image
imagewidth (px)
804
1.65k
text
stringlengths
6
170
dīkṣāpatayo hvayadhvam | déva savitas tváṃ dīkṣā́yā dīkṣā́patir asi | ittháṃ mā
sántaṃ pāhi | ū́rg asy āṅgirasy ū́rṇamradās | ū́rjaṃ máyi dhehi | índrasya yónir asi
gopāyá mā námas te astu mā́ mā him̐sīḥ //
kr̥ṣím̐ susasyā́m útkr̥ṣe supippalā́ óṣadhīs kr̥dhi /
víṣāṇe víṣyaitáṃ granthím̐ yád asya guṣpitám̐ hr̥dí máno yád asya guṣpitám //
agnér vái bhāgáḥ punarādhéyam etám̐ vái bhāgáṃ prépsan vyàrdhayati yády ādadhānó
mányeta ví syā́ r̥dhyatā íty utsā́dya púnar ā́dadhīta yám evá bhāgáṃ prépsa
n vyardháyati táṃ prā́pyārdháyaty evá sárvam evā́gneyáṃ kriyate yát kíṃca sárvam evā́
gnáye bhāgáṃ pradā́ya sárvām ŕ̥ddhim r̥dhnoti ná saṃbhārā́ḥ saṃbhŕ̥tyās | ná yájuḥ
kártavā́ íty āhuḥ sáṃbhr̥tasaṃbhāro hy èṣá kr̥táyajus tád āhuḥ saṃbhŕ̥tyā evá
saṃbhārā́ḥ kāryàm̐ yájur íti punarutsyūtám̐ vā́so déyaṃ punarṇavó ráthaḥ
punarutsr̥ṣṭò 'naḍvān etā́ni vái punarādhéyasya rūpā́ṇi rūpā́ṇy evā́syāptvā́
varunddhe | agnír vā́ utsī́dann apá óṣadhīr abhyútsīdati darbhā́ vā́ ā́pā
óṣadhayas | yád darbhā́ upolapā́ bhávanti | adbhyá eváinam óṣadhībhyó 'dhy āptvā́va
runddhe devā́ ásurair vijayám upayánto 'gnáu priyā́s tanvàḥ saṃnyàdadhata yán no
sahá rayyā́ nívartasvā́gne pínvasva dhā́rayā /
jáyeyur imā́ abhyúpadhāvema yády u jáyememā́ abhyupā́vartemahī́ti tā́
viśvápsnyā viśvátas pári //
saliláḥ sáligaḥ ságaras té na ādityā́ havíṣo juṣāṇā́ vyantu
svā́hā kétaḥ sukétaḥ sáketas té na ādityā́ havíṣo juṣāṇā́ vyantu
svā́hā dévajūte vívasvann ā́ditya té no devāḥ satyā́ṃ deváhūtiṃ devéṣv ā́
suvadhvam ādityébhyaḥ svā́hā //
devā́ jitvā́nvaichan | sárveṣāṃ naḥ sahéti sò 'gnír abravīt | yá evá mā́ṃ
punarvasutvám | tásmāt púnarvasā ādhéyaḥ púnar hí sá téna vásunā samábhava
t | yó vái tám ā́dhattā́rdhnot sá tásmād anurādhā́sv ādhéyas | ŕ̥ddhyai | r̥dhnóty evá | átho
agnír vā́ utsī́dant sam̐vatsarám abhyútsīdati saptádaśa sāmidhenī́ḥ kā
ryā̀ḥ páñca r̥távo dvā́daśa mā́sā eṣá sam̐vatsaráḥ sam̐vatsarā́d eváinam á
dhy āptvā́varunddhe tád āhuḥ páñcadaśa sāmidhenī́ḥ kāryā̀ ná saptádaśéti | etád vái
sam̐vatsarásya saṃkrámaṇatamam eténā́śiṣṭam āpyate páñcadaśa sāmidhenī́ḥ
páñcadaśārdhamāsásya rā́trayas tā́bhir evá tā́ āpyante yā́vanti vái sā
midhenī́nām akṣárāṇi tā́vanti sam̐vatsarásyā́hāni táir evá tā́ny āpyante |
agnír vā́ utsī́dant sam̐vatsarám abhyútsīdati ṣáḍ vā́ r̥távaḥ sam̐vatsarás tá
maddevatyà ādádhātai sá etā́bhis tanū́bhiḥ sáṃbhavād íti táṃ devā́ ā́dadhata
tá etā́bhis tanū́bhiḥ sámabhavat paśávo vái devā́nāṃ priyā́s tanvàḥ paśú
bhir evá sámabhavan | tád yá evám̐ vidvā́n punarādhéyam ādhattá etā́bhir evā́gnés tanū́
bhiḥ sáṃbhavati paśávo vái devā́nāṃ priyā́s tanvàḥ paśúbhir evá sáṃbhavati
mánuḥ púṣṭikāmā ā́dhatta sá imā́n póṣān apuṣyat téna r̥ddhám | tváṣṭā paśúkā
mā ā́dhatta tá imé tvāṣṭrā́ḥ paśávaḥ prā́jāyanta téna r̥ddhám | prajā́patiḥ
prajā́kāmā ā́dhatta tā́ imā́ḥ prajā́ḥ prājāpatyā́ḥ prā́jāyanta téna
r̥ddhám | yó vái tám ágrā ā́dhatta sá téna vásunā sámabhavat tát púnarvasoḥ
smāt ṣáḍ víbhaktayaḥ sam̐vatsaró vā́ agnír váiśvānarás | yát ṣáḍ víbhaktayaḥ sam̐
gneyaṃ kriyáté 'tha kásmāt sahá víbhaktayaḥ prayājáir íti sam̐vatsarám̐ vái
prayājā́ḥ párījyante kásmād āgneyáṃ kriyáte tásmān nā́nāgneyaṃ //
púnar ūrjā́ nívartasva púnar agna iṣā́yuṣā /
sahá rayyā́ nívartasvā́gne pínvasva dhā́rayā /
viśvápanyā viśvátas pári //
íty upáriṣṭād anuyājā́nāṃ juhuyāt | ūrjā́ vā́ eṣá paśúbhir utsī́dant sahótsī
dati púnar ūrjā́ nívartasvéti tád ū́rjam evá paśū́n púnar ávarunddhe | átho tā́n evá
bhāgínaḥ karoti | átho ubhayáta eṣá yajñásyāśíṣa r̥dhnoti nā́nā
vatsarā́d eváinam ádhy āptvā́varunddhe | átha yád agnír bahudhā́ vihriyáta imā́n póṣā
n pupóṣa tásmād agnír etā́vatīr víbhaktīr ānaśe nā́nyā́ devátā | átha yád dvyàkṣarāḥ
satī́ś cáturakṣarāḥ kriyánte | ācaturám̐ hí paśávo dvandváṃ mithunā́s | r̥
távo vái prayājā́s | ánnam r̥távas | yát prayājā́n antariyā́d ánnam antáriyāt | yajña
mukhám̐ vái prayājā́s | yát prayājā́n antariyā́d yajñamukhám antáriyāt tád yásyértset tá
syopáriṣṭāt prayājā́nām̐ víbhaktīḥ kuryāt | vīryàm̐ vái prayājā́s | vīryàm̐
víbhaktayas | vīryā̀d evā́dhi váṣaṭkaroti tājág ŕ̥ddhim abhíkrāmati nā́nā
yajñásya yád ā́jyabhāgau yád ā́jyabhāgā antariyā́c cákṣuṣī yajñásyāntá
t samānám etád yát pañcamáś ca r̥túḥ ṣaṣṭháś ca yát páñcakapālaḥ sam̐vatsarā́d evái
nam ádhy āptvā́varunddhe prajánanam̐ vā́ r̥távas | agníḥ prajanayitā́ yát páñcaka
vīrahā́ vā́ eṣá devā́nām̐ yò 'gním utsādayate śatádāyo vīrás |
yád etā́ḥ śatā́kṣarāḥ paṅktáyo bhávanti vīrám̐ vā́váitád devā́nām ávadayate |
anyásmai vái kám ādhéyam anyásmai punarādhéyam | ná vái tád ādhéyena spr̥ṇoti yásmai
káṃ punarādhéyam | punarādhéyena vā́vá tát spr̥ṇoti jarā́ vái deváhitam ā́yu
s | etā́vatīr hí sámā éti yád etā́ḥ śatā́kṣarāḥ paṅktáyo bhávanti yā́va
d evā́yur vīryàṃ tád āpnoti tát spr̥ṇoti tád ávarunddhe | ā́yuṣā vā́ eṣá
vīryèṇa vyr̥̀dhyate yò 'gním utsādáyate | ā́yur vīryàm̐ híraṇyam | yá
riyāt | ágnā ā́yūm̐ṣi pavasā íti sómasya loké kuryāt | yád āgneyī́ té
d dhíraṇyaṃ dádāti | ā́yuṣaiváinam̐ vīryèṇa sámardhayati śatámānaṃ bhavati śatā́
nāgneyī́ yát pāvamānī́ téna saumī́ nā́nāgneyaṃ kriyáte ná sómam antá
ryanti | agnír mūrdhā́ diváḥ kakúd íti prajā́kāmo vā́ paśúkāmo vā sómasya
loké kuryāt | yán mithunā́ téna prajánanavatī yád rétasvatī téna saumī́
yajñéna vā́ eṣá vyr̥̀dhyate yò 'gním utsādáyate pā́ṅkto yajñás | yát páñcaka
pālas | yajñám evá púnar ā́labhate | aṣṭā́kapālaḥ kāryàs | gāyatró hy àgnír gā
yatráchandās | āgneyám̐ vā́ etát kriyate yát punarādhéyam | tásmād aṣṭā́kapālas tán ná
sū́rkṣyam | páñcakapāla evá karyàḥ pañcamā́d vā́ ádhy r̥tóḥ ṣaṣṭhá r̥túr abhava
táta udumbáraḥ sámabhavat tásmād udumbáraḥ prājāpatyás tásmāl lóhitaṃ phálaṃ pa
díno vadanti hótrā vái devébhyó 'pākrāmann agnihotré bhāgadhéyam ichá
mānās | yát // agnihotrám // íty ā́ha téna hótrā ā́bhajati ténainā
bhāgínīḥ karoti | eṣā́ vā́ ágre 'gnā́ ā́hutir ahūyata tád agnihotrásyāgniho
tratvám | sò 'smāt sr̥ṣṭáḥ párāṅ aid bhāgadhéyam ichámānaḥ sá tád evá nā́vinda
t prajā́patir yád áhoṣyat tám̐ svā́ vā́g abhyàvadat | juhudhī́ti sá itá evónmŕ̥jyā
juhot // svā́hā // íti svā́ hy ènam̐ vā́g abhyávadat tát svāhākārásya
jánma tásmād agnihotré svāhākārás tásmāl lalā́ṭe ca pāṇáu ca lóma
nā́sti | áto hí sá tád ādā́yā́juhot tásmād yásya dakṣiṇatáḥ kéśā únmr̥ṣṭā
s tám āhus | jyeṣṭhalakṣmī́ti prajā́patir hy ètád ágre jyeṣṭhá udámr̥ṣṭa | anéna sáṃmitā
srúk kāryā̀ | anéna vā́ ágre 'gnā́ ā́hutir ahūyata tásyā ā́hutyāḥ púruṣo
'sr̥jyata dvitī́yām ajuhot tátó 'śvo 'sr̥jyata tásmād áśva ubhayā́da
ndat prajā́patir yád áhoṣyat sá sváṃ cákṣur ādā́yājuhot // agnír jyótir jyótir agníḥ
svā́hā // íti tád vā́ adáś cákṣur manyante yád asā́ ādityás | amúm̐ vā́
etád asmín júhvato manyante satyám̐ vái cákṣuḥ satyénāgnihotráṃ juhoti yá
evám̐ vidvā́n juhóti bhaviṣṇúḥ satyáṃ bhavati yá evám̐ véda kásmai kám a
gnihotrám̐ hūyatā íti brahmavādíno vadanti | agnáye vā́ etád dhŕ̥tyai gúptyai
hūyate yát sāyáṃ juhóti rā́tryai téna dādhā́ra yát prātár áhne ténāgnáu sá
rvān yajñā́nt sám̐sthāpayanti | átha kásmād etád evā́gnihotrám ucyatā íti brahmavā
rád asr̥jyata dvādaśī́m ajuhot táto hemantò 'sr̥jyata | údyatā trayodaśy ā́hu
tir ā́sīt | átha śíśiram asr̥jyata tásmād etád r̥tūnā́m áśāntaṃ krūrám áhutād dhí
samábhavad áhutād ásr̥jyata tád āhur brahmavādínas | r̥távaḥ pū́rve 'sr̥jyantā́3
paśávā́3 íti | utá r̥táva utá paśávā íti brūyāt | ubháye hy èté sahā́
sr̥jyanta sá vā́ enam itá evá púnaḥ prā́viśat | etád vā́ agnidhā́nam̐ hástasya
yát pāṇís tásmād éto hástasyāgnír natamā́m̐ vídahati yád dhanyámāno