты һаҡлаусы бер ысул. Япон гүзәл заттары бит, муйын, түш тиреләрен сирыш иртә ҡапламаһын өсөн арҡаға ғына ятып йоҡлауҙы хуп күрәләр. Ас ҡарынға һәм көн оҙонона һыу эсәләр. Япон ҡатын-ҡыҙҙарының күпселеге һалҡын ҡанлылар. Күрәһең, төйөлгән ҡаштар, асыуҙан турһайған ирендәр, сирылған танау, йәмрәйгән йөҙ ҙә тиҙ ҡартайталыр.
Һатыуға сығарылған малды һуйыу проблемалары хаҡында күп яҙҙыҡ. Яңыраҡ ҡына районда Башҡортостан Республикаһының ветеринария идаралығы начальнигы Азат Салауат улы Йыһаншин граждандарҙы шәхси һорауҙары менән ҡабул иткәйне. Һатыуға сығарылған малды һуйыу проблемалары хаҡында күп яҙҙыҡ. Яңыраҡ ҡына районда Башҡортостан Республикаһының ветеринария идаралығы начальнигы Азат Салауат улы Йыһаншин граждандарҙы шәхси һорауҙары менән ҡабул иткәйне. Унда Көйөргәҙе районы һәм Күмертау ҡалаһы халҡы ғына түгел, хатта Мәләүездән дә килеп еткәйнеләр. Уларҙың барыһының да һорауҙары бер тирәлә — мал һуйыу цехы тирәһендә өйрөлдө. Азат Йыһаншин проблемаларҙы тыңлағас, хәл итербеҙ тигән ине. Бер аҙнанан артығыраҡ ваҡыт үтте, хәлдәр яҡшы яҡҡа үҙгәрҙеме икәнен белешер өсөн юл ыңғайы Покровка ауылы янындағы мал һуйыу цехына һуғылып сыҡтыҡ. Беҙҙе унда цех хужаһы Геннадий Елисеев ҡаршы алды һәм үҙенең аһ-зарҙарын бәйән итте: - 15 млн. һум аҡса түгеп цех төҙөп ҡуйҙыҡ та, бына тора хәҙер. Берәү ҙә тиерлек бында малын алып килмәй. Ә Күмертау баҙарында һаман да ит һатыла, әммә ул беҙҙең цех аша үтмәй. Был проблема менән Азат Йыһаншинға ла барҙым, әммә яҡшы яҡҡа үҙгәреш һаман да һиҙелмәй. Өс ай эсендә беҙҙең мал һуйыу цехы аша ни бары 40 баш һыйыр малы үтте. Ә Күмертау баҙары аша айына нисә баш һыйыр малы үткәнен беләһегеҙме? Баҙарҙа ғына (магазин-фәләнде һанамағанда) айына 300 баш һыйыр малы һатыла. Унда ит күбеһенсә Ырымбур өлкәһенән килтерелә. Уларҙың барыһы ла ялған справкалар менән алынған. Келәймә ҡуйыр өсөн тикшерергә 200 грамм самаһы ит киҫәге кәрәк, ә Күмертауҙа уның урынына 2 кг тирәһе ит киҫеп алына. Көнөнә генә баҙарҙа 25 кг һыйыр ите, 25 кг сусҡа ите һатыла. Бына хәҙер һанап ҡарағыҙ әле, баҙарҙа келәймә ҡуйыусылар үҙҙәренә күпме ит алып ҡала?! Ә һин ауыҙыңды асып: «Нишләп улай күп алаһығыҙ?» - тип әйтеп ҡара. Шунда уҡ: «Һинең итең һатыуға яраҡһыҙ», - тип кире бороп сығарып ебәрәсәктәр. Күмертау баҙарында ниндәй шарттарҙа келәймә ҡуйғандарын видеоға төшөрөп тә алдыҡ (Редакциянан: видеоны «Вконтакте»лағы беҙҙең «Юшатыр гәзите» төркөмөндә ҡарай алаһығыҙ). Унда эттәр ҙә, бесәйҙәр ҙә йүгереп йөрөй. Был видеоны Азат Йыһаншинға ла күрһәткәйнек. Беҙҙең шулай итеп видеоға төшөргәнде белгәс, Күмертауҙа беҙ алып килгән итте «сирле» тип, келәймә ҡуймаҫҡа тырыштылар, хатта. Шунда уҡ Йыһаншиндың тура үҙенә шылтыратҡас ҡына, беҙҙең иткә келәймә ҡуйҙылар. Миңә ай һайын электр уты өсөн генә 15-16 мең һум аҡса түләргә кәрәк. Мал килтереүсе булмағас, аҡса юҡ. Бына әле үҙемдең үгеҙҙе алып килдек һуйырға. Шуның аҡсаһын электр утына түләргә уйлайым. Минең үҙемә лә көн күрергә кәрәк бит. Бер үҙем ике бала үҫтерәм. Миңә лә аҡса кәрәк. Ә эш бармай, аҡса килмәй. Былай булырын белгән булһам, анау тауға матур итеп саңғыла шыуыу урыны эшләтер инем дә, рәхәтләнеп аҡса һуғып ятыр инем. Мәләүездә бит мал һуйыу цехы менән эштәр көйләнгән. Нишләптер беҙҙә генә һаман тотҡарлана. Келәймә һуғыу кемдәргәлер табышлы урын шул... А. ХАЛИҠОВА фотолары Читайте нас в Свидетельство о регистрации СМИ: ПИ ФС 02 - 01456 от 14.09.2015 г. выдано Управлением федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан Государственное унитарное предприятие Республики Башкортостан Издательский дом «Республика Башкортостан»
Һуңғы ҡыңғырау сыңы сыңлап, сығарылыш синыф уҡыусыларын яңы тормош үрҙәренә әйҙәй. Быйыл ул башҡасараҡ – интернет селтәре аша яңғыраһа ла, уның тауышы онотолмай, мәңге йөрәк түрендә һаҡланыр. Быйыл баш ҡалабыҙҙың Фатима Мостафина исемендәге 20-се башҡорт гимназияһын 41 ҡыҙ һәм егет тамамлай. – Ун беренселәр әүҙемлектәре, ҡыйыулыҡтары менән айырылып торҙо. Улар араһында һәләтле уҡыусылар ҙа бик күп. XI «А» синыфынан Әминә Шафиҡова, Әминә Хөсәйенова технологиянан Бөтә Рәсәй олимпиадаһы, Гөлнәзирә Буранҡаева бишенсе синыфтан башлап башҡорт теле һәм әҙәбиәте, Руслан Әминев, Илхан Әхмәтйәнов башҡорт әҙәбиәтенән фәнни-ғәмәли конференция еңеүселәре, Айгиз Хәсәнов «Урал батыр» эпосын яттан башҡарыусылар бәйгеһендә алдын­ғылыҡты бирмәне. Үҙемдең XI «Б» синыфым да ниндәй генә эшкә тотонһалар ҙа, бер ваҡытта ла һынатманы, ышаныслы таяныстарым булды. Тәртип, өлгәш яғынан да өлгө күрһәттеләр. Мәктәп йылдарында һәр береһе алдына ҡуйған маҡсатына үҙ аллы ирешергә өйрәнде. Уҡыу­сыларымдың һынауҙарҙы йырып сығыуҙарына һис шикләнмәйем, уларҙың үҙ урынын табып, Тыуған илебеҙгә кәрәкле шәхестәр булып, лайыҡлы хеҙмәт итерҙәренә ышанам, – ти XI «Б» синыфының етәксеһе, башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы Лариса Фәр­үәз ҡыҙы Мортазина. Был синыфты 16 уҡыусы тамамлай. Бик һәләтле, тырыш, һәр яҡлап та әүҙем булған улар. Синыф етәкселәре һәр береһен маҡтап телгә алды. Беренсе синыфтан алып «бишле» билдәһенә генә өлгәшеп, өлгөлө өлгөргәнлек аттес­татына дәғүә итеүселәр ҙә бар. Ундайҙар дүртәү булып сыҡты. Урал Бикбулатов бар яҡтан да өлгөрлөгө менән хайран ҡалдыра. КВН-дарҙа сығыш яһай, спорт менән бик дуҫ. Каратэ-киокушинкай буйынса ҡара билбау алырға йыйынып йөрөй. Синыф старос­таһы – Руслан Рәхимов, уҡы­тыу­сыларҙың уң ҡулы ул. Гимназияның «Осҡон» балалар ойошмаһы ағзаһы ла. Заһир Илмөхәмәтов урыҫ телле мәктәптәр өсөн сыҡҡан интерактив башҡорт теле дәрестәрендә ҡыҙыҡлы әңгәмәләре менән үҙен телһөйәр, илһөйәр уҡыусы итеп танытһа, Айһылыу Йәғәфәрова, ағаһы, «Арғымаҡ» төркөмө етәксеһе Ринат Рамазановҡа оҡшап, бик итәғәтле лә, уҡыуҙа ла шәп икән. Ҡалған ун беренселәргә лә бер ҙә һүҙ тейҙерерлек түгел. Шәүрә Хәсәнованы күптәрегеҙ беләлер ҙә әле, гәзитебеҙҙең йәш хәбәрсеһе. Төрлө иншалар конкурстарында алдынғы урындар ҙа яулаған. Гөлдәр Ишморатова информатиканан һоҡландырһа, Золина Закирова шиғырҙар һөйләүгә оҫта, инглиз теленән олимпиада еңеүсеһе. Ғәлимә Ҡараҙбаева «Китап – белем шишмәһе» бәйгеһендә иң-иңе булып таныл­ған, Фәйзи Ғәскәров балалар бейеү ансамблендә бейей. Әмилә Ғөбәйҙуллина «Байыҡ» телевизион бейеү конкурсында призлы урын алып ҡыуанған. Алһыу Әбел­ғужинаны тарихты яҡшы белеүсе булараҡ беләләр. Арыҫлан Үтәшев, Рәзилә Йосопова, Камилла Нурғәлина, Рөстәм Бикмөхәмәтов, Әнүәр Ибәтуллин, Азат Хәмзиндәр – синыфта һәм гимназия кимәлендә үткән һәр сараларҙың әүҙем ойоштороусылары. Уҡыу йылдарында XI «Б» синыфы белем алып ҡына ҡалмаған, атай-әсәйҙәре, уҡытыу­сылары менән бергәләп күңелле сәйәхәт тә иткән. Красноусолдағы шифаханала ял итеү, Нарыҫтау, Ирәмәл тауҙарында булыу, Өфө музейҙары буйлап экскурсиялар, Ҡазан һәм Төркиәлә олимпиадаларҙа ҡатнашыу – барыһы ла онотолмаҫ хәтирәләр булып һаҡлана. Ә киләсәккә ниндәй уй-ниәттәр менән йәшәйҙәр икән? Бер нисәүһе матур хы­ялдары менән дә бүлеште. Камилла НУРҒӘЛИНА: – Бәләкәй саҡтан төрлө илдәргә сәйәхәт итергә хыялланам. Ундағы тәбиғәт, кешеләрҙең йәшәү рәүеше, сит төбәктәрҙең тарихы, мәҙәниәте ҡыҙыҡһындыра. Инглиз теле – донъяла иң таралған телдәр­ҙең береһе, уны тәрәнерәк өйрәнә башланым. Минең күңелем матурлыҡ донъяһына ла тартыла. Шуның өсөн хәҙерге заман дизайны, мода йүнәлеше буйынса уҡырға илһамланып йөрөйөм. Золина ЗАКИРОВА: – Кәйефтәр һәйбәт. Университет осорон көтәм. Тәржемә буйынса уҡырға инергә уйлайым. Шәүрә ХӘСӘНОВА: – Киләсәктә журналист булырға теләйем. Бәләкәй саҡтан ошо хыялымды тормошҡа ашырырға тырышам. Төрлө сараларҙа ҡатнашам. «Портрет», «Тау-тау хәбәр», «Бәхетнамә» тапшырыу­ҙарында төшкәнем бар, «Йәншишмә» гәзитендә лә әүҙем яҙыштым. Барлыҡ матур уй-хыялдарығыҙ бойомға ашып, күп данлыҡлы шәхестәр тәрбиәләгән гимназияның данын тағы ла юғарыраҡ күтәрергә яҙһын һеҙгә, ҡыҙҙар, егеттәр! Читайте нас в 1930 йылдың 12 февраленән нәшер ителә. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһы» нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Баш мөхәррире — Мирсәйет Ғүмәр улы Юнысов. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2015 йылдың 18 авгусында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ №ТУ02-01403. Республиканский информационный центр – филиал государственного унитарного предприятия Республики Башкортостан Издательский дом «Республика Башкортостан». Р./счёт 40602810200000000009 в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г.Уфа, БИК 048073770, ИНН 0278066967, КПП 027843012, к/с 30101810600000000770.
Өфөлә, «Торатау» конгрес-холында, V Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы — башҡорт халҡының бар донъянан йыйылған вәкилдәренең йыйыны үҙ эшен башланы. Тарихи милли форум 1995 йылдан алып ойошторола. Маҡсаты — башҡорт халҡын берләштереү, этномәҙәни үҫтереү, милли берҙәйлекте һаҡлау, башҡорттарҙың үҙенсәлекле мәҙәниәтен үҫтереү. Сараны Башҡортостан Хөкүмәте булышлығында Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресс) йәмәғәт ойошмаларының халыҡ-ара берлеге үткәрә. V ҡоролтайҙа халыҡ араһынан һайланған 600-ҙән ашыу делегат ҡатнаша, уларҙың яртыһы тиерлек — республикала, 157-һе Рәсәй төбәктәрендә йәшәй. Башҡорт халҡының 50 вәкиле тарихи ватанына 21 илдән — АҠШ-тан, Швейцариянан, Голландиянан, Монаконан, Израилдән, Латвиянан һәм башҡа илдәрҙән килгән. Йыйындың көн тәртибендәге төп мәсьәлә — 2050 йылға халыҡтың киләсәген күҙаллауҙы формалаштырған Башҡорт халҡының үҫеш стратегияһы концепцияһын раҫлау. Стратегияның сайтында документҡа тәҡдимдәр индерергә була. Ҡоролтай эшендә Башҡортостан Башлығы вазифаһын ваҡытлыса башҡарыусы Радий Хәбиров ҡатнаша. Ҡунаҡ сифатында Рәсәй Федерацияһы Президенты хакимиәте етәксеһенең милләт-ара мөнәсәбәттәр буйынса урынбаҫары Магомедсалам Магомедов, Милләттәр эштәре буйынса федераль агентлыҡ етәксеһе Игорь Баринов, Рәсәй Федераль Йыйылышының Федерация Советы ағзалары Лилиә Ғүмәрова һәм Ирек Ялалов саҡырылды. http://www.bashinform.ru/news/1324455-v-ufe-nachal-svoyu-rabotu-v-vsemirnyy-kurultay-bashkir-/ Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Йәнтөйәк" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации. Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы һәм Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһы" Нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы.
15 майға оператив мәғлүмәттәр буйынса, Башҡортостанда 1874 коронавирус инфекцияһы менән ауырыусы иҫәпләнә. Тәүлек эсендә улар 90-ға артҡан, тип хәбәр ителә стопкоронавирус.рф порталында. 1874 кешенең 524-е һауығып сыҡҡан, 16-һы вафат булған. Һуңғы тәүлектә республикала үлеү осраҡтары теркәлмәгән. Тәүлек эсендә Рәсәй төбәктәрендә коронавирус йоҡтороуҙың 10 598 яңы осрағы раҫланған, 113 үлем осрағы теркәлгән. Бер тәүлектә илдә 4 696 кеше һауыҡҡан. Дөйөм алғанда, Рәсәйҙә хәҙер 262 843 коронавирус йоҡтороусы иҫәпләнә, уларҙың 58 226-һы һауыҡҡан, 2 418-е үлгән. Бөгөнгә илдә COVID-19 булыу-булмауға 6,4 миллион лаборатория тикшереүе үткәрелгән. Һуңғы тәүлектә генә төбәктәрҙә 225,8 мең тест эшләнгән. Рәсәйҙә 257 мең самаһы кеше коронавирусҡа шик менән табиптар күҙәтеүе аҫтына алынған. http://www.bashinform.ru/news/1450489-chislo-bolnykh-koronavirusom-v-bashkirii-dostiglo-1844-chelovek/ Галина Бахшиева Теги: коронавирус Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Балкантау" Зарегистрировано Управлением Федеральной службой по надзору законодательства в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Свидетельство о регистрации СМИ: ПИ №ТУ02-01350 от 09 июля 2015 г.
16-17 апрелдә Красноусол ҡасабаһында милли киң матбуғат сараларының «Медиайыйын» форумы үтәсәк. Был турала “Башинформ” хәбәр итә. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының матбуғат хеҙмәте хәбәр итеүенсә, программала бер нисә секция эше ҡаралған. Уларҙа республика, район баҫма һәм электрон милли матбуғаты мөхәррирҙәре, журналистары ҡатнашасаҡ. Форумдың маҡсаты — республика халыҡтарының үҙенсәлеген һаҡлау, йәмғиәттә татыулыҡты нығытыу буйынса мөһим сара булараҡ Башҡортостан халыҡтары телдәрендәге баҫма һәм электрон киң мәғлүмәт сараларына булышлыҡ итеү; яңы эш формаларын, дөйөм мәсьәләләрҙе асыҡлау; милли матбуғат вәкилдәренә артабанғы һөнәри үҫешкә стимул биреү. Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы Президиумы рәйесе Эльвира Айытҡолова, беҙ туған телдәрҙе һаҡлауҙа милли киң матбуғат саралары мөһим урын алып тора тип иҫәпләйбеҙ, шуға күрә милли матбуғат форумын үткәреү башланғысы менән сыҡтыҡ, тине. «Һәм, әлбиттә, бөгөнгө баҙар шарттарында улар үҙҙәрен нисек тоя, дәүләттән ниндәй ярҙам саралары кәрәк, ошо шарттарҙа улар нисек интернет мөхитенә сыға, социаль селтәрҙәр аша аудиторияһын нисек арттыра, ниндәй яңы перспективалар күрә – шуларҙы аңлау мөһим», — тип аңлатты ул. Фото: "Башинформ". Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Рух" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
Республика мәктәптәрендә "Сәләмәт йылмайыу" тигән проект ғәмәлгә ашырыла башлай. Ул белем усаҡтарында теш табибы кабинеттарын булдырыуға йүнәлтелгән. Республика мәктәптәрендә "Сәләмәт йылмайыу" тигән проект ғәмәлгә ашырыла башлай. Ул белем усаҡтарында теш табибы кабинеттарын булдырыуға йүнәлтелгән. Төбәктең мәғариф министры вазифаһын башҡарыусы Айбулат Хажин белдереүенсә, республиканың 61 мәктәбе өр-яңы заманса стоматология ҡорамалдары менән йыһазландырылған кабинеттарға эйә буласаҡ. Әлеге мәлдә Башҡортостан мәктәптәренең 15 процентында бындай кабинеттар эшләп килә. Проект уларҙың һанын мөмкин тиклем арттырыуҙы маҡсат итеп ҡуя. Бер ыңғай стоматология кабинеттарын белгестәр менән тәьмин итеү мәсьәләһе лә хәл ителә. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Урал" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
Йәмәғәт транспортында юл йөрөүгә хаҡтарҙың күтәрелеүе яғыулыҡ-майлау материалдарына, автосервис һәм техник үҙәктәр хеҙмәттәренә, лизинг түләүҙәренә хаҡтарҙың артыуы менән бәйле. Йәмәғәт транспортына – яңы тарифтар “Башавтотранс” предприятиеһы һәм ҡайһы бер шәхси пассажирҙар ташыу ойошмалары транспортта йөрөүгә яңы тарифтар билдәләне. 15 апрелдән “Башавтотранс” автобустарында йөрөү ҡулаҡса һәм банк картаһы менән иҫәпләшкәндә 33 һум торасаҡ. “Алға” транспорт картаһы менән иҫәпләшкәндә – 28 һум, экспресс режимы – 40 һум. Шәхси транспорт хужалары ла юл йөрөүгә хаҡтарҙы арттырыуҙарын белдерҙе. “Альянс СКД”, “ПАН АВТО”, шәхси эшҡыуар Батыров Ф.Ф. , шәхси эшҡыуар Миназов К.З. һәм “Арбат +” шулар иҫәбендә. 20 апрелдән 214-се, 218-се, 257к маршруттарында, 22 апрелдән – 244-се, 25 апрелдән – 211-се, 228-се, 249-сы, 266-сы, 25 апрелдән 248-се маршруттарҙа юл хаҡы арта. 25 апрелдән 210-сы, 221-се, 225-се, 252-се, 291-се (был маршрутта баҡсаларға тиклем барғанда юл йөрөү хаҡы – 50 һум) маршруттарҙа ниндәй ысул менән түләүеңә ҡарамаҫтан, юл хаҡы 35 һум тәшкил итәсәк. 205-се маршрутта юл хаҡы, ниндәй ысул менән түләүеңә ҡарамаҫтан, 30 һум тәшкил итәсәк. Йәмәғәт транспортында юл йөрөүгә хаҡтарҙың күтәрелеүе запчасткә, яғыулыҡ-майлау материалдарына, автосервис һәм техник үҙәктәр хеҙмәттәренә, лизинг түләүҙәренә хаҡтарҙың артыуы менән бәйле. Фото: Башинформ. Автор:Дина Арсланова Читайте нас в © 1917 - 2020 «Башҡортостан» гәзите. Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-33205 от 11 сентября 2008 г.
Өфөлә В.И.Ленин исемендәге майҙанда 21 ноябрҙә төндә баш ҡаланың төп шыршыһын ҡуйҙылар. Ҡаланы йәшелләндереү хужалығы хеҙмәткәрҙәре урман ҡупшыҡайын Благовещен районынан килтергән. Ғәҙәттәгесә, Яңы йыл шыршыһын ҡалаға ингән ерҙә 14 Ҡыш бабайҙан һәм Ҡарһылыуҙан – Өфөнөң ете районы вәкилдәренән торған делегация ҡаршы алды. Улар шыршының матурлығы, бейеклеге буйынса баһаланы һәм Башҡортостандың баш ҡалаһына инергә «рөхсәт» бирҙе. Юл-патруль хеҙмәте автомобилдәре оҙатыуында ул ҡала урамдары буйлап Өфө хакимиәте алдына килтерелде, бында уның хөрмәтенә йырлы-моңло, әйлән-бәйләнле тамаша ойошторолдо. Шыршыны ай ярым элек үк һайлағандар. Уның бейеклеге – 30 метр самаһы, ә йәше – 90 йылдан ашыуыраҡ. Тиҙҙән уны биҙәү, майҙанда иһә боҙ ҡаласыҡтарын төҙөү эштәре башланасаҡ. Өфөнөң башҡа ял итеү урындарында ла Яңы йыл шыршылары ҡуйыласаҡ. Читайте нас в © 2008-2020 «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының "Республика Башкортостан" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Государственное унитарное предприятие Республики Башкортостан Издательский дом "Республика Башкортостан".
Бөтәбеҙгә лә мәғлүм булыуынса, 2019 йыл Рәсәйҙә Театр йылы тип иғлан ителде. Мәҙәниәттең йөрәге, милләттең рухи терәге һаналған театр темаһы бер быйыл ғына көн үҙәгенә сыҡмай, әлбиттә. Театр сәнғәтен үҫтереүгә йүнәлтелгән исемле йыл профессиональ кимәлдәге генә түгел, үҙешмәкәр кимәлдәге йәки халыҡ театрҙары өсөн дә өр-яңы мөмкинселектәр, ижади офоҡтар асыр тигән өмөттә ҡалабыҙ. Иң мөһиме, боҙ урынынан ҡуҙғалды, был йүнәлештә маҡсатлы эш башланды. Баш ҡалабыҙ театрҙарында ғына премьералар осоро тип уйламағыҙ һеҙ, беҙҙең район ауылдарында ла төрлө жанрҙарҙағы бынамын тигән әҫәрҙәр сәхнәләштерелә. Һабыр ауылы мәҙәниәт һәм ял үҙәгендә уңышлы ғына эшләп килгән ижади түңәрәктә шөғөлләнеүселәр, мәҫәлән, үҙ тамашасыларын хатта мюзикл ҡуйып ҡыуандырған. Бөтәбеҙгә лә мәғлүм булыуынса, 2019 йыл Рәсәйҙә Театр йылы тип иғлан ителде. Мәҙәниәттең йөрәге, милләттең рухи терәге һаналған театр темаһы бер быйыл ғына көн үҙәгенә сыҡмай, әлбиттә. Театр сәнғәтен үҫтереүгә йүнәлтелгән исемле йыл профессиональ кимәлдәге генә түгел, үҙешмәкәр кимәлдәге йәки халыҡ театрҙары өсөн дә өр-яңы мөмкинселектәр, ижади офоҡтар асыр тигән өмөттә ҡалабыҙ. Иң мөһиме, боҙ урынынан ҡуҙғалды, был йүнәлештә маҡсатлы эш башланды. Баш ҡалабыҙ театрҙарында ғына премьералар осоро тип уйламағыҙ һеҙ, беҙҙең район ауылдарында ла төрлө жанрҙарҙағы бынамын тигән әҫәрҙәр сәхнәләштерелә. Һабыр ауылы мәҙәниәт һәм ял үҙәгендә уңышлы ғына эшләп килгән ижади түңәрәктә шөғөлләнеүселәр, мәҫәлән, үҙ тамашасыларын хатта мюзикл ҡуйып ҡыуандырған. Музыка, театр сәнғәтенең бер төрө булараҡ, мюзиклда актерҙар уйыны ла, йыр-бейеүҙәр ҙә бергә ҡушылған. Һабыр үҙешмәкәрҙәре был юлы сюжет нигеҙе итеп барыбыҙға ла бик яҡшы таныш, бала саҡтан яратып тыңлаған “Йомро-йомро йомғағым” башҡорт халыҡ әкиәтен һайлаған. Шуныһы айырым иғтибарға лайыҡ, халыҡҡа ул яңыртылып, йәғни заманлаштырылып тәҡдим ителә. Быныһы инде – Һабыр һәүәҫкәрҙәренең күп яҡлы ижади эҙләнеүенең һөҙөмтәһе. Мәҫәлән, үгәй әсәйҙең ҡыҙына хас эске насар сифаттар мюзиклда уның тышҡы ҡиәфәтендә лә сағыла, спектаклде ҡуйыусылар уны гот итеп күрәләр. Ә бына урмандағы әбейҙең бүләге лә үҙенсәлекле – алтын-көмөш тулы һандыҡ урынына ул ҡыҙҙарға егет “бүләк” итә. Бына ошондайыраҡ бик ҡыҙыҡлы ижади табыштар менән байыта үҙ әҫәрен ҡуйыусылар. Әммә, нисек кенә булмаһын, һәр заманда ла үҙ ҡиммәттәрен юғалтмаған изгелек һәм миһырбанлыҡ, мәрхәмәтлелек һәм итәғәтлелек кеүек мәңгелек темалар бик матур итеп асып һалынды. Ғөмүмән, тамашасылар билдәләүенсә, илар ерендә – илап, көлөр ерендә – көлөп, әкиәт геройҙарының кисерештәрен үҙҙәре аша үткәреп, ысын мәғәнәһендә ижади ләззәт ала улар. Ошонан да юғарыраҡ баһа буламы икән артист кешегә?! Ролдәрҙе башҡарыусылар тураһында һүҙ сыҡҡас, уларҙы исемләп атама-һаҡ, дөрөҫ булмаҫ. “Йомро-йомро йомғағым” мюзиклында төп ролдәрҙе Гөлнара Сөләймәнова (үгәй ҡыҙ Гөлбикә), Әлиә Бағышаева (үгәй әсәй), Гөлфиә Таһирова (үгәй әсәйҙең ҡыҙы), Гөлдәр Таһирова (урмандағы әбей), йырсылар, бейеүселәр Зилә Теүәлбаева, Гөлдәр Ишемғолова, Рәзилә Таһирова, Гөлйемеш Туҡтамышева, юлбаҫарҙар – “Ләйсән” балалар баҡсаһы коллективы, һунарсы, көтөүсе Юлдаш Мырҙабаев, әкиәтсе әбей Гөлназ Мырҙабаева, егет булып уйнаусылар Азамат Туҡтамышев һәм Ғәлим Ишемғолов башҡарҙы. Бына ниндәй ҙур ижади коллектив тупланған бында, афарин! – Махсус белемле режиссерыбыҙ булмаһа ла, үҙебеҙ рәссам да, декоратор ҙа, музыкаль биҙәүсе лә ролен башҡарҙыҡ. Репертуарҙы ла бергәләп һайланыҡ, актерҙарыбыҙ менән фекер алышып, уларҙың йәшен, буй-һынын, холоҡ-фиғелен күҙ уңында тотоп, ролдәрҙе бүлештек, – тип һөйләй Һабыр мәҙәниәт һәм ял үҙәгенең художество етәксеһе Гөлйемеш Туҡтамышева. Әйткәндәй, Һабыр һәүәҫкәрҙәренең бындай мюзиклдар ҡуйыуҙа ижади тәжрибәһе күптән бар инде. Ике йыл элек улар “Золушка” әкиәте буйынса театрлаштырылған тамаша күрһәткәйнеләр. Ул ваҡытта хатта итәкле ҡупшы бал күлдәктәрен дә үҙҙәре тегеп кейгәйне Һабыр оҫтабикәләре! Быйылғы мюзиклдарын сәхнә оҫталары Һабырҙа һәм күрше Сәләх ауылында ҡуйған. Ижади уңыштарынан дәрт-илһам алған һабырҙар Йомағужа ауылына ла йыйына икән. Дөйөм алғанда, быйылғы Театр йылына пландары бихисап уларҙың. Бына әле урам-урам булып спектаклдәр ҡуйыу идеяһы менән янып йөрөгән саҡтары. Тимәк, күңел төпкөлөндәге хыялдарын тормошҡа ашырып, ябай тамашасыны артист итеп сәхнәгә алып сыҡҡан Һабыр ижади түңәрәгенең яңынан-яңы спектаклдәре тураһында ишетәсәкбеҙ әле! Зөбәржәт ҺИҘИӘТОВА. Читайте нас в Зарегистрировано Управлением Федеральной службой по надзору законодательства в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Свидетельство о регистрации СМИ: ПИ №ТУ02-01424 от 26 августа 2015 г.
Рәсәйҙә пенсия йәшен ҡатын-ҡыҙҙар өсөн - 63, ир-егеттәр өсөн 65 йәшкә тиклем күтәреү тәҡдим ителә. Чиновниктар был пенсия реформаһынан һуң ил халҡы яҡшыраҡ йәшәй башлаясаҡ, тип вәғәҙәләй. Йәғни пенсия йәше артыу менән әлеге хаҡлы ялдағыларға түләүҙәрҙе күтәреү ҡарала. Хөкүмәт ниңә пенсия йәшен күтәреү аҙымына бара һуң? Бының төп сәбәбе - илдәге хеҙмәт ресурстарына бәйле хәлдең көсөргәнешле булыуы, йәғни эшләп йөрөүсе кешеләр әҙәйә, пенсионерҙар күбәйә. Премьер-министр Дмитрий Медведев әйтеүенсә, был пенсия системаһының ҡаҡшауына алып килеүе, хатта дәүләт үҙенең социаль йөкләмәләрен үтәй алмаҫлыҡ хәлгә еткереүе мөмкин. Тик пенсия йәшен күтәреп кенә хаҡлы ялдағыларҙың яҡшы йәшәү кимәлен тәьмин итеп була, тип һыҙыҡ өҫтөнә ала ул. 1970 йылда беҙҙең илдә бер пенсионерға 3,7 эшкә һәләтле граждан тура килһә, 2019 йылға был күрһәткес 2 кешегә, 2044 йылға тиклем 1,5 кешегә тиклем ҡыҫҡарасаҡ. Ошо демографик һәм иҡтисади шарттарҙа хаҡлы ялдағыларға лайыҡлы пенсияны түләү мөмкин булмаясаҡ, тип белдерә белгестәр. Пенсия йәшен күтәреү менән хаҡлы ялдағыларға түләүҙе йыл һайын 1 мең һумға арттырыу планлаштырыла. Быға тиклем ғәмәлдә булған пенсия системаһының ҡайһы бер ҡағиҙәләре 30-сы, ҡайһы бер ҡағиҙәләре 50-60-сы йылдарҙа ҡабул ителгән. Ул ваҡыттан алып ғүмер оҙайлылығы 30 йылға тиклем артҡан. Бынан тыш, көнкүреш һәм хеҙмәт шарттары ла яҡшырған. Бөгөн ғүмер оҙонлоғо 73 йәшкә тиң. Рәсәй Президенты Владимир Путиндың Май указдарына ярашлы, 2030 йылға был күрһәткес 80 йәшкә тиклем етергә тейеш. Әлеге ваҡытта беҙҙең илдә ҡатын-ҡыҙҙар - 55, ир-аттар 60 йәштә пенсияға сыға. 2019 йылдан башланасаҡ яңы реформаның күсеү осоро ярайһы оҙон. Ул 2028 йылда ир-аттарға 65 йәштә һәм 2034 йылда ҡатын-ҡыҙҙарға 63 йәштә хаҡлы ялға сығыу менән тамамланасаҡ. Йәш йыл һайын яртышар йылға арттырыласаҡ. Беренсе арттырыуы 1959 йылғы ирҙәргә һәм 1964 йылғы ҡатын-ҡыҙҙарға ҡағыла. Улар 2020 йылда пенсияға сыға аласаҡ, уларға 61 һәм 56 йәш буласаҡ. Артабан - 2022 йылда 1960 йылғы ирҙәр, 1965 йылғы ҡатындар пенсияға сыға (уларға 62 һәм 57 йәш тулғанда). Һәм артабан ошо схема буйынса 2028 һәм 2034 йылдарға тиклем. Алдан сығыуға хоҡуғы булған ҡайһы бер категория граждандарының да пенсия йәше арттырыласаҡ. Мәҫәлән, Алыҫ Себерҙә эшләп йөрөүселәргә - 55 (ҡатын-ҡыҙҙар) һәм 60 (ир-егеттәр) йәштән хаҡлы ялға сығыу хоҡуғы бирелә. Хаҡлы ялға сыҡҡандарға реформа ҡағылмай. Шулай уҡ биш һәм унан күберәк бала тәрбиәләгән күп балалы әсәләрҙең, зарарлы һәм хәүефле производствола эшләгәндәрҙең, беренсе төркөм күҙ ауы-рыуҙары һәм хәрби травма алған инвалид-тар, бала саҡтан инвалидтар, чернобылсе-ләр һәм башҡа категория граждандарҙың ваҡытынан алда сығыу буйынса пенсия-ларына льготалар һаҡланасаҡ. 40 һәм 45 йыл эшләгәндәр (ҡатындар һәм ирҙәр) ялға ике йылға алдараҡ китәсәк. Башҡортостан Республикаһының хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванова: - Пенсия йәшен әкренләп күтәреү - иҡтисади аҡланған сара. Элекке йәш - 55 һәм 60 - уҙған йөҙйыллыҡтың 20-се йылдары аҙағында ҡабул ителгән, ул саҡта ғүмер оҙонлоғо 43 йәш тәшкил иткән! Уртаса ғүмер оҙонлоғо 73 йәшкә еткәндә, пенсионер йәше артыуы дөрөҫ. Әле пенсионерҙарҙың күбеһе хаҡлы ялға сыҡҡас та эшен ташламай. Әүҙем оҙон ғүмер һәм уға йүнәлтелгән стратегия көнүҙәк темаға әүерелде. Яңы реформа ҡабул ителеү менән эш биреүселәр, предприятиеларҙа квалификациялы хеҙмәткәрҙәрҙе һаҡлап, “йәшерәк” хеҙмәткәрҙәр эҙләмәйәсәк. РФ Премьер-министры ҡушыуы буйынса, эшкә бер ҡаршылыҡһыҙ урынлаштырыуҙы РФ Роструды күҙәтәсәк. Беҙ башҡа илдәрҙә пенсияға бәйле үҙгәрештәр ҡасан һәм нисек булыуын да ҡарап сыҡтыҡ. Һуңғы йылдарҙа пенсия йәше күп кенә илдәрҙә күтәрелә башлаған. Төп сәбәптәрҙең береһе - беҙҙәге кеүек үк донъя көрсөгө һәм халыҡтың ҡартайыуы, йәғни оло быуын вәкилдәренең күбәйеүе. Пенсия йәше буйынса рекордсмен тип Австралияны әйтергә була. Унда хаҡлы ялға сығыу ваҡытын 66,5 йәштән 70 йәшкә тиклем күтәрәләр. Быны улар былтыр эшләй башлаған һәм реформаны 2036 йылға тамамларға уйлайҙар. Башҡа илдәр араһында 70-кә тиклем күтәргәндәр булмаһа ла, 67-68 йәшкә ҡәҙәр арттыра башлаусылар байтаҡ. Бөйөк Британияла ла бөгөн этаплап пенсия йәшен арттыралар. 2018-2020 йылдарҙа ул - 66 һәм 2044-2046 йылдарҙа 68 йәшкә етәсәк. СССР-ҙың элекке республикаларында хәл нисек һуң? Уларҙың барыһында ла тиерлек 1990 йылдан һуң пенсия йәше арттырылған йә иһә әлеге ваҡытта күтәрелә. Әрмәнстанда ул бөтәһе өсөн дә бер төрлө - 63 йәш. Тажикистан һәм Ҡырғыҙстанда хаҡлы ялға ир-аттар - 58-ҙә, ҡатын-ҡыҙҙар 63-тә сыға. Белоруссияла 2017 йылдан алып пенсия йәше алты ай һайын күтәрелеп килә, ул 63 һәм 58 йәшкә етергә тейеш. Социаль һорашыуҙар күрһәтеүенсә, рәсәйҙәр араһында яңы реформаны һағайып та, хуплап та ҡабул итеүселәр бар. Яңы үҙгәрештәр нәмә килтерер - уныһын ваҡыт күрһәтер.
27 февралдә Күмертауҙың Күмерселәр мәҙәниәт һарайында Татарстандың атҡаҙанған артисы, Халыҡ-ара һәм республика конкурстары лауреаты Айгөл Һағынбаеваның концерты буласаҡ. Ошо уңайҙан тиҙ арала Башҡортостан һәм Татарстан тамашасыһы һөйөүен яулап алырға өлгөргән, Учалы районы һылыуы, моңло тауышлы йырсы менән әңгәмә тәҡдим итәбеҙ. 27 февралдә Күмертауҙың Күмерселәр мәҙәниәт һарайында Татарстандың атҡаҙанған артисы, Халыҡ-ара һәм республика конкурстары лауреаты Айгөл Һағынбаеваның концерты буласаҡ. Ошо уңайҙан тиҙ арала Башҡортостан һәм Татарстан тамашасыһы һөйөүен яулап алырға өлгөргән, Учалы районы һылыуы, моңло тауышлы йырсы менән әңгәмә тәҡдим итәбеҙ. - Айгөл Рәүил ҡыҙы, һуңғы йылдарҙа айырым концерттар менән сығыш яһағанығыҙ күренмәй. Тамашасыларығыҙ һеҙҙе юғалтҡандыр инде. Күмертау, Көйөргәҙе халҡын ниндәй тамаша менән әсир итмәксеһегеҙ? - Эйе, һуңғы йылдарҙа гастролдәргә сығып йөрөмәнем, 6 йыл буйына балалар тәрбиәләп өйҙә ултырырға тура килде миңә. Яратҡан тамашасыларыбыҙға театрлаштырылған өр-яңы тамаша тәҡдим итмәксебеҙ. Әйткәндәй, был турҙағы концертыбыҙҙың иң тәүгеһе һеҙҙең ҡалала үтәсәк. Концертта халыҡ йырҙары ла, ҡурай моңдары ла, дәртле йыр-бейеүҙәр ҙә буласаҡ. Унда Башҡортостандың халыҡ артисы, оҫта баянсы Хәлит Фәтихов, йырсы Дияна Ишниязова, «Ҡаруан» төркөмө ҡатнашасаҡ. Күмертауҙа бик күптән булғаным юҡ, шулай ҙа бындағы тамашасыларҙың артистарҙы ихлас ҡабул итеүҙәре хәтеремә һеңеп ҡалған. Минең бер еҙнәйем ошо ҡаланан. Шуға күрә Күмертау, Көйөргәҙе халҡының ҡунаҡсыл, алсаҡ булыуҙарын яҡшы беләм мин. - Билдәле артистарҙың шәхси тормошо менән ҡыҙыҡһынмаған кеше юҡтыр. Беҙҙең гәзит уҡыусыларҙы ла, тамашасыларығыҙҙы ла һеҙҙең ғаилә тормошо ҡыҙыҡһындырмай ҡалмайҙыр, тип уйлайым. - Ғаиләбеҙҙә 2 ҡыҙ үҫә. Әмилә ҡыҙыбыҙға — 11, кескәй Ғәйшәгә 5 йәш. Тормош иптәшем бөтөнләй икенсе һөнәр эйәһе булһа ла, йырҙар ижад итеү менән етди мауыға. Репертуарымдағы бик күп йырҙар уныҡы. Минең ижадыма ҡарата ла ныҡ талапсан. Һәр йырымды еренә еткереп башҡарыуымды талап итеүсе лә ул. «Был йыр эсендә ныҡлап йәшәмәйһең», - тип ҡайһы бер йырҙарҙы ҡабат-ҡабат яҙҙырта. Күберәк баян, ҡурай көйҙәренә ҡушылып йырлағанымды ярата, халыҡ йырҙарын өҫтөн ҡуя. Үҙем дә халыҡ йырҙарын яратып башҡарам. Оло ҡыҙым ҡайһы саҡ: «Әсәй, һин бит йәштәр өсөн дискотека йырҙарын бер ҙә йырламайһың», - тип әйтеп ҡуя. - Ә ҡыҙҙарығыҙ үҙҙәре йырлайҙармы? - Ике ҡыҙымдың да йыр-моңға һәләте, тауыштары бар, әммә сәхнәгә сығып сығыш яһағандары юҡ әлегә. Кесе ҡыҙым бейергә ярата. Бер ҡыҙыҡ ваҡиға иҫкә төштө. Ниндәйҙер концертта сығыш яһарға бәләкәй ҡыҙым менән бергә барырға тура килде. Унда матур башҡорт костюмдарында балалар сығыш яһарға әҙерләнә ине. Минең ҡыҙым: «Әсәй, уларҙың, моғайын, артыҡ костюмдары барҙыр. Әйҙә һорап алайыҡ та, мин дә улар менән бергә сығып бейейем», - тип аптыратҡайны. Сәхнәгә сығып бейергә дәрте бар шул баламдың. - Ҡыҙҙарығыҙҙың һеҙҙең юлды һайлауын теләр инегеҙме? - Һәр кем үҙ юлын үҙе һайларға тейеш, тип уйлайым. Теләйһеңме-теләмәйһеңме риза булаһың инде. Бына үҙемдән генә алайыҡ. Тәүҙә ата-әсәйем минең артист булыу хыялыма ҡаршы килмәнеләр, киреһенсә, минең теләгемде күтәреп алдылар, музыка мәктәбенә уҡырға бирҙеләр. Инде үҫеп етеп, ҡайҙа уҡырға барырға тигән һорау тыуғас, атайым кинәт кенә минең сәнғәт юлынан китеүемә ҡаршы булды ла ҡуйҙы. Әммә мин үҙ һүҙемдән ҡайтманым, бер кемде лә тыңламаным, хыялыма табан барҙым. Шуға күрә юлымда осраған кәртәләргә, ауырлыҡтарға ҡарамай, маҡсатыма ирешергә ынтылдым, сөнки мин үҙемде аҡларға тейеш инем. Икенсе һөнәр һайлаһам, үкенер инем, әммә минең юлымда осраған ҡыйынлыҡтар булмаҫ ине, бәлки, тип тә уйлап ҡуям ҡайһы саҡ. Кесе ҡыҙым әле табип булырға хыяллана. Олоһо буласаҡ һөнәре хаҡында уйланып ҡына йөрөй. - Үҙегеҙ нисә йәштән йырлай башланығыҙ? - Өләсәйем бер ваҡиғаны гел иҫләп көлә ине. Өс йәш тирәһе булғанда әсәйемдәр мине өләсәйемдә ҡалдырып ҡайҙалыр киткәндәр. Шунда телевизорҙан Фәриҙә апай Ҡудашеваның йырлағанын күреп ҡалғанмын да: «Өләсәй, телевизорҙың ишеге ҡайҙан асыла ул? Шунда инеп йырлағым килә», - тип илағанмын. Минең өсөн ҙур сәхнәгә сығыу Учалы ҡалаһынан башланды. 6-сы класта музыка мәктәбендә уҡығанда сәхнәгә сыға башланыҡ. Миәс, Златоуст, Екатеринбург ҡалаларына конкурстарға йөрөнөк. - Белеүемсә, һеҙ сәнғәт буйынса белемде Ҡазанда алғанһығыҙ? Ул тарафтарға нисек барып юлыҡтығыҙ? - Минең турала:«Ул Башҡортостанды һатып, Ҡазанға китте бит», - тип әйтеүселәр бар. Ни өсөн Ҡазанға китергә тура килде һуң миңә? Башҡортостанда: «Тауышың юҡ һинең», - тип мине сәнғәт институтына уҡырға алманылар, ә Ҡазанда шунда уҡ алдылар. Унда уҡый башлау менән Татарстандың халыҡ артисы Салауат Фәтхетдинов үҙенең концертында сығыш яһарға саҡырҙы. Шул концертта тәүгә башҡарған «Бер ҡайтырмын тыуған яғыма» тигән йырым менән Башҡортостанда ла, Татарстанда ла танылыу алдым. Тәүге аҡса эшләү сығанағым да шул йыр булды. Телгә килгәндә инде, башҡорт һәм татар теленең икеһендә лә йырлайым. Башҡорт теле — минең туған телем булһа, татар теле — миңә һөнәри белем биргән тел. Ҡазанға килгән саҡта татарса бер һүҙ белмәй инем. Имтихандарҙы тик башҡорт телендә бирҙем. «Был ҡыҙ татарса өйрәнә алмаҫ ул. Нисек уҡыр икән?» - тип шикләнеүселәр булды. Әммә мин бирешмәнем, уларҙың шул һүҙҙәренә сәмләнеп, 2 ай эсендә татар телен үҙләштерҙем. Ғөмүмән әйткәндә, миңә бер нәмә лә еңел генә бирелмәне. Ижад юлымда ла, ғаилә тормошомда ла төрлө ҡаршылыҡтар осрап ҡына торҙо. Аллаға шөкөр, Аллаһы Тәғәлә миңә ауырлыҡтарҙы еңеп сығырға һәр ваҡыт көс бирә. - Ҡазандан ҡайтҡанға үкенмәйһегеҙме? - Юҡ, үкенеү тойғоһо кисермәйем. Ҡайҙа ғына йөрөһәң дә, тыуған яҡ үҙенә тарта. Ижад кешеләре бөгөн бында, иртәгә тегендә тигәндәй, төрлө ергә йөрөп тора. Ҡазанға һаман саҡырып торалар, Аллаға шөкөр. Унда ла концерт менән 8 йыл барғаным юҡ ине, Алла бирһә, тиҙҙән айырым концерт программаһы алып барасаҡмын. 6 йыл буйы концерт, гастролдәр менән йөрөмәгәс, әллә нисек ҡыҙыҡ булып тора әле ул. Тулҡынландырған кеүек. Икенсе ҡыҙыма ауырға ҡалып, гастролдәрҙе ҡапыл ғына туҡтатҡас та шулай ҡыйын булып торғайны. Аҙаҡ өйҙә ултырырға ла өйрәнеп кителде. - Һеҙҙең сәхнә костюмдарығыҙ ҡайһы бер артистарҙыҡы кеүек асыҡ-ярыҡ, ҡыҫҡа түгел. Стилегеҙ өҫтөндә кем эшләй? - Тәүге йылдарҙа мин дә асыҡ күлдәктәрҙә сығыш яһай торғайным. Йәш саҡ, кейемдәрең ябығыраҡ булһын, асыҡ ярамай, тип әйтеүсе кеше лә булманы. Шул саҡтарҙа сәхнәгә сыҡҡандан һуң ныҡ ауырый торғайным. Иҫемде юғалтып йығылған саҡтарым да булғыланы. Уларҙың барыһы ла күҙ тейеүҙән икән. Әле кейемдәрем мөмкин тиклем ябыҡ булһын, тип тырышам. Быға минең намаҙға баҫыуым да тәьҫир итте. Намаҙға баҫыуыма 6 йыл инде. Тегеүселәрем дә мине белеп бөткән, аңлап торалар. Күлдәктәрҙе магазиндан һатып алырға яратмайым. - Телевизорҙан матур кейенгән артистарҙың йырлауын күреп: «Үҫкәс, мин дә шундай артист буласаҡмын», - тип хыялланмаған бала юҡтыр, моғайын. Әртист булырға теләгән йәштәргә нимә әйтер инегеҙ? - Әгәр теләгегеҙ менән һәләтегеҙ тура килһә, һис шикһеҙ, маҡсатығыҙға табан барығыҙ, тиер инем. Мин үҙем бала саҡтан бер нәмәгә ҡарамай үҙ маҡсатыма табан ынтылдым. Үрҙә әйттем инде, ҡыйынлыҡтарҙы ла күп кисерергә тура килде. Йырсы булыуыма үкенмәйем. Шулай ҙа бер үкенгән әйберем бар: йырсыға уҡыған саҡта, парралель рәүештә берәй етди һөнәр алырға ла кәрәк булғандыр, тип уйлайым хәҙер. Артист кешегә һәр ваҡыт гастролдәргә сығып китергә тура килә. Ғаилә, балаларҙы ҡалдырып китеүе бигерәк ҡыйын. Өләсәйҙәр ҙә, бала ҡараусылар ҙа, нисек кенә яҡшы булмаһындар, балаға әсәйҙе алыштыра алмайҙар шул. Берәй ваҡыт килер, йырлай ҙа алмай китермен, шул ваҡытта нишләрмен икән, тип уйланып ҡуям. Уҡыу өсөн ҡасан да һуң түгел, тиҙәр ҙә ул, шулай ҙа һөнәрҙе йәшерәк саҡта алыу яҡшыраҡтыр, тигән уйҙамын. - Ҡыҙыҡлы әңгәмәгеҙ өсөн ҙур рәхмәт, Айгөл Рәүил ҡыҙы! Халыҡ йырҙарын, ысын йыр-моңдо һөйөүсе тамашасыларығыҙ 27 февраль көнө зал тултырып килер, тип ышанабыҙ. Уңыштар һеҙгә! - Артист халҡының еңел булмаған хеҙмәтен аңлап торғанығыҙ, ярҙам ҡулы һуҙырға тырышҡанығыҙ өсөн үҙегеҙгә рәхмәт, «Юшатыр» гәзите. Мин һүҙем һуңында үҙемдең администраторым хаҡында ла әйтеп үткем килә. Ришат ағай Төхвәтуллин артистарҙың концерты булһын, тамашасы йыйылһын, тип күп эш башҡара, әммә ул гел сәхнә артында ҡала, еңел булмаған эше лә күренмәй. Беҙ уның менән күптән бергә эшләйбеҙ. Ришат ағайға ҙур рәхмәтлемен. Уның менән эшләүе рәхәт. Бигерәк тә тырыш, эшһөйәр кеше. Әгәр ул минең менән эшләргә риза булмаһа, был гастролдәргә лә сыҡмаҫ инем. Читайте нас в Свидетельство о регистрации СМИ: ПИ ФС 02 - 01456 от 14.09.2015 г. выдано Управлением федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан Государственное унитарное предприятие Республики Башкортостан Издательский дом «Республика Башкортостан»
26 сентябрҙә баш ҡаланың Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында «Әбйәлилем – биш ырыу төйәге» концерт программаһы менән беҙҙең район әртистәре сығыш яһай. Муниципаль берәмектәр араһында Башҡортостан Республикаһына 100 йыл тулыуға арналған «Башҡортостан тарихы биттәре» республика халыҡ ижады фестиваль-марафоны дауам итә. 26 сентябрҙә баш ҡаланың Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында «Әбйәлилем – биш ырыу төйәге» концерт программаһы менән беҙҙең район әртистәре сығыш яһай. Сара сиктәрендә райондың мәҙәни һәм социаль-иҡтисади ҡаҙаныштар күргәҙмәһе лә ойоштороласаҡ. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Оскон" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации. Гәзит Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса Федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идара-лығында 2015 йылдың 6 ноябрендә теркәлде. Òåðêәү íî­ìå­ðû ÏÈ ¹ТУ 02-01480.
Ҡырым Республикаһының баш ҡалаһында Симферополдә Марсель Сәлимовтың (Мар. Салим) «Аллалар менән һөйләшеү» («Разговор с богами») тигән яңы китабы баҫылып сыҡты. «Таврида» заманса нәфис тәржемә үҙәге проекты буйынса сыҡҡан баҫма «Өлөш» нәшриәтендә донъя күрҙе. Ҡырым Республикаһының баш ҡалаһында Симферополдә Марсель Сәлимовтың (Мар. Салим) «Аллалар менән һөйләшеү» («Разговор с богами») тигән яңы китабы баҫылып сыҡты. «Таврида» заманса нәфис тәржемә үҙәге проекты буйынса сыҡҡан баҫма «Өлөш» нәшриәтендә донъя күрҙе. Йыйынтыҡҡа башҡорт сатира оҫтаһы һуңғы йылдарҙа яҙған шиғырҙар ингән. Автор был китапты дуҫы – күренекле рус яҙыусыһы һәм тәржемәсе Иван Тертычныйҙың (1953-2017) яҡты иҫтәлегенә арнай. Шиғырҙарҙы башҡорт теленән Иван Тертычный һәм Николай Переяслов тәржемә иткән. Китап ике бүлектән тора: беренсеһә – сатирик һәм публицистик, икенсеһенә – юмористик һәм лирик шиғырҙар ингән. Баҫманың тышында башҡорт карикатурисы, Рәсәй һәм Башҡортостан Журналистар союзы ағзаһы Хәлил Әхтәмовтың «Олимпта сатирик» дуҫтарса шаржы файҙаланған. Дизайнды Ҡырым рәссамы Кирилл Лемешко башҡарған, ул сериялар логотибын да әҙерләгән. Китаптың тиражы – 1500 дана. Марсель Сәлимов – Сергей Михалков, Владимир Гиляровский (Рәсәй), Николай Гоголь (Украина), Эрнест Хемингуэй (Канада) исемендәге халыҡ-ара әҙәби премия лауреаты, «Алеко» (Болгария) премияһы, «Интеллигент миҙгел» (Саки ҡалаһы, Ҡырым) фестивале лауреаты. «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Йәнтөйәк" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации. Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы һәм Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһы" Нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы.
Журналды асыу менән Бишбүләк районының Һарайлы-мең ырыуына ҡараған Айыт ауылы мәктәбендә үткән әҙәби саранан мәҡәләне һәм “Бөтөн синыф менән – “Аманат”ҡа!” акцияһына ҡушылыусы синыфтарҙы күрәбеҙ. “Тиҫтерҙәрең ижады” рубрикаһында “Башҡортостан беҙҙән башлана” шиғриәт һәм “Ижад ҡомары” сәсмә әҫәрҙәр бәйгеһендә ҡатнашыусылар майҙан тота. “Билдәле шәхестәрҙең бала сағы”нда – Гөлназ Ҡолһарина. Уның менән хәбәрсебеҙ Нурия Әхтәмова әңгәмәләшә. Хәбәрсебеҙ Зөбәржәт Яҡупованың Башҡортостан Юғары суды судьяһы Марина Хомечко менән ҡорған әңгәмәһе бер кемде лә битараф ҡалдырмаҫ, тигән фекерҙәбеҙ. “Башҡорт тарихы”нда тарихсы Азат Юлан дәүләтебеҙҙең символдары – герб һәм гимн тураһында бәйән итә. “Аманат” йондоҙлоғо”нда был юлы – Тимур Рамаҙан. Уның менән Зарина Бағышаева таныштыра. Шулай уҡ Зарина апайығыҙҙың мәктәп сәхнәһе өсөн Яңы йыл сценарийы ла бирелгән. “...Икенсе төшө бер аҙна самаһы үткәс керҙе, шикелле. Донъя тик аҡ төҫтә генә, имеш...” Был юлдар Аэлита Илһамованың “Төш йәки фәрештәнән ябай ер ҡыҙы” мәҡәләһенән. Яҙыусы Гөлдәр Бүләкбаева-Биргәнованың “Любизар һүҙе нимә аңлата?” тигән әҫәре лә әҙәбиәт һөйөүселәр зауығына тап килер, тигән өмөттәбеҙ. Шулай уҡ “Хат-хәбәр”, “Игеҙәктәр – ғаиләлә биҙәктәр”, “Исемең матур! Кем ҡушҡан?”, “Аманат” энциклопедияһы”, “Мөғжизәле донъя” һ.б. рубрикалар урын алған. Дуҫтар! “Аманат”ҡа яҙылыу 25 декабргә тиклем дауам итә. 6 айға яҙылыу хаҡы – 338 һум 40 тин. Бергә булдыҡ, артабан да бергә булайыҡ! Читайте нас в © 2008-2020 «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының "Республика Башкортостан" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Государственное унитарное предприятие Республики Башкортостан Издательский дом "Республика Башкортостан".
Рәсәй Ҡулланыусылар хоҡуҡтарын күҙәтеү хеҙмәте мәғлүмәттәре буйынса Рәсәйҙә һуңғы тәүлектә COVID-19 вирусын йоҡтороусылар тағы ла 3 мең 448-гә артҡан. Кисә 3 мең 388-гә күбәйгәйне. Шулай итеп, Рәсәй Федерацияһында коронавирус менән сирләүселәр бөгөнгә бөтәһе 27 мең 938 кеше булып китте. 2 мең 304-е һауыҡҡан. Һуңғы тәүлектә ил буйынса – 34, барлығы 232 кешенең ғүмерен өҙгән был ҡороғорвирус. Башҡортостанда ла хәлдәр шәптән түгел: был тәүлектә генә 42 яңы осраҡ теркәлгән. Шулай итеп, республикала бөтәһе 191 кешегә коронавирус йоҡҡан. Үҙизоляция режимын һаҡлайыҡ. Магазиндарҙа, урамда йөрөгәндә аралыҡ 4 метр булырға тейеш, тиҙәр. Битлек, медицина бирсәткәләре кейәйек. Бынау пандемия ваҡытында бөҙрәханаға, маникюр эшләтергә йөрөмәй торһаҡ та булалыр. Иң мөһиме: ҡағиҙәләрҙе үтәйек, әммә хәүефләнмәҫкә тырышайыҡ. Һаҡланғанды Алла һаҡлар. Төшөнкөлөккә бирелеү иммунитетты ҡаҡшата бит ул. Читайте нас в 1930 йылдың 12 февраленән нәшер ителә. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһы» нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Баш мөхәррире — Мирсәйет Ғүмәр улы Юнысов. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2015 йылдың 18 авгусында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ №ТУ02-01403. Республиканский информационный центр – филиал государственного унитарного предприятия Республики Башкортостан Издательский дом «Республика Башкортостан». Р./счёт 40602810200000000009 в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г.Уфа, БИК 048073770, ИНН 0278066967, КПП 027843012, к/с 30101810600000000770.
Ҡарағаттарығыҙ бештеме? Беҙҙеке беште! Ҡарағаттан нимә генә эшләмәйбеҙ: компот ябабыҙ, туңдырабыҙ. Ҡурай еләге менән иҙеп туңдырһаң да ныҡ тәмле! Быйыл ҡарағат мул булды, уңышты исрафламай йыйып, ҡышҡылыҡҡа әҙерләп ҡалайыҡ. Үҙем яратып эшләгән ҡайнатманың рецебы менән бүлешәм. Был ҡайнатма желе һымаҡ килеп сыға, банка ситтәренә йәбешмәй. Ике стакан һыу, алты стакан шәкәр, дүрт стакан ҡарағат кәрәк. Ҡарағаттың күләме күберәк булһа, 500 грамлыҡ банка менән дә үлсәргә була. Өс стакан шәкәрҙе һыуға һалып, ағарып сыҡҡансы ҡайнатабыҙ. Унан ҡарағатты һалабыҙ. Ете минут ҡайнатҡас, күбеген алырға кәрәк. Утты самалап уртаса ҡыҙыулыҡта тотоғоҙ. Ете минуттан ҡалған өс стакан шәкәрҙе һалырға ла тағы биш минут ҡайнатырға. Банкаларҙы стерилләгәс, эҫе ҡайнатманы һалабыҙ ҙа, тимер япҡыстар менән ябабыҙ. Банкаларҙы әйләндерергә кәрәкмәй, кискеһен эшләп, шунда уҡ баҙға сығарып ултыртҡанда, желеһы тағы ла ҡуйыраҡ була. Тәмле булһын! Автор: Лилия Нуретдинова https://bash.rbsmi.ru/articles/ba-sa/ara-atti-beshk-n-sa-i-364602/ Читайте нас в Ижтимағи-сәйәси гәзит. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһы" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Свидетельство о регистрации СМИ: ПИ № ТУ 02 - 01391 от 12 августа 2015 г. выдано Управлением федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Главный редактор Имангулова М.Г.
Наилә Сәғәҙиева үткән йылдың авгусында Красноусол ауылында кейем тегеү ательеһы аса. “Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ һәм шәхси эшҡыуарлыҡ башланғысына ярҙам” милли проекты сиктәрендә уға республика ҡаҙнаһы иҫәбенән 200 мең һум субсидия бирелә. #миллипроект #национальныепроекты #нацпроекты #нацпроектыБашкортостан Наилә Сәғәҙиева үткән йылдың авгусында Красноусол ауылында кейем тегеү ательеһы аса. “Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ һәм шәхси эшҡыуарлыҡ башланғысына ярҙам” милли проекты сиктәрендә уға республика ҡаҙнаһы иҫәбенән 200 мең һум субсидия бирелә. #миллипроект #национальныепроекты #нацпроекты #нацпроектыБашкортостан – Асылғандан һуң тәүге бер нисә ай дауамында ателье эшмәкәрлегенән килем ҙур булманы. Субсидия аҡсаһына яңы ҡоролмалар алдыҡ һәм сериялы әйберҙәр тегә башланыҡ. 2021 йылдың июнендә Wildberries сайты менән килешеү төҙөнөк, тәүге тауарҙарыбыҙҙы унда табырға мөмкин дә инде, – ти Наилә Әмир ҡыҙы. Ғафури районында йәшәгәндәргә шәхси эшҡыуарлыҡ башланғысына ярҙам саралары хаҡында 8 (34740) 2-10-39, 2-14-06 телефондары буйынса белергә мөмкин, тип хәбәр итә Ғафури районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге. Фото – Ғафури районы хакимиәтенең мәғлүмәт-аналитика бүлеге. Автор:Гөлшат Ҡунафина Читайте нас в © 2020 Сайт журнала «Башҡортостан ҡыҙы». Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
Башҡортостан Ленинград өлкәһе менән бер рәттән ауыл ипотекаһы программаһында ҡатнашыу әүҙемлеге буйынса алдынғылыҡты яулай. Башҡортостан Ленинград өлкәһе менән бер рәттән ауыл ипотекаһы программаһында ҡатнашыу әүҙемлеге буйынса алдынғылыҡты яулай.Өс ай ғәмәлдә булған “Ауыл биләмәләрен комп­лекслы үҫтереү” дәүләт программаһы буйынса өс миллиард һумдан ашыу күләмдәге 1,5 меңгә яҡын ғариза хупланған. Ауыл хужалығы министр­лығынан хәбәр итеүҙәренсә, 500-ләп заемсы бер миллиард һумлыҡ ташламалы кредит алған.Ауыл ипотекаһы килешеүҙәре һаны буйынса Өфө, Стәрлетамаҡ һәм Ҡырмыҫҡалы райондары алда бара. Заемсыларҙың 60 проценты – фатир, 40 проценты шәхси йорт һатып алған. Ауыл ипотекаһы бирелгәндәрҙең яртыһынан күберәге – йәш ғаиләләр.Илдә ташламалы ауыл ипотекаһынан 3,8 мең кеше файҙаланған, 61 төбәктә 7,7 миллиард һумлыҡ кредит бирелгән. Бындай алымға ихтыяжды иҫәпкә алып, финанслауҙы арттырыу мәсьәләһе хәл ителә. Күсемһеҙ милек эксперттары билдәләүенсә, ипотека буйынса ташламалы программалар баҙарҙың тотороҡлолоғон тәьмин итә.Фото: Минсельхоз РБ Автор: Л. ДӘҮЛИЕВА Читайте нас в Общественно-политическая газеты муниципального района Учалинский район Республики Башкортостан. Издается с 1991 года. Учредитель: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан и ГУП РБ Издательский дом "Республика Башкортостан". Свидетельство ПИ № ТУ02-01481. Издание зарегистрировано Управлением Федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан 06 ноября 2015 г.
“Коммерсант” баҫмаһы белдереүенсә, тиҙҙән гарантияланған пенсия планы сиктәрендә аҡсаны пенсия алыу өсөн балдарға йәки страховкалы стажға әйләндереү мөмкинлеге барлыҡҡа киләсәк. Ә гарантияланған пенсия планы – ул әле Рәсәй Үҙәк банкы менән илдең Финанстар министрлығы әҙерләгән пенсия йыйылмалары. Әгәр граждандың хеҙмәт стажы йәки балдары етмәһә, уларҙы Рәсәй Пенсия фонды аша үҙаллы түләүҙәр аша юллау мөмкинлеген бирмәкселәр. Шулай итеп, Пенсия фонды планында хаҡлы ялға тип тупланған сумманы кәрәкле стаж йәки балдарҙы алыуға йүнәлтмәкселәр. Әйткәндәй, был хаҡта Рәсәй Үҙәк банкы рәйесенең беренсе урынбаҫары Сергей Швецовтың кәңәшсеһе Степан Кузнецов “Корпоратив пенсиялар – үҫештең яңы этабы” темаһында арналған “түңәрәк өҫтәл” сиктәрендә әйткән. Читайте нас в 2022 Сайт издания "Бэлэбэй хэбэрзэре" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия редакции.
Каникулдар үтер ҙә китер. Ял итергә лә, һыу инергә лә, дуҫтарға ҡунаҡҡа барырға ла, емеш-еләк йыйырға ла өлгөргәнһегеҙҙер, йәш дуҫтарыбыҙ. Ә китап? Китап уҡырға ваҡыт таптығыҙмы? Зәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан "Китап" нәшриәте һеҙгә шатлыҡлы хәбәр еткерә. "Мәктәп китапханаһы" серияһында исеме киң билдәле, әҫәрҙәре бик күп телдәргә тәржемә ителгән, бер нисә быуын балалары яратып уҡып үҫкән Башҡортостандың халыҡ яҙыусыһы Мостай Кәримдең "Беҙҙең өйҙөң йәме" исемле повесы баҫылып сыҡты. Ул башҡорт һәм рус телендә бер китап булып нәшер ителгде. "Беҙҙең өйҙөң йәме" - ябай ауыл малайы Йәмилдең Оксананы ҡан туғанылай яҡын күреп, ҡабул итеүе, уларҙың тормошо аша Бөйөк Ватан һуғышы осоронда илебеҙҙәге халыҡтың йәшәйешен, килеп тыуған афәт алдында кешеләрҙең берҙәмлеген, кешелеклеген, дуҫлығын һ.б. күрһәтә. "Беҙҙең өйҙөң йәме" повесы һеҙгә оҡшаясаҡ, балалар! 25.07.2022 Возврат к списку ОБ ИЗДАТЕЛЬСТВЕ Сегодня ГУП "Башкирское издательство "Китап" им. Зайнаб Биишевой - крупнейшее в республике. Здесь выпускается художественная, общественно-политическая и научно-популярная литература, выходят в свет словари, справочники на башкирском, русском, татарском и других языках. Согласно рейтингу Ассоциации книгоиздателей России, среди шести тысяч российских издательств "Китап" входит в число первых пятидесяти, среди региональных занимает шестое место, а среди национальных - первое.
15 февралдә Хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Башҡортостан Республикаһы вице-премьеры, ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванованың Һаулыҡ һәм әүҙем оҙон ғүмер йылын уҙғарыу планы тураһында докладын ҡабул итмәне. 15 февралдә Хөкүмәттәге оператив кәңәшмәлә Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Башҡортостан Республикаһы вице-премьеры, ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры Ленара Иванованың Һаулыҡ һәм әүҙем оҙон ғүмер йылын уҙғарыу планы тураһында докладын ҡабул итмәне. Хәтерегеҙгә төшөрәбеҙ, 2021 йыл республикала Һаулыҡ һәм әүҙем оҙон ғүмер йылы тип иғлан ителде, ул үлемде кәметеүгә, халыҡтың йәшәү сифатын күтәреүгә һәм ғүмер оҙонлоғон арттырыуға йүнәлтелгән. Республика етәксеһе белдереүенсә, вице-премьер үҙенең шул тиклем мөһим темаға докладында республикала үлемде кәметеү буйынса аныҡ саралар тәҡдим итмәгән. «Маҡсат күрһәтелергә тейеш – үлемде кәметеү. Һеҙҙең докладта был хаҡта бер һүҙ ҙә күрмәнем», — тип билдәләне ул. Хәбиров һүҙҙәренсә, Һаулыҡ һаҡлау министрлығы менән ентеклерәк эшләргә һәм уларҙың һәр береһе буйынса күрһәткестәрҙе кәметеү буйынса план төҙөргә кәрәк. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Урал" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
Бөгөн Рәсәй Йәмәғәт телевидениеһында (ОРТ) Өфө ваҡыты буйынса көндөҙгө сәғәт 2-нән башлап «Башҡортостан Республикаһы көнө» бара. Рәсәй Йәмәғәт телевидениеһында – Башҡортостан көнө Бөгөн Рәсәй Йәмәғәт телевидениеһында (ОРТ) Өфө ваҡыты буйынса көндөҙгө сәғәт 2-нән башлап «Башҡортостан Республикаһы көнө» бара. Республика Башлығы Радий Хәбиров үҙенең социаль селтәрҙәрҙәге сәхифәләрендә: “ОРТ республикабыҙ - уның иҡтисады, тәбиғәт байлыҡтары, тарихы һәм мәҙәниәте тураһында һөйләйәсәк. Һәм, әлбиттә, иҫ киткес халҡыбыҙ тураһында. Эфирҙа роликтар һәм документаль фильмдар, интервьюлар һәм яңылыҡтар күрһәтелә. Бик мауыҡтырғыс һәм ҡыҙыҡ булмаҡсы", - тип яҙғайны. Тапшырыуҙар теҙмәһен Радий Фәрит улы менән әңгәмә башланы. Һөйләшеү республика тормошоноң һәр сағылышына ҡағылды. Артабан, ошо ваҡытҡа ҡарата, сәнәғәт, ауыл хужалығы тармаҡтары, башҡорт балы һәм башҡа темалар яҡтыртылды. Ошонда ҡарарға була: https://otr-online.ru/online/ Автор: Читайте нас в © 2020 Сайт журнала «Башҡортостан ҡыҙы». Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
Ырымбур-Силәбе яҡтарында урынлашҡан Уй йылғаһы буйында, сик һағында хеҙмәт иткән башҡорт һалдаттары сығарған “Уйыл” йыры ошо көндәрҙә татар телендә яңғыраны. Был төрлө уйҙарға этәрҙе. Берәүҙәр уны башҡорт халыҡ йырының популяр була барыуы тип аңлаһа, икенселәр халыҡ мираҫына ҡул һуҙыу тип борсолдо. Сибай концерт-театр берекмәһе артистары Фаил Йортбәков, Әлфир Заманов, Ғаяз Ғәйетбаев, билдәле йырсы Рәмил Туйсин һәм башҡалар тәүгеләрҙән флешмоб башланы ла, уны эстафета тип иғлан итте. Йәғни, башҡорт халыҡ йыры “Уйыл”ды һәр башҡорт кешеһе йырлай тигәнде иҫбат итә ул. Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Рәмил Туйсин билдәләүенсә, ”Уйыл” әрме, башҡорт һалдаттарының тыуған яҡтарын һағынып йырлаған тарихи йыры. Унда шундай һүҙҙәр бар: –Ҡурайсылар, ай, ҡурай уйнамаҫ Башҡорт ҡурайҙары булмаһа Егет кенә, ай, йыр йырламаҫ, Йөрәгендә дәрте булмаһа, Башҡорт ҡурайы тигән һүҙе үк үҙе әйтеп тора. Был йырҙың сығышы,тарихы ул ата- бабаларыбыҙҙың ауыр яҙмышына, тап беҙҙең еребеҙгә бәйләнгән, – тине артист. – Беҙҙә уны һәр башҡорт балаһы йырлай. Эстафетаны башлаған Сибай концерт-театр берекмәһе директоры Айбулат Ҡотошовтың билдәләүенсә, “Уйыл” 20-25 йыл әрме һурпаһын эскән башҡорт казактарының аһ-зар йыры: – Минең эсемде бошорган бер әйбер, Башҡортостанда тыуып үҫеп, беҙҙә ҡанат нығытҡан йырсылар ҙа Татарстанға китеп уны татар йыры тип йырлай. Ғорурлыҡ тойғоһо, намыҫ булырға тейеш тә инде кешеләрҙә. Фатирға, машинаға һатылып, үҙ ереңдең алтын фондына ингән халыҡ йырҙарын икенсе милләттеке тип йырлап тороу ҙур гонаһтыр, тием. Ысынлап та, был эстафетаны беҙҙең ижад берекмәһе башланы, хәҙер йырсылар уны Нефтекама дәүләт филармонияһы йырсыһы, шулай уҡ Сибайҙа үҫкән ижадсы Раян Алтыншинға, Салауат башҡорт драма театры артисы Риза Мәһәҙиевҡа тапшырҙы. Улар ихлас күңелдән ҡабул итте һәм йырлап ишеттерҙе. Был нимә хаҡында һөйләй? Беҙҙә һәр кем, хатта бәләкәй бала ла “Уйыл” йырын башҡара белә. #башҡортхалыҡйырыуйыл #башкирскаянароднаяпесняуйыл #рамильтуйсин #флешмобУйыл Читайте нас в © 2020 Сайт журнала «Башҡортостан ҡыҙы». Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
Баш ҡалабыҙҙың 5-се балалар поликлиникаһына «Һаулыҡ һаҡлау» милли проекты сиктәрендә яңы ҡоролмалар алынды Һаулыҡ һаҡлау министрлығынан хәбәр итеүҙәренсә, Японияла яһалған электроэнцефалограф NeuroFax EEG-1200К – юғары эксперт класлы һанлы система, ҡулланыуҙа ла бик ябай. Дауалаусы табип ЭЭГ-тест үткәреүҙе быума тотҡанда, мейелә шеш табылғанда, баш йәрәхәтләнгәндә, йыш ҡына баш әйләнгәндә, аңды юғалтҡанда, йоҡлай алмай яфаланғанда тәғәйенләй. Шулай уҡ милли проектҡа ярашлы, балалар поликлиникаһы бинокуляр офтальмоскоплы ла булды. Ул күҙ төбөн тикшереү, күреү нервыһының селтәрле шекәрәһендәге патологияны, балаларҙың, етлекмәй тыуған сабыйҙарҙың күреү органдарында ауырыуҙарҙы асыҡлау өсөн ҡулланыласаҡ. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Иэйгор" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
Биш кис дауамында намаҙҙар уҡылды, ифтарҙар (киске ашау) уҙғарылды. “Рамаҙан сатыры”на көн һайын күрше райондарҙан имамдар килде. Шулай уҡ БР мосолмандары Диниә назаратының йәштәр бүлеге Рамаҙан айына бағышланған байрам концерты ойошторҙо, “Наил хажи” мәсетенең 20 йыллығына арнал-ған “Мөнәжәттәр” конкурсы үтте. Сараның һуңғы көнөнә Асҡын, Краснокама, Ҡалтасы райондарынан имам-мөхтәсибтәр һәм Төркиәнән ҡөрьән-хафиздар саҡырылғайны. Форумда ҡатнашыусыларҙың барыһын да республика мосолмандары Диниә назараты мөфтөйө Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллин ҡотланы. Нурмөхәмәт хәҙрәт Ниғмәтуллин әүҙем эшләгән һәм исламдың рухи һәм әхлаҡи нигеҙҙәрен тергеҙеүҙә, йәмғиәттә социаль тотороҡлоҡто һаҡлау-ҙа, үҙ-ара ихтирамды нығытыу-ҙа һәм милләт-ара һәм конфессия-ара өлкәлә толерантлыҡты үҫтереүҙә, халыҡтар араһындағы тыныслыҡты һәм дуҫлыҡты нығытыуҙағы ҙур хеҙмәттәре, үҙҙәренең юғары бурыстарына тоғролоҡтары өсөн район хакимиәте башлығы Әнис Әсәҙуллинға һәм район хакимиәте ҡарамағындағы дәүләт-конфессия мөнәсәбәттәре һәм дини ойошмалар менән үҙ-ара килешеп эш итеү мәсьәләләре буйынса комиссия рәйесе Гөлназ Ҡадироваға рәхмәт белдерҙе. “Рамаҙан сатыры” барышында беҙҙең тирмәлә һәм өҫтәл янында ҡунаҡтар күп булды. Беҙ эҫе былау, татлы емештәр ашаныҡ, изге Ҡөрьәнде уҡыныҡ, тормош тураһында асыҡтан-асыҡ һөйләштек. Диндәштәре менән бергә булырға теләгәндәр ҙә, хәҡиҡәткә тәүге аҙым– үҙ ғүмерҙәрендәге иң мөһим аҙымды яһарға тәүәкәлләгәндәр ҙә, йәки былай ғына, беҙҙең халыҡтың ғөрөф-ғәҙәттәре менән ҡыҙыҡһы- ныусылар ҙа – барыһы ла беҙҙең сатырҙа урын тапты. Ә беҙ хәлебеҙҙән килгәндең барыһын уҡ булмаһа ла, Рамаҙан айы тап шул табыныу айы бул-һын өсөн бик күп нәмәләр эшләнек. Беҙ – ул мөхтәсибәт һәм дин тотоусы мосолмандар, ул Мәсетле районы хакимиәте һәм хакимиәт башлығы Әнис Ҡасим улы Әсәҙуллин үҙе, ул күп кенә ойошмалар етәкселәре һәм эшҡыуарҙар – барыһына ла ихлас күңелдән рәхмәт һәм доғаларыбыҙ һеҙҙең өсөн. Аллаһы Тәғәлә үҙенең ҡолдарына әжерен ҡайтарһын! Беҙ нимә эшләргә, нисек эшләргә һәм ни өсөн икәнлеген күрһәттек. Ә артабан… Һәр кем үҙ юлын үҙе билдәләргә тейештер, тип уйлайым. Усаҡтағы ут һүмәһен өсөн даими утын өҫтәп торорға кәрәккән кеүек, эскерһеҙ ышаныу йылыһын һаҡлау өсөн дә ниәттәр һәм ғәмәлдәр кәрәк. Ифтар ойоштороуҙа ярҙам тәҡдим итеү, үҙең менән ашамлыҡтар-ҙан нимә лә булһа алып килеү, ураҙа тотоусыны өйөңә саҡырып ашатыу – табыныу ысулдары күп, һәм уларҙың һәр ҡайһыһы өсөн Аллаһы Тәғәлә күп тапҡырҙар һәм тулыһынса үҙ шәфҡәтен күрһәтәсәк. Ә иң мөһиме – йылдың ҡалған 11 айында ла ураҙалағы кеүек йәшәү. Аллаһы Тәғәлә беҙҙән һәм һеҙҙән ураҙабыҙҙы һәм изге эштәребеҙҙе ҡабул итһен, Аллаһынан ҡурҡыуыбыҙҙы, ниәттәребеҙҙең сафлығын һәм сабырлығыбыҙҙы баһалаһын. Барыбыҙға ла тыныслыҡ һәм ике донъяла ла бәхет насип итһен! Амин! Азамат ВӘЛИЕВ, Мәсетле районы имам-мөхтәсибе. БЕЛЕШМӘ. Райондың имам-мөхтәсибе Азамат хәҙрәт Вәлиевтың инициативаһы менән Мәсетле районы “Рамаҙан сатыры”н уҙғарыу буйынса Башҡортостан Республикаһында новатор булды. Район мөхтәсибәте инициативаһы буйынса икенсе йыл инде Ураҙа ғәйетен билдәләгән көндө балалар өсөн байрам ойошторола. 15 июндә Оло Ыҡтамаҡ ауылының үҙәк майҙанында кеше күп булды. Сара йәш мәсетлеләрҙең Ҡөрьән уҡыуынан башланды. Унда ҡатнашыусылар мосолмандарҙың традицион диненә ҡағылышлы һорауҙарға яуап биреп, үҙ белемдәрен күрһәтә алды. Шунан балаларҙы тәмле туңдырма, бисквитлы бәлештәр, татлы мамыҡ һәм башҡа тәмлекәстәр менән һыйланылар. Балалар тын тултырыл-ған батутта бик теләп күңел асты. Былар барыһы ла бушлай булды – район мөхтәсибәтенә һәм бағыусыларына рәхмәт.
“Экохәстәрлек” сиктәрендә уҡыусылар өсөн махсус дәрестәр, оҫталыҡ дәрестәре, экодәрестәр ойоштороласаҡ. Белем көнөндә мәктәптәрҙә “Беҙҙе уратҡан бар нәмә – экология” исеме аҫтында интерактив дәрес үтәсәк. Айгөл ЙӘМИЛЕВА. Читайте нас в © «Аҡбуҙат» - Мәктәпкәсә йәштәге һәм башланғыс класс уҡыусылары өсөн әҙәби-нәфис журнал. Сайттағы мәҡәләләрҙе администрацияның ризалығы менән генә күсереп алырға рөхсәт ителә. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы.
Әғүҙү бикәлимәәтил – ләһиттәәммәти мин ғаҙабиһи үә шәрри ғибәдиһии үә мин һәмәзәтишшәйәәтыыни үә ән йәхдуруун. Мәғәнәһе: “Алланың ғазабынан, бәндәләрҙең насарлыҡтарынан, шайтандарҙың һәр төрлө яуызлыҡтарынан һәм бәйләнеүҙәренән Алланың бөтә кәлимә һүҙенә һыйынам”. Йоҡоһоҙлоҡтан интеккәндә Аллаһүииә ғаратин -нүжмү үә һәдә әтил- ғүйүн. Үә әнтә хәййүн ҡаййүмүн лә тәхүҙүкә синәтүн үә лә нәүм. Йә хәййү ҡаййүм. Иһдә ләйли үә әним ғәйни. Мәғәнәһе: Эй, Раббым! Йондоҙҙар ҙа һүнде, күҙҙәрем йомола башланы. Ә һин – мәңгелек һәм үлем белмәҫ зат – йоҡоға мохтаж түгелһең. Эй, мәңгелек зат! Тәнемде имен ит! Миңә тыныс йоҡо бир!».
Ирекмәндәр башҡа кешеләргә ярҙам итeр өсөн үҙҙәренең ваҡыты менән уртаҡлаша. Ә шулай ҙа улар өсөн иң мөһиме - шәфҡәтлелек, изгелек кеүек сифаттарға эйә булыу, кешеләр менән аралаша белеү, кәрәк саҡта ярҙам ҡулы һуҙыу. Йәш ирекмән, студент Александра Савинаға ла тап ошо һыҙаттар хас. Александра 2012 йылда тире-венерология диспансерында ойошторолған «Беҙ тормошто һайлайбыҙ» волонтерҙар хәрәкәтенә инә. Ойошманың етәксеһе Зөлфиә Садиҡова ярҙамы менән ҡыҙ был шөғөлгә тиҙ тартыла. Конкурстар, лекциялар, мохтаждарға ярҙам күрһәтеү, бер һүҙ менән әйткәндә, волонтерлыҡ Александраның тормошона ныҡлап үтеп инә. Йәш ирекмән - Башҡорт дәүләт университетының Стәрлетамаҡ филиалы студенты. Ул уҡыуҙан буш ваҡыттарын әүҙем үткәрергә тырыша: сәйәхәт итә, тәбиғәттә булырға ярата. Шулай уҡ социаль проекттар менән шөғөлләнә, китаптар уҡый. Уның әйтеүенсә, һәр ваҡыт ниндәй ҙә булһа белем алырға ынтыла. - Минең девизым - Тирә-яҡ тормош яҡшырһын өсөн, көн дә әҙ булһа ла изгелек ҡыл, - ти Александра. - Бәләкәй генә ярҙамымдан кешеләрҙең йылмайыуҙарын күреп, рәхмәт һүҙҙәрен ишетеү - минең өсөн үҙе шатлыҡ. Волонтер булыу миңә бик оҡшай. Александра былтыр үткән Ирекмәндәр йылында «Евразия» халыҡ-ара йәштәр форумында үҙ проектын уңышлы яҡлаған һәм уны тормошҡа ашырыу өсөн йөҙ мең һумлыҡ сертификат менән бүләкләнгән. Грантты ул Ирекмәндәр мәктәбен асыуға йүнәлтергә уйлай. - Волонтерҙар мәктәбе проекты ошо араларҙа старт аласаҡ. Бер нисә ай дауамында унда ҡатнашыусылар «Йәштәр араһында ВИЧ-инфекцияны профилактикалау һәм сәләмәт тормош рәүешен пропагандалау» программаһы буйынса белем туплаясаҡ. Уларҙы бай эстәлекле уҡыу программаһы көтә: лекциялар, оҫталыҡ дәрестәре, ҡала акцияларын һәм сараларын әҙерләүҙә һәм үткәреүҙә ҡатнашыу. Шулай уҡ проект сиктәрендә Ирекмәндәр мәктәбендә ҡатнашыусылар өсөн өс көнлөк күсмә форум үткәреләсәк, - ти Александра. Әлбиттә, был хәрәкәттә ҡатнашыусыларға йәш сикләүе юҡ. Иң мөһиме - тик теләгең һәм йөрәгең изге булһын!
Йыл һайын 27 майҙа илебеҙҙә Китапханалар көнө билдәләнә. Был матур көн Рәсәйҙең бөтә китапханасыларының һөнәри байрамы. Районыбыҙҙа бөгөнгө көндә 30 китапхана эшләп килә. Уларҙың араһында етәүһе моделле статусын алған, 4 китапхана куп функциялы үҙәк составына ингән. Бөтә китапханалар ҙа интернет һәм компьютер менән тәъмин ителгән. Ҡырмыҫҡалы үҙәк китапханаһының электрон уҡыу залы булдырылған, бында Борис Ельцин исемендәге электрон китапханаға инеп, үҙеңә кәрәк китапты уҡыу мөмкинселеге бар, был студенттар өсөн бик ҡулай. Бөгөнгө китапханалар - китап һаҡлағыстар ғына түгел, был ысын мәҙәниәт үҙәктәре. Китапханасылар эше тәү ҡарашҡа ғына тыныс һәм күҙгә ташланып бармаған кеүек күренә. Хәҙерге китапханасынан белемле, киң эрудициялы, тәрбиәле, уҡымышлы, алсаҡ булыу, һәр кем менән уртаҡ тел таба белеү талап ителә. Китапханала төрлө осрашыуҙар, байрамдар уҙғарыла. Мәҫәлән район балалар китапханаһының баш китапханасы Людмила Дмитриева етәкселегендә 2019 йылдан алып «Библиоша” ижади ойошма бик уңышлы эшләп килә. Бында 6 йәштән алып 16 йәшкә тиклемге ҡурсаҡ театры яратҡан балалар йөрөй. Йәш китапханасылар йыл һайын районда уҙғарылған «Үҫеш нөктәһе” йәштәр форумында ҡатнашып икенсе йыл еңеүгә өлгәштеләр, бүленгән аҡсаға күреү һәләте буйынса инвалид балалар өсөн тактиль китаптар эшләнеләр. 2019 йылдан бирле район үҙәк китапханаһы методисы Эльвира Байназарова етәкселегендә компьютер технологияһына уҡытыу түңәрәге эшләй. Түңәрәккә оло йәштәге кешеләр бик теләп йөрөй. Бөтә ғаләм интернетҡа күсеп бөтһә лә, телефон һәм компьютер аша теләгән китабыңды табып уҡый алһаң да, китапханаға килеп йәнең теләгән китапты тотоп ҡарап, һайлап алып уҡыуға етмәйҙер. Китапханаларға килегеҙ, китаптар уҡығыҙ. Китап уҡыған кеше бер ваҡытта ла юғалып ҡалмаҫ һәр һорауға яуап табыр тигән боронғолар. Районда эшләгән бөтә китапханасыларыбыҙҙы ла һөнәри байрамдары менән ҡотлайбыҙ! Һеҙгә ныҡлы сәләмәтлек, яңы ижади уңыштар, яңы идеялар һәм уларҙы тормошҡа ашырыуығыҙҙы теләйбеҙ. Алһыу Насирова, район үҙәк китапханаһының баш китапханасыһы. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Даирә" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
15 февралдә Өфө ҡалаһының “Торатау” конгресс-холында баш ҡалала уҡыусы Ғафури районы студенттары менән осрашыу була. Сараға Өфөлә йәшәүсе яҡташтар ҙа саҡырыла. Бар мәшәҡәттәрегеҙҙе ташлап, бер осрашыу үҙе бер ғүмер тип осрашыуға килегеҙ, күрегеҙ, аралашығыҙ! Программала күргәҙмәләр, төрлө тематик майҙансыҡтар, концерт һәм башҡалар. Башлана: 14.00 сәғәттә. Читайте нас в "© 2020 Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районының "Табын" ижтимағи-сәйәси гәзите. Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации. Газета зарегистрирована Управлением Федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Свидетельство ПИ № ТУ 02-01436 от 1 сентября 2015 года. Главный редактор: Кинзябаева Гульдар Барыевна.
1974 йылдың 17 сентябрендә Яңы Усман ауылында тыуған. Юғары белемле – 2008 йылда ситтән тороп Башҡорт дәүләт аграр университетының зоотехния бүлеген тамамлаған. Хеҙмәт юлын “Үрнәк” совхозында төрлө эштәр башҡарыусы булып башлаған. 1992 йылда “Йылайыр” совхоз-техникумына уҡырға инә. 1992-1994 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә. Унан “Үрнәк” совхозында өлкән зоотехник, веттехник, баш зоотехник булып эшләй. 2011 йылдан Байғаҙы ауыл хакимиәте башлығы. Читайте нас в © 2020 "Таң" гәзитенең сайты. Сайт газеты "Тан" Свидетельство о регистрации СМИ ПИ № ТУ 02-01439 от 01.09.2015 г. выдано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан.
Өфөлә Йәйге Халыҡ-ара балалар уйындары дирекцияһының офисы асылды. Ул Зәки Вәлиди урамы, 1 адресы буйынса, «Торатау» конгресс-холы ҡаршыһында урынлашҡан. Офис Халыҡ-ара балалар уйындарын ойоштороу комитетының эше өсөн тәғәйенләнгән. Майҙансыҡ кәңәшмәләр үткәреү һәм ҡунаҡтарҙы ҡабул итеү өсөн барлыҡ кәрәкле ҡорамалдар менән йыһазландырылған. 9-14 июлдә Өфөлә Халыҡ-ара Олимпия Комитеты булышлығында 53-сө Халыҡ-ара балалар уйындары ойошторола. Ярыштарҙа 1500-ҙән ашыу спортсы ҡатнаша. Уйындарға Австралия, Канада, АҠШ, Ҡытай Халыҡ Республикаһы, Мексика, Нидерланд һәм башҡа илдәрҙең командалары килә. 2013 йылда Өфөлә VI Ҡышҡы халыҡ-ара уйындары үтте, унда донъяның 59 ҡалаһынан һәм 20 иленән 800 бала ҡатнашты. Өфө — Рәсәйҙә Халыҡ-ара балалар уйындары уҙғарылған берҙән-бер ҡала, шулай уҡ Уйындар тарихында ҡышҡы һәм йәйге Уйындарҙы ҡабул иткән тәүге ҡала булыр. "Башинформ" Читайте нас в © 2008-2020 «Аманат» Республика балалар-үҫмерҙәр журналының сайты. Сайт Республиканского детско-юношеского журнала «Аманат». Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының "Республика Башкортостан" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Учредители: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан; Государственное унитарное предприятие Республики Башкортостан Издательский дом "Республика Башкортостан".
Иҙел башының сағыу, үҙенсәлекле ижади коллективтары күп йыллыҡ традициялары менән районда ғына түгел, республикала ла киң билдәлелек яулаған. Күләмле эштәр башҡарыла Райондың һәр ауылында тиерлек ижади үҙәктәр - 40 ауыл мәҙәниәт усағы бар. Мәҙәниәт идаралығының яйлы эше ыңғай һөҙөмтәләр бирә. Шулай ҙа мәҙәниәт усаҡтарының күптәренә капиталь ремонт һәм яңылары талап ителә. Йыл аҙағында Ишле мәҙәниәт йорто капиталь ремонттан һуң үҙ ишектәрен яңынан асырға йыйына. Күләмле төҙөкләндереү эштәре республика программаһына ярашлы, район ҡаҙнаһы иҫәбенә башҡарылды. Йәйен Аҙнағол ауылы клубының йылытыу системаһы яңыртылды. Бина быға тиклем мейес менән йылытылды. Быйыл райондың һәр ауыл клубында мейес менән йылытыу торбалыһына алыштырылды. Ҡоҙғон-Әхмәр мәҙәниәт йортонда йыл аҙағына тиклем косметик ремонт менән бер рәттән тәҙрәләр ҙә алыштырылыуы көтөлә. Тағы ла өс мәҙәниәт усағы төҙөлөшө проекты өҫтөндә эштәр алып барыла. Тирләндә төҙөлөш бара. Йыл аҙағына тиклем Йөйәктең социаль-мәҙәни үҙәге буйынса проект тапшырыласаҡ, ә Асы һәм Тимер юл ауылдарында социаль-мәҙәни үҙәктәр төҙөү буйынса ер участкалары бүленә. Автор:Эльвира Хамзина Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Урал" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Ғафури районында уҙған башҡорт теле уҡытыусыларының төбәк-ара форумында башҡорт телен өйрәнеүгә сертификат индерергә тәҡдим итте. Уның фекеренсә, сертификат алыу өсөн етди һынау тоторға кәрәк. Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров Ғафури районында уҙған башҡорт теле уҡытыусыларының төбәк-ара форумында башҡорт телен өйрәнеүгә сертификат индерергә тәҡдим итте. Уның фекеренсә, сертификат алыу өсөн етди һынау тоторға кәрәк. Радий Хәбиров республиканың Мәғариф һәм фән министрлығына был мәсьәләне өйрәнергә, атап әйткәндә, ошондай сертификатҡа эйә булғандарға өҫтөнлөк биреүҙе ҡарарға ҡушты, (мәҫәлән, дәүләт йәки муниципаль власть органдарына эшкә ингәндә). Туған телде бәләкәй саҡтан үк өйрәнергә кәрәк, тип иҫәпләй Радий Хәбиров. Бының өсөн шарттар булдырыу мөһим, шул иҫәптән балалар баҡсаларында. Радий Хәбиров «Туған телде өйрәтеү буйынса иң яҡшы тәрбиәсе» республика конкурсын ойоштороу һәм еңеүселәргә республика Башлығы премияларын тапшырыу тәҡдимен хупланы. «Беҙгә балалар баҡсаларында нисек итеп башҡорт телен индереү тураһында етди уйларға кәрәк. Мин бөгөн ҡараным, ҡыҙыҡлы интерактив программалар бар, бөтә балалар ҙа ҙур теләк менән шулар буйынса шөғөлләнергә теләр тип уйлайым. Мәғариф һәм фән министрлығы ошо программа тураһында уйланырға тейеш», — тине Радий Хәбиров. Башҡорт теле заманса уҡытыла, тип билдәләне республика етәксеһе. Ләкин бының менән артабан да шөғөлләнергә кәрәк. Башҡортостан Башлығы Мәғариф һәм фән министрлығына милли мәктәп статусын нығытырға ҡушты, шул уҡ ваҡытта, уның фекеренсә, ошо йүнәлештә ҡайҙа барыуыбыҙҙы аңлау зарур. Тағы бер яңылыҡ колледждарҙа башҡорт телен уҡытыу менән бәйле. Уларҙа 96 мең студент белем ала, шул иҫәптән башҡорт телен өйрәнергә теләгән йәштәр күп. Ҡыҙыҡлы булһын өсөн урта махсус уҡыу йорттарына айырым программалар һәм уҡытыу алымдарын әҙерләргә кәрәк. Телде өйрәнеүҙең альтернатив методикаһын, интерактив һәм онлайн формаларҙы индереү мөһим. Радий Хәбиров әйтеүенсә, уның телефонында башҡорт телен өйрәнеү өсөн биш ҡушымта бар. Кадрҙар әҙерләүгә лә ҙур иғтибар бүлеү ҡарала. Әйтәйек, быйылдан педагогия колледждарында туған телдәр буйынса өҫтәмә һөнәр менән тәрбиәселәр һәм башланғыс класс уҡытыусыларын әҙерләй башланылар. Башҡорт дәүләт педагогия университетында ла шулай эшләргә тәҡдим ителә. Был кадрҙар, тәү сиратта, милли, полилингваль мәктәптәр өсөн кәрәк. Башҡортостан Башлығы һүҙҙәренсә, балаларҙы ата-әсәһе йәки тиҫтерҙәре менән аралаша алһын өсөн башҡортса һөйләү телмәренә өйрәтеү зарур. «Башҡортса һөйләшергә оялмаҫҡа кәрәк, ҡайһы берҙә һүҙҙәрҙе дөрөҫ әйтмәһәгеҙ ҙә, быны хупларға ғына кәрәк», — тине Радий Хәбиров. https://www.bashinform.ru/bash/1499117/ Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Юрюзань" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации. Газета зарегистрирована Управлением Федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Регистрационный номер и дата принятия решения о регистрации: ПИ № ТУ02-01671 от 27 мая 2019 г.
Һыйырҙарҙан алынған һөттөң миҡдары көтөүселәрҙең эшенә туранан-тура бәйләнгән. Сөнки малды ваҡытында һәм туйғансы ашатһаң, тейешенсә тәрбиәләһәң генә, мул продукцияға өмөт итеп була. Һыйырҙарҙан алынған һөттөң миҡдары көтөүселәрҙең эшенә туранан-тура бәйләнгән. Сөнки малды ваҡытында һәм туйғансы ашатһаң, тейешенсә тәрбиәләһәң генә, мул продукцияға өмөт итеп була. «Ишҡол» АХК-һының Ишҡол фермаһы коллективында үҙ эшен намыҫ менән башҡарған малсылар тупланған. Һеҙ һүрәттә күргән һауын һыйырҙары көтөүсеһе Мөнир Нарынбаев та тотош ферманың эш һөҙөмтәһенә үҙенең намыҫлы хеҙмәте менән ҙур өлөш индереүен аңлап, тырышып эшләгән малсыларҙың береһе. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Оскон" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации. Гәзит Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса Федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идара-лығында 2015 йылдың 6 ноябрендә теркәлде. Òåðêәү íî­ìå­ðû ÏÈ ¹ТУ 02-01480.
Күрше Айраттың урам буйында, ҡоймаһы менән юл араһында, тотошлайы һап - һары, йомшаҡ ҡына бәпембәләр үҫә. Бөтә ерҙә тәртип яратҡан егет инде өсөнсөгә триммеры менән һелтәнеп йөрөй. - Ңиңә тағын тырылдығыңды сығараһың инде, туғаным? - Газон һымаҡ булһын, апай! - Ун көн эсендә өсөнсөгә сабаһың бит? - Шулай шул, үҙемә лә ҡыҙыҡ булып китте әле... Был ҡояш сәскәләре тағын сығырмы , тағын йылмайышып ултырырмы?! Бер аҙнанан һуң ялтырап ҡалған ер һары түшәк менән ҡапланған ине... Шуға иғтибар иттем: беренсе тапҡыр салғы ҡулы тейгәндән һуң өсөнсө көнгә бәпембәләр ҡапыл тартылып - үҫеп элекке хәленсә ултыралар ине; икенсе тапҡыр - дүрт көндә һабаҡтары күпкә ҡайтышыраҡ үҫеп, сәскә атты, а инде өсөнсөнән һуң - ҡып - ҡыҫҡа булып, ергә түшәлеп кенә тәгәрәшеп ята. Тәбиғәт ҡануны бик көслө: һәр тереклек үҫеп, буй еткереп, емешен бирергә тейеш... Егеттең башҡа ҡулы күтәрелмәне... Бәпембәләр ҙә бер аҙҙан ап - аҡ эшләпәрен кейгәндәр ине... Гульдар Кинзябаева Читайте нас в Ижтимағи-сәйәси гәзит. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһы" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Свидетельство о регистрации СМИ: ПИ № ТУ 02 - 01391 от 12 августа 2015 г. выдано Управлением федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Главный редактор Имангулова М.Г.
Архангел районының Айытмәмбәт ауылында Амур М. оло йәштәге ир менән ҡатынды янғындан ҡотҡарған. Үҙенең ғүмерен ҡурҡыныс аҫтына ҡуйып, янып торған йортҡа ингән һәм пенсионерҙарҙы сығарған. "Архангел хәбәрҙәрҙәре" гәзите яҙыуынса, был хәл ноябрь башында була. Янғын соландан сыға һәм тиҙ арала өйҙө ялмай. Ут ҡамауында ҡалған бабай тәҙрәне ватыуын вата, әммә тышҡа сығырға хәле ҡалмай. Быны күреп ҡалған күршеләре Амур М. ярҙамға ташлана. Ул ағас рамдарҙы емереп өйгә инә һәм ҡартты күтәреп, үҙ артынан килеп еткән ауылдаштары ҡулына тапшыра. Артабан төтөн тулған өй буйлап әбейҙе эҙләп таба, был ваҡытта оло кеше иҫһеҙ йығылған була. Өлкәндәрҙе ҡотҡарғас, ҡыйыу ир йортто һүндерешергә лә ярҙам итә. Ауылдаштары билдәләүенсә, алты бала атаһы Амур үҙен бер ҙә герой тип һанамай. Ә ысынында изге һәм ҡыйыу ғәмәле менән ул үҙ балаларына ғына түгел, һәр кемгә өлгө булып тора. Фото: "Бәйләнештә". Автор: Миләүшә Сайтакова https://bash.rbsmi.ru/articles/y-m-i-t/Alti-bala-ata-i-yan-an-yort-a-tashlan-an-547010/ Читайте нас в Ижтимағи-сәйәси гәзит. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһы" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Свидетельство о регистрации СМИ: ПИ № ТУ 02 - 01391 от 12 августа 2015 г. выдано Управлением федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Главный редактор Имангулова М.Г.
Өфөлә Башҡортостандың Милли музейында “Янғантау” геопаркы: кисә, бөгөн, иртәгә” фотокүргәҙмәһе асылды. Өфөлә Башҡортостандың Милли музейында “Янғантау” геопаркы: кисә, бөгөн, иртәгә” фотокүргәҙмәһе асылды. Уны Рус география йәмғиәтенең Башҡортостан бүлексәһе, Салауат районы хакимиәте һәм “Бельские просторы” журналы мөхәрририәте ойошторған. Күргәҙмәгә батша фотографы Сергей Прокудин-Горский төшөргән фотоларҙың төҫлө күсермәләре ҡуйылған. Төп нөсхәләре иһә АҠШ Конгресы китапханаһында һаҡлана. Прокудин-Горский махсус вагонда Көньяҡ Урал, шул иҫәптән хәҙерге Салауат районы биләмәһе буйлап сәфәр ҡылған, Златоуст тимер юлында күпләп фотоға төшөргән, Яхъя башҡорт ауылында булған. Бында шулай уҡ заманса кадрҙарҙы ла күрергә мөмкин. Уларҙы Рус география йәмғиәте ағзалары Салауат районында батша фотографы эҙҙәренән сәфәр ҡылғанда төшөргән. “Янғантау” геопаркының үҙенсәлекле тәбиғәте сағылған һүрәттәр айырыуса ҙур ҡыҙыҡһыныу тыуҙыра. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Эйлестан" Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ №ТУ02-01373 от 29 июля 2015 г.
Ҡыйғы районы Аҫылғужа ауылында китапханасы Ләлә Ғәлләмова инициативаһы менән “Йома сәйе” сараһы уҙғарылды. Унда клуб хеҙмәткәрҙәре, ауыл ағинәйҙәре, ҡатын-ҡыҙҙар советы һәм балалар ҡатнашты. Ҡунаҡҡа Арыҫлан ауыл биләмәһе башлығы Рим Вәлиуллин, Арыҫлан ауыл мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре, ағинәйҙәр ойошмаһы ағзалары, “Ләйсән” фольклор коллективы саҡырылды. Ҡыйғы районы Аҫылғужа ауылында китапханасы Ләлә Ғәлләмова инициативаһы менән “Йома сәйе” сараһы уҙғарылды. Унда клуб хеҙмәткәрҙәре, ауыл ағинәйҙәре, ҡатын-ҡыҙҙар советы һәм балалар ҡатнашты. Ҡунаҡҡа Арыҫлан ауыл биләмәһе башлығы Рим Вәлиуллин, Арыҫлан ауыл мәҙәниәт йорто хеҙмәткәрҙәре, ағинәйҙәр ойошмаһы ағзалары, “Ләйсән” фольклор коллективы саҡырылды. Байрам аят уҡыу менән башланды. Ауылдың өлкән ағинәйе йома көнөнөң мәғәнәһе тураһында һөйләне, мөнәжәт әйтте. Уҡыусы балаларға йомала нимәләр эшләргә ярамауы тураһында һорауҙар бирелде, был көндө күберәк изгелек ҡылып сауап алырға кәрәклеге хаҡында бәйән ителде. Ағинәйҙәр иһә мөнәжәттәр әйтеп, уны төрлө әйтемдәр менән тулыландырҙы. Улар иман-әҙәп нигеҙе булыуы хаҡында төрлө фекерҙәрен һамаҡлап, файҙалы ризыҡ, тәүфиҡлы бала, үҙеңә тиң йәрең, халыҡты изгелеккә өндәгән һүҙ, аҡыл һәм сәләмәтлек тигән төшөнсәләрҙе асыҡланы. Сараны дауам итеп ауыл биләмәһе башлығы Рим Насыр улы изге теләктәрен еткерҙе, шундай әһәмиәтле байрамдар йышыраҡ уҙғарыласағын белдерҙе. Арыҫлан ауылы ағинәйе Дания Фәтихова иң-иңдәргә танытмалар тапшырҙы һәм теләктәрен әйтте. Сара мул сәй табыны артында йәнле һөйләшеү менән дауам итте. Табын артында боронғоса сәй эсеп, йома көнөнөң тәрбиәүи әһәмиәте ҙурлығына инанып, ауыл халҡы, ҡунаҡтар күтәренке кәйефтә таралышты. З. Сәләхова, Арыҫлан ауылы китапханасыһы. Ҡыйғы районы. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Эйлестан" Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ №ТУ02-01373 от 29 июля 2015 г.
Уҡытыусы һөнәренең мөһимлеге ниндәй заманда ла үҙенең әһәмиәтен юғалтмай. Кешеләр йыһанға оса, ҙур асыштар яһай, ҡаһарманлыҡҡа бара, илем, телем, тип илһөйәр булып үҫә. Ошо башланғыстарҙың барыһына ла тәүге орлоҡтарҙы уҡытыусы сәсә. Айырыуса тел, мәҙәниәт, тарихыбыҙ әһәмиәтен, баһаһын аңлатҡан дәрестәр өсөн яуаплылыҡ тулыһынса педагог иңенә ята. Баланың күңеленә асҡыс табыусы ла, уны тәрбиәләүсе лә – уҡытыусы ул... Борай ауылы 2-се гимназияһының башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыһы, Башҡортостан Республикаһы мәғариф отличнигы Ләйсән Муллағәлиева өсөн был һүҙҙәрҙә – ысынбарлыҡтың үҙе. Уҡытыусы һөнәрен һайлағанда уҡ туған телде өйрәнеүҙең баһаһын аңлап эш иткән педагог ул. Бынан 11 йыл элек башланғыс кластар уҡытыусыһы Ләйсән Ришат ҡыҙы бер төркөм хеҙмәткәрҙәре менән ситтән тороп Бөрө дәүләт педагогия академияһына уҡырға инә. Икенсе юғары белем алыуға уны төбәктә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡытыусыларына булған ихтыяж этәрә. Теләген белдергәс, мәктәп директоры аптырап ҡала. – Үҙебеҙ уҡыйбыҙ һәм балаларға туған телдән белем бирәсәкбеҙ, – тип, Ләйсән Муллағәлиева үҙ һүҙендә ныҡ тора. Уҡытыусылыҡ һөнәре менән ул ғаилә династияһын дауам итеүсе, тип билдәләргә мөмкиндер. Әсәһе Рәзинә Хәмит ҡыҙы мәктәптә туған телдән белем бирә. Ағаһы физкультуранан уҡыта. Тик, үкенескә ҡаршы, урын булмау сәбәпле, Себер тарафтарына эшкә китергә мәжбүр була. «Ә бит ул кеше урынында ваҡытлыса уҡытҡан мәлдәрҙә лә көрәш буйынса район чемпиондарын әҙерләп сығарҙы», – ти Ләйсән. Бер туған ҡустыһы ла, уҡытыусы булыуға ҡарамаҫтан, шулай уҡ ситкә йөрөп, башҡа өлкәлә эшләй. Ләйсәндең тормош иптәше донъянан бик иртә фажиғәле китә. Ике бала менән тороп ҡала ул. «Ағайымдың спорт яратыуы, сәләмәт тормош яҡлы булыуы арҡаһында улым да спорт менән дуҫ. Көрәш батыры ул. Әсәйем, ҡустым, һеңлем балаларымды ҡарауҙа һәр ваҡыт ярҙам ҡулы һуҙҙы», – тип фекерҙәре менән уртаҡлаша мөғәллимә. Бөгөн ике балаһы – ике ҡанаты. Улы Айнур БДУ-ның Бөрө филиалында тирә-яҡ мөхитте һаҡлау инженеры һөнәрен үҙләштерә, ҡыҙы Ләйлә – йәмәғәтсе, башҡорт теле олимпиадаһының еңеүсеһе, мәктәпте алтын миҙалға тамамлап, БДМУ-ның беренсе курсында белем ала. Уҡытыусы Ләйсән Муллағәлиева дәрестә үҙе йәшәгән төбәк һөйләше үҙенсәлектәрен (диалектын) һәр саҡ балаларға матурлап аңлатып китеүҙе бурысы итеп ҡуя: «Әҙәби телдә булып та беҙҙең ерлектә бөтөнләй ҡулланылмаған йә диалектта бер төрлө, дәреслектә икенсерәк яңғыраған һүҙҙәр ҙә бар. Уларға көн дә иғтибар итәбеҙ, шуға әҙәби тел менән урындағы һөйләш бер бөтөн икәнлегенә төшөнөп үҫә улар. Һуңғы йылдарҙа дөйөм һүҙлек өҫтөндә эшләүгә лә күп көс һалырға тура килә. Уҡыусылар өйҙә рус телендә аралашыу арҡаһында күп һүҙҙәрҙе аңлап бөтмәй. Уларҙың әҙәби телдә һөйләшеүен тағы ла камиллаштырыу, әйтелешен ҡуйыу маҡсатынан сығып, байтаҡ саралар ҙа үткәрәбеҙ. Әнғәм Атнабайҙың ижад кисәһен әҙерләнек, Мостай Кәримдең оло юбилейын үткәрҙек. Былтыр беренсе тапҡыр Башҡорт юниор КВН лигаһында уңышлы сығыш яһаныҡ», – ти алдынғы уҡытыусы. Ләйсән Ришат ҡыҙы эшләгән гимназияла төрлө йүнәлештәр буйынса профилле уҡытыу алып барыла, математика, физика, химия, йәмғиәтте өйрәнеү дәрестәренә ҙур иғтибар йүнәлтелә. Мәҡәләнең тулы вариантын журналдың 12-се (2020) һанында уҡығыҙ. Автор:Гөлнур Ишбулатова Читайте нас в © 2020 Сайт журнала «Башҡортостан ҡыҙы». Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
Осрашыуҙа золом ҡорбандарының балалары, туғандары һәм ҡаланың 1-се мәктәбенең XI класс уҡыусылары һәм уҡытыусылары ҡатнашты. Оноторға хаҡыбыҙ юҡ! Музей директоры Елена Миронова 30-сы йылдарҙа Белорет ҡалаһы һәм районы биләмәһендә “халыҡ дошманы” мөһөрө тағылғандар өсөн биш спецпоселок булдырылыуын, тәүге биш йылда яңы ижтимағи системаға теге йәки был сәбәптәр арҡаһында яраҡлаша алмағандар өсөн ниндәй ҡот осҡос һынауҙар ябырылыуын һөйләп үтте. Беҙҙең илдә беренселәрҙән булып сәйәси золом ҡорбандарына арнап билдәһеҙ кеше тарафынан Магаданда ҡуйылған “Ҡайғы битлеге” һәйкәле, Екатеринбург ҡалаһындағы “Европа-Азия ҡайғы битлеге” һәйкәлдәре менән таныштырылды. Елена Александровна районда иң тәүге һәйкәлдең Көҙйылғала барлыҡҡа килеүен, күпләп үлтереү, атыштар булған урындарға үҙ аҡсаларына иҫтәлекле мемориалдар урынлаштырған, тарихи үткәндәргә битараф булмаған кешеләрҙең барлығына һоҡланыуын белдерҙе. (Әйткәндәй, быйылғы йылда Нура спецпоселогында һөргөнгә ебәрелгәндәрҙең балалары, туғандарының иғәнәләренә төҙөлгән һәйкәл ҡуйылды). Осрашыу барышында крайҙы өйрәнеүсе, рәссам, Белорет музейына нигеҙ һалыусы Михаил Фомич Чурко, 1926-1928 йылдарҙа Белорет тау заводы идарасыһы, 1930-1932 йылдарҙа Белорет металлургия комбинаты начальнигы, 1932-1935 йылдарҙа тимер сым заводы директоры, 1938-1954 йылдарҙа репрессияла булған Садиҡ Миҙхәт улы Чанышев тураһында һөйләнеләр. Риф Шакиров ҡасандыр һөргөнгә ебәрелгәндәрҙең күбеһе БМК-ла эшләүен, уларҙың етештереү өсөн сеймал әҙерләүҙәрен, Чанышевтың яҙмышын иҫкә алды. Отнуроктан Сәкинә Килдина атаһы Лут Абдулла улы Абдуллиндың яҙмышын хәтергә алды, ауылдарынан бик күп кешеләрҙең ҡулға алыныуын һәм Отнурокта сәйәси золом ҡорбандарына арнап һәйкәл ҡуйыу мәсьәләһен күтәрҙе. Уның тәҡдимен барыһы ла хуплап ҡабул итте. Артабан Нуриман Шаһибәковтың ысынбарлыҡта булған ваҡиғаларға нигеҙләнеп яҙылған “Прими их души, Господи” китабы тураһында һөйләп үтелде, “Белорет - 30-40 йылдарҙа” китабы авторы Клавдия Матвеева уның эстәлеге, яҙылыу тарихы менән таныштырҙы. Осрашыуға йыйылғандар тарихи хәтерҙе киләсәк быуынға тапшырыу, үткәндәрҙе оноторға юл ҡуймау, иҫкә алып тороу кәрәк, тигән фекерҙә таралышты. Автор:Расима Салихова Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Урал" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
Бөгөн донъяла балалар асыштары көнө билдәләнә. Теге йәки был әйберҙе уйлап сығарыусылар араһында кескәйҙәр ҙә бар. Бөгөн донъяла балалар асыштары көнө билдәләнә. Теге йәки был әйберҙе уйлап сығарыусылар араһында кескәйҙәр ҙә бар. Мәҫәлән, һыу саңғыһы, емеш-еләк туңдырмаһы, Алясҡа байрағын, Брайль шрифтын балалар уйлап табыуы күптәргә мәғлүм. Балаларҙың асыштары тормошобоҙҙо сағыу һәм ҡыҙыҡлы итеп кенә ҡалмай, байтаҡ уңайлыҡтар ҙа алып килә. Бөгөнгө байрам тап йәш һәләттәрҙе дәртләндереү йәһәтәненән барлыҡҡа килгән дә инде. Читайте нас в © «Аҡбуҙат» - Мәктәпкәсә йәштәге һәм башланғыс класс уҡыусылары өсөн әҙәби-нәфис журнал. Сайттағы мәҡәләләрҙе администрацияның ризалығы менән генә күсереп алырға рөхсәт ителә. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуған һәм киң мәғлүмәт саралары буйынса агентлығы; Башҡортостан Республикаһының Яҙыусылар союзы.
Мәкәш ауылы китапханаһында балалар өсөн «Юлдың һәр ҡағиҙәһен балалар ныҡлы белһен!» тигән уйындар ярҙамында ҡағиҙәләр менән таныштырыусы сара уҙҙы. Китапханасы кескәйҙәргә ҡалаларҙа, ауылдарҙа һәм юлдарҙа булған юл фажиғәләрендә юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен белмәүҙәре йәки бөтөнләй үтәмәүҙәре арҡаһында балаларҙың бик йыш зыян күреүе тураһында һөйләне. Сараға йыйылыусылар китапханасының юл билдәләре һәм юл хәрәкәте ҡағиҙәләре тураһында һөйләүен ҙур иғтибар менән тыңланы. «Йәйәүле әлифбаһы» тигән мауыҡтырғыс конкурста балалар яңы юл билдәләре менән танышты. «Йомаҡтар киҫелеше»ндә улар юл тематикаһына арналған ребустар, йомаҡтар систе, викторина һорауҙарына яуап бирҙе, тәҡдим ителгән яуаптар вариантынан дөрөҫтәрен һайлап алды. Кескәйҙәр транспорттың ниндәй төрҙәре барлығын иҫкә төшөрҙө, юл киҫелешенең, тротуарҙың, йәйәүлеләр өсөн юлдың һәм «зебра»ның ни икәнен аңлатып китте һәм башҡалар. Шулай уҡ светофорҙың ҡыҙыл, һары, йәшел уттары ни тураһында киҫәтеүен иҫкә төшөрҙө. Ә күңелле «Автомульти» конкурсында яратҡан әкиәт геройҙарын һәм уларҙың транспорт сараларын хәтерҙәренә төшөрҙө. Мәҫәлән, Мәскәй әбейҙең шәхси транспорты нисек атала, Кай нәмәлә йөрөгән, Леопольдтың яратҡан транспорт сараһы һ.б. «Светофор дәрестәре» китаптар күргәҙмәһендә урынлаштырылған юл хәрәкәте ҡағиҙәләре тураһындағы сағыу һүрәтле китаптар уйын барышында балаларҙың ҙур ярҙамсылары булды. Сара аҙағында кескәйҙәр юлдарҙа һаҡ булырға, юл хәрәкәте ҡағиҙәләрен үтәргә кәрәк һәм ғүмерҙе ҡурҡыныс аҫтына ҡуйырға ярамай, тигән һығымта яһаны. Материалдар һәм фотолар: Гөлнар Фәзлиәхмәтова. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Балкантау" Зарегистрировано Управлением Федеральной службой по надзору законодательства в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Свидетельство о регистрации СМИ: ПИ №ТУ02-01350 от 09 июля 2015 г.
Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров Өфөнөң Суднолар ремонтлау-эшләү заводында булды. Төбәк етәксеһе республика өсөн уникаль булған предприятиеның етештереү ҡеүәтен ҡарап сыҡты һәм әлеге ваҡытта ремонтланған «Чайка» теплоходы бортына менде. Башҡортостан башлығы Радий Хәбиров Өфөнөң Суднолар ремонтлау-эшләү заводында булды. Төбәк етәксеһе республика өсөн уникаль булған предприятиеның етештереү ҡеүәтен ҡарап сыҡты һәм әлеге ваҡытта ремонтланған «Чайка» теплоходы бортына менде. Радий Хәбиров судноны ремонтлауҙы тамамларға ҡушты. 1 майҙа карап йәйге навигацияны асырға, ә уның пассажирҙары йылға флоты ветерандары булырға тейеш. «Команда йыйығыҙ, пассажирҙарҙы ташыу өсөн лицензия мәсьәләһен хәл итегеҙ, – тине республика башлығы. – Һеҙгә заказдар табырбыҙ. Мәҫәлән, Бөйөк Ватан һуғышы ветерандары ғаиләләре өсөн бер нисә йылға сәйәхәте ойошторорға уйлайбыҙ». Йылғасылар һүҙҙәренсә, 150 пассажирға иҫәпләнгән «Чайка» 2020 йылғы навигацияның иң ҙур судноһы була. Әлегә теплоход Өфө агломерацияһы тирәләй йөрөһә, киләсәктә оҙайлыраҡ маршруттар асыу күҙаллана. Радий Хәбиров яр инфраструктураһының торошо менән ҡыҙыҡһынды. Завод директоры Руслан Сәлихов һөйләүенсә, әлеге ваҡытта предприятие ҡатмарлы осор кисерә – заводҡа ингән барлыҡ компаниялар төркөмө тиерлек бөлгөнлөк стадияһында. Башҡортостан Республикаһының Ер һәм мөлкәт мөнәсәбәттәре министрлығы менән берлектә судно эшләүселәр ошо хәлдән сығыуҙы һәм йәйге навигацияны башлауҙы күҙ уңында тотҡан программа әҙерләгән. Радий Хәбиров республика йылға флотын яҙмыш ҡарамағына ташламаясағын әйтте. Көн тәртибендә – «Башҡортостан» һәм «Мулланур Вахитов» теплоходтарын пароходсылыҡ милкенә ҡайтарыу. Предприятие хеҙмәткәрҙәре Башҡортостан етәксеһе менән һөйләшеүҙә ошо мәсьәләне күтәрҙе. «Йылға хужалығын һаҡ ҡына, ашыҡмайынса тергеҙербеҙ, – тип билдәләне Радий Хәбиров. – Иң мөһиме, беҙҙең флот тирәләй сәбәләнгән «ҡара көстәр»ҙе ҡыуҙыҡ. Енәйәт эштәре ҡуҙғатылды, бик күп тикшереү ғәмәлдәре көтөлә. Эшләрбеҙ». http://www.bashinform.ru/news/1416621-radiy-khabirov-vosstanavlivat-rechnoe-khozyaystvo-budem-shag-za-shagom/ Фото: Башинформ Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Урал" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
Төпкөл ауылда йәшәүсе замана ҡатын-ҡыҙы ниндәй? Был һорауҙы биргәндә, ҡулына биҙрә тотҡан һәм башына яулыҡ ябынған ҡатын күҙ алдына килеп баҫа. Әммә был ысынлап та улай түгел. Ауылда бөгөн ярайһы уҡ уңышлы ҡатын-ҡыҙҙар йәшәй. Шуларҙың береһе тураһында беҙ бөгөн һөйләргә теләйбеҙ. Уның хеҙмәт кенәгәһендә стажында өҙөклөктәр булмауға ҡарамаҫтан, бөгөн хаҡлы ялдағы Хәкимә Тимерхан ҡыҙы Яхина (һүрәттә) бик матур ғына әле! Уның яҡты донъяға килеүен бик оҙаҡ көтәләр. Ата-әсәһе өйләнешеп, биш йыл үткәс кенә яҡты донъяға ауаз һала ҡыҙыҡай. Туйҙан һуң атаһын армияға алалар, ә йәш ҡатын уның ата-әсә йортонда ҡала. Йәш килен Мәсүфә иренең ата-әсәһе өсөн үҙ ҡыҙҙарына әүерелә. Ғаилә эшһөйәр була, бөтәһе лә колхозда эшләй. Тимерхан армиянан ҡайтҡас шунда уҡ тракторсы булып эшкә урынлаша. Тәүге ейәнсәренә өлкән ғаилә башлығы Хәкимә тигән һирәк осрай торған исем ҡуша, ул ғәрәп теленән тәржемә иткәндә - аҡыллы тигәнде аңлата. Ата-әсәһенең тормошо тураһында Хәкимә апай айырыуса ҙур йылылыҡ менән иҫкә алды. Бала, үҫмер һәм йәшлек сағы үткән тыуған Ҡуғанаҡбаш ауылы тураһында ла шулай уҡ тулҡынланып һөйләне. Атаһы Тимерхандың шул ваҡыт өсөн ғәҙәти булмаған мауығыуы була. Ул гипстан бесәй һынында копилкалар эшләй. Үҙе һүрәттәр уйлап сығарып, шуларҙы биҙәй. Был шөғөлө ғаиләгә өҫтәмә килем килтерә. Ғаиләлә биш бала үҫә. Бөтә эш үҙ-ара билдәләнгән була. Берәү ҙә ҡул ҡаушырып ултырмай: «Бала саҡтан уҡ беҙҙе өйҙә эшкә өйрәттеләр - ата-әсәйебеҙгә йортто йыйыштырырға, баҡсаны ҡарашырға ярҙам итә торғайныҡ, баҫыуға ла өлкәндәр менән бергә сөгөлдөр утарға йөрөнөк. Элек ауылда бөтәһе лә шулай йәшәне һәм быны батырлыҡ тип түгел, ә ғәҙәти эш тип иҫәпләнек. Ә тағы ла беҙҙе өлкәндәрҙе тыңларға, уларҙы ихтирам һәм хөрмәт итергә өйрәттеләр. Шуға күрәлер ҙә ауыл халҡы араһында аралашыу йылы һәм асыҡ һаҡланғандыр, моғайын», - тип йылмайып иҫкә ала беҙҙең мәҡәлә геройыбыҙ. Мәктәптә тәнәфес ваҡытында йәш уҡытыусылар гармун уйнап, күңелле уйындар ойошторалар. Балалар күп була, бер параллелдә икешәр класс уҡый. Ошондай минуттарҙа коридорҙа йылы һәм дуҫтарса мөхит булдырыла, балаларҙың шат ауаздары яңғырай. Ошондай мәлдәрҙең береһендә ике йәш йөрәк, ике класташ - Хәкимә һәм Альберт бер-береһенә ғашиҡ була. Ул армияға китә, ә ҡыҙ Салауат медицина училищеһына уҡырға инә. Хеҙмәт юлын Хәкимә Стәрлетамаҡ бала табыу йортонда башлай. Әммә тормошҡа сыҡҡандан һуң яҙмыш ҡушыуы буйынса ул йәнә тыуған ауылына ҡайта. Шулай килеп сыға, үҙ бәхетен тыуған ерендә таба. Ҡуғанаҡбаш һәр ваҡыт егәрле, эшһөйәр халҡы менән дан тота. Шуға ла колхоз районда алдынғыларҙың береһе тип иҫәпләнә. Тәүге мәлдә Хәкимә физкабинетҡа шәфҡәт туташы булып эшкә сыға, ә артабан хеҙмәт эшмәкәрлеген балалар баҡсаһында дауам итә. Барлыҡ ауыл ҡатын-ҡыҙҙары кеүек үк, Хәкимә Тимерхан ҡыҙы эшһөйәр була, сөнки үҙ хужалығың ялҡаулыҡты яратмай. Бөтә ерҙә өлгөрөр өсөн, таңдан тороп, өй эштәрен теүәлләп, эшкә йүгерергә кәрәк. Һәм быларҙың барыһы ла иңдәреңә йорт һәм хеҙмәт мәшәҡәттәрен йөкмәп, еңел булмаған ауыл шарттарында башҡарыла. Балалар баҡсаһында ҡыҫҡартылыуға эләккәндән һуң, ауыл билмәһе хакимиәтендә эштәр менән идара итеүсе вазифаһын тәҡдим итәләр. Ул ваҡытта тормош иптәше Альберт менән өс бала: Әлиә, Эльза һәм улдары Азатты тәрбиәләй. Бәхеткә күрә, ҡәйнәһе ярҙамлаша. Килен булып төшкәс тә улар аңлашып, бергә йәшәй. Хәкимә Тимерхан ҡыҙы 17 йыл ауыл хакимиәтендә эшләй. Һабантуйҙар, һайлауҙар, халыҡ иҫәбен алыу һәм даими статотчеттар - ошо сараларҙы ойошторған өсөн уға ауыл биләмәһе хакимиәте башлығы менән бер тигеҙ яуап бирергә тура килә. Етәкселәр уға тулыһынса ышана. Ауыл халҡы ярҙамсыллығы һәм аңлауы өсөн хөрмәт итә. Урындағы ҡатын-ҡыҙҙар советы рәйесе итеп һайлағас, йыш ҡына уға ярҙам, кәңәш, бер һүҙ менән әйткәндә, ғәҙеллек артынан мөрәжәғәт итәләр. Был ут ҡатын ҡайҙан көс ала икән? - Һөйөүҙәндер, моғайын, - ти Хәкимә апай. - Ғаиләм, балаларымдың һөйөүенән. Тыуған һәм йәшәгән еремә һөйөүемдән. Тормошомдоң һәр көнө, хатта ул бик шатлыҡлы булмаһа ла, миңә кемгәлер кәрәк икәнемде белдерә. Уға ҡарап, уның ни тиклем алсаҡ, изге һәм асыҡ күңелле икәнен аңлайһың, ауылда бындайҙар тураһында эскерһеҙ тиҙәр. Бихисап эштәренә ҡарамаҫтан, Хәкимә Тимерхан ҡыҙының өйөндә һәр ерҙә тәртип, уңайлы һәм ниндәйҙер айырыуса ҡунаҡсыл мөхит. Өҫтәлдә ғаиләне, һис шикһеҙ, ниндәйҙер тәмле ҡамыр ашы көтә. Өс йыл элек ул хаҡлы ялға сыға һәм үҙенең күптәнге хыялын тормошҡа ашырырға ҡарар итә. «Иман нуры» мәҙрәсәһенә уҡырға бара һәм ике йыл осраҡлы машиналарҙа Стәрлебашҡа йөрөп уҡый. Ислам нигеҙҙәре буйынса белем алып, бөгөн ул намаҙ уҡый һәм дин ҡанундары буйынса йәшәргә тырыша. Ауылдаштары менән улар шәмбе өмәләренә сыға. Мәсетте йыйыштыралар, шишмә эргәһендәге территорияны тәртиптә тоталар. Хәкимә апай яҡташтары менән ғорурлана, сөнки ауылда ярҙамсыл кешеләр, үрнәкле ғаиләләр күп йәшәй. Уларҙың барыһы ла уға бик ҡәҙерле.Рәйлә ТАЙҒОНОВА. Ф.ЙОСОПОВА фотоһы. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Стәрлебаш шишмәләре" Газета зарегистрирована (ПИ №ТУ 02-01461 от 05.10.2015 г.) в Управлении Федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. УЧРЕДИТЕЛИ: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан, Государственное унитарное предприятие Республики Башкортостан Издательский дом «Республика Башкортостан».
Яңы коронавирус хәүефе таралыу хәүефе тыуып, төбәктә сикләүҙәр индерелгәс, Башҡортостанда Башлығы Радий Хәбиров мохтажлыҡ кисереүселәр иғтибарҙан ситтә ҡалмаясаҡ тип белдергәйне. ошо көндәрҙә "Беҙ бергә" проекты сиктәрендә республиканың район-ҡалаларында мохтаждар өсөн аҙыҡ-түлек йыйылмалары таратыла башланы. Ниһайәт, сират беҙҙең районға ла етте һәм ярҙамдың тәүге партияһы килеп етте. Әйткәндәй, был 599 йыйылма Башҡортостан Республикаһының ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы тәҡдим иткән исемлеккә ярашлы, айлыҡ килеме йәшәү минимумынан түбән булған өлкәндәргә (65+) тәғәйенләнгән. Яңы коронавирус хәүефе таралыу хәүефе тыуып, төбәктә сикләүҙәр индерелгәс, Башҡортостанда Башлығы Радий Хәбиров мохтажлыҡ кисереүселәр иғтибарҙан ситтә ҡалмаясаҡ тип белдергәйне. ошо көндәрҙә "Беҙ бергә" проекты сиктәрендә республиканың район-ҡалаларында мохтаждар өсөн аҙыҡ-түлек йыйылмалары таратыла башланы. Ниһайәт, сират беҙҙең районға ла етте һәм ярҙамдың тәүге партияһы килеп етте. Әйткәндәй, был 599 йыйылма Башҡортостан Республикаһының ғаилә, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығы тәҡдим иткән исемлеккә ярашлы, айлыҡ килеме йәшәү минимумынан түбән булған өлкәндәргә (65+) тәғәйенләнгән. Читайте нас в © "Ейәнсура таңдары" сайты, 2020 Гәзит Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығында теркәлде. ПИ ТУ02-01355-се һанлы теркәү тураһында таныҡлыҡ 2015 йылдың 10 июлендә бирелгән.
Һаулыҡ һаҡлау министрлығы онлайн брифингта коронавирус буйынса яңы мәғлүмәт менән таныштырҙы. Сирлеләр артҡандан-арта... Тулы изоляция режимының икенсе аҙнаһы ла үтте. Нисек булды ул? Әгәр тәүге аҙнала күпселек тәртип боҙмаҫҡа тырышһа, быныһында урамға, магазин тирәһенә сығыусылар йышайҙы. Өйҙә ултырып ялҡтылармы әллә вирус был тирәгә килеп етмәҫ тип уйланылармы, район үҙәгендә тегеләй-былай елеүсе машиналар ҙа артты. Был хәл башҡа урындарҙа ла күҙәтелгәндер, моғайын. Һәм һөҙөмтә көттөрмәне: тәүге аҙнала бер-ике сирле генә асыҡланһа, һуңғы аҙнала коронавирусҡа тарыусылар бермә-бер күбәйҙе Һаулыҡ һаҡлау министрлығында коронавирус инфекцияһы таралыуын иҫкәртеү мәсьәләләре буйынса уҙған көндәлек брифингта илдәге һәм республикалағы хәлгә байҡау яһалды. Министр Максим Забелиндың әйтеүенсә, Башҡортостанда был мәкерле инфекция 107 кешелә асыҡланған, һуңғы тәүлектә 23 вирус йоҡтороу осрағы теркәлгән. 86 сирле дауаханаға һалынған, ҡалғандары ауырыу еңел формала үтеү сәбәпле, өй шарттарында дауалана. 8 кеше тулыһынса һауыҡҡан, бер сирле яман ауырыуҙы еңә алмай вафат булған. Коронавирусҡа шик менән табибтар күҙәтеүе аҫтына алынғандар – 262 кеше, шул иҫәптән 11 бала, улар стационарға һалынған. Гигиена һәм эпидемиология үҙәгенең баш табибы Анна Казак республикала бөтәһе 20961, ә һуңғы тәүлек эсендә ике меңгә яҡын тест эшләнеүен белдерҙе. "Роспотребнадзор"ҙың Башҡортостан буйынса идаралығы бүлеге начальнигы урынбаҫары вазифаһын башҡарыусы Венер Изекәйев республикала коронавирусҡа бәйле хәлде анализланы. Бөгөнгә Октябрьский, Бәләбәй үҙәк дауаханаларында, Стәрлетамаҡ һәм Бөрө ҡала дауаханаларында, Нефтекамалағы психоневрология интернатында, Раевка поликлиникаһында изоляция саралары үткәрелә. Социаль селтәрҙәрҙә ҙур шау-шыу тыуҙырған Ғ. Ҡыуатов исемендәге Республика клиник дауаханаһында инфекция таралыу менән бәйле ваҡиғаға туҡталып, һаулыҡ һаҡлау министры хеҙмәткәрҙәр хәлде тулыһынса аңлап ҡабул итеүен, бөтә эпидемиологик сараларҙың үтәлеүен белдерҙе. Уның раҫлауынса, туҡланыу, ял итеү өсөн шарттар булдырылған. Пациенттар тамам һауыҡҡас, ике тапҡыр анализ тапшырып, инфекция булмауы раҫланғас, өйҙәренә ҡайтарыласаҡ. Дауаханалағы хәл менән яҡындан танышыу маҡсатында республика Башлығы Радий Хәбиров үҙе барҙы: медицина учреждениеһы етәкселеге менән кәңәшмә уҙғарҙы, диагностика корпусын ҡараны. Карантин арҡаһында дауаханала ҡалған табиптар, медицина хеҙмәткәрҙәре өсөн туҡланыу ойошторолған, көнкүреш кәрәк-ярағы, дарыу препараттары менән тәьмин ителгәнлеген һорашты. Брифингта шулай уҡ күптәрҙе ҡыҙыҡһындырған һорау яңғыраны. Нисек тест үтергә һәм ҡайҙа? Дауаханаларҙа табип күрһәтмәһе буйынса ғына. Ҡалған осраҡтарҙа шәхси лабораторияларҙа коронавирусҡа тикшерелергә мөмкин. Инфекция булыу-булмауын белеү өсөн һәр кемгә түләүле тест үтеү мөмкинлеге бар. Гигиена һәм эпидемиология үҙәге баш табибы Анна Казак белдереүенсә, яҙ иртә килеүе арҡаһында республикала талпан ҡаҙалыу осраҡтары теркәлгән, өҫтәүенә сысҡан биҙгәгенә юлығыу хәүефе арта. Ул баҡса эштәрен һаҡланыу сараларын үтәп, битлек һәм бирсәткәләр кейеп башҡарырға саҡырҙы. Шулай уҡ дауаханаларҙағы карантиндарға бәйле, өйҙә үҙаллы дауаланыу дөрөҫ булмауын билдәләне. Сирләгән йәки ашығыс медицина ярҙамы талап ителгәндә табиптарға мөрәжәғәт итеү хәйерле. Поликлиникалар әүәлге режимда эшләүен дауам итә, бары диспансерлаштырыу күсерелгән. Брифингта тағы бер сетерекле һорауға яуап бирергә тура килде. Коронавирустан вафат булғандарҙы нисек ерләргә? Анна Казак әйтеүенсә, мәйет ерләү өсөн махсус хеҙмәт тарафынан әҙерләп тапшырыла. Шуның өсөн быны аңлап ҡабул итеү, бөтә эпидемиологик сараларҙы еренә еткереп үтәү мөһим, тип белдерҙе баш табип. Бөтә донъяны ялмап алған мәкерле вирус көндән-көн нығыраҡ тарала. Был зәхмәткә ҡаршы көрәшеүҙең берҙән-бер ысулы - өйҙә ултырыу. Үҙегеҙҙе һәм яҡындарығыҙҙы хәүеф аҫтына ҡуймайым тиһәгеҙ, бөтә ашығыс эш-йомоштарығыҙҙы ситкә ҡуйып тороғоҙ, урамға, кеше араһына сыҡмағыҙ. Мине вирус урап үтер тип һаулығығыҙға һәм ғүмерегеҙгә битараф булмағыҙ. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Оскон" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации. Гәзит Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса Федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идара-лығында 2015 йылдың 6 ноябрендә теркәлде. Òåðêәү íî­ìå­ðû ÏÈ ¹ТУ 02-01480.
Республика һалым хеҙмәтенең мәғлүмәттәре буйынса, 2017 йылда төбәктә граждандарҙан 2016 йыл өсөн 230 меңдән ашыу декларация теркәлгән. ӨФӨ, 2018 йыл, 7 февраль. /«Башинформ» мәғлүмәт агентлығы, Ольга Мортазина/. Республика һалым хеҙмәтенең мәғлүмәттәре буйынса, 2017 йылда төбәктә граждандарҙан 2016 йыл өсөн 230 меңдән ашыу декларация теркәлгән. 210 334 декларацияла (91 процент) 1 миллион һумғаса килем белдерелгән. 19 590 кеше 1 миллион һумдан ашыу төшөм тураһында мәғлүмәт биргән. Республикала йәшәүсе ете кеше 1 миллиард һумдан күберәк килеме хаҡында белдергән. Читайте нас в Башҡортостан Республикаһы Күгәрсен районы "Мораҙым" ижтимағи-сәйәси гәзитенең рәсми сайты. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһы" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығында теркәлде. 2015 йылдың 12 авгусында бирелгән ПИ ТУ 02-01395-се һанлы теркәү тураһындағы таныҡлыҡ. Директор (баш мөхәррир) Ладыженко А.Ғ., "Мораҙым" гәзите мөхәррире вазифаһын башҡарыусы Р.И.Исҡужина.
Бәдер көнөндә күренекле Ҡурәйш халҡы еңелеүгә дусар ителгәндән һуң Мәккәгә ғәскәрҙең ҡалдығы ғына ҡайтып етә. Был улар өсөн бик оло юғалтыу була. Һуғышта ятып ҡалғандарҙың аталары, улдары һәм ағай-энеләре Әбү Суфйанға һәм теге каруанда тауарҙары булған кешеләргә киләләр ҙә, кәңәшләшеп, шул байлыҡтарҙы мосолмандарға ҡаршы көрәштә ҡулланырға ҡарар итәләр. Ҡурәйш ҡәбиләһе халҡы Аллаһ Рәсүленә ҡаршы алыш өсөн туплана. Шағирҙар шиғырҙары менән кешеләрҙе алышҡа әйҙәй, уларҙа көс-ғәйрәт уята. Ҡурәйштәр һижрә буйынса өсөнсө йылдың шәүүәл айында үҙҙәренә эйәргән башҡа ҡәбилә вәкилдәре менән бергә алышҡа сыға. Күренекле ҡурәйштәр үҙҙәре менән ҡатындарын да ала. Улар ғәскәрҙәре менән Мәҙинә ҡаршыһына барып еткәнсе бара. Аллаһ Рәсүле ﷺ, мосолмандар Мәҙинә эсендә булырға тейеш, дошмандар баҫып ингән хәлдә генә ҡаршы көрәшкә сығасаҡбыҙ, тигән ҡарарға килә. Ул ҡаланан китергә теләмәй. Ғабдуллаһ ибн Өбәйй ҙә Пәйғәмбәрҙең ﷺ ҡарарын ҡеүәтләй. Тик Бәдер алышында ҡатнаша алмай тороп ҡалғандар ғына: «Эй, Аллаһ Рәсүле! Әйҙә, бергә дошман ҡаршыһына сығайыҡ. Беҙ уларҙан ҡурҡа йәки көс-ҡеүәтебеҙ юҡ, тип уйламаһындар әйҙә», — тип ныҡыша. Аллаһ Рәсүле ﷺ өйөнә инеп, хәрби күлдәген кейгәнсе, уның артынан эйәреп йөрөйҙәр. Әммә аҙаҡ был ҡылыҡтары өсөн үкенеп: «Эй, Аллаһ Рәсүле! Беҙ һине ошо аҙымға этәрҙек. Беҙ бит һине мәжбүр итергә теләмәгән инек. Теләһәң, туҡтат. Аллаһ бәрәкәт бирһен үҙеңә», — тиҙәр. Аллаһ Рәсүле ﷺ уларға: «Кейгән икән, пәйғәмбәргә, алышмайса тороп, хәрби күлдәген сисеү килешмәй», — тип яуап бирә. Пәйғәмбәр ﷺ, үҙенең меңәрләгән сәхәбәһе менән яуға сыға. Мәҙинә менән Өхөд араһында булған саҡта Ғабдуллаһ ибн Өбәйй: «Уларҙы тыңланың, мине тыңламаның», тип өс йөҙләгән кеше менән ғәскәрҙе ташлап китә. Өхөд янында Аллаһ Рәсүле ﷺ Өхөд тарлауығына барып еткәнсе алға бара. Был тау Мәҙинәнән яҡынса өс саҡрым алыҫлыҡта урынлашҡан була. Өхөд тауын артта ҡалдырып, ғәскәрен теҙә лә: «Берегеҙ ҙә, бойороҡ булмайынса тороп, алышты башламаясаҡ!» — тин һуғышсыларына әмер бирә Аллаһ Рәсүле ﷺ. Пәйғәмбәр ﷺ үҙенең ете йөҙ һуғышсыһы менән алышҡа әҙерләнә. Илле кешенән торған уҡсыларҙың башлығы итеп Ғабдуллаһ ибн Джүбәйерҙе ҡуя ла: «Һыбайлы ғәскәрҙе беҙҙән уҡтарығыҙ менән ҡыуығыҙ. Улар беҙҙең яҡҡа инмәҫлек булһын», — тип бойора, һәм уларға, хатта ғәскәрҙе ҡош-ҡорт суҡығанын күргән хәлдә лә, урындарын ҡалдырмаҫҡа бойора. Һуңынан ике һайман кейеп ала ла, байраҡты Мөсғәб ибн Ғөмәйергә (радыйаЛлаһу ғәнһү) тапшыра. Тиҫтерҙәр араһында уҙышыу Аллаһ Рәсүле ﷺ Өхөд көнөндә, йәштәре етмәү сәбәпле, ҡайһы бер малайҙарҙы кире ҡайтарып ебәрә. Улар араһында ун биш йәшлек Сәмүрә ибн Джүндүб һәм Рафиғ ибн Хәдиж дә була. Әбү Рафиғ, улы өсөн шәфәғәтлек килтереп: «Эй, Аллаһ Рәсүле! Улым Рафиғ уҡсы бит», — ти. Шунан һуң Пәйғәмбәр ﷺ малайға алышырға рөхсәт бирә. Сәмүрә ибн Джүндүб Мөхәммәткә ﷺ шул саҡ: «Рафиғҡа рөхсәт бирҙең, ә миңә — юҡ. Әгәр ҙэ уның менән алышҡа сыҡһам, мин уны, һис шикһеҙ, еңәсәкмен», ти. Малайҙарҙы бер-береһенә ҡаршы көрәштереп ҡарағас, Сәмүрә ысынлап га еңеп сыға. Шуға күрә ул да Өхөд көнөндә яуға сыға. Алыш Ике яҡ бер-береһенә яҡынайып, ҡапма-ҡаршы тора. Һинд бинт Ғөтбә ҡатындарҙың етәксеһе була. Улар, ирҙәренең артында көс-дәрт биреп, дөңгөргә һуғып тора. Һуғышсылар алыша, көрәш ҡыҙғандан-ҡыҙа бара. Әбү Дүйәнә Аллаһ Рәсүленән ﷺ ҡылыс ала ла уны лайыҡлы рәүештә тоторға һүҙ бирә. Һәм шул ҡылыс менән юлында осраған һәр мөшрикте үлтерә. Хәмзә ибн Ғәбделмотталиб (радыйаЛлаһу ғәнһү), ҡурҡыу белмәй һуғышып, бер нисә мөшрик батырҙарын үлтерә. Шул саҡ Джөбәйер ибн Мөтғимдең һөңгө ырғытыуға маһир Вәхши исемле хеҙмәтсеһе боҫҡон урынлаштыра ла уға тоҫҡап һөңгө ырғыта. Хужаһы уға ағаһы Төғәйемдең йәнен ҡыйған Хәмзәнең (радыйаЛлаһу ғәнһү) үлеме өсөн ирек вәғәҙә иткән була. Әбү Суфйандың ҡатыны Һинд та, күңел әрнеүен баҫыу өсөн, Вәхшиҙе Хәмзәне (радыйаЛлаһу ғәнһү) үлтерергә ҡоторта. Вәхши һөңгөһөн һелтәп ебәрә, һәм Хәмзә был донъянан шәһит булып китә. Үҙенең үлеме килгәнсе Мөсғәб ибн Ғөмәйер (радыйаЛлаһу ғәнһү) ҙә Аллаһ Рәсүлен ﷺ яҡлап көрәшә. Барлыҡ мосолмандар ҙа ҡыйыу рәүештә алыша. Мосолмандарҙың еңеүе Аллаһ Тәғәлә, Үҙ вәғәҙәһен үтәп, мосолмандарға еңеү ебәрә. Мөшриктәр, төшөнкөлөккә бирелеп, яу яланынан ҡаса. Уларҙың еңелерендә бер ниндәй ҙә шик ҡалмай. Ҡатындар, күлдәк итәктәрен күтәрен тороп, ҡасырға керешә. Мосолмандарҙың яҙмыш һынауына дусар ителеүе Шулай итеп, мөшриктәр еңелеүгә дусар ителә һәм ҡатындары артынан ҡаса башлай. Быны күргән уҡсылар ғәскәр янына ашыға, сөнки уларҙың еңеүендә шиге ҡалмай. Улар: «Эй, кешеләр! Ғәнимәт! Табыш!» гип ҡысҡырышырға тотона. Әмирҙәре Аллаһ Рәсүленең ﷺ бойороғо хаҡында иҫкәртһә лә, улар быға ҡолаҡ һалмай. Мөшриктәргә кире ҡайтыу юҡ, тин, урындарын ташлап китәләр. Шулай итеп, мосолмандар һыбайлы ғәскәр һөжүме хәүефе аҫтында ҡала. Мөшриктәр шул тиклем тар-мар ителә, хатта байраҡ тотоусыларының береһе лә әләмен килеп алырға йөрьәт итмәй. Әммә һунынан көтөлмәгән хәл була. Мөшриктәр: «Мөхәммәтте үлтереү өсөн барыһын да эшләргә!» — тип ҡысҡырышып, мосолмандарға арттан һөжүм яһай. Аптырап ҡалған мосолмандар сигенергә мәжбүр була. Мөшриктәр уларға, уҡсыларҙың урындарын ташлап китеүе форсатынан файҙаланып, һөжүм итә. Был көн оло һынау һәм ҡайғы көнөнә әйләнә. Дошман тарафынан ташланған таш Пәйғәмбәрҙең ﷺ алғы тештәрен онтай, аҫҡы ирендәрен яралай, шулай уҡ битен йәрәхәтләй. Битенән ағырға керешкән ҡанды һөртә-һөртә ул: «Аллаһ юлына саҡырған пәйғәмбәрҙең битен йәрәхәтләүселәр ниндәй уңышҡа өлгәшһен инде?» — ти. Ғәли ибн Әбү Талиб (радыйаЛлаһу ғәнһү) уны ҡулдарынан тотоп ала. Ә Талха ибн Ғөбәйҙуллаһ (радыйаЛлаһу ғәнһү) Пәйғәмбәрҙе аяғүрә баҫа алғансы тотоп тора. Малик ибн Синән (радыйаЛлаһу ғәнһү) уның битендәге ҡанды һурып ала. Мосолман ғәскәре, ни эшләргә белмәй, ҡапыл йүгерешергә тотона. Әммә аҙаҡ, ҡасыу ниәтенән кире ҡайтып, һөжүмде дауам итәләр. Исламдың һәм мосолмандарҙың көсөн тәшкил иткән, Аллаһ Рәсүленең ﷺ һәм диндең яҡлаусылары булған кешеләрҙең ҡыйратылыуы ысын мәғәнәһендә оло юғалтыуға һәм михнәткә әйләнә. Уҡсыларҙың хатаһының, Пәйғәмбәрҙең ﷺ өйрәткәндәренә ныҡлы иғтибар итмәүенең, бирелгән бойороҡто аҙаҡҡаса үтәмәүепең һөҙөмтәһе был. Улар Аллаһ Рәсүле ﷺ тәғәйенләгән урынды ташлап китмәҫкә тейеш ине бит. Был хаҡта Аллаһ Тәғәләнең һүҙҙәрендә былай тиелә: «Аллаһтың рөхсәте менән һеҙ уларҙы ҡырып бөткәс, Ул үҙенең вәғәҙәһен үтәне. Ул һеҙгә нимә яратҡанығыҙҙы күрһәткәндән һуң һеҙ ҡаушап, эш тураһында әрепләшеп, ҡарышып киткәс, арағыҙҙа донъялыҡты көҫәгәндәр ҙә, ахирәтте теләгән кешеләр ҙә булды. Шунан һуң Ул һынар өсөн һеҙҙе уларҙан ситкә борҙо ла ғәфү итте. Аллаһ бит мөьминдәргә йомарт!» (Ҡөрьән, 3:152). Йәндәрен фиҙа ҡылыусылар Әбү Ғөбәйҙә ибн әл-Йәррәх (радыйаЛлаһу ғәнһү), Пәйғәмбәрҙең ﷺ сикәһенә ҡаҙалған ике һөңгө сыңғаһын күреп ҡала ла, ашығыс рәүештә бер-бер артлы уларҙы теше менән һурып ала. Ошо арҡала ике алғы — аҫҡы һәм өҫкө — тештәрен йәрәхәтләй. Әбү Дүйәнә (радыйаЛлаһу ғәнһү) Аллаһ Рәсүлен ﷺ арҡаһы менән ҡаплаған да, уҡтар яуыуына ҡарамаҫтан, урынынан бөтөнләй шылмаған. Сәғед ибн Әбү Үәҡҡэс (радыйаЛлаһу ғәнһү), ҡулдарына ян тотоп, Аллаһ Рәсүлен һаҡлаған. Ә Пәйғәмбәр ﷺ үҙ сирағында уны: «Ат әйҙә! Атам һәм әсәм һинең өсөн ҡотолоу булһын!» — тип ҡеүәтләп торған. Көслө һуғыуҙан Ҡәтәдә ибн Нөғмәндең хатта күҙе һәленеп төшә. Аллаһ Рәсүле үҙ ҡулдары менән уларҙы кире урынына ултырта, һөҙөмтәлә ул ошо күҙҙәре менән башҡаларға ҡарағанда ла яҡшыраҡ күрә башлай. Яу барышында мөшриктәр Пәйғәмбәрҙе ﷺ һәр ваҡыт эҙәрлекләй. Аллаһ уны юҡ итһен ине, тип теләйҙәр. Тиҫтәләгән кешенән торған төркөм һуңғылары үлтерелгәнсе улар менән алыша. Талха ибн Ғөбәйҙуллаһ та (радыйаЛлаһу ғәнһү) мөшриктәр менән көрәш алып бара. Ул Аллаһ Рәсүлен ﷺ, ҡулдары менән ҡаплап, аралай. Аҙаҡ Талханың (радыйаЛлаһу ғәнһү) ҡулдарын фалиж һуға. Аллаһ Рәсүле ﷺ ҙур бер ташҡа менергә теләй, әммә хәлһеҙлеге һәм йәрәхәттәре арҡаһында быны эшләй алмай. Шул саҡ Талха (радыйаЛлаһу ғәнһү) сүгәләй ҙә, уны ﷺ яурындарына ултыртып, ташҡа мендереп ҡуя. Намаҙ ваҡыты еткәс, Пәйғәмбәр ﷺ ултырып ҡына уҡый. Еңелеүгә дусар ителгәс, һуғышсылар ҡасырға керешә. Тик Пәйғәмбәрҙең ﷺ хеҙмәтсеһе Әнәс ибн Маликтың (радыйаЛлаһу ғәнһү) ағаһы Әнәс ибн ән-Нәдер генә (радыйаЛлаһу ғәнһү), киреһенсә, алға ынтыла. Сәғед ибн Мөғәҙ (радыйаЛлаһу ғәнһү) менән тап булышҡас, тегеһе: «Ҡайҙа киттең, эй, Әбү Ғүмәр?!» тип һорай. Әнәс (радыйаЛлаһу ғәнһү): «Йәннәт ниндәй хуш еҫле, эй, Сәғед! Мин уны Өхөд яғынан тоям», — тип яуаплай. Әнәс ибн ән-Нәдер (радыйаЛлаһу ғәнһү) ҡул ҡаушырып, аптырап ҡалған мөһәжирҙәр һәм ансарҙар янына килә лә: «Нимә көтөп ултыраһығыҙ?» — тип һорай. Улар: «Аллаһ Рәсүле ﷺ үлтерелгән», — тип яуап бирә. Әнәс (радыйаЛлаһу ғәнһү): «Ул ﷺ сағында һеҙгә артабан йәшәүҙән ни мәғәнә? Тороғоҙ ҙа Аллаһ Рәсүле ﷺ кеүек үк йәнегеҙҙе фиҙа ҡылығыҙ!» — ти ҙә, тегеләргә йөҙө менән боролоп, йәне алынғансы алыша. Әнәс ибн Малик (радыйаЛлаһу ғәнһү) былай тип һөйләй: «Беҙ ул көндө Әнәстең тәнендә етмеш йәрәхәт эҙе таптыҡ. Апаһынан башҡа берәү ҙә уны таный алманы. Бармаҡтарына ҡарап ҡына ( ҡустыһы икәнен белде апаһы». ; Зийәд ибн әс-Сәкән (радыйаЛлаһу ғәнһү) биш ансар менән бергә Аллаһ Рәсүленең ﷺ алдында алыша. Улар бер-бер артлы үлтерелеп бөтә. Зийәд тә (радыйаЛлаһу ғәнһү) яраланып ҡолағансы һуғыша. Аллаһ Рәсүле ﷺ: «Уны миңә яҡыныраҡ алып килегеҙ», — тип әмер бирә. Килтергәстәр, Пәйғәмбәр ﷺ аяҡтарын уның баш аҫтына ҡуя. Зийәд (радыйаЛлаһу ғәнһү) сикәһен Аллаһ Рәсүленең ﷺ аяғына һалған килеш үлеп китә. Аяҡтары ныҡ ҡына имгәнеү сәбәпле аҡһап йөрөгән Ғәмер ибн әл-Йәмүхтең (радыйаЛлаһу ғәнһү) дүрт улы ла Аллаһ Рәсүле ﷺ менән бергә алышҡа сыға. Өхөд алышы яҡынайғас, Ғәмер ҙә (радыйаЛлаһу ғәнһү) ғәскәргә ҡушылырға теләк белдерә. Бер улы уға: «Аллаһ һине ғәфү итте бит. Һәм Ул һине алышта ҡатнашырға мәжбүр итмәй. Беҙҙең барыуыбыҙ ҙа еткән. Аллаһ һиңә өйҙә ҡылыуҙы рөхсәт ҡылды», — ти. Ғәмер (радыйаЛлаһу ғәнһү) артабан Аллаһ Рәсүленә ﷺ килә лә: «Улдарым мине һинең менән бергә яуға сығыуҙан алып ҡалмаҡсы була. Аллаһ менән ант итәм: ошо аҡһаҡ аяҡтарым менән Йәннәт буйлап йөрөүемде бик ныҡ теләйем», — ти. Пәйғәмбәр ﷺ уға: «Аллаһ һине ғәфү итте, шуға күрә алышта ҡатнашыу бурысың түгел», — ти. Ә улдарына иһә былай ти: «Атайығыҙҙы алып ҡалырға һеҙҙең хаҡығыҙ юҡ! Бәлки, Аллаһ уға шәһитлек бирер!» Ғәмер (радыйаЛлаһу ғәнһү) Аллаһ Рәсүле ﷺ менән бергә алышҡа сыға һәм шәһит була. Зәйед ибн Ҫәбит (радыйаЛлаһу ғәнһү) былай тип һөйләй: «Өхөд көнөндә Аллаһ Рәсүле ﷺ мине Сәғед ибн әр-Рәбиғәне эҙләргә ебәрҙе лә: «Әгәр ҙә уны күрһәң, минән сәләм әйт һәм: «Аллаһ Рәсүле ﷺ: «Ниҙәр тояһың?» тип һораны», — тиген», — тип бойороҡ бирҙе. Ятып ҡалыусылар араһында йөрөй башланым һәм Сәғедте һуңғы һулышында саҡта тап иттем. Уның тәнендә һөңгөнән һәм ҡылыстан етмешләгән йәрәхәт бар ине. Мин уға: «Аллаһ Рәсүле ﷺ һиңә сәләм әйтте һәм: «Ниҙәр тояһың, хәбәр ит миңә шуны», — тине», тип еткерҙем. Ул: «Аллаһ Рәсүленә лә сәләм. Уға: «Эй, Аллаһ Рәсүле! Мин Йәннәт еҫен тоям», — тип еткер, һәм халҡым ансарҙарға былай тиген: «Әгәр ҙә йөрәктәрегеҙ типкән саҡта улар Аллаһ Рәсүленә ﷺ барып етһә, һеҙҙең Аллаһ алдында аҡланыу өсөн бер сәбәбегеҙ ҙә булмаясаҡ», тине». Ғабдуллаһ ибн Йәхш (радыйаЛлаһу ғәнһү) был көндө: «Йә Аллаһ! Яныма көслө дошман ебәрһәң ине, ул мине үлтереп, танауымды һәм ҡолаҡтарымды ҡырҡып алһын ине. Аҙаҡ, һине осратҡас, һинең «Ни өсөн?» тигән һорауыңа, «Һинең хаҡыңа!» — тин яуап бирерлек булһын», — тип доға ҡыла. Мосолмандарҙың үҙ урындарына ҡайтыуы Мосолмандар, Аллаһ Рәсүленең ﷺ хәле тураһында белгәс, уны күтәреп ала. Мөхәммәт ﷺ тарлауыҡҡа юлланырға кәрәклеген әйтә. Өбәйй ибн Хәләф: «Эй, Мөхәммәт! Һин ҡотолоп ҡалһаң, миңә йәшәү юҡ!» тип ҡабатлай-ҡабатлай уны эҙәрлекләүен дауам итә. Аллаһ Рәсүле ﷺ: «Теймәгеҙ уға!» — ти. Әммә теге яҡынайғас, Пәйғәмбәр ﷺ, сәхәбәләренең береһенән һөңгө ала ла, йөҙө менән боролоп, уның муйынына ҡаҙай. Өбәйй әйләнеп китеп атынан ҡолап төшә. Ғәли ибн Әбү Талиб (радыйаЛлаһу ғәнһү) ҡалҡаны менән һыу алып килә. Пәйғәмбәр ﷺ шуның менән битендәге ҡанды йыуын төшөрә. Фатима бит әр-Рәсүл (радыйаЛлаһу ғәнһә) атаһының битен йыуа, ә Ғәли (радыйаЛлаһу ғәнһү) ҡалҡандан һыу ҡойоп тора. Фатима (радыйаЛлаһу ғәнһә), һыуҙан атаһының тағы ла нығыраҡ ҡанһырауын күргәс, септә киҫәген алып, яндырып һүндерә лә яраға һала. Ошонан һун ғына Пәйғәмбәрҙең ﷺ йәрәхәтләнгән тәне ҡанһырауҙан туҡтай. Ғәйшә биш Әбү Бәкр һәм Умм Сөләйм (радыйаЛлаһу ғәнһүмә) елкәләренә турһыҡ һалып һыу ташый. Аҙаҡ шуны хәлһеҙ кешеләрҙең ауыҙҙарына ҡоялар ҙа кире һыу тултырырға китәләр. Умм Сөләйт улар өсөн турһыҡтарға һыу йыя. Һинд бинт Ғөтбә башҡа ҡатындарҙы эйәртеп алып килә лә, бергәләшеп мосолман мәйеттәрен йәмһеҙләргә тотоналар. Уларҙың танауҙарын, ҡолаҡтарын ҡырҡып алалар, Һинд, Хәмзәнең (радыйаЛлаһу ғәнһү) бауырын ҡырҡып алып, сәйнәргә тотона. Әммә йота алмай, кире төкөрә. Әбү Суфйан китерҙән алда тау яғына бара ла, бар көсөнә: «Эштәр бик яҡшы бара! Был Бәдер көнө өсөн үс булыр. Алышта уңыш шулай алмашлап килә. Һабул бөйөк!» — тип ҡысҡыра. Аллаһ Рәсүле ﷺ: «Эй, Ғүмәр! Тор ҙа яуап бир шуға!» — ти. һәм: «Аллаһ бөйөгөрәк һәм ҡеүәтлерәк! Был бер үк нәмә түгел. Беҙҙең мәрхүмдәр — Йәннәттә, һеҙҙекеләр — Утта!» — тип әйтергә ҡуша. Әбү Суфйан: «Беҙҙә Ғүззә бар, ә һеҙҙә — юҡ», — тип ныҡыша. Пәйғәмбәр ﷺ һуғышсыларына: «Яуапһыҙ ҡалырға уйлайһығыҙмы ни?!» ти. Улары: «Нимә тип әйтәйек һуң?» — тип аптырана. Ул ﷺ: «Аллаһ — беҙҙең Раббыбыҙ! Ә һеҙҙең раббығыҙ юҡ!» — тип әйтергә ҡуша. Әбү Суфйан ҡәрҙәштәре менән китеп барған саҡта тағы: «Икенсе йыл һеҙҙең менән Бәдерҙә осрашырбыҙ!» — тип ҡысҡырып ҡала. Аллаһ Рәсүле ﷺ сәхәбәләренең береһенә: «Әйе, беҙ ҙә һеҙҙең менән ошо хаҡта һүҙ ҡуйышабыҙ», — тип әйтергә бойора. Кешеләр мәрхүмдәрҙе һәм яралыларҙы эҙләргә тотона. Аллаһ Рәсүле ﷺ Хәмзә (радыйаЛлаһу ғәнһү) өсөн бик йыҡ ҡайғыра. Ул Мөхәммәт ﷺ өсөн ағай ҙа, һөттәш туған да, уны һуғышта һаҡлаусы ла булған бит инде. Мөьминәнең сабырлығы Сафия бинт Ғәбделмотталиб Хәмзәне (радыйаЛлаһу ғәнһү) ҡарарға килә. Ул мәрхүмдең атай яғынан да, әсәй яғынан да туғаны була. Аллаһ Рәсүле ﷺ ҡатындың улы әз-Зөбир ибн әл-Ғәүүәмғә: «Кире алып кит әсәйеңде! Туғаны менән ни булғанын күрмәһен!» тип бойора. Улы: «Эй, әсәйем! Аллаһ Рәсүле ﷺ һиңә кире ҡайтырға ҡушты», ти. Тегеһе: «Ни өсөн?» — тип һорай. Аҙаҡ: «Туғанымды мәсхәрәләүҙәре хаҡында әйттеләр инде. Аллаһтың ихтыяры шулай булған, тимәк. Шуға күрә беҙ түҙергә тейеш. Ин шәъ Аллаһ, Аллаһтың әжере өсөн мин дә сабыр итермен», — ти ҙә, Хәмзәнең тәнен барып ҡарағас, уның өсөн намаҙ ҡыла. «Беҙ — Аллаһ Тәғәләнән, ҡайтыуыбыҙ ҙа Уға ғына», — ти ҙә туғаны өсөн ғәфү һорай. Һуңынан Аллаһ Рәсүле ﷺ Хәмзәне ерләргә ҡуша. Мөсғәб ибн Ғөмәйер һәм Өхөд шәһиттәренең ерләнеүе Аллаһ Рәсүленең ﷺ байрағы эйәһе һәм Исламға тиклем Ҡурәйш ҡәбиләһе егеттәре араһында уңыш ҡаҙаныусыларҙан булған Мөсғәб ибн Ғөмәйер ҙә (радыйаЛлаһу ғәнһү) үлтерелә. Уны буй- буй һыҙыҡлы кейемгә кәфенләйҙәр. Әммә, башы ябылһа, аяҡтары асыла, аҫҡы яғы кәпләнһә, өҫкөһө ҡапланмай, һуңынан Пәйғәмбәр ﷺ: «Башын ғына ҡаплағыҙ ҙа аяҡтарына хуш еҫле ҡамыш һалығыҙ», — ти. Аллаһ Рәсүле ﷺ Өхөд мәйеттәрен икешәрләп бер кейемгә төрә. Аҙаҡ: «Кемеһе Ҡөрьәнде күберәк белә?» — тип һорай ҙа, кемеһенә күрһәтәләр, шуны иң тәүҙә ләхеткә һала. Һуңғыларын: «Ҡиәмәт көнөндә мин улар өсөн шаһитлыҡ ҡылырмын», — тип, ҡанлы көйө ерләргә ҡуша. Йыназа ҡылынмай, тәндәрен дә йыумайҙар. Ҡатындарҙың эскерһеҙ хәстәрлеге Мосолмандар Мәҙинәгә ҡайтып барғанда Бану Динар ҡәбиләһенән булған ҡатынды осрата. Уның ире лә, ағаһы ла, аТаһы ла Аллаһ Рәсүле ﷺ менән бергә алышҡа сығып, шунда башын һалған була. Уларҙың вафаты тураһында хәбәр иткәс, ҡатын: «Аллаһ Рәсүле ни хәлдә?» тип һорай. «Барыһы ла яҡшы, эй Умму Фәлән! ӘлхәмдүлиЛләһ, уның хәле һеҙ теләгәнсә яҡшы», -тип яуап бирәләр. Ҡатын: «Күрһәтегеҙ миңә уны! Минең бик күргем килә», ти. Пәйғәмбәргә ﷺ төртөп күрһәткәс ул: «Һин тере саҡта барлыҡ ҡайғы-хәсрәт әһәмиәтһеҙ!» — ти. Мосолмандарҙың дошман эҙе буйлап сығыуы Мөшриктәр: «Һеҙ бер ни ҙә эшләмәнегеҙ! Халыҡ намыҫын ергә һалып тапанығыҙ! Мосолмандарҙы тулыһынса тар-мар итеү мөмкинлеген ҡулдан ыскындырҙығыҙ!» -тип бер-береһен битәрләй башлай. Аллаһ Рәсүле ﷺ дошманды эҙләргә .ҡуша. Өхөд көнөнөң иртәгәһенә мосолман һуғышсылары йәрәхәттәре арҡаһында бик көсһөҙ була әле. Пәйғәмбәрҙең ﷺ мүәҙҙине кешеләргә дошманды эҙләп сығырға кәрәклеге хаҡында хәбәр итә. Кисәге яуҙа ҡатнашыусыларҙан башҡа бер кемдең дә сығырға тейеш түгеллеге хаҡында белдерә. Ныҡ яраланған булыуҙарына ҡарамаҫтан, мосолмандар Аллаһ Рәсүле ﷺ менән бергә китә. Бер кем дә тороп ҡалмай. Күмәкләшеп Мәҙинәнән һигеҙ миль алыҫлыҡта булған Хәмрә Әсәд ерлегенә барып етәләр. Аллаһ Рәсүле ﷺ менән мосолмандар унда дүшәмбе, шишәмбе һәм шаршамбы көндәре булалар ҙа кире Мәҙинәгә әйләнеп ҡайталар. Өхөд көнөндә мосолмандар араһынан етмеш кеше шәһит була. Уларҙың күбеһе — ансарҙар (радыйаЛлаһу ғәнһүм). Мөшриктәр араһынан егерме ике кеше үлтерелә. «Мөхәммәт Мостафа Пәйғәмбәрҙәрҙең йөҙөк ҡашы», Әбүл-Хәсән Ғәли ән-Нәдүи (1914—1999), Нәркәс Алсынбаева тәржемәһе Twitter Digg Facebook Delicious StumbleUpon Эта запись написана автором Назир Сабитов, 09.10.2018 в 00:49, и размещена в категории Пәйғәмбәрҙәр тарихынан. Следите за ответами на эту запись с помощью RSS 2.0. Вы можете написать комментарий или разместить обратную ссылку на своем сайте. Ошо сайтта кәрәк мәғлүмәт эҙләр өсөн, аҫҡы юлға, мәҫәлән: башҡорт, – тип яҙһағыҙ шул биттәр асыла Ошо аҫтағы *поиск* юлға кәрәк һорау (мәҫәлән: доға (ошо һүҙҙе копировать итеп)) яҙһағыҙ – шул биттәр асыла
Һуңғы бер нисә йыл ауыл кешеһе өсөн үтә ҡатмарлы килә: йә ҡойма ямғырҙар, йә ҡоролоҡ ҙур ыҙалыҡ менән үҫтергән уңышты һәләк итә. Шуға ҡарамаҫтан, ауыл эшсәндәре үҙҙәренең ер алдында булған бурысын йыл һайын намыҫ менән үтәй. Район хакимиәтенең мәғлүмәт-консультация үҙәгенең баш агрономы Рәфис Абдуллин районда мал аҙығы әҙерләү барышына ҡыҫҡаса анализ яһаны. Уның билдәләүенсә, был йүнәлештә эштәр ҡәнәғәтләнерлек темпта бара. 9 авгусҡа ҡарата мәғлүмәттәргә килгәндә, дөйөм алғанда, район буйынса әҙерләнгән бесән 11750 тоннаға еткән, 8350 тонна сенаж траншеяларға һалынған. Бөтәһе 5680 гектар сабылған. Мал башына шартлы рәүештә 24 ц аҙыҡ берәмеге етештерелгән. — Бесәндең төшөмө яҡшы,йәшел масса тос. Быйыл һәр баш малды фураждан тыш 28 центнерҙан ашыу аҙыҡ берәмеге менән тәьмин итеү бурысы ҡуйылғайны. Әлеге мәлдә план үтәлеше яҡынса 85 процент тәшкил итә, — ти Рәфис Шакирйән улы мал аҙығы кампанияһында ҡатнашыусыларҙың хеҙмәтен юғары баһалап. Рәғиҙә Ғиззәтуллина. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Инйәр" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации
Башҡортостан Республикаһында мәктәпкәсә белем биреүҙең 100 йыллығы уңайынан «Башҡортостан Республикаһында мәктәпкәсә белем биреү хроникаһы – 100 йыл» исемле китап донъя күрҙе. Баҫмала мәктәпкәсә белем биреү системаһының тарихи үҫеш этаптары асылған, балалар баҡсалары, ветеран тәрбиәселәр тураһында мәғлүмәт тупланған. «Башҡортостан Республикаһында мәктәпкәсә тәрбиәнең алтын фонды» бүлегендә райондашыбыҙ Людмила Ивановна Онина тураһында материал урынлаштырылған. Ул – педагогик хеҙмәт ветераны, Башҡортостан Республикаһының мәғариф отличнигы, Рәсәй Федерацияһының маҡтаулы дөйөми белем биреү хеҙмәткәре. Әлеге ваҡытта Кушнаренко ауылының «Йылайыу» балалар баҡсаһында музыка етәксеһе булып эшләй. Беҙҙең хәбәрсе. Читайте нас в Газета "Сарманай" региональная газета г.Дюртюли, Дюртюлинского,Илишевского Кушнаренковского и Чекмагушевского районов Республики Башкортостан Регистр.номер ПИ №ТУ 02-01522 Главный редактор Амирханов Ф.Ф.
Бөгөн Октябрьский ҡалаһында спорт ориентиры буйынса Бөтә Рәсәй ярыштары һәм Рәсәй кубогы башланды. Рәсәй кубогында 2003 йылғы һәм унан да өлкәнерәк ир-егеттәр, ҡатын-ҡыҙҙар ҡатнаша. Бында 2021 йылдың февралендә Эстонияла үтергә тейешле донъя чемпионатына спортсыларҙы һайлап алыу этабы ойошторола. Ярыштарҙа шулай уҡ Октябрьскийҙан 70 спортсы ҡатнаша. Бөгөн Октябрьский ҡалаһында спорт ориентиры буйынса Бөтә Рәсәй ярыштары һәм Рәсәй кубогы башланды. Рәсәй кубогында 2003 йылғы һәм унан да өлкәнерәк ир-егеттәр, ҡатын-ҡыҙҙар ҡатнаша. Бында 2021 йылдың февралендә Эстонияла үтергә тейешле донъя чемпионатына спортсыларҙы һайлап алыу этабы ойошторола. Ярыштарҙа шулай уҡ Октябрьскийҙан 70 спортсы ҡатнаша. «Саңғыла спорт ориентирлашыу буйынса спортсыларҙы, тренерҙарҙы һәм судьяларҙы ихлас сәләмләйем. Бөгөн ҡунаҡсыл Башҡортостанда, уның күркәм ҡалаларының береһе Октябрьскийҙа Рәсәйҙең 23 төбәгенән 300-ҙән ашыу ҡатнашыусы йыйылды. Республикала ошо спорт төрөнөң үҫешә башлауы данлыҡлы тренер Анатолий Викторович Богдановтың исеме менән бәйле. Беҙҙең команда һәр ваҡыт яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтте. Бөгөн һауа торошо ла һәйбәт. Бөтәһенә лә уңыштар, һәм, әлбиттә, еңеүҙәр теләйем», — тине Радий Хәбиров, ярышта ҡатнашыусыларға мөрәжәғәт итеп. Әйткәндәй, бөгөн республика етәксеһе эш сәфәре менән Октябрьскийға килде. Рәсәй йыйылма командаһының баш тренеры Николай Кудряшов республика һәм ҡала властарына ҡунаҡсыллыҡ өсөн рәхмәт белдерҙе. «Шундай ауыр ваҡытта үҙегеҙҙә беҙҙең ярыштарҙы үткәрергә мөмкинлек тапҡанығыҙ өсөн рәхмәт. Спортсыларға Европа һәм донъя чемпионаттарында ҡатнашыу өсөн Рәсәйҙең йыйылма командаһына эләгеүҙәрен теләйем», — тип билдәләне Николай Кудряшов. Радий Хәбиров әйтеүенсә, коронавирус инфекцияһы буйынса хәлдең тотороҡланыуы асыҡ һауала ошондай ярыштар уҙғарырға мөмкинлек бирҙе. Ҡалала әлеге спорт төрөн үҫтереү һәм ҙур ярыштар ойоштороу өсөн бөтә шарттар бар. Күп спортсыларҙың, шул иҫәптән балаларҙың килеүе, республика етәксеһе һүҙҙәренсә, республикаға, ярыштарҙа ҡатнашыусыларҙың ғүмерен һәм һаулығын тәьмин итеү өсөн күрелгән сараларға ышаныс күрһәтеүҙәре хаҡында һөйләй. Башинформ. Читайте нас в "© 2020 Башҡортостан Республикаһы Ғафури районы муниципаль районының "Табын" ижтимағи-сәйәси гәзите. Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации. Газета зарегистрирована Управлением Федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Свидетельство ПИ № ТУ 02-01436 от 1 сентября 2015 года. Главный редактор: Кинзябаева Гульдар Барыевна.
Интернетта Яңы йылға ҡалған көндәрҙе һанайҙар... Ә һеҙ әҙерләнә башланығыҙмы? Ғаилә менән өҫтәл артына йыйылышып, шаярып-көлөшөп, (сюрприздар һалып) билмән эшләүҙәр һағындыра. Интернетта Яңы йылға ҡалған көндәрҙе һанайҙар... Ә һеҙ әҙерләнә башланығыҙмы? Ғаилә менән өҫтәл артына йыйылышып, шаярып-көлөшөп, (сюрприздар һалып) билмән эшләүҙәр һағындыра. Читайте нас в © "Ейәнсура таңдары" сайты, 2020 Гәзит Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идаралығында теркәлде. ПИ ТУ02-01355-се һанлы теркәү тураһында таныҡлыҡ 2015 йылдың 10 июлендә бирелгән.
Ошо йомала бөтә донъя мосолмандары изге байрамдарыбыҙҙың береһе – Ҡорбан ғәйетен ҡаршы алырға йыйына. Был көндәрҙе ысын күңел менән тәүбә итеп ҡаршыларға кәрәк, тип нәсихәт бирә динебеҙ. Ошо йомала бөтә донъя мосолмандары изге байрамдарыбыҙҙың береһе – Ҡорбан ғәйетен ҡаршы алырға йыйына. Был көндәрҙе ысын күңел менән тәүбә итеп ҡаршыларға кәрәк, тип нәсихәт бирә динебеҙ. Изге Зөлхизә айы Зөлхизә, йәғни Ҙулхиджә(ғәрәп) – ислам динендәге 4 изге айҙың айырыуса мөҡәтдәсе, хөрмәтлеһе. Исламға тиклем был айҙы ғәрәптәр "мәймүн" тип атаған. Изге айҙың унынсы көнөндә Ҡорбан байрамы үткәрелә. Төп фарыз – хаж ғәмәле Ҡорбан ғәйетендә башҡарыла. Ул пәйғәмбәребеҙ хаж ҡылған Зөлхизә айының унынсы көнө менән билдәләнә. Быйыл ғәйет намаҙы миләди иҫәп буйынса 31 июлгә тура килә һәм ҡояш сығып көйәнтә буйы күтәрелгәс башлана. Аллаһы Тәғәләнең ризалығына өмөт итеп ҡорбан салыу Зөлхизә айының 10-сы, 11-се, 12-се көндәрендә башҡарыла. Ғәйет ҡорбанын быйыл 31 июлдә, йәки 1- 2 августа иртәнсәк, ҡояш ҡалҡып бер ни тиклем ваҡыт үткәс, салырға кәрәк. Ҡорбан малы Ҡорбанға һарыҡ, кәзә, һыйыр, дөйә кеүек пар тояҡлы мал һуйыла. Кәзә, һарыҡ – 1 йәштән, һыйыр малы – 2 йәштән, дөйә 5 йәштән үтергә тейеш. Ҡорбанға һимеҙ, теүәл ағзалы малды (ауырымаған, сатанламаған, ҡолаҡ, ҡойроғо, мөгөҙө 3-тән бер өлөшөнән дә артығыраҡ ҡырҡылмаған, өҙөлмәгән, һынмаған) һайларға кәрәк. Һарыҡты, кәзәне – бер кеше, һыйырҙы 7 кеше (ғаилә) исеменән ҡушылып салырға мөмкин. Әммә күмәкләп салғанда һәр береһенең дә ҡорбанға аныҡ ниәте булырға тейеш. Хатта берәүһе генә ит өсөн салам тиһә, йәки башҡа уй менән ниәттән тайпылһа, ҡалған 6-һының ҡорбаны ҡабул булмай. Һыйырҙы 7 һәм унан кәмерәк кеше ҡорбанлыҡ итә ала, кеше һаны 7-нән артһа – ярамай. Итен өлөштәргә киҫәкләп түгел, ә үлсәп бүләләр. Ҡорбан салыу доғалары Ҡорбанды салыусы хайуанды аяҡтары менән ҡиблаға ҡаратып һул яғына ятҡырғандан һуң, һуйыу алдынан ошо һүҙҙәрҙе әйтергә тейеш: «Бисмилләһи, үәллаһу әкбәр, Аллаһуммә һәҙә минкә үә иләйкә, Аллаһуммә тәҡаббәл миннии». Мәғәнәһе: «Аллаһтың исеме менән, Аллаһ иң бөйөк, Йә Аллаһ! Был (ҡорбан) Һинән ине һәм ул Һинең өсөн, Йә Аллаһ! Уны минән ҡабул ит». Әгәр кеше бөтөн ғаилә ағзалары исеменән ҡорбан салырға теләһә, ул ваҡытта ул шулай ти: «Бисмилләһи, үәллаһу әкбәр, Аллаһуммә һәҙә ғәннии үә ғән әәли бәйтии». Мәғәнәһе: «Аллаһтың исеме менән, Аллаһ иң бөйөк, Йә Аллаһ! Был (ҡорбан) минән һәм минең ғаиләмдән». Шулай уҡ был уҡыла торған һүҙҙәргә тиклем ҡорбанды салыу алдынан Мөхәммәд (с.ғ.с) әйткән һүҙҙәрҙе лә уҡыу сөннәт ғәмәл булып һанала. Жәбир ибн Ғабдуллаһ (р.ғ) исемле сәхәбәнән хәбәр ителә: «Мөхәммәд (с.ғ.с) ҡорбан итеп ике мөгөҙлө, аҡ төҫтәге, беселгән тәкәне салды. Ул уларҙы салырға тип ятҡырғас түбәндәге һүҙҙәрҙе әйтте: «Инни үәжжәһтү үәжһии лилләҙии фәтарас-сәмәәүәәти үәл әрдъ ғәләә милләти Ибраһиимә хәниифәә үә мәә әнәә минәл мүшрикиин. Иннә саләәтии үә нүсүкии үә мәхйәәйә үә мәмәәтии лилләһи Раббил-ғәәләмиин. Ләә шәриикә ләһ. Үә биҙәәликә үмиртү үә әнәә минәл-мүслимиин». Мәғәнәһе: «Дөрөҫлөктә, мин йөҙөмдө Аллаһҡа тиңдәш ҡылмайынса, Ибраһим пәйғәмбәр динендә булған килеш, күктәрҙе, ерҙе барлыҡҡа килтергән Затҡа йүнәлттем. Һәм мин Аллаһҡа тиңдәш ҡылыусыларҙан түгел. Дөрөҫлөктә, минең намаҙым да, ҡорбаным да, тормошом һәм үлемем дә донъяларҙың Раббыһы Аллаһ өсөн. Уның тиңдәше юҡ. Мосолмандарҙан булған хәлдә миңә шуны эшләү әмер ителде. Йә Аллаһ! Был (ҡорбан) һинән (килгән ризыҡ) һәм ул һинең өсөн Мөхәммәдтән һәм уның өммәтеннән (салына). Аллаһтың исеме менән. Ул Аллаһ иң бөйөк. Һуңынан ул уларҙы салды» Ҡорбан байрамдары мөбәрәк булһын! Ҡылған ғәмәлдәребеҙ, салған ҡорбандарыбыҙ ҡабул булһын. Донъялар тыныс, имен булһын! Фото: интернет Читайте нас в Сайт общественно-политической газеты «Торатау» города Ишимбая и Ишимбайского района Регистрационный номер ПИ ТУ02-01361. Свидетельство выдано Управлением Федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан от 24.07.2015 г.
7-се дәрес Тере йән эйәләре булғас, ҡуян көткәндә лә юғалтыуһыҙ булмай инде. Ҡыҙғаныс, әлбиттә. Тик төрлө сәбәптәр арҡаһында килеп сыҡҡан бәләләргә әҙер булырға кәрәк. Тәүгә нәҫел килтергән ҡуян, балаһын ҡыҙғанып, тапап үлтереүе лә ихтимал. Йә улар инәләренең елененә йәбешеп, ояһынан тыш­ҡа сыға ла өшөп үлә. Бер аҙ үҫеп, ашай башлау менән дә юғалтыуҙар була әле. Тәүҙә үҙем дә үлгән шешҡолаҡтарҙы йәлләп, илай-илай ояларынан ҡыҫҡыс менән алып ҡуя инем. Хәҙер өйрәндем инде. Әле ошо ҡуяндарым менән булған күңелһеҙ бер хәл тураһында һөйләмәксемен. Былтыр ҡар һуң ятты. Һуғымға әҙерләнгән ҡуяндарҙың йөнө әле матурланмағас, уларҙы һуймай торҙоҡ. Бер төндө бахырҡайҙарға эт өйөрө һөжүм иткән. Ярай әле ул көндө ашатырға барманым. Эргәләрендә үҙем дә бәләгә осрар инем, Аллам һаҡлағандыр. Эттәр тәҙрә ҡапҡасын емереп ингән дә ҡанлы туй ойошторған. Ситлектәрҙе умырып асҡандар ҙа ҡуяндарҙы быуғандар, өҙгөләп ташлағандар... Әлбиттә, ошо йыртҡыс эттәрҙе тотоп, хужаһын асыҡлаһаҡ, ниндәйҙер кимәлдә юғалтыуҙы ҡаплатып булыр ине. Әммә беҙ бер ни ҙә ишетмәгәнбеҙ шул. Һөҙөмтәлә, был юғалтыуҙан һаман арына алмайбыҙ. Һарайҙан 7 тоҡ емтек сығарҙыҡ. Яҡынса һанап сығарғанда, юғалтыуҙың хаҡы 100 мең һумға барып баҫты. Сөнки араларында тоҡомло ҙур-ҙур ҡуяндар ҙа, уларҙың балалары ла бар ине. Йәл, әрәм булдылар. Һанауымса, был ҡанлы төндө 98 ҡуянымды юғалттым. Өҫкө урындарҙа ултырғандары ғына – ни бары дүртәүһе генә бәләнән ҡотолған. Яратҡан Серебрянка исемле ҡуяным да иҫән ине. Был ваҡиғанан һуң оҙаҡ шаңҡып йөрөнөм. Хатта яңынан был эшкә тотонорғамы-юҡмы, тип тә уйлап ҡуя инем. Яйлап-яйлап бер йыл эсендә ҡуяндарҙы күбәйттек. Быйылғы һуғымға әҙерләгәндәре әҙерәк, уларҙы хәҙер тиреһенең матурланғанын көтмәй генә һуябыҙ. Ошо ҡот осҡос хәлдән һуң һунарсыларға мөрәжәғәт иттем. Сөнки күптәр: «Был эт түгел, ә чупакабра! Улар булһа, бер-икеһен генә ашар ине лә китер ине»,– тине. Үҙ күҙебеҙ менән күрмәһәк тә, һунарсылар эт икәнлегенә ышандырҙы. Баҡһаң, хужалары уларҙы һунар өсөн тотҡан булған. Авдонда дүрт кешенең ҡуяндарын да тар-мар итте был эттәр. Һуңынан әллә тотолдолар, әллә хужалары ишетеп ҡалып, үҙҙәрен бәйләп ҡуйҙы. Башҡаса бындай хәл ҡабатланманы. Шулай итеп, ситлектәрең һәйбәт булып, гел ҡарап торһаң да, көтөлмәгән юғалтыуҙарға дусар булыуың ихтимал. Ярар, төшөнкөлөккә бирелмәйек, дуҫтар! Халыҡ әйтмешләй, ваҡыт дауалай ул. Һау булайыҡ! Өфө ҡалаһы. Читайте нас в 1930 йылдың 12 февраленән нәшер ителә. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһы» нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Баш мөхәррире — Мирсәйет Ғүмәр улы Юнысов. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2015 йылдың 18 авгусында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ №ТУ02-01403. Республиканский информационный центр – филиал государственного унитарного предприятия Республики Башкортостан Издательский дом «Республика Башкортостан». Р./счёт 40602810200000000009 в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г.Уфа, БИК 048073770, ИНН 0278066967, КПП 027843012, к/с 30101810600000000770.
Фәйрүзә һуңғы мәлдә бөтөнләй хәлдән тайҙы. Ашҡаҙан, тағы ла әлеге ашҡаҙан. Әсәһен дә, олатаһын да, иң оло ағаһын да алып киткән ашҡаҙан. Әсәһе алтмыш һигеҙҙә хушлашҡайны яҡты донъя менән, ә уға ни бары алтмыш дүрт кенә. Әсәһе йәшенә етергә әле ярты тиҫтә ғүмер бар. Иртәрәк йәбеште түгелме был яман шеш. Врачтар ҡалай ғына йәшерергә тырышһа ла, үҙе лә һиҙенгәйне шул. Айҙан ашыу район дауаханаһында ятыуы бушҡа тиһеңме? Ашауын ашаған да кеүек, тик телең осо нимә ҡапҡанды ла тоймағас һуң? Шаулап ултырған имән әле һин, йәшен дә алмай, һыуыҡҡа ла бирешерлек түгелһең, тип таныш врачы тынысландырған була ла, тик күңеле тәненән алда һүнмәһен тип өмөтләндереүе генәлер шу-ул. Ысынын әйткән әҙәм ҡатындарҙы имәнгә тиңләр инеме, һантый, ғәҙәттә нескә билле талға оҡшаталар, йә ҡайындай ҡупшыһың, тиҙәр бит. Холҡо менән имәндәй ҡаты, ныҡ, һыҙланыуҙарына түҙер был, тиеүелер. Аңлай, барыһын да аңлай Фәйрүзә. Үҙе түҙер ул, сыҙар, ҡапыл ғына һынмаҫ. Ә бына Мәргәне, Мәргәне һуң? Унһыҙ бер көн дә тора алмаясаҡ бит ул. Кендеге менән йәбешкән ул Фәйрүзәгә. Әле ауылдан дауаханаға килеп йөрөгәнендә лә, балауыҙ һығып уҡ ултырмаһа ла, күҙе тулы һағыш ине, тиҙерәк ҡайт инде, һыйырың да һағынған, тәҙрә төптәрендә гөл-сәскәләрең баш ҡалҡыта алмай илай, самауырың телһеҙ ҡалды бөтөнләй, тип һамаҡлағаны бына һаман ҡолаҡ төбөндә. Тик үҙе һере, мин дә һағындым, тип әйтергә теле әйләнмәй. Белә уны Фәйрүзә, яғымлы һүҙ әйткеһе килһә, балалар һымаҡ ҡулы менән башын һыйпай башлай. Әле лә шулай, оҙаҡ үҙ башын үҙе һыйпап ултырҙы. Тик йөрәккә шифа булырҙай һүҙен генә ҡыҙғанды. Юҡ ҡыҙғанманы ул, ирҙең теленән сығыр татлы тойғоһо күҙҙәрендәге моңло ҡарашы аша Фәйрүзәнең йөрәгенә киреһенсә ауыр уй булып ятты: «Минән ҡалһа, нишләр был бахырҡай?» Уй, өйөн һағынып ҡайтты Фәйрүзә. Һәр нәмә һағындырған кеүек булһа ла, тәүҙә өй эсе һыуыҡ һымаҡ, түбәләге лампочкалар һүрән янған кеүек тойолдо. Мәргән мейес тултырып ут яғып ебәрһә лә, берауыҡ һаман йылына алмай бер булды. Күңелендәге шик-шөбһәһе бар тәнен дерелдәтә ине, буғай. Самауыры ҡайнап сыҡҡансы тәүҙә яйлап ҡына гөлдәренә һыу һибеп сыҡты. Уларҙың хәлен белеште, эй ғүмеркәйҙә-әре тип, һарғайған япраҡтарҙы ҡайсы менән ипләп кенә ҡырҡты. Өйҙәге тынлыҡты Мәргәндең ғыжылдап йүткергән тауышы ғына боҙғоланы. «Мин юҡта үҙен йүнләп ҡарамағандыр ҙа, ана, тамағына ла бәргән, ней тәмәкеһен ташламай, йүләр,» – тип эстән генә һуҡранып та ҡуйҙы. Сәйҙе тәүҙә тауыш-тынһыҙ ғына эстеләр. Мәргәндең сабыйҙарса балҡып торған күҙҙәре генә табынға йәм өҫтәгәндәй булды. «Минең ҡайтыуыма һөйөнгән булып ултырыуылыр инде, ғәрипкәйемдең, оҙаҡламай яңғыҙы ҡаласаҡ, уй, ниндәй һынауҙар көтәсәген белмәй әле бахырым», – тип уйлап ултырҙы Фәйрүзә. Икенсе сынаяғын эсеп бөткәс, тирләп китеп, иңендәге шәлен һалды. Йөҙө алһыуланды, күҙенә нур ингәндәй булды уның. Уңарса булмай, ҡатынының уйсан йөҙөнә беленер-беленмәҫ кенә яҡтылыҡ-йылылыҡ ятҡанын күреп, Мәргән дә телгә килде: – Ҡалай сәй килеште, һин юҡта тәме лә, өҫтәлдең йәме лә юҡ ине, ай бөгөн килеште, эсеп туйып булмай ҙаһа. Йүткереү ҙә томаланғандай булды. Ҡушҡайын яланынан йыйып алып ҡайтҡан мәтрүшкә-фәләнде бешергәйнем, тояһыңмы тәмен? Фәйрүзә тәү ҡапҡандай, сәйен әҙләп-әҙләп кенә йотҡолап ҡараны, үәт ҡыҙыҡ, уйҙарына бирелеп сәйенең тәмен дә тоймай ултырһынсы әле. Эйе шул, мәтрүшкә тәме ләһә, ауыҙы тәм тоя бит, тоя бит былай булғас! Ҡушҡайын мәтрүшкәһен дә тоймаһа инде. – Ҡушҡайын яланыныҡын һалғайныңмы? – тип ихлас йылмайҙы хужабикә. – Әйтәм тыным иркенәйеп, күңелем бөтәйеп китте шул. – Иртәгә Ҡушҡайын миндеге менән тәнеңде иҙрәткәнсе, йәнеңде иңрәткәнсе сабып та алһам, бөтөнләй кеше булып китерһең әле. «Шулай булһа икән дә бит, их белмәйһең әле һин, Мәргән. Ҡушҡайын миндеге лә, мәтрүшкәһе лә ярҙам итмәҫ инде хәҙер Фәйрүзәңә. Хәләлеңдең үлем яланына табан юл алғанын һиҙенмәйһеңме ни әҙерәк...» – яманһыу уйҙарынан Фәйрүзәнең илағыһы килде. Ауыҙы, теле тойған мәтрүшкә тәмен тоҙло йәш тәме менән бутағыһы килмәне. Түҙҙе. – Үҙеңде сабырға кәрәк, бигерәк ныҡ һыуыҡ алдырғанһың, – тигән булды, күҙен йәшереп. Йоҡларға ятҡас, ҡатын иренең уға ғына хас еҫен еҫкәп, тәне йылыһын тойоп берсә кинәнеп, һыйынып, берсә үҙенең балнис еҫе һеңгән тәненән тартынып ятты. Мәргән дәртенең теҙгенен бер аҙ ысҡындырып ебәргәйне лә, ҡатынының, мунса ингәс, тигән иркә, ләкин ҡәтғи тауышын ишеткәс, хис-тойғоһон тышаулап ҡуйҙы. Яҙһа, мунсала ысҡындырыр тышауын. * * * Фәйрүзәне йоҡо алманы. Үҙенән бигерәк Мәргәнен уйланы. Мин инде үлермен дә ҡотолормон, ә ул һуң нисек йәшәр минһеҙ, тигән уй бауырына төштө. Күркәм бит әле ул, бик күркәм, йәшәйһе ғүмере алда әле, теге осҡа тиклем бараһы ла әле бараһы. Сәсе генә ағарҙы ла, бер аҙ йөҙөн сырыштар баҫты инде. Сырайы йәштәрсә, тоҡанырҙай һаман да. Ә йәш сағында ниндәй ине! Ул бөҙрә сәс, ул бәһлеүән кәүҙә. Әле шулай ине тип һөйләһәң ышанмаҫтар. Уҡаһы әле лә ҡойолмаған иренең, кисеттә дарыһы ла етерлек, улай тиһәң. Торғаны менән кәртинкә бит, тип көнләшеп тә, һоҡланып та әйтер ине әхирәттәре. Димләп ҡауыштырғайнылар уларҙы. Ул саҡта Фәйрүзә егерме бишен артылырға тора ине. Райүҙәктә уҡытыусы булып эшләй. Уҡытыусы булыу ул саҡта бигерәк маҡтаулы, һәр кем был һөнәр эйәләрен алла урынына күрә ине. Егерме биш йәш. Ниндәй генә абруйлы әҙәм булмағайы, заманында ултырып ҡалған ҡыҙҙар иҫәбендә ине бит Фәйрүзә. Төҫкә-башҡа бик күркәм булмағандыр үҙе лә. Артыҡ ныҡ һипкелле булды, шуның арҡаһында иң гүзәл мәлде – яҙҙы яратманы. Был миҙгелдә ул себен ярауҙары (кемдәрҙер уларҙы ҡояш ҡыҙсыҡтары тигән була, ысын исеме ана шулай ул һипкелдәрҙең) бигерәк шашып китеп, битте ҡаплау ғына түгел, ҡолаҡ япраҡтарына үрләй торғайнылар. Яҙҙан ҡасып, өйөнә, үҙенә бикләнә Фәйрүзә. Ә мөхәббәт яҙҙа шыта, яҙҙа бөрөләнә, яҙҙа сәскә ата. Өй ҡыйығынан тамған тамсыларҙың яра-там-там тип тамғанын ишетә, кесерткәндең дә сәскәләй күренгәнен һиҙенә барыбер ҡыҙ йөрәге. Тик... Һипкеленән бигерәк Фәйрүзә ирҙәрҙеке кеүек яҫы устарынан ояла торғайны. Был етешһеҙлек бала сағынан эшкә әрһеҙлегенән килдеме, әллә нәҫелдәнме инде. Ят кеше менән һөйләшкәндә ике ҡулын ҡайҙа ҡуйырға белмәй, йә кеҫәһенә тыға, йә артына йәшереп бер була торғайны. Был үҙ артынса ҡатын-ҡыҙҙарға хас булмағаныраҡ хәрәкәттәр яһарға мәжбүр итер ине. Һуңынан ҡәйнәһе, урушка-дәфтәр генә тотоп эшләгән бисәнең эшкә эрәте лә, әрһеҙлеге лә булмаҫ тип борсолоуын борсолғайным да, иллә мәгәр ошо көршәк ҡапҡасындай устарыңды күреп үҙ иттем мин һине, килен, тип ихлас арҡаһынан һөйөр булды. Йәмһеҙлеге арҡаһында институтта уҡығанда ла, эшләгән осоронда ла яҙмыш уны егеттәрҙең йылы ҡарашынан да, башҡаһынан да мәхрүм итте, яратам, мөхәббәтем тигән татлы һүҙҙәр менән дә иркәләмәне. Һөйөү илендә ул бөкрө-ғәрип ҡыҙ булды. Яҙмышына шулай күнеп тә бара ине. Кемгә димләһәләр ҙә риза ине буғай ул саҡта. Аҡйылға ауылындағы колхоз бухгалтерынан яусы булып килгәстәре, уҡыған әҙәмгә уҡыған кешене генә димләүҙәре инде, күрәһең мөхәббәт тигән юлдаштарына арбаларында урын булмағандыр, йәшәгәндә тиң күрмәҫ барыбер, тип бик уйланғайны. Тик артҡа ла юл юҡ ине. Яңғыҙың ғүмер кисереп, яңғыҙың ҡартайып ултыраһыңмы ни. Буласаҡ иренең ғәрип икәнен белгәс, үҙенең ысынлап та үтемһеҙ тауар икәнен аңланы. Әле ризалыҡ бирһә лә, бирмәһә лә, бәхетһеҙ яҙмыш көтәсәк барыбер, тип юраны. Бәхеткә күрә, юрағаны юш булманы, бәғерле булды яҙмышы. Ә инде сибәр Мәргәнде күргәс, үҙен ниңәлер йолҡош үрҙәккә оҡшатты. Тиң түгел ине улар һөйөү илендә: береһе – аҡҡош, икенсеһе – йолҡош... Тик аҡҡош сатан ине. Ә осар ҡошҡа аяҡ нимәгә, ҡанаты имен булһын. Кәмһенде, бик кәмһенде тәүҙә Фәйрүзә. Һуңғараҡ аҡҡошо осоп китер тип ҡурҡты. Тик аҡҡошо йолҡошона тоғро ҡалды. – Ҡарасҡы кеүек йәмһеҙ кәләште нимә тип алдың икән һин, Мәргән? – был һорауҙы йыш бирә торғайны ҡатыны иренә. – Йәмһеҙ ине күрә белмәгәндәргә. Йәмһеҙ, ләкин һөймәлекле ине. Ә һөймәлекле һөйәк тамаҡҡа тормай ул, – тип ҡысҡырып көлөп ебәрә Мәргән. Иҫләһәң, ваҡытында, мәргәнлегең ҡайҙа булған, Мәргән, атҡан уғың һаҙ баҡаһына барып ҡапҡан түгелме, тип уның йәнен үртәүселәр булмаған тиһеңме? Ул саҡта киреһенсә, бөтә ағзалары теүәл, юғары белемле мөләйем ҡыҙ алдында Мәргәндең үҙен нисек кәмһенеп, оялсан тотоуын Фәйрүзә белмәне лә. Юҡ, ире тыумыштан зәғиф түгел ине. Әрме хеҙмәтендә ҡаза күреп бер аяғын өҙҙөрөп ҡайтҡайны ул. Госпиталдә ятҡанда һөйгән ҡыҙының үҙен ташлауын ишетте. Ғәрип ир миңә кәрәкмәй, тип әйткән имеш... Аяғын ғына түгел, рухын ҡаҡшатып, тормошҡа, ҡыҙҙарға булған ышанысын юғалтып ҡайтҡайны ул саҡта Мәргән. Бер йығылһаң, ҡалҡыныуҙары ауыр икән шул. Яҡындары Мәргән алдында, кәләш, ҡатын кәрәк, тип һүҙ ҡуҙғатырға ҡурҡыр булдылар. Был һүҙҙәр уны сығырынан сығарҙы. Ул мәңге үҙемә тиң тапмам, мин Квазимодо, тип һәм шуға ныҡлы ышанған бер иҫәргә әйләнгәйне, шикелле. Бара-бара ваҡыт үҙенекен иттеме, йөрәктәге яралар бер аҙ бөтәштеме инде, үҙендә көс тапты кисәге һалдат, тәүҙә бухгалтерлыҡҡа уҡып сыҡты, шунан ныҡлап эшенә сумып, үҙ эшенең оҫтаһына әйләнде. Колхоз рәйесе, райүҙәктән ултырып ҡалған бер уҡытыусыны димләйек әле үҙеңә, ҡустым, тигәс, һис көтмәгәндә, маташтырып ҡарағыҙ һуң, тип ҡапыл риза булды ла ҡуйҙы. Уның сәбәбе ябай ине. Әйтелгән һөйләмдә, юҡ, юҡ, тәҡдимдә түгел, әйтелгән һүҙҙәр теҙмәһендә Мәргән өсөн үтә лә ҡәҙерле һүҙ бар ине. Уҡытыусы булыуы ла, димләүҙәре лә әүрәтмәне уны. «Ултырып ҡалған» – уның хәленә инерҙәй иң татлы һүҙ ошо ине. Утыҙын ҡыуған егеткә, тимәк, ул ғына тиң булырға мөмкин. Ниңәлер Тәңре уға шулай тип әшкәртте, шуға инандырҙы ла ҡуйҙы. Ә Фәйрүзәнең үҙен күргәс, йоҡлар йоҡоһон, ашар ашының тәмен юғалтты ҡарт егет. Күрер күҙгә ғашиҡ итерҙәй һылыулығы булмаһа ла, ҡарашындағы тоғролоҡмо, артыҡ баҫалҡылыҡмы, әллә уның да яңғыҙлыҡтан арып, тик һиңә генә мохтажмын, тигән ҡатын-ҡыҙға ғына хас йәлләткес, ымһындырғыс сихырмы – белмәҫһең, бер тылсым көсө бар ине ҡарт ҡыҙҙа. Тәү күреүҙән үк уға тартылды Мәргән, уны юғалтыуҙан ҡурҡты. Алма ныҡ бешкән, өҙөлөп төшөр ҙә, сереп юҡҡа сығасаҡ. Юҡ, кемдер ауыҙына ҡабасаҡ түгел, ә серейәсәк бына. Уның һымаҡ... Райүҙәккә барып танышып ҡайтҡас та, ата-әсәһен аптыратып, иртәгә үк яусы ебәреүҙәрен, ҡыҙ риза булһа, никахты тиҙләтеүҙәрен һораны. Алма бешкән сағында тәмле була... * * * – Йәш саҡты уйлап ятам, Мәргән, – Фәйрүзә иренә еңелсә генә ҡағылып алды.– Бигерәк йәмһеҙ инем бит ул мин. Нимә тип мине алырға булғанһыңдыр. Ултырып ҡалыр был Мәскәй, тип йәлләнеңме икән, ә? – Йәмһеҙ булһаң да, тәмлеһең шул... иртәгә мунсала... – тип мығырҙаны йоҡо аралаш ире. Тәүге никах төнөн уйлаһа, Фәйрүзәнең тәне әле лә земберләп китә. Еңелсә ойошторолған табындан һуң аулаҡ өйгә алып барҙылар. Барҙылар тигәс тә, күршеһенең таҫма таҡһаң да талымланмаҫ бейәһен еккән булып, йүкә ҡабыҡлы йөк арбаһында шығыр-шығыр килеп дүрт өй аша үттеләр инде. Көнө буйы йәштәрҙе оҙатып йөрөгән ҡояш арығайны, офоҡҡа килеп һыйынды ла күҙен йомам-йомам тип кенә тора ине был саҡ. Бер-береһен икенсе тапҡыр ғына күргән ике йүләр, хәҙер шулай тигән булаһың инде, нишләргә белмәй тәүҙә ҡулдарын тотошоп киң һикелә тын ғына ултырҙылар. Үҙҙәренсә яҙмыштарына күнеп ултырыуҙары шул булғандыр. Үҙҙәрен, хәлдәрен аңларға тырыштылармы, әллә ваҡытты тойоуҙары булдымы. Ваҡыт менән үлсәшмәҫкә улар был мәлдә бәхет тәмен ныҡлы ғына татып та өлгөрмәгәндәр ине әле. Бәхетлеләр генә уның менән бик иҫәпләшеп бармай торған. Тынлыҡта тек-тек килгән сылбыр баулы сәғәт тауышы ҡолағын ауырттырғайны шул саҡ Фәйрүзәнең. Һуңынан был йортҡа килгән һайын сәғәттең сылбырын тартырға яратты, ваҡыттың һис кенә лә туҡтамауын теләне, һил генә текелдәүенән күңеленә ятышлы моң да тапты. Ултыра биргәс, ҡыйыулығы етепме, әллә ниҙер әйтергә тейешмендер тип уйлапмы: – Хәҙер беҙ бер-беребеҙгә хәләл инде, Хоҙай ҡаршында ла, кеше алдында ла, – Мәргән уны ҡосағына алды. – Тиң күрһәң, башҡаларҙан кәм булып йәшәмәбеҙ. Берауыҡ тағы ла тын ултырғас ҡалҡынды ла: – Тәүге төнөбөҙҙө бөгөн үткәрергә яҙған инде, хәләлем... Һуң булып китте, һин ята тор, мин хәҙер, – тип тәмәке тартырға сыҡҡан булды. Фәйрүзә яңғыҙы ҡалғас, нишләргә белмәй тубыҡтарын ҡосаҡлап ултыра бирҙе. «Тиң күрһәң, ти. Тау янында тау булып баҫырмын, дала янында дала булып ятырмын да ул. Ә һин?..» Шунан ҡапыл ҡалҡынды, ҡолаҡты ярып алып барған сәғәттең сылбырын талғын ғына тартып ҡуйҙы: «Беҙҙең ваҡыт башланды, уртаҡ ваҡыт», – тип шыбырҙаны. Егет менән ҡыҙға тип әҙерләнгән ап-аҡ түшәккә оҙаҡ ҡарап торҙо ла, байрам күлдәген һалып, тартынып-тартынып ҡына атлас юрған аҫтына инеп ятты. Ирен көттө. Һыуыҡ булмаһа ла ҡалтыранырға тотондо. Юрғанды мыҡтып-мыҡтып уранды, иренең ятыр урынын устары менән йылытты. Ниндәйҙер мөғжизә көттө. Тәмәке еҫе менән бергә ҡыуара башлаған үләндәрҙә йәй еҫен алып ингәйне өйгә ире. Ҡулында – бер таяҡ әрем менән бергә таждары ҡойолам-ҡойолам тип торған сәскәле ике һабаҡ үлән. Ҡараңғыла һәрмәнеп табыуын әйт әле. – Яныңа сәскә менән индем әле, Фәйрүзәкәй, – тигәйне ихлас йылмайып ире. Эй, ҡыҙ саҡ, һантый саҡ, әллә иғтибар эсенә килешмәнеме, әллә үҙенең ҡиммәтен белеүе булдымы, Фәйрүзә: – Сәскә тигәнең әрем түгелме? – тип, баллы кискә бер семтем тоҙон өҫтәп ҡуйҙы. – Әремдең дә үҙ йәме, үҙ тәме, – тине лә һаҡ ҡына мендәренә һалды. Ана бит иҫкә төштө, бына шул әрем еҫе, башты әйләндерер үҙенә генә хас еҫ бөгөн күңелде елкендереп, берсә һағышҡа һалып, танау осон ҡытыҡлап тора бит. Тәүге никах төнөн хәтерләтеп. Мәргән уттарҙы һүндереп, туҡ-туҡ килеп буласаҡ ҡатыны ятҡан һике ситенә килеп ултырҙы ла сисенә башланы. Тын алырға ла ҡурҡып ятҡан ҡыҙ тағы ла нығыраҡ ҡалтыранырға тотондо. Шаҡ итеп иҙәнгә төшкән тимер киҫәге тауышына ул ғына түгел, Мәргән дә һиҫкәнеп китте шикелле. « Уй, Алла, тимер аяҡ та тыңлашмаған була», – тип ҡуйҙы. Иренең тауышы нисектер ҡалтыранып сыҡҡан төҫлө тойолдо Фәйрүзәгә. Әллә үҙе өшөгәнгә... Ауған протезын һикегә һөйәп ҡуйғас, ҡыйыуһыҙ ғына юрған аҫтына инде Мәргән. «Өшөп тә өлгөргәнһең инде әллә, ҡәҙерлем», –тип хәләлен үҙенә ҡыҫты. Битен, сәстәрен һыйпаны. Ҡулының ҡытыршылары тәүҙә ҡыҙҙың битен еңелсә әсеттереп сыйған кеүек булһа ла, бара-бара ҡытыҡлап, әле бығаса тоймаған рәхәтлек бирҙе. Иренең ирендәре маңлайына, күҙенә тейгәс, Фәйрүзә тәне буйлап, ҡалтыраныуҙы ҡыуа-ҡыуа, тулҡын-тулҡын йылылыҡ йүгергәнен тойҙо. Мәргәндең ҡайнар тыны үҙенең ирененә ҡағылғас, күҙҙәрен йомдо, күбәләк булып, елпенеп-елпенеп осҡоһо килде... Осҡоһо килде, ә үҙе нығыраҡ иренә һыйынды... «Ой! А-ай! Юҡ! юҡ? Ҡурҡыны-ыс...» Ике донъя бер бөтөнгә генә әйләнә, бар тәне, бар күҙәнәге менән Мәргәнгә һыйынған ғына мәлдә, Фәйрүзә ҡапыл иренең һул аяғы урынында аҫ яҡтан бушлыҡты тойоп, нисек һикереп торғанын да һиҙмәне. Ай яҡтыһында ҡыҙҙың шарҙай асылған күҙҙәрен, ап-аҡ булған йөҙөн күреп, бер ни аңламаған Мәргән үҙенсә көйәләнде: – Тәүҙә ҡурҡыта ул, ҡурҡыта, Фәйрүзә, ҡыҙҙан ҡатын булыуы еңел эш түгел бит, – бар йыуатыуы ошо ине. Вә-әт, тәжрибәле ир-егет ни! Эй, һуңынан, нисә йылдар йәшәгәндән һуң, Мәргәндең, еңел эш түгел ул, тигән һүҙен, мәҙәккә алып, бер лаҡапҡа әйләндергәйнеләр. Фәйрүзә тыныслана алманы ул төндө. – Яҡын килмә, Мәргән, яҡын килмә, үҙеңдән түгел, аяғыңдан, эйе, эйе, бушлыҡтан, буш аяғыңдан ҡурҡам, – тип икенсе урынға барып ултырҙы. Мәргән бер һүҙ ҙә ҡатманы, ныҡышманы ла, урынынан да ҡуҙғалманы. Нисек тороп ултырған шул килеш ҡалды. Хатта тәмәке тартырға ла сыҡманы был төндө. Ниҙәр уйлап, ниҙәр кисереп ултырғандыр ир заты. Шулай икеһе ике урында ултырып тәүге таңдарын аттырғайны улар. Аҙнанан ашыу ҡыҙ менән егет булып йөрөнөләр әле. Бер-береһенә һыйыныр, бер-береһенән йылыныр әмәлен дә тапманылар, сараһын да белмәнеләр, баҙнаттары ла етмәне. Шулай ҙа ғәйрәтле, тәүәккәл тоҡомдан ине шул Мәргән. Тәүге никах төнөнән һуң аҙна тирәһе үткәс, ер-һыу күреп киләйек әле, тип атын екте. Ҡушҡайын яланына, сабынлыҡтарына алып китте. Һарысай урталары булһа ла, йәй йылыһы, йәй наҙы китмәгәйне әле. Килеп еткәс тә, бесән мәлендә ҡалған ҡыуышты рәткә килтерҙе, тышҡы яҡты япраҡлы ағас сыбыҡтары менән бөтәштерҙе, эсенә кипкән йәшел бесән, үндек түшәне, арбалағы кәрәк-ярағын индереп ҡуйҙы ир кеше. Ҡыуышты уратып дилбәгә, йүгән, ҡамыт-ыңғырсағын һалды. Уңарсы булмай тағанға аҫҡан сәйнүктә сәй ҙә ҡайнап сыҡты. Мәргән ҡырағай сейә, ҡарағат япраҡтары өҙҙө, мәтрүшкә яңынан сығырға тейеш, тип уны эҙләп бер булды. Фәйрүзә үҙе бөтнөк, тәлгәш-тәлгәш балан, кипкән муйыл табып өлгөргәйне инде. Тирә-яҡҡа кипкән бесән еҫе менән бергә урманда ғына була торған, усаҡ еҫе менән үләнле сәй еҫе таралды. Бермә-бер кәйефтәр күтәрелде, көрөшкәләге эҫе сәйҙе уртлағас та йөҙҙәргә йәйге миләш төҫөндәге алһыулыҡ яғылды. Тирә-яҡҡа һоҡланып ултырҙылар, ҡыҫыр-ҡыҫыр ғына тауыш биргән ҡоштарға ҡолаҡ һалған булдылар, тынлыҡҡа сумған ағастарҙың буй-һынын күҙләнеләр... – Гүзәл бит был тормо-ош, ай, күркә-әм, – тип Мәргән кәләшенең күҙенә баҡты. Һөйгәненең күҙҙәрендәге ҡәнәғәтлек осҡондарын, был тормошҡа Фәйрүзәгә генә хас бер яғымлы наҙ менән бағыуын күреп, берсә һикереп тороп бейегеһе, берсә хәләлен ҡулына алып әйләнгеһе килде. Дәртен йүгәнләр, дарманын тышап ҡуйыр хәлдә түгел ине ир заты. Ул ҡапыл Фәйрүзәһен киң ҡосағына алды ла шашып-шашып үбергә тотондо. Көттө был мәлде, түҙемһеҙләнеп көттө кәләше лә, тартынманы ла, ҡаршылашманы ла, иренең ихтыярына бирелде. Мәргән һөйөп туйғыһыҙ кәләшенең ыҡҡа килеүен тойоп, килбәтһеҙ генә ҡалҡынды, шунан уны ҡулына алды ла бер яҡҡа ҡыйшая биреп һултанлай-һултанлай ҡыуышҡа инде... Икеһе лә шыр тиргә батып уянды. Күңелдәрендә әйтеп бөтөргөһеҙ ләззәт биреүсе бер мәғәнәле наҙ уйнай ине. Бер-береһенә ни тиклем яҡын, ни тиклем ҡәҙерле икәндәрен белгертеүсе бер тойғо бөрөләнгәнен тойоп уянды ысыҡлы был таңда ике йәш йөрәк. – Ҡыуышта ла ожмах тигәндәре ошо микән ни, Фәйрүзәкәй, –тип шыбырҙағайны һөйгәне. Йылы түшәк булған, хан һарайындағы ебәк-мамыҡтарға ла алыштырғыһыҙ урман бесәне еҫе, уларҙы оло донъя ығы-зығыһынан ҡурсалаған сыбыҡ япраҡтарының төндә күргән татлы мөхәббәт уйыны хаҡында әҙәп һаҡлап ҡына шыбырҙашыуҙары, ҡыуыш артындағы донъяның ниндәйҙер бөйөк эш көткәндәй саф та, моңло ла ысыҡҡа батып тынып ҡалыуы – бөтәһе лә оло мөхәббәткә фатиха кеүек тойолдо Мәргәнгә лә, Фәйрүзәгә лә. «Тор-ройыҡ! Тор-ройыҡ...» Ҡапыл ишетелгән ымһындырғыс тауышҡа һиҫкәнеп китте икеһе лә. Мәргән тора һалып ҡыуыш ауыҙынан тышҡа баҡты. «Торналар!» – күҙҙәрендә осҡон уйнатып, тышҡа атылды. Йөрәге дөп-дөп типкән Фәйрүзә лә ҡалҡынды. – Э-һе-һей, торналар, яҙын миңә ул алып ҡайтығыҙ, ишетәһегеҙме, беҙгә ул кәрәк, – тип ҡоштар артынан һултанлап йүгергән иренең артынан ҡарап, ҡатын йылмайҙы. «Ҡалай тиҙ генә малайлы булмаҡсы был. Ыштаныңды күтәр тәүҙә. Үҙеңә торналарҙан аяҡ та һораһаңсы, ғәрипкәйем,» – тип ҡыҙғанып торғанын иҫләй әле Фәйрүзә. Мөғжизә артынан сапҡан малайҙай Мәргән үҙен аямай, һикерәнләп торналар артынан йүгерҙе лә йүгерҙе, нимәгәлер эләгеп йығылып та китте, тороп тағы баҫты, йыраҡлашып өлгөргән ҡоштарға оҙаҡ ҡул болғап торҙо. Торналарҙан бигерәк, иренән күҙен алмаған ҡәҙерлеһе: «Ярай, хәҙер үҙ ирем, ниндәй генә ғәрип булһа ла екһенмәм, бауырыма баҫырмын... Йүгерһен, торналар артынан да сапһын әйҙә, арғымағым минең «, – тип ҡуйғайны. * * * Ә торналар Мәргәнгә тоғро ҡалдылар. Киләһе йәй башына ысынлап та малай, ә һуңғараҡ, тағы ла бер улдары булып, әле икеһе лә ҡул аҫтына инә башлағас, аяҡтар ҙа алып ҡайтты. Ат арбаһында икәүһе яй ғына келтер-келтер әлеге шул Ҡушҡайын яланына бесәнгә китеп барыуҙары. Баш бухгалтер булып эшләгән сатан Мәргәнгә колхоз хан заманынан ҡалған бейәне бөтөнләйгә биреп ҡуйғайны. Ул осорҙа хужалыҡта шәбе булмағандыр ҙа инде. Хрущев, ил дилбегәһен үҙ ҡулына алғас, быуаттарҙан-быуаттарға ил генә түгел, донъя йөгөн һөйрәп килгән йылҡы малына әллә ниңә ҡаныҡты бит, ауыл кешеһенең ҡулынан дилбегәһен тартып алды. Йәнәһе, бөтәһен дә техника атҡара, ат – тәүтормош ҡалдығы ул. Атҡара, атҡармай ни атаң башы. Түлле тупраҡ өҫтөндә ат дағаһы эҙен күрмәһә, ергә береккән әҙәмдең ашлығы уңмаҫ та, уңышы булмаҫ, һыбай йә арба-санала бер елеп үтмәһә, дәрте ҡуҙғалып күңеле лә елкенмәҫ. Атһыҙ башҡорт сатан да, арҡаһыҙ ҙа. Бер аҙым баҫҡансы икенсе тояғын эт ашар ялҡау бейәгә ихлас һөйөндө Мәргән. Йәйен дә, ҡышын да йыбанманы, егеп сығып китер ине. Ҡыуыуға ла, әүрәтеүгә лә бармаған, сыбыртҡы телен дә аңламаған мәхлүкте һәр саҡ үҙ яйына ҡуйып, барыбер барыр еренә етеп, эшләр эшен атҡарып өлгөрә үҙе. Йөрөп ҡайтҡас, сыбыртҡы һабы менән протезына һуғып, бейәм булмаһа, был ағас саптар менән нисек өлгөрмәк кәрәк, тип ярҙамсыһына һоло һалырға ла онотмай. Ауыл кешеһе бейәһен йомош-фәләнгә һораһа, ихлас биреп торор ине. «Ипләңкерәп тотон инде, артыҡ шәп сапһа, осоп ҡала күрмә», – тип «инструкция» ла бирергә онотмай. Бейәһе ҡуҙғалып киткәс, шөкөр, башҡаларға ла кәрәге булғас, кәре бөтмәгән, көнө бөтмәгән әле, тип йылмайып ҡуя Мәргән. Бына әле келтер-келтер бесәнгә китеп барыуҙары. – Барыуҙары яй булһа ла, баҫыуҙары яғымлы бейәмдең, шулай бит, Фәйрүзә, – ойоп барған ҡатын иренең тауышына уянып китте. – Әйтәһе лә түгел, артыҡ яғымлы, барып еткәнсе ҡояш байып ҡуймаһа ярар ине, – Фәйрүзә иренеңме, әллә бейәнеңме баҡсаһына таш ташламай булдыра алманы. Ни тиһәң дә, йәйге сыуаҡ көндөң һәр сәғәте ҡәҙерле. – Шәп барһа, ана малайҙарың ултырып алған булыр ине. Ысынлап та, береһе уны, икенсеһе һигеҙе менән барған ике улдары алдан оло юлдың саңын борхотоп юртып бара. Бейә тиҙлеге уларҙың күңелендә ятҡан эйәрле-йүгәнле аҡбуҙаттыҡы менән бер түгел шул. Ҡаҡ арбала эсәк-бауырҙы һелкетеп барғансы, табанда ер йылыһын тойоп, саң борхотоп барыуы шәберәк тә. «Тпру» тигән тауышҡа Фәйрүзә тағы һиҫкәнеп китте. Мәргән ҡапыл атын туҡтатты. Арбанан төштө лә, оло юлға тубыҡланып ултырҙы: – Фәйрүзәм, ҡара, Фәйрүзәм, – тип юлға күрһәтте. Бер ни аңламаған ҡатын аяҡтарын яҙып алды ла, иренә баҡты. Саңды услап алып, шашып-шашып башына ҡойған, битен ыуған Мәргән һаман һөйләнеүен белде: – Ана, ана, китеп бара... баралар... – Нимә китеп бара? Нимә булды һиңә, Мәргән? – Фәйрүзә хәүефләнә төштө. – Китеп бара, минең аяҡтарым китеп бара... Икеһе лә иҫән, икеһе лә теүәлдәр!.. Юлға баҡҡайны, Фәйрүзә лә тып туҡтап ҡалды. Оло юлдың саңында улдарының йәтеш кенә аяҡ эҙҙәре һырланып, йылылыҡ, камиллыҡ бөркөп ята ине. Саңға ятып тулаған, аҡылдан яҙырлыҡ хәлгә еткән Мәргәндең керпектәре, бите ап-аҡ ине. Ә күҙҙәре яратҡан уйынсығын тапҡан сабыйҙыҡы кеүек шундай нурлы, һөймәлекле. Шул саҡта Фәйрүзә саңдың аҡ төҫтә икәнен белде. Бығаса ул ер-тупраҡ, саң-мәтене ҡара йә һоро төҫтә генә тип күрә ине. Саң һыу менән ҡауышһа ғына ҡара төҫкә инә икән. Ана бит Мәргәндең битенән ике ҡара бормалы һуҡмаҡ төшкән. Шатлыҡтан ул. Ҡояшта нисек ялтырайҙар! Нурҙан ҡойолғандармы ни?! Уңарсы булмай малайҙар, ни булды, күсәр һындымы әллә, тип арба янына йүгереп килделәр. Аталары уларҙы ҡосаҡлап алды: – Арба күсәре нимә, ер күсәре ныҡ булһын, балаҡайҙарым. Ҡуҙғалып киткәс тә, тулышҡан хистәренән тыныслана алманы Мәргән: – Ой, Фәйрүзә, ҡалай һантый мин, үҙемде сатан, ғәрип тип йөрөйөм тағы, мин бит аяҡлы ғына түгел, ҡанатлы ла хәҙер. Әйҙә, Катерина, елдәй еләйек әле, – тип ныҡ итеп дилбегәһен тартты. – Күңелең зәғиф түгел, күңелең бөтөн бит һинең, иҫәрем, – тип Фәйрүзә иренә һыйынып ултырғайны шул саҡ. * * * Малын ҡарағас, Мәргән ҡоро ғына имән утындарҙы һайлап алды. Уларҙы ҡул санаһына ипле генә теҙеп һалғас, бау менән нығытып бәйләне лә көрт яра-яра бәрәңге баҡсаһының артҡы ыҙанында урынлашҡан мунсаһына килде. Айҙан ашыу яғылғаны юҡ инде. Бисәһе балниста саҡта яңғыҙының мәшәҡәтләнгеһе килмәне, күршеләренең яҡҡан мунсаһының тандырында йыуынып йөрөнө. Ишек алдын ярайһы уҡ көрт баҫҡайны, шуны көрәне. Мунса эргәһендәге ҡоҙоғона юл ярҙы. Күп йүткереүҙән хәле бөттө, ғүмерҙә булмағанса ултырып-ултырып хәл алғыланы. Тирләп-бешһә лә эшенән туҡтап, кейемемде алыштырайым, сәй эсәйем бер юлы тип, өйөнә ыңғайламаны. Тышауын ысҡындырыу дәртеме, мунса инһә бисәһе элекке хәленә ҡайтыр тигән ышанысмы, уға киреһенсә көс бирҙе. Шулай ҙа мунсаһын тоҡандырып ебәреп, соландағы ширлеккә тәмәке тартырға ултырғанда аяҡ быуындарының ҡалтыраныуын тойҙо. Күңелендә, ҡартаям ахыры, кәрем кәмей бара, тигән шик тыуҙы. Ултыра биргәс, ҡапыл ғына мунсаны өйөнән йырағыраҡ ултыртҡанына үкенде. Элек йолаһы шулай ине. Мунса башҡа йорт-ҡуранан айырылып торҙо. Ҡояш байығас, ул шайтан-пәрейҙәр ояһына әйләнә, өйгә яҡын булмауы хәйерле тип, ата-олатайҙар ситкәрәк күтәреп ҡуйҙылар. Хәҙер халыҡ ундай им-томдарға ышанмағас, өйөнә терәтеп үк ҡуя. Мәргән дә ышанмай, ләкин ул мунсаға артыҡ нескә ҡарашлы булды. Уны таҙарыныу, керҙән, арығанлыҡтан арыныу урыны ғына тип түгел, ә бөлгәндең күҙен астырыр, бөгөлгәнде аяҡҡа баҫтырыр йорт тип ҡабул итте. Унан тағы мөхәббәт уйыны өсөн аулаҡ төйәк тә бит ул. Көндәлек мәшәҡәт дөрләгән ерҙән мунса ситтәрәк булһа йәтеш ине уға һәр саҡ. Тормоштан арыныу, тормоштан ял итеү, тормоштоң үҙе менән ҡалыу утрауы булырға тейеш мунса. Һин мунсала саҡта бер кем дә ҡамасау итмәһен. Был урынды үҙе һайланы ир кеше. Ыҙанда ултырған зәғиф кенә бер имән дә үҙенә тартҡандыр, бәлки. Йыл да һөрөлөп килгән баҡсаһы артын бер нисә йыл ял иттереп, үлән сәстереп, сиҙәм ер эшләтте. Ошо урынға килтереп күтәрә башлағас, йыраҡ булмаҫмы, тип Фәйрүзә шик белдереп ҡуйғас, Мәргән: – Мунса ғына түгел, был беҙҙең мөхәббәт йортобоҙ ҙа. Сит күҙҙәрҙән йыраҡ булғаны һәйбәт, – тигәйне, мут йылмайып. – Кит, иҫәр, мунсамы һуң мөхәббәт йорто? Ен-пәрейҙәрҙең туй урыны тиһәң бер хәл? – Һөйөү ҡайнар булһа, шайтандар түҙмәй ҡасып бөтәсәк, – тип ҡысҡырып көлдө Мәргән ул саҡ. Мунсаның эргәһенә сиртмәле ҡоҙоҡ та йүнләп ҡуйғас, йәйге көндәрҙә бигерәк тә, сәхрәлә йөрөгән кеүек була торғайны. Ҡоҙоҡтоң һыуы тутланмаһын тип тәүҙә мунсаны йышыраҡ яҡтылар. – Ҡоҙоҡтан һыуҙы ни тиклем йыш алһаң, ул шул тиклем таҙараҡ була. Һыуға ихтыяж кәмеһә, ул ҡорой, яйлап үлә, ҡоҙоҡ мүкләнә, – тип аңлата ла Мәргән Фәйрүзәгә, тағы мунса яғырға тотона. Бисәһе, бөгөнгә кәрәкмәҫме әллә, тип ҡаршы төшә башлаһа, мыйыҡ аҫтынан ғына йылмайып өҫтәп тә ҡуя: – Кеше лә шулай, мөхәббәт тә! Ихтыяж кәмеһә, ҡорой... Аҙаҡтан шул тирәлә йәшелсә-емеш тә үҫтерә башлағас, һыу менән бигерәк кинәнделәр. Бара-бара мунса тирәһе ныҡлап ял урынына әүерелде лә ҡуйҙы шулай. Зәғиф имән дә, донъя ҡотон тойоп, тармаҡланып-йәйелеп үҫте лә китте. Ваҡытында һәр шәмбе ауыл халҡын аптыратып улар мөхәббәт көнөн дә үткәрҙеләр инде. Өс-дүрт сәғәт инәләр ине мунсаны, рәхәте, кинәнесе ни генә! Ауылдаштары көлөп, шунда һыйыр быҙаулатаһығыҙмы әллә тип мәрәкәләй ҙә торғайнылар. Хәҙер улай уҡ шашып булмай, йәш менән бергә самаға ла өйрәнелә. Башың әйләнерлек тә, әллә ниҙәрең һелкенерлек әле иҫләһәң. Дәртле лә, дарманлы ла ине Мәргән. «Донъя рәхәте икәү инде: мунсала ла, ике бот араһында,» – тигән ҡанатлы һүҙҙәр уның ауыҙынан ел ыңғайына ғына осоп килеп төшмәгән инде ул. Белгән кеше әйткән уны. Әле килеп Мәргән мунсаһының өйөнән йырағыраҡ урынлашҡанына үкенде. Тирләп-бешеп сыҡҡандан һуң ҡар кисә-кисә ауырыу бисәһе нисек ҡайтыр? Хәлдәре бөтөнләй мөшкөлләнеп китһә, үҙен өйгә ҡәҙәр күтәреп барғансы йәнең сығар. Сыҡмаҫ! Шулай тине лә Мәргән насар уйҙарын ҡыуҙы. Уны алда татлы мөхәббәт уйыны көтә әле. Бигерәк һағынды ул бисәһен. Артыҡ эҫе һалмай эләүкәлә оҙаҡ ҡына ултырҙылар тәүҙә. Бисәһе бер ҡат керен йыуып төшөргәс, әҙерәк ишекте асып торҙо. Тик Мәргәнде иҙәнгә төшөрмәне, һыуыҡ ныҡ тейгән, эләүкәнән төшмә тип иҫкәртте. Миндекте, эҫе ташта тотҡас, еҫкәп, үҙҙәрен урман-сәхрәлә кеүек хис иттеләр. Бәлки, ашҡаҙаның бөтөнләй ауыртмайҙыр, ә бары эсең генә төшкәндер тип, Мәргән миндек менән бисәһенең бүҫерен имләне. Уныһы үҙ артынса, иренең арҡаларын, түштәрен бал менән ыуып ултырҙы. «Бал һыуыҡтарыңды тир менән һығып-һығып сығарһын», тип миндеген дә елпене. Рәхәт ине уларға. Хатта Мәргән «тышауын» да онотто. Бер-береһенә нимә кәрәк, нисек яйлы – улар ымдан, хәрәкәттән белә шул. Бисәһе башын йыуған арала Мәргән ташҡа шыжлатып эҫе һала-һала ныҡлап сабынып алды. Бер-береһенең арҡаларын йыуыштылар. Артыҡ керле булыуына уңайһыҙланған Фәйрүзә, арҡаһын ышҡытҡанда: – Әллә бар балнистың керен йыйып алып ҡайтҡанмын инде,– тигәс, Мәргән һыу һибә-һибә: – Күңелдә кер булмаһын, тән кере нимә инде, һыу менән аға ла китә, иң глаунайы, әбекәй, тәнең таралып төшмәһен дә, йәнең ташлап китмәһен, – тип шаяртҡайны, Фәйрүзә тағы ауыр уйға ҡалды. «Әллә ул да минең әжәлемде һиҙенә микән? Ғүмерҙә әйтмәгәнсә, әбекәй тип ебәрҙе тағы». Хәл йыя-йыя кейенеп алғас, Мәргән шәмде өрөп һүндерҙе, мунса ишеген ныҡлап япты. Өйгә табан етәкләшеп атланы ир менән ҡатын. Көрт-бурандарҙы бергә тотоношоп барғанда ғына еңеп була. Былай күпкә еңелерәк тә. Усында ҡатынының ҡул йылыһын тойоп килгән ир, берсә үҙҙәрен балалар баҡсаһынан ҡайтып килгән малай менән ҡыҙ итеп күҙ алдына килтерҙе, берсә ҡамауҙан сығып килгән, ниндәй генә хәлдә ҡалһалар ҙа бер-береһен ташламаған шат, ҡәнәғәт яугир менән санитарка итеп күрҙе. Тик малай-яугир сатан, ҡыҙ-санитарка ауырыу ине. * * * Дауахананан сыҡҡанын белгәс, Фәйрүзәнең хәлен белергә тип әхирәттәре килгеләне, күрше-күлән инеп сыҡты. – Йөҙөң генә бер аҙ тартылғандай, алай ҙа күҙеңдән нур китмәгән әле, – тип һөйләнеүселәр ҙә, – Әсәйең артынан ҡыумаһаң тағы, ул да ашҡаҙан сире менән ҡуҙғалғайны түгелме? – тип сама белмәй хәлгә инеүселәр ҙә, яраға тоҙ һалыусылар ҙа табылды. Күршеһе Зөләйха бахыр ғына уның йөрәгенә май булып ятырҙай һүҙен таба белде: – Урамыбыҙҙың бер күркеһең инде, апай, үҙең булмағас һүнгәндәй булды шау-гөр килгән төбәгебеҙ. Бына хәҙер тағы йәм ҡайтты. Һәр килгән әхирәте менән ихлас һөйләшеп ултырған иренә ҡарап, үҙем үлмәҫ борон уға берәйһен табырға кәрәк, яңғыҙы харап буласаҡ, тип бер туҡтауһыҙ уйланды Фәйрүзә. Килгән һәр кемде, һәр бисә-сәсәне тигәндәй, күҙҙән үткәреп, күңел иләгенән елгәреп ултырҙы ауырыу. Ниңәлер ирлеһен дә, ирһеҙен дә Мәргәне янына ҡуйып ҡараны. Береһе лә уның иренән баш тартмаҫ ине, моғайын. «Эсмәгән, үҙен ҡарай алған бабайҙар урамда тәгәрәп ятмай хәҙер. Булғаны ла, булыр-булмаҫтайы ла бармаҡ менән генә һанарлыҡ былай ҙа. Һуғыштан һуңғы йылдарҙан хужы. Йәбешеп киләсәктәр, биттәрен яулыҡ осо менән ҡапларға ла онотоп йүгереп киләсәктәр. Тик хәләле генә уларҙы тиң күрер ине микән һуң? Йәш саҡтағылай мәүешлеге уҙҙы инде былай, тиң күрһә, һората алырҙай батырлығы бар хәҙер. Ә ҡеүәт тигән аты тимер ҡапҡаларҙы емереп сығырҙай ҙа... Емермәгәйе лә, тик әҙәп тигәне (ҡоралайы) тупһаһын да аша атлап сыға алмаҫ шул. Шуға үҙем иҫән саҡта фатиха биреп, үҙемә йүнләңкерәп ҡуйырға кәрәк. Минһеҙ йә әбей ҙә ала алмай йөрөр». Фәйрүзәнең үҙ уйҙарынан үҙенең көлкөһө килеп китте. «Көлкө тиһәң дә, Мәргәне уның үҙенә ысынлап та шул тиклем ныҡ өйрәнгән бит ул, һалышҡан инде прәме, һыңар быймаһын да киптерергә үҙе мейес башына һалмаҫ, еңенә йә кеҫәһенә ҡулъяулыҡ тыҡмаһаң, танауын да һөртмәҫ. Ә йорт-хужалыҡ эштәренә бисәһенең ҡулын тығылдырмаҫ зат инде үҙе. Әле ана ҡалай кинәнеп китеп ултырған була, өйөм, донъям ҡәҙимге хәленә ҡайтты тип һөйөнөүе инде сатанымдың. Ә минең баш осомда ғына әжәл өйөрөлгәнен күрмәй, юҫыҡ ҡына ғүмерем ҡалғанын аңламай ҙа, һиҙмәй ҙә». Килгән-киткән, күңеле менән шөйлә таныған әхирәттәре араһынан ҡапыл ғына Мәргәнгә барырҙай, дөрөҫөрәге, уны аңларҙай, кәрәк кенә саҡта һалпы яғына ҡыҫтырырҙай йылы һүҙен таба, артыҡ самаһыҙлыҡ йә сабырһыҙлыҡ күрһәтә башлаһа, ҡәтғи генә тыйырҙай зирәклек күрһәтә белгәндәр юҡ кеүек тойолдо. Һәр кеменең артыҡ үҙ тауышы, үҙ йөҙө бар икән шул. Ҡарасәле, элек иғтибар бирмәйерәк йөрөгән дә: һәр береһе күкрәк киреп йөрөгән күркәме ни? Мәргән тыныс-тымыҡ ҡына булһа ла, күркәләрҙе яратмай. Уға тауыҡтар оҡшай, себештәрен дә ҡараған, күрше ихаталарҙың бар икәнен дә белмәгән. Ә үҙ ихатаһын яратҡан тауыҡ, ни генә тимә, тоғро ла, моңло ла була – үҙ баһаһын белгән аҡыллы әтәс ундайҙарҙың да ҡәҙерен белә. «Ҡалай ҡыҙыҡ, бер-беребеҙҙең ҡәҙерен белеп, ипләп кенә ул да, мин дә баһабыҙҙы күтәреп йәшәгәнбеҙ түгелме? Шуға араға әсе ғәйбәт елдәре үтә алмағандыр ҙа әле. Мәргәнгә ипле өй тауығы кәрәк». Фәйрүзә, Хоҙайҙан хәбәр-хәтер килеү-килмәүен ныҡлап тоймайса тороп, бөгөнгө хәл-торошо, яҙмышы менән килеште лә ҡуйҙы, шикелле. Ә Зөләй, Зөләйха һуң? Мәргән менән бер урам балалары. Йәш айырмаһы ла бик ҙур түгел – ҡул бармаҡтары һанына ла етмәй. Ҡартайған көндә ул сама айырма, төкөрәйем, ҡулыңда эш уйнап, тамағыңа аш бара икән, бөтөнләй пүстәк, юҡ ара ул. Ғүмер буйы эскән ир менән бәхет күрмәне. Һуңлап булһа ла ир бәхете татыр ине исмаһам, Мәргән нисек бәхетле итергә белер ине. Эш-фәләнгә әрһеҙ бисә, ире ҡаралған да булыр ине. Фәйрүзә байрамға ғына кейә торған кейемдәрен кейеп алды. Балалары алтмыш йәшенә бүләк иткән ҡупшы күлдәк өҫтөнә уҡытыусы булып эшләгәндә бирелгән миҙал-билдәләре тағылған пинжәген дә иңенә һалды. Күптән был кейемен ҡулына ла алғаны юҡ ине. Бөгөн затлыраҡ, күркәмерәк күренгеһе килде, унан бигерәк ниәте ышаныслы икәнен, уйнап йөрөмәгәнлеген белдерергә тейешле өҫтөндәге кейеме. – Ҡайҙа юлланды икән минең әбекәй? Кейәүгә сығырға йыйынмайҙыр бит, мине йәтим ҡалдырып, – тип шаяртып ҡалды Мәргәне. Был һүҙҙәрҙән ҡапыл ғына албырғап ҡалған хужабикә, ишекте асҡан еренән артына боролоп, ниҙер әйтергә кәрәк тип тапты: – Күрше Зөләйхаға инеп сығам, үтә оло йомошом бар. Һин һүҙеңә әүрәмә, күмер төшкәндә күмер һүндереп ҡал. Йәйен самауыр ҡайнатырға йәтеш була торған. Күк тәңреһе күҙен ҡыҫып һаҡ ҡына аҫҡа баҡһа, ҡәҙимге башҡорт ауылы урамынан, ябай йорттар араһынан аҡ шәл ябынған ябай ғына ауыл ҡатынының әкрен генә атлап барыуын күрер ине. Уның күңел урамына ингәс, оло йөрәкле зат икәнен аңлар ине Тәңре. Тере килеш үҙенә көндәш, үҙ хәләленә, ғүмер кисергән иң яҡын кешеһенә, яратҡан иренә, (ул теләһә) уға тупраҡ булырға ла риза булған йәндәшенә үҙ өҫтөнән әбей әйттерергә китеп барғанын белһә, һоҡланыуынан күк тәңреһе ергә ҡолап төшөр ине. Тәңре фатихаһын еткергән булыр: ҡапыл яуырға тотонған эре-эре ҡар бөртөктәре аҡ инәйҙе аҡҡа төрөргә тотондо – тәүҙә аҡ шәлгә һыйынып ятты, бишмәткә һырыны, битте, керпектәрҙе үбеп бер булды. Ҡар яуыуын изгегә юраны Фәйрүзә, болот яумай, бойороҡ яуа – юлым уңыр, иншалла, тип эстән үҙе белгән доғаларын уҡыны. – Алла бабай тирмәнен эшкә екте, бәрәкәт яуҙыра ғына, – тип һөйләнеп килеп инде өйгә. – Уның эш башҡа, аллаларса, ә беҙҙеке һаман да балаларса. Әйҙә үт, апай, – Зөләйха күршеһен әйҙүкләп ҡаршы алды. Кейемен сисешергә булышҡас, ҡарын ҡағып төшөрҙө. Ишек төбөндәге һикегә ултырып, амин тотоп алдылар. Хужабикә самауырына йәбешкән булды. Өҫтәленә ни ҡуйырға белмәне. Күршеһенең кейгән кейеменә иғтибар иткәс тә һиҙенде ҡатын: ниҙер булған, йә буласаҡ. Юҡҡа ғына уҡытыусы Фәйрүзә улай ҡупшыланып килеп ултырмаҫ, тип уйланы. – Сәйеңде ҡуйып тор, Зөләйха, ғүмер ҡасмаһа, ул ҡасмаҫ. Эсергә өлгөрөрбөҙ, – тип яғымлы ғына өндәште Фәйрүзә. – Оло йомош менән килеүем. Балағым юҡ, бөкләп ингән булыр инем. Нимә тураһында һүҙ булырын аңланы Зөләйха. Димләргә килгән. Тик кемгә? Иренең үлеүенә ни ғүмер, димләү түгел, был турала ике һүҙҙе ҡушып әйткәне юҡ ине ләһә Фәйрүзәнең. Балниста берәйһен тап итте микән? Юҡ инде, яңғыҙым – тыныс йөрәгем. Эсеп ҡайтыр ҙа туҡмар, тип кемделер көтөп ултырыр көнөм үтте инде. Йүнле ир бармы урамда? Эленәһе тиреләр тоҙлап эленгән инде. – Бер тырмаға ике тапҡыр баҫаһым юҡ. Ул тарафтарға көл һипкәнмен инде. Һуңланың, апаҡайым. – Ҡабаланма, аслан. Ҡарт көнөңдә яңғыҙ барыуҙары ҡыйын ул. Арҡа терәйем тиһәң дә йылы тән кәрәк. – Төңөлгәнмен мин уларҙан. Көндөҙ сыра яҡтыртып эҙләһәң дә йүнле ир табылмаҫ хәҙер. – Улай тимә. Ә Мәргән ағайың һуң? – Мәргән ағай башҡараҡ. Бойҙайҙы арыш менән бутама һин. Был һүҙҙәрҙән Фәйрүзәнең күңеленә йылы инеп китте. – Мәргәнде һиңә димләргә тип килдем. – Алтынды буҡҡа буяп ултырма әле, апай, – Зөләйха оторо асыуланып китте.– Шул да булдымы шаярыу. – Шаярмайым. – Шаярмайым? Улайһа толдар яҙмышынан әсе көләһең икән. Фәйрүзә дилбегәне үҙ ҡулына алырға булды. Телендә лә, йөҙөндә лә наҙлылыҡ юҡҡа сыҡты: – Көлмәйем дә, шаярмайым да. Бындай мәсьәләлә уйнап эш итмәйҙәр. Һин дә, Мәргән дә миңә юҡ кеше түгел, быны һәйбәт аңлайһың. Тик икенсе нәмәне аңламайһың, кеше ғүмере сикһеҙ түгел. Зөләйха тертләп китте: – Нимә әйтмәксеһең? – Һүнеп барғанымды күрмәйһеңме ни әҙерәк? Әжәл килеп, санаһына ултыртып алып китмәксе мине. – Юҡты һөйләмәле, апай. Кем әйтте, киреһенсә, дауахананан яҡтырып, таҙарып ҡайттың әле. – Врачтар белмәй әйтмәҫ, – һөйләгәне дәлиллерәк булһын өсөн алдап та ебәрҙе Фәйрүзә. – Яман шеш тиҙәр. Ҡоро ергә аяҡ баҫып буламы, юҡмы? Мәргәнем яңғыҙ ҡалһа бөлөр, тим. Ышаныслы ҡулдарға ҡалдырғым килә. Һине тиң итеп күрҙем уға. Бәхет тәмен татыр инең... – Туҡтап тор әле, башҡа һыймаҫ әллә нәмәләр һөйләп бөттөң. Сәйнәп йотайым исмаһам, туҡтап тор, зинһар, – Зөләйха тышта бурап-бурап яуған ҡарға тәҙрәнән тауыш-тынһыҙ ғына ҡарап торҙо. Оҙаҡ торҙо. Шунан ҡарашын тәҙрәнән алмай ғына һүҙ башланы: – Өләсәйем һөйләп ултырыр ине. Кеше яҙмыштары ете ҡат ғаләмдә, күк өҫтөндә хәл ителә тип. Тәңре үҙе һәр йән эйәһенең ғүмерен танып, яҙмыш мөһөрөн һала икән. Бер бәхетлегә бер бәхетһеҙ, бер бәхетһеҙгә бер бәхетле тип. Ауыҙына өрөк ҡапҡан сағындамы, бер бәхетлегә бер бәхетле, йә бер бәхетһеҙгә бер бәхетһеҙ тип яңылышып та китә ти. Бына Мәргән ағай менән һинең яҙмышыңды мөһөрләгәндә, апай, бәхетлегә бәхетле тура килһен, тип дөрөҫ яңылышҡандар. Кеше нуры күктән килә бит ул. Үҙеңә тейешле бәхетте бүләк итеп тә, мираҫ итеп тә ҡалдырып булмай. Минең бәхетһеҙ яҙмышымды һинең әжәлең дә, һинең Мәргәнең дә бәхетле итә алмаҫ. Маңлайыңа шундай мөһөр һуғылғас... – тыныс ҡына тыңлап ултырған Фәйрүзәгә ҡараны. – Димләмә миңә Мәргән ағайҙы. Фәйрүзә ни әйтергә белмәне. – Үҙ яҙмышыңды, үҙ бәхетеңде, алығыҙ, тип кеше тупһаһына ҡалдырып китеүе лә еңел түгел ул, Зөләйха. Изге теләктәр, аҡ уйҙар менән йөрөүем ине. Аңларһың, хәлемә инерһең тип йыуанып ултырыр йәштән уҙғанмын, шуға тураһын әйттем, һине лә, үҙемде лә ҡыҙғанманым. – Онотайыҡ был турала, йәшәргә лә йәшәргә әле беҙгә, – төҫһөҙ итеп йылмайған булды Зөләйха. – Шулай ҙа бер нәмәне йөрәгеңә һалып ҡуй әле, Зөләйха. Минең менән ул-был хәл булһа, Мәргән ағайыңдың аяҡтан йығылғанын көтөп ултырма, мин һиңә генә фатихамды бирәм. Башҡалар буталып ҡан боҙоп йөрөмәһен ине. Зөләйха бер ни өндәшмәне. Өҫтәл артында ултырғанда иҫкәртеүҙе кәрәк тип тапты килеп тә йомошон йомошлай алмаған күршеһе: – Һөйләшеү үҙ-ара ҡалһын. Ошо арала баш ҡалаға барып балаларымдың хәлен белеп киләйем тим. Тағы ла әллә барып була, әллә юҡ. Йорт-һарай тирәһенә күҙ-ҡолаҡ булып торорһоң әле. Мәргән бик ҡаты йүткереп, сырхап торғандай, – тине. Бәлки, шунда һүҙҙәре берегер, ни тиһәң дә күңеленә орлоҡ һалынды инде. Ҡайтҡас Мәргәнде лә ҡытыҡлап ҡуяйым, тип уйланы үҙе. Юлға ҡапыл ғына сығып китә алманы әле Фәйрүзә. Тоҡсайҙарҙы төйнәгәнсе, күңеле менән әҙерләнгәнсе тәүҙә бер-ике аҙна үтеп китте, аҙаҡ, аҡман-тоҡмандар башланып, юлдар ҡапланды. Ул осорҙа үҙе һаулығына бик зарланманы ла, табиптар ҡушҡан күрһәтмәләрҙе еренә еткереп үтәне, урындағы фельдшер аҙнаһына ике тапҡыр үтә ауырттырғыс укол ҡаҙап киткеләне. Тик бына Мәргән генә ҡапыл бирешеп китте, быуып-быуып йүткереүе үткәйне, тыны ҡыҫа башланы. Мал-фәлән ҡарап ингәнсе ҡара тиргә батты. Үҙе һаман, түшен ышҡып-ышҡып булһа ла тәмәке тартыуын белде. Бисәһенең, һинең йәштәге ҡарттар һөнәреме күккә төтөн осороп ултырыу, тип шелтәләүенә: – Дуҫым да, дошманым да ошо бармаҡ буйлы тәмәке, мин – уға, ул миңә тоғро, унан ҡотолаһы юҡ, – тип мейес алдында, көлсәгә төтөн өрөп, ғыжылдап һүҙгә әүрәтеп ултырыуында булды. Үпкәңә төшмәһен сирең, духтырға барып күрен, тигәнгә ҡул ғына һелтәне, ә фельдшер ҡалдырып киткән төймәләргә әйләнеп тә ҡараманы. Көндәр асылып, ҡояш ҡыҙҙыра башлағас, тыны асылғандай булды. Ай, һыуыҡ ныҡ тейгән булған, үтте буғай, тип тынысланды Фәйрүзә. Бер ниәтләгәс балаларына барып ҡайтыуҙы башҡа кисектермәне. Иртәгә юлға тигәндә тағы Зөләйхаға инеп, йорт тирәһен ҡараштырғылап торорһоң инде тип һораны. Уныһы риза булды булыр: «Ҡараштырырмын, тик күрше хаҡына ғына...» Кискеһен Мәргәненең ҡолағына ла, мин юҡта Зөләйха ингеләп үҙеңде, донъяны ҡараштырғылап торор, юҡҡа мыйығыңды тырпайтып, ҡырыҫ ҡараш ташлап ултырма, йәме, тип тишеп тә ҡуйғайны, тегенеһенең әле үк йөнө ҡабарҙы ла китте: – Юҡ, кәрәкмәй, һин балниста саҡта үҙ йүнемде үҙем күрҙем, берәүгә лә ауырлыҡ та булманым. Халыҡ әллә ни һөйләр тағы... – Ай, гонаһ шомлоғо, шуға йүткереп, бөтөрөнөп киткәнһең дә. Зөләйха ят көйәнтә түгел, елкәңә сей яра һалмаҫ. Баш ҡалала аҙнанан ашыу ятты Фәйрүзә. Балаларының яҡты йөҙөн, бөхтә, затлы донъяларын күреп, әсә кеше, бындай бәхет кемгә эләгә әле, тип һөйөндө. Үҙенең зарын да белдермәне, ниндәй уй-тойғолар менән йәшәүен дә һиҙҙертмәне. Ауылда типһә тимер өҙөрҙәй ирем көтә, нимә тип үлеп ятмаҡ кәрәк тип уйланды. Әгәр ҙә... үлмәһәм. Мәргән... Зөләйха... тип шикләнде. Врачтар өҙә генә әйтмәне ләһә. Ашҡаҙаны ауыртмай башланы, ауыҙы тәм тоя, ингәне ҡыйынлыҡ күрһәткәне юҡ – сығыр юлын яҡшы белә. Хәл бөтөп бармай хәҙер. Әгәр ҙә үлмәһәм... Тегеләр бер-береһенә эҫенешеп китһәләр? Ир бирмәк йән бирмәк бит әле. Йөрөй торғас, ҡапыл күңел тыныслығын юғалтты ҡатын. Йоҡолары боҙолдо, юҡ-бар төштәр былай ҙа эстә һимеҙ ҡортҡа әйләнә барған шикте көсәйтте генә. Тәүҙә баҡса артындағы мунсала яланғас Мәргәнде шәрә ҡыҙҙар, ихахайлап-ихахайлап, тасҡа һыу һалалар ҙа ҡойондоралар икән тип күрҙе. Килеп тороп һыуҙары болғансыҡ. Бысраҡ һыу, яланғас кеше ауырыуға тиҙәр, сирем ҡотолғоһоҙҙор, тәңре шулай иҫкәртә торғандыр, тип үҙен йәлләп, тынысландырырға тырышып ятты уянғас Фәйрүзә. Шәрә ҡыҙҙар шулай ҙа күңел төбөндә ҡыйыр-ҡыймаҫ ҡына ятҡан икеләнеүҙе ҡуҙғатҡылап-ҡуҙғатҡылап ҡуйҙы. Бәлки теге икәү уртаҡ тел тапһа... Икенсеһендә Мәргән менән бейек тауға менәләр ҙә менәләр. Хәлдәре бөтөп, бер ағас төбөнә ултырғайнылар ире ниндәйҙер шөкәтһеҙ ҡоштарға эйәреп күккә осто ла китте. Фәйрүзә эй тегеләр артынан йүгерә лә йүгерә. Үҙенең шундай йәш сағы, арымай ҙа. Мәргән аҫҡа ҡарай, уға ынтылғандай ҙа була, үҙе шундай ҡарт. Йәмһеҙ ҡоштар бер мәл торналарға оҡшай башлағандай булды, бара торғас ат булып болоттар араһынан сабырға тотондолар. Бер мәл йәш саҡтарындағы теге бейәләре – Катерина килеп сыҡты. Мәргән ҡапыл уға атланды ла икеһе лә юҡ булдылар ҙа ҡуйҙылар. Фәйрүзә уларҙы эй эҙләй, ә улар юҡ. «Мәргән» тип ҡысҡырырға әйтә икән дә, тауышы сыҡмай... Баҫлығып уянып китте ҡатын. Ҡайта һалайым, ысынлап та Мәргәнемде бөтөнләй юғалтып ҡуйһам, тип уйланы, йөрәге өшөп китте. Ул Катерина нимә тип төшкә килеп инде тағы. Үлеүенә генә утыҙҙан ашыу йыл бар ҙаһа. Өндә ике аҙымын үлсәп баҫҡан мәхлүк төштә ҡалай шәп саба. Мәргән бигерәк үҙ күрҙе инде үҙен. Күрмәҫлек тә түгел ине шул. Ошо көнгәсә ат тотоуҙары ана уға бәйләнгән. Һарайҙа торған ҡола бейә Катеринаның нисәнселер быуыны инде. Бик егеп бармаһа ла, ат – мал ҡото, кәртә эсендә тороуы ғына бер ҡот-ырыҫ бит, тип Мәргән ихлас ҡарай үҙен. Башҡаларға бер һыйырҙан артыҡ эре мал тоторға рөхсәт булмағанда, совет власы аяҡһыҙ Мәргәнгә ат ҡото менән йәшәргә ирек ҡуйҙы. Әрменән аяҡһыҙ ҡайтыуының берҙән-бер файҙаһы шул булды бахырының. Ҡайтырға кәрәк. Мәргәнен дә һағынды, ауыл һауаһын, унан бигерәк самауыр сәйен һағынды. Балалары нисек кенә, әсәй, тип өҙөлөп тормаһын, барыбер ҙә үҙ йортоң, үҙ мөйөшөң, әйтәһе лә түгел, хатта үҙ түшәгең үҙеңә танһыҡ икән ул. Түшәк тигәс, күҙ алдына тағы Мәргән менән Зөләйха килеп баҫты. «Артыҡ ирек биреп китмәнем микән? Ҡайтыуыма «кети-кети» уйнап ултырмаһындар тағы. Әле үлмәгәнмен дә. Миңә тип килгән әжәл анау буранда аҙашып, бәлки, бөтөнләй икенсе тарафтарға башын борғандыр». Түҙмәне Фәйрүзә, балаларының аҙна аҙағында үҙебеҙ алып барырбыҙ тигәненә лә, унан бигерәк ейәндәренең, тағы ла бер аҙға беҙҙең янда ҡалсы, өләсәй, тип ялбарыуҙарына ла ҡарамай, таң менән юлға сыҡты. Автобусҡа ултырғас, күңелендә әсе бушлыҡ тойҙо, әллә үҙеңде артыҡ бәхетле тойоу, әллә шул бәхетте юғалтыуҙан ҡурҡыу хасил иттеме ул вакуумды, аңламаны. Шул бушлыҡтан ауыҙына хатта әсе тәм килде. Ниңәлер ҡапыл Мәргәненә ышаныс юғалып киткәндәй тойолдо. Фәйрүзә үҙе ҡорған ауға эләгеп, яңылыш... эйе уға хыянат итеп ҡуйһа. Былай бит бөтә йәшәлгән ғүмерҙе юҡҡа сығарырға мөмкин дәһә. Әлеге алдағы бәхет тиҫкәрегә әйләнеп бәхетһеҙлеккә әйләнергә мөмкин түгелме? Фәйрүзә сәп иткәнсе яҫы устары менән биттәренә һуғып алды. Уян, насар уйҙарыңдан уян! Түшәк кенә түгел, ҡабыр ҡабымын да һинең менән бүлешкән кеше тураһында нисек боҙоҡ уйҙар уйлай алаһың, ғүмерҙә булмағанса, тип әрләне. Тик шик ҡурҡыныс ҡортҡа әйләнгәйне инде. Ауылға үҙе самалап ҡараңғы төшкәс кенә ҡайтып төштө. Көн битендә ҡайтһа, берәйһе юлда осрар ҙа, Мәргән менән Зөләйха бергә донъя көтәләр, һин ҡайҙа аҙашып йөрөйһөң, тигән ҡурҡыныс хәбәр һалыр кеүек ине уға. Ә былай шул хәбәрҙең дөрөҫмө-юҡмы икәнен үҙ күҙе менән күргеһе килде. Ҡапҡа сылбырын һаҡ ҡына асып инде. Ихатала мал күренмәй, тимәк, һарайға ябылған. Тәртип. Залда ут тоҡандырылмаған, тәҙрәнән унда күҙ һалды, бер ниндәй хәрәкәт тә шәйләнмәгәс, бәләкәй баҡса яғына күҙ ташланы. Кухняла яҡтылыҡ бар. Тимәк, шундалар, сөкөрҙәшеп сәй эсәләр. Бәләкәй баҡсаның ҡыштан бирле кеше ҡулы теймәгән ҡапҡаһын көскә күтәреп асты ҡатын, тәҙрәгә барып еткәнсе, көн үҙәгендә ҡарҙан әрселгән көҙөн ҡаҙып ҡалдырылған түтәлдәрҙә батҡаҡҡа батып бөттө. Шулай ҙа тәҙрәгә килеп етте, һаҡ ҡына эскә күҙ һалды. Мейескә ут яғып йөрөгән Зөләйханы күреп быуындары йомшарҙы. Ҡарасәле, бөтөнләй хужабикә булып алған. Эңерҙә Мәргән һәр саҡ үҙе генә өй йылытыр өсөн көлсәгә ут яға торғайны. Фәйрүзә тотонһа, ҡояш байығас һыуға барма ла, ут менән шаярма, тип әрләшер ине. Был шаталағы егәрлелек, хәстәрлек күрһәтте булды инде?.. Ут менән шаярҙым, уйындан мөгөҙ сығарҙым былай булғас. Юҡ үҙ донъям, Мәргәнем минеке, тип ярһыны. Ҡара батҡаҡ менән нисек өйгә йүгереп ингәнен дә һиҙмәй ҡалды Фәйрүзә. Ингәс тә, ирен күргеһе килде, нисек күҙенә бағыр икән? – Мәргән, Мәргән! – тауышҡа кухнянан килеп сыҡҡан Зөләйха, төҫө ҡасҡан, батҡаҡҡа бысранып бөткән Фәйрүзәне күреп албырғап ҡалды. – Ҡайҙа Мәргән? – Ишеттеңме ни? – Ишеттем, ишеттем. Уйнаш ҡылып ятаһығыҙ икән бында. Минең үлгәнемде көтһәгеҙ ни була? Бер ни аңламаған Зөләйха лып ултыра төштө: – Нимә һөйләйһең һин, Фәйрүзә апай?– йәшле күҙҙәрен яулығы менән ҡапланы. – Мәргән! Мәргән тим, – яуап ишетмәгәс тағы Зөләйхаға төбәлде. – Мәргән ҡайҙа? – Мәргән ағайҙы ат типте... бесән һалғанда... Был һүҙҙәрҙән ҡапыл башы әйләнеп киткән Фәйрүзә дөбөр-шатыр иҙәнгә ауҙы. Зөләйха тиҙ генә һыуыҡ һыу килтерә һалып, апаһының битен, ирендәрен сылатты, һыулы усы менән еңелсә генә сәстәрен һыйпаны. – Төшөмә юҡҡа инмәгән икән, ҡоро-оғо-р. – Ҡаҡ иҙәнгә башын ороп-ороп иланы иҫенә килгән ҡатын. – Ныҡ бөтөрөнмә, апай, скорый машинаһына үҙ аяғы менән сығып ятты. Район үҙәгенә алып киттеләр. Балнистан шылтыратҡандар, хәле бик ҡурҡыныс түгел. Тик һыуыҡ ныҡ үткән үҙенә, тигәндәр, – Зөләйха Фәйрүзәне арҡаһынан ҡосаҡлап уның янына сүгәләне. Мәргән ағаһының тыны ныҡ ҡыҫылғас, унан ярты сынаяҡ ҡына сәмәй һорап эскәнен, бесән һалғанда, әллә шул ят еҫте үҙһенмәй, бейәнең тибеп ебәргәнен, һарайҙан Мәргәндең үҙе атлап сыҡҡанын, уға килеп табип саҡыртырға һорауын һөйләне. Үҙе уларға һыйыр һауырға ғына йөрөгәнен, өйҙәренә ул юҡта инеп тә ҡарамағанын өҫтәне. Әле өйгә балнисҡа китер алдынан Мәргәндең, өйҙө ҡарап тор, тигән һүҙен йыҡмаҫтан ғына инеүен әйтте. Шәле менән битен, күҙҙәрен һөртә-һөртә Фәйрүзә ҡалҡынып ултырҙы. Ултыра биргәс, Зөләйхаға боролоп ҡараны ла, уны ҡосаҡлап тағы үкһеп ебәрҙе. – Ай, аллам, ғәфү ит гонаһлы ҡолоңдо-о. Ҡарт көнөмдә әллә ниңә насар уйҙар инде бит башыма-а. Мөхәббәт менән көнсөллөк ҡултыҡлашып йөрөй тигәндәре дөрөҫ икән. А-ай, Зөләйха-а-а... Зөләйха үҙен тиҙ үк ҡулға алды. Кешене йәлләр, йыуатыр урынға, тәбиғи ҡырыҫлығы өҫкә ҡалҡып сыҡты: – Этем ҡуштымы ни, Өфө тип артың ҡысып йөрөргә, улай бик көнләшкәс. Шунан тороп шәп-шәп кейенә башланы, аңғармаҫтан ҡара батҡаҡҡа баҫты. Бысранған нәскийен сисеп кеҫәһенә һалды ла итеген кейҙе. – Ҡара уйыңды тышҡа ҡалдырып инер инең исмаһам. Батҡаҡтарың менән бергә! – тине лә, ишекте шап итеп ябып сығып китте. * * * Машина яллап, таң һарыһынан тигәндәй барып етте дауаханаға Фәйрүзә. Был таныш ике ҡатлы аҡ йорттан сығыуына ай ярым ғына ваҡыт үткән. Ул саҡта сир-сырхау белмәгән Мәргәне янына килермен тип һис тә уйламағандыр әле бына. «Сирләйем, үләм тип йөрөй инең, Мәргәнеңә ауыр саҡта үл бына хәҙер, үлмәй ни!? Юҡ инде, Әжәл бабаҡай, өркөтә алмаҫһың, үҙ бабайымды аяҡҡа баҫтырмай тороп, һинең арбаңа ултырып, һинең ҡоҙғондар йырыңды йырлайһым юҡ. Ирем хаҡына йәшәйәсәкмен әле,» – тип уйланып, ныҡ торорға кәрәк, бирешергә ярамай, тип үҙенә һүҙ биреп килеп инде палатаға. Уяу ятҡан ире, Фәйрүзә ишектән күренеү менән, урынынан тормай ғына ҡулын болғаны, мин бында, йәнәһе. Көткән, тимәк, тип уйлап өлгөрҙө хәләле. – Шунан, хәлдәрең? – бер ҡулы менән үҙенең күҙ йәштәрен һөртә-һөртә, икенсе ҡулы менән иренең битен һыйпаны Фәйрүзә. – Ҡайҙан ғына шул Өфө тип сығып киттем дә... – Түҙерлек. Ат мөгөҙө үгеҙҙекеләй түгел, бейәм үҙемдеке, үҙ күреп кенә һыйпаны. Балалар нисек? – Мәргән уң яҡ ҡабырғаларын тотоп һаҡ ҡына йүткереп маташты. – Балаларға хәбәр итмәгәнмен әле. Кисә эңерҙә генә ҡайттым. – Хәбәр итмәй тор, эштәренән айырып. Ике көндән аяҡҡа баҫам мин. Бейә үҙемдеке, минән ҡотолам тип түгел, ҡотороп ҡына һелтәнде. Сәмәй еҫенә башы әйләнеп кенә, – ғыж-ғыж көлгән булды ҡарт. Нисек кенә булһа ла, бейәһенә һүҙ тейеүҙән ҡурҡты ул. Бисәһе, асыуы ҡайнап, бысаҡлатып ҡуймаһын тип, изге малының рәнйешенән, тормош иптәшенең гонаһ алыуынан ҡурҡты. – Бейәгә асыу тотма, йөрөһен ҡурала. Ҡолон һалыр мәле етә, шуға наҙлы ҡылана. – Бейә һөйләй, әле ҡайһы ерең ауырта? – Уң яҡтан үпкә ҡыҫҡандай, йүткереүе ҡыйын... «Ике ҡабырғаһы ғына һынған, үпкәһен ҡыҫа биргән шикелле, – тыныс ҡына яуап биргән табипҡа асыуы ҡабарҙы Фәйрүзәнең. Әйтерһең, бер ни булмағандай ҡылана. – Уныһы ғына туйға ҡәҙәр йүнәлер. Ә бына үпкәһен ныҡлап тикшерергә кәрәк». – Ниндәй туй?– Фәйрүзә аңламай ҡалды тәүҙә. – До свадьбы доживет, тиҙәр бит урыҫтар. – Ә-ә-ә, – тигән булды ҡарсыҡ уңайһыҙланып, кисәге хәлдәрен дә иҫкә төшөрөп. Ике көндән дә, ике аҙнанан да хәле бик яҡшырманы әле Мәргәндең. Айҙан ашып китте бында килгәненә, бар донъя йәшеллеккә күмелде. Донъяның иң гүзәл мәлендә ят инде балнис саңын эсеп. Биргән анализдары табиптарҙа шик уятты, улар бер килке төплө генә фекергә килә алмай бер булды. Шуға уны сығарырға ашыҡманылар. Өлкән улы ла бик үтенеп һорағас, киреһенсә, йүнәлтмә менән Өфөгә ебәрҙеләр. Аҙна һайын ире янына барып йөрөгән, хәҙер бар донъяны яңғыҙы үҙ иңендә алып барған, һаман иренең шәбәйеп китә алмауында урындағы табиптарҙан ғәйеп табыр сиккә еткән Фәйрүзә, баш ҡала ни тиһәң дә баш ҡала булыр әле, тип һөйөнөп ҡабул иткәйне лә был яңылыҡты. Эш күп булһа ла, үҙе бик арыманы, ауырыраҡ эштәр Зөләйха елкәһенә төштө. Теге хәлдән һуң ике ҡатын бер-береһенә тағы ла яҡынайып киткәндәй булды. Фәйрүзә эш араһында үҙенең ауырыуҙарын да онотто. Укол һалырға килгән фельдшерҙы, һәйбәтләндем инде, тип кире борҙо. Тик... Мәргәнде ҡотҡарыусы фәрештә Өфөлә лә булмай сыҡты. Киреһенсә, заманса сит ил ҡорамалдары ҡот осҡос мөһөр сығарҙы: үпкәләге яман шеш ҡыҙылүңәскә йәбешкән. Улдары анализ ҡағыҙҙарын ҙур-ҙур табиптарға ла күрһәтеп ҡараны, сара ҡалмағас ҡайһы берҙәренә тәүәккәлләп аҡса ла тәҡдим иттеләр, тик ... поезд киткән, өмөт тә һүнгән ине. «Исмаһам, бер йыл алданыраҡ килтерһәгеҙ, ниҙер эшләргә булыр ине лә, һуңланылған» – бар яуап ошо ине. Өлкән генә бер табип хатта: – Атайығыҙҙың ике-өс ай ғына ғүмере ҡалған, табиптарға йөрөтөп ыҙалатмағыҙ, үҙ өйөндә, әсәйегеҙ янында ҡалған ғүмерен кешесә үткәрһен, – тип ауылға ҡайтарырға тәҡдим итте. Улдары был әсе хәҡиҡәтте ҡабул итмәне, Хоҙай ебәргән тәҡдирҙең хаҡлығына шик белдерҙе. Табиптар бер нисә айға булһа ла ғүмерен оҙайтыр өсөн химиотерапия, унан үңәс урынына ашҡаҙанға тура көпшә ҡуйырға тәҡдим итте. Тик ул саҡта телдән яҙыу ихтималлығын да әйтеп үтте. Улдары хәлде аңғартып, әсәләре менән кәңәшләшергә булды: дауалауҙы дауам итергәме, әллә өйгә алып ҡайтырғамы, ни тиһәң дә, иң һуңынан өмөт үлә. Ә бәлки?.. Был һуңғы ай эсендә килендәре аша эштең айышына, хәлдең ҡайҙа барғанына бер аҙ төшөнә башлағайны Фәйрүзә. Улдары ҡайтып ҡурҡа -ҡурҡа ғына һүҙ башлағанда уҡ әйтеп ҡуйҙы: – Әйтер хәбәрегеҙҙе бар булмышым менән ҡабул итмәһәм дә, бөтә йөрәгем, күңелем менән аңлайым барыһын да. Тик улай уҡ тиҙ булырға тейеш түгел ине. Бер нимә лә йәшермәгеҙ, дөрөҫөн әйтегеҙ, – тине. Улдарының һүҙен тыңлағас, йөрәгенән һығып бер генә һүҙ сығарҙы: – Әжәлде алдамағыҙ, атағыҙҙы апҡайтығыҙ... Ә ауырыу үҙ хәлен үҙе белмәй ине. Балнистан сығарғанда ла әле: – Әжәл урап үтте шикелле, башҡаса тәмәкене ауыҙыма ла аласағым юҡ, уй, ғүмер менән шаярырға ярамай, – тип һөйләнде. Ауылына ҡайтыуына сабыйҙарса һөйөндө. Урамдан инмәй оҙаҡ-оҙаҡ саф һауала ултырҙы, ишек алдына ыҡсым ғына яңы эскәмйә эшләп ҡуйҙы. Эргәһендә ҡолоно уйнап йөрөгән бейәһенә ҡарап туя алманы, күҙем генә тейеп ҡуймаһын инде, тип төкөрөнөргә лә онотманы. Тәүге аҙна үҙе яйлап йөрөп мунса ла яғып ебәрҙе. Иртәгә-бөгөн төҙәлеп китәм, кисәге Мәргән хәленә ҡайтам, тигән уйы дәрт кенә өҫтәне. Тик көндән-көн әҙерәк ашаны. Ҡатыраҡ ризыҡтарҙы бөтөнләй йота алмай башланы. Һыйырҙың ағынан айырмаһын инде, тигән булып табын артында ултырҙы. Аҙна һайын ҡайтҡан балаларына ҡарап, бик йышланылар, артыҡ иғтибарлы була башланылар, юҡҡа түгелдер, тип уйланып киткән саҡтары ла йышайҙы. Унан бигерәк, нимәлер иҫләп ауыҙ асып өлгөрмәйһең, Фәйрүзәһенең күҙен һөртөргә тотоноуы аптырата. Әллә берәй төрлө сиргә юлыҡтымы? – Ауырыйһыңмы әллә, Фәйрүзәм? Күҙеңдән йәш китмәй ҙәһә, – тип бер өндәшкәйне, әбейе үкһеп үк илап ебәрҙе. Бер ни аңламаған Мәргән ҡурҡа төштө. – Ауыр уйҙарың булһа, ҡотол, миңә һөйлә, эсең бүҫкәрер. Нимә тип әйтһен инде Фәйрүзә? – Һинең менән үткән бәхетле көндәремде һағынып илайым, – тигән булды. – Һағынып иларлыҡтары булғас һәйбәт, әләйгәс, – тип йылмайҙы ҡарт. Йәй аҙаҡтарында ныҡлы түшәккә ятҡас ҡына аңланы хәлен Мәргән. – Көҙҙән алып йәнде ашай был йүткереү. Тамаҡ төбөнә бер нәмә килеп тығылды ла, үтмәй ҙә, сыҡмай ҙа. Юҡҡа булмаған икә-ән. «Юҡ шул, Мәргән, төйөр түгел ул, әжәл шулай үҙенең орлоғон һалып киткән, үҙең дә белмәгәнһең, беҙ ҙә, исмаһам, һиҙмәгәнбеҙ. Миңә тигән орлоҡто яҙмыш һинең тамағыңа килтереп тыҡҡан бит, ҡәһәрең», – тип уйланы Фәйрүзә. * * * Үлеренә бер аҙна тигәндә, һиҙенгәндәй, Мәргән Фәйрүзәһенә оло йомош ҡушты. – Фәйрүзә, бер кешене күргем килә, үкенескә ҡалмаһын, күрше ауылдан Сәбилә исемле ҡатынды ғына саҡырт әле. – Имсе-фәлән түгелдер? – Ҡасандыр күңелде имләр зат ине лә, хәҙер белмәйем, ситтә йөрөнө, ҡайтҡан тиҙәр, – шулай тине лә Мәргән, күҙен йомдо. Шулай ята торғас, ойоп та китте, шикелле. Янында Фәйрүзә, һыҙланыуҙарынан аҙға ғына булһа ла арынып серемгә киткән иренә ҡарап, нишләргә белмәй шым ғына ултырҙы ла, Зөләйхаға юлланды. Унан да уңай йомошсо табылмаҫ. – Туңйылға ауылынан Сәбиләне беләһеңме? – тип һораны тәүҙә. Зөләйха иҫләй алманы, бәләкәй генә ауылдың һәр өйөн тигәндәй бармағын бөкләп барлап ултырҙы. Тик хәтеренә төшөрмәне. – Юҡ ул ундай ҡатын. Нимәгә кәрәк шулай, имсе-фәлән түгелдер? – Юҡ, шикелле. Буталды микән ни? Мәргән саҡырттыра, күргем килә, тей ҙә. – Мәргән ағай саҡырта-а? Сәбилә-ә...-не? – Зөләйха асҡан ауыҙын яба алмай торҙо. – Беләм, беләм. Ҡалай иҫкә төшмәй торған. Биш йыл элекме, Ҡаҙағстандан ҡайтты. – Туған-ҡәрҙәшеме әллә? Әллә... тиңдәштәрме? – Сыбыҡ осо ла туған түгел, – киҫкен әйтте быны Зөләйха. – Үә-әт, Мәргән ағай му-ут, онотмаған тегене, онотмаған тәки. – Кем һуң ул? Нимә күңелемә шул тиклем шом һалаһың? Былай ҙа бөткән йөрәгемде теткеләп... – Фәйрүзә, ер тетрәү көткәндәй, Зөләйхаға ҡараны. – Иреңдең йәшлек мөхәббәте! Ташлап киткән Сәбилә, аяҡһыҙ Мәргәнде тиң күрмәгән казашка, бер килмешәк. Иҫләне Фәйрүзә лә. Килен булып төшкән мәлдәрәк, ире тураһында, йәнен бирерҙәй булып яратҡан ҡыҙы ташлағас, шуны онота алмай өйләнмәй йөрөнө, тип ҡолағына тишеп ҡуйғайнылар шул. Ә Мәргән һуң? Ҡалай сабыр, бер ҙә генә теленә лә алманы бит әле, ауыҙын күтәреп исмаһам бер тапҡыр исемен атаһасы. – Шуны саҡырып килә алмаҫһың микән? – тауышы зәғиф кенә сыҡты Фәйрүзәнең. Бер аҙ тынып ултырғас, Зөләйха: – Юҡ, бармайым. Бармайым да, саҡырмайым да. Кәрәк булһа, ирең үҙе торһон да барһын, – тип киреләнеп алды ла китте. Фәйрүзә әкрен генә ҡалҡынды: – Улайһа, үҙем барам инде. – Аҡылыңа кил, еңгә, – еңгәнән һалдырып, хужабикә ишеккә арҡыры торҙо. – Шул хыянатсыға бәхил һүҙен әйттермәксеһеңме ни? Ғорурлыҡ бармы ул һиндә, юҡмы? Яңынан баяғы урындарына барып ултырҙылар. – Үә-әт, әй, үҙе – үлем түшәгендә, ә уйында – мөхәббәт. Ирҙәрҙән дә аҙғын мал бармы ни ул донъяла? Ит изгелек, көт яуызлыҡ, – Зөләйха ярһыны. Аҡайып Фәйрүзәгә ҡараны. – Ә һин, үлеп-фәлән китһәм, Мәргәнем нишләр, нисек кенә донъя көтөр, тип өҙгөләнеп йөрөгән булдың. Зөләйха, йәтим итмәҫһең инде иремде, имеш. Төкөрҙө ул һиңә, тиҙ үк табыр ине үҙенә кәрәк йәрен. Туҡтатманы уны Фәйрүзә. Зөләйханы ла аңлай ул, Мәргәнде лә. Эскесе ире арҡаһында мәңге бәхет күрмәгән берәүһе бөтә ирҙәрҙе күрә алмаһа, ҡатыны янында үҙен һәр саҡ бәхетле тойған икенсеһе үлер алдынан булһа ла, яратҡан кешеһенең күҙенә баҡҡыһы киләлер. Ғәҙәттә үҙен бәхетле тойған кеше һәм фани донъя менән осто-осҡа ялғар әҙәм үҙенә барыһы ла мөмкин тип уйлай бит. Мәргән дә шулай уйлай ала икән, тимәк насар түгел. Һуңғы тапҡыр йәне теләгән кеше менән осрашҡыһы килеүе гонаһмы ни? Ярай, ғүмер буйы һине көттөм, һине яраттым, тип тә әйтһен тей уға... Ә уйлаһаң, ул бит миңә ғүмер эсендә бер тапҡыр ҙа яратам тип әйткәне лә булманы. Тик үҙенең яратмағанын да белдермәне, ҡул күтәрмәне, йөрәк ҡыйғыс һүҙ әйтмәне. Күрәһең, «яраттым», «көттөм» һүҙҙәре телгә йөрәк ҡушыуы, күңел саҡырыуы менән киләлер. Тик ошо мәлдә нимә эшләргә һуң Фәйрүзәгә? Тынып ҡалған Зөләйханың ике ҡулын Фәйрүзә киң устары менән ҡапланы ла тыныс ҡына һүҙен әйтте, аңлайышлы итеп, ҡәтғи әйтте: – Барып ҡайт Туңйылғаға. Мәргән үлем түшәгендә ята, һине күргеһе килә тип кенә әйт. Килеү-килмәүе уның ихтыярында. Зинһар, ярһып артыҡ бер нәмә лә ысҡындырма. Саҡырмаһаҡ, Мәргән мәңге бәхиллеген бирмәҫ. Бирмәҫ, – урынынан ҡалҡынды ла. – Сит кеше түгел бит, бергә ғүмер кисергән кеше-е... – тип өҫтәне. Ишектән килеп ингәс тә, ул икәнен таныны Фәйрүзә. Күҙ алдына килтереүе буйынса, шулай сибәр булырға тейеш ине ул. Сөм ҡара күҙ, килешле йөҙ. Һис тә шаталаҡҡа оҡшамаған. Уйсан ҡараш, тыйнаҡ йылмайыу. Тормош эшкәрткәнме, тыумыштан шулаймы? Уны күргәс, нисә көн түҙеп йөрөгән Фәйрүзәнең ҡапыл илағыһы килде. Бына ул ғына Мәргәнде әжәл тырнағынан тартып алыр тигән өмөтмө, мин үҙем быны булдыра алмайым тигән көсһөҙлөкмө, әллә шундайын сибәрлек алдында ҡаушап ҡалыуымы – барыһы бергә тамағына төйөр булып килеп тығылды. Үҙен тиҙерәк ҡулға алырға тырышты хужабикә. – Сисенеп үтегеҙ, алғы яҡта – Мәргән. Әйтер һүҙе бармы, һеҙҙе күргеһе килде, – тип һөйләнде. Йоҡа бишмәтен һалғас, ҡунаҡ оҙон ҡуйы сәстәрен тағатып, бер урынға төйнәп йыйып ҡуйҙы ла, яулығын рәтләп бәйләне. Юл ыңғайы стеналағы көҙгөгә күҙ ташлап, маңлайын, битен һыпырып ҡуйҙы. Ипле ҡыланып, һәлмәк кенә баҫып алғы бүлмәгә уҙҙы. – Мәргән, һин саҡырған, – «ҡунағың» тип әйтергә уҡталғайны ла, тик теле улай әйләнмәне ҡатынының, – кешең килде. Үҙе иренең арҡаһын рәтләп япты, мендәрен ҡалҡыта биреп ҡуйҙы. «Һөймәлекле, хәстәрлекле икән ҡатыны. Тауышы ҡалай яғымлы, – тип уйланы Сәбилә. – Донъялары иркен, таҙа. Бәхетле булғандыр Мәргән. Күңелеңдә нур-гармония булмаһа, былай шағараҡ ҡороп донъя көтөп буламы ни!» Мәргән күҙен асмай ята бирҙе. Шул килеш кенә ҡатынына өндәште: – Фәйрүзәм, ултырғысты яҡыныраҡ ҡуй әле, Сәбилә ултырһын. «Тауышы шул килеш. Ҡәтғи ҙә, моңло ла, һис үҙгәрмәгән. Ошо тауышты бер тапҡыр ғына булһа ла ишетергә ине тип күпме зар-интизар булып йәшәлде. Ҡалай ҡатынына йомшаҡ өндәшә». Ҡунаҡ ҡыйыр-ҡыймаҫ ҡына Мәргән янына килде. – Һаумы, Мәргән. «Үҙгәргән. Ҡартайған, ҡалай. Мөһабәтлеге бөтһә лә, йөҙөндәге илаһилығы бөтмәгән. Күҙҙәре һаман зәңгәр микән?» Мәргән күҙен асмай яуапһыҙ ята бирҙе. Аптырап тынлыҡты Фәйрүзә боҙорға мәжбүр булды: – Ат типкәйне. Үпкәһендә электән үк сире булған, шуны ҡуҙғатҡан теге бейә тояғы, – тип аңлайышһыҙ һүҙ һөйләне. Шул саҡ Мәргән юрған аҫтынан һаҡ ҡына уң ҡулын сығарҙы ла, күҙен асмай ғына, һәрмәнеп Сәбиләнең ҡулын эҙләп тапты. Һаҡ ҡына һыйпаны. – Эйе, Сәбиләнең ҡулдары... – өҙөк-өҙөк кенә сыҡҡан тауышта тиҫтә йылдар аҙашып йөрөгән моң да, хәҡиҡәт тә, әрнеш тә, зар ҙа бар ине. – Аяҡ өҫтө ҡаршы алып булманы, ғәфү ит. Ҡулды оҙаҡ һыйпаны Мәргән. Сәбиләнең тып-тып тамған күҙ йәштәренә лә иғтибар итмәй, һыйпаны ла һыйпаны. Был тетрәндергес мөхәббәт тамашаһын ситтән күҙәтеүсе, ул тамашала үҙенә урын юҡ икәнен бөтә йөрәге, булмышы менән тойған Фәйрүзәнең күңелен иңрәткес тойғо биләне: «Ни ғүмер йәшәп, минең ҡулды шулай наҙлы ғына итеп һыйпағаны юҡ бит, юҡ бит». Мәргән күҙен асты. Сәбиләнең йәшле күҙҙәренә мөлдөрәп ҡарап торҙо. – Һин сати булманың! – ҡырыҫ тауыш ҡапыл һауаны ярҙы. Тынын тигеҙләгәс өҫтәп ҡуйҙы. – Килгәнең өсөн рәхмәт, Сәбилә. Башҡа һүҙем юҡ, бәхил бул. – Ир кеше күҙен йомоп, башын ситкә борҙо. Ҡулын үҙенә тартты, ләкин ике ҡулы менән йәбешеп өлгөргән ҡатын уны ебәрмәне. – Һине уйлап, һине һағынып, һине юҡһынып, мең янып, мең терелдем мин, Мәргән. Ҡаты бәғерле булма, ҡаты хөкөм сығарма улай. Мәргән өндәшмәне. Исмаһам, тороп, үҙен ҡосаҡлап йыуатыр ҙа хәлем юҡ бит, тип уйлап ятты. Фәйрүзә табын әҙерләргә тотондо. Ҡатҡан һәйкәл төҫлө Сәбилә бер ни өндәшмәй оҙаҡ ҡына ултырҙы. «Бик ҡартаймаған, шулай ҙа аҡылды юйырҙай матурлығы ҡалмаған, уҡаһы ҡойола башлаған. Яҙмыш йөгө ныҡ баҫҡан микән, күҙҙәре бигерәк эскә батҡан. Тик ирене ситенән генә шул тиклем ымһындырғыс итеп йылмайыуы, шунан хасил булған ымһындырғыс серлелеге китмәгән. Бөгөн йылмайып баҡманы ла түгелме һуң? Ҡайҙан сағылды ул йылмайыу? – Мәргән ҡапыл Сәбиләгә боролоп ҡарап алды. Уныһы ҡымшанмайса ултырыуында булды.– Ә ирендәре янындағы соҡорҙары бит, ҡалай һаман да, йәш саҡтағыса, нур сәсеп тора. Шул йылмайыуы заманында әсир итте бит. Тыйнаҡ ҡына йоҡаҡ ирененән һурып үпкеһе килә торғайны бит егеттең. Тик егетлеге генә бығаулы, тәүәккәллеге кисеп сығырҙай һай ине шул. Был татлы иренде башҡа берәү үпкән, был ымһындырғыс иренгә башҡа берәүҙең генә буйы еткән. Ни тиклем ғүмер үткән, ә ымһындырғыс серлелек үтмәгән, – тип уйлап ятты Мәргән. Эскә батҡан күҙҙәрен күҙ алдына килтергәс, йәл булып китте Сәбилә уға. – Ҡатыраҡ ҡағылдым, буғай. Үҙемдең уны уйламаған көнөм, юҡһынмаған төнөм әҙ булдымы ни? Ҡыҙғанырға кәрәк булғандыр, бәлки. Улайға китһә, ҡасан да булһа ҡылғандар өсөн яуап бирергә кәрәк тәһә. Мөхәббәт ул татлы хис, һөйөш кенә түгел, бер-берең яҙмышы алдында яуаплылыҡ та, бер-береңә тоғролоҡ та ул. Шул яуаплылыҡты тоймаһаҡ, тоғролоҡ булмаһа, Фәйрүзә менән ошо көнгәсә ҡулға-ҡул тотоношоп етә алыр инекме?.. « Ҡатыны иҫенә төшкәс Мәргән: – Фәйрүзәм, сәй ҡайнатып, ҡунаҡты һыйлаһаңсы, – тип көскә тауыш бирҙе. Был ваҡытта Сәбилә ҡуҙғалғайны инде. Мәргәндең ауырыуы көсәйгәндән-көсәйҙе. Тамағына бөтөнләй бер нимә лә барманы. Көслө уколдар ваҡытлыса һыҙланыуын баҫһа, ҡан тамырҙарына ҡуйылған система туҡландырҙы ла, бер аҙ хәл дә алып инде. Башын мендәренә генә ҡалҡытып һалырға булышҡанда ла көсөргәнешлектән Мәргәндең хәле бөтә ине. Ярау итеүҙән бөтөнләй туҡтаны. Тик хәтере лә, аңы ла яңылышманы, бының менән ул үҙе лә, аңлы тормошонда һәр саҡ янында килгән ҡатыны ла бик бәхетле ине. Фәйрүзә уның янынан китмәне, ирендәрен һыулы мамыҡ менән сылатып ҡына торҙо. Һуңғы сәфәренә ҡуҙғалыр төндө бахырың фанилыҡта һуңғы балҡыш кисерҙе. Әжәлен тойомлауы булдымы, һыҙланыуҙарын ҡотолорон һиҙемләнеме, был көндө ул мыжыманы, хас та тормоштан ҡәнәғәт йылмайып торған кеше кеүек күренде. – Ни гонаһтарым өсөн язалай икән мине Хоҙай, Фәйрүзәм? – тип өндәште тәүҙә. Әйткәндәре аңлайышһыҙыраҡ ишетелһә лә, аңлай ине уның телен ҡатыны. – Ни гонаһтарың булһын, ти, һинең. Сабый сафлығы менән йәшәнең, шул сауаптарың менән китерһең дә инде, – Фәйрүзә күҙ йәшен һөрттө. – Минең әжәлемде үҙеңә алдың бит, Мәргән. Мин үлергә тейеш инем. Был һинең әжәлең түгел... Түгел... – Кем әйтте? – Врач әйтте. Әйтмәне, күңелем шулай тине. – Ҡабаланма! Үлергә. Һинең өсөн мин... – әйтеп бөтә алмай йылмайырға тырышты Мәргән. – Иҫәр һин, үҙеңде генә уйлайһың. Мин һинһеҙ нишләргә тейеш? – Бәхетем бар, үҙ ҡулдарым менән һине ер ҡуйынына һалмайым. Һин дә бәхетле, – ауырыуҙың тағы хәле бөттө. – Нисек? – Мине ер ҡуйынына һала алыуың менән... Мин нығыраҡ бәхетлерәк. Фәйрүзә иренең әйткәндәрен аңламаны: – Хәлең бөтә, тыныслан,– тип уның маңлайындағы тирен һөрттө. Иртәгә һуң булыр тип уйланымы, Сәбилә килеп ҡайтҡандан бирле борсоған һорауын бирмәй түҙмәне үҙе: – Һин мине әҙ генә булһа ла яраттың микән, Мәргән? Был һүҙҙәрҙән Мәргәндең илағыһы килде. «Мин бер тапҡыр булһа ла уға, яратам, үлеп яратам, тип әйттем микән? – тип уйлай алды. – Исмаһам, иларлыҡ та хәлем юҡ бит. Ә ул һүҙҙе әйтерҙәй көсөм бармы?» Бөтөнләй тынып ҡала алмағанын да аңлай ине үлеп барған аҡыл: – Мин яңынан тыуһам, тик һинең менән генә йәшәр инем, Фәйрү-үзә-әм! Таңда Мәргән һөйгәненең ҡулында йән бирҙе. * * * Мәргәнде ҡәбергә генә төшөргәйнеләр, донъя яңғыратып, ҡапыл «Тор-ройыҡ», «Тор-ройыҡ» тигән асыҡ ҡына тауыш ишетелде. Былай ҙа ярылыр сиккә еткән йөрәк өҙөлөр һәм өҙлөгөрҙәй булып һыҙылып-һыҙылып типте. Мәрхүм менән хушлашырға килгән бөтә ауыл, үҙе лә һиҙмәҫтән, күккә баҡты. Ҡанаттарын талғын ғына ҡаға-ҡаға, хушлаша-хушлаша сылбыр булып торналар китә ине. Ҡәбергә төшөп, изге һәм ҡәҙерле кешеһенең кәүҙәһен ләхеткә һалып торған оло улы түҙмәне, торналар сылбырына йәбешеп атай ҙа ҡуҙғалды, тип, ауыр итеп көрһөнөп ҡуйҙы. Ә Фәйрүзә бөтөнләй хәлһеҙләнеп ергә сүкте. Һығылып илағыһы килде. Ҡысҡырғыһы, үкергеһе килде. Тамаҡ төбөндәге төйөр генә быуаға йырылып китергә ирек бирмәне. Берсә башын ергә эйҙе. Ҡәбер тупрағын усына ныҡ итеп ҡыҫып, ҡатып ҡалды. Ҡара тупраҡ, әсе ҡайғыға түҙмәй, бармаҡ араларынан һығылып килеп сыҡты. Берсә ҡалҡынып күккә баҡты ҡатын. Йәш аша күренгән торналар йыраҡлашҡандан йыраҡлашты. «Мәргәнемде ҡалдырығыҙ, уны алып китмәгеҙ минән, торналар...» – йөрәк төбөнән килгән ауаз тышҡа сығып етмәне, бары хәлһеҙләнгән ирендәр генә ҡалтыранып һелкенеп ҡуйҙы. * * * Мәргәнде һуңғы сәфәренә оҙатҡас, Фәйрүзә көн менән төндө, ҡайнар менән һыуыҡты бутап бер булды. Тәүге айҙарҙа, балалары янында булған саҡта, тормош йылғаһы ҡәҙимге улағынан аҡҡан кеүек ине лә. Уларға ла шөкөр, эш тип донъя тирмәненә баш-аяҡ инә һалып китмәнеләр. Яйын табып, ваҡытты тышаулап, әсәләренең хәлдәренә инделәр, аталарының рухтарына ихтирам күрһәттеләр. Мәргәндең ҡырҡына хәтлем ата йортоноң мөрйәһенән төтөн сығарҙылар, аҙға ғына булһа ла әсәнең күңелен йылыттылар. Балалар янында үҙен ныҡ тоторға тырышты әсә кеше, Мәргәнен нисек кенә юҡһынһа ла, көндөҙҙәрен балауыҙ һығып ултырманы, ваҡ-төйәк эш менән алданы ла, алданды ла. Ул-ейәндәре изге кешеләрен һағынып һүҙ ҡатһалар, артыҡ хистәргә бирелмәй йә әйткәндәренә һаран ғына ҡушылды, йә бөтөнләй өндәшмәүҙе хуп күрҙе. Китер саҡта балалары үҙҙәре менән бик димләһәләр ҙә, күнмәне, Мәргән йылыһын, ире йәнен һаҡлаған өйөн ҡалдырып китеү хыянатҡа тиң кеүек ине уға. Бына өй бушағас инде... башланды. Баяғы төйөр әсе һағышҡа түҙмәне, ирене лә быуаны йырып ебәрҙе. Фәйрүзә, балаларын автобусҡа ултыртып, ҡайтып ҡапҡа бауына ғына үрелгәйне, быуындары ҡалтырап, сүкәйә төштө. Унда мине берәү ҙә көтмәй, тигән үҙәккә үткес хәҡиҡәт алҡымынан алды. Ҡапҡа бағанаһына һөйәлеп, битен яулығы менән ҡаплап оҙаҡ торҙо ул. Ғүмере эсендә беренсе тапҡыр ихатаһына үткеһе килмәне. Шар асыҡ ҡапҡа уны етем һәм буш донъяһына саҡырҙы. Ҡапҡаны эстән һаҡ ҡына япҡас, башын, сикәләрен тотоп, Мәргәненең йөҙөн күҙ алдына баҫтырып ҡараны. Һултанлай-һултанлай йүгереп килеп сығыр ирен ҡапыл ғына хыялында ла терелтә алманы бисара. Тормош ҡайнағанын аңлатҡан ауыл урамының шауы ихатаға үтеп инә алманы, тын ҡурырлыҡ тынлыҡ көслө булып сыҡты. Быны бар булмышы, бар йөрәге менән тойған ҡатын ҡапыл болдор күтәрмәһенә йүгереп менде лә, нишләргә белмәй һикереп-һикереп бейергә тотондо. Башынан яулығы һыпырылып төшкән бисара, сәстәрен туҙҙырып, шашып-шашып бейене, тыны ҡыҫылды. Үҙенең әҙәпһеҙ шашыуынан башы әйләнде. Ҡарлыҡҡан тауышы менән ниндәйҙер таҡмаҡ та көйләп маташты: «Әжәлгә дарыу бар тиҙәр, Мөхәббәткә бар микән?..» Быуындары ҡамырға әйләнеп, бөтөнләй хәлдән тайғас, солан тупһаһына арҡыры һуҙылып ятты. Йыш-йыш тын алып, әжәлгә лә юҡ, мөхәббәткә лә – шиш, дарыу юҡ, чертым да, тип, күҙен йомоп ята бирҙе. Тынлыҡты ара-тирә берсә үкһегән, берсә үкергән тауыш ҡына боҙҙо. Бахырҡайҙың сикәһе буйлап, туҙған сәс бөртөктәрен еүешләтеп, бормалы ике улаҡ туҡтамай аҡты ла аҡты. Айҙар буйы иреккә сыға алмай ятҡан түҙгеһеҙ ҡайғы кисерештәре лә, аңлата алмаҫлыҡ яңғыҙлыҡ хәсрәте лә иҙәнгә тоҙло күҙ йәштәре булып йәйелеп китеп, байып барған ҡояш нурҙарында ялтырай ине. * * * Тамағына аш барманы, үҙен ҡайҙа ҡуйырға белмәне ҡатын. Хәлен белергә ингәндәргә лә ихласлыҡ күрһәтмәне. Өҫтәленән төшмәгән, һәр саҡ тереклек белдереп боҫон болғап, йырлап ултырған самауыры мейес янында, кеше ҡулы теймәгәс, саңланып, һарғайып, түңкәрелгән килеш тынып ҡалды. Уның урынын өҫтәлдә, етемлек төҫөн биреп, электр сәйнүге алды. Уныһы ла, хужабикәһенең бөтөнләй тамаҡтан яҙмағанын иҫбатлап, онотҡанда бер генә тауыш биреп торҙо. Сәйнүгенә һыу һалып торғанда келт кенә мунса янындағы ҡоҙоҡ иҫенә килеп төштө хужабикәнең. Донъяның йәмен юғалтҡан Фәйрүзә, үҙенә бер сер асҡандай, тиҙ генә кейенде лә баҡса артына йүгерҙе. Шәп йүгерҙе, әйтерһең уны берәйһе көтә. Ҡабаланып, ҡоҙоҡтоң ҡапҡасын аса алмай бер булды. Асҡас тутыҡ ултырған сылбырлы биҙрәне алабарманланып шаптыр-шоптор түбәнгә – ҡоҙоҡ төбөнә төшөрөп ебәрҙе. Күнәге артынан эйелгәнсе башынан яулығы һыпырылып төшөп китте. Ҡолғаға беркетелгән сылбырҙы тартҡан һайын тыны ҡыҫылып: «Һыу ғына ҡоромаһын, әтеү мөхәббәт тә һулый, ҡоҙоҡ ҡына мүкләнмәһен, әтеү кеше лә мүкләнә», – тип аңлайышһыҙ һүҙҙәрҙе тәҡрарланы. Биҙрә өҫкә килеп сыҡҡас, уны һаҡ ҡына ергә ҡуйҙы. Берауыҡ биҙрәне ҡосаҡлап ултырҙы. Ундағы һыуҙы бер усы менән генә алып, биттәрен, тағатылған сәстәрен һыпырҙы: «Ҡоромаған! Мәргәнем ҡоҙоғо ҡоромаған», – тине, һаран ғына йылмайып. Биҙрәне үҙенә табан ҡыйшайтып, уға иренен терәне: «Фу, һаҙ тәме ингән түгелме? Әллә ауыҙым тағы тәм тоймаймы?» – ҡапыл һауыттан ауыҙын тартып алды. Яңынан тәмләне. Тороп ҡоҙоҡ ауыҙынан эйелеп эскә ҡараны. Алған һыуын имән төбөнә алып барып түкте лә, етеҙ генә биҙрәһен шаптыр-шоптор тағы ҡоҙоҡ төбөнә төшөрҙө. «Юҡ, юҡ! Мүкләнергә ирек бирмәйем. Мөхәббәткә лә, һиңә лә! Мин тере әле...» – хәлдән тайғансы һыу ташыны имән төбөнә бисара. Ағастың тирә-яғы иҙелеп, батҡаҡланып китте. Ҡуҙғалмаҫлыҡ хәлгә килгәс, биҙрәһе алдына тубыҡланып, тағы ла һыу эсте. Бигерәк һыуыҡ, тамағым шешеп кенә китмәһә ярар ине, тип борсолдо эстән. Бер аҙ хәл алғас, сәйгә һыу алайым әле тип, биҙрәһен тағы сылбырға таҡты. Ошонан алып бәрәңге баҡсаһының ыҙанындағы, мунса янындағы ҡоҙоҡтан сәйлек кенә һыу алыу Фәйрүзәгә көндәлек бер татлы хәстәргә әйләнде. Тик бауырға ятҡан юҡһыныуҙы Мәргән ҡоҙоғо һыуы ғына баҫа алманы. Киреһенсә, тотонған һәр әйбер, күҙгә ташланған һәр нәмә, Мәргән тураһындағы хәтирәне яңыртып, үҙәккә үтте. Мәргәне тураһында, уның изге кеше булыуы хаҡында, күңелендәгеһен уртаға һалып, кем менәндер һөйләшкеһе килде. Тик ул кеше юҡ – бына иң ҡыйыны шул ине Фәйрүзәгә. Бер нисә тапҡыр Зөләйхаға инеп тә ҡараны. Ғүмер буйы иренән туҡмалып, кәмһенеп йәшәгән күршеһе менән был турала һүҙ суйырғытыу бөтөнләй мәғәнәһеҙ ҙә кеүек тойолдо. Шуға һүҙҙәре ауыл хәбәрҙәренән ары китмәне лә. Күңеле болоҡһоғас, йөрәге һағышҡа түҙмәгәс, ул Туңйылғаға юлланды. Иренең йәшлек мөхәббәте менән осрашһа, бәлки әҙерәк булһа ла йөрәге тынысланыр. Икеһе бер ир ҡуйынында ятмаһалар ҙа, йәндәре бер күңелгә тартылған бит. Мәргәндең йөрәгендә икеһенә лә урын да табылған шикелле. Тик кемдеке түрҙәрәк булды икән? Мөхәббәттең әллә бизмәне юҡмы? Улай тиһәң, Фәйрүзә урыны түбәндәрәк булһа ла үкенмәҫ ине, ни тиһәң дә, Мәргәндең мөхәббәтен ғүмере һуҙымында уята ла, һаҡлай ҙа алды. Ә Сәбиләнең урыны? Ул бит Фәйрүзәнән күпкә, бик күпкә сибәрерәк, ымһындырғысыраҡ. Мәргән ғүмере буйы Сәбиләне юҡһынып, һағынып йәшәгәндер, тик миңә генә белдермәгәндер, Мәжнүн бахыр. Ҡулын тотоп Сәбиләгә, сати түгелһең, тине. Уныһы ни тигәне булды икән? Ә бер йөрәккә ике мөхәббәт һыямы һуң? Тилертә бит был һағыш, ай тилертә... Ошондай уйҙар менән килеп инде Сәбилә йортона Фәйрүзә. Хужабикә ултырған урынынан тороп ҡаршы алһа ла, йөҙөнә борсолоу ҙа, шатланыу ҙа ишараты сығарманы. Бөтөнләй көтөлмәгән кеше килде тип хәүефкә лә батманы шикелле, артыҡ ихласлыҡ та күрһәтмәне. Амин тотҡас, өҫтәлгә ҡайнап торған самауырын ҡуйҙы, саҡырылмаған ҡунағын табынға саҡырҙы: – Маҡтап йөрөйһөң, самауырым ҡайнап ҡына тора. – Маҡтарлыҡ та, маҡтанырлыҡ та хәлем юҡ, ҡайғыға батып йөрөүем. – Ишеттем. Урыны йәннәттә булһын, – башҡа йыуатыр һүҙ тапманы Сәбилә. Өндәшмәй генә сәй эстеләр. Өйҙә тынлыҡ урынлашты. Тағы йәнде өтөп барған тынлыҡ. Бер себен генә безелдәп-безелдәй. Үрмәксе ауына эләккәндер мәхлүгең. Фәйрүзә үҙен шул себенгә оҡшатты. Ней уйҙарынан ҡотола алмай, ней донъянан йәм тапмай. Осоп китһәң ине ул берәй яҡҡа. Ирекле булып. Ултыра торғас ул Сәбиләнең йөҙөнә баҡты. Күҙҙәре бигерәк бойоҡ, уға ла еңел түгелдер. – Һағына торғайныңмы Мәргәнде? – тип тыныс ҡына һорап ҡуйҙы Фәйрүзә. – Һағындым, – ҡырыҫыраҡ яуап бирҙе хужабикә. Өйҙә тағы тынлыҡ хөкөм һөрә башланы. Баяғы себен тауышына самауыр йыры ҡушылды. Уғаса булмай сәғәттең тек-тек килеүе ҡолаҡты ярырға тотондо. «Ҡасан шулай Фәйрүзәнең сәғәт тауышына ҡолағы тонғайны әле? Эйе шул, тәүге никах төнөндә бит. Беҙҙең уртаҡ ваҡытыбыҙ башланды, тип сәғәт сылбырын тартҡайны. Ә хәҙер... уртаҡ ваҡыт туҡтаны микән?» – Һуңынан оноттом, – тынлыҡты Сәбиләнең бойоҡ ҡына әйтелгән һүҙе боҙҙо. – Ғәрип тип онотҡанһыңдыр, – Фәйрүзә асыуланмай ғына әйтте. – Ю-у-уҡ, – тип һуҙҙы Сәбилә. Бер аҙ һүҙһеҙ ултырғас өҫтәп ҡуйҙы. – Һәр саҡ тиң күрҙем... Яҙмышыма буйһоноуым булғандыр. Ысынлап та шулай ине шул. Их, мөхәббәттәре һуң! Бигерәк һоҡланғыс ине лә! Мәргән менән икеһен һинд киноһы геройҙарына оҡшатыуҙары ла юҡҡа булмағандыр. Шул ваҡытта Сәбилә һиҙә-тоя йөрөнө бит, кинолағы мөхәббәт тарихтары һәр саҡ тиерлек бәхетһеҙ тамамлана, беҙҙең менән дә бер-бер хәл булып ҡуймағайы, тип һәр саҡ ниҙәндер ҡурҡты, һуңынан, Мәргәндең әрменән килгән хаттарын ҡулына алған һайын, насар хәбәр булмағайы, тип ҡалтыранып төштө. Әрмегә оҙатҡан саҡта, барса халыҡ алдында оҙаҡ бер-береһенең ҡулдарын тотошоп торғайнылар. – Артыҡ ҡыҙыл да тиҙ уңа, тиҙәр. Һин шуға ышанаһыңмы, Мәргән? – тигәйне Сәбилә. – Мин уңдырмам, һин генә көт, йәме, – тип ышандырғайны ауылдың беренсе егете. – Янырмын, туңырмын, көйөрмөн, тик барыбер көтөрмөн, – тип шыбырҙаны һөйгәне. – Тик һин генә һау килеш әйләнеп ҡайт. – Һуғыш ваҡыты түгел дәһә... – Ҡайҙан килгән ул уй тиерһең, ҡапыл шул саҡ Мәргән әйтеп һалмаһынмы. – Ә мин үлһәм, һин сати булырһыңмы, Сәбилә? Ул заман кешеләре һинд киноһы аша «сати»ҙың ни аңлатҡанын беләләр ине. Тоғро, артыҡ тоғро ҡатындарҙы шулай атайҙар. Ирҙәре үлһә, мөхәббәттәренә тоғролоҡ билдәһе итеп, һөйгән йәрҙәре үҙҙәрен-үҙҙәре яндыра икән. Мәргәненең ни әйтергә теләгәнен һәйбәт төшөнһә лә, Сәбилә тәүҙә ни әйтергә белмәне. – Мин сати булырмын да ул, тик һин иҫән ҡайт, йәме, – күҙенән йәштәр тамды ҡыҙҙың. – Утҡа, һыуға инергә әҙер беҙ мөхәббәтебеҙ хаҡына, шулай бит, Сәбилә, – Мәргән уны күкрәгенә ҡыҫты. – Илама, һин утта янмаһын өсөн, мин үлмәйәсәкмен, ҡәҙерлем, – һуңғы һүҙе шул булды Мәргәндең. Ә тормоштоң үҙ ҡанундары, үҙ дарыуҙары, үҙ ағыуҙары. Сәбилә Мәргәнде көтә алманы, көтә торған юлын да табалманы. Мәргәндең ҡазаланыу хәбәрен ишеткәс, аҡылдан яҙа яҙҙы ҡыҙ бала. Ашын, эшен онотто. Мин уның янына барам, ул үлһә, мин дә үләм, тип тәгәрәп илаған балаһын күреп, ниндәй ата-әсәнең йөрәге түҙһен. Ни ҙә булһа ҡылырға кәрәк. Һуғышты, утты күргән атаһы, ҡыҙына бәхет теләүе булдымы, уны, ай-вайына ҡарамай, ситтә йәшәгән һеңлеләренә оҙатты. Яҙмышына күнмәйсә булдыра алманы ҡыҙ бала, ниҙер ҡылырға тәүәккәллеге лә етмәне, ҡайғынан аңлы тормошто аңламаған, ҡайҙа барырға белмәгән аҙашҡан болан балаһы хәлендә ине. Юлдары уны ҡаҙаҡ далаларына алды ла китте. Алып ҡына китмәне, юлын да, яҙмышын да шунда аҙаштырҙы... Тыуған ерҙәренә ныҡлы әйләнеп ҡайтыуына ла бына нисә йыл ғына бит әле. Үткәндәре иҫкә төшөп киткән Сәбилә тағы бер аҙ ултырғас: – Бик онотмағанмын да икән, – тип ҡуйҙы. – Нисек инде? – Теге көн, Мәргәндән йомошсо килеп киткәс, быуындырым йомшарҙы, юҡҡа-барға хәлем бөттө. Бармайым микән, күпме йылдар үткән, күпме һыуҙар аҡҡан тип икеләнеү ҙә булғайны. Тик күргем килде, – ҡатын ярһып китте. – Күргем килде. Бик күргем килде. Мәңге күрмәһәм дә риза кеүек төңөлөп бара инем инде бер мәл. Ә ул көн күргем килде. Үлеп китер ҙә, йәндәй яҡын кешемде мәңге күрмәм, тигән тойғо алҡымымдан алды. Һуңғы тапҡыр йәнемде усыма ҡыҫып уның янына йүгерҙем... Бүлдермәне уны Фәйрүзә. Тынған арала һүҙ ҙә ҡыҫтырманы. «Беҙҙең ваҡыт туҡтанымы икән?» – тигән һорау төйөр булып тамағына түгел, бауырына ятты уның. Шуға яуап эҙләне. Сәбилә, тағы бер аҙ ултырғас, үҙ-үҙенә һөйләгән кеүек, хистәрен бушата торҙо: – Онотмағанмын икән, ҡулының йылыһы шул килеш кенә ине. Бармаҡ остарымдан йөрәк ҡылдарына тиклем йылы нур кеүек үтте. Әле лә тоям шул йылылыҡты... Был һүҙҙәрҙән һуң Фәйрүзәнең ҡапыл йәне ҡабарҙы: – Ҡулы йылы, имеш. Мин йылыттым, мин һаҡланым уны. Йылы ҡулды тойғоң килһә, сати булырға ине һиңә, – был һүҙҙең ни аңлатҡанын белмәһә лә, үҙенсә Сәбиләнең ауыртҡан еренә тейгеһе килде. Сәбиләнең дә шеше һытылды булыр, сымылдыҡҡа инер төндә ултырған оялсан ҡыҙҙар кеүек, ҡарашын иҙәндән алмаған баҫалҡы ҡатын, ҡапыл Фәйрүзәгә тишерҙәй итеп ҡараны: – Һиңә бында нимә кәрәк һуң ул? – Бер нәмә лә кәрәкмәй! Мәргәнде һағындым, үлеп һағындым... Шул! – Фәйрүзә, әкрен генә ҡалҡынды ла, яулыҡ осо менән күҙҙәрен һөртә-һөртә, ишеккә йүнәлде. Сәбилә, устары менән битен ҡаплап, башын эйеп, ҡымшанмайса ултырып ҡалды. * * * Ике аҙнанан Фәйрүзә лә мәрхүмә булды. Юҡ, ашҡаҙан сиренән түгел ине үлеме. Һары һағышҡа батҡан ҡатындың ҡапыл йөрәге туҡтаған, тинеләр. Эстән янып, эстән дөрләгән икән бахырҡай. Са-ти... Ул йылы ҡыш хәтәр килде. Яҙын баҡса артындағы, етемһерәп ҡалған мунса янындағы имән ниңәлер япраҡ ярырға ашыҡманы. Тамырына һыуыҡ теймәһә ярар ине... Ә йәй уртаһында, барыһын аптыратып, унда-бында ҡытыршы йәшел япраҡтары күренә башланы. Сентябрь, 2007– март 2008. (03.10. 07.­ – 16.03.2008.) Иҫке Күл – Өфө. Фото: интернет. https://shonkar.rbsmi.ru/articles/c-sm-er/T-re-r-k-ap-anda-22321/ Читайте нас в Сайт общественно-политической газеты «Торатау» города Ишимбая и Ишимбайского района Регистрационный номер ПИ ТУ02-01361. Свидетельство выдано Управлением Федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан от 24.07.2015 г.
Замир Вахитов легендар атлы ғәскәр яугирҙәре иҫтәлеген ҡәҙерләп һаҡлай Табылды ауылында тыуып үҫкән Замир Вахитов оҙаҡ йылдар Липецк өлкәһендә йәшәй. Тарихтан билдәле булыуынса, Шайморатов генерал етәкселегендә легендар 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы тап ошо ерҙәрҙә һуғышҡа кергән, уның яугирҙәре ғүмерҙәрен фиҙа ҡылып, йәндәрен аямайынса фашистарға ҡаршы торған һәм үлемһеҙ дан яулаған. Ошо дивизия яугирҙәренең исемдәрен мәңгеләштереүҙә яҡташыбыҙҙың өлөшө баһалап бөткөһөҙ ҙур. Һөнәре буйынса ул табип һәм ошо көндәрҙә 60 йәшлек юбилейын билдәләне. Замир Вахитов ҡатыны һәм ейәндәре менән Миңә уның менән шәхсән осрашырға тура килгәне юҡ, әммә Замир Мөхтәр улының тыуған йортонда уның тураһында бик күп мәғлүмәттәр һаҡлана. Уның тарафынан 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһының формалашыуына һәм һуғышҡа инеүенә 75 йыл тулыуға бағышлап яҙылған «Геройҙар алдында баш эйәбеҙ» тип аталған ҙур булмаған брошюра ла бар. Очеркты ул әлеге дивизия составында һуғышҡан ауылдашы Ғәйфулла Йосопов тураһында бала саҡ хәтирәләренән башлап яҙған. Ҡыҙыҡһыныусан Замир бәләкәйҙән үк, айырыуса, һуғыш тураһында китаптар уҡырға ярата. Уның ике олатаһы ла фронтта ҡатнашҡан. Бер туған ҡустыһы Радмир һүҙҙәре буйынса, китапҡа булған һөйөүе Замир ағайға тормошта күп нимәгә ирешергә ярҙам итә. Медицина институтын тамамлағандан һуң, яҙмыш ҡушыуы буйынса уны Липецк өлкәһенең Тербун районына эшкә ебәрәләр. Әсәһе Фроза Рамазан ҡыҙы әйтеүенсә, уны унда олатаһының рухы саҡырғандыр, күрәһең. Сөнки юллама буйынса уға Йылайыр районын тәҡдим итәләр. Әммә ул Липецк өлкәһен һайлай. Олатаһы Зәкәриә Вахитов 1941 йылда фронтҡа алынған һәм 219-сы дивизия составында Дон буйында һуғышҡа кергән. Бер ни тиклем ваҡыттан һуң ҡатыны Рәзифә рядовой Вахитовтың 1942 йылдың 16 авгусында геройҙарса һәләк булыуы һәм Воронеж өлкәһенең Колодежный ауылы янында ерләнеүе тураһында хәбәр ала. Улы Мөхтәр атаһының ҡәберен бик оҙаҡ эҙләй, әммә һөҙөмтәһеҙ. Асыҡланыуынса, Зәкәриә Вахитов һәләк булған район Липецк өлкәһе менән сиктәш була. Шуныһы ғәжәп, унда Колодежный тигән ауылдар бер нисәү икән. Шуға ҡарамаҫтан, 72 йылдан һуң Замир олатаһы ерләнгән туғандар ҡәберлеген эҙләп таба һәм унан бер ус тупраҡ алып ҡайта. - Был район тураһында мин бер нимә лә белмәй инем. 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы тураһында китаптар уҡыһам да, хәрби хәрәкәттәрҙең ҡайһы ерҙә барыуына иғтибар итмәгәнмен, күрәһең - тип яҙа ул үҙенең брошюраһында. - Бында минең Башҡортостандан икәнемде белгәс, һуғыш ваҡытында әлеге дивизияның ошо районда алышыуы һәм икенсе Тербун ауылында уларға һәйкәл ҡуйылыуы тураһында һөйләнеләр. Уларҙың һүҙҙәре миндә ҡыҙыҡһыныу уятты, әлбиттә. Совет осоронда урындағы Тербун мәктәбенең пионер дружинаһы батырҙарса һәләк булған 294-се полк командиры, майор, Миәкә районынан Гәрәй Нафиҡовтың исемен йөрөткән. Шунда уҡ 112-се дивизияға бағышланған стенд урынлаштырылған. Шулай итеп, Замир мәктәп хеҙмәткәрҙәре менән дуҫлашып китә, яйлап Башҡортостан Республикаһының Тербун районы менән 90-сы йылдарҙа һүлпәнәйгән элемтәһе лә нығына. Йыл һайын бында төрлө делегациялар килә, был урындағы халыҡтың беҙҙең республикаға ҡарата ыңғай ҡарашын формалаштырыуға ярҙам итә. Мәғлүмәттәр буйынса, һуғыш ваҡытында әлеге район территорияһында алыштар барышында 26 меңдән ашыу совет яугире һәләк булған. 1942 йылдың йәйендә немец ғәскәрҙәре Кавказ, Воронеж һәм Сталинград яғына хәрәкәт иткәндә 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы өс ай ярым дауамында Тербун районы территорияһында оборона тота. Шуға күрә әлеге район кешеләренән башҡорт яугирҙәренә ҡарата тик рәхмәт һүҙҙәре генә яңғырай. Һәләк булған һалдаттар ете туғандар ҡәберлегендә ерләнгән. Уларҙың барыһында ла һәйкәлдәр ҡуйылған, геройҙарса һәләк булған яугирҙәрҙең исемдәре яҙылған. Әммә уларҙың исемлеген тулыһынса асыҡлап булмаған. 2013 йылда Тербун районы хакимиәте Замирҙы урындағы эҙәрмәндәр менән бергә һәләк булғандар исемлеген өҫтәмә өйрәнеү өсөн РФ Оборона министрлығы архивына ебәрә. Бынан һуң тағы ла меңгә яҡын һәләк булғандарҙың исемдәре табыла, шуларҙың 107-һе - башҡорт дивизияһынан. Замир Мөхтәр улы ҙур изге эш башҡара. Ул эҙләнеү эштәре генә алып бармай, шулай уҡ һәләк булғандарҙың туғандарын эҙләп таба, уларҙы осрашыуға саҡыра, ҡаршы ала һәм оҙата. 2012 йылдың июлендә Тербун районында Миәкә районынан делегация - һуғышта батырҙарса һәләк булған майор Гәрәй Абдулла улы Нафиҡовтың яҡташтары булып китә. Миәкәлеләр концерт программаһы менән сығыш яһай, урындағы музейҙа була һәм осрашыуҙан ҡәнәғәт ҡала. Бер йылдан яуап итеп Тербун районынан делегация Ҡырғыҙ-Миәкәгә Һабантуйға килә. Замир Мөхтәр улы билдәләүенсә, сайтҡа инеүселәрҙе 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы менән таныштырыу буйынса Интернетта эшләү бушҡа уҙмай. Ҡыҙыҡһыныусылар бик күп була. 2016 йылда Мәскәүҙән яҡташыбыҙ Гөлсинә Батыршина етәкселегендә «Аҡ тирмә» башҡорт милли-мәҙәни үҙәге лә килә. Улар Еңеү көнөнә бағышланған митингта ҡатнаша, һәйкәлгә веноктар һала, Ҡөрьәндән аяттар уҡый. Шул уҡ йылда яңы табылған исемдәрҙе лә индереп, Тербун ауылындағы һәйкәлде тулыһынса яңыртырға ҡарар ителә. Замир Мөхтәр улы яҙыуынса, Республика «Хәтер китабының» электрон варианты мөһим мәғлүмәт сығанағы булып тора. Һөҙөмтәлә, 112-се кавалерия дивизияһынан 276 һалдат исеме туғандар ҡәберлегендә мәңгеләштерелә. Һәләк булғандарҙың һәм хәбәрһеҙ юғалғандарҙың, госпиталдәрҙә вафат булғандарҙың фамилия - исемлеге Тербун районы хакимиәтенең сайтында урынлаштырылған: http://terbuny.images/stories/dokuments/raznoe/112 spisokpogibshih.pdf. Ул билдәләүенсә, архив хеҙмәткәрҙәре тарафынан мәғлүмәттәрҙе күсереп яҙғанда һалдаттарҙың исем-фамилияларында етди хаталар ебәрелгән. Шул сәбәпле, мәғлүмәттә бер төрлө фамилия яҙылған, ә Хәтер китабында - икенсе. Төрки исемдәр төркөмө архивтар һәм урындағы хакимиәт хеҙмәткәрҙәренә таныш булмау сәбәпле: Ҡунаҡҡужин - Тунаҡҡужин, Заһиҙуллин - Засидуллин кеүек орфографик хаталар ҙа ебәрелгән. Булдыра алғанса ул архив хеҙмәткәрҙәренә ярҙам итә, әммә барлыҡ документтарҙа ла төҙәтмәләр индереү, уның һүҙҙәре буйынса, мөмкин түгел. Шуға күрә, үҙҙәренең туғандарын, олатайҙарын эҙләүселәр өсөн Тербун районы хакимиәте сайтына Замир Мөхтәр улы индергән исемлек ҙур ярҙам буласаҡ. Даими эҙләнеүҙәр, кешеләр менән аралашыу, ундағы ваҡиға шаһиттары менән әңгәмәләшеү эҙһеҙ үтмәй. Һөҙөмтәлә, алыҫ ерҙә геройҙарса һәләк булған яугирҙәрҙең исемдәре уның ярҙамы менән туғандар ҡәберлегендә мәңгеләштерелгән, исемлеккә индерелгән. 2018 йылдың 22 июнендә Озерки ауылында 2018 йылда табылған 26 һалдаттың һөйәктәре ҡабат ерләнгән. Башҡортостандан килгән ҡунаҡтар ҙа әлеге ваҡиғала ҡатнаша. Бөгөнгө көндә Замир Мөхтәр улы республикабыҙҙың төрлө райондарынан атайҙарының һәм олатайҙарының, яҡташтарыбыҙҙың һуңғы төйәген табыуҙа ярҙам иткәне өсөн рәхмәт һүҙҙәре яҙылған бик күп хат ала. Мәләүез районында тыуып үҫкән, 313-сө полкта хеҙмәт иткән һәм 1942 йылдың 22 июлендә һәләк булған Ғимран Яҡуповтың ейәне Айгөл Үзбәкова бына нимә яҙа. «Ҡәҙерле Замир Мөхтәр улы, Һеҙгә ярҙамсыл булғанығыҙ өсөн ҙур рәхмәт! Минең өләсәйем Хәйриә Кинйәбулат ҡыҙы Яҡупова оҙон ғүмер кисерҙе - 100 йәшкә тиклем йәшәне. Ул һәр ваҡыт: «Мин йөҙ йәшкә етә яҙҙым, ә минең ғәзиз ирем 29 йәшендә генә һәләк булды, олатайың менән бергә 50шәр йыл ғына йәшәһәк тә риза булыр инем», тип әйтә торғайны. Июндә атайымдың юбилейы - уға 80 йәш тула, миндә хәҙер уның атаһы тураһында документтар бар, күрһәтеп һөйләйәсәкмен, ул бик шатланыр инде. Шулай уҡ ҙур хәстәрлек күргән улығыҙ Ренатҡа ла ҙур рәхмәт. Һеҙгә һәм яҡындарығыҙға ныҡлы сәләмәтлек теләйем». Бына Баймаҡ районының «Һаҡмар» гәзитендә 2019 йылдың 11 ғинуарында сыҡҡан мәҡәлә. Бында Сәғиҙә Рахманғолова олатаһының ҡәберен табырға ярҙам иткәне өсөн Замир Вахитовҡа ихлас рәхмәттәрен еткерә. «Харис Ғималетдин улы 1942 йылда фронтҡа алына һәм 112-се дивизия составына эләгә. Фронттан уның «хәбәрһеҙ юғалды» тигән «ҡара ҡағыҙы» ғына килә. Ул үҙе һуғышҡа киткәс тыуған улы хаҡында белмәй ҙә ҡала. Атаһының төҫө булып, улы Әнүәр тыуа. Ғаилә башлығының булмауы, илдәге ауыр тормош был ғаиләгә лә ҙур һынауҙар ҡуя, әлбиттә. Әсәйҙәре ҡаты ауырып китә. Атаһының төҫөн дә күрмәгән Әнүәр әсәйҙән дә бик иртә етем ҡала. Туғандарының ҡарамағында үҙенең сослоғо, әрһеҙлеге арҡаһында ауырлыҡтарға бирешмәй, үҫеп буй еткерә ул. Бик матур донъя көтә, яуаплы вазифаларҙа эшләй. Ярһып сапҡан ат нисек барып тәгәрәһә, ул да шуның һымаҡ ҡапыл, эшләп йөрөгән ерендә ныҡ ҡына ауырып китеп, вафат булып ҡуйҙы. Шуныһы ҡыҙғаныс, атаһының ҡәбере табылыуын белмәй ҡалды. Юғиһә, ул мотлаҡ барып, уның алдында баш эйер ине. «Һаҡмар» гәзитендә өҫтә әйтеп киткән мәҡәлә донъя күргәндән һуң беҙ Замир Вахитов менән бәйләнешкә индек. Беҙгә ул Харис Мәжитовтың ниндәй сәбәптәр арҡаһында үлеп ҡалыуы, ҡайҙа ерләнеүе тураһында мәғлүмәт ебәрҙе. «Хәбәрһеҙ юғалғандар» исемлегендә булған Харис Мәжитовтың даны тиҫтә йылдарҙан һуң тыуған яҡтарға ҡайтты. Замир Вахитов яҙған хаттан өҙөк: «Һеҙҙең олатайығыҙ Мәжитов Харис Ғималитдин улы 275-се полкта хеҙмәт иткән. Полк командиры – Күсимов Таһир Таип улы. Дивизия 10 июль төнөндә Лобановка ауылын алырға, тигән етди бойороҡ ала. 294-се полк уны-быны уйламайынса, Лобановка ауылына барып инә һәм ҡамауҙа ҡала. Улар миномет утына эләгә. Шунда байтаҡ һалдаттар һәләк була. Табылғандарының кәүҙәләрен ерләйҙәр, табылмағандарын «хәбәрһеҙ юғалды»лар исемлегенә индерәләр. Һәләк булған һалдаттарҙың исемлектәре тергеҙелде, исем-шәрифтәре улар иҫтәлегенә ҡуйылған мемориаль комплексҡа уйып яҙылды. Шулай итеп үҙе һуғышҡа киткәндә тыумай ҡалған балаһы хаҡында бер нәмә лә белмәйенсә, сит-яҡтарҙың тупрағын үҙенә мәңгелек төйәк иткән Харис Ғималитдин улы тураһындағы хәбәр туғандарының хәтер-иҫтәлектәрен ҡуҙғатып, ҡайғыларҙы яңыртып ебәрһә, Әнүәр Харис улының атаһы хаҡындағы хәбәрҙе ишетмәйенсә яҡты донъянан иртә китеүе үкенесле». Ә быныһы Мәскәү ҡалаһынан килгән бик эстәлекле хат.«Замир, ышанаһығыҙмы, мин илайым. Олатайым бик йәшләй генә һуғышҡа алына, ә өләсәйем ғүмер буйы уны көттө. Уның тураһында мәғлүмәт өсөн мин бик шатмын. Хоҙай Һеҙгә һаулыҡ бирһен, минең кеүектәр өсөн Һеҙ бик кәрәк. Элегерәк мин был турала бик уйламағанмын, ә Һеҙҙең мәҡәләләрҙән һуң миндә ниндәйҙер тойғолар уянды, барыһына ла шылтырата башланым һәм олатайымдың бер туған ағаһы менән Сталинград өсөн алышта булыуы асыҡланды. Ағаһы иҫән ҡайтҡан, ә олатайым хәбәрһеҙ юғалған. Өс көндән һуң алыштар тамамланғас отрядтың йыйылыуы, ә олатайымдың табылмауы тураһында ағаһы һөйләгәйне. Әлфиә Килдейәрова». Ошо көндәрҙә Замир Мөхтәр улы рәхмәт һүҙҙәре менән бергә 60 йәшлек юбилейы менән ҡотлап, йөҙләгән хат ала. Беҙ уның алыҫ Липецк ерендә 112-се Башҡорт кавалерия дивизияһы яугирҙәре иҫтәлеген мәңгеләштереү буйынса арымай-талмай эшләүенә һоҡланабыҙ. Китапта ул былай тип яҙа: «Тербун ерендә беҙҙең яҡты киләсәгебеҙ хаҡына баштарын һалған һалдаттар алдында мәңге бурыслы һәм уларҙың изге исемдәрен мәңгеләштереү өсөн ҡулыбыҙҙан килгәндең барыһын да эшләргә тейеш». Легендар кавалерия дивизияһы исемлеген тергеҙеү буйынса уның хыялы тормошҡа ашты. Юбилярға сәләмәтлек һәм ошо изге эштә уға яңынан-яңы уңыштар теләйбеҙ. Мөнирә ӘҺЛИУЛЛИНА. Фото ғаилә альбомынан. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Стәрлебаш шишмәләре" Газета зарегистрирована (ПИ №ТУ 02-01461 от 05.10.2015 г.) в Управлении Федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. УЧРЕДИТЕЛИ: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан, Государственное унитарное предприятие Республики Башкортостан Издательский дом «Республика Башкортостан».
2020 йылдың 10 майынан Асҡын районындағы "Танып" шифаханаһында 200 вахтасы йәшәп, ике аҙна ваҡытын үткәрҙе. Ял итеүселәр араһында райондыҡылар ҙа бар. 2020 йылдың 10 майынан Асҡын районындағы "Танып" шифаханаһында 200 вахтасы йәшәп, ике аҙна ваҡытын үткәрҙе. Ял итеүселәр араһында райондыҡылар ҙа бар. Вахтасыларҙың һәр ҡайһыһы Асҡын үҙәк район дауаханаһы медицина хеҙмәткәрҙәре тарафынан ҡаралды һәм COVID-19 инфекцияһына биоматериал алынды. Улар араһындағы өсәү артабан дауаланыу өсөн Бөрө район дауаханаһына оҙатылды. Вахтасылар бар уңайлыҡтары булған номерҙарға урынлаштырылдылар. Туҡланыу ҙа номерҙарҙа ойошторолдо. Бынан тыш вахтасылар үҙҙәре теләгән аҙыҡ-түлекте онлайн заказ менән алдыра алдылар. Тәүлек әйләнәһенә эшләгән колл-үҙәк килеп тыуған проблемаларҙы хәл итергә лә ярҙам итте. Медицина хеҙмәткәрҙәре тәүлек әйләнәһенә һаулығын тикшереп торҙолар, көнөнә ике тапҡыр температураһын үлсәнеләр. 14 көн обсервация үткәндән һуң вахтасылар өйҙәренә ҡайтып киттеләр. Күптәр шифаханаға ҡабаттан ғаиләләре менән килергә һүҙ бирҙеләр.
Танылған ҡурайсы, Рәсәйҙең атҡаҙанған артисы, Башҡортостандың халыҡ артисы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Азат Айытҡолов Салауат Юлаев ордены менән бүләкләнде. «Башҡортостандың беренсе һанлы ҡурайы» тип йөрөтөлгән музыкантҡа награданы мәҙәниәт министры Әминә Шафиҡова тапшырҙы. Хөсәйен Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында артистың 65 йәшлек юбилейына арналған концерт булды. Унда филармония солистары, Милли халыҡ уйын ҡоралдары оркестры, Азат Айытҡоловтың ҡурайсы-коллегалары һәм уҡыусылары ҡатнашты. Юбилярҙы ҡотларға республиканың Йылайыр һәм Ҡырмыҫҡалы райондары вәкилдәре килгәйне. Азат Айытҡолов – Йылайыр районы Юлдыбай ауылынан. Өфө дәүләт сәнғәт институтын тамамлаған. Азат Миңлеғәле улының исеме профессиональ музыканттарға ла, моң һөйөүселәргә лә яҡшы таныш. Музыкант 1978 йылдан алып Башҡорт дәүләт филармонияһында солист-инструменталист булып эшләй. Заһир Исмәғилев исемендәге Өфө дәүләт сәнғәт институтында башҡорт музыкаһы факультетын етәкләй, ҡурайсыларҙың йәш быуынын оҫталыҡ серҙәренә өйрәтә. Азат Айытҡолов бик күп сит илдәрҙә һәм ҡитғаларҙа Башҡортостандың милли сәнғәте менән таныштырҙы, ул республикала һәм унан ситтә уҙғарылған ҙур мәҙәни сараларҙа даими ҡатнаша. фото Башинформ Ләйлә Аралбаева https://www.bashinform.ru/bash/1551512/ Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Даирә" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
«Урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү” программаһына ярашлы, быйыл Усман ауылындағы мәктәп бинаһы ҡыйығы заманса материалдар менән төҙөкләндереп ябылды. «Урындағы башланғыстарға булышлыҡ итеү” программаһына ярашлы, быйыл Усман ауылындағы мәктәп бинаһы ҡыйығы заманса материалдар менән төҙөкләндереп ябылды. Бынан тыш тәҙрәләр, ишектәр евро стиленә алмаштырылды. 1996 йылда төҙөлгән мәктәпкә әлеге көнгәсә бер тапҡыр ҙа капиталь ремонт үткәрелгәне булманы. Был мөһим эштәргә ауыл халҡынан, фермер хужалыҡтары, шәхси эшҡыуарҙар тарафынан – 200 мең аҡса йыйылды. Ситтә йәшәүсе ауылдаштарыбыҙ, ут күршебеҙ «Урал» ауыл хужалығы йәмғиәте лә үҙ өлөшөн индерҙе. Айырыуса, фермерҙар И.Ҡотлоюлов, Н.Килдин, И.Ибраҡов, Р.Заһитовтарҙың ярҙамы һиҙелерлек булды. Район хакимиәте 150 мең һумлыҡ аҡсалата ярҙам итте. Әлеге көндә төҙөкләндерелгән мәктәп бинаһында балалар баҡсаһы, башланғыс мәктәп эшләй. Төрөмбәт ауыл биләмәһе етәксеһе Юлай Ҡотлоюлов хәстәрлеге менән балалар өсөн уйын майҙансығы яһалды. Ошо ҙур эштәрҙе атҡарып сығыуҙа ярҙам иткән төҙөүселәр бригадаларына, Ауырғазы районы хакимиәте башлығы З. Иҙрисовҡа, Мәғариф бүлеге етәксеһе Р. Ғиләжетдиновҡа, Төрөмбәт ауыл биләмәһе етәксеһе Юлай Ҡотлоюловҡа, ауылдаштарға ҙур рәхмәтебеҙҙе белдерәбеҙ. М.Биканасова, Усман ауылы. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Рух" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
2019 йылдың декабрендә яңы коронавирус штаммы - COVID-19 барлыҡҡа килде һәм тиҙ арала төрлө ҡитғалар аша беҙҙең илгә, шул иҫәптән республикаға үтеп инде. “Тажлы” вирус инфекцияһының таралыуына юл ҡуймаҫ өсөн республикала юғары әҙерлек режимы индерелде. Уның сиктәрендә оператив саралар күрелә. Шулай ҙа ауырыуҙың таралыуын иҫкәртеүҙә иң мөһиме шәхси гигиена талаптарын үтәү икәнлеген бөгөн һәр кем аңларға тейеш. Үҙәк район дауаханаһы участка терапевы Гөлнара Усманова менән әңгәмәбеҙ шул хаҡта. 2019 йылдың декабрендә яңы коронавирус штаммы - COVID-19 барлыҡҡа килде һәм тиҙ арала төрлө ҡитғалар аша беҙҙең илгә, шул иҫәптән республикаға үтеп инде. “Тажлы” вирус инфекцияһының таралыуына юл ҡуймаҫ өсөн республикала юғары әҙерлек режимы индерелде. Уның сиктәрендә оператив саралар күрелә. Шулай ҙа ауырыуҙың таралыуын иҫкәртеүҙә иң мөһиме шәхси гигиена талаптарын үтәү икәнлеген бөгөн һәр кем аңларға тейеш. Үҙәк район дауаханаһы участка терапевы Гөлнара Усманова менән әңгәмәбеҙ шул хаҡта. - Гөлнара Риф ҡыҙы, яңы вирус тыуҙырған сир билдәләре ниндәй? - Хәлһеҙлек, тын алыу ауырлашыу, юғары температура, йүткереү, тамаҡ ауыртыу. Ғөмүмән, билдәләр күпселек респиратор сирҙәрҙекенә, ғәҙәти һыуыҡ тейҙереүгә, киҙеүгә тартым. Ошоларҙы үҙегеҙҙә тойһағыҙ, һуңғы осорҙа сит илдән ҡайтҡан кешеләр менән аралышыуығыҙҙы иҫкә төшөрөгөҙ. Әгәр шик барлыҡҡа килһә, дауаханаға мөрәжәғәт итегеҙ. - Коронавирус менән ғәҙәти киҙеү араһында ниндәй айырма бар? - Билдәләре оҡшаш булһа ла, генетик яҡтан улар ныҡ айырыла. Грипп микробы бик тиҙ үрсей - зарарланғандан һуң ике-өс көндән күренә. Ә “тажлы” вирус өсөн 14 көнгә тиклем талап ителә. - Коронавирус нисек йоға? - Башҡа киҫкен респиратор инфекциялар кеүек йүткергәндә йә иһә сөскөргәндә барлыҡҡа килгән ваҡ ҡына тамсылар аша тарала. Бынан тыш, зарарланған әйберҙәр, мәҫәлән, ишек тотҡаһы аша күсергә мөмкин. - Унан нисек һаҡланырға? - Иң беренсе, шәхси гигиена талаптарын күҙәтегеҙ. Ҡулығыҙҙы йышыраҡ һабынлап йыуығыҙ йә иһә дезинфекциялаусы саралар ҡулланығыҙ. Йыуылмаған ҡул менән ауыҙ, танау һәм күҙгә ҡағылмаҫҡа тырышығыҙ. Кеше күп булған урынға йөрөмәгеҙ, йәмәғәт транспортында айырыуса һаҡ булығыҙ. Үҙегеҙ менән бер тапҡыр ҡулланыла торған салфетка йөрөтөгөҙ, йүткергәндә йә иһә сөскөргәндә һәр саҡ танау-ауыҙығыҙҙы ҡаплағыҙ, һуңынан уларҙы мотлаҡ утилләштерегеҙ. Эпидемиология хәле яҡшырғансы осрашҡанда ҡул биреп күрешеүҙән, үбешеүҙән, ҡосаҡлашыуҙан тыйылығыҙ. Эш урынында үҙегеҙ ҡағылған әйберҙәрҙе һәм ҡорамалдарҙы (компьютер клавиатураһы, оргтехника панелдәре, смартфон экраны, пульт, ишек тотҡаһы) даими таҙартып тороғоҙ. Бер тапҡыр ҡулланыла торған битлектәрҙе ҡабаттан файҙаланмағыҙ. Һәр ҡулланыуҙан һуң уларҙы ташлағыҙ. - Ә өй шарттарында нимә эшләргә? - Балаларығыҙға сир тураһында һөйләгеҙ, шәхси гигиена талаптарын үтәүҙең мөһимлеген аңлатығыҙ. Улар вирус йоҡтороу хәүефенә күберәк дусар, сөнки тиҫтерҙәре менән тығыҙ аралаша. Ғаиләлә һәр кемдең үҙ таҫтамалы булырға тейеш. Бүлмәне йышыраҡ елләтеп, йыуып тороғоҙ. Вирус менән төрлө йәштәге кешеләрҙең зарарланыуы ихтимал. Шулай ҙа башҡа йоғошло ауырыуҙар осрағында кеүек үк, балалар, 65 йәштән өлкән, иммун системаһы түбән кешеләр сирҙең ауыр үтеүе буйынса хәүеф төркөмөнә инә.
Санкт-Петербург ҡалаһынан тарихсы Александр Григорьевич Юрченко тикшеренеүсе, сәйәхәтсе, Урта быуаттар яҙыуҙарын уҡый белеүсе генә түгел, боронғо карталар белгесе лә. Уның архивында 1375 йылда төҙөлгән Каталон картаһы ла бар. Карталағы «Башҡорт» тип билдәләнгән ҡала хаҡында һорашмау мөмкин түгел. Тарихсынан алынған мәғлүмәттәрҙе тәҡдим итәбеҙ. КАТАЛОН АТЛАСЫНДАҒЫ БАШҠОРТ ҠАЛАҺЫ – Александр Григорьевич, Каталон картаһы ниндәй тарихи ҡиммәткә эйә? Сауҙагәрҙәр, илселәр йәки илдәрҙе өйрәнеүселәр картаһынан ул нимәһе менән айырыла? Кем өсөн һәм ниндәй маҡсат менән төшөрөлгән был атлас? – Беренсе ҡарашҡа, Каталон картаһы донъя картаһы тиергә була. Техник яҡтан тикшергәндә, ул һарыҡ тиреһенән яһалған пергаменттарҙан йыйылған алты бүлектән тора. Атластың төп нөсхәһе Францияның Милли китапханаһында һаҡлана. Уны төҙөгән картографтың исеме лә билдәле – король Педро Арагонскийҙың карталар һәм компастар төҙөүсе оҫтаһы Крескес Авраам. Атластың беренсе панеле – космологик һәм космографик характерҙағы текстарҙа, икенсеһе – астрономик һәм астрологик бирелештәрҙә. Өсөнсө һәм дүртенсе панелдәр порттар тураһында мәғ­лүмәт бирә. Әгәр ул ошолай ғына тамамланған булһа, был ғәҙәти диңгеҙ капитандары картаһы ғына булып ҡалыр ине. Тик бында артабанғы бүлектәр ҙә бар. Бишенсе һәм алтынсы панель Монгол империяһы, Һиндостан менән тәмләткестәр етештергән утрауҙарҙы һүрәтләй. Шулай итеп картаның заказчиктары уға Урта Азияны, Һиндостанды һәм Ҡытайҙы ла индереп, донъя картаһы яһата. Тағы ла ике панелдә донъяның барлыҡҡа килеүе, ете планета һәм зодиактар менән берлектә йәшәүҙең яралыуы хаҡындағы текс­тар бар. Бында донъя картаһының космографияға әйләнеүе күҙәтелә. Атласты эшләгән картограф һәм заказ яһаусы менән Алланың, Ерҙең һәм Йыһандың серҙәрен төшөнөргә теләү маҡсаты идара иткәндәй. Сөнки был карта донъя кимәлендәге ниндәйҙер мөһим проблеманы хәл итеүгә ҡоролған космографик трактат булып тора. Трактаттың теле лә ғәҙәти булмағанса: картогра­фик майҙандар төрлө фигуралар, символдар, миниатюралар менән тулы. Уларҙы пиктограммалар итеп ҡарарға кәрәк. Фигуралар бер системала теҙелеп, географик ысынбарлыҡҡа нигеҙләнгән. Билдә нисек кенә мөһим булһа ла, уның карталағы ултырған урыны мөһимерәк роль уйнай булып сыға. Символдар һүҙлеген белгәндә Каталон атласын текст кеүек итеп уҡырға ла була. Әммә был һүҙлек юҡ һәм шунлыҡтан карта ла бөгөнгө көнгә тиклем асылмаған. 1889 йылда крайҙы өйрәнеүсе Ф.Чекалин бишенсе панелдәге Алтын Урҙа территорияһын фаразлап уҡып, яҙып сыҡҡайны, шуның менән бөгөн дә файҙаланалар. Тик былар бик аҙ. Билдәләп китергә кәрәк, Каталон атласы XIV быуаттың Монгол империяһының Һары йылғанан алып Дунайға тиклем булған ерҙәре төшөрөлгән берҙән-бер Европа картаһы. Бында империяның ҡалалары һәм идарасылары менән бергә дүрт олоҫо, Рус ерҙәре, Волга буйы, Ҡырым, Кавказ һәм Себерҙе үҙ эсенә алған Алтын Урҙа территорияһы ла ингән. Атластың авторы Крескес Авраамдың был ҡалаларҙың, ханлыҡтарҙың, ке­нәзлектәрҙең гербтары, махсус тамғалары тураһында ла хәбәрҙар булыуы хайран ҡалдыра. – Башҡорт ҡалаһы тураһында ниндәй мәғлүмәттәр бар картала? Ғөмүмән, был ҡала Өфө ҡалаһы аҫтында табылған Өфө-II ҡаласығына тап киләме? – Миңә Н.Ә.Мәжитов менән В.А.Ивановтың дискуссияһы бил­дәле. Был бәхәс ҡыҫҡаса ошоға ҡайтып ҡалғайны: Өфө-II ҡала­сығын Урта быуаттағы Башҡорт ҡалаһы итеп ҡарау дөрөҫмө? Ға­лимдарҙың аргументтары археологик материалдарға ғына нигеҙләнә. Каталон картаһына улар һылтанма бирә. Йәғни, картаның оригиналы – төп нөсхәһе менән уларҙың икеһе лә таныш түгел. Тимәк, был тикшеренеүҙә атлас айырым һәм үҙаллы тарихи сығанаҡ итеп алын­маған. Шунлыҡтан, был тәңгәлдә, картаның төп нөсхәһенә мөрәжәғәт итеп, Башҡорт ҡалаһына картографик һүрәтләмә биреү мотлаҡ. Атласта Башҡорт ҡалаһы Бул­ғарҙан төньяҡҡа – Себер ҡалаһына тиклем барған сауҙа сылбырында төшөрөлгән. Иҙел йылғаһы буйында биш ҡала бар. Уларҙың атамалары ошолай теркәлә: Jornan, Ciutat de Marmorea, Pascherti, Fachatim, Sebur. Һуңғы яҙыу эргәһенә «Себер тауҙарында бөйөк Едил/Иҙел йылғаһы тыуа» тигән аңлатма ла бирелә. Әммә был ҡалаларҙың береһенең дә ултырған урыны атап ҡына күрһәтелмәгән. Улар Иҙел йылғаһы буйында – шул ғына. Фәнни проблема бына ошонда ла: Каталон атласы Алтын Урҙаның Каталон картаһында билдәләнгән ҡалалары бөгөнгө археологик ҡаҙылмаларға тап килеп етмәй. Шул уҡ ваҡытта тура килгәндәре лә бар. Ошо арҡылы бәхәстәр ҡуба. Башҡорт ҡалаһы ла шундайҙарҙың береһе. Әммә бында ситуацияға киң ҡараш булдырғанда, йомаҡты сисергә була. Картала Мәскәү ҡалаһы юҡ, йәки ул ваҡытта инде киң билдәле­лек алған башҡа ҡалалар ҙа юҡ. Ә Башҡорт ҡалаһы бар. Бында һүҙ Түбәнге Волга һәм Урал ара­һындағы сауҙа коммуникациялары хаҡында бара булырға тейеш. Был юл аша Яҡын Көнсығыш, Фарсы, Ҡытай илдәренә йәнлек тиреләре сығарылған. Ҡиммәтле тиреләр дипломатик бүләк урынына файҙаланылған. Йылы яҡ ханлыҡтары һәм һарайҙар вәкил­дәре ҡиммәтле тиреләрҙе бик юға­ры баһалаған һәм күпләп һатып алған. Сауҙагәрҙәр был тиреләрҙе алып килеү юлдарын эҙләгән. Был хәл, әлбиттә, ҙур конкуренция ла тыуҙырған. Тире алып килеү юлдарын белеүселәр һирәк кенә булған һәм был мәғлүмәт сер итеп һаҡланған. Башҡорт ҡалаһы Венеция оҫталары Франциск менән Доминик Пицигани портоландарында ғына бар (Портолан – диңгеҙ капитандары өсөн яһалған карта –Авт.). Башҡа баҫмаларҙа был ҡала төшөрөлмәгән. Тимәк, Башҡорт ҡалаһы төшөрөлгән карталар тире менән сауҙа итеү өлкәһендәге иң серле, иң дөрөҫ карталар булып иҫәпләнгән. Каталон картаһында ла шулай уҡ бары тик сауҙа юлына кәрәкле булған мөһим пункттар ғына билдәләнә. Илдәрҙең эсенә, төпкә инеп киткән һүрәтләүҙәр юҡ. Һиндостанда ла, Алтын Урҙа ерҙәрендә лә, Уйғыр оазистарында ла, шулай уҡ Иҙел буйында ла бары тик эре һыу ятҡылығы юлындағы ҡалалар ғына алынған. Был – Болғарҙан Себергә алып барған сауҙа юлы. Шулай итеп, Каталон картаһы ул донъя менән идара итеү картаһы. Был атласты заказ биреп эшләтеүселәр иҡтисад өлкәһендә ҙур урын тотҡан кешеләр булырға тейеш. Әммә улар картаны оҫтанан ни сәбәп менәндер килеп алмаған. Быны шул йылдарҙа ҡырғын булыуы, халыҡты ҡырған чума ауы­рыуы менән дә аңлатырға була. Атластың тулыһынса уҡылмаған һәм асылмаған булыуын да ошо сәбәп аңлата. Чума арҡаһында тотош ҡалалар, өлкәләр ҡырылған. Ҡайһы бер билдәле ғаиләләрҙең, кенәздәрҙең һәм башҡаларҙың эшен генә түгел, фамилияһын да дауам итерлек зат-ырыуы ҡалмаған. Атласты эшләтеүселәрҙе лә шундай яҙмыш йотҡандыр, тигән һығымтаға килә тикшеренеүселәр. Ә инде карталағы Башҡорт тип исемләнгән ҡаланың әлеге Өфө-II ҡаласығы менән тап килеүен дәлилләйһе бар. Нияз Мәжитовтың тикшеренеүҙәрен дауам итеүсе белемле башҡорт тарихсылары, архео­логтары, ғалимдары үҫеп киләлер һәм улар был эште яҡын киләсәктә ослап ҡуйыр, тигән өмөттәмен. – Шулай ҙа Һеҙҙән, төрки халыҡтары тарихын өйрәнеүсе тарихсынан, аныҡ ҡына яуап ишетке килә. Һеҙҙең фекерегеҙ ниндәй? Өфө-II ҡаласығы – Каталон атласындағы Башҡорт ҡалаһы, тигән һығымта яһай алабыҙмы? – Археологик ҡомартҡылар, Европа, шәреҡ ғалимдарының яҙмалары, карталар хәҙерге Өфөнөң боронғо Башҡорт ҡалаһы нигеҙендә ултырыуын раҫлай. Башҡорттарҙың үҙҙәренең тарихи хәтеренән теркәлгән яҙмалар ҙа был инаныуҙы нығыта. Ҡасандыр был урында башҡорттарҙың бөйөк ҡалаһы булыуын иҫләүе хаҡында Рычков та яҙа. Шулай уҡ «Сыңғыҙнамә» дастанында ла Өфө йылғаһы тамағында ҡала булыуы, унда хан йәшәүе бәйән ителә. Тарихсы-географ Матвей Меховский 1517 йылда Краковта сыҡҡан «Трактат о двух Сарматиях» тигән хеҙмәтендә башҡорттар йәшәгән ерҙәрҙе Башкирия тип атай һәм улар үҙ телендә һөйләшәләр, тип яҙа. Карталар тураһындағы һүҙҙе дауам итеп, күренекле фламанд картографы Герард Меркаторҙың эштәрен атап китергә була. Ул 1554 йылда Рәсәйҙең картаһын төҙөй. Унда Волга, Кама, Һамар, Ырғыҙ йылғалары төшөрөлгән. Ағиҙел йылғаһы буйында Өфө урынында Pascherty тип яҙылған, Урал тауҙары руссаға тәржемәлә «Каменный пояс» тип аталған. XVII быуат башында Рәсәйгә бер нисә тапҡыр Голландия картографы һәм сауҙагәре Исаак Масса килә һәм Рәсәйҙең бер нисә варианттан торған картаһын төҙөй. Уларҙың береһендә Ҡариҙел йылғаһының Ағиҙелгә ҡушылған урынындағы ҡала Өфө (Pascharti) тип билдәләнгән. Шулай итеп, Европа ғалимдары төҙөгән Урта быуат карталарында хәҙерге Өфө ҡалаһы «Паскерти», «Паскатир», «Пашхерти» тип атала. Хатта XVII быуат аҙағы һәм XVIII быуат башы карталарында ла Өфө ҡалаһы «Башҡорт» тип күрһәтелә. Рәсәй Фәндәр академияһының Археология институты беҙҙең эраның IV–XV/XVI быуаттарына ҡараған Өфө-II ҡаласығының юғары фәнни һәм мәҙәни әһәмиәтен билдәләй. Өфө-II быуаттар буйына йәшәп килгән ҙур административ, сауҙа үҙәктәренең һәм Урал-Волга буйы тарихының әһәмиәтле пункттарының береһе һанала. Мәҙәни ҡатламдың һәм органик материалдың яҡшы һаҡланыуы Урта быуаттарға ҡараған урындағы тарихи процесты яҡшы күҙалларға мөмкинлек бирә. Боронғо ҡала­сыҡтың фәнни әһәмиәте шунда: ул Башҡортостандың һәм Көньяҡ Уралдың яҙма тарихҡа тиклемге иң ҡиммәтле тарихи сығанаҡтары иҫәбенә инә. Уның мәҙәни ҡатламын ныҡлы һәм комплекслы өйрәнеү Өфө-II ҡаласығын Рәсәй археология фәненең эталонлы объектына әүерелдерәсәк. Минең фекеремде ишетергә те­ләйһегеҙме? Боронғо карталарҙағы Башҡорт тип аталған ҡаланың һеҙҙәге археологик Өфө-II ҡала­сығы икәнлеген иҫбатлау минең маҡсатым түгел. Әммә мин бығаса алып барылған тикшереүҙәрем һөҙөмтәһендә уларҙың тап килеүен дәлилләйем. Тик, ҡабатлап әйтәм, карталарҙа ҡаланың ултырған тәңгәле асыҡ ҡына әйтелмәй. Мин археолог йәки башҡа төрлө белгес түгел. Был тәңгәлдә хеҙмәт иткән башҡорт тарихсыларының хеҙмәттәрен хөрмәт итәм һәм уларға хәлемдән килгәнсә булышлыҡ итәм. Минең фекеремсә, был йомаҡҡа яуапты башҡорттар үҙҙәре табырға тейеш һәм табасаҡтар ҙа. – Александр Григорьевич, Һеҙ тарихты сәйәхәттә өйрәнгән кеше. Ниндәй сәйәхәттәрегеҙҙе мөһим йәки билдәле тип әйтә алаһығыҙ? – Тәүге сәйәхәткә мин студент сағымда уҡ юлландым. Тарих менән ҡыҙыҡһыныуым, сәйәхәтселәрҙең яҙмаларын йөрөп тикшереп сығыу хыялы шул тиклем көслө ине, бер рюкзак менән сыҡтым да киттем. 1988 йылда X быуат сәйәхәтсеһе Әхмәт ибн Фаҙландың, 1989 йылда Иоанн де Плано Карпиниҙың, ә 1990 йылда XIV быуат ғәрәп сәйәхәтсеһе Ибн Баттута юлдары буйлап үттем. Санкт-Петербург университе­тының 5-се курсында уҡығанда ҡулыма билдәле ғәрәпсе А.П.Кова­левский тәржемәһендә Әхмәт Ибн Фаҙландың юлъяҙмаларының тулы варианты килеп эләкте. Ошо тәңгәлдә Фаҙландың ысынлап булыу-булмауы тураһында бәхәс ҡуптарыусыларға сәйәхәтсенең булыуы һәм бик күп ҡыҙыҡлы хеҙмәттәр ҡалдырыуы хаҡында әйтер инем. Шул уҡ ваҡытта Фаҙлан хаҡында башҡа ғалимдарҙың да эштәрендә мәғлүмәттәр бар. Уйлап ҡараһаң, шунсама халыҡ нисә быуат буйына ниндәй маҡсат менән ундай алдаҡта ҡатнашырға тейеш? Был мөмкин булмаған хәл. Өҙөп әйткәндә, сәйәхәтсе Әхмәт ибн Фаҙлан булған. Ул сәйәхәте менән Болғарға тиклем килеп еткән, башҡорт ерҙәренә үтеп инмәгән, башҡорттар араһында ла йәшәп китмәгән. Әммә яҙмаларында ул башҡорттарҙы телгә ала. Карауан Яйыҡ, Урал буйҙары аша үткәндә башҡорттарҙың һөжүменән һағайып килеүҙәре тураһында яҙа. Уларҙы бында ла, башҡа төрки халыҡтары менән мөнәсәбәттәрҙәге кеүек үк, бүләк биреү, зиннәтле бүләктәр менән алмашыу һымаҡ ысулдар ҡотҡара. Сәйәхәтсе башҡорттарҙы әле исламға килмәгән, ер-һыу аллаларына табыныусы һәм «төрки­ҙәрҙең иң уҫалы» итеп һүрәтләй. Сәйәхәттәремдең һәр береһе минең өсөн мөһим булды. Тарихты бары тик китаптарҙан ғына өйрәнеү менән уны башҡа илдәр, халыҡтар архивынан, юлъяҙмаларынан, айы­рым кешеләрҙә генә һаҡланған инештәрҙән өйрәнеү араһында айы­рма ҙур. Мин үҙем дә юлъяҙмалар алып барам, күргәндәремде бөгөнгө күҙлектән тәфсирләп теркәйем һәм киләсәктә был яҙмалар ҙа алдағы быуындар өсөн файҙалы ҡулланма булыр, тип уйлайым.
Донъяла бер нәмәгә ғәжәпләнергә ярамай тиҙәр. Сөнки аптырағаның үҙеңә төшәсәк, йәнәһе... Шулайҙыр. Бәхәс урынһыҙ. Әммә шаҡ ҡатырырлыҡ нәмәләрҙе күреп ни эшләргә? Бер вариант – һоҡланырға. Кешеләрҙең аңһыҙлығы, ғәмһеҙлеге, ҡомһоҙлоғо һәм башҡа сифаттары менән. Бына был юлы ла сираттағы “һоҡланыу” сәбәбе – Интернет селтәрендәге билдәһеҙ авторҙың түбәндәге мәҡәләһе. Рәсәйҙә урынлашҡан әлеге ижтимағи тәртип “Ҡомаҡтар батшаһы” тигән алым ярҙамында булдырылған. Уның төп маҡсаты – йәмғиәт төҙөлөшөнөң төп нигеҙҙәрен емереү, тарҡаулыҡ атмосфераһы тыуҙырыу, бөтәһен дә бер-береһенә ҡаршы ҡуйыу һәм “дуҫ” йәки “туған” тигән төшөнсәне юҡҡа сығарыу. Быға өлгәшер өсөн әхлаҡи ҡиммәттәрҙе ҡаҡшатырға кәрәк, шул саҡта дуҫтар – дуҫтарының, туғандар туғандарының баштарын ашай башлай. Был алым юҡҡа “Ҡомаҡтар батшаһы” тип аталмай, сөнки тап кимереүсе хайуандар миҫалында уның ысынбарлыҡтағы һынланышын күҙәтеү уңайлы. Сөнки ҡомаҡтар кешеләр кеүек үк иң ҡаты шарттарҙа тере ҡалыу, “йәмәғәт”тәргә берләшеп үҙ-ара ярҙам итеү сифаттарына эйә. Аҙыҡ табыу, нәҫелдәре хаҡында хәстәрлек күреү, дошмандарҙан һаҡланыу һәм мәғлүмәт алышыу кеүек һыҙаттары буйынса ла улар әҙәм балаларына тартым. Иң ҡыҙығы шунда: ғалимдар ҡомаҡтарҙың был ҡылыҡтары шәхси именлек өсөн түгел, ә әхлаҡи принциптарға нигеҙләнеп йәмәғәт мәнфәғәттәре өсөн башҡарылыуы хаҡында әйтә. Ҡомаҡтарға ҡаршы көрәштең иң һөҙөмтәле алымы – уларҙың “ижтимағи һаҡланыу” механизмдарын боҙоуҙы күҙ уңында тота. Тимәк, икенсе төрлө был алымды “ҡомаҡтарҙы аҙҙырыу” тип тә атарға мөмкин. Бер юлы бөтә өйөрҙө лә юлдан яҙҙырып булмай, шуға күрә был эш айырым вәкилдәр менән башҡарыла. Яйлап ҡына. Көндән-көн... Иң мөһиме: хайуандың тормошонда рациональ логика төп баһа булырҙай шарттар тыуҙырыу һәм “беренсе аҙым” яһатыу. Мәҫәлән, ҙур, сәләмәт һәм көслө ҡомаҡты ситлеккә бикләп, бер нисә көн ас тоталар, һыу эсермәйҙәр. Аҙыҡ итеп үлгән ҡомаҡтарҙы ғына ташлайҙар. Әлбиттә, тәүҙә тотҡон үҙенең “туғандарын” ашауҙан баш тарта, ләкин бер аҙҙан аңлай: тиҙҙән астан харап буласаҡ, ә тегеләр – былай ҙа үлгән. Уларға бөтәһе лә барыбер... Тимәк, үҙе тере ҡалыу хаҡына әхлаҡ принциптарынан ситкә тайпылып торорға тура килә. Шулай итеп, буласаҡ “батша” мәйеттәр менән туҡланырға өйрәнә. Икенсе этап: теге ҡомаҡты тағы ас интектерәләр һәм ваҡыты еткәс, эргәһенә үлеп барған хәлһеҙ, көсһөҙ, әммә тере “туғандарын” ташлайҙар... Баяғы хәл ҡабатлана. Тотҡон тәүҙә шикләнә, тере йән эйәһен ашарға ярамай бит тип уйлай. Бер аҙҙан тағы рациональ логика эшкә тотона: улар барыбер үләсәк, тимәк, йәшәү хаҡына ашарға кәрәк. Беренсе һәм икенсе этап араһындағы айырма – ҡомаҡтың үҙ принциптарының боғаҙына баҫыуға киткән ваҡыт ҡына ҡыҫҡара... Өсөнсө этап: тотҡонға һау-сәләмәт, әммә үҙенән көсһөҙөрәк ҡомаҡтарҙы ташлайҙар. Был юлы иһә теге уйланып та тормай, асығыу тойғоһо тыуыу менән үк ҡорбандарын кимерә башлай. Шул ваҡыттан алып ул тик логикаға таянып эш итә: йәшәр өсөн ашарға кәрәк. Шулай итеп “ҡомаҡтар батшаһы” әҙер. Уны азат итергә лә мөмкин. Сөнки ошо көндән башлап ул “туғандары”ның итенән башҡа аҙыҡ еймәйәсәк. Иғтибар: һәр этапта тотҡонға “үҙе аша атлар” өсөн талап ителгән ваҡыт арауығы ҡыҫҡара бара, ә логика баҫымына түҙмәгән зиһендең әхлаҡһыҙлығы арта. Бер аҙҙан ул бөтөнләй уйланмай башлай, бары төп инстинкты булған асығыу тойғоһон ҡандырыу менән мәшғүл: кемгә көсө етә шуның менән туҡлана. Әхлаҡи нигеҙҙәре емерелгән, томошҡа ҡарашы үҙгәргән. Ул хәҙер йәмғиәт мәнфәғәте хаҡында уйланмай, ә бары нәфсеһен хәстәрләй. Был ҡомаҡ азат ителеп, элекке өйөрөнә ҡайтҡанда, башҡалар уның кемлеген белмәй һәм кире ҡабул итә. Сөнки тышҡы ҡиәфәте менән береһенән дә айырылмай... Ә каннибализм сирен йоҡторған хайуан аҙыҡ табыр өсөн башҡаса көс түгергә теләмәй. Бына бит: “тәмлекәс”тәр эргәһендә йөрөп ята, көсөң еткәнен тот та аша. Тик асыҡтан-асыҡ ҡыланыу хәүефле. Шуға күрә аң һәм аҡылын ҡулланырға, башҡаларға үҙенең кемлеген мөмкин тиклем белдермәҫкә тырыша. Шулай итеп, ҡомаҡ көтөүе яйлап юҡҡа сыға башлай. Тағы бер ҡыҙыҡ күҙәтеү: ҡомаҡтар араларында “әүермән” барлығын белеп ҡалһа – уйлап та тормай йәшәгән урындарынан ҡаса, ти. Сөнки, беренсенән, каннибалды үлтереү ижтимағи тормоштарына һәм төп инстинкттарына ҡаршы килһә, икенсенән, “ҡомаҡтар батшаһы”на ҡаршы һуғышта “иң-иңдәр”е ҡатнашасағы һәм шулай уҡ “туған” ҡанын тәмләйәсәге билдәле. Тимәк, ҡотолорға теләгән ауырыуҙары кемгә булһа ла тағы йоғасағын аңлайҙар. Бындай шарттарҙа ҡасыу – ысынлап та, берҙән-бер дөрөҫ юлдыр... Ошоларҙы кешеләр йәмғиәтенә күсереп ҡарағанда шуны күрергә мөмкин: әҙәми “ҡомаҡтар батшаһы” кеше итен үк ашамаһа ла, йәмғиәттең паразитына әйләнә, урлаша, коррупция менән шөғөлләнә, төрлө боҙоҡлоҡтар ҡыла. Сөнки ҡасандыр уның да әхлаҡи принциптары һындырылған, иҙеп тапалған. Миҫал итеп бюджет малдарын бүлеү өлкәһендә эшләүсе саф күңелле һәм урлашмаған йәш белгесте алырға мөмкин. Ул тәүҙә ысынлап та ғәҙел, башҡаларға файҙа килтереп йәшәргә теләйҙер ҙә, әммә көндән-көн тирә-яҡтағылары “майлы ҡалъя” эләктереп ҡалырға тырышыуын, асыҡтан-асыҡ урлашыуын, тотолһалар, “баллы ҡалаҡ төртөп” ҡотолоуҙарын, артабан тыныс йәшәүҙәрен күрә. Ә үҙенең торорға ни йүнле фатиры, ни кейергә әйбере юҡ. Тимәк киләһе мөмкинлеге тыуған саҡта ул да сәлдереп ҡаласаҡ. Сөнки нәфсеһе шулай ти: “Барыбер урлап бөтөрәсәктәр, исмаһам өҫ-башыңа алырһың. Һиңә кәрәк бит. Ғаиләң ҡараулы, фатирлы, машиналы, дачалы һ.б., һ.б. булыр. Улар – намыҫһыҙ бәндәләр, ә һин – мохтаждар иҫәбендә...” Шулай итеп, көндән-көн рациональ логика баҫымы аҫтында әҙәмдең әхлаҡ принциптары, ҡараштары үҙгәреш кисерә. Әҙәми “ҡомаҡтар батшаһы”ның һынланыш апофеозы – туғанын туған тип белмәгән, ата-әсәһен танымаған йәнһеҙ һам ҡаты бәндә. Ул үҙ мәнфәғәттәре өсөн бар донъяны һатырға, һатып алырға әҙер. Бер кемдең дә зарын ишетмәй. Саф эгоист. Донъяны һыу баҫһа ла ярай, бары үҙе генә яҡшы йәшәһен. Башҡалар өсөн бармаҡ ҡыбырлатыу ҙа – түбән эш. Урлашыу, алдашыу, үлтереү – әгәр үҙ маҡсаттарын тормошҡа ашырырға ярҙам итһә – яҡшы ғәмәл. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, йәмғиәт тормошонда “норма” тигән төшөнсә бар. Ул – күпселектән ғибәрәт. Йәғни йәмғиәттә ниндәй күренештәр күпселекте тәшкил итһә, тимәк, шул “норма” булып һанала. “Ҡомаҡ батшалары” ла самаһынан артыҡ күбәйеп китһә, был – йәмғиәт өсөн “норма”ға әйләнә. Тимәк, уларҙың ҡанундары, ҡағиҙәләре башҡаларға ла тулы кимәлдә ҡағыла башлай. Бигерәк тә “демократик” дәүләт шарттарында. Хәҙер, төптәнерәк уйлап ҡараһаң, “үҙ туғанын ашау” күренеше булған ришүәттәр, һалымдарҙан ҡасыу, ҡара бухгалтерия, коррупция кеүек нәмәләр ҡәҙимге хәл тип ҡабул ителә башланы түгелме? Тиҙҙән уларҙы ҡануни нығытыу хаҡында дәүләт думаһына тәҡдим индерһәләр ҙә аптырамаҫбыҙ... Йәл, ә ысынлап та ғәҙел тормошта йәшәп ҡарағы килә ине бит, әй!!!Шоңҡар журналынан. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Стәрлебаш шишмәләре" Газета зарегистрирована (ПИ №ТУ 02-01461 от 05.10.2015 г.) в Управлении Федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. УЧРЕДИТЕЛИ: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан, Государственное унитарное предприятие Республики Башкортостан Издательский дом «Республика Башкортостан».
“Рәсәй киләсәге. Милли проекттар” порталы өсөн махсус ойошторолған “Медиалогиялар” эҙләнеү эштәренең һөҙөмтәһе буйынса, киң мәғлүмәт сараларында “Хәүефһеҙ һәм сифатлы автомобиль юлдары” менән “Торлаҡ һәм ҡала мөхите” милли проекттарының башҡаларына ҡарағанда йышыраҡ баҫылғаны асыҡланған. Юлдарға арналған мәғлүмәттәр апрель айында 27,3 мең тапҡыр сыҡһа, “Торлаҡ һәм ҡала мөхите” милли проекты хаҡында 11,4 мең хәбәр донъя күргән. Өсөнсө урынды демографик хәлгә бәйле мәғлүмәттәр биләй. “Һанлы иҡтисад”, “Һаулыҡ һаҡлау”, “Бәләкәй һәм урта эшҡыуарлыҡ һәм шәхси эшҡыуарлыҡ башланғыстарына булышлыҡ итеү”, “Мәҙәниәт”, “Мәғариф”, “Экология” милли проекттарына арналған мәғлүмәттәр һаны 5,9 меңдән алып 10,4 меңгә тиклем. Үткән айҙа хеҙмәт етештереүсәнлеге буйынса милли проектты өс мең тапҡыр яҡтыртҡандар, экспорт хаҡында 2,8 тапҡыр, фән тураһында – 2,7, магистраль инфраструктураны киңәйтеү һәм модернизациялауға бәйле йыйылма план буйынса хәбәрҙәр 1,3 меңдән ашыу баҫылған. Шуныһы иғтибарға лайыҡ: Рәсәйҙә апрелдә милли проекттарҙы иң әүҙем яҡтыртҡан өс төбәк билдәләнгән. Мәскәү өлкәһе беренсе булһа, Башҡортостан был исемлектә икенсе урынды биләй. Республикала үткән айҙа милли проекттарға арналған 3,9 мең хәбәр донъя күргән. "Башҡортостан". Фото: futurerussia.gov.ru Читайте нас в Общественно-политическая газеты муниципального района Учалинский район Республики Башкортостан. Издается с 1991 года. Учредитель: Агентство по печати и средствам массовой информации Республики Башкортостан и ГУП РБ Издательский дом "Республика Башкортостан". Свидетельство ПИ № ТУ02-01481. Издание зарегистрировано Управлением Федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан 06 ноября 2015 г.
#национальныепроекты #региональныепроекты #нацпроектыБашкортостан“Һаулыҡ һаҡлау” милли проектын тормошҡа ашырыу сиктәрендә Башҡортостанда “Аксион” тип аталған биш заманса дефибриллятор алынған. Уларҙың дүртеһе Өфө ҡалаһының 3-сө балалар поликлиникаһының педиатрия бүлектәренә тапшырылған, береһе Стәрлетамаҡ балалар дауаханаһына оҙатылған. Әле педиатрҙар һәм табиптар өсөн яңы аппараттарҙа эшләү буйынса уҡыуҙар үткәрелә. #национальныепроекты #региональныепроекты #нацпроектыБашкортостан “Һаулыҡ һаҡлау” милли проектын тормошҡа ашырыу сиктәрендә Башҡортостанда “Аксион” тип аталған биш заманса дефибриллятор алынған. Уларҙың дүртеһе Өфө ҡалаһының 3-сө балалар поликлиникаһының педиатрия бүлектәренә тапшырылған, береһе Стәрлетамаҡ балалар дауаханаһына оҙатылған. Әле педиатрҙар һәм табиптар өсөн яңы аппараттарҙа эшләү буйынса уҡыуҙар үткәрелә. Дефибриллятор – медицинала йөрәк тибешенең ныҡ боҙолоуын электр импульсы менән дауалау өсөн ҡоролма ул. Республикала бөтә тиҙ медицина ярҙамы бригадалары ла был ҡоролма менән тәьмин ителгән. Шулай уҡ ул күп фельдшер-акушер пункттарында ла бар. Автор:Гөлшат Ҡунафина Читайте нас в © 2020 Сайт журнала «Башҡортостан ҡыҙы». Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации.
Ҡотлоюл ауылында йәшәүсе Гөлфиә менән Азамат Аҡһаровтарҙың матур ғаиләһенә һоҡланырлыҡ! Улар бер-береһенә терәк-таяныс булып, 17 йыл бергә татыу ғүмер итә. Тырыш ата-әсәһенән өлгө алып, балалары ла ярҙамсыл, уңған булып үҫеп килә. Ир бала – йортҡа терәк, тип юҡҡа ғына әйтмәйҙер. Өс улы – Аҡһаровтарҙың өмөтлө киләсәге. Улдары - байлыҡтары Йорт-ҡура, мал-тыуар тирәһендә нимә ҡушһаҡ та, юҡ, тип әйтмәйҙәр. Ҡамыр аштарын да уларһыҙ эшләмәйем. Картуфын да әрсейҙәр, иҙәнен дә йыуып ҡуялар. Бер ҙә, ҡыҙҙар эше, тип тормайҙар. Ә йәйгеһен баҡса эштәрендә ихлас ярҙам итәләр, – тип ҡыуана әсәйҙәре Гөлфиә. Иң ҙурҙары Рөстәм Яҡшембәт мәктәбендә унынсы синыфта белем алһа, уртансылары Айрат етенселә уҡый. Ҡышҡыһын уларҙың иң яратҡан шөғөлө – саңғыла йөрөү. Беренселә генә белем үрҙәренә артылған Айсар ҙа ағай­ҙарына эйәрә. Әсәйҙәре әйтеүенсә, бәләкәстәре бейеүгә йөрөй, шиғырҙы оҫта һөйләүе менән таң ҡалдыра. Үҙе кескәй генә булһа ла, ғәйәт ҙур пландар ҡороп йәшәй. Ул өс йәшенән фермер булам, тип дәртләнеп йөрөй икән. Баҡсамда төрлө йәшелсә сәсеп, мул уңыш аласаҡмын, тип киләсәген дә күҙаллап ҡуйған. – Тормош иптәшем эшендә лә бик абруйлы, үҙен бик яраталар, хөрмәт итәләр. Өйҙә лә алтын ҡуллы ул. Бөтә эш рәтен белә. Беҙ икебеҙ Көйөргәҙе районының ветеринария станция­һында эшләйбеҙ. Ә үҙем гөлдәр үҫтерергә яратам, яҡындарымды оҡшаған тәмле аш-һыу ризыҡтары менән һыйлайым. Бигерәк тә манты, билмән, ҡоймаҡ яраталар, – ти мөләйем хужабикә. Аҡһаровтарҙың уңған ғаиләһе кәртә тултырып мал-тыуар, ҡош-ҡорт та аҫрай. Үҙҙәренән артҡан һөт ризығы, итте һатып, бер аҙ табыш та алалар. Байрамдарҙы ла матур итеп үткәрә беләләр. Балаларҙың тыуған көндәрен үҙҙәре теләгәнсә ойошторорға тырышалар. Ҡунаҡҡа ике өләсәй, ике олатайҙары килеп ҡотлай. Йә булмаһа Күмертау ҡалаһына барып, матур итеп йөрөп ҡайталар. Бәләкәйерәк саҡта ике ҙур улы 23 февраль, 8 Март байрамдарына, Әсәйҙәр көнөнә ниндәй­ҙер әйбер эшләп бүләк итһә, әле олатай-өләсәйҙәре биргән аҡсаға бүләк ала башлағандар. Йәй көндәрен бигерәк тә көтөп ала Аҡһаровтар. Шулай булмай ни, Баш­ҡортостандың йәмле урындары буйлап сәйәхәт итеүҙе матур йолаға әй­ләндергәндәр. Ҡайҙа ғына булмағандар! Яҡтыкүл, Талҡаҫ, Мораҙым, Шүлгәнташ мәмерйәһен дә барып күргәндәр. Ике тапҡыр балалары менән диңгеҙ буйҙарында ял итеп тә ҡайт­ҡандар. Шулай татыу, тырышып донъя көткән, улдарына лайыҡлы тәрбиә бирергә тырышҡан Аҡһаровтар ғаиләһенә һау-сәләмәт булып, киләсәктә лә бергә-бергә ҡыуанып йәшәргә яҙһын. Гөлназ ШӘЙХЕТДИНОВА. Көйөргәҙе районы. Автор:"Йәншишмә" гәзите Читайте нас в 1930 йылдың 12 февраленән нәшер ителә. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Башҡортостан Республикаһының «Башҡортостан Республикаһы» нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы. Баш мөхәррире — Мирсәйет Ғүмәр улы Юнысов. Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2015 йылдың 18 авгусында теркәлде. Теркәү номеры — ПИ №ТУ02-01403. Республиканский информационный центр – филиал государственного унитарного предприятия Республики Башкортостан Издательский дом «Республика Башкортостан». Р./счёт 40602810200000000009 в Филиал ПАО «БАНК УРАЛСИБ» в г.Уфа, БИК 048073770, ИНН 0278066967, КПП 027843012, к/с 30101810600000000770.
“Йәшел Башҡортостан” экологик проектының яҙғы этабы 23 апрелдә – Берҙәм акция көнөндә башлана һәм 2022 йылдың 10 майында тамамлана. Был хаҡта Башҡортостандың Торлаҡ-коммуналь хужалыҡ министры вазифаһын башҡарыусы Алан Марзаев Республикаға идара итеү үҙәгендә уҙған аҙналыҡ оператив кәңәшмәлә белдерҙе. Акцияны үткәреү барышында төбәк биләмәһендә 38 тематик аллея ултыртыу күҙаллана. Йәшелләндереү өсөн 49 мең ағас һәм ҡыуаҡлыҡ, шул иҫәптән 16 мең эре ағас әҙерләнгән. – Бынан тыш, Еңеү көнөн байрам итеүгә әҙерлек сиктәрендә ауыл биләмәләрендә Бөйөк Ватан һуғышына арналған 1 900 һәйкәл, стела һәм обелиск биләмәһе таҙартыласаҡ, – тип өҫтәне Алан Марзаев. Быйыл 1 апрелдән республикала иҫке резина покрышкаларҙы утилләштереү буйынса “Шина” тигән яңы акция башланды. Улар балалар майҙансыҡтарының йомшаҡ япмаһын эшләү өсөн эшкәртеүгә ебәреләсәк. Акция 31 авгусҡа тиклем дауам итәсәк. Шиналар йыйыу нөктәләре тураһында мәғлүмәт ҡала хакимиәттәре сайттарында урынлаштырылған. Башҡортостан Башлығы муниципалитеттарҙың иғтибарын йәшелләндереүҙә ҙур ағастар ултыртыуҙы киң файҙаланыу кәрәклегенә йүнәлтте. – “Йәшел Башҡортостан” – республикала иң яҡты ғаилә акцияларының береһе. Унда ҡатнашыу өсөн бөтә шарттар – кәрәкле инвентарь, үҫентеләр һанын күҙ уңында тотоу, ыңғай байрам мөхитен булдырыу мөһим, – тине Радий Хәбиров. – Аллеяларға килгәндә, ҙур ағастарға өҫтөнлөк бирергә һүҙ ҡуйыштыҡ. Өфө ҡалаһы хакимиәте башлығы Ратмир Мәүлиев социаль селтәрҙә кешеләрҙең ебәргән тәҡдимдәрен иҫәпкә алып, республиканың баш ҡалаһында 18 тематик аллея булдырыласағын белдерҙе. Улар өсөн 800 ағас һәм 500 ҡыуаҡ әҙерләнгән. Ошо уҡ ваҡытта аллея биләмәһе төҙөкләндереләсәк һәм асфальт түшәләсәк. Бында рәшәткәләр, урналар, эскәмйәләр ҡуйыласаҡ, үҫемлектәргә автоматик һыу һибеү системалары урынлаштырыласаҡ. Быйыл ҡаланың тарихи үҙәгендә “йәшел каркас” тергеҙелә башлай, тип хәбәр итте ҡала мэры. Был проект Ленин урамынан бойомға ашырыла башлай. 2022 йылда Өфө ихаталары, социаль объекттары һәм йәмәғәт киңлектәре биләмәһендә бөтәһе 3,1 мең ағас ултыртыла. Баш ҡала хакимиәте Салауат Юлаев проспектын комплекслы йәшелләндереү концепцияһын да әҙерләгән. Ул 2022 йылдың көҙөндә Зәки Вәлиди урамы менән киҫелештә башлана. Республика Башлығы ҡыҫҡа ваҡыт эсендә Өфөнөң Киров районындағы “Көньяҡ” паркын һәм Сипайлово биҫтәһендәге “Ҡоштар” скверын төҙөкләндереүҙе тамамларға ҡушты. Алан Марзаев һүҙҙәренсә, унда эскәмйәләр, бәләкәй архитектура формалары ҡуйырға, йәшелләндерергә генә ҡала. - Көндәр йылытҡанда ҡала халҡы уларҙа йөрөй алһын өсөн был парктарҙы мотлаҡ еренә еткереп эшләргә кәрәк, - тине Радий Хәбиров. Башҡортостандың урман хужалығы министры Марат Шәрәфетдинов 2022 йылға урманды тергеҙеү пландары хаҡында һөйләне. 2021 йыл йомғаҡтары буйынса, ултыртылған майҙан тотош ҡырҡыуҙар кимәленән 900 гектарға артып, 14,9 мең гектарға еткән, тип билдәләне ул. Был план күрһәткесенән 6,6 процентҡа күберәк. Дөйөм алғанда, быйыл 14,6 мең гектарҙа ағастар ултыртыласаҡ. “Йәшел Башҡортостан” һәм “Хәтер баҡсаһы” акциялары барышында Шишмә районындағы “Патриот” хәрби-патриотик парк биләмәһен яңы урман үҫентеләре өсөн үҙәк майҙансыҡ итеп һайланылар. 1 майҙа уға 700-ләгән ҡунаҡ килер тип күҙаллана. Улар “Геройҙар аллеяһы” паркы биләмәһендә нигеҙ һала. – Был аллеяны булдырыуға бик иғтибарлы һәм яуаплы ҡарарға кәрәк, – тине Радий Хәбиров. - Эштәрҙе сифатлы итеп башҡарыу өсөн белгестәр саҡырыуҙы һорайым. Фото: Башҡортостан Башлығы сайты. Автор:Альфия Мингалиева Читайте нас в © 1917 - 2020 «Башҡортостан» гәзите. Бөтә хоҡуҡтар ҙа яҡланған. Мәҡәләләрҙе күсереп баҫҡанда, йә уларҙы өлөшләтә файҙаланғанда «Башҡортостан» гәзитенә һылтанма яһау мотлаҡ. Зарегистрировано Федеральной службой по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций (РОСКОМНАДЗОР). Регистрационный номер: серия ПИ ФС77-33205 от 11 сентября 2008 г.
Гөләйфә көҙгө алдында тороп, тегеләй-былай борғоланды, бар ризаһыҙлығын йөҙөнә сығарып, шкаф ишеген шапылдата япты. Тығыҙлап эленгән күлдәк-кәстүмдәр араһында күңелгә ятҡандайын таба алманы. Дөрөҫөрәге, уға һыйғандайы юҡ. Бына бит, бынау 44-се размер алһыу ғына ҡупшы күлдәкте кей ҙә йөрө бит, юҡ шул. Бүлкәт-бүлкәт булып килеп сыҡҡан майҙарҙы хет бысаҡ менән киҫеп ташла. Һимермәй ҡайҙа барһын, ире көн дә итле ризыҡ таптыра, силосыңды үҙең аша тип ебәрә. Ҡыҙҙарына бутҡа ғына булһын. Ике төрлө тамаҡ бешереп, шуларҙы әрәм булмаһын тип ашай-ашай ошо көнгә килеп етте бит инде. Гербалайфы ла, әллә ниндәй үләндәре лә ҡалманы, кефир менән һоло бутҡаһы ғына ашап та ҡараны, майҙар кәмемәне. Бөгөн тағы эшендәге ҡыҙҙар күпмегә ябығыуҙарын, фитнесҡа йә бейеүгә йөрөүҙәрен тәмләп һөйләйәсәктәр. Юҡ, етте, ул да диетаға ултыра! Эштән арып ҡайтҡан ире аҡырып ебәрмәҫ борон, «мин диетала, үҙегеҙ бешереп ашағыҙ нимә теләгәнегеҙҙе», тип әйтергә өлгөрҙө. — Тағы сухари кимерәһеңме? Әллә ат шикелле, һоло ашайһыңмы? — тип мыҫҡыллы ҡараш ташланы ире. — Үҙең ашамаһаң да бешер, еҫенә һимермәйһеңдер, моғайын. — Юҡ, мин һыу ғына эсәм. Күхняға бөтөнләй инеп йөрөмәйем. Хатта һауыт-һабағыҙҙы ла йыумаясаҡмын. Эштән һуң көтмәгеҙ, бер ыңғай фитнес-үҙәктә шөғөлләнеп ҡайтасаҡмын. Диетаның тәүге өс көнө ыҙалыҡ менән үтте. Ире ыңғайына үҙе лә итле ризыҡҡа өйрәнгән, эй, ашағыһы килә, асығыуына түҙмәй төндә тороп һыуытҡысты асып ҡарайым тигәйне, ире уянды. Ҡыуылдаған буш ашҡаҙанын тотоп, саҡ йоҡлап китте. ...Бер көн ире Гөләйфәне көттө-көттө лә, түҙмәй эше ҡаршыһындағы фитнес-үҙәккә китте. Хәҙер барып елтерәтеп алып ҡайта ла, һимеҙ түгел, суртым бул, тик элеккесә тәмле итеп ашарға бешер тип әйтәсәк һәм бөгөн үк итле-картуфлы бәлеш бешертәсәк. Әһә, бына ошондалыр. Күңелле генә көй ишетелә. Ишекте ҡыҫып ҡына ҡараны, уй, бында йәше лә, олоһо ла, һимеҙе лә, ябығы ла бар. Тәк, ҡатыны ҡайҙа һуң? Күренмәгәс, сыҙамһыҙ ир тренерҙы саҡырып сығарҙы. Уныһы исемлеген ҡараны, фамилияһын ҡабаттан һораны, ундай кеше килгәне юҡ тине. Әллә һеҙ яҙҙырырға теләгәйнегеҙме, тип ҡыҫтай башланы. Отчет-фәлән менән эшендә ултырамы икән, тип шунда йүнәлде. Офистың өсөнсө ҡатына менеү менән тәмле ит бәлеше еҫе ҡаршы алды. Кабинет ишеген асып ебәргән ир ҡолап китә яҙҙы. Диетала ултырған, үҙен генә түгел, ғаилә ағзаларын да ыҙалатҡан Гөләйфә ауыҙ тултырып бәлеш ашап ултыра ине. Динара САФИУЛЛИНА. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Оскон" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации. Гәзит Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса Федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идара-лығында 2015 йылдың 6 ноябрендә теркәлде. Òåðêәү íî­ìå­ðû ÏÈ ¹ТУ 02-01480.
Ҡыштың тәүге көндәрендә эстрада йондоҙҙары - Башҡортостандың атҡаҙанған артисы Гүзәл Әхмәтова, популяр йырсы Илшат Яппаров һәм танылған юмор оҫтаһы Альберт Уразмәтов район ауылдары буйлап гастролгә сыҡты. Уларҙың тәүге концерты Сапай ауылында, икенсеһе Ҡаҙанғол ауылында үтте. Ауыл мәҙәниәт йортона олоһо ла, кесеһе лә йыйылды. Бындай йондоҙҙар килеүенә ауыл халҡы ихлас ҡыуанды, сөнки ҡалала булған концерттарға уларҙың күбеһенең барырға мөмкинлеге юҡ. Концерт башланыу менән Дим ҡыҙының йөрәгенән сыҡҡан йыр-моңдар донъяһына сумды. Улар Альберт Уразмәтовтың тормоштан алынған шаян номерҙарынан рәхәтләнеп көлдө, йырсылар Гүзәл Әхмәтова һәм Илшат Яппаровты тын да алмай тыңланы, уларҙың һәр сығышын дәррәү алҡыштарға күмде, дәртле йырҙарға ҡушылып бейене. Тамашасылар ысын мәғәнәһендә ял минуттары бүләк иткән йондоҙҙарға киләсәктә ижади уңыштар теләп, ихлас рәхмәт һүҙҙәре еткерҙе һәм концерттан күтәренке кәйеф менән таралышты. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Балкантау" Зарегистрировано Управлением Федеральной службой по надзору законодательства в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Свидетельство о регистрации СМИ: ПИ №ТУ02-01350 от 09 июля 2015 г.
17 февралдә Яҡут ауылы клубында, «Йөрәк һүҙе – йөрәк моңо» тип исемләнгән бик шәп шиғриәт байрамы уҙҙы. 17 февралдә Яҡут ауылы клубында, «Йөрәк һүҙе – йөрәк моңо» тип исемләнгән бик шәп шиғриәт байрамы уҙҙы. Башҡортостандың халыҡ шағиры Назар Нәжмиҙең тыуыуына 100 йыл, Башҡортостандың халыҡ шағиры Әнғәм Атнабаевтың тыуыуына 90 йыл тулыуға арналғайны был күркәм сара. Ауылыбыҙ ағинәйҙәре күренекле шәхестәрҙең бик күп шиғырҙарын һөйләү менән бергә, мәңге онотолмаҫ йырҙарын да башҡарҙы. Улар дәртле бейеүҙәре менән байрамды тағын да йәмләне. Шағирҙарҙың китаптарынан, бик бай һәм йөкмәткеле китаптар күргәҙмәһе ҡуйылғайны. Саранан һуң ҡайтырға ашыҡмағандарҙы, китапханасыбыҙ Таңһылыу Исламғолова шағирҙарыбыҙҙың китаптары менән таныштырҙы. Ошондай күркәм, тәрбиәүи матур сара ойоштороп үткәреүселәргә ихлас рәхмәттәребеҙҙе еткерәбеҙ. Иҫәнлек-һаулыҡ, эштәрендә уңыштар, яңы ижади үрҙәр теләйбеҙ. Яҡут ауылы халҡы исеменән Р. ҺӨЙӨНДӨКОВА Читайте нас в Свидетельство о регистрации СМИ: ПИ ФС 02 - 01456 от 14.09.2015 г. выдано Управлением федеральной службы по надзору в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан Государственное унитарное предприятие Республики Башкортостан Издательский дом «Республика Башкортостан»
Мәғлүм булыуынса, Рәсәй Тәфтиш комитетының Ҡырым һәм Дағстан буйынса Баш тәфтиш идаралыҡтары етәкселәре юстиция генерал-лейтенанттары Михаил Назаров менән Сергей Дубровин, Дағстан тәфтиш идаралығы етәксеһенең беренсе урынбаҫары Тугай Тугаев эштән китте. Шул уҡ ваҡытта ил Президенты яңы кешеләрҙе лә тәғәйенләне. Мәскәү прокуроры вазифаһына 2-се класлы дәүләт юстиция советнигы Денис Попов килде, өлкән юстиция советнигы Алексей Ежов уны Дағстандағы күҙәтеү ведомствоһы башлығы вазифаһында алмаштырҙы. Тәфтиш комитетының Ҡарасәй-Черкес Республикаһындағы идаралығы етәксеһе итеп юстиция полковнигы Николай Щепкин, Ҡырым Эске эштәр министрлығы башлығы итеп полиция генерал-майоры Павел Каранда, Мәскәү буйынса наркотиктарҙың әйләнешенә контроль идаралығы етәксеһе итеп полиция генерал-майоры Андрей Янишевский тәғәйенләнде. Башҡортостандағы тәфтиш идаралығын иһә әлегә тиклем Силәбе ведомствоһында эшләгән Денис Чернятьев етәкләйәсәк. #ВладимирПутин Фото: zen.yandex.ru https://bash.rbsmi.ru/articles/s-y-s-t-m-kho-u/vladimir-putin-generaldar-y-esht-n-eb-r-e/ Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Оскон" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации. Гәзит Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса Федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идара-лығында 2015 йылдың 6 ноябрендә теркәлде. Òåðêәү íî­ìå­ðû ÏÈ ¹ТУ 02-01480.
29 майҙа Мәсетле райо-нында 74,6 га дөйөм майҙанда, шул иҫәптән урман участкаларын ҡуртымлаусылар тарафынан 45,4 га майҙанда ҡарағай ултыртыу тамамланды. Һүҙҙең нимә тураһында барғанын белгән кеше, ҡул менән урман ултыртыуҙың ниндәй көс талап иткән процесс икәнлеген шунда уҡ аңлаясаҡ. Ҡул менән ултыртыу өсөн тәғәйенләнгән эш ҡоралы ЛПЛ-5,5 тип атала. Был аббревиатура 5,5 килограмлыҡ урман ултыртыу көрәге тигәнде аңлата. Икенсе төрлө ул “Колесов ҡылысы” тип атала. Әлеге ваҡытта был ҡорал таҙартылмаған участкаларҙа урман ултыртыуҙың иң уңайлы һәм тиҙ ысулы булып тора. Үҫентеләрҙе ергә тамыры зарарланмаҫлыҡ, ә соҡоронда һауа ҡалмаҫлыҡ итеп ултыртырға кәрәк. Шуныһы ла мөһим, егерме аҙым арауыҡта йәш ҡарағайҙар утыҙҙан кәм булмаҫҡа һәм аралары 60 сантиметрҙан артмаҫҡа тейеш. Шулай итеп, бер гектарға 4000 ҡарағай ултыртыла. Бер кешегә көндәлек норма – 200 самаһы ҡарағай. Хәҙер күҙ алдына килтерегеҙ инде, 74,6 гектар ултыртыу өсөн күпме ваҡыт һәм ҡул көсө кәрәк? Бәхеткә күрә, беҙҙең урман хужалығына йылдың-йылы урта мәктәптәр уҡыусылары ҙур ярҙам күрһәтә. Быйыл Ләмәҙтамаҡ мәктәбе уҡыу-сылары иң ҙур майҙан (13,8 га) – 55200 йәш ағас ултыртты. Шулай уҡ урманды яңыртыуға Йонос һәм Оло Аҡа мәктәптәре уҡыусылары ҙур өлөш индерҙе. Урман – беҙҙең яҡтың төп тәбиғи ресурстарының береһе, уртаҡ йәшел йортобоҙ, беҙ һеҙҙең менән уны һаҡлап ҡалырға һәм арттырырға тейешбеҙ.
Кушнаренко тоҡомсолоҡ хужалығында яһғы ҡыр эштәре ужым һәм күп йыллыҡ үләндәрҙе өҫтәмә туҡландырыуҙан башланды. Бу сараны ашлыҡ сәскестәре менән агрегатланған Беларус тракторҙарында механизаторҙар Раил Садиҡов һәм Фердинант Ғилманов үткәрҙе. Эдуард Фәттәхов ашлама ташып торҙо. Азат Сәлимгәрәев, Артур Фәттәхов, Айнур Сафин һәм Рәсүл Садиҡов ашламаны сәскестәргә тейәне һәм эш барышын контролдә тотто. Был көндәрҙә һабан культуралары сәсеү тулы ҡеүәтенә бара. Альберт Зиннәтуллин һәм Илфир Кәримов Т-150К тракторҙарында тупраөты эшкәртә. Бойҙай сәсеү Р. Садипҡв һәм Ф. Ғилмановҡа йөкмәтелгән. Хужалыҡта 310 гектарҙа һоло, 250 гектарҙа арпа һәм бойҙай, 100 гектарҙа ҡарабойҙай урынлаштырыласаҡ. Вячеслав Семенов һәм Рөстәм Вәлиев ырҙын табағында орлыҡ ағыулай. Язғы эштәрҙә ҡатнашыусылар ҡайнар туҡланыу менән тәьмин ителә. Ашнаҡсы Алира Зиннәтуллина тәмле ризыҡтар бешерә. Читайте нас в Газета "Сарманай" региональная газета г.Дюртюли, Дюртюлинского,Илишевского Кушнаренковского и Чекмагушевского районов Республики Башкортостан Регистр.номер ПИ №ТУ 02-01522 Главный редактор Амирханов Ф.Ф.
Рәсәй Президенты Владимир Путин коронавирустың яңы штамдары менән хәл үҫешен фаразлап булмауын белдерҙе. #ВладимирПутин Рәсәй Президенты Владимир Путин коронавирустың яңы штамдары менән хәл үҫешен фаразлап булмауын белдерҙе. Президенттың һүҙҙәренә ҡарағанда, койкалар фонды менән белдекле эш итергә кәрәк. «Ҡарарҙарҙы ваҡытында ҡабул итергә кәрәк, бер урында көсөргәнеш артыҡ күп булмаҫка тейеш», - тине ул. Путин шулай уҡ койкаларҙы кешеләрҙең йәшәгән урындарына яҡыныраҡ ерҙәрҙә урынлаштырырға, ә төбәктәрҙе коллегалары менән элемтәлә торорға саҡырҙы. Яңылыҡ сығанағы: https://lenta.ru/ Фото: «Коммерсантъ» Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Оскон" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации. Гәзит Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса Федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идара-лығында 2015 йылдың 6 ноябрендә теркәлде. Òåðêәү íî­ìå­ðû ÏÈ ¹ТУ 02-01480.
Әсәйем: “Улым, ни хәлдәһең? Бөгөн һине уйлап, йөрәгем болоҡһоп килеп торҙом да, күрше инәйеңә хәйер бирҙем. Улай ҙа тыныслана алмай, йөрәгем сығып килгәс, мәсеткә барып, һин юлда имен-һау йөрөһөн тип имам-хатиптан доға уҡытып килдем”,-тине... Рәхмәт, Әсәй! Юлда йыш йөрөйөм. Ҡайһы бер водителдәрҙең кәрәкмәгән ерҙә тиҙлекте арттырыуы йәки алдымда һөйрәлеп тик барыуы, йә юлды ҡырҡып үтеп китеүе йәнде лә көйҙөрә. Шундай кешеләрҙе үҙем үтеп китергә тырышам. Был юлы ла алдымда бер машина барҙы. Яйлап бара бара ла, мин үтәйем тиһәм, тиҙлеген арттыра йә минең юлыма сыға. Йәнем көйөп, йәһәт кенә үтеп китәйем тигәйнем “Ашыҡма!” тигән тауыш ишеттем. Ҡайҙандыр асыҡ ишетелгән тауышҡа аптырап, тиҙлекте әкренәйттем. Күпмелер саҡрым үткәс тынысландым, әммә баяғы машина һаман йәнгә тейә бит! Үтәйем тиһәм үткәрмәй, әллә нимә эшләй. Был юлы нисек тә булһа ла үтәм тип ынтылғайным, баяғы “ашыҡма!” тигән тауыш мейемдә яңғырап китте. Бөтөнләй яйланым, теге машинанан артта ҡалдым. Боролошҡа әйләнгәс, тәнем - эҫеле һыуыҡлы булып китте. Өс машина төкөшкән, береһе әйләнеп ята. Араларында юл буйы мин уҙырға маташҡан машина ла бар. “Ашығыс ярҙам” килгәнен көтөп алдым да, артабан ҡуҙғалдым. Шул саҡ әсәйем шылтырата. Туҡтап һөйләшә башланым. Әсәйем: “Улым, ни хәлдәһең? Бөгөн һине уйлап, йөрәгем болоҡһоп килеп торҙом да, күрше инәйеңә хәйер бирҙем. Улай ҙа тыныслана алмай, йөрәгем сығып килгәс, мәсеткә барып, һин юлда имен-һау йөрөһөн тип имам-хатиптан доға уҡытып килдем”,-тине. Әсәйемдең минең өсөн борсолоп, доғалар бағышлатып йөрөгән ваҡыты минең теге машинаны уҙырға маташҡан мәл менән тура килеүе аптыратты ла, уйға ла һалды. Рәхмәт, әсәйем, һинең йөрәгең һиҙеп, миңә бағышлатҡан доғаларың ғүмеремде ҡурҡыныс авариянан һаҡлап ҡалды.
Елань ҡурсаулығында йүкә, тал, эт муйылы, йыла, аҡ тал күпләп үҫә. Әрәмәлектәрҙә ҡара бөрлөгән, әлморон бар. Ҡурсаулыҡты мышы, ҡабан сусҡаһы, бурһыҡ, төлкө, ҡуян кеүек януарҙар, аҡҡош, һоро ҡаҙ, селән, торна кеүек ҡоштар үҙ иткән. Ҡурсаулыҡ эше йофар тигән йәнлекте һаҡлауға йүнәлтелгән. Ул бында Татарстандан индерелгән булған. Бөгөнгө көндә үтергә ҡыйын урындарҙа уларҙың эҙҙәрен күрергә була. Тик ҡурсаулыҡҡа инергә, һунарсылыҡ итергә, балыҡ тоторға ярамай. Тәбиғәтте һаҡлау буйынса рейдтар бында йыш булып тора. Бығаса законды уҫал боҙоу күренештәре осраманы, ти тәбиғәтте һаҡлау буйынса белгес-эксперт Радим Вәлиев. Читайте нас в Газета "Сарманай" региональная газета г.Дюртюли, Дюртюлинского,Илишевского Кушнаренковского и Чекмагушевского районов Республики Башкортостан Регистр.номер ПИ №ТУ 02-01522 Главный редактор Амирханов Ф.Ф.
Superjob порталы Рәсәйҙең ҙур ҡалаларында, шул иҫәптән Өфөлә иң ҡиммәтле биш вакансия исемлеген баҫтырып сығарҙы. Башҡортостандың баш ҡалаһында иң төшөмлө эш — стоматология клиникаһында баш табип, айына кәм тигәндә 120 мең һум. Өфөлә һатыу өлкәһендә коммерция директоры ай һайын 100-120 мең һумға иҫәп тота ала. Өсөнсө урында — энергетика өлкәһендә коммерция директоры өсөн тәҡдим — 80-120 мең һум. Өфөлә ғинуарҙағы иң ҡиммәтле биш вакансия иҫәбенә консультант һәм системалы администратор ҙа инде. Уларҙың эше өсөн кәмендә 86 һәм 70 мең һум түләргә әҙерҙәр. Ғәҙәттәгесә, эш эҙләүселәр өсөн иң шәп тәҡдимдәр буйынса лидер — Мәскәү. Бында табип-репродуктологка яҡынса 0,5 миллион һум түләргә әҙерҙәр. Екатеринбургта хоҡуҡи мәсьәләләр буйынса кәңәшсе эше 300 мең һумға баһалана. Санкт-Петербургта маркетинг буйынса директор 200 мең һумдан кәм булмаған хеҙмәт хаҡына иҫәп тоторға хоҡуҡлы. Һамарҙа финанс директоры урынбаҫары вазифаһын кәмендә 150 мең һумға баһаланылар. Ҡазанда программист эше өсөн 100 мең һум түләргә әҙерҙәр. Силәбелә төбәк идарасыһы ошондай уҡ эш хаҡына дәғүә итә ала. Түбәнге Новгородта металл эшкәртеүсе ҡорамал һатыу буйынса төбәк менеджеры вазифаһына дәғүә иткән эш эҙләүселәр өсөн тәҡдим шундай уҡ суммаға — 100 мең һумға баһалана, тип йомғаҡ яһаны аналитиктар. http://www.bashinform.ru/news/1263321-v-ufe-i-drugikh-gorodakh-millionnikakh-nazvali-samye-dorogie-vakansii-mesyatsa/ Читайте нас в Башҡортостан Республикаһы Стәрлетамаҡ ҡалаһының ижтимағи-сәйәси гәзите Башҡортостан Республикаһы буйынса элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киңкүләм коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса федераль хеҙмәт идаралығында 2019 йылдың 22 июлендә теркәлде. Теркәү номеры – ПИ №ТУ02-01679. 1990 йылдың ғинуарына нәшер ителә. Ойоштороусылары: Башҡортостан Республикаһының Матбуғат һәм киң мәғлүмәт саралары агентлығы, Стәрлетамаҡ мәғлүмәт үҙәге- Башҡортостан Республикаһының "Башҡортостан Республикаһы" нәшриәт йорто дәүләт унитар предприятиеһы филиалы. Баш мөхәррир - Мансуров Рәмил Ғәбдрәшит улы. Телефон Баш мөхәррир (347) 325-18-57 Яуаплы сәркәтип (347) 325-18-57 Хәбәрселәр (347) 325-75-70 Бухгалтерия (347) 325-60-73
Башҡортостанда синоптиктарҙың декабрь буйына тиерлек температура нормаһының артыуын теркәүенә ҡарамаҫтан, 2020 йылдың башында һыуыҡ була. «Гисметео» порталы мәғлүмәттәре буйынса, 7 ғинуарға табан термометр бағанаһы -30 градусҡа тиклем төшә башлай. 7 ғинуарҙан 10-ына тиклем республикаға бығаса булмаған һыуыҡтар килә: төндә -42, көндөҙ -36 градусҡаса һыуытыуы көтөлә. Бынан алда «Башинформ» Яңы йыл төнөндә Башҡортостан халҡын ғәҙәти булмаған йылы һауа торошо көтөүе хаҡында хәбәр иткәйне. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Балкантау" Зарегистрировано Управлением Федеральной службой по надзору законодательства в сфере связи, информационных технологий и массовых коммуникаций по Республике Башкортостан. Свидетельство о регистрации СМИ: ПИ №ТУ02-01350 от 09 июля 2015 г.
РФ Президенты В. Путиндың 2016 йылдың апрелендәге ҡарары менән Наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу буйынса федераль хеҙмәт бөтөрөлгәс, уның вәкәләттәре Эске эштәр министрлығы ҡарамағына күсте һәм ике йыл дауамында үҙгәртеп ҡоролдо. Эске эштәр министрлығында Наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу буйынса баш идаралыҡ булдырылды. Ярашлы рәүештә, райондарҙағы эске эштәр бүлектәрендә лә тейешле хеҙмәт ойоштороу бурысы ҡуйылды. Ҙур ҡала һәм Силәбе өлкәһе менән сиктәш урынлашҡан Әбйәлилдә наркотиктар әйләнеше көнүҙәк мәсьәлә һанала, сөнки район аша ниндәй генә кеше үтмәй һәм уларҙың барыһы ла изге ниәт менән йөрөй тип әйтеп булмай. Эске эштәр бүлегендә 2017 йылда ойошторолған наркотиктар әйләнешен контролдә тотоу буйынса төркөмгә оперуполномоченныйҙар итеп, йәш, перспективалы хеҙмәткәрҙәр Тимур Уйылданов менән Илшат Дауытов тәғәйенләнә. Хоҡуҡ һаҡсылары полиция начальнигының оператив эшмәкәрлек буйынса урынбаҫары, подполковник Илнур Солтановтың ҡул аҫтында эшләй. Асҡар егете Т. Уйылданов БДУ-ның Сибай институтын тамамлағандан һуң, хәрби бурысын үтәп ҡайта. Эске эштәр бүлегендә ул тәүҙә бәлиғ булмағандар эштәре буйынса инспектор булып хеҙмәт итә, һуңынан енәйәти эҙләү бүлегенә күсерелә. Хәҙер ул төркөмдөң өлкән оперуполномоченныйы. Әбделмәмбәт мәктәбен тамамлаған И. Дауытов иһә иҡтисади колледжда юридик белем ала, шулай уҡ ил алдындағы изге бурысын үтәй. Хеҙмәт юлын патруль-пост полицейскийы булып башлай. Бер аҙҙан енәйәти эҙләү бүлегенә алына, бында ла ул наркотиктар ҡулланыусы һәм таратыусыларҙы эҙләү, яуаплылыҡҡа тарттырыу йүнәлешендә һөҙөмтәле эшләй. Һөнәри байрамдары уңайынан еңел булмаған хеҙмәттә эшләүсе оперуполномоченныйҙар менән замана афәтен иҫкәртеү, районда был юҫыҡта хәл-торош тураһында әңгәмә ҡорҙоҡ. — Берәү ҙә үҙе «мин наркоман» тип әйтеп тормай, йәки ағыу менән сауҙа итеүе хаҡында иғлан яҙып элмәй. Ундай кешеләрҙе асыҡлау ысулдары ниндәй? Тимур: Беҙҙең эш башлыса оператив алынған мәғлүмәт нигеҙендә башҡарыла. Район биләмәһендә наркотик йыйыу менән шөғөлләнгән йәки сит өлкәнән килеп, бында дуҫтары менән ағыулы матдә ҡулланырға ниәтләгән кешеләр тураһында хәбәрҙар булыу менән йүнәлешле эш башлана. Автомобилендә наркотик алып китеп барыусылар «Мәк» профилактик сараһы сиктәрендә, ЮХХДИ хеҙмәткәрҙәре менән берлектә асыҡлана. — Тимәк, наркомандарҙың күбеһе — күрше өлкә кешеләре? Илшат: Эйе. Магнитогорск ҡалаһы, Силәбе өлкәһе ауылдарында йәшәүсе граждандар беҙҙең биләмәлә эләгеп, яуаплылыҡҡа тарттырыла. Быйыл Красноярскиҙан килеп район эсендә наркотик йәшерергә маташыусы әҙәм тотолдо. Бер Азербайжан кешеһенә ҡарата енәйәт эше ҡуҙғатылды. — Быйыл һеҙҙең төркөм тарафынан нисә енәйәт асыҡланды? Тимур: Ағымдағы йылдың 10 айында наркотиктарҙың законһыҙ әйләнешенә бәйле 21 енәйәт эше ҡуҙғатылды, 17 административ протокол төҙөлдө. Бөтәһе 35,5 грамм синтетик наркотик, 10 килограмға яҡын марихуана тартып алынды. Шуларҙың бер нисәүһенә туҡталып үтергә мөмкин: район ауылдарының береһендә йәшәүсе дуҫына ҡунаҡҡа килгән Магнитогорск ҡалаһы кешеһе синтетик наркотик ҡулланып, фалижға дусар була һәм эшләп торған плитә өҫтөнә ҡолауы арҡаһында тәне янып, дауаханала йән бирә. Курорт төбәгендәге ауылда йорт алған ир, бер бүлмә эсендә марихуана үҫтереп маташа. Бының өсөн ул хатта температураһы, һыу биреү системаһы көйләнгән хәтәр плантация булдыра. Ҡаланан килеп аэропорт эргәһендә киндер үләне йыйып йөрөгән ғаилә яуаплылыҡҡа тарттырылды. Быларҙан тыш, район биләмәһендә эшләүгә лицензияһы булмайынса, законһыҙ рәүештә, наркомандар өсөн дауалау үҙәге булдырған ойошма асыҡланды, тикшереү бара. Иҫәптә торған 5 кешегә нарколог кабинетында дауалау курсы тәғәйенләнде, уларҙың икәүһе Әбйәлилдән. — Һуңғы йылдарҙа йәштәр араһында «дизайнер» йәғни синтетик наркотик киң таралыу таба. Уларҙың ҡайһы берҙәре төрлө тоҙ, сәй кеүек атамалар артына йәшенеп тә асыҡ һатыла. Был ағыулы матдәләрҙе ҡулланыу эҙемтәләре хаҡында һөйләп үтһәгеҙ ине... Илшат: «Соль», «спайс» тип танылыу тапҡан, химик ысул менән эшләнгән наркотик ниндәй генә формала яһалмай, ул ағас онтағы, үлән, сәй, ҡағыҙ, хатта дарыу үләне рәүешендә лә булырға мөмкин. Ул MDPV, MDMB, AB-PINACA, AB-FUBINACA кеүек психоактив матдәләр ҡушылған шыйыҡса кеүек эшләнә һәм үрҙә әйтелгән массаларға һиптерелә һ.б. Нигеҙҙә уны тәмәке кеүек төрөп тартып ҡулланалар. Ә эҙемтәләре ҡот осҡос. Ҡабул иткәндән һуң 15 минут эсендә ул организмға тарала һәм үҙенең мәкерле юлын башлай. Тәү сиратта баш мейеһен зарарлай, галлюцинация барлыҡҡа килтерә. Ҡанда ай дауамында һаҡланып, кешене тағы һәм тағы уны ҡабул итеүгә этәрә. Наркотикты ҡыҙыҡ өсөн ҡулланып ҡараған кеше лә тиҙ генә әүәҫләнә, дозаһын да самаламай. Шул арҡала фалиж һуғыу, йөрәк өйәнәге, тартышыу, урам уртаһында ҡоҫоп, тәгәрәп ятыу кеүек афәткә дусар була. Берәүҙәре уның артынан күҙәтәләр тип уйлап, шкаф, баҙ эсенә йәшеренергә маташа, кейемдәр араһына күмелеп ята. Икенселәре ғаилә ағзаларын, туғандарын януар йә иблес итеп күреп, уларға һөжүм итергә, хатта үлтерергә ынтыла. Өсөнсөләре үҙен күбәләкме, ҡошмо итеп хис итеп, тәҙрәнән «осоп сығырға» теләй. Наркомандарҙың күбеһе гепатит, ВИЧ кеүек ҡурҡыныс сирҙәргә дусар. Шуны белеү кәрәк: синтетик наркотик үлемгә килтерә. Үлмәгән осраҡта ла кешенең мейеһенә төҙәтеп булмаҫлыҡ йәрәхәт һалына һәм ул йә комаға китә, йә аңраға әйләнә. Тимур: Әйткәндәй, «синтетика»ның химик формулаһы йылдан-йыл үҙгәреп, тағы ла үҙенсәлеклерәк була бара. Экспертиза берәүһен наркотик итеп тыйырға өлгөрмәй, урынына яңылары уйлап табыла. Еңел наркотик тигән төшөнсә юҡ. Ә наркоман икән, тимәк енәйәтсе тигән һүҙ. Бер нисә грамм менән генә тотолған кешегә лә енәйәт эше асыла, уның өсөн 10 йылға тиклем иректән мәхрүм итеү янай. Резеда ХӘСӘНОВА. Читайте нас в © 2020 Сайт издания "Оскон" Копирование информации сайта разрешено только с письменного согласия администрации. Гәзит Элемтә, мәғлүмәт технологиялары һәм киң коммуникациялар өлкәһендә күҙәтеү буйынса Федераль хеҙмәттең Башҡортостан Республикаһы буйынса идара-лығында 2015 йылдың 6 ноябрендә теркәлде. Òåðêәү íî­ìå­ðû ÏÈ ¹ТУ 02-01480.